Икмәк тураһында һәм уның хаҡында ғына ла түгел... | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Икмәк тураһында һәм уның хаҡында ғына ла түгел...\nИкмәк тураһында һәм уның хаҡында ғына ла түгел...\n“Иҫеңдә тот, улым,\nИкмәк – барыһына ла баш...”\nКласс сәғәттәрендә икмәктең ҡәҙере хаҡында һөйләгән, игенселәрҙең изге хеҙмәтенә бағышлап ҙур саралар үткәрелгән замандар артта ҡалды. Бер нисә фермерҙың эшен иҫәпкә алмағанда, иген баҫыуҙарын айҡап бихисап комбайндар йөрөмәй, ер тырматып, бойҙай майҙандарын иңләүсе иҫәпһеҙ тракторҙар геүләүе ишетелмәй.\nАллаға шөкөр, өҫтәлебеҙҙә икмәк бар, магазиндарҙа иһә уның ниндәй генә төрҙәре юҡ: ҡаластары ла, торттары ла, бәлештәре лә. Моғайын, минең менән килешерһегеҙ – нимәлер ашамайынса йөрөп була, әммә икмәкһеҙ йәшәп булмай. Икмәк – борон-борондан бөтөн нәмәнең башы, нигеҙе. Әсәй-өләсәйҙәр һөйләүе буйынса, һуғыш ваҡытында улар бик ҡыйбатлы әйберҙәрен бер ашарлыҡ икмәккә алыштырғандар. Күптән түгел Сириялағы балаларҙың беҙҙең хәрбиҙәр ҡулынан алған әпәкәйҙе нисек итеп шатланып күкрәгенә ҡыҫҡандарын күргәндә, йөрәктәре һыҙламаған кеше булмағандыр.\nБәхеткә күрә, миңә Һынташ ауылында бик үҙенсәлекле тормош дәресендә (рәсми телдәге “сара” һүҙен ҡулланғы килмәй!) булырға тура килде. Фәриғә еңгәй Дәүләтсуринаның өйөндә тормош тәжрибәһе туплаған өлкән апайҙар-инәйҙәр менән мәктәп йәшендәге балалар йыйылғайны. Өй шарттарында, аңлайышлы ябай һүҙҙәр менән улар уҡыусыларға икмәк, нисек кенә етеш йәшәгәндә лә уны һаҡлау, ҡәҙерләү тураһында һөйләне. Унан балалар икмәк тураһында шиғырҙар ятланы, йырланы, бейене, йомаҡтар систе. Осрашыу һуңында Әлфиә Иҫәндәүләтов “Яҙмыш” йырын йырлап ишеттерҙе. Унда шундай һүҙҙәр бар:\n“Эй, яҙмыш, яҙмыш, ташлама ситкә,\nАйырма мине Тыуған илемдән,\nҠара икмәгем, һөтлө сәйемдән...”\nӘңгәмәләшеү сәй табыны янында ла дауам итте. Иң тәүҙә барыһы ла бойҙай бутҡаһынан ауыҙ иттеләр. Һәм, әлбиттә, өҫтәлдең иң түрендә Икмәк Ғали йәнәптәре урын алғайны: бойҙайҙан, арыштан бешерелгәне лә, сөсө күмәстәр ҙә, көнсығыш ләүәше лә бар ине. Сәй эскәс, балалар күтәренке кәйеф менән урамға уйнарға сыҡтылар.\nУҡыусылар өсөн ошондай матур һәм фәһемле һөйләшеү ойошторған ҡатындар кемдәр һуң?\nДүрт бала үҫтереп, аяҡҡа баҫтырған, элекке “Юлдыбай” совхозының алдынғы һауынсыһы, хәҙер хаҡлы ялдағы Шәүрә Аҡҡужина. Уның яҙмышын Фирҙәүес Мараҡанова ҡабатлай. Уның да инде ҙурайған дүрт балаһы бар, бөтә яҙмышы совхоз эше менән бәйле. Наградалар, ҡиммәтле бүләктәр эйәһе, хаҡлы ялда. Лена Ғәлиуллина бер нисә йыл элек ғаиләһе менән Новотроицк ҡалаһынан күсеп килде. Ире ғүмер буйы ауылда йәшәргә хыялланған. Бөтә аңлы тормошон ҡалала үткәргән ҡатын тәүге йылда ҡаланы һағынып илап үткәрә. Ләкин Һынташ кеүек хозур төбәкте яратмау мөмкинме һуң?! Әле йәй һайын балалары, ейәндәре килеп ял итә бында. Юлдыбай агроинженерия колледжында вахтер булып эшләүсе Зилә Арыҫланбаева ла күп балалы әсә. Ағас тамырҙарынан, ҡабырсаҡтарҙан, таштарҙан бына тигән сувенирҙар эшләүсе оҫта ҡуллы ҡатын ул. Ниндәй генә кимәлдәге күргәҙмәләрҙә лә уның эштәре лайыҡлы урын аласаҡ. Әлфиә Иҫәндәүләтованы иһә мин клубта эшләгән сағымдан беләм, яҡындан аралашырға тура килде. Ул әсәй һәм ике ейәнгә өләсәй. Ипле, тыйнаҡ ҡына Әлфиәнең тауышы хайран ҡалырлыҡ! Заманса һәм халыҡ йырҙарын ул берҙәй оҫталыҡ менән башҡара. Бәләкәй балаһы менән байрамға килгән Лилиә Яманғолованың миңә алсаҡлығы, балалар менән һөйләшә белеүе оҡшаны. Үкенескә күрә, ишле балалы, йөҙө менән генә түгел, күңеле менән дә матур ҡатын Зәкиә Сәфәрова була алманы. Ләүәштәрҙе лә ул бешергән ине.\nӘ бына уларҙың барыһын да ҡуҙғытып, ойоштороп алып йөрөүсе, тыныс ҡына “ҡартайырға” форсат бирмәүсе Фәриғә Шәмсетдин ҡыҙы Дәүләтсурина. Ул ҡул ҡаушырып ултыра торған кеше түгел. Бөтөн нәмәгә лә өлгөрә. Бына кесаҙна көнө ул Юлдыбайға баҙарға килә, йәһәт кенә баҙарҙы урап сыға. Шул арала таныштарын йылмайып, сәләмләп, кәрәкле әйберен йөкмәй ҙә, йәйәүләп Һынташҡа ҡайтырға сыға. Һирәк кенә үткенсе транспортҡа ултыра ул. Унда бер ниндәй ҙә эрелек, тәкәбберлек юҡ. Ире пионер лагеры директоры саҡта, кәрәк булһа, плитә артына ла торҙо, ҡашығаяҡ та йыуҙы, техничкалар таҙартып өлгөрә алмаһа, бәҙрәфтәрҙе таҙаларға ла тартынып торманы. Ире ауыл биләмәһе башлығы булып эшләгәндә лә ул Юлдыбайға йәйәүләп йөрөүен ташламаны. Буштан бушҡа тормош иптәшен борсоу уның холҡонда түгел. Шаяртып әйткәндә, “беренсе леди”ның тажын ул кейеп тә ҡараманы!\nУның өйөндә һәр ваҡыт идеаль таҙалыҡ хөкөм һөрә. Яҙҙан көҙгәсә ихатаһында сәскәләр хуш еҫ бөркә. Ә арка рәүешендәге үрмәгөлдәрҙән төҙөлгән коридор үҙе генә ни тора!\nКүп кешеләргә Фәриғә еңгәй кәңәш менән ярҙам итә, яңылыш аҙымдарҙан ҡурсалай. Шул уҡ ваҡытта ул бындай ваҡиғаларҙан шоу эшләмәй, ситтәргә белдермәй. Уға ышанып, серҙәрен сисәләр, сөнки уның күңел һандығының сит-ят өсөн асылмаҫын беләләр. Ул кешенең һыҙланыуҙарын, борсоған мәсьәләләрен шул һандығына һала һәм бикләп ҡуя. Был турала башҡалар белергә тейеш түгел. Был Фәриғә Дәүләтсуринаның портреты. Ысын мәғәнәһендәге Ағинәйҙең портреты.\nИке улын – бәғер итен ерләп, үҙе мәкерле сир ҡосағынан арынып, һөйөклө ирен юғалтыу ҡайғыһын кисереп, ул башҡа кешеләргә ҡарағанда тормоштоң, йәшәүҙең ҡәҙерен нығыраҡ белә. Һәм ике кеше өсөн дә йәшәргә тырыша. Ә өйөндә һаман да тормош иптәше иҫән саҡтағыса – бер нәмәне лә үҙгәртмәгән, нимәнелер күсерер, шылдырыр өсөн ҡулы бармай.\nБына камин. Фәйзулла ағай уның алдында пледҡа төрөнөп, хыялланып ултырырға яратҡан. Бына фотоальбом. Ундағы фотоһүрәттәргә ҡарап, ғаилә тарихын белергә була. Ҡыҙыҡлы яҙмалар, фотоларҙың үҙенсәлекле урынлаштырылыуы иғтибарҙы йәлеп итә. Был йорт хужаһының стиле. Һәр эшкә Шәмсетдин Фазлетдин улы ижади ҡараған. Ҡайҙа ғына эшләһә лә, ул һәр эштең новаторы – яңылыҡ индереүсеһе булған. Уға ышаныслы тыл булып, бөтөн башланғыстарын хуплап-йөпләп, яңы эштәргә илһамландырған уның хәләл ефете, ғүмерлек мөхәббәте – бәләкәй генә буйлы, көслө характерлы Фәриғә еңгәй. Уның ҡатыны, уның музаһы. Бойҙай төҫөндәге һарғылт сәстәре өсөнмө, әллә шул ҡәҙәр йөрәгенә яҡын булғанғамы, тормош юлдашы уны “минең алтыным” тип йөрөтөр булған.\nСтеналағы ҙурайтылған фоторәсемдән тыныс ҡына ҡарай ул. Үҙенең өйө өсөн тыныс: Фәриғәһе булғанда йорт усағы һүнмәҫ. Үҙҙәренең ғаиләһе менән ҡыҙы һәм улы килер. Һәм ейән-ейәнсәрҙәренең шат көлөшөүҙәре менән өй тулыр.\nЙөрәгендәге һүнмәҫ уты менән ауылдаштарын да тоҡандыра белә Фәриғә Шәмсетдин ҡыҙы. Ауылда клуб булмауы ла һиҙелмәй, бөтә мәҙәни саралар ҙа уның етәкселегендәге ҡатын-ҡыҙҙар иңендә ята. Барлыҡ байрамдар ҙа киң ҡолас менән үтә Һынташта: “Әсәйҙәр көнө”, “Оло йәштәгеләр көнө”... Еңеү көнөндә үҙҙәренең “Үлемһеҙ полк” акцияһы менән ҡатнашалар. Һәм инде киренән тергеҙелгән “Ҡарға бутҡаһы”, “Кәкүк сәйе” кеүек йола байрамдары үткәрелә. Хәҙерге интернет заманында кешеләр, балалар бигерәк тә тәбиғәт ҡосағына, йәнле аралашыуға һыуһаған.\nӘ инде ҡышҡы оҙон кистәрҙә гүзәл зат берәйһенең өйөнә йыйылышып, сигеү, бәйләү, тегеү менән мәшғүл. Фәриғә еңгәйҙә мин бер төргәк нағышлап сигелгән таҫтамалдар күрҙем – балаларына һәм ейәндәренә бүләк. “Афарин!” – тип әйтеү генә аҙ. Был мөләйем ҡатындар ҙур ихтирамға һәм хөрмәткә лайыҡ.\n...Ҡунаҡсыл йорттан мин кискә ҡарай ғына ҡайтырға сыҡтым. Тынғыһыҙ көндән һуң һәр ғаилә киске аш өҫтәле артына, йә телевизор, йә компьютер алдына ял итергә йыйыла торғандыр. Эстән генә мине ошондай матур, саф күңелле кешеләр менән осраштырған көнгә рәхмәт әйттем. Ныҡлы һаулыҡ һәм бәхетле оҙон ғүмер һеҙгә, ҡәҙерле ҡатын-ҡыҙҙар. Аллаһ бойорһа, балалар күңеленә һеҙ сәскән изгелек орлоҡтары ҡасан да булһа берәй ваҡыт һәйбәт шытым бирер тип ышанам.


Күгиҙелдәр "Йәшлегемә ҡайтам әле" тигән концерт яһаны » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Күгиҙелдәр "Йәшлегемә ҡайтам әле" тигән концерт яһаны\n04.04.2016 Күгиҙелдәр "Йәшлегемә ҡайтам әле" тигән концерт яһаны\nБылтыр “Йәшлек-фараз” еңеүсеһе Нурислам ағай Әминевты бүләкләргә тип килгәндә, Баймаҡ районының Күгиҙел ауылының яҡшы, берҙәм йәшәүен күргән ине "Йәшлек"тәр. Әлеге көндә лә ауыл халҡы гөрләп йәшәүен дауам итә.\nКүптән түгел Кино йылы айҡанлы Күгиҙел ауылында ла округтар араһында концерт-эстафета старт алды. Клуб мөдире Азамат Нарынбаевтың был тәҡдименә ауылдаштар дәррәү ҡушылды. Тәүге булып 26 мартта Салауат Бикбирҙиндың 9 округы "Йәшлегемә ҡайтам әле" тип исемләнгән концертты менән ауылдаштарын мәҙәни усаҡҡа йыйҙы. Белдереүҙә “Һуңламай килеүегеҙ һорала!” тигән яҙыуҙы күреү менән киске сәғәт 9-ға халыҡ клубҡа йыйылды.\nКисәне урам депутаты Салауат Бикбирҙин асып ебәрҙе. Рәмзиә Кирамова, Рима Әйүпова, Тәнзилә Сәлмәнова, Мәндүҙә Дауытова һәм дә ҡатын-ҡыҙҙар ансамбле йырҙары менән һөйөндөрһә, Азамат һәм Альбина Нарынбаевтар, Әлиә һәм Юнир Дауытбаевтар, Динә Кәримова, Мәҙинә Тәхәүетдинова, Асия Асҡарова, Миләүшә Мәүлитова, Айһылыу Аманова, Айгөл Мәһәҙиева, Артур Фәттәхов, Зөлфиә Байғужина, Салауат Бикбирҙин сәхнәлә дәртле бейеүҙәре менән сығыш яһаны. Урамдың инструменталь ансамблен дә көслө алҡыштарға күмделәр. Зөлфәр Кирамов һәм Гүзәл Әхмәрова гармунда өҙҙөрөп уйнаны. Концертты алып барыусы Зимфира Фәзлиәхмәт ҡыҙына һоҡланып ҡарап ултырҙыҡ. Концерт йыр-бейеү, нәфис һүҙ менән үрелеп барҙы. Матур сара халыҡ дәррәү алҡышлаған “Колхоз йәштәре” тигән коллектив бейеү менән тамамланды.\nСағыу һәм яңы номерҙар өсөн афарин!\n9 округ депутаты эшҡыуар Салауат Бикбирҙин һәр сараларҙы ойоштороуҙа тәүгеләрҙән булып ярҙамға килә, ауылда үткән бар байрамдарҙа бағымсылыҡ ярҙамы күрһәтә.\nСалауат Бикбердин ауылдаштарын тағы ла бер һөйөнөслө хәбәр менән ҡыуандырҙы, Алла бирһә йәйгелеккә, таҡта менән ярҙам ҡулы һуҙып клуб сәхнәһен яңыртырға һүҙ бирҙе. Көҙгөлөккә концерттарыбыҙ яңы сәхнәлә дауам итәсәк.\n"Йәшлегемә ҡайтам әле" концерт-эстафета әленән үк үҙ исемен аҡланы. Ауыл халҡын берҙәм булыуы, күрше ауылдар менән аралашыуҙы ойоштороу өсөн яҡшы ойошторолған.\n“Ауыл бөтә, эш юҡ,”,- тип Күгиҙел ауыл халҡын әйтеп булмай. Азамат һәм Альбина Нарынбаевтар етәкселегендә ойошторолған сараларға килгәндә мәҙәни усаҡтар бер ҙә буш тормауы бер кемдән дә сер түгел. Әле лә йылы өйҙәренән айырылып 10 округ халҡы репетицияға клубҡа килә, бергәләшеп бай концерт әҙерләй, бер йүнәлештә эшләй икән - ауылдың киләсәге бар.


Франсис Пуленктың "Кешесә тауышы" Өфөлә яңырай - Bash.News\nФрансис Пуленктың "Кешесә тауышы" Өфөлә яңырай\nФрансис Пуленктың "Кешесә тауышы" Өфөлә яңырай https://bash.news/news/85760_fransis_pulenkty_keshes_tauyshy_fl_yayraj\n08 дек 2018, 21:23\nБашҡортостан мәҙәниәт министрлығы гранты ярҙамында француз композиторының бөйөк әҫәре баш ҡала сәхнәһендә ҡуйыласаҡ. Рәсәй театрҙары Жан Кок драмаһы буйынса Пуленка әҫәренә йыш мөрәжәғәт итә тип әйтеп булмай. Тәүге тапҡыр уны 1965 йылда Ҙур театр артистары сәхнәләштерә.\nКүләмле проектты тормошҡа ашырыуҙа республиканың күп кенә мәҙәниәт учреждениелары - Милли симфоник оркестр, "Башҡортостан" дәүләт-концерт залы, опера һәм балет, йәштәр театрҙары, шулай уҡ Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡатнаша. Бер актлы моноопераның премьераһы тамашасыға 10 декабрҙә тәҡдим ителә. Әлеге ваҡытта репетициялар бара.\nХәлил Хәмзин, "Башҡортостан" дәүләт концерт залының әйҙәүсе белгесе: “Был беҙҙең республика мәҙәниәте һәм үҙебеҙ өсөн көтөп алынған, ҙур проект. Уға беҙ оҙаҡ йылдар килдек. Быйыл мәҙәниәт министрлығы сәхнәләштереүгә грант бүлде. 10 декабрҙә премьера үткәрәбеҙ. Унда күп коллективтар ҡатнаша”.\nКүгәрсен районы Хоҙайбирҙин ауылындағы журналистар аллеяһында ағастар һаны йәнә дүртәүгә артты\n23:12, 19 окт


