Минең Рәми » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Минең Рәми\nМинең Рәми 09.05.2017 // Әҙәбиәт\nМилләт күптән инде Рәми Ғариповты үҙенең иң данлы, иң ғәзиз улдарының береһе тип ҡабул иткән. Ул хәҙер – рух символы. Вафатына ҡырҡ йыл үтһә лә, беҙҙең арала, элекке ише көрәшсе лә, кәңәшсе лә, һаҡсы ла булараҡ шиғриәтебеҙҙең алғы сафында бара.\nРәми ағайҙы беренсе күреүем 1970 йылда, 1-се мәктәп-интернаттың IX синыфын тамамлаған йәйҙә, булды. Май йәки июнь айы ине шикелле. “Искра” кинотеатры янындағы йортта йәшәгән бабайым, яҙыусы Әнүр Вахитовтарға барғайным. Сәйләп алғандан һуң ул мине, әйҙә, Рәмиҙе күрәйек әле, тип алып сығып китте. Өйҙәренән әллә ни йыраҡ та түгел Октябрь проспектындағы биш ҡатлы йорттоң ярым подвалында урынлашҡан бер бүлмәгә индек – ул эшләгән “Башҡортостан ҡыҙы” журналы редакцияһы икән. Бабайым Рәми ағай менән күреште, мине “һеңлемдең улы, 1-се интернатта уҡый” тип таныштырҙы. “Интернатташ икән улайһа”, – тине лә Рәми ағай, һынсыл ҡарап, йылмайып ҡуйҙы. Үтә етди йөҙлө, оло сырайлы, күпереп торған ҡара сәсле, мыҡты кәүҙәле, төптән йыуантыҡ ағай ине был.\nБүлмәлә бер аҙ һөйләшеп ултырғандан һуң, урамға сыҡтыҡ. Тротуар буйлап байтаҡ йөрөнөк. Хәбәрҙәре күпселектә әҙәбиәт, яңы әҫәрҙәр, уртаҡ таныш-тонош, ғаилә хәл-әхүәле хаҡында барҙы. Мин интернатҡа ҡайтып киттем, улар яңынан редакция яғына атланы...\nИкенсе осрашыу беҙҙең, бер нисә кешенең, документтарын Мәскәүҙәге Әҙәбиәт институтына ебәргән көндә булды. Был инде 1975 йылдың май уртаһы һәм беҙҙең документтар менән ижади конкурсҡа тәҡдим ителәсәк “әҫәрҙәребеҙҙе” ҡабул итеүҙең һуңғы көнө ине. Совет майҙанындағы элекке Министрҙар Советы урынлашҡан йорттоң дүртенсе ҡатындағы Яҙыусылар союзы идараһының ҡыҫыҡ ҡына бер бүлмәһендә Рәми ағай, Әнүр Вахитов, идарала әҙәби консультант булып эшләгән Хәкимйән Зарипов, тағы бер нисә кеше – улары иҫтә ҡалмаған – документтарҙы, ҡулъяҙмаларҙы тикшереп-барлап, уҡып, төҙәтеп ултыра. Ултыра тип әйтеү дөрөҫ булмаҫ, ҡабаланалар, йүгерешәләр, сөнки көн кискә ауышып бара. Арабыҙҙа йөрөгән һәм һәр ағай менән иркен һөйләшкән Вил Ғүмәров тигән егет (дөрөҫөрәге, миңә шулай уҡ ағай), Мәскәүгә осасаҡ киске самолеттарҙың береһенә өлгөрөп, институттың ҡабул итеү комиссияһына беҙҙең әлеге документ, ҡулъяҙмаларҙы тапшырырға тейеш.\nНиһайәт, эш тамам, бар ҡағыҙҙарҙы ла теүәлләп-барлап бер ҡалын папкаға тәҫләп һалалар. Уны Вил аҫмалы сумкаһына тыға һәм барыбыҙ ҙа күтәренке кәйефтә (бәй, ниндәй оло эш башҡарҙыҡ!) күңелле һөйләшә-һөйләшә идара бүлмәһенән сығабыҙ ҙа “Балалар донъяһы” туҡталышына атлайбыҙ. Рәми ағай үҙенең дөңгөрҙөк тауышы менән Вилгә: “Иртәгә иртүк бар институтҡа, комиссияға. Һуңлағанһығыҙ, тип йә башҡа сәбәп менән документтарығыҙҙы алмай торһалар, шунда уҡ Владимир Федоровичҡа ин, минән сәләм әйт, минең исемдән һора, үтен, аңлат, әммә тапшырмай ҡайтма, папкала һинең генә түгел, тағы алты иптәшеңдең яҙмышы ята”, – тип һөйләй...\nАэропортҡа йөрөй торған 106-сы маршрут автобусы килгәс, йә билет ала алмаҫһың, “страховкаға” мин дә барайым тип, Рәми ағай бергә ултырып китте. Бер килке бер-беребеҙгә ҡарашып, ғәжәпләнеп ҡуйҙыҡ. Әммә башҡалар һымаҡ ҡайтып китһә, Рәми Ғарипов булмаҫ ине. Ғөмүмән, ул ғүмер буйы йәштәрҙе ана шулай “страховкалап” йәшәне, һәр ҡайһыһын күрә, баһалай, ҡурсалай, ярҙам итә белде.\nОшо ваҡиғаның үҙенә күрә дауамы ла бар. Беренсеме, икенсеме курста уҡығанда, хәҙер теүәл генә хәтерләмәйем, яҙға аяҡ баҫҡас, ниндәйҙер лекциянан һуң институт ихатаһында йөрөп ятам. Владимир Федорович ишектән сыҡты ла, болдорҙан төшкәс, ишаралап үҙенә саҡырҙы. Шөрләңкерәп кенә ҡаршыһына атланым. Башҡа төрлө уйҙар керҙе: уҡыу, өлгәш, тәртип мәсьәләләре...\n– Ҡайҙан? – тип һораны ректор.\n– Рәми Ғариповты беләһеңме?\n– Беләм. Беҙҙе бында уҡырға ебәреүселәрҙең береһе ул булды.\n– Даже так? Великий был студент! – тине ректор. Йөҙө яҡтырып китте, яҫы битенә ҡәнәғәтлек яғылды. – Он был нашим отличником. Если ты из Башкирии, ты должен учиться как он! Вы же потомки Салавата Юлаева!\n– Тырышам, – тигән булдым. Бындай мәлдә башҡа ни әйтәһең?\nЕгерменән ашыу йыл үткәс тә ректорҙың Рәми ағайҙы хәтерләүенә аптыраным. Отличноға уҡыуын да иҫләй! Владимир Федоровичтың ошо һүҙҙәре минең унда уҡыған йылдарҙа гел генә ҡолаҡ төбөндә яңғырап торҙо, ағай кеүек улай уҡ отличноға өлгәшмәһәм дә, биш йыл дауамында бар имтихан, зачеттарҙы, курс эштәрен ваҡытында тапшыра килдем, бер семестрҙа ла стипендиянан ҡалманым. “Великий студент” Рәми Ғарипов исеме минең өсөн яуаплылыҡ өлгөһө булды, һәм мин ошо ваҡиғанан һуң ғына Вил Ғүмәровты аэропортҡа оҙатҡан саҡта Рәми ағайҙың уға ҡат-ҡат, ул-был хәл була ҡалһа Владимир Федоровичҡа керергә, үҙенән сәләм әйтергә, кәрәкһә ярҙам һорарға кәрәклеген әйтеүенең сәбәбен аңланым. Тимәк, улар бер-береһен бик яҡшы белгән: студент яғынан институт етәксеһенә ҡарата оло ихтирам булһа, етәксе Башҡортостандан килгән егеттең фиҙакәр уҡыуына һоҡланған!..\nШул йәй каникулға ҡайтҡан көндәрҙә Рәми ағай янына индем. “Башҡортостан ҡыҙы” журналы редакцияһы Матбуғат йортона күскәйне. Тәмәке төтөнөнә күмелеп уҡып ултыра ағай. Күрештек. Таныны, уҡыуым, Вил Ғүмәров, Владимир Федорович хаҡында һорашты. Хикәйә алып килгәйнем, тигәс күләмен белеште. Дүрт кенә бит, тинем. Ҙур түгел икән, әйҙә, уҡы, улайһа, тыңлайым, тине. Үҙе яңы тәмәке тоҡандырҙы. Мин ҡаршыһына ултырып уҡый башланым. Уҡып бөткәс: “Бара, ҡалдыр, көҙгө һандарҙың береһенә бирербеҙ”, – тине.\nӨфөгә киләһе ҡайтҡанымда Рәми ағай редакциянан киткәйне. Уның урынында ултырған яуаплы секретарҙан, дүрт битлек кенә хикәйә ҡалдырғайным, Рәми ағайға уҡыным, бирербеҙ, тигәйне, шуның яҙмышы нисек икән, тип ҡыҙыҡһынғас, ҡағыҙҙар өйөмө араһынан эҙләп тапты. Уҡымаған. Киләһе ҡайтыуыңа уҡып ҡуйырмын, тине. Йәнә бер йылдан кергәндә, эше күплегенә һылтанып, “өлгөрмәгәнлеген” әйтте. Мин ул “яуапһыҙ” яуаплы секретарҙы башҡаса борсоп йөрөмәнем, киләһе йылға уҡырмын, тип йәнә вәғәҙәләрен самалай инем. Хикәйә ишараты шунда ятып ҡалды... Хәйер, уныһы икенсе тема. Мин быны ике кешенең авторға ике төрлө мөнәсәбәтен күрһәтеү өсөн генә хәтергә төшөрҙөм.\n1977 йылдың 20 йәки 21 февралендәме киске яҡҡа дөйөм ятаҡтың етенсе ҡатына, Юғары әҙәби курстарҙа уҡыған Ғәлим ағай Дәүләтов янына күтәрелдем. Бер аҙ һөйләшеп ултырғас, ҡуҙғалдым. “Әйҙә, Әхиәр ағайға шылтыратып, хәл-әхүәлен белешәйек әле”, – тип шағир ағай артымдан сыҡты. Етенсе ҡатта лифт янында телефон бар. Кескәй блокнотынан кәрәкле номерҙы табып шылтыратты. Трубканы көттөрөп кенә алдылар. Ғәлим ағай иҫәнләшеп, еңгәйгә үҙен танытты ла Әхиәр Хәсәновичты һораны. “Ул өйҙә юҡ, Өфөгә, дуҫын ерләшергә китте”, – тип яуапланы еңгәй. “Ниндәй дуҫын?” – тип белешә Ғәлим ағай. “Рәми Ғарипов үлгән бит”.\n– Кисә, иртәгә ерләйҙәр шикелле.\nБеҙ телһеҙ ҡалдыҡ. Ғәлим ағай ҙа, Вил дә, мин дә ҡайта алманыҡ – уҡыуҙабыҙ.\nАлда әйткәнемсә, Әнүр бабайым менән хатлаша торғайныҡ. Үҙенең шул 1977 йылдың 10 мартында яҙған хатын тулыһынса тиерлек Рәми ағайға арнаған. Үкенес, һағыш менән һуғарылған ул хатта шундай юлдар бар. “Рәмиҙең 1950 йылдан бирле (хат аша) танышы булараҡ, мин уға ныҡ (ҡайһы берәүҙәргә ҡарағанда) яҡын инем. Ул башҡаларға әйтмәгән серҙәрен бүлешә ине. Ете йыл элек ул миңә йөрәге туҡтағандай булыуы хаҡында әйткәйне. Шунан бирле теш ҡыҫып эшләне. Ә тормош шарттары, ай, ҡыйын ине шул уға. Өҫтәүенә бик тә тормошҡа ҡулайлаша белмәй ине. Донъя көтә белеү юҡ ине унда. Вафатынан алда ул Дүшәмбе, Ташкент, Алма-Ата, Ашхабадта йөрөп ҡайтты. Пландары ҙур ине.\nҮлерҙән ике көн элек оҙаҡ һөйләшеп йөрөгәйнек. Иллегә тиклем Ғүмәр Хәйәмдең тулы йыйынтығын тәржемәләргә, өр-яңы шиғырҙар китабы сығарырға, шунан том әҙерләргә тип эске бер елкенеү менән әҙерләнеүен һөйләне. Үлер көндө (йәкшәмбе) Азамат улымды ебәргәйнем сәғәт етелә. Сәйгә саҡырып записка яҙҙым. Азамат ашығып ҡайтып инде. Рәми ағай ауырый, ята, врач саҡырғандар, ти. Йүгерҙем. Ете-һигеҙ врач. Инерлек тә түгел. Бүлмәһендә диванда ята. Дүрт укол яһанылар, кислород бирҙеләр.\nМин бер аҙҙан ҡайтып киттем. Ун минуттан ҡыҙы йүгереп килде. “Атайҙы больницаға оҙатыш”, – ти. Азамат менән йәнә йүгерҙек. Етенсе ҡаттан күтәреп төшөрҙөк. Бер ни өндәшмәй. Әллә иҫһеҙ ине, аңламаным. “Врачтар “обширный инфаркт миокарда” тип әйтте”, – тип шыбырланы бисәһе. Врачтар ярҙам итергә күпме тырышһа ла, инфаркт башланғас ике сәғәт самаһынан үлде. 23-ендә ерләнек. Халыҡ бик күп булды. Профессор Жәлил Кейекбаевтан һуң иң ауыр юғалтыу был, тинеләр...”\n“Ағиҙел” журналында (1992 йыл, №12) сығарған “Утыҙ йыл бергә” тип аталған мәҡәләһендә билдәле яҙыусы Рәшит Солтангәрәев Рәми ағай менән Әнүр Вахитов мөнәсәбәтен былай тип ҡылыҡһырлай: “Рәми Ғарипов Әнүрҙең иң яҡын дуҫы булды. Йәштәштәр ҙә, фекерҙәштәр ҙә, бер-береһен ихтирам итәләр, ирҙәрсә яраталар. Бер эпизод. Алтмышынсы йылдар башы. Бер көндө Әнүр иртәгә үҙҙәренә Рәми киләсәген, һөйләшеп ултырасаҡтарын әйтте. Әмәлгә ҡалғандай, урамда Рәмиҙең бер туған ҡустыһы Рауилды осраттым. Рауил ул саҡ сит өлкәлә эшләй ине, Өфөгә командировкаға килгән. “Ағайыңды күргең килһә, ҡайҙа икәнен беләм, әйҙә, киттек”, – тинем. Һәм беҙ тегеләр янына шып итеп барып та керҙек. Рәми йылмайып ҡына һыңғырланы: “Үҙебеҙ генә ултырайыҡ, тиһәк...” Тимәк, беҙ уларҙың әңгәмәһенә ҡамасаулаған һымаҡ булдыҡ.\nМин быны ике йәштәштең ни тиклем яҡын булғанын күрһәтер өсөн әйтәм... Шуға ла әйтәм: һуңғы ваҡытта Рәмиҙең “дуҫтары” күбәйеп китте. Уны ғүмерендә бер күргәне лә, күрмәгәне лә тигәндәй, аралашҡан-аралашмағаны ла “дуҫы” булып сыға... Ә бит “дуҫы инем”, “яратҡан ҡустыһы инем” тигәндәрҙең байтағы ул заман ыштанын ҡулы менән тотоп ағаһы артынан “мин дә барам” тип эйәргән малайҙар фиғелендә ине...”\nРәми Ғарипов шағир ғына түгел. Иң беренсе нәүбәттә “һөнәре” буйынса, әлбиттә, шағир, ләкин талантлы ижады уны саф шиғыр сығарыусы ғына итеп ҡалдырманы, власть менән халыҡ араһында көсәйә барған айырымлыҡты, дисбалансты, һүҙ менән эштең бер-береһенән йырағая, үҙәктәге һәм урындағы етәкселәр тарафынан алып барылған идеологик ҡыҫымдарҙың көсәйеүен асыҡ күргән сәйәсмән дә итте. Беҙ белгән, күҙаллаған сәйәсмәндәр кеүек, ул юғары трибуналар артына сығып һүҙ тотмаһа ла, баҫылған һәр шиғыры, аудиториялағы һәр сығышы, әҙәбиәт һөйөүселәр менән һәр осрашыуы трибуналағыларҙың хәбәренән бер ҙә ҡайтыш булманы, хатта көслөрәк тә, дәһшәтлерәк тә ине, сөнки ул хаҡ ине, дөрөҫ ине.\nҮткән быуаттың 60 – 70-се йылдарындағы шиғриәтте, тотош башҡорт әҙәбиәтен, шулай уҡ милләттең үҙаңы күтәрелеүен Рәми Ғарипов ижадынан башҡа күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Артабанғы йылдарҙа ошо рухи, ижтимағи, сәйәси күтәрелеш тағы ла үҫә, киңәйә барып, халыҡтың йөрәген ялманы һәм суверенитет яулауға алып килде. Был “эштә” хәҙер инде рухыбыҙ символына әйләнгән шағир ҙа әүҙем ҡатнашты.\nМин студент йылдарында уҡ шағирҙың китаптарынан үҙемә оҡшаған, күңел һәм зиһенемде арбаған әҫәрҙәрен ҡуйын дәфтәренә, блокноттарға күсерә барғанмын. Улар миңә рухи аҙыҡ та, кәңәшсе лә, юғары шиғриәт өлгөһө лә булған. Шуға ла мин уны “минеке” тип әйтә алам, быға хаҡым бар, һәр кемдең, һәр ҡайһыбыҙҙың үҙ Рәмие. Ул һинеке лә, уныҡы ла. Ул барыбыҙҙыҡы ла. Ул милләттеке. Милләт йәшәгәндә, Рәми Ғарипов та йәшәр...


