Аҡһаҡалдар аҡылын туплаусылар һәм һаҡлаусылар | Всемирный курултай башкир\nАҡһаҡалдар аҡылын туплаусылар һәм һаҡлаусылар\n1922 йылда Башҡорт АССР-ы Мәғариф халыҡ комиссариаты ҡарамағында Академик үҙәк асылып, уның составында башҡорттарҙың көнкүрешен, тарихын, мәҙәниәтен өйрәнеү маҡсатында “Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәте” ойошторола. 1930 йылда республика Халыҡ Комиссарҙары Советы эргәһендә Башҡортостан Комплекслы ғилми-тикшеренеү институты асыла һәм бер аҙҙан үҙгәртеп ойошторола. 1931 йылда Комплекслы институт нигеҙендә Милли мәҙәниәт институты асыла. 1932 йылдың 4 мартында Институт буйынса беренсе бойороҡ сығарыла. Был көн Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты эшмәкәрлегенең башы булып тора. Институттың бүлек мөдирҙәре – филология фәндәре докторы Миңлеғәле НӘҘЕРҒОЛОВ, тарих фәндәре кандидаты Марсил ФАРХШАТОВ, ғилми хеҙмәткәрҙәр, филология фәндәре кандидаттары Гөлнар ЮЛДЫБАЕВА, Гөлназ ЙӘҒӘФӘРОВА менән ошо уңайҙан түңәрәк ҡорға йыйылдыҡ.\nБелемегеҙҙе, ғилемегеҙҙе, тормошоғоҙҙо фәнгә бағышлау мөмкинлеге биргән тыуған институтығыҙҙың оло юбилейын ниндәй һөҙөмтәләр менән ҡаршылауығыҙға ҡыҫҡаса ғына байҡау яһаһаҡ, урынлы булыр, моғайын…\nГ. Йәғәфәрова: Институтта тел ғилеме бүлегенең барлыҡҡа килеүенә билдәле тюрколог, славист Н. Дмитриев ҙур көс һала. 1928 йылда уҡ ул Башҡортостанға килеп, СССР Фәндәр академияһы тарафынан ойошторолған комплекслы лингвистик экспедицияны етәкләй, башҡорт ғалимдары һәм тикшеренеүселәр менән бергә байтаҡ мәғлүмәттәр туплай. Йыйылған материалдар нигеҙендә ҙур күләмле хеҙмәттәр яҙыла. Тәүге йылдарҙа секторҙың төп эшмәкәрлеге әҙәби тел нормаларын булдырыуға ҡайтып ҡала, тәү сиратта орфография ҡағиҙәләре өҫтөндә эшләнелә, бер яҙманан икенсеһенә күсеү процестары ла тап ошо йылдарҙа атҡарыла. Икенсе йүнәлеш – әҙәби телдең нормаларын булдырыуға йүнәлтелгән терминология мәсьәләләре. Ике йәки бер нисә телле тәржемәүи йәки аңлатмалы һүҙлектәрҙе эшләү менән бер рәттән, ғалимдар ошо 85 йыллыҡ тарих дәүерендә терминология мәсьәләләренә ҙур иғтибар итеп, 100-гә яҡын терминологик һүҙлек баҫтырып сығара. Был, үҙ сиратында, башҡорт теленең ярайһы күп, кәмендә 50-60 терминологик тармағы фәнни нигеҙҙә эшкәртелеүен күрһәтә, йәғни ошо айырым өлкәләрҙең терминологик аппараты ентекле эшләнгән тигәнде аңлата, был эш бөгөн дә әүҙем алып барыла. Тағы бер йүнәлеш – диалектологик материалдарҙы туплау, тикшереү. Иң ҙур ҡаҙаныштарҙың береһе – ул 2005 йылда сығарылған “Башҡорт теленең диалектологик атласы”. Әлбиттә, өс һөйләш буйынса айырым диалектологик һүҙлектәр һәм дөйөмләштерелгән һүҙлектәр булыуын да иғтибарҙан ситтә ҡалдырырға ярамай. Тел ғилеме бүлеге эшмәкәрлегендә иң ҙур йүнәлештәрҙең береһе – ул лексикография, йәғни һүҙлектәрҙе туплау, төҙөү, сығарыу эше. Һүҙлектәр хатта серия-серия менән сығарылған тиергә лә мөмкин. Әлеге көндә тел бүлеге хеҙмәткәрҙәре ҙур проект – 10 томлыҡ “Башҡорт теленең академик һүҙлеге”н төҙөү өҫтөндә эшләй. Әле уның 8 томы нәшер ителгән, алдағы ике йылда барлыҡ томдары ла сығып бөтөр, тип ышанабыҙ.\nМ. Нәҙерғолов: Әҙәбиәт буйынса тикшеренеүҙәр уҙған быуаттың 30-сы йылдарында бик көсәйеп киткән, әммә һуғыш йылдарында туҡталып ҡалған. Артабан 50-се йылдарҙа ғына ғалимдар башҡорт әҙәбиәтенең тарихын өйрәнеүгә ныҡлап тотонған. Шул өлкәлә иң беренселәрҙән булып боронғораҡ тарихҡа күҙ ташлаған шәхес – ул Әхнәф Ибраһим улы Харисов. Унан ҡала Ғайса Хөсәйенов башҡорт әҙәбиәте тарихын тағы ла киңерәк масштабта, тәрәнерәк итеп өйрәнеүҙе маҡсат итеп ҡуйып, ул төҙөгән концепция буйынса башҡорт әҙәбиәте тарихының алты томлығы яҙылды. Хәҙерге быуын йәшерәк белгестәрҙе йәлеп итеп, боронғо ҡулъяҙмаларҙы өйрәнеүҙе тағы ла көсәйттек һәм башҡорт әҙәбиәте тарихын ғына түгел, уның антологияларын төҙөүҙе маҡсат итеп ҡуйып, 1999 йылда беренсе томын баҫтырып сығарҙыҡ – боронғо дәүерҙәрҙән алып XVIII быуат аҙағына тиклемге осор текстары урын алды унда. Аҙаҡ 2007 йылда икенсе томы – XIX быуатҡа арнап сығарылды. Үкенескә күрә, “Китап” нәшриәтендә 10 йылдан артыҡ XX быуат башы әҙәби текстарын үҙ эсенә алған антология нәшер ителмәй ята. Алты томдағы “Башҡорт әҙәбиәте тарихы” 80-се йылдар аҙағы менән тамамланған булһа, һуңғы йылдарҙа етенсе томды әҙерләнек. Үҙебеҙҙең ғалимдарҙан тыш, ҡайһы бер бүлектәрҙе яҙыуҙа БДУ белгестәре лә ҡатнашты. Ул да күләмле хеҙмәт булып, нәшриәттә сират “көтә”.\nУнан һуң беҙҙең ҙур ғына йүнәлеш – 1973 йылда СССР Фәндәр академияһында археографик комиссия төҙөлгәс, институтта Ғайса Хөсәйенов етәкселегендә археографик экспедициялар ойошторола башлай. Уға Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов байтаҡ йылдар етәкселек итте. Системалы рәүештә йыл һайын экспедицияларға сыға торғайныҡ. Үкенескә күрә, ҙур илебеҙ тарҡалғас, был эш тә туҡталып ҡалды, финанслау бөттө. Һуңғы йылдарҙа, аныҡлап әйткәндә, 2009 йылдан башлап, Рәсәй Гуманитар ғилми фонды гранты иҫәбенә (хәҙер Рәсәй Фундаменталь тикшеренеүҙәр фонды) экспедицияларҙы тергеҙҙек.\nӘле институттың ҡулъяҙмалар фондында 6500-ҙән артыҡ боронғо ҡулъяҙма һәм баҫма китап һаҡлана. Уларҙың күп тигәндә 20 проценты ғына өйрәнелгән. Ундай ҡомартҡылар Өфө ғилми үҙәгенең ғилми архивында ла, Милли китапханала, Милли музей фондтарында ла һаҡлана. Башҡортостанға бәйле документаль сығанаҡтар шулай уҡ Ҡаҙанда, Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта байтаҡ ҡына. Ырымбурҙа һәм Екатеринбургта ла бар. Уларҙы ныҡлап өйрәнеп, һаман да фәнни әйләнешкә индерә алмайбыҙ әле. 2010 йылда Екатеринбургтың өлкә архивында эшләнек, XVIII быуат Башҡортостан тарихы буйынса шөғөлләнгән ғалимдарыбыҙҙың береһе лә ундағы фондтарҙа эшләмәгән. Ундағы күпселек документтар төп нөсхә. Шул иҫәптән ғәрәп яҙмаһындағы, иҫке төрки телендәге документтар бар. Уларҙы киләсәктә өйрәнеү зарур, шуға күрә, тарихсылар, ғалимдар шул графикала уҡый, тәржемә итә белергә һәм баҫтырып сығарырға тейеш. Башҡорт әҙәбиәте тарихын рус телендә тәүге тапҡыр күп томлы итеп донъяға сығара башланыҡ. Өс томы донъя күрҙе. Рус телендә дүрт том, башҡорт телендә ете том буласаҡ. Киләсәктә мотлаҡ инглиз телендә бик ҡыҫҡартылған бер том булһа ла әҙерләр-гә ниәт бар. Шунһыҙ беҙ донъя кимәленә сыға алмайбыҙ.\nГ. Юлдыбаева: Беҙҙең бүлектә 8 фольклорсы эшләй, эшебеҙҙең төп йүнәлеше – башҡорт халыҡ ижадын йыйыу, өйрәнеү, йыйылған материалдарҙы ғилми әйләнешкә индереү, уҙған быуат фольклорсылары башлаған эште дауам итеү. 1950 йылдарҙа сыға башлаған “Башҡорт халыҡ ижады” томдарын нәшер итеү бөгөн дә туҡтамай. 1995 йылдан алып әҙерләнә башлаған 36 томлыҡ “Башҡорт халыҡ ижады” тупланмаһының бөгөнгө көндә 14 томы донъя күрҙе, 4-һе иһә “Китап” нәшриәтендә баҫмаға үҙ сиратын көтә, башҡалары – эш өҫтөндә. 2003 йылдан алып фольклор экспедициялары тергеҙелде. Йыйылған материалдарҙы ғилми әйләнешкә индерә барабыҙ, улар нигеҙендә ғилми китаптар, мәҡәләләр яҙыла. Әлеге көндә райондар, өлкәләр буйынса 14 фольклор йыйынтығы донъя күрҙе. Был китаптарҙа фольклор материалдары менән бер рәттән, улар нигеҙендә яҙылған ғилми мәҡәләләр ҙә урын алды. Тағы бер ҡаҙанышыбыҙ, бөгөнгө көндә башҡорт халыҡ ижады үрнәктәре өс телдә, башҡорт, рус, инглиз телдәрендә нәшер ителә башланы. Был өлкәлә Фәнүзә Нәҙершинаның эше маҡтауға лайыҡ. Шулай уҡ быйыл беҙҙең Институт ғалимдары тарафынан “Манас” ҡырғыҙ халыҡ эпосы башҡорт теленә тәржемә ителде. Әлеге көндә яҡут олонхоһон башҡортсаға тәржемә итеү буйынса эш башланды.