Айгиз Ғиззәт улы Баймөхәмәтов Ҡалдырма, әсәй! - бет 2\nАйгиз Ғиззәт улы Баймөхәмәтов Ҡалдырма, әсәй!\nжүктеу 1.26 Mb.\nӘлиә апайым менән һөйләшмәй генә оҙаҡ илап ултырҙыҡ. Элек күҙгә сүп инһә лә, илаһаҡ, баштан һыйпап йыуаталар ине. Ә хәҙер түгелеп илаһаң да тынысландырыусы, йылы һүҙ әйтеүсе кеше юҡ ине яныбыҙҙа. Бына шунан да ауыры юҡтыр ул...\nИлап ҡына хәлде үҙгәртеп булмай. Ошо бәләнән ҡотолоу, тиҙерәк иреккә сығыу кәрәк икәнен яҡшы аңлайым. "Ҡасырға, бөгөн үк ҡасырға!" — тигән уй мейемде телеп үтте.\n— Әйҙә, апай, бөгөн ауылға ҡасайыҡ. Урманға йәшенһәк, унда беҙҙе берәү ҙә тапмаҫ. Өйҙә лә һағынғандарҙыр. Атай миңә бирәм тигән әйберҙе лә эҙләп ҡарарбыҙ. Берәй тартмала яталыр...\n— Әллә инде... Юл алыҫ бит...\n— Беҙгә автовокзалға тиклем барып етергә кәрәк, ә артабанғы юлды мин беләм. Әгәр иртәрәк сыҡһаҡ, кискә тиклем ҡайтып етербеҙ.\n— Ильяс, беҙҙе кем тышҡа сығарһын ти. — Апайымдың ҡалтыраулы тауышы йөрәкте семетеп алғандай итте.\n— Бына бит көн тәртибе эленеп ҡуйылған. — Ишеккә эске яҡтан йәбештерелгән ҡағыҙға төбәп күрһәттем. — Сәғәт көндөҙгө 11-ҙән 12-гә тиклем саф һауала йөрөргә рөхсәт ителә. Ә тышҡа сыҡҡан булабыҙ ҙа — һыпыртабыҙ!\nТауышыбыҙҙы ишеткәс, Зөлфирә һеңлебеҙ ҙә уянып китте. Күҙен асып та өлгөрмәне, иларға тотондо:\n— Апай, әйҙәгеҙ өйгә ҡайтайыҡ. Бында насар, ҡурҡыныс... — Әлиә шул саҡ илауын онотоп, һеңлебеҙҙе йыуатырға тотондо:\n— Илама, бәләкәсем, илама. Бөгөн үк ҡайтабыҙ өйгә. Тик һин илама, йәме!\n— Ярай, иламам, тик, апай, тиҙерәк өйгә ҡайтайыҡ.\nШулай итеп, бөгөн үк сәғәт 11-ҙә табандарыбыҙҙы ялтыратырға килештек. Тәүҙә мин Алһыу менән тышҡа сығам, аҙаҡ Әлиә апайым Зөлфирәне етәкләп яныбыҙға киләсәк. Ҡасырға йөрөгәнебеҙҙе белмәһендәр өсөн еңелсә кейенергә кәрәк. Бөтә алып килгән әйберҙәребеҙ ҙә палатала ятып ҡаласаҡ. Әй, кәрәге лә юҡ ул сепрәктең! Ҡайтһаҡ ҡына ярар ине. Дүртебеҙ ҙә тышта булһаҡ, күҙебеҙ ҡайҙа ҡарай, шунда сабасаҡбыҙ. Ә инде дауахананан алыҫыраҡ китһәк, автовокзалдың ҡайҙа икәнлеген табырбыҙ әле. Бына күрерһегеҙ, ҡараңғы төшмәҫ элек өйҙә сәй эсеп ултырасаҡбыҙ...\nБарыһы ла беҙ уйлағанса килеп сыҡты. Дауахананан сыҡҡас та, күп ҡатлы йорттар араһына инеп күҙҙән юғалдыҡ. Хәҙер бына тотоп ҡараһындар! Кешеләрҙән юлды һораша торғас, автовокзалға барып сыҡтыҡ. Ул ҡаланың ситендә урынлашҡан. Был ерҙә элегерәк булғаным бар ине, шуға ла артабанғы юлды яҡшы беләм. Ауылыбыҙға тиклем яҡынса утыҙ километр ара бар. Юл да бормалы ғына, бер нисә тауҙы менеп төшөргә кәрәк.\nАвтовокзал янында машина туҡтатып маташыуыбыҙ юҡҡа булды. Дүртәүбеҙгә бынан ултырып китеүе еңелдән түгел шул: йә урыны юҡ, йә теләге. Аптырағас, йәйәү китергә булдыҡ.\nКөндөң аяҙ тороуы кәйефте күтәреп ебәрҙе. Ҡояшҡай шул хәтлем шаян булып сыҡты. Беҙҙең менән уйнай, битте ҡытыҡлай. Машиналар елдереп үтеп тора, уларҙан һуң саң ғына туҙып ҡала. Ә беҙ, дүртәүбеҙ, татлы уй-хыялдарға сумып, ауылыбыҙ яғына табан атлайбыҙ.\nКүпме барғанбыҙҙыр, белмәйем. Ҡояш апай ҙа шаярыуҙан туҡтаны, беҙҙән алыҫлашты. Алға барған һайын атлауы ла ҡыйын. Арығас, юл ситенә ултырып ял итергә булдыҡ. Тауыш килгән яҡҡа ҡараһам — милиция машинаһы! Йөрәк жыу итеп ҡалды. Моғайын, беҙҙе генә эҙләйҙәрҙер. Ярай әле алыҫтан күреп ҡалдым. Әтеү әллә нимә эшләтерҙәр ине беҙҙе! Иң кесебеҙҙе ҡулыма алдым да, күмәкләшеп ҡуйы урман араһына инеп йәшендек. Үҙебеҙ ситтән генә күҙәтеп торабыҙ. Уф, ярай әле милиция беҙҙе күрмәй үтеп китте.\n— Апай, әйҙә юлдан бармайыҡ. Тотоп алһалар, — тинем ҡурҡып.\n— Мин дә шулай уйлайым, Ильяс, — тине Әлиә. — Ярай әле ҡасып өлгөрҙөк. Тотһалар, шунда уҡ детдомға алып китерҙәр ине. Ҡыйын булһа ла, урман эсенән барайыҡ инде. — Ысынлап та, атлауы ауыр булып сыҡты. Йә ботаҡҡа эләгем йығылаһың, йә үтә алмаҫлыҡ ҡыуаҡлыҡтары осрай. Нисек кенә ҡыйын булмаһын — юлға сығырға ярамай. Түҙгәнгә — түш, тиҙәр бит. Бына хәҙер ошо тауҙың түбәһенә генә менеп етһәк, аҙаҡ атлауы еңел буласаҡ.\n— Апай, арыным! — Ошо һүҙҙәрҙе Зөлфирә илап, йыш ҡабатлай башланы. Тәүҙә мин, арыһам — Әлиә уны елкәһенә ултыртып алып бара. Текә тауға күтәрелә башлағас, үҙебеҙҙең дә хәл бөттө. Һеңлебеҙ нисек кенә мыжымаһын, уны күтәреп йөрөтөү хәлдән килмәй ине.\n— Әлеү! — тип урманды яңғыратып ҡысҡырып ебәрҙе Алһыу. — Бүтән атлай алмайым, аяғым ауырта. — Ҡасҡанда, бүтәндәр алдында шик тыуҙырмаҫ өсөн еңелсә кейенгән инек. Алһыу аяғына сепрәк тапочка ғына эләктергән. Ул юлда таушалып, йыртылып бөттө. Ауыртһа ла, беҙгә әйтмәй түҙеп килгән икән. Ҡарап ебәрһәк — табаны ярылып бөткән, унан ҡан тамып тора. Әлиә үҙенең күлдәгенең аҫҡы өлөшөн шарт итеп йыртып алды ла, юл япрағын һалып, Алһыуҙың яраһын бәйләне.\nХәҙер инде күпкә яйыраҡ атлайбыҙ. Кесебеҙ илауҙан туҡтамай:\n— Атай, һин ҡайҙа? Атай, мин арыным. Килеп ал беҙҙе...\nЭлек атай менән урманға барырға ашҡынып тора инек. Ә бөгөн киреһенсә, ағастар шығырлауы, тумыртҡаның туҡылдауы күңелгә шул хәтлем шом һала.\n— Ҡар-р-р! Ҡар-р-р! Ҡар-р-р! — Ошо йөрәкте өтөп алырҙай тауыш беҙҙән ҡалышмай. Ҡайҙан килеп сыҡҡандыр был ҡарға? Етмәһә, үҙе ҙур, ҡап-ҡара төҫтә. Беҙ барған ерҙә ағас башына менә лә ҡарҡылдарға тотона. Ул яҡшылыҡҡа түгел, тиҙәр ине ауылда. Шуға ла ҡарға иң ҡурҡҡан ҡошобоҙ. Ә ул беҙҙән ҡалышырға уйламай ҙа.\n— Ҡар-р-р! Ҡар-р-р! — тип баш осонан өйрөлә лә өйрөлә.\n— Апай, мин ҡурҡам! — ти Зөлфирә туҡтауһыҙ илауҙан ҡалтыранып. — Ул килеп күҙҙе суҡыр, аҙаҡ мине урлар. Ҡурҡам, унан ҡурҡам! Атай, ҡотҡар инде! — Беҙ уны тынысландырырға тырыштыҡ.\nТау башына менеп еткәндә генә, кинәт көн боҙолдо ла ҡуйҙы. Әллә ҡайҙан ҡара болоттар килеп сыҡты, тирә-яҡ та ҡараңғылана төштө. Тәнде өшөтөп һалҡын ел иҫте. Күк күкрәп, ямғыр яуа башланы. Ә йәшене шул хәтлем ҡотора: йә алдан, йә арттан салт-солт итеп ҡала. Уның дөбөрләүенән бөтә донъя һелкенеп ҡуя кеүек. Элек йәшен ваҡытында беҙ юрғанға төрөнөп, ҡурҡып ҡына ята инек. Ә бында бит ышыҡланырға урын да юҡ. Тиҙ арала лыс һыуға баттыҡ.\nЭт көсөктәре инәһенә һырынған кеүек, беҙ ҙә йыуан ҡарағай төбөнә ышыҡландыҡ. Бер-беребеҙҙе йылытырға тырышып, дүртәүләшеп ҡосаҡлашып ултырҙыҡ. Ирендәр күгәреп бөттө, тештәр тешкә теймәй, тән туҡтауһыҙ ҡалтырай. Әлиә, Алһыу һәм мин ауыр булһа ла, иларға тырышмайбыҙ. Ә Зөлфирә һыҡтап илай ҙа илай. Шуға ла тауышы ла бөтә башланы, бахырҙың.\nТәнебеҙҙә ҡоро урын ҡалманы. Исмаһам, йәшене бер аҙға тынһасы! Ана ҡалай утлы ҡылысы менән уйнай! Беҙҙән йөҙ метр самаһы алдараҡ бер ҡайын дөбөр-шатыр итеп ергә ауҙы. Унан осҡондар сәсрәп киткәндәй булды.\n— Хәҙер беҙҙең ағасты ла йығасаҡ! — тип ҡысҡырып ебәрҙе Алһыу.\nҠурҡышыбыҙҙан юлға йүгереп сыҡтыҡ. Бәхетебеҙгә күрә, ошо мәлдә машина килеп туҡтаны. Эсендә ир менән ҡатын ултыра ине. Дүртәүләшеп, машина тап булыуына ышанып бөтә алмай, йәһәт кенә артҡа ултырҙыҡ. Тештәр-тешкә теймәй ҡалтыранышып ултырғанбыҙҙы күреп, тегеләр төпсөнөп торманы. Ҡайһы урамда йәшәүебеҙҙе һорап, өйөбөҙҙөң алдына уҡ килтереп ҡуйҙылар.\n— Ярай, башҡа улай урманда яңғыҙ йөрөмәгеҙ, — тине ағай. — Һау булып тороғоҙ.\nАуылыбыҙҙа ямғыр булмаған. Өйҙө күргәс, күҙҙән йәштәр бәреп сыҡты. Туған йортобоҙҙан да ҡәҙерлерәк урын юҡ икән. Бүтән өйөбөҙҙән айырмаһалар ярар ине — бар теләгем ошо булды.\nЙортобоҙ бикле, тимәк, туғандарыбыҙ ҡалаға уҡыуға киткән. Ҙур йоҙаҡты бер нисек тә аса алмағас, беҙҙе ҡалаға ебәрмәйем, тип ҡыр талашҡан Гөлнара апайға барҙыҡ.\n— Уй-й, балаҡайҙарым. Килдегеҙме? Һеҙҙең турала уйлана-уйлана йөрәгем ҡалманы, — тине күрше беҙҙе тупылдатып һөйөп. — Әйҙә, юрғанға төрәйем әле һеҙҙе. Өйрәк ите менән аш бешергәйнем. Хәҙер ашап алырһығыҙ.\nКөнө буйы ризыҡ күрмәгәс, өҫтәлдәге һый-хөрмәттән ирендәремде супылдатып ялап алдым.\n— Ә беҙҙекеләр ҡайҙа ул? — тип белештем апай-ағайҙарым хаҡында.\n— Бөгөн иртәнсәк кенә ҡалаға уҡырға киттеләр. Уҡыу йылы тамамланырға тора бит. Имтихан бирергә кәрәк тинеләр. Улар ҡайтҡансы үҙем һеҙҙе ҡарап торормон әле. Шөкөр, ризыҡ етерлек...\nТамаҡты туйҙырып, йылынып, тәнгә бер аҙ хәл кергәс, өйгә ҡайтырға булдыҡ. Йоҙаҡты Гөлнара апай үҙе асып бирҙе. Мыҡты кәүҙәле күрше күп уйлап тормай, йоҙаҡты һурҙы ла ташланы.\nӨйҙөң йәне була тиҙәр, шул дөрөҫтөр. Балҡып торған йортобоҙҙо алыштырғандармы ни! Стеналар ҙа, мейес тә, карауаттар ҙа моңһоуланған кеүек. Беҙҙең сыр-сыу тауышыбыҙҙы ишетмәгәнгә әйберҙәр ҙә күңелһеҙләнәләр микән?\nЭлеккеләй өйҙө аҫтын-өҫтөнә әйләндереп, шарҡылдап көлөп уйнағы ла килмәне. Йорт эсендә генә түгел, күңелдә лә ҙур бушлыҡ ине.\nЗөлфирә һеңлем өйҙә урынлашҡан тынлыҡты боҙҙо:\n— Атай, әсәй, беҙ ҡайттыҡ, — тине стеналағы уларҙың фотоһына ҡарап. Шунан башын беҙҙең яҡҡа бороп. — Әйҙәгеҙ, әсәйҙе лә, атайҙы ла алып ҡайтайыҡ. Улар ҙа беҙҙе һағынған инде. Иртәгә үк алып ҡайтайыҡ, яраймы...\nҺәр беребеҙ үҙ урынына йоҡларға ятты. Ә иртәгә таң менән тороп, туғайға барасаҡбыҙ. Унда беҙҙе берәү ҙә тапмаҫ. Детдомға алып китәм тип килгән кешеләр ул яҡты белмәй ҙә. Атай менән әсәйҙе лә ныҡ һағындырҙы, ауыл осондағы зыяратҡа ла барырбыҙ. Таң ғына атһын әле! Шул хаҡта уйланып ята торғас, татлы йоҡоға талғанмын.\n...Атай ниндәйҙер эш буйынса таң атмаҫ элек ҡалаға китергә булды. "Иртә бит, атай! Һуңғараҡ юлға сығырһың әле", тип тә ҡараныҡ, ә ул тыңламаны. Бәлки, шулай кәрәк булғандыр. Ҡайһы саҡта шул тиклем мөһим эштәр була бит.\n— Ярай, үҙегеҙҙе тәртипле тотоғоҙ. Юҡҡа-барға талашмағыҙ. Һеҙҙең өсөн кеше алдында миңә оят булмаһын, йәме. — Атай һәр кемебеҙҙең башынан һыйпаны ла, тышҡа сығып китте.\nИң кесебеҙ әле йоҡлай ине, юғиһә ул атайҙы бер ҡайҙа ла ебәрмәйем тип, зыҡ ҡуптара. Мәктәпкә тиклем әле өс сәғәт самаһы ваҡыт бар. Тышта ла ҡараңғы. Тимәк, кәм тигәндә ике сәғәт серем итеп алырға була. Кинәт кенә мине йоҡо баҫты...\n"Туҡ-туҡ-туҡ" тигән тауышты йоҡо аралаш ишетеп ятам. Бәй, кемдер тәҙрәбеҙгә шаҡый түгелме? "Туҡ-туҡ-туҡ"... Ә-ә-й, был бит атайыбыҙ ҡайтҡан! Кире боролоп килгәндер инде. Тәҙрәгә сиртеү дауам итте. Нимәне ҡарап ятам һуң әле ишекте асмайса, — тип уйлап та өлгөрмәнем, һиҫкәнеп уянып киттем. Тәҙрәгә, ысынлап та, кемдер сиртә. Йоҡомдан һаман айный алмай тәҙрәгә уҡталдым. Ә атайыбыҙҙың үлгәне иҫемдән сыҡҡан. Ҡорғанды шәп кенә астым да, тышҡа баҡтым. Баҡсаға инеп, тәҙрә төбөндә баҫып торған милиционерҙы күреп, артҡа тәгәрәп киттем. Ул шул хәтлем ҡурҡыныс итеп туп-тура күҙемә ҡараны, шөрләүемдән ҡулдарым тартышып китте. Бөттө былай булғас!\n— Хәҙер үк ишекте асығыҙ! Һеҙгә әйтәм. — Был һүҙҙәрҙе ишеткәс, йөрәк дөпөлдәп тибә башланы. Тиҙ генә Әлиәне уяттым. Ни эшләргә белмәй, беҙ мейес артына йәшендек. Икәүебеҙ бер ни һиҙмәй йоҡлай ине.\n— Күрҙем бит һине, малай! Ас әле ишегеңде. Милиция менән ҡаршылашырға ярамай!\nБүренән ҡасҡан ҡуяндар кеүек боҫоп ултырҙыҡ. Беҙгә нисек тә булһа ишекте асмаҫҡа кәрәк. Ә улар китһә, ш\nТағы дүрт детдомовский...\nӨйгә килеп ингәс тә, милиционерҙың ауыҙы йырылып китте. Алан-йолан тирә-яғын ҡараштырып алды. Шунан һыуытҡысты асып, эсен ентекләп тикшерҙе. Ятып йоҡлаған урыныма ла барып, нимәлер эҙләгәндәй булды.\n— Әйҙә, йоҡлағандарын уятайыҡ та, апайыңа киттек, — тине ул Әлиәгә. — Кейемегеҙҙе йыйығыҙ!\nБыл һүҙҙәр беҙгә етә ҡалды. Әйберҙәребеҙ дауаханала ҡалғайны бит. Шуға булған бер нисәһен генә шунда уҡ йыйып алдым. Әлиә лә үҙенекен, һеңлемдекен сумкаға тултырҙы.\nМилиционер килеп ҡалай шәп итте әле тип эстән генә ҡыуандым. Бына хәҙер бер нисә сәғәттән туғандарыбыҙ янында ултырырбыҙ. Бергәләшеп йәшәрбеҙ шунда. Детдомдың кәрәге лә юҡ. Шуға ла йәһәт булырға кәрәк. Әтеү, милиционер кире уйлап ҡуйыр ҙа, беҙҙе алып бармаҫ.\n"Һә" тигәнсе әйберҙәребеҙҙе йыя һалып, машинаға сығып ултырҙыҡ. Ә шулай ҙа өйҙән китеүе шул тиклем ҡыйын ине. Бында кире киләсәгебеҙҙе белгәнгә, әллә ни борсолманыҡ. Әммә барыбер күңелдә ниндәйҙер шом инеп ояланы.\n— Минең өйҙән китке килмәй. Бүтән ерҙә насар! Бер ҡайҙа ла бармайым! — тип ҡаршылашты Зөлфирә.\n— Юҡ, бәләкәсем, ҡурҡма! — тиеп тынысландырҙы Әлиә.\nМашина ҡуҙғалып китте. Күҙҙән юғалғансы бар ҡарашым өйөбөҙҙә ине. Ауыл осондағы зыяратты үтеп барғанда, кинәт атай иҫкә килеп төштө. Ауыр һулап ҡуйҙым.\n— Оноттом! — тип ҡысҡырып ебәрҙем.\n— Нимәне? — Әлиә апайым аптырап китте.\n— Атай миңә бирергә уйлаған әйберҙе. Иҫләйһеңме, был турала һиңә һөйләгәйнем.\n— Эйе шул. Ә ниңә ҡараштырманың һуң, Ильяс?\n— Кисә арып йоҡлағаным да киткәнмен. Ә бөгөн ағай ҡабаландырғас, баштан сыҡҡан. Шунда берәй кәштәлә яталыр. Әлиә, бәлки, кире боролайыҡ?\nМилиционер ыңғай яуап бирмәне. "Тегендә һеҙҙе түҙемһеҙләнеп көтәләр. Ваҡыт ҡыҫығыраҡ", — тип яуапланы ул.\nҮҙемде эстән генә шул тиклем әрләнем. Был хаҡта ниңә онотҡанмын икән? Моғайын, атай уны әллә ҡайҙа йәшереп ҡуймағандыр. Гел шулай кәрәкле саҡта хәтерем юғала ла ҡуя. Хәҙер ул нәмәгә нимә булыр икән? Минең өсөн иң ҡиммәтлеһе ул тигәйне бит атайым. Әгәр берәйһе үҙенә алып ҡуйһа? Юҡ, атай миңә бирәм тигәс, ул әйбер барыбер ҡулыма килеп эләгергә тейеш. Ярай, ауылыбыҙға ҡайтабыҙ бит әле, шунда табырмын.\nЮл ғәләмәт оҙон икән дәһә. Әллә күпме тауҙы үттек, ул теҙелешеп ятып ҡалған ауылдарҙың иҫәбе-һаны юҡ. Әллә нисә тапҡыр йоҡоға талып, уянып өлгөрҙөк. Берҙе туҡтап та алдыҡ. Шулай күпме барғанбыҙҙыр, белмәйем, әммә ары киткән һайын түҙемһеҙлек арта барҙы.\nБына бер ауылға килеп индек. Ауылдың үҙәгенән тау башындағы урамға күтәрелә башланыҡ. Әллә ҡайҙан балҡып торған ике ҡатлы кирбесле йортҡа килеп туҡтаныҡ.\n— Килеп еттек, — тине милиционер беҙгә ҡарап.\n— Ағай, беҙҙең апайыбыҙ ҡалала уҡый бит. Ә һеҙ беҙҙе ауылға алып килдегеҙ, — Әлиәнең йөҙө үҙгәреп китте. Быны күргәс, миндә лә ниндәйҙер шик тыуҙы.\n— Борсолмағыҙ! — Беҙҙе алып килгән ағай төлкө кеүек тойолдо шул саҡ. — Бында бөтәһе лә һеҙҙеке, туғандарығыҙ ошонда. Әйҙәгеҙ, артымдан.\nЙортҡа ингәс тә, шундағы ултырғысҡа ултырттылар. Милиционер төптәрәк урынлашҡан кабинетҡа юлланды. Машинанан үҙе менән бик күп ҡағыҙҙар алып килде. Беҙҙе шунда уҡ сыр-сыу килешеп, балалар уратып алды. Йән-яҡтан беҙгә ҡарайҙар, үҙ-ара көлөшәләр, нимәлер тип шыбырлашҡан булалар. Үҙҙәре беҙҙән көлгән булалар, ә өҫтәрендә йүнле кейем булһасы. Берәүһе ямалған ыштан кейгән, икенсеһенең ойоғо тишек, ә бер малайҙың футболкаһы ҡайышланып, бысрап бөткән. Ниңә әсәләре ҡарамай икән уларҙы? Бәлки, шуға башҡа балаларҙы күргәс, ошолай ҡыланалар. Анау һары ҡыҙыҡай минең йәштәр тирәһелер — тик йүнләп сәсен тарамаған, уныһы ойошоп бөткән. Ә бынау малай, күренеп тора, һуғыш суҡмары — күҙе күгәргән. Бите тырналып бөткән ҡыҙ ҙа талашырға яраталыр. Былар ниңә иҫтәре китеп беҙгә ҡарай икән? Етмәһә, яйлап ҡына яҡынлашалар. Әллә танышырға уйлайҙар инде? Юҡ! Ауылыбыҙҙағы дуҫтарым былар кеүек түгел дә ул. Былар менән күрешке лә килмәй, әллә ниндәй тәртипһеҙ күренәләр.\nТыҡ-тыҡ-тыҡ... Аяҡ тауышын ишеткәс, беҙҙе уратып алған малай-ҡыҙҙар шунда уҡ ситкәрәк китте. Коридорҙың теге яҡ осонда һары сәсле апай күренде. Яҡыная биргәс, уның өҫ-башы күҙгә салынды. Сәстәрен ҡыҙыҡ ҡына итеп үргән ул — әйтерһең дә, башынан кәбән йығылып бара. Ә былай ипле генә кейенгән, теге балалар кеүек түгел. Костюмы ла ялтырап тора, бармаҡтарында әллә нисә алтыны бар. Муйынына ла ниндәйҙер затлы биҙәүес таҡҡан. Өҫтө матур ҙа ул, тик ниңәлер йөҙөндә йылмайыу юҡ. Ҡоралай кеүек тыһылдата баҫып, теге апай туп-тура беҙгә килде.\n— Һаумыһығыҙ, — тинек бер тауыштан.\n— Һаубыҙ, — тип кенә сикләнде ул. Әллә был апайҙың кәйефе юҡ инде? Кеше менән ипләп һөйләшмәй, буғай. Ҡырт киҫеп яуапланы. Хатта дауаханала табиптар беҙгә йылмайып һүҙ ҡуша ине. Шунан теге апай беҙгә ҡарап торған балаларҙы әрләргә тотондо:\n— Нимә йыйылышып киттегеҙ бында, ас ҡарғалар? Берәй ят кеше күренһә, элмәндәшеп килеп етәһегеҙ! Бөтәһен белергә, күрергә кәрәк һеҙгә! — Ошо һүҙҙәрҙе ишеткәс, тегеләрҙең бер нисәүһе ҡасып өлгөргәйне. Әммә һары сәсле апай ҡысҡырыуын дауам итте:\n— Ну ялҡыттығыҙ һеҙ мине, ну хәлемде бөтөрҙөгөҙ. Сәстәремде лә ағартыусы бары һеҙ генә. Тағы һеҙгә нимә етмәй, ә? Төркөмөгөҙҙә генә ултырһағыҙ нимә була? Ҡарға кеүек темеҫкенеп тик йөрөйҙәр. Марш бынан!\nУның "марш" тигәнен ишеткәс, башы эйелә төшкән малай-ҡыҙҙар тиҙ арала таралышып бөттө. Беҙ ҡайҙа килеп эләктек икән? Теге милиционер ағай ҙа төпкә инеп китте лә, юҡ булды. Тиҙерәк китергә кәрәк бынан, тиҙерәк! Ҡысҡырыуын тыңлап торғас, ҡолағым сыңлап китте.\n— Апай, һеҙ кем булаһығыҙ? — Әлиә ҡыҙыҡһыныуын йәшермәне.\n— Директор! Мәүлиҙә Нурғәлиевна исемем. Ярай, етәр! Миңә һорау биргәнде яратмайым. Киттектәр артымдан.\nОҙон коридор буйлап атлайбыҙ. Шунан уңға боролдоҡ, йәнә тура барҙыҡ. Күп тә үтмәй, дарыу еҫе аңҡып торған кабинетҡа килеп индек.\n— Бына беҙгә тағы дүрт йолҡош килде, — тине Мәүлиҙә Нурғәлиевна беҙгә төбәп.\nШәфҡәт туташы директор ингәс тә урынынан тора һалып, уның янына килде. Етәксеһенең һүҙен ҡеүәтләгәндәй, башын һелкте. Һары сәсле апай һөйләүҙән туҡтаманы:\n— Сәйҙә, бынауҙарҙың башын ҡарап сыҡ әле. Беттәре барҙыр ул! Әтеү бүтән балаларға йоғор.\n— Хәҙер, Мәүлиҙә Нурғәлиевна, хәҙер!\n— Уф, ошо йыйын алкаштарҙың мәхлүктәрен кеше итәм тип ғүмер үтер инде. Хөкүмәткә нужа итеп ниңә табаларҙыр ул, аптырайым. Шунан ошо йолҡоштарҙы дөрөҫ юлға баҫтырам тип күпме нервы бөтә. Бына былар ҙа әле генә шым күренә: тамаҡтары туйһа — шашырҙар әле...\n— Апай, ниңә улай әйтәһегеҙ, — тип ризаһыҙлығымды белдермәйенсә түҙә алманым.\n— Уй, шымып тор әле, маңҡа, — тине ҡаты тауышлы етәксе.\nБыл апайҙың да балалары бармы икән? Булһа, мин уларҙы йәлләмәйем. Нисек түҙәләр икән? Беҙҙең әсәй улай түгел ине...\nФотоаппарат тотоп, медпунктҡа ниндәйҙер ағай килеп инде.\n— Дүртәүһен дә теҙеп фотоға төшөр. — Мәүлиҙә апай уға бойороҡ бирҙе. — Бер нисә йылдан кеше булып китһәләр, шашына башлайҙар. Ҡайҙан килгәнен, ниндәй ҡиәфәттә булғандарын оноталар. Тамағы туйһа, өҫ-башы йүнле әйбер күрһә, шулай ҡылана улар. Ә беҙ шул саҡ иҫенә төшөрөр өсөн фотоһын күрһәтербеҙ, эйе бит! — тип көлгәс, ирендәре йәйелеп китте. Теге ағай шалт-шолт итеп беҙҙе фотоға төшөрҙө лә юҡ булды.\nШәфҡәт туташы кабинетына күҙлек кейгән йыуан ғына апай килеп инде. Беҙҙе күргәс, көлөп ебәрҙе.\n— Таныш булығыҙ — Рәйфә апайығыҙ. Ул һеҙҙең тәрбиәсе, — тине директор. Беҙ иҫәнләштек...\n— Ата-әсәләре ҡайҙа йөрөй икән, Мәүлиҙә Нурғәлиевна?\n— Ә-ә-ә!? Нимә булған икән?\n— Әлләсе. Шуртым белһен. Туймаҫтай булып эскәндәрҙер...\n— Улай түгел! — Әлиә быларға ҡаршылығын белдерҙе. — Һеҙ беҙҙең атайҙы ла, әсәйҙе лә белмәйһегеҙ. Шулай булғас, ниңә улайтып әйтәһегеҙ?\n— Уй, Мәүлиҙә Нурғәлиевна, былар менән эшләүе ауыр булыр ул. Бынау ҡыҙҙың теле бик үткер күренә.\n— Улай тимәгеҙ апайыма! Сығарығыҙ беҙҙе, өйөбөҙгә ҡайтабыҙ, — тинем.\n— Аб-бау! Кәкре аяҡлы малай ҙа шул сама. Апаһы менән килешкән. Ярай мин уларҙы тәртипкә өйрәтермен. — Рәйфә апай тигәндәре шулайтып киҫәтеп ҡуйҙы.\n— Рәйфә, һин быларҙы төркөмгә алып бар. Аҙаҡ тағы һөйләшербеҙ әле.\n— Ярай, Мәүлиҙә Нурғәлиевна.\nТәрбиәсе беҙҙе икенсе ҡатҡа алып китте. Рәйфә апай бүлмәләр менән таныштырып йөрөгәндә, беҙгә бер ҡыҙыҡай осраны.\n— Апай, тағы дүрт детдомовский өҫтәлдеме? — тип һораны тәрбиәсенән.\n— Кит бынан, йөрөмә юлда! — Рәйфә апай теге ҡыҙҙы ҡыуып ебәрҙе.\n"Детдомовский" һүҙе ҡолағымды йыртып индеме ни! Бер-беребеҙгә аптырап ҡарап алдыҡ. Әлиәнең йөҙө ҡасты. Башым әйләнеп китте. Йәшен атҡандай тойолдо.\n— Бында ҡалмайбыҙ, сығарығыҙ беҙҙе! — Апайым илап ишек яғына ынтылды.\n— Беҙ өйгә ҡайтабыҙ! — тине Алһыу.\n— Әсәйемә әйтәм, әйтәм! — Зөлфирә лә ҡысҡырып илай башланы.\nҺеңлемде ҡулынан тотоп алдым да сығыу яғына дүртәүләп йүгерҙек. Әммә ишек бикле ине. Типкеләп тә ҡараныҡ, ә ул асылманы...\nСараһыҙҙан түҙә алмай, иҙәнгә ултырып түгелеп иланыҡ. Ишек төбөндә беҙ оҙаҡ ҡына шулай үкһеп ултырҙыҡ. Беҙ бөгөндән — детдом балалары...\n"Детдом балаһы" тигән һүҙгә яйлап күнә лә башланыҡ. Урамда китеп барғанда кешеләрҙең бер-береһенә ҡарап:\n— Ана, детдом балаһы йөрөп ята. Берәй нәмәңде сәлдереп ҡуймаһын! — тиеүҙәренә лә аптырамайбыҙ. Балалар йортонда йәшәһәк тә, ауыл мәктәбенә йөрөйбөҙ. Халыҡ детдомдыҡыларға бер төрлөрәк ҡарай. Малайҙарҙың береһе эш ҡылһа: "Эй шул детдомдыҡыларҙан яҡшыны өмөт итмә инде", — тиҙәр ҙә ҡуялар.\nБалалар йортона килгәс тә, иң кесебеҙҙе бүтән төркөмгә урынлаштырҙылар. Детдомда йәмғеһе биш төркөм бар һәм балаларҙы йәшенә ҡарап бүләләр. Беренсе төркөмдә әле саҡ атлай башлағандары, ә бишенсеһендә — юғары кластарҙа уҡығандар. Зөлфирәне беҙҙән айырыуҙары үтә лә ҡыйын булды, сөнки һеңлемдең хәлен беләм тип теләгән ваҡытында барып булмай — ундағы график буйынса ғына. Ә был йортта тәртиптәр ҡаты — һин шуға буйһонорға тейешһең. Ҡайһы саҡта һеңлебеҙ йәшәгән төркөмгә барһаҡ — уның бите тырналған йәиһә ҡулы күгәргән осраҡ та булғылай. Баҡтиһәң, йә малайҙар уға ҡул күтәрә, йә тәрбиәсе шулайтып "уҡытып" маташа. Балалар йортондағы тормош ошондайыраҡ һынауҙарҙан башланды.\nҮҙебеҙҙә йәшәгәндә урамға сығыу ҡыйын түгел ине. Ә бында тик тәрбиәсе рөхсәт итһә генә оло бәхет тәтей. Әгәр төркөмдәштәрҙән берәйһе мәктәптән "икеле" алып ҡайтһа, язаһын бөтәһе лә татый. Күмәкләшеп дәфтәр-китапҡа ғына текәлеп көнө буйына ултырырға тейешбеҙ.\nТеләгән нәмәңде ашатмайҙар. Колбаса, кәнфит, ҡаймаҡ тигәндең нимә икәнен дә оноттоҡ. Бик күп ризыҡтарҙы бында ашарға ярамай. "Санэпидемстанция рөхсәт итмәй" тиҙәр ҙә ҡуялар. Уныһы кемдер ул, белмәйем.\nЯрты йылға яҡын бында йәшәп, шуны аңланым: балалар ҙа, тәрбиәселәр ҙә төрлө икән. Беҙҙең төркөмдә ике тәрбиәсебеҙ һәм улар бер-береһенән шул тиклем айырылалар. Рәйфә апай уҫалыраҡ тойолһа, Хәкимә апай, киреһенсә, һәр саҡ алсаҡ йөҙлө.\nБыл байрамды бала саҡтан түҙемһеҙләнеп көтөп ала инем. Быйыл да ошо көндә ниндәйҙер мөғжизә булыр, күптәнге хыялдарым тормошҡа ашыр тип ышандым.\nЯңы йылға тиклем ике аҙна ҡалғас та, бер нисә малай-ҡыҙҙы тамаша залына йыйып алдылар. Уларҙың араһында мин дә бар. Ундай сараларҙа элек өйҙә йәшәгәндә лә ҡатнаштым. Әле балалар йортонда ла һәләтемде күрһәтермен, тип уйланым.\n— Балалар! — тип башланы һүҙен байрамды ойоштороусы апай. — Иң күркәм байрамға һынаулы ғына көндәр ҡалды. Шуға ла беҙ ваҡытты оҙаҡҡа һуҙмай, бөгөндән үк эшкә тотонорға тейешбеҙ. Әйҙәгеҙ әле, беҙ бүтәндәрҙе иҫ киткес тамаша менән ҡыуандырайыҡ!\n— Әйҙәгеҙ! — Алғы рәттә ултырғандарҙың күҙҙәре балҡып китте.\n— Шуға иң һәләтлеләрҙе йыйып алдым да инде. Беҙ әкиәт сәхнәләштерербеҙ. Имеш, Кащей исемле яуыз зат Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуҙы үҙендә бикләп тота! Ә Ҡуян, Төлкө, Айыу һәм башҡалар байрамыбыҙҙың төп ҡунаҡтарын ҡотҡарырға тейеш. Ҡыҙыҡмы әкиәт?\n— Эйе-е! Ҡыҙыҡ! — тип кемуҙарҙан ҡысҡырҙыҡ. Күңел күтәрелеп китте. Бына хәҙер Айыу буласаҡмын һәм Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуҙы ҡотҡарасаҡмын.Үәт, шәп була!\nОйоштороусы ролдәрҙе өләшә башланы. Тик ниңәлер урман йәнлектәрен уйнарға бүтәндәргә бирҙеләрсе.\n— Ә миңә? — тинем аптырам.\nОйоштороусы көлдө лә:\n— Һин, Ильяс, Кащей булаң, — тине. — Быны һин генә булдырасаҡһың.\n— Ниңә улай, апай! Мин насар, ҡурҡыныс нәмәне уйнағым килмәй, бүтәндәр минән көләсәк.\n— Юҡсы, туғаным. Һиңә иң яуаплы бурыс йөкмәтелде. Был бит ысынында түгел, ә әкиәтте күрһәтеү генә.\n— Нимәңде мыжып тораһың унда! — тигән тауышҡа боролоп ҡараһам, артымда тәрбиәсебеҙ Рәйфә апай тора. Ул тамаша залына беҙҙең эш нисек барыуын ҡыҙыҡһынып ингән икән. Уны күргәс тә, башым түбән эйелде. Ә Рәйфә апай һөйләүҙән туҡтаманы:\n— Әй, ошо Ильясты! Үҙенә күрә түгел — әллә кем булып ҡылана ул. Гелән йә артист, йә яҙыусы булам ти ҙә йөрөй, йә ғалим булам тип аптырата. Ә үҙенең кәкре аяғы хаҡында уйлап та бирмәй. Һиңә Кащейҙы уйнайһың тип әйткәндәр бит, тимәк, булаһың!


