Сылбырын миңә таҡмаһасы... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Сылбырын миңә таҡмаһасы...\n29.09.2019 Сылбырын миңә таҡмаһасы...\nКөн һайын иртән яр буйында ҙур сатыр аҫтында бер ҡатынды күрәм. Уның һыу ингәнен, ҡыҙынғанын күргәнем юҡ. Диңгеҙгә ҡарап уйланып ултырғанын ғына шәйләйем. Бер көндө рөхсәт һорап, әйберҙәремде янында ҡалдырҙым да, йөҙөп туйғас, эргәһенә сүгәләп, таҫтамалға урандым:\n– Һеҙ йөҙә белмәйһегеҙме әллә?\n– Беләм, – тип йылмайҙы ҡатын. – Тик миңә әлегә ярамай. Ә, бәлки, бер ваҡытта ла ярамаҫ...\n– Бөйөрөмдә шеш таптылар ҙа операция яһатҡайным, – тип аңлатты Галина*. – Һаҡланырға кәрәк.\n– Диңгеҙ һауаһын һуларға килдегеҙме?\n– Йәшлек мөхәббәтен һағынып, тип әйтәйемме икән, эҙләпме килгәйнем дә, – Галина ҡара күҙлеген систе. – Яман шеш табылғас, ҡурҡтым мин. Юҡ, сирҙән, ауыртыуҙан, үлемдән бигерәк, кинәт үлеп китһәм, мөхәббәтем яралған, һөйгәнем менән осраштырған ерҙе ҡабат күрмәй китеп барырмын, тип ҡурҡтым. Шулай хыялыйыраҡ кешемен.\nИремдең простата менән проблемалары башланғас, УЗИ-ға барҙы. Мине лә иптәшкә эйәртте. Шәп бер клиникаға барғас, әйҙә, һин дә бер юлы тикшерелеп ҡайт, тигәс, ҡаршылаштым, йәнәһе лә, эштә йыл һайын профтикшереү үтеп торабыҙ, артыҡ аҡса яуы һ.б., һ.б. Шулай ҙа, ирем ныҡышҡас, УЗИ-ны үттем. Һәм бөйөрҙә шеш таптылар. Төплө тикшергәстәре шештең яман булыуы, беренсе стадияла икәнлеге асыҡланды. Берәй симптомы булһасы! Һин дә мин йәшәп яттым бит әле ул. Тәмәке тартыуҙың касафаты булыуы мөмкин, тине табиптар. Бәлки... Операция өҫтәленә ятҡанда, берҙән-бер мөхәббәтемде иҫләп, имен-һау дауаны үтһәм, мотлаҡ уны эҙләп ҡарайым, тип нәҙер әйттем.\n– Таптығыҙмы? – китергә йыйындым.\n– Уф-ф, – Галина көрһөндө. – Ултыр әле, торма... Таптым, тиһәң дә була.\nМин ҙур ҡалала ябай ғаиләлә үҫкәнмен. Ҡаламдан бер ҡайҙа ла ситкә киткәнем булманы, ашҡынманым да. Хатта мәктәпте тамамлағас, юғары белем алыр өсөн ҡайҙалыр барырға ымһынманым. Үҙебеҙҙең ҡалалағы институтҡа индем. Артымдан Юра исемле егет йөрөнө. Ялҡауы килеп кенә йөрөнө инде. Был нисек буламы? Минең йән серҙәшем, бер туған апайым Ира уның яҡын дуҫы Валентин менән ихлас яратышты, беҙ уларға ҡушымта булып йөрөнөк. Өс йыл йөрөнөк, тик тойғолар ҡайнарланырға уйламаны ла. Күңелем мөғжизә көҫәне, романтика көттө, әллә кемде юҡһындым.\nИнституттан һуң мине Абхаз АССР-ына, Ткуарчал-Ткварчели ҡалаһына йүнәлтмә менән ебәрҙеләр. Ата-әсәм, ер сигенә ебәрәләр ҙә һуң, тип ҡайғырышһа ла, мин, уның ҡарауы Ҡара диңгеҙгә, тип уларҙы йыуаттым. Тик диңгеҙҙән алыҫта, тауҙар ҡуйынында булып сыҡты был таусылар ҡалаһы. Грузияға яҡын ғына. Тәү күреүҙән ғашиҡ итте Ткуарчал! Бер генә юл бара унда. Башҡа яҡтарҙан тулыһынса бейек-бейек тауҙар! Унда барып еткәс, “Ходжал” тигән ҡунаҡханаға урынлашып, ҡаланы йөрөп сыҡтым. Үҙемде әкиәткә барып сыҡҡандай тойҙом. Һеҙ унда булғанығыҙ юҡмы? Форсат килеп сыҡһа, мотлаҡ барығыҙ.\nМин бына машина яллап, барып ҡайттым да, ике көн иланым: 1992-1993 йылдарҙағы һуғыштан һуң ҡаланы танырлыҡ та түгел, емерелгән, ГРЭС эшләмәй, таныштар ҙа ҡалмаған. Ә мин тәүге тапҡыр барғанда ниндәй мөһабәт, гүзәл ҡала ине. Үрге һәм аҫҡы майҙансыҡтарға бүленгән, әллә күпме милләт халҡын берләштергән Ткуарчал. Абхаз, рус, йәһүд, украин, әрмән, грузин, белорус – кемдәр генә юҡ ине! Мин ҡала урамдары буйлап йөрөгәндә, күңел күтәренкелеге кисереп, ошонда мотлаҡ бәхетле буласаҡмын, тип ҡыуандым. Ысынлап шулай булды ла – ғүмеремдең иң бәхетле мәле Ткуарчалда үтте, сөнки яуаплы һөйөүҙе татыным. Даур ине исеме һөйгәнемдең. Абхаз теленән тәржемә иткәндә “һөйөклө” тигәнде аңлата, ғәжәп бит? Танышыуыбыҙҙан алып бөтәһе лә ғәжәп ине. Иртән автобусҡа йүгереп киләм. Инде килеп еттем, тигәндә генә автобус ҡуҙғалып китте лә барҙы. Саҡ иламаным, тәүге эш көнөндә һуңла әле! Һәм шул мәлдә автобус туҡтаны ла ишектәре асылды. Осоп тигәндәй барып индем. Миңә кемдер ҡулын биреп, эскә үтергә ярҙамлашты. “Мин һине ғүмерем буйына көттөм”, – ҡолаҡ төбөндә генә яңғыраған ҡалын тауышҡа һиҫкәнеп, башымды күтәрҙем. Бындай күҙҙәрҙе мин тәүге тапҡыр күрҙем. Йәшел күҙҙәрҙе оҙо-он ҡуйы керпектәр ҡаймалағайны. Тәрән һағыш ята ине ҡарашта. Егет йылмайып, усымды ипләп кенә ҡыҫты: “Даур, йәғни һөйөклө”. Шунда ғына бармаҡтарымдың һаманғаса уның усында икәнен аңланым. Уңайһыҙланып, ҡулымды тартып алдым. Арыраҡ китергә самалағайным да, автобус шығырым тулы, ҡымшанырлыҡ та түгел. Автобус кинәт сайҡалғас, ул мине билдән эләктереп, үҙенә яҡыныраҡ тартты. Даур менән тәнебеҙ – тәнгә, битем күкрәгенә терәлде. Аяғында ышаныслы баҫып торған егеттең көслө ҡулын билемдә, ҡайнар тынын ҡолағымда тойоуҙан йөрәк ярһып тибергә тотондо. “Ну, бөттө, һин юғалдың”, – тип кенә уйланым. Шатлыҡтан бигерәк болоҡһоу күберәк ине йөрәгемдә, сөнки беренсегә күргән егеткә ғашиҡ булдым. Кем ул, ниндәйерәк кеше – уның турала бер ни белмәйем, ни бары күҙҙәренә иҫем китеп, ҡулының билемдә ятыуына ризалыҡ ҡылып, еҫенә иҫереп килеүем генә. Шахтаның идаралығы туҡталышына барып еткәс тә, автобус эсенән пуля кеүек атылып сыҡтым. Артыма ла ҡарамай шәп-шәп атланым. Өндәшмәһә, ҡыуып етмәһәсе, тип тә шөбһәләнәм, үҙем, өндәшә күрмәһен, тип тиҙлекте арттырам. Ҡыуып етте! “Бындай етеҙ ҡыҙҙы тәүге тапҡыр осраттым, мотороллер кеүек елдерәһегеҙ”, – тине. Ә ниңә сайғаҡ кеүек түгел, тинем дә телемде тешләнем: “Их, ҡоралай, тиһәмсе!” Ул исемемде белеште лә, осрашырбыҙ, тип икенсе бинаға йүнәлде.\nМине коллектив менән таныштырҙылар ҙа эш көнө башланды. Ләкин миндә эш ҡайғыһымы? Даур баштан сыҡмай. “Сайғаҡ икән. Тапҡанһың кем менән сағыштырырға, йүнлерәк берәй нәмә уйлап таба алманыңмы?” – тип үҙемде үҙем әрләйем. Ҡулымдан колба-пробиркалар төшөп бара, реактивтарҙың исемдәрен бутайым. Кеше күрмәгәндә генә ридикюлдән көҙгө сығарып, йөҙөмә күҙ һалам, төҫһөҙ ҡаштарым, эре һипкелдәрем йәнгә тейә. Хис-тойғоларым кискәсә шундай ташты, хатта эсемә һыйышмай, күҙ йәше булып аҡты. Бәҙрәфкә инеп, һыҡтап алдым. Ҡыҫҡаһы, һөйөү көткән, һөйөргә һәм һөйөлөргә әҙер генә йөрәгем үҙ геройын тапты ла башкөлләй ошо тойғоға бирелде.\nЭш көнө бөткәс, туҡталышҡа йүгерҙем. Даур күренмәне. Автобустың баҫҡысына ғына һикереп менеп, салон эсенә күҙ йүгерттем дә, ул булмағас, тороп ҡалдым. Икенсе автобуста ла ул булманы... Кәйефем төшөп, илар сиккә еткәйнем, бер төркөм ир-егеттең килгәнен абайланым. Аяҡ остарына баҫып, үрелеп ҡараным. Даур араларында килә ине. Еңел тын алдым да килеүселәргә артым менән боролоп торҙом. “Һин мине көттөңмө, Галюшка?” – ҡалын тауышҡа кинәт әйләнеп, саҡ егеттең муйынына һырылманым! Ләззәт икән дәһә ул яратҡан кешеңдең тауышын ишетеүе! “Эйе, шулай икән, ти, – танау буйынан ғына уға ҡарап, этләшәм үҙем. – Кем ул һеҙ шул тиклем көтөрлөк?!” Йылмайҙы: “Һинең яҙмышың, алтыным”. Минең яҙмышым... Булыр ҙа ине, әгәр арабыҙға һуғыш инмәһә. Грузин-абхаз конфликтын әйтәм.\nЫсын һөйөүҙең ни икәнен беләһегеҙме? Яратҡан кешеңде күрмәһәң, тауышын ишетмәһәң, ҡояш нуры һүрелә, тының ҡыҫыла, йөрәгең ауырта. Бер туҡтауһыҙ уны күрге, ишетке, һөйләшке, ҡулға-ҡул тотоношоп йөрөгө килә. Беҙ Даур менән шул тиклем матур дуҫлаштыҡ. Ул ысын ир-егет ине. Һаҡлаусы, яҡлаусы, хәстәрлекле романтик. Ҡыҙыҡ өсөн аҫылмалы күпер буйлап тегендә-бында йөрөүҙәр, ҡаланың аҫҡы һәм үрге майҙансыҡтарын тоташтырған 232 баҫҡыстың һәр береһенә хыял-теләктәр әйтеп, шуларҙы һуңынан гелән ҡабатларға тырышып көлөүҙәр, Гализга менән Гиджирканың боҙло һыуҙарында шаярып ҡойоноуҙар, Акармара ҡасабаһы янындағы Великан шарлауығы артында үбешеү... Үҙенең тыуған яғын өҙөлөп һөйгән Даур мине ҡайҙарға ғына алып барманы! Эргә-тирәләге тауҙар, йылғалар, шарлауыҡтар ҡалманы. Текә-текә ерҙәрҙән һуҡмаҡтар ғына буйлап барып, Великан шарлауығына барып сыҡҡас, алдымда асылған матурлыҡтан, бөйөклөктән телһеҙ ҡалғайным. Абхазияла кеше алдында үбешеп-ҡосаҡлашмайҙар, был улар өсөн ят күренеш. Даур ҙа мине кеше күрмәгәндә генә етәкләй торғайны. Һәм бына шул шарлауыҡтың артында ғына уйым бар ине, Даур мине шунда беренсе тапҡыр үпте. Мәңге иҫтә ҡалырлыҡ булды ул үбешеү. Артта – ҡая-тау, алда – шарлап аҡҡан тонналарса һыу шаршауы, шарлауыҡтың ҡолаҡ тондорғос тауышы, Даурҙың күҙемә ҡарап бер мәлгә генә юғалып ҡалыуы һәм кинәт яндырып үбеүе. Ошо мәл өсөн ғүмерең дә йәл түгел ине. Ул шунда кейәүгә сығырға тәҡдим яһаны. Ҡолағыма: “Галюшка, йәнем минең, кәләшем бул!” – тип ҡысҡырыуына ҡытығым килде, мин көлә-көлә түшенән этеп, ярай һуң, тип һөрәнләп яуапланым. Һәм икебеҙ ҙә етәкләшкән килеш иҫәрҙәр кеүек ҡысҡырырға тотондоҡ: “Эйе! Эйе! Эйе-еее!”\nӘ илдә тынғыһыҙ көндәр башланырға ла күп ҡалмағайны, тик беҙ уның хәүефен әлегә тойманыҡ. Бәхеттән иҫергәйнек. Шул ваҡытта өйҙән телеграмма килеп төштө. Ираның фажиғәле үлеме, Валентиндың ауыр хәлдә булыуы хаҡында хәбәр иткәйне. Бәпестәре тураһында ләм-мим. Район элемтә үҙәгенә барып, телефондан өйгә шылтыратҡайным, әсәйем, илай-илай, Ира менән Валентинға паркта хулигандарҙың һөжүм итеүе тураһында һөйләне. “Сабыйҡай шыпа етем ҡала инде”, – тип һамаҡлаған әсәйемде ҡаты ғына бүлдерҙем: “Валя тере бит әле, ниңә уға үлем юрап тораһың?!” Апайымды ерләргә ҡайтырға ғариза яҙҙым (һуңынан хат аша ғына хәлде аңлатып яҙып, түләүһеҙ отпуск та алдым).\nДаур менән хушлашыуҙы иҫләһәм, һаманғаса йөрәгем сәнсеп-сәнсеп ала. Нилектән күҙҙәрең һағышлы, тип һорай инең, һинең менән айырылышыуҙы алдан тойоуҙан ине ул, тип Даур муйынындағы сылбырҙы сисеп, миңә таҡты: “Был өшкөрөлгән, һине һаҡлаһын”. Һин яҡлауһыҙ ҡалаһың бит, тип күҙ йәшенә батып юлға сыҡтым. Эске тойомлау була бит ул, икебеҙ ҙә һуңғы тапҡыр күрешеүебеҙҙе, гүйә, тойҙоҡ, ә шулай ҙа яҡшыға өмөтләндек. Ираны ерләгәс, дауаханала ауыр хәлдә ятҡан Валентинды, саҡ теле сығып килгән сабыйҙы ҡарау бурысы үҙенән-үҙе миңә ятты. Әлеге лә баяғы бешмәгән Юра артымдан йөрөп маташты, тик мин уға асыҡтан-асыҡ икенсе кешене яратыуымды әйттем. Даурҙың хаттарын тыным менән һурып алғандай көтөп алдым. Ҡала-ара телефон бәйләнеше булмаһа, һағыныуҙан үлергә мөмкин ине. Валентин яйлап арыуланды, миңә эшкә китергә ваҡыт етте. Ләкин юлға сығып өлгөрмәнем: 1992 йылдың 14 авгусында Абхазияла һуғыш тоҡанып, Ткуарчалдың блокада эсендә ҡалыуы билдәле булды. 413 көн дауам итте ул ҡурҡыныс блокада. Хат та, хәбәр ҙә юҡ, Абхазияла мәхшәр... Ткуарчал ғына түгел, мин дә блокада эсендә ҡалдым. Һөйгәнемде уйлап, йәнем әрнене, көнөнә мең ҡат үлеп, мең ҡат терелдем. Уны эҙләп, бер ни уйламай ут эсенә барып та инер инем, тик ҡулымда – миңә көндән-көн эҫенгән сабый бала. Ут йота-йота, яңы хеҙмәт кенәгәһен астырып, үҙ ҡалабыҙҙа эшкә индем. Даурға яҙған хаттарым кире әйләнеп ҡайта торҙо. Шундай ауыр мәлдә Валентин еҙнәм мине үҙ хәстәре менән уратып алды. Нисек уның ҡуйынына барып ингәнемде, ауырға ҡалғанымды аңғармай ҙа ҡалдым. Ана шулай итеп Даурҙан төңөлөп, Валентин менән йәшәп киттем.\nҺуғыш тамамланғас, лабораторияла бергә эшләгән ҡатынға Даурҙың яҙмышын белешеүен үтенеп хат яҙғайным, ул аныҡ ҡына яуап бирә алманы. Бик күп шахтер ир-егеттең, ҡулына ҡорал алып, һуғышҡа китеүе, хәбәрһеҙ юғалыуы, ҡалала күптәрҙең блокада ваҡытындағы һыуыҡ ҡышты сыға алмай һалҡын тейҙереп һәм аслыҡтан үлеүе тураһында ғына яҙҙы: “Әллә күпме халыҡ күсеп тә китте...” Даурҙарҙың адресына тағы ҡат-ҡат хаттар яҙҙым, тик барыһы ла кире әйләнеп ҡайтты.\nВалентин менән бер-беребеҙҙе ихтирам итеп йәшәйбеҙ, ейәндәребеҙ ҙә бар инде, ә Даурға булған һөйөүем бер ҙә бөтмәй, кәмемәй, иҫкә төшкән һайын йөрәкте һулҡылдатып ебәрә. Төш кеүек кенә булып ҡалды ул тылсымлы көндәр. Минең менән булдымы икән был хәл, тип үҙ-үҙемдән һорайым, шундай мөғжизәне башҡа кешеләр ҙә кисерәме икән, тип уйҙарға батам. Операциянан һуң төш күрәм: имеш тә, Даур палатаға килеп инде лә мине шарлауыҡҡа әйҙәп алып китте, һәм шунда ҡолағыма эйелеп кенә: “Мин һинең яҙмышың, алтыным, – тип шыбырланы, – мин һине ғүмерем буйына көттөм”. Шул тиклем дә танһыҡ ине тауышы, артынан бушлыҡҡа эйәрҙем...\n– Эҙҙәрен генә тапһам да, теҙләнеп үбер инем, тип Ткуарчалда уны эҙләнем. Эй-й, ошо сылбырын миңә таҡмаған булһасы! – Галина муйынындағы сылбырға бармаҡтары менән һаҡ ҡына ҡағылды.\n– Һөйгәнемде эҙләп таптым, тинегеҙ түгелме? Әллә мин яңылыш аңланыммы?\n– Таптым... Тик үҙен түгел шул, исемен генә. Илдең азатлығы өсөн башын һалғандарҙың исемлегендә. Сылбырын миңә таҡмаһасы...\nИкебеҙ ҙә ауыр көрһөнөп, диңгеҙгә төбәлдек.