\nМ. Фархшатов: Рәсми рәүештә тарих өлкәһе 1944 йылдан ғына ҡушылыуына ҡарамаҫтан, милли мәҙәниәт институты булғанлыҡтан, унда тарих менән дә шөғөлләнгәндәр. Беҙҙең институт бөгөн дә гуманитар өлкәлә берҙән-бер академик институт булып тора һәм тарих менән профессиональ кимәлдә иң беренсе бында шөғөлләнә башлағандар. Профессиональ, тимәк, сығанаҡтарға таянып, уларҙы тәнҡит күҙлегенән ҡарап, һәр бер яҙған һүҙҙе уйлап, нигеҙләп, дәлилләп яҙыу. Иң ҙур ҡаҙаныштарҙың тәүгеһе булып “Башҡорт АССР-ы тарихы” тигән очерктар китабы тора. Ул ентекле тикшерелеп, Мәскәү, Ленинград һәм башҡа билдәле академик үҙәктәрҙән саҡырылған белгестәр ҡатнашлығында яҙыла һәм 1956 – 1966 йылдарҙа өс томда, дүрт китап булып донъя күрә. Икенсеһе – “Өфө тарихы” баҫмаһы. Бөгөнгә тиклем ул баш ҡаланың берҙән-бер яҙма тарихы булып тора. Шул ваҡытта Әнүәр Әсфәндийәров та тарихсы булараҡ асылып китә, ул унда авторҙаш булып тора. Китапта Булат Дәүләтбаев тырышлығы менән милли мәҙәниәтебеҙҙең бер өлөшө булған мәҙрәсәләр сағылыш таба. Хәҙер уны яңыртыу һәм өҫтәмәләр менән ҡабаттан баҫтырыу зарурлығы бар. Артабан биш томда “Башҡортостан тарихы” тигән китап сығарыла. Уны үткән быуат тарихсылары башлап ебәрһә, беҙҙең быуын тамамлап ҡуйҙы. Аҙаҡҡы ҡаҙанышыбыҙҙан инде – ете томдан торған һәм уға 9 китаплы ҡушымта булған документаль йыйынтыҡтарҙы тәшкил иткән “Башҡорт халҡы тарихы”. Был баҫманы төрөк теленә тәржемә итергә теләк бар. Тағы бер бурысыбыҙ – башҡорт халҡы тураһында яҙған сит ил ғалимдарының эштәрен тәржемә итеү.\nБөгөн беҙ, Башҡортостанда академик кимәлдә тарих фәне бар, уға фундаменталь нигеҙ һалынған, тип әйтә алабыҙ. Нигеҙ һалынған тием, сөнки беҙҙең әле эшләнмәгән, әммә мотлаҡ эшләнергә тейешле темалар һәм өлкәләр бик күп. Иң ҙур проблемаларыбыҙҙың береһе – үҙебеҙҙең милли сығанаҡтарыбыҙҙы ғилми әйләнешкә индереү. Мәғлүм булыуынса, яҙмабыҙ 1929 йылға тиклем ғәрәп графикаһында булған, шуға тиклем яҙылған тарихыбыҙҙы барлау, китаптарҙы өйрәнеү буйынса эштәребеҙ бихисап. Ул эште тарихсылар ғына түгел, тел, әҙәбиәт белгестәре һәм ике йыл элек асылған шәреҡ ҡулъяҙмалары бүлеге хеҙмәткәрҙәре менән берлектә эшләрбеҙ, яңынан-яңы сығанаҡтар асырбыҙ, әле билдәле булмаған күп нәмәләрҙе тикшерербеҙ, асыҡларбыҙ, тигән өмөттәбеҙ.\nБөгөн Башҡортостан, ғөмүмән, башҡорт тарихы рус ғалимдарының күҙлегенән сығып, уларҙың өҫтән күрһәтмә буйынса яҙылған тарихына тап килтерелеп башҡарылған, тигән фекерҙәр бар. Әйтеп китеүегеҙсә, үҙебеҙҙең күп сығанаҡтар уҡылмаған, өйрәнелмәгән. Әгәр шәреҡ бүлеге хеҙмәткәрҙәре менән берлектә был эште ҡасандыр алып барып сығарыу мөмкин булһа, тарихыбыҙҙың бөтөнләй икенсе юҫыҡҡа боролоп китеү ихтималлығы юҡмы?\nМ. Фархшатов: Улай уҡ тимәҫ инем, әммә тарихыбыҙ күпкә байыясағына иманым камил. Ризаитдин Фәхретдиновтың әйткән бик фәһемле һүҙҙәре бар: һәр халыҡ үҙенең тарихын үҙе яҙырға тейеш. Һәр халыҡтың үҙенең мәнфәғәте, үҙенең изге символдары, изге шәхестәре бар. Уларҙы үҙебеҙ тикшереп, үҙебеҙ яҡлап сығырға тейешбеҙ. Миҫалға Әхмәтзәки Вәлидиҙең биографияһын әйтеп китер инем. Донъя күләмендә билдәле һәм абруйлы ғалимыбыҙға ҡайһы ваҡыт ҡырын ҡараштар ҙа булғылай, шул ваҡытта уны беҙ, документтарға таянып, яҡларға тейеш. Шәхестәр ҙә шундай уҡ әҙәми зат, әммә беҙҙән башҡа уны ныҡ итеп, беҙҙеке, тип яҡлаусы булмаясаҡ. Һорауға әйләнеп ҡайтҡанда инде, бәлки, ҡайһы бер факттарға икенсе төрлөрәк ҡарарбыҙ. Уныһы ла бик мөмкин, сөнки һәр быуатта тарихҡа ҡараш әҙерәк үҙгәрә – киңерәк күҙлектән бағабыҙ һәм теге ваҡытта күренмәгән йәки күрергә теләмәгән нәмәләр күҙгә салына башлай.\nБарығыҙҙың һөйләгәндәрен тыңлағандан һуң шундай фекер тыуа: ниндәй генә өлкәне алып ҡарамайыҡ, уртаҡ проблема булып диалекттар, ошо телдәге сығанаҡтар тора, теләйбеҙме, теләмәйбеҙме, улар барыбер бер урында килеп киҫешә. Бөгөн диалектта һөйләшкән милләттәштәребеҙҙе нисек итеп, телдәрен боҙмайынса һәм нимәгәлер мәжбүр итмәйенсә, саф әҙәби телдә һөйләшеүселәр мөхитенә индерергә?\nМ. Нәҙерғолов: Диалект мәсьәләһендә күптән бәхәстәр килә. Нишләтәһең, заманында башҡорт теленең айырым диалектына өҫтөнлөк биргәндәр, -лар, -ләр; -ҙар, -ҙәр; -дар, -дәр; -тар, -тәр ялғауҙары менән дә шундай уҡ хәл. Бәлки, уны хәҙер төҙәтеү ҙә мөмкин түгелдер, ләкин былар барыһы ла дөйөм халыҡты күҙ уңында тотоп башҡарылмаған. Әммә беҙ, ғалимдар, боронғо документтарҙы, сығанаҡтарҙы баҫтырғанда, ниндәй телдә яҙылған, шул вариантын да биреп, бер яғына хәҙерге башҡорт әҙәби теленә тәржемәһен ҡуйып сығарырға тейешбеҙ. Фәнни күҙлектән был бик дөрөҫ булыр ине. Ғәли Соҡоройҙоң улы Ғарифулла Кейеков, “тас башҡортса итеп яҙғанға күрә, Ҡаҙан сығармаҫ тип, баҫтырырға ҡыймай йөрөйөм әле”, тип яҙып та ҡалдырған. Уның “Башҡорт тарихы” тигән хеҙмәте бар. Үҙем Ғәли Соҡоройҙоң, Ғарифулла Кейековтың әҫәрҙәрен, айырым китабын, ниндәй телдә яҙған – шул килеш, хәҙерге әҙәби телгә тәржемә итмәйенсә генә баҫтырырға ине, тип күптән хыялланып, ҡулъяҙма рәүешендә әҙерләп ҡуйғанмын инде. Уларҙы үҙ диалект телендә сығарһаң, урындағы халыҡ тағы ла яҡыныраҡ ҡабул итер ине, тип уйлайым. Ғарифулла Кейековтың “Башҡорт тарихы үә Ирәкте нәсәбе” тигән хеҙмәтенең исемен биреп, уның йыйынтығын сығарҙым, халыҡ шул тиклем яратып ҡабул итте. Әгәр инде шул халыҡтың үҙенең телендә баҫтырылған булһа, улар өсөн бөтөнләй үҙ китап булыр ине.\nГ. Юлдыбаева: Беҙ фольклор экспедицияһы менән төньяҡ райондарҙың барыһын да йөрөп сыҡтыҡ. Ысынлап та, унда башҡорттар өсөн – татар, татарҙар өсөн башҡорт булған халыҡ йәшәй. Әммә үҙҙәрен улар, беҙҙең шәжәрәбеҙ бар, беҙ – башҡорттар, тип йөрөтә. Ул яҡтың халыҡ ижады материалдарын эшкәртеп, китап сығарҙыҡ һәм һөйләш телдәрен әҙәби телгә әйләндермәнек. Нисек һөйләйҙәр – шул формала бирҙек. Был, беренсенән, диалектолог-телселәргә лә улар һөйләшен өйрәнеүгә ярҙам буласаҡ, икенсенән, шул яҡтағы халыҡ үҙ һөйләшендә уҡыһа, яҡшыраҡ булыр, тигән маҡсат менән эшләнде. Был беренсе генә аҙым, артабан да тикшереү эштәре алып барылыр, тип уйлайым.\nМ. Фархшатов: Был бик ҙур мәсьәлә. Башҡорт теленең әҙәби телен төҙөгән ваҡытта дискуссияларға сәйәсәт килеп ҡыҫылған. Ғилемгә сәйәсәт ҡушылһа, ул ҡасан да булһа бер ваҡыт минус булып килеп сыға. Был мәсьәләне күтәреп сыҡҡанда башта үҙебеҙгә, ғалимдарға, төплө итеп, ныҡлы итеп уйлап, тикшереп, дәлиллиәп, һуңынан ғына хөкүмәткә, йәмәғәтселеккә тәҡдимдәр менән сығырға мөмкин. Ер йөҙөндә бер нәмә лә мәңгелек түгел, бөтөн нәмә үҙгәреп тора. Шуға, бәлки, был мәсьәләлә лә яйлап эштәр алып барырға кәрәктер.\nМ. Нәҙерғолов: Тел проблемаһы, ғөмүмән, беҙҙә генә түгел бит ул. Татарстанда ла шул уҡ проблема бар. Хәҙерге татар алфавиты күпселек татар халҡы һөйләшкән телде асмай. Улар ҙа һуңғы йылдарҙа өҫтәмә хәрефтәр индерергә тырышып ҡараны, юҡ, йәнә сәйәсәт килеп ҡушыла ла, йәнә кире ҡаҡтылар.\nГ. Йәғәфәрова: Минеңсә, әҙәби тел үҙенең төп функцияһын атҡарырға – нормаларға һалынған рәүештә дөйөм халыҡҡа хеҙмәт итеп, халыҡты берләштереп, шул уҡ ваҡытта халыҡты халыҡ итеп танытып торорға тейеш. Шуның өсөн әҙәби тел нормаларын булдырғанда башҡорт теленең үҙенсәлеген күрһәтеп торорҙай күплек ялғауҙарының дүрт фонетик варианты һайланған. Экспедициялар мәлендә йыйылған материалдарҙы ерле халыҡ телендә баҫтырып сығарыу эше, әлбиттә, тик хуплауға лайыҡ. Бының үрнәген үткән быуат башында уҡ А.Г. Бессонов эшмәкәрлегендә күрәбеҙ: ул төньяҡ-көнсығыш башҡорттары өсөн һәм көньяҡ-көнсығыш башҡорттары өсөн ике айырым уҡыу китабы нәшер иткән булған. Бындай баҫмалар әҙәби телдең лексик байлығын тулыландырыусы ышаныслы сығанаҡ хеҙмәтен үтәй, сөнки күп һүҙҙәр, асылда, диалекттарҙа бар, ләкин әҙәби телдә нығынмаған, шунлыҡтан йыш ҡына ҡулланылышта рус һүҙе йөрөй.