Яңы йыл бүләге. Хикәйә.\n26 Декабрь 2019, 18:00\nКүҙ йәштәренә быуылып, тауышһыҙ һулҡылдап илай-илай атланы Ғәлиә. Битенә, сикәләренә һарлығып, иғтибарҙы үҙҙәренә йүнәлтергә теләгән ҡар бөртөктәрен тойманы ла, күрмәне лә гүйә. Ерҙең тик аҡлыҡтан, тик сафлыҡтан ғына торған был мәлендә ҡыҙ өсөн бөтә донъяны һөрөм баҫҡан, күңел күген мәңге асылмаҫтай ҡара болоттар ҡаплап алғайны. Подъезд ишеген магнит асҡысы менән асып ингәс, баҫҡыстарҙан күтәрелергә хәле етмәйсә, ярымҡараңғыла һәрмәнеп килеп стенаға терәлде. Ҡалтыранған ирендәре субырлап аҡҡан йәштәрен йота-йота бер үк һүҙҙәрҙе ҡабатланы: «Нишләп яраттың мине был донъяға, Аллам?!! Нишләп тыуҙырҙың!..» Тик уға аулаҡлап күңелен бушатып алырға ирек бирмәнеләр, өҫтәге майҙансыҡта кемдәрҙер бар булып сыҡты, бына улар һаҡ ҡына итеп үҙ-ара һөйләште:\nКүҙ йәштәренә быуылып, тауышһыҙ һулҡылдап илай-илай атланы Ғәлиә. Битенә, сикәләренә һарлығып, иғтибарҙы үҙҙәренә йүнәлтергә теләгән ҡар бөртөктәрен тойманы ла, күрмәне лә гүйә. Ерҙең тик аҡлыҡтан, тик сафлыҡтан ғына торған был мәлендә ҡыҙ өсөн бөтә донъяны һөрөм баҫҡан, күңел күген мәңге асылмаҫтай ҡара болоттар ҡаплап алғайны.\nПодъезд ишеген магнит асҡысы менән асып ингәс, баҫҡыстарҙан күтәрелергә хәле етмәйсә, ярымҡараңғыла һәрмәнеп килеп стенаға терәлде. Ҡалтыранған ирендәре субырлап аҡҡан йәштәрен йота-йота бер үк һүҙҙәрҙе ҡабатланы: «Нишләп яраттың мине был донъяға, Аллам?!! Нишләп тыуҙырҙың!..» Тик уға аулаҡлап күңелен бушатып алырға ирек бирмәнеләр, өҫтәге майҙансыҡта кемдәрҙер бар булып сыҡты, бына улар һаҡ ҡына итеп үҙ-ара һөйләште:\n— Ишетәһеңме, Шакир ағай, берәү илай әллә?..\n— Бесәйҙер... Бында подъезд тулы эт тә бесәй...\nТынып ҡалдылар. Ғәлиә иһә үкһеүен быуырға тырышып үҙ-үҙе менән көрәште.\nӨҫтәгеләрҙең берәүһе тағы телгә килде:\n— Ысынлап илайҙар ахыры... ҡана ҡарайым әле.\nТеге әҙәм аҫҡа ыңғайлауға ҡыҙ өрккән илек ише баҫҡыстарҙан үргә йүгерҙе, әйтерһең дә яңы ғына фатирына барып етерлек көс таба алмай тормаған. Өс ҡатты һә тигәнсе елеп үтеп дүртенсе ҡаттың баҫҡыс майҙансығында тегеләрҙең алдына килеп тә баҫты. Уға ярҙам ҡулы һуҙырға теләгәне бер ҡатты ла төшөп етә алмаған икән. Аптырарға ла түгел. Былар бит уның күршеһе - мәңге айныҡмаҫ Шәкир ағайҙың дуҫтары. Үҙе кеүек үк һәр ваҡыт йә иҫереп, йә баш төҙәтергә эҙләп йөрөгән әтрәгәләмдәр. Күршеһен күргәс, сүгәләп ултырған Шәкир ағайҙың былай ҙа ҡәнәғәт йөҙө тағы ла яҡтыра төштө:\n— Аһ-аһ, ҡарындаш, кем тиһәк әле, һин икән дә...\nТик Ғәлиәгә был алсаҡлыҡ артыҡ тәҫир итмәне:\n— Тағы подъезда һабантуй үткәрмәксеһегеҙме?!\n— Тартырға ғына сыҡтыҡ, ҡарындаш, бына ҡустылар килгәйне ҡунаҡҡа...\n— Ҡунаҡтарығыҙ бөтмәҫ! Тауыш сығарһағыҙ бер һүҙһеҙ полиция саҡырам, һеҙҙең арттан подъезд таҙалап йөрөү етте!\n— Ярай-ярай, ҡарындаш, өн дә сығармабыҙ, хәҙер инәбеҙ, хәҙер... – күршеһенең солтан хеҙмәтсеһеләй баш эйә-эйә сөсөләнеп һөйләнеүенә иғтибар ҙа итмәҫтән ҡыҙ сумкаһы төбөнән асҡыстарын соҡсоноп табып үҙ фатирын асты, бары һуңғы һүҙҙәр генә ишеккә ҡыҫылып өҙөлдө, — Был минең күршебикәм ул, ҡустылар, уҡытыусы, институтта уҡыта, бик етди ҡыҙыҡай, шулай ҙа һәйбәт ул, һәйбәт...\nҒәлиә туп-тура залға үтте һәм өҫтөндәге ҡиммәтле тунын һаҡһыҙ сисеп балаҫҡа ырғыттып, итектәрен дә һалып бер яҡҡа быраҡтырғас, бөхтә ябыулы диванына ауҙы ла, фатирындағы ҡотһоҙ яңғыҙлыҡтан, һалҡынлыҡтан һаҡланырға теләгәндәй, бесәй балаһы шикелле йомарланды. Бәлки, шулай итһә, был ҡотолғоһоҙ ауыр тойғолар, йөрәген тырнаған бахырлыҡ, кәмһенеү, түбәнһетелеү хисе уны йәлләп ҡалдырыр?\n... Элекке көн кис әхирәтенә ҡуна барғайны. Дөрөҫөрәге, әхирәте Гөлфиә телефондан балаларын алып ҡалыр тороуҙы һорағайны, «һорағайны» тигәне лә, ғәҙәттәгесә, «Ғәлиә, балалар һиңә ҡала инде» йәки «Йортта ҡалдырырға һинән башҡа кеше юҡ», ул да булмаһа «Һинән башҡаға ышаныс юҡ инде, әхирәт» тигәнерәк үтенескә ҡарағанда хәл ителгәнде хәбәр итеү генә була ул. Ул арала әхирәтенең ире Гәрәй машинала килә һалып елтерәтеп алып та китте. Дуҫтарын туйға саҡырғандар икән. Ғәлиә был йортта тәүге тапҡыр ғына донъя көтөп ҡалмай, шунлыҡтан әхирәтенең күрһәтмәләрен тыңлап та тормаҫтан: «Йә-йә, сыға һалығыҙ, баланы илатаһығыҙ атыу», - тип тегеләрҙе ашыҡтырып йыйындырып та ебәрҙе. Иркен ҡалғас башта танһығы ҡанғансы ике бәләкәсте һөйҙө, уйнатты, унан мәктәп уҡыусыһы булған өлкәненең дәрестәрен тикшереп сыҡты. Бергәләшеп гөрләшеп киске аш ашап, тәнәйҙәрҙе ҡуйынына һалып еҫкәп кенә йоҡлатты. Икенсе көн дә төшкәсә ваҡытты уйын-көлкө менән үткәрҙеләр. Эңер ҡуйырыуға ата-әсә ҡайтты. Арманһыҙ булып арығандар, ир кеше арыуыҡ һуҡмышлап алған. Балаларҙы үҙ бүлмәләренә ебәргәс, өсәүләшеп туй мажараларын һөйләшеп табынлап алдылар. Яйлап һүҙҙең осо етеп килгән Яңы йыл байрамына барып ялғанды. Гөлфиә йылдағыса әхирәтен байрамды үҙҙәре менән бергә ҡаршыларға саҡырҙы. «Балаларға һинең беҙҙә булыуың үҙе байрам. Яңғыҙың нишләп ултыраһың? Әйҙә кил, бергә-бергә күңелле булыр», - тип өгөтләне. Шул ваҡыт балалар бүлмәһенән сар-сор иткән тауыштар килеп етте. Һуңғы көндә әсәй роленә ныҡ инеп киткән Ғәлиә «Ой, бәләкәстәр һуғыша!» - тип торҙо ла йүгерҙе. Ысынлап ике һәм өс йәштәрҙәге сабыйҙар бер ҡурсаҡты бүлә алмай ыҙғыша икән. Уйынсыҡтар йәшнигенән шундайыраҡ тағы бер ҡурсаҡ табып алып, уның сәс-башын рәтләп, маҡтап-маҡтап ҡыҙҙарҙың берәүһенә тотторҙо ла, аш бүлмәһенә килешләй, эстән Гәрәйҙең ярайһы тауышланып һөйләнгәненә ҡолаҡ һалып, туҡтап ҡалды.\n— Нимәһен тағы быныңды саҡыраһың ул?! Нишләп мин байрам һайын уға ҡарап ултырырға тейеш? Исмаһам ире булһа икән!\n— Һуң, Гәрәй, - Гөлфиә ирен тынысландырмаҡсы, - ул бит яңғыҙ...\n— Уның яңғыҙлығында минең ней эшем бар? Әйҙә улайһа, яңғыҙ булғандарҙың барыһын да йый. Йүнле булһа ултырмаҫ ине әле.\n— Балалар үҙен ярата, ураған һайын көн дә төшөп тора. Булмаған ирҙе ҡайҙан алһын инде...\n— Ир менән йәшәр өсөн дә баш кәрәк, үҙең шулай тиергә яратаһың түгелме?\n— Был осраҡта әйтмәйем бит.\n— Ҡыҫҡаһы – все! Яңы йылда мин һинең яңғыҙ бисәңә ҡарап ултырырға теләмәйем! Ҡарарлығы булһа икән. Парлы берәйҙәрен саҡырабыҙ.\nАры Гөлфиә иренә уны яҡлап нимәләр әйткәндерме-әйтмәгәндерме - Ғәлиә уларҙы артабан тыңлап тора алманы. Ишеткәндәренән яман эш өҫтөндә тотолған шикелле булып ҡалтыранып, ҡабалана-ҡарһалана шунда ишек төбөндә торған итектәрен кейҙе лә, элгестән йолҡоп алып тунын ябынғас, башлығын эҙләп тә тормоҫтан тышҡа атылды. Уның сығып ҡасҡанын өйҙәгеләрҙең береһе лә аңғарып өлгөрмәне.\n«Байрам һайын яңғыҙ бисәңә ҡарап ултырмайым», - тейме шул Гәрәй, Уйлап ҡараһаң, дөрөҫ әйтә бит. Нишләп улар көтөп алған Яңы йылдарын минең менән үткәрергә тейеш? Үҙҙәре кеүек ул парлы, балалы ғаилә менән ултырһалар күпкә күңеллерәк түгелме ни? Гөлфиә шул мине йәлләп саҡырған булалыр ҙа, мин – иҫәр, барыр ерем булмағас, һап итеп бара ла етәм инде...»\n«Ҡарар ере булһа икән», - тип тә дөрөҫ әйтә инде Гәрәй. Ҡарар ғына ере юҡ шул. Табаҡ биттә таржыҡ танау ҙа, аран ауыҙ. Көлһә тештәре ҡыйыш, күҙҙәре иһә иламаһа ла шешмәкләнеп, ҡабаҡһыҙ булып тора. Буйға ла бүкән шикелле бит ул, күпме генә аҙыҡ-түлекте самалап ашап, диеталар тотоп маташһа ла тәне тын өрҙөргән кеүек тығыҙ, аяҡ-ҡулдары мускуллы, көслө...»\n«Тимәк, башҡа ғаиләле дуҫтары ла уны Гәрәйҙәр кеүек кәрәк булғаны өсөн генә тоталар, саҡыралар. Ә башҡа нимәгә хәжәте бар уның – утыҙ бишкә еткән ямаҡ ҡарт ҡыҙҙың. Әхирәт тип йөрөгәндәренең ирҙәренә Ғәлиәнең аҡылы ла, физика фәндәре доценты булыуы ла кәрәк түгел, ә уның янында үҙҙәре менән аралашырлыҡ ире булыуы зарур. Шул булмаған ирҙең улар менән өҫтәл артында араҡы һемереүе йәки балыҡҡа йөрөүе, бик булмаһа эшкинмәгән машиналарын соҡоп, тәмәке көйрәтеп гәп һатып ултырыуы һан!»\n... Илап-көйөп ята торғас ойоп киткән. Ишегенә «гөрҫ» итеп нимәлер килеп бәрелгән тауышҡа ҡурҡып уянып китте. Бүлмә дөм ҡараңғы, теге көн фатирынан кис сығып киткәс, ҡорғандарын да асмаған. Ул арала ишеккә тағы ла бер һуҡтылармы, типтеләрме лә аңлайышһыҙ ҡысҡырыштылар.\n«Ну, был алкаштар!» Ғәлиә утын ҡабыҙып та тормаҫтан барып ишеген асып ебәрҙе лә, аяҡ аҫтында көрмәкләшеп ятҡан ирҙәргә ҡарап:\n— Тороғоҙ давай! Юғалығыҙ күҙемдән! Шакир ағай, мин һиңә нимә тип әйттем?! – тип тауышын баҫа төшөп ҡаты өндәште.\nҺуғышыусылар көрмәкләшеүҙән туҡтаһа ла, тора һалып баҫырға ашыҡманы, хәлдәре лә юҡтыр инде. Уларҙы айырып маташыусы, бая ҡайҙалыр илаусыға ярҙамға бармаҡсы булған йәшерәге, теге икәүҙе тартҡылап торғоҙҙо. Ғәлиә үтә тишерҙәй булып әлеге иргә төбәлде:\n— Быныһына нимә ҡалмаған, йәш башы менән бабайҙар араһында эсеп йөрөмәгә!\nЙәш ир уңайһыҙланғандай итте, аҡланырға теләп нимәлер әйтергә уҡталды ла, бары ауырлыҡ менән ыңҡылдатып тын юлына килеп ингән төйөрҙө генә йота алды. Унан ҡыҙҙың утлы ҡараштары аҫтында иптәштәрен алмаш-тилмәш һөйрәкләп ҡаршылағы фатирға ташыны. Ишек алдындағы майҙансыҡ бушауға Ғәлиә лә шап иттереп ишеген япты. Тик кире урынына етеп тә өлгөрмәне һаҡ ҡына итеп тағы шаҡынылар. Быға ла аптыраманы хужабикә. Ул бит эскесе күрше менән йәшәй. Шунлыҡтан төнгө һәм көндөҙгө әллә ни төрлө сәйер хәлдәргә, ҡауғаларға, ыҙғыш-һуғышҡа һәм бурысҡа аҡса теләнселәүҙәргә күнегеп бөткән. Әле лә, Шакир ағаһының бик ныҡыш кеше һәм уны ишетмәмешкә һалышыуҙың файҙаһыҙ икәнлеген белгәнгә, боролоп килеп һелкетә тартып ишекте асты ла:\n— Шакир ағай, үтенәм!.. – тип башлағайны ғына, алдында йыуаш йылмайып торған баяғы ирҙе күреп албырғап китте.\n— Ғәфү итегеҙ... Ней, һеҙҙән ғәфү үтенәйем тигәйнем... баяғы өсөн, - ир кеше уңайһыҙланыуҙан әле бер, әле икенсе аяғына аушайҙы.\nКүршеһе ғауға сығарғанының иртәгеһенә һәр ваҡыт бына ошолай килеп тора ла, бөҙрә китап һүҙҙәре менән ғәфү үтенә, инде лә мәңге улай итмәҫкә ант итә, тағы ла шулай ҡыланһа үҙен әллә нимәләр эшләтергә лә рөхсәттәр бирә лә... өс-дүрт көндән шундай уҡ мажараны ҡабатлай. Ҡыҫҡаһы, Ғәлиәгә бындай хәл дә бик таныш һәм өйрәнелгән.\n— Ай, Аллам! Шайтанымамы миңә һинең килеп тороуың. Теләһә нишләгеҙ, хет суҡынып ултырығыҙ, тик минең ишек төбөндә түгел. Аңлашылдымы?!\n— Эйе-эйе, тик шулай ҙа ғәфү итегеҙ инде, һылыу.\n— Мин һеҙгә бер ниндәй ҙә һылыу түгел.\n— Бәлки... Һеҙ бая илай инегеҙ шикелле...\n— Вот это не твое дело! Алкаш! – Асыуынан сәсәп китә яҙған ҡыҙ тегенең танауы төбөндә ишеген шап иттерҙе лә, ғәрлегенән шунда уҡ һығылып төшөп илап ебәрҙе. «Алкаш! Хайуан! Хәҙер ошо эскесегә генә көлөргә ҡалған...»\n— Уф, Аллам, нишләп кенә дөмөктөрмәйһең... Нишләп кенә тыуҙырҙың был донъяға... – тип таҡмаҡлай-таҡмаҡлай буҙланы ул. Аҙмы-күпме шулай ултырып, бер аҙ ярһыуы баҫылғас та торорға ашыҡманы әле. Был фатирҙа ҡайҙа, күпме, нисек ултырһа ла, ятһа ла, торһа ла бер кемгә ҡамасауламаясаҡ! Сөнки бында уның үҙенән башҡа йән әҫәре юҡ!\n— Һылыу... – ишек артынан һаҡ ҡына әйтелгән был һүҙҙән Ғәлиә йыландан ҡасҡандай тайшанды, йәһәт кенә усы менән танауын һыпырып, тауышына ҡатылыҡ бирергә тырышып:\n— Кем бар унда?! – тип өндәште.\n— Мин, һылыу, Ғаяз.\n— Ниндәй Ғаяз тағы?\n— Яңы һеҙҙең менән һөйләшкән... Шакир ағайҙың...\n— Аңлашылды. Нимә кәрәк?\n— Миңә - бер нәмә лә... Һеҙ һылыу иламағыҙ...\n— Ни-мә-ә?!- «Ах, китмәй торған бит был, вис ишетеп торҙо микән?..»\n— Иламағыҙ улай... Юҡ-барҙы күңелегеҙгә яҡын алмағыҙ. Һеҙ көлөп-йылмайып ҡына йәшәй торған кеше.\n— Кит бынан, хәҙер полиция саҡырам.\n— Китәм-китәм, тик һин илама, йәме.\nУл арала ҡаршылағы ишек асылып-ябылды. Инеп китте шикелле. Ә Ғәлиә һаман да ишеткәндәренән шаҡ ҡатып шул ерендә ултыра бирҙе. «Бына инде, хәҙер уны нәмә белмәй эсеп-туҙып йәшәгән эскеселәр ҙә йәлләй башланымы... Әллә нимәләр һөйләгән була бит әле... Йүнһеҙ...»\nТаң һыҙылыуға ғына йоҡо дарыуы эсеп саҡ йоҡлап киткәнлектән, төшкә генә күҙҙәрен көсләп аса алды Ғәлиә. Түшәмгә төбәлеп тағы ла бер сәғәттәй ятты. Ә ҡайҙа ашығырға? Яңы йыл каникулдарына сыҡҡандар, бөтә донъя ял итә. Иртәгә байрам. Тик уның өйөндә байрам кәйефенең әҫәре лә юҡ. Киреһенсә, мәйет сыҡҡандағылай ауыр, ҡараңғы. Ул ике аҙналыҡ ялын ошолай ятып та үткәрә ала, быға берәү ҙә аптырамаясаҡ та, хатта был хаҡта берәүҙә белмәйәсәк тә. Ҡыҙ шундай уйҙарға баҫылып ята бирҙе.\nТелефон шылтыраны. «Кем өй телефонына шылтыратырға мөмкин? Ә кеҫә телефоны ҡайҙа һуң әле? Улар бит сумкаһы менән Гөлфиәләрҙә тороп ҡалды. Вот, иҫәр, алйот!»