Атайым менән ғорурландым, әсәйемә - һоҡландым\n2 Июль 2018, 15:59\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы Сәйҙә Ильясованы мәләүездәр хаҡлы рәүештә үҙҙәренең күренекле яҡташтары исемлегенә индергән.\nМәғлүм булыуынса, халыҡ йырҙарын, романстар һәм арияларҙы оҫта башҡарыусының нәҫел тамырҙары райондың Әбет ауылына барып тоташа. Төрлө яҡлы ижади шәхес, киң диапазонлы йырсы, республика һәм халыҡ-ара конкурстары лауреаты күптән түгел беҙҙең редакцияла булып китте. Ҡабатланмаҫ моңло тауышлы, сағыу сығыштары менән тамашасы күңелен әсир иткән баш ҡалабыҙ ҡунағынан, ваҡыты тығыҙ булыуға ҡарамаҫтан, бер нисә һорауыбыҙға яуап алып өлгөрҙөк. Уны гәзит уҡыусыларына ла тәҡдим итмәксебеҙ.\n- Сәйҙә апай, һеҙҙе район-ҡала халҡы үҙенсәлекле тауышлы йырсы тип кенә түгел, ә күренекле яҡташы, шағир, яҙыусы һәм журналист, Ғәли Ильясовтың ҡыҙы, тип тә белә. Һеҙҙең юлығыҙ атайығыҙҙың бала саҡ эҙҙәрен һаҡлаған төйәккә йыш төшәме?\n- Эйе, форсат сыҡҡан һайын Мәләүез яҡтарына килергә атлығып торам. Туған-тыумасаларҙың юбилейында, ғаилә байрамдарында ҡатнашам. Ғөмүмән, йәмле Нөгөш буйында, атайымдың тыуған яғында булырға яратам. Ул һулаған һауаны һулағым, ул уҙған һуҡмаҡтан үткем килә. Яҡташтарымдың һәр ваҡыт йылы ҡаршы алыуы ла бында, һис шикһеҙ, ҙур әһәмиәткә эйә.\n- Сираттағы сәфәрегеҙҙә ниндәй маҡсат юллап ҡайттығыҙ?\n- Быйыл атайымдың тыуыуына 85 йыл тула. Һөйөклө кешебеҙҙең иҫтәлегенә уның тыуған районында Хәтер кисәһе ойоштороу мәсьәләһен хәл итеү маҡсатында ҡайттым. Оло быуын Ғәли исемле билдәле көрәшсе, ҡурайсы, ғәҙелллек, дөрөҫлөк юлын һайлаған журналисты онотмағанына шигем юҡ. Ниәтем - йәшерәк быуын яҡташтарыма талантлы, алсаҡ, кешеләргә ярҙамсыл һәм эшһөйәр ғәзиз кешемде танытыу. Ғүмер буйы атайым менән ғорурландым, ә әсәйемә һоҡланып йәшәнем.\n- Оҙаҡ йылдар “Совет Башҡортостаны” гәзитенең көньяҡ райондары үҙ хәбәрсеһе булып эшләгән журналистың төрлө яҡлап талантлы шәхес икәнлеген иҫәпкә алһаң, сараны төрлө төрҙә үткәрергә мөмкин. Көрәш турниры, ҡурайсылар конкурсы, шиғриәт байрамы... Хәтер кисәһен ниндәй төрҙә үткәрергә уйлайһығыҙ?\n- Әҙәби-музыкаль кисә формаһында ойошторорға ниәтләйбеҙ. Атайым башҡорт мәҙәниәтенә, сәнғәтенә, халҡыбыҙ ижадына ғашиҡ кеше ине. Шуға күрә йыр-моңға ҙур урын биреләсәк. Шулай уҡ уның шиғырҙары ла яңғыраясаҡ. Күңелендә шағир Ғәли Ильясов тураһында яҡты хәтирәләр йөрөткән шәхестәр ҙә күп. Уларға ла һүҙ биреләсәк. Бер һүҙ менән әйткәндә, байрамға килеүселәр рухи аҙыҡ алып ҡайтасаҡ.\n- Тиҙҙән үҙегеҙҙең дә юбилейығыҙ. Уны ниндәй уй-хыялдар менән ҡаршы алаһығыҙ?\n- Тик яҡты ниәттәр менән! Сәнғәткә килеү юлым минең урау-урау. Тәүге һөнәрем - уҡытыусы. Башҡорт дәүләт университетын тамамлап, биолог һөнәрен үҙләштерҙем. Йырға һөйөү, башҡорт халыҡ ижады менән ҡыҙыҡһыныу педагог булып эшләгәндә лә ташлап китмәне. Һөҙөмтәлә Өфө дәүләт сәнғәт институтына инеп, “халыҡ йыры” һөнәре буйынса уҡып сыҡтым. Бөгөн Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләйем.\n- Һеҙҙе шулай уҡ республикала халҡыбыҙҙың ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын оҫта сағылдырған, арҙаҡлы шәхестәрҙең ижадына арналған программаларҙы оҫта күрһәткән режиссер тип тә беләләр...\n- Ижади үҫешкә, камиллыҡҡа, эҙләнеүгә ынтылышым миңә Мәскәүҙә сәнғәт, мәҙәниәт һәм туризм хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү академияһында режиссер һөнәрен алырға булышлыҡ итте. Халҡыбыҙҙың бөйөк шағиры Рәми Ғариповтың тормош һәм ижад юлына арналған “Умырзая йыры”, “Халыҡ йыры минең күңелемдә” һәм башҡа киң күләмле проекттар авторы булырға насип булды.\nИжадыма ғашиҡ тамашасым өсөн юбилейым айҡанлы Башҡорт дәүләт филармонияһында шоу-концерт ойошторорға уйлайым. Унда эстрада һәм үҙем яҙған йырҙар яңғыраясаҡ.\nҺүрәттә: Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сәйҙә Ильясова.


Икенсе еңеүселәр билдәләнде | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Икенсе еңеүселәр билдәләнде\nИкенсе еңеүселәр билдәләнде\nОшо көндәрҙә Мәсетле районында 2020 йылғы ураҡта юғары һөҙөмтәләргә ирешкән иген йыйыу комбайндары, үҙйөрөшлө сапҡыстар операторҙары, йөк автомобилдәре водителдәре, туңға һөрөү механизаторҙары, шулай уҡ белем биреү учреждениелары студенттары араһында барған конкурстың икенсе еңеүселәрен бүләкләнеләр.\nИген урыу комбайндарында еңеүселәрҙе техника төрөнә ҡарап өс номинацияла билдәләнеләр:\n1) беренсе урында – “Аҡтау” йәмғиәтенән Дмитрий Петкин (ул 554 гектарҙан 1100 тонна иген һуғып алған); икенсе урында – шул уҡ хужалыҡтан Марсель Әҙиуллин (490 гектарҙан 980 тонна).\n2) еңеүсе – Рафиҡ Зөфәров (“Аҡтау”, 411 гектарҙан 822 тонна); икенсе урында – Салауат Латипов (“Йондоҙ”, 298 гектарҙан 448 тонна); өсөнсө – Александр Берсенев (“Ленинский”, 189 гектарҙан 378 тонна).\n3) беренсе урында – Азамат Хәлилов (“Йондоҙ”, 182 гектарҙан 274 тонна); икенсе урында – Илдар Мөхәмәтйәнов (“Йондоҙ”, 174 гектарҙан 261 тонна); өсөнсө урында – Александр Крашенинников (“Ленинский”, 164 гектарҙан 243 тонна).\nЕрҙе туңға һөрөүселәр араһында “Йондоҙ” йәмғиәте механизаторы Радик Хәмиҙуллинға (165 гектар ер һөргән) етеүсе булманы.\nЙөк автомобилдәре водителдәре араһында беренсе урынды Зифат Ғиниәтов (“Аҡтау”, 61450 т/км) алды. Икенсе урында – Александр Ярушин (“Ленинский”, 9795 т/км), өсөнсө – Вәғиз Шафиҡов (“Йондоҙ”, 4650 т/км).\nМәсетле мәғлүмәт-консультация үҙәге хәбәр итеүенсә, 10 сентябргә ҡарата район хужалыҡтарында урып-йыйыу эштәре 75,3 процентҡа үтәлгән. 17106 гектар ер сабылған, 275544 центнер иген һуғылған. Уңдырышлылыҡ гектарынан 16,1 центнер тәшкил итә.\nИген культураларын йыйыу буйынса эштәрҙе “Йондоҙ” йәмғиәте һәм “Зиялтдинов” крәҫтиән-фермер хужалығы тамамланы. “Аҡтау” йәмғиәте (80,1%) һәм “Попов” крәҫтиән-фермер хужалығы (80,9%) финишҡа яҡынлаша.


Әхмәд Йүгнәки — Башҡорт Википедияһы\nӘхмәд Йүгнәки (XII-XIII бб.) — Әхмәд бине Мәхмүд әл-Йүгнәкиҙең тыуған ҡалаһы Сәмәрҡәндкә алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан булған. Был мәғлүмәт әҙиптең «Һибәт әл-хаҡаиҡ» («Хәҡиҡәт бүләктәре») әҫәрендә сағыла.\n«Һибәт әл-хаҡаиҡ» әҫәре төрки халыҡтарының уртаҡ әҙәби ҡомартҡыһы һанала. Әҫәр XII быуат аҙаҡтарында — XIII быуат баштарында ижад ителгән. Уның автор ҡулы менән яҙылған төп нөсхәһе беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалмаған. Бөгөнгә билдәле булған 8 күсермәһенең иң боронғоһо 1480 йылға ҡарай. Ул Истанбулда йәшәүсе Абдуразаҡ Бахши тарафынан төҙөлгән. Күсермәләрҙең уйғыр графикаһында ла, ғәрәп графикаһында ла яҙылғандары бар. Ғалимдар төп нөсхә уйғыр хәрефтәре менән яҙылған булырға тейеш, тип фараз итә.\nБиш йөҙҙән артыҡ шиғри юлдан торған был әҫәр юғары синыф вәкилдәренә төбәп яҙылған. Автор байҙарҙы һәм батшаларҙы ғәҙеллеккә, инсафлыҡҡа һәм мәғрифәткә өндәй. Аҡыл һәм белем, Әхмәд Йүгнәки фекеренсә, кешенең яҙмышында хәл иткес роль уйнай. Белем эйәһе үлһә лә, исеме халыҡ хәтерендә мәңгелеккә ҡала. Былар барыһы ла Әхмәд Йүгнәкиҙең заманына күрә алдынғы ҡарашлы булғанлығын дәлилләй.\nӘхмәд Йүгнәки поэтик үлсәмдәр менән ярайһы уҡ иркен эш итә. Ләкин боронғо төрки шиғриәте традицияларынан ситләшмәй.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Әхмәд_Йүгнәки&oldid=415336 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:28 2 ғинуар 2014 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТИКШЕРЕҮҘӘР ҠАТЫ - 2015 - Мәҡәләләр\nӘлеге ваҡытта баш ҡаланың ҡулланыусылар баҙарында урындағы етештереүселәр килтергән, башҡа төбәктәрҙән һәм сит илдәрҙән индерелгән продукция тулып ята. Күпселек предприятиелар уларҙы ғәмәлдәге норматив-методик документтар талаптарына тап килтереп һата. Был хаҡта муниципалитеттағы сираттағы кәңәшмәлә Башҡортостан Республикаһы буйынса Роспотребнадзор идаралығы етәксеһе урынбаҫары Галина Пермина белдерҙе.\nАҙыҡ-түлек продукцияһы ҡәтғи тикшереү үтә. Йылдың алты айында идаралыҡ 3904 аҙыҡ-түлек сеймалын һәм продуктын, шуларҙың 2804-е - микробиологик күрһәткестәргә (14 импорт продукцияһына), 1100-ө - санитар-химик күрһәткестәргә (16 импорт продукцияһына) тикшергән. Улар араһында йәшелсә-емеш продукцияһы гигиена нормаларына, кулинар изделиелары, бигерәк тә традицион булмаған технология буйынса әҙерләнеүсе суши, роллдар - микробиологик нормаларға тап килмәгән. Аҙыҡ-түлек сеймалын һәм продукттарын лаборатор тикшереү һөҙөмтәләрен анализлау уларҙың сифаты етештереүсенән һатып алыусыға килеп еткәнсе юлда йәки һаҡлау процесында, бигерәк тә температура режимы боҙолғанда насарайыуын күрһәтә.\nШулай уҡ тикшереү һөҙөмтәләре буйынса әйләнештән 1925 килограмм күләмендә 203 партия сифатһыҙ аҙыҡ-түлек продукты алынған. Уларҙың иң күп өлөшө емеш-еләккә (821,14 кг), шул иҫәптән йәшелсәләргә (549,57 кг), алкоголь эсемлектәренә, шул иҫәптән һыраға (517,3 литр) тура килә. Аҙыҡ-түлек продукттарын бракка сығарыуға микробиологик һәм санитар-химик тикшереү һөҙөмтәләренең ҡәнәғәтләнерлек булмауы, ҡулланыусы өсөн тулы мәғлүмәт бирелмәүе, ҡулланыу ваҡыты үтеүе сәбәп була. Халыҡ тарафынан еткерелгән ялыуҙарҙы тикшереү һөҙөмтәләре буйынса административ яза биреү сараһы ҡулланыла. Ярты йылда 2 миллион 532 мең һумлыҡ 467 штраф һалынған. 53 административ эш судҡа ебәрелгән, 10 материал буйынса судтар объекттарҙың эшмәкәрлеген туҡтатыу тураһында ҡарар ҡабул иткән.\nГалина Пермина белдереүенсә, бигерәк тә етештереү технологияларына иғтибар бирергә, ҡәтғи етештереү контроле үткәрергә кәрәк. Автомашиналар һәм һыуытыу ҡорамалдары менән йыһазландырылған складтар булыуы ла ҙур әһәмиәткә эйә. Һатыуға сығарылған тауарҙарҙың сифатын яҡшыртыу өсөн Роспотребнадзор Сауҙа һәм хеҙмәттәрҙе координациялау, Мәғариф идаралыҡтары менән хеҙмәттәшлек итә һәм мәғариф ойошмаларын йылы аш менән тәьмин итеүсе предприятиелар, шәхси эшҡыуарҙар өсөн семинар-кәңәшмәләр, бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәренә ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау өлкәһендә ҡануниәтте аңлатыу буйынса осрашыуҙар уҙғара.\nЯҙылған: 07.08.15 | Ҡаралған: 807


Баш ҡалаға Ҡаҙағстан яҙыусыһы Табыл Ҡулыясов килде | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n22 January 2016 — 17:12\nҠунаҡ башҡорт-ҡаҙаҡ халҡының тарихи серҙәрен өйрәнергә ниәтләй. Башҡортостандағы сәфәрен Табыл Ҡулыясов Өфө ҡалаһы архивынан башланы.”Донъяла йәшәргә һәм башҡалар рәтендә ғүмер итергә теләгән милләт үҙенең үткән көндәрен белергә һәм үҙ тарихы менән дуҫ булырға тейеш”, — тип әйтеп ҡалдырған Ризаитдин бин Фәхретдин. 80 йәшен тултырған ҡаҙаҡ яҙыусыһы Табыл Ҡулыясов та ошо фекерҙә. Ҡан-ҡәрҙәштәребеҙ – башҡорт халҡы менән беҙҙе уртаҡ тарих берләштерә, уны төптәнерәк өйрәнергә теләйем, ти ул. Табыл Ҡулыясов 42 китап авторы, Ҡаҙағстандағы билдәле яҙыусы, аҡһаҡал. Ул башҡорт һәм ҡаҙаҡ халыҡтарының уртаҡ тарихын өйрәнеп китап нәшер итергә йыйына.Ҡаҙағстан яҙыусыларының һәм тарихсыларының Башҡортостан менән ҡыҙыҡһыныуы арта бара. Улар милли батыр Салауат Юлаевтың тормош һәм ижад юлын ентекләп өйрәнергә ниәтләй. Әле Ҡаҙағстан ҡунағы баш ҡалабыҙҙың иҫтәлекле урындарына сәфәр ҡыла, уларҙың тарихы менән ҡыҙыҡһына. Киләсәктә башҡорт-ҡаҙаҡ тарихы хаҡында китап сығарырға ниәтләй. Ошондай хозур ерҙә йәшәй башҡорт халҡы. Уны Аллаһы тәғәләнең бүләге итеп ҡабул итергә кәрәк…. Бына ҡарағыҙ ниндәй урман-ҡырҙарығыҙ бар. Башҡорттарғың быуыны ныҡ, киләсәге ышаныслы булһын…


«Яратҡан шөғөл арытмай ҙа, ялҡытмай ҙа», – » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » «Яратҡан шөғөл арытмай ҙа, ялҡытмай ҙа», –\nти йәшлек дәрте менән янған Салауат ҡыҙы Светлана Заһиҙуллина\nҠалабыҙҙа талантлы йәштәр бихисап. Улар белем дә ала, конкурстарҙа ла ҡатнаша, төрлө яҡлап үҫешә.\nСветлана 25-се башҡорт гимназияһын тамамлай, шул уҡ ваҡытта сәнғәт мәктәбендә лә уҡый. Тырыш ҡыҙ БДУ-ның иҡтисад факультетында белем ала.\nҠулына диплом алған ҡыҙ һөнәре буйынса эшкә урынлаша. Яратҡан шөғөл тормошто биҙәй, тиҙәр. Светлананың да яратҡан шөғөлө бар. Ул төрлө материалдарҙан нескә ҡулдары менән иҫтәлекле бүләктәр эшләй. Айырым бер зауыҡ менән әҙерләнгән әйберҙәр барыһына ла оҡшай. Сөнки уларҙа күңел йылыһы, төҫтәр байлығы күп.\nМатериалдарҙы Пермдән интернет аша алам. Ә һауыт-һаба, сәскәләр, тауар ҡала кибеттәрендә бар. Бер йыл элек интернет аша ҡарап, тәүге ҡул эшемде башҡарҙым, тик ул ниңәлер килеп сыҡманы. Ярты йылдан һуң тағы тотондом. Эштәремде «Вконтакте» селтәренә ҡуйҙым. Әкренләп кешеләрҙән заказ ала башланым. Күптәр һатыуҙа булмаған, ҡыҙыҡлы, айырылып торған төрлө ҡул эштәрен үҙ итә. Аҡсанан торған ағас менән ваза, кәнфиттәрҙән карап, биҙәлгән шыршы, сәскәләр гөлләмәһе – быларҙың барыһы ла зауыҡ менән эшләнә, – ти Светлана.\nҠул эштәрен ҡыҙ эштән һуң йәки ял көндәрендә башҡара. Күңел ятҡан эш тынысландыра, үҙеңде аңларға, алда торған мәсьәләләрҙе хәл итергә булышлыҡ итә. Шөғөл һайлауҙа төп ҡағиҙә – ул ҡыуаныс килтерергә тейеш. Светланаға ҡул эштәре тик күңел тыныслығы ғына килтерә. Бынан тыш, ҡыҙ төрлө һүрәттәр төшөрөү менән дә мәшғүл.\nСығыу ваҡыты 13-12-2013, 04:39 | Ҡаранылар: 1706\nКӨРШӘК ӘҮӘЛӘҮ – ЗАУЫҠЛЫ ҺӨНӘР\nҠартлыҡтың да үҙ матурлығы бар