“Өфөгә Затон яғынан ингән юл буйындағы өй күсерелмәне, уға ҡыйбатлы ҡоймалар ҡуялар, өҫтәүенә эргәһендә – нигеҙһеҙ рәүештә эленгән тиҙлекте кәметеү билдәһе. Был үткән бар кешегә уңайһыҙлыҡ тыуҙыра.\nНиңә улай булған, кем шуға юл ҡуйған? Был йорттоң хужаһы ҙур етәксеме, әллә төҙөлөш ойошмаһы начальнигымы, танышлыҡ буйынса өйөн күсертмәүгә өлгәшкәнме? Ул осраҡта башҡалар өсөн шул уҡ майҙандан мәжбүри тәртиптә фатир биреү законы ҡайҙа?\nКешеләрҙе йонсотҡан был ваҡиғаны тикшерергә кәрәк”.\nХатҡа Өфө ҡалаһы хакимиәтенән яуап бирҙеләр:\n“Өфөгә Затон яғынан ингән юл буйындағы йорт С. Чекалин, 12 адресы буйынса урынлашҡан. Уны алыу буйынса эш судтың беренсе һәм апелляция инстанцияларында ҡаралды, ошо нигеҙҙә шулай уҡ суд экспертизаһы үткәрелде.\nҠануниәт буйынса, ошо хаҡ ҡапланғандан һуң ғына күсеү процедуралары башлана ала. Шулай уҡ милек хужаһы, компенсация түләнгәс, яңы йәшәү урыны һайлау, алыу һәм күсеү маҡсатында әлеге йортонда алты айға тиклем ҡалыу мөмкинлегенә эйә.\nАвтор: "Башҡортостан" гәзите.


Яурынына кемдер ҡағылғандай булғас, терт итеп ҡалды ла артына әйләнде ҡыҙ. Еҙнәһе икән. Ә ниңә ул ап - анйыҡ? Һөйәрьикә барыһын да аңланы. Әсәһе ҡайтып китһен өсөн генә хәйлә ҡорған...ҡайһы аралалыр кейемен һалған. Өй эсендәге ярым ҡараңғылыҡта ап - аҡ футболка кейгән киң яурынлы, ҡеүәтле күкрәкле, төйөрөм беләкле Мөхәрләм алдындағы юлға ҡалҡып сыҡҡан ҡая булып күренде Һөйәрбикәгә. Ҡурҡыуҙан ҡыҙҙың тыны ҡыҫылды, сикә тамырҙары һулҡылданы. Ул ирҙең ниәтен аңланы...\nКейәү менән кәләштең икәүһен генә ҡалдырып сығып барғанда, еңгәләре мәрәкәләп:\n- Икәү булып ятығыҙ, өсәү булып тороғоҙ, - тигән булдылар. Исем өсөн генә әйтелде был һүҙҙәр, йола үтәү өсөн генә. Кәләш алдан ауырлы ине инде. Өсәү булып тормаҫ элек үк. Ауырлы булмаһа, ҡатыны үлгән иргә өс бала өҫтөнә барырға риза булыр инеме ни Һөйәрбикә?\nӘхирәт ҡыҙҙарын кейәүгә биргәндә, ҡыҙ йәшергәндә, кәләш йәшерелгән өйҙөң күтәрмәһендә кейәү егет, кейәү үңгәре яҡлы булып йөрөгән еңгәләр менән сыр - сыу килеп ишек бауы өсөн еҙнәнән бүләк, аҡсалата хаҡ һорап давайлашҡанда Һөйәрбикәнән шаяны, һөйәрбикәнәен саяһы булмай торғайны. Ә ул үҙе кейәүгә сыҡҡанда үәт, исмаһам, буласаҡ иң ҡыҙығы! Һөйәрбикә белер нисек йәшенергә кейәүҙән!\n- Икәү булып ятығыҙ, өсәү булып тороғоҙ! - тип әйтәсәктәр уларға ла бынау биттәре ҡыҙара белмәгән, оялмаған еңгәләре. Һөйәрбикә алдан уҡ уңайһыҙлана кейәүе алдында ишетәсәк был һүҙҙәр өсөн. Нисек өсәү булып торалар икән иртәнсәк кейәү менән кәләш? Бер саҡ һүҙҙең осо сыҡҡанда һораны шул турала Зифа еңгәһенән, ул нимәне аңлата, тип. Еңгәһе рәхәтләнеп көлөп алды тәүҙә, шунан кереште тәфсилләп аңлатырға. Һөйәрбикә сығып ҡасҡанда ла артынан эйәреп һөйләп ҡалды.\nАна шул серле һүҙҙәрҙе ишетәсәк, яратҡан егете менән ғүмерлеккә ҡауышасаҡ үҙ төнөн көттө Һөйәрбикә.\nЯратып, күңел итеп йөрөгән егете лә бар. Үҙенән ике йәш кенә өлкән. Колхозда механизатор. Армиянан хаттар яҙҙы, ниәттрен әшкәртте Баязит. Һөйәрбикә лә яуап хаттарында һис тә ҡаршы булмаясағын белгертте.\nБаязит ҡайтҡаны бирле осрашып, һөйләшеп йөрөнөләр, яҙғы сәсеү эштәренән алда әйттереп ҡуясағын аңғартты егет. Ике яҡтың ата- әсәләре лә ҡушҡуллап риза - шәп килен буласаҡ Һөйәрбикә, аҡыллы, тырыш ир буласаҡ Баязит. Икеһе лә донъясыл булмаҡсы йәштәр.\nУт - ялҡын булып янды Һөйәрбикәнең бәхете, күк төтөн булып һауала ирене, көл булып елдә таралды... Икәү булып ятығыҙ, имеш..\n.Кем? Кемдең күҙгә күренмәҫ ҡулдары көн һайын атлап йөрөгән юлыңды ете ятып, бер төшөңә кермәгә яҡҡа бороп ебәрә? Кем???\nМин шулайтам, былайтам, тип ең һыҙғанып эшләргә, йәшәргә тотонһаң, бөтәһе лә һөйбәт, ыңғай бара, тип ышанып, башыңды сөйөп ебәрһәң генә, туҡта әле, аша һөйләшмә, ҡабаланма бәндәкәйем, тигән кеүек һөрөндөрөп - сөрсөндөрөп ебәр бит ҡапыл. Көтмәгәндә, уйламағанда.\nҺөйәрбикәнең дә алда көтөп торған, бер нисә айҙан бәхеткә бороласаҡ яҙмышы һыуҙай үтә күренә ине лә баһа, сыуаҡ көндөң күгендәй аяҙ ине бит. Шик - шипкерттең осмото ла юҡ Һөйәрбикәнең һөйөүгә сорналған йәнендә, матур хыялдар тулған күңелендә.\nҺәм бына көтмәгәндә, уйламағанда ниндәйҙер бер осраҡлы хәл һинең бөтә донъяңдың аҫтын өҫкә килтереп түңкәреп һала.\nОсраҡ?Осраҡлы хәл? Осраҡлы хәл түгелме ни Һөйәрбикәнең әсәһе Сәфәрбикәнең вокзалда күрше райондағы өлкән ҡыҙының килендәше менән осрашып һөйләшеп китеүе? Әсәһе ҡайтты ла Һөйәрбикәгә:\n- Балам, һин апайыңдарға барып, берәй аҙна йөрөп ҡайт. Апайың да, бәпәйе лә ауырыйҙар икән. Балнистан алып ҡайтҡас ҡына барҙыҡ та... Донъяның эше бөтәме...Ярҙам кәрәктер. Бер үҙе бер яҡта., балаҡайым. Мин барһам да файҙа булмаҫ минән.\nҺөйәрбикә ҡыуанып риза булды. Апайын да һағынғын, бәпәйен дә күрер.\nБаязит менән кис осрашҡанда оҙаҡламаясағын, бер аҙна тигәндә тып итеп ҡайтып төшәсәген әйтте.\n- Һағынырмын инде, кистәрҙе нисек үткәрермен һинһеҙ?\nКәйефһеҙ генә, бошонҡо тауыш менән һөйләшкән Баязитты ла, үҙен дә йыуатты Һөйәрбикә.\n-Һағынышып та өлгөрмәҫбеҙ, Баязит! Бармайынса ла булмай шул, апайым ауырый ҙа китә, ниңәлер бәпәйҙән һуң нығына алмай.\nЭш урынынан бер аҙнаға йәйге ял иҫәбенән көн алды мәктәптә ашнаҡсы булып эшләгән ҡыҙ.\nСибәрбикә апайы, ысынлап та, бик бөтөрөнгән, һурылып, ап - аҡ булып киткән. Өсөнсө балаһын, малай табам, Мөхәрләмемә иптәш булыр, тип тәүәккәлгәйне лә, эстән һыҙып ауырып тик йөрөй, буғай. Һеңлеһе килгәс, шатлығынан илап ебәрҙе хатта.\nМәж килде Һөйәрбикә апаһының өйөндә. Бүлмәләр ялт итте, йыуылмаған, үтекләнмәгән әйбер ҡалманы. ҡурсаҡтай ғына ике бәләкәй ҡыҙҙы мунсала йыуындырып,, ебәктәй сәстәрен тарап үрҙе. Үҙе алып килгән күлдәктәрҙе кейҙереп ебәргәйне, сәскәнән сәскәгә леп - леп итеп осоп ҡунған ике күбәләк булды ҡыҙсыҡтар.Апаһын да тәрбиәләне Һөйәрбикә:\nҡатыу булып ҡатҡан арҡаһын һыланы, төйөрләнеп шешеп киткән түштәрен майланы.\n- Әсәй әйтә, ҡышҡыһын бәпәй тапҡандар өйҙә тирләп - бешеп йөрөйҙәр ҙә тышҡа сыҡҡан арала ла һалҡын алдыралар, ти. Түшен йылы тотһон, биҙҙәренә һыуыҡ тигеҙеп ҡуймаһын тине, - өҙлөк булып ҡуймаһын, тине. Өҙлөктән бисәләр хатта үлә, тине.\n- Ул нимә була һуң? Ишеткәнем юҡсы.\n- Мин дә аңламаным. Һаҡланырға кәрәк инде сабыйҙан һуң, апай. Ҡырҡ көнөгөҙ саҡ тулды, ә һин бигерәк әрһеҙ ҡыланаһың. Йүргәктәреңде сығарма, ана мин алып килгән кер киптергескә элерһең.\n- Тыңламай бит, эштән ҡайтҡас үҙем йыуырмын сепрәктәрҙе, тиһәм дә. Сабырһыҙ бит апайың.\n- Һаман - һаман нисек һине көтөп ултырайым, эшеңдән былай ҙа арып ҡайтаһың бит.\nЕҙнәһе егерь булып эшләй, өйҙә тыныс ҡына ултырып ял да итә алмай - әленән әле телефондан шылтыратып, саҡыртып ҡына торалар. Кисә ярайһы уҡ һуҡмыш та ине еҙнәһе төн уртаһында ҡайтып ингәндә.\n- Һай, үҙемдең балдыҙым! Һин килгәне бирле тамаҡ туйып ҡалды, балдыҙ. Апайың ни...\nҮҙҙәренең бүлмәләренә инеп киткәс тә бер килке лауылданы әле Мөхәрләм. Саҡ йоҡлап китте шикелле.\nИртәгеһенә тағы апаһының арҡаһын, иңбаштарын майланы Һөйәрбикә. Ә эсенә, биленә Сибәрбикә ҡул тейҙермәне.\n- Был ерҙәремде һылама, туғаным, өҙөлөп кенә килә тәнем, әллә нимә булды...\n- Апай, әллә еҙнәм...\n- Юҡ, юҡ, нимә һин!..\nСибәрбикә яуап биреп өлгөрмәне, һуштан яҙып йығылды. Шаулап ҡан китте.\nСибәрбикә апаһын дауаханаға алап барып еткерә алмағандар - юлда үткән апаһы. Һуңынан асыҡланыуынса, баланың һуңғыһы төшөп бөтмәгән, температураһы төшмәүе лә, биленән, эсенән сыҙамауы ла шунан ғына булған. Табиптар шуны ла белмәгән микән ни? Тәне ҡыҙып - янып барған әсәне, өйҙә бәләкәй балаларым ҡарауһыҙ тигәненә ҡарап, биш көн тигәндә ниңә ҡайтарғандар икән? Өйгә саҡыртып килтергән шәфҡәт туташы һалған уколдарҙың файҙаһы самалы икәнде күргәс, ниңә дауаханаға алып бармағандар?\n- Мин быны был көйө ҡалдырмаясаҡмын! - тип ярһыған Мөхәрләмдең ниҙәр эшләргә йыйынғанын Сибәрбикәнекеләр һорашманылар, кәңәш тә бирмәнеләр - ҡайғылары баштан ашҡан ине.\nАяттар уҡытҡансы Һөйәрбикә апаһының өйөндә булды. Ике ҡыҙҙы әсәһе менән атаһы алып ҡайтып киттеләр әлегә. Ә ай ярымлыҡ Иштуған улы менән балдыҙын Мөхәрләм шәмбе көнө алып барыр тип кәңәш иттеләр. Сибәрбикәнең вафатының ҡырҡ тәүлеге еткәнсе балаларҙы Һөйәрбикә үҙҙәрендә ҡарар.\nШәмбе етте. Һөйәрбикә әҙерләнеп бөтөп, еҙнәһен көтә. Ҡоҙағый ҙа хушлашып ҡалам, тип килеп етте.\nКөн кисекте. Мөхәрләм һаман юҡ. Ҡараңғы тамам төшкәс кенә ҡайтып керҙе иҫерек еҙнәһе. Инде лә иҙәнгә тәгәрәне. һөйәрбикәнең шелтәле ҡарашын күреп, ҡоҙағый улына һүҙ алып барғыһы килмәне:\n- Ҡайғыралыр, балаҡайым. Анһатмы өс баланың етем ҡалыуы... Һин уятма уны, ҡоҙаса, ятһын әйҙә иҙәндә. Шулайта ул эсһә, бауһыҙ ҡолай ҙа ҡуя, ҡаңғырып йөрөмәй. Үҙе уянғанды көтә торғайны килен. Мин дә ҡайтайым. Иртәнсәк килермен.\n- Ҡайтма, ҡоҙағый, йәки мин бәпәй менән һеҙгә барайым.\n- Ҡурҡма, йоҡлай ул еҙнәң. Мин иртүк килеп етермен.\nИштуғандың аҫтын алыштырып, йылытып сабыйҙар һөтө имеҙеп йоҡлаты. Ә һөйәрбикә бәпәйҙәренә күкрәгенең аҡ ҡына, йылы ғына һөтөн имеҙәсәк. Баязит:\n- Ҡарап ултырайым әле мин дә, - тиер инде. Сабыйҙан аңҡыған һөт еҫенән дә тәмле еҫ юҡтыр донъяла. Һөйәрбикәнең йөҙө яҡтырып китте. Ул тәҙрә янына килеп баҫты.\nИртәгә ошо мәлдә ул Баязитының ҡосағында буласаҡ. Һағышлы сәғәттәр тиҙерәк үтһен ине, тиҙерәк ҡайтып етһен ине Һөйәрбикә.\nЯурынына кемдер ҡағылғандай булғас, терт итеп ҡалды ла артына әйләнде ҡыҙ. Еҙнәһе икән. Ә ниңә ул ап - анйыҡ? Һөйәрьикә барыһын да аңланы. Әсәһе ҡайтып китһен өсөн генә хәйлә ҡорған...\nҡайһы аралалыр кейемен һалған. Өй эсендәге ярым ҡараңғылыҡта ап - аҡ футболка кейгән киң яурынлы, ҡеүәтле күкрәкле, төйөрөм беләкле Мөхәрләм алдындағы юлға ҡалҡып сыҡҡан ҡая булып күренде Һөйәрбикәгә. Ҡурҡыуҙан ҡыҙҙың тыны ҡыҫылды, сикә тамырҙары һулҡылданы. Ул ирҙең ниәтен аңланы.\n- Еҙнә... Ярамай бит! Теймә миңә, зинһар... Апайым... Мин бит кейәүгә сығам, еҙнә!..\nМөхәрләм уның ялбарыуын ишетеү сиген күптән үткән. Ул балдыҙын ике тәҙрә араһындағы стенаға һырындырған. Ул аҫау айғырҙай эҫе тын бөркә, уның ҡаны ҡайнай.\nҠыҙҙы еңел генә күтәреп түшәккә һалды ир.\n- Мин апайымдың урынына ятмайым!\nҺөйәрбикә иҙәнгә шыуып төштө лә күҙ асып йомғансы ишеккә барып етте.\nБыуынһыҙ булған ярым үлек ҡыҙҙы әзмәүер кире түшәккә күтәреп һалды...\nҠоҙағый килгәндә Һөйәрбикә бер үҙе ине.\n- Ҡыҙҙарҙы алырға китте.\nҠатынының ҡырҡын үткәреп, аҙна - ун көн торғас, Мәхәрләм кәләш әйттерергә барҙы.\nкемгә кәрәк хәҙер Һөйәрбикәнең шат булырға тырышып һөйләгән хәбәре?\n- Апайымдың балаларын етем итәһем килмәй. Әллә ниндәй ҡатын килер апайымдың урынына. Еҙнәнең балдыҙын алыуы борондан бар, була торған хәл. Мөхәрләм мәһәр ҙә һалмай, туй ҙа булмай. Бер туй үтте был кейәүгә был өйҙә., етеп торор. Ә миңә туй кәрәкмәй!\nҺөйәрбикә бер үҙе һөйләне быларҙы, Мөхәрләм, мин ҡалайтайым, бер хәл дә итә алмайым, балдыҙ ни тиһә, мин шул, тигән ҡиәфәт менән ултырҙы.\nМулла саҡыртып ижап уҡыттылар. Ҡыҙ йәшереп торманылар, кәләш менән кейәүҙе аулаҡта ҡалдырҙылар.\nИкәү булып ятығыҙ, имеш...Их!..\nҠыҙын, балаларҙы Мөхәрләмгә биреп ҡайтарғанда Сәфәрбикә уны ситкәрәк саҡырҙы ла эсендәген әйтеп ҡалды:\n- Мәңге ризалығым юҡ! Ике бөртөк ҡыҙымдың икеһен дә бәхетһеҙ иттең, кейәү тиәсәгем дә юҡ! Минең күҙ йәшем ебәрмәҫ һине, бына күрерһең, тик көнө бөгөн түгел.\nБыл һүҙҙәрҙе Сәфәрбикәнең балалыҡ әхирәте, Баязиттың әсәһе Сания ғына ишетте.\nБөгөн Баязиттың йортонда оло байрам - көмөш туй бөгөн бында. Урам эсе тулы кеше, өй эсенә һыйыш та юҡ. Күмәктәр шул бигерәк, суғымдар. Түр башында Сәфәрбикә менән Сания ултыра әллә кем булып. Ҡарттары вафат икеһенең дә. Ауыр тупраҡтары еңел булһын. Өҫтәлдең был осонда Баязит менән Һөйәрбикә. Алты бала үҫтерҙе улар. Сибәрбикәнеке өсәү, үҙҙәренең өс улы булды. Теге ваҡыт Һөйәрбикә Мөхәрләмдән ауырлы булмаған. Балдыҙын алып ҡайтҡас, күп тә йәшәй алманы Мөхәрләм. Әллә ниндәй түрәләрҙең күңелен\nкүрер өсөн сыҡҡан һунарҙа кемдеңдер мылтығы осраҡлы ғына атылып китеп, бөтә булған яһауы осраҡлы ғына Мөхәрләмгә эләккән. Шулай тинеләр.\nБаязит менән Һөйәрбикәнең көмөш туйы гөрләй.Тәүге туйҙары.