\nНыҡышып зыңлаған телефонды тороп алырға тура килде. Гөлфиә икән.\n— Сәләм, әхирәт! – тип сағыу тауыш менән ҡысҡыра был.\n— Нимә ауырып тораһыңмы әллә? Ни булды?\n— Юҡ, сәләмәтмен, яңы уяндым...\n— Үәт, йоҡосо! Һиңә ней рәхәт, таң һарыһынан тырнап торғоҙған сабыйың булмағас, рәхәтләнеп йоҡо һимертәһең. Мин, бахыр, иҙерәп йоҡлау хаҡында хыялланам ғына.\n— Ҡуй инде... – Ғәлиә трубканы һалып ҡуйырға ла иткәйне, тик ихлас һөйләшеп торған әхирәтен йәлләне.\n— Ҡарале, Ғәлиә, кисә ҡалай сыға һалып ҡайтҡан да киткәнеңсе, сумкаң менән телефоның ҡалған, шапкың да. Ай-һай берәйһенә ашыҡҡанһыңдыр ул!\n— Шулайтҡан тей.\n— Ярай, киләһеңдер бит, бөгөн Яңы йыл да инде, әҙерләнергә кәрәк. Мин бынау ыбыр-сыбырҙан бер бушай алмайым, аш-һыу араһында булашыр хәл дә юҡ, ике яҡтан аҫылынышып тик йөрөйҙәр. Йә, нисәгә киләң?\n— Нисәгә тип... Нәмә бит әле, Гөлфиә... Мин килә алмаҫмын ул.\n— Нисек инде?.. Ҡайҙа бараһың?\n— Бармайым, өйҙә булам.\n— Бер үҙеңме? Бәй, бер үҙең бире шикелле нишләп ултырмаҡ булаһың, иҫәр?!\n— … Бер үҙем булмайым...\n— Ә кем була тағы? – Гөлфиәнең матур күҙҙәрен түп-түңәрәк итеп аптырап китеүен күҙ алдына килтереүҙән Ғәлиәнең күңеле күтәрелеп китте. Ә теле үҙе теләгәнде бытылданы:\n— Берәү була... килә...\n— А-ах, шилма! Үәт, йомоҡ! Миңә лә һиҙҙермәй кем менән танышып ятаһың унда?! Хәҙер үк үҙем киләм, һөйләтәм, күрәм!\n— Пока әйтә алмайым. Ныҡышма!\n— Ярай атыу, ну үпкәләйем, ҡара аны. Һинең өсөн бик шатмын да бит, әхирәт, тик һинһеҙ нисек итеп байрамды үткәрермен икән, бөтә нәмәне магазиндан алмағанда, бынау балалар менән...\n— Йә инде, үткәрерһегеҙ әле. Ҡабаланам, эшем күп.\n— Аңлашылды-аңлашылды, әхирәт, етеп килгән Яңы йыл менән һине. Байрамдан һуң мотлаҡ беҙгә алып киләһең, көтәбеҙ! Пип-пип-пип...\nИнде лә кире ятып булмаҫ, йоҡоһо ла осто. Аш бүлмәһенә үтеп сәйнүк сыжлатты, үлән ҡушып сәй бешерҙе лә, сынаяғын тотоп тәҙрә алдына килеп баҫты. Тышта шундай матур, елберләп кенә ебәк ҡар яуа, бар тирә яҡ аҡлыҡҡа, сафлыҡҡа төрөлгән. Ҡаршылағы магазиндар, баҙар рәттәре мең төрлө төҫлө уйынсыҡтар, йүгерек уттар менән биҙәлгән. Ҡулдарына аҙыҡ-түлек, йылтыр ҡумталарға төрөлгән бүләктәр, шыршылар тотҡан кешеләр тегеләй ҙә былай ҙа үтеп кенә тора. Тик уларҙың береһе лә уға ашыҡмай, уны бер ерҙә лә көтмәйҙәр...\n“Туҡта, нишләп Яңы йылды бер үҙе ҡаршылай алмай әле ул?” Ҡапыл башына килеп төшкән ошо уйҙан ҡыҙҙың яурындары турайып, ҡараштары асылып китте. Ысынлап та! Ниңә уға шыршы ултыртып өҫтәл япмаҫҡа?\nӨс минуттан Ғәлиә эргәләге баҙарҙа шыршы һайлай ине инде. Быға тиклем уның бер тапҡыр ҙа үҙе һайлап шыршы алғаны булманы. Шуға ла әле ҙурҙарын, әле бәләкәстәрен тотҡолап икеләнде.\n— Ҡунаҡтарығыҙ күп булһа танцы-маҙарға ҡамасауламаһын өсөн бәләкәйерәкте ҡарағыҙ, аҙ булһағыҙ инде ҙурырағын алырға була, - һатыусы егет бик аҡыллы булып кәңәштәрен бирҙе. Ғәлиә иһә: «Ә бөтөнләй яңғыҙ булһаң?» - тип әсе генә һүҙ атмаҡсы ине лә, тупаҫлыҡтың урынһыҙ һәм ваҡытһыҙ икәнлеген аңлап өндәшмәне. Уның яңғыҙ булыуында шыршы һатыусының ни ғәйебе бар?\n— Бына ошо шыршыны алығыҙ. – Ҡыҙ таныш тауышҡа йәлп итеп боролоп ҡарауға кисәге Шәкир ағай ҡунағын күрҙе. Теге уртаса оҙонлоҡтағы бик ҡупшы ғына шыршыны алып уға һондо. — Һеҙҙең фатирға ошоһо яҡшы булыр.\nҒәлиә шыршыға тотонорға ашыҡманы:\n— Һеҙ минең фатирҙы ҡайҙан беләһегеҙ?\n— Һеҙҙеке лә Шакир ағайҙыҡы кеүектер бит. Мин дә уға ошо ҙурлыҡтағын һайлайым.\n— Шакир ағайға шыршы кәрәкме? – ҡыҙ мыҫҡыллап ирен ситтәрен ҡыйшайтты.\nТик тегеһенең артыҡ иҫе китмәне. Бары тик:\n— Нишләп кәрәкмәһен, матурлыҡ һәр кемгә лә кәрәк, - тип ике шыршыны ла алып йортҡа ҡарай китте. Ғәлиәгә түләй һалып, тая-тая артынан йүгерергә генә ҡалды.\nҠайтып еткәнсе ләм-мим һөйләшмәнеләр. Ир кеше ҡыҙҙың шыршыһын ишеге төбөнә һөйәне лә үҙҙәренә инеп тә китте.\nБыл шыршыны ултыртыу ҙа бер мәшәҡәт икән. Ултырғысты баш түбән ҡуйып шуның эсенә нығытып та, мөйөштәге торбаға бәйләп тә ҡараны – ҡолай ҙа китә, ҡолай ҙа китә. Нишләргә был, иҙәндә ятҡан килеш биҙәп булмай бит инде. Ғәҙәттә, был фатирҙағы бар ирҙәр эшен Шакир ағай башҡара торғайны. Ул крандарҙы алмаштырһын тиһеңме, электр приборҙарын йүнәтһенме, телевизор, һыуытҡыс боҙолһонмо, яңы мебелде йыйыу булһынмы – барыһын да шул алтын ҡуллы ағай башҡарҙы... айныҡ булғанда, әлбиттә. Ул саҡтарҙа күршеләр һәр ваҡыт татыу булып килешеп кенә йәшәгән шикелле гәпләшеп ултырып яйлап сәй эсә, ҡыҙ яңғыҙаҡ өлкән кешене тәмле бәлештәр, аштар менән һыйлай, өҫ-башын йыуып, бөтәйтеп бирә, сөнки тегеһе бер ваҡытта ла хаҡ алмай, көсләп тә тоттороп булмай үҙенә. Ә бына эсеп алһа – бөттө, алмаштырған кеүек була ла ҡуя кеше.\n«Айныҡманы микән...» Инде оҙайлы ваҡыт шыршы менән «көрәшкән» ҡыҙҙың күршеһенә барып шаҡыуҙан башҡа сараһы ҡалманы. Ишекте теге әҙәм асты.\n— Һаумыһығыҙ тағы ла бер тапҡыр. Шәкир ағай ни хәлдә?\n— Арыу, - ир кеше быға ни булған тигән кеүек ҡарап тора..\n— Айныҡмы? Айныҡ булһа миңә шыршы ултыртып бирмәҫме икән?\n— Айнығыуын айныҡты ул, әммә... йоҡлай бирһә тигәйнем.\n— Ә-ә, ярай улайһа, - Ғәлиә ҡырт боролоп китеп үҙ ишегенә тотоноуға теге уның артына уҡ килеп тә баҫты:\n— Рөхсәт итһәгеҙ, мин ҡуяйым...\n— Һеҙ?... Белһәгеҙ...\nИҙән уртаһында аунап ятҡан, улай-былай һөйрәткеләп йөрөткәндән арыуыҡ энәләрен ҡойоп өлгөргән мәхлүк шыршыға бер генә күҙ һалды ла, фатирына кире барып ағас киҫәктәре, бысҡы-сүкештәр тотоп килеп, эшкә лә кереште был. Ярты сәғәттән тороп та баҫты шыршыһы һәм үҙенең ҡупшылығы, күркәмлеге менән өйҙө йәмләп ебәргәндәй булды. Был күренештән бөгөнгө көндә тәүге тапҡыр ихлас йылмайып ебәрҙе Ғәлиә. Ысынлап күңелле булып китте. Уға ла байрам килә бит!\n— Һеҙгә йылмайыу килешә. Ҡышҡы ҡояш кеүекһегеҙ.\n«Абау! Нимә һөйләй был әҙәм? Ни тигән була шул?!» Ҡыҙ күҙҙәрен селт-селт йомғолап иргә боролоп уҡ ҡараны:\n— Эсеп тә өлгөргәнһегеҙме?\nХәҙер инде тегегә аптырауға сират етте:\n— Нишләп сразу «эсеп»?\nМәғәнәһеҙерәк хәбәр һалғанын аңланы Ғәлиә лә. Нимә әйтергә белмәй ыуаланды. Тегеһе сығыуға ыңғайланы. Ҡыҙ ашығып:\n— Рәхмәт, .... – тине лә исемен әйтә алманы – белмәй бит һуң.\n— Ғаяз. Исемем Ғаяз минең, Ғәлиә, - ишек ипләп кенә ябылды.\nКөндөң бер аҙ ваҡыты шыршыға уйынсыҡтар, аҙыҡ-түлек һайлап алыуға бағышланһа, ҡалған өлөшө бешеренеп-төшөрөнөүгә арналды. Зал уртаһындағы түңәрәк өҫтәлен әллә ни төр аш-һыу менән ябып, күҙ ҡамаштырырлыҡ итеп биҙәп ташланы, әйтерһең дә бер өй ҡунаҡ саҡырған. Юҡ, был хаҡта уйламаны ҡыҙ, ә бары бик яҡын, ғәзиз кешеләрен көткәндәй, уларҙың күңелен табыу өсөн тырышҡандай ашығып, йүгермәләп йөрөп яратты, бөхтәләп теҙҙе аҙыҡтарын. Һәр бер тәрилкәһенә күңел йылыһын, берәүгә лә билдәле булмаған йөрәк наҙын, матурлыҡ яһай белеү һәләтен һалды.\nҺый менән эште бөтөргәс ҡысҡыртып музыка ҡуйҙы, шыршыһының уттарын ҡабыҙҙы ла душ ҡойоноп алырға булды. Ләззәтләнеп йылы һыу аҫтында торғанда ла, фен менән сәстәрен киптереп бер ыңғайға һалып маташҡанда ла, макияж һылап булашҡанда ла уның мейеһенә “Кем өсөн былар барыһы ла?! Кем килә һиңә?!” тигән һалҡын уйҙар быраулап инергә тырышты. Ләкин ҡыҙ еңмешләнеп был ҡара уйҙарҙы кире ҡарҡты, йәненә бахырланырға, бирешергә ирек бирмәне. Һикереп төшөп йә тыптырлап бейеп китте, йә ҡысҡырып йырлап ебәрҙе, күлдәгенең дә иң яратҡанын – һомғоллоҡ, нәзәкәтлек биргәндәй булған ялтыр нағыштар менән биҙәлгән ҡараһын кейҙе. Хатта быға тиклем бер ваҡытта ла ҡыланмағанын ҡыланды – әллә нисә йыл үҙ мәлен көтөп шифоньер төбөндә ултырған осло үксәле ялтыр туфлийҙарына менеп баҫты. Унан һаҡ ҡына атлап китте. «Аһа, атлай ала ла һуң! Ә ул бындайҙа йөрөй белмәйемдер тип, көлкөгә ҡалырмын тип, яҡын да килмәгән була». Шул килеш көҙгө алдына килде. Әллә күпме тырышыуынан һуң Ғәлиәгә ҡаршыһына үтә лә сибәр ҡыҙ килеп баҫыр кеүек ине, тик һаман да шул уҡ таржыҡ танауҙы, ҡапыс күҙҙәрҙе һәм алма шикелле булып алһыуланған йоморо сикәләрҙе күрҙе. «Йә... ары нимә?..» Күҙҙәренең эсен әсе йәш өттө. «Юҡ! Ярамай! Иларға ярамай – тушь аға!» Тик йәштәре ҡыҙҙың эстән асырғанып ҡысҡырыуын ишетмәнеләр, ҡара буяуҙы ҡушып алып, юлаҡ-юлаҡ эҙ ҡалдырып йүгерештеләр...\nТертелдәтеп ишек ҡыңғырауына заңланы. «Кем булырға мөмкин?!..» Ҡапыл ошо ҡыңғырау тауышынан, сүллектә аҙашып хәлһеҙләнгәндә ҡоҙоҡ күреп ҡалған шикелле ярһып ҡыуанды ла, был бары мираж ғына булып ҡуймаһын тип шул уҡ секундта ҡурҡып битен ҡапланы. «Кем булһа ла булһын, тик ул булһын ғына. Кемгә лә сикһеҙ шат буласаҡ ҡыҙ бөгөн, кемде лә оло ҡунаҡ итеп ҡаршы аласаҡ. Ете ят әҙәм булһын, яңылыш килеп юлыҡҡаны булһын, да хет шайтан үҙе булһын, әммә кемдер килһен бында бөгөн... Юғиһә, ул аҡылдан яҙасаҡ...»\nҒәлиә йәштәрен яҙа-йоҙа һөртөп ишеккә ташланды. Китеп бара күрмәһен!\nУнда, эстән таптыр-топтор йүгереп килеп, ишекте ҡапыл шар асып ебәреп әллә иларға, әллә көлөргә маташҡан ҡыҙҙың сәйер ҡылыҡтарын нисек баһаларға ла белмәй һағайып ҡарап, Ғаяз тора ине. Ҡулына ябай тәрилкәгә өймәләм итеп һалып ҡатмарлы булмаған ғына салат тотоп алған булған. Ҡыҙ берсә зәңгәр күлдәк, ҡара салбар кейеп бөхтәләнеп алған иргә, берсә сөгөлдөр менән тоҙло кәбеҫтәнән әтмәләнгән салатҡа алмаш-тилмәш күҙ йүгертте. Ахырҙа Ғаяз тәрилкәһен һуҙҙы:\n— Һеҙгә Шакир ағай байрам күстәнәсе ебәргәйне.\n— Ш-шакир ағай... Үҙе ҡайҙа, нишләп инмәй?\n— Ауырып тора, ятты инде...\n— Яттымы... Ула-ай... Ә һеҙ.... Әйҙә, үтегеҙ. Ун биш минуттан Яңы йыл бит инде.\nТегеһе был көтөлмәгән саҡырыуға ни тип яуапларға ла белмәй, ҡыҙҙың яурыны аша эскә күҙ һирпте лә:\n— Һеҙ кемдәрҙелер көтәһегеҙ, буғай, - тине.\n— Һеҙҙе, - был яуаптан егет тә, хатта ҡыҙ үҙе лә бер килкегә телһеҙ ҡалды.\nЭйәртенешеп эскә үттеләр. Ғаяз өҫтәлдәге һығылып торған һый араһына үҙенең ҡулындағыһын ҡуйҙы ла ирекһеҙҙән көлөп ебәрҙе. Уны күҙәтеп торған ҡыҙ ҙа көлдө.\n— Бында иң шәбе минең салат булып сыҡты.\n— Зыян юҡ. Әйҙә һеҙ йәһәтерәк шарапты асығыҙ, мин аш килтерәм.\nИке-өс минут эсендә был эштәрҙе башҡарып, ҡара-ҡаршы ултырышып алдылар. Икеһе лә шундай шат, шундай ҡәнәғәт, ауыҙҙарын йыйып ала алмай текләшәләр. Әйтерһең дә осраҡлы ғына таныштар түгел, ә күптән бер-береһен белгән, ә бәлки хатта ки бер-береһен өҙөлөп һөйгәндәр.\n— Ашағыҙ! - Ҡыҙ был һүҙҙәрҙе илһамланып әйтә.\nУл арала зәңгәр экранда президент һүрәте пәйҙә булды. Аяҡ үрә баҫып ил етәксеһенең ҡотлауын тыңланылар ҙа:\n— Яңы йыл менән!\n— Яңы йыл менән! – тип бокалдарын күтәрҙеләр. Байрам табынын асып алғас, ҡыҙ ҡунағын, әле был, әле теге яҡтан килеп, алдына төрлө һыйҙарҙы шылдырып ҡуйып, ҡыҫтап-ҡыҫтап һыйланы, үҙе лә бешергәндәренең тәмен әле генә тойғандай булып яратып ашаны. Көтөлмәгән ҡунағының ашап туйырҙа сығып китеүенән ҡурҡып, әүрәтергә теләгәндәй, ҡыҙ туҡтауһыҙ мөһим булмаған хәбәрҙәр теҙҙе, тын алырға бирмәй төпсөндө, бер-бер артлы һорауҙар яуҙырҙы. Әгәр ҙә был ваҡытта Ғәлиәне әхирәттәре күрһә, быға нимә булған икән, тип аптырарҙар ине, моғайын. Бөгөн ғүмерҙә булмағанса теле асылған уның.\nЭйе, ысынлап та уға әле еңел, бик еңел ине. Ҡаршыһында ултырған кеше уның кем икәнлеген дә, ниндәй тормош алып барғанлығын да белмәй. Һәм ул уға ҡыҙыҡ та түгел. Ул, моғайын, ҡыҙҙың йәмһеҙлеген дә, ҡартайғансы кейәүгә сыға алмай, ир заттары иғтибарынан мәхрүм булып ултырыуын да аңғармай. Уның өсөн шулай уҡ Ғәлиәнең бала саҡтан үҙ ҡиәфәтенән кәмһенеп үҫеүе лә, мәктәп йылдарында, институтта уҡығанда ошо кәмселеген ҡаплау һәм үҙенә саҡ ҡына булһа ла йылы мөнәсәбәт тойоу өсөн иң шәп уҡыусы булырға тура килеүе лә, сәскәләй сағын үҙен күҙгә лә элмәгән егеткә ғашиҡ булып һарғайып үткәреүе лә, ғүмерен тотошлай фәнгә бағышлап, ошо йәшендә инде профессорлыҡ хеҙмәтен тамамлап килеүе лә, әллә ниндәй ҡатмарлы китаптар авторы булыуы ла һис кенә лә мөһим түгел. Улар бөгөнгә сараһыҙҙан табындаш ҡына.\n— Ә һеҙ Шакир ағайҙың кеме? – ҡыҙ сәй яһаған арала сираттағы һорауын бирә.\n— Кеме тип, мин уның һалдаты инем.\n— Бәтәс, ул хәрбиме ни? Вот яңылыҡ.\n— Ул заманында бына тигән хәрби, шундай командир ине. Мине ул ут эсенән алып сығып, етмеш километрҙы тауҙар аша иңендә күтәреп үткән. Ғүмерем менән бурыслымын уға...\n— Ә ҡайҙа булды ул хәл... Ой! – Ишеткәндәренә хайран булған ҡыҙ сынаяҡҡа аша ҡойоп торғанын да аңғармаған икән.