Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Сценарий новогоднего праздника "Яңы йылды көткәндә"\nЯңы йылды көткәндә\n(беренсе кластар өсөн байрам сценарийы)\nШыршы ҡупшы кейенгән\nБеҙгә ҡунаҡҡа килгән.\nЯңы йылда йыл буйына\nШатлыҡтар торһон тулып.\nЙырҙар йырлап әйләнәбеҙ\nҒүмерлеккә дуҫ булып. Б\nайрам булырын әллә ҡайҙан\nБарыһы белеп бөткән.\nҠуян, тейен, айыу , төлкө\nУрмандан килеп еткән.\n(Алан-йолан ҡаранып Мәскәй әбей килеп инә) :\nС ума что ли схожу, все звери собрались! Лиса с зайцем сидит, …..\nАБ:Балалар, Мәскәй әбей белмәй ҡалған, әйтәбеҙме ниндәй байрамға йыйылғанды?\nБалалар: Яңы йыл байрамына!\nМәскәй: А меня зачем не позвали?!\nАБ:Саҡырманыҡ шул, һин барыбер башҡортса аңламайым тиһең!\nМәскәй: И не понимаю, и говорить не буду по- башкирски. И вообще здесь мне не интересно: ни Деда Мороза нет, ни Снегурочки, ни подарков.\nАБ: Балалар, ысынлап та, Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу байрамға нигә һуңлай? Әйҙәгеҙ, бөтәбеҙ ҙә бергә уларҙы саҡырайыҡ әле.\nБалалар: Ҡыш бабай! Ҡарһылыу!\nҠыш бабай: Һаумыһығыҙ, балалар! Һеҙҙе балалар баҡсаһына эҙләп барҙыҡ, шуға һуңға ҡалдыҡ. Ә һеҙ мәктәптә уҡый башлағанһығыҙ икән. Үткән йылға ҡарағанда бер башҡа үҫкәнһегеҙ!\nӘкрен генә ҡарҙар яуа\nӘйтерһең дә аҡ мамыҡ.\nҠунаҡҡа килгән шыршыны\nБөтөнләй булмай танып.\nБайрамға беҙҙе килгәнде\nШыршыҡай ҡайҙан белгән?\nҠыш бабай: Балалар, тоҡсайым бик ауыр булды. Һеҙгә күберәк күстәнәс һалырға тырыштым. Ә бына был кеҫәмә йомаҡтар һалып килдем.\n- Улар әйтә "Ға-Ға-Ға” Әйҙә киттек йылғаға!\n- Ул йоҡлай мыр-мыр-мыр Йоҡлаһа ла йырлай йыр.\n- Ағас түгел, япраҡлы, Туң түгел, тегелгән.\n- Башы- тараҡ, ҡойроғо – ураҡ\n- Йөрөй торғас ҡойроғон юғалтҡан.\nКБ: Афарин, балалар! Бөтә йомаҡтарыма ла яуапты таптығыҙ. Шуның өсөн мин һеҙгә барығыҙға ла күстәнәс бирәм.\nБЯ: Я тоже конфеты хочу, ДМ\nКБ: Һин бер яуап та бирмәнең. Шулай булғас бер кәнфит тә төшмәй һиңә. Балаларҙың шиғырҙары ла һөйләнмәгән, йырҙары ла йырланмаған. Әйҙә, башҡортса берәр шиғыр һөйләп күрһәт, шунан мин һиңә үҙең теләгән күстәнәсеңде бирермен!\nБЯ: Не хочу, не буду, не желаю. Аесли правду сказать- не знаю я ни одного стишка, ни одной песенки. Не учила, времени не было.\nКем оҫта шиғыр һөйләргә,\nТеләй бейергә кемдәр?\nЙырлағыҙ әйҙә өҙҙөрөп,\nӘйҙәгеҙ әле үҙегеҙ әҙерләгән шиғырҙарығыҙҙы һөйләгеҙ, ә КБ ултырып тыңлаһын, һеҙгә бүләк таратһын.\n(Мәскәй әбей каждый раз просит конфету, а ДМ просит чтоб она стихи рассказала.)\nМәскәй әбей : Ладно, я вспомнила один стишок. Можно я расскажу, только ты мне дашь самую вкусную конфету!\nҠыш бабай, Ҡыш бабай,\nЙырланым да , бейенем дә,\nКүстәнәстәр бир, давай!\nАБ: Теле барҙың көнө бар тиҙәр. Һин дә кәнфитлек ятлағанһың. Бына бит, башҡортса өйрәнә башлағанһың! Ә уҡыусылар менән мәктәпкә йөрөһәң, күберәк тә белерһең, этлеккә лә ваҡытың ҡалмаҫ! Әйҙә беҙҙең менән йырлап та ал, Мәскәй әбей!\n1. Без яңы йылға килдек\nШыршыға шарҙар элдек\nКөмөш таҫмалар тарттыҡ.\n2. Аннан килде ҡыш бабай\nБезгә бүләктәр алып\nҺоҡланып торҙоҡ ҡарап\nШыршыбыҙға таң ҡалып.\n3. Күңелле булды беҙгә\nУйнап туйманыҡ бер ҙә\nЭй йырланыҡ,эй көлдөк\nҺаумы Яңы йыл тинек\nКБ:Балалар, бигерәк матур итеп беҙҙе ҡаршыланығыҙ, рәхмәт һеҙгә! Киләһе йылға ла ошолай матур –матур шиғырҙар, йырҙар әҙерләгеҙ. Мәскәй әбей кеүек үҙ телегеҙҙе онотмағыҙ, уға ла оноторға ирек бирмәгеҙ! Һау булығыҙ, киләһе осрашҡанға тиклем!!!!\nФазулова Гульнара Альзамовна\nНомер материала: ДВ-022190


Хәйерле сәғәттә, сығарылыш уҡыусылары!\n3 Июль 2020, 15:10\nБөгөн илебеҙҙә Берҙәм дәүләт имтихандары башланды, улар 25 июлгә тиклем дауам итәсәк.\n3 июлдә сығарылыш уҡыусылары рус әҙәбиәтенән (республика буйынса уны тапшырыусылар һаны – 986 уҡыусы), географиянан (543 кеше) һәм информатиканан (3671 кеше) һынау тота. Етди сәбәп менән имтиханға килә алмаған уҡыусылар уны августа булдырылған өҫтәмә ваҡытта тапшыра аласаҡ.\nБыйыл XI класты тамамлаусылар өсөн дәүләт йомғаҡлау аттестацияһын тапшырыу шарттары һәм талаптары бер ни тиклем үҙгәрҙе. Беренсенән, уларҙы уҙғарыу көндәре кисектерелде, икенсенән, Роспотребнадзор талаптарына ярашлы, аудиторияларҙа кеше һаны күпкә аҙыраҡ, ҡатнашыусылар 1,5 метр ара һаҡлап ултыртыла. Һөҙөмтәлә, имтихан үткәреү пункттары һәм аудиториялар һаны арттырылды.\nБДИ барышын республиканың Мәғариф һәм фән министрлығы, Башҡортостан Республикаһы Мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү буйынса идаралыҡ, йәмәғәт күҙәтеүселәре, онлайн-күҙәтеүселәр һәм дәүләт имтихан комиссияһы ағзалары контролдә тота.\nБДИ тапшырыуға йәмғеһе 19093 ғариза ҡабул ителгән, шуның 17647-һе – быйыл мәктәпте тамамлаусылар, 1446 кеше – элекке йылдарҙағы сығарылыш уҡыусылары.\nҒариза биреүселәрҙең 90 проценты рус теленән, 58,5 проценты профилле математиканан, 37,3 проценты йәмғиәтте өйрәнеү фәненән һынау тота. Шулай уҡ йылдағыса биология, физика, химия һәм тарихтан имтихан тапшырыусылар ҙа күп кенә.\nБыйылғы һынауҙарҙың тағы бер үҙенсәлеге – элекке йылдарҙың сығарылыш уҡыусылары 2020 йылда мәктәп тамамлаусылар менән бер үк имтихан тапшырыу пунктында һынау бирә.\nБыға тиклем хәбәр итеүебеҙсә, БДИ тапшырыусыларҙың хәүефһеҙлеге һәр йәһәттән тәьмин ителә: контактһыҙ термометрҙар ярҙамында тән температураһы үлсәнә, 1,5 метр ара һаҡлау өсөн махсус билдәләр ҡуйылған, аудиториялар, һауа даими дезинфекциялана. Имтихан тапшырыусылар мотлаҡ битлектә, ә хеҙмәткәрҙәр битлектә һәм бирсәткәлә булырға тейеш.\nБыйылғы БДИ объектив шарттарҙа үтһен өсөн өс ситуацион үҙәк эшләйәсәк, уларға 220 онлайн-күҙәтеүсе йәлеп ителә. Шулай уҡ имтихандар барышын контролдә тотоу өсөн 75 төбәк һәм 649 муниципаль йәмәғәт күҙәтеүсеһе аккредитация үткән.