ТӨНДӘЛЕКТӘР... Аҡназаровтың хәтеренә таң ҡалырлыҡ. “Атайың был хаҡта берәүгә лә һөйләмәҫкә ҡушты...”\nТөндәлектәр... Аҡназаровтың хәтеренә таң ҡалырлыҡ. “Атайың был хаҡта берәүгә лә һөйләмәҫкә ҡушты...” 90-сы йылдар уртаһында Мостай Кәримдең Зәкәриә Шәрәфетдин улы Аҡназаров хаҡында мәҡәләһен уҡырға тура килгәйне. Мостафа Сафа улы Аҡназаровтың Башҡортостан Хөкүмәте рәйесе булып эшләгәндә район һәм ҡала етәкселәренең, партком секретарҙары, ҡала-район советтары рәйестәренең ҡатындарының, балаларының исемдәрен яттан белеүе хаҡында һоҡланып яҙғайны.\n90-сы йылдар уртаһында Мостай Кәримдең Зәкәриә Шәрәфетдин улы Аҡназаров хаҡында мәҡәләһен уҡырға тура килгәйне. Мостафа Сафа улы Аҡназаровтың Башҡортостан Хөкүмәте рәйесе булып эшләгәндә район һәм ҡала етәкселәренең, партком секретарҙары, ҡала-район советтары рәйестәренең ҡатындарының, балаларының исемдәрен яттан белеүе хаҡында һоҡланып яҙғайны.\n1999 йылдың йәйендә Өфөлә “Башҡортостан” гәзитендә эш башланым. Иң беренселәрҙән булып Зәкәриә Шәрәфетин улы шылтыратты миңә. Ағайға оҙаҡламай 75 йәш тула, ошо айҡанлы гәзиттә мәҡәләләр биреп булмаҫмы икән? Элекке премьер-министрҙың хеҙмәттәштәре, дуҫтары әле иҫән, гәзит битендә уның тормош юлын яҡтыртырға булдыҡ.\nАҙаҡ ағай үҙем тураһында һораша башланы. Стәрлебаштан икәнлегемде белгәс: “Ҡара әле, Кинйәбаев тигән колхоз рәйесе бар ине, әллә һин шуның улымы?” – тип һораны. “Эйе”, – тинем мин. Ағай ҡыуанды: “Мин шулайҙыр, тип уйлағайным да. Мин бит һеҙҙә ҡунаҡ булып киттем. Арыҫланғолов менән (Арыҫланғолов Барый Кинйәбулат улы, 70-се йылдарҙа партияның Стәрлебаш райкомы 1-се секретары) барғайныҡ, атайың менән әсәйең бик ҙур муйыллыҡта һыйланы. Онотҡанмын, атайың ҡайҙа булды ул?”. Миңә атайымдың 1974 йылда вафат булыуы хаҡында әйтергә тура килде.\nАуылға бер ҡайтҡанымда ошо хаҡта әсәйемә лә һөйләнем. Аптыраным, әсәйем өндәшмәй. Булғандыр инде, тине лә ҡуйҙы. Аҙаҡ ентекләп төпсөй башлағас: “Атайың был хаҡта берәүгә лә һөйләмәҫкә ҡушты”, – тип өҙҙө лә ҡуйҙы.\nҠуй инде, атайым өндәшмәҫкә ҡушҡан, ә мин, асыҡ ауыҙ, ошо хаҡта яҙып ултырам. Ярай, йәндәре йәннәттә булһын. Ғәфү итә күрһендәр инде. Үҙҙәрен иҫкә төшөрөргә бер һылтау ғына булды.


Халыҡтар дуҫлығы йортонда «Төркмәндәр Башҡортостанда» китабының исем туйы үтте\nМонографияның авторы - тарих фәндәре кандидаты Ләйлә Хөснөтдинова. Өфө дәүләт нефть техник университеты доценты күләмле ғилми эшендә төбәктәге төркмән милли-мәҙәни үҙәгенең эшмәкәрлеген яҡтырта. Шулай уҡ бында фиҙаҡәр хеҙмәте менән абруй яулаған шәхестәрҙең тормошо менән дә танышырға була. Һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда ете йөҙҙән ашыу төркмән иҫәпләнә. Улар башлыса Өфөлә йәшәй.


Мул өлөшлө баш бала » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n– Беҙ, йәш ғаилә, ошо көндәрҙә беренсе бәпесебеҙҙе көтәбеҙ. Тәүге сабыйы тыуған ғаиләләргә Башҡортостаныбыҙ күрһәтә башлаған 300 мең һумлыҡ ярҙам менән торлаҡты киңәйтергә ниәтләйбеҙ. Яңы йылдан беренсе бала өсөн федераль кимәлдә лә пособие бирелә башлауын ишетеп шатландыҡ. Ошо пособиеның кемдәргә тейешлеге хаҡында аңлатып китһәгеҙ ине.\nНурзидә һәм Илдар ҠОРБАНҒӘЛИЕВТАР.\nУҡыусыларыбыҙҙың мөрәжәғәтенә Башҡортостан Республикаһы Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат секретары Роза КУЗЬМЕНКО яуап бирә.\n– Тәүге балаһы донъяға килгән ғаиләләргә яңы социаль ярҙам программаһы республикала үткән йылда эшләй башлағайны. Дәүләттән бер тапҡыр бирелә торған 300 мең һум күләмендәге субсидия был ғаиләләрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн йүнәлтелә. Ярҙамды алыр өсөн ир менән ҡатындың торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булараҡ сиратта тороуы мөһим. Уларға документтарын БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетына килтерергә йәки күп функциялы үҙәктәр аша ебәрергә кәрәк.\nБала үҫтереүсе йәш ғаиләләргә йәнә бер мөһим ярҙам төрө – беренсе сабый өсөн пособие түләү хаҡындағы ҡанун 2018 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инде.\n«Балалары булған ғаиләләргә айлыҡ түләүҙәр тураһында»ғы федераль законға ярашлы, пособие 2018 йылдың 1 ғинуарынан һуң тыуған (уллыҡҡа йәки ҡыҙлыҡҡа алынған) һәм Рәсәй Федерацияһы гражданы булған балаға, ғаиләләге килем йән башына йәшәү минимумының 1,5 тапҡырынан артмаған осраҡта, билдәләнә.\nАҡсалата ярҙам федераль ҡаҙна иҫәбенән балаға йәш ярым тулғансы ай һайын түләнеп барасаҡ. Башҡортостанға 2018 йылда был социаль ярҙамды ғәмәлгә ашырыу өсөн 533 миллион һум бүленә. Республикала 2018 йылда беренсе балаға айлыҡ түләү күләме 8892 һум тәшкил итәсәк.\nҒаиләнең был түләүгә хоҡуғын асыҡлау өсөн уның ағзаларының (атай, әсәй һәм бала йәки әсәй һәм бала) һуңғы 12 календарь айҙағы килемен 12-гә бүлергә, килеп сыҡҡан сумманы артабан ғаилә ағзалары (яңы тыуған баланы ла индереп) һанына бүлергә кәрәк. Сумма 14 247 һумдан артмаһа, ғаилә ошо түләүҙе алыуға хоҡуҡлы.\nПособиены бала тыуғандан һуң алты ай эсендә юллау зарур. Документтарҙы халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү филиалдарына, күп функциялы үҙәктәр аша йәки дәүләт хеҙмәттәре порталы буйынса тапшырырға була. Ғариза менән бергә баланың тыуыуын раҫлаған документ (бала тыуыу тураһында таныҡлыҡ, баланы ҡарауға алыу тураһында опека һәм попечителлек органы ҡарарынан күсермә), Рәсәй Федерацияһы гражданы булыуҙы дәлилләгән документ, ғаилә ағзаларының килеме хаҡында мәғлүмәттәр ҙә кәрәк. Ғариза һәм документтар тапшырылғандан һуң бер ай эсендә халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү органы беренсе балаға пособие билдәләү тураһында ҡарар сығара.


Өфөлә коворкинг-зона проекты тормошҡа ашырыла башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә коворкинг-зона проекты тормошҡа ашырыла башланы\nБаш ҡала уҡыу йорттары студенттарының өсөнсө курста уҡ рәсми хеҙмәт хаҡы алыу мөмкинлеге бар. Өфө моторҙар эшләү берекмәһе һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты башланғысы менән Авиация технологиялары Технопаркында коворкинг-зона проекты тормошҡа ашырыла башланы. Инженер мәктәбенең маҡсаты – ижади йәштәрҙе туплап, уларҙың һәләттәрен арттырыу, тәжрибә уртаҡлашыу, бергәләп яңы проекттар өҫтөндә эшләү.\nБыл двигатель төҙөлөшөнә өсөнсө курс студенты Ләйлә Хәбибуллина ла хәҙер үҙ өлөшөн индерә ала. Өфө дәүләт авиация техник университетында белем алған ҡыҙ технопарк нигеҙендә ойошторолған инженер мәктәбендә практика үтә. Ул төрлө проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша.\nКоворкиг-зонаны асыу майҙансығы итеп Авиация технологиялары технопаркы бушҡа һайланмаған. Сөнки, тап бында студенттарға төрлө мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн барлыҡ шарттар тыуҙырылған. Ә иң мөһиме атҡарылған эш өсөн йәштәргә хеҙмәт хаҡы түләнә. Әйткәндәй, бында башҡа уҡыу йорттарынан да һәләтле йәштәр килеп үҙҙәренең уй-фекерҙәре менән уртаҡлаша ала. Студенттар үҙҙәрен яҡшы яҡтан күрһәтһә, киләсәктә тап уларҙы Башҡортостандың төп предприятиеларына эшкә алыу күҙаллана.\nИнженер мәктәбенең бер нисә өҫтөнлөгө бар. Мәҫәлән, студенттар уҡыуҙан айырылмайынса практика үтә, тәжрибә уртаҡлаша. Был иһә уҡыу йортона ла, учреждениеларға ла уңайлыҡтар тыуҙыра.\nАвиация технологиялары технопаркында асылған коворкинг-зоналарҙы республиканың башҡа ойошмаларында ла булдырырға йыйыналар. Улар предприятиеларҙың буш бүлмәләрендә һәм майҙансыҡтарында урынлашасаҡ, тип көтөлә. Белгестәр бындай инженер мәктәптәре уҡыу йорттары һәм йәмғиәттәр араһында хеҙмәттәшлекте нығытасаҡ һәм яңы мөмкинлектәр асасаҡ, тип билдәләй.


Башҡортостан артистары Ҡаҙағстандағы һабантуйҙа ҡатнаша // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан артистары Ҡаҙағстандағы һабантуйҙа ҡатнаша\n12:34, 14 мая 2015 Мәҙәниәт\n17 майҙа Ҡаҙағстандың Аҡтау ҡалаһында һабантуй уҙғарыла. Байрамда ҡатнашыу өсөн Өфөнән ижади төркөм юлға сыҡты. Быйыл һабантуй Ҡаҙағстан халыҡтары ассамблеяһының 20 йыллығы һәм «Салауат» башҡорт мәҙәни үҙәгенең 25 йыллығы сиктәрендә билдәләнә.\nҒәҙәттәгесә, милли көрәш — һабантуйҙың иң төп бәйге төрө. Шулай уҡ тоҡ кейеп, ҡалаҡҡа йомортҡа һалып йүгереү, көршәк ватыу, арҡан тартышыу, биҙрә көйәнтәләп уҙышыу кеүек ярыштар буласаҡ. Спорт уйындарынан тыш, ойоштороусылар бай концерт программаһы әҙерләгән.\nБайрамға йыйылыусылар алдында Башҡорт дәүләт филармонияһы артистары: виртуоз ҡумыҙсы Миңлеғәфүр Зәйнетдинов, бейеүсе Ильяс Ҡарабулатов, ҡурайсы Илнур Хәйруллин, йырсылар Сәйҙә Ильясова, Филүс Ҡалмурзин, Башҡорт драма театры актеры Хөрмәтулла Үтәшев сығыш яһаясаҡ.\nҠаланың ижади коллективтары һәм спортсылар ҙа үҙҙәренең сәнғәтен һәм спорт ҡаҙаныштарын күрһәтәсәк. Байрамда Башҡортостандың Ҡаҙағстан Республикаһындағы вәкиле Ренарт Яуынбаевтың, «Салауат» башҡорт мәҙәни үҙәге рәйесе Урал Аҙнабаевтың ҡатнашыуы көтөлә.


Мәжит Ғафуриҙың йорт-музейында «Боронғо ҡала серҙәре» күргәҙмәһе асылды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМәжит Ғафуриҙың йорт-музейында «Боронғо ҡала серҙәре» күргәҙмәһе асылды\n18:24, 10 декабря 2014 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 10 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБөгөн Өфөлә Мәжит-Ғафуриҙың йорт-музейында «Боронғо ҡала серҙәре» артефакттар һәм фотоһүрәттәр күргәҙмәһе асылды.\n«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы «Урал» галереяһында «Боронғо Өфө» Музей-ҡурсаулығы тарафынан тәүге тапҡыр ойошторолған күргәҙмә хаҡында хәбәр иткәйне. Республика халҡының һорауы буйынса күргәҙмә экспонаттарын яңынан күрһәтеү тураһында ҡарар ҡабул ителде. Унда «Өфө-II ҡаласығы» ҡомартҡыһының материалдары урын алған. Күргәҙмә Башҡортосан Президенты гранты ярҙамы менән ойошторолдо.\n«Өфө-II ҡаласығы» көньяҡ Уралда иң эре ҡомартҡыларҙан һанала. Ҡаласыҡ 1953 йылда асылған, ҡаҙыныу эштәре 2006 йылда башланған. Ошо ваҡыт эсендә миллиондан ашыу артефакт табылған.\n«Боронғо ҡала серҙәре» күргәҙмәһе Мәжит Ғафуриҙың йорт-музейында 18 декабргә тиклем эшләйәсәк, инеү ирекле. 19 декабрҙән Яңы йылға ҡәҙәр БР Милли музейында уҙасаҡ республиканың мәҙәни мираҫы объекттары фотокүргәҙмәһендә ҡатнаша.\nТеги: күргәҙмәләр,боронғо өфө


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЯЗА ҮТӘҮ ЯЛ ИТЕҮ ТҮГЕЛ БИТ - 2015 - Мәҡәләләр\nЯЗА ҮТӘҮ ЯЛ ИТЕҮ ТҮГЕЛ БИТ\nЯңыраҡ үҙәк матбуғатта байҙар өсөн махсус төрмәләр асыу хаҡында хәбәр булды. Был мәсьәлә ошо башланғыстың авторы - Яза башҡарыу федераль хеҙмәтенең Йәмәғәт советы ағзаһы, юридик фәндәр докторы Владислав Гриб тигән әфәндене бик борсой икән: "Ә ниңә төрмәлә ултырыусы массаж яһатырға, туйғансы йоҡларға, сауна инергә тейеш түгел әле?" - тип өҙгөләнә комфорт яратыусы хоҡуҡ һаҡсыһы. "Шуның өсөн: сөнки ул ҡылған енәйәте өсөн яза хөкөмөн үтәй. Әгәр ана шул енәйәтте ҡылмаған булһа, йәне теләгән әлеге һәм башҡа ләззәттәрҙе ул иректә: өйөндә йәки курорттарҙа татып йәшәр ине," - тип яуап бирге килә был әфәндегә.\nТормош - ул бер сатраш уйыны кеүек, ярлыһын-байын, түрәһен-ҡараһын ҡасандыр килеп бер тигеҙләй барыбер: ҡартлыҡ йә үлем алдында. Шулай уҡ закон һәм хөкөм алдында ла, әлбиттә. Дөрөҫ, һуңғы йылдарҙа илдең сереп, ҡотороп байыған һәм үҙҙәрен бөтөн кешелектән өҫтөн ҡуйған "юғары ҡатлам" аҡһөйәктәре хөкөм алдында үҙҙәренә - айырым статья, ә төрмәлә "лайыҡ" урын хәстәрләү менән әүҙем мәшғүл. Урлашыуҙарҙың ҡасан да бер сиге буласағын улар үҙҙәре лә яҡшы аңлай, күрәһең. Ҡомһоҙлоҡтары саманан ашты. Етерлеген генә урлап-талап туҡтаһалар була ла бит, туҡтай алмайҙарҙыр инде, азарт тигән нәмә шайтан ҡотортоуына тиң ти бит ул. Заманында Ходорковский дөйөм тәртиптә ун йыл ултырып сыҡты ла ул, ә бына Васильеваның бер көн дә ултырғыһы килмәне. Әйткәндәй, был ханымды иреккә сығарыуҙың законһыҙлығы хаҡында белдереүҙәрҙе һуңғы ваҡыт интернетта йыш осратырға мөмкин.\n2006 йылда ғына әле Хөкөм язаһы үтәтеү буйынса федераль хеҙмәт директоры Ю. Калинин, закон алдында бөтәһенең дә тигеҙ булыуы, шунлыҡтан байҙар өсөн курорт тибындағы VIP-төрмәләр, ә ҡәҙимге Алла бәндәләре өсөн айырым төрмәләр төҙөүҙе әхлаҡҡа һыймаған, ярамаған эш, тип иҫәпләүе хаҡында белдергәйне. Бөгөн килеп был турала тағы һүҙ ҡуҙғатыла. Күрәһең, мәсьәлә өлгөрөп еткәндер: эшләп түгел, илдә урлап байыу факттары арта ғына бара бит, ә был енәйәттәрен лоббистар аша страховкалап ҡуйыу бик тә кәрәктер элиталы бурҙарға. VIP-төрмәләр асыу идеяһы һаман да шул Көнбайыш өлгөһөнә һуҡырҙарса эйәреү сәбәпле килеп тыуған нәмә. Бер юрист әйтмешләй, ул тарафтарҙа бит тормош та, менталитет та башҡаса. Мәҫәлән, ҡайһы бер Европа илдәрендәге шәхси төрмәләрҙә, ысынлап та, курорттағы кеүек шарттарҙа йәшәйҙәр. Уларҙың музыкаль студиялары янында беҙҙең Мәҙәниәт йорттары бүстәк кенә икән, тип яҙалар.\nБәлки, шәхси төрмә түгел, ә мәктәптәр, балалар баҡсалары, ижад йорттары, ҡарттар йорттары төҙөргә кәрәктер беҙгә тәү сиратта, нисек уйлайһығыҙ, йәмәғәт? Нисек кенә булмаһын, Мәскәүҙә шәхси төрмә төҙөү эшен башларға әҙер торған бизнес-төркөмдәр бар, тиҙәр, улар бары хөкүмәт ҡарарын ғына көтә, имеш. Бындай төрмә төҙөлә ҡалһа, унда, йәнәһе, тәү сиратта балалы ҡатындар, үҫмерҙәр, инвалидтар урынлаштырыласаҡ икән. Ай-һай, енәйәтсел даирә лоббистары ошо социаль ҡатлам мәнфәғәттәрен хәстәрләй буламы һуң инде? Дөрөҫөрәге, бала-саға менән ҡатын-ҡыҙ уларға йәмәғәтселек фекеренән ҡасыу өсөн шаршау ғына булып хеҙмәт итәсәк, моғайын...\nЯҙылған: 22.09.15 | Ҡаралған: 904