7 Сентябрь 2010, 16:06\nГәзит уҡыусыларыбыҙ һорауҙарына Башҡортостан Республикаһы Адвокаттар коллегияһының үҙәк филиалы етәксеһе, адвокат Гүзәл Харрасова яуап бирә.Cтраховка аҡсаһы зыянды ҡаплауға етмәһә, нимә эшләргә?Юл-транспорт ваҡиғаһында мине ғәйепле тип таптылар. Автогражданлыҡ яуаплылығым ОСАГО (автограждандар яуаплылығын мотлаҡ страховкалау) менән килешеү буйынса страховкаланған. Әммә страховкалаусы ойошмам тарафынан зыян күреүсегә түләнгән сумма уның зыян күргән автомобилен ремонтлауға талап ителгән сумманы тулыһынса ҡаплай алмай. Миңә нишләргә?\nЮл-транспорт ваҡиғаһында мине ғәйепле тип таптылар. Автогражданлыҡ яуаплылығым ОСАГО (автограждандар яуаплылығын мотлаҡ страховкалау) менән килешеү буйынса страховкаланған. Әммә страховкалаусы ойошмам тарафынан зыян күреүсегә түләнгән сумма уның зыян күргән автомобилен ремонтлауға талап ителгән сумманы тулыһынса ҡаплай алмай. Миңә нишләргә?\nЮл-транспорт ваҡиғаһында күрелгән 120 мең һумлыҡ зыянды килешеү буйынса ОСАГО түләргә тейеш. Һеҙ страховка компанияһы түләгән лимиттан артҡан өлөшөн түләргә тейешһегеҙ. Әгәр ҙә компания 120 мең һумды түләп еткермәгән һәм һеҙгә дәғүә белдерелгән икән, страховка компанияһы был сумманы һеҙҙең менән бергә күтәрергә тейеш. Зыян һәләкәткә осраған машинаның туҙыу кимәленән сығып ҡаплатыла.\nБүлмә кемгә ҡалырға тейеш?\n2008 йылда граждан никахында торған ирем вафат булды. Беҙ уның Өфөләге бүлмәһендә йәшәгәйнек. ҡыҙыбыҙ бар – ул атаһы иҫән саҡта тыуғайны. Иремдең ата-әсәһе һәм башҡа балалары булманы. Ирем үлгәндән һуң уның бер туған һеңлеһе мине уның бүлмәһенән ҡыуып сығарҙы. ҡыҙым менән минең был бүлмәгә хоҡуғым бармы?\nРФ Граждандар кодексының 1142-се статьяһына ярашлы, закон буйынса үлгән кешенең балалары, ҡатыны (ире) һәм ата-әсәһе беренсе сираттағы вариҫ булып һанала. Шулай булғас, әгәр һеҙҙең граждан никахында торған ирегеҙ иҫән саҡта ЗАГС органдарына бирелгән ғариза менән балағыҙҙың тыуыу тураһындағы таныҡлығында ул атай тип яҙылған булһа, ҡыҙығыҙ бүлмәгә дәғүә итә ала. Әгәр ҙә ирегеҙ атай сифатында яҙылмаған икән, һеҙгә уның иҫән сағында уҡ ҡыҙын таныуын суд аша билдәләй һәм суд ҡарары менән балалар тыуыуын теркәү китабында атай тураһында яҙма булдырыу өсөн ЗАГС органдарына мөрәжәғәт итергә, унан һуң алты ай эсендә нотариусҡа мираҫҡа хоҡуҡ тураһында таныҡлыҡ биреүҙе һорап ғариза бирергә кәрәк. Ул саҡта ҡыҙығыҙ бүлмәгә вариҫ булараҡ дәғүә итә ала. Ә һеҙ, әсәй булараҡ, балағыҙ менән бер бүлмәлә йәшәй алаһығыҙ.\nЕтәксем сәбәпһеҙгә эштән ҡыуа аламы?\nЭшемдә етәксем минән арынырға ҡарар иткән һәм, сәбәбен табып, шелтә бирҙе. Һөйләшкән саҡта, әгәр ҙә эштән үҙ иркем менән китмәһәм, ул мине эштән ебәреү сәбәбен табасағы тураһында белдерҙе. Был шелтәнең урынһыҙ икәнлеген раҫлата аламмы, һәм киләсәктә миңә эш биреүсемдең законһыҙ ғәмәлдәренән үҙемде нисек ҡурсаларға?\nЭш биреүсегеҙҙең законһыҙ эшен һеҙ хеҙмәт бәхәстәре буйынса комиссияға йәки туранан-тура судҡа мөрәжәғәт итеп раҫлата алаһығыҙ. Тик шундай мөһим мәлдәргә иғтибар итергә кәрәк: дисциплинар яуаплылыҡ (шелтә шуның береһе булып тора) дисциплинар эш боҙған өсөн генә, йәғни хеҙмәткәрҙең үҙенә йөкмәтелгән бурыстарын үтәмәгәндә йәки тейешенсә үтәмәгәндә ҡулланыла; бындай эш асыҡланғандан һуң дисциплинар яуаплылыҡ бер ай эсендә ҡулланыла (хеҙмәткәрҙең ауырыған осоро иҫәпкә алынмай); бындай сараны ҡулланғанға тиклем эш биреүсе хеҙмәткәрҙән яҙма аңлатма талап итергә тейеш.\nДисциплинар яуаплылыҡ тураһындағы бойороҡ хеҙмәткәргә уны сығарған көндән алып өс көн эсендә (хеҙмәткәрҙең эштә булмаған көнөн иҫәпләмәйенсә) хәбәр ителергә тейеш. Хеҙмәткәр аңлатма яҙыуҙан, яуаплылыҡ тураһындағы бойороҡ менән танышыуҙан баш тартҡан осраҡта был турала тейешле акт төҙөлә.\nИремдең фатирҙы атаһына яҙҙырыуын нисек ғәмәлдән сығарырға?\nИрем менән Өфөлә бер бүлмәле фатир һатып алырға булдыҡ. Никахта торабыҙ, ике балабыҙ бар. Ирем, Өфөгә барып, риэлторҙар менән фатир һатып алырға ниәтләүе тураһында килешеү төҙөнө, һәм улар иремә фатир һайларға ярҙам иткән. Алыш-биреш тураһында документтар юллау өсөн атаһы менән юлға сыҡты, сөнки ҡулында ҙур суммала аҡса бар ине. Ул баш ҡалала эшен бөтөрөп ҡайтҡас, осраҡлы рәүештә документтарға юлыҡтым. ҡараһам, фатирҙы атаһы исеменә яҙҙырған.\nҺеҙгә алыш-бирештең ғәмәлгә яраҡһыҙлығын таныу тураһында дәғүә ғаризаһы менән судҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк. Артабан, маҡсатығыҙға һәм теләгегеҙгә бәйле, фатирҙың ирегеҙ менән дөйөм милкегеҙ булыуын һәм уның яртыһы һеҙҙеке икәнлеген таныуҙы; ике яҡты ла башланғыс хәлгә ҡайтарыуҙы һәм фатир һатыусынан – аҡсаны, ә ирегеҙҙән фатирҙы хужаһына ҡайтарып биреүҙе – фатир һатып алыусы хоҡуҡтарын ирегеҙҙең атаһынан үҙегеҙгә күсертеүҙе талап итә алаһығыҙ.\nРФ Граждандар кодексының 9-сы бүлегенең 2-се өлөшөндә алыш-бирештең ғәмәлгә яраҡлы түгеллеген таныу регламентлана.\nБыл бәхәс бик ҡатмарлы, һәм квалификациялы адвокат ярҙамынан тыш уның осона сыға алмаҫһығыҙ тип уйлайым.


15 Октябрь 2021, 09:00\nАктивистарҙы монументтың һыны һаҡланып ҡалырмы тигән һорау борсой. Ысынлап та ремонт кәрәкме тигән һорау биреүселәр ҙә бар.\nОсрашыуҙы Башҡортостан хөкүмәте вице-премьеры Азат Бадранов үткәрҙе. Ул һөйләп китеүенсә, сараны төбәк етәксеһе Радий Хәбиров ойошторорға һәм йәмәғәтселәр менән осрашырға ҡушҡан. Бер юлы был мөһим һорау янындағы мифтар ҙа юҡҡа сығасаҡ. Ни өсөн тигәндә, халыҡ геройына һәйкәл Башҡортостандың һәм Өфөнөң символы булып, илдең иң сағыу заманса скульптуралары исемлегенә инә.\n2019 йылда БР Күсемһеҙ мираҫты һаҡлау һәм ҡулланыу буйынса ғилми-производство үҙәге белгестәре һәйкәлде тикшергәндә күп дефекттар асыҡлаған. Шул мәлдән алып коррозия майҙаны 10%-ҡа артҡан, постамент 7 сантиметрға ултырған, иретеп йәбештереү йөйҙәре тағы ла нығыраҡ таушалған, һәйкәл аҫтындағы ҡая ташлы нигеҙҙең ел-һыуҙың емергес тәьҫиренә дусар булыуы дауам итә. Эксперттар әйтеүенсә бында майҙандағы фонтандың һыуҙы ситкә алып китеү системаһы ла өлөшләтә ғәйепле. Киңәйгән таш ярыҡтарында ҡоштар оя ҡорған. Ремонт мәлендә ҡурған тупрағын нығытыу тәү сиратта башҡарыласаҡ.\nЯрты быуаттан ашыу элек урынлаштырылған һәйкәлдең эс яғында ла проблемалар етерлек. Ул тыш яҡтан һауа шарттарынан тутыҡһа, эске ҡыуыш өлөшөндә емергес тәьҫирле конденсат барлыҡҡа килә. Осрашыуҙа Мәскәүҙән онлайнда ҡатнашҡан Рәсәй скульпторы Салауат Щербаков белдереүенсә, скульптура суйындан ҡойолған - был материал үткән быуаттың 60-сы йылдарында яңы ҡулланыла башлаған һәм үҙенсәлектәре етерлек кимәлдә өйрәнеп етелмәгән булған.\n«Һәйкәлде эстән ҡоро тотоу уны һаҡлап ҡалыу гарантияһын бирә. Әлеге ваҡытта күп белем тупланған һәм Башҡортостан белгестәре уларҙы яҡшылап өйрәнгән. Һынды күсермә менән алмаштырыуға килгәндә, быны эшләү бер кемгә лә кәрәкмәй һәм был мөмкин дә түгел. Тарихта мәрмәр һәйкәлдәрҙе музейға ҡуйып урынына күсермә ҡуйыу осраҡтары барлығын бар ҙа ул, тик был осраҡта был мөмкин түгел», — тип белдерҙе ул.\nБашҡортостан башлығы ҡарамағындағы Кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы Азамат Ғәлин, үҙ сиратында, йәмғиәттә килеп тыуған аңлашылмаусанлыҡ бер нисә сәбәп арҡаһында килеп сығыуы мөмкин тип аңлатты. «Иң беренсе был мәғлүмәттең етмәүе. Һәйкәлдең емерелеүе күренгән ошо фотоһүрәттәрҙе һәм видеояҙманы кешеләргә күптән күрһәтергә кәрәк ине. Артабан ремонт хаҡы килә - кемдер 100 млн һум ти, бәғзеләр был һанды 600-гә еткергән. Сатнауҙарҙың тәбиғи, быға хәтлем дә булғанын аңлатыусылар ҙа бар. Улар быны һәйкәлде өлөшләп йыйыуҙан килеп сыҡҡас тип бара. Халыҡ проблемалы хәбәрҙәрҙән "хайп" тота тип яуаплар урынға, килеп тыуған хәлде шунда уҡ ентекле итеп аңлатыу кәрәк ине», — тип үҙ фекерен әйтте Ғәлин.\nВице-премьер Азат Бадранов һәйкәлде реставрациялау һорауҙары буйынса Йәмәғәт советы булдырыласаҡ тип белдерҙе. Бар мәғлүмәт һәм документтар менән эшләйәсәк был структураны ойоштороу Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитетына ҡушылған.\n«Беҙ һәйкәлдең торошонда 60-сы йылдар технологиялары алмаштырыуҙы талап иткәнен күрҙек. Был һорауҙы сәйәсиләштереүҙең мәғәнәһе юҡ. Иң хәүефлеһе шунда - әгәр власть менән йәмғиәт һәйкәлдең яҙмышы тураһында уртаҡ һүҙгә килә алмаһа, ул ҡасан да булһа Ағиҙелгә емерелеп төшәсәк. Һәйкәлде киләһе быуындарға һаҡлап ҡалыу беҙҙең бурыс булып тора», — тине вице-премьер.\nЭштәрҙе башлар алдынан бер нисә ай дауамында документтар килешеүе төҙөргә кәрәк буласаҡ. Төп процесты киләһе йылдың май-июнь айҙарында башлау күҙаллана. Әгәр ҙә графиктан һәм техник шарттарҙан ситкә тайпылыу булмаһа ремонт-реставрация эштәрен туғыҙ айҙа тамамларға мөмкин.\nМонументтың тышҡы ҡиәфәте үҙәрмәһен өсөн баштан объектты 3D форматта төшөрәсәктәр. Буяуға килгәндә, иң тәүҙә булған төҫкә оҡшатып һоро сланец төҫө һайланған.\nАлдан хәбәр итеүҙәренсә, һәйкәлде ситкә алып китмәйенсә шундағы майҙансыҡта реставрация яһарға ҡарар ҡылғандар.\nТеги:салауат юлаев һәйкәлейәмәғәтселек