Филиппин тарихы — Башҡорт Википедияһы\nФилиппин тарихы Викимилектә\n2 Иртә тарихы\n2.1 Тондо короллеге\n3 Испан осоро (1521—1898)\n4 Америка осоро (1898—1946)\n5 Бойондороҡһоҙ Филиппин\nV быуаттан башлап, хәҙерге Филиппин территорияһында төрлө халыҡтарҙың мәҙәниәте ҡушылыуына нигеҙләнгән цивилизация барлыҡҡа килә. Утрауҙарының ерле халҡы — раса буйынса ҡарағанда тәү сиратта аэта халҡына ҡараған негритостар тарихҡаса булған ерҙәрҙе һәм материк боҙолоҡтарын үтеп, утрауҙың бай урмандарына килеп урынлаша. Һуңыраҡ Тайвань аша утрауҙарға Көньяҡ Ҡытайҙан австронезий телдәрендә һөйләшселәр, VIII быуатта Ҡытай сауҙагәре килә.\nVII—XV быуаттарҙа һинд-малай диңгеҙ короллегенә ҡараған Филиппинды европалыларға Фернандо Магеллан 1521 йылда аса (үҙе шунда үҙ-ара һуғышҡа ҡыҫылып, һәләк була).\nXIV быуатта утрауға ғәрәптәр ултыра. Беренсе европалылар килгәнгә тиклем утрауҙың төньяғында (хәҙерге Манила территорияһы) раджалар идара итә, улар тарихи шарттар буйынса Азияның көньяҡ-көнсығыш дәүләттәренә — Шривиджая короллегенә яһаҡ түләй. Әммә ғәмәлдә Филиппин утрауҙары шул ваҡытта уҡ етеш һәм эске идаралыҡҡа эйә була.\nТондо короллеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТондо — Урта быуатта Маниль ҡултығында урынлашҡан Филиппин батшалығы. Иртә Филиппин тарихи яҙмаларында телгә алына: en (Laguna Copperplate Inscription). Кәмендә 900-сө йылдан йәшәй; XV быуатта исламлаштырыуға дусар була.\n1521 йыл — Фернандо Магеллан етәкселегендә испан экспедицияһы Филиппинға килә.\n1565 йылдың 27 апрелендә испан конкистадоры Мигель Лопес де Легаспи 400 ҡораллы һалдат оҙатыуында Себуға килә һәм утрау территорияһында беренсеиспан ауылына нигеҙ һала. Утрауҙы 1543 йылда Испания короле Филипп II хөрмәтенә Филиппин уртауҙары тип атай башлайҙар. Территориялар Яңы Испанияның вице-короленә буйһона. Урданета юлы (Акапулько-Манила) буйынса диңгеҙ юлы булдырыла. Утрауҙа, мосолмандар йәшәгән көньяғынан башҡа, испан теле һәм католицизм киң тарала.\n1571 йылдың 9 июнендә де Легаспиҙа Испанияның яңы баш ҡалаһы Манилаға нигеҙ һалына; Бангкусай эргәһендәге алышта урындағы раджи Сөләймән һәләк була.\n1762 йылда ҡаты алыштан һуң Көнсығыш Һиндостандың Бөйөк Британияның колониаль ғәскәрҙәре Манилны баҫып ала, әммә киләһе йылда ул Испанияға ҡайтарыла. Испания дошмандары милли-азатлыҡ хәрәкәтен әүҙемләштерә. Урындағы мосолмандар һәм ҡытай диаспораһы испандарға ҡаршы ҡотортола.\nXIX быуатҡа испан теле католик-филиппиндар, креолин һәм метистар ҡатламы барлыҡҡа килә, улар бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш лидерҙары була. Иң билдәле пропагандист Хосе Рисаль1896 йылда ҡулға алына һәм язалана. Шунан һуң бер аҙҙан «өс К» (Kataastaasan at Kagalang Katipunan ng mga Anak ng Bayan) йәмғиәте йәки «Катипунан» — Андрес Бонифасио булдырған һәм һуңыраҡ Эмилио Агинальдо етәкләгән йәшерен революцион ойошма етәкселегендә Филиппин революцияһы башлана. Революционерҙар 1898 йылға испандарҙы тулыһынса тиерлек ҡыуып сығара.\nИспандар Филиппинда идара иткән ваҡытта һәр ваҡыт ихтилалара тоҡанып тора, әммә улар уңышһыҙ тамамлана. Бынан тыш, испан колониаторҙары көньяҡ утрау мосолмандары менән туҡтауһыҙ һуғыша.\n1898 йылда, Испан-американ һуғышынан һуң Испания Филиппинды, Кубаны, Гуамды һәм Пуэрто-Риконы 1898 йылғы Париж солох килешеүенә ярашлы 20 миллион долларға Америка Ҡушма Штаттарына һата. 1898 йылдың 12 июнендә филиппиндар Эмилио Агинальдо етәкселегендә үҙҙәренең Испаниянан бойондороҡһоҙ булыуын иғлан итә. Был килтереп Филиппин-Америка һуғышына килтерә. Ул 1901 йылдан ул рәсми рәүештә тамамлана, шуға ҡармаҫтан тегендә-бында һуғыштар 1913 йылға тиклем дауам итә.\nФилиппин утрауҙары АҠШ-тан бойондороҡло биләмә була (вәкәләттәре сикле үҙ хөкүмәтенә эйә), бары тик 1935 йылда ғына улар АҠШ сиктәрендә автономия статусын ала. Филиппин автономия булған ваҡытта АҠШ Конгресының Вәкилдәр палатаһында уларҙан бер һайланмаған депутат була (хәҙер Колумбия округы, Гуам, Пуэрто-Рико һәм Виргин утрауҙары шулай күрһәтелгән).\nИкенсе донъя һуғышында Филиппин япон оккупацияһында була.\nФилиппин 1946 йылдың июлендә АҠШ-тан бойондороҡһоҙлоҡ ала, Филиппин һәм АҠШ мөнәсәбәттәре хаҡында килешеү төҙөлә. Өсөнсө республика — Бойондороҡһоҙ Филиппин республикаһының беренсе президенты Мануэль Рохас була. Әммә Филиппиндың АҠШ-тан сәйәси һәм иҡтисади яҡтан ныҡ бәйле булыуы дауам итә. АҠШ үҙенең хәрби базалары өсөн территорияны 99 йылға ҡуртымға ала. 1967 йылда ҡуртым ваҡыты 25 йылға тиклем ҡыҫҡартыла. Рохас хакимиәте оккупация ваҡытында япондар менән хәҙемәттәшлек иткәндәргә, көслөк менән енәйәт ҡылыусыларҙан башҡа, амнистия иғлан итә.\nФилиппин коммунистар партияһы төҙөгән Хукбалахап Японияға ҡаршы халыҡ армияһы 1946 йылда АҠШ-тың хөкүмәткә йоғонтоһона ҡаршы йүнәлтелгән партизан һуғышы башлай. Бушап ҡалған ҡаҙна, экспорт тауарҙарына түбән хаҡ һәм хөкүмәттәге коррупция ғауғаһы һөҙөмтәһендә Хукбалахап крәҫтиәндәр араһында ла яҡлау таба.\nРохас вафат булғандан һуң 1948 йылда президент булып Эльпидио Кирино ҡала. Ул һалымды арттырып дәүләт бурыстарын кәметеүгә өлгәшә, Хукбалахаптың коммунистик отрядтары ихтилалын уңышлы баҫтыра.\n1953 йылда президент итеп Рамон Магсайсай һайлана. Ул ябай кешеләр араһында иҡтисади һәм ер реформалары арҡаһында бик популяр була. 1957 йылда Магсайсай авиаһәләкәттә һәләк була.\nУны Карлос Гарсия Полестико алмаштыра. Ул АҠШ менән ҡуртымға бирелгән ер мәсьәләһе буйынса уңышлы һөйләшеүҙәр үткәрә. Ләкин хакимиәте коррупция арҡаһында популяр булмай.\n1961 йылда президент итеп Диосдадо Макапагал һайлана. Ул АҠШ-тан бик бойондороҡло булмаған сәйәсәт үткәрә.\n1965 йылда Макапагалды Фердинанд Маркос алмаштыра. Беренсе мөҙҙәтендә ул «инфраструктураны үҫтереү программаһы» менән айырылып тора. Элекке етәкселәрҙән айырмалы, уның сәйәсәте Филиппин архипелагының барлыҡ төп утрауҙарына ла ҡағыла.\n1969 йылда күпселек тауыш менән Маркос икенсе срокка һайлана. 1972 йылда Маркостың конгресс һәм сәйәси партиялар менән мөнәсәбәттәре киҫкенләшә. Шундай шарттарҙа1972 йылдың 21 сентябрендә президент илдә ғәҙәттән тыш хәл иғлан итә һәм конституцияны ғәмәлдән сығара. Быға яуап итеп маоситтарҙың Яңы халыҡ армияһы ихтилалға күтәрелә.\n1973 йылда Маркосҡа тышҡы сауҙала балансҡа өлгәшергә, һалым килемен 60 процентҡа арттырыға, радикаль ер реформаһының башланғыс этабын эшләргә һәм тормошҡа ашырырға, артабанғы үҙгәрештәр һәм дөйөм иҡтисади торғонлоҡто үтеп сығыу өсөн киң сәйәси, административ база булдырырға насип була. Уның хөкүмәтенең иң әһәмиәтле сараһы булып Иҡтисад һәм үҫеш милли идаралығы ойоштороу тора. Уға иҡтисад менән планлы етәкселек итеү бурысы йөкмәтелә. Иҡтисади сәйәсәттең төп йүнәлеше тип «иҡтисади милләтселек» иғлан ителә. Маркос ер реформаһы, мәшғүллек, эш хаҡын арттырыу аша килеме түбән ғаиләләрҙең тормошон яҡшыртыу өсөн «яңы йәмғиәт — тиңлек йәмғиәте» һәм «яңы социаль йүнәлеш» программаһы булдырыу тураһында иғлан итә.\n1973 йылда Маркос яңы (1898 йылдан дүртенсе) Конституция индерә.\n1974 йылда Филиппин Коммунистар партияһы легалләштерелә, коммунистар төрмәнән сығарыла, ә партия ҡораллы көрәште туҡтата.\n1981 йылда Маркос ҡабаттан һайлауҙарҙа еңә.\n1986 йылдың 7 февралендә ваҡытынан алда президент һайлауҙары үтә. Маркосҡа ҡаршы Бенигно Акиноның тол ҡатыны Корасон Акино сыға. Ике яҡтан да һөҙөмтәләрҙе бутау билдәләнә. Маркос еңеүсе тип иғлан ителә, әммә Корасон Акино ҡаршылыҡҡа саҡыра һәм католик сиркәүҙән, һуңынан армиянан яҡлау таба. Илдә сыуалыштар башлана, хәрби түңкәрелеш була. Маркос Гавайға, АҠШ ҡаса. Маркос йыл идара итеү өсөн, уның ғаиләһе һәм яҡындары табышлы предприятие хужаһы булып китә, швейцарияла күсемһеҙ милек һәм эре банктары иҫәбенә.\nКорасон Акино президент вазифаһын 1986 йылдың 25 февраленән башҡара башлай. Уның власҡа килеүе демократик реформалар символына әүерелә. Филиппинда яңы конституция ҡабул ителә, күп тармаҡтарҙа реформалар үткәрелә.\n2010 йылда президент булып Бениньо Акино-кесе һайлана.\n↑ CIA Current intellegence review (инг.). — 1951.\n↑ What Marcoses brought to Hawaii after fleeing PHL in '86: $717-M in cash, $124-M in deposit slips (инг.), GMA News Online. 18 август 2017 тикшерелгән.\nХронологическая таблица по истории Филиппин на портале Филиппины. RU\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Филиппин_тарихы&oldid=1090208 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:40 4 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