\nМ. Фархшатов: Бында мәсьәләгә икенсерәк күҙлектән ҡарарға кәрәк – кем әҙәби телдә һөйләшмәй, ул башҡорт түгел, тигән ҡарашты бөтөрөргә кәрәк. Донъя буйынса күп илдәрҙә бындай миҫалдар бар, хатта бер милләттәр бер-береһенең диалектын аңламай, әммә зыялылар осраша икән, уларҙың аралашыу теле – рәсми әҙәби тел. Әгәр әҙәби тел менән диалекттар арҡаһында аңлашылмаусылыҡтар килеп тыуа икән – был, моғайын да, алып барылған сәйәсәттән һәм кешенең тар ҡарашы һөҙөмтәһелер.\nҒилемгә сәйәсәт килеп ҡыҫылһа, уның һөҙөмтәһе минусҡа сыға, тине Марсил Нурулла улы. Институт Рәсәй Фәндәр академияһына ҡарай. Ә унда төрлө үҙгәрештәр бара, был хаҡта хатта яңы закон да сыҡты. Ошо сәйәсәт һеҙгә нисек йоғонто яһаны?\nМ. Фархшатов: Әле беҙгә йоғонтоһо бик килеп етмәне, әммә ыңғай булмаҫ, тип уйлайбыҙ. Миҫалға юғары уҡыу йорттарында үткәрелгән реформаны ғына килтерер инем. Минеңсә, реформа үткәреүселәр Европа уҡыу йорттарының һәм ғилеменең нисек эшләүен бөтөнләй белмәй. Фәндәр академияһын да шул Европа, Америка моделенә күсерергә уйлайҙар, йәнәһе, фундаменталь ғилем юғары уҡыу йорттарында булырға тейеш. Әммә бөгөн вуздарҙа эшләгән ғалимдарҙың дәресенең күплеген ҡараһаң, унда фәнгә, ғилемгә бер минут та ваҡыт ҡалмай. Шуға күрә, әгәр реформа ошо йүнәлештә барһа, беҙҙең институтта, минеңсә, ыңғай үҙгәрештәр булмаҫ, тип уйлайым. Шундай хәүеф алдында торабыҙ.\nМ. Нәҙерғолов: Икенсе ҡатмарлы мәсьәлә: ғалимдарҙың эш һөҙөмтәләрен мәҡәләләр буйынса һанау. Бәләкәй генә 5 битлек мәҡәлә ВАК журналдарында баҫылып сыҡһа, 10-15 йыл туплап яҙған күләмле хеҙмәтеңдән һәйбәтерәк һәм баһалыраҡ һанала.\nМ. Фархшатов: Тағы бер яғы бар: беҙ Башҡортостан мәнфәғәтендә эшләүсе институт, әммә республиканан бер тин аҡса алмайбыҙ, тиһәк тә була, сөнки статус буйынса, йәнәһе, федераль институт булып һаналабыҙ. Шуға, барлыҡ эшмәкәрлегебеҙ, башланғыстарыбыҙ Хөкүмәт тарафынан бик һирәк яҡлау таба. Киләсәктә институт республика ярҙамынан башҡа алға бара алмаясаҡ, һәм был йәһәттән БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға ҡануниәт өлкәһендә ниндәйҙер үҙгәрештәр индерергә кәрәк. Беҙ уҡыған ваҡытта диссертация яҡлағандар икенсе көнөнә үк фатир ала ине, ғалимдарҙың абруйы ҙур булды. Асирантурала уҡыған кеше үҙенең генә түгел, хатта ғаиләһенең тамағын туйҙыра алды. Бөгөн был мәсьәләләр бик сетерекле. Икенсе яҡтан, командировкалар мәсьәләһе лә бик ҡатмарлы. Институттың бюджетына был маҡсатта аҡса һалынмаған. Конференцияларға йөрөү, башҡа ғалимдар, коллегалар менән аралашыу, яңы бәйләнештәр булдырыу, яңы сығанаҡтар асыу мөмкинлегенән мәхрүмбеҙ. Бөгөнгө күп эштәребеҙ үткән быуат ғалимдарының эштәренә нигеҙләнә. Бер заман ул запастар ҙа бөтөүе ихтимал.\nМ. Нәҙерғолов: Хәҙер грант системаһы модала. Ләкин уны бүлеп ултырыусылар ҡайһы берҙә бик ҡыҙыҡлы проекттарҙы ла үткәрмәйҙәр, ә ниндәйҙер осраҡлы ғына темалар үтеп китә. Үҙем РФФИ-ның (Российский фонд фундаментальных исследований) экспертымын. Миңә Башҡортостандан тыш, исемлек ебәрәләр, гел ситтәргә баһа биреп ултырам. Үҙебеҙ ҡулъяҙмалар буйынса, ҡулъяҙмалар фондына бәйле ҡыҙыҡлы темалар тәҡдим иткеләп ҡараныҡ – береһе лә үтмәне. Әлегә тик экспедициялар проекттары ғына үтә.\nБындай проблема нимәнән килеп сыға: теманы, уның төбәк өсөн мөһимлеген аңламауҙанмы, әллә икенсе сәбәптәре бармы?\nГ. Юлдыбаева: Башҡорт тигән һүҙҙе ҡыҫтырмағыҙ тигән талаптар ҙа булды. Башҡорт, Башҡортостан тигән һүҙҙәр булһа, бик үткәреп бармайҙар. Хәҙер башҡа төбәктәр ҙә оҫтарып алды, улар ҙа үҙ милләтенең атамаһын ҡыҫтырмаҫҡа тырыша.\nМ. Нәҙерғолов: Бөтөн гранттар Мәскәү менән Санкт-Петербург аша бүленә һәм һуңынан анализлап ҡараһаң, милли төбәктәрҙең иғтибарҙан ситтә ҡалыуын күрәһең. Күберәк Санкт-Петербург, Красноярск, Новосибирск, Төньяҡ Кавказ республикаларына иғтибар бирәләр.\nГ. Юлдыбаева: Китаптарҙы башҡорт телендә сығарыуға грантҡа яҙһаң, алып булмай. Рус телендә генә булырға тейеш. Үҙемә шылтыратып әйттеләр: “Это российский научный центр”, – тип. Һөҙөмтә булһын тиһәк, эштәрҙе тәржемә эшләп бирергә кәрәк.\nМ. Нәҙерғолов: Йәнә бына фән менән етәкселек итеү буйынса бер ойошма уйлап сығарҙы Рәсәй Хөкүмәте – ФАНО (Федеральное агентство научных организаций). Унда ғалимдар түгел, ә функционерҙар-чиновниктар ултыра һәм фәнни эштәр менән етәкселек итә. Улар өсөн күрһәткес – һан, отчет, ҡағыҙ. Рәсәй Фәндәр академияһы президиумы менән бик ҡаты тартҡылашҡандан һуң, әҙерәк йомшара төштөләр.\nДиалекттарҙа хатта башҡорт әҙәби телендә булмаған һүҙҙәр бар, тине Гөлназ Нурфәиз ҡыҙы, әммә улар рәсми ҡабул ителмәгәс, сығанаҡ булып тормай. Фән өсөн нигеҙле мәҡәлә – ул сығанағы булған мәҡәлә. Әммә фольклорҙа ла, әҙәбиәттә лә төп сығанаҡ – информатор. Ә бына тарихта мәғлүмәт биреүсенең һүҙҙәрен сығанаҡ итеп алып буламы, сөнки тарих китаптарына инмәй ҡалған күп нәмәләр телдән-телгә күсеп, халыҡ хәтерендә һаҡланыуы ла сер түгел.\nМ. Фархшатов: Хәҙер ауыл, төбәк тарихтары бик күп яҙыла. Уларҙа сығанағы күрһәтелмәгән, әммә матур, киң мәғлүмәттәр бар, ундағы сығанаҡтарҙың ҡайһы берҙәрен табып та булмай, сөнки бөтөн нәмә теркәлеп бармай, сығанаҡтары юғалып бөткән. Ундай китаптар хәҙер үҙҙәре сығанаҡ булып тора. Ундай сығанаҡтарға, элекке ваҡыттағы кеүек, өҫтән ҡарамайбыҙ, етди иғтибар бирәбеҙ, сағыштырабыҙ. Ә инде институтта һәр мәғлүмәт яҙылып, теркәлеп бара, мотлаҡ информаторҙың тыуған йылы күрһәтелә, белеме, эшләгән эше, хужаһы, кемдән-кемгә тапшырылған һ.б. барыһы ла ентекләп яҙыла, йәғни паспортлаштырыла, тимәк, мәғлүмәт сығанағы, уның тарихы юғалмай.\n2013 йылда Мәскәүҙә “Ышаныс барометры” тигән тикшереү үткәрелә. Уның һөҙөмтәләренә ярашлы, глобаль рейтинг 57 балл тәшкил итергә тейеш булһа, Рәсәй 36 мәрәй генә ала. Властарға ышаныс бөтөнләй түбән – 22 процент ҡына. Уның ҡарауы, ғалимдарға һәм ниндәйҙер өлкә эксперттарына ышаныс – 71, “үҙем кеүектәргә” 52 процент тәшкил итә. Сөнки бөгөн ғалимдар власҡа түгел, “үҙем кеүектәр”гә яҡыныраҡ, улар аҡһаҡалдар аҡылын йыйып, аҡһаҡалдар аҡылын һаҡлай!\n“Киске Өфө” гәзитенән\n« Новая книга «Введение в башкирское архивоведение» знакомит с артефактами исторического Башкортостана\nҺис онотолмаҫ башҡорт яугирының исеме! »


Өфөлә федераль оториноларингология үҙәге филиалы асылды\n7 Декабрь 2009, 16:20\nРеспублика балалар клиник дауаханаһының һәм 21-се ҡала клиник дауаханаһының лор бүлексәләре базаһында «Фәнни-клиник оториноларингология үҙәге» федераль дәүләт учреждениеһының Өфө филиалы эшләй башланы.\nФилиал директоры Әдип Мөҡминов хәбәр итеүенсә, филиалды асыу юғары технологиялы медицина ярҙамын бөтәһе лә ала алһын өсөн эшләнә – хәҙер үҙәктә республика ғына түгел, күрше төбәктәр халҡы ла дауалана аласаҡ. Элек бындай хирургик операциялар Мәскәү һәм Санкт-Петербург клиникаларында ғына үткәрелә инде.\n— Беҙҙең үҙәккә насар ишеткән балаларға кохлеар имплантация буйынса операция үткәреүгә 11 квота бүленде, — тине Әдип Сәхиулла улы. – Финанслау федераль бюджет средстволары иҫәбенә башҡарыласаҡ. Был аҙнала республиканан – алты һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән биш балаға операция яһаласаҡ. Пациенттарҙың йәше – ике йәштән биш йәшкә тиклем.\nБөгөн генә Өфө һәм Мәскәү белгестәренән торған врачтар бригадаһы өс операция яһаны.\nКесе йома, 10 декабрҙә, Өфөгә Фәнни-клиник оториноларингология үҙәге директоры Николай Дайхес килеүе көтөлә.