Олимпиадные вопросы и ответы по башкирскому языку\nАстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Другое / Тесты / Олимпиадные вопросы и ответы по башкирскому языку\nБашҡорт мәктәптәренең 8-се класс уҡыусылары өсөн башҡорт теленән олимпиада һорауҙары 1. Рәүеш тә, сифат та билдәне белдерә. Уларҙың айырмаларын яҙығыҙ. Миҫалдар килтерегеҙ 2. Мәғәнәләре буйынса ниндәй хәлдәр була? Һәр береһен атап сығығыҙ 3. Эйә менән хәбәр араһында ниндәй осраҡтарҙа һыҙыҡ ҡуйыла? Миҫалдар килтерегеҙ. 4. Интонация яғынан һөйләмдәр ниндәй төрҙәрҙә бүленә? Миҫалдар килтерегеҙ 5. Ниндәй һөйләмдәр ҡушма һөйләм тип атала? Ҡушма һөйләмдәр ниндәй төрҙәргә бүленә? Миҫалдар килтерегеҙ 6. Түбәндәге һөйләмгә синтаксик анализ яһағыҙ.Ҡараһаҡал – Башҡортостан тарихындағы атаҡлы шәхес. 7. Тағы күкрәп яҙҙар килде ерҙәр йәшәрҙе һыуҙар ташты болондар сәскәләргә күмелде һөйләмендә ниндәй тыныш билдәләре ҡуйыла? Башҡорт мәктәптәренең 8-се класс уҡыусылары өсөн туған әҙәбиәтенән олимпиада һорауҙары 1.”Ҡайҙа һин, Александр Матросов?” әҫәренең авторы кем? 2. Нимә ул гипербола? 3. Батырлыҡ тураһында өс мәҡәл яҙығыҙ. 4.”Ҡаһым түрә” драмаһының авторы кем? Төп темаһын билдәләгеҙ. 5. Батырҙар тураһында ниндәй ҡобайырҙар беләһең? 6. Түбәндәге өҙөк ниндәй әҫәрҙән ; Килмәк абыҙ был һүҙҙәрен ауылдарға, йәйләүҙәргә барып һөйләй ине.Уның яуға сығырға өндәй башлағанына байтаҡ ваҡыт үтте. Ҡарҙар иреп, һыуҙар һыуға ҡушылды, йырғанаҡтар ярылды.Ағиҙелдә боҙ китте. 7. Яманға ҡаршы тулҡынған, Яҡшыға ҡарап урғылған, Диңгеҙҙән дә ятыулы, Уралдан да артыулы- Нимә булыр әйт шуны. Ҡобайыр йомғағының яуабы нимә булыр? 8. Кем ул сәсән? Cәсәндәрҙән кемдәрҙе беләһең? Башҡорт теленән яуаптар 1. Предметтың билдәһен белдергән һүҙ сифат тип атала. Мәҫәлән: ҙур йорт, матур күлдәк; Эш-хәлдең билдәһен белдергән һүҙ рәүеш тип атала. Мәҫәлән: шәп йөҙә, яҡшы уҡый. (1 б.) 2.Хәл төрҙәре: рәүеш хәле, урын хәле, ваҡыт хәле, күләм-дәрәжә хәле, сәбәп хәле, маҡсат хәле, шарт хәле, кире хәл. (1 б.) 3.- Эйә менән хәбәр бер үк һүҙ төркөмөнән килгәндә. - Эйә алмаштан, хәбәр исемдән йәки исем урынында ҡулланылған бүтән һүҙ төркөмөнән килгәндә. (1 б.) 4. Хәбәр һөйләм . Кемдер килеп инде. Бойороҡ һөйләм . Бөгөн һин быны бөгөн үк эшләргә тейеһең!, Өндәү һөйләм.Онотмайыҡ илдең күргәнен! Һорау һөйләм. Атай, һин иртәгә эшләйһеңме?( 1б.) 5.Кәмендә ике ябай һөйләмдән торған һөйләмдәр ҡушма һөйләмдәр тип атала. Ҡушма һөйләмдәр теҙмә һәм эйәртеүле ҡушма һөйләмдәргә бүленәләр Мәҫәлән: а )Урман өнһөҙ, йә ул йоҡлай, йә ул уйлана һымаҡ. б ) Әсәй, мине таңда уят әле, дала өҫтөн томан алғанда.(2 б.) 6.( 1 б.) 7. Тағы күкрәп яҙҙар килде, ерҙәр йәшәрҙе, һыуҙар ташты, болондар сәскәләргә күмелде.( 1 б.) Туған әҙәбиәтенән яуаптар 1.Р.Насиров. (1 б.) 2. Арттырып яҙыу(1 б.) 3. (1 б.) 4.Б.Бикбай. Француздарға ҡаршы һуғышта башҡорттарҙың батырлығы ( 1 б.) 5 “Салауат батыр”, “Бейек тауҙың үлгәне”. ( 1 б.) 6. “Кинйә” романынан. ( 1 б.) 7. Сәсән( 1 б.) 8. Халыҡ мәнфәғәтен күҙәтеүсе һүҙ оҫталары. Дәүләкән сәсән, Ҡобағош сәсән Айҙар сәсән, Ерәнсә сәсән, Байыҡ сәсән, Шафиҡ Әминев Тамъяни сәсән. ( 1 б.) Юғары балл 100 %– 16 балл Башҡорт мәктәптәренең 5-се класс уҡыусылары өсөн башҡорт теленән олимпиада һорауҙары Түбәндәге һүҙҙәргә синонимдар яҙ: йәшәй, аҙыҡ, эшһөйәр. Бирелгән һүҙҙәрҙе төбәү килештә үҙгәртеп яҙ: июль, фонарь, ноябрь, грипп, Донбасс, киоск, нефть. Нөктәләр урынына тейешле хәрефтәр ҡуй: бир.яҡ, Аҡ.юл, көн.яҡ, .герә, .рған, Гөл.емеш. Түбәндәге һүҙгә фонетик анализ яһа: ялан. Эш һүҙенә тамырҙаш һүҙҙәр уйлап яҙ. Ғаилә һүҙе менән биш һөйләм төҙө. Түбәндәге һөйләмдәрҙә тыныш билдәләрен ҡуй һәм интонация яғынан ниндәй һөйләм төрө икәнен билдәлә. Их бигерәк йәмле был тирә ағас ботаҡтарына ҡунған ҡоштар сутылдаша ысыҡ тамсылары ем-ем килә сәскә еҫе аңҡый ә һеҙҙең яҡтар матурмы. 8. Синтаксик анализ яһа. Алтын тәңкәләрен һибә ҡайын, Ел уларҙы һөйөп уйната, Торна өйөрө уҙа көньяҡҡа. Ҡоштар үҙе менән алып китә бергә көн йәмен, Шәрә ҡала ҡалын урмандар, Ҡырҙар алмаштыра күлдәген. (Б. Бикбай.) Башҡорт мәктәптәренең 5-се класс уҡыусылары өсөн туған әҙәбиәтенән олимпиада һорауҙары Дуҫлыҡ тураһында мәҡәлдәр яҙ. Беҙҙең республикала балалар өсөн ниндәй гәзит-журналдар баҫыла? Йомаҡтарҙың яуаптарын тап: а ) Ҡабаҡтың уртаһында нимә бар? б ) Диңгеҙҙә ниндәй таш булмай? в ) Ҡаҙ һыуҙан сыҡҡас ни эшләй? г ) Ни өсөн ат шишмәгә бара? 4. Тел тураһында ниндәй шиғырҙар беләһең? Уларҙың авторын һәм исемдәрен күрһәтеп яҙ. 5. Халҡым теле миңә - хаҡлыҡ теле, Унан башҡа минең илем юҡ…; Шиғырҙы дауам итегеҙ. Уның исеме һәм авторы. 6. Оксана менән Йәмил ниндәй әҫәрҙең геройҙары? Авторы кем? 7. М. Ғафуриҙың ниндәй мәҫәлдәрен беләһегеҙ? 8. Нимә ул йәнләндереү? Миҫал килтер. Башҡорт теленән яуаптар Йәшәй – көн күрә, ғүмер итә Аҙыҡ – ризыҡ, ашамлыҡ Эшһөйәр – уңған, тырыш.(1 б.) Июлгә, фонарға, ноябргә, грипҡа, Донбассҡа, киоскыға, нефткә. (1 б.) Биръяҡ, Аҡъюл, көньяҡ, йүгерә, юрған, Гөлйемеш. (1 б.) Ялан – я-лан [йа-лан] – 4 хәреф, 5 өн [й]- тартынҡы, яңғырау [а]- һуҙынҡы, ҡалын, иренләшмәгән [л]- тартынҡы, яңғырау [а]- һуҙынҡы, ҡалын, иренләшмәгән, баҫымлы [н]- тартынҡы, яңғырау (1 б.) 5. Эшсе, эшһеҙлек, эшсән, эшһөйәр, эшҡыуар.( 1 б.) 6. (2 б.) 7. Их, бигерәк йәмле был тирә! Ағас ботаҡтарына ҡунған ҡоштар сутылдаша, ысыҡ тамсылары ем-ем килә, сәскә еҫе аңҡый. Ә һеҙҙең яҡтар матурмы? (Өндәү, хәбәр, һорау һөйләмдәр) (2 б.) 8. (2 б.) Туған әҙәбиәтенән яуаптар 1. – (1 б.) 2. “Аҡбуҙат”, “Аманат” журналдары, “Йәншишмә” гәзите (1 б.) 3. “Т” хәрефе, ҡоро, ергә баҫа, сөнки шишмә ат янына килә алмай. (1 б.) 4. Б. Бикбай “Туған тел”, “Рус теле”, Р. Ғарипов “Туған тел”, З. Биишева “Башҡорт теле”.( 1 б.) 5. Илен һөймәҫ кенә телен һөймәҫ, Иле юҡтың ғына теле юҡ. (Р. Ғарипов “Туған тел”) (1 б.) 6. М. Кәрим “Беҙҙең өйҙөң йәме” (1 б.) 7. “Һарыҡты кем ашаған?”, “Ат һәм эт” (1 б.) 8. Йәнле һәм йәнһеҙ тәбиғәттең кеше сифаттары аша һүрәтләнеүе йәнләндереү тип атала. Мәҫәлән, “Тыуған ҡалама йыр” шиғырында Н. Нәжми баш ҡалабыҙҙы кеше ҡиәфәтендә күҙ алдына баҫтырғайны: Көмөш ҡайыш быуған егет кеүек, Ағиҙелде урап билеңә, Баҫҡанһың һин, Урал һаҡсыһындай,( 2 б.) Тыуған Өфөм минең, бергенәм… Юғары балл 100% – 20 балл Башҡорт мәктәптәренең 6-сы класс уҡыусылары өсөн башҡорт теленән олимпиада һорауҙары 1. Түбәндә ниндәй мәҡәл яҙылған: ели ҡю ҡюңыт еелт 2. Өн һәм хәреф һаны тигеҙ булған һүҙҙәрҙе күсереп ал: ябыҡ, Яхъя, көньяҡ, июнь, класс, юртаҡ, Аҡмулла, аҡҡош, орсоҡ. 3. Ерек һүҙенә фонетик анализ яһа. 4. Түбәндәге сифаттарҙы дәрәжәләр менән үҙгәрт : йылы, һоро, ҡара. 5. Фразеологик берәмектәрҙең мәғәнәһен аңлат : - бүрәнә аша бүре күреү - кәкре ҡайынға терәтеү - түбәһе күккә тейгән - балтаһы һыуға төшкән 6. Һөйләмдәргә тулы синтаксик анализ яһа. Аҫтына һыҙылған һүҙҙе һүҙьяһалыш буйынса тикшер. Көҙгө япраҡ төштө килеп Өҙөлөп ботаҡтарҙан. Ҡарап торҙом бойоғоп мин Күҙ алмай уҫаҡтарҙан. 7. Ниндәй үҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙ төркөмдәрен беләһең, миҫалдар килтер. Балаларға һүҙенә морфологик анализ яһа. Башҡорт мәктәптәренең 6-сы класс уҡыусылары өсөн туған әҙәбиәттән олимпиада һорауҙары 1. Шиғырҙы дауам ит. Уның исемен, авторын билдәлә. Моң шишмәһе һандуғастай йырсы ла һин, Һығылма бил тал сыбыҡтай нәфис тә һин… 2. Башҡорт халыҡ мәҡәлен уҡы. Асҡысы алфавитта. 30 1 16 37 15 26 1 23 6 27 25 2 27 16 31 1 12 16 6 8 19 14 21 24 21 26 20 24 2 27 16 1 3. Батырҙар тураһында ниндәй әкиәттәр беләһең? 4. Түбәндәге өҙөк ниндәй әҫәрҙән: - …Кирәмәт башына менеү – бөркөт осор бейеклеккә күтәреләү тигән һүҙ ул. Төндәрен уның өҫтөндә, - ти Шәрифулла, - усаҡ тирәһендә әйләнгән күбәләктәр төҫлө, йондоҙҙар һикерешеп уйнай. Улар түбән үк төшәләр – үрел дә тот үҙҙәрен! Ҡайһы бер шуҡтары, яңылыш ҡаяға һуғылып, селпәрәмә лә киләләр. Ана шуны инде йондоҙ атылыу тиҙәр. 5. Нимә ул хикәйәләү? 6. Нимә ул аллегория? “Һарыҡты кем ашаған?” мәҫәленең морале нимәлә? 7. “…Эй алйот, ҡыҫҡанға былтыр, ҡысҡыралармы быйыл!” Был юлдар ниндәй әҫәрҙән? 8. Салауат Юлаев тураһында ниндәй әҫәрҙәр беләһегеҙ? Башҡорт теленән яуаптар 1. Теле юҡтың иле юҡ. (1 б.) 2. Орсоҡ, июнь, көньяҡ. (1 б.) 3. Ерек – е-рек[йэ-рэк], 4 хәреф, 5 өн [й] – тартынҡы, яңғырау [э] – һуҙынҡы, нәҙек, иренләшмәгән [р] – тартынҡы, яңғырау [э] [к] – тартынҡы, һаңғырау (1 б.) 4. Йылы – йылымса – йылыраҡ – ныҡ йылы Һоро – һорғолт – һорораҡ – һоп-һоро Ҡара – ҡараһыу – ҡарараҡ – ҡап-ҡара (1 б.) 5. Кәрәкмәгәнде күреү, алдау, шатланыу, ҡайғырыу (1 б.) 6. - (2 б.) 7. Үҙ аллы һүҙ төркөмдәре: исем (алма), ҡылым (ашай), сифат (матур һүҙ), алмаш (шул), рәүеш (матур йөрөй), һан (өс). Ярҙамсы һүҙ төркөмдәре: теркәүес (һәм, сөнки), бәйләүес (өсөн, кеүек), киҫәксә (генә, ҡына), ымлыҡ (эй, ссс), мөнәсәбәт һүҙҙәр (әлбиттә) Балаларға – исем (кемдәргә?), уртаҡлыҡ исем, күплектә, тамыр исем, төбәү килештә, тамыры – бала, -лар – күплек ялғауы, -ға – төбәү килеш ялғауы, һөйләмдә тултырыусы була. (3 б.). Туған әҙәбиәттән яуаптар 1. Аллы-гөллө гөл-сәскәләй наҙлы ла һин, Эй, илһамлы, эй, хөрмәтле башҡорт теле. (З. Биишева “Башҡорт теле”) (2 б.) 2. “Халыҡтар дуҫ булһа, илдең көсө тос була” (1 б.) 3. “Урал батыр”, “Аҡъял батыр”, “Ҡамыр батыр” ( 1 б.) 4. М. Кәрим “Өс таған” (1 б.) 5. Хикәйәләү – ваҡиғаларҙы, эш-хәрәкәттәрҙе эҙмә-эҙлекле итеп һөйләп биреү. (1 б,) 6. Хайуандар аш кешеләр тормошон ситләтеп һүрәтләү алымы аллегория тип атала. Кешеләр араһындағы яуызлыҡты һәм көслөләрҙең көсһөҙҙәрҙе йәберләүен фашлау. (1 б.) 7. Ғ. Туҡай “Шүрәле”(1 б.) 8. Р. Бикбаев “Салауат ҡылысы”,Ә. Атнабаев “Салауат менән һөйләшеү”, С. Шәрипов “Яҙмыш менән алыш”, М. Ғәли “Ҡайт, Салауат!” (1 б.) Юғары балл 100% - 19 балл Башҡорт мәктәптәренең 7-се класс уҡыусылары өсөн башҡорт теленән олимпиада һорауҙары 1. Хәреф һаны өн һаны менән тап килгән һүҙҙе күрһәтегеҙ: егерме, таяҡ, юрған, янъялсы, ашъяулыҡ, Кузбасс, Кәримә, завод. 2. Түбәндәге фразеологизмдарҙы бер һүҙ менән генә аңлатығыҙ: айыу майы һөртөү, табан ялтыратыу, ауыҙ ҡолаҡҡа етеү, теш тешкә теймәү. 3. Эйәртеүле бәйләнеш юлы менән яһалған һүҙбәйләнештәрҙең төрҙәрен һанап сыҡ. Миҫалдар яҙ. 4. Ниндәй үҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙ төркөмдәрен беләһең, миҫалдар килтер. 5. Түбәндәге һөйләмгә синтаксик анализ яһа: Тышта шаулы хеҙмәт ҡайнай, Һәм тормош тора гөрләп, Шул тормош эсендә илһам Шағирҙы йөрөй эҙләп. 6. Ике һәм алты һанын һан төркөмсәләренә ҡуйып яҙ. 7. Түбәндәге һүҙҙәр нимәне белдерә? Ай-һай, эй, уф-ф-ф, ура. Бер ҡушма һөйләм уйлап яҙ. 8. Бер һәм ике составлы һөйләмдәрҙең төрөн билдәлә: а ) Таң ата. б ) Бөтә ҡаланы йороп сыҡты. в ) Ямғыр. Ләйсән ямғыр. г ) Дүртөйлө ауылы йоҡонан уяна. Башҡорт мәктәптәренең 7-се класс уҡыусылары өсөн туған әҙәбиәтенән олимпиада һорауҙары 1. “Аттылар уны. Үҙенекеләр атты. Үҙенекеләрме икән?!” Ниндәй әҫәр хаҡында һүҙ бара? Авторы кем? Әҫәр кем тураһында? 2. Александр Мотросов хаҡында кемдәр ниндәй әҫәрҙәр ижад иткән? 3. З. Биишеваның “Дуҫ булайыҡ” повесындағы төп геройҙар. 4. Нимә ул рифма? Үҙеңдең фекереңде миҫал менән иҫбатла. 5. Түбәндәге картиналарҙың авторын билдәлә: “Алтын көҙ”, “Салауат йорто”, “Буйһонмаҫ ихтыяр”. 6. Дәүләкән районынан сыҡҡан яҙыусыларҙы һанап сыҡ. 7. Алдар Иҫәнгилдиндың батырлыҡтары тураһында кемдең әҫәре аша беләбеҙ? 8. Образлылыҡты һәм матурлыҡты көсәйтеү өсөн ниндәй тасуирлау саралары ҡулланыла? Башҡорт теленән яуаптар 1. Ашъяулыҡ, Кәримә, завод. (1 б.) 2. Алдау, ҡасыу, шатланыу, өшөү. (1 б.) 3. Ярашыу – беҙ әҙерләнәбеҙ, башҡарылыу – урманға барҙыҡ, йәнәшәлек – ҡыҙыл таҫма,һөйкәлеү – Ләйсәндең сәсе. (1 б.) 4. . Үҙ аллы һүҙ төркөмдәре: исем (алма), ҡылым (ашай), сифат (матур һүҙ), алмаш (шул), рәүеш (матур йөрөй), һан (өс). Ярҙамсы һүҙ төркөмдәре: теркәүес (һәм, сөнки), бәйләүес (өсөн, кеүек), киҫәксә (генә, ҡына), (2 б.) 5. –(1 б.) 6. Төп (ике, алты), рәт (икенсе, алтынсы), сама (ике-өс, алтылап), йыйыу (икәү, алтау), бүлеү (икешәр, алтышар), кәсер (ике бөтөн ундан алты), үлсәү (ике килограмм, алты ҡолас) (2 б.) 7. Ымлыҡтар – кешенең төрлө хис-тойғоһон белдергән һүҙҙәр.(1 б.) 8. а) йыйнаҡ, б) билдәле эйәһеҙ һөйләм, в) атама һөйләм, г) тарҡау һөйләм (1 б.) Туған әҙәбиәтенән яуаптар 1. Р. Солтангәрәеев “Осто бөркөт” романы. 1937 йылда репрессия ҡорбаны булған Муса Мортазин тураһында.(2 б.) 2. Ә. Бикчәнтәев “Бөркөт һаула үлә”, Р. Насиров “Ил балаһы Шакирйән” (1 б.) 3. Юлдаш, Ҡыҙырас, Ғилман (1 б.) 4. Рифма – шиғыр юлдарының оҡшаш яңғырашлы һүҙҙәргә тамамланыуы. Мәҫәлән, “Арыҫландар үҙ ерен Залимдарҙан таптатмаҫ, Таптаймын тип атлаһа, Башҡорт ҡаны атлатмаҫ…” (2 б.) 5. Ә. Лотфуллин, Ф. Ерғәлиев, Р. Ишбулатов (1 б.) 6. Ә. Хәким, Б. Дим, Р. Ураҡсина, С. Яҡшығолов (1 б.) 7. Ғ. Хөсәйеновтың “Алдар батыр ҡиссаһы” повесы (1 б. ) 8. Сағыштырыу, эпитет, метафора (1 б.) Юғары балл – 100% - 20 балл Башҡорт мәктәптәренең 9-сы класс уҡыусылары өсөн башҡорт теленән олимпиада һорауҙары 1. Өлкән сержант, йәғни беҙҙең командир, миңә күҙ төшөрөп алды. а ) Тыныш билдәләренең ҡуйылышын аңлат; б ) Һөйләмгә тулы синтаксик анализ яһа. 2. Түбәндәге һөйләмде һүҙбәйләнештәргә тарҡатығыҙ, эйәреүсе һүҙ эйәртеүсе һүҙгә ниндәй юлдар менән бәйләнгән? Ике яр ҙа аҡ томанға күмелде. 3. Бер составлы ниндәй һөйләмдәр бар? Миҫалдар яҙығыҙ. 4. Тура һәм ситләтелгән телмәр. Миҫалдар килтерегеҙ. 5. Башҡорт теленең функциональ стилдәрен һанап сыҡ. 6. Һөйләмгә тулы синтаксик анализ эшлә: Йәмле йәй үткәс, һалҡын көҙ еткәс, Һин дә шатланып мәктәпкә киткәс, Мин дә китермен, диңгеҙ кисермен, Йылы яҡтарҙа ғүмер итермен. (“Бала менән һандуғас”) 7. Бирелгән һөйләмдәрҙә һүрәтлә сараларын тап һәм ниндәй һүрәтләү икәнен күрһәт. а ) Бер-беребеҙгә ҡарап тилмерәбеҙ, Бер йылғаның ике ярындай! б ) Немецтың һуғыш техникаһы беҙҙең һанһыҙ һалдатты молотилка барабаны кеүек ашай, йота. 8. “Беҙҙең өйҙөң йәме” темаһына йыйнаҡ инша яҙ. (Ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына ҡарата). Башҡорт мәктәптәренең 9-сы класс уҡыусылары өсөн туған әҙәбиәтенән олимпиада һорауҙары 1. Башҡортостандың халыҡ шағирҙарын һәм яҙыусылырын һанап сыҡ. 2. Түбәндәге юлдар ниндәй әҫәрҙәрҙән алынған: а ) Ирмен тигән ир-батыр Тыуған илен һөйөр ул. Ил ҡайғыһын ҡайғы итеп, Иле өсөн көйөр ул… б ) Баланың ниһен маҡтайһың- Атаның телен алмаған, Ҡыҙҙың ниһен маҡтайһың- Ғәйбәт һүҙҙән ҡалмаған… в ) Ауылға етеп, мәҙрәсә ихатаһына яҡынлағанда: - Беҙҙең абыҙ бөгөн дә күренмәй, берәй яҡҡа китеп барҙымы? – тип Һоранылар тағы Кинйәгә текләп… г ) Урал! Үҙе Боҙ диңгеҙенең һыуын эсә, Ә ҡойроғо ҡойона Аралда… д ) …Бына, юғарыға табан оҙонсалап, аҡҡош муйынына барып тоташҡан йомройраҡ ҡорһағына ҡойроҡто уралта терәп. туҙ баш йылан көршәктән һыу эсергә ынтылған… 3. Түбәндәге картиналарҙың авторын билдәлә: “Ҡариҙел”, “Алтын көҙ”, “Зәңгәр күлдәкле ҡыҙ” 4. Бирелгән төшөнсәләргә билдәләмә бир: легенда, йомаҡ, әкиәт, әйтеш. Миҫалдар килтер. 5. Ниндәй әҫәрҙең прологында Иҙел буйлап пароходта килеүсе шағир, архитектор һәм агроном әңгәмәләшә? 6. Дәүләкән районында ниндәй гәзит-журналдар нәшер ителә? Уларҙың баш мөхәррире кем? 7. Нимә ул сюжет? Сюжет өлөштәрен һанап сыҡ. 8. Ниндәй халыҡ ижады өлгөһөндә Асылыкүл буйҙары иҫкә алына? Башҡорт теленән яуаптар 1. Айырымланған өҫтәлмәлектәр ике яҡтан да өтөр менән айырыла.(1 б.) 2. Яр күмелде (ярашыу), ике яр (йәнәшәлек) , томанға күмелде (башҡарылыу) .(1 б.) 3. Билдәле эйәле һөйләм, билдәһеҙ эйәле һөйләм, атама һөйләм , эйәһеҙ һөйләм. (1 б.) 4. Үҙгәртелмәйенсә ҡулланылған сит кешенең телмәре тура телмәр тип атала. “Ир намыҫы бил ҡайышы түгел, береһен һалдырып алһалар, икенсеһен быуып булмай”,-тине кемдер. Икенсе бер кешенең үҙгәртелеп ҡулланылған телмәрен ситләтелгән телмәр тип атайҙар. Кемдер берәү тегегә ир намыҫының бил ҡайышы түгеллеген, береһен һалдырып алғанда, икенсеһен быуып булмауын әйтте.(2 б.) 5. Йәнле һөйләү стиле, матур әҙәбиәт стиле, фәнни стиль, публицистик стиль, рәсми эш ҡағыҙҙары һәм хаттар стиле. (1 б.) 6. (1 б.) 7. Бер йылғаның ике ярындай – сағыштырыу, молотилка барабаны кеүек – метафора.(1 б.) 8. 5 балл. Туған әҙәбиәтенән яуаптар 1. Халыҡ шағирҙары – М. Ғафури, М. Кәрим, Р. Ғарипов, Р. Ниғмәти, С. Ҡудаш, Н.Нәжми, Р. Бикбаев, Б. Бикбай, Ә.Атнабаев, Т.Йосопов, М.Кәримов, А. Филиппов. Халыҡ яҙыусылары – З. Биишева, Ә. Хәким, Н. Мусин, Н. Асанбаев, Ғ. Хөсәйенов. .(1 б.) 2. “Ололар һүҙе” ҡобайыры, М. Аҡмулла “Аттың ниһен маҡтайһың?”, Ғ. Ибраһимов “Кинйә”, Р. Ниғмәти “Йәмле Ағиҙел буйҙары”, З. Биишева “Һөнәрсе менән өйрәнсек”. .(1 б.) 3. Б. Домашников, Ә. Лотфуллин, Ҡ. Дәүләткилдиев .(1 б.) 4. Легенда – ул теге йәки был күренеш, предмет, атаманың килеп сығышын аңлатҡан халыҡ хикәйәһе (“Ҡариҙел”) . Йомаҡ – ул уйҙы йомоп, йәшереп әйткән фекер (Ҡыҙыл төймә таптым, ауыҙыма ҡаптым) Әкиәт – уйҙырмаға нигеҙләнгән тылсымлы һәм мажаралы йөкмәткеле йә булмаһа көнкүреш характерындағы хикәйә (“Ҡамыр батыр”) Сәсәндәрҙең ҡобайыр менән үҙ-ара әйтешен борон ҡобайыр әйтеш, ә унда сығарылған ҡобайырҙарҙы әйтеш тип атағандар (“Ҡобағош сәсән менән Аҡмырҙа сәсәндең әйтеше”) (2 б.) 5. Ғ. Сәләм “Шоңҡар” (1 б.) 6. “Асылыкүл”, “Балҡантау”. Баш мөхәррире – Ишбулат Йомабай улы Аҡҡолов (1 б.) 7. Сюжет - әҫәрҙәге үҙ-ара бәйләнгән һәм эҙмә-эҙлекле үҫә барған тормош ваҡиғалары. Сюжет экспозиция, төйөнләнеү, ваҡиғалар үҫеше, кульминация һәм сиселештән тора. (2 б.) 8. “Заятүләк һәм Һыуһылыу” эпосы (1 б.) Юғары балл 100% - 23 балл Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года. Выберите специальность, которую Вы хотите получить:\nАвтор Сабирова Зайнура Магсатовна\nДБ-295214 Получить свидетельство о публикации\nКвн по башкирскому языку на тему "Башкортостан - край мой родной"\n27.10.2016 Просмотров: 186 Комментариев: 0 Презентация "Конференция школьного научного общества обучающихся"\n27.10.2016 Просмотров: 62 Комментариев: 0 Конспект урока по башкирскому языку на тему "Уфа. Существительное" (4 класс)\n27.10.2016 Просмотров: 88 Комментариев: 0 Конспект урока по башкирскому языку "Одежда" (3 класс)\n27.10.2016 Просмотров: 146 Комментариев: 0 ЭССЕ: "Мое педагогическое кредо"\n27.10.2016 Просмотров: 59 Комментариев: 0 Презентация по башкирскому языку на тему "Буква Үү. Повторение."\n27.10.2016 Просмотров: 141 Комментариев: 0 1295464129545112954491295443129542512954121295402