\n— Шулай икән дә... – Шул ваҡыт Ғәлиә күршеһенең йәйҙең ниндәйҙер бер көнөдә зәңгәр берет кейеп, шундай уҡ телняшкалы, беретлы ир-аттарҙы йыйып, байрамдарының аҙағында һәр ваҡыттағыса донъя онтап һуғышып, йыш ҡына күрше-тирәләр полиция саҡыртыуға барып етеп йөрөгәндәрен хәтеренә төшөрҙө.\n— Ә нишләп ул бөгөн шулай?..- Ҡыҙ хәбәрен нисектә йомшағыраҡ итергә тырышты.\n— Нисек «шулай»?\n— Ну... эскесе бит инде Шакир ағай, уның нимәһен йәшерергә.\n— Уның башынан үткәндәрҙе күрһәң, кисерһәң, һылыу, был донъяла йәшәмәҫкә лә мөмкин. Шакир ағай ике тапҡыр ҡаты яраланып саҡ-саҡ тере ҡалған кеше. Һуңғы тапҡыр госпиталдә ятҡанында уны аяҡҡа баҫмаҫ тигәндәр. Шул ваҡыт ҡатыны ташлап китә. Афғанистандан беҙҙең ғәскәрҙәрҙе сығара торған йылда ул һалдаттарын күрәләтә үлемгә алып барған бер операциянан баш тарта, верховныйҙарҙы кеше ғүмерен һанға һуҡмауҙа ғәйепләй. Шул арҡала, военный трибунал аша, уны хәрби хеҙмәттән ситләтәләр. Уйлап ҡараһаң, тыуған ил алдындағы бурысыңды үтәйем тип тиҫтә йылдан ашыу күрәләтә бер сит ил, сит халыҡ араһында ғазраил менән яғалашып йөрөп ғаиләңде, һаулығыңды юғалт, киләсәккә өмөтөңдө, рухыңды һындыр ҙа, шул уҡ тыуған илеңә лә кәрәкһеҙ булып ҡал, имеш...\n— Ә һеҙ... Һеҙ ҙә шундай хәлдәме ни?\n— Минең хәлем... ундай уҡ булмаһа ла, шундайҙың бер сатҡыһы, - Ғаяз ауыр көрһөндө. – Мин дә шунда аяғымды юғалтып... һәм алты йыл пленда булып ҡайттым.\nҒәлиә был яңылыҡҡа ышанырғамы-юҡмы тигән шикелле өҫтәл ситенә янтайып Ғаяздың аяғына ҡараш һалды. Аяҡтары бар түгелме һуң, йәнәһе.\n— Протез миндә, белмәгән кеше сатанлауҙы ла аңғармай ул. Аяғы ғына чепуха, бына бында ҡайтарылғас енәйәтсе ише төрмәнән төрмәгә йөрөтөп һорау алыуҙары, хоҙай ҡушмаған нәмәләрҙә ғәйепләүҙәре йонсотто. Ауылда ла аңлаған-аңламағаны «дух» тип йөрөтә мине, - егет «кем икәнемде белдең – ҡыуып сығарһаң да була» тигән ҡиәфәттә ҡыҙға ҡарап алды. – Ҡайтыуыма оҙатып ҡалған ҡыҙым күптән балалар әсәһе ине инде, ҡарттар донъя ҡуйған, төп йортта ҡустым ғына. Мин аңҡы-тиңке килеп йөрөгәнсе ҡустым өйләнде лә бала-сағалы булды. Үҙемә йорт күтәрергә дәрт таба алманым, шунда урам эсенә бәләкәй генә аласыҡ бурап алдым да, йәштәргә хужалыҡта ярҙам итеп көн иткән булдым. Берәү менән дә аралашманым, һәр ваҡыт мине нимәләлер ғәйепле итеп күргән кешеләр менән аңлаша алмам кеүек булды. Бәлки, улар күптән был хаҡта иҫләмәйҙәрҙер ҙә, әммә үҙем онота алманым. Миңә ауылдаштарым «Тотҡонлоҡтан сәйерерәк булып ҡайтҡан» тигән диагноз ҡуйған, ә бәлки... шулайҙыр ҙа.\n— Бында ниңә...\n— Командирым йыл да саҡырып хәбәр ебәрә ине. Бер ҙә килгәнем булманы. Сөнки үҙем ундай осрашыуға әҙер түгел инем. Бына был юлы, ниндәй ҡөҙрәт менәндер, хатты алғас та йыйындым да юлға сыҡтым. Төнө буйы һөйләшеп ултырҙыҡ. Нимәһе генә үкенселе: командирыма күптән килмәгәнмен. Ул минең өҙөлгән өмөтөмдө ялғаны, нисә йылдар ҡанһырап торған йән ярамды шифалы усы менән япты. Оло йөрәкле, көслө рухлы, ҡаһарман кеше... Һеҙҙең кеүек ҡиммәтле тундар кейеп, алтын-көмөшкә төрөнгән һәм донъяны тик алһыу-зәңгәрҙә генә күргән зар-интизарһыҙ кешеләргә быны аңлауы, бәлки, мөмкин дә түгелдер... Һин бит уны эскесе тиһең...\nУңайһыҙ тынлыҡ урынлашты. Һауала сытырлап һиҙелгән көсөргәнештән ҡотолмаҡ булып, Ғәлиә шым ғына барып музыка ҡуйып ебәрҙе. Боролдо ла:\n— Әйҙә бейейек, - тине. Әйтәһен әйткәс кенә ҡунағының протез аяҡта икәнлеге ҡылт итеп иҫенә төштө. «Бына һиңә - тағы ла бер ахмаҡлыҡ!»\nҒаяздың ҡараштарында башта ҡапыл ғына ҡаушау сағылып киткәндәй булһа ла, ул тороп ҡыҙға атланы. Ысынлап аҡһай икән. Яҡын уҡ килгәс һиҙелер-һиҙелмәҫ кенә башын эйгәндәй итте лә, ярайһы уҡ ҡыйыу ҡыланып һыңар ҡулы менән биленән ҡосаҡлап алды. Арҡаһына ятҡан ҙур ҡаты устан һәм йөҙө ҡаршыһындағы киң күкрәктән бөркөлгән әйтеп аңлатҡыһыҙ татлы ла, ҡурҡыныс та булған йылылыҡтан Ғәлиәнең башы әйләнде, йөрәге дөпөлдәне. Иҙәнгә ҡаҙаҡланғандай булған үксәләрен саҡ айырып алып әйләнеп китте. Үҙе йыландан арбалған ҡуян хәлендә ҡаршыһындағы зар һеңгән моңло күҙҙәрҙән ҡарашын ала алманы. Был күҙҙәр… Был күҙҙәр… Улар бит иркәләп… наҙлап… яратып ҡарайҙар… Улар күңеленең иң төпкөл, иң йәшерен ҡылдарын табып алып тирбәтәләр… ҡытыҡлайҙар… Йылы тыны йөрәген яҙғы ҡояш аҫтындағы боҙ киҫәге шикелле итеп иретә… иретә… Ҡаты ҡыҫылған ирендәренән, иртә бураҙналар йырған маңлайынан, ел-ҡояшта янып ҡарайған асҡағыраҡ яңаҡтарынан бармаҡ остарын ғына йөрөтөп ҡарау теләге тыйып тотҡоһоҙ…\nЕгет башта ҡыҙҙың һиҙелер-һиҙелмәҫ дерелдәп эйәгенән үткән бармаҡ остарына иренен тигеҙҙе, тәрән тын алып сәстәрен еҫкәне, унан һаҡ башта тамыры һеркелдәгән нәфис муйынын, ут булып янған сикәләрен, алһыу ирендәрен үпте…\nИҫенә килһә көй туҡтаған, вальста әйләнмәйҙәр, ә ул мәңге айырылмаҫтай булып китеп Ғаяздың ҡосағына һеңгән. Ҡыҙ сәсе туҙғыған башына аңы тулыраҡ ҡайтҡан һайын нығыраҡ шаңҡыны, оялышынан егеттең ҡалын муйынын һыға ҡосаҡлаған беләктәрен тартып алырға ла хәле етмәй тора бирҙе.\n— Ғәлиә… һин шундай тәмлеһең… хуш еҫлеһең… - ҡолағы төбөндә генә шыбырлап әйтелгән татлы һүҙҙәрҙән ҡапыл күңеле тулды ла һатлыҡ йәштәре субырлап ҡойолоп та китте. – Илама, аҡыллым, илама… Әйттем бит, һиңә көлөп-йылмайып ҡына тороу килешә… Һин бит ҡышҡы ҡояш кеүек.\n— Н-нишләп ҡ-ҡышҡы? – гүйә был мәлдә тап ошоноң хаҡында белеү мөһим.\n— Ҡышҡы ҡояш ҡәҙерлерәк була, сөнки ул һирәк йылмая. Ә йәй ҡояштың ҡыҙҙырыуына өйрәнеп бөтәһең, һиҙмәйһең дә.\nНиһайәт тыныслана төшкән ҡыҙ егеттең күкрәгенә устарын ҡуйып этә биреп ҡосағынан ысҡынды ла, өҫтәл эргәһенә килеп ҡалаҡ-тәрилкәләрҙҙең әле береһен, әле икенсеһен тотҡолап кире урындарына ҡуйҙы, бокалдарҙы шылдырҙы. Егет быны үҙенсә аңланы, уңайһыҙланғандай итеп сәсен һыпырҙы ла:\n— Ярай, Ғәлиә, мин ҡайтайым инде, һуң булып китте. Табын өсөн рәхмәт, - тип сығыуға юлланды.\nШул ваҡыт Ғәлиә тап ошо мәлдә был фатирҙа яңғыҙ ҡала алмаясағын аңланы. Юҡ, ул бында яңғыҙ ҡала ла, яңғыҙ ултыра ла, яңғыҙ йәшәй ҙә алмай. Эйе-эйе. Йәшәй алмай! Ҡыҙ сараһыҙҙан ни эшләгәнен белмәй ашығып кейенә башланы. Юҡ! Ул яңғыҙ ҡалмаясаҡ!\n— Төн уртаһында ҡайҙа йыйынып киттең? – ишек тотҡаһына тотонған Ғаяз ҡыҙҙың ашығып тунын кейгәненә ҡарай биреп торҙо ла һорамай ҙа булдыра алманы.\n— Мин? М-мин… Ә һин ҡайҙа?\n— Минме? Бында ғына, Шакир ағайға бит һуң.\n— Улайһа… м-миндә.\n— Нисек?.. Шакир ағай йоҡлайҙыр ул…\n— Йоҡ-ҡлаймы… Һин?..\n— Мин?.. – Егет, урамға уйнарға атлыҡҡан еренән ишек төбөндә кире ҡайыртылған бала хәлендә ҡулына шарфын урап, илар сиккә етешкән ҡыҙ янына яҡын килде. —Нимә булды, Ғәлиә?\nШундай йомшаҡ, шундай яғымлы итеп бирелде был һорау. Күңелдең самаһыҙ тартылыуҙан бына-бына өҙөләм тип торған нескә ҡылдарына май булып тамды. Ғәлиәгә бит әлегә тиклем бер генә ир-аттың да улай яҡын килеп, күҙҙәренә наҙлап ҡарап «Нимә булды?» тип өндәшкәне юҡ, булманы ла.\n«Нисек инде «Нимә булды?» Күрмәйһеңме ни, аяҡ аҫтында иҙән бәүелә, стеналар артҡа шыла, баш осонда түбә зырлап өйөрөлә… өйөрөлә…» Тик теле былар хаҡында әйтә белмәй, ирендәре бөтөнләй икенсе төрлөне бышылдай:\n— Ҡалмайым бында… Яңғыҙымды ҡалдырма.\nХәлдең бындай боролошонан бер аҙ ҡаушап китһә лә, Ғаяздың да йөрәгендә ошо йомороҡай ғына, йомшаҡ ҡына, сабыйҙарса саф ҡарашлы илаҡ ҡыҙға ҡарата ғүмерҙә булмағанса ҡайнар, ярһыу тойғолар уянғайны, һәм ул, хистәренә баш булалмайса, һуңғы бер-нисә сәғәт эсендә генә күңел түрен ялмап алыусыны туны-ние менән бергә ҡармап ҡосаҡлап алды ла, мәңге ысҡындырмаҫтай итеп күкрәгенә ҡыҫты:\n— Ҡурҡма Ғәлиәм… мин һине бер ваҡытта ла ҡалдырмам.Уянды. Күҙҙәрен асмай әле. Ул шулай күҙҙәрен асмайса ғына уйлана биреп ятырға ярата иртәнсәк. Әле йоҡоһо туймағандан түгел, ә бүлмәлә уйнаған нурҙан күҙҙәре сағылып китер кеүек булғанға ята ул. Сөнки йөрәгендә балҡыған яҡтылыҡ бүлмәне лә, бүлмәне генә түгел, фатирын да, хатта бар йортто ла тултырғандыр бит инде.\nНиндәй рәхәт! Ул инде яңғыҙ түгел, уны яраталар, ул ярата! Тормош ниндәй йәмле, татлы, илаһи…\nҒәлиә керпектәрен иренеп кенә елпетеп, көтмәгәндә килеп ҡаплаған бәхетенең сәбәпсеһе ятҡан яҡҡа күҙ һалды ла, секунд эсендә һикереп килеп тә торҙо – янындағы урын буш ине. Ой! Таңға табан ғына иртә менән тороп сәйҙәр әҙерләп үбеп кенә уятырмын тип хыялланып ятҡайны, йүнһеҙ, йоҡлап киткән икән.\nҠыҙ халатын юл ыңғайы кейә-кейә, ялан аяҡ көйө аш бүлмәһенә ашыҡты. Арттан ғына килеп, сәй эсеп ултырған һөйгәненең муйынынан ҡосаҡларға ине иҫәбе. Унда булмағас ваннаға юлланды, тик тегенеһе бында ла булмай сыҡты. Ә-әй! Ул бит ир кеше – тәмәке тарталыр. Тик ир тигәне балконда ла юҡ, балкон ишектәре үҙе көҙ ныҡлап ябып, ектәрен йәбештереп ҡуйғандан асылмаған.\nАптырауға ҡалды Ғәлиә. Шакир ағайҙарға киттеме икән? Киткәндер шул, үҙе төшкәсә йоҡлап ятҡас! Моғайын да көттө-көттө лә, уятырға ҡыймай сығып китте инде. Ҡыҙ ялан аяҡтарына тәпешкәләрен генә эләктереп, күҙ асып йомғансы күршеһенең ишеге төбөндә тора ине инде. Бер генә тәрән итеп тын алды ла ҡыңғырауға баҫты. Бел килке көттөргәндән һуң ишекте Шакир ағай асты. Ғәлиә, тәүлектән ашыу йоҡлауҙан йөҙө шешмәкләнгән күршеһен, тегеһе иһә иртәнге сәғәттә халатта көйө генә май ҡояшындай булып балҡып торған ҡыҙҙы күреүҙән аптырап китте.\n— Шакир ағай?.. Э-э… Ней… Ғаяз… бындамы?..\n— Ғаяз? Ә-ә, ул малаймы? Әллә, мин ней йоҡлап тик ятам… - Шакир ағай Ғаязды саҡырмаҡ булып кире эскә инеп китте лә, фатирын урап сығып тағы ишеккә килде. Борсолоп киткән. – Юҡ та ул егет, ҡәрендәш, кейеме лә юҡ. Яңы йылды бергә ҡаршыларбыҙ ҙа ҡайтам, тей ине, ҡалай уңайһыҙ булды бит әле, ҡәрендәш, йоҡлап тик ятылған…\nҒәлиә артабан инде күршеһен тыңламай ине. Әле генә йәйғор булып балҡыған донъяһы өҫтөндә ҡапыл ер йыртып ялағай ялтланы ла, ҡолаҡтарҙы тондороп йәшен атты. Уны атты йәшен. Кәүҙәһе ваҡ ҡына киҫәктәргә селпәрәмә килеп ваҡланды ла, ян-яҡҡа сәсрәп осто. Бары күҙгә күренмәҫ йәне генә яралы күбәләк ише елпелдәп фатирына осоп инде.\nАй, Алла… Аллам! Хоҙай! Киткән! Ташлап киткән!!! Нишләп?! Нишләп улай иткән?! «Ҡалдырмайым», «Йөрәгем ниһайәт үҙ һауытын тапты» тигән булғайны бит! «Бәхетем, ҡышҡы ҡояшым» тип яратты, иркәләне…\n… Ә нимә теләгәйнең?.. Бер кистә хасил булған әҙәм, ҡайҙа барып башын терәргә, кемгә төртөлөргә белмәй йөрөгән ир кеше… «Ҡал» - тип муйынына аҫылынғандан нишләп баш тартһын?!\n… Ысын кеүек ине бит әйткәндәре, һөйләгәндәре, күкрәгенән һыҡрап сыҡҡан кеүек ине бит хистәре лә… Зәғифләнгән яҙмышына Ғәлиәнең сарыфланмаған наҙын ҡушып үрһә, икеһе бербөтөн камил, түңәрәк булырҙар кеүек ине…\n… Кемгә кәрәгем бар минең?! Кем мине ысынлап яратһын?! Кем?! Кем!!!\n…Әсе күҙ йәштәре башта юлаҡ-юлаҡ булып төштө, унан кемуҙарҙан йүгерешкән гөрләүектәргә әүерелде. Бер аҙҙан инде был даръя тотоп торғоһоҙ булып ҡотороп урғылды. Ҡыҙ әле генә, күптән түгел генә күктең етенсе ҡатында тирбәлгән түшәгендә, быуылып-быуылып, сәсәй-сәсәй, оҙон сәстәрендә бутала-бутала, яҫтығын әйләндереп-әйләндереп үкһене. Унан тынды. Тынды ла, үҙәген тарта-тарта, күҙ йәштәре ағып сығып бөткәндән эсендә өңөрәйеп ҡалған бушлыҡты тыңлап ятты. Ярай… ары нимә?..\nҺорауына яуап итеп ишек асылды. Кем булырға мөмкин?! Нишләр ишеген бикләмәгән инде! Яҙа-йоҙа сәс-башын һыпырғылап ҡаршы сыҡты. Сыҡты ла тағы ла бер тетрәнеү кисерҙе – унда бер ни булмаған кеүек, мәңге ошонда көн күргәндәй, Ғаяз өҫ кейемдәрен һалып тора. Үҙе ғәйепле тауыш менән хәбәрен теҙә:\n— Байрам көнө лә инде бөгөн, Ғәлиә, бөтөнләй баштан сыҡҡан, асыҡ магазин эҙләп бөтә ҡаланы ураным…\nБер аҙ торғас Ғәлиә ҡысҡырып ебәрҙе:\n— Ғаяз! Ҡайҙа булдың?!\n— Магазин эҙләнем тейем бит, - кейемдәрен урынлаштырып йөрөгән егет был тауыштан, ниһайәт, ҡыҙға тура боролдо. – Ғәлиәм, нимә булды тағы?\n— Мин… мин һине киткәндер тип уйланым… Һиңә кәрәгем юҡтыр… уйнағанһың да ташлағанһыңдыр, тип, ҡурҡты-ым…\nБыл бөтмәҫ йәштәр ҡайҙан сыға тиһең!\nЕгет көлә-көлә килеп оялышынан ҡушуслап битен ҡаплаған ҡыҙҙы ҡосто, еүешләнеп бөткән сәстәрен һыпырҙы:\n— Иҫәркәйем, мин бит һиңә Яңы йыл бүләге эҙләп йөрөнөм.\nҒәлиә ахыры йөҙөн асып, дымлы кепектәре аша йылмайҙы:\n— Бүләк?.. Ниндәй бүләк?... Һин бит үҙең миңә Яңы йыл бүләге.\nНишләп бәхет шулай һағыш-хәсрәт, күҙ йәштәре аша килә икән?