Ҡыҙ күрке – толом. Ниндәй төҫкә буяйһың? » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nСәстең төҫө ҡиәфәткә ҡабатланмаҫ үҙенсәлек өҫтәй ала. Сәс буяп ҡына ла көтөлмәгән төҫ-һын алып була. Сәс буяу алымдары бик күп. Шуларҙың ҡайһы берҙәрен барлап сығайыҡ.\nСәсте шәлкемдәргә бүләләр һәм, тоны буйынса 2-3-тән 10-ға тиклем төҫмөр һайлап, бер нисә төрлө буяу менән буяйҙар. Һөҙөмтәлә, сәс эҙмә-эҙлекле бер-береһенә күсеүсе йә контраст төҫтәр ала. Был алым махсус хасил ителгән тәбиғи туҙынҡылыҡ яратҡандарға ҡулай. Ул киҫелгән сәстең аныҡ текстураһын булдырырға, йоҡа сәсте күләмлерәк итергә ярҙамлаша.\nБлондинкаларға – ҡыҙғылт һары һәм каштан, ҡыҙғылт сәслеләргә аҡһыл йә кофе төҫтәре өҫтәү килешә, ҡара сәслеләр ҡыҙылдың төрлө төҫмөрҙәре менән тәжрибә үткәреп ҡарай ала. Өлкән йәштәгеләргә иһә сағыу шәлкемдәр килешмәй, олоғайтып ебәрә.\nБрондлау (брондирование). Был һүҙ “блондинка” менән “брюнетка” тигән һүҙҙәрҙе ҡушып яһалған. Аҡһыл һоро төҫ нигеҙ итеп алына. Сәс төптәре ҡоңғортораҡ, осҡа табан аҡһылыраҡ ителә. Сәс ҡояшта уңған кеүек күренә. Төҫмөрҙәр күп тигәндә 3 берәмеккә генә айырыла. (Блондлау менән бутамағыҙ, быныһы буяр алдынан сәсте төҫһөҙләндереү була).\nБрондлау тура сәскә килешә. Буяуҙың тәбиғи күренеүен теләгән ҡатын-ҡыҙға ҡулай.\nТәбиғи төҫ нигеҙ итеп алына. Шуға кемгәлер быға тиклемге буяуын йыуҙырырға, ә кемгәлер, киреһенсә, ниндәйҙер тәбиғи төҫкә буялырға кәрәк була. Блондинкаларҙың сәсен ҡуңыр һарыға (русый), брюнеткаларҙыҡын шатен төҫкә еткереп буяйҙар. Быны үҙаллы эшләп булмай, ә салонда парикмахер ғына түгел, колорист ярҙамы кәрәк. Үҫкән сәсте ике-өс айға бер тапҡыр тейешле төҫмөргә индереп тороу етә.\nОмбре (деграде). Быны буйлы колорлау тип тә атайҙар. Буяғанда бер төҫ яйлап ҡына икенсе төҫкә күсә. Ҡояшҡа уңған шәлкемдәр барлыҡҡа килһен өсөн сәс төбөн брондлауҙағы шикелле ҡуңырыраҡ итәләр. Ғәҙәттән тыш төрҙәре лә бар: ҡоңғорт төпһә һәм уртанан аҡһыл һыҙатлы ос йә ҡаранан ҡапыл платина блондинға күсеү. “Дип-дай” техникаһы сәсте буяу һауытына манып алған кеүек итә: мәҫәлән, шәлкемгә алһыу йә күк зәңгәр һыҙаттар өҫтәлә. Оҙон тура сәслеләргә килешә, йоҡа сәскә күләм өҫтәй.\nОмбрены бик тәжрибәле оҫта ғына эшләй ала, ҡатмарлы һәм оҙайлы булғас, хаҡы ла ҡиммәт.\nҠайһы бер шәлкемдәр бер нисә тонға аҡһылландырыла. Бының өсөн тишекле махсус кәпәс ҡулланыла. Шул тишектәрҙән шәлкемдәрҙе сығарып, ҡурғашҡа урайҙар һәм буяу һөртәләр йә булмаһа үрелгән толомдо буяйҙар. Американса мелирлау шәлкемдәрҙе 3-4 төҫмөргә буяуҙы аңлата. Ҡуңыр сәстә ҡояшта уңған кеүек аҡһыл шәлкемдәр яһау венецияса мелирлау тип атала. Был ысул сәсенең төҫөн үҙгәртергә теләһә лә, ҡапыл ғына бөтөнләй башҡа төҫкә күсергә йөрьәт итмәгән кешеләргә ҡулай. Ҡуңыр сәскә бик килешә. Буялған блондинкалар тәбиғи төҫөнә ҡайтҡанда ҡуллана ала. Саллана башлаған сәстең ағын йәшерә. Шуны күҙҙән ысҡындырмағыҙ: буялған йә химик бөҙрәләтелгән сәстә шәлкемдәр көтөлгәндән башҡараҡ булыуы ихтимал. Ҡынаға буялған сәстә шәлкемдәр сағыу ҡыҙғылт-һары төҫкә инеүе бар. Өҫтәүенә, төҫһөҙләндереү сәскә зыянлы.\nМажимеш. Крем кеүек буяуға балауыҙ ҡушылған һәм сәскә әллә ни зыян килтермәй торған буяу менән мелирлау төрө. Был буяуҙа пергидроль булмай, шунлыҡтан йомшаҡ ҡына алтынһыуға тиклем төҫ алына, ләкин ныҡ аҡһыл төҫ килеп сыҡмай. Сәс ғәҙәттә 3-4 тонға аҡһыллана. Был сәсенең төҫөн аҙ ғына үҙгәртергә теләүселәргә ҡулай. Бик үк һау булмаған көсһөҙ сәскә лә бара. Аҡһыл сәскә килешә, ә ҡоңғорт сәстә әллә ни күҙгә ташланып бармай.\nБалияж. Колорлауҙы һәм мелирлауҙы берләштерә, ләкин сәстең ос яғын ғына буяуҙан ғибәрәт. Шәлкемдәрҙе тәүҙә аҡһылландыралар, шунан буяп, ҡурғаш менән урап ҡуялар. Матурлыҡ салонына йыш бара алмағандарға ҡулай.\nҠыҫҡа сәскә, киртләсләп киҫелгән сәскә килешә. Оҙон сәсте тәрбиәләнмәгән-ҡаралмаған итеп күрһәтә.\nШатуш. Сәсте тәбиғи төҫһөҙләнгәнгә оҡшатып аҡһылландыралар. Сәс төбөнән ике сантиметр өҫтәрәк айырым шәлкемдәр буяла, күсеү урыны сәсте ҡабартып тарау иҫәбенә йәшерелә. Ҡайһы берҙә прическа эсендәге шәлкемдәр буяла, унда-һанда күренеп ҡалып, күләмлелек эффекты барлыҡҡа килтерә. Үҫеп килеүсе төпһәләрҙе йә ағара башлаған (30 проценттан артыҡ түгел) сәсте йәшереү өсөн ҡулланыла. Оҙон һәм уртаса оҙонлоҡтағы сәскә бара.\nҠуңыр сәстә беленеп тора, ә аҡһыл сәстә әллә ни күҙгә ташланмай. Ҡәҙимге мелирлауға ҡарағанда әҙерәк ваҡыт ала. Өс айға етә.\nНеонлы колорлау, йәғни «crazy colors» (“шашҡын шәлкемдәр”). Шәлкем төҫһөҙләндерелә һәм махсус гель менән буяла. Сәсте йыуған һайын кәмей барып, 5-6 тапҡырҙан һуң бөтә. Ҡайһы берҙә шәлкемдәр остан нығыраҡ, төбөнә табан йомшағыраҡ итеп, тигеҙһеҙ буяла, трафарет ярҙамында сағыу неон төҫтәрҙәге геометрик орнамент барлыҡҡа килтерелә.\nЯңылыҡҡа, үҙгәрештәргә ынтылған ҡатын-ҡыҙ сәсенең бер йәки бер нисә шәлкемен, күҙенең, күлдәгенең төҫөнә яраштырып йә кәйефенә, зауығына ҡарап, йәйғор төҫтәренә буята ала. Киртләсле прическала бик үҙенсәлекле күренә. Тик бер юлы бер нисә төҫ ҡулланмаҫҡа йә икәүҙән ашыу шәлкемде буямаҫҡа кәрәк, юғиһә тутыйғошҡа әйләнеү хәүефе бар.\nТонлау (тонирование) – ул сәстең эске структураһына үтеп инмәйенсә, тәбиғи пигментты һаҡлап, тотороҡһоҙ буяу менән бер тонға буяу. Ул яйлап йыуылып бөтә, үҫеп сыҡҡан тамырҙар менән сик яһалмай.\nБыл ысул сәсенә әллә ни зыян килтермәй генә төрлөсә тәжрибә үткәреп ҡарарға яратыусылар өсөн ҡулай. Салланып барған (40 проценттан артыҡ түгел) сәскә лә яҡшы. Аҡһыл төҫтәге буяуҙар блондинкаларға ғына бара, ҡуңыр сәстә ул күренмәйәсәк.\nТонларға йыйынһағыҙ, уны ҡуллана башларҙан бер нисә ай элек ҡынанан баш тартырға кәрәк, юғиһә сәсегеҙ аңлайышһыҙ төҫ алыр. Ныҡлы тонлаусы буяуҙарҙың составында аммиак юҡ. Ике ай тигәндә йыуылып төшөп бөтә. Сәстең тәбиғи төҫөнә яҡын тон һайларға тәҡдим ителә. Тонлаусы шампундәрҙе даими ҡулланғанда төҫ сағыуыраҡ була.


Америка президенты халыҡҡа мөрәжәғәт итеп Ҡушма Штаттар башҡа илдәрҙә үҙ тәртибер урынлаштырыуҙан баш тартасаҡ, тигән. Дональд Трамп әйтеүенсә, халыҡ күп аҡса, энергия талап иткән тышҡы сәйәсәттән тамам ялҡҡан. Америка именлек өлкәһендә үҙ мәнфәғәттәрен ҡайғыртыу урынына бик күп илдәрҙә тәртип урынлаштырырға тырышты. Афғанстандағы хәрби компания үҙен тулыһынса аҡламаны. Быға тиклем Трамп террорсыларға ҡаршы көрәштә хәрби стратегия үҙгәрәсәге тураһында хәбәр иткәйне.\nБарселонала террор ғәмәлен ҡылыусы Марокконан 22 йәшлек Юныс Әбүяҡуп автомобилдәргә бензин ҡойоу станцияһында атып үлтерелгән. Шикләнеүсене бер ҡатын күреп ҡала һәм полицияға хәбәр итә. Әбүяҡуптың виноград плантацияларында ҡасып йөрөгәне асыҡлана.\nЧили ҡатын-ҡыҙҙары илдең конституция судының аборттарға өлөшләтә тыйыуҙы алыуын хуплап ҡаршы алды. Ошо уңайҙан меңәрләгән кеше Сантьяго-де Чили урамдарына сыҡты. Илдә әгәр әсәгә ҡурҡыныс янағанда, көсләгәндән һуң ауырға ҡалғанда аборт эшләтергә мөмкин.\nҠытайҙа оло юлда ер ишелгән. Мотоциклда йәш егет ҙур соҡорҙа күрмәй ҡала. Ул хатта тиҙлеген дә кәметмәй, туп-тура килеп шунда ҡолай. Егеттең ҡайҙа ҡарап китеп барғаны билдәһеҙ, әммә СисиТиВи агентлығы хәбәр итеүенсә, иғтибарлыраҡ булһа ролик геройы йәрәхәттәр алмаҫ ине.


Әйтер һүҙеңде әйтеп ҡал! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ҡоролтай тауышы » Әйтер һүҙеңде әйтеп ҡал!\n20-30 йылдан башҡорттоң тормошо нисек үҙгәрер? Демография хәле нисек булыр ҙа, башҡорт телендә һөйләшеүселәр ҡалырмы? Башҡорт халҡын һаҡлап ҡалыр өсөн нимәләр эшләргә кәрәк? Бөтә был һорауҙарға ла яуаптар “Башҡорт халҡының үҫеш стратегияһы” тигән документта булырға тейеш.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты республика кешеләрен “Башҡорт халҡының үҫеш стратегияһы”н булдырыуҙа ҡатнашырға саҡыра. Документтың проектын ойошма киләһе йылда Башҡортостандың 100 йыллыҡ юбилейына арнап уҙғарыласаҡ V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына әҙерләй.\n– Халыҡ үҙенең киләсәген үҙе билдәләргә тейеш, – тинеләр эксперт советы ултырышында. – Стратегияны эксперттарҙы ғына түгел, ә ябай халыҡты ла йәлеп итеп эшләргә кәрәк.\nБыл эштә республика халҡы менән бер рәттән Башҡортостандан ситтә йәшәгән ватандаштарыбыҙ ҙа ҡатнаша ала.\nТәҡдимдәрегеҙҙе ҡоролтайҙың электрон адресына ебәрә алаһығыҙ: kurultay-ufa@mail.ru, йәки 250-49-31 телефоны буйынса шылтыратып әйтергә мөмкин. Ҡоролтайҙың социаль селтәрҙәге рәсми сәхифәһенә лә яҙырға була.