Усман Ҡөрьәне күсермәһе Өфөлә һаҡланасаҡ\nБыл йәһәттән республика Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Азат Бадранов Үзбәкстанда һөйләшеү алып барҙы.\nБашҡортостандың рәсми делегацияһы Үзбәкстанға барған саҡта Хөкүмәт Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Азат Бадранов Үзбәкстан мосолмандарының дини идаралығында Усман Ҡөрьәне күсермәһен Өфөгә тапшырыу тураһында һөйләшеү алып барҙы.\n1918 йыл башында Усман Ҡөрьәне Бөтә Рәсәй мосолмандар советына тапшырылып, Өфөгә килтерелә. 1923 йылдың июнендә мосолман руханиҙары съезында изге Ғосман Ҡөрьәнен Төркөстан Республикаһы талабы буйынса уларҙың мосолмандарына биреү мәсьәләһе ҡарала. Мөфтөй, шулай уҡ Ташкент, Әстрхан һәм Мәскәү дини идаралыҡтары ағзаларынан торған комиссия төҙөлә. Рәйесе итеп Риза Фәхретдинов тәғәйенләнә. 1923 йылдың авгусында Усман Ҡөрьәне махсус вагонда Ташкентҡа оҙатыла. Өфөгә ҡайтҡас, Риза Фәхретдинов “Ғосман Ҡөрьәнен ҡайтарып биреү эше буйынса Сәмәрҡәндкә сәйәхәт” исемле әҫәр яҙа.\nӘле боронғо яҙма Ташкенттағы Хәҙрәти Имам ансамбленә ингән Муйи Мөбәрәк мәҙрәсәһендә. Алдан килешеү буйынса, Ҡөрьәнде донъяға киң билдәле каллиграф Хәбибулла Сәлих ҡулдан күсереп яҙасаҡ һәм изге яҙма Өфөлә төҙөлгән Евразия китапханаһында һаҡланасаҡ.


