Әкиәт жанры хаҡында бер нисә һүҙ\nӘкиәт – халыҡ ижадының киң таралған жанры. Ҡобайырҙар, хикәйәттәр, легендалар, йырҙар һәм башҡа жанрҙағы әҫәрҙәр менән бергә әкиәттәр башҡорт халыҡ ижадының бай мираҫын тәшкил итә. Башҡа жанрҙарҙағы кеүек үк, әкиәттәрҙә лә халыҡтың үткән замандарҙағы тормош-көнкүреш үҙенсәлектәре, көрәше, матур киләсәккә ынтылыштары, ҡанатлы хыялдары сағылған. Шуға ла донъяла әкиәтһеҙ халыҡ булмағандай, әкиәт ишетмәй үҫкән кеше лә юҡ. Ололар ҙа, кеселәр ҙэ әкиәт тыңларға әүәҫ. Билдәле булыуынса, күп кенә күренекле яҙыусыларҙың, сәнғәт эшмәкәрҙәренең бала саҡта әкиәт тыңлауҙары уларҙың ижади һәләтлектәрен асырға булышҡан, нәфис һүҙҙең тәмен татырға өйрәткән.\nӘкиәттәр телдән-телгә, быуындан-быуынға күсә килеү процесендә камиллашып, юғары художестволы әҫәрҙәргә, халыҡтың, Ғ. Туҡай һүҙҙәре менән әйткәндә, "гәүһәр вә яҡуттары"на әүерелгәндәр. Ауыҙ-тел ижадында халыҡтың быуаттар буйы формалашҡан поэтик традициялары, тасуири саралары һәм художестволы тәжрибәһе тупланған. Шул иҫәптән әкиәттәр халыҡтың донъяны поэтик күрә һәм баһалай белеүҙең үҙаллы бер художестволы формаһы булып үҫкән.\nӘкиәт – халыҡ ижадының иң боронғо жанрҙарының береһе. Әкиәттәрҙә йыш ҡына бер үк сюжеттә тәүтормош общинаҡоролошо кешеләре әсән хас булган мифологик ҡараштарҙың сатҡыларын да, унан һуң килгән ижтимағи формацияларҙың күренештәрен дә, хәҙерге көндөң деталдәрен дә осратып була. Әкиәттәр быуаттар буйы үҙгәрә килгәндәр. һәр заман борондан килгән жанр традицияларын файҙаланып, яңы сюжеттәр тыуҙырған, элеккеләрен байытҡан, яңы тарихи шарттарға яраҡлаштырған. Телдөн-телгә, быуындан-быуынға күсә килә, әкиәттәргә яңынан-яңы мәғәнә өҫтәлгән.\nФольклорҙың бер генә жанры ла үҙгәрешһеҙ йәшәй алмай. Ләкин әкиәттәр нығыраҡ үҙгәреүсән. Улар, ҡобайыр, легенда һәм башҡа жанрҙарға ҡарағанда, иркенерәк вариантлаша, бер сюжет икенсеһе менән ҡушылып (контаминация), оҡшаш әкиәттәр тыуа. Бер үк әкиәттең бер нисә йәки иҫәпһеҙ күп варианттарҙа йөрөүе, шулай уҡ бер үк сюжеттең төрлө халыҡта төрлөсә милли ерлек алыуы йәки төрлө төбәктәрҙә төрлө үҙенсәлектәргә эйә булыуы жанрҙың ошо үҙгәреүсәнлегенән килә.\nШул уҡ ваҡытта, әкиәт жанрының бөтә тарихи дәүерҙәр өсөн дә уртаҡ булған, заман ағышына еңел генә бирелмәй торған һыҙаттары бар. Шуларҙың береһе һәм иң мөһиме – әкиәттәрҙең фантастикаға, уйҙырмаға, булмағанды һөйләүгә ҡоролоуы. Легендаларҙан, тарихи йырҙарҙан айырмалы рәүештә, әкиәттәрҙең нигеҙендә тормошта булып үткәп конкрет ваҡиға йәки тарихи факт түгел, ә уйлап сығарылған хәл-ваҡиғалар ята. Легенда йәки тарихи йырҙарҙа, шулай уҡ бәйеттәрҙә һүрәтләнгән хәл-ваҡиғаларҙың ҡасан һәм нисек булып үтеүҙә-рен, уларҙа күрһәтелгән шәхестәрҙең кемдәр икәнлеген, тормошта ҡайһылай йәшәүҙәрен, нәмәләр эшләүҙәрен тикшереп белергә мөмкин. Әйтәйек, 1812 йылғы Ватан һуғышы, рус-япон һуғышы хаҡында бик күп тарихи йырҙар, легендалар һәм бәйеттәр бар. Салауат Юлаев, Емельян Пугачев, Ҡаһым түрә кеүек халыҡ батырҙарының тарихи эштәрен данлап, халыҡ бик күп йыр һәм легендалар ижад иткән. Ирекһеҙҙән тыуған йортон ташлап, урмандарҙа, тау-таш араларында ҡасып йөрөргә мәжбүр булған йәки, власкә ҡаршы төшкән өсөн һөргөнгә оҙатылып, һуңынан улар хаҡында билдәле йырҙар сығарылған Буранбай, Бейеш, Ғәҙебәк Насир, Шаһи Бараков, Хажеғәли һ. б. – барыһы ла тарихи шәхестәр, үҙҙәренең билдәле эш-тәре менән халыҡ күңелендә һаҡланып ҡалған кешеләр. Әкиәттәрҙә иһә, Октябрь революцияһынан һуң В. И. Ленин тураһында ижад ителгән әкиәттәрҙе иҫәпкә алмағанда, ундай тарихи дөрөҫлөктө, ҡасандыр ысынлап та йәшәгән конкрет кешеләрҙе табып булмай. Әйтәйек, Аҡъял батыр, Ҡамыр батыр, Әбйәлил, Аҡмырҙа һ. б. беҙгә ни тиклем генә көслө тәьҫир итмәһендәр, уларҙың тормошта кем булыуҙарын, ҡайһы замандарҙа йәшәүҙәрен һәм ниндәй эштәр эшләүҙәрен билдәләү мөмкин түгел. Улар шул исемдәге әкиәттәргә художестволыфантазия емеше, йәғни халыҡтың хыялында төҫмөрләнгән ғәҙәттән тыш батырҙар рәүешендә килеп ингәндәр. Әкиәттәрҙәге алтмыш ҡолас ала бейә лә, үҙе бер ҡарыш, һаҡалы мең ҡарыш иргәйел ҡарт та, осоусы балаҫтар менән ҡанатлы толпарҙар ҙа, батырҙарҙы бер урындан икенсе урынға йәшен тиҙлеге менән күсереп ҡуйыусы уҡтар ҙа – барыһы ла уйлап сығарылған, халыҡтың хыялында тыуып, әкиәттәргә күскән.\nӘкиәттәрҙең үҙҙәренә генә хас төҙөлөш формаһы һәм поэтик үҙенсәлектәре бар. Әйтәйек, уларҙың традицион геройҙары, шулай уҡ традицион башланышы һәм тамамланышы бар. Ваҡыт һәм урын төшөнсәләре әкиәттәрҙә шулай уҡ реаль йөкмәткегә әйә түгелдәр. Ваҡиғалар ғәҙәттә мөғжизәле батшалыҡта, ете диңгеҙ аръяғында йәки Ҡафтау артында, ер аҫтында йәки һыу аҫтында, аждаһалар, ен-пәрейҙәр донъяһында, тағы әллә ҡайҙарҙа, әллә ҡайҙарҙа бара; «кәзә команда, өйрәк үрәтник, күркә дисәтник, бүреләр бағауыл, ҡарғалар ҡарауыл булып торғанда, һайыҫҡандар һанат, турғайҙар һалдат, әтәстәр әфисәр, тауыҡтар тылмас булып хеҙмәт иткәндә, арыҫландар ат, йыландар ҡамсы, төлкөләр яусы булып йөрөгән» саҡтар күрһәтелә. Былары ла шулай уҡ халыҡ фантазияһының бер емеше булып тыуғандар һәм әкиәттәргә килеп ингәндәр.\nӘкиәттәрҙә персонаждар ғәҙәттә бер-береһенә ҡапма-ҡаршы булған ике төркөмгә бүленәләр. Сюжет үҫтерелеше, изгелек менән яуызлыҡ көрәшенә ҡоролоп, әкиәт ыңғай геройҙың төрлө-төрлө ҡаршылыҡтарҙы үткәндән һуң, яуыз көстәрҙе барыбер еңеп сығыуын, мотлаҡ рәүештә үҙ маҡсатына ирешеүен күҙ алдына баҫтыра, изгелектең яуызлыҡтан өҫтөн сығыуын күрһәтә.\nФантастик уйҙырма, әлбиттә, бер әкиәттәргә генә хас түгел, ул фольклорҙың күп жанрҙарында урын ала. Ләкин фантастик уйҙырма үҙенең йөкмәткеһе, бигерәк тә идея-эстетик функцияһы төрлө жанрҙа төрлөсә. Әйтәйек, легенда, ҡобайыр һәм хикәйәттәрҙә ул, башлыса, геройҙарҙы идеаллаштырып һүрәтләүҙең бер ысулы булып тора. Фантастик элементтәр уларҙа ни тиклем генә күп булмаһын, фактик нигеҙҙе юҡҡа сығара алмайҙар. Батырҙар тураһындағы ҡобайырҙарҙа, хикәйәттәрҙә һәм легендаларҙа географик урындарҙың, шулай уҡ ырыу, шәхес исемдәренең һаҡланыуы геройлыҡ идеалдарын кәүҙәлән дергән батырҙарҙы халыҡтың үҙ ерлегенән айырмаҫҡа тыры шыуын раҫлай.\nӘкиәттәрҙә иһә ғәҙәти күренештәр ҙә, ысынбарлыҡта бул мағанса үҙгәртелеп, тылсымлаштырып күрһәтеләләр. Шуға күра лә күп кенә фольклорсылар (мәҫәлән, К.С. Аксаков А.Н. Никифоров, Э.В. Померанцева) әкиәтте күңел асыу маҡсатында аңлы рәүештә уйҙырмаға тәғәйенләнгән тылсымлы йөкмәткеле һәм көнкүреш характерендәге прозаик әҫәр тип йөрөтәләр.\nӘлбиттә, хәҙерге ваҡытта, халыҡтың быуаттар буйы өмөт иткәнен тормошҡа ашырыу дәүерендә, иң ҡьйыу хыялдарҙы уҙып китеп, күпкә артта ҡалдырған кибернетика һәм атом заманында, кеше айға аяҡ баҫҡан, йондоҙҙарға уҡталған осорҙа, балаҫҡа йәки уҡҡа ултырып осоп йөрөүҙәргә, күл төбөндәге йәки ер аҫтындағы батшалыҡтарға, урманды – урманға, тауҙы – тауға һуғып йөрөүсе әкиәт батырҙарына, төрлө дейеү, аждаһа, шүрәлеләргә һәм мәскәй әбейҙәргә, үҙе бер ҡарыш, һаҡалы мең ҡарыш иргәйел ҡарттарға бер кем дә ышанмай. Әммә тәүтормош кешеһе быларға ышанған, аждаһа, дейеү кеүек мифик заттарҙы ла ысын, реаль көс тип күҙ алдына кил-лтергән. Бының, әлбиттә, тарихи сәбәптәре бар.\nБилдәле булыуынса, кеше аңында мифологик ҡараштарҙың тыуыуы өсөн кешенең әле көсһөҙлөгө, тәбиғәт көстәренә буйһоноп йәшәүе һәм уларҙы еңергә тырышыуы төп шарт булған. Боронғо кеше үҙен уратып алған донъяны аңларга тырышҡан. Ләкин, аң кимәле түбән булғанлыҡтан, тәбиғәт көстәренең серҙәрен төшөнә лә, уларҙы аңлата ла алмайынса, төрлө мифик заттар образында күҙ алдына баҫтырған. Ваҡыттар үтеп, аңы үҫә, үҙе камилләшә барған һайын, боронғо кеше үҙе аллалаштырып, баш эйеп йәшәгән теге яуыз заттарға ҡаршы сыға башлаған. Ләкин тәбиғәттең аҫау көстәрен реаль рәүештә еңеп сығырға көсө лә, мөмкинлеге лә булмағанлыҡтан, боронғо кешенең хыялында уларҙан да ғәйрәтлерәк батырҙар төҫмөрләнгән. Ул батырҙар, кешегә һыу бирмәҫ аждаһаларҙы, ирекле йәшәргә юл ҡуймаҫ яуыз батшаларҙы еңеп, халыҡтың өмөт һәм теләктәрен хыялда ғына булһа ла ғәмәлгә ашырғандар, шуның менән ҡыуандырғандар, яҡты тормошҡа дәртләндергәндәр. Шул рәүештә тыуып, әкиәттәргә килеп ингән, фантастик уйҙырмала тарихи дәүерҙең төп йөкмәткеһе, конфликте сағылыш алған. Тәүтормош кешеһенең ҡараштары фантастик уйҙырманың йөкмәткеһен дә, характерен дә, үҙенсәлеген дә билдәләгән.\nЗаманалар уҙыу менән кеше аңы ла үҫкән, камилләшкән. Тәбиғәт серҙәренә ул нығыраҡ төшөнә барған. Боронғо кешенең тәбиғәт менән йәмғиәт хаҡындағы мифик ҡараштары әкренләп реаль төшөнсәләргә урын биргәндәр. Әлбиттә, бындай алмашыныу, донъяға мифик ҡараштарҙың үҙгәреүе биктиҙ, хатта бер быуат эсэндә генә лә булмаган, ә күп быуаттарға һуҙылган оҙайлы һәм бик ҡатмарлы тарихи процесс төҫөн ал ған. Был процесс кешелек йәмғиәтенең үҫеш формацияларына бәйләнгән.\nСинфи йәмғиәт тыуып, социаль иҙеү көсәйгән шарттарҙа кеше тормоштағы ҡаршылыҡтарҙы хәл итә алмайынса, һаман фантастик уйҙырмаларға мөрәжәғәт итә. Халыҡ инде синфи иҙеүҙе, социаль тигеҙһеҙлекте инкар итә, үҙ теләгенә һәм өмөт тәренә ярашлы рәүештә яңы бер фантастик донъя ҡора. Тәбиғәттең серле көстәрен кәүҙәләндергән төшөнсәләргә лә хәҙер яңы мәғәнә һалына. Боронғо кешенең донъяға ҡарашын сағылдырған мифик образдар төрлө социаль күренештәргә, синфи мөнәсәбәттәргә күсерелеп йөрөтөлә башлай. Аждаһа, дейеү кеүек мифик заттар яуыз батшаларҙы, хандарҙы кәүҙәләндерә.\nШулай итеп, яңы социаль-тарихи шарттарҙа мифик образдар, элекке мәғәнәләрен юғалтып, яңы йөкмәткегә эйә булалар, поэтик шартлылыҡ төҫөн алалар. Фантастика художестволы уйҙырма рәүешендә ҡулланыла башлай. Бер осраҡта ул тормош күренештәрен күтәренке яһап, идеаллаштырып күрһәтеүгә хеҙмәт итһә, икенсе осраҡта, киреһенсә, сатирик фашлау, көлөү өсөн файҙаланыла. Донъяны фантастик сағылдырыуҙа, хикәйә итеүгә ҡарағанда, эстетик баһалау моменте көсәйә. һабаҡ биреү, тәжрибә туплау һәм фәһем сығарыу әкиәт фантастикаһының айырылғыһыҙ өлөшөнә әүерелә. Халыҡтың тормош тәжрибәһен, эстетик һәм әхлаҡи һығымталарын һәр кемгә аңлайышлы формала киң, тәрән дөйөмләштереп, әкиәттәр йәш быуынды тәрбиәләүҙә халыҡ педагогикаһының мөһим сараһына әйләнә.\nШулай итеп, хеҙмәтсән халыҡ массаларының социаль-политик хәлендәге мотлаҡ хәл ителергә тейеш булып та, уҙған тарихи шарттарҙа хәл ителмәгән һәм хәл ителеүе мөмкин дә булмаған актуаль, тормошсан конфликттәрҙең, коллизияларҙың фантастик уйҙырма характерен алыуҙары әкиәт жанрының үҙенсәлеген билдәләүсе төп һыҙат булып тора. Беҙҙең заман совет фольклорсылары әкиәттәрҙең тәбиғәтен ентекләп өйрәнеү һөҙөмтәһендә тап ошондай һығымтаға киләләр. Ләкин был – әкиәт жанрының ысынбарлыҡтан бөтөнләйгә айы-рылыуы тигән һүҙ түгел, әлбиттә. Фольклорҙың башҡа жанр ҙарындағы кеүек үк, әкиәттәрҙә лә реаль ысынбарлыҡ сағыла. Тик ул тормошто фантастика закондары буйынса кәүҙәләндерә, ә фантастика закондары, үҙ сиратында, тормош закондарына ярашлы итеп төҙөлә. Был фантастикала реаль ысынбарлыҡ үҫенең икенсе төрлө, тышҡы яҡтан үҙенә оҡшамаған сағылышын ала. Проф. Н.К. Дмитриев һүҙҙәре менән әйткәндә, «әкиәт һәм тормош туранан-тура антипод түгел: һәр саҡ, хатта фантастика саманан тыш шаштырылған ваҡытта ла, әкиәт (әгәр ул художестволы булһа) реаль тормош нормалары менән иҫәпләшә. Икенсе төрлө әйткәндә, әкиәт – реаль тормоштоң ниндәйҙер бер айырым («тылсымлы») күҙлектән сығып яһалған проекцияһы, фантазияның югары нөктәһенән төшөрөлгән тормош картаһы ул».\nӘкиәттәрҙә ысынбарлыҡтың фантастика закондары буйынса сағылдырылыуы тормош дөрөҫлөгөн боҙоуҙы, инкар итеүҙе аңлатмай. Фантастик уйҙырма менән тормош дөрөҫлөгө әкиәттәрҙә органик рәүештә бәйләнгәндәр. Әкиәт фантастикаһы сикһеҙ күпертелгән саҡтарҙа ла уның йөкмәткеһе, бер яҡтан, тормош дөрөҫлөгө менән аҡланһа, икенсе яҡтан, тормош дө рөҫлөгөн асыуға ярҙамлаша. Әкиәттәрҙә һөйләнгән фантастик хәл-ваҡиғалар, фантастик персонаждар, уларҙың эш-ҡыльғы һәм үҙ-ара мөнәсәбәттәре – барыһы ла тормош дөрөҫлөгөнә ярашлы итеп төҙөлә. «Алтынҡойроҡ-Көмөшъял» әкиәтендә ата-әсәһенән етем ҡалған Ҡыҙрас ауыл байына эшкә яллана. Ҡомһоҙ бай, эш хаҡын түләмәҫ өсөн, Ҡыҙрасҡа ауыр шарт ҡуя: Ҡыҙрас, байҙың аунаҡсый торған ишәген һыу ҡойондороп, аунаҡсытмайынса өйгә алып ҡайтырға тейеш. Ҡыҙрас бының сараһын тапһа ла, бай уны эштән ҡыуып сығара. Бын да социаль дөрөҫлөккә ҡаршы килеүсе бер нәмә лә юҡ. Ҡыҙрастың ишәккә ҡарата күргән сараһы ла (энә менән ишәктең ҡойроҡ төбөнә ике тапҡыр сәнсеүе) хайуандың кире холҡо менән аҡлана: мәкерле хужаның тиҫкәре хайуаны үҙенә лайыҡлы язаны ала һәм бай ҙа көлкөгә ҡала. Ҡыҙрастың, яңынан эш эҙләп, ситкә сыгып китеүе, тағы ла ауырыраҡ шарттарға риза булып, икенсе бер байға йылҡы көтөргә ялланыуы шулай уҡ тәбиғи, сөнки урманда аңҡы-тиңке йөрөп хәлдәп тайған, бүреләр талауынан саҡ ҡотолған Ҡыҙрасҡа башҡаса әмәл юҡ. Уның әс көн, өс тән буйы керпек тә ҡаҡмай Йондоҙ ҡашҡаны аңдығандан һуң, хәлдән тайып, йоҡоға талыуы, Йондоҙ ҡашҡаның ҡасып китеүе, уянғас, Ҡыҙрастың ҡыуа төшөүе – барыһы ла тормош логикаһына тап килә. Йондоҙ ҡашҡаның ҡолоно Ҡыҙрасҡа эш хаҡы урынына вәғәҙә ител гән. Ҡыҙрас өсөн, һеңлеләре өсөн был ҡолон – тормош көтөү, йәшәү сығанағы тигән һүҙ. Шуға күрә Ҡыҙрас Йондоҙ ҡаш ҡаны эҙәрлекләмәйенсә, уның ҡолонон алып ҡайтманынса булдыра алмай. Әкиәттә Йондоҙ ҡашҡаның диңгеҙҙә ҡолон лауы, ҡолононоң алтын ҡойроҡло, көмөш яллы булыуы, Алтынҡойроҡ-Көмөшъялдың телгә килеүе – боронғо кешенең хайуан культенә бәйләнешле тыуған был фантастик уйҙырмалар хеҙмәтсән халыҡтың эксплуататорҙарға ҡаршы көрәшен асыуҙа мөһим роль уйнайҙар.Әкиәттәрҙе халыҡ теләгенә яуап биргән нәмә идеаллашты-рылған, ә яуап бирмәгәндәре, киреһенсә, һуңгы сиккә еткере леп фашланған. Әйтәйек, ҡуян – иң ҡурҡаҡ һәм рәнйетелгән хайуан – әкиәттәрҙә йыш ҡына еңеүсе булып сыға. «Йомарт ҡуян» әкиәтендә, мәҫәлән, ул айыуҙарҙы, бүреләрҙе эшкә ҡушып ҡуя. Халыҡ көсһөҙҙәрҙе көслө, иҙелеүселәрҙе азат, ярлыларҙы муллыҡта, ҡайғылыларҙы шатлыҡта йәшәүсе итеп күрергә теләгән һәм ҡапма-ҡаршы тороусы көстәрҙең реаль мөнәсәбәтен үҙе теләгәнсә үҙгәрткән. Әкиәттәрҙең был үҙенсәлекле һыҙаты хаҡында А. М. Горький: «Әкиәттәрҙә бөтәһенән элек «уйҙырма» фәһемле»,– тигән, һәм әкиәт уйҙырмаһында ул кешенең факттан бик күпкә алға ҡарай алыу һәләтен күргән.\nШулай итеп, «әкиәт яҙмышы – ул иң элек фантастик уйҙырма яҙмышы, ә фантастик уйҙырма яҙмышы үҙ сиратында хеҙмәтсән халыҡтың тарихе, уның тәбиғәттең һәм йәмғиәттең яуыз көстәрен еңеү өсөн көрәше менән бәйләнгән». Ысынбарлыҡ, конкрет социаль-тарихи шарттар әкиәт фантастикаһының йөкмәткеһен дә, үҙенсәлеген дә тәшкил иткәндәр, әкиәттең идея юнәлешен, сюжет типтарын, персонаждарҙың характерен һәм хикәйәләү стилен билдәләгәндәр.