Таңһылыу Вәлиева - Ҡарасурина. Сәғәт теле ун ике\n6 Июнь 2020, 00:40\nИке тәҙрә араһына элеп ҡуйылған ҙур эстинә сәғәтен унан алдырҙы Хәфиҙә - төндә йоҡо алдырмай. Теке - теке, теке - теке, ти ҙә тора. Былай ҙа ғүмер елеп үтеп бара, ә ул бер өҙлөкһөҙ текелдәүе менән ваҡытты шәберәк һанайҙыр кеүек.Әүәле шул урында торған дәү эстинә сәғәте даң - доң, даң - доң итеп ярты сәғәт һайын, сәғәт нисә булһа, шуныңса өй эсен яңғыратып һуғып торғанда ла ҡамасау түгел ине. Һуғыуы ла үҙе бер тере моң ғына ине. Төндәрен бер уянмай йоҡлай ине Хәфиҙә.Ҡапҡасының быялаһы аша күренеп торған алтын ялатылған һандары һуң! Семәрле - семәрле генә ине, сигелгән тиерһең. Сәғәт теле менән минут теленең остарында тамсы кеүек кенә зәңгәр таш йәбештерелгән ине. Төндә, ҡараңғыла, улар янып тора торғайнылар. Шул тамсылар бер - береһенә тап килешкәндә үтә күренмәле минут теленең тамсыһы аҫтында тағы бер тамсы эленә. Эй, ниңә шул көйө ҡалмайҙар икән, тип уйлай торғайны Хәфиҙә. Юҡ шул. Әҙгә генә тап булышалар ҙа минутлығы ары китә. Завуткаһының асҡысын ҡапҡасын асып ҡына эсенә һала инеләр. Ул асҡысҡа ла, туҡтап - фәлән ҡалған сәғәт телдәренә лә Дәүләтенән башҡа берәү ҙә теймәне. Сәғәтте тоғролап, телдәрен шылдырғанда гел генә:- Сәғәт теле ун ике, - тиер ине Дәүләте. Ә асҡысын борған саҡта:- Иң матуры минеке, - тип көйләп торор ине гел.Тыҡ - тыҡ иткән тауышы сыҡҡан һайын сәғәттең ниһе... Ай әттә, нимә әле анау уңға - һулға йөрөп торған нәмәһе? Онотто бит, хәйерһеҙ... Хәҙер Хәфиҙә шулай була башлаған - тел осонда ғына эленеп торған һүҙҙе әйтә алмай бер килке туҡтап тора.Ҡайһы саҡта иҫенә төшөрөп әйтеп ҡуя, ә ҡайһы берҙә тәки онота. Шул нәмәкәй тыҡылдап улай - былай йөрөгән ыңғайға "Ә - үә, ә - үәй," - тип имеҙеп ултырған бәпәйҙәренә Хәфиҙә йә көй көйләй, йә сәңгелдәк бәүетә ине.Әй, маитник бит әле анау нәмәкәй. Дәүләте маитник ти торғайны.Был кварсывый тигән сәғәттәре ни теке - теке лә теке - теке. Ваҡытты ла шәп һанай хәҙерге сәғәттәр.Сәғәт телдәре алға киткән һайын, ғүмер бизмәненең ваҡыт яғы кәмей, хәтер яғы ауырая икән дә баһа. Хәфиҙә бына шуны аңланы хәҙер. Хәтере лә тиҫкәре яҡҡа тәгәрәй. Ҡулындағы нәмәһен:- Ошонда ғына ятып торһон, - тип осҡартын ергә генә һала, шуны таба алмай бер була һуңынан. Элегерәк балалары:- Шунда түгелме, бында һалманыңмы, ошонда ятмаймы? - тип эҙләшә инеләр, хәҙер улар ҙа өйрәнеп китте. Әсәләре:- Һеҙ мине ҡаңғыртмағыҙ, тора - бара иҫемә төшә ул, - ти торғас, ул эҙләнә башлаһа ла, бер нәмә лә өндәшмәйҙәр.Кәшелүк эҙләй хәҙер Хәфиҙә күбеһенсә. Иң тәүҙә баш аҫтына ҡулын тыға. Кәшелүген алып балаларының кәрәк - ярағына аҡса бирә, ейәндәренә: "Минән ярҙам булһын," - тип, "Олатаң да бирер ине," -тип тоттора. Хәфиҙәнең быуаҙ таналай булып ҡорһағы кәпәйгән янсығы бермә - бер ябығып ҡала. Хәҙер замана убыр бит, аҡсаны күп ашай. Аҡса бирә лә, кәшелүген, һуңынан урынына һалырмын әле, ти ҙә, онота ҡайҙа һалғанын.Барыһына ла шул һуҡмалы эстинә сәғәте ғәйепле.Дәүләтенең китеүенә йыл тәүлеге тулған көнө, саҡырылған туғандары, күрше - күләнкеһе аяттан һуң таралышҡас, үҙҙәре генә өҫтәл яңыртып ултырышҡайны ғына, һин дә мин эшләп торған сәғәт иҙәнгә төшөп селпәрәмә килде.Бергәләп илаштылар, шым ғына, һығылып ҡына. Хәфиҙә илай алманы. Онотолоп тик ултырҙы.- Ярай, балалар, хәйерлегә юрайыҡ, яҡшыға ырым итәйек. Атайығыҙ изге күңелле кеше булды бит.Сәғәттең ҡапҡасындағы быялаһының бер ярсығында ҡалдырмай сүпләп, алмағас төбөнә күмделәр. ҡалған нәмәләрен ҡумтаға һалып ҡуйҙылар.Ете йыл инде хәҙер өй эсендә даң - доң итеп ул сәғәт һуҡмай. Уның ватылған саҡта бер - береһе менән тап килешеп туҡтап ҡалған зәңгәр тамсылы телдәрен Хәфиҙә оҙатылып килгән саҡтағы һандығының төбөнә төрөп һалып ҡуйған.Ул эстинә сәғәтен Дәүләтенә эш урынынан бирҙеләр. Комбинаттың эшмәкәрлегендә күп көс һалды, тип, ҙур өлөш индерҙе, тип, үҙ эшенең ысын оҫтаһы, тип маҡтағандар. Ат менгәндәй ҡыуанып ҡайтты Дәүләт ул йыйылыштан. Өйҙәгеләре үҙен дүрт күҙ менән көткәндәрен белеп тора бит, йүгереп ҡайтҡан ине хатта. Ҡултығының аҫтына ҙур ҡумта ҡыҫтырып алған, малайҙарынсетка тултырып күстәнәс алған.Эээй, ул көн! Байрам булды ул көн Хәфиҙәләрҙең өйөндә. Ҡумтаны тағатып, сәғәтте алып, эстинәгә, ике тәҙрә араһына сөй ҡатып элделәр. Даң - доң һуҡҡанын ҡат - ҡат тыңланылар. - Беҙҙең көмөш туйға шәп бүләк булды был, эйе бит, бисәкәй? Ярты сәғәт һайын даңғылдап торһа, йоҡлап булыр микән, - тигәйне Хәфиҙә. Хәҙер генә йоҡлап булмай текелдәгән тауышҡа ла.Дәүләтенең премия аҡсаларын, эштән һуң кәсеп итеп тапҡандары, Хәфиҙәнең шәл бәйләп, емеш һатып йыйғандарын сәғәттең эсенә һалып барҙылар. Берәй нәмәгә аҡса кәрәк булып китһә, бергәләп көттөләр өй хужаһының сәғәт ҡапҡасын асҡанын. - Сәғәт теле ун ике, тип көйләй - көйләй, Дәүләте аҡса төрөлгән төйөнсөктө ала. Бер иҙән булып ултырып алалар ҙа керешәләр аҡса һанарға. Юлбашсы төшөрөлгәндәренә берәү ҙә теймәй - атайҙыҡы. "Лифкауай" аласаҡтар! Ҡалғандарын балалары ыңғайына төҫө менән әйттеләр.Ҡыҙыл аҡсалар балаларға, һирәк - һаяҡ үҙҙәренә лә кейем - һалымлыҡ, аяҡтарына алырлыҡ, тип йыйыла. Күк, йәшелдәре көндәлек расхут өсөн, бер тәңкәлектәр сәғәт эсенә инмәне. Аҡсалар тәғәйенләп бүлеп алынғас, аталары төйөнсөктәгеләрен кире сәғәт эсенә һала.- Иң матуры минеке, - тип Хәфиҙәне яурынынан ҡосаҡлап, арҡаһынан тупылдатып һөйөп ала ине. Көс - тир түгеп табылған малдың ҡәҙерен белергә өйрәтте Дәүләт малайҙарына. Бала ғына көйө үкһеҙ етем ҡалып, михнәттең әсе һурпаһын әҙ эсмәгән шул. Хәфиҙә, ете малай араһында үҫкән алтын бөртөк, хәлле кешеләрҙең ҡыҙы ине. - Етем, бер туғаны ла юҡ, - тип бирмәҫкә иткәйнеләр : - Барам! Бирмәһәгеҙ, ҡасып сығам! - тип ҡырт киҫте. Бәхетле булды, бер - береһен ҡәҙер иттеләр.Тик бына хәҙер сәғәте лә юҡ, үҙе лә.Теге саҡта, сәғәт ватылған көндө, яҡшыға юрайыҡ, тиһә лә, үҙе бер ҙә уйынан сығарманы шул хәлде. "Нимә әйтергә теләнең икән һин? Йәшлекте, мөхәббәтебеҙҙе онотма, тимәксе булдыңмы? Оноторлоҡмо беҙҙең зимнәмкәнән башланған тормошобоҙҙо?" Инде күп ҡалмағандыр, сәғәт телдәрендәге зәңгәр тамсылар шикелле тап булышырҙар. Алла бойорһа тегендә. Ватылған сәғәтте һалған ҡумтаны эҙләргә булып китте. Шифоньерҙың төбөнә ҡуйғайны, юҡсы. Һандығынан сәғәт телдәре төрөп һалынған аҡ яулыҡты ла тапманы. Ни уйларға ла белмәй, хәле бөтөп, быуыны бөтөп, диванға барып ултырҙы. - Мин үлгәс тә өлгөрөрҙәр ине... Ташлағандар икән... Нисә тапҡыр уҡталды атайығыҙҙың сәғәтен төҙәттереп ҡарайыҡмы әллә, тип өйтергә. Мин киткәс ташларһығыҙ әле, хәҙергә теймәгеҙ, - тип бер әйтмәүен әйт. Телефондан шылтырата ла алмай - күҙ йәштәре аша бер нәмә лә күренмәй... Хәфиҙә әллә онотолдо, әллә ойоно. Әллә үлеп үк ҡуйҙы - ятты ла ятты. Телефон алғаны ла тойолманы. Юҡ, үлмәгәндер шулай ҙа - өйҙә кемдәрҙер бар. Улай - былай үтәләр, бышылдап ҡына һөйләшәләр. Кемеһелер нимәнелер ҡыштырлата, туҡылдата.- Өләсәй... Өләсәй, тор, беҙ килдек. Теге сигелгән таҫтамалың ҡайҙа ул? Олатайҙың сәғәтенә элеккесә ябып ҡуяйым, тигәйнем. Хәфиҙә күҙҙәрен асты, башын ҡалҡытты. Эргәһенә кинйә улы килеп ултырҙы.- Әсәй, ана атайҙың сәғәте ҡайтты. Ҡара әле.- Йә Аллам! Эй, балаҡайҙарым! Ҡалайтып, нисек?- Бына Йәмил улым Өфөлә бер антиквар ҡарттан һатып алып ҡайтты, эшкинмәй ул, тиһә лә. Икәүҙән берәү ҡороп алдыҡ. Мә, асҡысы үҙеңдә булһын. Сәғәт теле ун ике, тип йырлай - йырлай бороп торорһоң. Нишләй, әсәй? Барамы?Даң -доң! Даң - доң!\nИке тәҙрә араһына элеп ҡуйылған ҙур эстинә сәғәтен унан алдырҙы Хәфиҙә - төндә йоҡо алдырмай. Теке - теке, теке - теке, ти ҙә тора. Былай ҙа ғүмер елеп үтеп бара, ә ул бер өҙлөкһөҙ текелдәүе менән ваҡытты шәберәк һанайҙыр кеүек.\nӘүәле шул урында торған дәү эстинә сәғәте даң - доң, даң - доң итеп ярты сәғәт һайын, сәғәт нисә булһа, шуныңса өй эсен яңғыратып һуғып торғанда ла ҡамасау түгел ине. Һуғыуы ла үҙе бер тере моң ғына ине. Төндәрен бер уянмай йоҡлай ине Хәфиҙә.\nҠапҡасының быялаһы аша күренеп торған алтын ялатылған һандары һуң! Семәрле - семәрле генә ине, сигелгән тиерһең. Сәғәт теле менән минут теленең остарында тамсы кеүек кенә зәңгәр таш йәбештерелгән ине. Төндә, ҡараңғыла, улар янып тора торғайнылар. Шул тамсылар бер - береһенә тап килешкәндә үтә күренмәле минут теленең тамсыһы аҫтында тағы бер тамсы эленә. Эй, ниңә шул көйө ҡалмайҙар икән, тип уйлай торғайны Хәфиҙә. Юҡ шул. Әҙгә генә тап булышалар ҙа минутлығы ары китә. Завуткаһының асҡысын ҡапҡасын асып ҡына эсенә һала инеләр. Ул асҡысҡа ла, туҡтап - фәлән ҡалған сәғәт телдәренә лә Дәүләтенән башҡа берәү ҙә теймәне. Сәғәтте тоғролап, телдәрен шылдырғанда гел генә:\n- Сәғәт теле ун ике, - тиер ине Дәүләте. Ә асҡысын борған саҡта:\n- Иң матуры минеке, - тип көйләп торор ине гел.\nТыҡ - тыҡ иткән тауышы сыҡҡан һайын сәғәттең ниһе... Ай әттә, нимә әле анау уңға - һулға йөрөп торған нәмәһе? Онотто бит, хәйерһеҙ... Хәҙер Хәфиҙә шулай була башлаған - тел осонда ғына эленеп торған һүҙҙе әйтә алмай бер килке туҡтап тора.Ҡайһы саҡта иҫенә төшөрөп әйтеп ҡуя, ә ҡайһы берҙә тәки онота. Шул нәмәкәй тыҡылдап улай - былай йөрөгән ыңғайға "Ә - үә, ә - үәй," - тип имеҙеп ултырған бәпәйҙәренә Хәфиҙә йә көй көйләй, йә сәңгелдәк бәүетә ине.\nӘй, маитник бит әле анау нәмәкәй. Дәүләте маитник ти торғайны.\nБыл кварсывый тигән сәғәттәре ни теке - теке лә теке - теке. Ваҡытты ла шәп һанай хәҙерге сәғәттәр.\nСәғәт телдәре алға киткән һайын, ғүмер бизмәненең ваҡыт яғы кәмей, хәтер яғы ауырая икән дә баһа. Хәфиҙә бына шуны аңланы хәҙер. Хәтере лә тиҫкәре яҡҡа тәгәрәй. Ҡулындағы нәмәһен:\n- Ошонда ғына ятып торһон, - тип осҡартын ергә генә һала, шуны таба алмай бер була һуңынан. Элегерәк балалары:\n- Шунда түгелме, бында һалманыңмы, ошонда ятмаймы? - тип эҙләшә инеләр, хәҙер улар ҙа өйрәнеп китте. Әсәләре:\n- Һеҙ мине ҡаңғыртмағыҙ, тора - бара иҫемә төшә ул, - ти торғас, ул эҙләнә башлаһа ла, бер нәмә лә өндәшмәйҙәр.\nКәшелүк эҙләй хәҙер Хәфиҙә күбеһенсә. Иң тәүҙә баш аҫтына ҡулын тыға. Кәшелүген алып балаларының кәрәк - ярағына аҡса бирә, ейәндәренә: "Минән ярҙам булһын," - тип, "Олатаң да бирер ине," -тип тоттора. Хәфиҙәнең быуаҙ таналай булып ҡорһағы кәпәйгән янсығы бермә - бер ябығып ҡала. Хәҙер замана убыр бит, аҡсаны күп ашай. Аҡса бирә лә, кәшелүген, һуңынан урынына һалырмын әле, ти ҙә, онота ҡайҙа һалғанын.\nБарыһына ла шул һуҡмалы эстинә сәғәте ғәйепле.\nДәүләтенең китеүенә йыл тәүлеге тулған көнө, саҡырылған туғандары, күрше - күләнкеһе аяттан һуң таралышҡас, үҙҙәре генә өҫтәл яңыртып ултырышҡайны ғына, һин дә мин эшләп торған сәғәт иҙәнгә төшөп селпәрәмә килде.\nБергәләп илаштылар, шым ғына, һығылып ҡына. Хәфиҙә илай алманы. Онотолоп тик ултырҙы.\n- Ярай, балалар, хәйерлегә юрайыҡ, яҡшыға ырым итәйек. Атайығыҙ изге күңелле кеше булды бит.\nСәғәттең ҡапҡасындағы быялаһының бер ярсығында ҡалдырмай сүпләп, алмағас төбөнә күмделәр. ҡалған нәмәләрен ҡумтаға һалып ҡуйҙылар.\nЕте йыл инде хәҙер өй эсендә даң - доң итеп ул сәғәт һуҡмай. Уның ватылған саҡта бер - береһе менән тап килешеп туҡтап ҡалған зәңгәр тамсылы телдәрен Хәфиҙә оҙатылып килгән саҡтағы һандығының төбөнә төрөп һалып ҡуйған.\nУл эстинә сәғәтен Дәүләтенә эш урынынан бирҙеләр. Комбинаттың эшмәкәрлегендә күп көс һалды, тип, ҙур өлөш индерҙе, тип, үҙ эшенең ысын оҫтаһы, тип маҡтағандар. Ат менгәндәй ҡыуанып ҡайтты Дәүләт ул йыйылыштан. Өйҙәгеләре үҙен дүрт күҙ менән көткәндәрен белеп тора бит, йүгереп ҡайтҡан ине хатта. Ҡултығының аҫтына ҙур ҡумта ҡыҫтырып алған, малайҙарын\nсетка тултырып күстәнәс алған.\nЭээй, ул көн! Байрам булды ул көн Хәфиҙәләрҙең өйөндә. Ҡумтаны тағатып, сәғәтте алып, эстинәгә, ике тәҙрә араһына сөй ҡатып элделәр. Даң - доң һуҡҡанын ҡат - ҡат тыңланылар. - Беҙҙең көмөш туйға шәп бүләк булды был, эйе бит, бисәкәй? Ярты сәғәт һайын даңғылдап торһа, йоҡлап булыр микән, - тигәйне Хәфиҙә. Хәҙер генә йоҡлап булмай текелдәгән тауышҡа ла.\nДәүләтенең премия аҡсаларын, эштән һуң кәсеп итеп тапҡандары, Хәфиҙәнең шәл бәйләп, емеш һатып йыйғандарын сәғәттең эсенә һалып барҙылар. Берәй нәмәгә аҡса кәрәк булып китһә, бергәләп көттөләр өй хужаһының сәғәт ҡапҡасын асҡанын. - Сәғәт теле ун ике, тип көйләй - көйләй, Дәүләте аҡса төрөлгән төйөнсөктө ала. Бер иҙән булып ултырып алалар ҙа керешәләр аҡса һанарға. Юлбашсы төшөрөлгәндәренә берәү ҙә теймәй - атайҙыҡы. "Лифкауай" аласаҡтар! Ҡалғандарын балалары ыңғайына төҫө менән әйттеләр.Ҡыҙыл аҡсалар балаларға, һирәк - һаяҡ үҙҙәренә лә кейем - һалымлыҡ, аяҡтарына алырлыҡ, тип йыйыла. Күк, йәшелдәре көндәлек расхут өсөн, бер тәңкәлектәр сәғәт эсенә инмәне. Аҡсалар тәғәйенләп бүлеп алынғас, аталары төйөнсөктәгеләрен кире сәғәт эсенә һала.\n- Иң матуры минеке, - тип Хәфиҙәне яурынынан ҡосаҡлап, арҡаһынан тупылдатып һөйөп ала ине. Көс - тир түгеп табылған малдың ҡәҙерен белергә өйрәтте Дәүләт малайҙарына. Бала ғына көйө үкһеҙ етем ҡалып, михнәттең әсе һурпаһын әҙ эсмәгән шул. Хәфиҙә, ете малай араһында үҫкән алтын бөртөк, хәлле кешеләрҙең ҡыҙы ине. - Етем, бер туғаны ла юҡ, - тип бирмәҫкә иткәйнеләр : - Барам! Бирмәһәгеҙ, ҡасып сығам! - тип ҡырт киҫте. Бәхетле булды, бер - береһен ҡәҙер иттеләр.Тик бына хәҙер сәғәте лә юҡ, үҙе лә.\nТеге саҡта, сәғәт ватылған көндө, яҡшыға юрайыҡ, тиһә лә, үҙе бер ҙә уйынан сығарманы шул хәлде. "Нимә әйтергә теләнең икән һин? Йәшлекте, мөхәббәтебеҙҙе онотма, тимәксе булдыңмы? Оноторлоҡмо беҙҙең зимнәмкәнән башланған тормошобоҙҙо?" Инде күп ҡалмағандыр, сәғәт телдәрендәге зәңгәр тамсылар шикелле тап булышырҙар. Алла бойорһа тегендә. Ватылған сәғәтте һалған ҡумтаны эҙләргә булып китте. Шифоньерҙың төбөнә ҡуйғайны, юҡсы. Һандығынан сәғәт телдәре төрөп һалынған аҡ яулыҡты ла тапманы. Ни уйларға ла белмәй, хәле бөтөп, быуыны бөтөп, диванға барып ултырҙы. - Мин үлгәс тә өлгөрөрҙәр ине... Ташлағандар икән... Нисә тапҡыр уҡталды атайығыҙҙың сәғәтен төҙәттереп ҡарайыҡмы әллә, тип өйтергә. Мин киткәс ташларһығыҙ әле, хәҙергә теймәгеҙ, - тип бер әйтмәүен әйт. Телефондан шылтырата ла алмай - күҙ йәштәре аша бер нәмә лә күренмәй... Хәфиҙә әллә онотолдо, әллә ойоно. Әллә үлеп үк ҡуйҙы - ятты ла ятты. Телефон алғаны ла тойолманы. Юҡ, үлмәгәндер шулай ҙа - өйҙә кемдәрҙер бар. Улай - былай үтәләр, бышылдап ҡына һөйләшәләр. Кемеһелер нимәнелер ҡыштырлата, туҡылдата.\n- Өләсәй... Өләсәй, тор, беҙ килдек. Теге сигелгән таҫтамалың ҡайҙа ул? Олатайҙың сәғәтенә элеккесә ябып ҡуяйым, тигәйнем. Хәфиҙә күҙҙәрен асты, башын ҡалҡытты. Эргәһенә кинйә улы килеп ултырҙы.\n- Әсәй, ана атайҙың сәғәте ҡайтты. Ҡара әле.\n- Йә Аллам! Эй, балаҡайҙарым! Ҡалайтып, нисек?\n- Бына Йәмил улым Өфөлә бер антиквар ҡарттан һатып алып ҡайтты, эшкинмәй ул, тиһә лә. Икәүҙән берәү ҡороп алдыҡ. Мә, асҡысы үҙеңдә булһын. Сәғәт теле ун ике, тип йырлай - йырлай бороп торорһоң. Нишләй, әсәй? Барамы?\nДаң -доң! Даң - доң!