Башҡорт телендә бул- компонентлы аналитик ҡылымдарҙың өс төрө\n18 Июнь 2020, 17:33\n“Башҡортостан уҡытыусыһында” баҫылып сыҡҡан һуңғы мәҡәләләремдә мин башҡорт ҡылымдарының морфологик формалары классификацияһын тасуирларға тырыштым.\n“Башҡортостан уҡытыусыһында” баҫылып сыҡҡан һуңғы мәҡәләләремдә мин башҡорт ҡылымдарының морфологик формалары классификацияһын тасуирларға тырыштым. Һәр бер форманың морфологик үҙенсәлектәре, һөйләмдәге функциялары, ҡулланылыу даирәһе билдәләнде. Был мәҡәләлә иһә һүҙ аналитик ҡылымдар, йәғни ошо уҡ формаларҙан торған ҡайһы бер үҙенсәлекле конструкциялар тураһында бара. Дөйөм алғанда, мәҡәләлә аналитик тип йөрөтөлгән конструкцияларҙы ошондай үҙенсәлек берләштерә: улар мәғәнәүи һәм ярҙамсы өлөштән тора. Мәғәнәүи ҡылым, исеменән күренеүенсә, аналитик конструкцияның мәғәнәһен сағылдыра, ә ярҙамсы ҡылым үҙенең семантикаһын юғалтып, конструкцияла тик грамматик ролде башҡара.\nЮғарыла ҡуйылған шартҡа ярашлы, был мәҡәләлә йырлай башланы, әйтеп бирҙе кеүек конструкциялар ҡаралмай, сөнки башла-, бир- ҡылымдарының тотош конструкцияның мәғәнәһенә тәьҫир иткән үҙ лексик мәғәнәләре бар. Был мәҡәләлә ҡаралған аналитик конструкцияларҙа иһә ярҙамсы ҡылымдар конструкцияның лексик мәғәнәһенә түгел, ә заман планына йә модаллегенә генә тәьҫир итә.\nХәҙерге башҡорт телендә ҡылымдың заман планына һәм модаллегенә бул- һәм и- ярҙамсы ҡылымдары тәьҫир итә. И- дефектив ярҙамсы ҡылымының үҙенсәлектәре авторҙың ҡылымдарға арналған элекке мәҡәләһендә иҫкә алынды. Был мәҡәләлә иһә бул- ярҙамсы ҡылымын үҙ эсенә алған киң таралған конструкциялар хаҡында мәғлүмәт бирелә.\nЭлекке грамматикаларҙа нығынған ҡараш\n1948 йылғы “Башҡорт теленең грамматикаһы”нда ла, 1981 йылғы “Хәҙерге әҙәби башҡорт теленең грамматикаһы”нда ла ярҙамсы ҡылымдарҙы үҙ эсенә алған конструкциялар әҙәби телгә хас булған күренеш булып һанала. Әммә, Н. Дмитриевтың грамматикаһында тасуирланған конструкцияларҙың барыһы ла үҙ эсенә тик и- ҡылымын ғына ала. Ә. Юлдашевтың редакцияһында яҙылған 1981 йылғы грамматикала иһә бул- ҡылымын үҙ эсенә алған конструкциялар ҙа анализлана. Ике хеҙмәттә лә улар “заман” булараҡ ҡарала. Семантик яҡтан ҡарағанда, был ҡараш яңылыш түгел. Шулай ҙа, авторҙың фекеренсә, уларҙы “морфологик замандар” тип атау дөрөҫлөккә тура килеп етмәй. Был күренеш инглиз грамматикаһындағы хәлде лә хәтерләтә: tense forms (“заман формалары”) тип йөрөтөлгәндәрҙең барыһы ла, морфологик яҡтан ҡарағанда, заман формалары булмай, уларҙың күбеһе – төрлө морфологик формаларҙан торған конструкциялар.\n1981 йылғы грамматикала бул- һәм и- ярҙамсы ҡылымдарҙы үҙ эсенә алған түбәндәге “заман формалары” тасуирланған:\nтамамланмаған үткән заман (ала ине, килә ине);\nбилдәле элек үткән заман (алған ине, килгән ине);\nбилдәһеҙ элек үткән заман (алған булған, килгән булған);\nбилдәле борон үткән заман (ала торған ине, килә торған ине, алыр ине, килер ине);\nбилдәһеҙ борон үткән заман (ала торған булған, килә торған булған, алыр булған, килер булған).\nОшо төр конструкцияларҙың ҡайһы берҙәре (мәҫ. ала/килә торған булды, алған/килгән булды), 1981 йылғы грамматикала тасуирланмай тороп ҡалып, М. Зәйнуллиндың 2005 йылғы дәреслегендә иҫкә алына. Әммә, билдәле булыуынса, башҡорт теленән мәктәп программалары тап Ә. Юлдашев мөхәррирләгән грамматикаға нигеҙләнә. Шуның өсөн дә юғарыла әйтелгән конструкциялар уҡытыу барышында аңлатылмаҫҡа, иғтибарға алынмаҫҡа мөмкин.\nГрамматикаларҙан тыш, аналитик ҡылымдар мәсьәләһе ғилми мәҡәләләрҙә лә сағылыш таба, диссертациялар авторҙары ла уға мөрәжәғәт итә. Миҫал өсөн, “Һайланған мәҡәләләр” йыйынтығындағы бер мәҡәләһендә профессор Ж. Кейекбаев килер ине һәм килгән булыр ине тигән конструкциялар араһындағы айырманы аңлатып, бул- ҡылымы “модаль мәғәнәгә эйә була”, тип яҙа. Ғалимдың был фекере, нигеҙҙә, дөрөҫ булыуына ҡарамаҫтан, мәҡәләлә килтерелгән миҫалдар аналитик ҡылымдарҙың төрлө мәғәнәләрен һәм төҙөлөш үҙенсәлектәрен тулыһынса сағылдырмай. Мәҫәлән, Кисә уны күреп булманы һөйләмендә бул- ҡылымы модаль мәғәнәгә эйә (сөнки бында булманы – мөмкин түгел ине, бул- ҡылымы заман планын үҙгәртмәй). Ә инде шул уҡ ярҙамсы ҡылымдың темпораль (ваҡыт менән бәйле) мәғәнәһе был мәҡәләлә сағылыш тапмай.\nБыл мәҡәләлә бул- ярҙамсы ҡылымын үҙ эсенә алған өс төр конструкция тасуирлана. Авторҙың фекеренсә, морфология күҙлегенән килгән булған, килер булған, килә торған булған кеүек конструкцияларҙы кил- ҡылымының “формалары” итеп ҡарау дөрөҫ түгел, уларҙы башҡорт теленә хас булған килгән бул-, килә торған бул-, килер бул- аналитик ҡылымдар рәүешендә ҡарарға мөмкин. Ошо ҡылымдар, элекке мәҡәләләрҙә бирелгән парадигмаға ярашлы үҙгәреп, төрлө мәғәнәләрҙе сағылдыра ала.\nАналитик ҡылымдарҙың түбәндәге төрҙәре анализлана:\nкилгән бул- (мәғәнәүи өлөшөн үткән заман сифат ҡылымы тәшкил итә, ярҙамсы өлөшө зат һәм һан менән үҙгәрә торған бул- ҡылымынан тора);\nкилә торған бул- (мәғәнәүи өлөшөн gerundium frequentativum тәшкил итә, ярҙамсы өлөшө торған формаһынан һәм бул- ҡылымынан тора);\nкилер бул- (мәғәнәүи өлөшөн беренсе киләсәк заман сифат ҡылымы тәшкил итә, ярҙамсы өлөшө зат һәм һан менән үҙгәрә торған бул- ҡылымынан тора).\nОшо ҡылымдарҙың һәр береһен үҙ эсенә 22 морфологик форманы алған парадигмаға ярашлы үҙгәртәйек. Теге йәки был форма башҡорт теленә хас булмаған хәлдә, уның күренеше йәйә эсенә алынып, алдына астериск (*) ҡуйыла. Мәҡәләнең йомғаҡ өлөшөндә телгә хас булмаған формалар иҫәпкә алынмай.\n-ған бул- аналитик ҡылымының үҙгәреү парадигмаһы һәм ҡулланылышы\nҮрҙә аталған аналитик ҡылым төрҙәренең беренсеһенә түбәндәге формалар хас була.\n— (*килгән булыусы)\n— (*килгән булмаҡ)\n— (*килгән булмаҡсы)\n— (*килгән булаһы)\n— (*килгән булғы)\nNomen abstractum I\n— (*килгән булғанлыҡ)\nNomen abstractum II\n— (*килгән булырлыҡ)\nParticipium futuri I\nParticipium futuri II\n— (*килгән буласаҡ)\n— (*килгән булғанса)\n— (*килгән булғансы)\n— (*килгән була)\nкилгән булайым (бул, булһын),\nкилгән булһам (булһаң, булһа)\nкилгән булдым (булдың, булды)\nкилгән булғайным (булғайның, булғайны)\nкилгән булам (булаһың, була)\nОшо аналитик ҡылымдың ҡулланылыу даирәһен тикшереү маҡсатында, һөйләм миҫалдарына күҙ һалайыҡ.\nКиҫкен проблема ла бит тап шул бығаса идарасы компания булмағанлыҡтан барлыҡҡа килгән булыуы билдәле. (Г. Хәйбуллина, “Ҡарауһыҙ ҡалған йорт”)\nБының өсөн малайҙарҙың йәше еткән булырға тейеш. (Ә. Лоҡманова, “Малай мал һуя аламы?”)\nШәрифулла әйтмешләй, бәлки, унын йөрәгенә лә бөркөт оялаған булғандыр. Тик әлегә тиклем ҡанат ҡына йәйә алмағандыр. (М. Кәрим, “Өс таған”)\n“Тегене тегеләй итергә ине, быны былай итергә ине”, — тигән булыр ҙа һөйләнер. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nКистән юрған аҫтына инеп сумам да, йоҡлаған булып, ололарҙың һөйләшкәнен тыңлап ятам. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nБыл яугир дивизияға яңы ғына килгән булғас, беҙ уның исем-шәрифен дә хәтерләй алманыҡ. (М. Нуриев, “Кавказ өсөн һуғышта башҡорт яугирҙәре)\nАртығын һөйләп, артығын ҡыланған булһам, биғәйбә инде, еңгә. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nИшектәре ярым асыҡ ине. Шулай ҙа шаҡыған булдым. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nГармунсыға ара-тирә йырсылар ҡушылған була, ләкин улар бөгөн көйҙө генә боҙалар, һандуғасҡа әтәс эйәргән төҫлө килеп сыға. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nКүренеүенсә, -ған бул- аналитик конструкцияһының ике төп мәғәнәһе бар. Шуларҙың беренсеһе – темпораль (ваҡыт менән бәйле), икенсеһе иһә – модаль. Темпораль мәғәнә беренсе һәм икенсе миҫалдарҙан яҡшы күренә: -ған бул- конструкцияһы контекст тарафынан билдәләнгән бер мәлгә тиклем тамамланған (йәки тамамланырға тейешле) ғәмәлде белдерә. Икенсе һөйләмде ентекләберәк ҡарап үтәйек: Бының өсөн (йәғни малай мал һуя алһын өсөн) малайҙың йәше еткән булырға тейеш. Был контекста малай мал һуя алғанға тиклем билдәле бер шарт – йәшенең еткән булыуы – үтелергә тейеш.\n-ған бул- аналитик ҡылымының модаль мәғәнәһен иһә 5-се (йоҡлаған булып), 9-сы (шаҡыған булдым) һәм 10-сы (ҡушылған була) миҫалдарҙа күрергә мөмкин. Бында “ҡыланыу, ысынлап эшләмәү, ғәмәлде тулы рәүештә башҡармау” тигән мәғәнә асыҡ күренә. Миҫал өсөн, 5-се һөйләмдә (Кистән юрған аҫтына инеп сумам да, йоҡлаған булып, ололарҙың һөйләшкәнен тыңлап ятам) бала ысын мәғәнәһендә йоҡламай, ә йоҡлаған булып ҡыланған саҡта ололарҙың һөйләшкәнен тыңлап ята.\n-а торған бул- аналитик ҡылымының үҙгәреү парадигмаһы һәм ҡулланылышы\nҮрҙә аталған аналитик ҡылым төрҙәренең икенсеһенә күҙ һалайыҡ. Ул ҡылымға түбәндәге формалар хас була.\n— (*килә торған булыу)\n— (*килә торған булыусы)\n— (*килә торған булырға)\n— (*килә торған булмаҡ)\n— (*килә торған булмаҡсы)\n— (*килә торған булаһы)\n— (*килә торған булғы)\n— (*килә торған булғанлыҡ)\n— (*килә торған булырлыҡ)\nкилә торған булған\nкилә торған булыр\n— (*килә торған буласаҡ)\nкилә торған булып\n— (*килә торған булғас)\n— (*килә торған булғанса)\n— (*килә торған булғансы)\n— (*килә торған була)\n— (*килә торған булайым, бул, булһын)\nкилә торған булһам (булһаң, булһа)\nкилә торған булдым (булдың, булды)\n— (*килә торған булғайным, булғайның, булғайны)\n— (*килә торған булам, булаһың, була)\nМиҫалдарға күҙ һалып, -а торған бул- аналитик конструкцияһының мәғәнәүи үҙенсәлектәрен асыҡларға тырышайыҡ:\nӘүәл-әүәлдән беҙҙең ауылға һауым бейәләре тотҡан кешеләргә ҡымыҙ эсеп, ит ашап ятырға төрлө түрәләр килә торған булған. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nУл хәҙер беҙҙән дә үҙен сит күргән кеүек тора торған булып китте. (М. Ғафури, “Иҫәпһеҙ байлыҡ”)\nҠуҙыйкүрпәс мине эҙләп килә торған булһа, табып ашар, тип, Маянһылыу күмеп киткән сөсикмәк ине, ти. (Эпостан)\n“Больница” тип яҙылған йорт күрһәм, тертләп китә торған булдым. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”).\nКүренеүенсә, был төр аналитик ҡылымдар дауамлы йә ҡабатлана торған эш-хәрәкәтте белдерә. Бындай ғәмәл реаль (1, 5-се һөйләмдәр) йә иһә потенциаль (4-се һөйләм) булырға мөмкин. Икенсе миҫалда иһә ғәмәл реаль тип тойолһа ла, ысын мәғәнәлә башҡарылмай, уға ниндәйҙер кимәлдә “ҡыланыу” модаллеге хас: тора торған булып – гүйә тороп, торған шикелле.\nБыл аналитик ҡылымдың participium perfecti формаһы (килә торған булған) вафат булған кешенең ғәмәлен сағылдырырға мөмкин. Ғәмәлдең фактик башҡарыусыһы тере булған хәлдә лә, эш-хәрәкәт һөйләшеү мәлендә урын алмай.\nБыл аналитик ҡылымдың хәҙерге заман формаһы (*көтә торған булам, булаһың, була) юҡлығын шуның менән аңлатырға мөмкин: хәҙерге заман формаһы, профессор Н. Дмитриевтың грамматикаһында иҫбат ителгәненсә, gerundium frequentativum формаһының нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Хәҙерге башҡорт телендә -а торған бул- конструкцияһының урынына модаль мәғәнәле -п торған бул- конструкцияһы киң ҡулланыла: Мин ул һанды, күҙем ҡарайып, көтөп торған булам инде. Күренеүенсә, был конструкцияның ике мәғәнәһе бар (темпораль һәм модаль). Тотош конструкцияны көтәм формаһы менән алмаштырһаҡ, заман планы үҙгәрмәй, ләкин ваҡыт дауамында түҙә алмай көтөү семантикаһы юғала.\n-ыр бул- аналитик ҡылымының үҙгәреү парадигмаһы һәм ҡулланылышы\nҮрҙә аталған аналитик ҡылым төрҙәренең өсөнсөһөнә түбәндәге формалар хас:\n— (*килер булыу)\n— (*килер булырға)\n— (*килер булмаҡ)\n— (*килер булмаҡсы)\n— (*килер булғы)\n— (*килер булғанлыҡ)\n— (*килер булырлыҡ)\n— (*килер булыр)\n— (*килер буласаҡ)\n— (*килер булғанса)\n— (*килер булғансы)\n— (*килер була)\n— (*килер булайым, бул, булһын),\nкилер булһам (булһаң, булһа)\nкилер булдым (булдың, булды)\n— (*килер булғайным, булғайның, булғайны)\nкилер булам, булаһың, була\nМиҫалдарға күҙ һалып, ошо аналитик конструкцияның мәғәнәүи үҙенсәлектәрен асыҡларға тырышайыҡ.\nИң хөрмәтле ҡунаҡтарҙы улар ҡымыҙ менән ҡаршы алыр булған. (Р. Әлимғужин, “Ҡымыҙ – батырҙар эсемлеге”)\nҒәлиә күҙенә салынғайны, көн һайын почтаға килер булып китте. (Т. Ғиниәтуллин, “Кисеү”)\nТарих яҙыр булғас, минән һорашырға кәрәк ине. (Ғ. Ҡыуатова, “Тарихты дөрөҫ яҙайыҡ”)\nҺин ҡыҙғаныр булһаң, атайымды батша ла алмаҫ ине, яурындарына мылтыҡ та һалмаҫ ине, башҡайҙары сит ерҙәрҙә ятып та ҡалмаҫ ине... (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nҠурҡыр булһаң, башта уҡ әйт! (М. Кәрим, “Өс таған”)\nАҙымын ашыҡмай атлар, һүҙен самалап һөйләр булды. (М. Кәрим, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”)\nУвольнениеға сыҡҡанында гел лавканан емеш-еләк һатып алыр була. (Р. Солтанова, “Мәскәүҙә ҡабынған осҡон”)\nБеренсе миҫалдағы ғәмәл арабыҙҙан киткән ата-бабалар тарафынан даими рәүештә башҡарылыр булған. 5 – 7 миҫалдарҙа иһә ошондай уҡ даими (дауамлы йә ҡабатлана торған) ғәмәлде тере кеше башҡарғаны асыҡ. Ул ғәмәлдәрҙең телмәр моментынан алыҫлашыуы ла (7), алыҫлашмауы ла (5, 6) бар. Өсөнсө һәм бишенсе миҫалдарҙа ниәт мәғәнәһе асыҡ күренә: яҙыр булғас – яҙырға ниәт булғанда. Бишенсе миҫалда модаль мәғәнә менән берлектә темпораль мәғәнәне лә күҙәтәбеҙ: ҡурҡыр булһаң – (яҡын) киләсәктә ҡурҡһаң.\nЮғарыла килтерелгән миҫалдарҙан һәм анализдан күренеүенсә, аналитик ҡылымдарҙың өсөһө лә дефектив, йәғни уларҙың ҡайһы бер формалары йәнле телгә хас түгел. Аналитик ҡылымдарҙың береһенең дә мөнәсәбәтле (-маҡ ялғаулы) уртаҡ ҡылым, nomen agentis, nomen intentionis, nomina modalia, nomina abstracta формалары юҡ. Бынан тыш, уларҙың береһенә лә -асаҡ ялғаулы киләсәк заман сифат ҡылымы һәм өс төр хәл ҡылым (gerundium modale, gerundium temporale, gerundium frequentativum) хас түгел. Аналитик ҡылымдарҙың өсөһөнә лә түбәндәге формалар ғына хас була: participium perfecti (үткән заман сифат ҡылымы), gerundium imperfecti (-п ялғаулы хәл ҡылым), шарт һөйкәлеше, -ды ялғаулы үткән заман, хәҙерге заман.\nБашҡа формалар иһә ошо мәҡәләлә тасуирланған аналитик ҡылымдарҙың бер йә ике төрөнә генә хас булыуы мөмкин.\n-ә торған бул-\nкилгән булайым (бул, булһын)\nкилә торған булам (булаһың, була)\nкилер булам (булаһың, була)\nМәғәнәүи үҙенсәлектәренә килгәндә, аналитик ҡылымдарҙың төрлө формаларының темпораль һәм модаль мәғәнәләре бар. Был мәғәнәләргә аналитик ҡылымдың ике компоненты ла тәьҫир итә ала. Темпораль мәғәнәгә килгәндә, шундай дөйөм һығымтаға килергә мөмкин: аналитик ҡылымдың мәғәнәүи өлөшөн үткән заман сифат ҡылымы тәшкил итһә, тотош конструкция үткән заман мәғәнәһенә тап килә. Аналитик ҡылымдың мәғәнәүи өлөшөн -р ялғаулы киләсәк заман сифат ҡылымы тәшкил иткән хәлдә, киләсәк заман (йәки ниәт) мәғәнәһе сағылдырыла, ә инде -а торған бул- аналитик ҡылымы дауамлы, даими, ҡабатлана торған ғәмәлде билдәләй.\nӘгәр аналитик ҡылымдың ике өлөшө заман йә логика күҙлегенән бер-береһенә ҡаршы килер булһа, ошондай ҡылым вафат булған кешенең ғәмәлен (килер булған) йә ирреаль модаллекте, йәғни “исем өсөн генә” башҡарылған ғәмәлде (мәҫ. уҡыған бул) билдәләй ала. Шул уҡ ирреаль модаллекте уҡыған булды конструкцияһы ла сағылдыра: был аналитик ҡылымдың компоненттары заман планы яғынан бер-береһенә ҡаршы килмәй, ә киреһенсә, оҡшаш була.\nБынан тыш, шуныһы ла иғтибарға лайыҡлы: был мәҡәләлә анализланған аналитик ҡылымдың өс төрөнә лә gerundium imperfecti формалары хас: килгән булып, килә торған булып, килер булып. Әммә, килтерелгән миҫалдарҙы ентекләберәк ҡараһаҡ, ике осраҡта ҡыҙыҡ үҙенсәлеккә тап булабыҙ.\nУл хәҙер беҙҙән дә үҙен сит күргән кеүек тора торған булып китте.\nҒәлиә күҙенә салынғайны, көн һайын почтаға килер булып китте.\nБыл һөйләмдәрҙә икешәр аналитик конструкция ҡулланылғаны асыҡ күренә. Беренсеһе – тора торған булып йә килер булып, икенсеһе иһә – булып китте. Синтаксис күҙлегенән ҡарағанда, конструкцияларҙың икеһе лә хәбәр составына инә.\nҺис шикһеҙ, башҡорт теленә хас аналитик конструкцияларҙың тикшереүе был мәҡәлә менән генә сикләнмәй. И-, тор- һәм башҡа ярҙамсы ҡылымдарҙың ҡулланылышы ла, башҡа төр ҡылым конструкцияларының төҙөлөшө лә, семантик үҙенсәлектәре лә, ул конструкцияларҙы дәрестәрҙә ҡулланыу методикаһы ла – барыһы ла үҙ тикшереүсеһен көтә.\nВ. В. ЧЕРНЕВ, Варшава университеты шәрҡиәт факультетының PhD-докторанты, Польша Республикаһы.\nАңлатма, һылтанма, ҡулланылған әҙәбиәт\n Дефектив ҡылымдың (лат. verbum defectivum, һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндә “етмәҫлек ҡылым”) бер йәки бер нисә формаһы етешмәй.\n2 Ә. Юлдашев, 1981, 273 – 283 бб. \n3Абубакирова, Л. Ф. Аналитические глаголы в башкирском языке и их семантико-грамматические особенности. Диссертация канд. филол. наук. Уфа, 2003.\n4 Әйтергә кәрәк, бул- ҡылымы “мөмкин булыу” мәғәнәһен сағылдырһа, күбеһенсә өсөнсө зат формаларында (була, булмай һ.б.) йәки ҡылым төркөмсәләре формаларында (булмаған) ҡулланыла. Быныһы яра- модаль ҡылымына ла шулай уҡ ҡағыла.\n5 Парадигмалағы формалар тәртибе “Башҡорт теленә хас булған ике абстракт ҡылым формаһы хаҡында” мәҡәләһенең ҡушымтаһына ярашлы бирелгән.\n6 Сағыштырығыҙ: Кейекбаев Ж. Һайланма мәҡәләләр. Өфө: БашДУ нәшриәте, 2002, 104 – 106 биттәр.\n7 Икенсе төрлө әйткәндә, ошо ғәмәл бөткәндән һуң, күпмелер ваҡыт үткәс кенә телгә алына.\n8 Шуға ла ул алам, аламын кеүек формаларҙы “я беря есмь” тип шартлы рәүештә тәржемә итә.\n9 Мәктәп классификацияһына ярашлы – хәл ҡылымдың өсөнсө, дүртенсе, бишенсе формалары.\n10 Мәҫ. килер булған – мәғәнәүи өлөшө киләсәк заманды белдергән формала, ә ярҙамсы ҡылым үткән заман формаһында тора.\n11 Был төр „ҡушма” ҡылым конструкциялар башҡорт теленә хас. Килә торған бул- аналитик ҡылымы ла уларҙың иҫәбенә инә.