Ҡыҙыу эштәр осоро | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ҡыҙыу эштәр осоро\nҠыҙыу эштәр осоро\n— Ҡайһы бер хужалыҡтар, фермерҙар баҫыуҙарын икенсе тапҡырға химик эшкәртеүгә төштө, — ти район ауыл хужалығы бүлегенең баш агрономы В. Н. Миянов. — Тотош район буйынса бөгөнгә (20 июнгә - авт.) 37 мең гектар иген культуралары ҡый үләндәренә ҡаршы эшкәртелһә, ҡоротҡостарға ҡаршы бындай сара 10, сирҙәргә ҡаршы 9 мең гектарҙа башҡарылды. 12 мең гектар майҙанда япраҡ аша өҫтәмә туҡландырылыу үткәрелде.\nВил Нәжип улы билдәләүенсә, кисәге көнгә 1000 гектар күп йыллыҡ үләндәр, күпселектә люцерна, бесәнгә сабылған, шуның 400 гектарындағы масса йыйылып, төргәктәргә төрөлгән. «Красная Башкирия» ауыл хужалығы кооперативы тәүгеләрҙән булып сенаж һалыуҙы башлап, был төр мал аҙығын бер мең тоннаға яҡын туплаған да инде.\n«Урал аръяғы Агро» МТС-ы баҫыуҙарында булғанда, бында ла техникаларҙың геүләүе бер минутҡа ла тынмауына шаһит булдыҡ. Һәр ерҙә эш ҡайнап тора: сәсеүлектәрҙә химик эшкәртеү үткәрелә, көнбағыш баҫыуҙарының рәт аралары эшкәртелә, бесәнгә лә төшкәндәр.\nБаҫыуҙарҙағы культуралар дәррәү шытым биргән, сәселмәй ҡалған аралыҡтар күренмәй. Предприятие етәксеһе Фирғәт Сәғитов билдәләүенсә, бында игенселәрҙең эшен етди контролдә тотоп, үҙ эшенә ҙур яуаплылыҡ менән ҡараған йәш агроном Азамат Бараковтың хеҙмәт өлөшө ҙур.\n— Сәсеүлектәр, ғөмүмән, ҡый үләндәренә ҡаршы эшкәртелә. Шулай ҙа ҡоротҡостар, йәки төрлө ауырыуҙар хәүефе янаған баҫыуҙарҙы уларға ҡаршы химикаттар менән дә эшкәртәбеҙ, — ти предприятиеның менеджеры Филат Харрасов.\nДжакто һирптергестәрен МТЗ-82 тракторҙарына элгән механизаторҙар Салауат Темиров менән Рәхимйән Хоҙайбиргәновтар бойҙай сәсеүлеген иңләй. Был баҫыуҙан арыраҡ йөрөгән Туман һиптергесен предприятиеның тәжрибәле механизаторҙарының береһе Салауат Ғибәҙуллин «ауыҙлыҡлаған». Уңған игенселәрҙең тракторҙар менән етеҙ, оҫта идара итеүенә күҙ ҙә эйәрмәй.\nБыл механизаторҙарҙың агрегаттарын химикаттар менән заправкалауҙа Илнур Саниев, Илгиз Сафин, Мәрүән Абдразаҡов, Айҙар Мансуров йөрөй. Бензовоз водителе Руфат Хәсәнов химикаттарҙы ҡулланыуға әҙерләү маҡсатында һыу ташый. Был эштә шулай уҡ Т-150 тракторында Рәфҡәт Мырҙабаев ярҙам итә. Үҙенең КамАЗ-ында Илшат Иҫәнбулатов иһә ағыулы матдәләр менән бер рәттән һыу ҙа ташып өлгөртә.\nИскәндәр Туҡтағолов көнбағыш үҫтереүҙә мөһим агротехник сара һаналған рәт араларын эшкәртеү менән мәшғүл.\n— Бөтә механизаторҙар ҙа тәжрибәле эшсәндәр. Шуға күрә уларҙың һәр ҡайһыһының эште сифатлы башҡарырына шик юҡ, — ти менеджер Илнур Дауытов.\nИгенселәрҙең үҙ бурыстарына яуаплы ҡарап, ауыл хужалығының бөтә кампанияларын ваҡытында һәм сифатлы атҡарып сығыуында ашнаҡсыларҙың өлөшө бар, минеңсә. Тамағың туҡ булһа, эшкә дәрт тә арта бит. Был йәһәттән МТС эшсәндәре ҡәнәғәт. Механизаторҙар әйтеүенсә, уларҙы көнөнә ике тапҡыр, станда ятып эшләгәндәрҙе тәүлек әйләнәһенә тәмле аш менән һыйлайҙар. Ашнаҡсылар Хәсинә Махийәнова менән Йәнифә Мәхмүтованы маҡтап бөтә алмайҙар улар. Баҫыуҙа эш өҫтөндә булған игенселәргә Йәғәфәр Ильясов әҙер ашты йылы көйөнсә генә алып барыу хәстәрлеген күрә. Станда ҡарауылсы булған Мансур Хәсәнов, Владимир Греб, Ғиззәт Бәхтийәров ашнаҡсыларға ярҙам итергә лә өлгөрәләр, эшсәндәргә йыуыныу өсөн һыуҙы йылытып ҡуйыуға ла йыбанмай улар.\n— Аҙыҡ-түлек менән тәьмин ителеш яҡшы. Булған ризыҡтан төрлөләндереп әҙерләүе бер ҙә ҡыйын түгел, — ти ашнаҡсылар.\nҺәр кем үҙ эшен белеп, яуаплылыҡ тойоп эшләгәнгә лә предприятиеның эштәре уң бара.


07 сентября 2016 ГТРК «Башкортостан»\nРәсәй һәм Сәғүд Ғәрәбстаны донъяла нефть баҙарының тотороҡлоғон тәьмин итеү буйынса һөйләшеп килеште. Яҡтар ошо турала килешеү ҙә имзалағандан һуң нефткә хаҡтар 5 процентҡа ҡыйбатланған.\nРәсәй космонавтары Алексей Овчинников, Олег Скрипочка һәм НАСА астронавты Джеффри Уильямс оҙайлы осоштан һуң ергә ҡайтты. «Союз ТМА-20М» корабленең капсулаһы Ҡазағстанға төштө. Космонавтар иҫән-һау.\n” Ньютон” дауылы Мексикаға барып етте. Көслө ел һәм ҡойма ямғырҙар сәбәпле урындағы хакимиәттәр халыҡты урамға сыҡмаҫҡа саҡыра. 14 мең турист авиарейстар булмау сәбәпле аэропорттарҙа ҡалырға мәжбүр.\n07 сентября Республикала барған һайлау алды кампанияһын ОБСЕ ойошмаһы вәкилдәре күҙәтә\n07 сентября Ауыр йөк машиналары водителдәре Өфөлә хәрәкәт итеү уңайһыҙ булыуға зарлана


Беҙҙе ҡайҙа көтәләр? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Беҙҙе ҡайҙа көтәләр?\nИлдең йәмәғәт фекерен өйрәнеүсе белгестәре Рәсәй халҡының йәй көнө ҡайҙа ял итергә йыйыныуын тикшергән. Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, рәсәйҙәрҙең 33 проценты ялын сит илгә сығып үткәрергә теләй икән. Халыҡтың ҡап яртыһы тиерлек отпускыһында диңгеҙ йәки океан ярында ял итеүҙе хуп күрә. 2012 йылдың йәйендә респонденттарҙың 47 проценты өйҙә генә ятҡан, 25 проценты дача-баҡсаларына йөрөгән. Сит илгә сығыусылар − 8 процент.\nОтпускылар мәле башланып тора. Йылдың 11 айында эшләп, законлы ялыбыҙҙы матур итеп уҙғарыу теләге бар. Ләкин, дәрт бар ҙа, дарман нисегерәк икән һуң? Йәйгә пландарын белешеү маҡсатында бер нисә гәзит уҡыусыбыҙға мөрәжәғәт иттек.\nАльбина МОЗАФАРОВА, туристик агентлыҡта ете йыл эшләй:\n− Республика халҡының сит илгә сығып ял итергә бөтә мөмкинлектәре лә бар – путевкаларҙы арзанға ла, ҡиммәткә лә алырға була. Эшләй башлаған ғына ваҡыттағы менән әлеге хәлде сағыштырырлыҡ та түгел. Туристарыбыҙ ҙа, путевкаларыбыҙ ҙа ҡырҡа яҡшы яҡҡа үҙгәрҙе, тип әйтергә кәрәк.\nБеҙҙең туристик агентлыҡҡа килгән клиенттарға ҡарап фекер йөрөтһәң, республика халҡының ял итергә иң яратҡан иле – Төркиә, унан һуң Мысыр икәне күренә. Былтыр Греция менән Кипрға барырға теләүселәр ныҡ артты. Был илдәрҙә ял итеүҙең хаҡы ла Төркиәнекенән әллә ни айырылмай.\nМинең шәхси фекерем – Башҡортостанда мосолмандар күп йәшәй, бәлки, шуғалыр ҙа беҙҙекеләр мосолман илдәренә ҡабат-ҡабат бара.\nЭш аҡсала ғына, тип уйламайым. Ял итеү пляжда һуҙылып ятыу ғына түгел бит, башҡа мәҙәниәт, көнкүреш менән танышыу ҙа. Шулай уҡ һуңғы ваҡытта Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә һәм Вьетнамға барыусылар арта. Августа – туйҙар мәлендә Парижға барырға теләүселәр күбәйә. Хаҡтарға килгәндә, улар көн һайын үҙгәреп тора. Былтыр, мәҫәлән, июль – август айҙарында халыҡ араһында популярлыҡ менән файҙаланған бер илгә лә “янып барған” путевкалар булманы тиерлек, самолеттар алдан уҡ тулып, буш урындар ҡалманы. Әле арзаныраҡ хаҡҡа ял итергә барырға була (мәҫәлән, 15 мең һумға − Төркиәгә, 20 мең һумға – Кипрға), әммә июль уртаһынан хәл үҙгәрер, йәғни путевкаларҙың хаҡы артыр, тип уйлайым.\nЛилиә ФӘЙРҮШИНА, Өфө ҡалаһы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика идаралығының баш белгесе:\n− Отпускымдың яртыһын Башҡортостаныбыҙҙағы бер санаторийҙа үткәрҙем инде. Ҡалған яртыһын тыуған йортомда, әсәйем янында ял итәсәкмен. Бер ниндәй ҙә сит илгә барырға йыйынмайым. Йәй айҙарында республикабыҙ үҙе үк ожмах кеүек матур. Ял итергә лә, еләк йыйырға ла, һыу инергә лә мөмкинлектәр бар.\nАйрат ТӨХВӘТУЛЛИН, инженер-төҙөүсе:\n− Ҡатыным һәм ике йәшлек кенә ҡыҙым менән Кипрҙан ҡайтып ҡына торабыҙ. Ҡыҙым тәпәй баҫыу менән былтыр Төркиәлә ял итеп ҡайтҡайныҡ. Бәләкәй сабыйы булған кешеләр юл йөрөүҙән ҡурҡмаһын – балабыҙ саҡ ҡына ла мыжыманы. Ә инде пляжда беҙҙең ҡыҙҙан да бәхетлерәкте табып булмаҫтай ине – ярты көн самаһы ғына тулҡындарға ҡарап ҡурҡыңҡырап торҙо ла, тиҙ генә өйрәнеп тә китте. Декрет ялында ултырған ҡатыным да бик ҡәнәғәт. Юҡһа, бала тапҡандан һуң тормошом ныҡ ауырлашыр, бер ниндәй ҙә ял итеү булмаҫ, тип ҡаңғыра ине.\nҺүҙ ҙә юҡ, Башҡортостаныбыҙ ҙа бик матур. Ләкин үҙебеҙҙә ял итә алмайым – ауылға ҡайтһаң, бесәне, баҡсаһы, тағы әллә күпме бөтмәҫ мәшәҡәт көтөп кенә тора. Ауылда бот күтәреп аҙна буйы йылға буйында ҡыҙынып ятып булмай бит инде – күңел дә сыҙамай, оло йәштәге атайым да әрләп ташлаясаҡ. Ә ял итке килә. Шуға ла “ете диңгеҙ аръяғына” ҡасып тигәндәй барып киләбеҙ.\nСығыу ваҡыты 31-05-2013, 11:32 | Ҡаранылар: 828


Күмертауҙа уҡыуҙы тамамлаған йәштәрҙе эшкә урынлаштырыу юғары кимәлдә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nКүмертауҙа уҡыуҙы тамамлаған йәштәрҙе эшкә урынлаштырыу юғары кимәлдә\n14:00, 3 сентября 2010 Иҡтисад\nБашҡортостандағы район һәм ҡалаларҙың мәшғүллек үҙәктәре сығарылыш уҡыусыларын эшкә урынлаштырыу буйынса әүҙем эш алып бара. Ыңғай өлгөләрҙең береһе – Күмертау. Көн элгәре булып үткән БР Хөкүмәтендәге халыҡты эшкә урынлаштырыуға булышлыҡ итеү координацион комитетының ултырышында Күмертауҙың Мәшғүллек үҙәге директоры Нина Александрова, 31 авгусҡа ҡарата ҡала предприятиелары менән стажерҙарҙы ҡабул итеү тураһында бер нисә килешеү төҙөлгән, тип белдерҙе. Был эште дауам итеү планлаштырыла. Стажировка дүрт ай ярым ваҡытты ала.\n1 сентябргә ҡарата Күмертауҙа йәмғеһе 591 эшһеҙ иҫәпләнә, — тип билдәләне Нина Александрова. – Ағымдағы йылда беҙгә уҡыуын тамамлаған 145 кеше мөрәжәғәт итте. Шуларҙың 120-һе эшкә урынлаштырылды. Белгестәрҙең күбеһе Күмертау авиация производство предприятиеһында эш тапты. Шулай уҡ алты кеше быйыл ҡайтанан әҙерлек үтеүгә йүнәлтелде.\nСтажировка темаһын ултырышта «Стәрлетамаҡ станоктар эшләү заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Владимир Жаринов дауам итте.\n— Былтыр беҙ 19 сығарылыш уҡыусыһын стажировкаға ҡабул иткәйнек, быйыл – берәүгә күберәк булды, — тине ул. – Башлыса инженерҙар һәм технологтарҙы алабыҙ.\nЗавод етәксеһе йәш белгестәр менән эшләүҙәге бер нисә проблеманы билдәләне. Йыш ҡына практика армияға саҡырылыуҙары арҡаһында туҡтатыла: 2009 йылда бер нисә кешегә ошо сәбәпле практикаһын өҙөргә тура килгән. Бынан тыш, бөтә йәштәр ҙә билдәләнгән ваҡытта заманса станоктарҙа эшләүҙе үҙләштерә алмай. Владимир Жаринов фекеренсә, стажировка ваҡыты алты айҙан да кәм булмаҫҡа тейеш.\nТеги: БР Хөкүмәте, ултырыштар, эш менән тәьмин итеү