ТЫУҒАН ӨЙӨМ – ИЗГЕ БИШЕК, Тыуған ерем – иман шишмәһе!\n27 Апрель , 12:04\nТыуған яғымды, тыуған ауылыбыҙ Стәрлетамаҡтан йыраҡ булмаһа ла, гүзәл Таласыбыҙҙы (Стәрлетамаҡ районы) бик һағынам. Тәбиғәттең иң гүзәл мөйөшөнә урынлашҡан ауылыбыҙ һәр кемде лә үҙенә тарта, һәр кем дә үҙенең тыуған ауылын, халҡын һағына.\n...Ауылыма ҡайтырға булғас, бик шатландым. Миңзифа туғаным мине ауылға ялға ҡунаҡҡа саҡырҙы. Изге йома көндө изгелектәр теләй-теләй юлға сыҡтым... Миңзифа минең иң яҡын туғаным: икебеҙҙең әсәйҙәр бер туған ғына, яҡты йөҙлө туғандары Зәкиә, Тимербайға ла рәхмәт. Атай-әсәйҙәрҙең барса әруахтарҙың урындары ожмахтарҙа булһын, әмин.\nМиңзифа – Мәрғиә абыстай, Барый еҙнәйҙең ҡыҙы мине йылмайып ҡунаҡсыл ҡаршы алды. Изге йома көндө рәхәтләнеп бергә сәй эстек тә, матур айлы манаралы мәсеткә йома намаҙына юл алдыҡ. Зөмәрә дуҫыбыҙ менән бергә шатланышып, Ирина Мөхәммәтшина, Тимербикә Әлибаева һәм башҡалар менән осрашып, бер-беребеҙгә сәләмдәр биреп, мәсетебеҙҙең түренә уҙҙыҡ, әлхәмдүлилләһ.\nРишат Шәйәхмәтов, Камил Ғәбиҙул-лин, Рөстәм Хисмәтуллин, Исмәғил Ғөбәйҙуллин Зөмәрә Ишморатова, Рәмилә Ирназарова, Миңзифа Хәйрет-динова һәм башҡалар менән мәсет намаҙы уҡыныҡ, хәйерҙәр таратыштыҡ. Мәсет муллаһы Булат Миңненәғим улы Хисмәтуллин вәғәз һөйләне, һуңынан йома намаҙы уҡылды, әлхәмдүлилләһ.\nНамаҙҙан һуң мәсет өмәһендә лә ҡатнаштыҡ, кем иҙән йыуа, кем тәҙрәләр йыуа, кем саң һөртә – һәр кем эше менән мәшғүл ине, Ришат Абдулла улы Шәйәхмәтов таҙа һыу алып килде лә, сәй ҡуйып, һый-хөрмәттәр әҙерләнеләр, тәмле итеп, бер-беребеҙҙе ҡыҫтай-ҡыҫтай сәй эстек, рәхмәттәр яуһын.\nШулай итеп, йома көн матур үтә, Ришат Абдулла улы беҙҙең күршебеҙ ине, бергә үҫеп, бергә йәшәнек, уның матур итеп Ҡөръән уҡыуы һәм тормош юлдашы, шәфҡәт туташы булып эшләгән изге күңелле Земфира Камил ҡыҙы менән Ҡөръән уҡыуҙары күңелдәрҙе шатландыра, улар ауылда ниндәй генә хәл килеп сыҡһа ла, ярҙамға ашыға, Ҡөръән уҡыйҙар, рәхмәттәр яуһын. Зөмәрә Абдулла ҡыҙы, Миңзифа Барый ҡыҙының Ҡөръән уҡыуҙарына, мәсеткә йөрөүҙәренә бик ныҡ шатланам, рәхмәттәремде уҡыйым.\nУлар – минең йән дуҫтарым, изге теләктәштәрем. Кемдәр мәсет һалғандар, уларға ҙур рәхмәтлебеҙ. Ғәбдерәшит мулла абзыйға, Хәжәр абыс-тайға, балаларына айырыуса ҙур рәхмәт, изгелектәре күп. Ғөбәйҙуллиндарға, Ишморатовтарға һәм башҡа барса ауылдаштарыбыҙға, ҡалала йәшәгән яҡташтарыма ҙур рәхмәттәр яуһын!\nМәсет – мәсет инде ул, Ислам динебеҙҙең изге бишеге, Аллаһы Тәғәлә йорто! Ошо изге мәсеттәргә халыҡ даими йөрөһөн ине, шулай мәсеткә быға тиклем килгән, уҡып йөрөгән абзыйҙарға, абыстайҙарға рәхмәттәребеҙ ҙур – улар юл күрһәтеүсе бит. Рафаэль ағайыбыҙға, Маһира Хисмәтуллинаға бик күп рәхмәттәребеҙ яуһын. Бик яҡшы кешеләр.\nМиңзифа Барый ҡыҙы, Зәкиә Зәкәриә ҡыҙы, Зөмәрә Абдулла ҡыҙының ислам динебеҙгә булған яҡты ҡараштары бик урынлы, килешеп тора. Улар барыһы ла бик уңғандарҙың-уңғандары, өйҙәге эштәр, бүлмәләге аш-һыу оҫталары, ҡамыр баҫылған, туҡмас ҡырҡылған, мунса ла яғыулы, малдар, ҡоштар ҙа ҡараулы, Аллаһ һыйына шөкөр! Ғүмер буйы хеҙмәт алдынғылары булып эшләнеләр. Ауылыбыҙҙағы кешеләр барыһы ла шулай уңғандар!\nМәктәптә бер мөғәллимә ғәрәп теленән уҡыта, тип шатландырҙы беҙҙе Тимербикә Әхәт ҡыҙы. Әйҙә, шулай ғына була күрһен, ғилем байлыҡтары үҫһен ауылыбыҙҙа ла, һәр ҡайҙа ла!\nНурлы иман байлыҡтары теләп,


Яңы мобиль ҡушымта!\n15 Декабрь 2019, 10:52\nBALALAR проекты бөгөнгө байрам - Башҡорт теле көнөнә бар башҡорттар өсөн бүләк әҙерләне. Ул балалар өсөн йәнлектәр тураһында онлайн-карточкалар менән телефон ҡушымтаһы күрһәтте. Ул IOS һәм Android-та эшләй.Ҡушымтала йәнлектәрҙең исемдәрен, ҡиәфәтен, тауыштарын һәм улар тураһында тулы мәғлүмәтте белеп була. Уны "KIDS' LIBRARY: ЖИВОТНЫЕ" тип App Store һәм Google Market платформаларында эҙләгеҙ❗Әгәр ҙә мобиль ҡушымтаны ниндәйҙер сәбәп менән таба алмаһағыҙ, www.balalar.org сайтына инегеҙ. Унда һылтанма булыр.\nBALALAR проекты бөгөнгө байрам - Башҡорт теле көнөнә бар башҡорттар өсөн бүләк әҙерләне. Ул балалар өсөн йәнлектәр тураһында онлайн-карточкалар менән телефон ҡушымтаһы күрһәтте. Ул IOS һәм Android-та эшләй.\nҠушымтала йәнлектәрҙең исемдәрен, ҡиәфәтен, тауыштарын һәм улар тураһында тулы мәғлүмәтте белеп була. Уны "KIDS' LIBRARY: ЖИВОТНЫЕ" тип App Store һәм Google Market платформаларында эҙләгеҙ❗\n- Бер тапҡыр йәнлеккә баҫһағыҙ, уның исемен ишетерһегеҙ;\n- Оҙағыраҡ йәнлеккә баҫһағыҙ йәки уны һыйпаһағыҙ, йәнлектең тауышы сығасаҡ;\n- Ике тапҡыр йәнлеккә баҫһағыҙ, уның турала мәғлүмәт сығасаҡ.\nӘгәр ҙә мобиль ҡушымтаны ниндәйҙер сәбәп менән таба алмаһағыҙ, www.balalar.org сайтына инегеҙ. Унда һылтанма булыр.


Ҡәберҙәге доға | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Доғалар һәм намаҙ > Ҡәберстанға кергәндә уҡылған доға\n« Һәүел намаҙы\nҠәберстанға кергәндә уҡылған доға\nҠәберҙәрҙе зыярат итеү — тормошобоҙҙың бер өлөшөлөр. Үлемдең ҡасан һәм нисек килеүен беҙ белмәйбеҙ. Яҡын дуҫыбыҙҙы йә туғаныбыҙҙы юғалтыуыбыҙ мөмкин. Үлемде һәр ҡайһыбыҙ ҙа әҙерлек менән көтөп торорға тейешбеҙ. Иртән эшкә китеп, кисен өйгә һау-сәләмәт ҡайтыуыбыҙға ышаныс юҡ. Әгәр уйлап ҡараһаҡ, дуҫтарыбыҙҙың күбеһе ер өҫтөндә түгел, ер, тупраҡ аҫтында икән инде. Улар беҙҙән хәйер-фәтихә өмөт итәләр.\nҠәберҙәрҙе зыярат иткәндә «Йәсин», «Тәбәрак»; «Ихлас», «Фәләҡ», «Нәс» һәм «Фәтихә» сүрәләре уҡыла. Был доғаларҙы башҡа кеше түгел, доға ҡылырға килгән кеше үҙе уҡыһа, хәйерлерәк. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм ҡәберҙәрҙе зыярат иткәндә түбәндәге доғаны уҡыған: «Әссәләму ғәләйкум йә әһләл-ҡубур, йәғфируллаһ ләнәә үә ләкүм, әнтүм сәләфунә үә нәхнү бил-әҫәр».\n(Әс-сәләмү ғәләйкүм, эй мөьминдәрҙән үә мосолмандарҙан булған ҡәбер әһелдәре! Аллаһ насип итһә, беҙ ҙә һеҙҙең менән бергә булырбыҙ, һеҙгә лә үҙебеҙгә лә Аллаһынан хәйерле булыуҙы һорайбыҙ.)\nӘбү Һурайранан риүәйәт: Пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһиссәләм, әйткән: "Кем ҡәберстанга кереп «Фатиха», «Ихлас» үә «Тәҡәҫүр» сүрәләрен уҡыһа, артынан: Аллааһүммә джәғәлтү ҫәүәәбә мәә ҡарә'тү мин кәлимәәтикә лиәһлил-мәҡаабир минәл-мү'миниинә үәл-мү'минәәт.\n(Аллаһым! Үҙеңдең кәлимәләреңдән уҡығандың сауаптарын мөьмин үә мөьминәләргә бағышланым), тип доға ҡылһа, ул мәйеттәр уға Аллаһ Тәғәлә ҡаршында шәфәғәт ҡылырҙар.)\nҠәберҙәрҙе зыярат итеп, улар өсөн доға һәм истиғфарҙа булыу— сөннәттер. Ҡәберҙәрҙе зыярәт итеүҙән маҡсат — ғибрәт алыуҙыр. Ҡайһы бер яҡтарҙа яңы өйләнешеүсе йәштәрҙең зыяратҡа барыу йолалы бар. Был, үлемде хәтерләп, һәм яңы ҡушылған кешеләр менән яҡшы мөғәмәләлә булһын өсөн, фәһем алһындар өсөн эшләнә. Сөнки һәр кем өсөн дә ахырҙа — үлем.\nҒәйшә,разиаллаһү ғәнһә, бер риүәйәтендә һөйләгән: Пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһиссәләм, бер төндө уның янына килеп ятҡан. Бер аҙҙан һуң тауыш-тынһыҙ ғына тороп киткән. Ғәйшә инәбеҙ, ул ҡайҙа китте икән тип борсолоп, артынан киткән. Пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһиссәләм, Мәҙинәнең ҡәберстаны булған Бакиғ зыяратына барып, доға ҡылған. Ғәйшә инәбеҙ, тиҙ генә унан алда ҡайтып киткән. Пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһиссәләм, өйгә ҡайтҡас, Ғәйшә инәбеҙҙең ҡурҡып йыш-йыш һулағанын күреп: «Ни булды?» — тип һораған. Инәбеҙҙең, разиаллаһү ғәнһә, үҙ артынан барғанын белгәс, Ябраилдең ғәләйһиссәләм, уға килеп, Аллаһы Тәғәләнең әмерен килтереүен һәм, зыяратҡа барып, доға ҡылырға бойороҡ биреүен белдергәнен һөйләгән. Ғәйшә инәбеҙ:\n— Эй, Аллаһының Илсеһе! Улар өсөн мин нисек доға ҡылайым? — тип һорағас. Рәсүлебеҙ, ғәләйһиссәләм, уға шул доғаны өйрәткән: «Әссәләму ғәләә әһлид-дийәәр минәл-мүьмининә үәл-мүслимиин үә йәрхәмүллааһүл-мүстәҡдимиинә миннәә үәл-мүстәъхыриинәә үә иннәә иншәә-әллааһү бикүм ләәхиҡуун».\n(Сәләм мөьминдәр һәм мосолмандар йорто халҡына; Аллаһ беҙҙән элек үлгәндәргә, унан һуң үләсәктәргә рәхмәт ҡылһын. Ин шә Аллаһ, беҙ ҙә һеҙгә ҡушылырбыҙ.)\nҠәберҙәрҙе зыярат иткәндә уҡыла торған башҡа бер доға: "Әссәләәмү ғәләйкүм әһләд-дийәри минәл- мүьмининә иннәә иншә Аллааһү бикүм ләәхиҡуун. Әсьәлуллааһә ләнәә үә ләкүмүль-ғәәфийә.\n(Эй, мөьминдәр йортоноң халҡы! Сәләм һеҙгә. Беҙ ҙә Аллаһ теләгән ваҡытта һеҙгә ҡушылырбыҙ. Аллаһынан үҙебеҙ өсөн һәм һеҙҙең өсөн дә именлек теләйбеҙ.)\nӘгәр мосолмандар ҡәбере менән кәферҙәр ҡәбере ҡатыш булһа, ошолай әйтелә: «Үәс-сәләәмү ғәләә мәниттәбәғәль-һүдәә».\nҠәберҙә ятҡан үлеләребеҙгә доғаны бары тик зыяратка барып ҡына уҡырға тимәгән. Ҡайҙа уҡылһа ла, Ҡөръән һәм доғаларыбыҙ уларға барып ирешер. Ҡәберҙәрҙе зыярат итеү уларҙан бигерәк үҙебеҙ өсөн файҙалы, сөнки ул беҙгә үлемде хәтерләтә.\nДоға китабы, Ильшат Хафизи\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 23.10.2017 в 22:28, и размещена в категории Доғалар һәм намаҙ. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.\nСАЙТТЫҢ ЙӨКМӘТКЕҺЕ - 20 435 views