“Зәңгәр яғыулыҡ” – сифат билдәһе » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » “Зәңгәр яғыулыҡ” – сифат билдәһе\n“Зәңгәр яғыулыҡ” – сифат билдәһе 30.09.2014 // Йәмғиәт\n“Газпром” газ бүлеү Өфө” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Дүртөйлө филиалына ҡараған Илеш комплекслы хеҙмәтенең төп бурысы – район халҡын тәбиғи газ менән тәьмин итеү.\nКоллектив 50-гә яҡын слесарь, 20 водитель, биш диспетчер, ете мастерҙан тора. Барыһы ла – тәжрибәле эшселәр. Араларынан Ревмир Шафиҡов, Ләис Баянов, Суфия Муллайәнова, Рәфитйән Гәрәев, Фәүәдис Ғәлиев, Рәүис Хәбибуллин, Илүс Шәйхлисламов, Гөлнур Ғафарова, Сәхиулла Кәлимуллин, Фәнүс Мәрүәров кеүек тырыш хеҙмәткәрҙәр ойошманың ғорурлығы һанала.\n– Халыҡтың газ плитәләренең торошон даими тикшерәбеҙ, хәүефһеҙлек сараларын тәьмин итәбеҙ, кәрәкле ремонт эштәрен башҡарабыҙ, – ти участка етәксеһе Фәүәдис Сабиров. – Өҙөклөк барлыҡҡа килһә, уны тиҙ арала төҙәтәбеҙ. Быйыл 130 саҡрымлыҡ газ үткәргескә тикшереү яһап, төҙөкләндереп ҡуйҙыҡ. Һәр йортҡа ревизия уҙғарҙыҡ. Теләпән, Тәжәй, Базытамаҡ ауылдарында газ бүлеү пункттары яңыртылды, әле Рсай ауылында ла эш бара.\nРайонда 800 саҡрымлыҡ газ үткәргес, 125 газ көйләү пункты, 40 ҡаҙанлыҡ урынлашҡан. Әлеге коллектив 60-ҡа яҡын коммуналь бинаны һәм 11 меңдән ашыу абоненттың газ ҡоролмаларын хеҙмәтләндерә, һәр йортто “зәңгәр яғыулыҡ”лы итеү маҡсатында тырышып эшләй. Райондағы 87 ауылдың 72-һе газ менән тәьмин ителгән.\nРайон йылдан-йыл үҫә. Мәҫәлән, Иҫке Күктау, Сереккүл, Рсай ауылдарында яңы биҫтәләр барлыҡҡа килде. Киләһе йылда Йәйләү, Торасы ауылдарына газ үткәреү ҡаралған.\nИлеш комплекслы хеҙмәте вәкилдәре төрлө семинарҙарҙа, конкурстарҙа ҡатнаша, “Газпром” газ бүлеү Өфө” йәмғиәтенең башҡа филиалдары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә.\nАвтор: Элена ҒИЛМУЛЛИНА.\nРайон: Илеш районы.


Материалы за 04.06.2009 » Архив газеты "Йәшлек"\nРәсәй көнөндә өс көн ял итәсәкбеҙ Яңылыҡтар\nБашҡортостан Республикаһының Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 112-се статьяһына ярашлы, 12 июнь – Рәсәй көнө – ял һәм байрам көнө булып тора, тип хәбәр итә.\nКесе йомала, 2009 йылдың 11 июнендә, эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡартыла.\nШулай итеп, Башҡортостан Республикаһында биш көнлөк эш аҙнаһында, байрам көндәренә бәйле, 2009 йылдың 12, 13 һәм 14 июне ял көндәре булып тора.\nШевчук һәм Земфира Рәсәй элитаһына индерелгән Яңылыҡтар\nРәсәй баҫмалары йыл һайын иң абруйлы рәсәйҙәрҙең исемен билдәләргә тырыша. Рәсәй элитаһы исемлегендә билдәле музыканттар, артистар, рәссамдар, яҙыусылар, сәйәсмәндәр бер нисә тапҡыр күрһәтелде. Был аҙнала «Русский репортер» журналы үҙенең иң яҡшыларҙан яҡшы вариантын тәҡдим итте. Тик был юлы исемлек шуныһы менән үҙенсәлекле: уны төҙөгәндә быға тиклем ябай рәсәйҙәрҙең фекере иҫәпкә алынған булһа, әле хеҙмәттәш-профессионалдар фекеренә ҡолаҡ һалғандар.\nБалтастар менән күгәрсендәр хеҙмәттәшлеге Яңылыҡтар\nБалтас һәм Күгәрсен муниципаль райондары араһында үҙ-ара хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды.\nБәхет өҫтөнә бәхет Яңылыҡтар\n1 июндә Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө уңайынан Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведев күп бала тәрбиәләүсе бер төркөм ата-әсәгә «Ата-әсәлек даны» ордены тапшырҙы. Бүләкләнеүселәр араһында Башҡортостандан туғыҙ бала тәрбиәләүсе Галина һәм Владимир Беляевтар ҙа бар\nРәсәй Президенты уларҙы иң тәүгеләрҙән булып ҡотланы. Әйткәндәй, беҙҙең республиканан икенсе ғаилә ошондай мәртәбәле наградаға лайыҡ булды. Уның тәүге лауреаттары – Учалы районынан Зилә һәм Раил Лутовтар.\nМ. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма һәм Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры кисә Ҡаҙан ҡалаһында асылған төрки халыҡтарының Науруз IX халыҡ-ара театр фестивалендә ҡатнаша. Унда ҡурсаҡ театры Таҙ батыр башҡорт халыҡ әкиәте буйынса режиссер Гөлнара Вәлитова ҡуйған Тере һыу спектакле, драма театры Туфан Миңнуллиндың Яратыу гонаһмы? драмаһы менән сығыш яһаясаҡ. Рәсәйҙең 11 иленән 350-нән ашыу ҡатнашыусыны йыйған Науруз фестивале иртәгә тамамланасаҡ.\nДоллар тулы тоҡ\nМашинанан 336 мең доллар төшөп ҡалған.\nЮл фажиғәһендә иҫерек водитель ғәйепле Яңылыҡтар » Иғтибар\nӨфө ҡалаһының Цюрупа һәм Коммунистик урамдары киҫелешендәге ҡурҡыныс авария күптәрҙе хафаға һалды – юл-транспорт ваҡиғаһына алты еңел автомашина бер юлы эләгә һәм бер кеше һәләк була.\nОптималләштереү дауам итә Яңылыҡтар\nРеспублика йортонда Халыҡ мәшғүллегенә ярҙам итеү буйынса координацион комитеттың ултырышы үтте. Унда республика Хөкүмәтенең вице-премьеры, БР хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов, республикала быйыл йәй үк мәктәп уҡытыусылары штаты ҡыҫҡартыласаҡ, тип белдерҙе. Барлығы яҡынса 2 меңдән ашыу уҡытыусы һәм 1500 тирәһе эшсе персонал был процедураға эләгәсәк. «Ҡыҫҡартылған» уҡытыусыларға пособие түләнәсәк.


Бөйөк кешеләрҙән кемдер әйткән: үҙегеҙ баҫып үҫкән үләндәргә бағығыҙ. Шулар бит донъяның бөтә алтындарынан да ҡәҙерлерәк…\nМостай Кәримдең киң офоҡло, нескә хисле бөтә әҫәрҙәре лә тыуған ергә, тормошҡа ереккән. Мәшһүр шағир, яҙыусы, драматург, публицист, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, күренекле йәмәғәт эшмәкәре, башҡорт халҡының данлы улы Мостай Кәрим үҙенең бөтә көсөн һәм талантын бөгөнгө Башҡортостандың ҡабатланмаҫ образын һүрәтләүгә бағышланы. Шағир донъялыҡта Һәр кем өсөн туғанылай яҡын кеше булды. Халыҡ уны юғары әҙәби маһирлығы, таланты һәм кешелек сифаттары өсөн яратты.\nМостафа Сафа улы 1919 йылдың 20 октябрендә Башҡортостандың Шишмә районы Келәш ауылында тыуған. Уның ижады үҙ тыуған еренең мәрхәмәтле яҡтылығы менән яҡтыртылған, үҙ тыуған тәбиғәтенең күркәм биҙәктәре менән биҙәлгән. Шуға ла Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры юбилей гастролдәре сиктәрендә әҙерләнгән шағирҙың тыуыуына 95 йыл тулыуға арналған ҙур театраль тамашаны тәү нәүбәттә Мостай Кәримдең тыуған яғы — Шишмә районы халҡына күрһәтергә ҡарар итте. «Беҙҙең Башҡорт театры менән тыуған йылдарыбыҙ ҙа бер — 1919 , яҙмыштарыбыҙ ҙа уртаҡ. Беҙ бер- беребеҙҙе үҫтерҙек», -тип яҙғайны Мостай Кәрим театрыбыҙ хаҡындағы бик күп хәтирәләренең береһендә. Эйе, Мостай Кәрим драматург булараҡ тап Башҡорт академия театры сәхнәһендә ҡуйылған пьесалары аша танылды, уның яҙған һәр драма әҫәре театрыбыҙ сәхнәһендә ҡуйыла барҙы. Был әҫәрҙәрҙә төрлө быуын тамашасалыры, артистары, режиссерҙары тәрбиәләнде һәм тәрбиәләнә. Шағир ғүмеренең аҙағынаса театр менән тығыҙ бәйләнештә йәшәне. Мостай Кәрим менән Башҡорт академия драма театры хеҙмәттәшлеге – үҙе бер мәҙәни тарихи осор.\nШулай итеп, 19 октябрҙә Шишмәлә район Мәҙәниәт һарайында тамашасыны ҙур байрам: Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының 95 йыллығы һәм яҡташтары, Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл тулыуға арналған ҙур театраль тамаша көтә.