Башҡортостанға «Һаулыҡ һаҡлау» милли проектын тормошҡа ашырыу өсөн 16 миллиард һум бүленә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 июня 2019 — 17:13 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликаның һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Максим Забелин әйтеүенсә, маҡсат — 2024 йылға ғүмер оҙайлығы 78 йәшкә етергә тейеш. Проект һигеҙ өлөшкә бүленгән. «Һаҡсыл поликлиника» проектында ҡатнашыусыларҙы ла арттырыу ҡарала. Был проектҡа балалар поликлиникалары ла индерелә. Максим Забелин белдереүенсә, Республика балалар клиник дауаханаһын реконструкциялау барышын, балалар онкологияһы һәм гематология корпусы төҙөлөшөн Радий Хәбиров шәхсән күҙәтеүгә алған, ул һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова менән даими бәйләнештә. Төҙөлөштө 2020-2021 йылдарҙа башлау күҙаллана.


Районды сит ҡорттар баҫа\n16 Июль 2018, 16:50\nЯңыраҡ ҡына ошо борсоулы хәлгә арналған йыйылыш Ғәлиәкбәр ауылында үтте. Был һөйләшеүҙә «Бөрйән мәғлүмәт-консультация үҙәге» директоры Айнур Бейембәтов, район ветеринария станцияһы начальнигы Зәбир Аратов, район-ара ветеринария инспекцияһының дәүләт инспекторы Владик Әминев, «Шүлгән-Таш» ҡурсаулығы директоры Михаил Косарев һәм башҡа белгестәр ҡатнашып, сығыш яһаны. Был һөйләшеүҙе Ғәлиәкбәр ауыл биләмәһе башлығы Руслан Әхтәмов ойошторҙо.\nЙыйылыш башында ҡурсаулыҡ директоры М. Косарев, тарихҡа ҡыҫҡаса байҡау яһап, бөрйән ҡортон һаҡлау мөһимлеге тураһында һөйләне. Быйылғы йылда ҡурсаулыҡ сама менән 200-гә яҡын ҡорт өлгөләре алып, уларҙы генетик яҡтан өйрәнергә күҙаллай икән. Ғәлиәкбәр ауылы биләмәһе ҡурсаулыҡҡа терәлеп тора, шуға күрә ошо ауылда йәшәгән күстәрҙең таҙа булыуы үтә мөһим, тип билдәләп үтте ул. «Бөрйән мәғлүмәт-консультация үҙәге» директоры А. Бейембәтов, бөгөн бөрйән ҡорттарын таҙалыҡта һаҡлап алып ҡалыу көнүҙәк мәсьәләгә әйләнде, сөнки беҙҙә тиҙҙән «Апимондия» фестивале үтәсәк, тип үҙ сығышын башланы. Артабан ул фестивалгә әҙерлек барышы тураһында ла һөйләп үтте. Дәүләт ветеринария инспекторы В. Әминев, Ғәлиәкбәр ауылы халҡы борон-борондан татыу йәшәне, ә бөгөн бал ҡорто арҡаһында ығы-зығы башланырға ғына тора, тип үҙ борсолоуын белдерҙе. Уның, сит ҡорттарҙы ҡараңғы төндә алып килеп, бейек кәртәләр артына йәшереү килешкән эш түгел, тип әйткәне менән килешмәү мөмкин түгел. Владик Вилдан улы үҙ сығышында:\n- Һәр һәүәҫкәр умартасы ветеринария-санитария паспорты алырға бурыслы, бының өсөн ул район ветстанцияһына ҡорт өлгөләре алып килергә тейеш, - тине. Аҙаҡ ул республиканың «Ҡортсолоҡ тураһында» Законы менән таныштырҙы. Артабан был Закон тураһындағы аңлатманы район ветеринария станцияһы начальнигы З. Аратов дауам итте.\n- Күс һатып алыр алдынан тәүҙә район ветстанцияһына хәбәр итергә һәм кәрәкле документтарҙы законлы рәүештә юллап алырға кәрәк. Иң мөһиме - был Законға ярашлы рәүештә һатып алынған күстәрҙең тоҡомо тураһында мәғлүмәт мотлаҡ булырға тейеш, - тип билдәләне ул. Әлбиттә, район ветеринария хеҙмәте һәм дәүләт инспекцияһы районға сит тоҡомға ҡараған күстәрҙе индереүгә ризалыҡ бирмәйәсәк, тип аңлатты ветеринария белгестәре.\nЙыйылышҡа килгән халыҡ та үҙ дәғүәһен белдерҙе. Һүҙ ҙә юҡ, ни өсөн районда тоҡомло инә ҡорттар һәм тоҡомло пакеттар һатылмай, бал ҡорто һатып алырға теләүселәр күсте ҡайҙан алырға тейеш, тигән һорауҙар дөрөҫ ҡуйыла. Әммә бөгөн уларға аныҡ ҡына яуап биреүе ауыр һәм улар һаман асыҡ килеш ҡала килә. «Бөгөн ауылда элек бөтөнләй булмаған хәл күҙәтелә башланы - ни өсөн хәҙер сит ҡорттар күстәрҙе баҫа-талай?» тигән борсолоулы һорауҙар ҙа булды. Бал ҡорттары ас, шуға күрә улар бер-береһен талай, тигән яуап, минеңсә, үтә ябай булды, сөнки бөрйән бал ҡортона бындай кире сифат бөтөнләй хас түгел. Элек тә бит ҡортсолоҡта ауыр йылдар булған, күстәр асығыуҙан үлгән, ә шулай ҙа бөрйән ҡорттары үҙ ҡәрҙәштәрен таламаған. Төп бәлә шунда – бөгөн бөрйән бал ҡорттары араһында туғанлыҡ-ҡәрҙәшлек ептәре тулыһынса өҙөлөргә тора. Сәбәбе ябай: йылдан-йыл урындағы бал ҡорттары сит ҡорттар менән нығыраҡ буташа, һөҙөмтәлә, йыл һайын ген комбинациялары тоҡомға хас булмаған кире яҡҡа үҙгәрә бара. Ғәлиәкбәр ауылында хәлдең ниндәй киҫкен тороуын аңлар өсөн быйыл уҡ 100 күстән ҡорт өлгөләре алырға һәм уларҙы тоҡом яғынан өйрәнергә ҡарар ҡабул ителде. Әйтеүҙәренсә, быйыл Ғәлиәкбәр ауылына унлап кеше ситтән ҡорт индергән икән.\nШуныһы үкенесле, ҡорттар буташыуына ҡағылышлы был күңелһеҙ хәл Ғәлиәкбәргә генә хас түгел. Бөгөн был хәл тотош район буйынса күҙәтелә. Өйрәнеүҙәрем буйынса, Байназар-Тимер-Монасип ауылдарында сит ҡорттар менән буташыу 22 %-ҡа тиклем, Аҫҡар-Исламбай яғында - 27 %-ҡа, Ырғыҙлы-Ҡотан-Мәҡсүттә - 35 %-ҡа, Ғәлиәкбәр ауылында сама менән 28 %-ҡа тиклем тәшил итә. Әтек ауылында күстәр сағыштырмаса таҙа ине, әммә былтыр-быйыл был ауылда бал ҡорттары ни сәбәп менәндер күпләп үлде. Ғәҙелгәрәй-Аҡбулат-Кейекбай тирәһендә ҡорттар таҙалыҡта һаҡланған, тип әйтергә булыр ине, әммә бында ла хәл ҡыуанырлыҡ түгел - Башҡорт дәүләт аграр университетының аспиранты өйрәнеүе буйынса, Кейекбай ауылында сит ҡорттар менән буташыу 20 % самаһы тәшкил итә.\nБыл һандарға ҡарап, бөрйән ҡортон юғалтыу ихтималлығы ысынбарлыҡҡа әйләнергә генә тора, тигән күңелһеҙ һығымта яһарға тура килә. Тәбиғәт ҡанундары аяуһыҙ – бал ҡорттарының үҙ-ара буташыуы 30 %-ты үтеп китһә, урындағы ҡорттар тулыһынса юҡҡа сыға. Аҙаҡ кеше тырышлығы менән генә тоҡом сифаттарын тулыһынса кире ҡайтарып булмай.\nҺүҙемде йомғаҡлап шуны әйтке килә: Ғәлиәкбәр ауылында үткән йыйылыштан барыбыҙ ҙа фәһем алһаҡ һәм бөрйән ҡортон һаҡлау буйынса дөрөҫ йүнәлеш тапһаҡ ине. Шуны аңлайыҡ: әгәр беҙ, бөрйәндәр, ниндәйҙер эшлекле сара күрмәһәк, биология ҡанундары буйынса урындағы тоҡомло ҡорт тулыһынса юҡҡа сығасаҡ. Шуны ла әйтер инем: ауылдарға ситтән ҡорт индереүселәр була ҡалһа, был турала «Бөрйән мәғлүмәт-консультация үҙәге»нә һәм район ветстанцияһына хәбәр итеү кәрәк.\nауыл хужалығы фәндәре докторы, бал ҡортоноң тоҡомон билдәләү буйынса лабораторияның әйҙәүсе


Бөгөн республиканың күпселек мәктәптәрендә көҙгө каникулдар тамамланды\nБалалар өсөн иң ҡыҫҡа ял осоро ни бары 5 көн дауам итте. Ҡайһы бер уҡыусылар каникулдарҙа дәреслектәрҙән йырағыраҡ торорға тырышһа, Баймаҡ лицей-интернатына йыйылған балалар был осорҙо олимпиадаларға әҙерлек үтте. Төбәктә Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты менән берлектә уҡыуҙар ойошторолдо. Унда тотош Урал аръяғынан 60 һәләтле бала ҡатнашты.\nХәйбулла, Әбйәлил, Баймаҡ һәм Йылайыр райондарынан килгән һәләтле уҡыусылар өсөн юғары уҡыу йорто белгестәре дәрестәр ойоштора. Балаларҙың күбеһе теүәл фәндәр буйынса уҙғарылған район һәм республика олимпиадалары еңеүселәре. Белгестәр фекеренсә, махсус курстар балаларҙың артабанғы үҫешен камиллаштырыу өсөн форсат бирә.\nҺәләтле уҡыусыларҙы ҙур олимпиадаларға әҙерләүҙән тыш, уларҙың ялын файҙалы һәм күңелле итеп ойоштороуға ла етди иғтибар бүленде. Балалар ҡыҙыҡлы кисәләрҙә, спорт ярыштарында ҡатнашты. Туйғансы бассейда йөҙҙө, ә кискеһен дискотекала күңел асты .\nУҡыуҙар һуңында һәр уҡыусыға әҙерлек курстары үтеүе тураһында махсус сертификат тапшырылды.