Бәхетле әсә, бәхетле ҡатын, бәхетле уҡытыусы\n7 Март 2018, 17:34\nГүзәл затты көсһөҙ, тиҙәр. Әммә нәҡ ана шул көсһөҙ гүзәл затта бар донъяның нуры, ғәме. Изгелекле бөйөк әсә лә, намыҫлы эшсән дә, ғаилә күгендәге яҡты ҡояш булып йән-йәрен йылытыусы, ҡурсалаусы тоғро ҡатын да ул. Нәҡ ошо һүрәтләүгә Мораҡ башҡорт гимназияһының абруйлы уҡытыусыһы Фәимә Мусина үҙенең күркәм булмышы, йәшәйеше менән тап килә.\nРайонда, хатта республикабыҙҙа уның уҡыусылары инглиз телен уҡыта икән, тимәк, ул үҙенә лайыҡлы алмашсылар әҙерләгән. 2015 йылда республика кимәлендә үткәрелгән “Урал батыр”эпосын инглиз телендә яттан һөйләү конкурсында нәҡ уның уҡыусыһы – Гүзәлиә Ғафарова райондан иң беренсе булып ҡатнашып, 1–се урынды алды. Быйылғы уҡыу йылында ла Өфөлә үткән ошо уҡ бәйгелә ул уҡыусылары менән ҙур еңеүҙәр яулағаны хаҡында баҫмабыҙҙа яҙғайныҡ инде. Хөрмәтле педагогтың тырыш хеҙмәте етәкселек тарафынан да тейешенсә баһалана: 2005 йылда БР Мәғариф министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә, БР-ҙың мәғариф алдынғыһы исеменә лайыҡ була. Балалар, ата-әсәләр, коллегалары араһында Фәимә Заһит ҡыҙының абруйы ҙур. Кәрәк саҡта талапсан була белгән уҡытыусының изге йөрәгендә һөйөү-наҙға ла урын етәрлек, үҙе етәкләгән 7-се класс уҡыусыларына әсәйҙәрсә йылы хәстәр менән тик аҡ теләктәр генә теләп яна. Шул бөтәһе үҙе оло бәхет түгелме ни?!.\n- Әсә булараҡ та, ҡатын-ҡыҙ булараҡ та сикһеҙ бәхетлемен, - ти Фәимә Заһит ҡыҙы. – Балаларым, апайым, тормош иптәшем һау, улар тормошомда ныҡлы терәк. Земфира ҡыҙымдың ике ҡыҙын наҙлап һөйөү ҙә оло бәхет минең өсөн, Әнүәр улым “әсәй” тип өҙөлөп тора. Ҡатын-ҡыҙ донъяға шуның өсөн яралған бит инде, изгелекле әсә, яҡшы ҡатын булырға, көсһөҙ зат булып иркәләнге килһә лә ҡай сағында, ирҙәр менән бер рәттән донъя тотҡаһылай иңдәргә ҙур бурыстар алыу, хеҙмәт һәм тормош яланында сынығыу – беҙҙең йәмғиәтебеҙҙең талабы. Татыу ғаиләм, яратҡан эшем һәм егәрле коллективым өсөн яҙмышыма ифрат рәхмәтлемен.\nЭйе, изгелекле әсә һәм һөйөклө ҡатын, хөрмәтле уҡытыусы – һеҙ өсләтә бәхетле кеше, Фәимә Заһит ҡыҙы! Тик Хоҙай ошо оло бәхеттән һеҙҙе айырмаһын, йөрәгегеҙҙә үҙегеҙ яҡҡан дәртле яҙҙар мәңге һүнмәһен.


Николай Иванович Кузнецовтың ( 1911 йылдың 27 июлендә тыуған) Гитлер армияһы офицеры ҡиәфәтендә дошман тылында тиңе булмаған батырлыҡтар эшләүе билдәле.\nӨфөлә Советтар Союзы Геройы, совет разведчигының бер туғаны Лидия Ивановна Брюханова йәшәгән. Ул үҙенең ағаһы тураһында түбәндәгеләрҙе һөйләп ҡалдырған: "Беҙ Свердлов\nөлкәһенең ҙур булмаған Зырянка ауылында тыуып үҫтек. Бала саҡтан уҡ Коля крәҫтиән хужалығы буйынса атайҙың беренсе ярҙамсыһы булды. Һары сәсле, ҡыйыҡ яғалы күлдәк кейгән 15 йәшлек Коляның һабан артынан атлағаны әле лә күҙ алдымда. Шул йылды беҙ атайһыҙ ҡалдыҡ, ул оҙаҡ ауырыуҙан һуң беҙҙе\nҡалдырып китеп барҙы.\nНемец телен Коля Талица ете йыллыҡ мәктәбендә өйрәнә башланы. Уҡытыусы немец һәм француз телдәрен һыу кеүек эсә и не. Нәҡ ул Коляла сит телгә ҡарата ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы ла инде. Һуңынан, техникумда уҡығанда, эшләгәндә ул немец теле\nбуйынса үҙаллы шөғөлләнде.\nБала саҡтан саңғыла, конькиҙа йөрөргә яратты, яҡшы атырғ а өйрәнде. Коляның курсташтары Талица урман техникумында Осоавиахим линияһы буйынса оборона эшен Кузнецов\nетәкләгәнен хәтерләй. Шул ваҡытта уҡ ул иптәштәре менән тайгала аҙашмаҫҡа, браконьерҙарҙы эҙәрлекләргә өйрәнә.\n1934 йылда Николай Кузнецов Свердловск ҡалаһына күсеп килде, мин дә, ағайым Виктор ҙа был ваҡытта шунда йәшәй инек . Коля ситтән тороп Урал индустриаль институтында уҡыны,\nмашиналар төҙөү заводының конструкторлыҡ бюроһына эшкә инде. 1935 - 36 йылдарҙа "Уралмашта" Германия фирмаларынан ҡ айтарылған ҡорамалдарҙы урынлаштырыу һәм эшләтеү өсөн саҡырылған немец инженерҙары күп ине. Николай беҙҙең тәнҡитләүҙәргә ҡолаҡ һалмайынса, немец белгестәре менән\nдуҫлашты, уларҙың манераһын, психологияһын, ғәҙәттәрен үҙләштерҙе.\n1938 йыл башында уны Мәскәүгә саҡырҙылар, Николай дәүләт хәүефһеҙлеге органдары системаһында эшләй башланы. Шунда уҡ чекислыҡ сынығыуын үтте, был уға дошман тылында эшләгән\nваҡытта ныҡ ярҙам итә.\n1942 йылдың йәйендә Николайҙы Д. Н. Медведев\nетәкселегендәге айырым тәғәйенләнеш отрядына саҡыралар. Ике айҙан һуң, кәрәкле әҙерлектәр үтеп, парашютта дошман тылына төшөрөлә.\nҠырҡ икенсе йылдың октябрь айында офицер Зиберт документтары буйынса эшләүсе Кузнецов тәүгә Ровно ҡалаһы\nурамдарында пәйҙә була. Совет разведчигы гитлерсы\nофицерҙар менән бәйләнеш булдыра, уларҙың хәрби серҙәрен асыу буйынса эш алып бара. Ул тапҡан ҡиммәтле мәғлүмәт\nМәскәүгә оҙатыла. Ровнола ул финанстар буйынса советник\nгенерал Гель, Украинаның дөйөм һорауҙар буйынса рейхкомиссары генерал Кнут, Украина рейхкомиссариаты\nэргәһендәге бүлек начальнигы Гитель, баш судья СС оберфюреры Функ, Украинаның сәйәси эштәр буйынса\nнаместнигы урынбаҫары Даргелде юҡ итә. Көпә - көндөҙ каратель ғәскәрҙәре командующийы генерал фон Ильген ҡаланан урлап алып сығыла.\nНемец - фашист илбаҫарҙарының тылында махсус хәрби заданиеларҙы өлгөлө рәүештә башҡарыуы һәм күрһәткән\nҡыйыулыҡтары өсөн Николай Ленин ордены менән наградлана.\n1943 йылда уға тағы бер эш - Львов ҡалаһында разведка эш ен йәйелдереү йөкмәтелә.\n1944 йылдың ғинуар айында Кузнецов подполковник Петерсты атып үлтерә, һуңынан Галицияның вице - губернаторы Бауэрҙың да һуңғы көнө етә.\nБеренсе тапҡыр ағайымдың батырлығы тураһында мин партизандар отряды командиры Д. Н. Медведевтың "Был Ровно янында булды", "Рухы менән көслөләр" китаптарынан уҡып белдем.\nХәҙер уның һәләк булыуы тураһында. Львовты азат иткәндән һуң гестапо архивтарында Берлинға адресланған телеграмма табыла. Унда украин милләтселәре тарафынан өс совет агенты тотолоуы, уларҙың береһенең обер - лейтенант Зиберт исеменә документтары булыуы һәм уларҙың ҡаршылыҡ күрһәткән ваҡытта ү лтерелеүе тураһында хәбәр ителә. Николай Иванович Кузнецовтың хәрби дуҫтары уның тере килеш дошман ҡулына эләгеүенә ышанмай һәм уның нисек һәләк булыуын ентекләберәк тикшерергә ҡарар итә. Һөҙөмтәлә түбәндәгеләр асыҡлана.\n1944 йылдың 8 мартынан 9 мартына ҡараған төнөндә Николай Иванович хәрби дуҫтары Ян Калинский һәм Иван Белов менән бергә урманда оҙаҡ ваҡыт аҙашып йөрөгәндән һуң ауыл ситенә\nбарып сыға һәм элемтә пункты урынлашырға тейеш булған иң\nситтәге йорттоң ишегенә шаҡыйҙар. Хатала герман фашистарына хеҙмәт итеүсе бандерасылар булып сыға. Ҡыҫҡа ваҡытлы көрәштән һуң, хәлдән сығыу юлы булмауын күреп, Николай Иванович үҙен граната менән шартлата".\n... Өфөнөң 105 - се мәктәбе музейында Советтар Союзы Геройы Н. И. Кузнецов тураһында ҡыҙыҡлы материал тупланған.\nӨфө ҡала советының башҡарма комитеты ҡарары менән 1965\nйылдың 28 майында Өфөнөң Орджоникидзе районындағы\nурамдарҙың береһенә Николай Кузнецовтың исеме бирелә.\nБөгөн геройҙың данлы исеме яҡлауға мохтаж. Разведчик\nгитлеровсыларға ҡаршы үҙен аямай көрәшкән Львов ҡалаһында у ның һәйкәле һүтеп алына. Свердловтан килеп, уның һәйкәлен тыуған яғына, Уралға алып ҡайтып ҡуялар.\n1998 йылдың көҙөндә Н. И. Кузнецовтың Львовтағы Дан\nҡалҡыулығындағы ҡәберендәге барельеф емерелә һәм кислота


2018 йыл өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға дәғүәселәр билдәләнде // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n2018 йыл өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға дәғүәселәр билдәләнде\n10:50, 5 сентября 2018 Мәҙәниәт\n1. Балтабаева Гүзәлиә Салауат ҡыҙы, «Башҡортостан» гәзитенең социаль проблемалар бүлеге мөдире. «Башҡортостан» гәзитендә баҫылып сыҡҡан публицистик мәҡәләләр серияһы өсөн «Башҡортостан» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n2. Вәлитов Октябрь Кәли улы, философия фәндәре докторы, профессор. «Кызыл таң» гәзитендә баҫылып сыҡҡан публицистик мәҡәләләр һәм аналитик материалдар серияһы өсөн «Кызыл таң» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n3. Ғәфүрова Светлана Марсиль ҡыҙы, «Истоки» гәзите хәбәрсеһе. «Истоки» гәзитендә баҫылып сыҡҡан «Терра Башкирия: неизвестное об известном» фоторепортаждар циклы өсөн «Истоки» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n4. Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы, иҡтисади фәндәр кандидаты. «Ватандаш» журналында, «Республика Башкортостан» һәм «Истоки» гәзитттәрендә баҫылып сыҡҡан материалдар; «Башкирская нефть и ее первопроходцы (18-20 вв.)» (Д.И. Михайлов менән авторҙашлыҡта) китабы өсөн «Ватандаш» журналы редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n5. Зәйнуллин Рәшит Рәил улы, «Шоңҡар» журналының өлкән мөхәррире. «Шоңҡар» журналында баҫылып сыҡҡан аналитик мәҡәләләр циклы; «Йәшәү көсө» китабы өсөн «Шоңҡар» журналы редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n6. Ҡаһарманова (Хәбилова) Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы, «Киске Өфө» гәзите хәбәрсеһе. «Киске Өфө» гәзитендә баҫылып сыҡҡан публицистик мәҡәләләр серияһы өсөн «Киске Өфө» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n7. Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы, «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире. «Яҙмышымда – «Башҡортостан ҡыҙы» әҙәби-публицистик китабы һәм «Башҡортостан ҡыҙы» журналында баҫылып сыҡҡан материалдар өсөн «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n8. Низамова Рәзилә Ғәйнислам ҡыҙы, журналист, «Заман һулышы» китабы өсөн. Премияға дәғүә итеүгә китапты автор тәҡдим иткән.\n9. Ырыҫҡужина Рәзилә Ишбулды ҡыҙы, Ш. А. Хоҙайбирҙин йорт-музейының ғилми хеҙмәткәре, «Башҡортостан», «Йәшлек», «Һакмар» (Баймаҡ районы) гәзиттәрендә, «Ватандаш» журналында баҫылып сыҡҡан материалдар серияһы; «Тамара Хоҙайбирҙина тураһында хәтирәләр» китабын төҙөгән өсөн. Премияға дәғүә итеүгә материалдарҙы автор тәҡдим иткән.\n10. Садиҡова Оксана Фәрит ҡыҙы, «Уфимские нивы» гәзитенең баш мөхәррире. Гәзиттә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар серияһы өсөн «Уфимские нивы» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n11. Сәлимов Ниязбай Булатбай улы, Башҡортостан Республикаһы Милли архивы дәүләт ҡаҙна учреждениеһы директоры урынбаҫары, «Башҡортостан», «Йәшлек», «Киске Өфө», «Нур» гәзиттәрендә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар серияһы өсөн. Премияға дәғүә итеүгә материалдарҙы автор тәҡдим иткән.\n12. Ситдиҡова Венера Фәнис ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһы «Башҡортостан» ТРК ДУП-һының «Юлдаш» радиоһы комментаторы. «Башкорттар», «Рухият», «Язмыштарза — ил тарихы» тапшырыуҙары өсөн «Башҡортостан» ТРК ДУП-һының «Юлдаш» радиоһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n13. Һөйөндөкөв Хәлил Төхвәт улы, отставкалағы медицина хеҙмәте подполковнигы «Башҡортостан», «Йәшлек», «Киске Өфө» гәзиттәрендә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар серияһы өсөн. Премияға дәғүә итеүгә материалдарҙы автор тәҡдим иткән.\n14. Толомғужин Зөфәр Ғәли улы, журналистика ветераны. «Йыртҡыс йыртҡыслығын итә» китабы өсөн «Салауат» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n15. Ханмырҙина Лиана Айҙар ҡыҙы, «Игенсе» гәзитенең бүлек мөдире. Был гәзиттә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар серияһы өсөн «Игенсе» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\n16. Хәзимов Хәнис Ситдиҡ улы, хеҙмәт ветераны һәм Ғарипов Риф Адис улы, математика уҡытыусыһы. «Уразай һәм уразайлылар» китабы өсөн «Балтач таңнары» гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.\nҮҙ фекерегеҙҙе, тәҡдимегеҙҙе һәм иҫкәрмәләрегеҙҙе матбуғат биттәрендә, телевидение һәм радио программалары йәки түбәндәге адрес буйынса хат аша еткерергә мөмкин: 450076, Өфө ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 13, 10-сы ҡат, Башҡортостан Журналистар союзы. Телефон-факс: 276-42-66.