Хәбәрҙәр - 06.06.16\nХәбәрҙәр - 03.06.16\nХәбәрҙәр - 02.06.16\nХәбәрҙәр - 01.06.16\nӨфөлә юл полицияһы «Автобус» тип аталған киң күләмле операция башланы\nБик күп водителдәр аҡса артынан ҡыуып юл хәрәкәте ҡағиҙәләре тураһында онота. Ошо сәбәпле фажиғәләр арта. Йыл башынан ғына автобус водителдәре ғәйебе менән 65 кеше йәрәхәтләнгән. Операция барышында транспорттың техник торошона, водителдәрҙең эш һәм ял режимына етди иғтибар биреләсәк.\nҠытайҙа бер бала ике тапҡыр үлемдән ҡотола\nҠытайҙа бер бала ике тапҡыр үлемдән ҡотола. Юл аша үткәндә сабыйҙы джип водителе күрмәй ҡала. Инде атлап китәм тигәндә икенсе джип та бала өҫтөнә килеп менә. Сабый сүкәйеп өлгөрә. Ул иҫән-һау.\nБаҡсасылар миҙгел асты\nБерәүҙәр бүленгән биләмәләрендә йәшелсә-емеш үҫтереп ғаилә бюджетын ҡайғыртһа, икенселәр баҡса участкаһын ял урыны булараҡ файҙалана, өсөнсөләр иһә баҡсасы ихтыяждарынан үҙ табышына өмөт итә. Һәр осраҡ та илдә баҡсасылыҡ кәсебенең яңы һулыш алыуына ишара. Туғыҙынсы тиҫтәһен һүтә башлаған...\nӨфөлә Октябрь проспектында ришүәт алғанда юл инспекторы ҡулға алынды\nӨфөлә Октябрь проспектында ришүәт алғанда юл инспекторы ҡулға алынды. Республика буйынса эске эштәр министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәре водителде административ яуаплылыҡҡа тарттырмаған өсөн 3 мең һум ришүәт һорай. Аҡсаны алған саҡта уны...\nРәсәйҙең барлыҡ ҡалаларында Бөйөк Еңеүҙең 72 йыллығын билдәләү дауам итә. Мәскәүҙә ошо уңайҙан байрам салюты атылды. Харьковта Дан мемориалы янында радикалдар “Үлемһеҙ полк”та ҡатнашыусыларға һөжүм иткән. Йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Сочила күңел асыу паркында ике ветеран Римма Колотова һәм...\nБөйөк Ватан һуғышында күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн Советтар Союзы геройы исемен алған батырҙарыбыҙ тураһында документаль фильм тиҙҙән донъя күрҙе. Иҫләйһегеҙме һеҙ беҙҙе? Был фильмдың исеме генә түгел, ә режиссерҙың халыҡҡа ҡарата батырҙар исеменән биргән һорауы ла булып яңғырай. Бер ауылдан сыҡҡан...\nДүртөйлө ҡалаһында йәшәүсе 94 йәшлек Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, Бату Ғәлиәкбәр улы Латыпов, туғыҙынсы тиҫтәһенә тиклем ҡул эше менән мауыға.Был музейҙа Бөйөк Ватан һуғышына бағышланған мөйөштәрҙең береһе – Бату олатайҙың иң яратҡан урыны. Мөмкинлегем сыҡҡан һайын бында килеп, яуҙа баш һалған...\nИлебеҙ Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 72 йыллығын билдәләне. Ул ысын мәғәнәһендә бөтә халыҡ байрамына әйләнде. Өфөлә генә “Үлемһеҙ полк” акцияһында 60 меңдән ашыу кеше ҡатнашты. Ошондай акция Республиканың барлыҡ район-ҡалаларында ла үтте. 4 йылға һуҙылған яуҙа рәсми мәғлүмәттәр буйынса 27...\nБашҡортостанда талпан ҡаҙалып дауаханаларға мөрәжәғәт итеүселәр арта. Уларҙың араһында балалар күп. Республикала әлегә боррелиоз менән ауырыу осраҡтары теркәлмәгән. Шулай ҙа хәл бик ауыр булып ҡала. Республиканың һаулыҡ һаҡлау министрлығы тәбиғәткә сыҡҡанда бик һаҡ булырға...\nИлебеҙ Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 72 йыллығын байрам итергә әҙерләнә\nИлебеҙ Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 72 йыллығын байрам итергә әҙерләнә. 1945 йылдың 5-се майы илебеҙ өсөн нимәһе менән иҫтәлекле һуң? 1945 йылдың 5 майында 4-се украин фронтының 60-сы армияһы Германияның Штернберк ҡалаһын дошмандан азат итә башлай. Братислава-Брно операцияһы тамамлана. Совет...\nБашҡортостан халҡы күпләп ситкә күсеп китә. Был айырыуса һуңғы йылдарҙа ныҡ күҙәтелә. Миграция сәбәптәре нимәлә һәм уны хәл итеү юлдары бармы? Хәбәрсебеҙ Закир Шәриповтың Урал аръяғынан әҙерләгән махсус репортажы. Ҡатын-ҡыҙҙға 70 төрлө һөнәр ҙә аҙ. Эйе-эйе, сөнки, бөтә донъя мәшәҡәттәре улар...\nБөгөн Яңауыл-Өфө автобусы аварияға осраны\n10 ашыу пассажир менән автобус юл ситенә төшөп киткән. Һәләк булыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, билдәһеҙ машина автобустың юлын ҡыйған.\nЙәшәү сығанағынан мәхрүм халыҡ\nЙәшәү сығанағынан мәхрүм халыҡ. Мишкә районының Ҡалмаҙан ауылында бер ай дауамында йорттарға һыу килмәй. Сәбәбе – эштән сыҡҡан һыу башняһының насосы. Яңыһын һатып алырға ауыл халҡы аҡса ла йыйған. Тик әлегә ҡоролма ла, һыу ҙа юҡ. Рәлиә Сәхибгәрәева репортажы. Рәйсә инәй кранды күпме генә...\nБелорет районында өс кешенең үлеменә килтергән вертолет һәләкәте етди тикшереләсәк\nБелорет районында өс кешенең үлеменә килтергән вертолет һәләкәте етди тикшереләсәк. Үҙ экрандарығыҙҙа һеҙ Инйәр ауылынан көньяҡта 30 километр алыҫлыҡта урман янғындарын күҙәткәндә фажиғәгә осраған Робинсон вертолетын күрәһегеҙ. Урман янғындарын иҫкәртеү һәм һүндереү үҙәге етәксеһе...\nБер кем дә,бер нимә лә онотолмаған. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты тарафынан 112-се башҡорт кавалерия дивизияһының шанлы юлына арналған күләмле акцияһы тамамланыуға бара. Уның сиктәрендә ҡоролтай ағзалары,ғалимдар,йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре автомобилдәрҙә 112-се кавалерия...\nБашҡортостан эҙәрмәндәре Ленинград өлкәһендә\nБашҡортостан эҙәрмәндәре Ленинград өлкәһендә Бөйөк Ватан һуғышы һалдаттары ҡалдыҡтарына юлыҡҡан. Экспедицияла республика район-ҡалаларынан 150 уҡыусы һәм студенттар ҡатнаша.Улар Воронов, Хандров һәм Волхов фронттары сигендә ҡаҙыу-эҙләнеү эштәре алып бара. Башҡортостан эҙәрмәндәре әлегә 30-лаған...\nБөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 72 йыллығын байрам итеүгә һанаулы ғына көндәр ҡалды. 4-се май илебеҙ өсөн нимәһе менән иҫтәлекле һуң? 1945 йылдың 4 майында Совет һалдаттары Германия ҡалаларын немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүен дауам итә. 1-се һәм 2-се белорус фронты ғәскәрҙәре 50 мең...\nТынғы белмәҫ ветеран. Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында йәшәүсе Абдулла Ваһапов быйыл 91 йәшен билдәләне. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ул донъя, ил һәм Башҡортостанда барған ваҡиғалар менән һәр ваҡыт танышып бара, район тормошонда ла әүҙем ҡатнаша. Гәзит-журналдарҙы ла ул күҙлекһеҙ уҡый. Был...\nБашҡортостан Бөйөк Еңеүҙең 72 йыллығын байрам итергә әҙерләнә. 4 йылға һуҙылған Бөйөк Ватан һуғышында рәсми мәғлүмәттәр буйынса 27 миллион кешенең ғүмере өҙөлөп, йөҙҙәрсә мең ауыл һәм ҡала ер менән тигеҙләнә. Башҡортостан ил азатлығы өсөн көрәшкә 700 меңгә яҡын ул һәм ҡыҙҙарын оҙата. Уларҙың һәр...\nҠабулда террор ғәмәлендә 8 кеше һәләк булған, 25 кеше яраланған. Шартлау Америка илселегенән йыраҡ түгел генә яңғырай. Террорсы ҡала аша үтеүсе НАТО колоннаһын шартлатырға уйлаған. Американың Миссури штатын һыу баҫа. Һәләк булыусылар һәм хәбәрһеҙ юғалыусылар бар. Автомобиль юлдары һыу аҫтында...\nБашҡортостан буйынса гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхитте күҙәтеү идаралығы хәбәр итеүенсә, бөгөн Дуҫлыҡ монументы янында Ағиҙел йылғаһының кимәле 2 сантиметрға күтәрелеп, 715 сантиметрға етте. Шаҡша янында Ҡариҙел йылғаһының кимәле 635 сантиметр. Һуңғы тәүлектә 36 сантиметрға кәмегән...\nБелорет районында әле 200 гектарҙа урман яна\nБелорет районында әле 200 гектарҙа урман яна. Был хаҡта Республика хөкүмәтендә бөгөн үткән кәңәшмәлә әйтелде. Унда Дыуан районындағы янғын сәбәптәре лә аталды. Ут ҡояш аҫтында ятҡан быяла ярсығы ҡыҙыуынан сыҡҡан. Хөкүмәт рәйесе урынбаҫары Марат Мәһәҙиев әйтеүенсә, янғындарға бәйле хәл бик...\nДыуан районында янғында зыян күреүселәргә республикала йәшәүсе һәр кем ярҙам күрһәтә ала. Сальевка ауылында 6 ғаилә йорт-ҡаралтыһыҙ тороп ҡалды.