Сәйәсәт » Страница 15 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Страница 15\nНовости / Сәйәсәт // 8-02-2013, 14:09\nАҠШ-тың вице-президенты Джо Байден Рәсәй сит ил эштәре министры Сергей Лавров менән осрашыуында беҙҙең илгә ике аралағы мөнәсәбәттәрҙе, ҡараш-фекерҙәребеҙ тап килгән өлкәлә хеҙмәттәшлек итеүҙе яйға һалырға тәҡдим итте. Әйтерһең дә, араны беҙ боҙабыҙ. Америка үҙе Рәсәйҙең алға китеүенән ҡото осоп тора ла баһа! Ә беҙ алға барабыҙмы һуң? Дөйөм алғанда, АҠШ менән Рәсәй күпләп ҡырыусы ҡоралды (оружие массового поражения) таратыуға ҡаршы көрәш буйынса бер фекерҙә. Беҙҙекеләр хатта Америка аҡсаһына иҫкергән стратегик ракеталарҙы, ядро боеприпастары ҡалдыҡтарын юҡ итте. Хәҙер күп нәмәне үҙ аллы эшләй алабыҙ....\nСит ил. Беҙҙекеләр һәм беҙҙең турала\nНовости / Сәйәсәт // 1-02-2013, 12:38\nПрезидент Владимир Путин Дағстан Республикаһы башлығы Магомедсалам Магомедовты вазифаһынан бушатты һәм урынына ваҡытлыса РФ Дәүләт Думаһы депутаты Рамаҙан Абдулатиповты тәғәйенләне.\nДағстандың яңы етәксеһе республикаға рустарҙы ҡайтарыу яйын табырға ниәтләнә. “Мин Дағстанға уғрылыҡты, ришүәтселекте еңергә һәм законлылыҡты тергеҙергә барам”, – тигән ул төрлө баҫмаларға интервью биргәндә. Власть органдарына Абдулатипов ентекле конкурс нигеҙендә генә эшкә аласаҡ....\nНовости / Сәйәсәт // 25-01-2013, 12:36\nРәсәйҙең Иҫәп палатаһы, үткән йылдың һуңғы айҙарында финанс мутлыҡтары асыла төшкән “Оборонсервис” йәмғиәтенең 2009 − 2011 йылдарҙағы эшмәкәрлеген ентекле тикшереп, хоҡуҡ боҙоуҙар күләменең 11 миллиард һумға етә яҙыуын белдергән. Ябай тел менән әйткәндә, дәүләттең шул сама аҡсаһы “елгә осҡан”, йәғни, мәҫәлән, беҙгә килеп етмәгән, тип тә аңларға була....\nИх, кейем, өшөтәһеңме, кеҫәгә һуғаһыңмы, әллә иҡтисадҡа өлөш индерәһеңме?\nНовости / Сәйәсәт // 18-01-2013, 12:25\nРәсәй Президенты Хакимиәтендә ҡыҙыҡ ҡына һорашыу үткәргән әле “Известия” гәзите. Министрҙарҙың эшенең һөҙөмтәлелеге тураһында белешкән.\nМәғариф һәм фән министры Дмитрий Ливанов, төбәк үҫеше министры Игорь Слюняев, Алыҫ Көнсығыш эштәре буйынса министр Виктор Ишаев, хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилиндың “әҙ һөҙөмтәле” етәкселәр булыуы асыҡланған. Һорашыуҙа Президент кәңәшселәре, ярҙамсылары, хакимиәт департаменттары һәм идаралыҡтарының ҡайһы бер етәкселәре ҡатнашҡан. Баһа, әлбиттә, рәсми түгел. Дөйөм алғанда, ете министр шәп эшләй, туғыҙы – тотороҡло һәм дә баяғы бишәү....\nБайҙар арта, хаҡтар арта, крәҫтиән шым ғына үҙ йөгөн тарта…\nНовости / Сәйәсәт // 11-01-2013, 12:22\nРәсәй паспорты алған Депардье, Премьерға былтырғы хаттар һәм башҡалар тураһында\nНиһайәт, оҙайлы ҡышҡы ялдар тамамланды, йәмәғәт. Иң мөһиме – яңы йыл именлектә-тыныслыҡта башланды. Ниһайәт, тиеүемдең дә сәбәбе бар: әлбиттә, эштән ял итергә кәрәк-кәрәклеккә, тик беҙҙәгесә, Рәсәйҙәгесә түгел. Ауылда, ярай, бер ҡасан да ял юҡ – һәр кемдең үҙ хужалығында мәшәҡәттәре булып тора. Бына ҡалала, кем әйтмешләй, арт яҡты диванға йәбештереп, көндәр буйы телевизорға текәлеп ятыу, ай-һай, еңел түгел. Эйе, тап ошо һүҙҙәр йыш ишетелде был көндәрҙә. Ҡәрҙәш халыҡтың бер бик ҡыҙыҡ ҡына көлкө театры бар. Шуның бер сығышындағыса, “ашап, йоҡлап, сүп сығарып” ҡына әллә күпме ваҡытын әрәм итте, буғай, күптәр....\nЙылды йыл алмаштыра, проблемалар шул уҡ\nНовости / Сәйәсәт // 30-11-2012, 13:42\nЯңыраҡ “Хаҡ эш” (“Правое дело”) партияһы фәхишәлекте легалләштереү ниәтен белдергән. Партия рәйесе Андрей Дунаев киң мәғлүмәт сараларына 15 минут интервью биргән. Шул саҡта әлеге уйын да әйткән булған. Бөтөн сығыштан тап ошо проституцияны рөхсәт итеү тураһындағы ниәте генә йәмәғәтселеккә “барып еткән”, ахыры.\nҺуғыштың да төрлөһө була\nНовости / Сәйәсәт // 23-11-2012, 15:25\nРәсәйҙең “Ер һылыуҡайы” (“Мисс Земля”) конкурсындағы вәкиле Наталья Переверзева илебеҙҙең бөгөнгө хәле тураһында асыҡтан-асыҡ һөйләп биреүе менән шау-шыу ҡуптарҙы.\n“Минең илем – ҡомһоҙ, намыҫһыҙ, иманһыҙ кешеләр тарафынан таланған, ҙур, ярлы, зарлы ил. Рәсәйем – бер нисә һайланма кеше бөтөн байлығын “һурыусы” ҙур артерия ул....\nНовости / Сәйәсәт // 16-11-2012, 15:27\nЮғары уҡыу йорттарының эшмәкәрлегенә әллә ни оҙаҡ туҡталып тормаҫҡа ла була. Сөнки бөгөн студенттарҙың күбеһенең барыбер уҡыуы осоронда профессорҙарға әллә нисәшәр тапҡыр ришүәт биреүе тураһында ишетеп тә, күреп тә, хатта үҙ елкәбеҙҙә татып та беләбеҙ....\nНовости / Сәйәсәт // 2-11-2012, 12:12\nйәки Олигарх Прохоров милли республикаларҙы бөтөрөү яҡлымы?\nРәсәйҙе алда нимә көтә? Берәү ҙә аныҡ ҡына әйтә алмай, шулай ҙа, вәғәҙәләүҙәренсә, беҙ бик шәп кенә “ергә” китеп барабыҙ. Өлкән быуындың хәтерендәлер әле “… алға, коммунизмға-а-а” тигән кеүегерәк һүҙҙәре булған йыр. Бөгөнгө заман кешеһен, әлбиттә, унда уҡ әйҙәмәйҙәр, әммә күптәр тап шул коммунизмдың һәйбәтерәк яҡтарын торған һайын нығыраҡ иҫкә төшөрә. Бигерәк тә әлеге мәлдә эшһеҙлектән бөлгән ауылдар халҡы....\nНовости / Сәйәсәт // 2-11-2012, 12:10\nРәсәйгә Төньяҡ Кавказ кәрәкме? “Эйе, кәрәк!” – ти сәйәсәт өлкәһендәге эксперттар. Ә ни өсөн Рәсәй һәм Кавказ бергә булырға тейеш? Түбәндә быға ун дәлил....\nАртҡа 1 ... 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ... 27 Алға


8-се һабаҡ:"Ете сәбәп"\nБер кеше өс көн буйы эшенә бармаған, ти. Дүртенсе көндө эшенә килгәс, хужаһы саҡыртып алып, келәмгә баҫтырған.\n- Өс көн буйына эшкә сыҡмай ҡайҙа йөрөнөң, ниңә хәбәр итмәнең? - тип ябырылған уға талапсан хужа.\n- Ней бит әле, Фәлән Фәләнович! Эсеүҙе ташлағайным, шул шатлыҡтан эсеп ташлағанмын, - тигән, үҙен ҡайҙа ҡуйырға белмәйенсә, аҡланырға теләгән хеҙмәткәр.\n- Шәп булған! Ярай, ташланың, ти, шатлығыңдан байрам да иттең, ти, ә иртәгәһен һуң, эшкә килергә була ине бит, - тип оторо ярһыған түрә, хеҙмәткәренә тишә ҡарап.\n- Килә алманым шул, иртәгәһенә баш төҙәттем, - тип яуаплаған тегеһе.\n- Ә өсөнсө көн, кисә ниңә килмәнең? - тип ябырылған бүлмә хужаһы.\n- Ней бит әле, Фәлән Фәләнович! Бахмурҙан ауырыным… - тигән булған келәмдә баҫып тороусы.\nБыл лаҡапты ниңә һөйләйемме? Бер нисә тапҡыр уҡталып, эсеүҙән туҡталып, аҙаҡ кире башлап, тағы ташлап, иң һуңынан бөтөнләй туҡтаған кеше булараҡ, кешене араҡы эсеүҙе ташларға, аҙаҡтан кире эсеп китергә мәжбүр итеүсе сәбәптәргә туҡталмаҡсымын.\nНаркологтар кеше өс осраҡта, өс сәбәп арҡаһында үҙенән-үҙе, тик ихтыяр көсө ярҙамында эсеүҙән ҡотола ала, тип иҫәпләй. Бына улар:\n1. Кеше самаһыҙ күп һәм оҙайлы ваҡыт эсеп, йәшәү менән үлем араһында тороп ҡалғанда, әгәр ҙә йәшәүҙе һайлаһа, тәүбәгә килә һәм эсеүенән туҡтай.\n2. Тормош иптәшенең йәки башҡа ғаилә ағзаларының: " Йә - беҙ, йә - араҡы!"- тип ҡуйған "ультиматум"ын тыңлағандан һуң, әгәр ҙә ғаиләһен юғалтҡыһы килмәһә, эсеүенән баш тарта.\n3. Эшләгән ерендәге хужаһының йәки коллектив ағзаларының уның эсеүенә ҡарата белдергән дәғүәһенән һуң, әгәр ҙә эш урынын юғалтҡыһы килмәһә, араҡынан ваз кисә.\nБылар кешене эсеүҙән үҙе теләп баш сөйөргә мәжбүр итеүсе сәбәптәр. Ошо осраҡтарҙа ғына эсеүҙән яфаланыусы кеше, үҙе теләмәһә лә, ғүмерен, ғаиләһен йәки эш урынын һаҡлап ҡалыр өсөн был аҙымға бара.\nАуырыуға дусар булғанда табибҡа әүереләһең, тигән һымаҡ, мин үҙемсә башҡа сәбәптәр тураһында ла уйландым. Наркологтар өс сәбәп тураһында белмәй әйтмәйҙер, был, ысынлап та, шулай. Әммә кеше тота килеп ошо өс сәбәпкә бәйле өс ҡурҡыныс янамаған хәлдә лә, эсеүенән туҡтай алмаймы ни? Туҡтай ала!\nБеренсенән, ғүмер бер генә, нисек йәшәһәң дә, барыбер үтә. Спиртлы эсемлектәрҙән бөтөнләй азат булып, емертеп донъя көтөп, бәхетле йәшәүселәргә ҡарап һоҡланыусы һәм көнләшеүсе кеше, сәмләнеп һәм намыҫланып китеп, үҙе туҡтай ала. Мин бындай миҫалдарҙы күп беләм.\nИкенсенән, кеше күңеленең иң мөҡәддәс тойғоһо - мөхәббәт. Ошо тойғо хаҡына кеше нимә генә эшләмәй, утҡа ла, һыуға ла инә. Төптән уйлағанда, донъялағы бар нәмә мөхәббәт өсөн яратылған, уйлап сығарылған, төҙөлгән. Аллаһы Тәғәлә тәүҙә Әҙәм менән Һауаны яралтҡан һәм яратҡан. Әҙәм менән Һауа үҙҙәренең мөхәббәт емеше итеп кешелекте тыуҙырған. Уларҙың мөхәббәт емештәре өсөн тора-бара йорт, ауылдар, ҡалалар, машина, сәнғәт кәрәк булған. Һәр тереклектең нигеҙендә лә мөхәббәт ята. Шул уҡ тойғо кешене иң ауыр саҡта барлыҡ һәләкәттәрҙән ҡотҡара ала.\nӨсөнсөнән, ислам дине, "Ҡөрьән" китабы. Араҡы эскән кешенең күңеленә Иблис шайтанды индереп ултырта, тинек. Донъяла диндән дә, беҙҙең өсөн Ислам диненән дә йәшәйеш өсөн ҡулайлы һәм изге булған мәктәпте бер кем дә уйлап сығармаған әле. Динле булыу, намаҙ уҡыу үҙе үк шайтан ризығынан азат булыуҙы аңлата. Дингә бәйле уйҙарымды алдараҡ һөйләрмен.\nДүртенсенән, кешене һиҫкәндерергә мәжбүр иткән ваҡиға, ғибрәтле хәл. Аллам һаҡлаһын, әммә эсеү арҡаһында кемдәрҙер һаулығын юғалта, янып үлә, үҙ-үҙенә ҡул һала. Был хәлдәрҙе теләмәһәк тә, тормошобоҙҙа улар көн һайын тиерлек осрап тора. Ғибрәтме? Ғибрәттең дә ниндәйе бит әле! Был хәлдәрҙең шаһиты булған кеше киләсәк хаҡына ошо юлдарҙы уҡығас та эсеүенән ваз кисергә бурыслы.\nӨс сәбәп янына тағы ла дүртәү өҫтәлгәс, улар барлығы етәү булып китте. Иң мөһиме - теләк һәм ихтыяр ғына булһын. Үҙемдән сығып, шуны беләм: был сәбәптәрҙең береһе тәүге аҙымды яһағанда ғына кәрәк, ҡалған алтауһы киренән эсеп китмәҫ өсөн берҙәм таяныс булһын.\nБер тапҡыр ташлап, киренән эсеп китеү өсөн сәбәп юҡ, сөнки ете сәбәп бер-береһенә ныҡ бәйләнгән, улар бер-береһен тулыландыра, береһен генә алып ташлаһаң, башҡалары ла эйәрә. Киренән эсеп китеү өсөн һылтау ғына булыуы ихтимал. "Һыныҡҡа - һылтау" тигәндәй, ҡулыңды рюмкаға үрелергә мәжбүр итеүсе хәл-ваҡиға һинең хужаңа әүерелә. Ә нисек итеп уны еңергә була? Әлеге лә баяғы, ихтыярға килеп еттек. Алдағы һанда Ихтыяр хаҡында һөйләшербеҙ.\nЯҙылған: 16.11.15 | Ҡаралған: 769


Өфө вольер хужалығында бер юлы ете айыу балаһы донъяға килгән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфө вольер хужалығында бер юлы ете айыу балаһы донъяға килгән\n18 марта 2016 — 16:02\nРаштыуа байрамында тыуған тайыштабандарҙы ике көн элек кенә әсәләренән айырғандар.\nБыл бүлмә балалар баҡсаһын хәтерләтә. Хатта бәләкәс тайыштабандарҙың тәрбиәселәре лә бар. Азат Хәйретдинов әйтеүенсә, айыу балалары тәрбиә талап итә. Һәр береһенең үҙенә генә хас холҡо ла бар.\nАйыу балаларын әлегә тышҡа сығарырға рөхсәт ителмәй. Үҫештәренә зыян килмәһен өсөн уларҙы йылы бүлмәлә тоталар.\nВольерҙа эшләүселәр әйтеүенсә, балаларын айырған инә айыуҙар янына яҡын килеү хәүефле, сөнки сабыйҙарын юғалтыуҙы улар ауыр кисерә. Ошо арауыҡта хеҙмәткәрҙәргә абай булыу кәңәш ителә, ти Максим Щербаков.\nХайуандарҙы өйрәтеүселәр билдәләүенсә, айыу балалары өңдән сығыу менән уларҙы инәләренән айырыу мотлаҡ. Шул саҡта ғына йыртҡыстар кешегә тиҙ өйрәнә һәм күнекмәләргә еңел бирелә. Өфө вольерында тыуған айыуҙар Филатовтар, Шапито цирктарында сығыш яһай, был бәләкәс тайыштабандар ҙа киләсәктә цирк, зоопарк тамашасыһын ҡыуандырасаҡ.