Хәбәрҙәр: Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) тиңе булмаған холҡо\nАллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) тиңе булмаған холҡо\nУның гүзәл йөҙө һоҡланғыс яҡтылыҡ һибеп торҙо, телмәре асыҡ һәм талғын, хәрәкәттәре – нәзәкәтле, һүҙҙәре – тәьҫирле, һөйләмдәре – хатаһыҙ, хәбәре тәрән мәғәнәле ине. Даимән һағыш һәм өҙлөкһөҙ уйланыуҙар Уның юлдашы булды.\n«Хаҡтыр, Әхирәт көнөндә Аллаһ менән ҡауышыуға ышанғандар һәм Аллаһты күп зекер иткәндәр өсөн Пәйғәмбәрҙә үрнәк сифаттар бар.» (Әхзәб (Төркөмдәр), 21)\nКүркәм холоҡ – бөйөк шәхестең нигеҙе\nБөйөк шәхес булған Аллаһ Илсеһе Мөхәммәт Мостафа (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) тормошо - Ҡиәмәткә ҡәҙәр йәшәйәсәк бөтә быуындар өсөн камил үрнәк.\nҺис шикһеҙ, был бөйөк шәхестең нигеҙе – күркәм холҡо, Изге Ҡөрьәндә ул турала шулай әйтелә: «Һин, әлбиттә, юғары әхлаҡҡа эйә кеше» (Нун (Ҡәләм), 4)\nУл һүҙ менән генә Изге Ҡөрьәнгә өйрәтмәй, Ул тормошта Ҡөрьәндең тере кәүҙәләнеше була.\nЙәбирҙән (раҙыйаллаһу ғәнһү) алынған хәҙис буйынса, Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) әйткән: «Аллаһу Тәғәлә мине гүзәл әхлаҡты тамам ҡылыу өсөн ебәргән.» (Муватта, 904; Байхаки, ас-Сунануль-Кубра», X, 192)\nУның ҡайһы бер күркәм сифаттары\nУның гүзәл йөҙө Илаһи яҡтылыҡ һибеп тора, тауышы - аһәңле, хәрәкәттәре – нәзәкәтле була. Телмәре - талғын, асыҡ һәм аңлашылы. Ул буш һүҙҙәр һөйләмәй, һәр һүҙе урынлы, хикмәт һәм нәсихәт менән тулы була. Телмәрендә мәғәнәһеҙ буш һүҙҙәр ҡулланмай. Ғәйбәт, юҡ-бар хәбәр Уны ҡыҙыҡһындырмай. Һәр кеше менән Ул уның аңлау кимәленә ярашлы һөйләшә. Ул бик йомшаҡ күңелле, баҫалҡы була. Ҡысҡырып көлмәй, хахылдамай. Берәү Уның менән ҡапыл осрашһа, Уның һоҡланғыс күркәмлеген күреп тетрәнә. Уға күңел бағлап, һөйләшеүгә лайыҡ булғандар артабан бөтә йөрәге менән Уға бәйләнә.\nИзге күңелле кешеләргә Ул айырыуса хөрмәт менән ҡарай, туған-тумасаһына ифрат йомарт була. Ғаилә ағзалары менән дә, сәхәбәләре менән дә, ғөмүмән бөтә кешеләр менән дә Ул кеселекле була.\nҮҙенең хеҙмәтселәренә мөғәмәләһе һәр саҡ күркәм була: үҙе нимә ашаһа, шуны ашата, үҙе нимә кейһә, шуны кейендерә. Йомарт һәм киң күңелле, һиҙгер һәм йомшаҡ, ә кәрәк булһа – тәүәккәл йәки күндәм.\nУл вәғәҙәләренә һәм анттарына тоғро, ғәҙел һүҙле була. Әхлаҡ, аҡыл, зирәклеккә килгәндә, Ул бөтә кешеләрҙән дә өҫтөн.\nБер һүҙ менән әйткәндә, тышҡы яҡтан күркәм, рухи яҡтан иң камил булған Аллаһтың гүзәлдәрҙән-гүзәл ижад емеше.\nДаимән һағыш һәм өҙлөкһөҙ уйланыуҙар Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) юлдашы була. Ихтыяж тыумаһа, Ул һөйләшмәй.\nУның өнһөҙлөгө оҙаҡҡа һуҙыла. Һөйләй башлаһа, ярты һүҙҙә туҡтап ҡалмай, башлаған фекерен аҙағынаса әйтеп бөтөрә. Һүҙҙәре үткен һәм мәғәнәле була.\nТелмәрендә артыҡ йәки мәғәнәһе осланмған һүҙҙәр булмай. Тәбиғәте менән игелекле һәм йомшаҡ булһа ла, Ул тәүәккәллеге, рухи ныҡлығы, сабырлығы менән тирә-йүндәгеләрҙә оло ихтирам уята.\nАсыуы килгәндә, Ул урынынан тормай. Ул берәүҙең хоҡуғы боҙолғанда, йәки хәҡиҡәт кире ҡағылғанда ғына асыулана. Аллаһ бар ҡылғандарҙың кескәй генә хоҡуғы боҙолоуға ла битараф ҡала алмай, хоҡуҡтар кире ҡайтарылғанға ҡәҙәр, асыуы баҫылмай. Ә үҙе өсөн ул һис ҡасан бәхәскә инмәй.\nУл рөхсәтһеҙ берәүҙең дә өйөнә аяҡ баҫмай. Йортондағы ваҡытты Ул өс өлөшкә бүлә: бер өлөшөн Аллаһҡа ғибәҙәттәргә бағышлай, икенсе өлөшөн – ғаиләһенә, ә өсөнсө өлөшөн – үҙенә. Үҙенә бүленгән ваҡытта Ул, ябай һәм дәрәжәле кешеләрҙе айырмайынса, берҙәй ихласлыҡ менән халыҡты ҡабул итә.\nАллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һәр ғәмәле һәм һәр халәте Аллаһтың исемен зекер итеү була – зекруллаһ.\nӘгәр берәү, мохтажлығын һөйләп, нимәлер һораһа, Ул уның йомошон үтәмәй тороп тынысланмай. Бик тә йомошон үтәй алмаһа, йомшаҡ һүҙ менән булһа ла тынысландыра. Бәләгә ҡалған кешене һәр ваҡыт ҡыҙғана.\nНиндәй генә әҙәм булмаһын, дәрәжәһенә, байлығына, ғилеменә ҡарамайынса, Уның яҡшы мөғәмәләһенә лайыҡ була. Уның йыйылыштарында яғымлылыҡ, ғилем, баҫалҡылыҡ, сабырлыҡ, Аллаһтың биргәненә шөкөр итә белеү һәм вәғәҙәгә тоғролоҡ юғары баһалана.\nХаталар, етешһеҙлектәр өсөн Ул ғәйепләмәй, ә нәсихәт биреү кәрәк булһа, үпкәләтмәҫ һәм рәнйетмәҫ өсөн, йомшаҡ һәм әҙәпле итеп кешенең хатаһына ишара яһай. Ул башҡаларҙың кәмселектәрен, хаталарын эҙләү менән шөғөлләнмәй, башҡаларға ла быны эшләүҙе тыя, сөнки Илаһи әмер имеш-мимештәрҙе, башҡалар хаҡында мәғлүмәт йыйыуҙы тыя.\nҮҙебеҙҙе Уның әхлағы менән биҙәү\nСәғәҙәт быуатынан алып Исламдың бөйөк шәхестәре Аллаһ Илсеһенә (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хас әхлаҡи сифаттарға эйә булыу аша юғары рухи кимәлгә күтәрелә. Пәйғәмбәребеҙ холҡон алыуға ирешкән тәҡүә әүлиәләрҙең рухи мәғрифәт тулы йөрәктәре Илаһи мөхәббәт менән тула. Һуңғы һулыштарына тиклем улар Илаһи әмергә буйһоноп йәшәй, ер ҡиммәттәренең тартыуына бирешмәй. Илһамланып изге эштәр ҡылып, улар үҙҙәренең тормошон ғилем, рухи мәғрифәт, дин юлында фиҙакәр хеҙмәт, ихлас ғибәҙәттәр менән тултыра.\nАллаһу Тәғәлә Аллаһ Илсеһенә (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хас әхлаҡи сифаттарға эйә булғандарҙың ҡәлбен нурландыра һәм дәрәжәһен үҫтерә. Исламға ҡәҙәр һис йәлләмәй яңы тыуған ҡыҙын тереләй күмгән Ғүмәр (раҙыйаллаһу ғәнһү), Пәйғәмбәребеҙҙең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) әхлаҡи тәрбиәһен алып, хаким булып китә, хәстәрлек һәм шәфҡәтлек кәүҙәләнешенә әүерелә. Күңеле шул ҡәҙәр нескәрә, Тигр йылғаһы буйында бер һарыҡты бүре тамаҡлауы ихтимал тигән уй ғына ла уның йөрәген өтә.\nАллаһ үҙенә итәғәт итмәүҙе ғәфү итмәй\nАллаһу Сүбхәнәһү үә Тәғәлә бөтә ғаләмдәргә рәхмәт булып килгән Пәйғәмбәренән (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) йөҙ борғандарҙы, итәғәтһеҙ булғандарҙы түбәнһетә, яҡшы ҡарашынан мәхрүм итә, ә Уға дошманлығын ҡалдырмаһа, язаһын да бирә.\nМәүләнә (рәхмәтуллаһи ғәләйһи) былай тип яҙа:\n«Бер әҙәм, ауыҙын ҡыйшайтып, Пәйғәмбәребеҙҙең фатихалы исемен мыҫҡыллап әйтә, бынан һуң ауыҙы шул ҡыйыш килеш тороп ҡала. Тәүбәһенә килеп, был ғәмәле өсөн ғәфү үтенеп, ул ялбара: «О Илаһи ғилемгә һәм йәшерен серҙәргә лайыҡ булған Мөхәммәт… Мин, наҙанлығым арҡаһында, һинән көлдөм. Ә баҡтиһәң, мыҫҡыл итеп көлөү тейешле әҙәм - мин үҙем…»\n«Донъябыҙҙы яҡтыртҡан ҡояшҡа яла яғыу, унан кәмселек эҙләү, асылда, үҙеңде мыҫҡыл итеү һәм үҙеңдән шул рәүешле көлөү ул: «Минең ике күҙем дә һуҡыр, бөтә ер ҡараңғы, тоноҡ.»\nАллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) гүзәл әхлағына ҡара яғыуға йүнәлтелгән бындай ғәмәлдәрҙе яман ғәҙәттәре, рухи кәмселектәре Аллаһ асыуына тарыр кимәлгә еткән әҙәмдәр ҡыла. Был хәҡиҡәтте Мәүләнә (рәхмәтуллаһи ғәләйһи) шулай аңлата:\n«Әгәр Аллаһ берәүҙең битлеген сисергә һәм әшәке яҡтарын асып һалырға теләһә, Ул уның күңеленә игелекле кешеләрҙе һүгеү теләген һалыр.»\nИлаһи мәрхәмәткә лайыҡ булыу\nИлаһи мәрхәмәткә лайыҡ булыу өсөн, башҡаларҙың кәмселектәрен, гонаһтарын эҙләргә түгел, үҙеңдең хаталарыңды, етешһеҙлектәреңде төҙәтергә кәрәк. Мәүләнә Руми (рәхмәтуллаһи ғәләйһи) әйтә:\n«Аллаһ берәүҙең етешһеҙлектәрен йәшерергә теләһә, Ул шулай ҡыла: әҙәм башҡаларҙың кәмселектәрен һәм етешһеҙлектәрен күрмәй башлай һәм улар хаҡында һөйләмәй.»;\n«Аллаһ беҙгә ярҙам итергә теләһә, йөрәгебеҙгә күҙ йәштәре менән Уға ялыныу теләген һала. Аллаһты һөйөп илаусы күҙҙәр ни ҡәҙәр бәхетле. Раббыһына ялҡынлы мөхәббәт менән янған йән ни ҡәҙәр гүзәл.»;\n«Күҙ йәштәренән һуң, шатлыҡ килә. Ваҡиғалар осланышын күрергә һәләтлеләр һәр саҡ бәхетле һәм шат. Ағын һыу булған ерҙә үләндәр йәшәрә. Түгелгән күҙ йәштәренән һуң, Илаһи шәфҡәт тарала.»;\n«Әхүәле рухиәңдә сәскәләр атыуын теләһәң, яфа сигеп, баҡсаларҙы һуғарған һыу тәгәрмәсе ише күҙ йәштәреңде түк. Йәш түккең килһә, күҙҙәре йәшкә күмелгәндәрҙе ҡыҙған. Миһырбанлы булғың килһә, көсһөҙҙәргә һәм бәхетһеҙҙәргә миһырбанлы бул.».\nШағир ни ҡәҙәр гүзәл әйткән:\n«Сәғәҙәткә осам тиһәң,\nзарлыларға бәхет өләш.\nКөйөнөстән ҡасам тиһәң,\nҺағышлыға шатлыҡ өләш.»\nБәхетһеҙҙәр, йәберләнгәндәр хаҡында хәстәрлек, уларҙы ҡыҙғаныу - Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) әхлағына хас булған иң иң күркәм сифат.\nӘбү Усама (раҙыйаллаһу ғәнһү) былай тип һөйләй:\n«Пәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Изге Ҡөрьән һүҙҙәрен ҡулланып һөйләне. Аллаһты йыш зекер ҡыла ине. Уның вәғәздәре ҡыҫҡа, намаҙҙары оҙон булды. Хәйерселәр, бәхетһеҙҙәр янында булыуҙы ул үҙе өсөн түбәнселек тип һанаманы, ә киреһенсә, бынан кинәнес тапты.»\nТөп бурысыбыҙ – көнө-төнө ғәмәл дәфтәребеҙгә яҙыласаҡ изге ғәмәлдәрҙе күберәк ҡылыу һәм, Хисап көнөндә Раббыбыҙ хозурына лайыҡлы сүрәттә барып баҫыу өсөн, алған сауаптарҙы юғалтмау.\nИген келәтендәге сысҡан\nБүләк итеп бирелгән ғүмеребеҙҙе тейешенсә баһаламайынса, ихлас ғибәҙәттәр һәм Аллаһу Тәғәләгә хыянатһыҙ хеҙмәт мөмкинлеген ҡулдан ысҡындырһаҡ, беҙ оло-ғара ҡазаға ҡаласаҡбыҙ. Әммә икенсе хәүеф тә бар: рухи ғәмһеҙлек, көнсөллөк, дошманлыҡ, хөсөтлөк, ғәйбәт, ялған менән изге ғәмәлдәрҙе таплап, шикле, харам нәмәләрҙән һаҡланмайынса, «Әхирәт банкроты» хәлендә лә ҡалыу.\nФани донъяла игелектәр ҡылыу өсөн мөмкинлектәр бихисап, тик, аҡсаны көн һайын уйламай уңлы-һуллы сарыф иткән кеүек, сауаптарыңды ла елгә осороу ҡурҡынысы бар. Был ҡурҡыныстарҙы Мәүләнә Руми (рәхмәтуллаһи ғәләйһи) шулай тасуирлай:\n«Был донъяла йәшәгәндә, беҙ келәткә һаҡлау өсөн иген ташыйбыҙ, ләкин ул сәйер рәүештә юҡҡа сығып тик тора. Аҡылыбыҙға килеп, уны сысҡан урлауын аңларға тейешбеҙҙер бит.»\nБында иген – сауаптарыбыҙҙан һәм ғибәҙәттәребеҙҙән, изге ғәмәлдәребеҙҙән, күркәм холҡобоҙҙан килгән рухи тыныслыҡ; келәт – эске донъябыҙ; сысҡан – нәфселе теләктәребеҙ.\nКүсермә мәғәнәлә бирелгән һүҙҙәрҙең асылы шунда: Раббыбыҙға ғибәҙәттәрҙән рухи ләззәт тапмайбыҙ икән, тимәк әхүәле рухиәбеҙгә «сысҡан» эйәләшкән. «Сысҡандар» - шайтан һәм нәфсе, ғибәҙәттәребеҙҙе урлап, ҡәлбебеҙҙе иман һоҡланыуынан һәм ләззәтенән мәхрүм итә. Шуға күрә күп кенә иман юлына баҫҡандар, Хаҡ Тәғәләбеҙ әмерҙәрен үтәһәләр ҙә, нәфселе теләктәргә эйәреп, рухи тыныслыҡ, ләззәт, рухи бәрәкәт тапмай.\nМәүләнә Руми (рәхмәтуллаһи ғәләйһи) бәйәнен дауам итә:\n«Сысҡан үҙенә юл ярған, уның хәйләһе арҡаһында, келәт буш. Эй, Раббыһына уҡталған йән! Тәүге нәүбәттә келәткә кергән сысҡандан ҡотол, шунан һуң ғына игенде һаҡлауға һал!»\n«Бөйөктәрҙән-бөйөктөң, Аллаһтың һөйгән Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хәҙисен иҫкә төшөр: «Рухи тыныслыҡ халәтендә генә камил намаҙ ҡылырға мөмкин.» Нәфсе һәм шайтан вәсүвәсәһенән азат булыр өсөн, намаҙыңды рухи тыныслыҡ менән башла.»\n«Әгәр келәттәрегеҙҙә булғанды сысҡандар урламаһа, оҙаҡ йыллыҡ ғибәҙәттәрегеҙ орлоғо юҡҡа сығыр инеме ни? Шул арҡала ҡәлбебеҙгә ғибәҙәттәребеҙҙән һәм изге ғәмәлдәребеҙҙән шатлыҡ, тыныслыҡ килмәй түгелме?»\n«Ҡабыҙғыстың тәгәрмәсе кремнийҙан осҡон сығарҙы. Илаһи мөхәббәт тулы йөрәк уны үҙенә алды.»;\n«Әммә рухиәт ҡараңғылығына юлбаҫар йәшеренгән, был донъяны яҡтыртҡан рухи ялҡын дөрләп китмәһен өсөн, ул осҡондарҙы бармағы менән баҫып һүндерә.»\nНәфсенән һәм шайтандан һаҡланыу\nАллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) етәкселеге аҫтында Аллаһу Тәғәләгә бөтә йөрәгең менән ихлас хеҙмәт итеү – изге ғәмәлдәр ҡылыуҙың, гүзәл әхлаҡҡа эйә булыуҙың һәм уны һаҡлауҙың берҙән-бер юлы. Был ҡәлбебеҙ ярҙамында даимән Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) менән бергә булыу тигән һүҙ.\nБыл фатихалы исем ерҙә, күктәрҙә һәм ҡәлбтәрҙә мәңге йәшәй. Беҙҙең әхүәле рухиәбеҙҙә фани донъя хакимдарының һәм уның ярҙамсыларының түгел, Уның исеме урын алырға тейеш. Аллаһу Тәғәлә Изге Ҡөрьәндә (мөшриктәр тураһында) әйтә:\n«Һин улар араһында саҡта, Аллаһ уларға яза бирмәҫ…» (Әнфәл, 33)\nБыл аяттан беҙ шуны аңлайбыҙ: ҡәлбтәре Йәшәйеш Нурына (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) мөхәббәт менән тулғандарға бөйөк шатлыҡ һәм бүләк әҙерләнгән. Тимәк мөьминдең ҡәлбе ни кимәлдә Аллаһ Илсеһенә (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) мөхәббәт менән тулы, шул кимәлдә ул Илаһи асыуҙан алыҫ тора. Йәнебеҙ бөтмәҫ-төкәнмәҫ мәрхәмәт һәм бәрәкәттәр сығанағына әйләнә икән, ул һис ҡасан язаға дусар булмаясаҡ. Был Хаҡ Тәғәләбеҙҙең бөйөк вәғәҙәһе.\nАллаһ Илсеһенә (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һөйөүебеҙ һәм Уның юғары әхлағын алыу сәбәбендә Хаҡ Тәғәләбеҙ беҙҙе Үҙенең яҡлауы аҫтына ала икән, фани донъя ҡапҡандары беҙҙең өсөн ҡурҡыныс түгел. Әммә ҡәлбебеҙ, Аллаһ һаҡлаһын, Унан алыҫлашһа, беҙ бөйөк ҡаза күреүгә дусар буласаҡбыҙ.\nРаббыбыҙ Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) менән мөхәббәт ептәре ярҙамында бәйләнгән өммәт булырға насип итһен! Аллаһ Тәғәлә рухиәтебеҙҙе яҡтыртһын, Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һүнмәҫ ҡояштай әхлағынан шәфҡәт һәм миһырбанлыҡ алған тулған ай ише итһен!