3 июнь иртәһе...\nАрхангел районы Абҙан ауылы халҡын ул кинәт тоҡанған янғын менән тетрәткән. 1969 йылда төҙөлгән йорттоң соланына ут тоҡана. Сәбәбе - иҫкергән электр сымдарындағы ҡыҫҡа ялғаныш. Күмәк балалы Фәйзуллиндар береһенән-береһе бәләкәстәрен көс-хәл менән ут эсенән ҡотҡара.\nДилә Фәйзуллина һаман да үҙҙәренең иңенә төшкән бәлә менән килешергә теләмәй. Исмаһам, документтарын да алып сыға алмағандар. Барлыҡ көсөн улар балаларын ҡотҡарыуға йүнәлткән. Өсөнсө июнь иртәһендә сыҡҡан янғын һөҙөмтәһендә улар торлаҡһыҙ ҡала. «Әсәлек капиталы»н ҡулланып төҙөгән йорттарына күсергә тип торғанда ғына бөтә донъялары көл-күмергә әйләнә.\nДилә Фәйзуллина, янғындан зыян күреүсе: «Иртәнге һигеҙҙәрҙән һуң солан шытырлап яна башланы. Ялҡын тиҙ арала тотош йортто ялмап алды».\nЯнғын һүндереүселәрҙе күршеләре Тутыя Абхалиҡова саҡыра. 12 саҡрымды улар 45 минут эсендә үтә. Машиналар һыуҙы эргәләге күлдән тултыра.\nТутыя Абхалиҡова, янғын шаһиты: «Пожарныйҙар тиҙерәк килеп етһәләр, яңы төҙөлгән йортто алып ҡалып булыр ине.Мин өс тапҡыр шылтыраттым».\nБурҙан ҡала, уттан юҡ. Низаметдин Фәйзуллин көл өйөмө араһынан ғаилә фотоларын ғына тапты. Ете кешегә документтарҙы яңынан юллап алғандар. Ни тиклем генә ауыр булмаһын, ғаилә башлығы бәхетһеҙлек алдында бирешергә тәләмәй. Көҙгә тиклем яңы нигеҙ ҡорорға ынтыласаҡ.\nКүмәк бала тәрбиәләүсе Фәйзуллиндарға килгән бәләне ил менән күтәргәндәр. Ауыл хакимиәте ваҡытлыса торлаҡ менән тәьмин иткән. Фәйзуллиндар әлеге көндә ғаиләһе менән балалар баҡсаһы бинаһында йәшәй. Ғаиләгә бәлә килеүен социаль селтәрҙәр аша белгән миһырбанлы кешеләр көндәлек кәрәк-яраҡтар, кейем-һалым менән ярҙам иткән.\nФәйзуллиндарҙың өлкән ҡыҙҙары район үҙәгендә Берҙәм дәүләт имтихандары тапшырып йөрөй. Ҡалған балалары ата-әсәләре янында. Янғын һөҙөмтәһендә бер-нисә көн элек кенә күңел өсәргәнеше кисергән бәләкәстәрҙең хәле бер ни тиклем яҡшыра төшкән. Изге күңелле, ихлас кешеләрҙең ҡулынан килгәнсә ярҙамы, йылы һүҙе Фәйзуллиндарға йәшәүгә ышаныс бирә. Абҙан ауылы ағинәйҙәр ҡоро етәксеһе аҡсалата ярҙам итеүҙе үҙ өҫтөнә алған. Хаҡлы ялдағы уҡытыусы Ләлә Ғиниәт ҡыҙы янғында зыян күреүсе ғаиләгә матди ярҙам йыйыуҙа әүҙемлек күрһәтә. Архангел районының Абҙан ауылы халҡы Фәйзуллиндар ғаиләһенә килгән бәхетһеҙлеккә ҡаршы бергәләп көрәшә. Улар ситтән ярҙам өмөт итмәй. Борондан килгән йолаларҙы үтәп, Фәйзуллиндар ғаиләһенә килгән бәләне берҙәм көс менән күтәрә.


Батша ҡыңғырау — Башҡорт Википедияһы\n55°45′03″ с. ш. 37°37′06″ в. д.\n201 924 килограмм\nБатша ҡыңғырау Викимилектә\nБатша ҡыңғырау — XVIII быуат рус ҡойоу сәнғәте һәйкәле. Ҡыңғырауҙың бейеклеге беркеткесе менән бергә — 6,24 м, диаметры — 6,6 м; ауырлығы — 202 тонна. Тәғәйенләнеше буйынса бер тапҡыр ҙа файҙаланылмаған. Ҡыңғырауҙы императрица Анна Иоанновна бойороғо буйынса нәҫеленә батшалыҡ иткәне тураһында иҫтәлек ҡалдырыу өсөн 1730 йылда ҡойғандар. Ҡыңғырау 1737 йылда Троицк янғыны ваҡытында зыянланған һәм быуат самаһы ерҙә ятҡан. XIX быуаттың беренсе яртыһында уны Мәскәү Кремлендәге Бөйөк Иван ҡыңғырау манараһы янында постаментҡа мендереп ҡуйғандар.\n1.2 Ҡыңғырау ҡойоу\n1.3 Ҡыңғырауҙың зыянланыуҙары\n4 Мәҙәниәттә ҡыңғырау\nБатша ҡыңғырау йәки бөйөк ҡыңғырау, 1890 йыл\nxix быуатта Батша ҡыңғырау. Шерер, Рабгольц & Ко фотоһы. 1901—1917 йылдар араһында\nБөйөк Иван манараһы һәм Бөйөк ҡыңғырау, 1883 йыл\nЭлгәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБеҙгә билдәле «Батша ҡыңғырау»ҙың бер нисә элгәре булған. Беренсеһен, Годунов ҡыңғырауын, 1599 йылда ҡойғандар. Ул Кремлдең Иван майҙанында торған. Ҡыңғырау үҙенең матурлығы һәм ҙурлығы менән урындағы халыҡты һәм башҡа илдәрҙән килгән сәйәхәтселәрҙе хайран ҡалдырған. Уның ауырлығы — 33,6 тонна. Ҡыңғырау 50 йыл хеҙмәт итә, әммә Мәскәүҙәге көслө янғын ваҡытында ярыла\n1651 йылда 130 тонналыҡ ҡыңғырау ҡойоу тураһында һүҙ алып барыла. Батша Алексей Михайлович был эште Ганс Фалькка ҡушырға теләй, әммә Фальк яңы ҡыңғырау өсөн ватыҡ ҡыңғырауҙың баҡырын файҙаланыуҙан баш тарта һәм яңы ҡыңғырауҙы эшләр өсөн биш йыл ваҡыт һорай. Мәскәү оҫталары — Данила Матвеев, уның улы Емельян Матвеев, ярҙамсылары Кирилл Самойлов, Василий Борисов һәм Семен Симонов — ҡыңғырауҙы иҫке баҡырҙан бер йыл эсендә ҡойорға әҙер булыуҙарын әйтә. 1654 йылда ҡыңғырауҙы иҫке ҡыңғырау металын файҙаланып ҡоялар, һәм ул шул уҡ йылдың декабрь айында манаранан был ҡыңғырауҙы ҡағалар, уның саң тауышы 7,5 километрға тиклем таралған. Тиҙҙән ул теле менән ныҡ һуғыуҙан ярыла, һәм 1655 йылда Александр Григорьев уны ҡайтанан ҡойоу менән шөғөлләнә. Оҫта ҡыңғырауҙы ун ай буйына, февралдән декабргә тиклем, ҡоя. Еҙ ҡыңғырау 1661 йылда әҙер була, ләкин ул ергә ҡолап төшә, шулай ҙа бөтөн ҡала. 1674 йылда уны ҡабат элеп ҡуялар. Икенсе ҡыңғырау ҙа беренсеһенең яҙмышын ҡабатлай — 1701 йылда, 50 йыл хеҙмәт иткәндән һуң, янғын ваҡытында ватыла.\nҠыңғырау ҡойоу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБатша ҡыңғырау ХХ быуат башында, 1917 йылдан элегерәк\nБатша ҡыңғырауҙағы постаментҡа беркетелгән алтаҡта, 2005 йыл\n1730 йылда императрица Анна Иоанновна үҙенең батшалыҡ итеүе тураһында иҫтәлек ҡалдырырға була, ул Григорьев эшләгән ватыҡ ҡыңғырауҙы яңыртып ҡойорға ҡуша.\n1730 йылдың 26 июлендәге указда ошо турала яҙылған була.\nБыл юлы яңы ҡыңғырауҙың ауырлығы 200 тонна тәшкил итергә тейеш була. Оҫтаны башта сит илдәрҙә эҙләйҙәр. Француз Жермен, механик, «алтын эштәре оҫтаһы һәм Фәндәр академияһы ағзаһы», йомарт тәҡдим ала, әммә был бурысты шаяртыу тип ҡабул итә һәм баш тарта. Эшкә аталы-уллы Иван Федорович Моторин һәм Михаил Иванович тотона.\nИван Моторин тураһында аҙ билдәле. Тыуған датаһы ла асыҡ түгел. 1686 йылда ул атаһы Федор Дмитриевич Моториндан Сретенкалағы ҡойоу заводын мираҫҡа ала, ағаһы Дмитрий менән икәүләшеп ҡыңғырау ҡойоу эшен дауам итә. Иван Моторин 12 ҡыңғырау эшләгән тигән мәғлүмәт һаҡланған, шул иҫәптән Кремлдәге Великий Пост (1704 йылғы) һәм Набат (1714 йылғы) ҡыңғырауҙары уныҡы.\nҠыңғырауҙы Артиллерия контораһы һыҙмалары буйынса ҡойоу планлаштырыла. Башта Моторин ҡыңғырауҙың бәләкәй моделен эшләй һәм уны һыҙмалары, сметаһы менән бергә Петербургҡа ризалыҡ алыу өсөн ебәрә. Проектты тикшереү һәм уны тормошҡа ашырыуға әҙерлек ике йыл дауам итә. 1732 йылдың ноябрендә Сенат Моториндан эш барышы тураһында белешә. Моторин быға, «болванкаларҙы эшләргә ике ай ярым ваҡыт кәрәк буласаҡ, 29 июнгә улар әҙер буласаҡ, 15 сентябрҙә кожух (ҡаплама) эшләй башлайбыҙ, ә ҡойоу формалары 13 декабргә әҙер буласаҡ», тип яуап бирә. 1733 йылдың ғинуарында ҡыңғырауҙы эшләй башлайҙар. Батша ҡыңғырауҙың күләме ҙур булғанлыҡтан, ҡыңғырауҙы баштан уҡ Кремлдә эшләргә булалар. Иван майҙанында ун метр тәрәнлектәге соҡор ҡаҙыла, ә кожух (ҡаплама) ирегән металдың баҫымына сыҙаһын өсөн, ҡыңғырау формаһы (ҡалыбы) менән ҡойоу стенаһындағы араны балсыҡ менән төйөп күмәләр. Соҡор янында дүрт металл иретеү мейесен һалалар һәм кожухты (ҡапламаны) күтәреү өсөн ҡулайлама ҡуялар, һәр бер мейес 50 тоннаға тиклем металл һыйҙырған, мейестән ул кирбес улаҡтар аша форманың (ҡалыптың) ҡойоу һауытына бушатылған. Элекке ҡыңғырауҙың металы етерлек булмағанлыҡтан, Моторин 5 тонна ҡурғаш һәм 16 тонна баҡыр өҫтәп һорай.\n1734 йылдың 26 ноябрендә рөхсәт алынған, Успенский соборы тантаналы дини хеҙмәт үткәргән һәм фатихаһын биргән, шунан һуң металды иретә башлағандар. Кремлдәге был эштә барлығы 83 эшсе эшләй, ә ҡыңғырауҙы төҙөүҙә дөйөм алғанда 200-гә яҡын кеше ҡатнаша.\nЭш башында уҡ ҡыйынлыҡтар килеп сыға. Мейестәрҙә 94 тонна баҡыр була, һуңыраҡ уға тағы ла 21 тонна өҫтәйҙәр. 28 ноябрҙә 33 тонна аҡ ҡурғаш менән баҡырҙы мейескә тултыралар. Ә мейес 43 сәғәт эшләгәндән һуң, уның горизонталь төбө күтәрелә, һәм баҡыр ер аҫтына ағып инеп китә. Эшләп торған мейесте ремонтлау барышында янғын сыға һәм артабанғы эштәр туҡтатыла. Оҫталар зыян күрмәй ҡалған ике мейескә 106,5 тонна аҡ ҡурғаш һәм баҡыр тултыра. Бының өсөн Пушкалар ихатаһынан 27 тонна тартҡан 600 ҡыңғырау, 68 тонна пушкалар баҡыры һәм 11 тонна аҡ ҡурғаш килтерелә. 29 ноябрҙә мейестәрҙең хәлдәре ҡатмарлаша. Баҡыр ергә ағып төшмәһен өсөн, ирегән металды запастағы мейестәргә күсерәләр һәм мейестәрҙе ремонтлай башлайҙар. Ошо саҡта кожухты (ҡапламаны) күтәреү ҡулайламаһының машинаһы янып китә. Утты тиҙ генә һүндерә алмайҙар, шунлыҡтан ҡыңғырау ҡалыбы зыянлана. Уның торошон тикшереү һәм ватыҡтарын йүнәтеү өсөн, машинаны һүтергә тура килә. Бының икенсе көнөнә Иван Моторин яҙма аңлатма биргән.\nЭш башланғандан һуң бер йыл үткәс, 1735 йылдың 19 авгусында Иван Моторин вафат була, уның эше тулыһынса улы Михаилға күсә. Михаил янында — атаһының крепостнойы Гаврила Лукьянов «Смирный улы» һәм Огородный биҫтәһенең посадсыһы Андрей Федоров «Моляров улы» — ҡала. Эштең тиҙләтелеүен отчет раҫлай: 6 — 12 октябрҙә эш менән 57 кеше мәшғүл булһа, киләһе аҙнала — 85, һуңынан — 114, 27 октябрҙән 2 ноябргә тиклем 166 кеше эшләй.\nЯнғынға ҡаршы тороу сараларын иҫәпкә алып, яңы ҡыңғырау ҡойоуҙа 400 кеше ҡатнаша. 1735 йылдың 23 ноябрендә мейес яңынан тоҡандырыла, 36 сәғәт буйына металды иреткәндән һуң, баҡырҙы ҡыңғырау ҡалыбына ҡоялар. Ҡойоу 46 минут бара, минут һайын 7 тонна металл ҡалыпҡа ҡойолоп инә. Ҡыңғырау ҡойоу ике көн тигәндә тамамлана. Ҡыңғырауҙың бейеклеге — 6,24 м, диаметры — 6,6 м, ауырлығы 200 тоннаға яҡын була. Металл һыуынғас, уға биҙәктәр яһала һәм яҙмалар төшөрөү эштәре башлана.\nБатша ҡыңғырауҙы ҡойған өсөн 1736 йылда Михаил Моторинға 1000 һум түләйҙәр, һәм уға ҡыңғырау ҡойоу эштәре цехмейстеры тигән ранг бирелә.\nҠыңғырауҙың зыянланыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1737 йылдың 9 июнендә (яңы стиль буйынса) Мәскәүҙә Троицк янғыны сыға, ул янғын 1812 йылғы янғындарға тиклем иң ҙур ҡазаларҙың береһе тип һанала. Дөйөм ҡабул ителгән фараздар буйынса, соҡор өҫтөндә торған ҡыңғырау бинаһының өҫтөндәге ағас ҡоролма янып китә һәм янған бүрәнәләр соҡорға төшә башлай. Ҡотҡарыу эштәре ваҡытында ҡыңғырау 62 мең һум торған түшәмә өҫтөнән ҡолап төшә һәм 10 урындан буйлай ярыла, ярылып төшкән иң ҙур киҫәге 11,5 тонна була.\nЯрсыҡ яһалыуҙың версиялары\nТроицкий янғыны башланғанда ҡыңғырауҙың сүкеп биҙәү эштәре тамамланып барған була. Ҡыңғырау янғында иремәһен өсөн, уға һыу ҡоялар, ләкин тигеҙһеҙ һәм бик тиҙ һыуытыу ҡыңғырауҙы сатната һәм яра.\nҠолаған ҡыңғырауҙы күтәргән саҡта ярсыҡтың кителеп төшөүе мөмкин.\nҠыңғырауҙы ҡойғанда ебәрелгән технологик хаталар арҡаһында ярылып төшкән, ә быны янғын сығыу менән бәйле тип тапҡандар.\nҠыңғырау аҫып ҡуйылған булған һәм янғында ҡолап төшкән.\nКремль музейының аккредитацияһыҙ ҡытай гидтары әйтеүе буйынса, батша Пётр I, Батша-пушканан атып, Батша ҡыңғырауҙы ярған.\nХәҙерге тикшеренеүҙәр буйынса, һығылмалы бронзанан эшләнгән ҡыңғырау янғын ваҡытында ярылмаған, ә уның ярылыуы технологияны боҙоуға бәйле . Был фараз файҙаһына ҡыңғырауҙың янғындан һуң рәшәткәлә тороуы һөйләй — ул ҡойғандан һуң ҡуйған урынға бер нисек тә туп-тура төшә алмаған булыр ине. Шунлыҡтан күп тикшеренеүселәр, ҡыңғырауҙы соҡорҙан бер тапҡыр ҙа сығарып ҡарамағандар, тик янғындан һуң ғына күтәрергә тырышып ҡарарғандар, әммә булдыра алмағандар, тип фаразлай.\nВатыҡ ҡыңғырау йөҙ йыл тиерлек ерҙә ятҡан, сөнки күтәргеһеҙ тип иҫәпләнгән. 1792 һәм 1819 йылдарҙа ҡыңғырауҙы йәнә күтәреп ҡарайҙар, ләкин был юлы ла уңышҡа өлгәшә алмайҙар. 1821 йылда соҡорҙо таҙартып, уны уратып баҫҡыстар һәм тотонғос яндауырҙар ҡуйғандар. Ҡыңғырауҙы ҡарарға теләгәндәр өсөн экскурсиялар ойошторола. Бер нисә тапҡыр ҡыңғырауҙы күтәреү һәм уның ярсығын кире йәбештереү проекттары төҙөлә. Тик был проекттар ҡыйбатлы булып сыға, өҫтәүенә, 11,5 тонналы ярсыҡты йәбештереү ҡыңғырауҙың тауышын боҙоу хәүефе менән янай, шуға улар тормошҡа ашырылмай ҡала. Ҡыңғырау 1836 йылда соҡорҙан ниндәй сифатта күтәрелһә, шул көйөнсә һаҡланып ҡалған.\nКүтәреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМәскәү Кремленең күҙәтмә картаһы. Батша ҡыңғырау торған урын\nБатша ҡыңғырауҙағы яҙма, 2016 йыл\n1827-1831 йылдарҙа архитектор Иван Мироновский ҡыңғырауҙы соҡорҙан күтәреп, постаментҡа баҫтырыу проектын эшләй. Был проектты тормошҡа ашырыуҙы француз инженеры Огюст Монферранға тапшыралар. Ярты йыл әҙерлек бара. Тәүге күтәреү уңышһыҙ тамамлана: ҡыңғырауҙың ауырлығынан төрлө ваҡытта дүрт канат шартлап өҙөлә һәм бер блок һына. Эшселәргә ҡынғырау аҫтына бүрәнәләр тығырға һәм уны кире элек торған урынына баҫтырырға тура килә. Икенсе тапҡыр күтәреү өсөн егерме ҡат металдан эшләнгән канаттар ишелә. 1836 йылдың 23 июнендә ҡыңғырауҙы икенсе тапҡыр күтәрә башлайҙар. Эш 42 минут 33 секунд дауам итә. Ҡыңғырауҙы соҡорҙан күтәргәс, уны катоклы шылдырғысҡа баҫтыралар, ә соҡорон бүрәнә түшәмә менән ҡаплап ҡуялар. Өс көн эсендә ҡыңғырауҙы Иван Великий ҡыңғырау манараһы янындағы постаментҡа шыуҙырып алып киләләр һәм шунда баҫтырып ҡуялар. Ҡыңғырау әлеге көндә лә шул урында тора. Ошо ваҡыттан алып ҡыңғырау төп рус ҡомартҡыларының береһенә әйләнә.\n1979 йылдың көҙөндә Батша ҡыңғырау реставрациялана — уны һуңғы лак һәм буяу ҡатламдарынан таҙарталар, шулай итеп, рельефлы биҙәктәрен өйрәнеү мөмкинлеге асыла.\nХәҙерге заман технологиялары ҙур ҡыңғырауҙар эшләргә мөмкинлек бирә. Әммә бындай ҙур ҡыңғырауҙы ҡаҡҡандағы тулҡындарҙың күбеһе инфратауыш спектрына ҡарай һәм кешеләрҙе, хайуандарҙы борсоуға һәм паникаға һалырға һәләтле. Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, ҙур ҡыңғырауҙар өсөн оптималь ауырлыҡ — 32 тонна.\nМина корпустары лабораторияһы анализдарына ярашлы, Батша ҡыңғырау иретмәһендә 84,51 % баҡыр, 13,21 % ҡурғаш, 1,25 % көкөрт, тағы ла һуңыраҡ асыҡланыуынса 0,036 % алтын (72 килограмм), 0,26 % көмөш (525 килограмм) бар.\nАналогтарыы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nДеникиндың «ҡыңғырау» банкнотаһы. Батша ҡыңғырау һүрәте менән, 1919 йыл\nТроица-Сергиева лавраһындағы иң ҙур ҡыңғырау шулай уҡ «Батша» тип атала, уның ауырлығы — 64 тонна. Ҡыңғырау 1748 йылда эшләнгән, ә 1930 йылда ул юҡ ителгән.\nМәҙәниәттә ҡыңғырау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1919 йылдың авгусында ВСЮР командованиеһы үҙ валютаһын сығара, 100 һумлыҡ купюрала Батша ҡыңғырау һүрәте төшөрөлгән була. Шунлыҡтан был аҡсаларҙы «ҡыңғырауҙар» тип атап йөрөткәндәр.\n↑ Захаров Н. Кремлёвские ворота. — М.: Московский рабочий.\n↑ Андрей Сидорчик Молчащий гигант. Кто сломал Царь-колокол?. АиФ (2014-08-04). 17 октябрь 2017 тикшерелгән.\n↑ Московский Царь–колокол, 1880, с. 6–76–7\n↑ Московский Царь–колокол, 1880, с. 13—1413—14\n↑ РГАДА. Ф. 1239, с. 50–56, 64–6750–56, 64–67\n↑ Андрей Сидорчик Огненный апокалипсис. Семь крупнейших пожаров Москвы. АиФ (2016-06-09-11). 17 октябрь 2017 тикшерелгән.\n↑ К истории создания, 1993, с. 119—127119—127\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Батша_ҡыңғырау&oldid=831280 ҡабул ителгән\n1737 йылда барлыҡҡа килгәндәр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:20 17 сентябрь 2018 үҙгәртелгән.