Алтын бишегем – Учалы\nАлтын бишегем – Учалы\nБер заман, тыуған яғыбыҙҙың иң арҙаҡлы улдарының береһе, рус-япон һуғышында бер полк рус ғәскәрҙәрен ҡамауҙан алып сыҡҡан һәм Әүеш ауылына иҫән-һау әйләнеп ҡайтҡас, дини эшмәкәрлеген дауам иттергән Ғайса Рәсүлевтан һорағандар, имеш:\n- Ахун хәҙрәт, - тигәндәр, - үҙең генерал да булғас, һинең йыйған алтын-көмөшөң барҙыр бит инде? Балаларыңа айырым өй һалып бирһәңсе?\n- Әмәлем бар, - тигән Ғайса ахун. – Тик, өй төҙөтһәм, балалар араһында ыҙғыш башланасаҡ. Һалдырмайым. Яҡты донъянан киткәндә аҡса ғына ҡалдырырмын. Үҙҙәре төҙөр өйҙө. Уларҙың үҙҙәренең бурысы был.\nАҡыллы ҡарттың фекерен саҡ ҡына дауам иттереп, шуны өҫтәйек: фани донъяла мөлкәттең һәр ҡайһыһы ла йә яна, йә серей, аҡсаһы ла тормай, бөтә. Әҙәм затынан нимә тороп ҡала? Берҙән-бер нәмә - иҫтәлек, хәтер генә.\nЯҙылған китапты ла айырыуса халыҡ тормошона ҡағылышлыларының, мин кеше хәтеренә тиңләп, бер тарихи ҡомартҡы, балаларына тапшырыласаҡ бөткөһөҙ бүләк тип атар инем.\nФилология фәндәре кандидаты Рәүеф Шаһиев туплап баҫтырып сығарған «Алтын бишегем - Учалы» исемле ҡыҫҡаса энциклопедияны ла (Өфө, 2003й.) шул ҡиммәтле ҡомартҡылар рәтенә ҡуйырға һәм уны ниндәйҙер кимәлдә «Башҡортостан. Ҡыҫҡаса энциклопедия»ның дауамы тип ҡарарға мөмкиндер. Ифрат күп мәғлүмәт һыйған был белешмә-китаптың элегерәк, 1920 йылдарҙа «Башҡортостан йөрәге» (1925-1927 йылдарҙа БАССР Эске эштәр халыҡ комиссары, Халыҡ комиссарҙары Советы рәйесе урынбаҫары Исмәғил Харис улы Солтановтың һүҙҙәре. Ҡотой ауылынаню – Р.Н.) тип аталған төбәктә донъя күреүе бик иғтибарға лайыҡлы. Ысынлап та, тап бына ошонда, Урал армыттары араһында, XVIII быуат әйләнәһенә ҡыуаҡан, барын-табын, әйле, тиләү һәм күбәләк ырыуҙары Башҡортостандың азатлығы өсөн башҡа бер ҡайҙа ла, бер ҡасан да ҡабатланмаған бөйөк яуға күтәрелгән, Арыҡ Йосопов, Бәпәнә Торопбирҙин кеүек батырҙарҙы үҫтергән, һуңыраҡ ошонда уҡ Зәки Вәлиди үҙенең остазы тип һанаған мәшһүр Зәйнулла ишан Рәсүли донъяға килгән.\nКөндәлек ҡыуаныстар менән бергә, аяуһыҙ Рәсәй батшалығы менән һуғышып, меңдәрсә ҡорбан килтереп, ҡайғы артынан ҡайғы кисергән дә ошо төбәк. Халҡы ҡырылған, рухы ғына һынмаған. Яҡшыны ла, яманды ла китапҡа теркәй алған журналист Рәүеф Шаһиевтың да, уның яҙмаларын китап рәүешенә килтергән баш мөхәррир Сабир Шәрипов һәм мөхәррир Фәниҙә Исхакованың да ысын ижад емеше булып тора был китап.\nБелешмә китапты ҡулға алыу менән нимәгә иғтибар итә уҡыусы иң тәүҙә? Әлбиттә, тышҡы йөҙөнә. Матур булһа, матурлығына һоҡлана. «Алтын бишегем - Учалы» ла шундай. Ул сағыу милли биҙәктәре, ике ҡитғаны – Азия менән Европаны – тоташтырып ятҡан Учалы тәбиғәте менән күҙҙең яуын ала. Бер ҡараһаң, ғорур ҡаялары, ҡара урмандар өҫтөңә ишелеп төшөп бара һымаҡ, икенсе ҡараһаң, алсаҡ, иркен, ҡылғанлы далалар иле был. Тап бына ошонда Башҡортостандың иң ҙур ике күрке – Яйыҡ менән Ағиҙел, һәм уларға эйәреп, тағы утыҙҙан ашыу эреле-ваҡлы йылғалар, Урал күкрәгенән көс алып, донъя гиҙерҙә сығып китә. Күлдәре, һыу һаҡлағыстары ла өс тиҫтәнән артығыраҡ. Шул хозур тәбиғәтте күҙ уңында тотоптор инде, Учалы төбәгенең йәш шағиры Фәрит Хәсәнов былай ти:\nБеҙ үҙебеҙ – табындар.\nСал Ирәмәл – тауыбыҙ,\nУйсан Яйыҡ – һыуыбыҙ.\nЫрыу – барын, ҡыуаҡан,\nӘй, тиләү, һарт, күбәләк.\nТамға – сүмес, дүңгәләк,\nҠапҡа, ҡаҙаяҡ, һәнәк.\nАғасыбыҙ – ҡарағас,\nӘ ҡошобоҙ – ҡарағош.\nСәсәнебеҙ – дан Ҡарас,\nКилдеш, Мәхмүт, Ҡобағош...\nКүккә олғашҡан Ирәмәл, Ҡурташ, Уйташ ҡаялары... Тауҙар менән ярышҡандаш, халыҡ ижады рухы бейеклектәргә күтәргән сәсәндәр. Урал буйҙарында тыуған «Иҫке Урал», «Томан», «Көйөлдө», көйҙәрен башҡорт халҡының классик йырҙарына әүерелдергән Абдулла Солтанов, Флүрә Килдейәрова, ә һуң боронғо легендар батырҙарға торошло Муса Мортазиныбыҙ, Шакирйән Мөхәмәтйәновтарыбыҙ (Александр Матросов) – һанай китһәң, бик күп икән улар, ил тотҡалары, тотош ил ғорурлығы. Былар барыһы ла энциклопедияла урынын алған.\nКүп кенә шәхестәрҙең - әйтәйек, район етәкселәренең - әлегә хәтлем бик үк билдәле булмаған, бәхәслерәк һаналған тәржемәи хәлдәре лә асыҡланып, китапта рәсми нығытылып ҡуйыла.\nАвтор китапта райондың ауылдары (улар 80-дән ашыу), 35 мең кеше йәшәгән Учалы ҡалаһы, предприятиелары, бигерәк тә хәҙер инде алтыны, баҡыры, цинкы менән бөтә донъяға билдәле булған тау-байыҡтырыу комбинаты, унда эшләгән данлыҡлы кешеләр менән таныштыра. Персоналийҙар үҙҙәре генә лә 240-тан ашыу. Шулай уҡ 37-се йылдарҙа репрессияға эләгеп ҡорбан булғандарҙың исемлеген бирә, яҡты образдарын яңырта. Уҡыусы шулай уҡ атҡаҙанған уҡытыусылар, врачтар, яҙыусылар, журналистар, артистар менән яҡыныраҡ таныша алыр. Был инде мәктәп уҡыусылары өсөн айырыуса мөһим.\nҺоҡланырлыҡ уҙамандар күп булған Учалы яҡтарында. Хәҙер ҙә етерлек. Шуға ишара яһап, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Флүрә Килдейәрова бына ни яҙа: «Ата-әсәңде һайлап алмаған кеүек, тыуған ереңде лә һайлап алып булмай – тыуған төйәк һәр кемгә Хоҙайҙан бирелә.Бына мин дә ғәзиз ауылым (Мулдаҡай – Р.Н.), ғөмүмән, йөрәккә яҡын районым һәм ҡалам – Учалым менән сикһеҙ ғорурланам...\nТалантлы, эшһөйәр, ихлас күңелле, халҡыбыҙҙың йолаларын, йырҙарын күҙ ҡараһылай һаҡлаған кешеләр йәшәй бында».\nБашҡортостандың халыҡ шағмры Мостай Кәримдең әйткәне лә ошо һүҙҙәргә ауаздаш: «... Мин бер нисә йыл тотош йәйҙәремде Учалыла уҙғарҙым. «Яңғыҙ ҡайын» исемле пьесамды, «Европа-Азия» тигән шиғырҙар китабымды Өргөн ярҙарында яҙҙым. Ул төбәктең тәбиғәте мине хайран ҡалдырҙы, әсир итте, ә алсаҡ күңелле кешеләре иһә минең яҡташтарыма, тупраҡташтарыма әйләнде. Шуғамылыр, абдулла Солтановтың моңло йырҙарын тыңлағанда, зиһендәрем Урал аша артылып, алыҫта ҡалған дуҫ-иштәрем менән аралашҡан көндәргә алып ҡайта... Учалы тигән исемде ишетһәм, гүйә, рухым бер төрлө яҡтырып, йылынып китә».\n«Башинформсвязь»дың генераль директоры С.М.Ғайсин «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» яуаплылығы сикләнгән акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры И.Ә.Абдрахманов, Өфө ҡала электр селтәрҙәре директоры Р.Б. Абдуллин, Учалы икмәк заводы директоры М.Б.Сафин һәм башҡа предприятиелар етәкселәренең, шулай уҡ айырым кешеләрҙең матди ярҙам күрһәтеүе арҡаһындаРәүеф Шаһиев башҡа райондарға һәйбәт өлгө итеп ҡуйырлыҡ китап ижад итте.\nОшо көндәрҙә ҡәҙерле ағайыбыҙ Шаһиев Рәүеф Вәли улына 50 йәш тула.\nАғайыбыҙҙы бөтә туғандары, әсәһе, ғаиләһе, балалары исеменән оло юбилейы менән ысын йөрәктән ҡотлайбыҙ! Артабанғы тормошонда илһам, ижади уңыштар, ҡаҡшамаҫ рух, сәләмәтлек, оҙон ғүмер һәм ғаилә бәхете теләйбеҙ!\nСәләмәт бул, гел шат йәшә,\nБәхет ҡунһын күңелең түренә.\nБарыбыҙға ҡанат, терәк булып,\nТалмай атла ғүмер үренә.\nТормошто бит йылдар билдәләмәй,\nЙәшәү дәрте булһын күңелдә.\nБеҙ теләйбеҙ: сәләмәтлек, бәхет\nЮлдаш булһын ғүмер-ғүмергә.\nБөтә туғандарың исеменән һеңлең Фәниә Дәминдәрова.\nКүк йөҙөндә көтмәгәндә балҡып ҡабынған йондоҙ төҫлө «Яйыҡ» гәзитендә бер йылдан ашыу инде Рәүеф Вәли улы Шаһиев бик актив хеҙмәттәшлек итә. Ниндәй генә темаға тотонһа ла, актуаль проблемалар күтәреп, йылы, уҡымлы мәҡәләләр менән сығыш яһай. «Өлкәр» ижтимағи-сәйәси, әҙәби альманахының мөхәррире Р.Шаһиев республика гәзиттәрендә лә үҙен танытып өлгөрҙө, Башҡортостан, Рәсәй Федерацияһы Журналистар союздарының ағзаһы итеп ҡабул ителде. Уға 7 ноябрҙә 50 йәш тула. Ошо айҡанлы «Яйыҡ» гәзите, «Өлкәр» альманахы мөхәрририәте һәм гәзит уҡыусылар исеменән юбилярҙы ысын күңелдән ҡотлап, алдағы тормошонда һаулыҡ, ғаилә бәхете һәм, әлбиттә, артабан да ижади уңыштар теләйбеҙ.\nТыуған көнөң менән, ҡәләмдәшебеҙ!\nОшо исем аҫтында «Китап» нәшриәте филология фәндәре кандидаты Рәүеф Шаһиевтың сираттағы өсөнсө китабын баҫтырып сығарҙы. Быға тиклем авторҙың «Алтын бишегем - Учалы» ҡыҫҡа энциклопедияһы, «Ижади маһирлыҡ» (М.Х.Минһажетдиновтың ғилми хеҙмәттәренә бер байҡау) йыйынтыҡтары донъя күргәйне.\n- Нәфис әҙәбиәт – тормош көҙгөһө, тиҙәр. Ошо көҙгөнө әҙәби геройҙар төрлө сағыу төҫтәрҙә яҡтырта. Тимәк, әҫәр геройы – ул уҡыусының күңел көҙгөһө лә, әхлаҡи кимәле лә, тәрбиә мәктәбе лә. Ошо юҫыҡтан фекер йөрөткәндә, әҙәбиәт уҡыусыларына бик ҙур һәм етди бурыс йөкмәтелә. Ул да булһа - әҙәби герой менән уҡыусы араһындағы бәйләнеште нығытыу, уларҙың күңел күперен тоташтырыуға ынтылыу. Яҙыусы оҫталығы, герой мәсьәләһе, уҡыусы ихтыяжы һәм заман ҡуйған проблемалар - әҫәрҙе анализлағанда төп шарттар, - ти автор.\nУҡытыусыларға, юғары уҡыу йорттары студенттарына тәҡдим ителгән был китапта һуңғы йылдарҙа донъя күргән проза әҫәрҙәрендәге геройҙарға автор үҙенең төп иғтибарын йүнәлтә. Был аңлашыла ла, сөнки дәү, ысын геройҙар, йәиһә тормошсан характерһыҙ әҫәр уҡыусыла бәхәс тыуҙырмай, күңел ихтыяжына яуап бирмәй. Шуға ла алынған әҫәрҙәргә заман талабынан, бөгөнгө уҡыусының күңел ихтыяжынан сығып анализ биргәндә, иң мөһим әйбергә - әҙәбиәттә, айырым яҙыусы әҫәрендә герой шәхесенә - яҡын килеүҙе төп бурыс итеп ҡуя Р.Шаһиев.\nКитаптың баш һүҙендә ул туған тел һәм әҙәбиәт уҡытыуҙа ең һыҙғанып эшләгән ғалимдарҙың исем-шәрифен күрһәтеп, киләһе көндәрҙә лә улар менән бергә йәш ғалимдарҙың да әүҙемерәк эшләүенә теләк белдерә.\n«Күңел көҙгөһө» йыйынтығы «Әҙәби герой һәм уҡыусы», «Әҙәбиәт ғилеме һәм уҡыусы», «Халыҡ ижады һәм уҡыусы» бүлектәренән тора. Минең аңлауымса, автор әҫәрҙәргә анализ яһағанда элекке иҫке ҡалыптарҙан юғарыраҡ тора, стиле яңыса, заманса талаптарҙан ҡоролған. Ҙур-ҙур сәхнә әҫәрҙәренә үҙ фекерен белдергәндә ашыҡмай, дәлилдәрҙе геройҙар теле менән оҫта нығыта, хәрәкәттәрендә баҙыҡлай бара. Ғөмүмән, һәр тикшереүҙә яҙыусы, уның геройы һәм бөгөнгө уҡыусы араһында әллә ҡайҙан йылылыҡ бөркөлә, күңел берлеге хасил була, информацион киңлеккә ынтылаһың кеүек. Был инде авторҙың тәжрибәле әҙәби тәнҡитсе булыуынан һәм дә нәфис әҙәбиәтте оператив өйрәнеүенән, уны киң пропагандалауынан килеп сығалыр, тип уйлайым.\nБилдәле булыуынса, быға тиклем сәсмә әҫәрҙәргә туранан-тура анализ яһалған методик китаптар сыҡҡаны булманы. Әҙәбиәтте тотош күҙаллаған, айырым яҙыусы әҫәрҙәренә, уның ижадына арналған әҙәби портреттар, рецензиялар йыйынтығы, әҫәрҙе анализлау алымдары, уның методикаһы эшләнмәгән тип әйтергә мөмкин. Ошо күҙлектән фекер йөрөткәндә, авторҙың был китабы апаруҡ уҡ кимәлдә бушлыҡты тултыра ала тип уйлайбыҙ.\nИкенсе яғы – күп кенә рецензияларҙа әҫәргә ҡыҫҡаса теоретик анализ үрнәктәренә бирелеүе әҙәбиәт уҡытыусыларының ижади эшләүенә аҙ булһа ла булышлыҡ итеп, әҙәби-методик ҡулланма булып та хеҙмәт итәсәгенә ышанысыбыҙ ҙур. Ҡыҫҡаһы, филология фәндәре кандидаты Рәүеф Вәли улы Шаһиевтың «Күңел көҙгөһө» исемле китабы бөгөнгө башҡорт әҙәбиәте торошон, конкрет яҙыусылар ижадын күҙалларға ярҙам итеүсе, заман талабына яуап биреүсе файҙалы ҡулланма ул.\nПедагог. Ғалим. Журналист.\nЯҡын көндәрҙә филология фәндәре кандидаты, РФ, РБ журналистар Союзы ағзаһы, билдәле тәнҡитсе Рәүеф Вәли улы Шаһиев үҙенең 60 йәшенә баҫты. Әлегеләй күҙ алдында һәм иҫтә - уның 50 йәшендә хөрмәтле ҡунаҡтарҙың береһе Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов: «Рәүеф дуҫ һәм һабаҡташтың яҙышыу өсөн иң өлгөргән һәм тулышҡан сағы, күрербеҙ, яҡын йылдарҙа уның китаптарын уҡырға яҙһын», - тигәйне үҙенең ҡотлау һүҙендә. Шөкөр, Рәүеф Шаһиев был ышанысты аҡланы, тип уйлайым. Ҡәләмдәш һәм рухташ булараҡ Рәүефтең ижады миңә яҡындан таныш. Юбилярҙың биографияһынан алда тәүҙә уның һуңғы йылдарҙағы ижадына ҡыҫҡаса байҡау яһайыҡ әле. Әйткәндәй, был ижади эш процесы Рәүеф Шаһиевтың биографияһын асыҡлап, тулыландырып ебәрә бит.\n...Һуңғы ике-өс йылға һуҙылған хеҙмәттең бер өлөшө донъя күрҙе. Авторҙың Учалы ҡала-районы мәғарифына арналған «Мәғариф баҫҡыстары буйлап» исемле сираттағы был китабы «Алтын бишегем - Учалы» энциклопедик баҫманың мөһим бер тармағын алып торған «Мәғариф торошо» серияһы булып иҫәпләнергә хаҡлы.\nР.Шаһиев Учалы төбәгенең мәғариф үҫешен үҙенең икенсе китабында ла дауам итә. Киләһе баҫманың төп өлөшөндә СССР, РСФСР, РФ, БАССР, БР буйынса белем һәм тәрбиә өлкәһендә айырым уңыш ҡаҙанған, ата-әсәләр, йәмәғәтселек, уҡыусылар араһында оло ихтирам яулаған хөрмәтле ветеран-уҡытыусыларҙың, новатор-педагогтарҙың эш тәжрибәһе, йәшәү мәғәнәһе, изгеләрҙән-изге уҡытыусы һөнәренә бар ғүмерен арнаған мөғәллим һәм мөғәллимәләрҙең педагогик портреттары урын аласаҡ.\nУның «Мәғариф баҫҡыстары буйлап» хеҙмәте район-республика күләмендә яҡлау тапты һәм ыңғай баһа алды. Быға китап буйынса гәзиттәрҙә сыҡҡан мәҡәлә-баһаламалар, был баҫманы һораусылар, уҡырға теләүселәр, мәғариф хаҡында артабан да яҙыуҙы дауам итеүҙе һорау-үтенестәр асыҡ миҫал. Был дөрөҫ тә, сөнки автор республикабыҙҙың 54 районы араһынан Учалы уҡытыусылары, тәрбиәселәренең хеҙмәт баҫҡыстарын беренсе булып күтәреп сыҡты. Беҙгә тағы ла шуныһы мөһим һәм әһәмиәтле: был болғауыр заманда уҡытыусы һөнәре һәр саҡ кесерәйтеп, исеме есеменән айырыла килде. Китаптың йөкмәткеһе ошо вайымһыҙлыҡты бөтөрөү өсөн дә ҙур саралыр ул. Уҡытыусы исеме, заман талап иткәнсә, хөкүмәтебеҙҙең мәғариф хаҡында ҡабул иткән ҡарарҙарына ярашлы юғары баҫҡысҡа ҡуйыла.\nРәүеф Шаһиевтың Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары Советтар Союзы Геройы Ж.Сөнәғәтуллин, «Дан» орденының тулы кавалеры Ә.Хөснөтдинов, «Батырлыҡ өсөн» миҙалының тулы кавалеры З.Әһлиуллин, «Ватан һуғышы» орденының кавалерҙары А.Исхаков, Ү.Бузыкаев, Ғ.Усманов (улар өс тиҫтәнән ашыу), тыныс тормошта хөкүмәттең иң оло наградаларына лайыҡ З.Хисмәтуллина, М.Нуретдинова, И.Аксенова (улар 100-ҙән ашыу), күренекле тарихи шәхестәр Зәйнулла ишан Рәсүлев, И.Солтанов, элекке мәғариф министры С.Йыһаншин, министр урынбаҫары М.Юлмөхәмәтов, мәғариф бүлеге мөдирҙәре, мәктәп директорҙары Ф.Мортазин, М.Йосопов, Ғ.Сәлихов, Л.Хәҙисов, З.Фазылов, Х.Ирмикимов һ.б. хаҡындағы яҙмалар йәш быуынды тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнаясаҡ, быға иманым камил. Йыйынтыҡтағы уҡытыусылар династияһын ғына өйрәнеп, әллә күпме тәрбиә дәрестәре үткәреп була. Шундай уҡытыусыларҙың балҡып торған образдары үткәнде дөрөҫ баһаларға, бөгөнгө көндөң ҡәҙерен белергә өйрәтә, киләсәк өсөн матур, өлгөлө хеҙмәт менән йәшәргә саҡырып тора.\nРәүеф Шаһиев 5 китап авторы. Уның «Алтын бишегем - Учалы» энциклопедияһы күп хеҙмәттәр менән бер рәттән тыуған төйәк тарихын, көнкүреш үҫешен, ошо ерҙә тыуып үҫкән шәхестәре яҙмышын республика, уның сиктәренә сығарырға ярҙам итте. Мәҫәлән, ошо китап аша беҙҙең республика, районыбыҙ хаҡында Төркиә, голландия, Австрия, италия, франция, испания граждандарының таныш булыуы, әлбиттә, ҡыуаныслы хәл. Ҡыҫҡаһы, был хеҙмәт бөгөн дә саңланып ятмай, үҙенең районын яратҡан, уның яҙмышы өсөн борсолған, уға хеҙмәт иткән кешеләрҙең рухи донъяһын байытыуҙа билдәле урын биләй.\nАвторҙың күренекле ғалим-педагог һәм фольклорсы М.