Матбуғат — йәмғиәтте этәреүсе көс\nМин «Ватандаш» журналына даими яҙылып, уны ентекләп уҡып барам. Башҡортостаныбыҙ, халҡыбыҙ өсөн ифрат әһәмиәтле, кәрәкле, төплө, бай йөкмәткеле, алыштырғыһыҙ баҫма, тип иҫәпләйем. Быуаттар төпкөлөнән алып милләтебеҙҙең бөтә булмышын, бөгөнгөһөн яҡтыртҡан, киләсәгебеҙҙе ҡайғыртҡан, һәр зыялының өҫтәлендә урын алырлыҡ журнал ул.\nӘммә «Ватандаш»тың 2018 йылдағы беренсе һаны тышлығында «Где и сколько нас читают» тигән күҙгә ташланып торған мәғлүмәттәр менән танышҡас, ошо хатымды яҙырға булдым. Аңламаҫлыҡ бындай вайымһыҙлыҡтың сиге бармы икән? журналға республикабыҙҙың бик күп ҡала, райондарында яҙылыуҙың бик насар, юҡ менән бар араһындағы торошон күҙ уңында тотам.\nЭйе, ҡыҙғанысҡа, бөтә гәзит- журналдарҙың да тираждары һуңғы йылдарҙа шаҡтай кәмене. Бының төп сәбәптәренең береһе башҡа мәғлүмәт сараларының, бигерәк тә интернеттың, ғәжәп тиҙлек менән йылдам үҫеүе булһа, икенсенән, беҙҙең капитализм өйрәткән баҙар иҡтисады, идеологияһыҙ дәүләттә йәшәргә маташыуыбыҙҙа.\n«Ватандаш» тураһында һүҙемде дауам итеп шуны әйтер инем: унда, башҡа күп баҫмаларҙан айырмалы рәүештә, мәҡәләләр башҡорт телендә генә түгел, урыҫ телендә лә баҫыла. Йәғни журналды бөтә күп милләтле республика халҡы ла уҡый ала. Икенсенән, журналдарҙы, гәзиттәрҙән айырмалы, һаҡларға, файҙаланырға уңайлы. Мин үҙем «Ватандаш»ты тәүге һаны донъя күргән 1996 йылдан бирле даими алдырам һәм бөгөнгө көнгә тиклем һаҡлайым. Һәр йылдағы 12-се һанынан, кәрәк икән, 21 йыл осоронда нәшер ителгән 250-ләп журналда баҫылған мәҡәлә, яҙмаларҙы тиҙ генә табып була.\nУҡый башлаһаң, журналдан айырылып булмай. «Ватандаш» — илебеҙ, Башҡортостаныбыҙ өсөн айырыуса ҡатмарлы, ҙур үҙгәрештәр кисергән, яуаплы осорҙарҙың йылъяҙмаһы . Журналдың тәүге баш мөхәррире Ғайса Хөсәйенов етәкселегендәге мөхәрририәт, 24 иң арҙаҡлы шәхестәребеҙ ҙ ә н торған кәңәшселәр ҡоро «Ватандаш»ты халҡыбыҙға хеҙмәт итергә оло юлға сығарған. Уның тиражы 1997—2005 йылдарҙа 6100—6470 данаға еткән. Был күрһәткес 2010 йылда 4000, 2015 йылда — 1980, хәҙер 1220 данаға тиклем төштө.\nБындай хәлде юғарыла әйтеп киткән сәбәптәр менән генә аңлатһаҡ, минеңсә, дөрөҫ булмаҫ. Сөнки бөгөн дә, күреүебеҙсә, «Ватандаш» журналын алдырыусылар һаны Баймаҡ районында — 54, Нефтекама ҡалаһында — 42, Ҡырмыҫҡалы районында — 31. Белорет ҡалаһы, Бөрө, Тәтешле, Краснокама, Әлшәй, Туймазы райондарында, Сибай ҡалаһында 20 дананан күберәк алдыралар.\nӘ бына Октябрьский ҡалаһында, Стәрлетамаҡ районында журналға яҙылмайҙар. Мәсетле, Дыуан, Ҡыйғы, Балтас, Бүздәк, Ғафури, Бөрйән, Федоровка райондарында журналды алдырыусылар һаны 1—2-нән артмай. Ҡыҙғанысҡа, шундайҙар и с ем л е г е н ә Стәрлетамаҡ (2 дана), Салауат (1 дана) ҡалалары ла инә. Баш ҡалабыҙ Өфөлә 14 мең самаһы кешегә бер журнал тура килә. Бындай хәлде нисек аңлатырға? Был ҡала, райондарҙа мәғариф, мәҙәниәт учреждениелары, дәүләт, муниципаль органдарының тармаҡлы структуралары юҡмы? Әгәр ҙә уҡыу йорттарының, китапханаларҙың һәм башҡа мәҙәниәт учреждениеларының республика буйынса дөйөм һанын килтерһәк, ул унлап меңгә лә етер. Әгәр ҙә уларҙа эшләгән уҡытыусыларҙы, мәғариф, башҡа учреждениелар хеҙмәткәрҙәрен дөйөмләштереп һанаһаҡ, башҡа тармаҡтарҙа эшләп йөрөгән зыялыларыбыҙҙы ҡушһаҡ, был һан йөҙләп меңгә лә етер.\nНисек инде уҡыу йорттарында, китапханаларҙа «Ватандаш» журналы юҡ?\nМатбуғатҡа яҙылыуҙа шәхсән кешеләргә ҡағылһаҡ, «аҡса юҡ, етмәй» тигән һүҙҙәрҙе ишетергә тура килә. Был халыҡтың байтаҡ ҡына өлөшө өсөн ысынбарлыҡ, ысынлап та, эш хаҡы түбән. Ләкин бик күптәр өсөн был хәҙер ғәҙәткә ингән һылтау ғына. Йылына 3—4, йә булмаһа 2—3 дана гәзит-журналға яҙылыу өсөн күпселегебеҙ аҡса бүлә ала, хәйерсегә лә әйләнмәйбеҙ. Ҡыҙғанысҡа, дөрөҫлөк шунда, беҙҙең үҙаңыбыҙ, мәҙәни кимәлебеҙ, рухи ҡиммәттәребеҙ емерелә, юҡҡа сыға. Беҙ аҡса, матди донъя ҡолона әйләнәбеҙ. Яҡшы, заманса йәшәүгә ынтылыу ул тәбиғи хәл, беҙҙе алға этәргән көс. Тик рухиәт донъяһын, беҙҙе кеше иткән ҡиммәттәрҙе былай юғалтһаҡ, беҙҙең балаларыбыҙ, ейән-ейәнсәрҙәребеҙ кем булыр һуң? Ниңә беҙҙең йәмғиәтебеҙҙә ошондай кире күренештәр нығына, нисек был күренешкә ҡаршы торорға? Беҙҙең йәшәү рәүеше, тормош ҡағиҙәләре закондар менән генә билдәләнмәй, уны рухи ҡиммәттәр, йәмғиәтебеҙ идеологияһы (был һүҙҙән ҡурҡмайыҡ) көйләй.\nБеҙҙе донъяла иң күп уҡыусы ил кимәленә күтәргән совет власы осоронда матбуғаттың йөкмәткеһе генә түгел, күпме таратылыуы ла билдәләнде. Әммә хәҙер заман башҡа, заң башҡа, тигәндәй, донъя икенсе, тик үткәндәге тәжрибәне лә оноторға ярамай. Дөрөҫ, әле лә матбуғат таратыуға ҡағылған күрһәтмәләр (план, задание) бирелә. Әммә улар йәмғиәт ҡиммәттәрен сағылдырмай, уларҙың үтәлеше лә үҙ ағышына ҡуйылған, бер ниндәй ҙ ә яуаплылыҡ төшөнсәһе лә юҡ. Мин был таяҡтың башын ҡала, район хакимиәттәре башлыҡтарының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫарҙарына йүнәлтер инем. Әйтергә кәрәк, ҡыҙғанысҡа, күп етәксе хеҙмәткәрҙәр, шул иҫәптән дәүләт учреждениеларында эшләгәндәр ҙә, гәзит- журналдарға яҙылыуҙа үҙҙәре лә үрнәк күрһәтмәй. Халыҡ әйтһә, хаҡ әйтә бит, ысынлап та, нисек «балыҡ башынан серей» тигән әйтемде иҫкә төшөрмәҫкә.\nБөгөнгө йәмғиәттәге кире үҙгәрештәр бигерәк тә милли матбуғаттың бәкәленә һуға. Шуға күрә республикабыҙ етәкселеге, хөкүмәт органдары матбуғат сараларына тел менән дә, матди яҡтан да тейешле ярҙам күрһәтһен ине. Был уңайҙан, минеңсә, йылына бер-ике тапҡыр район, ҡалаларҙың хакимиәт башлыҡтарының социаль мәсәләләр буйынса урынбаҫарҙары йыйылып, матбуғатҡа ҡарата төплө һөйләшеү, аныҡ бурыстар, яуаплылыҡ тураһында һүҙ алып барһа, ыңғай үҙгәрештәр көттөрмәҫ ине.\nМатбуғат — йәмғиәтебеҙҙең булмышы, халҡыбыҙҙың йәшәү, рухи ҡиммәттәре һағында торған мөһим көс . Әҙәбиәте беҙҙең сығанағы ла гәзит-журналдарҙа, тимәк, матбуғатты яҡлау, һаҡлау әҙәбиәтебеҙҙе лә һаҡлау тигән һүҙ.\nБыл уңайҙан аҡыл эйәһе Ризаитдин Фәхретдиновтың һүҙҙәрен иҫкә төшөрәйек: «Әҙәбиәтһеҙ халыҡ — үлек. Үҙ әҙәбиәтен онотҡан халыҡ үлемгә дусар ителгән».\nОшо юлға төшмәҫ өсөн бергәләшеп барыһын да эшләйек, ватандаштар!\nРәсәй, Башҡортостан журналистар союзы ағзаһы


Республика мәктәптәрендә быйыл сығарылыш кисәләре 27 июндә онлайн уҙғарыла.\n«Беҙ балаларҙың байрамы булырға тейешлеген аңлайбыҙ, әлбиттә. Барыһы ла яҡшы булһа, санитар табиптарҙың рөхсәте менән 25 июлдә имтихандарҙан һуң ошондай кисәләр ойоштора алырбыҙ тип уйлайбыҙ», — тине Башҡортостандың мәғариф һәм фән министры Айбулат Хажин «Мәғариф сәғәте»ндә.\nЛәкин республика башлығы һүҙҙәренсә, бындай шарттарҙа әлегә бер нәмә лә әйтеп булмай, республикала ошо эш версияһын һәм Мәғариф министрлығы планын күҙ уңында тоталар.\n«Иң мөһимен әйтергә теләйем. Сығарылыш кисәләрендә уҡыусыларыбыҙҙың эсеүе бик әшәке! Сығарылыш балы алкоголь ҡулланыу өсөн сәбәп түгел икәнен аңлатырға кәрәк», — тип иҫкәртте Радий Хәбиров.\n«Мәғариф сәғәте»ндә Берҙәм дәүләт имтиханына әҙерлек тураһында ла һүҙ барҙы. Ул 3 июлдә башлана. Етди сәбәптәр буйынса июлдә имтихан бирә алмағандар өсөн августа өҫтәмә осор ҡаралған. Мәғариф һәм фән министры Айбулат Хажин һүҙҙәренсә, Берҙәм дәүләт имтиханын ҡабул итеү пункттарында санитар контроль тәьмин ителгән. Мәктәп автобустары көнөнә ике тапҡыр антисептиктар менән эшкәртелергә тейеш.\nБынан алда «Башинформ» республикала 17 меңдән ашыу уҡыусының Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырырға йыйыныуы тураһында хәбәр иткәйне. Улар өсөн 110 имтихан пункты асыла.


ЙӘШ МОДЕЛЬЕРҘАР МӘКТӘБЕ\nСибай ҡалаһының Төҙөлөш һәм сервис колледжы һуңғы йылдарҙа күҙгә күренеп үҙгәрҙе. Тынғыһыҙ, энергияһы ташып торған етәксе Fайса Әхмәҙулла улының тырышлығы менән уҡыу йортоноң эшмәкәрлегенә бик күп яңылыҡтар индерелде. Заман талабына ярашлы, бында эшсе һөнәрҙәрен арттырыу һәм үҫтереү өсөн күп көс һалалар, йәштәргә сифатлы һөнәри белем биреү өҫтөндә маҡсатлы эш алып баралар.\n2016 йылдың февралендә колледжда барлыҡҡа килгән Мода театры ла ошо яңырыуҙың бер емеше. Бында кейем бесеүсе һәм тегенсе һөнәрен үҙләштереүсе ҡыҙҙар үҙҙәрен модельер ролендә һынап ҡарай, береһенән-береһе матур коллекциялар булдыра. Йәш модельерҙарҙың уңыштары ла байтаҡ. 2016 йылда улар халҡыбыҙҙың милли кейемдәренә арналған «Ирәндек ынйылары» коллекцияһы менән Өфөлә В.Зайцевтың Мода йорто тарафынан уҙғарылған Бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашып «Этно» номинацияһының еңеүсеһе булалар. Силәбелә үткәрелгән «Көмөш еп» Бөтә Рәсәй фестивалендә һәм Магнитогорск ҡалаһында уҙған «Ташҡын» Халыҡ-ара бәйгеһендә лә сибайҙар 1-се урындарҙы яулай. Әле студенттар Өфөлә һәм Мәскәүҙә буласаҡ ярыштарға әҙерләнә башлаған.\nКүптән түгел колледждың 22-се «Кейем бесеүсе» бүлеген тамамлаусы 4-се курс студенттары диплом эштәрен яҡланы. Йәш кейем бесеүселәр һәм тегенселәр уҡыу йорто директоры Fайса Әхмәҙулла улы Хәсәнов етәкселегендәге мәртәбәле комиссияны үҙҙәре ижад иткән коллекция менән таныштырҙы, уларҙың һорауҙарына яуап бирҙе.\nFайса Әхмәҙулла улы студенттар тормошондағы был мөһим сараны асып, былай тине:\n—Үҙебеҙҙең колледж нигеҙендә һөнәри белем биреү технологиялары үҙәге ойошторорға ниәтләйбеҙ. Ҡаланың башҡа уҡыу йорттарын, балалар художество мәктәптәрен хеҙмәттәшлек итергә саҡырабыҙ. «Сибай—кәсепселек үҙәге» лозунгыһы аҫтында халҡыбыҙҙың боронғо кәсептәрен үҫтерергә кәрәк. Әле ҡаланың таш эшкәртеү өлкәһендә эшләүсе эшҡыуарҙар менән һөйләшеү алып барабыҙ. Киләсәктә үҙебеҙҙең колледжда мозаика эшләүсегә, йәғни ваҡ таштарҙан һүрәт йыйыусыға уҡытырға иҫәп тотабыҙ. Беҙҙең маҡсат—художество фекерләүе булған оҫталарҙы үҫтереү. Белеүегеҙсә, борон һәр ауылда үҙ эшенең оҫталары, танылған кәсепселәр йәшәгән. Йәмәғәтселек һәр ваҡыт оҫталарҙың эшенә мохтаж. Шуға күрә, студенттарҙың һәләтен асыу, уны артабан үҫтереү—беҙҙең төп бурысыбыҙ. «Урал батыр» эпосы буйынса ижад ителгән кейемдәр коллекцияһы бик уникаль һанала. Киләсәктә сығарылыш студенттарының эштәре республика һәм Рәсәй киңлектәрен, ҙур подиумдарҙы яулаһын тигән теләктә ҡалабыҙ. 2020 йылда Өфөлә Бөтә донъя фольклориадаһы уҙғарыласаҡ. Был киң масштаблы сараға әҙерләнә башланыҡ та инде.\nЙәш модельерҙар был көндө беҙҙе «Урал батыр» эпосы мотивы, геройҙары буйынса ижад ителгән кейемдәр коллекцияһы менән таныштырҙы. Оҫта ҡуллы кейем бесеүсе һәм тегенселәрҙең диплом эшен уҡытыусылар, эш биреүселәр ҡарап баһаланы. Моделдәр ролендә 1-2 курс егеттәре һәм ҡыҙҙары сығыш яһаны.\nИң беренсе булып үҙенең диплом эшен Әблүзина Зәлиә күрһәтте. Ул Ҡәһҡәһәгә костюм, салбар, жилет, юбка һәм баш кейеме теккән. Зәлиә был ҡатмарлы костюмды бесеү һәм тегеү технологияһы менән таныштырҙы. Эш барышында кейеҙҙе туҡыу һәм тире менән эшләү, материалға киткән сығымдар, костюмдың ни хаҡҡа төшөүе хаҡында ентекләп һөйләне.\nИкенсе коллекция—Гөлөстан костюмы. Был эште жюри хөкөмөнә Юхно Татьяна сығарҙы. Йәшел төҫлө күлдәктән һәм жилеттан торған ҡатын-ҡыҙҙар костюмы барыһының ла оҡшаны. Күлдәктең итәге өс ҡатлы һәм ул төрлө төҫтәге сәскәләр менән биҙәлгән. Татьяна был костюмды тегеү өсөн атлас, йөн, флизелин туҡымалары ҡулланған. Ерҙән күккә тиклем артылған донъя күсәрен символлаштырған коллекция юғары баһа алды.\nМәхийәнова Зөбәржәт Урал батырҙың улы Иҙелгә теккән костюмды тәҡдим итте. Салбар һәм жилеттан торған коллекцияны әҙерләү әллә ни ауыр булмаған. Әммә жилетҡа машина ярҙамында декоратив сигеү һалғанда ҡатмарлыҡтар килеп сығыуын әйтте Зөбәржәт.\nЖюри ағзалары Ишбирҙина Диана, Кудряшева Анастасияның Йәнбирҙе ҡарт һәм Зәрҡум өсөн теккән костюмдарын уңышлы тип билдәләне. Ҡыҙыл дипломға дәғүә итеүсе студент Никифорова Викторияның «Һомай» костюмы ла юғары баһа алды. Гел 5-ле билдәһенә өлгәшеүсе Шәрипова Гөлнәфис «Урал батыр» эпосының төп геройы—Уралға костюм теккән ине. Ирҙәр күлдәге, салбар, камзул һәм бүректән торған коллекция бик ябай һәм матур килеп сыҡҡан.\nБыл көндө бөтәһе 11 студент диплом эшен яҡлап сыҡты. Уларҙың барыһы ла жюри тарафынан ыңғай баһаланды. «Бесеүсе» бүлеген тамамлаусы сығарылыш студенттары юғары категориялы уҡытыусы Зөлфиә Камил ҡыҙы Биктинаға, производство белем биреү мастеры Гөлфиә Ярат ҡыҙы Ниғмәтуллинаға, коллекцияларҙың рәссам-дизайнеры Дилә Хөснулла ҡыҙы Рәхмәтуллинаға, уҡыу эше буйынса директор урынбаҫары Ирина Петровна Плотниковаға ҙур рәхмәтле. Ә уҡытыусылар иһә бесеүсе һәм тегенсе һөнәрен үҙләштереүсе ҡыҙҙарға киләсәктә күңелдәренә оҡшаған эш, шөғөл табып йәшәүҙәрен теләне.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КҮҢЕЛ БАЙРАМЫ БУЛДЫ БЫЛ! - 2016 - Мәҡәләләр\nКҮҢЕЛ БАЙРАМЫ БУЛДЫ БЫЛ!\n27 майҙа "Евразия йөрәге" Халыҡ-ара сәнғәт фестивале сиктәрендә "Ҡурай-фест" ҡурай байрамы үтте. Салауат Юлаев майҙанындағы тәбиғи амфитеатрҙа йәйелдерелгән күркәм тамашала ул көндө киске сәғәт 7-нән төн уртаһына тиклем ҡурай моңо өҙөлмәне. Фестивалде ҡарарға 10 меңләп кеше килгән тинеләр.\nШуныһы иғтибарға лайыҡ: был көндө ҡурай оркестрҙағы бихисап музыка ҡоралдары менән бер рәттән сығыш яһап, үҙенең юғары сәнғәт өлгөһө булыуын, сикһеҙ мөмкинлектәргә эйә икәнен раҫланы. Ҡурайсы егеттәребеҙ башҡорт ҡурайының ошо мөмкинлеген, дәрәжәһен күтәреп, халҡыбыҙ көйҙәрен генә түгел, сит милләт музыкаһын да уйнап ишеттерҙе, төрлө мәҙәниәттәрҙе ҡулға-ҡул тотондороп, тәбиғи амфитеатр яланы буйлап сәфәргә сығарҙы. Ул моң ошонда килгән һәр кемдең күңеленә үҙенсә юл ярҙы, үҙенсә ишек шаҡыны. Башлыса, оҡшаттылар. Төрлө милләт кешеләренең һәр сығыштан һуң ҡайнар алҡышлауы, берәүҙең дә амфитеатрҙы ташлап китмәүе шул хаҡта һөйләй. Бәлки, улар концерт финалына сығасаҡ виртуоз ҡурайсы Роберт Юлдашевты һәм уның "Ҡурайсы" ансамбле сығышын көткәндер? Булыуы бик мөмкин. Сөнки уны беләләр, таныйҙар, баһалайҙар. Ә Роберт ағай өмөттәрҙе аҡланы. Уның сығышы ҡурай моңон бөтөнләй аңламаған кешене лә тетрәндерерлек, күккә күтәрерлек булды. Афарин, Роберт ағай, мең йәшә! Фекерҙәребеҙҙе байрамды тамаша ҡылғандарҙың бер нисәүһе дауам итә:\nФидаил Уразаҡов, Өфө ҡалаһы: Был фестивалгә ғаиләбеҙ менән килдек. Халҡыбыҙҙың ошондай мәҙәни сараларының бөтөнөһөнә лә йөрөп өлгөрөргә тырышабыҙ. Сәнғәт солғанышында йәшәйбеҙ. Ҡурай моңона үлеп ғашиҡбыҙ. Ошондай байрамдарҙа халҡыбыҙҙың мәҙәни кимәлен күреп була. Әле бик һөйөнөп йөрөйөм: үҫәбеҙ, тим! Әлеге тамаша халыҡ-ара кимәлдәге башҡа концерттарҙан, фестивалдәрҙән бер ҙә кәм түгел! Мин үҙем Өфөлә уҡыным, бында бик күп ижади кешеләрҙе беләм. Үҙемде ижади мөхиткә яҡын кешеләр рәтенә индерә алам. Һөнәрем буйынса рәссаммын. Дөрөҫөрәге, рәссам булараҡ, түл йыям. Халҡыбыҙҙың ошондай күркәм сараларында күңел-ҡаҙнама моң тултырам. Күңелеңдә моң булмай тороп, ижадсы булып булмай бит ул: һынлы сәнғәттә лә, музыка сәнғәтендә лә, һүҙ сәнғәтендә лә.\nУрал Ишбирҙин, Өфө ҡалаһы: Оҫта ҡулында ҡурай кеше менән йыһанды берләштерә торған үткәргескә әйләнә. Беҙҙең ҡурайсылар араһында ошо кимәлгә еткәндәр бар, шул ҡыуандыра. Роберт Юлдашев, мәҫәлән. Ул ҡайһы урында тороп ҡурай уйнай башламаһын, янына мотлаҡ халыҡ йыйылып китәсәк, иманым камил. Сит илдә булһынмы, беҙҙең илдәме - айырма юҡ... Әле бына бер тамашасы билендәге ҡурайын алып, беҙгә һыҙҙыртып күрһәтте. Әгәр ул Роберт һымаҡ аһәңләнеп, әҫәрләнеп, бөтөн йөрәген ҡушып уйнап ебәрһә, бар ғәм уның тирәләй йыйылып китер ҙә, тағы уйнауын һорарҙар ине. Ләкин ҡурайсылыҡ һәләте уйнаусының үҙенең генә йөрәген дөрләтеп, тоҡандырып ебәрергә етә икән, был да бик шәп!\nНимә ул ҡурай, тигәндә, беҙ уны башҡорт халҡының музыка ҡоралы, тип күҙ алдына килтерәбеҙ. Шулай ҙа, төптән уйлап ҡараһаң, тарихты иҫкә төшөрһәң, уның билдәләнеше, ҡулланылышы тағы ла етдиерәк: ҡурай ул - күңел теле. Тел менән әйтеп, һүҙ менән аңлатып булмаған саҡтарҙа ир-аттар ҡурай менән үҙ уйын белдергән, күңел һыҙланыуын баҫҡан. Әлеге сарала ҡурайҙың үҙенсәлектәре, мөмкинлектәре бер аҙ асыҡлана төшһә лә, уның ысын урынын, тәғәйенләнешен асыҡларға кәрәктер әле. Бәлки, беҙҙең быуын да уны асыҡлап та өлгөрмәҫ. Балаларыбыҙ, ейәндәребеҙ дауам итер был эште. Һәр хәлдә, минең өсөн ҡурай музыка ҡоралы ғына түгел...\nҠурай байрамын Илгиз ИШБУЛАТОВ күҙәтте.\nЯҙылған: 27.06.16 | Ҡаралған: 710