Дәүләт Думаһы депутаттары Рәсәй гражданлығын ҡабул иткәндә ант тексын раҫланы\nДәүләт Думаһында сит ил кешеләренең Рәсәй гражданлығын ҡабул иткәндә ант индереү тәҡдимен хупланылар.\nРеспубликала август кәңәшмәһен уҙғарыу датаһы һәм урыны билдәле булды\n12 августа Өфөләге Конгресс-холда республика август кәңәшмәһе үтә. Кәңәшмәнең темаһы — «Башҡортостан Республикаһында тәрбиә биреү системаһын камиллаштырыу». Уның эшендә министрлыҡ һәм ведомство башлыҡтары, юғары уҡыу йорттары ректорҙары һәм урта махсус уҡыу йорто директорҙары, хакимиәт башлыҡтары һәм уларҙың социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫарҙары, профсоюз ойошмалары рәйестәре, ҡала һәм райондарҙың халыҡ мәғарифы бүлектәре етәкселәре, уҡытыусылар, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнаша.\nБашҡортостанда Күп функциялы үҙәктәр эшҡыуарҙар өсөн Асыҡ ишектәр көнөн уҙғара\nБашҡортостанда 13 июлдә «Минең документтарым» хеҙмәттәр күрһәтеү үҙәге бүлектәре эшҡыуарҙар өсөн Асыҡ ишектәр көнөн уҙғара\nЭшләгән пенсионерҙар пенсияны яңы ҡағиҙәләр буйынса аласаҡ — Башҡортостан буйынса Пенсия фонды\n2018 йылдың ғинуарынан пенсияның тулы күләме бөтә индексацияларҙы иҫәпкә алып пенсионер эштән киткән айҙан һуң 1-сө көндән алып түләнә. Был 2017 йылдың 1 июлендә «Страховка пенсиялары тураһында»ғы Федераль закондың 26.1-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында» Федераль законды ҡабул итеү һөҙөмтәһендә мөмкин булды. Закон киләһе йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инә.\nБашҡортостан илдә тыуым буйынса етенсе урынды биләй\nАғымдағы йылда Башҡортостан тыуым кимәле буйынса илдә етенсе һәм Волга буйы федераль округында беренсе урынды биләй. Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Әнүәр Бакиров һүҙҙәренсә, 2017 йылдың башынан республикала 20 100 сабый донъяға килгән.\nРеспублика буйынса «Роспотребнадзор» эшҡыуарҙарҙы Асыҡ ишектәр көнөнә саҡыра\n13 июлдә иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 4-кә тиклем «Роспотребнадзор»ҙың Башҡортостан буйынса идаралығы республикала күләмле акция — «Эшҡыуарҙар өсөн асыҡ ишектәр көнө»н уҙғара.\nРеспублика халҡын балаларға 1 сентябргә мәктәпкә йыйынырға ярҙам итеүҙәрен һорайҙар\nБашҡортостан халҡын балаларға 1 сентябргә мәктәпкә йыйынырға ярҙам итеүҙәрен һорайҙар. Республикала төбәктең Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тарафынан ойошторолған етенсе хәйриә акцияһы башланды. Уның маҡсаты – ауыр хәлгә тарыған балалар (аҙ тәьмин ителгән күп балалы һәм тулы булмаған ғаилә, сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән, ата-әсәләре ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар) өсөн мәктәп кәрәк-яраҡтарын йыйыу.\nНефтекамала ихаталарҙы төҙөкләндереү барышын тура эфирҙа күҙәтергә мөмкин\nНефтекамала «Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» өҫтөнлөклө проекты сиктәрендә ихаталарҙы төҙөкләндереү буйынса видеотрансляция башланы.\nЙәмғиәттең талабы - Башҡортостан Республикаһында һайлауҙарҙың лайыҡ ойошторолоуы – Рөстәм Хәмитов\n28 июндә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов көн элгәре яңы составында эш башлаусы Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы етәкселеге менән осрашты. Осрашыуҙа республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев, уның урынбаҫары Марат Ғаҙилов һәм секретары Марина Долматова ҡатнашты. Алдағы һайлауҙарға әҙерлек, территориаль һайлау комиссияларының эшен камиллаштырыу, сәйәси партиялар менән үҙ-ара эш итеү мәсьәләләре тикшерелде.\nТөбәктә ғаиләгә пенсионерҙы йәки инвалидты ҡабул иткән өсөн аҡсалата компенсация түләнә\nБашҡортостанда оло йәштәгеләр һәм инвалидтар өсөн ҡабул итеүсе ғаиләләр булдырыу тәртибен раҫланылар. Республикала йәшәүселәр ентекле һайлау үткәндән һуң яңғыҙ оло кешене «уллыҡҡа» алыу мөмкинлегенә эйә була. Республика социаль хеҙмәтләндереү үҙәге һәм ғаиләләргә һәм балаларға социаль ярҙам итеү үҙәктәре ғаилә ҡорорға теләгән граждандар хаҡында мәғлүмәттәр банкын алып барасаҡ, ғаилә ағзаларына дәғүәселәрҙе һайлаясаҡ, улар менән психологик әҙерлек үткәрәсәк, тейешле килешеүҙәр төҙөйәсәк һәм контроль алып барасаҡ. Опека һәм попечителлек органдары менән килешеү буйынса ғына ғаилә ҡороу мөмкин буласаҡ, тип билдәләнеләр Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.\nБашҡортостан йәштәре «iВолга-2017» мәғариф форумы гранттарын алды\nБашҡортостан йәштәренең проекттары Волга буйы федераль округының «iВолга-2017» йәштәр мәғариф форумы гранттары менән билдәләнде. Һамар өлкәһендәге форумға округтың 14 төбәгенән һәм 20 илдән 2000-дән ашыу ҡатнашыусы йыйылды.\n23 июндә Башҡортостанда эш көнө ҡыҫҡармай\n25 июндә мосолмандарҙың изге Ураҙа байрамын билдәләү уңайынан 23 июндәге эш көнө ҡыҫҡармай.\nРәсәйҙәрҙең 2018 йылда нисек ял итәсәге билдәле булды\nХеҙмәт министрлығы рәсәйҙәрҙең 2018 йылда нисек ял итәсәген билдәләне. Документ норматив-хоҡуҡи акттар проекттары порталында баҫылған.\nБашҡортостанда йылына 7 процент менән тәүге ипотека кредиттары бирелде\nБашҡортостанда торлаҡ өсөн аҡса туплау программаһы буйынса тәүге ипотека кредиттарын биреү башланды.\nБашҡортостанда күп балалы ғаиләләр өсөн пособиены ике тапҡырға арттырырға ниәтләйҙәр\nБашҡортостанда күп балалы ғаиләләргә социаль ярҙам күләмен ике тапҡырға, ай һайын өстән алты меңгә тиклем арттырырға ниәтләйҙәр. Был хаҡта республика башлығы Рөстәм Хәмитов «ТАСС» агентлығына хәбәр итте, «Владимир Путин менән тура бәйләнеш» барышында Өфө табибының һорауына аңлатма биреп.\nБашҡортостанда иң яҡшы урман ҡырҡыусылар асыҡланды\nРеспубликаның Белорет районы биләмәһендә урман йығыусылар араһында «Урман ҡырҡыусы-2017» Рәсәй чемпионатының төбәк ярыштары уҙҙы.\nРеспубликала уртаса хеҙмәт хаҡы билдәле булды\nТөбәктең Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, ағымдағы йылдың мартында Башҡортостанда уртаса эш хаҡы 28 094 һум тәшкил иткән.


Башҡортостанда Халыҡ-ара Аҡмулла көндәре үтә - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда Халыҡ-ара Аҡмулла көндәре үтә\n13 декабря 2016 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда Халыҡ-ара Аҡмулла көндәре үтә.\nБыйыл күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсенең тыуыуына 185 йыл тула. Тантаналы саралар Мифтахетдин Аҡмулла исемен йөрөткән Башҡорт дәүләт педагогия университетында башланды. Программаға ярашлы, Башҡортостан Яҙыусылар берлеге вәкилдәре менән ижади осрашыу, һынлы сәнғәт күргҙәмәһен асыу, “Оҫталар ҡаласығы” тигән дәрестәр үткәреү, төрки халыҡтары шиғриәте фестивале һәм башҡа ҡыҙыҡлы саралар ҡаралған.Ә бөгөн Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт Дәүләт педагогия университетында журналист премияһын тапшырыу тантанаһы үтте. Университеттың фәнни эш буйынса проректоры Людмила Әмирова әйтеүенсә, журналистар менән хеҙмәттәшлек мәғариф өлкәһендәге хәл итер мәсьәләләрҙе генә түгел, белем биреү даирәһендәге ҡаҙаныштарҙы ла уртаҡлашыу мөмкинлеген бирә. Уҡытыусыларҙың алдынғы идеяларын киң танытыу, заман талабынса белем биреүгә ҡағылышлы көнүҙәк мәсьәләләрҙе йәмәғәт хөкөмөнә сығарыуға тырышлығын һалған хеҙмәттәштәребеҙ халҡыбыҙҙың бөйөк мәғрифәтсеһе исемендәге премияға лайыҡ.\n13 декабря Ялҡытҡыс мәжбүри белем биреүгә алмашҡа заманса интерактив даирә килә\n13 декабря Башҡорт дәүләт филармонияһында Уйна, моңло гармун республика конкурсы үтә


Алһыуҙың ҡыҙы ғәҙел еңгәнме?\nБыйыл Беренсе каналдағы “Голос. Дети” тапшырыуын күптәр ҡарағандыр. Унда билдәле Рәсәй йондоҙо Алһыуҙың ҡыҙы Микаела иң күп тауыш (56,5 процент) йыйып, еңеүсе тип танылғайны. Ҡыҙ еңгәндән һуң йәмәғәтселектә бик күп бәхәстәр тыуҙы.\nБыны иҫәптә тотоп, канал тауыш биреү һөҙөмтәләрен тикшерә башланы. Был эш менән Group-IB компанияһы шөғөлләнде. Ошо көндәрҙә уның һөҙөмтәләре билдәле булды.\nЫсынлап та, тауыштарҙы “әйләндереү”, тимәк, өҫтәү булған. Тулы отчет май аҙағында әҙер буласаҡ, әммә Беренсе канал бөгөндән тәүге һөҙөмтәләрҙе юҡҡа сығара. Ә 24 майҙа бар финалсылар ҡатнашлығында “Голос. Дети” тапшырыуының махсус сығарылышы буласаҡ.\nАлһыу һәм уның ғаиләһе әлегә комментарийҙар бирмәгән.


Балаларға - уңайлы шарттар » "Урал" гәзите\nБалаларға - уңайлы шарттар\nРәсәй Президенты Владимир Путиндың 2012 йылдың майындағы Указына ярашлы, мәктәпкәсә белем биреүҙе тейешле тәьмин итеүгә ҡағылышлы саралар планы республикала ҙур үҫеш алды. Май Указы ил башлығының контроле аҫтында тормошҡа ашырыла башланы. Ул 2016 йылдың башына 3 йәштән 7 йәшкә тиклемге һәр баланы мәктәпкәсә белем менән тәьмин итергә тигән бурыс ҡуйҙы. Указ тормошҡа ашырыла башлағас, мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында сират 10 тапҡырға кәмене, мәктәпкәсә йәштәгеләр бѳгѳндѳн үк балалар баҡсаһына йѳрѳү хоҡуғына эйә булды.\nҠайһы бер тѳбәктәрҙә балалар баҡсаларына сират әле лә кәмемәй, әлбиттә. Беҙҙең районда ла кескәйҙәрҙе балалар баҡсалары менән тәьмин итеү мәсьәләһе әле һаман киҫкен тора. Ҙур ауылдарҙа балалар баҡсалары етешмәй. Ә ҡалала был эш яйға һалынған, тип әйтергә була. Белоретта бер нисә йыл эсендә 2 балалар баҡсаһы тѳҙѳлдѳ. Ҡалала ла балалар баҡсаһына сиратты кәметеү сараһын уйлап таптылар. Муниципалитетта яңы мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары тѳҙѳү урынына булғандары ки- ңәйтелде. Шулай итеп балалар баҡсаларында ѳҫтәмә урындар булдырыу мәсьәләһен хәл итә башланылар.\nБыл, һис шикһеҙ, альтернатив һәм экономиялы аҙым. Белорет педагогтарының был тәжрибәһе тәүге һѳҙѳмтәләрен бирҙе лә инде. Яңы ысулды 10-ға яҡын балалар баҡсаһы ҡулланды һәм балаларға ѳҫтәмә урындар һаны 500-гә тиклем арттырылды. Ҡаланың 1-се, 2-се, 5-се, 15-се, 21- се, 25-се, 27-се балалар баҡсалары ѳҫтәмә тѳркѳмдәр асты. Эшләп килгән балалар баҡсаһында ѳҫтәмә урындар булдырыуға муниципаль район бюджетынан 10 млн. һумдан ашыу аҡса тотонолдо. Әгәр ҙә урындағы бюджет рѳхсәт итһә, район етәкселәре был сәйәсәтте икенсе йыл да дауам итергә уйлай. Ҡаланың 25-се башҡорт балалар баҡсаһында ла бер тѳркѳм ѳҫтәлеп, 20 балаға урын булдырылды. Хәҙер инде “Тирмәкәй” балалар баҡсаһында 6 тѳркѳмдә 150 бала тәрбиәләнәсәк. Әлеге кѳндә 2-се кескәйҙәр тѳркѳмѳ ѳсѳн баҡсаның беренсе ҡатында урынлашҡан спорт залын үҙгәртеп ҡороу бара. “Еләккәй” тѳркѳмѳндә гигиена кабинеты, кейенеү- сисенеү урындары булдырылған. Спорт залын тѳркѳмгә үҙгәртеп ҡулайлаштырыу ѳсѳн урындағы бюджеттан 705 мең һум аҡса бүленгән. Был аҡсаға тулыһынса ремонт яһалған, әле буяу-ағартыу һәм мебель урынлаштырыу эштәре ҡалған. - Бер нисә йыл элек балалар баҡсаһында тағы бер тѳркѳм асыуҙы һорап район-ҡала мәғариф идаралығына мѳрәжәғәт иткәйнек.\nТик ошоға тиклем пландар бойомға ашмайыраҡ торҙо. Бы- йыл, Рәсәй Президентының Указына ярашлы, балалар баҡ- саларында ѳҫтәмә урындар, тѳркѳмдәр булдырыла башланы. Беҙгә лә аҡса бүленде һәм “Тирмәкәй” балалар баҡсаһында эштәр башланды. Балалар, ата-әсәләр, педагогтар ҙа яңы тѳркѳм асылыуын түҙемһеҙләнеп кѳтә. Тѳркѳм тулыһынса ком- плектланған. “Еләккәй” 2-се кес- кәйҙәр тѳркѳмѳ ѳсѳн уңайлы шарттар тыуҙырылған. Спорт һәм музыка залдары бер урында урынлашасаҡ, саралар үткәндә бер-береһенә ҡамасау- ламаясаҡ. Тѳркѳмдәрҙе тулылан- дырыуҙа, йыһазландырыуҙа ата- әсәләр ҙур ярҙам күрһәтә. Улар ярҙамы менән “Бал ҡорто”, “Аҡлан”, “Йәйғор” тѳр- кѳмдәренең тәҙрәләре тулы- һынса тиерлек алыштырылды. “Ҡояшҡай” тѳркѳмѳнә янғын хәүефһеҙлеге күҙәтелгән ли- нолеум түшәлде. Яңы тѳркѳмдѳ “Профстройкомпани” тѳҙѳлѳш йәмғиәте эшселәре эшләй. Юрий Домнин етәкселегендәге бригада эшен еренә еткереп, намыҫлы башҡара. Планда ҡаралмаған эштәрҙе лә ярҙам йѳҙѳнән үҙҙәре башҡара.\nӘ шәхси эшҡыуар Азамат Яуымбаев менән 12 йыл хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Предприятие беҙгә матур-матур шкафтар, ул- тырғыс-ѳҫтәлдәр, ике, ѳс яруслы карауаттар, кейем шкафтары эшләп бирә. Бүленгән аҡсаның 39 мең һумы яңы тѳркѳмгә мебель алыуға китте. Балалар һаны артҡас, ашханаға яңы электр плитаһы кәрәк: 6 комфоркалыһын түҙемһеҙлек менән кѳтәбеҙ. Тѳр- кѳмдѳ сентябрь аҙаҡтарында фай- ҙаланыуға тапшырасаҡбыҙ, - тине “Тирмәкәй” башҡорт балалар баҡсаһы мѳдире Таңсулпан Нуретдин ҡыҙы Бүләкбаева.