9 майҙа Өфөнөң йәмәғәт транспорты оҙайтылған график буйынса эшләй // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n9 майҙа Өфөнөң йәмәғәт транспорты оҙайтылған график буйынса эшләй\n13:18, 5 мая 2012 Йәмғиәт\nЕңеү көнөндә байрам салютын ҡарарға теләгән Өфө халҡына һәм ҡала ҡунаҡтарына өйгә нисек ҡайтыу тураһында борсолорға кәрәкмәй. 9 майҙа баш ҡаланың йәмәғәт транспорты оҙайтылған график буйынса эшләй. Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Сынтимер Баязитовтың журналистарға әйтеүенсә, ҙур байрам саралары уҙғарылған урындарҙа пассажирҙар транспорты дежур итәсәк, улар 24.00-гә тиклем тантанала ҡатнашыусыларҙы таратасаҡ.\nШуны ла хәтергә төшөрөргә кәрәктер: 1 майҙан 10-ына тиклем һуғыш ветерандары һәм уларға тиңләштерелгән кешеләр, шулай уҡ уларҙы оҙатып йөрөүселәр трамвай һәм троллейбустарҙа, «Башавтотранс» дәүләт предприятиеһы автобустарында бушлай йөрөй ала.\nБайрам салюты йола буйынса Ленин майҙанында 23.00-дә була.\nТеги: еңеү көнө,транспорт


Майҙанға иң көслөләр » Архив газеты "Йәшлек"\nӘлеге республика турниры иһә 1812 йылғы Ватан һуғышында Рәсәйҙең еңеүенә 200 йыл тулыуҙы билдәләүгә әҙерлек сиктәрендә ойошторолдо һәм башҡорт полководецы Ҡаһым Мырҙашев иҫтәлегенә арналды. Стәрлетамаҡ төбәге – Ҡаһым түрәнең тыуған яғы. Ике йөҙ йыллап ғүмер үтһә лә, яҡташтары уны онотмай.\nЯрыштарҙа республика район-ҡалаларынан барлығы 14 команда һынау тотто. Алыш 65, 75, 85, 100 килограмға тиклем һәм унан юғары ауырлыҡ төркөмөндә үтте. Еңеүселәргә килгәндә, улар: Ауырғазы районынан Рушан Ильясов (65 кг) менән Илдар Килмөхәмәтов (75 кг), Өфөнән Илсур Ғибәҙуллин (85 кг) менән Роберт Исмәғилев (100 килограмдан ашыу). Ә Стәрлетамаҡ районынан Илдар Моратов үҙ категорияһында ла (100 килограмға тиклем) еңеп сыҡты һәм абсолют чемпион исемен дә яуланы. Ҡаһым түрәнең яҡташы һынатманы, афарин! Барлыҡ еңеүселәр ҡиммәтле бүләктәр, милли көрәш батыры миҙалы һәм дипломдар алды.\nСпорт – ул сәләмәтлек, спорт – ул матурлыҡ\nДонъя чемпионы – лейтенант Әлфиә Әлимғужина


2024 йылға күрһәткестәр һөҙөмтәһе 100 процент тәшкил итәсәк\nДүрт йылда 2500 сүплек юҡ ителәсәк, тағы ҡалдыҡтарҙы айырым йыйыу өсөн 25 меңдән ашыу контейнер ҡуйыласаҡ. Был хаҡта республиканың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Урал Искәндәров Башҡортостан Хөкүмәтене кәңәшмәһендә белдерҙе.\nКәңәшмәлә һүҙ “Башҡортостан Республикаһының экологияһы һәм тәбиғи ресурстары” дәүләт программаһына индерелгән үҙгәрештәр хаҡында барҙы. “Етештереү һәм файҙаланыу ҡалдыҡтарына идара итеү системаһын заманлаштырыу” программаһына тағы өс маҡсатлы күрһәткес – контейнер майҙансыҡтарын урынлаштырыу, сүп-сарҙы айырым йыйыу өсөн контейнерҙар менән тәьмин итеү һәм юҡ ителгән сүплектәр тигән өлөштәр өҫтәлгән. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ: был проект республикала ил Президенты Владимир Путиндың май указы нигеҙендә барлыҡҡа килгән “Экология” милли проектын тормошҡа ашырырға ярҙам итә.\n- 2024 йылға күрһәткестәр һөҙөмтәһе 100 процент тәшкил итәсәк. Бынан тыш, Сибай, Учалы, Стәрлетамаҡ, Нефтекама, Өфө ҡалаларында – берешәр һәм Салауат ҡалаһында ике – барлығы ете атмосфера һауаһына контроллек итеү буйынса автоматлаштырылған станция барлыҡҡа киләсәк, - тип белдерҙе министр.\nСығанаҡ: Молодежная газета


27.07.2017. “Австрия технологиялары башҡорт ерендә: үҫтерергә ярамай туҡтатырға”. Өтөрҙө ҡайҙа ҡуйырға? — Программы развития территорий Республики Башкортотсан\n« 26.07.2017. В башкирском Зауралье прошел первый тренинг по организации кооперативов\n27.07.2017. В Башкирии на озере Карагайлы в Учалинском районе будут добывать лечебную грязь »\n27.07.2017. “Австрия технологиялары башҡорт ерендә: үҫтерергә ярамай туҡтатырға”. Өтөрҙө ҡайҙа ҡуйырға?\nРеспублика халҡына “Ласселсбергер” компанияһы “Өфө–Аэропорт” юлындағы рус һәм инглиз телдәрендә неон хәрефтәр менән яҙылған һүҙҙәр аша ғына таныш ине. Һәм ошондай уҡ атама аҫтында сыҡҡан керамик плитка ла күптәргә билдәле. Бер йыл элек концерн етәкселеге Башҡортостанда ҙур инвестиция пландарын тормошҡа ашырырға ниәтләүе хаҡында белдергәйне. Сәйәхәтсе Алексей Валерьянов юлъяҙмаларында ла ошо пландар, Рәсәйҙә һәм Көнбайыш Европала “Ласселсбергер” холдингы эшмәкәрлеген үҫтереү тураһында бәйән итә. Ике ай элек Өфө аэропортында Мәскәүгә самолет көткәндә (ҙур булмаған бизнес буйынса баш ҡалаға даими осорға тура килә) класташымды осраттым. Азаматты мәктәпте тамамлағандан алып күргәнем юҡ ине. Әле ул Австрияның “Ласселсбергер” холдингы менән берлектәге проекттар буйынса эш алып бара икән.\nКомпания хаҡында белмәй ҙә инем тиерлек. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостандың баш ҡалаһы ҡунаҡтарын Өфөгә ингән ерҙә заманса етештереү биналары, рус һәм инглиз телдәрендә эре хәрефтәр менән үҙенсәлекле итеп яҙылған атамаһы менән тап ошо компания заводтарының береһе ҡаршылай. Әйткәндәй, әлеге заводта бер ҡасан да әллә ни ҙур әүҙемлек тойғаным булманы. Хатта завод эшләмәгән кеүек тәьҫир ҡала ине.\nИнтернет селтәрендә компанияның Урал аръяғында аҡ цемент һәм ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары сығарыу буйынса завод асырға теләүе тураһындағы мәғлүмәтте күреп, аптырап ҡалдым. Шул уҡ ваҡытта был мәҡәләләр ҙур шау-шыу менән оҙатылды, ә проект хаҡында ентекле белешмә юҡ ине.\nАзамат “Әллә завод эшләмәйме?” тигән һорауҙы ишеткәс, йылмайып ҡуйҙы һәм бер тынала әллә күпме дәлилдәр, һандар килтереп өлгөрҙө. Асыҡланыуынса, Өфө заводы йылына 6 миллион квадрат метр самаһы керамик плитка сығарыу ҡеүәтенә эйә икән. Холдинг Рәсәй баҙарындағы продукцияның 20 проценттан ашыуын етештерә. Предприятиеның ҡорамалдары ла – заманса һәм экологик яҡтан зыянһыҙҙарҙың береһе икән. Дөйөм алғанда, “Ласселсбергер” – 100 йыллыҡ тарихы булған һәм егерменән ашыу илдә, тәү сиратта Көнсығыш һәм Көнбайыш Европала, Рәсәйҙә, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла етмешкә яҡын заводты берләштергән халыҡ-ара концерн. Ул керамик плитка, ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары, каолин, башҡа минераль материалдар сығара. Продукцияһы “Rako” һәм “Cemix” брендтары аҫтында билдәле. Күп һанлы производстволарының эшмәкәрлеге иң юғары Европа корпоративтары һәм тәбиғәтте һаҡлау стандарттарына яуап бирә.\nӘңгәмәлә Азамат яҡын арала холдингтың Чехиялағы һәм Австриялағы предприятиеларына юлланасағы хаҡында һөйләне. Берлектәге проекттар буйынса ҡайһы бер мәсьәләләрҙе партнерҙар менән тикшерергә кәрәк. Ә минең иһә Чехия компаниялары вәкилдәре менән осрашаһым бар ине. “Йөҙ тапҡыр ишеткәнсе, бер тапҡыр күреү яҡшы” тигән әйтемде иҫтә тотоп, сәфәргә бергә сығырға һүҙ ҡуйыштыҡ. Бер нисә көн үткәс, Мәскәүҙән ҡайтыу менән юлға әҙерләнә башланым.\nВена – асыҡ һауалағы музей һәм сәнәғәт үҙәге\nӨфө беҙҙе оҙайлы ямғырҙар менән оҙатып ҡалды. Июлдең беренсе декадаһында Венаға килеп еттек. Австрияның баш ҡалаһы, эстафетаны Өфөнән ҡабул иткәндәй, беҙҙе ҡара болоттары, ямғыры һәм бер үк ваҡытта 30 градуслы эҫеһе менән ҡаршыланы. Таксист Йозеф Хубер (такси хеҙмәтенә махсус мобиль сервис аша Мәскәүҙә үк заказ биргәйнек) рус телен ярайһы уҡ яҡшы белә, өҫтәүенә гид та булып сыҡты.\n“Швехат” аэропортынан Венаға табан юлда ул беҙгә ысын экскурсия ойошторҙо. Ун алты саҡрымлыҡ оло юл буйындағы биләмә сәнәғәт зонаһын тәшкил итә икән. Бер нисә километр алыҫлыҡтан нефть эшкәртеү заводының ректификация колонналары күренә. Венаға ингән ерҙә генә сүп-сар яндырыу заводы торбалары хасил булды (әйткәндәй, беҙҙең республикала бындай завод әлегә тиклем төҙөлмәгән, шул уҡ ваҡытта Япония, Австрия, Германияның төрлө проекттары тәҡдим ителгәйне. Әммә улар ҡиммәт булыуы, халыҡтың ҡаршы сығыуы арҡаһында тормошҡа ашырылманы. Властың ошоға ихтыяжды аңлауы һәм төрлө проекттарҙың мөмкинлектәрен өйрәнеүе яҡшыға өмөтләндерә). Машина тәҙрәһенән башҡа сәнәғәт биналары, бик күп төҙөлөш майҙансыҡтары бер-береһен алмаштыра торҙо. Үҙебеҙҙең аэропорт юлын иҫкә төшөрҙөм. Юл буйында “Электр заводы” һәм “Ласселсбергер керамикс” компаниялары бар. Сәнәғәт объекттары күп түгел. Производстволарҙы халыҡ йәшәгән биләмәләргә яҡын йәки ошондай биләмәләрҙә үк күпләп урынлаштырыуға бәйле экологик мәсьәләне ҡуҙғатҡас, Йозеф әлеге хәлдең Австрия, хатта тотош Көнбайыш Европа өсөн ябай күренеш булыуын белдерҙе. Экологик талаптар ҡәтғи үтәлгән осраҡта был проблема түгел икән. Австрия бизнесы уларҙы тайпылышһыҙ башҡара. Күҙәтеү һәм контроль органдары ла һәр саҡ уяу.\nБеҙ Вена дәүләт операһы эргәһендәге ҙур булмаған отелдә урынлаштыҡ. Ҡаланың үҙәге архитектураһы, биналарҙың скульптур биҙәлеше, заманса, шул уҡ ваҡытта тарихи интерьерға оҫта яраҡлашҡан Вена трамвайҙары һоҡландырмай ҡалманы, әлбиттә. Урамдың машиналар йөрөй торған өлөшө киң түгел. Шуға күрә йәйәүлеләр ҙә, велосипедсылар ҙа үҙҙәрен ярайһы уҡ иркен тоя. Һуңғылары айырыуса күп, әммә улар айырым юлдарҙан ғына йөрөй. Урамдар тар тойолһа ла, ҡала халҡына, күп һанлы туристарға, ҡасаҡтарға, автомобилдәргә, трамвайҙарға, автобустарға, хатта атлы экипаждарға урын етә. Ҡала власы тар ғына урамлы тарихи биләмәләрҙе лә һаҡлап ҡалған, үҙәкте лә йәшәү өсөн уңайлы, туристар өсөн ылыҡтырғыс итә алған.\nВенала, Берлиндағы кеүек үк, Австрияны фашизмдан азат иткәндә һәләк булған Совет Армияһы яугирҙәренә һәйкәл бар. Ул 1945 йылдың 19 авгусында асылған. Һәйкәл Шварценбергплац майҙанында урынлашҡан. Австриялылар, Союз һәм Варшава договоры ойошмаһы буйынса күптән түгелге күршеләребеҙҙән айырмалы, үҙҙәренең тарихынан ситләшмәй. Мемориал һәр саҡ тәртиптә, ул иң танылған иҫтәлекле урындарҙың береһен тәшкил итә. Беҙ ҙә унда барҙыҡ, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарға ихтирамыбыҙҙы белдерҙек.\nЧехия – холдингтың\nИртәнге сәғәт 6-ла Венанан ҡуҙғалдыҡ. Чехияның Пльзень ҡалаһына дүрт сәғәтлек юл көтә. “Ласселсбергер керамикс” заводының офисы һәм “Rako” коммерция маркаһы аҫтында керамик плитка етештергән предприятиеһы тап шунда урынлашҡан. Был сауҙа тамғаһы 120 йыл элек уйлап табылған. Бер яҡтан ул әүәл-әүәлдән керамик заводтар урынлашҡан Раковник тигән биләмәнең ҡыҫҡа атамаһы булһа, икенсе яҡтан “рако” – Британия музейында һаҡланған Ассирия барельефындағы император Ашшурнасирпал II ҡулына тотҡан керамик йәйкә.\nБында завод директоры Роман менән осраштыҡ. Техник үҙенсәлектәр әллә ни ҡыҙыҡ түгел ине, шуға күрә күберәк тирә-яғымды байҡаным. Плитканы һайлау, уның текстураһы, һүрәттәре, форматы – иҫ киткес. Һанлы баҫма технологияһы айырыуса иғтибарҙы йәлеп итте. Әйткәндәй, ул Өфө заводында ла ҡулланыла.\nИң элек махсус мольбертта һайланған материалдарҙан плитканың күләменә торошло текстура рельефы һалына, мәҫәлән, йылғалағы ваҡ таштан. Артабан сканер уның өс яҫылыҡтағы һүрәтен яһай һәм плиткаға күсерә. Ошо рәүешле төрлө биҙәлештәге (ағас, таш) плитка сығарыла.\nАртабан бәләкәй генә Хлумчаны тигән ҡалаға киттек. Холдингтың иң боронғо заводтарының береһе ошо ҡала эргәһендә генә. Уға 140 йылдан ашыу. 20 йыл элек холдинг заводты һатып алған һәм әле уны яңыртыу менән шөғөлләнә. Предприятиела автоматлаштырыу дәрәжәһе бик юғары. Ташыу, төрөү һәм башҡа производство процестарына сәнәғәт роботтары йәлеп ителгән. Әйткәндәй, Өфөләге ошондай уҡ завод уның менән сағыштырғанда байтаҡҡа өҫтөнөрәк һәм замансараҡ. Автоматлаштырыу кимәле үҫә барыуға ҡарамаҫтан, бында 500-ләп кеше эшләй. Логистикаға ҙур иғтибар бирелә. Завод бөтә Көнбайыш Европаны тиерлек хеҙмәтләндерә. Күптән түгел төҙөлгән келәт биналарының майҙаны ғына 30 мең квадрат метрҙан ашыу.\nЕтештереүҙе ойоштороуҙың экологик аспекттары ла ҡыҙыҡлы. Плитка сығарыу өсөн һыу күп кәрәк. Һыу ярҙамында каолин менән башҡа минераль өҫтәмәләрҙән торған ҡатнашма иретелә һәм артабан унан плитка яһала. Махсус мейестә плитканы киптергәндән һуң, һыуҙың 80 проценты тиерлек быуға әйләнә. Һыуға ихтыяж ҙур булыу арҡаһында сәнәғәт предприятиеһының эшкәртеүҙән ҡалған һыуҙары юҡ. Хатта ямғыр һыуы ла резервуарға йыйыла һәм етештереү барышында файҙаланыла. Һауаға зарарлы матдәләр сығарылмай тиерлек. Производство биналары фильтрҙар менән йыһазландырылған. Уның аша үткән ваҡ туҙан фракцияһы етештереүҙә ҡайтанан ҡулланыла. Торлаҡ йорттар заводтан бер саҡрым алыҫлыҡта ғына. Урындағы халыҡты был әллә ни борсомай ҙа кеүек.\nСәфәребеҙҙең киләһе пункты – Казнеев ҡалаһындағы (Чехия) карьер. Ул холдинг заводтарын ғына түгел, башҡа байтаҡ төҙөлөш компанияларын да сеймал менән тәьмин итә. Карьерҙа керамик плитканың төп компоненты булған каолин, ҡыр шпаты, ҡырсынташ, ҡом сығарыла. Карьер тиҫтәләрсә йылдар дауамында эшкәртелә. Эргәлә генә, 400-500 метр алыҫлыҡта, торлаҡ йорт урынлашҡан. Был бер ҙә ғәжәп түгел, сөнки Евросоюзда ярайһы уҡ ҡәтғи талаптар ҡуйған берҙәм экология ҡануниәте эш итә.\nКискә ҡарай Пльзенгә ҡайттыҡ. Ул – Чехияла ҙурлығы буйынса дүртенсе ҡала. 700 йыл элек нигеҙ һалынған ҡалала 170 мең самаһы кеше йәшәй. Иҫтәлекле урындарының күбеһе, мәҫәлән, готика стилендәге собор, байҙарҙың йорттары үҙәктә урынлашҡан. Көнсығыш Европалағы иң ҙур синагога ла ошонда. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Икенсе донъя һуғышынан һуң унда йөрөүселәр һаны күпкә кәмегән.\nУрындағы риүәйәткә ҡарағанда, үҙәктәге йорттарҙың һәр береһендә үҙенә генә хас һыра ҡайнатҡандар. 1842 йылда урындағы халыҡ Бавариянан һыра ҡайнатыусыны саҡырған. Ул иһә “Пилснер Урквелл” тигән тоноҡ һыра рецебын уйлап тапҡан. Шул осорҙан алып Пльзень донъяла иң тәмле һәм популяр тоноҡ һыра етештерелгән ҡалаға әүерелгән. Һырахана аҫтында күбекле эсемлекте һаҡлау өсөн 20 метр тәрәнлектә туғыҙ саҡрымлыҡ ер аҫты галереялары ҡаҙылған.\n1799 йылдың декабрендә Пльзендәге йорттарҙың береһендә генералиссимус Александр Васильевич Суворов туҡталған. Мемориаль таҡтаташта “Еңеү килтергән итальян походынан һуң Чехия аша тыуған илгә ҡайтҡанда” тигән яҙыу ҙа бар хатта.\nЧехия һәм Австрия – сәнәғәт-пастораль пейзаж\nӨсөнсө көн иртән Прагалағы бизнес-партнерҙар менән мәсьәләләрҙе хәл иткәс, Чехиялағы Халамки ҡаласығына юлландым. Тап шунда Азамат менән осрашырға һүҙ ҡуйышҡайныҡ.\nХаламкиҙа холдингтың тағы ла бер заводы урынлашҡан. Уға 20 йыл самаһы. Сифатлы итальян һәм немец ҡорамалдары менән йыһазландырылған завод “Цемикс” маркаһы аҫтында 40 төрлө ҡоро төҙөлөш ҡатнашмаһы сығара. Кәрәкле сеймал алынған карьер ике километр алыҫлыҡта ғына. Унан минераль сеймал элеватор буйлап етештереү цехтарына килтерелә.\nҠатнашмалар етештереү өсөн төп элемент – көлһыу төҫтәге цемент. Етештереү барышында экологик талаптарҙы ҡәтғи үтәүгә ҙур баҫым яһала. Етештереү биналары һауала туҙан миҡдарын контролдә тотҡан махсус ҡулайламалар, туҙан тотҡостар менән йыһазландырылған. Бысраҡ сәнәғәт һыуҙары юҡ. Завод биләмәһендәге ямғыр һәм ҡар һыуы резервуарға йыйыла һәм муниципаль канализацияға ебәрелә. Заводтың йәшен иҫәпкә алғанда, туҙандың булмауы аптыратты. Тирә-яҡта йәшеллек. Ҙур производстволар һәм объекттар биләмәһенән айырмалы, бындағы ағас, ҡыуаҡтарға ла туҙан ҡунмаған. Яҡында ғына, 300 метр арауыҡта –торлаҡ йорттар, фермалар. Уларҙың береһендә хатта болан үрсетәләр.\nСәфәребеҙҙең киләһе нөктәһе – Дунай ярында бейек булмаған тауҙар ҡосағында урынлашҡан Пехларн ҡалаһы (Австрия). Түбәнге Австриялағы Вахау тигән ер шарап яһау төбәге булараҡ танылыу яулаған. Бында үҫтерелгән виноград сорттарынан “Рислинг” һәм “Грюнер Вельтринер” шараптары етештерелә. “Ласселсбергер” холдингының штаб-фатиры һәм ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары сығарыу буйынса сираттағы завод тап ошонда. Башта – завод хаҡында. Ул Халамкиҙағынан ҙурыраҡ һәм замансараҡ. Цемент нигеҙендә төрлө ҡатнашмалар етештерә. Ул Пехларндың үҙендә, ауыл хужалығы ерҙәре, фермалар һәм торлаҡ йорттар янында урынлашҡан. Пастораль ауыл пейзажы, виноград баҡсалары менән туҙанлы производствоны берләштереүгә ҡағылышлы һорауыма холдинг етәксеһе һәм милексеһе Йозеф Ласселсбергер әфәнде: “Предприятие Европа экологик стандарттарына ярашлы төҙөлгән, – тип яуапланы. – Шуға күрә туҙан да, башҡа зарарлы матдәләр ҙә, бысраҡ сәнәғәт һыуҙары ла юҡ бында”. Әйткәндәй, баҫыуҙарға, тирә-яҡтағы гүзәл тәбиғәткә ҡараһаң да тап ошондай фекер тыуа.\nБер аҙҙан холдингтың штаб-фатирында Башҡортостандың Әбйәлил районында ла ошондай уҡ завод проектын тормошҡа ашырыуға бәйле мәсьәләләр тикшерелде. Әйтергә кәрәк: проектты ғәмәлгә ашырыу тураһындағы мәғлүмәтте ҡайһы берәүҙәр ҡабул итмәне, интернет селтәрендә тәнҡитле мәҡәләләр һәм комментарийҙар донъя күрҙе. Шул уҡ ваҡытта проекттың асылына аныҡ төшөнмәйенсә ашығыс фекер йөрөтөү дөрөҫ түгел, минеңсә. Әлеге сығыштарҙың, мәҡәләләрҙең йыш ҡабатланыуы һәм көсөргәнешлелеге, шулай уҡ уларҙы күптәр хуплай тип күрһәтергә маташыу республикала ошондай проекттарҙың тормошҡа ашыуын теләмәгән ниндәйҙер ялланма көстәрҙең эш итеүе хаҡында һөйләй. Сәбәптәрҙең төрлө булыуы ихтимал – конкуренттарҙың аҫтыртын ғәмәлдәре, сәйәси уйындар, шантаж, байығыу. Әммә халыҡтың борсолоуын да иҫәптән төшөрөргә ярамай. Кешеләргә проекттың әһәмиәтен, уның зыянлы булыу-булмауын, быны уларға ниндәй юҫыҡта еткерергә маташыуҙарын, бөтә эштең Евросоюзда билдәләнгән ҡәтғи экологик нормаларға, технологияларға һәм тәжрибәгә таянып башҡарыласағын аңлатырға кәрәк.\nБашҡортостан Республикаһында, атап әйткәндә, Әбйәлил районында аҡ цемент нигеҙендә ҡоро төҙөлөш ҡатнашмалары сығарыу буйынса завод асыу күҙаллана. Көлһыу төҫтәге традицион цемент етештереүҙең ҡайһы бер экологик етешһеҙлектәре бар, әлбиттә. Ғөмүмән, цемент производствоһын беҙ ҡараңғы, туҙанлы предприятиелар тип ҡабул итәбеҙ, сөнки беҙҙәге заводтар иҫкергән. Әле көлһыу, шулай уҡ аҡ цемент өсөн заманса етештереү базаһында бөтөнләй икенсе технологик ҡарарҙар ҡабул ителә. Төҙөлөш ҡатнашмалары өсөн нигеҙ ҡоро ысул менән яһаласаҡ. Төп сеймал – эзбизташ, каолин, кварц ҡомо, икенсе төрлө әйткәндә – дөйөм таралған файҙалы ҡаҙылмалар.\nАзаматтың бындай производствоның зыяны булыу-булмау тураһындағы фекеренә яуап итеп, Йозеф Ласселсбергер: “Ҡатнашмалар химик өҫтәмәләр ҡулланмайынса, инерт минераль сеймал нигеҙендә етештерелә”, – тине. Инерт – тимәк, һыу һәм һауа менән ҡушылғанда ниндәй ҙә булһа реакция тыуҙырмай. Ысынлап та, балаһын ҡомло майҙансыҡҡа уйнарға сығарғанда ата-әсә: “Сабыйым зарарлы быуҙан йәки ҡомдан ағыуланып ҡуймаһын”, – тип борсолмаһа ла була. Эзбизташ менән каолин тап ошо категорияға ҡарай. Өҫтәүенә, тәҡдим ителгән технологияла ағыулы сәнәғәт һыуҙары, зарарлы матдәләр ҡулланылмай. Әлеге сәфәр барышында беҙ Чехия һәм Австрия проекттарын тормошҡа ашырыу тәжрибәһен өйрәндек. Улар экологик яҡтан зыянһыҙлығы, уңышлылығы менән отошло.\n“Ласселсбергер” холдингы предприятиелары буйлап өс көнлөк сәфәр тамам. Беҙ Пехларнды ҡалдырып, Мәскәү аша Өфөгә ҡайттыҡ. Был юлы баш ҡала беҙҙе “Барыһы ла яҡшы буласаҡ!” тигәндәй, ҡояшлы аяҙ көнө менән ҡаршыланы. “Ласселсбергер” компанияһы тәҡдим иткән берлектәге проекттарға ҡағылышлы һорауға ла ыңғай яуап биреү теләге тыуҙы. Европа бизнесы тәжрибәһен, уның юғары корпоратив һәм экологик стандарттарын өйрәнергә кәрәк. Бындай мөмкинлек бик һирәк тыуа.\nЭкологияға килгәндә. Сәнәғәт инфраструктураһы тығыҙ, тәбиғәтте һаҡлау нормалары юғары булған шул уҡ Австрияның миҫалы өлгө булырлыҡ. Беҙҙең экология ҡануниәте йыш ҡына ҡәтғиерәк тә. Производствоны проектлау, төҙөү, уның эшмәкәрлеген ойоштороу барышында ҡануниәттең үтәлешен тәьмин итеү – дәүләттең бурысы. Республиканы үҫтереүгә күпләп аҡса йүнәлткән Австрия инвесторы, тәбиғәтте һаҡлау нормаларын үтәмәйенсә, ҡыйын хәлдә ҡалырға итә тигән фекер, кәмендә, нигеҙһеҙ. Шуға күрә мәҡәләнең атамаһындағы өтөрҙө “үҫтерергә” тигән һүҙҙән һуң ҡуйырға кәрәк!\n«Башкортостан» гәзите буеса\nПостоянная ссылка на это сообщение: http://prt.pravitelstvorb.ru/?p=10300