Минһажетдиновтың ғилми хеҙмәттәренә арналған «Ижади маһирлыҡ» тип аталған ыҡсым ғына йыйынтығы әҙәбиәт фәнендә бер күренеш тип иҫәпләнергә мөмкиндер. Р.Шаһиев үҙенең уҡытыусыһы, әҙәбиәт тәнҡиткә, ғөмүмән, әҙәбиәт фәне менән етди шөғөлләнергә юл күрһәтеүсе остазы хаҡында «Оло дуҫыбыҙ ине» хәтирәләр китабының ташҡа баҫылыуын түҙемһеҙлек менән көтә. Уның «Күңел көҙгөһө» исемле әҙәби тәнҡит мәҡәләләренән торған йыйынтығы Марат Хәләф улының яҡты иҫтәлегенә арналып, хәҙерге башҡорт әҙәбиәте торошон сағылдыра. Ул әҙәбиәт фәненең төрлө тармаҡтарында эшләүсе аспиранттар, талиптар, уҡытыусылар өсөн файҙалы ғилми-методик ҡулланма булды. «Райондың йәшел ҡалҡаны» китабы Р.Шаһиевтың тәжрибәле журналист икәнлеген тағы бер раҫлай. Ғалим-педагог булараҡ әҙерләнгән «Башҡор әҙәбиәтендә герой орбитаһы”, «Милли прозала шәхес концепцияһы» һәм дә «Алтын дуғаның көмөш зыңғыры – Учалы моңдары» хеҙмәттәре, әлбиттә, уның ижади үҫешен билдәләгән күрһәткестәр. Һуңғы өс китабы нәшриәттәрҙә үҙ сиратын көтә. Ошоларға өҫтәп, Р.Шаһиевтың бөгөнгө көндә докторлыҡ диссертацияһы өсөн күләмле генә монографик хеҙмәт тамамлауын да иҫәпкә алғанда, тыңғыһыҙ ижади тормоштоң маҡсатлы дауам итеүенә инанабыҙ һәм ҙур ҡыуаныс кисерәбеҙ.\n1946 йылдың 7 ноябрендә Ташҡыя ауылында тыуып, тиҫтерҙәре менән башланғыс, Наурыҙ урта мәктәбен, Башҡорт дәүләт уныиверситетының филология факультетын тамамлап, үҙ аллы оло юлға сыҡҡан ҡәләмдәшебеҙ һәм фекерҙәшебеҙ Рәүеф Вәли улы Шаһиев алты тиҫтәһенә иү ижадбаҫҡыстарынан күтәрелә. Уның йондоҙнамәһе – Саян. Саянға саялыҡ, тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ хас. Ошо сифаттар уға ниндәй генә вазифаларҙа эшләһә лә - уҡытыусы, завуч, директор, ауыл Советы рәйесе, хакимиәт башлығы, мөхәррир, журналист, ғалим – һәр ваҡыт исеменә күрә есеме тигәндәй, килешеп, йәбешеп кенә торҙо. Тормош иптәше, уҡытыусы Зәйтүнә Зәйнулла ҡыҙы менән Айҙар, Айтуған, Айнур уландарына юғары филологик һәм юридик белем биреп, үҙ аллы тормошҡа сығарҙылар, әлеге көндә олатай, өләсәй булып, ейән-ейәнсәрҙәренә ҡыуанып йәшәйҙәр. Мәғариф юлында ижади уңыштар, яңы табыштар, изге күңелле юлдаштар тап булып ҡына торһон юбилярға!\nҒалим һәм педагог Марат Хәләф улы Минһажетдинов\nисемендәге премияға тәҡдим итәм.\nҺөнәре буйынса педагог Рәүеф Вәли улы Шаһиев һуңғы ике йылда республика, район-ҡала матбуғатында үҙенең туған тел һәм әҙәбиәт, тәрбиәүи, районыбыҙ мәҙәниәте, уның ябай, уңған кешеләре, танылған шәхестәре, абруйлы педагогтары хаҡында бик күп проблемалары, уҡымлы мәҡәләләре менән сығыш яһай. Р.Шаһиевтың эшмәкәрлеген бөгөнгө уҡыусыны уйландырырлыҡ, уны иманына, рухына ҡайтарыу өсөн яҙылған мәҡәләләренән, бай күңелле педагог-тәрбиәсе тәжрибәһе һөҙөмтәһенән асыҡларға мөмкин. Был авторҙың төбәк халҡының үткәне, бөгөнгөһө һәм дә киләсәге, иң мөһиме, милли бәйләнеш, туған тел, ғаиләлә тәрбиә һәм башҡа проблемалы мәҡәләләре бер кемде лә битараф ҡалдырмайҙыр. Был Р.Шаһиевтың үҙе һайлап алған һөнәренә тап килеп кенә тора һәм төп позицияһын билдәләй, тип әйтә алабыҙ, йәғни һәр мәҡәләлә (ул очеркмы, һүрәтләмәме, ғилми рецензиямы, методик йүнәлештәге сығышмы), автор уҡытыусы, ижади эшкә саҡырыусы педагог-тәрбиәсе булып ҡала.\nРәүеф Шаһиевтың үҙенең уҡытыусыһы һәм талип йылдарындағы ғилми етәксеһе, яҡташыбыҙ Марат Хәләф улы Минһажетдиновтың яҡты иҫтәлегенә беренселәрҙән булып «Яҡты хәтер» китабы яҙып, туплап, әҙерләп «Китап» нәшриәтенә тапшырыуы (ул 1998 йылда сығасаҡ), ғалимдың урыҫса ғилми хеҙмәттәрен әҙерләүе, тормошо һәм ижад юлы тураһында иҫтәлектәр яҙыуын дауам итеүе оло маҡтауға лайыҡ.\nАвторҙың «Ағиҙел» журналында сыҡҡан «Фән күгендә атылған йондоҙ» хәтер-мәҡәләһен тулҡынланмайынса уҡыу мөмкин түгел, был турала матур фекерҙәр әйттеләр, Марат Минһажетдиновтың хәләл ефете Хәмиҙә ханым да оло рәхмәтен белдерҙе. Яҡты иҫтәлектәрҙе күңел йылыһы һалынған хәтирәләрҙе тик матур күңелле, намыҫы таҙа, асыҡ фекерле кеше генә яҙа ала. Шундайҙарҙың береһе ул Рәүеф Шаһиев. Бөгөнгө көндә Р.Шаһиев үҙебеҙҙәге «Өлкәр» региональ журналын нәшер итә. Журнал бай тематика менән сыға. Унда мәктәп, ғаилә, тәрбиә, белем биреү мәсьәләләре, педагогик портреттар, ҡыҙыҡлы сценарийҙар, әҙәби әҫәрҙәр, тарихи, арҙаҡлы шәхестәр тураһындағы һәм дини темаға йәшәү өсөн кәрәкле әйберҙәр баҫыла. Уның авторҙары күпселектә уҡытыусылар. Шул яғы менән мөхәрририәт эше уҡыусыларҙы ылыҡтыра. Р.Шаһиев башҡорт теле һәм әҙәбиәтен пропагандалауҙа, башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәрен, ғалимдарҙың ғилми китаптарын халыҡҡа еткереү, таратыу буйынса тәнҡитсе-рецензент булараҡ актив эшләгән авторҙарҙың береһе. Дөрөҫөн әйткәндә, уның төрлө китапҡа яҙылған ғилми рецензиялары, методик алымға ҡоролған әҙәби анализы туған тел һәм әҙәбиәт уҡытыусыларына әҙер дәрес өлгөһө лә була ала.\nШуның һөҙөмтәһелер, Р.Шаһиев ошо көндәрҙә әҙәбиәт уҡытыусылары, башлап ижадҡа килеүселәр өсөн әҙәби-методик ҡулланма булырлыҡ тәнҡит, рецензиялар йыйынтығын тупланы. Башҡортостан яҙыусылар Союзы янындағы тәнҡит секцияһы буласаҡ китапҡа яҡшы баһа бирҙе һәм «Китап» нәшриәтенә тәҡдим итте.\nРәүеф Вәли улы Шаһиев – Рәсәй һәм Башҡортостан республикаһы журналистары Союзы ағзаһы. Журналист булараҡ та ул район-ҡала тормошон яҡтыртҡан, алтын ҡуллы, әйтергә кәрәк, намыҫлы, үҙ һүҙендә ныҡ торған кешеләре хаҡында публицистик сығыштары менән тиҙ арала танылды. Был мәҡәләләрҙең дә төп темаһы – кешене иманына ҡайтарыу, бөгөнгө көндә беҙҙең өсөн шунан да ҡиммәтлеһе юҡтыр.\nНиндәй генә мәҡәләләр яҙһа ла, Р.Шаһиев педагог булып ҡала, тигәйнек инде. Уның инициативаһы менән һәм «Яйыҡ» гәзите мөхәрририәте ярҙамында «Атҡаҙанған уҡытыусылар» рубрикаһы асылды. Шул һөҙөмтәлә алдынғы уҡытыусыларға арналған педагогик портреттар донъя күрә башланы. Һәйбәт, изге эш. Тик бер теләк тә белдерәһе ине: һәммәһен дә гәзиттә баҫтырып булмаған хәлдә, «Өлкәр» журналында дауам итеп, ошондай танылған педагогтарҙың, ҡала-районыбыҙҙың күренекле кешеләренең айырым китабын ташҡа баҫтырырға. Был, һис шикһеҙ, йәш уҡытыусыларға ла, ветеран-педагогтарға ла матур бүләк булыр ине.\nКүп йылдар мәктәп директоры, ауыл Советы рәйесе, хакимиәт башлығы булып эшләгән Рәүеф Шаһиев бөгөнгө көндә журналислыҡ эшендә лә халыҡ өсөн файҙалы эш башҡара. Был турала уның республика күләмендә, атап әйткәндә, «Ағиҙел», «Башҡортостан уҡытыусыһы», «Ватандаш», «Башҡортостан ҡыҙы» журналдарында, «Заман-Башҡортостан», «Йәшлек», «Ҡыҙыл таң», «Өмөт» гәзиттәрендә донъя күргән ғилми-методик мәҡәләләре, телевизор, радионан әҙәбиәт проблемаларына арналған сығыштары һөйләй.\nРәүеф Вәли улы Шаһиев беҙҙең Наурыҙ урта мәктәбендә белем алған, оло юлға ошо мәктәптән сыҡҡан. Шуға күрә беҙ уның ошондай йәшәү рәүешенә, эшенә ҡыуанабыҙ, ҙур өмөттәр бағлайбыҙ.\nБилдәле булыуынса, беҙҙең районда Марат Минһажетдинов исемендәге премия булдырылған. Уҙған йыл гәзиттә был премияға тәҡдим ителгән исемлегендә Рәүеф Шаһиевтың да исем-шәрифе булды, әммә ләкин лауреаттар булманы. Ошо тәҡдимде беҙ быйыл да индерәбеҙ.\nИптәш Рәүеф Вәли улы Шаһиев 1997 йылғы Марат Хәләф улы Минһажетдинов исемендәге премияға тулыһынса лайыҡ тип иҫәпләйбеҙ.\nГөлнур Хәлфетдин ҡыҙы Заһирова, Наурыҙ урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, «Йыл уҡытыусыһ-93» район конкурсында еңеүсе, республика конкурсы финалисы.\nБулыр илдең улдары\nБР Яҙыусылар союзы ултырышы үтеп, унда биш кеше ағза итеп ҡабул ителде. Береһе – беҙҙең яҡташ. Рәүеф Вәли улы Шаһиев ғилем белгесе һәм әҙәби тәнҡитсе булараҡ, РФ һәм БР Яҙыусылар союзы ағзаһы исемен йөрөтәсәк.\nРәүеф Вәли улының тыңғыһыҙ һәм емешле ижадсы булыуы Учалы халҡына мәғлүм инде. Һуңғы йылдарҙа биш китап баҫтырҙы: «Алтын бишегем - Учалы» (2003 й.), «Ижади маһирлыҡ», «Күңел көҙгөһө» (2004 й.), «Учалының йәшел ҡалҡаны» (2005 й.), «Мәғариф баҫҡыстары буйлап» (2006 й.). Уның ҡатнашлығында, автор, авторҙаш йә төҙөүсе булараҡ, йәнә дүрт ҡулъяҙма нәшриәткә тапшырылған. Шул иҫәптән «Башҡорт прозаһында герой орбитаһы», «Яҡты хәтер» (М.Минһажетдинов тураһында), «Халыҡ ынйылары» (үҙебеҙҙең ерлек нигеҙендәге этнопедагогика), Учалы моңдары» (ноталары менән халыҡ йырҙары). Рәүеф ағай әле «Мәғариф баҫҡыстары буйлап» китабының 2-се томы өҫтөндә эшләй. Уныһы «Йөрәгемде балаларға бирәм» тип атала, ветеран уҡытыусыларҙың ижади портреттары торасаҡ.\nР.Шаһиев филология фәндәре кандидаты булараҡ, докторлыҡ диссертацияһы өҫтөндә лә ныҡышмалы эшләй. Шартлы рәүештә темаһы «Хәҙерге башҡорт прозаһында шәхес концепцияһы» тип атала.\n- Бер көтөү ағзалары сифатында түгел, һәр кеше үҙен тиңдәр араһында тиң итеп тойған милләттең генә киләсәге бар. Минең аңлауымса, ата-бабалар мираҫына тоғро ҡалған, әммә киләсәккә ҡарап йәшәгән, үҙ-үҙен һәм тирә-йүндәгеләрҙе ихтирам иткән, яҙмыш һынауҙары алдында ҡойолоп төшмәгән кеше генә тулы мәғәнәлә шәхескә әйләнә ала, - тип иҫәпләй Рәүеф Вәли улы. Ү Был беҙҙең милләт өсөн генә түгел, бар донъя өсөн актуаль. Һәм дөрөҫ юҫыҡ һайлағанда милли әҙәбиәттең ролен ҡалған бер ни менән алмаштырып булмайҙыр, үҙ мәҙәниәтеңде инҡар итеүгә тиң бит. Ҡыҫҡаһы, ошо ҡатмарлы милли, социаль, сәйәси һәм рухи һорауға яуап эҙләйем, башҡорт милләтен тергеҙеүҙә бәләкәй генә булһа ла, үҙ өлөшөм булһын тип тырышам.\nРәүеф ағайҙың был фекере менән килешмәй булмай. Халыҡ мәҡәле лә раҫлай бит: «Булыр илдең улдары бер-береһенә батыр тиер, бөлөр илдең улдары бер-береһенә бахыр тиер». Ә «батыр-бахыр» идентификацияһы әңгәмәсебеҙ күтәргән шәхес концепцияһынан башлана ла инде. Ошо тәү ҡарашҡа ябай ғына күренгән хәҡиҡәткә ни тиклемиртәрәк төшөнәбеҙ, барыбыҙ өсөн лә шул тиклем яҡшыраҡ булыр.\nБеҙҙең уҡыу төркөмөндә 27 студент ине. Шуларҙың етәүһе Учалы районынан: Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов, Нәжиә Нафиҡова, Рәшиҙә Солтанова, Фәрит Усманов, Урал Хисамов, Рәүеф Шаһиев, Мәүлиҙә Йосопова. Бында, әлбиттә, филология факультеты деканы урынбаҫары, Учалы районының Ҡобағош ауылы егете Марат Минһажетдиновтың да ҡыҫылышы булмай ҡалмағандыр. Әммә насар уҡыманы учалылар: дәрес ҡалдырманылар, тәртип боҙоп йөрөмәнеләр, семинарҙарҙа әүҙем ҡатнаштылар. Хәйер, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында 1964-1969 йылдарҙа белем алған башҡорт-рус төркөмө үҙе лә төшөп ҡалғандарҙан түгел ине. Йәмәғәт эштәрендә ҡатнашты, факультет, университет күләмендә үткәрелгән сараларҙа юл башлап йөрөнө, хеҙмәт семестрҙарына бармай ҡалманы, хатта Мостай Кәримдең «Ҡыҙ урлау» комедияһы менән республиканың көнъяҡ райондарын урап сыҡты.\nЙылдар үткәс, төркөм студенттарынан Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов, мәҫәлән, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, филология фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Гуманитар фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы, Рәсәй һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәлийән Ҡаһарманов – филология фәндәре докторы, Рәүеф Шаһиев менән Ризван Хажиев филология фәндәре кандидаттары булып китте. Йәнә төркөм комсоргы Рәшиҙә Солтанова менән ошо юлдарҙың авторы Башҡортостан парламентына депутат итеп һайланды. Рәшиҙә Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте рәйесе лә булды.\nТик алты һабаҡташыбыҙҙың арабыҙҙан иртәрәк китеүе генә эсте бошороп ҡуя.\nӘле минең алда төркөмдөң фотоһы ята. 1967 йылдың 15 апрелендә IV курста уҡығанда педпрактикаға китер алдынан төшкәйнек. Уртала ҡулдарын ябай ғына йоҡа пальто кеҫәһенә тыҡҡан, сөм ҡара сәстәрен артҡа тараған һәм уйсан күҙҙәрен ҡайҙалыр алыҫҡа төбәп Рәүеф Шаһиев баҫҡан. Уға 21 генә йәш. Тормош юлы саҡ башланып тора. Шатлыҡтары ла, ҡайғылары ла алда әле.\nУниверситетты тамамлағас, ул тыуған яҡтарына ҡайта, балалар уҡыта. Бер нисә йылдан һуң йәш белгесте Яңы Байрамғол урта мәктәбенә директор итеп тәғәйенләйҙәр. Шәғәр, Миндәк һәм Яйыҡ йылғалары араһында ятҡан ауыл мәктәбе иҫке генә бер нисә бинаны төйәк иткән, балалар ике сменала уҡый. Рәүеф күп уйлап тормай, уға ғына хас ныҡышмалылыҡ менән яңы мәктәп һалдырыуҙы юлларға керешә, район хужалары тупһаларын тапай һәм үҙ һүҙен һүҙ итмәй туҡтамай.\nЯңы уҡыу йылы алдынан, ниһайәт, 192 урынлыҡ яңы типовой мәктәп ишектәрен аса. Директорҙың тырышлығын, әүҙемлеген күреп, ауыл советына депутат, артабан Яңы Байрамғол ауыл хакимиәте башлығы итеп һайлайҙар. Бында ла үҙен тик ыңғай яҡтан ғына күрһәтергә өлгөрә Рәүеф: районда беренселәр рәтендә уҡыусы-малсылар, уҡыусы-игенселәр бригадаларын ойоштора, Һөйәрғол, ҡәйепҡол, Муса башланғыс мәктәптәрен, балалар баҡсаларын, клубтарҙы төҙөкләндерә, яңы юлдар һалдыра, ҡоҙоҡ ҡаҙҙырта, зыяраттарҙы кәртәләтә, инде онотола башлаған боронғо байрамдарҙы яңырта.\n1966 йылда уның тыңғыһыҙ тормошонда тағы ла үҙгәреш: көтмәгәндә районда сыға башлаған «Өлкәр» әҙәби һәм фәнни-популяр журналына баш мөхәррир итеп ҡуялар. Ана шунда Рәүеф Шаһиевтың тағы ла бер һәләте асыла. Ул әҙәби тәнҡит донъяһына сума, профессор Роберт Байымов етәкселегендә ситтән тороп аспирантура тамамлай һәм «Бөгөнгө башҡорт прозаһында герой концепцияһы» тигән темаға филология фәндәре кандидатлығына диссертация яҡлай.\nӘле студент йылдарында уҡ Рәүеф республика матбуғатында йыш ҡына сығыш яһай торғайны. Уҡытыусылыҡ эшенә тотоноп киткәс, был ғәҙәтен ташлағайны һәм бына йәнә яҙыша башлай. Ябай, өйрәнсек мәҡәләләр түгел хәҙер уның яҙғандары, ә төплөрәк, тосораҡ, ҙурыраҡ проблемаларға тотона, әҙәби тәнҡит менән киңерәк шөғөлләнә. Шуның һөҙөмтәһе булараҡ, 2002 йылда «Бер тамсы бальзам» һәм «Зөлҡәрнәйҙең изге аманаты» әҙәби-тәнҡит мәҡәләләре өсөн Рәүеф Шаһиев «Ағиҙел» журналының йыллыҡ премияһы лауреаты исемен яулай.\nҒалимдың тормош юлының байтаҡ йылдары педагогика менән бәйләнгәнлектән, ғилми ижады ла өс йүнәлештә алып барыла: педагог-тикшеренеүсе, педагог-практик, педагог-журналист. Ул ижади эшләүсе педагог та, педагог хеҙмәтен таратыусы пропагандист та, матбуғат аша данлаусы, уға иғтибар йәлеп итеүсе лә һәм үҙенең ғилми хеҙмәттәрендә ана шул педагогик тәжрибәһенә таянып эш итә лә белә.\nТик һуңғы йылдарҙа ғына Рәүеф Шаһиевтың «Учалым – алтын бишегем», «Күңел көҙгөһө», «Сила художественности», «Белем баҫҡыстары буйлап», «Райондың йәшел ҡалҡаны» тигән китаптары, рус һәм башҡорт телдәрендә байтаҡ очерк, һүрәтләмә, рецензия, ғилми мәҡәләһе донъя күрҙе. «Башҡорт прозаһында герой орбитаһы», «Балаларға бирелгән йөрәк», «Халыҡ ынйылары», «Бәләкәй Ватаныбы легендалары» (авторҙаш), «Марат Минһажетдитновтың әҙәби мираҫы» - шуларҙың бер нисәһе генә.