12 Февраль 2011, 14:53\nБыл һарғайып бөткән көндәлек ҡулыма килеп эләккәс, хатта йәнем тертләп киткәндәй булды. Сөнки унда йәш кенә ҡыҙҙың тәүге саф хистәре теркәлгән, хатта мөлдөрәп ташып торған кеүек. Уны уҡыу берсә татлы тәүге хистәрҙе иҫкә төшөрһә, берсә һағышлы уйға һалды: ниндәй нескә күңел! Уны гәзит уҡыусы хөкөмөнә сығарыу хатта енәйәт кеүек. Шулай ҙа бындай көндәлектәр яҙыу һәләте унан киләсәктә яҙыусы яһар, бәлки. Кем белә?..\nБеләм: мине алда өс һүҙ көтә. Бәлки, ул һүҙҙәр быйыл әйтелер. Ләкин уға яуап бирергә әҙер түгелмен. Был йомаҡты сисергә, әҙер булырға кәрәк. Ул һүҙҙәр, бәлки, иртәгә әйтелер, шул саҡта нишләрһең?\n– Эйе, был һүҙҙәрҙе һин былтыр үҙ ғүмереңдә тәүге тапҡыр ишеткәйнең. Ул саҡта көлдөң дә ҡуйҙың, етмәһә: “Булһа ни булған?” – тип яуап бирҙең. Эх, һин, йөрәкһеҙ! Бәлки, берәүҙең йөрәген яралағанһыңдыр шунда?! Әйтелмәһә лә, ул һүҙҙәрҙе ҡасандыр аҡ ҡарҙай саф ҡағыҙ биттәренән дә уҡығайның. Ул саҡта ҡыуанһаң да, тиҫкәреләнеп, йөрәгеңә баш бирмәй маташтың. Был ҡылығың да бит кемдеңдер яраһына тоҙ һалғандыр, ә һин шуны аңланыңмы икән?\nЭй, таш йөрәк! Һиңә бит былтыр ғына аҡ ҡанатлы хаттар килде, ә уларҙы яуапһыҙ ҡалдырҙың. Былай яраймы һуң инде, ә? Бәлки, һиңә шулай кешене ғазапҡа һалыу ҡыҙыҡтыр?.. Уны ғазаплағаның өсөн үҙеңә яуап бирергә тура килмәҫме?\n– Юҡ! Мин, күптәр кеүек, кешенең күңеленән урғылып сыҡҡан ҡайнар хистәре менән шаярырға теләмәйем! Һәр кем үҙенә яуабын алды. Сөнки уларға яуап хистәрем юҡ ине. Беләһеңме, ни эшләп исемен әйткәндә лә йөрәгем тертләп киткән берәүҙән ошо өс һүҙ яңғырамай икән?..\nТағы яңы таңым атты\nБыл көнөм ниндәй булыр?\nТик яҡшы ғына булһынсы, яңынан-яңы ҡыуаныслы минуттар илтһенсе! Әүлиә түгелмен, ҡайһы көндәремдә һине осратырымды белмәйем. Ләкин шулай ҙа быға бик шатмын. Көтөү үҙе үк татлы тойғолар алып килә. Һуңғы шәмдәрем һүнеп бөткәнсе көтәсәкмен!\nКөтәм... Быға тиклем дә көттөм, бынан ары ла көтәсәкмен.\n...Бәлки, йәнем күктәргә олғашыр, ләкин Ерҙән барыбер һине күҙләрмен, күктән һәр саҡ һиңә аҙашҡанда ла, көтөлмәгән хәлдәрҙә лә дөрөҫ юл күрһәтермен. Әгәр йәйғор балҡытып, көмөш ләйсән ямғыры тамсылары ҡорғаҡһыған ерҙе кинәндерһә – был ямғыр мин булырмын. Кескәйҙәрҙе ҡыуандырып йырғанаҡтар аҡһа – был минең шатлыҡ йәштәрем булыр. Алһыу таңда һандуғастар сихри моңдарын томан-юрған эсендәге Ер өҫтөнә һипкәндә лә, ҡояшҡайҙың тәүге иң шаян нуры һине иркәләгәндә лә, бесән сабып көс-кәрең кәмеп, шишмә инешенән һыуһыныңды ҡандырғанда ла мине иҫлә – һине һағынған саҡта яңғыҙ һандуғас булып моңайырмын, насар төштәрҙән аралап, үҙеңде гүзәл таңда иркәләп уятырмын, хеҙмәттә дәрт-сәм һәм көс өҫтәүсе шишмәнең гәлсәр тамсылары булырмын. Тик мине онотма, ҡыштар етер – беҙҙе осраштырған Ғашиҡтар көнөн, йәйҙәр етер – тыуған көнөңә саҡырған мәлде, көҙҙәр етер – яңғыҙлыҡ һағышына сорналған кисте, ҡыштар етер – бергә ҡаршылай алмаған Яңы йыл таңдарын онотма! Онотма!!!\nБыл ни ғәжәп – һаман көтәм. Инде араны бәйләрлек бер ни ҙә ҡалмаған – барыһы ла көндәлегем биттәренә инеп юғалды. Тиҙҙән инде күрешмәгәнгә лә бер йыл тула...\nӘ мин ни өсөндөр осрашыу көтәм... Шуға күрә лә Яңы йылды уйлаһам, йөрәгем өшөп китә. Һинең менән ҡаршылай алмаһам, быйылғы кеүек, йыл буйына өҙгөләнеүҙән ҡурҡам. Бында, Өфөлә лә, ҡалғым килмәй, бында Яңы йылды ҡаршы алам, тип үҙемде әҙерләп бөтһәм дә...\nЮҡ, миңә Һине күрергә кәрәк!\nНиңә ирекле ҡош түгелмен?\nИртәгә, Алла бирһә, ҡайтабыҙ! Аҙна аҙағын шул тиклем түҙемһеҙләнеп көтәбеҙ, хатта ваҡытты үткәрә алмай бер булабыҙ. Ошолай итеп ғүмеребеҙҙең бер өлөшөн киләһе көндәрҙе көтөп үткәрәбеҙ. Ә берәй аҡыллыраҡ кеше үҙ ваҡытын файҙалыраҡ, күңеллерәк үткәрергә тырышыр ине.\nЯҙ етә бит! Яҙ үҙе менән күпме һөйөнөс, ҡыуаныслы минут алып килә. Ошо ваҡытта, әлбиттә, күңел ауылға тартыла. ҡалала йөрәк ситлектәге ҡошсоҡтай тыпырсына. Ваҡыттың яй уҙыуынан түҙемһеҙлек һына яҙған саҡта күңелде тырнап алғы килә! ҡалала ла күңелле лә бит, ауыл ҡыҙының ниҙәр уйлауын ҡала урамдары ятһынып ҡабул итә төҫлө. Ауыл ҡырҙарынан йырлап уҙыу менән ҡала урамынан мөңрәп барыу бер түгел шул. Бейек-бейек таш йорттар йөҙөмдән, сәстәремдән иркәләргә ынтылған шаян елдең юлын быуа. Эргәңдән таныш булмаған кешеләр уҫал ҡарап, йә талаша-талаша үтеп китһә, күңелдең бер мөйөшө кителә, ер ярылһа, төшөп китер инем, тип уйлайһың.\nӘ ауыл!.. Ауылға бер ни етмәй! Өфөң дә алыҫ торһон. Ауылдаштарың, туғандарың, дуҫтарың осраһа, күңелгә йылы йүгерә. Их, ҡалай рәхәт!\nМин ауыл өсөн яратылғанмындыр, күрәһең. Сөнки унда Һин бар. Һин – ҡыр кешеһе. Урманһыҙ, ҡояш-күкһеҙ, хатта сысҡанлы ҡырһыҙ Һиңә йәшәү юҡ. Ә миңә нишләргә? Киләсәктә ҙур юлды һайлаусылар ҡаланы үҙ итә. Быны уйлаһам, үкереп илағым килә. Ниңә мин шулай ирекле түгел икән?..\nБарыһы ла бөттө...\nУға үпкәләүемә – 20 көн... Ул килде... Иң аяныслыһы, өс йыл буйы көтөп йәшәп, инде өмөтөм өҙөлөп бөтөп, үҙемә юлдаш таптым тигәндә генә ҡабаттан аңлашыу, ҡасандыр татылған йүгәнһеҙ хистәрҙең кире әйләнеп ҡайтыуы ине... Ә бит ул үҙен ғәйепле һанай, мин – үҙемде. Кемебеҙ ғәйепле һуң? Шул ваҡыттарҙа уҡ аңлашһаҡ ни булған? Ниңә хәҙер – барыһы ла һүрелгәс, ҡабат йөрәкте яраларға? Исмаһам, килмәһә ни булған?..\nЮҡ, ҡасандыр был аңлашыу, иртәме-һуңмы, булырға тейеш ине. Бына, булды. Хәҙер икебеҙ ике ярҙа өҙгөләнәбеҙ. Беҙҙе аңлар кеше бармы?\nХәҙерге юлдашым аңлармы икән? Беләм, уға бик-бик ҡыйын буласаҡ. Минең бәхетем өсөн уның үҙенең һөйөү ҡошон осороп ебәреүе, ай-һай, икеле. Яҙмыш бергә булырға яҙмағандыр инде.\nҮҙем дә ғәйепле шул. Уны аңлаһам да, ғорур, бигерәк ғорур ҡыландым. Бына шул ғорурлығым үҙемде тамуҡта яндыра бит! Һине онотҡайным бит, ниңә генә һуңлап килдең дә, ниңә генә йөрәкте телдең? Ғәйебеңде танымаһаң, ни була инде? Ни кәрәк һиңә? Ниңә көткән саҡта килмәнең? Шул ваҡытта ҡайҙа йөрөнөң? “Башҡаларға барып, яңылыштым”, – тиһең. Тимәк, ул саҡта, өҙгөләнеп, күҙ йәштәрен йотоп йоҡоһоҙ төндәрҙән алһыу таңға тиклем һине көткәндә һин, мине “запас”ҡа ҡалдырып, “яңылышып” йөрөнөң. Ә хәҙер... әрмегә китергә ваҡытың еткәс, һине оҙатып, көтөп алырҙай ҡыҙ ҡалмағас, мин иҫеңә төштөммө? Әрмелә ике йыл хеҙмәт итәләр. Ә һине өс йыл көттөм. Һин китерһең, ҡайтырһың, унан тағы мине оноторһоң. Яҡшы саҡта, хәҙер онот!\nҺин онотһаң, нисек булһа ла түҙермен. Йөрәгем шартламаҫ әле, сабырлыҡ миңә күптән юлдаш инде. Тик бына ул яңғыҙлыҡтан шартламаҫһыңмы икән?\nЭйе, яңғыҙлыҡ – ул иң ауыр тойғо. Уны мин өс йыл эсендә бөтә нескәлегендә кисереп, йөрәгем боҙға әйләнеп бөткәйне лә, ярай әле уны иретер кеше табылғайны ла бит. Һин тағы өшөтөп, туңдыра яҙҙың...\nАҡ ҡанатлы хаттар\nЯҙмыш пәрҙәләрен йыртып, тормошома яңы аҡҡош ҡаурыйҙары осоп инде. Күңелемдә яңы йырҙар, яңы уйҙар уянды. Тик ул хатты яҙыусы миңә бөтөнләй тиерлек таныш түгел – поезда танышҡайныҡ. Йөрәгемде ауылда ҡалдырып, поезда һулҡылдап илап ултырғанда Уның урыны минеке менән йәнәш тура килде. ҡыйыр-ҡыймаҫ йыуатмаҡсы булғайны, мин Уға, бөтөнләй сит кешегә, бөтә уй-тойғоларымды астым да һалдым. Үҙемә рәхәт булып китте. Уның яҡын күреп күҙҙәремә ҡарауы, шаян һүҙҙәр һөйләп көлдөрөүе шул тиклем оҡшаны, быға тиклемге хистәрем был тойғо алдында бөтөнләй кесерәйеп ҡалды.\nЙәшлек, бәлки, ошолай булалыр. Етте миңә йәшкә ҡойоноп, уфтанып, моңһоуланып йөрөргә! “Баштарыңды ҡайғыларға һалма әле!” тигән йыр ҙа бар бит әле:\n“Мөхәббәтең, ысын һөйөүең\nАлда әле, алда әле!..”\nЭх, тиле йәшлек!..\nҺөйөү – бүтәндәр күрмәгән мөғжизәне күреү.\nМөхәббәт – ул иң ҡиммәтле бүләк. Уны бүләк итеп тә үҙеңдә ҡала торған берҙән-бер нәмә.\nЯратыу – кешене Хоҙай нисек яралтҡан, шундай итеп күреү.\nҡатын-ҡыҙҙың иң ышанған көҙгөһө – ир-ат күҙҙәре.\nҒашиҡ кеше генә Кеше исемен йөрөтөргә хоҡуҡлы.\nМөхәббәт туңмай һалҡында,\nКөйрәмәй ул ялҡында...\nҺөйөү һүнһә, кеше үлә,\nМөхәббәтһеҙ кеше ярты,\nЫсын кеше – Ғашиҡ кеше.