Яман шеште киҫәтә\nУл һалҡын тейгәндә бик файҙалы, йүтәл, бронхит, грипп, ангинаны дауаларға булышлыҡ итә\nҺуңғы йылдарҙа халыҡ емеш ағастарының япрағын күпләп йыйып, ҡыш буйы хуш еҫле сәй эсеп кинәнә. Мәҫәлән, ҡарағат япрағы ла бик файҙалы.\nУны белгестәр "тәбиғәт бүләк иткән дауа сығанағы" тип йөрөтә. Бигерәк тә ҡыуаҡлыҡ сәскә атҡанда унда С витамины күп туплана. Япрағын тап шул ваҡытта йыйып ҡалырға мөмкин. Өлгөрә алмағанда, июнь айында ла ярай. Бының өсөн ҡоро көндә, иртән ысыҡ кипкәс, сәләмәт япраҡтарҙы өҙөргә кәрәк.\nҠарағаттағы органик ҡушылмалар ҡандың ойоу процесын көйләй, ҡан тамырҙарын нығыта, ялҡынһыныуҙан һаҡлай. Ҡарағат япрағы сәйе гипертония, атеросклероз, ҡан тамырҙары ауырыуҙарынан файҙалы, яман шеште киҫәтә, ҡандағы шәкәр дәрәжәһен көйләй, күҙ күремен яҡшырта, организмдан артыҡ һыуҙы сығарырға ярҙам итә. Ул һалҡын тейгәндә бик файҙалы, йүтәл, бронхит, грипп, ангинаны дауаларға булышлыҡ итә.\nӘлбиттә, һәр нәмәлә сама белергә кәрәк. Ҡарағат япрағы сәйе аллергия тыуҙырырға ла мөмкин. Ул хроник бөйөр сирҙәренән, гастрит, ашҡаҙан һәм ун ике эсәк йәрәхәте, тромбофлебиттан яфаланғандар өсөн зыянлы.


Башҡортостандың баш ҡалаһында Еңеү Көнө хөрмәтенә парад үтте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың баш ҡалаһында Еңеү Көнө хөрмәтенә парад үтте\n14:37, 9 мая 2010 Сәйәсәт\nБөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы көнөндә, 2010 йылдың 9 майында Өфөлә Ленин исемендәге майҙанда Хәрби парад үтте. Башҡортостандың баш ҡалаһындағы парад Рәсәй Президенты менән билдәләнгән һәм герой-ҡалаларҙа үткәрелгән рәсми парадтар иҫәбенә инмәй. Шулай ҙа был республиканың Еңеүгә индергән өлөшөн бер ҙә кәметмәй.\nБар Рәсәйҙәге кеүек үк, Өфөләге парад Ҡыҙыл майҙандан алып барылған тура трансляциянан һәм РФ Президенты Дмитрий Медведевтың Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын ҡотлауынан башланды.\nБаш главнокомандующийҙың сығышынан һәм Өфөлә яңғыраған өс тапҡыр «Ура!» ҡысҡырыуҙан һуң, Ленин майҙанынан колонналар ағылды (улар йәмғеһе 35 ине).\nТантаналы маршты Рәсәй Федерацияһы мәғарифының почетлы хеҙмәткәре, полковник Фәнзир Ниғмәтйәнов етәкселегендә Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернатынан барабансылар взводы башланы. Артынса майҙанға Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостан территорияһында ойошторолған Ҡыҙыл Армия частары һәмм берләшмәләренең Хәрби байраҡтарын алып сыҡтылар.\nБайраҡ төркөмдәренән һуң БР ветерандар ойошмалары, Өфөнөң париотик клубтары колонналары, Өфө гарнизоны ғәскәрҙәре, көс структуралары бүлексәләре, кадет корпусы, берләштерелгән тынлы оркестр; улар артынса – хәрби техника; ретро- һәм хәҙерге заман техникаһы теҙелде.\nХәрби техниканан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы легендар «Т-34» танкы — Мәскәү һәм Сталинград янындағы алыштарҙа, Курск дуғаһында, Берлин эргәһендә һәм башҡа хәрби операцияларҙа мөһим роль уйнаған донъялағы иң яҡшы танк барыһының да иғтибарын йәлеп итте.\nРетротехниканан Ирбит мотозаводының М-72 мотоциклы һәм трофейға төшкән «Диамант», ГАЗ-67 автомобилдәре, махсус армия машиналарын төҙөүгә нигеҙ булған һуғыштан һуңғы ГАЗ-69, «ленд-лиз» буйынса Ҡыҙыл Армияға ҡайтарылған Американың «Виллис»тары, данлыҡлы «полуторка» ГАЗ-АА һәм шулай уҡ билдәле «эмка» — ГАЗ-М1 майҙандан үтте. Парадта күрһәтелгән «эмка»ның яҙмышы ҡыҙыҡлы: ул фронтҡа 1941 йылда 1-се Өфө ҡала дауаханаһынан киткән, бар һуғышты үткән һәм үҙенең «тыуған» ҡалаһына ҡабат әйләнеп ҡайта алған.\nЕңеү Көнөндәге автомобиль техникаһы парадын Еңеүҙән һуң сығарыла башланған “Победа” ГАЗ-20 автомобиленән тыш күҙ алдына килтереп булмай.\nӨфө парадында көс структураларының заманса хәрби техникаһы – билдәле бронетранспортерҙар һәм аҙ билдәле булған «тигрҙар», Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының янғын һүндереү техникаһы, ДОСААФ техникаһы ла күрһәтелде.\nКолоннала иң һуңғыһы булып стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре ҡоралы — «Тополь-М» ракета комплексы үтте.\nУнан һуң майҙан өҫтөнән фюзеляжы аҫтына һуғыш йылдарындағы һалдат хатын һүрәтләгән өсмөйөш беркеткән вертолет осоп үтте. Был колонна артынса килгән «Утлы йылдар хәтере» театрлаштырылған тамаша өсөн үҙенә күрә пролог кеүек булды.