\nРәүеф Вәли улы бөгөнгө башҡорт әҙәбиәте ғилемендә яңы исем түгел. Әгәр студент йылдарында әҙәби тәнҡиткә ҡағылышлы ябай мәҡәләләр, рецензиялар, күҙәтеүҙәр менән генә сығыш яһаһа, хәҙер ул тормош баҫҡыстарын үткән һәм башҡорт әҙәбиәте тураһында тос һәм етди фекер йөрөткән, ярайһы уҡ тәжрибә туплаған үҙенсәлекле тәнҡитсе. Курсташыбыҙ бөгөн дә ижад юлында, бөгөн дә гүзәл тәбиғәт ҡосағында ятҡан Учалыһынан көс һәм илһам алып, уның уңған кешеләренә маҡтау йырлап, башҡорт әҙәбиәтенә осҡор һәм төплө байҡау яһап мәҡәләләр яҙа. әле ул ең һыҙғанып «Бөгөнгө башҡорт прозаһында шәхес концепцияһы һәм уны мәктәптә уҡытыуы методикаһы» тигән докторлыҡ диссертацияһы өҫтөндә эшләй. Шигем юҡ, Рәүеф уныһын да еңеп сығыр. Сөнки Учалы егете бит ул.\nУҡытыусы, фән эшмәкәре\nУчалы районының «Яйыҡ» гәзитендә хеҙмәт ветераны хәмиҙә Минһажетдинованың «Ул быға лайыҡ» исемле мәҡәләһе сыҡҡайны. Унда һүҙ филология фәндәре кандидаты Рәүеф Шаһиевтың педагогик эшмәкәрлеге хаҡында бара. Оҙаҡ йылдар Учалы районының мәғариф өлкәһендә эшләүсе Рәүеф Вәли улы тураһында мин дә «Башҡортостан» гәзитенә яҙып ебәрергә булдым.\nРәүеф Шаһиев ғүмерен йәш быуынды тәрбиәләүгә арнаны. Райондың Урал, Рысай, ҡунаҡбай ауылдарында уҡытыусы, Яңы Байрамғолда директор булып эшләне. Тәрән белемле уҡытыусы булараҡ, ул дәрестәрен ижади планда ҡороп, һәр саҡ уңышлы үткәрә ине. Һөйләү-аңлатыу, күргәҙмә материалдары, тирә-яҡ мөхит менән бәйләнеш, ер-һыу атамаларын, тарихи булмышыбыҙҙы өйрәнеү һәм башҡа алымдар аша уҡыусыларҙа фәнгә һөйөү уятты. Күпме йылдар үтһә лә, уның уҡыусылары Рәүеф Вәли улын – ябай, ихлас, ысын уҡытыусыны онотмай. Һүҙемде нығытыр өсөн уҡыусыларҙың һүҙҙәрен миҫал итеп килтерәм:\n- Рәүеф Вәли улы беҙгә рус теленән белем бирҙе, - ти Учалы районы үҙәк дауаханаһы табибы Рәмил Саҙриев. – Таҡта янында тороп түгел, парталар араһында йөрөп һөйләр ине. Дәресте һәр саҡ илдәге яңылыҡтар менән таныштырыуҙан ьашланы. Рәүеф Вәли улы балаларға: «Һин нисек уйлайһың?» - тигән һорауҙы бик йыш бирҙе. Дәрес һуңында һәр беребеҙгә айырым туҡталып, биргән яуаптарыбыҙға төплө һығымта яһар, ғәҙел билдә ҡуйыр ине.\nКүренекле ғалимә, филология фәндәре докторы, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡорт дәүләт университеты профессоры Гөлфирә Гәрәева ла уҡытыусыһы хаҡында тик яҡшы фекерҙә.\n«Рәүеф вәли улы рус әҙәбиәте классиктарының тормошо һәм ижад юлы хаҡында үткәргән дәрес-лекциялар, дәрес-семинарҙар, мәктәп күләмендәге конференциялар, айырым яҙыусыларға арналған юбилей кисәләре ифрат мауыҡтырғыс үтә ине, - ти ул. – Сығарылыш имтиханында бөйөк рус яҙыусыһы М.Горькийҙың «Әсә» романындағы Пелагея Ниловна образы хаҡында яҙған иншама ҙур баһа ҡуйыуын әле лә онотмайым.\n... БДУ-ла уҡыта башланым. Гәзиттәрҙә, журналдарҙа Рәүеф Вәли улының исем-шәрифе менән уҡымлы очерктар, әҙәби тәнҡит, эш тәжрибәһенә таянып яҙылған методик йүнәлештәге ғилми мәҡәләләр сыға башланы. 1999 йылдың апрелендә уҡытыусым беҙҙең башҡорт әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһына кандидатлыҡ минимумдарын тапшырырға килмәһенме? Уҡытыусым өс имтиханды ла юғары баһаларға тапшырҙы, кафедра ултырыштарындағы яуаплы һынауҙарҙы ла, диссертация яҡлауҙың күп баҫҡыстарын да уңышлы үтте. Уның ихтыяр көсөнә, яуаплылығына, маҡсатҡа ынтылыусанлығына, ижади әүҙемлегенә тағы бер ҡат ихлас һоҡландым».\nРәүеф Вәли улы һайлаған һөнәренә һәр саҡ тоғро ҡала. Мин уны эҙләнеүсән ғалим-педагог, фәҡәт үҙ көсө, үҙ ҡәләме менән бәхетен табыусы тип күрәм. Билдәле шәхестәр, онотолоп барған мәғариф хеҙмәткәрҙәре хаҡында китаптар яҙыуы менән генә лә оло хөрмәткә лайыҡ ул. «Төпкөлдә эшләп, балалар үҫтереп, йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнашып, шул арала ғилми эш менән булып, филология фәндәре кандидаты дәрәжәһенә күтәрелеүсе педагогтар республикала бармаҡ менән генә һанарлыҡ икәнен аңлаһаҡ, был үҙе ижади ҡаһарманлыҡҡа тиң», - тип яҙғайны күренекле телсе-ғалим Вәли Псәнчин Рәүеф Шаһиев хаҡында.\nТағы бер яҡташыбыҙ, күренекле ғалимә-фольклорсы, филология фәндәре кандидаты, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институнының фольклор секторы мөдире Гөлнур Хөсәйенова Рәүеф Вәли улының кешеләрҙе яҡшылыҡҡа килешеп-аңлашып йәшәргә саҡырыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала.


Письма читателей газеты Йэшлек » Страница 6\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Страница 6\nСүп баҫҡан баҫыуҙарҙы күреп, йөрәк әрней\nМахсус бит / Письма // 17-05-2014, 12:32\nБилдәле публицист Марсель Ҡотлоғәлләмовтың «Йәшлек»тә баҫылған мәҡәләһен уҡығас, уйланып йөрөнөм дә, үҙемдең уй-фекерҙәремде яҙып ебәрмәксе булдым. Сөнки бөгөн беҙҙең уңдырышлы ерҙәребеҙ, уңышһыҙ булып, әрем, ҡый үләндәре баҫып, йәнде әсетеп, тапалдыҡ булып ята. Минең генә йәнем әрнемәйҙер, ҡасандыр был ерҙәрҙә иген үҫтергән күптәрҙең йөрәге һыҡраналыр.\nЭйе, 1952 йылда беҙгә һәр тарафтан сиҙәм күтәрергә тракторҙар һәм тракторсыларҙы ебәрҙеләр. Уларҙы ауылдарға бүлеп, фатирҙарға урынлаштырҙылар. Беҙгә лә Марат Гончаренко фамилиялы украин егете килде. Ул Башҡортостанда берәй балалар йортонда үҫкән булдымы икән, башҡортса бик яҡшы һөйләшә ине. Һуңынан Әбйәлил районының Тупаҡ ауылынан Зөлхизә исемле ҡыҙға өйләнеп, уның менән икәүләп ер һөрҙөләр....\nМахсус бит / Письма // 9-05-2014, 09:10\nБеҙҙең китапханала хәҙис һөйләү конкурсы үткәрелде. Унда Билал, Темәс, Ҡолсора зонаһының ун бер ауылынан бәйгеселәр ҡатнашты. Улар Мөхәммәт бәйғәмбәр хәҙистәрен, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың “Йөҙ ҙә бер хәҙис” китабынан өҙөктәр һөйләне. Бөтәһе 40 уҡыусы ҡатнашты, улар төрлө номинация буйынса урын алды. Беренсе урын алғандар артабан район конкурсында ҡатнашасаҡ. Унда “Ағинәйҙәр” клубы, ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары һәм шулай уҡ ауылдашыбыҙ, хәҙерге көндә Әбйәлил районында йәшәүсе диндар Зәлифә Шакированың ҡатнашыуы мәртәбә өҫтәне.\nМәктәптең 10 – 11-се синыф уҡыусыларының класс етәкселәре Сәғүрә Кәримова, Әлифә Әминева менән берлектә йәрминкә ойоштороуы ауылдаштарға ла, ҡунаҡтар өсөн дә уңайлы булды....\nМахсус бит / Письма // 2-05-2014, 10:03\nӘле булһа иҫемдә: бынан 11–12 йыл элек Әбйәлил районының Салауат урта мәктәбенә уҡырға барғас, уны тәүләп күргәйнем. Ошо яғымлы апай беҙҙең класс етәксеһе, тәүге уҡытыусым булһа ине, тип уйлағайным. Ысынлап та, бәхеткә күрә, уны беҙгә уҡытыусы итеп ҡуйҙылар. Башланғыс класта төрлө темаларға ул үткәргән төрлө фәһемле класс сәғәттәре, әңгәмәләшеүҙәр һәм журналист кеүек «түңәрәк өҫтәл»дә һөйләшеүҙәр ойоштороуы беҙгә ҡыҙыҡ була торғайны....\nМахсус бит / Письма // 2-05-2014, 10:01\nСәриә апайым ошоларҙы һөйләгәндә мин дә хәтирәләр һандығында аҡтарынам, әммә нисек кенә тырышмайым, атай ҡосағына һыйынған рәхәт мәлдәрҙе иҫләмәйем. Йәл, бәләкәй булғанмын шул....\nМахсус бит / Письма // 4-04-2014, 14:00\nБелорет районының Йөйәк ауылында йәшәүсе ҡәҙерле инәйебеҙ, өләсәйебеҙ Зәйнәб Мәхмүт ҡыҙы ӘПСӘЛӘМОВАНЫ 80 йәшлек оло юбилейы менән тәбрикләйбеҙ. Уға ошо күркәм байрамы айҡанлы иң изге, иң яҡты теләктәребеҙҙе һәм рәхмәт һүҙҙәребеҙҙе еткерәбеҙ. Ҡәҙерлебеҙгә ныҡлы һаулыҡ, оҙон ғүмер, именлек, күңел тыныслығы, балаларының изгелек-мәрхәмәтенә ҡойоноп, ҡәҙер-хөрмәт күреп, артабан да бәхетле йәшәүен теләйбеҙ.\nГел шулай бөгөнгөләй тормош матурлығына ҡыуанып, йөҙөңдәге алсаҡлығыңды юғалтмай, күңелеңдәге ихласлыҡты һаҡлап йәшә. Яҡындарыңа өләшкән йөрәк йылың, иғтибарың үҙеңә лә изгелектәр булып ҡайтһын....\nТуҡһан йәшкә етеүҙең сере нимәлә?\nМахсус бит / Письма // 21-03-2014, 04:37\nҺатлыҡ ауылында тыуып үҫеп, бөгөн район үҙәгендә берҙән-бер улында йәшәүсе Гөлсирә Мозафарова яңыраҡ 90 йәшен билдәләне. Бала сағынан алып әлегәсә бихисап тарихи ваҡиғаның шаһиты була ул. Заманында уйнап та туймаған 10 – 13 йәшлек ҡыҙҙар һәм малайҙар хөкүмәт эшенә егелә. Мәҡәлә геройы ла 13 йәшенән ололар менән бер рәттән эшләй башлай. Кейем-һалым тегергә өйрәнә, тәҙрә ҡорғандарын, таҫтамал-ҡулъяулыҡтарҙы селтәрләп сигергә лә оҫтарып ала. Бармаҡтары тилберләнә төшкәс, дебет шәлдәр бәйләүгә тотона. Бер айҙа ҡабарып торған ҙур шәл өлгөртә. 15 йәшендә атаһы уға Магнитогорск ҡалаһынан теген машинаһы алып ҡайтып бирә....\nМахсус бит / Письма // 21-03-2014, 04:36\nМин һеҙгә Стәрлетамаҡ районының Мырҙаш ауылында йәшәүсе Миҙхәт Сәфәрғәле улы һәм Нажиә Йәһүҙә ҡыҙы Насировтар тураһында яҙырға булдым. Улар – минең ҡайным һәм ҡәйнәм.\n57 йыл бергә ғүмер итәләр. Алла бирһә, 60, 70 йылға етергә яҙһын. Ҡайныбыҙ былтыр 80 йәшен тултырҙы. Бала-сағалары, туған-тыумасалары менән уның ҙур юбилейын август айында гөрләтеп үткәреп ебәрҙек....\nМахсус бит / Письма // 21-03-2014, 04:35\nМин 1942 йылда Бөрйән районының Әтек ауылында атайым һуғышҡа алынып, биш ай үткәс тыуғанмын. Тыуған илде дошмандан һаҡлау өсөн бер ғаиләнән аталы-уллы ике кеше һуғышҡа алынып, икеһе лә әйләнеп ҡайта алмай, яуҙа баш һала. Әсәйем ҡарамағында атайымдың әсәһе һәм дүрт бала була. Оҙайлы һуғыш, аслыҡ үҙенең ауыр эҙемтәләрен күрһәтә. Ҡәҙерле кешебеҙҙең беҙҙе үлтермәҫ өсөн ялан яҡтарында эҙләнеп, ауылдан-ауылға йөрөп, 5 – 6 көн ҡайта алмаған саҡтары күп булған, ә һыуыҡ өйҙә беҙ көтөп ултырғанбыҙ....\nМахсус бит / Письма // 14-02-2014, 14:24\nБулмай былай, Буранғолдағы белем биреү бинаһының баҙына бушатайыҡ. Бәрәңгенән булһа ла билмән бөрөрҙәр, борослап болғарҙар, бөтәүләй бешерһәң дә бара. Беҙ ҙә, балаларыбыҙ ҙа, бабайҙарыбыҙ ҙа, биләмә башлығыбыҙ ҙа, башайҙар ҙа, буранғолдар ҙа, бөтә Башҡортостан да, белореттарҙың был башланғысын “бишле” билдәһенә баһалай....\nШәжәрәне белеү – бөгөн бик мөһим мәсьәлә\nМахсус бит / Письма // 28-01-2014, 06:07\nҠыйғы районының Иҫке Мөхәмәт ауылы китапханаһында «Шәжәрәмдә өләсәйем теркәлмәһә лә…» исемле матур йөкмәткеле кисә үтте. Уны китапхана мөдире Гөлсирә Сәғитова менән мәҙәниәт йорто директоры Гөлшат Вагайцева ойошторҙо.\nАуылдашыбыҙ, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Рәүис Заһитовтың 65 йәшен билдәләү айҡанлы үткәрелгән был сарала уҡыусыларҙың нәҫел тамырҙарының ошо шәхескә барып ялғаныуы һыҙыҡ өҫтөнә алынып үтеү менән бергә, элек-электән шәжәрәлә ни өсөн ир-балаларҙың исеме генә теркәлеүе, нәҫелде дауам итеүселәрҙең булыуы мөһим икәнлеге хаҡында ла һүҙ барҙы....


Бөтөн күңелле кеше итәм тиһәң... » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Бөтөн күңелле кеше итәм тиһәң...\nБөтөн күңелле кеше итәм тиһәң... 23.01.2015 // Йәмғиәт\n“Балаларым бәләкәй әле. Улар менән башҡортса ғына аралашабыҙ. “Наҙан ҡалдыраһың бит, БДИ тапшыра алмаясаҡтар”, – ти күршебеҙ. Ул, үҙе башҡорт теле уҡытыусыһы булһа ла, балалары менән тик урыҫса аралаша. Күршебеҙҙең һүҙҙәренән һуң ирем икеләнеп ҡалды. “Мәрйәм апайҙан һора әле, ул балаларын нисек итеп ике телдә лә яҡшы һөйләшергә өйрәтте икән?” – ти”.\nШулай тип мөрәжәғәт итте миңә йәш әсә. Был һорау күптәрҙе борсоғанлыҡтан, яуапты төп милли баҫмабыҙ аша бирергә ҡарар иттем.\nСабыйҙың күңеле инә ҡарынында уҡ нәҫелдән нәҫелгә күсә килгән ҡан аша ҡалыплаша башлай. Кеше ғүмере буйы үҙ булмышына тартылып йәшәй. Ошо йәһәттән туған тел нигеҙендә алып барылған тәрбиә балаға нимә бирә? Уны иң ҡиммәтле хазинанан мәхрүм итеп, ниндәй юғалтыу кисерәбеҙ? Был һорауҙарға яуап биреү өсөн туған телдең төп тәғәйенләнешенә туҡталып китергә кәрәктер.\nБаланы атай-әсәйҙән, мәктәптән тыш, туған мөхит тәрбиәләй. Ә ул – өләсәй-олатай, башҡа өлкән быуын туғандарың, халҡың моңо, тарихы, ижады, ғөрөф-ғәҙәте, бер үк маҡсат, ынтылыш менән янып-көйөп йәшәгән дуҫтарың, сәләмәт йәшәү рәүеше, камиллыҡ, тура юлдан тайпылмау өсөн таяныс булған рухи сығанаҡ. Туған теленән яҙған кеше ошо иң ҡиммәтле һәм һиммәтле байлыҡтарҙан мәхрүм.\nБаланың теле асылған саҡта уның өсөн аралашыу, тәрбиә мөхите булдырыу өсөн туған телен түгел, ә урта мәктәптә имтихан биреү телен һайлау һәм сабыйҙың ҡанына һалынған булмышты юҡҡа сығарыу – ҙур наҙанлыҡ, дорфалыҡ, хатта киләсәк алдында енәйәткә тиң яңылышлыҡ. Атай-әсәй ошо аҙымы менән баланың рухи таянысын, тәрбиәнең арҡа һөйәген ҡаҡшатҡанын аңламай ҙа ҡала. Ә кеше урта мәктәпте тамамлағанда ғына түгел, ғүмере буйы имтихан тапшыра – тормош һынауҙарын үтә. Аҙым, боролош һайын, үргә артылғанда, түбән тәгәрәгәндә, осҡанда, ҡанаты ҡайырылғанда, тура юлдан барғанда, аҙашҡанда, шырлыҡтар аша үткәндә, май эсендә бөйөр кеүек йәшәгәндә лә һынау тота. Тормош бындай имтихандарҙы һәр кем алдына ҡуя. Уларҙы тик рухи яҡтан ныҡ кешеләр генә еңеп сыға. Ә бындай ихтыяр көсөн тәрбиәләүҙә туған мөхиттең, тимәк, туған телдең әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ.\nТәбиғәт – юғары көс. Ул кешегә күп телдәрҙе өйрәнеү мөмкинлеген биргән. Тик был эш туған тел иҫәбенә башҡарылырға тейеш түгел.\nӨфөлә беренсе башҡорт мәктәбен астырыу өсөн ата-әсәләр менән һөйләшеүҙәр алып барған осор иҫкә төшә. Башланғысҡа ҡулын ғына һелтәп ҡуйып, балаһын башҡа йүнәлешле белем усаҡтарына урынлаштырған ҡайһы бер әһелдәребеҙ бөгөн инглиз телле балаларының сит илдәрҙә тырым-тырағай таралып-юғалып бөтөүенә янып-көйөп, ҡартлығын яңғыҙ ҡаршылай. Сит халыҡ вәкиле менән ғаилә ҡороп, балалар үҫтереп, ят ергә хеҙмәт итеп йөрөгән белгестәребеҙҙән кемгә файҙа? Ҡайҙа улар? Туған мөхит ҡосағында туғанлыҡ йылыһы тойоп үҫһәләр, илен шулай еңел генә ташлап, атай-әсәһен ҡартлыҡ көнөндә яңғыҙ ҡалдырып, туғандарынан айырылып сығып китерҙәр инеме икән?\nТағы бер хәҡиҡәтте иҫтә ҡалдырыу зыян итмәҫ. Туған тел – ул туған моң. Тәбиғәт кешегә үҙ-үҙен, нервыларын дауалау, көйләү, яйға һалыу өсөн иҫ китмәле сара бүләк иткән. Ул – йыр-моң. Дөрөҫ тәрбиәләмәй, баланы ошо байлыҡтан мәхрүм итәбеҙ. Үҙебеҙсә йырлау ғына түгел, һөйләшеү ҙә нервы күҙәнәктәренә ыңғай тәьҫир итә бит.\nТуған телең ни тиклем бай булһа, ситтәрҙекен өйрәнеү шул тиклем үк еңелерәккә тура килә. Быға үҙ телеңдә алған тойғолар хазинаһы булышлыҡ итә. Балалағы ижади һәләтте туған теле аша үҫтереү – һәр төрлө асыш, ижад өсөн ифрат ҙур этәргес, ныҡлы нигеҙ.\nБайтаҡ йәшәлде, күпте күрелә. Туплаған белемемдән, тәжрибәмдән, күҙәтеүҙәрҙән сығып, миңә мөрәжәғәт иткән йәш әсәгә шуны әйтке килә: балаңды тулы мәғәнәле кеше итәм, унда күңел бушлығы булдырмайым, юғары белемле наҙан (туған телен, тарихын, ижадын белмәгән кеше) итеп үҫтермәйем, аҙаҡ үпкә һүҙҙәре әйтмәһен тиһәң, үҙ ҡарашыңда ҡал, туған телле итеп тәрбиәлә. Ҡала шарттарында урыҫ телен өйрәнеү, бигерәк тә хәҙерге заманда, ауыр түгел. Ул һыу-һауа кеүек тирә-йүнебеҙҙе солғап алған. Йүнләп белем алмай, илтифат итмәй, урыҫ телен камил өйрәнмәй, нимәгәлер өлгәшә алмай ҡалып, кәмселектәренең сәбәбен туған телдә һөйләшеүгә япһарғандарға иғтибар итмә. Тәрбиәлә туған телде таяныс итеп, дөрөҫ эшләйһегеҙ, һылыу. Ошо ҡараштан тайпылмағыҙ, икеләнмәгеҙ.\nБала тәрбиәләүҙә туған телдең төп таяныс булыуын иҫбатлаған фекер минеке генә түгел, ә донъялағы бөйөк педагогтарҙыҡы, алдынғы ҡарашлы зыялыларҙыҡы. Тәрбиә эшен туған мөхиттән айырып, ят телдә алып барыу ҡуйыныңдағы балаңды күрше ҡатын итәгенә йәки ят арбаға ултыртыу менән бер. Шуның өсөн Аллаһ Тәғәлә һәр халыҡты үҙ мөхите менән бар иткән.