114 бала Кремль шыршыһына юлланды гузель Ишкинина | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБөгөн Өфө-Мәскәү рейсы менән Кремль шыршыһына республиканан 114 бала оҙон юлға сыҡты. Ҙур сараға иң алдынғы, яҡшы билдәләргә өлгәшеүсе, төрлө олимпиадаларҙа ҡатнашып, алдынғы урындарҙы яулаусы уҡыусыларҙы саҡыралар. Аэропортҡа улар Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре һәм фельдшерҙар оҙатыуында килгәйне. Бынан тыш, быйыл Кремль шыршыһына балалар йортонда тәрбиәләнеүселәр ҙә бара. Ә Мәскәүҙә иһә Яңы йыл байрамы уңайынан ойошторолған саранан тыш, ҡунаҡтарҙы ҡала буйлап сәйәхәт һәм иҫтәлекле урындар менән танышыу көтә. Илдең төп шыршыһында ҡатнашыусылар араһында быйыл 9-сы балалар йортонда тәрбиәләнеүсе Камилла Әсәҙуллина ла бар. 10 йәшлек Камилланың яңы йыл алдынан ҙур хыялы тормошҡа ашты. Ҡыҙ Мәскәүҙә Президент шыршыһында ҡатнаша. Илдең иң ҙур шыршы байрамында ҡатнашыу өсөн күлдәк, туфлиҙар әҙер, хәҙер иһә концерт номеры ғына әҙерләйһе ҡалған. Шуға ла Камила дәрестәрҙән һуң, бер туған апаһы Элина менән яңы йыр өйрәнә. Ҡыҙҙар балалар йортона бында ярты йыл элек кенә килгән. Эргәлә атай ҙа, әсәй ҙә юҡ. Хәҙер бер-береһе өсөн улар ҙур терәк-таяныс, ҡайғы-шатлыҡ та икеһенә берәү. Шатлыҡлы хәбәрҙе апалы-һеңлеле Әсәҙуллиналар мөғжизәгә тиңләй.Тырыш уҡыусы, төрлө конкурстар еңеүсеһе, мәктәптең иң моңло һандуғасы. Бар яҡлап та һәләтле: бәләкәйҙән бейеү, һүрәт төшөрөү, музыка менән мауыға. Саранск ҡалаһында уҙған биҙәү-ҡулланма әйберҙәре халыҡ-ара күргәҙмәһендә ҡатнашып, беренсе урын алыуы өсөн дә ҡыҙ илдең төп шыршыһына барыу хоҡуғын алған.Балалар йортонда барлығы 41 бала тәрбиәләнә. Иң кесеһенә 7 йәш. Ошо тәрбиәләнесеүләрҙең береһе генә булһа ла бындай ҙур байрамға эләгә икән, тимәк был үҙе ҙур бәхет, ти тәрбиәселәр.


Республиканың юл хәрәкәте инспекцияһы «Автобус» операцияһы үткәрҙе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nУл бер көнлөк кенә булһа ла, һөҙөмтәләре шәптән түгел.\nТиҙлекте арттырыу, эскән килеш руль артына ултырыу, ҡаршы яҡ юлға сығыу-юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙың меңдән ашыу осрағы асыҡланған. Быйыл ғына республика юлдарында йәмәғәт транспорты ҡатнашлығында 100 авария теркәлгән. Водителдәр аҡса артынан ҡыуып, пассажирҙар именлеген ҡурҡыныс аҫтына ҡуя. Шуға ла инспекторҙар ошондай операцияларҙы даими үткәрергә ниәтләй.


Алкоголь ҡулланып ағыуланыуҙар тулҡыны Башҡортостанға ла килеп етте, буғай. Күмәк граждандарҙың ағыуланыу факты Нефтекамала теркәлгән. Өсөнсө ноябрҙән башлап ҡалала иллегә яҡын кеше алкоголь интоксикацияһы билдәләре менән дауаханаларға эләккән. Тикшереү һөҙөмтәһендә дауахана койкаларын ҡаланың 25 төрлө аптека һәм сауҙа нөктәләрендә һатылған "95 процентлыҡ медицина антисептик иретмәһе", "Композиция", "Еҙәй настойкаһы", "Борос настойкаһы", "90 процентлыҡ антисептик" менән баш төҙәтергә яратыусылар биләүе асыҡланған.\nБР эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтендә билдәләнеүенсә, ҡалала ялған спиртлы эсемлектәрҙе етештереү һәм һатыуға ҡаршы махсус төркөмдәр булдырылған. Бөгөнгө көнгә тәртип һаҡсылары суррогат алкоголь һатыуҙың 17 фактын асыҡлаған, спиртлы шыйыҡса тултырылған 40 мең шешә тартып алынған. Продукция хужаһына ҡарата РФ Енәйәт кодексының 238 - се статьяһы буйынса енәйәт эше асылған.\nЙыл башынан Нефтекамала кешенең һаулығы һәм ғүмере өсөн х әүефле продукция етештереү, һаҡлау һәм һатыуҙа ғәйепләү буйынса туғыҙ енәйәт эше асылған. Иң ҙур фашлау 29 сентябргә\nтура килә, был көндө милиционерҙар "эшҡыуарҙар" медицина спирты тип тәҡдим иткән бер тонна техник спирт "һатып ала". 250 ҡумта контрафакт тауарҙың хужаһы - легаль булмаған бизне с ойоштороусы - 73 мең һум табыш урынына тамғалы купюраларғ а "эйә була" һәм хәүефле тауар һатҡан өсөн уға ҡарата енәйәт эше асыла. Һәм спирттың был ҙур партияһы - бутлегерҙарҙың енәйәтсел эшмәкәрлегендәге бер факт ҡына. БР Эске эштәр министрлығының ойошҡан енәйәтселеккә ҡаршы көрәш буйынса ида ралығы мәғлүмәттәре буйынса, улар республиканың төньяҡ - көнбайыш райондарындағы ауыл магазиндарын бер йыл дауамында ялған алкоголь менән тәьмин иткән. Уны етештереү\nбуйынса йәшерен цех енәйәт төркөмө ағзаларының береһенең гаражында урынлашҡан. Унда быяла таҙартыу өсөн шыйыҡса тулы канистрҙарҙан тыш этикеткалар, ҡапҡастар, буш һауыттар,\nшулай уҡ медицина спирты иретмәһенә ялған сертификаттар\nбулыуы асыҡлана. Тентеү ваҡытында тағы ла шешәләрҙе ябыу станогы, тиҫтәләгән литр ағыулы техник спирт, бер тонна әҙер продукция һәм ике миллион һумдан ашыу аҡса табыла. Әлеге ваҡытта йәшерен һатыу селтәре ойоштороусы ҡулға алынған. Ғүмер өсөн хәүефле тауар һатыуҙан тыш ул законһыҙ эшҡыуарлыҡта һәм тауар билдәһен файҙаланыуҙа ғәйепләнә.\nЕнәйәт эше буйынса фигуранттарҙың дөйөм һаны 15 кешегә\nБашҡортостан прокурорының өлкән ярҙамсыһы Лариса Кучина х әбәр итеүенсә, был енәйәт эштәрен тикшереүҙе республиканың к үҙәтеү ведомствоһы башлығы шәхси контроль аҫтында тота.\nРәсәйҙә күмәк халыҡтың алкоголь менән ағыуланыу осраҡтары быйылғы йылдың сентябрь айында башланды. Ҡайһы бер төбәктәрҙә властарға хатта ғәҙәттән тыш хәл режимы иғлан итергә лә тура килде. Мәҫәлән, сентябрь - октябрь айҙарында Белгород өлкәһендә 900 - ҙән ашыу кеше ағыуланған, 44 кеше һәләк булған. Тотош ил буйынса был ике айҙа 5100 - гә яҡын кеше алкоголь эсеп ағыуланған, 300 тирәһенең ғүмере ҡыйылған . Рәсәйҙә, уртаса алғанда, йылына алкоголле эсемлектәр менән ағыуланып - уны ҡулланыу арҡаһында барлыҡҡа килгән ауырыу һәм бәхетһеҙ осраҡтарҙы иҫәпләмәйенсә - 40 меңгә яҡын кешенең ғүмере өҙөлә.


Сөнки ир-егеттәр башҡа ир-егеттәр шылтыратырға мөмкин. Идеаль өсөн - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nҺеҙ күрмәгән генә баҫтырырға мөмкин тематик йәки белергә тейешле. Һуңғы осраҡта конкрет маҡсат һәм ҡыҙыҡһыныу күрһәтте һәм фотоһүрәттәр тәҡдим ителә tanisiklik өҫтәүсе бик яҡын, шул. Ихлас һәм тоғро тормош юлдашы менән баҙнатһыҙ кеше өсөн был дата йәки дәреслектең персонаждарын белә. Бынан тыш, массажист мөмкин булған иҫ киткес сездә мөмкинлеге менән таныштырҙы. Ир-егет ҡыҙыҡ табып, бай бағыусы йәш кеше мөмкин. ябай тел кем рядом. ул, бәлки, өйләнгән.\nҡиммәтле экстремаль спорт төрҙәрендә һынаны.Мин 35 йәшлек улаҡ.\nмиңә улар менән ҡыҙыҡ.таҙа. Екатеринбург ҡалаһынан килгән миңә САНДРА. антенна өсөн. мин яҙған мөмкин тиклем тиҙерәк. почта фотоһүрәттәр буйынса, ир-егеттәр, 33 года, 176 см, тышҡы матур, әүҙем тормош.почта фото, ир-егет, 33 года,176 см сәйәхәт мин яратам. 40 йәшлек ир-ат заты. Зинһар, беҙҙең менән бәйләнешкә инегеҙ. 35 йыл дауамында йәшәп, мин кешеләр менән осрашыу өсөн йәки хәрәкәттең наткр. өсөн махсус контрактҡа ҡул ҡуйҙы. Фото, мин уға яуап ебәрмәнем.\nЗинһар, беҙҙең менән бәйләнешкә инегеҙ.\nКөтөп еткерә алмай, һине күрер өсөн. 34 эҙләүҙә 180 кеше, уның тарихы 102 июнендә өйләнәләр, теләге һәм фантазияһын тормошҡа ашырырға теләй улар тормош реаль. Үҙ теләген яҙырға һәм сифаты өҫтөнлөк приоритет. Сәләм барыһына ла. Дуҫлыҡ һәм шатлыҡ өсөн осраша. Еңел һайланым. Урын аҙ булып, улар һеҙ һатып ала.\nШул уҡ ир-егет өйләнә, 45.170.75.15.\nКемдер яҙа, беҙ бөтә теләген үтәргә һәм беҙҙе ҡайғырт. Ир-аттарға 45 йыл һәм 25 йәшендә яҡшы йыл декрет башы менән осрашты терпе проблема түгел, төбөнә баҫты. 38 булып, 178.95.17. ниндәй проблемалар, придирчивый һәм таҙа.июла. Хеҙмәттәшлек булырға тейеш.Реклама етештереү өсөн түләү тамамланғандан һуң ғына булыуы мөмкин-статус.\nХаҡ НДС иҫәпкә алмайынса күрһәтелгән.\nМөмкин булһа һеҙҙең тулы хаҡы күрһәтелгән операторҙар.\nҺәр яңы йыл"газ гидраттары сағыу ирекле форматта"\nшиносоӣ бо бразильцем чӣ тавр ба даст\nчатта теркәлергә видео онлайн без 18 ҡыҙы менән бушлай таныша видео чат ҡатын-ҡыҙ менән таныштырыу минең битендә таныша ч рулетка видеочивать бушлай онлайн башҡа видео чат 18 башҡа видеочивать видео трансляции онлайн башҡа бушлай теркәү ч рулетка менән ҡыҙ видеочивать


24 января 2020 — 18:29 ГТРК «Башкортостан»\n25 ғинуар “Динамо” спорт комплексында студенттар көнө уңайынан ҙур сара ойошторола. Ҡунаҡтарҙы билдәле артистар сығышы, ҡиммәтле бүләктәр, дәртле йырҙар көтә. Әле сараға әҙерлек эштәре нисек бара? Егерме мең квадрат метр майҙанды биләгән “Динамо” спорт комплексынан бер ваҡытта ла кеше өҙөлмәй. Бында көн һайын төрлө саралар уҙғарыла. Быйыл да тап был майҙанда Башҡортостан 24 телеканалы ҙур байрам ойоштора. 25 ғинуар, йәғни был шәмбе үткәреләсәк сараға әҙерлек эштәре етди бара. Студенттар көнөнә арнап үткәрелгән сараны билдәле артистар сығыштары менән биҙәйәсәк.\n15 –тән ашыу төрлө башҡорт музыка ҡоралдарында көйҙәр сығарған һәм шул уҡ ваҡытта билдәле йырҙарға заманса аранжировкалар яһаусы башҡорт егете Зайнетдин ҙур шоу ойошторасаҡ. Бынан тыш, сарала конкурстар уҙғарыу ҡарала. Әлбиттә, уйында ҡатнашыусыларҙы ҡиммәтле бүләктәр көтә. Бассейн, фитнес, дзюдо, ҡатнаш көрәш сәнғәте һәм башҡа спорт төрҙәренә абонементтар уйнатыласаҡ. Шулай уҡ Башҡортостан 24 телеканалы партнеры КФС ресторандар селтәре ҡунаҡтар өсөн үҙенсәлекле бүләктәр әҙерләй. Был сараны икенсе төрлө дискотека тип әйтһәк тә бер ҙә хата булмаҫ.\nОлолар ҙа, студенттар ҙа үҙҙәренә оҡшаған йырҙарҙы тыңлай ала. Дөйөм алып әйткәндә, сараға килеүселәр өсөн конькиҙа шыуыу ғына түгел, ә күңел асыу мөмкинлеге булдырыла. Сәләмәт тормош алып барыу һәм төрлө быуын кешеләрен бер урынға йыйыу-Башҡортостан 24 телеканалы һәм “Динамо” спорт комплексы ойошторған сараның төп маҡсаты. Майҙан тулы кеше булырына һәм, әлбиттә, байрамдың юғары кимәлдә үтеүенә беҙ һис шикһеҙ ышанабыҙ, ти Башҡортостан 24 каналы етәксеһе Рәмзит Абуляев. Билдәле булыуынса, хәҙер Башҡортостан 24 телеканалын республиканан ситтә йәшәүселәр ҙә ҡарай ала.\nСара барышын мотлаҡ камера ла төшөрәсәк. Фул Аш Ди форматында күрһәтелгән каналдан һеҙ ҙә үҙегеҙҙе күрә аласаҡһығыҙ. Бер көн эсендә бында меңгә яҡын кеше конькила шыуырға килә. Әле, күренеүенсә, әҙерлек эштәре бара. Сарала, әлбиттә, йәштәр ҙә, ололар ҙа ҡатнаша ала. Һәм был көндә инеү бушлай буласаҡ. 25 ғинуарҙа “Динамо” спорт комплексында үтәсәк сара сәғәт биштә башлана. Үҙегеҙ менән күтәренке кәйеф алып килеү һорала.