Сайттарға бушлай онлайн танышыу, кеше менән танышыу\nБасыгыз бында өсөн, укып фикерләр күберәк мөхәббәт йондоҙнамә буйынса бер кешене эҙләүгә\nӘгәр һеҙ был биттең хата табылһа, рәхим итеп, беҙгә хәбәр: тексты айырып баҫты һәм Ctrl + индерелгән. Беҙ һеҙҙең хеҙмәтегеҙҙе байяибе фекер һәм һөйләмдәр. Авторлыҡ хоҡуғы (c) — танышыу — ер менән осрашты.\nВальдес Дизайн компанияһы дизайн сайттар. Шунда бик күп социаль веб-сайттар. Уларҙың һәр береһендә тип әйтерлек, ҙур мәғлүмәт базаһы булырға һәм улар һеҙҙең ҡараштар ҡатнашты табаса, йәғни, эзләй һеҙ, ике генә аҙым. Кешене осраттым, береһе буйынса хат алыша, таныша бушлай онлайн сайт, ысынбарлыҡта танышып — беҙ был һүҙен ҡайҙа ишеттегеҙ. Барыһы ла тиерлек, кем өсөн осратып таныша һәм сәхнәгә күсә-хәҙер, йә мөхәббәт һәм дуҫлыҡ өсөн. Ярышта яңы дуҫтар эҙләү һәм процессында әйләнә. Ҡайһы бер кешеләр йәшәүен онотабыҙ, кем ҡасан көтә-улар үҙҙәрен бәхетле тоя үҙенсәлекле булманы түгел, булды бер, әммә бик күп сәбәптәр бар, булһын өсөн йылмая. Бында, йыйылыштар, беҙ ер, тип иҫәпләйбеҙ беҙ бик матур һәм иҫ киткес тирәләй артыҡ әйбер булыр өсөн, беҙ бөгөн үҙемде бәхетле тоям мәжбүр. Шул уҡ ваҡытта, дуҫлыҡ һәм ысын мөхәббәт-ул шул әйберҙәрҙән, уларҙың яҡты тормошо беҙгә артыҡ эшләй, ижад, йөкмәткеле, тәрән, бай һәм матур. Бына ни ер кешене яңы ысул менән танышыу миссияһы менән тәьмин осрашыуҙан онлайн уңайлы ғына түгел, бөтә донъя буйынса дуҫтар, фекерҙәштәр осрашып, ял һәм ләкин, бәхеткә нотка ишетеп, эстән килә, мөғжизә уртаҡлашты һәм тормош, көндәлек әйберҙәр донъя күрҙе. Был, тип, беҙгә бирелгән ғүмер мәғәнәһен һәм әһәмиәтен. мең ҡатын-ҡыҙ һәм ир-аттар ҡарай ҡыҙыҡлы фотолар аша, йәки һеҙҙе һәм райондың бөтә донъя йәштәге кешеләр менән табып, үлсәү шәхси, дини, ғаилә хәле, белем, һөнәр, ҡыҙыҡһыныу, этник сығышын, ул тура килә һеҙҙең. кеше килә, төрлө ырыу мөнәсәбәттәре эҙләй: мөхәббәт, никах, дуҫлыҡ, хат яҙышыу, һәм башҡа бик күп нәмәләр. Профиль мәғлүмәттәр нигеҙендә көн һайын яңыртыла, — тип, һәр ҡатнашыусының һөҙөмтәләре теркәлеп дәлилләү өсөн датаһы эҙләү’ был биткә беҙгә бушлай онлайн-сервис таныштырҙы. Һуң һеҙҙе һайлаған кеше булараҡ, уның күҙенә ташлана, улар һеҙҙең менән элемтәгә керә аласыз. Идеяны күпселек фараз пробный хеҙмәттәр бушлай, ебәрергә мөмкинлек бирә файҙаланыусыларға өсөн автоматик ҡыҙыҡһыныу бер-береһен иҫкәртә. ер йыйылышта ҡатнашты бәйләнеште яйға һалырға мөмкинлек бирҙе, туҡтауһыҙ ҡулланып, һорауҙар һәм яуаптар, форумда аралаша барып, уҡыусылар менән осрашыуҙары һәм башҡа кешеләр тураһында күп мәҡәләләр. Был кеше бер-береһен яҡшы белә мөмкинлек бирмәү, аңларға, күңелде, ысынлап та кеше икәненә туғандаш ысынлап та, бөгөнгө көндә лә бар. Был ваҡытта һеҙ экономик, һәм һеҙ аласаһы күберәк тәжрибә менән ирекле мөнәсәбәттәр күпкә һөҙөмтәлерәк эшләй һеҙҙе үҙем уңышлы тормошҡа реаль шанстары булыуы егет йәки ҡыҙ. Ваҡытының күп өлөшөн мин бәхетле, һәм бик тәүәккәл. Мин эшләргә яратмайым, асыҡ һауала булды, һәм минең менән дуҫ булған. Түбәһе, минең өсөн бик мөһим тип инанам мин. Мин кем менән осрашырға теләр инем-йәғни, кешеләр ғәҙел, ныҡышмал, хәстәрлекле, шул уҡ дини кешеләр бүленә, һәм мин, һәм, өмөтләнәбеҙ, шул уҡ ҡайһы бер сифаттарға бүленә. Әммә, мин бик һығылмалы, шулай булһа ла стесняйтесь. — Мин яҡшы кешеләр, мин уларҙы ҡаршы алам, тип иҫәпләй һәм уның тормош күберәк булһа яҡшы белеүсе аллаһ булһа, мин һәр көн. Мин һәм физик яҡтан фотографическая истәлегенә интеллектуально өлөшләтә менән аҡыллы. Мин был һирәк һәм үҙенсәлекле мин ышанам, ләкин миңә төртөп ҙә булманы түгел. Мин кешене осратырға теләйем, алла уларҙы ярата, йәғни изге күңелле, хәстәрлекле, понимающий, ҡыҙыҡлы, бирелгән һәм алынған әҙер, тыңлағыҙ әле, бер үк ҡыҙыҡһыныу һәм ярлыҡаныуҙа уртаҡлашырға тип әйтә алам. Кем-нисектер, мин шулай физик һәм интеллектуаль кимәлдә заинтриговывать булыуы мөмкин. Кеше, ул тыштан сибәр генә түгел, ә үҙҙәренең эсендә.\n— кем яратмай аллаһ\nУл, күрәһең, иман күпкә күберәк, мин үҙемде күрһәтә аласаҡ.\nРәхмәт һеҙгә һәм барлыҡ хоҙай благословениот. , — Карл, әгәр һеҙ был биттең хата табылһа, рәхим итеп, беҙгә хәбәр: ctrl баҫалар бүлеү һәм үҙгәртеүҙәр индереү. Беҙ һеҙгә тәҡдимдәр һәм фекерҙәр баһаланы\n← Немец Chatroulette: Донъя Танышыу\nбашҡа танышты теркәлгән →


Өфөлә коронавирустан ваҡытһыҙ донъя ҡуйған Бибисара Азаматованың хәтер кисәһе була\n15 Ноябрь , 12:59\nЙырсы 2020 йылдың октябрендә үҙенең тыуған көнө алдынан донъя ҡуйҙы. Ә унан алда ул ковид-госпиталдә дауаланғайны.\n«Ғүмер ике килмәй» тигән концерт 19 ноябрҙә Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында була.\nТамашала башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары Рәил Өмөтбаев, Лилиә Ишемйәрова, Азамат Тимеров, Азат Биксурин, Лилиә Бикимерова, Фәдис Ғәниев, «Далан» төркөмө һәм башҡа популяр артистар ҡатнаша.\nБибисара Азаматова — үҙенсәлекле яҙмышлы кеше. Баймаҡ һыра заводы секретары һәм директорынан алып башҡорт эстрадаһының популяр йырсыһына тиклем хеҙмәт юлы үткән. Йырсының концерттарына халыҡ эркелеп килде, уның ҡабатланмаҫ башҡарыу оҫталығы һәм моңло тауышы меңләгән тыңлаусының һөйөүен яуланы, ул ысын мәғәнәһендә халыҡ йырсыһы булды.


Материалы за Январь 2009 года » Страница 5 » Архив газеты "Йәшлек"\nБерҙәм дәүләт имтихандарын тапшырыу – мотлаҡ Яңылыҡтар\nБыйылдан мәктәпте тамамлаусыларҙың барыһы ла мотлаҡ тәртиптә Берҙәм дәүләт имтиханы (БДИ) тапшырасаҡ. Тейешле закон яңы йылдың тәүге көнөнән көсөнә инде. 2009 йылдан ХI синыфты тамамлаусыларға ике документ - урта белем тураһында аттестат һәм БДИ тапшырыу тураһында сертификат тапшырыласаҡ. «Рәсәй мәғарифы» федераль порталы хәбәр итеүенсә, урта белем тураһында аттестат бөтә предметтар буйынса йыллыҡ билдәләр – «икеле»нән юғары, ә ике мотлаҡ предмет – математика һәм рус теле – буйынса БДИ уңышлы тапшырылған осраҡта ғына биреләсәк.\nБашҡортостан Республикаһы Прокуратураһының хөрмәтле хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандары! Яңылыҡтар\nҺеҙҙе һөнәри байрамығыҙ – Рәсәй Федерацияһы прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре көнө менән ихлас ҡотлайым!\nПрокуратура, хоҡуҡ һаҡлау системаһының мөһим өлөшө булараҡ, бөгөн хоҡуҡи, демократик дәүләттең терәге булып тора, граждандарҙың закон менән гарантияланған хоҡуҡтарын һәм иректәрен ышаныслы һаҡлай. Һеҙҙең хеҙмәтегеҙ енәйәттәрҙе иҫкәртеү, асыу һәм тикшереү ғәмәлен камиллаштырыуҙа, террорсылыҡҡа һәм экстремизмға ҡаршы тороуҙа әүҙем ҡатнаша. Хоҡуҡ һаҡлау органдары эшмәкәрлегендә законлылыҡты тәьмин итеү, закондарҙың үтәлешен күҙәтеү, коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса эш көсәйтелә.\nРәсәй матбуғаты көнө менән! Яңылыҡтар\nБашҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов матбуғат, радио, тевидение хеҙмәткәрҙәрен, полиграфистарҙы Рәсәй матбуғаты көнө менән ҡотланы.\n«Рәсәйҙә баҫма һүҙгә һәр заманда ла айырым мөнәсәбәт булған. Бөгөн дә һеҙҙең эшегеҙ мөһим һәм яуаплы – тап һеҙ демократик йәмғиәт формалаштырыуға һәм граждандар татыулығына, замандың иң көнүҙәк һәм әһәмиәтле һорауҙарына яуап табырға булышлыҡ итәһегеҙ.\nФото бар, кадр юҡ йәки Фотограф менән хәбәрсенең бәләкәй генә бәхәсе Яңылыҡтар, Башҡортостан\n– Фотографтарҙа бер ҡарауҙа хәтерҙә ҡалдырыу һәләте ныҡ үҫешкән була. Шуға мин йөҙ һыҙаттары, көлөү-йылмайыу, хәрәкәт үҙенсәлектәре аша кешене тиҙ үк таныйым. Исемен белмәҫкә лә мөмкинмен, – тип һөйләй Наил ЛАТИПОВ. Ғафури районының «Табын» гәзите фотографы ул. Был төбәктә уны белмәгән етәксе, мәктәп балаһы, ҡарт-ҡоро юҡ. Хатта уны ауыл эттәре лә, фермалағы һыйырҙар ҙа таный тип тә ебәрәләр.\nУл һүҙ башланы, ә мин төпсөнәм. Төпсөнөү, күҙҙән сүп эҙләү минең һөнәр. Соҡонмайса хаҡлыҡ табып булмай.\n– Ә нишләп шул һәләт ти әле. Беҙ күрә беләбеҙ, тип әйтмәксеһеңме?\nӘсәhе бәләкәй улын йоҡларға hала. Йоҡо бүлмәhенән сығып барғанда:\n– Улым, hин күптән йоҡланың инде hәм төшөңдә бәләкәй ҡуянҡайҙарҙы күрәhеңдер, эйе бит? – ти.\n– Юҡ, әсәй, әлегә реклама, – ти малай йоҡоло тауыш менән.\nКүмәк бала көс бирә Яңылыҡтар, Милли проекттар\nИшембай районының Ҡанаҡай ауылы ҡыҙы Гөлнур менән Сәлих киске уйында таныша. Шул ваҡыттан алып улар гел бергә. Хәҙер ғаилә ҡороуҙарына 20 йылдан ашыу ваҡыт үткән, өлкән ҡыҙҙары Гүзәлгә тиҙҙән 20 йәш тула. Стәрлетамаҡ ҡалаһының икмәк комбинатында эшләп йөрөүсе Гүзәлдең тағы өс һеңлеһе һәм бер ҡустыһы бар. Гөлназ Салауатта 72-се лицейҙа уҡый, игеҙәктәр Илһам менән Илүзә һәм дә 3 йәшлек кескәй Фаягөл әле балалар баҡсаһына йөрөй. «Мин ете балалы ғаиләлә үҫтем, ә Илдустар биш бала булған, шуға күрә үҙебеҙҙең дә балалар күп булыуын теләнек. Ҙурайғас, бер-береһенә терәк-таяныс булыр, тинек», – тип һөйләй Гөлнур үҙҙәренең күп балалы ғаиләһе тураһында.\nавторы: admin | 10 января 2009 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nӨфөлә дөйөм белем биреү һәм чемпион мәктәптәр командалары араһында республика шахмат фестивале башланды.\nЯрышта Башҡортостандың төрлө ҡала һәм районынан 170 уҡыусы ҡатнаша. 110 егет һәм ҡыҙ туғыҙ турҙа, йәш буйынса ике төркөмгә бүленеп, чемпион мәктәп исеме өсөн көс һынашасаҡ. Тағы ла дүртешәр кешенән торған 15 команда, шулай уҡ ике төркөмдә, мәктәп командалары турнирында уйнай.\nҠар ҙа яуыр, көн дә йылыныр Яңылыҡтар\nТиҙҙән балаларҙың ҡышҡы каникулы ла тамамлана. Уларҙың был көндәрҙә рәхәтләнеп сана шыуып, саңғыла йөрөп ҡалғыһы килә. Һуңғы йылдарҙағы ҡыштар, үкенескә күрә, ҡарға һараныраҡ булып сыҡты. Быйыл да балалар ергә йоҡа ғына булып түшәлгән ҡарҙа уйнарға мәжбүр. Шулай ҙа Ҡыш бабай һирәк-һаяҡ булһа ла беҙҙе яңы ҡар менән ҡыуандырып тормаҡсы. Мәҫәлән, бөгөн, йәғни 10 ғинуарҙа, тотош республикабыҙ, ниһайәт, яңы яуған ҡар аҫтында ҡалырға тейеш. Ҡыш бабайҙың йомартлығына ҡарап, иртәгә лә ҡайһы бер райондарҙа бер аҙ ҡар төшәсәк. Бына хәҙер инде рәхәтләнеп сана шыуырға мөмкин. Өҫтәүенә, 12 – 13 ғинуарға ҡарай көндәр ҙә йылынырға уйлап тора.