Йәшәү минимумы кәмене | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n03 декабря 2020 — 12:09 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан Хөкүмәте 2020 йылдың III кварталына йәшәү минимумын кәметте. Был ҡарарға республиканың премьр-министры Андрей Назаров ҡул ҡуйҙы. Документҡа ярашлы, йәшәү минимумы хәҙер 9908 һумды тәшкил итә. Икенсе кварталда ул 10 015 һум ине. Эшкә һәләтле граждандар өсөн ул 10 544 һум, хаҡлы ялдағыларға - 8059, балаларға 9925 һум күләмендә билдәләнде. Йәшәү минимумы дәүмәле квартал һайын республикала ҡулланыу кәрзине һәм Башстат биргән аҙыҡ-түлеккә, хеҙмәттәргә уртаса хаҡ нигеҙендә билдәләнә.


БАР ДОНЪЯҒА ҺӨЙӨҮ МЕНӘН БАҒА | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» БАР ДОНЪЯҒА ҺӨЙӨҮ МЕНӘН БАҒА\nБАР ДОНЪЯҒА ҺӨЙӨҮ МЕНӘН БАҒА\nНәжибә Сурағолованың бар ғүмере Шәрипҡол ауылы менән бәйле. Ул ошонда тыуа, бында кейәүгә сығып, матур ғаилә ҡора һәм тормош иптәше менән ҙур тормош юлын уҙа. Уның яҙмышы ла һәр кемдеке кеүек ил яҙмышынан айырылмай.\nНәжибә Сәғиҙулла ҡыҙының бала сағы һуғыш йылдарына, артабанғы ауыр осорға тура килә. Ул да башҡа тиҫтерҙәре кеүек тормоштоң бар михнәттәрен үткәреп, ауырлыҡтарҙы еңеп алға бара. Был йылдарҙы яҙмышына төшкәндәр үҙҙәре генә белә.\n- Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда миңә туғыҙ йәш ине. 1942 йылдың февралендә атайым, авгусында ун һигеҙе лә тулмаған ағайым фронтҡа алынды. Уларҙы илай-илай һуғышҡа оҙатҡан көндәр мәңге хәтерҙә. Әсәйем йөклө ҡалғайны. Кесе туғаным атайым китеп, өс ай үткәс тыуҙы. Шулай уҡ атайымдың дүрт ҡустыһы һуғышҡа китте. Барыһы нан ағайыма ғына әйләнеп ҡайтырға яҙҙы. Уның тураһында ла “хәбәрһеҙ юғалды” тигән ҡара хәбәр килгәйне. Тик ағайым ҡаты яуҙарҙың береһендә контузия алып, госпиталгә эләккән булған... Ә атайыма ошо китеүенән тыуған яҡҡа әйләнеп ҡайтырға насип булманы. Тәүҙә ул яңы сыҡҡан һайын хаттар ебәреп торҙо. Ғәрәп хәрефе менән яҙылған һуңғы хаты 1943 йылдың 13 декабрендә килгәйне.\n“Туғыҙ мәртәбә һуғышҡа инеп сыҡтыҡ, шинелем генә йыртылды, Алла һаҡланы, ахыры”, - тип яҙғайны. Һуғыш бөтә халҡыбыҙҙы ла тетрәндерҙе. Уның тамамланыуына 74 йылдан артыҡ ваҡыт үтеп китһә лә, күңелдәрҙә тәрән эҙ ҡалдырҙы. Былар бигерәк тә Еңеү байрамы көнөндә иҫкә төшөп, йөрәктәрҙе телгеләй. Шулай ҙа яҡындарым күңелдә мәңге тере кеүек... Ә әсәйем атайыбыҙҙы бар ирҙәр эшендә лә алыштырҙы, тиһәң дә була. Ул башҡа ҡатындар менән ҡояшты баҫыуҙа байыттылар. Әсәйебеҙ эштән ҡайтҡансы туғаным менән бергә көтөп ултырабыҙ. Ул илаһа, мин уны йәлләп илай торғайным... Ҡатын-ҡыҙҙарҙы ураҡта тентеп ҡайтаралар ине. Хатта аҙаҡ 1-2 кеше ҡайҙа ҡурмас ҡыҙҙыралар тип еҫкәп тә йөрөнө. Әгәр кеше тотолһа, төрмәгә ултырттылар. Әҙерәк үҫә төшкәс, үҙебеҙ ҙә баҫыуға утауға йөрөнөк. Йүнле ашарға юҡ, кәлйемә эләкһә, бик яҡшы булып ҡала. Тирә-яҡтағы урыҫ ауылдары аслыҡтан ҡотҡарҙы ла инде. Уларҙың баҡсаларында сығарылмай ҡалған серек бәрәңге йыйҙыҡ. Ә йәйҙәрен үлән ашаныҡ. Үҙәккә үткән ул йылдар тураһында иҫкә төшөрөүе лә ауыр”, - тип хәтеренә ныҡ уйылған йылдар тураһында һөйләне уҙаман.\nАртабан тормош ҡорғас, ире менән ете балаға ғүмер бүләк итәләр. Тик өсөнсөһө 11 айлыҡ булғанда ауыр ҡайғыларға һалып, яҡты донъянан китә. Декрет ялдарында ла ултырыу эләкмәй уға. Ғүмер буйы колхозда сөгөлдөр баҫыуында эшләй. Ул йыл һайын 4-5 гектар татлы тамыр үҫтерә. Тырыш ҡатын эш араһында кейемдәр, шул иҫәптән пальтоға тиклем тегә. “Икәүләп эшләгәс, мохтаж булманыҡ. Бабай фермала малсы, фураж тарттырыусы булды. Шул йылдарҙың үткәне лә һиҙелмәгән. Уның мәрхүм булғанына 13 йыл да булды инде”, - тип әйтеп алды ул. Әле лә уңған, хәрәкәтсән уҙаман тик торорға яратмай, шуға тауыҡтар булһа ла аҫрай. Беҙ барғанда ул уларға бәрәңге бешереп йө рөй ине. Өлкән йәштә булһа ла, әбейҙең хәтере яҡшы, һәр үткәнен ауыр көрһөнөү менән бөгөнгөләй иҫенә төшөрҙө. Йортона улдары һәм ҡыҙҙары килеп, хәл белешеп, ярҙам итеп торалар. Ейән-ейәнсәрҙәре лә уның йыуа ныстары.\nҺуғыш балаһы төрлө ваҡиғаларға бай тормош юлы кисерә. Төрлө һынауҙар, ҡайғылар аша ла уҙырға тура килә. Шулай ҙа күңеле ҡатмаған: эскерһеҙлеге, ихлас лығы, тормошто яратыуы бар булмышында сағыла. Ғүмер көҙөндә лә күңел ма тур лы ғын юғалтмаған әбейҙең йөҙөнән нур бөр көлөп торғандай. Тор моштоң ҡәҙерен бел гән, матурлығын күрә белгән уҙаман, гүйә, бар донъяға һөйөү менән баға. “Донъя лар тыныс булып, һәр кемгә лә йә шәү йәмен татырға яҙһын. Беҙ күргәнде йәш быуын күрмәһен”, - тип оҙатып ҡалды ул.\nФирүзә РӘХМӘТУЛЛИНА фотоһы.


Бөгөн Халыҡ-ара инвалидтар көнө билдәләнә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n03 декабря 2019 — 18:36 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда мөмкинлектәре сикләнгән 300 меңдән ашыу кеше йәшәй. Белгестәр әйтеүенсә, физик мөмкинлектәре сикләнгәндәр өсөн бәләкәйҙән үк йәмғиәткә яраҡлашыу, аралашыу мөхите булдырыу зарур. Тик шул саҡта ғына улар юғары маҡсаттар ҡуйып, уңыштарға ирешергә теләп үҫәсәк. Республикала инвалидтарға даими ярҙам күрһәтелә. Яңыраҡ ҡына пенсионерҙарға һәм инвалидтарға туристик юлламалар хаҡының бер өлөшөн түләү өсөн сертификаттар тапшырыла башланы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар һәм инвалидтар юлламалар менән сираттан тыш тәьмин ителә. Йыл аҙағына тиклем Башҡортостанда бөтәһе 1,5 мең самаһы кешене юлламалар тәьмин итеү күҙаллана.


Баш ҡала сауҙа майҙандарында йәрминкәләр гөрләй\nЙәштәр һарайы алдында ауыл хужалығы йәрминкәһе эшләй. Унда республика район хужалыҡтары, шәхси эшҡыуарҙар үҙҙәре етештергән аҙыҡ-түлекте тәҡдим итә.\nАуыл хужалыҡтары үҙҙәре етештергән продукцияһын һата алһын өсөн Өфөлә махсус майҙансыҡтар бүленгән. Бөгөн бында йәрминкә гөрләй. Йәй ауыл эшсәндәре емеш-еләк тәҡдим итһә, көндәр һыуытыуға һатыуға ит менән май сығарылды.\nНурия Каймалова Кушнаренко районынан килгән. Ауылда эш юҡ, шуға ла ит һатыу төп табышыбыҙ, ти ул. Ғаилә күпләп мал тота. Бөгөнгө йәрминкәлә улар 300 килограмға яҡын ит һатҡан.\nАуыл эшсәндәре баш ҡала халҡына үҙҙәре етештергән ит, йәшелсә, картуф, бал, икмәк, йәшелсә консервалары һәм һөт продукцияһы тәҡдим итә. Бынан тыш, cауҙала көньяҡ емештәре лә бар. Экологик яҡтан таҙа ризыҡты ҡала халҡы ихлас һатып ала. Хаҡтар ҙа сағыштырмаса түбән. 200 һумдан 300 һумғаса... Һарыҡ ите иң ҡиммәте булһа, икенсе урында йылҡыныҡы килә. Йәрминкәлә уны 240-260 һумға алырға мөмкин. Һыйыр ите 200, сусҡаныҡы 220 һум тора. Ә бына тауыҡ итенә хаҡ магазиндыҡынан юғарыраҡ, йәрминкәлә уның килограмы 200 һумға барып баҫа.\nЙәрминкәлә һатылған ит белгестәр тарафынан махсус тикшереү үтә. Шуға ла сауҙа рәттәрендәге продукция ҡала халҡында шик тыуҙырмай. Ҡалала йәшәүселәр кинәнеп ҡышҡылыҡҡа аҙыҡ-түлек запасын туплай. Сөнки көҙгө йәрминкәләр тамамлана, ә ҡышҡыһы декабрҙә асыла.


Дүртөйлө — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Дүртөйлө (мәғәнәләр).\nДүртөйлө — ҡала. Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында, Ағиҙел йылғаһының һул яғында, Өфө ҡалаһынан 123 км алыҫлыҡта урынлашҡан.\nДүртөйлө районы һәм Дүртөйлө ҡалаһы ҡала биләмәһе\n30 969 кеше (1 ғинуар 2018)\n1964 йылдан ҡала тибындағы ҡасаба, 1989 йылдын республика әһәмиәтендәге ҡала. 2009 йылда 31,4 мең кеше йәшәгән.\nТрапезников Василий Николаевич (23.10.1957) — спортсы, йәйәнән уҡ атыу буйнса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1982). Шәхси иҫәптә СССР-ҙың абсолют чемпионы (1982), РСФСР чемпионы (1981), Европа Кубогын яулаусы (1995).\nЭдуард Әғзәми (5.11.1937), журналистика ветераны, яҙыусы, 1961 йылдан СССР Журналистар союзы, 1993 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), Яңауыл ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1997) һәм Ғәли Соҡорой исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (1999).\n1989 йыл 12 ғинуар 25235 12078 13157 47,9% 52,1%\n2002 йыл 9 октябрь 29984 14275 15709 47,6% 52,4%\nНефть сығарыу башланғанға тиклем, Дүртөйлө ауылында пристань, бер нисә ауыл хужалығы сеймалын эшкәртеүсе (май заводы, элеватор һ.б.) предприятие булған. Дүртөйлөлә Илеш, Дүртөйлө, Саҡмағош райондары территорияһындағы нефть ятҡылыҡтарын файҙаланыусы «Саҡмағош нефть һәм газ табыу идаралығы» («Чекмагушевское НГДУ») урынлашҡан.\nТимер-бетон заводы, кирбес, нефть промыслыһы объекттарын хеҙмәтләндереүсе, һөт комбинаты, ит комбинаты эшләй.\nДүртөйлөнөң иҡтисади һәм социаль үҫешенә Ағиҙел йылғаһы аша төҙөлгән күпер ҙур йоғонто яһай. Дүртөйлө пристаны — тауар әйләнеше буйынса, Өфө һәм Бөрө пристандәренән ҡалышып, 3-сө урында.\nДүртөйлө — мөһим автомобиль юлдары төйөнө (Өфө — Ҡазан—Нефтекама—Дүртөйлө—Бүздәк).\nҠалала 6 дөйөм урта белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 2 гимназия, тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы, 3 китапхана, 4 дарыухана, нефтселәрҙең ял базаһы бар.\nХалыҡ һаны, 1000 кеше\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Трапезников Василий Николаевич 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 11 октябрь 2017)\nҒафаров Ғ. Ә. Дүртөйлө // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n«Мой город» проектында ҡала тураһында\nДюртюли 2008 йылдың 30 май көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Дүртөйлө&oldid=1052745 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 9 август 2021 в 22:26\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:26 9 август 2021 үҙгәртелгән.


23 Ноябрь 2021, 11:19\nСтәрлетамаҡ-Ҡағы-Магнитогорск юлын төҙөү Бөрйән, Белорет райондары тормошоноң социаль-иҡтисади үҫешенә яңы һулыш бирәсәк.\nӨфө-Белорет-Магнитогорск юлындағы транспорт ағымының кәменеүә лә булышлыҡ итәсәк. Шулай уҡ “Алға” махсус иҡтисади зонаны үҫтереүгә лә этәргес ҡеүәт өҫтәйәсәк. Ғөмүмән, ошо төбәктә йәшәгән халыҡҡа был юлдың ни тиклем кәрәк булыуы тураһында әллә күпме дәлилдәр килтерергә мөмкин.\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың быйыл сентябрҙә уҙғарған матбуғат конференцияһы ваҡытында социаль селтәрҙән “Стәрлетамаҡ – Ҡағы – Магнитогорск юлы төҙөлөшө дауам ителәсәкме?” тип һорап мөрәжәғәт иттек.\n19 ноябрҙә был һорауға яуап килде.\n“Стәрлетамаҡ – Белорет – Магнитогорск юлының Октябрь ауылы эргәһендәге участкаһында тулы ремонт эшләнәсәк. Участка оҙонлоғо ике саҡрым. Эштәр 2023 йылға тиклем планлаштырылған. Ҡалған участкаларҙа соҡорҙарҙы ямау, сафтан сыҡҡан ҡатламдарҙы тергеҙеү һәм ҡырсынташ булған участкаларҙы тигеҙләү кеүек эштәр менән ҡарап торабыҙ. Был эштәрҙе юл хеҙмәткәрҙәре йыл әйләнәһе алып бара. 2021 йылдың 19 ноябренә ҡарата юл асыҡ ине”, – тип яуап бирҙе Башҡортостандың Юл хужалығы идаралығының йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса секторы белгесе Кирилл Пригожий.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №24, 16 - 22 июнь, 2018 - Информационные страницы\n№24, 16 - 22 июнь, 2018\nҺЕҘ ҺАМАН ГӘЗИТ\nӨФӨНӨҢ АНЫҠ ЙӘШЕН ҒАЛИМДАР ТӘҠДИМ ИТЕРГӘ ТЕЙЕШ\nӘгәр иғтибар итһәгеҙ, бер нисә йыл инде беҙ ҡалаға түгел, ә Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалыныуҙы байрам итәбеҙ. Быйыл был дата өс 4-ле (444 йыл) менән билдәләнә. Стрелецтар килгәндә үк бында ҡаласыҡ булған.\n"Әгәр Европаға барһағыҙ, ҡеүәтле, ҙур джиптарҙы күрмәҫһегеҙ. Унда автомобилдәр ҙур булмаған ғаиләгә иҫәпләнгән. Беҙҙең автомобилдәр - ҙур, ҡеүәтле. Уларҙың атмосфераға күпме ағыулы матдә бүлеп сығарыуы аңлашыла".\nБыл иһә әсәнең декрет алдынан алған эш хаҡының 40 проценты (ләкин 24 536,57 һумдан күберәк түгел). Аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр өсөн түләү 10 меңдән кәм булмаҫҡа тейеш. Ошо сумма йәшәү минимумына яҡын - 11 163 һум.\nБыл сараның төп һәм мөһим ваҡиғаһы ла булды - ҡурайҙың Башҡортостан Республикаһының төбәк милли музыка ҡоралы булараҡ билдәләнеүе тураһындағы патент тапшырылды.\n"УРАЛ МОҢО" ФЕСТИВАЛЕ БЕҘҘЕҢ УРТАҠ БАЙРАМЫБЫҘ\n"Урал моңо - 2018" Халыҡ-ара төрки йәштәре музыкаль ижады конкурс-фестивале үҙенең еңеүселәрен билдәләне. Төрки донъяһындағы иң абруйлы музыкаль бәйгеләрҙең береһе булған был сарала быйыл Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән һәм сит илдәрҙән 30 йырсы һәм коллектив ҡатнашты.