Доға ҡылыу тәртибе | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Доға ҡылыу тәртибе\n« Доға ҡылыу\nДоға ҡылыу әҙәбе »\nАллаһ Тәғәлә әйтте: «Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәттәренең намаҙҙарында “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим”тигән һүҙ бар, һеҙҙең намаҙҙарығыҙҙа ул юҡ, шуның өсөн Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм өммәтенең бер рәҡәғәт намаҙы һеҙҙең мең рәҡәғәт намаҙҙарығыҙҙан артығыраҡтыр”.\nКем дә кем ошо “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим”-ды һәр ваҡыт уҡыһа, ул кеше утта ла янмаҫ, һыуҙа ла батмаҫ, йылан да саҡмаҫ һәм ағыуҙар ҙа уға зарар бирмәҫ.\nРиүәйәт ҡылынды: Пәйғәмбәр Мөхәммәд ғәләйһис-сәләмдән һоранылар: “Иблис тоҡомо шайтан ниндәй бәндә менән бергә ашар?” — тип. Пәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм яуап бирҙе: “Әгәр кеше тағам (тамаҡ) ашағанда “бисмилләһ» — не әйтмәһә, шайтан шул бәндә менән бергә ашар, “бисмилләһ”-не әйткән кешеләрҙән ситкә ҡасыр”.\nПәйғәмбәр Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм сәхәбәләре менән тағам ашап ултыра ине. Шул ваҡыт сәхәбәләр пәйғәмбәрҙең (үҙ алдына) йылмайып ҡуйыуын күрҙеләр: «Эй, Аллаһ рәсүле, ниндәй күңелле нәмә күрҙең?” — тип һоранылар. Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм әйтте: “Һеҙҙең арағыҙҙан әле берегеҙ “бисмилләһ” -не әйтмәй тағам ашай ине, шайтан ләғин дә уның менән бергә ашай ине. Кинәт кенә был бәндә хатаһын иҫенә төшөрөп “бисмилләһ” не әйткәс, шайтан ләғин тиҙ генә уның арҡаһынан төшөп китеп барҙы, шуны күреп йылмайҙым”, — тине.\nҒалимдар әйткәненән: “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим һүҙендә ун туғыҙ хәрефтер (ғәрәп грамматикаһы хәрефтәре менән), бында шундай файҙа барҙыр: Береһе шулдыр – ғазап фәрештәләренең ололары ун туғыҙҙыр. Кем дә кем һәр ваҡыт “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим” тип әйтһә, ун туғыҙ ғазап фәрештәләренән имен булыр, ғазап ҡылынмаҫ.\nИкенсе файҙаһы шулдыр — кис менән көн барыһы — 24 сәғәттер. Шул егерме дүрт сәғәттә биш ваҡыт намаҙ кешеләргә фарыздыр. Был ун туғыҙ хәрефле “бисмилләһ” сәғәт араларында булған гонаһтары кисерелеүгә сәбәптер.\nКем дә кем ихласлыҡ менән ысын күңелдән “Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим” тип әйтһә, Аллаһ Тәғәлә ул бәндәнең ошо 24 сәғәт эсендә хаталыҡ (яңылышлыҡ) менән ҡылған гонаһтарын ғәфү итер (әгәр ул кеше хаталарҙы яңынан ҡабатламаһа). Әмин.\nЭй, Аллаһ! Раббым! Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа салләллаһү ғәләйһи үә сәлләмдең бөтөн өммәтенә тәүфиҡ биреп, һәр ваҡытта Аллаһ Тәғәлә исемен зикер ҡылып, гонаһтарын ярлыҡаһаң ине. Үҙең беҙгә бүләк итеп биргән биш ваҡыт фарыз намаҙҙарыбыҙҙы үҙ ваҡытында дөрөҫ итеп үтәргә насип ит. Әмин -доғаларыбыҙҙы ҡабул ҡыл.\nДоға өсөн кәрәкле нәмәләр\nДоға — “ялбарыу, һорау” тигән һүҙҙе аңлата.\nДоғаның ҡабул булыуы өсөн доға ҡылыусының ашаған һәм эскән бар нәмәһе, өҫтөнә кейгән кейемдәренә тиклем хәләл, пак (таҙа) булырға тейешле. Бының тураһында Рәсүлебеҙ Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм: “Харамдан (харам — салғанда Аллаһ Тәғәлә исемен зикер ителмәйенсә салынған хайуан ите (“Бисмилләәһи, Аллааһү әкбәр” тип), маргарин майҙары, йыртҡыс хайуандарҙың ите, сусҡа ите һәм майҙары, араҡы, иҫерткес (хәмер) эсемлектәр һәм башҡалар) эсенә берәй нәмә кергән бәндәнең ҡырҡ көнгәсә доғаһы ҡабул булмаҫ”, — тигп әйткән.\n“Доға – ғибәҙәттең елегелер”.\nДоға ҡылыусы бәндә доғаһын ысын күңеле менән, һәм доғаһы ҡабул булыуына шик тотмайынса ҡылырға тейешлелер. Был хаҡта Ибн Ғәббәс хәҙрәттәре Рәсүлебеҙ Мөхәммәд ғәләйһис сәләмдән: “Доға ҡылаһығыҙ икән Аллаһ Тәғәләгә, доғағыҙҙың ҡабул, булыуында шик-шөбһәһеҙ булығыҙ, ысын ниәт (күңел) менән ышанып доға ҡылһағыҙ, доғағыҙ ҡабул булыр”.\nБелегеҙ: Аллаһ Тәғәләнән һоралған нәмәнән шик тотоусоноң доғаһы ҡабул ҡылынмаҫ. Һәр бер доға ҡылыусы доғаһының ҡабул булыуында шик тотмаҫҡа тейеш. Уның өсөн: доғаның, ҡабул булмауы Аллаһ Тәғәләнең доға ҡылыусының һораған нәмәһен бирергә көсө етмәүҙәме? Әлбиттә, түгел. Аллаһ Тәғәләнең бар нәмәгә көсө етә.\nЙә иһә: доғаның ҡабул булмауы Аллаһ Тәғәләнең мәрхәмәт, йомартлыҡ эйәһе булмауынанмы? Әлбиттә, түгел. Аллаһ Тәғәлә йомарт, ни һораһаң, шуны бирәлер.\nЙә иһә: доғаның ҡабул булмауы Аллаһ Тәғәләнең доға ҡылыусының доғаһын белмәүенәнме? Әлбиттә, түгел. Аллаһы Тәғәлә һәр бер нәмәне белеүселер.\nБыл өс нәмә, өсөһө лә мөмкин була торған эш булмаһа, доға ҡылыусы үҙенең доғаһының ҡабуллығында шик тотмаҫҡа тейеш, сөнки Аллаһ Тәғәләгә, шик ҡылһа, был бик оло, насар булған эштер. Доғаның ҡабул булыуында шик тотмаҫҡа тейешлелер.\nДоға ҡылыуҙың рәүеше\nДоға ҡылыусы иң тәүҙә Аллаһ Тәғәләгә хәмед әйтеп, Рәсүлебеҙ ғәләйһис-сәләмгә салауат әйтер. Мәҫәлән: “Әлхәмдү лилләһи Раббил ғәәләмин, үәс-саләәтү уәс-сәләәмү ғәләә расүүлиһи Мөхәммәдин үә ғәләә әәлиһин үә сахбиһии әджмәғиин”, — тиер. Бының һуңында ҡулдарын күтәреп теләгән' нәмәһен һорап доға ҡылыр. Доғаны ҡылып бөтөргәс, йәнә хәмед һәм салауат әйтер.\nДоға өсөн шәриф ваҡыттар\nДоға ҡылыусы доғаны шәриф ваҡыттарҙа ҡылыр. Шуны белергә кәрәк — һис бер көн дә һәм һис бер кис тә доғанан буш булмаҫ, ләкин ошо ваҡыттарҙа бигерәк тә ҡабул булыр.\nЙома көнө аҙан ваҡыттары яҡынлашҡас, йома көнөнөң ҡояш байыуы алдындағы сәғәттә, йома көнөңдә аҙан ваҡытында;\nАҙан менән ҡәмәт араһыда;\nНамаҙ уҡырға торған ваҡытта;\nҺәр көн төш ваҡытында;\nТөндөң ахыры, өсөнсө өлөшөндә доға ҡылыр;\nРәжәб айының әүәлге кисәһендә;\nШәғбән айының 15 кисәһендә, йәғни Бәрә,әт кисәһендә;\nРамаҙан айының Ҡәҙер кисәһендә;\nИке ғәйет кисәһендә;\nУраҙала ауыҙ асҡан ваҡытта;\nҠалебе — (йөрәге) йомшарған ваҡыттарҙа, уның йөрәгенең йомшарғаны Аллаһ Тәғәләнең, рәхмәтеңдәндер;\nЙоҡонан уянған ваҡытта Аллаһ Тәғәләнең, ололоғон фекерләп доға ҡылыу ғәнимәт булыр.\nАуырыған ваҡытта доға ҡылыу тейешле, быға дәлил хәҙрәти Ғүмәр радыяллаһү ғәнһү Рәсүлүллаһ ғәләйһис-сәләмдән риүәйәт ҡылған: “Һәр ҡасан һин ауырыу кеше янына инһәң, үҙеңә доға ҡылырға ҡуш, сөнки ауырыу кешенең доғаһы фәрештәләрҙең доғаһы кеүек”.\nӨйҙән айырылған ваҡытта (ҡайҙа ла булһа барырға сығып киткәндә) доға ҡылыу тейешлелер (“Аятүл-Күрси’’-не уҡыу яҡшы булыр).\nРиүәйәт ҡылдылар: Аятүл Көрси ингәс, һынымдар (идолдар, тәреләр) батшалар йөҙҙәренә ауҙылар, таждары баштарынан төштө һәм шайтандар барып Иблискә хәбәр бирҙеләр. Иблис әйтте: “Мәдинәгә барып ҡарағыҙ”. Мәдинәгә барып ҡараһалар, “Аятүл Көрси” ингән. Рәсүлүллаһ ғәләйһис-сәләм әйтте: “Һәр кем намаҙ һуңында “Аятүл Көрси”-не һәр ваҡыт уҡыһа, ул кешене үлемдән башҡа нәмә йәннәткә инеүҙән тыймаҫ”, — тине. Әмин.\nБиш ваҡыт намаҙ уҡығандан һуң, һәр береһендә доға ҡылыу тейешлелер;\nҠөрьән хәтем иткән ваҡытта доға ҡылыу тейешлелер;\n“Ихлас” (“Ҡулһүүаллаһ”) сүрәһен уҡығандан һуң доға ҡабул булыр.\nРиүәйәттер: “Жәбраил фәрештәнең ҡанатында” * Ҡуль һүүәллааһү әхәд”, Исрафил фәрештәнең ҡанатында “Аллаһүс-сәмәд”, Микаил фәрештәнең ҡанатында “Ләм йәлиде үә ләм йүүләде”, Ғазраил фәрештәнең ҡанатында “Үә ләм йәкүл-ләәһүү күфүүән әхәд”, тип яҙылғандыр.\nХәбәрҙә килә: “Бер кеше төшөндә 100 күгәрсендең 99-ын башһыҙ итеп, береһен генә башлы итеп күргән”. Ул төш юраусыға барған һәм төшөн һөйләгән. Төш юраусы әйткән: Һин “Ҡульһүүаллаһ” сүрәһен уҡығанда һәр бер “Ҡульһүүаллаһ” уҡыған һайын “бисмилләһ” әйтеп уҡымағанһың, береһен генә “бисмилләһ» әйтеп уҡығанһың”, — тигән.\nМосолман йәмәғәттәре күп йыйылған урында доға ҡабул булыр (мәсеттә).\nӘнғәм сүрәһендә ике ләфҙәтуллаһ араһында доға ҡабул булыр (Ҡазан баҫмаһы Ҡөрьәнендә 131-се бит, 124-се аят, аҫтан 5 юл).\nЯмғыр яуған ваҡытта доға ҡабул булыр, уның өсөн ул ямғыр Аллаһ Тәғәләнең кешеләргә биргән рәхмәтелер.\nВәғәз, зикер мәжлестәрендә доға -ҡабул булыр.\nӘтәс ҡысҡырған ваҡытта доға ҡабул булыр.\nСәхәбәләр әйттеләр: “Эй, рәсүлүллаһ ғәләйһис-сәләм! Беҙ ҡасан доға ҡылһаҡ доғаларыбыҙ ҡабул булыр икән?” — тип.\nАллаһ Сүбхәнә үә Тәғәлә был аятты индерҙе:\n“Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим... үә иҙәә сә.әләкә ғибәәдии ғәннии фә иннии ҡарииб, үжиибү дәғүәтәддәәғии иҙәә дәғәән... (“Бәҡара” сүрәһе, 185 аят).\nМәғәнәһе: “Эй, Мөхәммәд ғәләйһис-сәләм! Әгәр минең ҡолдарым һинән һораһа, доғаларын ҡабул итеүем хаҡында. Ҡабул ҡылырмын доға ҡылыусының доғаһың ҡайһы ваҡыт ҡылһа ла, ләкин: (... фәл-йәстәжиибүү лии...) яуап бирһендәр миңә мөьминдәр ғибәҙәт менән (биш ваҡыт намаҙ уҡыһындар, ураҙа тотһондар, зәкәттәрен бирһендәр).\nРисәләт гәзитенән 2012 йыл №9 “Дәғүәт” нәшриәте\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 09.06.2017 в 19:41, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


24 йәшлек Людмила Абдуллинаға ярҙам кәрәк\nШаран районының Преображенское ауылында йәшәүсе йәш әсәгә күкрәк биҙе яман шеше диагнозы ҡуйылған. Әле уға ҡиммәтле дауалау курсы талап ителә. Ике һәм биш йәшлек балалар тәрбиәләгән Абдуллиндар үҙҙәре генә кәрәкле сумманы йыйырлыҡ хәлдә түгел. Әммә улар мәрхәмәтле кешеләрҙең ярҙамына ышана.\nАлманың иң ҡыҙылы ла, бәлештең иң тәмлеһе лә әсәйгә. Абдуллиндар ҡәҙерле кешеһен ҡулда күтәреп кенә йөрөтөргә лә риза, тик тиҙерәк һауыҡһын ғына. Уның ауыр сиргә дусар булыуы хаҡында ғаилә йыл башында осраҡлы рәүештә белеп ҡала. Людмила һөнәре буйынса педагог, Бөрө педагогия институтын тамамлаған. Быйыл ҡатын икенсе улына йәш ярым тулғас, эшкә сығрыға ҡарар итә. Балалар баҡсаһына медицина тикшереүе үткән саҡта Людмилала күкрәк биҙе шеше табыла.\nТәүҙә табиптар Людмиланы химия терапияһы ярҙамында дауалап ҡарай, һөҙөмтә булмағас, операция яһайҙар. Йәш әсә әле лә дауалау курстары ала. Әммә табиптар әйтеүенсә, ҡатынға ҡиммәтле химия курсы талап ителә. Әле район дауаханаһы Людмиланы дауалауға сиратҡа ҡуйыу өсөн Һаулыҡ һаҡлау министрлығына хат яҙған.\nӘммә ғаилә ағзалары ҡәҙерле ваҡытты юғалтыуҙан ҡурҡа. Сөнки хат барып етеп, дауалау курсы тәғәйенләнгәнсе ике-өс ай ваҡыт үтеүе ихтимал. Әле Людмиланың тормош иптәше Илдар эшен ташлап, йорт-ҡуралағы бар ваҡ-төйәкте үҙ өҫтөнә алған. Ҡәҙерле кешебеҙгә көн һайын яҡшы кәйеф бүләк итергә тырышабыҙ, сире аҙып китмәһен тип ҡурҡабыҙ, ти Илдар Абдуллин.\nЛюдмила иһә үҙен тыныс тоторға тырыша. Бала саҡтан эшкә тилбер уҡырға шәп булды, атаһы иртә мәрхүм булып ҡалғас, бар ир-ат эшен дә үҙ өҫтөнә алды. Мәктәпкә лә биш йәштән үк барҙы, ти йәш әсә хаҡында яҡындары.\nИл төкөрһә, күл булыр тигән һымаҡ, һәр кем йәш әсәнең ғүмерен һаҡлап ҡалыуҙа үҙ өлөшөн индерә ала. Әгәр аҡса йыйылһа, Людмила Абдуллина Германия клиникаларының береһенә мөрәжәғәт итеп ҡарарға ниәтләй. Аҡса күсереү өсөн Һаҡлыҡ банкы иҫәбе: 42307.810.7.0638.0117591, бәйләнеш өсөн телефон: 8-937-48-06966