March | 2016 | Всемирный курултай башкир\nКаруанһарай – Башҡортостан дәүләтселегең бишеге\nPosted on 19.03.2016 by Айгуль\tLeave a comment\nЫрымбур ҡалаһындағы Каруанһарай йорто башҡорттоң кантон идараһы дәүере менән генә түгел, ә Башҡортостан дәүләтселенең тарихы менән дә тығыҙ бәйле. Был мөһабәт архитектура комплексы XIX быуаттың 30-сы йылдары аҙағында Ырымбур генерал-губернаторы Перовскийҙың инициативаһы менән һалына башлай. Перовский уны Башҡорт йорто тип атай. Ул Башҡорт ғәскәренең (Башкирское войско) резиденцияһы булараҡ төҙөлә. Ырымбурға килгән башҡорттар өсөн ҡуныр урын […]\nЗәки Вәлидиҙең көрәштәше, дәүләт эшмәкәре Шәкир Төхвәтуллин\nБашҡортостан дәүләтселеген булдырыуҙа әүҙем ҡатнашҡан күп кенә шәхестәрҙең исеме әлегә тиклем халыҡҡа киң билдәле түгел. Шуларҙың береһе, Зәки Вәлидиҙең көрәштәше, дәүләт эшмәкәре Шакир Динислам улы Төхвәтуллин. Ул 1894 йылдың 16 декабрендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Мырҙалар улысының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Арҡауыл ауылында тыуған. Үҙенең анкетаһында яҙыуынса, Ш. Төхфәтуллин белемде ауыл мәҙрәсәһендә ала. Артабан […]\n29 февраль көнө Нефтекама ҡалаһы филармонияһында билдәле журналист, тарихсы Салауат Хәмиҙуллиндың “Башҡорт ырыуҙары тарихы” проектының (китаптар серияһы) презентацияһы булып үтте. Сарала Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Әмир Миңлеәхмәт улы Ишемғолов ҡатнашты.\nBashkir names Прочитать другие публикации на Calaméo\nCategories: Башҡорт исемдәре\nНациональный туроператор “Урал батыр”\nАдрес, индекс: 450000 г.Уфа, ул. Кирова, 47 Телефон: +7 (347) 266-00-41, 8 927 236 00 41 урал-батыр.рф mail@ural-batur.ru\nCategories: Башҡортостанда туризм һәм ял итеү\nБер-нисә йылдан Башҡортостан Республикаһының ойошторолоуына 100 йыл туласаҡ. Әммә үткән быуаттың башындағы автономия өсөн көрәш тарихының өйрәнелмәгән биттәре күп әле. Ошо эштең башында торған эшмәкәрҙәрҙең күбеһен әле белеп бөтмәйбеҙ, үкенескә ҡаршы. Улар башҡорт милли хәрәкәте етәксеһе Зәки Валиди менән иңгә-иң терәп Башҡортостан мөхтәриәтен булдырыуҙа фиҙаҡәр хеҙмәт күрһәткән шәхестәр. Автономия өсөн көрәшкән ир-уҙамандарҙың күбеһе 30-сы йылдарҙа […]\nМонгол-татар яуынан һуң күп кенә башҡорт яугирҙары Мысырға хәрби хеҙмәткә барып юлыға. Улар бында Мысыр солтандарының гвардияһы булып иҫәпләнгән мәмлүктәр, йәғни ҡол-яугирҙар сифатында хеҙмәт итә. Мәмлүктәр ике төркөмгә бүленә: беренсеһе Көньяҡ Урал һәм Урта Азия халыҡтарынан (башҡорттар, ҡыпсаҡтар, төрмәндәр), икенсеһе – Казказ халыҡтарынан (гурзин, черкес, осетин һ.б.) тора. Уларҙы мамсус лагерҙарҙа хәрби эшкә өйрәтер булғандар. […]