Өфө – Белорет юлында 130 миллион һумға заманса юл буйы комплексы төҙөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n15:56, 4 декабря 2020 Иҡтисад\nФото: Башҡортостандың Сауҙа һәм хеҙмәттәр министрлығы\nӨфө – Белорет юлында 130 миллион һумға заманса юл буйы комплексы төҙөлә Фото: Башҡортостандың Сауҙа һәм хеҙмәттәр министрлығы\nӨфө – Инйәр – Белорет юлында «Ҡурай» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте Архангел районы биләмәһендә юл буйы сервисы төҙөй. Проект Башҡортостан Башлығы үткәргән «Инвестиция сәғәте»ндә тәҡдим ителде. Компания директоры — 32 йәшлек Тимерғәле Ураҙғолов кафеһы, ҡунаҡханаһы, фермерҙар етештергән аҙыҡ-түлек менән сауҙа итеү урыны, балалар майҙансығы, мәсете, автомобиль туҡталҡаһы булған комплекс төҙөргә ниәтләй. Бурысҡа аҡса алыу планлаштырылмай, инвестор үҙенең 130 миллион һум аҡсаһын һала. Объект 85 эш урыны булдырырға мөмкин.\nБашҡортостандың Сауҙа һәм хеҙмәттәр министрлығы мәғлүмәте буйынса, компания 1,15 гектар ерҙе ҡуртымға алған да инде, унда проектлау-тикшеренеү эштәре бара.\nИнвестор проектты өҫтөнлөклөләр иҫәбенә индереүҙе һәм транспорт, инженерлыҡ инфраструктураһына сығымдарҙың бер өлөшөн ҡаплауҙы һораны. Төҙөлөш эштәрен 2021 йылдың февраль-март айҙарында башлау күҙаллана.\n«Был трассала заманса юл буйы объекттары аҙ. Шуға күрә сәйәхәтселәрҙең туҡтап, алыҫ юлға сығыр алдынан рәхәтләнеп ял итеү урыны булһын өсөн уны йәнләндерергә кәрәк. Проектты хупларбыҙ», – тип йомғаҡ яһаны республика етәксеһе Радий Хәбиров.\nБашҡортостанда юл буйы сервисы объекттарын төҙөү проекты тормошҡа ашырыла. Инвесторҙар өсөн дәүләт ярҙамы саралары булдырылған: паспорттар менән ер участкалары исемлеге әҙерләнгән, Инвестпорталда айырым бүлек бар.\nТеги: юл буйы сервисы, инвестиция проекты, Инвестиция сәғәте


Телеканал үҙ тамашасыларына үҙенсәлекле яңы йыл тамашаһы әҙерләне. “Башҡортостан 24” телеканалын хәҙер Уфанет кабель телевидениеһы аша ҡараға мөмкин. Бының өсөн “Асыҡ цифра” абоненттарына ни бары телеканалдар исемлегендә “Башҡортостан 24” табырға, йә пультта - 502 һанын йыйырға ғына кәрәк.Телеканал...\nТарихи ҡомартҡыларға һаҡсыл ҡарашы менән танылған Анатолий Чечуха яңы һөнәре менән һоҡландыра. Билдәле тарихсының үткән быуаттың илленсе йылдарынан йыйылған шыршы уйынсыҡтары коллекцияһы бар. Үткәндәргә ҡайтып хәтирәләр яңыртыр өсөн ваҡыт машинаһы кәрәкмәй. Күңелгә бала саҡтан ҡәҙерле әйберҙәр ҙә...\nБүре һәм ете кәзә бәрәсе әкиәтенең аҙағын барығыҙ ҙа белә. Хатта бер нисә вариантта, шулай бит. Береһендә инә кәзә бүрене һөҙөп эсен бүһереп ебәрһә, икенсеһендә баҙға ҡолатып төшөрә. Ә Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле янындағы балалар студияһы ҡуйған әкиәттә бүрене...\nРеспублика клиник балалар дауаханаһының онкология һәм гемотология бүлегендә дауаланған балалар өсөн яңы йыл байрамы ойошторолдо. Балаларҙы Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу ҡотланы. Алһыу Суфиянова дауам итә. 4 йәшлек Милена ҡыш бабайға хат яҙып, ҡурсаҡ һораған. Ҡыҙҙың теләге бойомға ашты, ҡыш бабай...\nҒәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре, полиция, башҡа ведомство вәкилдәре йәмәғәт ойошмалары менән берлектә махсус рейд ойоштора. Сараның маҡсаты - ҡурҡыныс шартлатҡыстар менән сауҙа итеүселәрҙе асыҡлау. Йыл һайын мәғлүмәт саралары, белгестәр фейерверк, шартлатҡыстар хәүефле, уларҙан...\nБөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙа Башҡортостан башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбировтың депутаттарға мөрәжәғәтнәмәһен тормошҡа ашырыу буйынса саралар планы раҫланды. Парламент рәйесе билдәләүенсә, эшсе төркөм булдырылған. Мәғариф тураһындағы законға индерелгән үҙгәрештәргә ярашлы, балалар...\nБер-нисә минут элек республика хөкүмәтендә Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбиров рәйеслегендә оператив кәңәшмә тамамланып тора. Уҙып барған йылдағы һуңғы ултырышта эш хаҡтары буйынса бурыс, инвестициялар йәлеп итеп, һалым түләү һәм урамдарҙы яҡтыртыу кеүек мәсьәләләр ҡаралды. Радий Хәбиров...\nӨфөлә Ҡыш бабайҙар парады үтте\nЗа кадром. 400-ҙән ашыу ҡыш бабай Октябрь проспектынан Ленин майҙанына тиклем атлап үтте. Тантаналы парад Өфөнөң төп яңы йыл шыршыһын рәсми асыуға арналған.\nАналог телевидениһы һүндерелә\nБашҡортостандың РТРС компанияһы белгестәре икенсе мультплекстың һуңғы тапшырғыстарын тоташтырҙы. Цифралы телевидение төбәктә хәҙер тулы кимәлдә эшләй башланы. Сифатлы, бушлай 20 каналды республика халҡының 95% ҡарай ала.. 2015 йылдан РТРС төбәктә барлығы 216 вышка төҙөнө. 2018 йылдан алып “...


Алдағы биш йылда Башҡортостандың Футбол һәм мини-футбол федерацияһына йәнә Шамил Ғәзизов етәкселек итәсәк\nБыл турала ҡарар ойошманың отчет-һайлау конференцияһында ҡабул ителде. Ултырышта Урал һәм Көнбайыш Себер футбол федерацияһы рәйесе Михаил Бочкарев һәм Рәсәй футбол союзы вәкиле Иван Цитович ҡатнашты. Конференцияла билдәләнеүенсә, һуңғы биш йылда республикала футболсылар тәрбиәләү йәһәтенән күп эшләнде, иң мөһиме Өфө футбол клубы ярайһы уңыштарға иреште. Тармаҡтағы ыңғай үҙгәрештәр башында Шамил Ғәзизовтың тороуы ла һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Конференцияла ҡатнашыусылар ойошма рәйесе вазифаһына уның әлеге етәксеһен бер тауыштан раҫланы.


Менән бушлай онлайн видео ч ч Веб камера\nТәүшарттар өсөн ҡулланылған веб-камералар ч веб-камералар һәм аңлау Микрофон. Ҡағиҙә булараҡ, күпселек сылбыр микрофон Web-камералар инде. Йәки һеҙ аласыз, шулай уҡ, һис шикһеҙ, шулай уҡ камера ҡулланыу смартфон йәки клавиатура ярҙамында яҙылған.\nskype’ҡа ҡуйылған йылмайликтарҙан веб-камералар ч йорттарының береһе. Мәсьәлә шунда, был юлдарҙы яҙып мөмкин, хәйер, ябай һәм таныштары һәм дуҫтары менән бәйләнеш, яңы таныштары һәм дуҫтары Таба, әммә барыһы ла шулай ябай. Бына киләһе уйын инә хеҙмәттәр, унда һеҙ яңы кешеләр менән аралаша ала. Chatroulette шулай уҡ элекке популяр виртуаль Blind Dates өсөн урын булып тора. Бында һеҙгә яңы танышыуҙар һәм аралашҡан кешеләрҙең веб-камера.\nКушымталар өсөн iPhone Chatroulette күберәк була ла инде\nБер нисә тапҡыр булған бындай өҫтәмә ҡыуып app-магазин, күптән файҙаланыусылар аша күрһәтеү сөнки веб-камералар тотоп неадекватный.\nOmegle chatroulette кеүек хеҙмәттәр эшләй\nҺеҙ бында шулай булмаһа, сатнама-партнер осраҡлы һайланмаған. Төп бит инде Omegle тәьмин итеү тәртибен билдәләгән ҡағиҙә. Шулай бездумно персональ мәғлүмәттәр менән ҡарарға ярамай. Бынан тыш, билдәләнгән, ҡара һарыҡ тип хеҙмәт үткән булғандыр инде. Беҙ һеҙҙән өҫтәмә күрһәтә Omegle-Обзор Альтернатив. Кем эҙләй ч-партнер германияла, попытать Knuddels бәхет янында тора. Шулай уҡ Муси-мөмкинлектәре тәҡдим итә, булһын өсөн, развлечь сезне, чатта аралашыу тыш яҙма ярҙамында веб-камералар Билдәле һәм Билдәһеҙ. Шулай уҡ, ҡулланырға мөмкин һәм шулай уҡ бушлай Chatroulette Knuddels Omegle. Улар барыһы ла веб-ч, һеҙ тейеш түгел, әммә, бында һеҙ түгел, беләһеңме, һин кем ҡаршыһында ултыра. Был төп проблемаларҙың береһе сат-платформа булып тора, йәғни ләззәт менән файҙаланыусы һәм компьютер алдында ҡаршы яҡтарын күрһәтә тапҡыр шәрә яланғас, өҫтәл артына ултырҙы. Кем асыҡлыҡ шулай тырыша торғас веб-камералар ч әммә һеҙ элемтәгә керә һәм өҫтәмә ҡотолоуҙың бер ысулы бар.\nөҫтөнлөк эҙләп югереп йәки таныштырҙы\n← ҡыҙ менән танышып\nҮҫмер фильм мөхәббәт - иң яҡшы фильм мөхәббәт →


Ғәҙәти булмаған байрам » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Ғәҙәти булмаған байрам\n19.12.2018 Ғәҙәти булмаған байрам\nБына, ниһайәт, 31 декабрь, кесе йома, иҫке йыл бөтөп, йоманан Яңы йыл башлана. Аллаға ныҡ ышаныусы Гөлиә өсөн байрам йомаһынан башлап «Тормошом гел яҡшы яҡҡа үҙгәрергә тейеш» тигән билдә бар. «Яңы йылды нисек ҡаршылайһың, шулай үткәрерһең» тигән әйтем бар бит. Шуға күрә улар Яңы йылға яҡшы бүләктәр, салюттар әҙерләне, яҡын туғандарын ғына түгел, хатта беренсе тапҡыр ҡыҙыҡ өсөн Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуҙы ла ҡунаҡҡа саҡырҙы.\nҮтеп барған иҫке йылдың һуңғы эш көнө тамамланды. Бар донъя тантаналы төҫ алған, ысын мөғжизә көтөп, тынып ҡалғандай тойола. Гөлиә бөгөн һуңлабыраҡ ҡайтты. Ул ҡайтҡанда бөтә ғаилә ағзалары бергә йыйылғайны, барыһы ла мунсала йыуынып, матур итеп кейенеп, байрам табыны әҙерләү менән мәшғүл. Ағай-апайҙары бәләкәй балалары менән килде, өй эсе шау-гөр килә, бәхетле өләсәйҙәре ейән-ейәнсәрҙәре менән мәж килә. Гөлиә тиҙ генә өҫтөн алмаштырҙы ла, мунсаға йүгерҙе. Мунсанан сығып барған өлкән апаһы уға оҙаҡлап ултырмаҫҡа ҡушты. Гөлиә уға 15 минуттан сығасағын әйтте һәм шулай эшләне лә – тиҙ генә йыуынып-кейенде. Әммә... мунсанан сыға алманы, сөнки ишеге тыштан бикле булып сыҡты... Апаһы яңылыш ишек келәһен элеп киткән, ахыры. Асыуынан апаһын нисек кенә әрләргә белмәне, ләкин байрамса кәйефен боҙмаҫ өсөн тыныс ҡына ишекте асыуҙарын көтә башланы. Ҙур ғаиләлә Гөлиә иң кесе бала, шуға күрә өйҙәгеләрҙең ҡайһы ваҡыт онота торған холоҡтары барлығын яҡшы белә ине. Оҙаҡ ҡына көтөп ултырған Гөлиәнең түҙеме бөттө. Ятҡан таш аҫтына һыу аҡмай, тигән мәҡәлде иҫләп, тик ултырыуҙың файҙаһы булмаҫын аңлағас, ул ишекте типкеләп, йоҙроҡлап төйөп, зыҡ ҡубып ярҙамға саҡыра башланы, үҙе белгән төрлө алама һүҙҙәрҙе лә әйтеп бөттө, ләкин уны ишетеүсе лә, ишекте асыусы ла булманы...\nТамам хәлдән тайған ҡыҙ әҙерәк тынысланды, кинәт уның хәтеренә көндөҙгө хәл килеп төштө. Уға Ләлә инәй килеп ингәйне, байрамға бүләктәр алғанда баҙарҙа 1000 һум аҡсаһын юғалтыуын әрнеп һөйләп ултырҙы. Гөлиә: Бәлки, үҙең яңылыш һанағанһыңдыр, инәй, – тигәс, тегеһе бер ваҡытта ла яңылыш һанамауын әйтте. Инәйҙе йыуатыр өсөн «Бөтә нәмә яҡшыға» тигән хикәйәтте һөйләне. Ләлә инәй тынысланып, күңеле күтәрелеп, ҡыҙға рәхмәт әйтеп, Яңы йыл менән ҡотлап ҡайтып китте. Ошолар иҫенә төшкәс, «Алла бирһә, барыһы ла яҡшы булыр», – тип тынысланды ҡыҙ.\nГөлиә бөгөнгө көндө башынан үткәрҙе, барыһы ла яҡшы булырға тейеш ине бит, бикле мунсала тик ултырғансы тип, берәй әмәлен табып, сығырға кәрәклеген аңлап, мунса буйлап эҙләнә башланы, бәлки, ишекте асырлыҡ балта йә башҡа ҡаты әйбер табылыр... Бына һабын, йыуғыс, шампунь, кер йыуыу машинаһы, аяҡ кейеме – ишекте асырҙай бер әйбер ҙә юҡ.\nГөлиә Яңы йылды ғәҙәттәгесә түгел, берәй мөғжизәле итеп ҡаршыларға хыялланғайны, хыялы тормошҡа ашты: ул Яңы йылды мунсала ҡаршыланы, саҡырылған Ҡыш бабай өйҙәгеләрҙе шундай яҡшы, күңелле итеп ҡотланы, хатта башлығын юғалтты һәм йыл буйы таба алманы. Салют атҡанда уныһы яңылыш ҡолап китеп, һауаға түгел, урамға атылды, бындай салютты ошоғаса бер кемдең дә күргәне юҡ ине әле... Байрам күңелле һәм ҡыҙыҡ үтте, һәм был йыл төрлө мөғжизәләргә бай булды. Гөлиә үҙе өсөн генә түгел, бөтә яҡындарына яҡшы теләктәр теләгәйне, барыһы ла бойомға ашты: үҙе яратҡан егетен осратып, кейәүгә сыҡты, өс игеҙәк ҡыҙ тапты, туғандары араһында ла гел яҡшы яҡҡа үҙгәрештәр булды, ғаиләләре артты, яңы машина һатып алдылар, эштәрендә вазифалары үҫте... Бәлки, быларға ҡайһы берәүҙәр ышанмаҫ, ләкин был хәл ысын кешеләр менән, ысын тормошта булды.\nАвтор: "Йәшлек" гәзитенән