Күмертау ҡалаһында балалар технопаркы менән боҙ һарайы сафҡа инде - Bash.News\nФизра. Спортблог для �...\nКүмертау ҡалаһында балалар технопаркы менән боҙ һарайы сафҡа инде\nКүмертау ҡалаһында балалар технопаркы менән боҙ һарайы сафҡа инде https://bash.news/news/86259_kmertau_alaynda_balalar_texnoparky_menn_bo_arajy_safa_inde/?lang=bash\nОбъекттар эшмәкәрлеге менән Башҡортостан башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров ҡатнашты. Балалар ижади үҙәге базаһындағы "Квантолаб" ҡаланың берлектәге финанслау шарттарында Башҡортостан Хөкүмәтенең 9 миллион һумлыҡ грантына, шулай уҡ бюджеттан тыш сығанаҡтар иҫәбенә төҙөлгән.\nПедагогтар "Сколково" инновация үҙәгендә белемдәрен камиллаштырған. "Сапсан-арена" боҙ һарайына нигеҙ 2015 йылда һалынғайны. Өс йыл барған төҙөлөш барышында 334 миллион һум аҡса үҙләштерелгән. Финанслау социаль программалар фонды аша башҡарылды. "Башнефть" компанияһының инвестицияһы өлөшө лә ҙур булды. "Сапсан-арена" республиканың 100 йыллығы уңайынан файҙаланыуға тапшырылған тәүге объекттарҙың береһе.\nБашҡортостан етәксеһенең бөгөнгө эш сәфәре Ишембай районында башланды. Радий Хәбиров иң тәүҙә Петровское балалар йортона туҡталды. Әле бында 24 бала тәрбиәләнә. Улар араһында 10 йәшлек Маргарита Ишемова ла бар. Маргарита балалар араһында ойошторолған шиғри бәйгелә еңеү яулап республика етәксеһе менән Өфөлә осрашыу бәхетенә ирешкәйне. Радий Хәбиров һәләтле ҡыҙ йәшәгән бүлмәне лә ҡараны, балалар менән аралашты. Тәрбиәләнеүселәрҙе Өфөгә ҡунаҡҡа саҡырҙы.\nБалалар йорто ишеге алдында республика етәксеһен күрше Әрметрәхим ауылы халҡы көтөп алды.Төбәктә йәшәүселәр газ үткәреү, юлдарҙы төҙөкләндереү үтенесе менән мөрәжәғәт итте.\nПетровское ауылында участка дауаханаһы эшләп килә. Табиптар етешмәү сәбәпле, халыҡ тейешле медицина ярҙамы күрһәтелмәй. Дауахана бинаһы 1971 йылғы. Капиталь ремонт күргәне юҡ. Урындағы табиптар менән аралашҡандан Петровское дауаханаһын йәйгә ремонтлау һәм дауаханаға йәш белгестәр йәлеп итеү бурысы ҡуйылды.\nРадий Хәбиров: “Был республика һәм Өфө абруйын ҡаҡшатыу”\n19:04, 22 ноя\nБашҡортостан урмандарында янғындар кәмейәсәк\n16:13, 14 ноя


Башҡортостан муниципалитеттарына ихаталарҙы төҙөкләндереү өсөн 300 миллион һум аҡса бүленгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан муниципалитеттарына ихаталарҙы төҙөкләндереү өсөн 300 миллион һум аҡса бүленгән\n16:51, 28 июля 2011 Иҡтисад\nБашҡортостандағы бәләкәй һәм уртаса ҙурлыҡтағы ҡалаларҙың йорт яны биләмәләрен төҙөкләндереү Президент программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә муниципалитеттар республика бюджетынан 300 миллион һум күләмендә адреслы ярҙам аласаҡ.\nБыл хаҡта 28 июлдә ҡала һәм район башлыҡтары менән осрашыуҙа БР Хөкүмәте Премьер-министр урынбаҫары Сергей Афонин хәбәр итте.\n— Ихаталарҙы төҙөкләндереү буйынса бындай маҡсатды программа Башҡортостанда һуңғы 20 йыл эсендә тәүгә тормошҡа ашырыла, — тине вице-премьер. – Программаны ғәмәлгә ашырыу республиканың 22 ҡала һәм ҡала тибындағы ҡасабаһында юлдарҙы һәм йорт яны биләмәләрен ремонтларға мөмкинлек бирәсәк.\nАғиҙел, Баймаҡ, Бәләбәй, Белорет, Бөрө, Благовещен, Дәүләкән, Дүртөйлө, Ишембай, Күмертау, Мәләүез, Нефтекама, Октябрьский, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Учалы, Яңауыл, Межгорье ҡалалары һәм ҡала тибындағы Приют, Шишмә ҡасабалары субсидия аласаҡ. Уларҙа 1,391 миллион кеше йәшәй. Средстволар муниципалитеттар араһында халыҡ иҫәбенә ҡарап бүленәсәк.\n27 июлдә БР Хөкүмәтенең тейешле бойороғона ҡул ҡуйылды. Аҡсаларҙың маҡсатлы һәм һөҙөмтәле файҙаланылыуын контролдә тотоу Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығына йөкмәтелгән.\nТеги: БР Хөкүмәтендә, муниципалитеттар, төҙөкләндереү


5 Март 2011, 20:40\nДәүләт хеҙмәт инспекцияһына йыл башынан хеҙмәткәрҙәрҙең хеҙмәт хоҡуҡтарын боҙоу осраҡтары тураһында 786 яҙма мөрәжәғәт килгән. 2009 йыл менән сағыштырғанда, мөрәжәғәттәр һаны 1,2 тапҡырға артҡан. Ялыуҙарҙың күп өлөшө эш биреүселәрҙең эш хаҡын, эштән һуң ҡалып, төнгө ваҡытта, ял һәм байрам көндәрендә эшләгән өсөн түләүҙәрҙе тотҡарлауына, хеҙмәткәр эштән киткәндә тулыһынса иҫәп-хисап яһалмауына бәйле.\nБР Дәүләт Йыйылышы – ҡоролтай депутаттары федераль ҡануниәткә төҙәтмәләр индермәксе. Уға ярашлы, физик шәхестәр килеменә һалымды әлеге ваҡыттағы кеүек эшләгән урын буйынса түгел, ә йәшәгән урын буйынса йыйырға тәҡдим ителә. Депутаттар фекеренсә, үҙгәрештәр төбәктәр һәм муниципалитеттар араһында средстволарҙы ғәҙелерәк бүлеүгә булышлыҡ итәсәк.\nРәсәй суд приставтары федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында өс йыл инде «ышаныс телефоны» эшләй. Һәр граждан (347)273-59-82 номеры буйынса шылтырата ала. Бөтә белдереүҙәр иҫәпкә алынып, махсус журналда теркәлә, шылтыратыуҙар тәүлек әйләнәһенә ҡабул ителә.\n9 мартта Өфөнөң Спорт һарайында VI Инновация-сәнәғәт салоны асыла. Ул «Промэкспо – 2011», «Станоктар һәм инструмент», «Насостар һәм компрессорҙар» кеүек махсуслашҡан күргәҙмәләрҙе лә үҙ эсенә ала. Эш программаһында семинарҙар, «түңәрәк өҫтәл»дәр үткәреү ҡаралған.\nМотоуҙыш буйынса 14 тапҡыр донъя чемпионы Николай Красников Ғабдрахман ҡадиров исемендәге Техник спорт төрҙәре үҙәгенең баш тренеры итеп тәғәйенләнде. Әле «Башҡортостан» клубы командаһы Тольяттиға суперлигала Рәсәй команда чемпионатының йомғаҡлау этаптарына юлланды, артабан спортсыларҙы тулы составта Голландияла көтәләр. Бында 12 – 13 мартта шәхси донъя чемпионатының өсөнсө финалы үтәсәк.\nҺуңғы аҙнала киҫкен респиратор вируслы инфекция менән сирләүселәр һаны 35 процентҡа түбәнәйҙе. Әле барлығы 25189 ауырыу теркәлгән, шул иҫәптән 88 кеше киҙеү менән сирләй. Был былтырғы күрһәткестәрҙән 20 процентҡа юғары.\nШаран мосолмандарының дини ойошмаһы район үҙәгендә мәҙрәсә асырға ҡарар итте. Яңы белем биреү учреждениеһы һуңғы йылдарҙа буш торған элекке хәрби комиссариат бинаһында урынлашасаҡ. Әлегә ике ҡатлы йорт ҡуртымға алынған, киләсәктә уны мәхәллә өсөн һатып алыуҙары ла мөмкин.


Тәтешле районы малсылары һауым буйынса алдынғы урында\nБашҡортостандың Тәтешле районы ауыл хужалығы предприятиелары малсылары йыл башынан алып һәр һыйырҙан 1739 кг һөт алған. Был уҙған йылдағы кимәлгә ҡарағанда 189 килограмға күберәк, тип хәбәр иттеләр төбәктең Ауыл хужалығы министрлығынан. Был күрһәткес буйынса Тәтешле районы малсылары республикала алдынғы урында.\nТулайым һауым буйынса беренселек Стәрлетамаҡ районы аграрийҙарында. Бында йыл башынан алып 13357 тонна һөт етештерелгән. Район тәүлегенә һәр һыйырҙан уртаса һауым буйынса ла иң яҡшылар рәтендә – 14,1 кг. Саҡмағош районы малсылары уларҙан бер аҙ ҡалыша. Йыл башынан алып тулайым һауым 12133 тонна тәшкил иткән, уҙған йылдағынан был 542 тоннаға күберәк. Райондың ауыл хужалығы предприятиелары 11892 тонна һөт һатҡан. Былтырғы күрһәткескә ҡарағанда был бер тоннаға тиерлек күберәк.


Бөгөн Өфөнөң Затон биҫтәһендәге «Тулҡын» скверында «Зарница» уйыны үтте\nУл Сталинград һуғышында еңеүҙең 75 йыллығына арналды. Уҡыусылар хәрби-десантсы һәйкәленә сәскә һалды, бер минут тынлыҡ менән яуҙа башын һалған яҡташтарыбыҙҙы иҫкә алды.\nhttp://tv-rb.ru/bash 03.02.2018 176 просмотров\nРапорт биреү, стройға теҙелеү - бөтәһе лә хәрбиҙәрсә. Өфөнөң «Тулҡын» скверында 4-се мәктәп уҡыусылары «Зарница»ға йыйылды. Ҡаршылыҡтарҙы үтеү, мәргән уҡсы, разведчик һәм шифровкалау - хәрби-патриотик уйында ҡатнашыусылар алты этап үтеп сығырға тейеш.\nЙәрәхәтләнгән һалдат носилканан төшөп китә. Кескәйҙәр «Зарница» уйыны шарттары менән таныш. Әммә көтөлмәгән хәлдәрҙән бер кем дә азат түгел. Носилка урынына ябай сана ҡулланыла.\nИң яуаплыһы ул әлбиттә, яланды миналарҙан таҙартыу.\nДанил Акилов, «Зарница» уйынында ҡатнашыусы: «Ауыр эш. Түҙемле булыу талап ителә. Бомбаны табып зарарһыҙландырырға кәрәк. Мин үҙем хәрби кеше булырға уйлайым, киләсәктә диңгеҙ флотында эшләргә хыялланам».\nУйында бөтәһе 72 бала ҡатнаша. Бер нисә төркөмгә бүленгән уҡыусылар берҙәм булырға, ҡағиҙәләрҙән тайпылмаҫҡа тейеш.\nЕкатерина Ильина, «Зарница» уйынында ҡатнашыусы: «Беҙ Морзе азбукаһы ярҙамында йәшерен һүҙҙе астыҡ. Бер-нисә минут эсендә башҡарҙыҡ. «Сражаясь и» һүҙбәйләнеше килеп сыҡты».\nӨфөнөң Ленин районында «Зарница» уйынын ойоштороу йолаға әүерелгән. Быйыл ул Сталинград һуғышында еңеүҙең 75 йыллығына арналды.\nТатьяна Первушина, «Алые паруса» ойошмаһы директоры урынбаҫары: «Лекциялар үткәреү, әңгәмәләргә ҡарағанда, уҡыусыларҙың белемен ошолай ғәмәлдә һынау отошлораҡ. Улар спорт уйындарында ҡатнашып ҡына ҡалмай, Сталинград һуғышы геройҙары тураһында ла уйынға әҙерләнгәндә күберәк мәғлүмәт туплай».\nСарала уҡыусыларҙың ата-әсәләре лә ҡатнашты. Ҡасандыр улар үҙҙәре лә «Зарница» уйнаған. Тәрбиә эшендә тарихта ҡалған йоланы тергеҙеүҙең улар ыңғай яғын ғына күрә. Совет заманында «Зарница» 1967 йылдан алып барлыҡ мәктәптәрҙә ойошторолған. Маҡсаты - йәш быуында патриотик рух уятыу, ниндәйҙер кимәлдә хәрби әҙерлек алып барыу.\n«Зарница» уйыны күмәкләп ялан бутҡаһы ашау, сәй эсеү менән тамамланды. Ҡатнашыусыларға Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды.


Диета тотоу ни өсөн кәрәк? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Диета тотоу ни өсөн кәрәк?\n13.02.2019 Диета тотоу ни өсөн кәрәк?\nАртыҡ кәүҙә ауырлығының кеше сәләмәтлеге өсөн зыяны күптән асыҡланған. Һимеҙлектең организм өсөн бер файҙаһы ла юҡ. Хәҙерге заман медицинаһы уның йөрәк ишемияһы ауырыуҙарына, шәкәр диабетына, гипертонияға килтереүен иҫбатлай. Ябығыу өсөн диета тотоу кәрәк, әлбиттә. Әммә был икешәр-өсәр көн йә аҙналар буйы ашамай йөрөп, үҙеңде йонсотоу тигәнде аңлатмай. Уның да үҙ тәртибе һәм ҡағиҙәләре бар. Иң мөһиме – сәләмәтлеккә зыян килтерергә тейеш түгел.\nТәү сиратта кәүҙәнең ҡайһы өлөшөндә май күберәк йыйылғанлығын асыҡлау мөһим. Бының өсөн сантиметрлы таҫма алып, бил һәм янбаш тәңгәлен уратып үлсәп ҡарағыҙ. Әгәр ҙә ул бил тәңгәлендә күберәк икән, был һимереүҙең андроид тибы тип атала, ә янбаш киңерәк булһа – гиноид. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың биле – 80, ә ир-егеттәрҙең 94 сантиметрҙан артырға тейеш түгел. Әгәр ҙә үлсәмдәр ошо һандарҙан ҙурыраҡ икән, кәметеү сараһын күреү зарур.\nҒалимдар әйтеүенсә, һимеҙ кешеләргә 5 – 10 кг артыҡ кәүҙә ауырлығынан арыныу ҙа етә. Иҫбатланыуынса, шәкәр диабеты менән сирләгән кеше кәүҙәһенең ауырлығын бер килограмға кәметеп, ғүмерен 3 – 4 айға оҙайта ала.\nӘ япон медиктары тикшеренеүҙәре күрһәтеүенсә, 40 йәштән һуң һәр артыҡ килограмдан арыныу юғары ҡан баҫымын кәметергә, варикоздың үҫешен тотҡарларға, умыртҡа һөйәгендә артроз һәм остеохондроздың үҫеү хәүефенән арынырға, бауырҙың һәм ашҡаҙан аҫты биҙенең эшмәкәрлеген яҡшыртырға булышлыҡ итә. 5 килограмды ғына ташлау ҙа эске органдарҙы дүрт йылға йәшәртә.\nТуҡланыу рационының калориялылығын кәметеү хаҡында ла уйларға урын бар. Сөнки кеше тәүлегенә артыҡ 1000 килокалория ала икән, өс айҙа уның кәүҙә ауырлығы 14 килограмға артасаҡ. Һәм, киреһенсә, көндәлек рационды 300 – 600 ккал-ға кәметкәндә, аҙнаһына 300 – 600 грамға ябығырға мөмкин.\nҒалимдар иҫәпләп сығарыуынса, 35 – 39 йәштә кешегә көнөнә – 2000 ккал, 40 – 45 йәштә – 1800 ккал, 45 йәштән һуң 1600 ккал кәрәк. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы белгестәре иһә, ҡатын-ҡыҙҙарға тәүлегенә кәмендә 1200 ккал, ир-егеттәргә 1500 ккал етә, тип билдәләгән. Юғиһә файҙа урынына организмға зыян ғына булыуы ихтимал.\nМаҡсатҡа өлгәшеү өсөн\nАсығыу һәм туйыу тойғоһон кисерергә ярҙам итеүсе үҙәктәр мейенең тәрән ҡатламында йәшеренгән һәм төрлө системаның ҡаты күҙәтеүе аҫтында тора. Асыҡҡанда һәм үҙеңде ҡаты диеталар менән йонсотҡанда, серотонин, эндорфин (шатлыҡ гормоны) һәм норадреналиндың бүленеп сығыуы кәмей. Был иһә хәлһеҙлеккә һәм депрессияға килтереүе ихтимал.\nШуның өсөн артыҡ кәүҙә ауырлығынан арыныуҙы этаплап башҡарырға кәрәк. Уның һәр этабы ярты йыл самаһы дауам итә. Тәүге этабында кәүҙә ауырлығы 5 – 10 процентҡа кәмей. Икенсе этабында өлгәшелгән һөҙөмтә тотороҡлана. Өсөнсө этабында кәүҙә ауырлығы тағы 5 – 10 процентҡа кәмей. Ярты йыл самаһы шул кимәл һаҡлана һәм йәнә 5 – 10 процентҡа кәмей. Шул рәүешле, сәләмәтлеккә зыян килтермәйенсә, ауырлыҡты нормаға еткерергә мөмкин. Норманы билдәләүҙең төрлө ысулы бар. Иң билдәлеһе – буйҙан (см) 100-ҙө алырға.\nМайҙы мөмкин тиклем\nДиеталарҙың да ниндәйе генә юҡ. Иң һөҙөмтәлеләренең береһе – майҙың әҙ күләмлеһе. Икенсе төрлө әйткәндә, туҡланыу рационында майлы ризыҡтарҙың бик әҙ булыуы шарт. Ризыҡ аша алған калорияның 25 проценты – майға, 60 проценты – углеводтарға, 15 проценты аҡһымға тура килергә тейеш. Иттең, балыҡтың, һөт аҙыҡтарының майһыҙын ғына ашарға мөмкин. Әҙ-әҙләп көнөнә 4 – 5 тапҡыр ашау ҙа мөһим. Ә киске ашты һуңға ҡалдырмағыҙ, йоҡларҙан ике сәғәт алда ашарға кәрәк.\nТуҡланыу рационына күберәк һыуҙа бешерелгән, быҡтырылған йәшелсәне, ҡарабойҙай ярмаһын, күҙәнәклеккә бай аҙыҡтарҙы индерергә тырышығыҙ. Ашты мотлаҡ һурпала ғына бешерергә кәрәкмәй, һыуҙа бешкәненә өҫтөнлөк бирегеҙ. Әлбиттә, салаттар асығыу тойғоһон баҫып, артыҡ калория йыйыуға юл ҡуймаҫ. Тик уларға майонез йә ҡаймаҡ ҡушып ҡуймағыҙ, үҫемлек майы ғына өҫтәргә мөмкин.\nИкенсе ҡағиҙә – ашаған ризыҡтың калорияһы әҙ булырға тейеш. Йәғни ҡамыр аштарынан, ҡыҙҙырылған, татлы һәм шул уҡ ваҡытта тоҙло-боросло ризыҡтан баш тартырға тура килер. Аҙ калориялы диетаны физик әүҙемлек менән дә аралаштырып алып барырға кәңәш ителә. Мәҫәлән, бер сәғәт велосипедта шәп итеп йөрөп килгәндә, уртаса 600 ккалорияны юғалтырға мөмкин. Теннис уйнау һәм йүгереү 500 ккалорияны ашай. Баҡсала эшләү йәки бер сәғәт волейбол, футбол уйнау – 450 ккал, шәп итеп атлап йөрөү 200 килокалориянан арынырға булышлыҡ итә. Ә инде үҙеңдең кәүҙә ауырлығын шул кимәлдә тотоу өсөн көнөнә 10 мең аҙым атларға йә аҙнаһына ике тапҡыр 1,5 сәғәт спорт менән шөғөлләнергә кәрәк.\nӨсөнсө ҡағиҙә – диета ваҡытында организмдың үҙе өсөн кәрәкле бөтә файҙалы матдәне алыуы хаҡында ла хәстәрлек күрергә онотмағыҙ. Витаминдар һәм минераль матдәләр дефицитын ҡаплау өсөн витаминдар комплексы эсергә кәңәш ителә.\nДүртенсе ҡағиҙә – мөмкин тиклем күберәк һыу эсергә. Ул эсәктәр эшмәкәрлеген яҡшырта. Кеше кәмендә бер килограмм кәүҙә ауырлығына 30 мл һыу эсергә тейеш.\nӘлбиттә, байрам осорҙарында, ҡунаҡта диетанан тайпылырға ла тура килә. Әммә ул саҡта ла өҫтәлгә файҙалы һәм тәмле ризыҡтар ғына ҡуйырға тырышығыҙ.\nАвтор: С. Лотфуллина\n20.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Сөйәлдән нисек ҡотолорға?\n19.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Күҙлекме әллә операциямы?\n18.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Коллективта нисек үҙ кеше булырға?\n14.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Атай-әсәйегеҙҙең теләктәренә ҡаршы төшмәгеҙ\n12.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Эндометриозды нисек дауаларға?\n11.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Тештәге таштарҙан нисек ҡотолорға?\n10.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Кешенең ғәжәп мөмкинлектәре\n09.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау “Мин ярҙамға мохтаж!”\n08.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау XXI быуат сире\n07.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Быуындар ауыртҡанда ниндәй үләндәр ярҙам итә?\n06.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Киҙеүҙән һәм вируслы инфекциянан нисек һаҡланырға?\n05.02.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Үҙ-үҙеңә нисек ярҙам итергә?\n20.02.19 Аҡ трибунанан яңғыраған аҡ ниәттәр\n20.02.19 Урал батыр - изгелек, хәҡиҡәт һәм матурлыҡ юлы\n20.02.19 2018 йылда Башҡортостанда йәшәүселәр айына 33 меңдән ашыу эш хаҡы алған\n20.02.19 Шәмбе: ҡала тып-тын, супермаркеттар ябыҡ, бер-бер хәл булмағайы...\n20.02.19 Ҡаҙ... әй, юҡ, ҡар өмәһенә сығығыҙ\n20.02.19 20 февраль иртәһендә Сибай ҡалаһынан 250 бала Ҡырымға ял итергә юлланды\n20.02.19 Мәскәүҙә 10 ҡыҙ башҡорт һылыуҡайы тажы өсөн көс һынаша\n20.02.19 Был эштәрҙең авторы кем тип уйлайһығыҙ?\n20.02.19 "Йәшлек“ - Яңауылда\n19.02.19 "Автосигнализация”ға – 40 йәш\n№7 (11210)15 февраль, йома 2019 йыл