Эшһеҙ ҙә, кәләшһеҙ ҙә ҡала\n11 Ноябрь 2019, 14:30\nДүшәмбе башланған туйҙың аҙағы тағы ла хәтәр бөтә: кейәүҙе, уның менән ҡуша өйгә бәреп ингәндәрҙе судҡа бирәләр. Һөҙөмтәлә эске органдар системаһында эшләгән егет эшһеҙ ҙә, кәләшһеҙ ҙә ҡала.\nТаныштарым дүшәмбе көнө туйға барабыҙ тигәс, шикләндем. Кесаҙнала туй башлағандарын беләм, ә бына аҙна башында ундай мәжлес уҙғарыусылар хаҡында ишеткәнем юҡ. Етмәһә, ЗАГС бүлектәре шәмбе эшләп, дүшәмбе ял итә.\nЯрар, йәштәр хәҙер ҡыҙыҡ, һәр береһе иҫтәлекле мәлдәрен үҙенсәлекле итәм тип нимәгә генә уйлап сығармай. Йә никахтарын теркәү сараһына вертолеттан килеп төшәләр, трамвайҙа ҡауышалар, пароходта алтын балдаҡ кейҙерешәләр… Ҡыҫҡаһы, ҡәҙерле минуттарын иҫтәлекле итер өсөн әмәлен табалар. Былар туғандарын, яҡындарын дүшәмбе туйға саҡырып аптыратмаҡ булған, ахыры, тип уйланым. Шулай ҙа...\nЙәштәр теләгәндәренә ирешкән былай, хәйер, йәштәр тип әйтһәк дөрөҫ булмаҫ, сөнки кейәү егет был хаҡта бер нәмә лә белмәй. Башҡаларҙан алда иң беренсе ул шаҡ ҡата.\nХәл былайыраҡ була. Кәләш буласаҡ иренә иртәнсәк мине шул-шул йорттан кейәү үңгәре, туғандарың менән барып һатып алырһың, тип тыуған йортона түгел, ҡала ситендәге бер өйгә алып барҙырта. Егет бер ни уйламай, ҡыҙҙы әйткән еренә илтеп ҡуя. ЗАГС алданынан уны барып һатып алайым тиһә, йорттан бер ир сыға һәм бында бер ниндәй ҙә кәләш юҡлығын әйтә. Кейәү аптырай, кәләшенең иптәш ҡыҙына шылтыратһа, ул һине күрергә теләмәй тигән ҡолаҡҡа ятмаған хәбәр ишетә. Баҡтиһәң, буласаҡ кәләше бер нисә ай элек сектаға эләгеп, шулар менән булышҡан икән. Егет һөйләүенсә, һуңғы арала ниндәйҙер әҙәбиәтте йотлоғап уҡыуын, уйланып ултырыуҙары йышайған булған. Хатта элек сәйҙе гел үҙең яһап эс тиһә, ул ҡайтыуға сәй яһап, эс тә эс тип көсләгән осраҡтары күбәйә. Баҡтиһәң, эсемлегенә теләһә ниндәй психотроп матдә һалып, уны ла эсереп үҙенең ауынына эләктерергә теләгән.\nБашҡалар менән бергә ҡыҙын “һатып” алырға килгән атай менән әсәй кейәү булып өлгөрмәгән егеттең боғаҙына йәбешә: “Балабыҙҙы ул йортҡа һин алып барып тыҡҡанһың! Һин кире алып кил”— тип таптыра улар. Албырғаған йәштәр йортто емереп инеп, ундағыларҙың кемеһен туҡмап, кемеһен бәреп йығып ҡыҙҙы алып сыға. Дүшәмбе башланған туйҙың аҙағы тағы ла хәтәр бөтә: кейәүҙе, уның менән ҡуша өйгә бәреп ингәндәрҙе судҡа бирәләр. Һөҙөмтәлә эске органдар системаһында эшләгән егет эшһеҙ ҙә, кәләшһеҙ ҙә ҡала.\nБер нисә көндән республиканың хоҡуҡ һаҡлау органдары төбәктә тыйылған эшмәкәрлекте кисектереү буйынса операциялар уҙғара.


Ил президенты Владимир Путин Рәсәй көнө уңайынан Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовҡа ҡотлау телеграммаһы ебәрҙе\nУнда былай тиелә: «Был байрам беҙҙе үткәндәребеҙгә байҡау яһарға, патриотизмдың бөйөк ҡиммәттәренә тоғро ҡалырға, Ватанға хеҙмәт итергә саҡыра. Ул быуаттар дауамында күп милләтле халыҡты берләштереп, быуындан-быуынға тапшырылып килә. Ваҡыт күсәгилешлеге бәйләнешен һаҡларға, йолаларҙы һәм ата-бабаларыбыҙҙың изге васыяттарын мәңге хәтерләргә тейешбеҙ. Рәсәйҙе яратыуҙа һәм уның именлеге өсөн ғәҙел хеҙмәт итеүҙә уңыштар теләйем»- тиелә Владимир Путиндың Рәсәй көнө уңайынан килгән ҡотлауында. Байрам телеграммалары шулай уҡ Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведевтан һәм Федерация Советы рәйесе Валентина Матвиенконан да килде.


Байлығыбыҙ файҙаһын үҙебеҙ күрәйек\n29 Ғинуар 2019, 14:37\nРадий Фәрит улы Республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы булып килгәс тә, ер аҫты байлығын дөрөҫ файҙаланыу һәм һаҡлау мәсьәләләренә иғтибар артты. Ул был ѳлкәне тулыһынса контролгә алып, ер аҫты байлығын законһыҙ файҙаланыусыларға ҡаршы кѳрәш башланы. Ошо йәһәттән муниципаль район хакимиәте йортонда кәңәшмә уҙҙы. Унда республиканың экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы М. Фәтҡуллин, Урман хужалығы министрлығының урман һәм янғын күҙәтеүе бүлеге начальнигы Ю. Садыҡов, БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты Ә. Байсурин, муниципаль район хакимиәте башлығы В. Миронов, Белорет һәм Учалы районының муниципаль контроль, хоҡуҡ һаҡлау, урмансылыҡ структураһы вәкилдәре, ауыл хакимиәте башлыҡтары ҡатнашты.\nКәңәшмәне Владислав Миронов асып, райондың ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу эше менән таныштырҙы. Артабан экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министры вазифаһын башҡарыусы Мирхәйҙәр Фәтҡуллин республика кимәлендә ҡабул ителгән норматив документтарҙағы яңылыҡтар һәм үҙгәрештәр тураһында һөйләне. Берҙәм пакетҡа индерелгән 13 үҙгәреш ҡаҙылма байлыҡтарҙы табыу һәм һатыуға аналитик күҙәтеү яһау һөҙөмтәһендә индерелгән. Прокуратура һәм Иҫәп палатаһы тәҡдиме менән лицензия алыусылар хәҙер ҡайһы бер социаль мәсьәләләрҙе лә хәл итергә бурыслы буласаҡ. Атап әйткәндә, уларға юлдарҙы ремонтлау, урындағы халыҡты эшкә урынлаштырыу һәм башҡа бурыстар йөкмәтелә. Әгәр ҙә таш ташығанда йөк теркәлмәгән булһа, транспорт арестҡа алына һәм йөк хаҡы дәүләт иҫәбенә күсерелә. Шулай уҡ эшҡыуарҙар эш башлар алдынан ауыл хужалығы тәғәйенләнеше ерҙәре иҫәбендә булған таш сығарыу участкаларын сәнәғәт ерҙәре категорияһына күсерергә тейеш. Тәбиғәт материалдарын юлдарҙы ремонтлауҙа файҙаланған ауыл хакимиәттәренә лә яңы талаптар индерелә. Мирхәйҙәр Борис улы таш сығарыу менән шөғөлләнеүселәргә, эш тамамланғас, карьерҙарҙы тәртипкә килтереү талабын да хәтерҙәренә төшөрҙө.\nБашҡортостан Республикаһының Урман хужалығы министрлығының урман һәм янғын күҙәтеүе бүлеге начальнигы Юнир Садыҡов урман участкаларын тикшереү һөҙөмтәһе менән таныштырҙы.\n- Хәҙер күптәр бесән сабыуға рөхсәт һорап, справка ала һәм шул урында ҡаҙылма байлыҡ сығара башлай. Икенсе берәүҙәре балыҡ үрсетеү өсөн яһалма һыу ятҡылығы булдырып, йәки геологик тикшереүҙәр эше асып, шул урындан гравий йәки ҡом һата. Бындай мутлыҡтарҙы киҫәтеү маҡсатында, ҡар иреү менән ер һәм урман ҡануниәте үтәлешен тикшереүҙе дауам итәсәкбеҙ, - тине Юнир Юлай улы.\nБашҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты Ә. Байсурин Комитеттың аграр, экология һәм ер менән файҙаланыу мәсьәләләре буйынса эшмәкәрлеге менән таныштырҙы. Кәңәшмә һуңында Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса 20-се район-ара һалым инспекцияһы начальнигы Л. Полякова ер аҫты байлығын сығарыу эше менән күләгәлә шѳғѳлләнеүселәр тураһында сығыш яһаны.\n- 2018 йылда муниципаль район бюджетына файҙалы ҡаҙылмалар буйынса һалымдан 12, 8 млн. һум аҡса күскән. Әлеге ваҡытта “СтройМинерал” заводы (3,2 млн.), “Потенциал-Недра” (9,4 млн.) төп һалым түләүселәр булып һанала. Асы зонаһы буйынса хәлдәр ҡатмарлыраҡ. Был территорияла лицензияға эйә булған 16 таш сығарыусының дүртәүһе генә һалым инспекцияһында иҫәптә тора - шәхси эшҡыуар Зарипов, “Родник-4”, “Форсат” йәмғиәттәре һәм “Уралташ” йәмғиәте менән “СпецТек” айырымланған йәмғиәте. Әммә, төрлө сәбәптәр менән, улар һалым түләмәй. Ҡалған лицензиаттар Өфөлә һәм Ҡырмыҫҡалы районында теркәлгән, шуға ярашлы, уларҙың һалымы ла шул район бюджетына күсә. Һалым инспекцияһы тарафынан был зонаға йыш ҡына рейдтар ойошторола. Тик һалымдан ҡасыусылар төрлө сәбәптәр таба. Улар араһында, сығарылған таштың яртыһынан күбеһе һатылмайса Өфө, Магнитогорск ҡалалары келәттәрендә ята, тигән ышанмаҫлыҡ дәлил килтереүселәр ҙә бар. Был келәттәргә тикшереү ойошторолғас, мутлашыусылар, үҙ позицияһын үҙгәртеп, һалымын түләргә мәжбүр булды. Өфөлә теркәлгән һәм 5 лицензияға эйә булған таш сығарыусының хаҡты һәм килемде 2-3 тапҡырға кәметеп күрһәтеүе лә асыҡланған. Рейдтар барышында һәм башҡа сығанаҡтарҙан алынған закон боҙоусылар тураһындағы барлыҡ мәғлүмәттәр ҙә тейешле инспекцияларға еткерелеп, Һалым хеҙмәте биргән мәғлүмәттәр буйынса, Асы территорияһынан төҙөлөш плита ташы эҙләү һәм сығарыу өсөн 23 лицензияһы булған 16 предприятиеның 5-әүһе генә үҙ эшмәкәрлеген дауам итә. Ҡалған 11 лицензиат Өфө һалым хеҙмәтендә иҫәптә тороуы сәбәпле, улар тураһында был эшмәкәрлек буйынса мәғлүмәт юҡ. Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса 20-се район-ара инспекцияһында, йәғни беҙҙә, ни бары ике генә субъект теркәлгән: “СпецТэк” йәмғиәтенең айырымланған подразделениеһы һәм “УралТаш” йәмғиәте. 2018 йылдың 9 айы өсөн уларҙың тәүгеһенән бюджетҡа һалым инмәгән, ә “УралТаш” йәмғиәтенән ни бары 50 000 һум ғына күскән.\nЛицензияға эйә булыусыларҙан тыш, был эшкә бѳтѳнләй хоҡуғы булмағандар ҙа таш сығарыу менән булыша. Уларға ҡаршы көрәш маҡсатында Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Белорет территориаль комитеты төрлө рейдтар уҙғара. Ошондай тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә 2017 йылда законһыҙ Шуларҙың 12-һе 36 мең һумлыҡ штрафты түләгән. Лицензияһыҙ эшләгән факттар буйынса 17 мең һумға 11 дәғүә белдерелеп, 16 мең һумы түләнгән.\nФайҙалы ҡаҙылмалар менән эш иткән закон боҙоусыларҙы асыҡлау ауыр һәм ҡатмарлы эш. Уларҙың үҙҙәре менән документтары булмай, аҡса эшләү уйы менән күбеһе башҡа райондарҙан килә. Асы, Мулдаҡай урман участкаларының төпкөлдә булыуы арҡаһында ла йыш патрулдәр ойоштороу мөмкинлеге юҡ. Күп осраҡта Асы территорияһынан таш ташыған транспорттар дәүләт теркәүе лә үтмәгән була. Был иһә тотолған осраҡта ла уларға ҡасыу мөмкинлеге бирә.\nБөгөн муниципаль район, бигерәк тә ауыл хакимиәттәре өсөн халыҡтың мәшғүллеге һәм шулай уҡ физик шәхестәр иҫәбенә бюджетты тулыландырыу иң көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе. Шуға ла район территорияһында ниндәйҙер эшмәкәрлек алып барған эшҡыуарҙар етди контроль аҫтында тиергә була. 2018 йылда Һалым хеҙмәте тарафынан Асы карьерҙарына 3 рейд яһалған. Унда эшләгән предприятиеларҙың эшмәкәрлегенә анализ яһап ҡарағандан һуң, уларҙың бюджетҡа бер тин дә индермәүе, сығарылған таш күләмен һәм уны һатыуҙан килгән аҡсаны әҙ итеп күрһәтеүҙәре асыҡлана. Бынан тыш, таш ташыған ваҡытта йөк ташыу нормаларын боҙған ҙур машиналар юлдарҙы емереп, бюджетҡа өҫтәмә зыян килтерә. Әлеге ваҡытта бындай тәртип боҙоуҙарҙы башҡа төрлө структуралар - хоҡуҡ һаҡлау һәм контроль органдары, һалым хеҙмәте, урындағы үҙидаралыҡтар менән үҙ-ара тығыҙ хеҙмәттәшлек булдырып ҡына хәл итергә мөмкин. Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Фәрит улы Хәбировтың 2018 йылдың 27 ноябрендәге “Башҡортостан Республикаһында ер аҫты байлыҡтарын геологик өйрәнеү, рациональ файҙаланыу һәм һаҡлауға дәүләт күҙәтеүен камиллаштырыу мәсьәләләре буйынса ведомство-ара эшсе төркөм тураһында” күрһәтмәһенә ярашлы, ошо йылдың 1 февраленә тиклем беҙҙең муниципаль районда ла ошондай төркөм булдырыласаҡ. Уның эше буйынса муниципалитеттар башлығы яуап тотасаҡ. Күрһәтмә проекты әле әҙерлек стадияһында.\nРайоныбыҙ тѳрлѳ ҡаҙылма байлыҡтарға бай. Үкенескә ҡаршы, урындағы халыҡ ошоға тиклем уның файҙаһын күрә алманы. Был ѳлкәләге мәсьәлә яйға һалынып, Радий Хәбировтың күрһәтмәләре уңышлы тормошҡа ашҡан осраҡта, үҙ байлығыбыҙҙан үҙебеҙгә лә ѳлѳш сығыр тигән ышаныс ҙур.