Яңы йылдан һуң Өфөнән Волгоградҡа тура рейстар асыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n15:51, 13 декабря 2019 Йәмғиәт\nЯңы йылдан һуң Өфөнән Волгоградҡа тура рейстар асыла Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\n2020 йылда Өфөнән Волгоградҡа тура авиарейстар асыла. Герой-ҡаланан Башҡортостандың баш ҡалаһына беренсе самолет 13 ғинуарҙа юллана. Уны Utair авиакомпанияһы дүшәмбе, шаршамбы һәм шәмбе көндәрендә башҡара. Юлға 2 сәғәт 35 минут ваҡыт китә.\nБер яҡҡа билеттың минималь хаҡы – 3 308 һум. Ошо суммаға пассажир үҙе менән 5 килограмлыҡ ҡул йөгөн алырға мөмкин. 20 килограмлыҡ багаж өсөн тағы 2 499 һум түләргә кәрәк.\nТашыусы киләһе йылда йәнә бер рейс асылыуы тураһында белдерҙе. Мартта Өфөнән Пермгә осорға мөмкин. Юлға 50 минут ваҡыт кәрәк.\nТеги: авиарейстар, авиаташыуҙар


Ауыл хозурлығын бағыр һәм әтәс тауыштары ишетер өсөн ауы лғаҡайтыу мотлаҡ түгел. "Ростов" туҡталышындағы Өфө приборҙ ар төҙөү берекмәһенең паркына барып ял итеп ҡайтыу ҙа етә. С ергей Смольников етәкселегендә завод эшселәре үҙ предприятие һы туҡталышында ысын хутор эшләп ҡуйған. Бында ҡойма, һарай , йәйге ҡыуыш, хатта ҡойо ла бар. Ә инде төрлө тереклек ҡайһ ы бер ауыл ихаталарына ҡарағанда ла күберәктер, моғайын.\nБер - ике йыл элек кенә был сквер ташландыҡ хәлдә, сүп - сар ояһына әйләнгән ине. Проблеманы хәл итеүгә директор Зин ур Насыров етәкселегендәге Өфө приборҙар төҙөү берекмәһе э шселәре тотона. Улар был урында парк, автоҡаласыҡ һәм балала р өсөн тере мөйөш төҙөргә ҡарар итә. Һәм элекке сквер күҙгә күренеп үҙгәрә башлай. Уны тал ботаҡтарынан үрелгән ҡойма ур атып ала, матур итееп эшләнгән сәскә түтәлдәре, эскәмйәләр, сәңгелдәктәр, уйынсыҡ аттар, төрлө төҫтәге батут һәм футбол ҡапҡалары барлыҡҡа килә. Ә инде эсендә компьютер салоны эшлә гән самолет үҙе генә лә ни тора! Тиҙҙән тереклек тә күрен ә башлай. Бына үлән өҫтөндә оҙонҡолаҡтар Кай менән Герда йөр өй. Улар тиҙҙән атай менән әсәй булырға йыйына. Күршелә Петя\n- петушок үҙенең сағыу төҫтәрҙәге "ғаиләһен" алып сыҡҡан. С ергей Смольников аңлатыуынса, улар ябай әтәс - тауыҡ түгел, ә американ тоҡомло икән. Әйткәндәй, хужалыҡта ябай үҙебеҙҙең\nтауыҡтар ҙа бар.\nБыл ҙур булмаған ихатаның төп хазинаһы - ике кәзәкәй - Ню ра һәм Мила. Улар - ысын артистар. Артҡы аяҡтарында йөрөй, һ икерә, әйләнә беләләр. Бер мәл циркачтар Нюрканы һатып алырғ а йыйынған, кәзә өсөн 500 доллар тәҡдим иткәндәр. Әммә хужал ар Нюра менән айырылышырға риза булмаған.\nҺүҙ ҙә юҡ, был сквер бик матур, уңайлы һәм унда өлкәндәр ҙә, балалар ҙа бик теләп килә. Был предприятие хеҙмәткәрҙәре нең тырышлығы емеше һәм уны улар бары тик йөрәк ҡушыуы буйын са башҡара.


Башҡортостан Сочиҙа 40 миллиард һумға инвестиция килешеүҙәрен төҙөнө\nИнвестициялар - бик көйһөҙ нәмә, ул уңыш ҡошо кеүек, тине журналистарға Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Сочиҙағы Рәсәй инвестиция форумында.\nРеспублика етәксеһе һүҙҙәренсә, форумда Башҡортостан 40 миллиард һумға инвестиция килешеүҙәренә ҡул ҡуйҙы, күләмле сараның төп мәғәнәһе шуға ҡайтып ҡалды ла инде.\n«Бында бик етди эш бара, һәр ҙур предприятие үҙенең тауары менән таныштыра, тәҡдим итә, осрашыуҙар тәғәйенләнә, эшлекле бәйләнештәр урынлаштырыла. Осраҡлы осрашыуҙар оҙайлы иҡтисади бәйләнештәр булдыра. Бөгөнгө форум күп көс талап иткән эш алдынан апофеоз булды. Килешеүҙәр, аҡса, инвестициялар шунда уҡ барлыҡҡа килмәй, - тине Хәбиров. - Форумдың икенсе мөһим темаһы - милли проекттар, әлеге ваҡытта республика хөкүмәте ошо мәсәьәлә өҫтөндә эшләй».\nРеспублика етәксеһе билдәләүенсә, бөгөн төбәккә һәм илгә инвестициялар йәлеп итеү темаһы бик мөһим. Уның фекеренсә, хәҙер хөкүмәткә «бөтә илдәрҙең пролетарийҙары, йыйылығыҙ» тигән кеүегерәк оран ташларға кәрәк.\n«Төрлө сәбәптәр буйынса йә тегендә, йә бында эшләгән һәм эшҡыуарлыҡ алып барған яҡташтарыбыҙ байтаҡ. Бурысыбыҙ - үҙебеҙҙекеләрҙе тыуған төйәккә ҡайтарыу, ә бындағыларҙың власҡа ышанысын тәьмин итеү. Сөнки эшҡыуар һәр саҡ һаҡ. Бына беҙ дәүләт хеҙмәтендә эшебеҙҙе юғалтыуыбыҙ ихтимал, ә эшҡыуар - бөтә нәмәһен. Әгәр эшҡыуарҙар власҡа ышанмаһа, бер нәмә лә килеп сыҡмай, - тип билдәләне Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы. - Мәҫәлән, республикабыҙҙа инвесторҙар менән «Инвестиция сәғәте» форматында осрашыуҙар үҙенең һөҙөмтәлелеген күрһәтте. Хөкүмәт ултырыштарын йыйырға кәрәкмәй, бында әлеге мәлдә кәрәк булған учреждение вәкилдәре йыйыла, инвесторҙар килә, проблемалар һәм бурыстар хаҡында һөйләй, һәм улар шунда уҡ хәл ителә. Инвестициялар - бик көйһөҙ нәмә, ул уңыш ҡошо кеүек».\nЖурналистарға интервьюһында Радий Хәбиров Башҡортостан менән Ҡырым Республикаһының үҙ-ара файҙалы иҡтисади хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре тураһында ла һөйләне.


Көрсөк ташҡыны ташырмы, Рәсәй ярын баҫырмы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Көрсөк ташҡыны ташырмы, Рәсәй ярын баҫырмы?\nКөрсөк ташҡыны ташырмы, Рәсәй ярын баҫырмы? 25.07.2012 // Иҡтисад\nЕвропаны көрсөктөң икенсе тулҡыны ҡаплап килә. Бөгөн күп илдәрҙең иҡтисадсыларын, сәйәсмәндәрен, етәкселәрен, 2008 йылдарҙағы хатаны ҡабатламайынса, һаҡланыу алымын ҡулланырға кәрәклеге борсой. Күмәкләгән — яу ҡайтарған, тиҙәр. Был йәһәттән Европа зонаһында тарҡаулыҡ һиҙелә — һәр кемгә үҙ “күлдәге” яҡын.\nБилдәле, Рәсәй иҡтисадсыларын да борсомай ҡалмай киҫкен хәл. Петербург иҡтисад форумында Рәсәй Президенты Владимир Путин асыҡтан-асыҡ былай тине: “Финанс һәм бюджет дефициты менән бергә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, мәсьәләне кисекмәҫтән хәл итеү дефициты ла бар. Алдынғы донъя иҡтисадының бөгөнгө эске сәйәси хәле, көндәлек ығы-зығылары арҡаһында күп аныҡ һәм принципиаль аҙымдарҙың сәйәси, партия, төркөм ҡаршылыҡтарына осрап килеүен күрәбеҙ. Ә яртылаш күрелгән саралар хәлде тик тәрәнәйтә генә”.\nКөрсөккә ҡаршы үҙ программабыҙ булыуына ҡарамаҫтан, уның “еле” беҙгә лә ҡағылыуы көн кеүек асыҡ. Тәү сиратта был донъя баҙарында нефткә хаҡ төшөүенә бәйле. Шулай ҙа ил башлығы Рәсәйҙең нефткә донъя хаҡтарына буйһоноуын кәметергә вәғәҙә итте. “2008 йылғы иҡтисади көрсөктә һыналған бөтә төр инструменттарҙы ла файҙаланасаҡбыҙ”, — тине ул. Беҙгә, ябай граждандарға, ил етәкселегенә, иҡтисадсыларына ышанырға ғына ҡала. Хәйер, тәүге көрсөктө ябай халыҡ әллә ни һиҙмәне лә шикелле. Тик быныһының килгәнен көтөп, “беҙҙең өсөн уйларҙар әле” тип кенә ятыу ярамаҫ. Ил ҡеүәте лә ғаиләнән башлана бит.\n“Европалағы рецессияның, Грециялағы хәлдәрҙең көрсөктө тәрәнәйтеүе, башҡа илдәргә лә ҡағылыуы, яңы донъя көрсөгөнә килтереүе ихтимал”, — ти Рәсәйҙең элекке финанс министры Алексей Кудрин. Уның әйтеүенсә, әгәр иҡтисади көрсөк 2008– 2009 йылдарҙағы һымаҡ булһа, беҙҙең илдең уны йырып сығыу өсөн бөтә мөмкинлектәре бар. Әгәр инде тәрәнерәк китһә, ҡыйынға тура киләсәк. Нисек кенә тимә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең һымаҡ иҡтисади яҡтан аяғына саҡ баҫып килгән илдәрҙең бәкәленә һуғасаҡ был хәл.\nЙыш ҡына шундай һорау тыуа: Рәсәй үҙенең тәбиғи байлыҡтары менән донъя иҡтисади көрсөгөнән сығыуға үҙ өлөшөн индерә аламы? Эйе. Ләкин БРИКС (Бразилия, Рәсәй, Һиндостан, Ҡытай, Көньяҡ Африка Республикаһы) тип йөрөтөлгән илдәрҙең һүҙенә әлегә, йомшағыраҡ итеп әйткәндә, ҡолаҡ һалмайҙар, дөрөҫөрәге, тырышмайҙар. Шулай ҙа егерме илде берләштергән “двадцатка”ның донъя иҡтисадына үҙ ҡарашы, унда үҙ урыны бар. Әгәр ҙә донъя финанс баҙарында, бигерәк тә Бөтә донъя валюта фонды эшендә был илдәр әүҙемерәк сығыш яһай алһа, киләсәктә, бәлки, әлеге һымаҡ иҡтисади көрсөктәр ҙә булмаҫ ине. Рәсәйгә уларҙың тулҡыны ныҡ ҡағылмаһын өсөн, ил иҡтисадын нефткә донъя хаҡтарынан мөмкин тиклем буйһоноуҙан ҡотҡарыу, ил бюджетын да нефть менән генә тулыландырыуҙан “азат итеү” мөһим. Кемдер беҙҙең тәбиғи байлыҡтарға хаҡ билдәләй икән, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡаҡшай барған Европа иҡтисады аша көрсөк тулҡыны беҙҙең ярҙарға ла нығыраҡ ҡағасаҡ.