5 Октябрь 2010, 14:46\n«Кисә үҙем өсөн өр-яңы донъя астым. Автобуста пассажирҙарҙың нимә хаҡында һөйләшкәнен, машиналар геүләүен, кондукторҙың секунд һайын юл хаҡын түләүҙе һорағанын, иҫеректәрҙе автобустан ҡыуып төшөргәнен ишеттем – плеерымды яңылыш өйҙә онотҡанмын!»\nҡунаҡханала бер бик бай кеше, башы ауыртып, төш ауышҡанда ғына уянып китә. Ул администраторға шылтыратып, ҡысҡыра:\n– Һеҙ мине иртәнге сәғәт 6-ла уятырға тейеш инегеҙ. Мин бит самолетҡа һуңланым!\n– Ғәфү итегеҙ, – ти администратор. – Беҙ һеҙҙе сәғәт 6-ла уятмаҡсы инек тә, әммә ҡунаҡханаға 8-ҙә генә ҡайттығыҙ.\nИке «яңы урыҫ» һөйләшә:\n– Кисә мин Ҙур театрға барғайным.\n– Шунан? Нисек һуң?\n– Беҙҙекеләр хоккейҙа еңде.\n– Эйе, кафеларына ингәйнем, унда телевизор бар.\n«Партияға инер инем, КПРФ һәм ЛДПР-ҙы тәҡдим итмәҫкә».\nДауахана ҡапҡаһы эргәһендә интеллигент ир ҡулын һуҙып, күкрәгенә «Операция өсөн аҡса кәрәк, ярҙам итегеҙсе!» тип яҙылған табличка аҫып баҫып тора. Быны күреп, бер ханым:\n– Һеҙгә нисек оят түгел, был бит бюджеттағы дауахана һәм бында бөтә операцияларҙы ла бушҡа эшләйҙәр, – ти.\nИр кеше ныҡ итеп көрһөнә һәм:\n– Быны бик яҡшы беләм һәм миңә бик оят, сөнки мин ошо дауахананың хирургы, – ти.\n– Йә, Хоҙай, һинең менән бәйләнгәндә мин ниндәй иҫәр булғанмын.\n– Ә хәҙер? Өс бала, Ленин урамында хрущевка, эскесе ир – бик аҡыллыһың, эйеме?\n– Күҙ алдыңа килтерәһеңме, – ти бер ханым әхирәтенә, – кисә магазиндан үҙемә шарф һатып алғайным, ул иремә оҡшаманы.\n– Магазинға барып алмаштыр һуң, – тип кәңәш бирә әхирәте.\n– Һин нимә, – ти ханым, – ҡайҙа ирҙәрҙе алмаштыра торған магазин күргәнең бар?\nИр-ат һунарҙан ҡайта.\n– Эйе, бөгөн нишләптер һунар бик шәптән булманы.\n– Шулай шул. Әллә өйрәктәр бик бейек осто, әллә беҙ эттәрҙе түбәнерәк бәрҙек...\n«Дүрт көн ҡырынмағайным, курткам урланған кеүек күренә».\n– Юҡ, юҡ, мин балыҡтарҙы тонсоҡторманым, ә, киреһенсә, күлгә динамитты яңылыштан ғына тоҡанып киткән фитилде һүндерер өсөн ташланым. Ә кәмәмдәге балыҡты магазиндан һатып алдым. Ә унан алынған чегым һыуға батты.


Бер байрам көндө бер кеше үҙенең бәләкәс кенә улын ҡунаҡ саҡырырға ебәргән. «Фәлән-фәлән ағайыңды, фәлән-фәлән бабайыңды, фәлән-фәлән еҙнәңде саҡыр»,– тип, ҡырҡмаһа-ҡырҡ кеше исемен әйтеп сыҡҡан. Малай тыңлап торған, тик ҡапҡанан сыҡҡас та, ҡунаҡҡа кемдәрҙе саҡырырға кәрәклеген онотоп бөтөргән, ти. Өйгә кире инеп, ҡайтанан һорашырға ҡыйыулығы етмәгән. Шунан малай: «Тотайым да бөтә ауыл кешеләрен саҡырып ҡайтайым, шулар араһында мин саҡырырға тейеш кешеләр ҙә булыр әле», – тигән. Малай, ауылдың һәр урамын ике яҡлап төшөп алған да, ой беренсә йөрөп, бөтә кешене ҡунаҡҡа саҡырған.\nҠунаҡтар йыйыла башлаған. Аҡрынлап йортҡа бөтә ауыл халҡы килеп тулған, ата менән әсә ҡаушап ҡалғандар:\n– Ни эшләргә инде? Был тиклем күп ҡунаҡҡа етерлек һый-хөрмәтте ҡайҙан алмаҡ кәрәк?– тип аптырашҡандар улар.\nӘ малай, кемдәрҙе саҡырырға кәрәклеген онотҡанлыҡтан, бөтә ауыл халҡын саҡырып ҡайтыуын ата-әсәһенә һөйләп биргән.\nҠунаҡтар һый-хөрмәт көтәләр. Хужалар булған аҙыҡты ҡырып-һепереп ашъяулыҡҡа килтереп ултырталар, һый барыбер етмәне, ти.\n– үҙең эште боҙҙоң, хәҙер үҙең рәтлә! – тигән.\nАта-әсәһен шулай оятҡа ҡалдырғаны өсөн малай, күҙ йәштәрен ағыҙа-ағыҙа, өйҙән сыҡҡан да ауыл артына югергән, унан урманға барып ингән. Ағас төбөнә ултырып, йәнә үкһеп илай башлаған.\nШул ваҡыт ул бер ҡуян югереп килгәнен күргән. Малай былтыр ғына ул ҡуянды үҙ өйөндә аҫырап үҫтергән, үҫкәс, уны урманға ебәргән икән. Ҡуян малайҙы әллә ҡайҙан танып, уның эргәһенә килеп ултырған.\nМалай ҡуянға үҙенең ҡайғы-хәсрәтен һөйләп биргән. Ҡуян уны яҡшылап тыңлағандан һуң, оҙон ҡолаҡтарын ҡайсылап, артҡы аяҡтарына ултырып, алғы аяҡтары менән малайҙың ҡулынан тотоп:\n– Ярар, ҡайғырма, дуҫҡайым. Бар, өйөңә ҡайт, бөтәһе лә булыр, – тигән. Үҙе һикерә-һикерә урманға инеп киткән.\nМалай ҡайтыуға әрһеҙ ҡунаҡтар өйҙә булған һый-хөрмәтте ашап-эсеп бөтөргән булғандар. Урындарынан ҡуҙғалмай, тағы берәй нәмә ашатмаҫтармы, тип ултыралар, ти, былар. Ҡайһы берҙәре хужаға ҡарап:\n– Һыйың етерлек булмағас, ниңә беҙҙе ҡунаҡҡа саҡырҙың? – тип асыуланып та ҡуялар икән.\nБер ҡунаҡ тәҙрәнән ҡараһа, ҡаушап ҡалған, уның, артынса башҡалар ҙа ҡараһалар, ни күҙҙәре менән күрһендәр: урам кейек йәнлектәр менәп тулған, бөтәһе лә был өйгә табан киләләр, һәр береһе үҙе менән нимәлер алып килә икән. Айыуҙар бал тулы солоҡ тәгәрәтәләр; бүреләр һарыҡ түшкәләре күтәргән; боландар мөгөҙҙәренә һөт тултырған силәктәр элгәндәр; ҡуяндар кәрзин-кәрзин сәтләүектәр, төлкөләр тауыҡтар, ҡаҙҙар күтәреп килтерәләр, ти.\nБыл әлеге ҡуян эше икән. Ул үҙенең урмандағы дуҫтарын малайға ярҙам итергә саҡырған икән. Ҡуян уларға был малай уны нисек ҡарап үҫтереүен, үҫкәс иреккә сығарып ебәреүен һөйләп биргән. Шунан инде улар ана шул байлыҡты малайға илтергә булғандар.\nУрман йәнлектәре алып килгән һый-хөрмәттәрҙе ишек алдына ҡуйғандар ҙа, үҙҙәре йәшәгән ергә ҡайтып киткәндәр. Т’әжәпкә ҡалған ҡунаҡтар ауыҙ асып һүҙ ҙә өндәшә алмағандар, ти.\nАта менән әсә шатлыҡтарынан ни эшләргә лә белмәгән. Малай уларҙан да былайыраҡ ҡыуанған.\nХужалар өс көн, өс төн буйы кинәнеп ҡунаҡ һыйлаған. Ҡунаҡтар өйҙәренә таралышҡандан һуң да табында ярты һый тороп ҡалған икән, ти.\nҺуңынан халыҡ араһында был хәл тураһында оҙаҡ йылдар буйы һөйләп йөрөгәндәр. Ни өсөн тиһәң, бындағылай ҡунаҡ һыйлау бер ҡасан да, бер ҡайҙа ла булмаған икән.


Һунар инспекторҙарына ярҙамға «Нива» автомобилдәре\nРеспубликаның Баймаҡ, Учалы, Дыуан, Кушнаренко һәм Яңауыл райондарының һунарсылыҡты күҙәтеү төбәк хеҙмәттәре яңы техника менән йыһазландырылды.\nБраконьерлыҡ менән көрәш йылдан-йыл киңерәк йәйелдерелә. Рөхсәтһеҙ һунар итеүселәргә ҡаршы тороу өсөн матди-техник базаның да яңыртылыуы мөһим. Йыл башынан алып ҡына инспекторҙар 245 һунарсылыҡ ҡағиҙәләрен боҙоу осрағын асыҡлаған. Браконьерлыҡ менән көрәш тағы ла көсәйтеләсәк. Ошо маҡсатҡа бүленгән аҡса күләме ике тапҡырға арттырылған. Бынан тыш, һәр районда инспекторҙар һанын өс кешегә еткереү ҡарала. Яңы техникала егерҙар эшен күпкә еңеләйтер, тип көтөлә.


Хәтер һәм ҡайғы көнөндә Федоровка районының Бала-Сытырман ауылында йәшәүселәр ҙә яу ҡырҙарында ятып ҡалған яҡташтарын иҫкә ала\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан ауылда Ҡайғылы әсә мемориалы төҙөкләндерелде. Хәҙер был изге урынға иҫтәлекле даталар билдәләнгәндә генә түгел, ябай көндәрҙә лә кеше өҙөлмәй.\nҺәйкәлде тергеҙеүҙә бөтә ауыл халҡы, урындағы предприятиелар ҡатнашҡан. Ҡайғылы әсә һәйкәле тирәләй Бөйөк Ватан һуғышында башын һалған яҡташтарҙың исем -шәрифтәре яҙылған мәрмәр таштар урын алған. Был таштарҙа ауыл халҡы һәм шул иҫәптән һуғыш йылдары балалары ла ата- әсәһе, яҡындарының исемдәрен таба ала.\nҺөйкәлдә һынландырылған әсә образының прототибы ла тормоштан алынған. 80-се йылдарҙа ауылға һәйкәл төҙөү ниәте менән килгән скульптор яңы геройы итеп ошо яҡтарҙа йәшәүсе һылыуҙы һайлай һәм артабанғы яҙмышын уның менән бәйләй. Быуындар бәйләнешен һынландырған һәйкәл хаҡлы рәүештә ауылдың изге урыны һанала.\nЕңеү һалдаттарының яҡты иҫтәлеген инде уларҙың бүлә-бүләсәләре данлай. Сал сәсле ветерандар һәм йәш йөрәктәр хәтерендә лә бер кем дә бер нәмә лә онотолмаған.


Песня «Китәһең (Руслан Тимерланов менән)» исполнителя Ян Лира. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Китәһең (Руслан Тимерланов менән)»\n1. Китәһең, минән алыҫ ҡалаға,\nБормалы юлдар менән.\nҠалдыраһың, яңғыҙымды һағышта,\nАтмаған таңдар менән.\nАй, һағыш - ғүмер юлы,\nҠаяла һары урман.\nЮлыңа ҡаршы төшәм.\n2. Өҙгөләнмә, һине һөйәм,матурым,\nТик ҡыума яндарыңдан.\nЮлдарыңа гөлдәр һибәм,матурым,\n3. Китмә һин, һөйөклөм, кил яндарыма,\nСаф мөхәббәт һин генә.\nИрәндектең иң матур сәскәһенән\nҠалфаҡ үрәм мин һиңә.\n4. Китәһең, минән алыҫ ҡалаға,


Материалы за Июнь 2014 года » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nҮҙеңә тиң үрҙәр, «Сөйөмбикә»!\nТатарстанда баҫылған, Башҡортостанда ла яратып уҡылған «Сөйөмбикә» журналының сыға башлауына 100 йыл тулып үтте. Бер быуатлыҡ тарихында ниндәй генә шәхестәр булып китмәгән дә ниндәй генә тарихи ваҡиғалар аша үтмәгән ул! Ҡатын-ҡыҙҙарҙың бөтөн татар...\nКүҙ нурҙары һеңгән китапҡа...\nИхласлыҡ, ябайлыҡ, ихтирам – уның асылында. Кешеләрҙең хәленә инә, тоя һәм аңлай белеү уның ошо күркәм сифаттарына нигеҙләнәлер ҙә. Абруйлы нәшерсебеҙҙең республикабыҙ һәм милләтебеҙ алдындағы бихисап хеҙмәттәрен теҙеп яҙыр алдынан нәҡ әлеге...\nМилли батырыбыҙ Салауат Юлаев исеме халыҡ хәтерендә быуаттар буйы һаҡланған. Һәр заман уның образын үҙенсә баһалай, үҙенсә аса, үҙенә кәрәкле мәғлүмәтте эҙләүен дауам итә. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы лауреаты, бер нисә китап, шул...\nРубрика: Беҙҙең шәжәрә / Тотош уҡырға\n«Иң мөһиме – күңелдәге ихласлыҡ»\nУның өсөн үҙе йәшәгән бөтә өс заман да берҙәй ҡәҙерле: юғары рух тантана иткән совет осоро ла, ижад өсөн киң юлдар асылған бөгөнгө лә, зилзиләләренән бигерәк, һөнәри үҫеш баҫҡыстары менән хәтерҙә ҡалған үҙгәртеп ҡороу йылдары ла. Вазифаһы буйынса...\nЯҙмыштарҙа – йәйғор төҫө\nБөрйән районы Байназар ауылында иң өлгөлө һәм уңған ғаиләләрҙең береһе һаналған Ғәтифә менән Нәҙир Вәлиевтарҙың ихатаһына ингәндә, ишек алдында бер бабай йөрөй ине. «Атайым», – тип таныштырҙы хужабикә. Олоғайып, йөҙөн бураҙналар йырып үткән бабайҙың...


Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов "Өфө" футбол клубының баш тренеры Виктор Гончаренко менән осрашты\nЯҡтар клубты үҫтереү мөмкинлектәрен, яңы миҙгелгә ҡуйылған бурыстарҙы тикшерҙе. Беҙҙең маҡсат оҫталар командаһының булыуы ғына түгел, йәштәрҙе күберәк футболға йәлеп итеү, спортты үҫтереү, тине республика етәксеһе. Был йәһәттән Виктор Гончаренконың Белоруссияла эшләү тәжрибәһе Башҡортостан футбол клубының артабанғы үҫешенә булышлыҡ итергә тейеш.\nБилдәле тренер Өфөгә Мәскәүҙең "ЦСКА" клубынан килде. Рәсәй чемпионын республиканың төп футбол командаһына тәғәйенләү өсөн оҙайлы һөйләшеүҙәр алып барыла. Әле клуб йылдам үҫешә, беҙ энтузиазм менән эшкә тотондоҡ. Миҙгелгә ныҡлы әҙерләнеп, яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтеүебеҙгә ышанам, тине Виктор Гончаренко.


Октябрьскийҙа балалар өсөн автобустар һатып алынды\n28 Февраль 2011, 09:35\nОктябрьский ҡалаһында мәктәп уҡыусыларын йөрөтөү өсөн ҡала бюджеты иҫәбенә өс автобус һатып алынған.\nHyundai фирмаһының Таганрог автомобиль заводында йыйылған автобустарында уҡыусыларҙың хәүефһеҙлегенә айырым иғтибар бирелгән.\nҺәр автобусҡа сәғәтенә 60 километрлыҡ тиҙлек сикләү системаһы, ишектәр асыҡ булғанда хәрәкәт итә алмау, хәүефһеҙлек ҡайыштары, уңайлы ултырғыстар, асылмаҫлыҡ итеп яһалған тәҙрәләр ҡуйылған. 18 урын – балалар, берәү тәрбиәсе өсөн тәғәйенләнгән. Салонда һәр рәттә шоферҙы саҡырыу төймәһе ҡуйылған. Автобуста ике вентилятор, бынан тыш өҫтәлмә баҫҡыстар, ултырғыстар өҫтөндә багаж ҡуйыу урындары бар. Һәр автобусҡа “ГЛОНАСС” спутник навигация ҡорамалы ҡуйылған. Теләһә ниндәй ваҡытта транспорттың ҡайҙалығын белеү мөмкинлеге бар. Автобустар сағыу һары төҫкә буялған, яҡтылыҡты сағылдырыусы алыҫтан күренеп тороусы билдәләр менән йыһазландырылған.