Владимир Путин менән «тура бәйләнеш» өсөн һорауҙар ҡабул ителә башланы\n13 Декабрь 2011, 14:29\nБөгөн Рәсәй Хөкүмәте башлығы Владимир Путинға «тура бәйләнеш»кә килгән хәбәрҙәрҙе эшкәртеү үҙәге эшләй башланы. «Владимир Путин менән һөйләшеү. Дауамы» программаһы «Россия 1», «Россия 24» телеканалдарында, «Маяк», «Вести FM» һәм «Радио России» радиостанцияларында кесаҙна, 15 декабрҙә, Мәскәү ваҡыты менән сәғәт 12-лә эфирға сығасаҡ, тип хәбәр итә электрон киң мәғлүмәт саралары.\n«Владимир Путин менән һөйләшеү. Дауамы» программаһы Мәскәүҙәге Ҡунаҡһарайҙан эфирға сығасаҡ. 8-800-200-40-40 телефоны аша берҙәм мәғлүмәт эшкәртеү үҙәгенә Рәсәйҙең теләһә ҡайһы төбәгенән шылтыратырға мөмкин (стационар һәм мобиль телефондарҙан шылтыратыу бушлай). Һорауҙар яҙылған SMS-хәбәрҙәр 0-40-40 һандарына ҡабул ителә — Рәсәй буйынса бөтә элемтә операторҙары телефондарынан хат ебәреү — бушлай. Бынан тыш, Хөкүмәт башлығына «Владимир Путин менән һөйләшеү. Дауамы» программаһы сайтында ла һорау бирергә мөмкин — www.moskva-putinu.ru.\nВладимир Путин менән «тура бәйләнеш»кә килгән мәғлүмәттәрҙе эшкәртеү үҙәге тура эфир тамамланғанға ҡәҙәр эшләйәсәк. 15 декабргә билдәләнгән «Владимир Путин менән һөйләшеү» иҫәп буйынса унынсы сара буласаҡ. Граждандарҙың һорауҙарына Владимир Путин тура эфирҙа тәүге тапҡыр 2001 йылда яуап биргәйне. Премьер-министр тура эфирҙа рәсәйлеләр менән сәғәт ярым аралашасаҡ, тип планлаштырыла, әммә 2009 һәм 2010 йылдарҙа бындай аралашыу дүрт сәғәттән ашыуға һуҙылғайны.\nТеги:владимир путин менән тура бәйләнеш


Әбделмәмбәт ере – Алтын Бишек | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n17 сентября 2019 — 13:05 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан-24 телеканалы башланғысы менән ойошторолған Алтын бишек конкурсында ҡатнашыусылар ҙур әүҙемлек күрһәтә. Бөгөн беҙ Әбйәлил районы Әбделмәмбәт ауылы менән таныштырабыҙ. Ирәндек итәгендә һәм йәмле Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында урынлашҡан Алтын бишек хаҡында беҙҙең хәбәрселәр әҙерләгән репортажды ҡарағыҙ. Әбделмәмбәткә Бөрйән яҡтарынан күсенеп килгән кешеләр нигеҙ һалған тип һөйләй ауыл аҡһаҡалдары. Киреһенсә, булыуы ла мөмкин тиҙәр. Бөрйәндәге ике Һарттың береһе Әбделмәмбәт исемен йөрөтә, икенселәй Ҡыпсаҡ тип тә атайҙар. Башта бында ике ара кешеләре төпләнгән. Ауыл үҙе лә икегә бүленгән: бер яғында “аймаҡтар”, икенсе яғында “әлештәр” йәшәгән. Ауыл Күк Ирәндек итәгендә, йәмле Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында урынлашҡан. Бында йәшәгән халыҡ Ҡыпсаҡ ырыуынан. Боронғо йолалар ҙа һаҡланып ҡалған һәм урын еренә еткереп башҡарыла. Йәнбикә фольклор ансамбле 1986 йылда ойошторолған. Уның вәкилдәре ауылда уҙғарылған бөтә сараларҙа ҡатнаша. Яҙлы-көҙлө, ҡыштарын концерт-спектаклдәр ҡуялар, район һәм республика кимәлендәге конкурс-фестивалдәрҙең биҙәге булып торалар. Йәштәргә ғөрөф-ғәҙәттәрҙе өйрәтеү буйынса ла ағинәйҙәр оло эш башҡара. Ағинәйҙәр оҙайлы ҡыш кистәрендә буш ултырмай. Улар йөн иләү, ойоҡбаш, шәл бәйләү, сигеү сигеү һәм башҡа ҡул эштәре менән булыша. Атанан күргән уҡ юнған, әсәнән күргән тун бескән, ти халыҡ мәҡәле. Йәш ҡатындар ҙа өлкәндәрҙән ҡул эштәре серҙәренә өйрәнә. Ауылдарҙа боронғо йолаларҙы белеүселәр һирәгәйә, йәштәр ғөрөф-ғәҙәттәрҙе онота тигән уй-фекерҙәр Әбйәлилдәр хаҡында түгел. Уларҙы һаҡлап ҡалыу маҡсатында Әбделмәмбәттәр байрамдарҙа ғына түгел, көндәлек тормошта ла йәш быуынға рухи мираҫын ҡалдырырға тырыша. Бөтә Әбйәлилдәге кеүек, Әбделмәмбәттә лә буҙа ҡойоу менән шөғөлләнәләр. Был шифалы эсемлек ашҡаҙан-эсәк өсөн файҙалы. Ата-бабаларыбыҙ ҡымыҙ һәм буҙа менән ҡунаҡ ҡаршылаған, был эсемлектәр менән байрам табындары ҡорған һәм күңел асҡан. Ғаилә тотҡаһы – ҡатын-ҡыҙ. Ирҙәре ялан ҡырҙарҙа бесән эшләгәндә ҡатындар йорт йылыһын, ғаилә усағын һаҡлау, балалар ҡарау менән мәшғүл. Сөнки, өйҙөң йәме, ихатаның матурлығы һоҡланыу уятырға тейеш, ти гүзәл заттар. Матурлыҡ булдыра белеү ҙә — үҙе бер һөнәр. Әбделмәмбәт ауылында 1903 йылда мәсет төҙөлә. Ул Ирәндек башында үҫкән ҡарағайҙарҙан һалына. И йорто 1934 йылға тиклем ауылда иман тарата. Әммә, кемдеңдер ҡуйышыуы буйынса икенсе ауылдан килгән кеше манараһын ҡолата. Совет заманында мәсеттә мәктәп, клуб урынлаша. Балалар өсөн интернат, көнкүреш әйберҙәре комбинаты ла була. Манараны ҡолатҡанды Өмөтҡужин Ғилмишәриф тигән кеше күреп, халыҡтың иғәнә аҡсаһына эшләтелгән көмөш айҙы йәшереп ҡала. 1991 йылда дини йорт йәнә үҙ ишектәрен аса, ә көмөш ай кире урынына урынлаштырыла. Ошо ваҡыттан алып мәсет халыҡты иманлы юлға әйҙәй. Башҡортостан-24 телеканалы иғлан иткән “Алтын бишек” конкурсында ҡатнашҡан һәр ауылға бағыусыбыҙ РТРС компанияһынан бүләктәр тапшырыла. Был юлы хакимиәт тәҡдиме һәм ауыл халҡы теләге буйынса 20 бушлай каналды күрһәткән приставка һәм антенна балалар баҡсаһына бүләк ителде. Хәҙер сабыйҙарҙың рәхәтләнеп йәнһүрәт ҡарау мөмкинлеге бар. Сөнки, 20 каналдың береһе тап кескәй дуҫтарыбыҙ өсөн тәғәйенләнгән. Ә бына конкурс еңеүселәрен тағы ла ҡиммәтерәк бүләктәр көтә. Агроспецпрогресс йәмғиәтенән трактор тапшырыласаҡ. Башҡаларҙы ла дәртләндереү ҡарала. Әбделмәмбәт ауылынан 60 яҡын кеше Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Уларҙың 32-һе яу яланында ятып ҡала. Иҫән ҡайтҡандары ла хәҙер күптән баҡыйлыҡҡа күскән. Әле ауылдың иң оло кешеһе — Рәжәп Ҡарабандин. Бөйөк Ватан һуғышы барышында ул да башҡа тиҫтерҙәре кеүек тылда хеҙмәт итә. Рәжәп Мөхәмәдъйә улы 50 йылдан ашыу ғүмерен ауыл хужалығына бағышлай. Хәҙер инде 93 йәшен ҡыуалаған ир-уҙаманы яҡты хәтирәләргә бирелеп, ейән-ейәнсәрҙәренә ҡыуанып йәшәй. Хеҙмәт алдынғыһы 8 балаһын аяҡҡа баҫтырған. Татыу ғаилә – ил күрке. Әбделмәмбәттә ишле ғаиләләр бихисап. Тап улар ауылға йән һәм йәм өҫтәй. Ғәлиә һәм Сәлих Насыровтар 1997 йылда сәстәрен сәскә бәйләй. Йәштәр матур йорт һалып сыға һәм 4 ҡыҙға, бер малайға ғүмер бүләк итә. Ғаилә башлығы, хужабикә лә ишле ғаиләлә тәрбиәләнгән. Уларҙың ата-әсәләре 10-шар бала тапҡан. Ҡатын-ҡыҙҙың бәхете нимәлә тигән һорауҙы йыш бирәләр. Баҡһаң, сере лә ябай — һөйгәнең менән ғаилә ҡороп, балалар үҫтереү, тей Ғәлиә Насырова. Насыровтарҙың балалары ауылдың ышаныслы киләсәге. Ҡыҙҙары спорт ярыштарында, мәктәп тормошонда, мәҙәни сараларҙа әүҙем ҡатнаша һәм республика, Рәсәй кимәлендә төрлө наградалар яулай. Әбделмәмбәттә 200-гә яҡын йорт иҫәпләнә. Уларҙа 700-гә яҡын кеше йәшәй. Бер-нисә йыл элек халыҡ һаны аҙыраҡ булған. Яҡында эш булғас йәштәр күпләп ауылда ҡала, ғаилә ҡороп, балалар үҫтерә. Яңыраҡ бында ике яңы урам барлыҡҡа килгән. Ауыл халҡы элек-электән малсылыҡ, тимерселек һәм умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Совет осоронда Әбделмәмбәт ауылында ғына 17 меңгә яҡын һарыҡ аҫралған. Әле лә бында йәшәүселәр күпләп йылҡы, һыйыр, һарыҡ-кәзә, ҡош-ҡорт үрсетә. Факиһа Килдиярованың әсәһе колхоз ваҡытында бейәләр һауа, ҡымыҙ бешә һәм 92 йәшенә етә. Ә хәҙер ул үҙе кәзәләр аҫырап, ейән-ейәнсәрҙәренә ҡымыҙҙың шифаһы тураһында бәйән итә. Колхоздар тарҡалып, донъялар үҙгәргәс, әбделмәмбәттәр аптырап ҡалмай. Тырыш ғаиләләр үҙ йүнен табыу ысулдарын эҙләй. Ҡарабәндиндар ҙа фермер хужалығы асып ебәрә. Ағалы-ҡустылы 5 кеше үҙҙәре үҫтергән 10 һыйырҙан башлай. Хәҙер уларҙың 40-тан ашыу башҡорт тоҡомло бейәһе, 60-ҡа яҡын эре-мөгөҙлө малы бар. Һөттө йүнселдәр яҡын урынлашҡан ҡалаларға тапшырып, кәсеп итә. Ауылда өр-яңы фельдшер акушер пункты, бер-нисә магазин, үҙ почта бүлексәһе, балалар баҡсаһы бар. Ике ҡатлы мәктәптә 170 бала белем ала. Яңыраҡ бында ағас тәҙрәләрҙе яңыларына алмаштырғандар. Әбделмәмбәт ауылында тырыш һәм сәмле халыҡ йәшәй. Улар бер-береһе менән ярышып, йорттар һала, тышҡы йөҙөн биҙәй. Һуңғы ике-өс йыл эсендә бында 63 йорт ҡыйығы алмаштырылған, 82 ҡапҡа һәм 85 баҡса ҡоймаһы яңыртылған. 13 яңы өй ҡалҡып сыҡҡан. Ауыл кешеләре менән матур, ауыл кешеләре менән бай, ти халҡыбыҙ. Әбделмәмбәттәр ҙә жюри ағзаларын ауылдары, тырыш халҡы менән әсир итеп, төп бүләк тракторҙы оторҙарына өмөт итә.


Милли аң, рух ныҡлығы тәрбиәләнә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Милли аң, рух ныҡлығы тәрбиәләнә\nМилли аң, рух ныҡлығы тәрбиәләнә 24.11.2011 // Әҙәбиәт\nӘхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапхананың башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлеге халҡыбыҙҙың йәдкәр-ынйылары йыйылған урын булараҡ бигерәк әһәмиәтле. Бында Башҡортостанға, башҡорттарға ҡағылышлы барлыҡ мәғлүмәтте, милләттең рухи байлығын туплау, һаҡлау һәм киләсәк быуындарға еткереү буйынса ентекле эш алып барыла. Тап ошонда уҡыусыларҙа милли аң, рух ныҡлығы, үҙ халҡың өсөн ғорурлыҡ тойғоһо тәрбиәләнә.\nБүлек ХХ быуаттың 30-сы йылдарында барлыҡҡа килгән. Шул замандарҙа уҡ республика етәкселеге милли документтарҙың халыҡтың үҙаңын тәрбиәләүҙә һәм үҫтереүҙә ҙур әһәмиәткә эйә булыуын аңлай һәм ошо маҡсатты күҙ уңында тотоп бүлек ойоштора.\nУҡыу залында күренекле йәмәғәт эшмәкәре, ғалим Әхмәтзәки Вәлидигә арналған мемориаль мөйөш булдырылған. Ғалим тураһында белергә теләүселәрҙең иғтибарына айырым компьютерҙа тупланған электрон материал тәҡдим ителә.\n2009 йылда китапхананың балалар һәм үҫмерҙәр өсөн уҡыу үҙәгенең башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлектәре берләштерелә.\nКүп йылдар инде Яҙыусылар союзы менән ҡулға-ҡул тотоношоп эш итәбеҙ. Республикабыҙҙың арҙаҡлы шәхестәре менән осрашыуҙар, хәтер һәм әҙәби кисәләр, яңы китаптың исем туйҙары, шағир һәм яҙыусыларҙың юбилей кисәләре бик йөкмәткеле үтә.\nШулай уҡ беҙ Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте менән дә берлектә эшләйбеҙ. “Эшҡыуар башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары” исемле бай йөкмәткеле, матур кисә ошо сарала ҡатнашыусыларҙың күңелендә яҡты эҙ ҡалдырғандыр, тип уйлайым.\nҺәр йыл бүлек үҙ өҫтөнә бик күп йөкләмә ала. Быйыл “Башҡорт халҡының ҡомартҡылары” исемле цикл аҫтында “Башҡорт халыҡ йыры”, “Тылсымлы ҡурай” тигән бик матур, йөкмәткеле, фәһемле кисәләр уҙғарҙыҡ.\nБүлек үҙенең оҙайлы эш дәүерендә бик күп мәғлүмәт, байлыҡ туплаған. Бөгөн фондта 150 меңгә яҡын документ һаҡлана. Баҫмалар барыһы ла бүлек эсендә урынлашҡан алфавит, система һәм электрон каталогтарҙа сағылыш тапҡан. Ҡулланыусыларға барлыҡ уңайлыҡтар ҙа тыуҙырылған. Заман талаптарына яуап биргән компьютерҙар залыбыҙҙа урынлашҡан. Китапхананың сайтында беҙҙә ойошторолған һәр сара яҡтыртылып бара. Заман виртуаль мәғлүмәт алыуға күсте. Беҙҙең бүлек китапханала беренселәрҙән булып ошо эште башлап ебәрҙе. Интернет селтәрендә ҡулланыусылар иғтибарына тиҫтәгә яҡын күргәҙмә тәҡдим ителде. Ул артабан да дауам ителәсәк, камиллаштырыласаҡ.\nҒөмүмән, китапхана эшенең уңышы һәр хеҙмәткәрҙең күңел биреп эшләүенән ғибәрәт. Башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлегендә шундай кешеләр йыйылған да инде.\nБеҙҙең бүлек китапханала алдынғыларҙан һанала. Былтырғы эш йомғаҡтары буйынса китап уҡыусыларҙың һаны 5 меңдән ашты, шуларҙың 3 меңгә яҡыны — студенттар.\nБашҡарылған эштәрҙе китапхана етәкселеге ыңғай баһалай. Улар тарафынан һәр саҡ йылы ҡараш тоябыҙ.\nбашҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты\nөйрәнеү бүлеге етәксеһе.\nТотош уҡырға 1 245\nТотош уҡырға 958\nТотош уҡырға 888


Бәләбәй районында Анатолий Романовтың 70 йәшлек юбилейы билдәләнде | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n17 октября 2018 — 16:15 ГТРК «Башкортостан»\nВаҡытында генерал-полковник Чечняла Берләштерелгән федераль ғәскәрҙәр төркөмөнә етәкселек итә. 95-сы йылда Грозныйҙа уға һөжүм ойошторола, террорсылар машинаһын шартлата. Бәхеткә күрә, данлыҡлы генерал иҫән ҡала. Әммә, дауаланыу сәбәпле ул тантанаға ҡайта алманы. Был видеокадрҙарҙа Башҡортостандан сыҡҡан генерал-полковник Анатолий Романов. Ул 90-сы йылдарҙа Чечен аҡһаҡалдары менән осраша һәм хәрби хәрәкәттәрҙе тыныс юл менән хәл итергә тырыша. Хеҙмәттәштәре билдәләүенсә, беренсе кампания барышында Анатолий Романов ҡурҡмайынса таулы райондарға бара һәм боевиктар менән осрашып, ҡорал һалырға әйҙәй. Әммә, был кемгәлер оҡшамай. Анатолий Романов ғүмере өсөн иң яҡшы табиптар көрәшә. Бәхеткә ул тере ҡала, әммә, дауаханала дауаланыуын дауам итә. Генерал-полковникты фалиж һуға, 23 йыл тормош иптәше уның янынан китмәй. Бәләбәй районынан сыҡҡан Рәсәй геройына 70 йәш тулыу айҡанлы бында ҙур тантаналар үтә. Ҡаланың мәҙәниәт йортонда хәрбиҙәр һәм сәнғәт коллективтары сығыш яһаны. Фойела Анатолий Романовтың тормошона арналған күргәҙмә эшләне. Ошонда уҡ, генерал-полковниктың тормошона арналған китаптың исем туйы үтте. Сара йәш быуын араһында ла ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Улар араһынан да Анатолий Романов кеүек хәрбиҙәр сығыр, үҙ эшен яратҡан белгестәр тыуған иленә хеҙмәт итер, тип ышана ойоштороусылар. Генерал-полковник Анатолий Романов йәштәр өсөн өлгө булып тора. Ул 90-сы йылдарҙа Чечен республикаһында тыныслыҡ урынлаштырыуға күп көсөн һала. Әле лә яҡташтары данлыҡлы генералдың исемен онотмай, китабын сығарҙы, мәҙәни саралар ойошторола, күргәҙмәләр үтә.