Инфоурок / Другое / Конспекты / Разработка урока по башкирскому языку "Изучение стихотворения Р. Бикбаева"\nМуниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение “Гимназия № 1”\nРеспубликанский конкурс методических разработок,посвященный 75-летию\nнародного поэта Республики Башкортостан Равиля Тухватовича Бикбаева\nРавиля Бикбаева “Уралыма”\nг. Салават - 2013\nРеспублика методик эшкәртмәләр конкурсы\n(Башҡорт халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың 75 йәшлек юбилейына арнала)\n«Рауил Бикбаевтың “Уралыма” шиғырын өйрәнеү»\n“Ҡыуған юлың – халҡың ҡыуған юл”…\nЯҙҙы: Рәхмәтуллина Әлфинур Риф ҡыҙы,\n6 класс, туған (башҡорт) теле\nТема: Рауил Бикбаевтың “Уралыма”шиғырын өйрәнеү.\n1. Рауил Бикбаевтың “Уралыма”шиғырының\n4. Тыуған илде һөйөргә, тәбиғәтен ҡәҙерләргә, туған телде, халҡыбыҙҙы ихтирам итергә өйрәнеү.\nУҡытыусы өсөн маҡсат:\n1. Рауил Бикбаевтың “Уралыма” шиғырының йөкмәткеһен аңлатыу.\n2. Парлап эшләргә, аралашырға өйрәтеү.\n3. Бәйләнешле телмәр, логик фекерләүҙе үҫтереүгә, ижади һәләттәрен асыуға йүнәлеш биреү.\n4. Тыуған илде һөйөргә, тәбиғәтен ҡәҙерләргә, туған телде, халҡыбыҙҙы ихтирам итергә өйрәтеү.\nДәрес формаһы: әҙәби кафе\nҠулланылған технологиялар: проблемалы уҡытыу, интеграциялы, дифференциаль, мәғлүмәти-коммуникацион технологиялар.\nҺүҙлек: һын – стан, фигура, ҡын – ножны, килмешәк – переселенец, баҡһам – когда смотрю, иңдәрендә – на плечах\nКешегә нимә йәшәү көсө бирә?\nНиндәй кеше ысын шәхес була ала?\n«Һин беләһеңме?» рубрикаһы яңылыҡтары.\nКонтроль формаһы: карточкаларҙа проект эштәре башҡарыу\nЙыһазландырыу: Мультимедиа йәки интерактив таҡта, Р.Бикбаевтың портреты, китаптары, яҙыусы тураһында презентация, ҡурай моңо яҙылған диск\nМетодтар, алымдар, формалар\nИҫәнләшеү. –Һаумыһығыҙ, уҡыусылар. Әйҙәгеҙ, бер-беребеҙҙе йылмайышып сәләмләйек!\nҺаумы, зәңгәр һауа,\nАралашыу универсаль уҡыу эшмәкәрлеге:\n-уҡытыусы менән уҡыусыларҙың уҡыу хеҙмәттәшлеген планлаштырыу\nУҡыусыларҙың актив уҡыу эшмәкәрлегенә көйләнеүе (мотива\nТел шымартыу өсөн артикуля-цион күнегеү.\nСлайдта яҙылған шиғыр юлдарын хор менән уҡытыу:\n-Минең тыуған ҡырҙарым,\nКүккә ашҡан Уралым –\nШиғыр юлдарын хор менән тасуири уҡыу. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен дөрөҫ әйтеү.\nШәхсән универсаль уҡыу эшмәкәрлеге\n-уҡыусыларҙың уҡыу эшмәкәрлегенең маҡсаты һәм уның мотивы араһында бәйләнеш булдырыу.\nТелдәрҙе шымартыу. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәренең әйтелешен нығытыу.\nДәрестең темаһын әйтеү, маҡсатын билдәләү.\nКроссворд систереү, теманы әйттереү.\n-Уҡыусылар, һеҙ хәҙер үҙегеҙҙе кафела тип хис итегеҙ. Был кафе ябай түгел, әҙәби кафе. Һәм беҙҙе унда арҙаҡлы шәхестәребеҙҙең береһе менән осрашыу көтә. Уның кем икәнлеген билдәләү өсөн, кроссворд сисәбеҙ. 1.Башҡорттарҙың милли музыка ҡоралы. 2.Ағиҙел йылғаһы башланған тау. 3.Башҡорт халыҡ йыры. 4.Белем шишмәһе. 5.Башҡортостандағы иң ҙур күл. 6.Тәүге башҡорт халыҡ яҙыусыһы. 7.Башҡортостандағы иң оҙон йылға. 8.З.Биишева тыуған район. 9.Башҡорттарҙың ҡыллы музыка ҡоралы. 10.Башҡорт халҡының милли батыры. 11.Республикалағы йәштәр гәзите. 12. Тыуған ил.\n-Эйе, бөгөн әҙәби кафела беҙҙә ҡунаҡта Рауил Бикбаев. Туған халҡы, теле өсөн янып-көйөп йәшәгән көслө рухлы кешеләр араһында Башҡортостандың халыҡ шағиры Р.Бикбаев айырым бер урын биләй.\nҺорауҙарға яуап биреү. Кроссвордты сисеп,теманы әйтеү.\n-Кроссвордта вертикаль буйлап, Рауил Бикбаев, тип яҙылды. Тимәк, бөгөн беҙ дәрестә Р.Бикбаевтың ижады менән танышасаҡбыҙ (слайдта портреты)\nФорма: коллектив. Алым: әңгәмә\nЛогик универсаль эшмәкәрлек:\nФекерләү ҡеүәһен, һөйләү күнекмәләрен үҫтереү\nБиографик белешмә (слайдта шиғырҙарынан өҙөктәр).\n-Әйҙәгеҙ, уның тормош юлына бер аҙ байҡау яһап алайыҡ. Шағир үҙе тураһында бына нимә ти, уҡығыҙ әле:\nа) -Тыуған йылың ҡайһы?\n-Халҡым тыуған йыл.\n-Ҡыуған юлың ҡайһы?\n-Халҡым ҡыуған юл.\n-Р.Бикбаевтың тыуған йылын кемегеҙ әйтер?\nб) -Тыуған ерем, һаумы? Һағындырҙың…\nҠайттым бына алыҫтарҙа булып.\n-Шағирҙың тыуған ере тураһында нимә беләһегеҙ?\nв) –Мөғжизәләр көтөп, алыҫ юлға\nАшыҡтым мин “Өфө, Өфө!” тип.\nШағирҙың тормош юлына ҡыҫҡаса байҡау яһау.\nг) –Яҙ, ҡәләмем, бер һүҙ.\nТертләп китһен дәфтәр биттәре.\nР.Бикбаевтың ниндәй әҫәрҙәре менән һеҙ танышһығыҙ?\nУларҙың тематикаһы тураһында ҡыҫҡаса әңгәмә.\nШиғыр юлдарын слайдтан уҡыйҙар.\nШағирҙың тормош һәм ижад юлын иҫтә ҡалдырыу.\nПроблемалы һорау ҡуйыу:\n-Уҡыусылар, һеҙ нисек уйлайһығыҙ, нимә кешегә йәшәү көсө бирә?\n-Бөгөн һәр берегеҙ дәрес барышында ошо һорауға тулы яуап табырға тырышырһығыҙ. Һеҙгә яуапты табырға Р.Бикбаевтың “Уралыма” шиғыры ярҙам итәсәк.\nҺорауға яуап эҙләү, үҙҙәренең фекерҙәрен әйтеү.\nМетод: проблемалы уҡытыу, эҙләнеү\nФорма: коллектив һәм индивидуаль\nАлым:диалог формаһында әңгәмә\n--проблема ҡуйыу, проблеманы аныҡлау һәм уны хәл итеү,\nУҡытыусының уҡыуы (башҡортсаһын): һын – стан, фигура, ҡын – ножны, килмешәк – переселенец, баҡһам – когда смотрю, иңдәрендә – на плечах\nХор менән уҡыу, тәржемә итеү, һүҙбәйләнештәр төҙөү, һүҙлек дәфтәренә яҙыу.\nҺүҙлек байлығын арттырыу, грамматиканы ҡабатлау.\n1. - Электрон китаптан шиғырҙы тыңлау. (Башҡорт әҙәбиәте: 5-9 – сы кластар өсөн әҙәбиәт буйынса электрон ҡулланма)\n2.Шиғырҙы аңлауҙарын тикшереү (проверка первичного восприятия): -Шағир был әҫәре менән беҙгә нимәләр әйтергә теләгән?\n3. Сылбырлап уҡытыу. Тасуири уҡыуға иғтибар итеү.\nҺорауҙарға яуаптар алыу: -Уралдың үткәнен автор нисек һүрәтләй? Лирик герой Тыуған илебеҙҙең бөгөнгөһөнә ниндәй мөнәсәбәттә? Ул киләсәкте нисек күҙаллай?\nҺорауға яуап биреү.\nСылбырлап, буксир менән уҡыу.\nЯуаптарҙы шиғырҙан өҙөктәр менән дәлилләү.\nМетод: электрон дәреслек ҡулланыу.\nМетод: эҙләнеү. Форма: индивидуаль\nЛогик универсаль эшмәкәрлеге:\nТасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.\nШиғырҙың йөкмәткеһен аңлау.\nДискынан ҡурай моңон тыңлатыу.\nАктерлыҡ, артислыҡ сифаттарын үҫтереү.\nШиғырҙа һүрәтләү сарала-\nҺүрәтләү сараларын табырға ярҙам итеү. –Уҡыусылар, ассоциатив һүрәтләү сараларының иң күп таралған төрҙәрен иҫкә төшөрәйек әле?\n-Эйе, әйҙәгеҙ, шиғырҙан уларҙы эҙләп ҡарайыҡ.\n-Сағыштырыу, йәнләндереү, метафора, эпитет.\nҺүрәтләү сараларын эҙләү, табыу.\n1.-Таш һыныңды, Урал, оҡшатамын\nҠандан ҡынға кергән ҡылысҡа.\nБыл – сағыштырыу, шағир Уралды ҡылысҡа оҡшата.\n2.-Шишмәләрең минең йөрәк аша\nСылтыр-сылтыр ағып үтәләр.\nЙөрәгемә, гүйә, ҡаным түгел,\nШул шишмәләр йәшәү илтәләр.\nБыл юлдарҙа йәнләндереү ҡулланылған.\nШағирҙың үҙенең уҡыусыларына әҫәрҙең төп идеяһын тәьҫирле, образлы итеп еткереү өсөн ассоциатив һүрәтләү сараларын нисек итеп бик оҫта ҡулланыуын күрһәтеү.\n“Һеҙ беләһегеҙме?” рубрика\n-Уҡыусылар, һеҙ өйҙә Башҡортостандың ҡыҫҡаса энциклопедияһынан йә булмаһа Интернет селтәренән Урал тауҙары теҙмәһе тураһында мәғлүмәт эҙләргә тейеш инегеҙ, кемдәр тапты? Һеҙгә һүҙ бирелә.\nӨйҙә әҙерләп килтергән мәғлүмәттәрҙе уҡыу.\nэҙләнеү, эвристик, күҙәтеү.\nПроект өҫтөндә эш. Төркөм-дәр хеҙмәттәшлеге\nПроекттың темаһын тәҡдим итеү. –Хәҙер 3 төркөмгә бүленеп эшләйбеҙ. 1-се төркөм үҙегеҙҙе этнограф-тикшеренеүселәр тип, 2-се төркөм ҡоролтай ағзалары тип, 3-сө төркөм - яҙыусылар итеп хис итегеҙ. Беренсе төркөм – халыҡ ижады ынйыларын барлап, улар араһынан Уралға арналғандарын табығыҙ, икенсе төркөм – дәрестә алынған белемдәрҙе файҙаланып, ҡарарҙар сығарығыҙ, өсөнсө төркөм үтелгәндәр тураһында иҫбатлауҙар яҙығыҙ.\nдәрестә белемдәрҙе үҙебеҙ эҙләйбеҙ һәм табабыҙ.\n1.: “Урал” халыҡ йыры, “Урал батыр” эпосы, “Урал батыр” әкиәте, “Урал ҡалымы” риүәйәте, һ.б.\n2.: Халҡыбыҙҙың үткәне менән ғорурланайыҡ! Илебеҙҙең бөгөнгөһөн яратайыҡ! Уралыбыҙҙы, телебеҙҙе, тарихыбыҙҙы һаҡлайыҡ, киләсәк быуындарға еткерәйек!\n“Урал батыр” эпосын уҡыйыҡ, өйрәнәйек!\n3.: Урал булғанда – башҡорт та булыр! Урал – башҡорттарҙың изге төйәге!\nМетод: эҙләнеү, эвристик, күҙәтеү. Форма: төркөмләп эшләү.\n-проблема ҡуйыу, проблеманы аныҡлау һәм уны хәл итеү,\n-проект эшенең һөҙөмтәләрен анализлау.\nПроектты төҙөй һәм яҡлай белеү.\nУҡытыусы күҙәтә, ҡарай, төҙәтә, иҫкәртә.\n-Ҡарарҙарҙы, иҫбатлауҙарҙы дәфтәргә яҙып ҡуяйыҡ.\nИжади уйлау, яҙыу, төҙөлгән һөйләмдәрҙе уҡыу.\nАлым: күнегеү эшләү (яҙма).\nҺығымта яһарға өйрәтеү.\n–Тимәк, лирик геройға нимә йәшәү көсө бирә?\n-Эйе, уҡыусылар, Тыуған ил кешегә илһам, дәрт, йәшәү көсө бирә. Ә шағир тураһында ниндәй яңы мәғлүмәттәр белдегеҙ?\n-2013 йылдың 12 декабрендә үҙенең 75 йәшлек юбилейын билдәләүсе Башҡортостандың халыҡ шағиры Р.Бикбаевтың Тыуған илен, халҡын ысын күңелдән яратыуы уның көндәлек эшмәкәрлегендә һәм шиғырҙарында сағыла.