Баш ҡалала яңы форматтағы беренсе газ менән заправкалау станцияһы асылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала яңы форматтағы беренсе газ менән заправкалау станцияһы асылды\n18:04, 30 июля 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 30 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nӨфөлә транспортты тәбиғи газ менән заправкалау өсөн яңы форматтағы станция асылды. Ул Затон биҫтәһендәге Әхмәтов урамында урынлашҡан газ менән заправкалау станцияһын реконструкциялау һөҙөмтәһенә барлыҡҡа килде. Был — илдә «Газпром» компанияһының федераль газ менән заправкалау селтәренең бер өлөшө буласаҡ тәүге объект.\n«Башҡортостанда автомобилдәрҙе тәбиғи газ менән заправкалау станцияһын төҙөү республика етәкселегенең газ-мотор яғыулығы баҙарын үҫтереүгә етди ҡарауы хаҡында һөйләй. Эш шунда: төбәк менән килешеүебеҙ бар. Быйыл, киләһе һәм 2023 йылдарҙа бында ниндәй эштәр башҡарыуыбыҙ тураһында беләбеҙ. Республикала шундай 41 станция асырға ниәтләйбеҙ», — тине «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе Виктор Зубков.\nЯңыртыу барышында станцияла юғары ҡеүәтле компрессорҙар ҡуйылған. Бынан тыш, станцияның тышҡы йөҙө үҙгәртелгән. Ул «Газпром» ваҡлап һатыу селтәренең яңыртылған бренды аҫтында эшләй, экстерьер яңы стилдә төҙөлгән.\nТеги: газ-мотор яғыулығы,газпром


Сейә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Сейә\nСейә 17.04.2015 // Баҡса\nСейә, ҡыр сейәһе — ағас йә ҡыуаҡ, бейеклеге\n7 метрға етә. Май айында аҡ сәскә ата, емеше июндә, июлдә өлгөрә. Ҡыр сейәһе республикабыҙҙа ла үҫә, әммә һуңғы йылдарҙа ныҡ кәмегән. Дауаланыу өсөн үҫемлектең емеше, япрағы ҡулланыла.\nЕмеше составында шәкәр (17,5 процент), пектин, каротин, В, С, РР витаминдары, фолий кислотаһы һәм башҡа биологик актив матдәләр бар. Сейәнең япрағы төрлө шифалы матдәләргә бай: витаминдар, ферменттар, минераль тоҙҙар… Сейәнең япрағын сәскә атҡан мәлендә йыйыу кәңәш ителә. Киптереү, һаҡлау — ғәҙәттәгесә. Емеше һәм һуты аҙ ҡанлылыҡтан, һыуыҡ тейҙереп сирләгәндә (тын алыу юлдары шешкәндә) файҙалы.\nСейә япрағынан әҙерләнгән ҡайнатма бауыр һәм үт ҡыуығы шешкәндә, эс киткәндә ҡулланыла.\nДауаны әҙерләү: киптереп ваҡланған 1 ҡалаҡ сейә япрағын 1 стакан ҡайнар һыуға һалып, талғын утта 10-15 минут ҡайнатып алырға кәрәк. Дауаны аш алдынан көнөнә өс тапҡыр 1-2 ҡалаҡ эсергә.\nСейә емеше һабаҡтарынан әҙерләнгән ҡайнатма бөйөр ауыртҡанда, эс киткәндә файҙалы.\nДауаны әҙерләү: 2 балғалаҡ киптерелгән емеш һабаҡтарын 1 стакан ҡайнар һыуға һалып, талғын утта 10-15 минут ҡайнатып алырға. Ашар алдынан көнөнә өс тапҡыр 1/3 стакан эсергә.\nБаҡсала үҫтерелгән сейә лә файҙалы. Дауаланыу ҡыр сейәһен ҡулланғандағы кеүек.\nСейә емешенең һөйәгендә амигдалин исемле көслө ағыу бар. Быны оноторға ярамай.\nҠара миләш Алтай крайында, Балтик буйы республикаларында киң таралған. Уның емештәре бик файҙалы. Алма менән сағыштырғанда, аҡһым — 3,9, органик кислота ике тапҡырға күберәк. Кеше организмына кәрәкле В1, В2, Рp, С витаминдары бар.\nҮҫемлек тупраҡҡа талапсан түгел. Ҡояш яҡтыһы төшкән урында яҡшы үҫә һәм юғары уңыш бирә. Вегетация осоро иртә башлана. Апрель аҙаҡтарына бөрө ебәрә башлай, май аҙаҡтарында сәскә ата. Сәскә атыуы 16-18 көн дауам итә. Тамыр системаһы тәрәнгә китмәй, һөрөү ҡатламында тарала. Ҡышҡы һалҡынға түҙемле, шулай ҙа 35-40 градуста сәскә бөрөләре, бер йыллыҡ сыбыҡтары өшөй. Һалҡындан зарарланған ҡыуаҡтар тиҙ төҙәлә һәм үҫеп китә.\nАҡһыл әсе ауыр тупраҡлы ергә ҡара миләш үҫентеһен ултыртҡанда һәр соҡорға өс күнәк серетмә, 200 г суперфосфат, 100 г хлорлы калий, 300 г эзбиз ҡатнашмаһы һалһаң, ҡыуаҡ тиҙ үҫеп китә. Уны орлоҡтан һәм вегетатив юл менән үрсетәләр. Ҡара миләш юғары уңыш биреүсән, экологик яҡтан файҙалы. Халыҡ медицинаһында ла ҡулланыла.


Еңеүсе батырға – автомобиль » Архив газеты "Йәшлек"\nИке ҡуяндың ҡойроғон тотоп булмай.\nҠыҙыу барған ярышта ҡайһы бер көрәшселәрҙең хатта йәрәхәттәр алып, бәйгелә сығыштарын дауам итә алмаған осраҡтар ҙа булды. Ә көстәре тиң булған көрәшселәр араһындағы алыш оҙаҡ барҙы, уларға өҫтәмә минуттар ҙа бирелде.\nБР Президенты Мортаза Рәхимов, БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, БР буйынса эске эштәр министры Рафаил Диваев, физик культура, спорт һәм туризм министры Владимир Самородовтарҙың килеүе спорт байрамына мәртәбә өҫтәне.\nБик оҙайлы һәм көсөргәнешле бәйгенең, ниһайәт, еңеүселәре лә билдәләнде. Шулай итеп: 70 килограмға тиклем ауырлыҡта Рушан Ильясов (Ауырғазы районы), 80 килограмға тиклемгеләр араһында Рөстәм Исламов (Өфө ҡалаһының Совет районы), 90 килограмға тиклемге ауырлыҡта Юнир Ильясов (»Динамо» спорт клубы), 90 килограмдан ауырыраҡтар араһында Радик Аҡсурин (Федоровка районы) берәүгә лә бил бирмәне. Һуңынан дүрт еңеүсе – Рушан Ильясов, Рөстәм Исламов, Юнир Ильясов, Радик Аҡсуриндар араһында абсолют еңеүсене билдәләү өсөн көрәш үткәрелде. Был көрәштә Юнир Ильясов еңеп сыҡты һәм уға «2008 йыл батыры» исеме менән төп бүләк – «Faw Vita» автомобиле тапшырылды.\n«2008 йыл батыры» бәйгеһе бөгөнгө көндә лә халҡыбыҙҙың көслө батырҙары, оҫта көрәшселәре барлығын иҫбатланы. Уның һөҙөмтәләре буйынса июль айында Мәскәү ҡалаһында уҙғарыласаҡ һабантуйҙа ҡатнашыу өсөн команда төҙөләсәк һәм көрәшселәребеҙ унда ла призлы урындар яулап ҡайтыр, тип ышанабыҙ.\nБашҡортостан батырҙары бил бирмәне\nМайҙанға иң көслөләр\nБатырҙың тыуған ерендә – милли көрәш ту ...\nИң шәп көрәшселәр– Башҡортостанда!


Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актеры, Ш.Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты Артур Кәбиров беҙгә ҡунаҡҡа кереп сыҡты.Ҡыуаныслы хәбәре лә бар: йәш актёр 31 ғинуарҙа ижадын һөйөүселәргә үҙенең «Яңғыҙ юлаусы» тип аталған акустик концертын тәҡдим иткәйне, бөгөн ул концерты тулыһынса ютубҡа сыҡҡан! Беҙҙең сайтҡа инеп ҡарай һалығыҙ!\n«Яңғыҙ юлаусы» тип аталған акустик концертында уның юлдаштары — Айгөл Мөслимова (скрипка), Марина Яковлева (флейта), Рәмис Хәкимов (синтезатор), Рәсим Лоғаманов (һуҡма инструменттар) һәм Илшат Дәүләтбирҙин (соло-гитара).\nАртур Мәскәүҙең М.С.Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһын тамамлаған, театрҙа эшләгән 12 йыл эсендә 28 ролдә уйнаған, улар араһында — Рәми Ғарипов («Февраль.Буран…» ), Закир («Ҡара йөҙҙәр»), Тимерхан («Нәркәс»), Ильяс («Хыялға ҡаршы») һәм башҡа популяр геройҙар бар. Эстрадала ла Артур Кәбировтың исеме күптәргә таныш, гитараны юлдаш иткән йырсы үҙ тауышы, үҙ моңо менән күптәрҙең күңеленә үтеп инде, бигерәк тә Р. Ғарипов һүҙҙәренә композитор И. Яхин яҙған «Минең йондоҙом» йыры моңһөйәрҙәр араһында хитҡа әйләнде. Артур үҙе лә шиғырҙар һәм йырҙар яҙа, төрлө ижади проекттарҙа ҡатнаша.\nАртур Кәбиров үҙен киноактер булараҡ та һынап ҡараны – «Ҡырағай» (режиссеры Фәрзәнә Үтәрбаева), «Урғала» (режиссеры Айнур Асҡаров), "Беренсе Республика" (Булат Йосопов) фильмдарында уйнаны.\nТәҡдим ителгән концерты беренсеһе түгел. 2017 йылдың февралендә ул "Ут биреп торған сағым" тип аталған акустик концерты менән сығыш яһағайны.


Ҡушма штаттары президенты: Яңылыҡтар мәғлүмәт - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nБерләшкән короллек бөйөк британия һәм Төньяҡ Ирландия президенты пакистан дональд трамп ғәйепләп тыш, ул Хэйвен террорист баҫырға рөхсәт итә, шул уҡ ваҡытта дәүләттең БМО афғанстанда һунар алып барылаПакистан әле илсе итеп тәғәйенләнде бмо дәүләттәрен. Берләшкән короллек бөйөк британия һәм Төньяҡ Ирландия Президент яңы йыл башында телгә Пакистан твиттер дональд трамп. Сөнки ул, фаразлауҙар буйынса, нью-йорк Гуантанамо үлтергән, тел өсөн, шулай булғас, сираттағы тапҡыр алдан Дональд Трамп. Президент күрһәтеүсе адвокаттар, Кем был тема бөтөнләй неправдоподобный-булды, булды тейеш, инвестиция Дональд Трамп. Нобель тыныслыҡ премияһына тәҡдим алдынан ҡабаттан тапшырыу тураһында иғлан ҡаршы ғәйепләү ҡушма штаттары президенты тегеран дональд трамп.\nҺис шикһеҙ, талап Аҡ йорт, ирандың ядро берләшмәләренең үҙ-ара килешеү менән үтәү өсөн сертификация була алмай.\nНЬЮ-ЙОРК (dpa-AFX) - берләшкән штаттары араһында мәрхүм булғандар иҫтәлегенә экс-президент Буш Х. Джордже, акциялар һәм nasdaq түгел nys торгуют.\nШулай уҡ ул джордж буш хәбәр ул\nШәмбе репортаждар, америка киң мәғлүмәт саралары ябыла. Уның ғаиләһендә һүҙе буйынса, ул хәҙер Буш, ә уның йәше йыл үле.\nЭлекке бер нисә йыл американ джордж буш президентлығы йәшендә вафат булды.\nВашингтон (Реү) - вашингтон элеккесә америка ҡушма штаттары президенты барак обама килде балаларға бүләктәр таратылған һәм ҙур булмаған дауаханаһының пациенттарын ҡыш бабай уратып башлыҡ.\nМилли медицина үҙәгендә балалар.\nВашингтон (Реү) - Дональд Трамп. Америка Ҡушма Штаттары Президенты. Һайлауында хиллари клинтон трамп оппоненты булып, америка AP мәғлүмәт агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, уны күберәк һайлау мөмкинселеге юҡ номер алырға кәрәк. Барак обама бала өсөн йөрәге күрһәтә. Санта клаус иң бәләкәй пациенттар дауаханаға балалар вашингтонда ғәжәпләнде. балалары, ғаилә ағзалары, коттедждар һәм хеҙмәтләндереү персоналы. Вашингтон ҡалаһына матур кекс пациентский балалар дауаханаһында булды. Иран президенты Хәсән Рухани ислам саҡырылған дәүләттәр, аҡш менән осрашыу өсөн ҡаршылыҡ күрһәтә. Израилгә күсеп килгән һәм уға"яман шеш". Икенсе донъя һуғышы эҙемтәләре был насар береһе. Ҡайғы уртаҡлашыу һәм был һүҙ тойоп, үҙем өсөн табам штатының элекке президент джордж буш мәрхүм атаһы уларҙы берләштерҙе, ул. х уны ерләүҙә үҙе телефондан шылтыратып джордж һуңғы осор һүрәтләнә. Якынайта, милли телмәр менән соборы. Браузеры өсөн хәүефһеҙ һәм тиҙ күсә навигация ашыуы яңыртыласаҡ.\nඑෆ්. සී වීඩියෝ සඳහා වැඩිහිටි - නිදහස් අසභ්ය\nбашҡа ҡыҙҙар менән һәм бушлай теркәү видеочивать башҡа бушлай теркәү видео чат видеочивать онлайн видео танышты видеочивать онлайн бушлай теркәү менән танышты рулетка менән ҡыҙ ч плюс бөтә донъя буйынса ч рулетка интим танышты видео 18 йыл ч рулетка


17:18, 3 декабря 2012 Сәйәсәт\nДәүләт Думаһының Торлаҡ сәйәсәте һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Павел Качкаев «Берҙәм Рәсәй» партияһы рәйесе Дмитрий Медведевтың Өфөләге төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандар менән осрашты. Уға ундан ашыу кеше мөрәжәғәт итте. Һорауҙарҙың күпселеге торлаҡ мәсьәләһенә ҡағылды.\nӨфөлә йәшәгән ханым депутатҡа икенсегә мөрәжәғәт итә. Тәүге тапҡыр ул торлаҡ менән тәьмин итеүҙә булышлыҡ итеү үтенесе менән мөрәжәғәт итә. Ҡатын инвалид бала тәрбиәләй. Бындай ярҙам уға күрһәтелә: ғаиләгә бер нисә ай элек яңы йорттан фатир бирелә. Был юлы ҡатын торлаҡ йорттоң торошо тейешле кимәлдә булмау сәбәпле мөрәжәғәт итте. Ошо айҡанлы комиссия ла булдырылған, әммә хәлде төҙәтеү буйынса саралар күрелмәй. Павел Качкаев ярҙамсыларына Өфө хакимиәтенә мөрәжәғәт ебәреп, фатир торошо һәм күрелгән саралар буйынса тулы мәғлүмәт тупларға ҡушты.\nӨфөнөң торлаҡ-эксплуатация идаралығынан ике хеҙмәткәр депутатҡа шулай уҡ торлаҡ мәсьәләһен хәл итеүҙә ярҙам һорап мөрәжәғәт итте. Икеһе лә ун йылдан ашыу торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә эшләй һәм торлаҡ алыуға сиратта тора. Павел Качкаев был мәсьәләләрҙе тикшерергә һүҙ бирҙе.\nДүртөйлө районынан килгән ҡатын 20 йыл Өфөлә йәшәгән. Бер ул тәрбиәләй. Ире вафат булғандан һуң, торлаҡһыҙ тороп ҡала. Улар йәшәгән фатир ире эшләгән предприятиеға ҡайтарыла. Һөҙөмтәлә ҡатын урамда тороп ҡала һәм тыуған яғына ҡайтырға мәжбүр була. Әлеге ваҡытта ул Дүртөйлө районы дауаханаһында шәфҡәт туташы булып эшләй.\nПавел Качкаев ҡатынға мәсьәләне әле йәшәгән районында хәл итергә кәңәш итте, әммә ҡатын мотлаҡ Өфөнән торлаҡ алырға теләй. Депутат бындай мәсьәләнең бик ауыр хәл ителеүе хаҡында әйтте, әммә уйлап ҡарарға һүҙ бирҙе.\nДепутатҡа мөрәжәғәт иткән йәнә бер кешенең һүҙҙәренсә, унан законһыҙ рәүештә дөйөм ятаҡтағы бүлмәһен тартып алғандар. Аралашыу барышында ул кешенең һәм уның туғандарының Өфөнөң ике дөйөм ятағында бер нисә бүлмә булыуы асыҡланды. Бынан тыш, район хакимиәте граждандан бүлмәне законлы нигеҙҙә тартып алған, тигән суд ҡарары ла бар.\n— Бындай осрашыуҙарҙың һөҙөмтәлелегенә баһа биреү ауыр, — тине Павел Качкаев осрашыу аҙағында. – Ғәҙәттә, депутатҡа бер нисә инстанция аша үткән кешеләр мөрәжәғәт итә, һәм уларҙың мәсьәләләре буйынса ҡарарҙар ҡабул ителгән була. Бындай осраҡтарҙа ярҙам итеү ауырыраҡ. Әммә бындай осрашыуҙар кәрәк.