Республиканы бергәләп күтәрәйек | Новости Башкортостана\n27.11.2015 в 23:26 | Общество | 1805 ПРЕДЛОЖИТЬ НОВОСТЬ\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов асҡан пленар ултырышта халыҡты Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тәбрикләне.\n– Был көндө беҙ көтөп алдыҡ. Беҙҙең фекер алышыр мәсьәләләр күп. Туған тел, рухи хазина, башҡорт милләтенең бөгөнгө көнкүреше, тормошо һәм башҡалар. Беҙҙе борсоған төп мәсьәлә – Башҡортостанды үҫтереү, көслө республика булараҡ танытыу, күтәреү, – тип башланы ул һүҙен. Рөстәм Зәки улы тарих, республикабыҙҙың тәбиғи байлығы, егәрле халҡы тураһында бер аҙ һөйләп, киләһе көндәргә бурыстар хаҡында ла телгә алды:\n– Беҙҙең эшләйһе эштәр күп әле. Төрлө яҡлап үҫергә кәрәк. Иң беренсе бурысыбыҙ – яңы эш урындары асыу, белем, медицина, фән өлкәһендә үҫешкә өлгәшеү. Шулай уҡ ҡала һәм ауылдарҙа йәшәү сифатын бөтә яҡлап күтәрергә тырышырға кәрәк. Туған телде, мәҙәниәтте һаҡларға. Йәштәрҙе дөрөҫ өйрәтеү, республикабыҙ өсөн кәрәкле кешеләр итеп тәрбиәләү мөһим. Йәштәр дөрөҫ юлда булһын өсөн уңайлы шарттар булдырырға, ваҡыттарын һәм көстәрен кәрәкле эшкә йүнәлтергә тейешбеҙ.\nМилли һәм дини радикализмға ҡаршы тороу власть, традицион конфессиялар, йәмәғәт ойошмалары һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының да берлектәге эше булырға тейеш. Башҡортостан һәр саҡ тыныслыҡ, татыулыҡ, төрлө милләт һәм дин кешеләренең килешеп йәшәү урыны булды һәм булып ҡаласаҡ.\n“Башкирия түгел, ә Башҡортостан”\nБашҡорт халҡы ил йөҙөн ҡыҙартмаҫБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Румил Аҙнабаевтың да сығышы күңелгә үтеп инерлек булды.\n– Маҡсатыбыҙ бер: халҡыбыҙҙы тергеҙеү, берләштереү, киләсәккә яңы бурыстар ҡуйыу. Башҡорт халҡының тарихында йөҙөбөҙгә ҡыҙыллыҡ килтерерлек бер генә тап та юҡ. Киреһенсә, башҡорттар үҙенең ижадсы, Уралын яратыусы, илгә дошман килгәндә үҙен яугир итеп танытыусы, тоғро дуҫ була белеүсе халыҡ икәнен раҫлай. Башҡорттар һәр халыҡ менән дә татыу йәшәүгә һәләтле.\nБөгөн донъя бик тиҙ үҙгәрә. Ошо мәлдә иң мөһиме – глобалләшеү үҫеше шарттарында башҡорттарҙың мәҙәни үҙенсәлеген яҡлау, башҡорт телен һаҡлау, бөтөн халыҡтың һәм арҙаҡлы эшмәкәрҙәребеҙҙең тарихын боҙоп күрһәтеүгә ҡаршы көрәшеү, йәштәрҙә рухи-әхлаҡи сифаттар, илһөйәрлек тәрбиәләү, уларҙы иҡтисадҡа йәлеп итеү, – тине ул.\nӘлбиттә, хәл ителеше ҡоролтай булышлығын талап иткән проблемалар етерлек. Уңыш-ҡаҙаныштар менән бер рәттән, борсолорлоҡ мәсьәләләр ҙә күп. Бөгөн беҙ оптималләштереү, йәғни ҡулайлаштырыу тигән һүҙҙән тертләп китәбеҙ. Был процесс күптәрҙең ауыртҡан еренә тейә. Мәҫәлән, мәғариф тармағына ҡағылышлыһы. Румил Аҙнабаев белдереүенсә, оптималләштереү мәлендә борондан ҙур булмаған башҡорт ауылдарындағы мәктәптәрҙе ябыуға тотоноп киттеләр. Мәктәп булмауы ауылдың фажиғәһенә тиң. Ни өсөн тигәндә, мәктәп юҡ икән, тимәк, йәш ғаилә лә бында тормаясаҡ. Балаһына уҡыу шарттары тыуҙырылмаған ерҙә ниңә йәшәһен улар? Бөтәһе лә ул-ҡыҙҙарын ҡалалағы интернат-гимназияларға ебәрә алмай бит.\nЙәнә шул: бөгөн беҙҙең алға башҡорттоң музыка ҡоралы – ҡурайҙы һаҡлау зарурлығы ла килеп баҫты. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты республика етәкселегенән, парламенттан ошо юҫыҡтағы закон ҡабул итеүҙе һорай. Шулай уҡ Ырымбурҙағы Каруанһарайыбыҙ яҙмышын да хәл итеп ҡуйырға кәрәк. Өфөлә арҙаҡлы шәхестәребеҙ – башҡорт автономияһына нигеҙ һалыусы, донъяға танылған шәрҡиәтсе Әхмәтзәки Вәлиди Туғанға, уның көрәштәше, шанлы йылдар ҡорбаны, шағир Шәйехзада Бабичҡа, 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы данлыҡлы башҡорт яугирҙарына һәйкәл ҡуйыу ҙа – өлгөрөп еткән эш. Был тәңгәлдә үҙемдән, өлгөрөп ҡалайыҡ, тип тә өҫтәгем килә, сөнки беҙ уйлап йөрөгәнсе, хыялланғансы һәм кемдәндер көткәнсе, ҡайһы берәүҙәрҙең, был шәхестәр – беҙҙеке, тип үҙләштереүе һәм үҙҙәренә уңайлы урында һәйкәл ҡороуҙары ла бар.\n– Республика Конституцияһында нығытылған Башҡортостан атамаһын инҡар итеп, “Башкирия” тип йөрөткән киң мәғлүмәт сараларына протест белдерергә! – Румил Аҙнабаевтың был һүҙҙәре оҙайлы алҡышҡа күмелде.\nСығыш буйынса, беҙ тағы ла яҡын киләсәктә көтөп аласаҡ ҙур ваҡиға – Торатауҙа “Ырыуҙар ташы” комплексы, мәсет төҙөлөшө буласаҡ. Был эш беҙҙе III бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы үткәндән бирле “оҙатып йөрөй”.\nУйла, милләттәш, иҫеңдә тот\nБашҡорт халҡы ил йөҙөн ҡыҙартмаҫРумил Аҙнабаев сығышынан йәнә бер өҙөк:\n– Хәҙер беҙгә үҙ ҡылыҡтарыбыҙҙы барларға кәрәк. Нимә менән ғорурланырға, нимәнән арынырға кәрәклекте билдәләргә тейешбеҙ. Беҙҙең күптәребеҙгә, мәҫәлән, дыуамаллыҡ, алабарманлыҡ, тәкәбберлек, көнсөллөк, эреләнеү, “сабатаны түргә элеү” кеүек халҡыбыҙ менталитетына хас булмаған сифаттарҙан ҡотолорға кәрәк. Халҡыбыҙҙа борон-борондан ихласлыҡ, инсафлыҡ хөрмәт ителгән.\nБөгөнгө милләттәштәребеҙ шуны ишетһен һәм уйланһын: беренсенән, һәр башҡорт иң тәүҙә үҙ ғаиләһендә тәртип урынлаштырһын. Ғаиләһен бәләкәй генә бер дәүләткә әйләндереп, башҡорт телен дәүләт теле итеп, башҡорт моңо, йолалары, тарихы балаларының ҡанына һеңдерелһен.\nИкенсенән, һәр башҡорт ғаиләһендә кәмендә өс бала булырға тейеш. Һәр башҡорттан башҡорт телле башҡорт тыуһын! Элегерәк кешеләр башҡорт мәктәптәре булмауға һылтанды, аҙаҡ, башҡорт теленә дәүләт теле статусы бирелмәгән, тип зарланыусылар булды. Хәҙер һылтанырға урын юҡ. Ейәнең ниндәй телдә һөйләшә, һин шул милләткә хеҙмәт итәһең.\nӨсөнсөнән, һәр башҡорт кәмендә өс телде белергә тейеш. Туған телдән тыш, рус һәм бер сит ил теле.\nДүртенсенән, меҫкенлек психологияһын күңелдән йолҡоп алып ташларға кәрәк. Бахырланыусылар күп. Бәғзеләр халыҡ исеменән бахырланырға ярата. Ундайҙарҙы ҡәтғи тыйырға! Эскән, динһеҙ, маҡсатһыҙ, кәмһетелгән, илауларға яратҡан, өмөтһөҙ, ялҡау кешеләргә һүҙ бирмәгеҙ. Күңелде төшөрә торған һүҙ – йоғошло сирҙән дә насар.\nБишенсенән, һәр башҡорт үҙенең был ерҙә хужа икәнен аңына һеңдерһен. Үҙен хужаларса лайыҡлы тоторға, хоҡуҡтарын яҡларға өйрәнһен. Еребеҙ – милләттең төп байлығы, тигән хәҡиҡәт уларҙың телендә, ҡанында, ғәмәлендә булһын. Балаларыбыҙҙы, йәштәрҙе баҙар шарттарында ышаныслы итеп йәшәргә өйрәтәйек.\nАлтынсынан, төшөнкөлөккө бирелгәндәрҙе, минән булмай, тип төшөп ҡалғандарҙы заман ҡуласаһы иҙеп китер. Беҙҙең ҡулдан килә, тип йәшәйек. Был беҙҙең йәшәү девизына әйләнһен.\nЕтенсенән, күп һөйләүҙән арынып, ғәмәли эштәргә күсәйек. Милләт исеменән һөйләп, ниҙер талап итер алдынан шуны иҫкә ал: һин үҙең башҡорттар өсөн нимә эшләнең?\nҺигеҙенсенән, тағы бер девизды телгә индерәйек: беҙ булғанбыҙ, барбыҙ, буласаҡбыҙ.\nЯңғыҙҙарҙы ғына донъя баҫа...\nПленар ултырышта тағы ла матур сығыштары менән Рәсәй халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе Светлана Смирнова, Бөтә донъя татарҙары конгресы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Данис Шакиров, Силәбе өлкәһе губернаторы исеменән өлкә Мәҙәниәт министрлығының милли сәйәсәт идаралығы начальнигы Илья Аносов телмәр тотоп, делегаттарҙы емешле эшкә көйләне.\nРФ Дәүләт Думаһы депутаты, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы рәйесе Зөһрә Рәхмәтуллинаның сығышы ла бик тойғоло булды.\n– Бик күп быуат элек башҡорт ерҙәренә төрлө халыҡтар күсеп килеп, бында үҙенең икенсе тыуған ерен тапҡан. Һәм башҡорттар менән ҡулға-ҡул тотоношоп, иңгә-иң терәп, уртаҡ Ватанды – Рәсәйҙе дошмандан һаҡлағандар, берҙәм милли тарихты яҙғандар. Бөгөн дә бергә татыу йәшәйҙәр. Был аҫаба халыҡтың киң күңеллелеген, халыҡ-ара йылы мөнәсәбәттәрҙе, етәкселектең уйланылған дөрөҫ сәйәсәтен күрһәтә, – тине яҡташыбыҙ һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының ролен дә, яҙмыштарҙы хәл итерлек, тип юғары баһаланы.\n– Бөгөн беҙгә берҙәмлек кәрәк. Бары берҙәмлектә генә беҙҙең көс. Боронғолар юҡҡа ғына:\nҮткәүелкәйҙәрҙе, ай, үтәйек,\nҮтә алған ерҙән үтәйек,\nЯңғыҙҙарҙы ғына донъя баҫа,\nБергә-бергә ғүмер итәйек, – тип йырламағандыр.\nБашҡорт халҡы ил йөҙөн ҡыҙартмаҫСәхнәгә билдәле ғалимә Фирҙәүес Хисамитдинова күтәрелгәс тә, халыҡ унан туған телебеҙгә ҡарата аҡыллы фекер көттө һәм, ғөмүмән, өмөт аҡланды ла.\n– Һәр телдең ҡулланылышы бер нисә фактор менән билдәләнә. Беренсе – был телде белгән һәм ҡулланған кешеләр барлығы. Икенсе – демографик яҡтан көслө булыуы. Өсөнсө – дәүләт статусына эйә булыуы. Дүртенсе – телдең төрлө, бигерәк тә уның өсөн доминант булған, өлкәләрҙә ҡулланылышы. Бишенсе – тел ҡулланылышындағы тенденцияһы. Былар башҡорт теленә лә ҡағыла.\nБашҡорт телен белгән мөхит бармы һуң беҙҙә? Бар! Рәсәйҙә бер миллион 600 меңдән ашыу башҡорт йәшәй. Шуларҙың бер миллиондан ашыуы башҡорт телен белә, уны үҙенең туған теле тип таный. 2010 йылғы йәниҫәп буйынса, Башҡортостанда бер миллион 200 мең тирәһе башҡорт йәшәүе билдәле. Шуларҙың 900 меңдән ашыуы башҡорт телен белә.\nФирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы, биш йыл элек үткән халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә таянып, йәнә миҫалдар килтерҙе:\n– 20 меңдән ашыу рус, 132 мең тирәһе татар, алты меңдән ашыу сыуаш, өс меңдән ашыу мари, ике мең тирәһе удмурт, шулай уҡ икешәр меңләп ҡаҙаҡ һәм үзбәк башҡорт телен белеүен күрһәткән. Шулай итеп, 170 меңләп башҡа милләт вәкиле, башҡорт телен беләм, тигән. Тимәк, үрҙә телгә алған башҡорт телен белгән бер миллиондан ашыу башҡортҡа тағы ла 170 мең башҡа милләт кешеһе ҡушыла. Был мөхиттең артыуы тураһында һөйләй!\nҒалимәнең уйға һалырлыҡ һорауы ла яңғыраны: ЮНЕСКО башҡорт телен юҡҡа сығып барыусы телдәр исемлегенә индерҙе, ниңә? Быға һәр башҡорт яуап бирә алырлыҡтыр. Туған телде белеү ғаиләнән башлана, балалар баҡсаһы, мәктәптә дауам итә. Тап шулай булырға тейеш тә.\nБер тәҡдим дә яңғыраны.\n– Бөгөн федераль кимәлдә “Рәсәй халыҡтары телдәре” тигән дәүләт программаһы барлыҡҡа килергә тейеш. Ул эшләһә, Рәсәйҙең милли республикаларында ғына түгел, ә бөтә төбәктәрендә лә һибелеп йәшәгән халҡыбыҙға, бүтән рус булмаған халыҡтарға ла һаҡланыуға, туған телен дәүләт яҡлауына мөмкинлек бирелер ине, – тине Фирҙәүес Хисамитдинова.\nҠоролтай делегаттары халҡыбыҙ, республикабыҙ алдында торған көнүҙәк мәсьәләләрҙе алты майҙанда – алты секцияла ҡараны. “Йәшлек” уларҙың исемлеген биргәйне.\nҺәр секцияла мөһим мәсьәләләр, проблемалар күтәрелде, сығыш яһаусылар, әлбиттә, ирешелгәндәрҙе лә урап үтмәне. Баҫмабыҙ йәштәр гәзите (асылда беҙҙе олоһо ла, кесеһе лә уҡый) булғанлыҡтан, ҡоролтайҙың йәш делегаттары йыйылған бүлмәгә – “Йәштәр – башҡорт халҡының стратегик ресурсы” секцияһына инеп ултырҙым. Әйтеүҙәренсә, форумға килгән 60-лап йәш кешенең 48-е ошо секцияла ҡатнашты. Халҡыбыҙ киләсәген хәл иткәндә үҙ өлөшөн индерергә теләүсе егет-ҡыҙҙар араһында Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Хәбибов та булды. Һәм тағы Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың да ошонда ултырыуы теләк-тәҡдимдәре менән сығыш яһаусы йәштәргә айырыуса бер дәрт һәм ышаныс өҫтәгәндәй тойолдо.\nСекцияны Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты янында эшләп килгән Йәштәр советы рәйесе Рәмзил Байназаров алып барҙы. Ул тәүҙә совет эшмәкәрлегенә байҡау яһаны ла, киләһе көн һәм йылдарға ниәттәре менән дә бүлеште, борсолдорған күренештәргә лә туҡталды.\n– Иң тәүҙә беҙгә берҙәмлек кәрәк, башҡорт йәштәре бергә булырға тейеш. Әле йәштәр ойошмаларының төрлөһө барлыҡҡа килде. Әлбиттә, һәр береһе үҙ йүнәлешендә эшләй, әммә уртаҡ маҡсат бер – халыҡ мәнфәғәтенә эшләргә. Улар бит шәхси ойошма түгел, ундайға әйләндерергә лә кәрәкмәй. Һуңғы осорҙа күңелде ҡырғаны шул: халыҡтың ығы-зығыһын ситкә сығарыу, ҙур шәхестәребеҙҙе сәбәпһеҙ йәберләү осраҡтары арта. Интернет селтәрендә башҡорт ойошмаларының береһе береһен өҫтөн ҡуйып, бәхәсләшеүе беҙҙең халыҡҡа хас эш түгел, – тип башланы һүҙен Рәмзил ҡусты.\nШуны билдәләргә теләйем: III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында бик дәртләнеп башланған Йәштәр советының эше, уның рәйесе Фәнзил Әхмәтшиндың яҙмышына бәйлемелер (замандашыбыҙ иреккә сығыр ваҡыт етеп килә), һүнеп ҡалғандай булғайны. Әле, Аллаға шөкөр, саралар үтә, егеттәр һәм ҡыҙҙар эшләй, эшләргә теләктәре лә барлығы күренә.\nРәмзил Байназаров билдәле тарихсыбыҙ Салауат Хәмиҙуллиндың үткән бер Йәштәр ҡоролтайында әйткән һүҙҙәрен миҫал итеп килтерҙе:\n– Салауат ағай шулай тигәйне: “Беҙгә, башҡорттарға, берләшеү идеологияһын эҙләргә кәрәкмәй, ул ислам дине нигеҙендә ята. Һәм лидер халыҡ өсөн көрсөк ваҡытында үҙенән-үҙе барлыҡҡа киләсәк, ә беҙгә көрсөк кәрәкмәй, сөнки беҙ әлегә әҙер түгел”. Был һүҙҙәр менән килешәм. Беҙ үҙебеҙгә маҡсаттар ҡуйғанбыҙ, йәштәр менән эш алып барабыҙ.\nРәмзил Байназаров фекеренсә, әүҙем йәштәр күңеленә оҡшаған эш тапҡан икән, тимәк, уларҙың йәмәғәт эштәре менән дә булышырға ваҡыты һәм дәрте ҡаласаҡ. Кеше һәр ваҡыт нимә менәндер шөғөлләнергә тейеш, юғиһә уның буш ваҡытын, уйҙарын файҙаһыҙ бер нәмә биләйәсәк.\n– Әгәр беҙ бөгөн йәмәғәт эшендә ҡайнап йөрөйбөҙ, халыҡ өсөн ниндәйҙер эштәр башҡарабыҙ икән, киләһе көндәрҙә беҙҙең эштәргә ҡарап түгел, ә беҙҙең балаларыбыҙға ҡарап баһа бирергә тейештәр. Йәғни балаларыбыҙ беҙҙең эштәрҙе дауам итһә, халҡыбыҙ, тип янһа, тимәк, беҙ, ысынлап та, халыҡ, ил өсөн яҡшы эшләгән шәхестәр булырбыҙ, – тип тамамланы һүҙен совет етәксеһе.\nЙәштәр советы аппараты вәкиле Фәнил Рәхмәтуллиндың, “Мәскәү һәм Санкт-Петербург ҡалаларындағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы” төбәк-ара ойошмаһы рәйесе Азат Бәҙрәновтың, Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе Ғаяз Бикбулатовтың да һүҙҙәре урынлы булды. Ҡайҙа ғына булмаһындар, йәштәребеҙ бергә тупланып, заман ауырлыҡтарын бергә еңергә өйрәнеп, башҡалар араһында тиң булып йәшәһен, насар юлдарға баҫмаһын, туған телен, тарихын онотмаһын, тигән саҡырыуҙар яңғыраны.\nБашҡорт телен йәштәр араһында ҡулланыу даирәһен киңәйтеүгә килгәндә, беҙҙә бик матур хәрәкәт әүҙемләште, ул – Башҡорт КВН-ы. “Шаяниум”, Юниор лига, “Шаян уйын”, “Хәйерле стендап-кис” кеүек сараларҙы атап үтергә була. Алғараҡ китеп шуны әйтәйем: Башҡорт Асыҡ лигаһы етәкселеге вәкилдәре Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитетына ла инде.\nЙәштәр советы рәйесе урынбаҫары Рифат Бикҡолов, тәрбиә һәм белем биреүҙең мөһим бер этабы булған балалар баҡсаларына ла иғтибар итергә кәрәклекте билдәләп, ижтимағи ойошмалар активистарына, урындарҙағы һәр башҡорт төркөмөн шефлыҡҡа алып, ҡулдан килгәнсә ярҙам итәйек, тигән тәҡдимен дә еткерҙе.\nБашҡорт йәштәре ойошмалары милләттәштәр йәшәгән ил төбәктәрендә лә, әлбиттә, бар. Ҡоролтайға күрше Силәбе өлкәһенән дә ҙур ғына делегация килде. Төбәктәге Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе Әлфир Илбаҡтин йәштәр ҡатнашҡан секцияла сығыш яһағанда белдереүенсә, һәр эште намыҫ менән башҡарырға тырышырға кәрәк, сөнки абруй төшһә, халыҡ исеменә лә тап төшә тигән һүҙ. Тап ошоно гелән иҫтә тотоу йәштәрҙе яуаплылыҡҡа ла өйрәтә. Халыҡ мәнфәғәтенә эшләгән егет-ҡыҙҙарҙың милләт абруйы хаҡында ла уйланыуы маҡтауға лайыҡ.\nСекция эше һуңында халыҡ шағиры, һуңғы 20 йылда Өфөлә уҙған бөтә ҡоролтайҙарҙа ла ҡатнашҡан Рауил Бикбай йомғаҡлау һүҙен әйтте:\n– Йәштәре булмаған халыҡтың киләсәге юҡ. Бына һеҙҙең өсөн ҡыуанып ултырам – халыҡ өсөн янғанығыҙ күренеп тора, бик яуаплы, урынлы мәсьәләләр күтәрәһегеҙ. Йәштәр милләттең лидеры булырға тейеш, тиҙәр һәм бик дөрөҫ әйтәләр. Был бер-ике кешенән генә тормай, ә йәштәрҙең тотош ҡатламы лидер булырға тейеш. Зәки Вәлидиҙәр, Шәйехзада Бабичтар, эргәләрендәге башҡа көрәштәштәре йәш булған бит. Бергә генә улар нимәгәлер өлгәшә алған. Һеҙгә шундай яуаплылыҡ бирелә. Һеҙгә ҙур өмөт менән ҡарайым.\nСекцияның резолюцияһы ҡабул ителеп, ҡоролтайҙың дөйөм резолюцияһына индереү өсөн ебәрелде. Моғайын, йәш замандаштарҙың тәҡдимдәре иҫәпкә алыныр.\nДүртенсе йыйындың йомғаҡлау ултырышында ла аҡыллы фекерҙәр менән сығыш яһаусылар етерлек булды. Беҙ бер Рәсәйҙең халҡы, илебеҙгә лайыҡлы, иманлы кешеләр булып йәшәйек, тип саҡырған баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин менән дә, эшләйем тигән кешегә шарттар бар, тигән Баймаҡ фермеры Илфат Сәфәрғәлин менән дә, йәштәребеҙ бәхет эҙләп республиканан ситкә китмәһен, тигән “Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге”нең генераль директоры, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Әмир Ишемғолов менән дә, бөгөнгө ҡулайлаштырыуҙы иҫәпкә алып, мәктәп яҙмышы – милләт яҙмышы, тип уйланырға мәжбүр иткән филология фәндәре докторы Әхмәт Сөләймәнов менән дә, “Ватандаштарҙы ҡайтарыу” программаһы кәрәклеген тағы бер тапҡыр иҫкә төшөргән Ҡаҙағстандан килгән милләттәшебеҙ Урал Аҙнабаев менән дә килешмәү мөмкин түгел. Ә инде Башҡорт Википедияһына “йән өрөүсе”ләрҙең береһе, сәсән, Башҡортостан статистика идаралығы етәксеһе урынбаҫары Рөстәм Ғатауллиндың:\nҺеҙҙән ғәмәл көтәбеҙ! – тип өндәшеүе дүртенсе ҙур йыйынға бағланған өмөттәрҙең аҡланыуын талап итәсәк халыҡ барлығын да аңғартты.\nКиләһе йылдарҙа халыҡ мәнфәғәтенә эшләүсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты составы ла үҙгәрҙе, унда 60 кеше эшләйәсәк, рәйес тә һайланды. Ул халҡыбыҙға яҡшы таныш шәхес – Әмир Ишемғолов.\n– Халҡым өсөн булған энергиямды йәлләмәйенсә, барыһын да эшләргә әҙермен, – тине яңы етәксе.\nФорумдың резолюцияһы проекты ҡабул ителде, ул 1 декабргә тулыһынса әҙер буласаҡ.\nРәүҙәт Ҡолманбәтов, Ханты-Манси автономиялы округы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе:\n– Бөгөн был төбәктә Башҡортостандан килгән 40 меңдән ашыу башҡорт йәшәй һәм эшләй. Улар – Себерҙе үҙләштереүгә һәм үҫтереүгә тос өлөш индереүселәр. Көнбайыш Себерҙең нефть табыу тармағында беҙҙең яҡташтар ҙур уңыш ҡаҙанды, үҙҙәрен халҡыбыҙға лайыҡ итеп күрһәтте һәм күрһәтә. Себерҙең төрлө төбәктәрендә башҡорт ойошмалары эшләп килә. Беҙҙең округта 12-нән ашыу. Әйткәндәй, Ханты-Манси автономиялы Округы Башҡортостан менән хеҙмәттәшлеген үҫтерә бара. Ике яҡлы килешеү 1998 йылда уҡ төҙөлгән.\nҠырыҫ Себерҙә эшләүселәрҙең байтағы бөгөн кире тыуған яҡтарына ҡайтырға теләй. Был тәбиғи теләккә дәүләт программаһы менән булышлыҡ итеү шарт. Документта айырым льготалар ҙа ҡаралырға тейеш. Себер башҡорттары бына ошондай программаны көтә.\nКөнһылыу Әйүпова, Силәбе ҡалаһының Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт-татар әҙәбиәте китапханаһы мөдире:\n– Пленар ултырыштағы сығыштарҙы рухланып тыңланым. Беҙ, силәбеләр, фәһем алып ултырҙыҡ. Силәбе өлкәһендә, милләттәштәребеҙ күпләп йәшәгән ҡалаларҙа ғына түгел, ауылдарҙа ла башҡорт телен уҡытыу мәсьәләһе киҫкен тора. Туған телде белеү, халыҡҡа ихтирам иң беренсе ғаиләнән башланып, үҫә килә мәктәптәрҙә, башҡа уҡыу йорттарында дауам ителергә тейеш. Йәштәребеҙгә ҙур өмөттәр бағлайбыҙ, улар үҙ телен онотмаһа ине.\nМарат Ғилманов, Күмертау ҡалаһы хакимиәтенең социаль өлкә, йәштәр сәйәсәте һәм спорт үҫеше бүлегенең әйҙәүсе белгесе:\n– “Йәштәр – башҡорт халҡының стратегик ресурсы” секцияһында ҡатнаштым. Бөгөнгө йәштәрҙең йәшәйебеҙҙәге роле тураһында һөйләнем. Киләсәк, ысынлап та, беҙҙән, йәштәрҙән торамы икән, ниндәй мәсьәләләрҙе күтәрә алабыҙ, тип уй-ниәттәребеҙҙе еткерҙек, тәҡдимдәр индерҙек.\nКүмертауҙа урындағы хакимиәт белгесе булып эш башлағас та, үҙебеҙҙең йәштәрҙең рухын күтәрергә булдым. Беҙҙе бөгөн ниндәй глобаль проблема борсой? Ауылдарҙан килеп, ҡала еренә яраҡлашыу, ғаиләләрҙә йолаларҙы һаҡлау һ.б. шундайыраҡ темаларға “түңәрәк өҫтәл”дәр ойоштора башланыҡ, башҡа саралар аша ла халҡыбыҙ ҡиммәттәрен онотмаҫҡа саҡырырға теләйбеҙ. Үҙем ҡала башҡорттары ҡоролтайының йәштәр ойошмаһын да етәкләйем. Ниәттәр күп.\nАзамат Шириязданов, Ҡаҙағстан Республикаһының Аҡтау ҡалаһынан:\n– Мин үҙем Өфө дәүләт нефть техник университетының өсөнсө курсында белем алам. Тау инженеры-геофизик һөнәрен үҙләштерәм. Уҡырға махсус бирелгән квота (“Ватандаштарҙы ҡайтарыу” программаһы сигендә) буйынса ингәйнем. Ҡаҙағстандан шундай мөмкинлек менән файҙаланған һуңғы студентмын, үкенескә күрә, хәҙер квота бүлеү бөтөрөлдө. Ул яңынан тергеҙелһә, уҡырға килергә теләүселәр табыласаҡ.\nТуған телемде ишетеп, бик ҡыуанып ултырҙым. Беҙҙең Аҡтау өлкәһендә башҡорттар өс йөҙләп кенә. Ҡалала “Салауат” тигән милли-мәҙәни башҡорт үҙәге эшләй. Һабантуйҙар уҙғарыла, милли көрәште таратыуҙа ҙур эш алып барыла, Башҡортостан менән берлектә саралар үтә. Йәкшәмбе мәктәбе лә эшләй. Атайым – Һамар башҡорто, әсәйем – Ейәнсуранан. Башҡортса, русса, ҡаҙаҡса беләм.\nЙәштәргә теләгем – берҙәм, илһөйәр булырға. Патриотлыҡ йылдан-йыл нығына былай. Шул ҡыуандыра. Ошо ҡоролтай кеүек саралар йышыраҡ үткәрелһен, осрашып күрешергә бер мөмкинлек был.\nЗөфәр Хәкимов, Һарытау өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы советы рәйесе (Башҡортостан Республикаһында Һарытау һәм Һамар өлкәләре башҡорттарының Мәҙәниәт көндәре уңайынан үткәрелгән матбуғат конференцияһында һөйләгәндәрҙән):\n– Беҙҙең өлкәлә милли традицияларҙы һаҡлауға ҙур иғтибар бирелә. Һарытауҙа “Милли ауыл” комплексы эшләп килә. Башҡорт тирмәһен бик яраталар. Иҫтәлекле көндәрендә кешеләр ошонда килеп фотоға төшә. Айырыуса йәштәрҙе күп күрергә була. Йәй дауамында бөтә сәйәхәт теплоходтары ошонда туҡтай, килеүселәр һаны 10 – 20 меңгә етә.\nМилли-мәҙәни юҫыҡтағы турист маршруты асылыуын бик ҡыуанып ҡабул иттек. Ул “Кәмәлек башҡорттары – Лев Толстой” тип атала. Билдәле яҙыусының башҡорттар янында йәшәп, ҡымыҙ эсеп дауаланыуын барыһы ла белә. Шуға ла ошо тарихты бөгөн дә ихтирам итеүҙән һәм бер юлы туризмды ла үҫтереү йәһәтенән булдырылған был.\nКамила Сизякова, Һамар ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы идаралығы рәйесе:\n– IV бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы алдынан ғына ойошторолған Мәҙәниәт көндәре барышында Ырғыҙ, Кәмәлек, Кәрәлек буйы башҡорттарының Башҡортостанға сәфәрен тарихи ваҡиға тип ҡабул иттем. Өлкәнән бик күмәк килдек – 65 кеше. Уларҙың күбеһе Башҡортостанға тәүгә аяҡ баҫты. Аллаға шөкөр, Башҡортостанда барған бөтә хәл-ваҡиғалар, яңылыҡтар менән танышбыҙ, сөнки 2014 йылдан алып “Юлдаш” радиоһын тыңлайбыҙ. Был – ҙур ҡыуаныс. Мәҙәниәт министрлығы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек арҡаһында мәҙәниәтебеҙҙе, йолаларыбыҙҙы һаҡлау йәһәтенән байтаҡ проект ғәмәлгә ашырыла.\nТиҙҙән Һамарҙа Дуҫлыҡ паркы төҙөлөп, унда Башҡорт йорто ла буласаҡ. Был инде тирмә рәүешендә түгел, ә башҡа халыҡтарҙыҡы менән бер рәттән, биш сутый ерҙә урынлашҡан 50 кв. м майҙанлы өй итеп төҙөлә.