Сочиҙа II Бөтә Рәсәй спорт журналистары форум-семинары асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСочиҙа II Бөтә Рәсәй спорт журналистары форум-семинары асылды\n12:01, 6 ноября 2012 Йәмғиәт\nФото: фото: Дмитрий Слезин\nШәмбе, 3 ноябрҙә, Сочиҙа икенсе Бөтә Рәсәй спорт журналистары форум-семинары асылды. Сараны ойоштороусылар булып Рәсәй Олимпия комитеты һәм «Сочи 2014» ойоштороу комитеты ярҙамында РИА Новости медиахолдингы, «Р-Спорт» спорт мәғлүмәттәре агентлығы сығыш яһай.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, беренсе бындай форум Сочиҙа 2012 йылдың апрелендә үткәрелгәйне, унда 170-кә яҡын спорт журналисы ҡатнашты.\nӘлеге форум 5 ноябргә тиклем эшләйәсәк. Сарала республика һәм төбәк киң мәғлүмәт сараларынан 200-гә яҡын кеше ҡатнаша.\n— Бында донъя кимәлендә танылыу яулаған Рәсәй һәм сит ил журналистарын саҡырҙыҡ, — тине РИА Новости агентлығы баш мөхәрриренең беренсе урынбаҫары Максим Филимонов. – Улар үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ, был эшебеҙҙе яҡшыраҡ башҡарырға мөмкинлек бирер. Сочиҙа үтәсәк Уйындарға тиклем йылдан аҙ ғына ашыуыраҡ ваҡыт ҡалды.\nРәсәй Олимпия комитеты президентының матбуғат секретары Мария Киселева журналистарҙы Александр Жуков исеменән сәләмләне.\n— Был форум һеҙҙең өсөн генә түгел, ойоштороусылар өсөн дә файҙалы булыр, тип ышанам. Беҙ барыбыҙ ҙа профессиональ йәһәттән үҫешергә теләйбеҙ, — тине ул.


Бер ултырып һөйләшергә ине... » Башҡортостан гәзите\nБер ултырып һөйләшергә ине...\n29-11-2014, 01:40 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nКем донъяға кеше бүләк итә,\nӘ кешегә — яҡты донъяны.\nУл, әлбиттә, йәшәү сығанағы,\nТормош ҡото — Әсә, ҡатын-ҡыҙ!\nКем бар донъяла балалары тураһында Әсә кеүек ҡайғыртҡан, Әсә кеүек ҡайғырған? Тыуғас та, улар беҙҙе аҡ биләүгә биләп, аҡ бәхеттәр теләгән.\nӘсә килә шат сабыйын ҡосоп-ҡыҫып,\nБәхетенән ҡанатланып китер\nһымаҡ бына осоп.\nӘ ҡаршыға, ҡаршыларға,\nайыра баҫып атай килә,\nКилеп еткәс, үҙе көлә, Әсә көлә,\nДонъяның ошо гүзәл мәле, ошо хәле, ошо йәме тураһында образлы итеп әйтә алған шағирҙарҙың оҫталығына нисек һоҡланмайһың!.. Мәңге шулай осраштыр ҙа бәхетле ит кешеләрҙе — көлһөн Әсә, көлһөн ата, сабый ҡушылып шарҡылдаһын, көлә-көлә күҙҙәренән йәше тамһын шат донъяның!\nӘсәйҙәр — өйҙөң йәме, тормошта оло терәк. Йығылып китеп имгәнгәндә беҙгә уларҙың аяуы кәрәк, ҡыйын саҡта һыйынырға ҡосағы кәрәк. Уларҙың теләге лә һулар һауалай, эсәр һыуҙай барыбыҙға бик кәрәк. Нисә йәштә булыуыбыҙға ҡарамаҫтан, улар беҙҙе һәр саҡ бәлә-ҡазанан араларға, һаҡларға әҙер, сабырлыҡтары ла, түҙемлектәре лә бары балалары хаҡына. Беҙҙең күңелдәрҙә ни барын ҡарашыбыҙҙан, тын алышыбыҙҙан белеп-һиҙеп тора улар. Балаларының шатлығынан улар бәхетле, кескенә бүләгебеҙгә лә рәхмәтле. Беҙ йылмайһаҡ — улар көлә, көйөнһәк — күҙ йәше аға, кейенһәк — уларға ла йылы, ашаһаҡ — улар ҙа туҡ. Мең сауаплы әсәйҙәрҙең ҡәҙерен ваҡытында беләйек!\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, бер-беребеҙҙең баһаһын йылдар үткәс, ғүмер уҙғас, һуңлап ҡына аңлайбыҙ, бергәлектең ҡәҙерҙәрен белмәйбеҙ. Үҫеп, һәр ҡайһыбыҙ үҙ тормошо менән йәшәй башлағас, эш күплеккә, ваҡыт юҡлыҡҡа һылтанабыҙ, үкенестәр, һыҙланыуҙар беҙҙе аҙаҡ сыбыртҡылай.\nЭй, Әсәйҙәр, ниндәй йөрәк һеҙҙә,\nАуырлыҡҡа сыҙам, түҙем һеҙ.\nӘ шатлыҡтан күңелегеҙ тулып,\nМөлдөрәмә йәштә күҙегеҙ!\nӘсәйебеҙ, һин беҙгә һәр саҡ, һәр яҡлап әҙәп өлгөһө булдың, тик беҙ, балаларың, һинең көҙгөң, сағылышың була алдыҡмы?\nҺәр бер өйҙә көн «балам», «әсәй» һүҙенән башлана, ғүмерҙәр ҙә ошо һүҙ менән тамамлана. Барыбыҙға йәшәү һулышы өргән иң ғәзиз кешебеҙҙе, һөйөклө әсәйебеҙҙе юғалттыҡ. Беҙ — күҙ нурһыҙ, атайыбыҙ Ҡояшһыҙ ҡалды. Әле лә ошо ҡараңғылыҡҡа сумған донъяға һис күнегеп булмай.\nҺинһеҙ үткән көндәрҙе,\nӘсәй, һанап арыныҡ.\nҮҙебеҙ менән бергә китер\nКүпме һөйләр һүҙҙәр ҡалған,\nСерҙәр ҡалған әйтелмәй.\nНиңә икән тереләргә\nВаҡыт тигәнең етмәй?!\nИҫкә төшмәгән көнөбөҙ юҡ, әсәй! Йәшлек сибәрлеген юймаған һөйкөмлө йөҙөңдө һағынабыҙ, һағыныуҙарыбыҙ ерҙән күктәргә ҡәҙәр. Ваҡытында ҡыйын тойолған эштәр, мәшәҡәттәр әле килеп һағындыра, танһыҡтар. Ауырһынған саҡтар өсөн хәҙер үкендерә. Сәстәрҙе ваҡыт та, нужа ла ағарта, ә беҙ ағартҡандары күберәктер барыбер. Битеңдәге йыйырсыҡтарың, йөрәк борсоуҙарыбыҙ, үҙебеҙ ҙә һиҙмәй рәнйеткәндәребеҙ өсөн кисерһәң ине.\nБалалар үҫтергән сағығыҙҙа атайыбыҙ командировкалы эштә йөрөнө. Бер үҙеңә — алты бала, алты холоҡ, йорт-ҡура, ҡош-ҡорт, мал-тыуар мәшәҡәттәре. Бар ауырлыҡтарға ла түҙем, сыҙам булдың. Газ юҡ, утын яғып өй йылытыу, күмәк баланың өҫ-башын ҡарау, мәктәпкә әҙерләү, йыйылыштарға йөрөү — бер үҙеңә. Ҙур балаға эштең ҙуры, төпсөккә — төбө тигәндәй, оло бала булараҡ миңә лә һинең менән бергә тартыу тейҙе «Уф, Алла» арбаһын. Кискә тиклем икмәк килгәнен көтөп магазин тупһаһын һаҡлауҙар, көндәр буйы һағалап-көтөп тә икмәкһеҙ ҡалған саҡтар... Тормошта бер ни ҙә эҙһеҙ ҡалмай. Түҙеү — үҙе туҙыу, иртәрәк туҙҙың, әсәй.\nҮҙегеҙ етемлекте иртә татып, күп ғазап сигеп, тормош сынығыуҙарын үткәнһегеҙ, әммә беҙҙе ас-яланғас итмәнегеҙ. Алтмышыма ҡәҙәр атайлы-әсәйле булдым, яҙмышыма мең рәхмәт, был бәхеттең дә бәхете түгелме?! Улар менән беҙ аяулы ла, яҡлаулы ла, көслө лә булдыҡ. Рәхмәт һеҙгә иң бәхетле көндәребеҙ өсөн! Йөҙөгөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәнек.\nАтайыбыҙ әле лә һинең эҙҙәреңде тойоп, ҡасандыр бергә үткән һуҡмаҡ буйлап һинең ҡәбереңә сәскә ташый. Йыл буйы бер үк юлдан көнөнә икешәр мәртәбә үтә. Күптән инде яңы «Әмир — Миңлегөл» һуҡмағы һалынған. Элек сәй эскәндә атайым “Эс сәйеңде, әбей, һыуытмай» тигәндәй, әле лә ул һин ризыҡланған өҫтәл янына ултыра.\nРухыңа бағышлап уҡытҡан Ҡөрьән аяттары нурҙар булып күккә таралһын. Йәндәрең тыныслыҡта булһын, әсәй...\nАвтор: Гүзәл ФӘЙЗУЛЛИНА.\nРайон: Ишембай районы, Смаҡай ауылы.


Бөйөк Литва кенәзлеге — Башҡорт Википедияһы\nБөйөк Литва кенәзлеге\nXIII быуат уртаһы — 1795\nФлаг «Погоня» гербы\nБаш ҡала Вильна\nТел(дәр) көнбайыш урыҫ, латин, поляк\nДин мәжүселек, православие, католицизм (1385 йылдан дәүләт дине), ислам, иудаизм, протестантизм, униатлыҡ\nАҡса берәмеге литовская гривна[d], грош[d] һәм Поляк злотыйы[d]\nМайҙаны 200 000 км² (1260),\n930 000 км² (1430),\n320 000 км² (1572),\n250 000 км² (1791),\n132 000 км² (1793)\nХалҡы 3 500 000 кеше (1500),\n400 000 кеше (1260),\n4 840 000 кеше (1770)\n- 14 август 1385 Польша короллегенең шәжси унияһы\n- 1 июль 1569 Польша короллеге менән Речь Посполитая конфедерацияһы төҙөй\n- октябрь 1795 Бөтөрөлә, Рәсәй империяһы һәм Пруссия составына керә\nБөйөк Литва кенәзлеге — Көнбайыш Двина менән Висла йылғалары араһында Литва ҡәбиләләре йәшәгән. Улар игенселек һәм һунарсылыҡ менән шөгөлләнгән. XII быуат аҙағында — XIII быуат башында уларҙа феодаль мөнәсәбәттәр барлыҡҡа килгән, ләкин тәүтормош-община ҡоролошоноң; тәртиптәре лә әлегә көслө булған. Немец рыцарҙарының ябырылыу ҡурҡынысы һәм уларҙан һаҡланыу кәрәклеге литва ҡәбиләләренең Бөйөк Литва кенәзлегенә берләшеүен тиҙләткән. Литва дәүләте. XIII быуат урталарында барлыҡҡа килгән, ә XIV быуаттың тәүге яртыһында кенәз Гедимин осоронда ул байтаҡҡа киңәйгән. Рустың көсһөҙләнеүенән файҙаланып, литва феодалдары элекке Киев дәуләтенен, көнбайышындағы һәм көньяғындағы ерҙәрен баҫып алған.\nУкраин һәм белорус халыҡтары барлыҡҡа килгән һәм уҫә барған ерҙәр, шулай уҡ Смоленск менән бергә Көнбайыш Русь Бөйөк Литва кенәзлеге власы аҫтында тороп ҡалган. Көнбайыш Русь, Украина һәм Белоруссия ерҙәре Литва дәүләтенең уҫешенә ҙур йоғонто яһаған. Бөйөк Литва кенәзлегендә урыҫ теле дәүләт теле һаналған, шулай уҡ закондарың да күп өлөшө Боронғо Рустағы закондар булған. Ләкин литва феодалдары урыҫ, белорус һәм украин ерҙәренең үҙ аллылығын бөтөрөргә тырышҡандар. Тора-бара был ерҙәрҙәге электән үк йәшәп килгән кенәзлектәр бөтөрөлгән, улар менән хәҙер Литва наместниктары идара итә башлаған. Бында католиктар православие сиркәүенә ҡарағанда өҫтөнлөк менән файҙаланған. Хатта украин һәм белорус феодалдары ла литва феодалдарына (шляхтаға) ҡараганда түбәнерәк кимәлдә булған. Юғары феодаль аҡһөйәктәрҙән совет — рада төҙөлгән, ул Бөйөк Литва кенәзенең власын сикләп торған. Шулай уҡ шляхта ваҡыт-ваҡыт съездарға — сеймдарға йыйылған.\nXIV быуат аҙағында Бөйөк Литва кенәзлеге һәм уның күршеләре\nXIV—XV быуаттарҙа Литвала эре феодаль ер биләүселек урынлашҡан, крепостнойлыҡ мөнәсәбәттәре уҫеш алган. Крәҫтиәндәр оброк түләргә тейеш булғандар һәм барщинала эшләгәндәр. Феодалдар үҙ крәҫтиәндәрен уҙҙәре хөкөм итеү хоҡуғына эйә булған. Вильнюс, Каунас, Тракай ҡалалары һөнәрселек менән сауҙаның эре үҙәктәренә әүерелгән. Литва сауҙагәрҙәре урыҫ ерҙәре менән һәр ваҡыт бәйләнештә булған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бөйөк_Литва_кенәзлеге&oldid=1095802 ҡабул ителгән\n1795 йылда юҡ булғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:36 22 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


Сәфәрғәлин Ғилман Зәйнәғәле улы — Башҡорт Википедияһы\n(Ғилман Зәйнәғәле улы Сәфәрғәлин битенән йүнәлтелде)\nСәфәрғәлин Ғилман Зәйнәғәле улы (15.10.1937, Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Нәби ауылы — 1. 08.2003)— Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылы) — «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре», йырсы, зоотехник, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы һәм «Почёт билдәһе» ордены кавалеры (1986).\nҒилман Зәйнәғәле улы Сәфәрғәлин 1937 йылдың 15 октябрендә Бөрйән районының Нәби ауылында тыуған. Үҙ ауылында — башланғыс, 1954 йылда Байназарҙа урта мәктәп тамамлап, бер йыл колхозда малсылыҡта эшләй.\n1955 йылда Стәрлетамаҡ ауыл профессиональ-техник училищеһының комбайнсылар курсына уҡырға кереп, 1956 йылдың яҙында Бөрйән МТС-ына комбайнсы булып ҡайта. Өс йыл рәттән колхозда иген йыйыуҙа ҡатнаша.\nУның тәү башлап ысын сәхнәгә сығып халыҡ алдына йырларға батырсылыҡ итеүе лә тап ошо МТС- та комбайынсы булып эшләп йөрөгән мәлдәрендә башлана.\nТәүҙә ул МТС-тың художестволы үҙешмәкәрлек коллективы менән үҙҙәренең ауыл клубында сығыш яһай. Ауылдаштары уны ихлас алҡышлайҙар. Шул уҡ 1956 йылда ул "Азамат"ты йырлап, район олимпиадаһында беренсе урын ала һәм шул көндән сәхнәнән төшмәй тиерлек.\n1958 йылда Ғилман Сәфәрғәлин Башҡортостан ауыл хужалығы институтының зоотехника факультетына уҡырға инә.\n1963 йылда тыуған ауылына ҡайтып, Ғилман ике йыл колхозда зоотехник булып эшләй. 1965 йылда Өфөгә күсеп килеп, дүрт йыл буйы ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.\nОшо осорҙа Өфө сәнғәт училищеһының вокал бүлеген тамамлай. 1966-1969 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында эшләй.\n1969 йылда Бөрйән район ауыл хужалығы идаралығында баш зоотехник, 1974-1980 йылдарҙа «Ҡыҙыл таң» колхозында рәйес була.\n1980-1982 йылдарҙа ауыл хужалығы продукттарын һатыу һәм сифат буйынса инспектор, 1982-1989 йылдарҙа район ауыл хужалығы органдарында төрлө яуаплы вазифалар башҡара.\n1989-1991 йылдарҙа район Советы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире, 1991-1993 йылдарҙа район хакимиәте башлығы булып эшләй.\n«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы, «Почёт билдәһе» ордены (1986) уның районыбыҙҙың ауыл хужалығын күтәреүгә һалған фиҙакәр хеҙмәтенә лайыҡлы баһа булып тора.\nЙырсы булараҡ Ғилман Сәфәрғәлиндың 50-се йылдар аҙағында уҡ башланған ижад юлы район, республика һәм элекке Союз күләмендә үткәрелгән бик күп бәйгеләрҙә, фестивалдәрҙә, конкурстарҙа беренсе урындар менән билдәләнгән.\n60-сы йылдар уртаһында уҡ әле ул I Бөтә Рәсәй художестволы үҙешмәкәрлек смотрының лауреаты исемен ала.\nБашҡортостанда йырсыларҙың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призына арналған I республика конкурсында ла еңеүсе була.\n1973 йылда үҙәк телевидиеның «Минең адрес – Советтар Союзы» тигән тапшырыуында ауылдашы ҡурайсы Дәүләтбай Рәхмәтуллин менән бергә сығыш яһай.\nСвердловскиҙа халыҡ таланттарының I Бөтөн Союз смотры зона бәйгеһендә лауреат исемен яулай. Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй фольклор концертында ҡатнаша.\nҒилман Сәфәрғәлиндың репертуарында илленән артыҡ йыр иҫәпләнә. Уның башҡарыуында «Зөлхизә», «Уйыл», «Сибай», «Илсе Ғайса», «Томан», «Мәҙинәкәй», «Хисам», «Порт-Артур», «Түрәкәй», «Зәлифәкәй», «Ҡаһым түрә», «Сәлимәкәй», «Ҡолой кантон» һымаҡ башҡорт халыҡ йырҙары үҙенсәлекле яңғырай.\n1985 йылда Ғилман Зәйнәғәле улы Сәфәрғәлингә «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.\n«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре»\n«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы,\n«Почёт билдәһе» ордены (1986)\nРәшит Шәкүр.Бөрйән хазинаһы/Сыңрау торналар иле.Өфө,1996.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сәфәрғәлин_Ғилман_Зәйнәғәле_улы&oldid=901262 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:42 11 август 2019 үҙгәртелгән.