Өфөлә беренсе башҡорт йәнһүрәте исем туйланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n01 октября 2020 — 11:51 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика көнө алдынан Өфөлә беренсе башҡорт йәнһүрәте исем туйланы. “Урал батыр” эпосына нигеҙләнгән анимацион фильмды тәүгеләрҙән Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт гимназия-интернаты уҡыусылары һәм хәбәрсебеҙ Нәфисә Кинйәбаева ҡараны.Урал батыр ниңә арыҫлан еккән, Һомайҙың сәсе ни эшләп йәшел, Аҡбуҙат ни өсөн шундай уйсан. Башҡорт телендәге беренсе йәнһүрәт авторҙары тәүге тамашасылар алдында етди яуап тота. Хәйер, йөҙәрләгән йәнһүрәт ҡарап, башҡорт эпосын тиҫтә ҡабат уҡып сығып 8 йыл күңелендә уй йөрөткән йәнә 8 ай дауамында үҙенсәлекле образдар ижад иткән рәссамдар төркөмө етәксеһе өсөн был һорауҙар көтөп алынған. Тап ошондай ҡыҙыҡһыныуға иҫәп тоттоҡ та инде, ти Дамир Мөхәмәтйәров.Малайҙарҙы һуғыш-алыш күренештәре, ағай-эне мөнәсәбәттәре ҡыҙыҡһындырһа, ҡыҙҙар геройҙарҙың ҡиәфәтенә, кейеменә иғтибар иткән. Анимацион фильмдың мөхәррире Гөлназ Ҡолһарина йәнһүрәт ҡәҙерен яҡшы белә. Ул етәкләгән балалар телерадиоканалы тәрбиәләнеүселәре был өлкәлә бай тәжрибә туплаған. Әммә “Урал батыр”ҙың яңы өлгөһөнә әлегә тиңдәр юҡ, тигән фекерҙә Гөлназ Фәрит ҡыҙы.Заманса мауыҡтырғыс мажаралар тураһындағы хикәйәттең нигеҙенә халҡыбыҙҙың милли эпосын һалыу идеяһын “Аҡбуҙат” журналы 2018 йылдан башлап бойомға ашыра. Балалар журналы республика халыҡтары һәм дәүләт телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса Башҡортостан Башлығы грантын алғайны. Ошо грант аҡсаһына комикстар һәм йәнһүрәт эшләнгән. Комикстар “Аҡбуҙат” журналында баҫылып ҡына ҡалмай айырым китап булараҡ та донъя күргән.Дауамы бармы. Башҡорт телендәге өр-яңы йәнһүрәт тамашасыларын тәү сиратта борсоған ошо һорауҙы иң юғары баһа тип билдәләргә мөмкин. Тимәк ҡыҙыҡһындырҙы, тимәк оҡшаны, тимәк хәтерҙә ҡалды. Балалар ғына түгел, ата-әсә лә хәҙер “Урал батыр”ҙың яңы серияһын көтә. Ижади төркөм “Урал батырҙы” артабан тулы йөкмәткеле йәнһүрәт сериал дәрәжәһенә еткерергә ниәтләй. Беренсе башҡорт йәнһүрәтен киләсәктә рус теленә тәржемә итеү теләге лә бар.


Сәнәғәт производствоһы индексы үҫеүе күҙәтелә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСәнәғәт производствоһы индексы үҫеүе күҙәтелә\n17:31, 15 декабря 2009 Иҡтисад\nӨфөлә быйылғы 11 ай йомғаҡтары буйынса сәнәғәт производствоһы индексы 96,9 процент тәшкил итте, был республика күрһәткесенән – 95,2 % – юғарыраҡ. Был турала ҡала хакимиәтендәге кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.\n— Һуңғы һөҙөмтәгә башлыса предприятиеларыбыҙҙың ноябрь айындағы эше йоғонто яһаны, — тине ул. – Был айҙа сәнәғәт производствоһы индексы 105,9 процент тәшкил итте. Әгәр бындай үҫеш тенденцияһы декабрҙә лә һаҡланһа, йыл йомғаҡтары буйынса сәнәғәт производствоһы индексы беҙҙә республика өсөн күҙалланған 97 проценттан юғарыраҡ булырға тейеш.\nПавел Качкаев әйтеүенсә, ҡалала дөйөм иҡтисади хәлде имен тип баһаларға мөмкин. Өфөлә бәләкәй эшҡыуарлыҡ әүҙем үҫешә. Мәҫәлән, быйыл Өфөнөң 436 эшҡыуары ярҙам алды – был республика буйынса ярҙам алыусыларҙың 46 проценты.\nҠалала уртаса эш хаҡы кимәле былтырғы менән сағыштырғанда 6,6 процентҡа артты һәм хәҙер 19512 һум тәшкил итә.\nӘммә ҡаланың иҡтисади картаһында финанс көрсөгө тыуҙырған ҡара тамғалар ҙа һаҡлана әле. Мәҫәлән, республикалағы эш хаҡы буйынса бөтә бурыстың яртыһы тиерлек Өфө предприятиеларына тура килә. Баш ҡалала эшһеҙлек кимәле лә уртаса республика күрһәткесенән юғары – 2,27 процент. Ә хеҙмәт баҙарында көсөргәнеш коэффициенты 3,22 тәшкил итә. Сағыштырыу өсөн — сентябрҙә генә ул ни бары 1,5 ине.


Бөгөн – «француз», иртәгә – «испан», унан Рәсәй «йондоҙо»на ла күп ҡалмаҫ… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Спорт » Бөгөн – «француз», иртәгә – «испан», унан Рәсәй «йондоҙо»на ла күп ҡалмаҫ…\nБөгөн – «француз», иртәгә – «испан», унан Рәсәй «йондоҙо»на ла күп ҡалмаҫ…\n11 йәшлек футболсы Азат Кирәев Мессиҙың үҙен күрергә хыяллана\nБала саҡта барыбыҙ ҙа артисмы, космонавмы йәки спортсы булһынмы ул, шул һөнәрҙе оҡшатып, хыял диңгеҙендә йөҙҙөк. Үҫә бара күптәребеҙҙең хыялы, үкенескә күрә, хыял ғына булып ҡалды. Сәбәбен дә алыҫ эҙләйһе түгел, мөмкинлектәр булманы. Үҫеп килгән быуын өсөн ул мөмкинлектәр асыла бара кеүек. Талантың булып, ныҡышмалылығың етһә, бар өлкәгә лә ишектәр асыҡ.\nЙәш танышым − Өфө районының Шамонин ауылынан 11 йәшлек Азат Кирәев та бәләкәйҙән спортты ярата. Телевизорҙан күрһәткән һәр бер спорт яңылығын күҙ уңынан ысҡындырмай. Хатта ата-әсәһенә лә яратҡан сериалдарын ҡаратмай, уларҙа ла спортҡа ҡарата һөйөү уята. Хәҙер улар, беҙ бөтәбеҙ ҙә көйәрмән, тип йылмая.\n− Азат, нишләп телевизор ҡаратмайһың? Һин бит бер үҙең генә түгел дә инде…\n− Ҡаратамсы… Үҙҙәре бит, спорт тапшырыуҙары башланһа, ҡайҙа, сериалды ҡарайыҡ әле, тип теңкәгә тейә. Алина апайым да «йәшник»кә талаша. Мин бит үҙемә яраҡлыһын ғына ҡарайым.\n− Яраҡлыһына ниндәй төрҙәр инә инде?..\n− Әлбиттә, футбол, хоккей. Башҡа төрҙәрҙе лә күҙәтәм.\n− Ә бит һин башта, атай-әсәйең әйтеүенсә, спорт бейеүенә йөрөгәнһең?\n− Эйе, әсәйем бәләкәй саҡтан уҡ мине бейеүгә йөрөттө. Оҡшай торғайны ул былай. Тик бына бейеү костюмы ҡиммәт булғанға күрә был шөғөлдән баш тартырға булдыҡ. Бер яҡтан, дөрөҫ тә булғандыр. Бәлки, хәҙер футбол секцияһына йөрөмәҫ инем.\n− Ә нишләп? Улар бер-береһенә ҡамасауламаҫ ине ул…\n− Әлләсе… Футболды бит бейеүгә йөрөгәндә үк ярата инем. Әсәйем йөрөткәс, йөрөнөм инде.\n− Хәҙер бына бейеү костюмы бүләк итеп, әйҙә, ҡабаттан бейеүгә кил, тиһәләр, ҡайһыһын һайлар инең?\n− Футбол, футбол һәм тағы ла бер тапҡыр футбол.\n− Ниәтең футбол «йондоҙо» булыу инде?\n− Әлбиттә! Хыялым − донъялағы иң шәп уйынсы − Месси кеүек булыу. Шулай уҡ Иньеста ла оҡшай. Беҙҙекеләрҙән Погребняк һәм шулай уҡ «Өфө» командаһында уйнаған Маркосовтың уйыны күңелгә ята.\n− Белеүемсә, һин әле үк ҙур спортҡа тәүге аҙым яһап, командаң менән Европаға сәйәхәт ҡылғанһың. Ҡайҙа барҙығыҙ һәм ниндәй турнеға?\n− Беҙ ике аҙналыҡ турнеға Францияға барҙыҡ. Поезға ултырып, Белоруссия, Польша, Германия, Бельгия, Чехия, Голландия кеүек илдәр аша үтеп, әйтеп бөткөһөҙ кисерештәр кисереп, һоҡланғыс Францияның баш ҡалаһы Парижда туҡталдыҡ. Тренерыбыҙ Рәил ағай алып барҙы. Ул инде ошондай турнирға тәрбиәләнеүселәре менән 10-сы тапҡыр барҙы. Ярыштар Шамонин ауылы кеүек бер бәләкәй генә төбәктә булды. Турнирҙа, беҙҙең команданан тыш, Франциянан 11 команда ҡатнашты. Ә бына өлкәнерәктәр Бельгия, Люксембургтан килгәйне.\n– Шунан, нисек булды? Оҡшанымы?\n− Оҡшаны. Француздар шәп уйнай. Улар күберәк өҫтөнлөк итте. Был илдә бит мөйөш һайын тиерлек спорт майҙансығы. Беҙ уйнаған ауылда ғына биш-алты футбол майҙансығы бар. Шуға күрә малайҙар көн дә шөғөлләнә. Уйнау техникаһы ла юғары.\n− Француз дуҫтарың барлыҡҡа килдеме?\n− Әҙме-күпме тәржемәсе ярҙамында аралаштыҡ былай. Быға тиклем атай-әсәйем, сит ил телен өйрән, уҡы, тип гелән тылҡый торғайны. Хәҙер бына телде ныҡлап өйрәнергә ине.\n− Футбол ғына уйнап йөрөмәгәнһегеҙҙер ул?\n− Ю-юҡ, сәйәхәт итергә лә ваҡыт ҡалды. Миңә бар илдәр ҙә оҡшаны. Ҡалалары шундай таҙа, бөхтә, бер сүп күрмәҫһең. Халыҡ та ҡунаҡсыл, бер-береһенә ярҙам итеп торалар. Бер мәл Германияла туҡтағайныҡ, бер ғәрип кеше йығылды һәм шунда уҡ бер нисә кеше янына йүгереп килеп, ярҙам иттеләр. Францияла эсәр һыуҙың ҡиммәт булыуы хайран ҡалдырҙы.\n− Һағындым. Көн дә туғандарыма шылтыратып торҙом.\n− Турнир тағы нимәһе менән иҫеңдә ҡалды?\n− Бөтәһе менән дә. Тағы барғы килә. Киләһе йылда Испанияға алып барабыҙ, тип ышандырҙылар. Барселонаның үҙенә.\n− Былай булғас, Мессиҙы күрәһең икән...\n− Уны бик күргем килә, автограф алып, бергә фотоға төшһәм, хыялымдың яртыһы тормошҡа ашасаҡ.\n− Ә яртыһы?..\n− Яртыһы − Месси кеүек булыу.\n− Афарин! Синыфташтарың сит илгә барыуыңды нисек ҡабул итте?\n− Һәйбәт. «Француз» тигән ҡушамат таҡтылар.\n− Үсекмәйһеңме һуң?\n− Юҡсы, киреһенсә, ниндәйҙер ғорурлыҡ бар.\n−Ярай улайһа, «француз», киләсәктә «испан» менән күрешербеҙ. Уңыштар һиңә.\nСығыу ваҡыты 30-04-2013, 11:46 | Ҡаранылар: 623\n“Бөкө”һөҙ донъя йәмһеҙ\nФутбол һөйөүсе үҫмерҙәр иғтибарына!