“Тағы бала тапҡан!” йәки Ни өсөн беҙҙең йәмғиәттә күп балалы ғаиләләргә кире ҡараш?\n23 Декабрь 2018, 13:26\nБер балаһын эйәртеп барған йөклө ҡатын-ҡыҙға, бигерәк тә янындағыһы бәләкәй булһа, шелтәле ҡараш ташлаусылар бар. Бына, имеш, үҫкәнен дә көтмәгән, аҡсаға ҡыҙығып, тағы ауырға уҙған.Икенсе балаһы инде тыуып, коляскала йоҡлап ятһа һәм әсәй кеше транспортҡа инеп, өлкәнен ултыртырға буш урын эҙләй башлаһа... Ҡайһы берәүҙәр төртөп төшөрөр ине, валлаһи! Ә сабыйҙар өсәү булһа, «Барыһы ла һеҙҙекеме?» – тип ҡыҙыҡһыныу иң гонаһһыҙ һүҙҙәр. «Сегән таборы һымаҡ...» «Хәйерселек үрсетеп...» «Көтөүе менән өйөндә генә ятһа булмаймы икән?..» «Ниңә кәрәк булған? Хөкүмәт елкәһенә ултыртып...» Ҡайһы берәүҙәр тағы ла арттырып ебәрә әле: «Беҙҙең иҫәпкә йәшәйҙәр!» – тиҙәр. Йәнәһе, күп балалы ғаиләләргә ташламалар булдырыр өсөн башҡалар һалым түләргә мәжбүр. Кешеләрҙең уҫаллығына таң ҡалырһың.\nБер балаһын эйәртеп барған йөклө ҡатын-ҡыҙға, бигерәк тә янындағыһы бәләкәй булһа, шелтәле ҡараш ташлаусылар бар. Бына, имеш, үҫкәнен дә көтмәгән, аҡсаға ҡыҙығып, тағы ауырға уҙған.\nИкенсе балаһы инде тыуып, коляскала йоҡлап ятһа һәм әсәй кеше транспортҡа инеп, өлкәнен ултыртырға буш урын эҙләй башлаһа... Ҡайһы берәүҙәр төртөп төшөрөр ине, валлаһи! Ә сабыйҙар өсәү булһа, «Барыһы ла һеҙҙекеме?» – тип ҡыҙыҡһыныу иң гонаһһыҙ һүҙҙәр. «Сегән таборы һымаҡ...» «Хәйерселек үрсетеп...» «Көтөүе менән өйөндә генә ятһа булмаймы икән?..» «Ниңә кәрәк булған? Хөкүмәт елкәһенә ултыртып...» Ҡайһы берәүҙәр тағы ла арттырып ебәрә әле: «Беҙҙең иҫәпкә йәшәйҙәр!» – тиҙәр. Йәнәһе, күп балалы ғаиләләргә ташламалар булдырыр өсөн башҡалар һалым түләргә мәжбүр. Кешеләрҙең уҫаллығына таң ҡалырһың.\nБөгөн балаһы икенән артҡан икән, тимәк, ул ғаилә йә уңышһыҙ (неблагополучный), йә аҙ керемле (малоимущий). Бала аҡсаһына өмөт итеп «үрсегәндәр», имеш. Күп балалы ғаиләләргә мөнәсәбәттең бына шундайы ҡасан барлыҡҡа килде һуң? Һәм ни өсөн?\nБала аҡсаһы ла, ташламалар ҙа «ташҡа үлсәйем» хәтле генә. Ә бала кәрәк-ярағы, коляскаһы, санаһы, кейеме «ат хаҡы» тора. Сөнки етештереүселәр бәләкәстәрҙең тиҙ үҫкәнен белә. Яҙ кейгән аяҡ кейеме көҙгә ярамай. Ә баланы ялан аяҡ йөрөтөп булмай. Тимәк, ниндәй хаҡ ҡуйһаң да, атай-әсәй аласаҡ. Дарыуҙар менән дә шул уҡ хәл. Сабыйҙар йыш сирләй. Иммунитеты нығып, организмының ҡаршы тороусанлығы артҡансы дарыухана юлын бик күп тапарға тура килә. Балалар баҡсаһына, мәктәпкә киткән аҡсаны яҙып та, һанап та тормайым. Уныһы айырым һәм осһоҙ-ҡырыйһыҙ тема. Һүҙем башҡа хаҡында.\nБала тыуыу менән сиратҡа баҫһаң да, сабыйыңдың балалар баҡсаһына өс йәше тулмайынса китеренә өмөт бик аҙ. Ә «декрет аҡсаһы»н бер йәш тә алты ай тулыу менән туҡтаталар. Ғаилә эшләп йөрөгән бер атай аҡсаһына ҡарап ҡала. Билдәле, бындай хәлдә «сереп байып» булмай. Әммә өс бала тәрбиәләүселәр араһында етеш тормошта йәшәүсе уңышлы ғаиләләр ҙә күп бит. Хәйер, «етеш тормош» тигәнде һәр кем үҙенсә аңлай. Кемгәлер машиналы булыу ҙа етә, ә кемдер яхтаһыҙ интегә. Кемдер һәр балаға айырым бүлмә, сифатлы аҙыҡ, ҡиммәтле мәктәп, түңәрәктәр кәрәк, ти. Ә кемдер бала өсөн яҡшы йәшәү шарттары татыу ғаиләлә, йылы мөнәсәбәттәрҙә, атай-әсәй наҙында тип һанай.\nӘле ҡасан ғына беҙҙең өләсәйҙәр итәк тултырып бала тапҡан һәм яңы ғүмер бүләк итә алыуы менән ғорурланып, башын юғары тотоп йөрөгән. Уларға еңел булғанмы? Юҡтыр. Йәндән йән яралыу бер ҡасан да еңел бирелмәгәндер. Әммә эргә-тирәләгеләрҙең хөрмәте барлыҡ ғазаптарҙы юйғандыр. Ни бары бер быуат һәм тормоштоң аҫты өҫкә килгән. Әйткәндәй, балалар һаны өстән артып китһә, дүрт, биш һәм унан да күберәк булһа, ул ғаиләгә ҡарата йәмғиәт битарафҡа әйләнә. Ни өсөн икәнен белмәйем, әммә иң күп һүҙҙе өс балалы ғаиләләргә ишетергә тура килә.\nАртыҡ һүҙ ишетеп кәйеф ҡырмаҫ өсөн өсөнсөгә ауырға ҡалғанын һуңғы мөмкинлеккә ҡәҙәр йәшереп йөрөргә мәжбүр булғандар бар. Ә «аҡыллы кәңәш» бирергә тирә-яҡтағылар һәр ваҡыт әҙер. Туғандар ғынамы һуң?! Хатта акушер-гинекологтар ҙа был йәһәттән ҡалышмай.\n– Улығыҙ, ҡыҙығыҙ бар, «Әсәлек капиталы» алғанһығыҙ. Өсөнсө бала һеҙгә ниңә кәрәк? – тип аптыратты табип. Ни тип әйтергә лә белмәнем. Хәҙер өсөнсөгә бала табыр өсөн рөхсәт һорарға кәрәкме икән ни? – тип ғәжәпләнгән ине бер йәш ханым.\nЭш урынында күп балалы әсәйҙәргә мөнәсәбәт тағы ла ҡырҡыуыраҡ. Етәксе һәм хеҙмәттәштәре әле бер, әле икенсе балаһы менән «больничныйҙа» ятҡан, әле бер, әле икенсе балаһының йыйылышына сапҡан, телефон аша даими рәүештә уҡыусы балаларының хәлен белешеп торған (мәктәптән сыҡҡанмы, ҡайтып еткәнме, ашағанмы, дәресен әҙерләгәнме һ.б.) әсәйҙе, йомшағыраҡ итеп әйткәндә, «өнәмәй». Имеш, уның яҡшы һәм сифатлы эшләргә ваҡыты етмәй. Имеш, ул бер нәмәгә лә өлгөрә алмай. Балаларын түгел, хатта үҙен дә ҡарарға хәле ҡалмай. Шуға күрә «арҡырыһына йәйелә»... Бер балалы әсәй эшендә лә мәшәҡәт тыуҙырмай, балаһы ла ҡараулы, үҙенә лә ҡарап туймаҫлыҡ.\nИшле ғаиләлә бала, бәлки, аҙыраҡ уйынсыҡ күрәлер, иғтибарҙы ла туғандары менән бүлешергә тура киләлер. Әммә ҡайһы бер атай-әсәйҙәрҙең «фаберже йомортҡаһы» һымаҡ өф итеп торған берҙән-бер балаһына ҡарағанда тәрбиәлерәк, итәғәтлерәк булып үҫәлер ул. Сөнки ҙур ғаиләлә балалар коллективта йәшәргә, кәрәк саҡта терәк булырға бәләкәйҙән өйрәнә. Эш рәтен дә белеп үҫә ул. Киләсәктә торлағын да, машинаһын да үҙенә булдырырға, үҙ көсөнә таянып йәшәргә тура киләсәген белә. Ата-әсәһенең бөтөн балаларын да йорт-фатир менән тәьмин итергә көсө етмәйәсәген аңлай. Ә әҙергә-бәҙер үҫкән «берләс»тәргә, ғәҙәттә, асҡыстарҙы ҡулдарына тотторалар.\nЭй, күп баланы ғынамы һуң? «Әсәлек капиталы» бирелә башлағас, икенсеһен «аҡса өсөн генә табалар» тигән фекер киң таралды. Хәйер, дөрөҫлөктән ҡасып булмай. «Капитал» бирелгән беренсе йылдарҙа ысынлап та еңел аҡса яһарға уйлаусылар күп булған. Хатта яңы тыуған балаларҙың күпләп үлеү осрағы ла, статистика буйынса, шул йылдарға тура килә. Сөнки наркомандар, эскеселәр, аҡсаға алданып, күпләп бала тапҡан. Әммә, беренсенән, ул ажиотаж күптән үткән. Икенсенән, ғәфү итегеҙ, ике һәм унан да күберәк бала үҫтерергә теләүсе бүтән ғаиләләр улар өсөн яуап бирергә тейеш түгел.\n«Аҡса өсөн табалар» тип фекер йөрөтөүселәр ғаиләнең бер генә бала тәрбиәләргә теләмәүен иҫәпкә алмай башланылар. Торлаҡ шартын яҡшыртыр өсөн мөмкинлек тыуа һәм ғаилә уларҙан файҙалана икән, был насармы ни? Билдәле, берәү ҙә ул аҡсанан баш тартмай. Әммә шуның өсөн генә бала ла тапмай.\n«Әсәлек капиталы»на килгәндә, һуңғы йылдарҙа уға ла үҙгәрештәр тәҡдим итеүселәр бар. Мәҫәлән, «Аист на крыше» тигән ижтимағи ойошма вәкилдәре алдағы йылдарҙа көтөлгән «демографик соҡор»ҙо мөмкин ҡәҙәр еңелерәк сығыр өсөн 453 мең һумды икегә бүлеп, икенсе һәм өсөнсө балаға бирә башларға тәҡдим итә. Был өсөнсө бала табырға стимул буласаҡ, тиҙәр. Ә өс һәм унан да күберәк бала табыусылар һаны күп булған төбәктәрҙе әлеге программанан төшөрөп ҡалдырырға, өсөнсө бала өсөн түләүҙәрҙе (ҡайһы бер төбәктәрҙә быға тиклем түләнгән) бөтөрөргә тәҡдим ителә. Ошо төҙәтмәләрҙе индерһәләр, 2030 йыл аҙағына фаразланған һанға өҫтәп миллион ярым бала табырға мөмккиндәр (Авторҙар «Әсәлек капиталы»ның нәҡ 2030 йылға тиклем оҙайтылыуына өмөт бағлай). Етмәһә, 200 млрд һумды экономияларға ла мөмкин буласаҡ. Был документ Дәүләт Думаһының ғаилә, ҡатын-ҡыҙ һәм балалар эштәре буйынса комитетҡа тапшырылған. Уның яҙмышы нисек хәл ителер – әлегә билдәһеҙ.\nФәнни тикшереүҙәр университетының Демография институты фәнни хеҙмәткәре Алексей Ракша әйтеүенсә, «әсәлек капиталы» үҙенең “максимум”ын үтәгән. Программа ябылыуҙан ҡурҡып, икенсе бала табырға ниәтләгән ғаиләләргә «эште ҡыҙыуыраҡ тоторға тура килгән».\nСоциаль страховкалау дәүләт фонды мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ғаиләлә икенсе бала табыуҙың юғары нөктәһе 2016 йылдың йәйенә тура килгән. Ә хәҙер ҡапыл кәмей башлаған. «Әгәр ҙә ни ҙә булһа эшләмәһәк, йыл һайын тыуып килгән 2 млн бала урынына беҙ 1,3 млн менән генә тороп ҡаласаҡбыҙ, – ти Ракша\n“Демографик соҡор” тигәндәре 2018–2019 йылдарға тура киләсәк, тиҙәр. Сөнки 90-сы йылдарҙа тыуғандар үҙҙәре лә әҙ, бала табырға ла ашығып бармайҙар. Шуға күрә әлеге соҡорҙан еңелерәк сығыр өсөн йөклөлөк ваҡытында һәм декрет ялында кредиттерҙы туҡтатып тороуҙарҙы ла, өсөнсө бала тыуғас, ипотекаға субсидиялар биреүҙе лә, «Әсәлек капиталы» ҡулланышын киңәйтеүҙе лә тәҡдим итәләр. Әлбиттә, был бары тәҡдимдәр генә, әлегә ташҡа баҫылған һүҙ юҡ.\nРеспубликала беренсе бала тыуғас торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 300 мең һум күләмендә аҡса биреләсәге тураһында һүҙ ҡуҙғатылды. Йәш ғаиләләр шатланып ҡабул итте әлеге хәбәрҙе. Ҡуртымға фатир яллап торған йә ата-әсәһе менән ҡыҫыҡ бүлмәлә торған йәш ғаилә өсөн бик ҙур бүләк был. Миңә ҡалһа, быға йәше лә, ҡарты ла һөйөнөргә тейеш. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, пенсия йәшенә етеп килгән быуын вәкилдәре (әйткәндәй, теге 90-сы йылдар балаларының атай-әсәйҙәре) быны «йәш быуынды осондороу» тип ҡабул итә, шикелле. Имеш, улар заманында бала тапҡан өсөн аҡса булмаған, үҙҙәре тырышҡан, үҙҙәре үҫтергән. Балаһы тыуғас, дәүләт ярҙам күрһәтмәһә, шул уҡ «барыһын да үҙ көсө менән тапҡан» атай-әсәйҙәр ейән-ейәнсәренең торлаҡ шартын яҡшыртыуға байтаҡ өлөш индерергә мәжбүр буласаҡ бит...\nХөкүмәт тыуасаҡ балалар һанын һәр ваҡыт контролдә тоторға тырышҡан. Ҡасандыр быны балаһыҙлыҡҡа һалым түләтеү аша эшләһәләр, хәҙер, киреһенсә, бала тапҡан өсөн аҡса биреп башҡаралар. Сөнки киләсәк шул сабыйҙарға бәйле. Бала һаны аҙайған һайын киләсәктә эш көсөндәгеләр, һалым түләүселәр аҙая. Бөгөн «беҙҙең елкәлә йәшәйҙәр» кеүек һүҙҙәрҙән тартынмай «ут сәскән»дәр иртәгә олоғайып, шул балалар ҡулына ҡаласаҡ. Ана шул алдағыһын уйлап, кешеләр бөгөн миһырбанлыраҡ булһын ине. Һәр бала үҙ ризығы менән тыуа, тиҙәр. Берәү ҙә Ер йөҙөнә икенсе кеше өлөшөнә инеп тыумай.


Аҙна яңылыҡтары. Ҡайһы саҡта һатыуға сығарылған ҡурсаҡтарҙы күреп ҡотоң осорлоҡ\nҠурсаҡмы был, әллә ҡарасҡымы, тип уйлап ҡуяһың. Ә бит алалар. Сөнки был ҡурсаҡтар йәнһүрәттәр ярҙамында балаларҙың күңеленә үтеп инерлек итеп рекламалана. Ниндәй генә юғары хаҡ булмаһын ата-әсәй ер тырнап илаған сабыйына уны алырға мәжбүр була. Ҡурсаҡты ғына түгел, уның иптәшен дә, кейем-һалымын да, йортон, машинаһын да. Был мәҫәлән, һуңғы арала балаларҙың яратҡан йәнһүрәт геройҙары-монстер хай ҡурсаҡтары. Уларҙы күргән балала әсәлек инстинкты түгел, ә убырлы әбей сифаттары уянасаҡ. Күрһәң төшкә инерлек.\nХәйер, киләсәктә сит ил ҡурсаҡтарын һатыу тыйылыуы ихтимал. Рәсәйҙең уйынсыҡтар етештереү һәм һатыу ассоциацияһы ситтән индерелгән ҡурсаҡтарҙы тәрбиәүи һәм психологик экспертиза үткәреүҙе тәҡдим итә. Улар фекеренсә, Барби, Кен, винкстар һәм монстер хайҙар илдәге дини, әхлаҡи һәм милли ҡараштарға тап килмәй. Балаларға тәрбиәләүҙә ҡурсаҡтар ниндәй роль уйнай. Сабыйҙарға ниндәй уйынсыҡтар кәңәш ителә?\nСаманан тыш ҙур баш, килбәтһеҙ кәүҙә, бейек үксәле туфлиҙар - был барыһы ла һуңғы арала балаларҙың яратып уйнаған ҡурсаҡтары. Ҡайһы бер етештереүселәр хатта, уларҙың оят ерҙәрен дә күрһәтергә тартынмай. Был ҡурсаҡтар йәнһүрәт ярҙамында сабыйҙар күңеленә үтеп инә. Һөҙөмтәлә, уларҙа - йәнһүрәттә бар, ни өсөн мин дә юҡ, тигән фекер тыуа. Етмәһә, йәнһүрәт геройҙары ҡурҡыныс тарихлы.\nШулай ҙа бәләкәйҙән балаларына матур, тәрбиәүи йәнһүрәттәр күрһәткән ғаиләләр бар, тик улар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ишеғоловтар ике балаһын саф башҡорт теленә өйрәтеп, уйынсыҡтарҙы һайлауға ла етди ҡарай.\nҠурсаҡтар уларҙың күңелендә тәрән эҙ ҡалдыра, тәрбиәүи яҡтан мөһим роль уйнай, ти белгестәр. Шуға ла уйынсыҡтарҙы һайлағанда сағыулығына, матурлығына иғтибар итеү әҙ. Иң мөһиме баланың психикаһына нисек тәьҫир итеүен иҫәпкә алырға кәрәк.\nБалалар ҡурсаҡтарҙы тере йән итеп ҡабул итә, уның аша донъяға баға, уйынсығына бөтә иғтибарын бүлә. Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры хеҙмәткәрҙәре быны яҡшы аңлай. Шуға ла ижади коллектив хатта, кире геройҙарҙы ла яҡшыраҡ итеп күрһәтергә тырыша.\nРәсәйҙең уйынсыҡтар етештереү һәм һатыу ассоциацияһы фекеренсә, Барби, винкстар һәм монстер хайҙар илдәге дини, әхлаҡи һәм милли ҡараштарға тап килмәй. Уны ҡараған балалар сит ил йәнһүрәттәренән һуң бөтөнләй үҙгәрә.Телевизор алдына ултыртып беҙ баланың киләсәген, тәрбиәһен кемгәлер тапшырабыҙ килеп сыға. Үҙебеҙҙә лә матур ҡурсаҡтар эшләүселәр, уларға милли йөҙ-ҡиәфәт биреүселәр юҡ түгел.\n«Тормош һабаҡтары» дәреслеге авторы, яҙыусы Мәрйәм Бураҡаева ла атай-әсәйҙәргә балаларына ҡурсаҡ һайлағанда иғтибарлыраҡ булырға саҡыра.\nМилли кейемдәге был ҡурсаҡтар ябай уйынсыҡ ҡына түгел, ә өй биҙәге лә. Балаларҙы рухи яҡтан байыта. Үҙен башҡорт тип һанаған кешенең йортонда бындай ҡурсаҡтың булыуы мотлаҡтыр.


Концерттар » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Концерттар\nМиңлеғәфүр Зәйнетдинов – Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының уникаль солисы. Ул – республикала донъяның виртуоз ҡумыҙсыһы тигән исемде йөрөткән берҙән-бер музыкант. Уның ҡулында башҡорт ҡумыҙы ғына түгел, ә япон, филиппин, яҡут һәм башҡа халыҡ ҡумыҙҙары ла йәнләнә һәм тирә-яҡты илаһи моңға күмә.\nМиңлеғәфүр Зәйнетдинов башҡорт ҡумыҙын донъяның байтаҡ илендә танытыуға күп көс һала. Германияла уҙғарылған ҡумыҙсылар фестивалендә башҡорт халыҡ көйҙәрен ағас ҡумыҙҙа һәм ҡурайҙа оҫта башҡарып, ҡумыҙ сәнғәтен донъя кимәлендә үҫтереүгә тос өлөш индергәне өсөн дипломға лайыҡ була. Халыҡ-ара кимәлдә уҙғарылған конкурстарҙа, фестивалдәрҙә уның оҫталығын, маһирлығын һәр ваҡыт юғары баһалайҙар.\nТалантлы Мәсетле егетенең ташып торған ижад ҡомарына һоҡланырлыҡ. Филармонияның “Риүәйәт” фольклор ансамбле составында республикабыҙҙың район-ҡалалары мәктәптәрендә сығыш яһап, йәш быуында музыка сәнғәтенә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятыу, уларҙы эстетик тәрбиәләү буйынса ла әүҙем эшләй.\nМиңлеғәфүр Зәйнетдиновтың “Донъя сыңы” тип аталған концерты – донъя халыҡтарының иҫ киткес моңона мансылған тамаша. Унда япон, яҡут, филиппин халыҡтары ҡумыҙы яңғыраясаҡ. Шулай уҡ һеҙҙе Стәрлетамаҡ бейеү театры нәзәкәтле, гүзәл бейеү донъяһына алып китер. Римма Амангилдина, Рэм Гәрәев, Әлиә Нурғәлиева ла сығыш яһаясаҡ. 27 ноябрҙә киске сәғәт 7-лә башланасаҡ күркәм йыр-моң тамашаһына рәхим итегеҙ, дуҫтар!\nСығыу ваҡыты 21-11-2014, 10:58 | Ҡаранылар: 1388