Инфоурок / Другое / Презентации / Презентация для внеклассного мероприятия на тему "Поэты и писатели Чишминского района РБ"\nМостай К9рим Динис Исламов Муса !9ли !абдулла Байбурин С9йфи #удаш Р9хим Саттар Ми4лег5л Хисм9туллина\nМостай К9рим 1919-сы йылдың 20-сы октябрендә хәҙерге Шишмә районының Келәш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1941-се йылда Башҡорт Дәүләт университетының тел һәм әҙәбиәт факультетын тамамлай. Б5й5к Ватан 8у1ышы башланыу менән фронтҡа китә, һуғышта элемтә башлығы һәм артиллерия штабы башлығы булып хеҙмәт итә. Ҡаты йәрәхәтләнә: мина ярсығы күкрәгенә инеп, йөрәгенә саҡ ҡына барып етмәй ҡала. Ҡарҙар ирер, йылы ел иҫһә, Ҡарҙар китеп барыр, яҙ килһә; Бәлки, үсем кәмер дошманға, Тәнемдәге тимер иреһә. Ун туғыҙ йыл әрней ул яра, Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа. —Мостай Кәрим. "Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа..."\nДинис Исламов Динис Фәтхи улы Исламов 1921 йылдың 15 декабрендә Башҡортостандың Шишмә районы Яңы Муса ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендо тыуған. Үҙҙәренең ауылында башланғыс мәктәпте тамамлағандан һу4, күрше Иҫке Муса ауылы мәктәбендә уҡый. 1936 йылда ул Өфөләге «Востоксталь» металлургия рабфагына уҡырға инә. Уны тамамлағандан һуң, ете йыллыҡ мәктәптәр өсөн тарих уҡытыусылары әҙерләй торған бер йыллыҡ курста уҡый. 1940 йылда ул Күмертау районы Таймаҫ урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Ләкин, күп тә үтмәй, ғәскәри хе2мәтк9 алына. Төньяҡта хеҙмәт иткәндә, Ватан һуғышы тоҡанып китә. Архангельскиҙа хәрби инженерҙар училищеһын тамамлағандан һу4, 1942 йылда фронтҡа эләгә. Донбасс өсөн һуғыштарҙа, Днепрҙы кисеүҙә ҡатнаша,, тәүҙә рота командиры, унан уҡсылар полкының инженеры булараҡ, Одессаны азат итеү29, Днестр плацдармын алыуҙа, Белоруссия, Польшаны азат итеүҙә ҡатнашып, һуғышты Берлинда тамамлай..\nМуса !9ли Ғәлиев, Ғабдрахман Ғәли улы (Муса Ғәли) — башҡорт я2ыусыһы. 1923 йылдың 15 октябрендә Баш3ортостанды4 Шишм9 районы Иҫке Муса ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Атаһынан бик йәшләй етем ҡала. Олатаһы йортонда тәрбиәләнеп үҫә. Ете йыллыҡ мәктәптән һуң, бер йыл Өфөлә, медицина училищеһында уҡый. 1939 йылдан — Д97л9к9н Башҡорт педагогия училищеһы уҡыусыһы. 1942 йылдан 1946 йылға тиклем Б5й5к Ватан 8у1ышында ҡатнаша. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм миҙалдар менән наградлана. 1948-1952 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый. 1952-1959 йылдарҙа “Пионер” журналы редакцияһында бүлек мөдире була, һуңғараҡ Башҡортостан Яҙыусылар союзында эшләй. 1963-1965 йылдарҙа Мәскәү2ә Юғары ә2әби курстарҙа уҡый.\nДинис Исламов 1947 йылда ул демобилизациялана һәм, Өфөгә ҡайтып, «#ы2ыл та4» газетаһына эшкә инә. 1952 йылда хәрби хеҙмәткә икенсе тапҡыр алына. Армиянан ҡайтҡас та, ул «#ы2ыл та4», «Совет Башҡортостаны» газеталарында эшләй. Динис Исламов Ватан һуғышында Дон буйындағы станицаларҙың береһендә оборонала ятҡанда, Башҡортостан делегацияһы составьнда фронтҡа килгән күренекле яҙыусы Баязит Бикбай мен9н осраша. Демобилизацияланып ҡайтҡас, шиғырҙарынын, фронт яҙмаларының ҡайһы берҙәрен «Октябрь» журналына тәҡдим итә һәм 1947 йылда инде «Бригадир», «Ағиҙелдә боҙ китә» шиғырҙары баҫылып та сыға. 1950 йылдарҙа ул бөтөнләй проза жанрына күсә, «Ураҡ өҫтө» тигән хикәй9һе сыҡҡандан һуң, ул прозаик булып таныла. Был хикәй9 уны4 «Гость из Кубани» тигән исем менән «Огонек» журналында баҫылып сыҡты.\nДинис Исламов 1957—1958 йылдарҙа Динис Исламов «Йомарт ер» тигән романын тамамланы. Был әҫ9рҙә 1953 йылғы сентябрь Плениумынан һу4 колхоз ауылындағы ҙур үҙгәрештәр, партия һәм хужалыҡ органдарында эшләүсе совет кешеләренең колхоз хужалығын үҫтереү өсөн көрәш ваҡиғалары һүрәтләнә, төрлө характерлы кешеләрҙе4 образдары хеҙмәт процесыңда һәм көнкүреш, ғаилә мәсьәләл9ре менән тығыҙ бәйләнештә бирелә. «Йомарт ер» әҫәре буйынса В. Ғ9лимов инсценировка яҙҙы һәм ул «#уштирәк» исеме менән Башҡорт академия драма театрында уңыш менән барҙы. Динис Исламов Бөйөк Ватан һуғышынын. иң дәһшәтле тәүге осорон һүрәтләүгә арналған «Мәскәү юлы» тигән романы менән башҡорт әҙәбиәтен байыҡтырҙы. «Көньяҡ ҡояшы» тиг9н ҙур әҫәрен тамамлай алманы. 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы а1заһы ине. Башы\nР9хим Саттар Р9хим Саттар \_(бдер9хим С5л9йм9н улы ((бделсаттаров)15август1912 йылында Шишм9 районы Т7б9н Х9ж9т ауылында тыуа. Й9шт9н 7к 929би9тк9 1аши3 булып 769, д7ртенсе класта са1ында ши1ыр2ар я2а башлай. *иге2 й9шенд9 72е 3ыуыш я8ап, балы3 тотоп,5йг9 л9 3айтмайынса а2налар буйына 3унып ятыр бул1ан. Б9л9к9й29н 7к 72-72ен я3лай ал1ан. Бер ва3ыт д9реск9 8у41а 3ал1аны 5с5н, у3ытыусы у1а тал сыбы1ы мен9н 8у1а. Бындай «5л5шт9р» бер Р9химг9 ген9 эл9км9й,л9кин ул баш3алар ке7ек бы1а риза булмай. %й29 у3ыр1а барыр1а 5нд9й29р, тик ул м9кт9пте4 ишеген б7т9н асып инм9й. Ата8ы уны %ф5г9 алып барып 3ала м9кт9бен9 урынлаштырыр1а м9жб7р була. Ун д7рт й9шенд9 ул ауылда и4 беренсел9р29н булып комсомол ойошма8ы т525й 89м уны4 мен9н ет9кселек ит9. Р9химде4 ата8ы С5л9йм9н 72 ва3ытына к7р9 у3ымышлы була. Ауыл мулла8ы Октябрь революция8ынан 8у4,72ене4 дини эшен9н айырыла.Ул колхоз т525729 972ем эшл9й башлай. Бар к5с5н 1аил9л9ге балаларын у3ытыу1а 8ала, бары8ыны4 да ю1ары белем ал1анын тел9й.\nШағир2ың тәүге шиғыр2ары 1940 йылда “Йәш тө2өүсе” һәм Дәүләкәндәге “Колхозсы” гәзитендә баҫылып сыға. Беренсе китабы “Яҡты көн” тип атала һәм 1953 йылда донъя күрә. Үҙенең 50-гә яҡын йыйынтығы, шул иҫәптән Мәскәүҙә сыҡҡан 15 китабы менән шағир бөтә Союз укыусылары араһында танылыу тапты. Быларға өҫтәп уның 7зб9к, украин һәм татар телендә сыҡҡан китаптарын да әйтеп була. Муса Ғәли тәржемә өлкәһендә лә актив эшләй. Уның А. С. Пушкиндың “Царское село и6тәлектәре”, В. Шекспирҙың “Макбет”, үзбәк яҙыусыһы Әсхәт Мохтарҙың “#арағалпа3 ҡиссаһы” тигән тәржемәләре китап уҡыусыларға яҡшы таныш. Муса Ғәли ә2әби тән3ит һәм публицистик мәҡәләләр менән дә матбуғатта йыш ҡына сығыш яһай.Шағир бер үк ваҡытта балалар өсөн дә поэма һәм шиғырҙар яҙыуын дауам иттерә. Муса Ғәли күп шаршаулы ике драма әҫәре яҙҙы. Улар Сибай башҡорт дәүләт театрында ҡуйылды. Муса Ғәли республиканың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Ижади уңыштары өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм “Халыҡтар дуҫлығы” ордендары менән бүләкләнгән. 1956 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Муса !9ли Башы\nС9йфи #удаш Сәйфи Ҡудаш 1894 йылда хәҙерге Шишмә районының Келәш ауылында тыуған. Үҙе тураһында ул 1983 йылда үҙ дачаһында украин яҙыусыһы Поликарп Шабатинға ябай ғына итеп һөйләй. - 1913 йылда тыуған ауылымдағы мәҙрәсәне тамамлағас, мин бәхет эҙләп, белемемде арттырыу өсөн аҡса эшләп табыу маҡсатында тәүге сәйәхәткә юлланырға ҡарар ҡылдым. Өй тулы бала-сағаһы булған әсәйемдән аҡса һорарға оялдым. Һораһам, әлбиттә, берәй малын һатып булһа ла, бирер ине. Еребеҙ бәләкәй ине, атай иртә мәрхүм булып ҡалды, мал да аҙ ине, ярлыларҙы4 балалары ғына күп була бит… Мин ҡаҙаҡ далаларына, #устанайға юл тоттом. Ул саҡта бер ниндәй самолет та, машиналар ҙа юҡ ине, дала буйлап йәйәү атлайым, осраған һәр нәмәгә: ҡояшҡа, үләнгә, мине алға этәргән елгә һәм бигерәк тә кешеләргә ҡыуанам. Төндәрен ҡайҙа етәм, шунда – ҡуна ҡалам, ауылдарҙа үткәрәм. Сәйәхәтселәрҙе кешеләр борон-борондан ихтирам итә торғайны, ҡунырға индерер, ҡайҙа һатып, ә күп осраҡта йәлләп ашарға ла бирер ине. Үҙебеҙҙең Келәш мәктәбендәге белемле уҡытыусыларҙан алған ярайһы уҡ яҡшы белемем арҡаһында мине ҡаҙаҡ балаларын уҡытырға саҡырҙылар. Ул саҡтағы бәхетле көндәремде ғүмерҙә онотаһым юҡ.\nИке генә йыл. Әммә улар миңә күп нәмә бирҙе. Мин ҡаҙаҡ телен, уларҙың фольклорын өйрәндем, күп йырҙар ишеттем, аҡындар күп тарихтар һөйләне. Был изге күңелле, эшһөйәр халыҡты яратып киттем. Мин унда әҙәбиәттә үҙ көсөмдә тәүге тапҡыр һынап ҡараным. Ҡустанайҙа бөйөк Туҡайҙың вафаты тураһында ишеттем һәм Туҡай тураһында тәүге шиғырымды яҙҙым. Минең бик тә данлыҡлы “Ғәлиә” мәҙрәсәһендә уҡығым килә ине, унда дини белем менән бер рәттән донъяуи белем дә бирәләр ине бит. Һәм мин был бәхеткә ирештем, унда ҡаҙаҡ Бәйембәт Майлин, Шәйехзада Бабич, Хәсән Туфан кеүек яҡшы кешеләр менән дуҫлаштым. Ошонда мин тәүге тапҡыр Мәжит Ғафури, Сәғит Рәмиевты күрҙем. Өс йыл ваҡыт һиҙелмәй ҙә үтеп китте. Октябрь революцияһынан һуң ауылда мәктәптә уҡыттым. 1925 йылда ғына Өфөгә күстем. Тәүҙә “Башҡортостан” редакцияһында, һуңынан “Яңы ауыл”да эшләнем. Мәжит Ғафури менән яҡындан дуҫлашып киттем. Мәжит Ғафури үпкә туберкулезы менән сирле ине. Ул саҡта көслө дарыуҙар булманы. Башҡорт хөкүмәте шағир тере саҡта уның алты том әҫәрҙәрен сығарыуҙы тиҙләтергә ҡарар итә. Ғафуриҙың теләге буйынса был яуаплы эште миңә һәм Булат Ишемғоловҡа йөкмәттеләр. Беҙ көн-төн ал-ял белмәй эшләнек. С9йфи #удаш\nЛәкин беҙгә эште тамамларға бирмәнеләр. Кемде4дер ошаҡлауы арҡаһында мине “Етегән” тигән ниндәйҙер йәшерен ойошмала ҡатнашыу2а ғәйепләнеләр. Минең үҙемде тыңларға ла теләмәнеләр, партиянан сығарҙылар. “Октябрь” журналы мөхәррире булып эшләп йөрөгәнемдә эштән ҡыуҙылар. Ҡулға алыуҙан ҡурсалап, мине Ҡыйғы районына ебәрҙеләр… Сәйфи Ҡудаш Ҡыйғы район гәзитен ойоштороуҙа төп роль уйнай. Ҡыйғыла эшләгәнендә (1930-1931) баҫмала йыш сығыш яһай, ҙур ә6әр өсөн материалдар йыя, һәм уның шиғыр менән яҙылған “Ҡушҡайын” романы донъя күрә. Унда коллективлаштырыу, колхоздарҙы нығытыу тураһында һөйләнелә.Һуңынан шағир Өфөгә әйләнеп ҡайта, ләкин эш бирмәйҙәр. ВКП(б) Үҙәк Комитетына партия сафына ҡайтарыуҙарын һорап апелляция яҙа, 1927 йылдан кире ҡайтаралар. 30-сы йылдар уртаһынан Сәйфи Ҡудаш үҙен тулыһынса әҙәби ижадҡа арнай. Башҡорт әҙәбиәте аҡһаҡалының 80-дән ашыу исем менән китаптары сыға. Улар күп телдәргә тәржемә ителгән.1964 йылда Сәйфи Ҡудашҡа Башҡортостандың халыҡ шағиры исеме бирелә, ә 1985 йылда “Шиғырҙар һәм поэмалар” китабы өсөн Салауат Юлаев исемендәге премияға лайыҡ була. С9йфи #удаш Башы\nР9хим Саттар 72е ген9 ю1ары белем алып 5лг5рм9й, ул %ф5н54 д7ртенсе м9кт9бен, #азанда индустриаль техникум тамамлай. Р9хим бар ним9не 72е к7реп,72е белеп й5р5рг9 тел9й. Т5рл5 эшт9 72ен 8ынап 3арай: Донбаста шахтер, #азанда заводта эшсе, Баш3ортостанда урмансы ла булып эшл9й.#арлы Карелиянан алып Алы6 К5нсы1ыш3а тиклем юл 7т9.(лбитт9, был «урынды йыш алмаштырыу» у1а бер ни тиклем зыян килтер9.Ул ю1ары белем алып 5лг5рм9й. 1933-35 йылдар2а Р9хим армияла Даурияла Алы6 К5нсы1ышта хе2м9т ит9. #азан1а 3айта, обкомда комсомол инструкторы булып эшл9й, шул у3 ва3ытта пединститута ла у3ыуын дауам ит9. *у1ыш алдынан й9шт9р г9зите «Й9ш сталинсы» редакция8ына к7с9.К52254 1941 йылында Р9хим фронт3а 72 тел9ге мен9н кит9.Ул десант була,бик к7п 3атмарлы операциялар2а 3атнаша,7лем мен9н бер ген9 тап3ыр осрашмай. Пулялар уны й9лл9й. Л9кин к5т5лм9г9н х9л була — 27 июнд9 1942 йылда дошман тылына у4ыш8ы2 десант я8а1анда, Вязьма районында, Саттаров плен1а эл9г9. Смоленск, Борисов, Польша, Германия концлагер2ары буйлап о2а3 й5р5т9л9р. Лагер2а 9сир29р29н милли легион т525л9. Р9хим Саттар был ойошманы4 актив а1за8ына 97ерел9. Р9хим Саттар\nСаттар алты кешен9н тор1ан группа мен9н поляк урмансы8ы яр2амында поляк партизандарына 3асалар. Л9кин гестапо теге урмансыны тота 89м уны аталар. Шулай итеп, Р9хим Саттар2ы4 э2е ю1ала. Уны4 я2мышы тура8ында б5г5нг9 са3лы билд9ле т7гел. Уны4 3ас3ан са3та дошмандар мен9н б9релеш булып, 89л9к булыуы ла ихтимал. Б5г5нг5 к5нд9 э29рм9нд9р, тикшерене7сел9р Р9хим Саттарп2ы4 8у41ы к5нд9ре тура8ында материалдар э2л9й29р. Р9хим Саттар Башы\nҒАБДУЛЛА БАЙБУРИН Армиянан демобилизацияланғас, 1948 йылда Ғ. Байбурнн Башҡорт дәүл9т педагогия институтының тел һәм әҙобиәт факультетына уҡырға инә һәм уны 1952 йылда тамамлай. 1952—1954 йыл-дарҙа Октябрьский ҡалаһында урта мәктәптә уҡыта. 1954 йылда «Пионер» журналы редакцияһына бүлек мөдире итеп эшкә саҡырыла. 1958 йылда Башҡортостан китап нәшриәтенә редактор итеп күсерелә, ә 1959—1967 йылдарҙа художестволы әҙәбиәт редакцияһы мөдире булып эшләй. Мәскәүҙә ике йыл Юғары әҙәби курстарҙа уҡый, унан ҡайтҡас, 1971—1975 йылдарҙа китап нәшриәтендә баш редактор урынбаҫары була. Бер нисә йыл «Ағиҙел» журналы редакцияһында эшләй.1942 йылда Ғ. Байбуриндың тәүге шиғырҙары Шишмә район газетаһында баҫылып сыға.1954—1957 йылдарҙа Ғ. Байбурин Совет Армияһының Венгрияны фашизм ҡоллоғонан ҡотҡарыуын күрһәтеүгә арналған «Дунай ҡыҙы» исемле поэмаһын яҙҙы. 1959 йылда Ғ. Байбуриндың «Яҙғы күкрәү» исемле поэма һәм шиғырҙар йыйынтығы сыкты, унан йәнә «Йырҙа осрашыу» (1963), «Поэма һэм шиғырҙар» (1969), «Үтеп барышлай») (1975) тигән китаптары донъя күрҙе.\nҒАБДУЛЛА БАЙБУРИН Ғ. Байбурнн әҙәби тәржемә буйынса ла уҡыусыларға билдәле, Ул Ярослав Гашектың «Хикәйәләр һәм фельетондар» (1958), Ҡытай языусыларынын «Диңгеҙ буйында» (1959), Сәбәхетдин Алиҙы4 «Б9л9кәй Хәсән» (1960), К. Ушинскийҙың «Дүрт теләк» (1961), Шандор Петефиҙың «Йыр һәм ҡылыс» (1961), «Ғүмер һәм үлем» (1980) тигән китаптарын башҡорт теленә унышлы тәржемә итте. 1973 йылда ул Будапештта Ш. Петефи әҫәрҙәрен тәржемә итеүселәрҙең халыҡ-ара конференцияһында ҡатнашты. СССР халыҡтары әҙәбиәте өлгөләрен йыйьш, башҡортса сығарыуҙа ул ҙур эш башҡара. Украин яҙыусыларынын ике томлығын 89м ҡаҙаҡ яҙыусыларының шулай уҡ ике томдан торған йыйылмаһын төҙөнө. Башкорт яҙыусыларынын хикәйәләр антологияһы, башҡорт яҙыусыларының рус телендә сығарылған ике томлыҡ антологияһы (һуңғыһы А. Филиппов менән берлектә) кеүек ҙур басмаларҙың да төҙөүсеһе ул. Ғ. Байбурин тарафынан 20-нән ашыу йыйынтыҡ төҙөлгән.\nҒАБДУЛЛА БАЙБУРИН Йәш һ9м башлап яҙыусылар менән Ғ. Байбурин етди эш алып бара. Ул к7п кенә йылдар (1959—1964) «Йәш көстәр» альманахының төҙө7сеһе булды. Йәмәғәт эштәрендә лә актив ҡатнаша. «Ағиҙел» журналының редколлегия ағзаһы булып торҙо. Әҙәбиәт өлкәһендәге хеҙм9тт9ре өсөн Башҡорт АССР-ы Верховный Советы Пре-зидиумының Почет Грамотаһы менән наградланды. Уға РСФСР-ҙың атҡаҙанған культура работнигы тигән исем бирелде. Ғабдулла Байбурнн—1953 йылдан КПСС ағзаһы. 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башы\nМи4лег5л Хисм9туллина Миңлегөл Хисмәтуллина оҙаҡ йылдар яҙышып килһә лә, «Дим тамсыһы» тигән тәүге шиғырҙар йыйынтығын тик 1976 йылда ғына туплап сығара алды. Балалар өсөн яҙылған «Бесәй китте ел9ккә» тигән икенсс йыйынтығы ике йылдан һу4 баҫылды. Минлегөл Хисмәтуллина поэзия һәм проза жанрҙарында берҙәй активлыҡ менән эшләй. 1983 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башы\nНомер материала: ДБ-270174


Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа үҙенең йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны\nДәүләт башлығы социаль өлкәләге ҡаҙаныштарға, иҡтисади, сәйәси проблемаларға, коррупцияға ҡаршы көрәшкә туҡталды. Владимир Путин Рәсәй етәкселәрен һаран булмаҫҡа, мохтаждарға ярҙам ҡулы һуҙырға, халыҡ башланғыстарына теләктәшлек итергә саҡырҙы.\nЙыл һайын илдә халыҡ һаны 1,7 проценҡа арта. Был Европа күрһәткестәренән юғары. «Беҙ киләсәктә лә социаль өлкәлә халыҡ мәнфәғәттәренә яуап бирерлек үҙгәрештәр алып барасаҡбыҙ» тип белдерҙе дәүләт башлығы. Рәсәй Президенты шулай уҡ ауыл хужалығына күберәк ярҙам күрһәтеү, лған дарыуҙар проблемаһы, барлыҡ дауаханаларҙа, поликлиникаларҙа, хатта ауылдарҙа юғары тиҙлекле интернет үткәреү мөһимлеген дә билдәләне.\n2017 йылда төбәктәрҙе, шул иҫәптән моноҡалаларҙы төҙөкләндереү өсөн 20 миллиард һум аҡса йүнәлтелә. Президент Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтына ошо аҡсаны һөҙөмтәле файҙаланыуҙы контролдә тоторға ҡушты. Шулай уҡ Владимир Путин Хөкүмәткә 2025-се йылға тиклем илде үҫтереү планын әҙерләү бурысы йөкмәтте.


Белоретҡа «Хеҙмәт батырлығы һәм даны ҡалаһы» исеме бирелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБелоретҡа «Хеҙмәт батырлығы һәм даны ҡалаһы» исеме бирелде\n10:28, 29 апреля 2020 Йәмғиәт\nБелоретҡа «Хеҙмәт батырлығы һәм даны ҡалаһы» тигән абруйлы халыҡ-ара исем бирелде. Был хаҡта Дәүләт-ара Герой-ҡалалар союзына һылтанма менән Белорет районы хакимиәте башлығы Андрей Иванюта хәбәр итте.\nҠалаларға бындай исем халыҡтың Икенсе донъя һуғышы йылдарында фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә күрһәткән хеҙмәт ҡаһарманлығы, Ватан алдындағы ҙур ҡаҙаныштары өсөн бирелә.\nБыл исемде алыу өсөн документтар йыйырға Белорет металлургия комбинатының Ветерандар советы тәҡдим иткән, уларҙы республиканың тау-металлургия профсоюзы, ҡала һәм район Советы, хакимиәте, Белореттың почётлы граждандары һәм ҡала тарихына вайымһыҙ булмағандар хуплаған.\n«Беҙ исем алыу өсөн алты меңгә яҡын ҡултамға йыйҙыҡ, уны 1941-1945 йылдарҙа баҫылған «Белорецкий рабочий» гәзитенең бөтә һандары төпләменән материалдар менән нығыттыҡ, бик күп документтар тупланыҡ. Пандемия ҡыҙған осорҙа Белореттан Мәскәүгә курьер менән ебәрелгән документтар баш ҡалаға барып етмәҫ, ойоштороу комитеты исем биреү буйынса кәңәшмәне күсерер тип ныҡ ҡайғырҙыҡ. 9 майға ҡалаға бүләк эшләү теләге ҙур ине – беҙ быға өлгәштек. Был исем – беҙҙең дөйөм еңеү, белореттар!» — тип яҙҙы Андрей Иванюта социаль селтәрҙәге сәхифәһендә.