Гөлсирә Ғиззәтуллина-Ғайсарованан хикәйә. Башы.\n22 Ғинуар 2020, 00:00\nИртәнсәк душ инеп сыҡҡандан һуң Алһыу көҙгө алдында сағылышына оҙаҡ ҡына ҡарап торҙо. Уның быға тиклем үҙенең сибәрлеге тураһында уйлағаны юҡ ине. Уларҙың нәҫелендә – ике яҡтан да – барыһы ла бик һылыуҙар, шуға күрә быға айырым әһәмиәт биреүсе лә юҡ. Матур икән матур инде. Әммә Алһыуҙың әсәһе – хатта һылыу нәҫелдә лә айырылып торған бер сибәр. Шуға күрә һәр бер комплиментты, һоҡланыуҙы йәне көйөп, мыҫҡыл кеүек ҡабул итә. Уның бөтә булған тырышлыҡ емештәрен, һәр уңышын матурлығына япһарып, бәләкәйҙән йәненә тейеп, йонсотоп бөткәнгәлер, моғайын.\nӘгәр мөхәббәт булмаһа…\nАлһыу уны «Актерҙар йорто» туҡталышында күрҙе. Киң тирәсле ҡара эшләпә, оҙон ҡара плащ, ҡулында – ҡара ҡулсатыр. Өфөнөң әллә нисә юғары уҡыу йорто студенттары бергә йыйылған һәм йәштәр мыжғып торған был туҡталышта ул бөтөнләй ят донъянан килгән кеүек күренә. Алһыу быға тиклем тышҡы ҡиәфәтенә һәм кейемгә артыҡ иғтибар биргән егеттәргә көлөмһөрәберәк ҡарай торғайны. Әммә бының фыртлығы үҙенә килешеп тора. Урам аша булһа ла кешегә шулай текләп тороуҙы килештермәне ҡыҙ һәм, яҙыҡ эштә тотолғандай ҡыҙарынып, ҡарашын икенсе яҡҡа күсерҙе. Тик күҙҙәре һис тә тыңламай, шул яҡҡа төбәлергә тырышып ҡына тора. Егеттең йөҙө нәфис һыҙатлы, аҡ ҡына, күҙ ҡабаҡтары бер ни тиклем шешмәк. Моғайын, берәй яҙыусы уны һүрәтләргә теләһә, «күҙҙәре миндаль рәүешендә» тип яҙған булыр ине. Тап шул мәлдә егет был яҡҡа боролдо ла, күҙҙәре Алһыуҙың ҡараштары менән осрашты. Эҫеле-һыуыҡлы булып киткән ҡыҙ улар араһына инеп туҡтаған автобусҡа һикереп менде. Кешеләрҙе йырып үтеп, тәҙрә эргәһенә барып баҫты. Автобус ҡуҙғалып киткәс тә, егеттең, муйынын һуҙа биреп, уны ҡараштары менән эҙләүен күреп, ҡәнәғәт йылмайҙы.\nАлһыуға үҙенең был халәте сәйер тойолдо, сөнки быға тиклем бындай тойғо кисергәне юҡ ине. Булмышына һөйөнөс оялап ҡалды. Йөрөй-йөрөй ҙә, үҙе лә абайламаҫтан, йылмайып ҡуя. «Ниндәй ҡыуанысым бар һуң минең?» – тип уйлаһа, миндаль рәүешендәге матур күҙҙәрҙең уны эҙләп ҡараныуы иҫенә төшә лә күңеле елкенеп китә.\nӨфө – миллионлы ҡала. Унда стена аша ғына ғүмер иткән күршең менән дә йылдар буйы тап килешмәүең ихтимал. Шуға күрә аҙна-ун көндән – Пушкин скверындағы ағастар бәләкәс кенә япраҡтар сығарып өлгөргәйне инде – әлеге үк туҡталышта торғанда:\n– Ә мин һине барыбер таптым бит, – тигән тантаналы тауышҡа һиҫкәнеп китте. Ҡулындағы журналдан ҡалҡып ҡараһа, ҡаршыһында теге фырт егет баҫып тора.\nУл ҡапыл Алһыуҙың быйылғы яҙ модаға ингәнсә «французсалап» үргән ауыр толомон урап тотто ла йылмайып күҙенә ҡараны.\n– Таш өҫтөндә алтын сәсен тарап ултырған Һыуһылыуҙы эләктергән Заятүләктән кәмме әллә мин?! – тип көлөп ебәрҙе.\nБыға тиклем сәсенә тейгәнде йәне һөймәгән Алһыу асыуланырға уйламаны ла. Йылмайып:\n– Әллә һин филфакта уҡыйһыңмы? – тип һораны.\n– Нишләп филфакта?\n– Халыҡ ижады буйынса мәғлүмәтең көслө. – Ҡыҙ, башын борғолап, толомон ысҡындырырға тырышты, тик алъюҫыҡҡа. – Хәтерем яңылышмаһа, был әкиәттең аҙағы Һыуһылыу өсөн бик үк бәхетле тамамланмай булһа кәрәк.\n– Мөхәббәт тамамлана тиме ни? – Егет һорауға һорау менән яуап ҡайтарҙы. – Ышанмайһыңмы? Әйҙә, алып барып күрһәтәм. Бында яҡын ғына.\n«Иртәгә бит зачет!» – тигән уй атылған йондоҙ кеүек кенә үтеп китте Алһыуҙың башынан. Тик ҡыҙ иғтибар итмәне. Үҙенә һоҡланып ҡарап торған ҡара күҙҙәрҙең ҡармағына эләккәйне инде ул. «Нефтсе» мәҙәниәт һарайы тирәһендә – шығырым тулы йәштәр. Билет һораусылар ҙа байтаҡ.\n– Билал менән Фәрзәнәнең концерты бит бөгөн, – тине егет. – Белмәгәйнеңме ни?\n– Ә улар кем?\nЕгет яуап бирер урынға һыҙғырып ҡуйҙы.\n– Медикһыңдыр тип уйлағайным шул.\n– Нишләп медик?\n– Һуң, мин “сәнғәт”тәге бөтә матур ҡыҙҙарҙы ла беләм. «Авиация»лағы ҡыҙҙарҙың күбеһе – малай-шалай кеүек. Ҡиәфәттәре лә, ҡылыҡтары ла… Анатомичканан сыҡмай көнө-төнө мускул-һеңер исемен ятлап ултырған бәндә генә һинең һымаҡ томана булмаһа…\nЕгет уны артҡы ишектән алып китте.\n– Һин актермы әллә? – тине Алһыу. – Шулайҙыр тип уйлағайным да…\n– Һин дә минең турала уйлағайныңмы? – тип эләктереп алды егет. – Урра! Йә Хоҙайым, рәхмәт инде һиңә, ул да минең турала уйлаған.\nАлһыу ҡысҡырып көлөп ебәрҙе. Егеттән шаянлыҡ фонтан кеүек урғылып тора, артабан нимә менән хайран итерен һис белеп булмай.\nАлһыуға «Заятүләк менән Һыуһылыу» әкиәтенең сюжетына ҡоролған мауыҡтырғыс концертты сәхнәне яҡтыртыусы янында ултырып ҡарау бәхете тейҙе. Үҙеңде сәхнәлә барған был тылсымдың бер өлөшө итеп тойоу ғәләмәт мауыҡтырғыс икән: нурҙар гөлләмәһен Алһыу ҙа бер нисә тапҡыр бейетеп ҡараны.\nЗалда йәшлек дәрте ташып, урғылып тора. Туҡтауһыҙ алҡыштар, бейеү, йыр. Уның менән бер йәштә тиерлек булған ике йырсының шундай тантанаға, хистәр ғәрәсәтенә сәбәп булыуына һушы китеп ултырҙы Алһыуҙың.\nСәхнәгә яуған гөлләмәләргә ҡарап:\n– Был тиклемде ҡайҙа ҡуялар икән? – тип аптырабыраҡ ултыра ине, егет, уның уйын белгән һымаҡ:\n– Был сәскәләрҙе иртәгә баҙарға алып сығып һаталар ҙа бер аҙна тирәһе туҡ йәшәп алалар инде, – тип шаяртты. – Улар студент ҡына бит әле, дөйөм ятаҡта йәшәйҙәр… Ярар, концерттан һуң таныштырырмын.\nТамашанан һуң, кейемдәрен гардеробтан алғас, ишеккә барманылар. Егет уны юғары ҡатҡа алып китте.\n– Әйҙә әле, минең һине бер кеше менән таныштырғым килә. – Уның бында үҙ икәнен баштан уҡ аңлағайны Алһыу. Аҙым һайын туҡтаталар, шаярталар, әле был, әле теге яҡтан килеп сыҡҡан матур-матур ҡыҙҙар килеп ҡолағына ниҙер бышылдай, һырпалана. Бына улар бер ишектән килеп инде: банкет залы икән. Ризыҡ тулы өҫтәлдәрҙе күреп, Алһыу артҡа сигенде.\n– Әсәй, – тип өндәште егет. – Бына! – Үҙе ат башындай алтын тапҡан кеше тантанаһы менән Алһыуҙы алғараҡ этте. Билал менән Фәрзәнәне ярым ҡосаҡлап ниҙер сөкөрҙәгән нәзәкәтле ханым һынын турайтты. Бер мәлгә генә ҡарап торҙо ла, етеҙ атлап, Алһыу эргәһенә килде. Ҡиммәтле хушбуй еҫе аңҡыта-аңҡыта, затлы тауарға баһа биргән ҡиәфәт менән Алһыуҙы уратып сыҡты. Унан тәжрибәле кеше ишараһы менән Алһыуҙың ауыр толомон тағатып ебәрҙе: болот кеүек тулҡын сәстәр ҡыҙҙың зифа һынын тотош ҡаплап алды. Эргәләгеләр барыһы ла ирекһеҙҙән «аһ» итте. Алһыу, түңәрәк эсендә шыр яланғас баҫып торғандай, ҡыҙарынып-ҡаушап төштө. Ирекһеҙҙән үҙен ҡулдары менән ҡосаҡланы.\n– Ҡайҙан таптың һин бындай хазинаны? – тип гөрһөлдәне ауыҙына Сталиндыҡылай ҙур төрөпкә ҡапҡан дәү ир.\n– Бына һеҙгә киләһе йылға «Һылыуҡай» конкурсының лауреаты, – тине егет.\n– Хатта ҡолаҡтары ла матур, – тине, Алһыуҙың сәсен ҡалҡытып, ҡолаҡ япраҡтарын ҡарап өлгөргән ир.\nҠатын ирҙең был ҡыланышын оҡшатып еткермәне шикелле, ҡарашы менән өтөп алды ла улына:\n– Йыл һайын «Гран-при»ҙы беҙ ала алмайбыҙ бит инде, – тип Алһыуҙы үҙҙәренең ғаилә ағзаларына индереп тә ҡуйҙы. – Ә исеме нисек була һуң был һылыуҙың?\nЕгет менән ҡыҙ бер-береһенә аптырап ҡараны, ысынлап та, бына мең йыл элек танышҡандай тойһалар ҙа, исемдәрен һорашырға баштарына килмәгән. Эргә-тирәләгеләр, уларҙың өнһөҙ ҡарашын аңлап, көлөп ебәрҙе.\nЕгет иһә аптырап ҡалманы. Хәрбиҙәрсә үрә ҡатып, үксәләрен бер-береһенә тейҙерҙе лә, килешле генә баш эйеп:\n– Танышырға рөхсәт итегеҙ, туташ: Искәндәр атлы егет булам, – тине.\n– Алһыу, – тине ҡыҙ. Башҡалар ниңәлер геүләтеп ҡул сапты. Үҙен әкиәткә килеп эләккән һымаҡ тойған Алһыуҙы өҫтәлгә әйҙәнеләр, шампан шарабы һондолар, шоколад ҡаптырҙылар. Бер туҡтауһыҙ һоҡланыу, хайран һүҙҙәр, затлы еҫтәр аңҡытҡан ялтор-йылтыр күлдәктәр, килешле кейенгән һәм һоҡлана белгән ир-егеттәр, хайран ҡалдыра белгән ҡатын-ҡыҙҙар – Алһыуҙың быға тиклем шул тиклем матур мөнәсәбәттәрҙе, яҡынлыҡты һәм йылылыҡты бер ҡайҙа ла күргәне юҡ ине. Ул, батша һарайындағы балға барып эләккән Көлһылыу һымаҡ, ваҡыт тигән нәмәне бөтөнләй онотто. Кемдеңдер кеҫә телефоны шылтырағанға тертләп, концерт ваҡытында тауышһыҙ режимға ҡуйған телефонын килтереп сығарһа: утыҙҙан ашыу ҡабул ителмәгән звонок. Сәғәт беренсе ярты булып киткән. Өйҙәгеләр нимә уйлап, нимә кисерергә тейеш шул арала?!\n– Миңә йәһәтерәк ҡайтырға кәрәк, – тине ул, такси саҡырырға керешеп.\nУның ағарынып киткән йөҙөн күреп, Искәндәр тиҙ генә:\n– Такси кәрәкмәй, – тиергә ашыҡты. – Атайҙың машинаһын алырбыҙ.\nТөрөпкәһенән хуш еҫле тәмәке борҡотоп, бер юлы әллә нисә ҡыҙ-ҡатынға матур һүҙ һөйләп, ирәйеп ултырған дәү ир өндәшмәй генә баш ҡаҡты.\nӨйҙә, әлбиттә, берәү ҙә йоҡламай ине. Йоҙаҡ тишегенә асҡыс тығыу менән үк ишеккә йүгерешеп килделәр. Әсәһе менән өләсәһе, ризаһыҙлыҡтарын белдереп, ауыҙ асҡайны, күҙҙәре балҡып, бер ҡосаҡ рауза сәскәләре күтәреп ҡайтып ингән ҡыҙының йөҙөндә ғәйеп тойғоһо шәйләгән атаһы, уларҙы тыйғандай, ҡулын күтәреп:\n– Аллаға шөкөр, иҫән-аман, – тине. – Барыбыҙға ла тыныс йоҡо. Иртәгә байрам түгел.\nСәскәләрҙе вазаға түгел, ваннаға һалҡын һыу ағыҙып, төнгөлөккә шунда ҡалдырырға кәңәш иткән арала өләсәһе шулай ҙа:\n– Иртәгә әсәйең бик ҡатмарлы операция яһарға тейеш, – тип әйтеүҙән тыйыла алманы. «Ауырыуҙар, сирлеләр, операциялар… Беҙ ҙә был донъяла йәшәйбеҙ тип йөрөгән булабыҙ икән…» – тип уйланы Алһыу, шым ғына сисенеп урынына ятҡанда.\n– Саҡ ҡына йәмһеҙерәк булһа, исмаһам, тынысыраҡ эштә эшләр ине, – тип һуҡрана уның ауыр операциялар яһағандан һуң, өйөнә ҡайтыуҙы ла онотоп, ауырыу сабый янында төн үткәреүенән йонсоған өләсәһе. Дөрөҫ, һуҡраныуында һоҡланыу күберәк.\n“Һинең кеүек сибәркәйҙәргә хирургияның ни кәрәге бар?” – тигән бер профессор Алһыуҙың әсәһенә студент сағында һәм шуның менән ғүмерлеккә рәнйеткән. Инде оҫта хирург булып танылһа ла, әсәһе һаман шул уҡытыусыһына үҙен иҫбатлауын дауам итә, күрәһең. Хәйер, ул ҡарт хирург, аҡыллы студентканың нәфис оҙон бармаҡтарының ниндәй мөғжизәләргә һәләтле икәнен алдан күреп, зитына тейер өсөн юрый әйткән булғандыр, бәлки.\nНисек кенә булмаһын, тәбиғәт биргән матурлыҡты ниндәйҙер етешһеҙлек кеүегерәк ҡабул итеп, уны тырышлыҡ, ныҡышмаллыҡ, егәрлелек менән ҡапларға кәрәк, тип үҫтерелгән Алһыу.\nБөгөн иһә беренсе тапҡыр үҙенә тикшереп ҡарап торҙо ла ныҡ оҡшатты, сөнки Искәндәрҙең һоҡланыулы ҡарашы менән баға ине.\n– Сибәрҙәргә күберәк нәмә рөхсәт ителергә тейеш, сөнки улар донъяны йәмгә күмә, – тине бит кисә Искәндәрҙең атаһы, моғайын, үҙен дә сибәрҙәр рәтенә индергәндер.


Халыҡтың бер мөрәжәғәте лә иғтибарһыҙ ҡалдырылмаясаҡ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Сәйәсәт » Халыҡтың бер мөрәжәғәте лә иғтибарһыҙ ҡалдырылмаясаҡ\n21.06.2019 Халыҡтың бер мөрәжәғәте лә иғтибарһыҙ ҡалдырылмаясаҡ\nРәсәй Президенты Владимир Путин: “Кешенең йәшәү кимәлен яҡшыртыу өсөн милли проекттар булдырылды ла инде”\nРәсәй Президенты Владимир Путин сираттағы “тура линия”һын үткәрҙе. Был ил етәксеһе өсөн 17-се программа булды. Эфир үтәһе көндө иртә менән мөрәжәғәттәр һаны бер миллиондан киҫкен генә рәүештә 1,5 миллионға еткән. Ә Президент был сараға алдан әҙерләнде, ҡайһы бер һорауҙар эфир көнө етмәҫ борон уҡ хәл ителә башланы.\nОшондай форматта аралашыу кәрәк, тиелде ойоштороу эштәре кәңәшмәһендә. Иң күп һорау килгән өлкәләр – һаулыҡ һаҡлау, торлаҡ төҙөлөшө, балалар пособиеһы, хеҙмәт хаҡы...\nЭфир барған дүрт сәғәткә яҡын арауыҡта Владимир Путин байтаҡ һорауға яуап бирә алды. Шуныһы билдәле: Президентҡа ебәрелгән бер генә мөрәжәғәт тә иғтибарһыҙ ҡалдырылмаясаҡ, тип вәғәҙәләнеләр.\nТүбәндә – ил башлығының ҡайһы бер яуаптары.\nЙәшәүе ауыр була башланы, ул ҡасан еңеләйер?\n– Иҫегеҙгә төшөрәйем, беҙ һуңғы йылдарҙа бер ни тиклем шок хәлендә ҡалдыҡ. Был санкциялар менән дә бәйле, нефть кеүек тауарҙар һатыу хаҡына ла. Иҡтисадта проблемалар килеп сығыуы шунлыҡтан. Граждандарҙың реаль килеме төшөүе лә күҙәтелде. Әле ул эҙмә-эҙлекле күтәрелә.\nМРОТ (минималь хеҙмәт хаҡы) кимәлен минималь йәшәү кимәленә тиклем күтәрҙек. Хәҙер ул илдә уртаса 11280 һум. Әгәр кеше тулы ставкаға эшләй икән, уға ошо сумманан да әҙерәк түләргә тейеш түгелдәр.\nБеҙ уртаса хеҙмәт хаҡы тураһында һүҙ йөрөтәбеҙ. Ул төрлө төбәктә, төрлө өлкәлә төрлөсә. Хеҙмәт хаҡы ла үҫә. 2018 йылда 8,5 процентҡа күтәрелгән, ошо майҙа – 2,8 процентҡа.\nМРОТ-ты арттырыу күптәргә ҡағылды. Хәрбиҙәрҙең аҡсаһын индексациялаясаҡбыҙ, пенсия ла әҙләп күтәрелеп тора. 1 октябрҙән хәрби пенсионерҙарға 4,3 процентҡа артасаҡ.\nЙәшәү кимәлен яҡшыртыу өсөн беҙҙең милли проекттар бар.\nСүп-сар реформаһы ни өсөн йүнләп эшләмәй?\n– Сүп-сар проблемаһы электән килә. Йыйҙыҡ-йыйҙыҡ та, бер кем дә был эш менән тейешенсә шөғөлләнмәне. Йәмғиәтебеҙ ҙә күберәк ҡулланыусыға әйләнде. Яңы ҡаптар, төргәктәр барлыҡҡа килде, пластик... Тарифтар ҙа үҫә.\nӘ кешенең һөҙөмтәне күргеһе килә. Барыһын да төбәк операторҙары эшләй алмай. Был өлкәлә тәртип урынлаштырырға кәрәк. Үҙем дә күҙәтәсәкмен. Махсус программа эшләй. Уға ярашлы, сүп-сар эшкәртеү буйынса 200 комплекс төҙөләсәк. Дөйөм финанслау – 300 миллиард һумдан ашыу. Аҡса һалынған.\nБалалы ғаиләләргә тағы ниндәй ярҙам булыр?\n– Беренсенән, беҙ ғаиләлә тәүге бала тыуғандан һуң да, икенсеһенә лә түләүҙәр индерҙек. Икенсегә – “әсәлек капиталы”, ә тәүгегә йәшәү минимумы күләмендә. Был, төбәккә ҡарап, төрлөсә. Мохтаж ғаиләләр ала. Был өлкән кешегә тура килгән 1,5 йәшәү минимумынан сығып иҫәпләнә.\n2020 йылдың 1 ғинуарынан иһә бер кешенең килеме ике йәшәү минимумынан иҫәпләнгән ғаиләләргә лә түләү буласаҡ. Йәғни, уртаса сумманы алғанда, 11 280 һумды, был 23 мең һум тирәһе. Ғаиләлә ике өлкән кеше, тимәк, 45 мең һум самаһы. Ошо суммалағы килем алған ғаиләләргә лә балаға 1,5 йәшкә тиклем аҡса биреләсәк. Уның суммаһы ла 10 – 11 мең һум. Был, минеңсә, насар ярҙам түгел.\nКоррупцияға ҡаршы көрәш нисек бара?\n–Коррупцияға бәйле бөтә енәйәт эше лә аҙағынаса еткереләсәк. Мин бындай тәртипһеҙлек өсөн яуаплылыҡ тоям. Әгәр тоймаһам, һеҙ бер нәмә лә белмәҫ инегеҙ.\nРишүәтселеккә ҡаршы көрәш дауам итәсәк. Әле Рәсәйҙә ошоға бәйле енәйәтселек кәмей. Минеңсә, был эҙмә-эҙлекле эш алып барыуҙан.\nХоҡуҡ һаҡлау органдарында яуаплылыҡ ҙур буласаҡ. Чиновниктарҙа ла.\nНиңә түрәләрҙең эш хаҡы ҙур?\n– Күҙ алдына килтерегеҙ әле, министрҙың хеҙмәт хаҡы ябай эшсенеке менән тигеҙ икән, ти. Мин, әлбиттә, эшсегә түләүҙе министрҙыҡы кимәленә еткереү яҡлы. Әгәр түрәләрҙең, дәүләт компаниялары етәкселәренең эш хаҡы түбән булһа, беҙ кадрҙар тапмаясаҡбыҙ. Юғары квалификациялы белгестәр йә шәхси контораларға китәсәк йә сит илгә. Ә аҙаҡтан был илдең һәм ябай эшсенең йәшәү кимәлендә сағыласаҡ.\nБер серҙе лә асмайым, әммә...\n– “Тура линия”ға әҙерлек барышында күп нәмә уртаға сыға. Йәғни проблемалар исемлеген әйтәм. Шунан һығымта яһарға була: кешене бөгөн күберәк ниндәй проблема борсой? Хәҙер бер серҙе лә асмайым, әммә был – йәшәү кимәле, хеҙмәт хаҡы, һаулыҡ һаҡлау, ҡалдыҡтар мәсьәләһе.\nПрезидентҡа һорауҙарҙың, үтенестәрҙең, мөрәжәғәттәрҙең, ялыуҙарҙың осо-ҡырыйы күренмәй һымаҡ. Шулай ҙа тап ошондай форматтағы программала ла күп мәсьәлә хәл ителеүсән.\nУкраина, Белоруссия, санкциялар, юлдар, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ проблемалары, тарифтар артыуы, ремонт күрмәгән биналар һ.б һ.б – эфир тамамланып килгәндә лә һорауҙар яуыуын дауам итә ине.