Көтөп алған ҡунаҡ – бәхет ваҡытында килһен » Башкортостан кызы\nБәхет... Ябай ҙа, шул уҡ ваҡытта ҡатмарлы ла төшөнсә. Ябай – сөнки уны һәр кем үҙенсә аңлай, ҡатмарлы – сөнки бәндә тормоштан күпте көтә. Шуныһы көн кеүек асыҡ: һәр кемдең бәхетле булғыһы килә. Миңә төрлө яҙмышлы, төрлө йәштәге кешеләрҙән (башлыса ҡатын-ҡыҙҙарҙан) хаттар килә. Һәр ҡайһыныһы үҙе өсөн сетерекле һорауҙарға яуап эҙләй, ярҙам һорай. Мин шул хаттарҙың бер нисәһенә үҙебеҙҙең яратҡан журналыбыҙ аша яуап бирергә булдым. Һәр кемдең яҙмышы ҡабатланмаҫ күренеш булһа ла, ҡатын-ҡыҙҙы борсоған һорауҙарҙың сәбәптәре бер төрлөрәк. “Кеше бәхет өсөн яралған, тип, бөйөк күрәҙәсе алдаған”, – тип тә яҙалар. Шулай ҙа...\n“Әле йәшәп ятҡан тормош иптәшем менән яратышып өйләнештек. Бер-бер артлы өс бала тыуҙы. Балалар бәләкәй саҡта иғтибар итмәнемме, әллә инде баштан уҡ шулай булдымы икән – ирем мине эш аты һымаҡ күргән кеүек. Ауылда йәшәгәс, әлбиттә, эш тә күп. Уныһы аңлашыла инде ул. Ләкин күңел тигән нәмә лә бар бит! Осрашып йөрөгән саҡтарҙа, нисек бушамаһа ла, сәскә бәйләмен ҡапҡаға булһа ла ҡыҫтырып китергә онотмай ине. Хәҙер сәскә түгел, “хәлең нисек” тигән һүҙ ҙә юҡ...\nБелмәйем, бәлки, үҙем ғәйеплелер. Ҡырҡты үткәс, уйландыра башланы. Яҙыусыларҙы “кеше күңеленең инженеры” тиҙәр бит, бәлки, һеҙ миңә беҙҙең хәлде аңларға ярҙам итерһегеҙ? Әллә иремдең ситтә берәй кеме бармы икән? Башыма ундай уйҙар ҙа килә ...”\nХатта авторҙың исем-шәрифе ҡуйылһа ла, мин уны үҙемсә Гөлзифа тип атарға булдым. Шулай яҡшыраҡ. “Бәхет һәр саҡ көтөп алған ҡунаҡ, килеп керә табын таралғас”, – тигән шиғыр юлдары күптән инде ҡанатлы фразаға әйләнде. Эйе, Гөлзифа һеңлем, һин дә һөйгәнең менән ҡауышҡанһың, артабан да гел шулай булыр, тип өмөт иткәнһең. “Бер-бер артлы өс бала тыуҙы”, тип яҙаһың. Өс бала, тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек йорт эштәре... Сәскәнән-сәскәгә осоп-ҡунып ҡына йөрөгән күбәләктәй нәфис ҡыҙыҡай ирен, балаларын хәстәрләүҙән арыған, талсыҡҡан ҡатынға, балалар әсәһенә әүерелә. Йоҡоһоҙ төндәр, сабыйҙар сирләгән саҡтарҙа йонсоуҙар, аҡса яғын ҡайғыртыу, иреңдең һәм үҙеңдең туғандарыңа ярарға тырышыу... Ярай ҙа ҡатындың бөтмәҫ-төкәнмәҫ эштәрен ир кеше лә иңенә алһа! Йыш ҡына бит уның киреһе була. Күп ирҙәр ҡатындарының йөктө төп тәртәгә егелеп тартҡанын ярата.\nАҙаҡ, гүзәл йән йәмен юғалта башлағас, күҙ-йүгерек икенсегә ҡарай башлай, йәғни, ҡатынына уның мөнәсәбәте әсәһенә ҡараған кеүегерәккә әйләнә: йыуамы – йыуа, ашарға әҙерләйме – әҙерләй, аҡса табамы – таба. Ҡатын балалар, ире, көткән донъяһы хаҡына бөтәһен, иң беренсе сиратта, үҙен онота. Был онотоу әкренләп башлана, аҙаҡ, йылдар үтеү менән, ағасҡа төшкән бәшмәк кеүек, бар булмышыңды биләп ала. Гөлзифа һеңлем, үткән ғүмереңә күҙ һалғанда шуны иҫеңә төшөр әле: ҡасан ирең һинең тыуған көнөңдө иҫтән сығарҙы, ҡасан 8 Мартта буш ҡул менән ҡайтып инде, ҡасан өҫтөңдәге яңы күлдәкте иғтибарһыҙ ҡалдырҙы һәм һин шул миҙгелдәрҙе нисек үткәрҙең... Һин хәтерләргә тейешһең. Әгәр хәтерләмәһәң, артабан да быларға юл ҡуйҙың тигән һүҙ. Әгәр ҙә һинең (ҡырҡ йәштәрҙәге ҡатындың) буй етеп килгән ҡыҙы ла бар икән, был хәтерләү бигерәк тә мөһим, сөнки ҡыҙың һинең хатаңды ҡабатлауы бар. Мин хатта һыйға (кеше араһына) кейеп сығырға берҙән-бер күлдәк тектереп, шуны кейеп ҡайҙа булһа ла барырға форсат тапмай ҡартайған ҡатындарҙы беләм.\nТағы бер апайҙы ла белдем: яңы кейем алһа, табын йыя, күршеләрен ашҡа ала, шул кейемдә көҙгө алдында өйөрөлә-сөйөрөлә, күршеләренән маҡтау яуҙырта, әлбиттә, ире лә шунда ултыра. Күҙе бар – күрә, ҡолағы бар – ишетә, тигәндәй, сынъяһау ҡатынын ҡултыҡлап киноға, йә мәжлескә барыуҙан, һараныраҡ булһа ла берәй комплимент әйтеп ҡуйыуҙан ул да баш тартмай. Ҡатынын маҡтайҙар икән – ул ҡәнәғәт. Ғаилә шатлана икән – уға ла рәхәт. Бәләкәй генә нәмәнән дә шатлыҡ, йәм табып йәшәй белгән ҡатынға нисек итеп яҡшылыҡ эшләмәй түҙәһең?\nГөлзифа һеңлем, бәлки, һин үҙең ваҡытында ирең тарафынан күрһәтелгән бәләкәй булһа ла иғтибарҙы, хәстәрҙән арына алмайынса, күрмәй, һанламай үткәреп ебәргәнһеңдер?\nӘлбиттә, хәҙер замана ла ҡырҡа үҙгәрҙе. Бар шундай ҡатындар, бахыр ирҙәр, бисәһенең ихтирамын яулайым тип, тиреһенән сығырға әҙерҙәр: тун ғына ярамай, уның тотош тиренән тегелгәне булһын, алтын муйынса булыу ғына аҙ, ҡалынлығы теге кемсәнең ҡатыныныҡындай булһын... Мин ундайҙар хаҡында яҙмайым. Байҙыҡы – фарман менән, ярлыныҡы – дарман менән, ти. Үтә болоноп китергә лә ярамай, шулай ҙа күпселек халыҡ бер самараҡ йәшәй, һәм минең яҙмаларым үҙебеҙ ишеләр хаҡында. Әгәр шундай иғтибарһыҙ ҡалған иғтибарҙар күбәйеп китһә, тәғәйен, иреңдең дә кәйефе үҙгәреш кисергәндер. Ғәфү үтенергә һәм үҙгәрергә һуң түгел. Мөхәббәт булғас, әллә ҡайҙа китмәгән инде ул – бар. Тик һеҙ уны алыҫҡараҡ, мөйөшкәрәк ҡыуғанһығыҙ. Ялҡын өҫтәмәһәң, ут та һүнә. Үҙең үҙгәрмәй тороп, башҡаларҙың үҙгәреүен өмөт итеп булмай, һеңлем. Үрҙә әйткәнемсә, көтөп алған ҡунаҡтың (бәхеттең) табын таралмаҫ элек килгәне хәйерле...\n“Ҡатын-ҡыҙҙы нескә зат, тиҙәр. Йәш ваҡытта мөхәббәт, көслө тойғолар өмөт итеп йәшәгән бер саҡта, ирең байрамдарҙа көнкүреш әйберҙәре бүләк итһә, нисектер яманһыу булып китә һәм быны нисек баһаларға ла белмәйһең. Ризаһыҙлыҡ белдерһәм, бөтөнләй иғтибарҙан мәхрүм итер, тип тә ҡурҡам. Нәҡиә”.\nБыл юлдар яҙылған ҡағыҙҙы миңә китап уҡыусылар менән осрашыу үткән залда бирҙеләр. Ҡапылғара ни тип яуап бирергә лә белмәнем. “Бәлки, үҙең иреңә салғы йә балта бүләк иткәнһеңдер”, – тип көлкөгә борорға тырыштым. Эйе, яҙмыштар төрлө булған кеүек, бәндәнең холҡо ла төрлөсә. Кемдер ғәзизенә сәскә йә биҙәнеү, хушбуй һымаҡ әйберҙәр бүләк итә. Шуның менән ҡатын-ҡыҙҙың нескә зат икәнен онотмауын, был нескәлекте баһалауын белдерә. Ә бына, хаттан күренеүенсә, кемдер һәр нәмәлә, хатта байрамда ла тормоштоң ғәмәли яғына өҫтөнлөк бирә. Ҡатын-ҡыҙ икәнһең, урыныңды бел, йәнәһе. Һиңә тәғәйен әйбер – кәстрүл, таба, уҡлау, ижау. Йәмгә, матурлыҡҡа битараф булмаған ҡатын-ҡыҙҙың йәне өҙгөләнә, үрһәләнә. Ҡатын-ҡыҙ күңелен аңлауға һәләтле ир бер ҡасан да былай ҡыланмай ҙа бит, тик ни эшләйһең: тулаһаң, тәртәне һындырыуың бар.\nӘгәр Нәҡиә менән ҡабат осрашырға тура килһә, иреңдән һора әле, уның атаһы ҡатынына байрамдарҙа ни бүләк итте икән, тиер инем. Иманым камил: уның атаһы ла әсәһенә тормош кәрәк-ярағы бүләк иткән булырға тейеш. Юҡсыллыҡ ваҡытында бындай ҡылыҡ ярап та ҡалғандыр ул, ә беҙҙең бит заман башҡа, тимәк, заң, зауыҡ башҡа. Ирҙәргә эш, кәсеп, һунар, һуғыш ҡоралдары бүләк итеү, әлбиттә, халҡыбыҙҙың үҙаңына һалынған (Һомай Уралға Аҡбуҙ менән ҡылыс бүләк итә), бына нескә затҡа… Нескә зат бит үҙен баһалауҙы, уның ырыҫын һанлауҙы, башлыса, биҙәнеү-төҙәнеү, ҡупшыланыу әйберҙәрен бүләккә алыуҙа күрә. Был беҙҙең асылдан килә. Ә бына асылыңды күп ваҡыт үҙең асҡың килмәй, ул асылға асҡыс яратыуҙы икенсе яртыңдан көтәһең. Ә, көтөп тә, булмаһа? Нәҡиә туған хәлендә ни эшләргә? Минеңсә, байрам, тыуған көн алдынан һүҙҙе уратып булһа ла үҙеңә башларға кәрәктер. Бүләкте бергәләп алған булып, шул мәлдә үҙеңдең зауҡыңды ла уға еткерергә мөмкин бит.\nҺәр кем дә әҙер ир, әҙер атай булып тыумайҙыр ул. Йәшәй-йәшәй атайға, иргә әйләнә улар заты. Ҡатын-ҡыҙ үҙ күңел көсө, йомшаҡлыҡ менән әүәләй ир һәм атайҙы. Сигенергә, хәл-ваҡиғаларҙы үҙағышына ғына ҡуйырға ярамай, минеңсә. Сирҙе өҙлөгөүгә килтермәҫ элек дауалау хәйерле булған кеүек, үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙең дә ғаилә ҡорғандың беренсе көндәренән үк сәләмәт юҫыҡтан киткәне хәйерле.\n“… Ҡайһы саҡ үҙемдәге үҙгәрештән ҡурҡып китәм: иремдең тупаҫлығы мине лә тупаҫландыра. Элек әҙәмгә бер ауыҙ бер яман һүҙ әйтмәгән кеше инем. Ирем дә минең үҙгәрешкә аптырай. Ә бит ҡатын-ҡыҙ улай булырға тейеш түгел. Гөлсибәр”.\nХатты ҡыҫҡартып алдым. Ул әрнегән күңелдең ярһыуын баҫыр өсөн яҙылған кеүек тойолдо миңә. Гөлсибәр үҙендәге үҙгәрештән ҡурҡа, хәҙерге Гөлсибәр менән элеккеһе араһындағы айырманың ҡапма-ҡаршы булыуынан яфалана. Әммә үҫкән ғаиләң тыныслыҡ, тәртип, бер-береңде хөрмәтләү, бер-береңдең йөҙөн йыртмау кеүек ҡиммәттәрҙән ҡоролған булһа, был йәш ҡатындың күңел болоҡһоуҙарын аңлау ҡыйын түгел.\nҠөрьәндә лә балалар алдында ир һәм ҡатындың ыҙғышыуы иң ҙур гµнаһтарҙан һанала. Ғаиләләге ыҙғышты ун ҡолаҡ ишетеп, ун күҙ күреп үҫкән булһа, барлыҡҡа киләсәк биш ғаилә нигеҙенә шартлатљыс һалынды тигән һүҙ! Һәм тағы ғаиләләге мөнәсәбәттәрҙең ниндәй булыуы күберәк ир кешенең тәртибенә бәйле: ул эсмәгән ғаиләлә эсмәгән балалар үҫә, атай тәмәке тартмаһа, уландар ҙа тартмай. Ир йомшаҡ күңелле, ихлас йәнле кеше булһа, ҡатындың йөҙөнән йылмайыу китмәй. Яҡшы кәйеф кешене сәләмәтләндерә, рухын күтәренке итә һәм, башлыса, бындай ғаиләләрҙә ата-әсә лә, балалар ҙа йыш ауырымай, сирләп китһәләр ҙә, тиҙ генә һауығалар.\nЙылы һүҙ – йән аҙығы, яман һүҙ – баш ҡаҙығы, тип халыҡ белмәй әйтмәгән дә. Ғаилә мөхитен башлыса ир кеше тыуҙыра. Хоҙайҙың иң алда яралтҡан бәндәһе ир заты булыу үҙе күп нәмә тураһында һөйләй. Ҡатын кеше – икенсел, ул Тәүге ирҙең ҡабырғаһынан һәм уға күңелһеҙ булмаһын өсөн яратылған. Изге китаптарға тиң эпостарҙа ла ул шулай: Һомай Урал батырҙың ҡулы тейгәндән генә кешегә әүерелгән.\nҒаиләне лә ир заты ҡора. Нәҫелде дауам иттереүсе лә – ул. Быуындан быуынға күскән шәжәрәләр ҙә шуны раҫлай. Ләкин быларҙың береһе лә ҡатын-ҡыҙҙың ғаиләләге әһәмиәтен кәмһетмәй. Кешелек тарихы шуны күрһәтә: әсәһен тыуҙырыусы, ашатыусы һәм тәрбиәләүсе генә түгел, шәхес итеп күргән кешеләр тормошта уңышҡа өлгәшеүсән.Тимәк, бәхетле ғаиләнең нигеҙ таштары ҡатын-ҡыҙға ихтирамдан һалына. Ҡатын-ҡыҙ – ирҙең көҙгөләге сағылышы. Һөйөүҙән – һөйөү, көйөүҙән үкенес ярала.\nҮкенестәр аҙыраҡ булһын өсөн ир-егеттең затын, үҫкән ғаиләһен белеп барырға тейеш тә бит ҡатын-ҡыҙ. Боронғораҡ осорҙа шулай булған да. Хәҙер күп осраҡта никахтар уҡыу йорттарында танышыуҙан барлыҡҡа килә. Ә уҡыу йорттары, белем бирһә лә, яҡшы холоҡ бирә алмай. Нигеҙендә ни күрһә, осҡанда – шул, ти бит халыҡ мәҡәле. Ир-аттың Хоҙай биргән асылына үрсеү һалынһа, ҡатын-ҡыҙға үрсемдең сифатын хәстәрләү һалынған. Юҡҡамы ни халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадында ҡыҙ-ҡырҡын уҙағын майҙан тотоп, батырҙар йыйып һайлай. Батырҙан – батыр, матурҙан матур тыуырын бик борондан, тимәк, белгәндәр.\nИзге китап: “Ожмах – ҡатын-ҡыҙҙың аяҡ аҫтында”, – тиһә лә, үҙ баһабыҙҙы белеп еткермәйбеҙ. Үҙебеҙҙе үҙебеҙ яратмайбыҙ. Ғәзиздәребеҙҙән матур бүләктәр алырға ла, сәскәгә-наҙға ла һәр ҡайһыбыҙҙың хоҡуғы бар, тик үҙ дәрәжәбеҙҙе төшөрмәйек.\nТаңсулпан ҒАРИПОВА, яҙыусы.


Декабрҙә баш ҡалала ВИЧ инфекцияһы йөрөткән 45 кеше асыҡланған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nДекабрҙә баш ҡалала ВИЧ инфекцияһы йөрөткән 45 кеше асыҡланған\n17:58, 25 декабря 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 25 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nДекабрҙә баш ҡалала ВИЧ инфекцияһы йөрөткән 45, республикала 159 кеше асыҡланған. Йыл башынан Башҡортостанда 2902 ВИЧ-инфекциялы асыҡланған, шуларҙың 1929-ы — ирҙәр (66,47 процент), 973-ө — ҡатын-ҡыҙҙар (33,53), 987 кеше үлгән. Башҡортостан Республикаһының СПИД-ҡа һәм йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы көрәш һәм иҫкәртеү үҙәгендә ошо һандар килтерелде.\nӘлеге ваҡытта 17 179 ВИЧ-инфекциялы иҫәптә тора, шуларҙың 9581-е —ҡалала, 5233-ө ауылда йәшәй, Федераль яза башҡарыу хеҙмәте учреждениеларында — 1802 кеше (10,4 процент), тәғәйен йәшәү урын булмаған кешеләр — 563.\nЕнси бәйләнеш — сир йоҡтороуҙың иң таралған юлы (61,3 процент). Икенсе урында — парентераль (37,8) һәм вертикаль юл (1,05).\nБашҡортостанда 100 мең кешегә 422,1 ВИЧ-инфекциялы тура килә, Волга буйы федераль округында — 550,3, Рәсәйҙә — 482,3.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,вич-инфекция