Хәҙис — Башҡорт Википедияһы\nХәҙистәр —— Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең Ҡөрьәнде аңлатып биргән үҙ һүҙҙәре, дини йолалар хаҡында әйткәндәре, тапҡыр һүҙҙәре.\nМөхәммәт пәйғәмбәр вафат булғас, ислам ғалимдары был һүҙҙәрҙе яҙып алғандар, хәҙистәр тип ҡулъяҙма китаптар рәүешендә таратҡандар, уларға аңлатма биргәндәр. Шулай итеп, изге Ҡөрьән китабынан ҡала, ислам дине тәғлимәтен аңлатҡан Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең төплө, изгелекле һәм хикмәтле һүҙҙәре хәҙистәр исемендә иң әһәмиәтле китапҡа, дин өйрәтмәләренә әйләнгән.\n1 Хәҙистең нигеҙ өлөштәре\n3 Мүтәватир хәҙистәр\n4 Мүтәватир хәҙистәрҙең шарттары\n5 Ҡудси Хәҙис\n6 Ҡудси Хәҙистең Ҡөрьәндән айырмаһы\n7 Хәҙис йыйынтыҡтары\n7.1 Сөнни йыйынтыҡтар\n7.2 Шиғый йыйынтыҡтар\n7.3 Ғибаҙи йыйынтыҡтар\nХәҙистең нигеҙ өлөштәреҮҙгәртергә\nХәҙис ике төп нигеҙ өлөшөнән тора:сәнәд һәм мәтен.\nИснәд (ғәр. اٍسْنادٌ) – Мөхәммәт ғәләйһиссәләм һүҙҙәрен (ғәмәлен, хуплауын) бер-бер артлы тапшырыусылар сылбыры. Иснәд Пәйғәмбәрҙән (салаллаһу сғс) йәки сәхәбәнән йәки тәбиғиндән һбашланып, хәҙистәр йыйынтығын төҙөүсе ғалимгә тиклем теҙелеп килә. Иснәдтең беҙгә яҡынырак өлөшө – башы, ә Мөхәммәд ғәләйһиссәләмгә яҡыныраҡ өлөшө аҙағы тип атала. Иснәдтә телгә алынған кешене равий тип атайҙар. Иснәд – хәҙисте тапшырыусы бөтә равийҙарҙың исемлеге. Бер равийҙың икенсе равийға хәҙис тапшырыуы риүәйәт тип, ә хәҙис үҙе мәрүи тип атала.\nМәтен (ғәр. مَتْنٌ) – Мөхәммәт (салаллаһу ғәләйһи үәссәләм) әйткән һүҙ (эшләгән эш). Мәтен хәҙистең төп өлөшө булып тора. Ә иснәд мәтендең Пәйғәмбәргә (салаллаһу ғәләйһи үәссәләм) йәки сәхәбәгә ҡағылғанлығын раҫлай. Мәтен иснәдтән һуң килә.\nХәҙистәрҙең беренсе йыйынтығы – Муватта – Имам Мәлик, һижри буйынса йыл 93-179 йылдарҙа Мәҙинәлә тыуған һәм йәшәгән ҙур ғалим, тарафынан йыйыла. Был китап Мәлик Уваттаһы исемен ала. Ғалим унда теүәл иснәдте бирә һәм хәҙистәрҙе темалар буйынса бүлә. Был китап хәҙистәрҙе генә түгел, ә ислам хоҡуғы буйынса мәғлүмәтте ла тапшырғанға, унда Имам Мәликтең теге йәки был һорау буйынса фекерҙәрен дә осратырға мөмкин.\nМуватта төҙөлгәндән һуң, ваҡыт үтеү менән, хәҙистәр буйынса иң ышаныслы хеҙмәттәр булып һаналыусы тағы алты йыйнтыҡ барлыҡҡа килә: Имам Бохари (һижри 194-256 йылдар) Сәхихе; Имам Мөслим (һ. 202-261 йылдар); Әбү Дауыт (һ. 202-275 йылдар) Сөнәне; Әт-Тирмизи (һ. 279 йылда үлә) Сөнәне; Ән-Нәсаи (һ. 215-303) Сөнәне; Ибн Мәжи (һ. 209-273) Сөнәне.\nКүп кешеләр тарафынан тапшырылған хәҙистәр. Был уларҙың ялған булыу мөмкинлегенә юл ҡуймай.\nМүтәватир хәҙистәрҙең шарттарыҮҙгәртергә\n1 — тапшырыусылар кәмендә ундан да аҙыраҡ булырға тейеш түгел, ләкин шул уҡ ваҡытта улар төрлө милләттән, мәҙһәбтән һ.б. булырға тейеш.\n2 — Фальсификация маҡсаты менән үҙ-ара килешкәнлектәренә шик булмаҫҡа тейеш.\nМүтәватир хәҙистәр ҡәнәғәтләндерергә тейеш булған башҡа шарттар ҙа бар.\nИснәде Аллаһы тәғәләгә тиклем еткән, Мөхәммәт ғәләйһиссәләм тарафынан тапшырылған хәҙис.\nҠудси Хәҙистең Ҡөрьәндән айырмаһыҮҙгәртергә\n1 — Ҡөрьән мәғәнәһе яғынан да, рәүеше яғынан да Аллаһынан, ә ҡудси хәҙис – мәғәнәһе буйынса Аллаһынан, ә рәүеше буйынса Мөхәммәт ғәләйһиссәләмдән.\n2 — Ҡөрьән уҡыу Аллаһыға ғибәҙәт булып һанала, ә ҡудси хәҙистәрҙе уҡыу – юҡ.\nҠудси Хәҙистең Ҡөрьән шәрифтән айырмалығының башҡа, - оло һәм бәләкәй билдәләре лә бар.\nИмам Бохари «әл-Йәмиғ әс-Сәхих»е\nИмам Мөслим «әл-Йәмиғ әс-Сәхих»е\nИмам Әбү Дауыт «Китаб әс-Сөнән»е\nИмам Әт-Тирмизи «әл-Йәмиғ әл-Кәбир»е\nИмам ән - Нәсәғи «Китаб әс-Сөнән әл-Ҡубра»һы\nИмам Ибн Мәжи «Китаб ас-Сөнән»е\nИмам әл-Байхаҡи «әс-Сөнән әл-Ҡубра»һы\nИмам Әхмәт «өл-Мөснәд»е\n«Әхзәб әл-әхкәм», шәйех Туси\n«әл-Итибар», шәйех Туси\n«Имеш-мимеш тә йәр әл-фәҡих», шәйех Садок\n«әл-Ғәмәли», шәйех Мул\n«Бихар әл-Әнвәр», Ғәлләм Мәжлисе\n«Васил аш-Шиғ», Хур Амели\n«әл-Мудрак», Нури Мухандис\n«Муснәд», Раби бин Хәбиб\nХадисы для скачивания 2011 йылдың 21 июнь көнөндә архивланған.\nХадисы и термины 2009 йылдың 25 сентябрь көнөндә архивланған.\nИзбранные хадисы о Рамаҙан 2009 йылдың 9 май көнөндә архивланған.\nВажные хадисы и их разъяснения 2012 йылдың 21 март көнөндә архивланған.\nПоследствия передачи фабриканы хадисов 2013 йылдың 23 октябрь көнөндә архивланған. — AskImam\nИльм Усул Аль-Хадис Наука об основах хадисов КРАТКАЯ ИСТОРИЯ О ХАДИСАХ 2009 йылдың 1 декабрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хәҙис&oldid=1081499 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 октябрь 2021 в 11:29\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:29 5 октябрь 2021 үҙгәртелгән.


Написал в 11 января 2018, 21:59\nултырғыс яһау менән мәшғүл.\nБөрйән районының Байназар мәктәбе оҫтаханаһында эш бигерәк ҡыҙыу бара. Һәр кем үҙ шөғөлө менән мәшғүл. Уларҙың оҫта ҡулдарына күҙ генә теймәһен инде! Килеп сыҡмаған, белмәгәнерәк урындарын технология уҡытыусыһы Ильяс Мәхмүтдин улы Муллағоловтан һорайҙар. Ә ул һәр саҡ ярҙам итергә әҙер генә тора.\nҺигеҙенсенән Искәндәр Науразбаев үҙенсәлекле генә итеп ултырғыс эшләй башлаған.\n«Бына минең күбәләгем», – ти Денис.\n– Үткән йыл район олимпиадаһында технологиянан II урын алғайным. Быйыл да һынатмаҫҡа ине. Төрлө әйберҙәр яһағаным булды. Ағастан сәскәм дә матур килеп сыҡҡайны. Был ултырғысымды үҙемсә генә тамамларға теләйем. Бер ҡайҙан да ҡарап өйрәнмәнем. Тәүҙә ағас ботаҡтарынан төп өлөшөн яһап алдым. Әле ултыра торған ерен, артҡы өлөшөн талдан үрәм. Эш ауыр ғына. Шулай ҙа тырышам инде, – ти егет.\nУнынсынан Денис Ғабдулхаев күбәләген тамамлап бара ине.\n– Иң тәүҙә үҙәген станокта яһап алдым. Ҡанатын беркетә торған ерен таҡтанан эшләнем. Ҡәләм менән билдәләп, ҙур ярымтүңәрәк ҡырынан – 17, бәләкәйенекенән 13 тишек тишеп сыҡтым. Ул урындарға тал сыбыҡтары ҡуйҙым, инде үрергә ҡалды. Барыһын тоташтырып сыҡҡас, лак менән буяп ҡуясаҡмын, – ти ул.\nСәлим менән Фидан шахмат өҫтәле әҙерләгән.\nБәләкәй саҡтан ағастан трактор, машиналар яһау менән мауыҡҡан Денисҡа ағас менән булышыу яратҡан шөғөлөнә әйләнгән. Быйыл беренсе тапҡыр технология олимпиадаһында көсөн һынап ҡарарға теләй.\nСәлим Фәхретдинов менән Фидан Исхаҡовтың яһаған шахмат өҫтәленә лә иҫебеҙ китте. Бөгөндән үк һатыуға сығарырға була. Афарин, егеттәр!\n« Ҡул эштәрен яраталар\nӘҙәп, бәхет бергә йөрөй »


Шахмат – зирәктәр уйыны\n10 Июль 2018, 13:23\nГәзиттә хәбәр итеүебеҙсә, июнь айының һуңғы аҙнаһында районда Башҡортостан Республикаһы кубогына мәктәп уҡыусылары араһында шахмат бәйгеһе үтте. Был юлы йәш шахматсыларҙы Красноусолдағы 2-се урта мәктәп үҙендә ҡаршы алды.\nБәйгегә республикабыҙ район-ҡалаларынан балалар менән тренерҙары ғына түгел, ата-әсәләре лә килгәйне. Шуға ла йәйге каникулдар булыуға ҡарамаҫтан, аҙна буйына мәктәп янында йәнлелек хөкөм һөрҙө, автомашиналар менән тулы булды.\nСараны БР Шахмат федерацияһы БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы менән берлектә ойошторҙо. Турнирҙы уҙғарыуҙа Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе айырыуса ҙур тырышлыҡ һалды, шахмат буйынса тәжрибәле тренер Н.Г.Проценко яуаплы булды. Зирәклек һәм аҡыл бәйгеһен асыу һәм ябыу тантанаһында БР Шахмат федерацияһының башҡарма директоры Әмир Миҙхәт улы Даукаев ҡатнашты. Башҡортостан кубогына бәйгелә Өфө, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Ишембай, Октябрьский ҡалаларынан, Өфө, Шишмә райондарынан 17 йәшкә тиклемге 113 йәш шахматсы (шуның 31-е беҙҙең райондан) зирәклектә көс һынашты. Шахмат таҡтаһы артындағы бәйге 5 йәш төркөмөндә уҙҙы. Шахматсылар 9 тур үтергә те-йеш булып, уларҙың бер нисәүһен еңеү менән тамамлағандар финалға сыҡты. Ярышта беҙҙең йәш шахматсы малайҙар һынатманы, уңышлы сығыш яһаны. Йылдың-йылы зирәктәр бәйгеһендә ҡатнашҡан Красноусол башҡорт гимназия-интернатының 2-се класс уҡыусыһы, Тимербулат Арыҫланов был юлы ла үҙенең грамоталы уйнауы менән айырылды һәм үҙ йәш төркөмөндә – 1-се, 2-се мәктәптең 8-се класс уҡыусыһы Айрат Хәкимов 3-сө урындарҙы яулап, районыбыҙ данын яҡланы. Ә Алексей Елсуков менән Лиана Сәйфетдинова тәүге унау иҫәбенә инде.\nЕңеүселәр БР Шахмат федерацияһынан кубоктар, миҙалдар, Дипломдар, Маҡтау грамоталары менән бүләкләнде. Дөйөм алғанда, бәйге ойошҡан рәүештә үтте. Ярышты ойоштороусылар һәм ҡатнашыусылар үҙҙәрен яҡты йөҙ менән ҡабул иткән 2-се мәктәп етәкселегенә һәм хеҙмәткәрҙәренә рәхмәт әйтеп, ҡәнәғәт булып таралышты.


7 Июнь 2019, 15:37\nЙәмле Йылайыр буйында урынлашҡан Ҡаҙырша—боронғо ауылдарҙың береһе. Ауыл халҡы әйтеүе буйынса, ундағы гөпөлдәп ятҡан тиреҫкә тиклем боронғолоҡто хәтерләтә. Ҡаҙырша үҙенең манараһы емерелмәйенсә ҡалған боронғо ағас мәсете менән дә билдәле. Алдан Аллаһ йорто тип нигеҙ һалынған был йорт иген келәте лә була, мәҙәниәт йортона ла әйләндерелә, әммә манараһы ҡолатылмайынса ҡала. Йәш сағынан дин тотоп йәшәгән Нуритдин Хәсән улы, көбәк мылтығы менән ҡурҡытып, иман йортоноң манараһын емерергә бирмәй. Аҡсанан да баш тарта.\nОшо уҡ Нуритдин олатай аҙаҡ ете ул һәм дүрт ҡыҙға ғүмер бирә. Тимерсе лә булған, тире лә эшкәрткән, быйма ла баҫҡан тырыш ир-уҙамандың балалары ла оҫталыҡта һынатмай. Барыһы ла йә мейес сығара, йә быйма баҫа, йә ағас эшкәртә. Һигеҙенсе балаһы Ғәле әле лә ата нигеҙен ташламай, Ҡаҙырша ауылында ғүмер итә.\nАфғаныстанда ауыр һуғыш йылдарын күреп ҡайтҡан Ғәле Нуритдин улы тәүҙә быйма баҫыу оҫтаһы булараҡ танылыу ала. Әммә өлкәнәйеп, көс-ҡеүәте кәмей башлағас, был шөғөлөн ҡалдырырға тура килә. Ул заманында совхозда тракторсы булып та эшләй, урман хужалығында урмансы булып та хеҙмәт итә. Ҡыҙғынысҡа ҡаршы, 2008 йылда ҡыҫҡартыуға эләгә. Әммә эшкә бөтмөр Ғәле ҡул ҡаушарып ултырмай, мал тотоп донъя көтә һәм алты йыл элек ағас эшкәртеү буйынса эш асып ебәрә. Уны 2010 йылда уҡ башлап ебәрергә уйлаһа ла, ниәте тормошҡа ашмай. Ер эше буйынса бөтә мәсьәләләрҙе хәл итеп бөткәнсе 2-3 йыл ваҡыт үтеп китә. Файҙаһыҙ тип табыуҙары арҡаһында, дәүләт тарафынан күрһәтелгән матди ярҙамды ла ала алмай. Шуға күрә бар эште үҙ көсө менән генә атҡарып сығырға тура килә. Бөтә кәрәкле йыһаздарҙы, тракторҙы үҙ аҡсаһына һатып ала.\nШулай итеп, бөтә ауыр-лыҡтарҙы йырып сығып, Ғәле Нуритдин улы эшен башлап ебәрә. Пилорамала Ғәле ағайға Тулыбаев Хәмит менән Айбулат ярҙам итә. Ярҙамсыларына эш хаҡы түләүҙән тыш иген, бесән менән дә ярҙам күрһәтә ул.\nҒәле Нуритдин улы Игебаев пилорама эше менән башлыса йәй айҙарында шөғөлләнә. Яҙлы-көҙлө һәм ҡышын мал ҡарап көн итә. Ғөмүмән, мал тотоу—Ҡаҙырша ауылы халҡының төп кәсебе.\nБәләкәй генә боронғо был ауылдың халҡы ҙур бер ғаилә кеүек бер-береһенә ярҙам итеп йәшәй. Ғәле ағай инде ауылдаштарына бесән, утын алышыу менән ярҙам күрһәтә. Һәр бер үткәрелгән сараларҙа бағыусы булып тора. Ғәле Нуритдин улы бына инде ун алты йыл дауамында “Берҙәм Рәсәй” партияһы депутаты ла. Шуға күрә ул йәмәғәт эштәрендә лә әүҙемлек күрһәтә. Әле ауыл халҡы алдында зыяратты рәтләү, икенсе йылға “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар” үткәреү бурысы тора.\nҒөмүмән, Ғәле ағай ауылының киләсәге өсөн борсолоп йәшәй. Ауылдағы халыҡтың йылдан-йыл кәмей барыуы, йәштәрҙең ауылда ҡалмауы, балаларҙың Һабырға йөрөп уҡырға мәжбүр булыуы тураһында әсенеп һөйләй ул. Уны ауылда фельдшерҙың бөтөнләй булмауы ла борсой. “Күңелдәргә йәм табырға, ярай әле мәҙәниәт йорто бар,”—ти ул. Ҡаҙыршаның һәүәҫкәр артистары һәр төрлө мәҙәни сараларҙа ихлас ҡатнаша. Уларҙың хатта үҙҙәре ижад иткән “Ҡаҙырша” гимны ла бар.\nАуылды йәмләп мәсет тә йәшәп килә әле. Ғәле Нуритдин улы иман йортонда имам булып атаһының юлын да дауам итә.\nӘлеге көндә Ғәле ағай ҡатыны Зөһрә Сәйфетдин ҡыҙы менән өс ҡыҙ һәм бер ул тәрбиәләйҙәр.\nЙүнсел һәр ерҙә лә йүнен табыр тигәндәй, төрлө ҡаршылыҡтарға бирешмәй тырышып йәшәп ятҡан эшһөйәр Ғәле ағайға һоҡланырға ғына ҡала. Уның артабан да шулай егәрле, киң күңелле булып ҡалыуын, эштәренең гел уң булыуын теләп ҡалабыҙ.\nҺүрәттә: Ғәле Нуритдин улы Игебаев.