Енәйәт Яуаплылығына Енәйәт Эштәре Буйынса Адвокат - Бөтә донъя юристар! Интернет-кафе адвокат менән юридик.\nЕнәйәт Яуаплылығына Енәйәт Эштәре Буйынса Адвокат\nБыл система аҡш-тың хоҡуҡи, енәйәтем язаһы булып мөмкин кеше өсөн, әгәр уның ғына енәйәт ҡылған өсөн хөкөм ителеп, енәйәт яуаплылығына ҡарап булғандырБыл мәҡәләлә ҡарала, енәйәт яуаплылығынан тора был. Граждандар өсөн яуаплы фекер алышырға, мәҡәлә тураһында беҙҙең граждандар яуаплы ҡара. Енәйәт-был енәйәттәргә ҡаршы дәүләттең, һәр илдең ҡануниәтен енәйәт тип билдәләне. Закон юҡ-ул енәйәт, енәйәт кодексында яҙылған һәм федераль штаты йәмғиәте танылған һәм әлегә ул түгел. Беҙ мөмкин, тип иҫәпләй һәр ваҡыт хәрәкәттә булған ерҙә енәйәт йәки билдәле бер енәйәт тип ҡаралған, ләкин был улай түгел. Мәҫәлән, күптән түгел танылған сағыштырмаса ваҡытта ире ҡатынды көсләгән тарихи тиклем аҡш-тың закондар (ә ҡайһы бер дәүләттәрендә ҡатын ире ризалығы өсөн секс менән яуаплылығы сикләнгән буйынса дауам итә. Көсләү тураһында закон никах тарихы күргән.) Шулай итеп, йәмғиәт мәсьәләләре буйынса булған енәйәттәрҙе асыҡлау, улар ҡылған кеше ҡылығы, ғәмәле енәйәт булған осраҡта ғына, дәүләт йәки федераль хөкүмәт уны әгәр береһе булараҡ билдәләне. Енәйәт енәйәттәрҙең күпселеге штат нисек тасуирлана (ауыр енәйәт ашыу) һәм үтенә (ҡарамаҫтан, ауыр енәйәттәр, шулай уҡ вандаллыҡ). Камил енәйәти яза ҡотолдороу өсөн яуаплылыҡ һәм йәмғиәттең енәйәт өсөн яуаплы. Был клишены аңлата, тип, кеше, енәйәт ҡылһа, тейеш"йәмғиәте үҙ бурысын түләй".\nЙәмғиәткә төҙәлмәҫлек зыян килтерә енәйәт тип ҡарала, тип торғанда, уның ни тиклем (илдәрҙең мотлаҡ түгел) был бурыстан һәм енәйәт өсөн хаҡ кисерә.\nЕнәйәттең йәмғиәт өсөн штраф буйынса бурыстары иҫәбенә эҙләмәй, төрмә кеүек. Енәйәт өсөн яуаплы кешеләр йәлеп ителеүе мөмкин, әгәр ғәйепләү иҫбатлаған, ул уҡ) енәйәт ҡылған эштәрен (мәҫәлән, мөлкәтен завладение, тип түгел, була ул), Б) уның яуаплылыҡҡа йәлеп итеү ниәтебеҙ бар (мәҫәлән, уғрылыҡ өсөн, хужаһы мөлкәтенән мәхрүм умысел).\nШуның өсөн, кем тотола-шул енәйәт өсөн яуаплылыҡ, прокурор иҫбатларға тейеш, сөнки енәйәт ҡылыу тейешле кимәлдә түгел умысел уны һынаған (Реа ирҙәр шулай аталған).\nБыл юғарыла килтерелгән миҫалдар, прокурор тейеш иҫбатланды, законһыҙ милек хужаларының законлы тип теләйем мәхрүм ответчик, ул ҡасан уның биләмәләрен баҫып ала. Граждан эше буйынса, киреһенсә, бер ниндәй ҙә енәйәт умысел кәрәк түгел. Ысынлап та, граждандарҙың бәйле дәғүәләре күп раҫлау тураһында һөйләне, ответчик неосторожность буйынса ғына эшләйбеҙ тип, зыян килтереп истец. Сәбәп айырмаһы шунда, ул кешенең айырым эше граждандар араһында бәхәс тора, дәүләтенең ҡаршы сығыштары ла, ғәҙәттә, аҡса штраф ответчик һәм ҡәтғи булырға мөмкин. Ҡағиҙә булараҡ, был кеше енәйәт яуаплылығына йөкмәтергә, эште туранан-тура ойоштороусы. Әммә, шул сиктән сыға алмай өсөн енәйәт өсөн яуаплы, кемдер енәйәт эшендә туранан-тура йәлеп ителгән. Мәҫәлән,"үлтер соучастник"закон эшләй, был енәйәтте кем ҡатнашты, улар үлемгә килтерә (мәҫәлән, водитель ҡаса, ҡасҡан уңышһыҙ карнак ҡораллы ярҙам сообщник ул) үлемендә өсөн яуаплы, хатта, әгәр улар"курка төшөрөлгән"үлем ҡорбаны була туранан-тура йәки башҡа образдар тыуҙыра. Өсөн енәйәттә ғәйепләнгән кешене, дәүләт, ҡағиҙә булараҡ, өҫтәүенә яуаплылығы сикләнгән булыуын иҫбатларға тейешбеҙ, - тип акт була. Икенсе һүҙҙәр менән, өсөн, иҫбат итеү өсөн урлашыу, дәүләт иҫбатларға тейеш, тип ҡабул ответчик мөлкәте, икенсе ҡараһаң, ответчик һәм милек тип ҡабул ителә. уның хужаһы мәхрүм ниәте менән Әммә, билдәле бер тәртиптә генә шөғөлләнә, ҡайһы бер енәйәт өсөн енәйәти яуаплылыҡ кешеләрҙе йәлеп итергә мөмкин булыуына ҡарамаҫтан, ниәте. Көсләү енәйәт миҫал була ала Ғәйепле булыу йәки ғәйепле кешенең бәлиғ булмағандар көсләү, енси бәйләнеш әгәр ҡорбан хатта ризалыҡ бирмәне (һәм, ҡайһы бер штат, ответчик хатта әгәр белһә, - тип, бәлиғ булмағандар ҡорбан булды). Шулай итеп, прокуратура иҫбатларға кәрәк, тип көсләп ответчик ниәте менән ҡорбан өсөн сексуаль хәрәкәткә хөкөм галилео факт үҙе (яңғыҙ) ғәйепләп тәьмин итер өсөн етерлек. Енәйәт-хоҡуҡи яуаплылыҡ шулай уҡ танылған хәлдә, унда кешеләр, уларҙың шәхсән, енәйәт өсөн енәйәти яуаплылыҡ закон туранан-тура ҡатнашырға тейеш түгел. Асылда, енәйәт ҡылған ҡайһы бер кеше булһа ла, был улар өсөн яуаплылыҡҡа тарттырыу булырға тейеш түгел. Иң билдәле миҫалдар-кешенең психик сәбәптәр недееспособность буйынса енәйәт ҡылыуҙа ғәйепле түгел. Башҡа төркөмгә азат бәлиғ булмағандарҙың енәйәт ҡайһы бер яуаплы була. Бындай кеше өсөн яуаплылыҡтан азат ителә нигеҙ һалыусы, ойоштороусы кешеләр кәрәк тип хәл түгел был төрө тураһында, уның ғәҙел булған өсөн, улар енәйәти яуаплылыҡҡа йәлеп итеү өсөн.\nЕнәйәт яуаплылығына тарттырылған кеше, ғәйепләнеп, Йәки үҙен ғәйепле тип таныған, енәйәт булыуы мөмкин йәки төрмәнән төрмәгә срокка хөкөм ителеп, штраф түләтеү йәки ике.\nКүпселек дәүләттәр, был енәйәт өсөн төрмә срогы эсендә бер йәки бер йылдан ашыу тәшкил итә һәм йылдан кәм үтенә.\nӨҫтәмә (йәки, бәлки, альтернатив), алкоголизм йәки наркомания дауалау үтә ала судья хөкөм ҡарары арҡаһында ергә, консультация һәм башҡа һынау срогы йәки аутотренинг үтәү шарттарын (мәҫәлән, наркотиктарға ҡарата тест). Кеше, енәйәт өсөн хөкөм ителде, шулай уҡ билдәле бер шарттар үтәлергә тейеш булыуы мөмкин һуң енси һәм енси енәйәтсе булып ҡала азат тупраҡ кеүек, алыҫта, ваҡытлы һәм урындағы үҙидара органдарына отчет ҡушылдығы мәктәп, балалар майҙансығы һәм башҡа урындарҙа, унда балалар тантанала. Енәйәттәр тураһындағы енәйәт яуаплылығы сикләнгән вменяемый аныҡ закондарҙың үҙгәреүенә бәйле, дәүләтте ғәйепләү кеше, шулай уҡ башҡа факторҙар конкрет ситуацияларҙа (мәҫәлән, ответчик йәштә). Был мәсьәлә тураһында һөйләп, нимә кәрәк, кем тотола-шул енәйәт өсөн яуаплылыҡ билдәләнгән, теркәү тураһында мәҡәләләр, һәм был мәсьәлә дәүләт енәйәт сайтында.\nКәрәкле документтар теркәү өсөн компанияһы\nLA CONSULTATION D'UN AVOCAT DE L'IMMOBILIER


«Әсәм теле – сәсән теле» – Централизованная библиотечная система Хайбуллинский район\n«Әсәм теле – сәсән теле»\nГлавная » Новости » «Әсәм теле – сәсән теле»\nБерләшкән Милләттәр Ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ер шарындағы 6700 телдең яртыһына юғалыу ҡурҡынысы янай. Шуға ла һәр халыҡтың ғөрөф-ғәҙәтен, йолаларын, йыр-моңдарын, ауыҙ-тел ижадын, ғөмүмән, телен һаҡлап ҡалыу маҡсатында 21 февраль – Халыҡ-ара туған-тел көнө тип иғлан ителә.\n19 февраль район үҙәк балалар моделле китапханаһында «Әсәм теле – сәсән теле» исемле әҙәби сәғәт үткәрелде. Төп маҡсаты китап һөйөүселәрҙә телгә һөйөү, телебеҙ менән ғорурланыу тойғоһо уятыу, халыҡ ижадын, йолаларын, балалар фольклорын өйрәтеү һәм таратыу итеп ҡуйылды. Китапханаға ҡунаҡҡа Акъяр ауылы беренсе мәктәбенең 4- се синыф уҡыусылары килде.\nСараны китапхананың мөдире Рәми Ғәриповтың «Туған тел» шиғыры менән асты, алып барыусылар төрлө конкурстарҙы бик мауыҡтырғыс итеп үткәрҙеләр. Осрашыу барышында уҡыусылар интелектуаль конкурс һәм викториналарҙа ҡатнаша алдылар.\nБалаларға башҡорт телен өйрәнеү өсөн бик файҙалы сәғәт булды.\n← Литературный час «Ларец мудрости»\nЧас патриотизма «Батырҙары күп халыҡ – ырыҫлы!» →


Йәштәр йәшнәп йәшәһен » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Йәштәр йәшнәп йәшәһен\n09.10.2010 Йәштәр йәшнәп йәшәһен\nЙылдан-йыл йәштәр алдында бик ҙур мөмкинлектәр асыла бара. Теләйһең икән, оҡшаған һөнәр буйынса белем ал, булған белемеңде камиллаштыр, теләһәң, һайлап-һайлап эшкә урынлаш йәки үҙ эшеңде ас. Өҫтәүенә, йәштәргә республика Хөкүмәте, шулай уҡ Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы яғынан иғтибар ҙур: эшҡыуарлыҡ буйынса яңынан-яңы программалар эшләнә, махсус мәктәптәр, уҡыуҙар ойошторола, бизнес-проекттар бойомға ашырыла.\nХәҙерге көндә күптәр өсөн торлаҡ төп проблема булып тора. Ошо хәл-торошто йомшартыу өсөн 2003 йылда «Торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү» Хөкүмәт программаһы эшләй. Уның буйынса беҙҙә 10,5 меңдән ашыу йәш ғаилә үҙҙәренең тормош шарттарын яҡшыртты. Был программаның механизмдары төрлө һәм улар әүҙемләшә. Әйтәйек, 2003 – 2004 йылдарҙа Һаҡлыҡ банкыһы аша йәш ғаиләләргә льготалы (10 процентлыҡ йыллыҡ ставка менән) кредиттар бирелде.\n2003 йылдан алып бала тыуыуға бәйле субсидиялар тапшырылып килә – улар фатир алыуға ипотека кредитын түләргә ярҙам итә. 2006 йылдан алып йәш ғаиләләргә йорт төҙөргә йәки һатып алырға аҡсалата сертификат бирелә.\n1991 йылда Рәсәйҙең бөтә субъекттары араһында беҙҙең республикала беренселәрҙән булып йәштәр сәйәсәте буйынса закон ҡабул ителде һәм ул уңышлы ғәмәлгә ашырыла. Был беҙҙең өсөн мөһим документ булып тора.\nБыйыл илдә йәштәр ойошмалары барлыҡҡа килеүгә 90 йыл тула. Октябрь аҙағында ул киң билдәләнәсәк – юбилейға арналған саралар уҙғарыласаҡ.\nРеспублика йылы ла, Уҡытыусы йылы ла күбеһенсә йәштәр мәнфәғәтен яҡлау йүнәлешендә бойомға ашырыла.\nЙыл да фән һәм техника өлкәһендә уңыш ҡаҙанған йәштәргә дәүләт премияһы тапшырыла. Әлеге көндә республикала 30-ҙан ашыу йәш егет һәм ҡыҙ был ҙур наградаға лайыҡ булды.\nЙәштәр тормошо-көнкүрешендә тағы ла бер матур традиция – Республика көнө алдынан һәр ерҙә лә матур-матур тантаналар үткәрелә. Әлбиттә, байрам алдынан «Республикам минең» тигән акция уҙғарыла – йәштәр тирә-яҡты төҙөкләндереү һәм сүп-сарҙан таҙартыу өмәләренә сыға. Быйыл был әһәмиәтле сара Туймазы ҡалаһында башланды һәм башҡа ҡала-райондарға күсте.\nӘлеге мәлдә йәштәр өсөн иң һөйөндөргөс яңылыҡ тураһында әйткем килә: 30 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтендә 457 ғаиләнең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн сертификаттар биреү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйылды. Был документтар йәштәргә Республика көнөндә тапшырыласаҡ.\nКүреүебеҙсә, республика етәкселеге йәштәр йәшнәп йәшәһен өсөн мөмкин булған шарттарҙы булдырырға тырыша.\nБР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт\nминистрлығының иҡтисади программалар һәм йәштәр мәшғүллеге бүлеге начальнигы.


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте - Ф. Рәхимғолова "Еңеү көнө"\nФ. Рәхимғолова "Еңеү көнө"\nМаҡсат; 1. Бөйөк Ватан һуғышы тураһында белемдәрҙе тәрәнәйтеү;\nБөйөк Еңеүҙә Башҡортостан кешеләренең өлөшө хаҡында\n2. Ф.Рәхимғолованың «Еңеү көнө» шиғыры менән танышыу.\n3. Ветерандарға ҡарата ихтирам тойғоһо тәрбиәләү.\nЙыһазлау: М.Шайморатов, А.Матросов, М.Ғөбәйҙуллин, М.Гәрәев, башҡорт шағир һәм яҙыусыларының портреттары; Бөйөк Ватан һуғышына арналған һүрәттәр.\n2. Инеш әңгәмә\n- Уҡыусылар, беҙ ниндәй байрамға әҙерләнәбеҙ?\n- Ә ул ни өсөн шулай атала?\n- Һуғыш ҡасан башлана?\n- Һуғыш кемдәр араһында бара?\n- Һуғыш ҡасан тамамлана?\n3. Дәрестең темаһын, маҡсатын әйтеү.\n- Нисек уйлайһығыҙ, бөгөн нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ?\n- Беҙ Советтар Союзының һуғышта тотҡан роле тураһында беләбеҙ инде, бөгөнгө дәрестә Башҡортостан халҡының роле хаҡында һөйләшәсәкбеҙ.\nАдольф Гитлер етәкселегендә фашистар Германияһы Европа илдәрен еңел генә яулап алғас, Советтар Союзын 2 ай эсендә яуларға, һуңынан Һиндостанды , Африка, Австралия илдәрен яулап алғас, Америкаға һөжүм итергә уйлайҙар. Рәсәйҙәге еврей, сыған һәм уларға кәрәкмәгән халыҡты үлтереп, ҡалғандарын икенсе ергә күсереп, бөтә ер шары менән үҙҙәре етәкселек итмәк булғандар.\nЛәкин улар бик ныҡ яңылыша? Ни өсөн?\n- Һуғыш башланыу менән Башҡортостан халҡы ла ҡулына ҡорал тотоп Тыуған илде һаҡларға баҫа. Һуғыштың беренсе көнөнән үк меңәрләгән кеше фронтҡа ашыға. Башҡалар менән бер рәттән яҙыусылар, шағирҙар фронтка китә. Бына ошонда инде әҙәбиәттең көсө күренә.\n("Совет Башкортостаны яҙыусылары" 13- сө бит)\nӘ башҡорт әҙәбиәтенең аҡһаҡалы, Б.В.Һ. ветераны Мостай Кәрим «Мин фронтка китәм, иптәштәр» шиғырында былай тип яҙа...\n(Бер уҡыусы шиғырҙы уҡый.)\nӘ башҡорт егеттәре үҙҙәренең атлы ғәскәрҙәрен төҙөнөләр. Кавалерия дивизияһының командиры итеп полковник Миңлеғәли Минһаж улы Шайморатов билдәләнә.\n(Йыр «Шайморатов генерал») портрет\n- 1 уҡыусы Башҡорт атлылары тураһында сығыш яһай\n55- се бит.( «Батырҙар йыры» 1-се куплет )\n- Эйе, Башҡорт атлылары Липецк өлкәһендә, Сталинградта барған героик һуғыштарҙа, Украина, Белоруссия ерҙәрен азат итеүҙә ҡатнашалар, алыш майҙандарында сикһеҙ батырлыҡ күрһәтәләр.\n(«Батырҙар йыры» 2-се куплет )\n- Атлылар күрһәткән батырлыҡ өсөн кавалерия дивизияһына гвардия исеме бирелә. Ул Ленин,Ҡыҙыл байраҡ, Суворов һәм Кутузов ордендары менән наградлана. Украинаның боронғо ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнашҡаны өсөн уға Чернигов тигән почетлы исем бирелә. Еңеү парадында 20 атлы яугир ҡатнаша.\n«Батырҙар йыры» (3-сө куплет )\n- Уҡыусылар, ә Муса Гәрәев тураһында нимәләр беләһегеҙ?\n- Ҡайҙа тыуып - үҫкән?\n- Ул кем булып һуғышҡан?\n189- сы бит.\nМуса Гәрәев Өфөлә Еңеү паркында ерләнгән.\n- Башҡалар менән бер рәттән фронтҡа Саҡмағош районы егете (Яңы күл ауылы ) Мәлих Харис та китә.Ул үҙенең шиғырҙары менән халыҡты дошманды еңеү өсөн бөтә көстәрен һалырға өндәй.\n( «Хат» шиғырын 1 уҡыусы һөйләй )\nБыл шиғырҙы шағир үҙенең алдағы тормошон белеп яҙған\n- Батырҙарса һәләк булған геройҙарыбыҙ араһында А.Матросов менән М.Ғөбәйҙуллин да бар.\n- Улар тураһында нимәләр беләһегеҙ?\n- А.Матросов - Шакирйән Мөхәмәтйәнов - Учалы районы Ҡунаҡбай ауылы егете. Миңлеғәм Ғөбәйҙуллин Миәкә районы Өршәкбаш Ҡарамалы ауылы егете.\n(Уҡыусылар шиғырҙар һөйләйҙәр )\n- Улар Советтар Союзы Геройҙары.\n- Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында күрһәткән батырлығы өсөн 250 - нән ашыу яҡташыбыҙ Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булды.\n- Һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған яугирҙәргә күп ауыл, ҡалаларҙа һәйкәлдәр ҡуйылған.\n(Бер уҡыусы шиғыр һөйләй )\n- Тереләр беҙҙең арала, ә үлеләрҙе беҙ оноторға хаҡыбыҙ юҡ. Һәйкәлдәрҙе беҙ тәрбиәләп тоторға тейешбеҙ...\nШиғыр өҫтөндә эш.\n- Һуғыш бөтөүгә 60 йыл үтеп тә китте. Хәҙер ул аяуһыҙ һуғышта ҡатнашҡан яугирҙар бик аҙ ҡалған. Макар районы Янрус ауылы ҡыҙы Ф. Рәхимғолова һуғыш йылдарында Черниковскиҙа моторҙар эшләү заводына эшкә килә. «Еңеү көнө» шиғырында былай тип яҙа.\n- уҡытыусы уҡый\n- һүҙлек эше\n- үҙ - аллы уҡыу\n- хор менән уҡыу\n- тасуири уҡыу.\n- Яҙыусы беҙгә нимә тип өндәшә? Ни өсөн?\nЕңеү көнө, миҙал, ҡәҙер - хөрмәт, тыныслыҡ, батыр, яугир.\n- Ҡайһы бер һүҙҙәр менән һөйләм төҙөү.\n(Тыныслыҡ тураһында шиғыр һөйләү )\nӨйгә эш: шиғырҙы ятларға.