Ҡарткиҫәк ауылы топонимдары — Башҡорт Википедияһы\nҠарткиҫәк ауылы топонимдары — Башҡортостан Республикаһының Асҡын районындағы Ҡарткиҫәк ауылының топонимдары.\n2 Ауылдың исеменә бәйле легенда\n3 Ауыл биләмәһенә ингән ер-һыу атамалары\n4 Ер-һыу атамаларына бәйле легендалар\nАсҡын районында Ҡарткиҫәк, Яңы Ҡарткиҫәк исемле ике ауыл бар. Телебеҙ һәм илебеҙ тарихын өйрәнеүселәргә ошо ауылдың тарихы ла, исеме лә ҡыҙыҡлы ғына мәғлүмәттәр бирә. Ауыл халҡы Ҡарткиҫәк тарихы тураһында түбәндәге риүәйәтте һөйләй: "Был ауыл төҙөлгәнгә өс йөҙ йылдар самаһы ваҡыт барҙыр. Ауыл урынында элек мариҙар ултырған булған. Бер ваҡыт Ҡарткиҫәк тигән бабай үҙенең 9 улы менән ошо яҡтарға килеп сыҡҡан. Улар Асҡыш йылғаһы буйын оҡшатҡан һәм ауыл төҙөп ебәргән. Аҙаҡтан Ҡарткиҫәк ауылына нәҫелдәре лә күсеп килгән. Ҡарткиҫәк бабай улдары йылғаның бер яғында өй һалған, һуңғараҡ килгәндәр йылғаның икенсе ярында урынлашҡан. Ҡарткиҫәктең улдары йәшәгән яҡты «Иҫке ауыл» тип йөрөткәндәр. Ҡарткиҫәкте Ҡубыяҙ улусына старшина итеп һайлағандан һуң, ул Ҡубыяҙға йәшәргә күсә, ә улдары атаһының ауылында ҡала.\nТарихи сығанаҡтарҙа Ҡарткиҫәк ауылының борон Һыу-Танып улусының Өфө-Танып, Байҡы түбәләренә ҡарағаны теркәлгән. Ауылда 1795 йылда 18 йорт булып, унда 299 кеше йәшәгән. XIX быуат уртаһында ауылдың административ-территориаль буйһоноуы үҙгәрә төшә. Ул саҡта Ҡарткиҫәктең аҫаба башҡорттары 10-сы Башҡорт кантонының 20-се йортона ҡараған булған. Ауылға аҫаба башҡорттар типтәрҙәрҙе лә, мишәрҙәрҙе лә йәшәтергә алмағандар. 1902 йылда Ҡарткиҫәктә Бөрө өйәҙе Ҡубыяҙ улусындағы Ҡарткиҫәк ауыл йәмғиәтенең үҙәге урынлашҡан. Унда 706 аҫаба башҡорт йәшәгән. Ҡарткиҫәк башҡорттарына 9 мең 287 дисәтинә ер тейгән. Ауылда ул саҡта мәсет, уҡыу йорто (училище), һыу тирмәне эшләгән. Халыҡ малсылыҡ менән дә, игенселек менән дә берҙәй үк тигеҙ шөғөлләнгән. Шулай ҙа сығанаҡтарҙа умартасылыҡтың ныҡ үҫешкән булыуын айырым билдәләгәндәре асыҡ һиҙелә.\nАуылдың исеменә килгәндә, уны тел һәм тарих, этнография материалдарына таянып аңлатырға кәрәк. Халыҡ араһында киң таралған легенда-риүәйәттәрҙә Ҡарткиҫәк атамаһы шул ауылға нигеҙ һалған кешенең исеменән алынған булырға тейеш, тип әйтелә. Ҡайһы бер информаторҙар ауыл исемен икенсе төрлөрәк аңлата, һуңғыһы буйынса «киҫәк» һүҙе «өлөш», «бүлек» тигәнде белдерә. Сөнки йылғаның бер яғы ауылға нигеҙ һалған «Ҡарттың бүлкәһе, пайы, ере, өлөшө» тигәнде белдерә. Беҙҙеңсә ошо һуңғы аңлатыу дөрөҫкә яҡын, әммә бөтөнләйгә дөрөҫ түгел. Был ауыл исеме, ысынлап та, ҡарт һәм киҫәк тигән һүҙҙәрҙән тора. Ҡарт һүҙе «бабай», «өлкән кеше», ҡарт русса «старик» тигән мәғәнәлә ҡулланылған булырға тейеш. Ә бына киҫәк һүҙе — Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш башҡорттары һөйләшенә хас лексик берәмек. Ул яҡта, бигерәк тә Пермь өлкәһендә йәшәгән ғәйнә башҡорттарында киҫәк, кесек һүҙҙәре «ырыу, нәҫел, зат, ара, аймаҡ, түбә» мәғәнәһендә ҡулланыла. Быны Пермь өлкәһе Барҙым районы Ҡайынауыл халҡы үҙҙәрен саҡайкисәк, таукисәк, турғайкисәк, әрәмәкисәк, юғарыкисәк тигән ара-аймаҡтарға бүлеп йөрөткәненән дә белеп була.\nҠайһы бер төрки халыҡтарынан үзбәктәрҙә һәм ҡаҙаҡтарҙа кисәк һүҙенең «ырыу, зат, нәҫел» мәғәнәһендә ҡулланылғаны билдәле. Мәҫәлән, үзбәктәрҙә моллакесек, мирзакесек тигән аймаҡ, ҡаҙаҡтарҙа ҡаракисәк тигән ырыу бар. Р. Ғ. Кузеевтың буйынса, кесек тигән һүҙҙең «ырыу, нәҫел» мәғәнәһендә ҡулланылыуы ҡырғыҙ теленә лә хас икәнлеге күренә.\nАҙаҡтан килгән 6 нәҫел йылғаның ҡаршы ярына йорт һалған. Тәү башлап килгән яҡ «иҫке ауыл» тип йөрөтөлгән. Унда ултырған нәҫелде Ҡарт нәҫеле, Карт ырыуы,Ҡарткиҫәк тип йөрөтә башлағандар. Шул һуңғы исем нәҫел исеме ауыл атамаһы булып ҡулланылған да инде.\nТимәк, Ҡарткиҫәк «Ҡарт нәҫеле» тигән мәғәнәне аңлата. Ауылда 5 киҫәк бар, уларҙың һәр береһе тиерлек үҙ милкенә айырым тамға һалыр булған. Ауылда яҙып алынған тамғалар уларҙың төрлө сығышлы булыуына ишара яһай. Әммә ҡайһы тамғаның ниндәй киҫәккә(аймаҡҡа, нәҫелгә) ҡарағаны әлегә билдәле түгел.\nАуылдың исеменә бәйле легенда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠарткиҫәк ауылы исеменә бәйле киләһе легенда Мәүлимйән Нурғәле улы Нурғәлиевтан хат яҙышыу ваҡытында алынды. Ул Ҡарткиҫәк ауылында тыуып үҫкән, элекке уҡытыусы, отставкалағы майор, тыуған яҡты өйрәнеүсе, Өфө ҡалаһында йәшәне.\nҠарткиҫәк ауылы тәбиғәттең бик матур һәм уңайлы урынында урынлашҡан. Төньяғында һалҡын елдәрҙән һаҡлаусы бейек тау бар. Тау аҫтында шишмәләргә бай Ашҡыш йылғаһы аға. Тау артында — йүкә урманы, Ҡарағатлы, Тауғыкүл, Усманкүл исемле күлдәр бар. Нәҡ бына ошо уңайлы урынды һайлап, беҙҙең ата-бабалар бирегә төпләнгән, ауылға нигеҙ һалған. Ауылға ҡасан нигеҙ һалыныуы тураһында теүәл билдәле түгел. Өлкән кешеләр ауылға 300 йылдан артығыраҡ булыуын әйтә. Шунан сығып, 16 быуат аҙағы йәки 17 быуат башында күсеп килгәндәр, тип фекер йөрөтә алабыҙ.\nБеренсе булып үҙ ғаиләһе менән бер Ҡарт күсеп килгән. Уның ике улы һәм бер ҡыҙы булған. Мөмкин ҡәҙәр күберәк ер алып ҡалыу нейәте менән Ҡарт үҙенең балаларын башта төрлө урындарға урынлаштырған. Өлкән улы тау артындағы күл янына ултырған, был күл әле лә Усманкүл тип атала. Кесе улы Үтәкәйҙе Ҡарт ауылдың көньяҡ-көнбайыш яғындағы күл янына урынлаштыра. Был күл Үтәкәйкүл тип атала. Ҡыҙы Мәрйәм, үҙенең ғаиләһе менән, ауылдың төньяғындағы күл ситенә төпләнгән. Был күлде Мәрйәмкүл тип атайҙар.\nҠарт үҙе Ашҡыш йылғаһы буйына, шишмә (тоҙло шишмә) янына ултырған. Башҡа күсеп килеүселәр ҙә уның йәнәшәһенән урын алған. Шулай итеп, ауыл барлыҡҡа килгән. Был урын хәҙер Иҫке ауыл тип атап йөрөтөлә. Ауыл исеме Ҡарткиҫәк — был ергә беренсе күсеп килгән Ҡарттың ҡушаматы менән бәйле. Уны ололап Ҡарт тип кенә йөрөткәндәрҙер. Ул ер алып, тормош хәлен нығытҡас, балаларын үҙ янынараҡ ала, һәр береһе үҙ йортон һала.\nАуыл биләмәһенә ингән ер-һыу атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАуылдың күлдәр исемлеге\nОҙон типтәр ҡыуағы\nУрыс тәрән ҡулы\nЕр-һыу атамаларына бәйле легендалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӘтәсле күл. Был күл элек бик тәрән һәм ҙур булған. Ауылдан йыраҡ түгел Ашҡыш йылғаһының һул яғында урынлашҡан. Был хәл революция йылдарында була. Власҡа ҡыҙылдар килгәс, байҙарға тығыҙлыҡ керә. Байҙар ҡурҡыуҙарынан бөтә байлыҡтарын ошо күлгә йәшерәләр. Ваҡыт үтеү менән был күлдән әтәс ҡыскырған тауыштар ишетелә башлаған. Ауылдан йыраҡ булмаған был күлгә, әтәс алтын-көмөштәр күреп эйәләшеп алған була .Ошо күлгә кешеләр әтәс килгәнен күрәләр һәм был күлде Әтәсле күл тип йөрөтә башлайҙар.\nКәмәле күл. 1 вариант. Был күл ауылдың көнсығыш яғында урман эсендә урынлашҡан. Шул күлдә бер бай үҙенең ғаиләһе менән кәмәлә йөрөргә яратҡан. Бай булғанға күрә ярлы халыҡ уны яратмаған. Уны һигеҙ кеше(ярлылар) күҙәтеп тороп үлтерергә булғандар. Сөнки был бай үҙе лә ярлыларҙы яратмаған, гел уларҙан көлгән. Уның ярға йөҙөп килгәнен көтөп алғас, байҙы туҡмап үлтерәләр. Ә байҙың кәмәһе яр буйында тороп ҡала. Һәм был кәмә оҙаҡ йылдар яр буйында тора. Ошонан һуң ата-бабаларыбыҙ был күлде Кәмәле күл тип йөрөтә башлайҙар. 2 вариант. Был күл Упҡанкүл һәм Ҡарткиҫәк ауылдары араһында урынлашҡан. Ул күл убылып барлыҡҡа килгән. Кәмәле күл бер ҡайҙа ла аҡмай, тик йотҡолоҡтарҙан ер аҫтына инеп китә. Элгәре был күлдә кәмәгә оҡшаған күтер йөҙөп йөрөгән. Шуға ла уны кешеләр Кәмәле күл тип атаған. Хәҙерге ваҡытта күтер яр ҡырыйына йәбешеп ҡалған.\nУпҡын күле. Был күл урынында элек ҙур тупыл ағасы үҫкән. Ошо ерҙә бер бабай бесән сапҡан. Бер ваҡыт ул бесән эшләгән ер дөбөрҙәй башлаған. Уның тәүҙә аты ысҡынып сапҡан.Үҙе лә йыраҡ китә алмаған, боролоп ҡараһа,ҙур булып ер упҡан. Ул ауылға йүгереп ҡайтып халыҡҡа: Упты, упты! -тип ҡысҡырған. Халыҡ килеп ҡараһа, убылған ер һыу менән тулып,ҙур күл барлыҡҡа килгән. Шунан бирле барлыҡҡа килгән күлде Упҡын күле тип атап йөрөтә башлағандар.\nМәрйәм күле. 1 вариант. Беҙҙең ауылдан 3-4 саҡрым йыраҡлыҡта Мәрйәм күл тигән урын бар. Матур ҡыуаҡлыҡтар, еләк-емешкә бай урын ул. Бесәнлектәре лә күп уның.Шул күлдең тарихын оло кешеләр былай һөйләгәндәр: -Бер ҡарттың бер нисә улы араһында, Мәрйәм исемле ҡыҙы булған. Ул ҡыҙ шундай уңған, шундай булдыҡлы, бик сибәр булған. Көндәрҙән бер көндө Мәрйәм бер ярлы егеткә ғашиҡ булған.Ҡыҙҙың ата-әсәһе был ярлы егет менән осрашырға рөхсәт итмәгән. Егет һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ менән көн күргән. Мәрйәм егеттең һунарға киткәнен белеп ҡала һәм ата-әсәһенән ҡасып, егет артынан урманға китә.Оҙаҡ урманда егетен эҙләй, йөрөй торғас аҙаша, ҡараңғыға ҡала. Урман аша сыҡҡанда күлгә батып үлә.Ошо ваҡиғанан һуң был күлде Мәрйәм күле тип йөрөтәләр.\n2 вариант. Бик күп йылдар элек Ҡарткиҫәк ауылында бик сибәр, аҡыллы ҡыҙ йәшәгән. Уның исеме Мәрйәм була. Бер көндө уны ҡыҙҙар еләк йыйырға саҡыралар. Көн бик эҫе була. Улар йырлай-йырлай еләк йыялар. Улар еләк йыйған ерҙән йыраҡ түгел ҙур тәрән күл була. Ҡыҙҙар эҫелектән һыу инергә булалар. Тик Мәрйәмдең генә ни өсөндөр һыу инәһе килмәй. Шул арала бәләкәй бер ҡыҙ сисенеп һыуға һикерә һәм бата башлай. Ул ярҙам һорап ҡысҡыра. Мәрйәм күп уйлап тормай, ҡыҙҙы ҡотҡарырға һыуға һикерә. Ҡыҙҙар нисек кенә тырышһалар ҙа сыға алмайҙар, күлгә батып үләләр. Шул ваҡыттан бирле күлде Мәрйәм күле тип атап йөрөтә башлайҙар.\nМырай күле. Был күл Ҡарткиҫәк менән Тегермән ауылы араһында урынлашҡан. Был ерҙәр бесәнгә , еләк-емешкә бик бай булған.Күл урман уртаһында урынлашҡан.Ошо күл тирәһендәге ерҙәрҙе Мырай исемле бабайға бүлеп биргәндәр. Ул был ерҙәрҙә утын киҫкән, бесән сапҡан, еләк-емеш йыйған. Ошо ерҙәр менән көн күргән. Шуға күрә был күлде Мырай күле тип йөрөткәндәр. Ошо күлдән һыу эскәндә йығылып төшөп үлгән тигән легенда ла халыҡ араһында йөрөй. Күл бөгөн дә бар.\nСолтан шишмәһе. Ауылдың төньяҡ-көнбатышындағы таулыҡтан Солтан шишмәһе ағып сыға. Ауылдың Ахмәтшин Солтан исемле кешеһе таш сығарған ваҡытта юлыҡҡан был шишмәгә. Яхшылап таҙартҡан, улаҡ ҡуйған. Шишмәне ҡарап, таҙартып торған. Һыуы бик көслө булғанға, ҡатын-ҡыҙҙар унда кер сайҡаған. Уны «Изгеләр шишмәһе» тип тә атап йөрөтәләр. Борон-борондан беҙҙең әби-бабайҙарыбыҙ ҡиблаға таба аға торған барлыҡ шишмәләрҙе «изге» тигәндәр. Был шишмә ауыл уртаһында ағып ятҡан Ашҡыш йылғаһы буйындағы таулыҡта урнашкан. Бынан бик күп йылдар элек ул шишмәгә кисен ҡояш байыр алдынан ауыл кыҙҙары һыу ташырға йөрөгәндәр. Матур кейенгән, биҙәкле көянтә- силәк аҫҡан кыҙҙар араһынан егеттәр үҙҙәренә тиң пар һайлап алып, өйләнә торған булғандар. Шишмә яны ул- ғашиҡтар осрашыу урыны.\nФайза шишмәһе. Был шишмә Ҡарткиҫәк ауылының төньяҡ-көнбатышындағы тау аҫтынан инешкә селтерәп аға. Гүмер буйы шишмәне Нурғалиева Файза апа ҡарап-тәрбиәләп торған: һыуға төшөүселәргә һуҡмаҡ яһаған, улағын ҡараған. Әбей үҙе исән түгел инде. Изге күңелле булғанға, уның исеме халыҡ телендә һаман йәшәй.\nҒилмай һаҙы. Ғилмай һаҙ тип йөрөткән ерҙәр минең Ғилмалтдин Ямалетдин улы ерҙәре булған. Ул ошонда бесән сапҡан, арыш сәскән, ураҡ урған. Унда бер ҙур күл булған. Күлдең тирә-яғын таҙартҡан, ағастарын киҫкән, шунан һыу эскән. Ғилмалтдин исемен ҡыҫҡартып, Ғилмай бабай, тип йөрөткәндәр. Был күл элек Ғилмай күле тип аталған. Хәҙер инде күл һаҙға әйләнгән. Әлеге ваҡытта һаҙҙы Ғилмай һаҙы тип йөрөтәләр.\nӘсҡәр ҡайынлыҡ. Элек Ҡарткиҫәк ауылында Әсҡәр исемле бабай йәшәгән. Уның өйө урман эсендә булған. Өйөн ваҡ ҡайынлыҡтар уратып алған булған. Бабай ошо ерҙә яңғыҙы ғына ғүмер кисергән. Йылдар үткән, ауылға күсергә бабайға тәҡъдим иткәндәр. Ләкин Әсҡәр бабай ғүмер иткән ерен ташлап китәһе килмәгән.Ғүмеренең аҙаҡҡы көнөнә тиклем шунда йәшәгән. Үлгәндән һуң бабайҙы ошо ҡайынлыҡҡа хөрмәтләп күмгәндәр һәм был ҡайынлыҡты Әсҡәр ҡайынлығы тип йөрөтә башлағандар.\nАйыс түбәһе тип аталған тау һыртының исеме ҡыҙыҡ та, сәйер ҙә. Айыс түбәһендә ҡар бөтмәйенсә, яҙ етмәй, тигән әйтем дә йәшәй беҙҙә. Түбәнең ҡарҙан әрселеүе сәсеү етеүҙе аңлаткан. Атаманың килеп сығышын ике төрлө аңлаталар. Түбәгә ҡауҙылар (аист) төшә торған булған, ти берәүҙәр. Икенселәр «айыс» һүҙен «айыш» һүҙенә бәйләй. Ҡояш нурҙары түбәгә ҡыйыш, йәғни айыш, ауыш төшә. Ә вакыт үтеү менән айыш айыс булып киткән.\nҠолама таштан арыраҡ — Эзбиз баҙы. Бында элек-электән баҙ ҡаҙып, эзбиз яҡҡандар. Был эш бөгөн дә дауам итә. Яғылған эзбиз үҙенең яҡшы сифаты менән айырылып тора. Ауылыбыҙҙың көньяҡ-көнсығыш яғында, тағы бер шишмә бар. Ул ер аҫтынан ҡойо булып ҡалҡа. Халыҡ телендә уны Һыуыҡ шишмә тип йөрөтәләр . Эйе, ысынлап та, йәй көндәре ҡулды сәңгетерлек һыуыҡ ул. Ә иң мөһиме: ул ҡышын туңмай. Ҡарама ҡойоһо ла булған. Ҡарама ағасы төбөнән сығып ятҡанға шулай атағандарҙыр инде. Хәҙер был урын һаҙматҡа әйләнгән. Ә һыуы бәләкәй генә йырын булып ағып ята. Тәбиғәт үҙенә ҡыҫылғанды яратмай шул. Кешеләр ҡойоно тәрәнәйтеү маҡсаты менән төбөн ҡаҙғас, шишмәнең ер аҫтынан юлы юғалған.\nБаязит яланы. Ҡарткиҫәктең көнсығыш яғында Баязит исемле ялан бар. Был яландың исеме былай башлана. Баязит исемле кеше ҡасып йөрөгән. Ул шул яланда ял итергә яратҡан. Баязит бер ҡасан да мосолмандарҙы рәнйетмәгән, халҡына зыян килтермәгән. Рустар Баязит яланына бесән эшләргә килгәндәр. Улар сымылдыҡ йәйеп ашарға ултырғас, Баязит эргәләренә килеп һөйләшеп ултыра һәм һиҙҙермәй генә сымылдыҡ ситен ат ҡойроғона бәйләп куя. Уңайлы ваҡыт еткәс, ул атына атланып сабып китә. Шулай итеп, рус халҡын төрлөсә этләгән. Был этлектәренән һуң, рустар Баязиттан үс алыу өсөн уны һағалап йөрөй. Бер ваҡыт Баязит ошо яланда ял итергә була һәм йоҡлап китә. Шунда рустар килеп, балта менән сабып үлтерә. Шул ваҡыттан башлап был яланды Баязит яланы тип йөрөтәләр.\nСибәр ҡайынлыҡ. Беҙҙең ауыл менән Куяштыр ауылы араһында бик матур күркәм ҡайын урманы бар. Уны элек ата-бабайҙар Сибәр ҡайынлыҡ тип атап йөрөткән. Сөнки унда үҫкән ҡайындар нәҙек, төҙ, матур булған. Улар сибәр һылыу ҡыҙҙарҙы хәтерләткән. Хәҙер ҡайынлыҡта ҙур-ҙур ҡайындар ғына ҡалған. Сибәр ҡайынлыҡтың эсендә бер ҡәбер бар. Уны хәҙер Изгеләр ҡәбере тип йөрөтәләр. Был урын элек бай ере булған. Уға ярлылар ялланып ер һөргән, иген сәскән. 12 йәшлек малай ҙа ошо байға ялланып Сибәр ҡайынлыҡта ат менән ер һөргән. Йәш бала ғына булғанға күрә, малай бик арыған һәм атын туҡтатып аҙ ғына ял итергә уйлаған. Ултырыуы була, ул иҙерәп йоҡлап та китә. Бәхетһеҙлеккә ҡаршы, бай үҙ ерҙәрен, эшселәрен ҡарап ошо урынға килеп сыға һәм йоҡлап ятҡан балаға килтереп тибә. Малай шул тибеүҙән үк йән бирә. Уны ауыл кешеләре Сибәр ҡайынлыҡҡа ер ҡуйынына ҡәҙерләп күмәләр. Хәҙерге көнгә тиклем күпме һыуҙар акҡан, күпме ерҙәр һөрөлгән, ләкин Изгеләр ҡәбере һаҡланған һәм ул әле лә бар.\n↑ 2,0 2,1 Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения — М.: Наука, 1974. — Б. 272, 419. — 572 б.\nКамалов А. А., Камалова Ф. У. Атайсал — Уфа: Башкирское издательство «Китап», 2001. — Б. 364. — 544 б. — ISBN 5-295-02882-8.\nБашҡорт теленең тарихи этимологик топономик һүҙлеге. Камалов А. Ә., Камалова Ф. Ү. Өфө. Китап. — 2007\nКузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа: Этнический состав, история расселения — М.: Наука, 1974. — Б. 272, 419. — 572 б.\nЯралы йөрәк. Асҡын районы Ҡарткиҫәк ауылы. Шәрипова Ф.Ә. Өфө. Типография ПЛ-1.Бульвар Хадии Давлетшиной,3. 2011. 113-161-се биттәр.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡарткиҫәк_ауылы_топонимдары&oldid=1026431 ҡабул ителгән\nАсҡын районы географияһы\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:55 1 апрель 2021 үҙгәртелгән.