\nҺығымта яһарға өйрәнеү.\n-Илебеҙҙең матур, һоҡланғыс тәбиғәте: сылтырап аҡҡан шишмәләре, бейек тауҙары, ҡуйы урмандары, һ.б. - беҙгә йәшәү көсө бирә.\nАнализ, һығымта яһарға өйрәнеү.\nҺорау биреү : -Дәрес барышында һеҙҙә ниндәй хис-тойғолар уянды? Киләсәк өсөн һеҙҙең күңелегеҙ тынысмы?\n-Мин һеҙҙең дә Тыуған илегеҙҙе яратыуығыҙҙы, аҡыллы булыуығыҙҙы, аң-белемгә ынтылыуығыҙҙы теләйем. Илен, телен яратҡан кеше генә ысын шәхес була ала!\nФорма: индивидуаль эшләү\n-уҡыу маҡсатын нығытыу.\nӨй эше биреү: а) Урал тауы тураһында бәләкәй хикәйә йә шиғыр яҙып ҡарарға; б) Тыуған ил тураһында мәҡәлдәр табып яҙырға; в) “Уралыма” шиғырын ятларға.\nӨйҙә өй эшен башҡарыу.\nШәхсән универсаль уҡыу эшмәкәрлеге:\n-эшмәкәрлектең һөҙөмтәләрен нығытыу.\nАлған белемдәрҙе нығытыу, үҙ-үҙеңде тикшереү.\nУҡыусыларҙы бер-береһен баһаларға өйрәтеү.\n–Ә хәҙер дәрес барышында иң әүҙем ҡатнашҡан, тасуири уҡыған, һорауҙарға дөрөҫ һәм тулы яуап биргән уҡыусыларҙы билдәләп үтәйек. Кемдәргә бөгөн “бишле” билдәһе ҡуйыр инегеҙ?\n-эшмәкәрлектең шарты һәм ысулдары рефлексияһы, эшмәкәрлектең һөҙөмтәләренә контроль һәм баһа.\nНомер материала: ДВ-090980\nСабақ жоспары. "Дыбыс үндестігі"\nПрезентация "Структура дополнительной общеобразовательной программы"\nСабақ жоспары. 5 сынып. "Дауыссыз дыбыстар"\nСабақ жоспары. 5 сынып. "Ашық және қысаң дауыстылар"


Силәбе өлкәһендә шағир-юморист Марсель Сәлимовтың кисәһе уҙҙы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n16:20, 24 мая 2018 Мәҙәниәт\nФото: Светлана Беллендир, Владислав Левашов\nӨФӨ, 2018 йыл, 24 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева, Валя Заһиҙуллина/.\nСиләбе өлкәһе Златоуст ҡалаһының Үҙәк китапханаһында яҙыусы-сатирик, шағир-юморист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Марсель Сәлимовтың «Китап» китапхана берләшмәһендә ҡатнашыусылар менән ижади осрашыуы үтте.\nКитапхана директоры урынбаҫары Наталья Соколова, сәләмләү һүҙе менән сығыш яһап, күптәр башҡорт сатиригының китаптарын ихлас уҡыуын һәм танылған автор менән осрашыуға шат булыуын билдәләне.\n«Китап» берләшмәһе етәксеһе Валя Заһиҙуллина яҙыусының тормошо һәм ижады хаҡында һөйләне, үҙенең сирек быуат самаһы элек сатирик менән тәүге ижади осрашыу ойоштороуын иҫенә төшөрҙө.\nТехнология һәм иҡтисад техникумының сит телдәр уҡытыусыһы Әлиә Ноғоманова оҙаҡ йылдар Марсель Сәлимов етәкләгән «Һәнәк» журналының үҙ ваҡытында ауыл ерендә халыҡтың һәм илдең реаль тормошо тураһында төп баҫма кеүек булыуы тураһында хәтирәләре менән бүлеште.\nИжад кисәһендә Марсель Сәлимовтың рус, башҡорт һәм татар телдәрендә донъя күргән китаптарынан күргәҙмә ойошторолғайны. Яҙыусы китапханасыларға һәм уҡыусыларға китаптарға һаҡсыл мөнәсәбәттәре өсөн рәхмәт белдерҙе.\nМарсель Сәлимов башҡорт, рус һәм татар телдәрендә юмористик шиғырҙарын һәм хикәйәләрен уҡыны. «Һандуғас» халыҡ ижади коллективы етәксеһе Фанит Ҡарасуриндың тальянкала уйнауы һәм йырҙар ҡунаҡ өсөн музыкаль бүләк булды.\nКисә һуңында абруйлы ҡунаҡ китапханаға болгар, инглиз телдәрендәге яңы китаптарын бүләк итте. Хәҙер үҙәк китапханала билдәле әҙиптең әҫәрҙәрен сит телдәрҙә лә уҡырға мөмкин.\nИкенсе көндө Марсель Сәлимов Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһенең ветерандар советы президиумдарының берлектәге күсмә ултырышында ҡатнашты. Сара Златоуст хакимиәтендә мэр Вячеслав Жилин ҡатнашлығында уҙҙы.\nТеги: ижади осрашыуҙар, әҙәбиәт


Унижение Уйыны – Ҡаты Уйын Сексуаль Мөрәжәғәттәре Менән Бушлай Экстремаль\nҺаҡ Булырға! Был Экстремаль Уйындар Өсөн Барыһы Ла Түбәнһетеп\nМәңгелек донъяға оҙатылған порноигр иҫкәртә. Йәғни уларҙы оҙатып барыу тураһында иҫкәртә, был уйын ғәҙәтләнеп арҡаһында, тураһында һөйләү һәм иҫкәртеү, ваҡытында секунд һанап кончать өсөн һеҙҙең уйынды. Ләкин һеҙ тәҡдим иҫкәртеп кенә сайттары, улар һеҙҙең менән беҙҙең кәмһетеү уйын бирелгән. Бындай уйындары менән был контент һәм экстремаль безжалостно, улар өсөн бөтә уйынсылары ла билдәләнде. Ҡайһы бер уйынын яратыусылар өсөн тәғәйенләнгән был порно иң ажар. Бында ҡайһы бер кеше өркөтә алмай һыныуы һәм бөтә обидел слабонервный. Әммә әгәр һеҙ ошондай экстремаль мауығыуҙар һыныуын күрә, һеҙ был сайтта булған бер өйҙә үҙен нисек тоя., Был һеҙгә уйын оҡшанымы, әгәр һеҙ нисек доминатор, шулай һәүәҫкәр һәм экстремаль мөхәббәткә порно. Беҙҙең сайты һеҙ аласаһы был позицияны ике уйын уйнаны, һәм уйын, улар һеҙҙең ҡараштар менән уйнай буйһоноп, бик һирәк. Уйын ябай түгел, һәм был бондаж БДСМ. Ҡайһы бер сайттарҙа беҙҙең кәмһетеү һеҙ аласыз наслаждаться табы иң ахмаҡ. Артабанғы параграфта беҙ уларҙың бөтә яңылыҡтар тураһында һөйләшәбеҙ.\nҠайһы бер әйберләр, улар һезгә белергә кәрәк, кереткәнсе, алға барыу беҙ, - был факт, һәм ҡот осҡос был хурлыҡлы уйын ғына түгел, сөнки уларҙың ғәмәл өзлөп, ләкин, һәм, сөнки шул тиклем реалистик графика. Был һеҙҙең цыпочки башлай ҡайһы берҙә йәлләмәй, әгәр ҙә һеҙ барыһы тураһында БДСМ ҡанһыҙлыҡ. Был, сөнки уйындар бөтә дәүерҙә беҙҙең сайттан ҡарай HTML5. Шулай булғас, улар кросс-платформа совместимость, тип, һеҙ, аласыз наслаждаться шулай ҙа булмаһын өсөн, үҙ хужаһын браузер йәки туранан-тура буйһона кеүек, компьютер һәм мобиль яйланма. Һәм беҙҙең сайтта буласаҡ, һеҙгә бушлай киләсәк., Һеҙ беҙҙең сайтта буласаҡ, хатта церебраль кәрәк, кереткәнсе һеҙ уйнай башлай.\nВанилле Юҡ Был Сайтта, Тик Кәмһетеү Ҡаты\nҠайһы бер сайттарҙа беҙҙең иң ҡыҙыҡлы коллекцияны үҙ эсенә интенсив һәм ҡоллоҡ һәм хурлыҡҡа кисерештәрен, һеҙ уны интернеттан таба. Секс уйын күрһәткән, уйын барышын беҙҙең күпселеге-симулятор, уларҙың ҡайһы берҙәре, ҡайһы бер тарихҡа оҙатып, бөтә енси аңлау өсөн язалау, экран улар һеҙ аласыз наслаждаться. Һеҙ хужалары күпселектә уйнаған уйында нисек булыр, һәм ҡолдарға һеҙҙең бойороҡ булды. Режим ҡаты һуға алманы, улар һеҙҙең иң уйын менән туҡмап, хлыст ярҙамы менән, һәм башҡа бик күп күңелле., Һин уларҙы бөтә дырочка засовывать мөмкин, тип теләһә, үҙе ағзаларынан тыш, уйынсыҡтар тиклем кулак һәм шешәләр булмаясаҡ. Шлюха сперма ала һәм хатта улар, һеҙ улар менән тамамларға мәжбүр булды буккака менән тулы групповуха илай әйләнә.\nШулай уҡ беҙҙә бындай ғәмәлдәре менән булған ҡаты уйын, улар аласыз наслаждаться леско фемдом, ханым менән уйнай күҙлегенән ҡарағанда, ул үҙ ҡолдары терезияны ыҙалата. Уйын булды һәм хатта беҙҙең ханым, ҡол булғансы, унда ир-аттар, әгәр һезгә ошай йәки кәмһетеү унижение сисси рогоносец һәм уҡыусылар ҡарамағына, һеҙгә уйын оҡшанымы был. Бынан тыш, беҙ һеҙҙең өсөн егеттәргә уйнау мөмкинлеге бирелде, был мажараны улар тайып.\nӘгәр телисез икән, тағы әллә ниндәй мажаралы хыялый, һаман донъяла түгел ул, беҙ һеҙҙең бер нисә тәҡдим секс-аним менән секс уйындар менән мәжбүри монстр щупальце менән илай-сабый. Беҙҙә хатта бер нисә уйын сексуаль пародийный була, унда һеҙ frozen эльза береһен кәмһетә, хатта бер йәки бер Tomb Rider Крофт Тара Рэм "йондоҙло һуғыштар".\nУнижение Уйыны-Ҡаты Контролдә Тотоу Өсөн Был Өҫтөнлөк Арауығы Хәүефһеҙ\nБыл иң gnu береһе бысраҡ, ала һеҙ интернет барлыҡҡа килде, һәм беҙҙең көндәрҙә һеҙ ҙә теләһәгез, һеҙҙең өсөн порно-ғәҙәттәре шунда була. Шулай итеп, беҙ гарантиялана, тип, һеҙ, аласыз наслаждаться һәм наслаждайся һы сайтында ҡайһы бер тикшеренеүҙәре сексуаль иң ҡырағай булып серҙе тотҡан. Бәләкәйерәк була, беҙ һеҙгә беҙҙең сайттың беркасан ла мәжбүр итә, тип церебраль, ә һеҙ беләһегеҙме, беҙ бер ҡасан да шулай уҡ IP-адресы, ҡасан һеҙ беҙҙең сайтҡа инеп. Һеҙ булған барлыҡ гарантиялар, тип кемдер ҡасан ҙә беләм, һеҙ беҙҙең сайтта буласаҡ.


Мәҙәниәт - Bash.News\nӨфөлә Байыҡ балалар бейеү конкурсы еңеүселәре билдәле булды\nБәйгенең гала-концерты "Ватан" этнопаркы майҙанында үтте. 500-ҙән ашыу бейеүсе бер сәхнәлә сығыш яһаны. Сағыу тамаша барышы тураһында беҙҙең сайтта уҡығыҙ.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артистары республика тамашасыһына яңы спектакль тәҡдим итә. Испан шағиры, драматург Александро Касона тарафынан 1949 йылда ижад ителгән пьеса башҡорт телендә "Иң бәхетле төн" исеме аҫтында сәхнәләштерелә. Премьера алдынан уҙғарылған генераль репетиция барышы менән беҙҙең сайтта танышығыҙ.\n19 июн, 23:12\nПермь крайында йәшәүсе милләттәштәребеҙ өсөн Барҙа йыйыны үтте\nБыуаттар төпкөлөнән килгән халыҡ байрамы тәбиғәттең сәскә атҡан мәленә тура килә. Ул быйыл да меңләгән халыҡты, был тарафтарҙа һәм күрше төбәктәрҙә йәшәүсе төрлө милләт вәкилдәрен йыйҙы. Байрамда Башҡортостан делегацияһы ла ҡатнашты. Сит өлкәлә йәшәүсе милләттәштәребеҙгә Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау хаты тапшырылды.\n19 июн, 21:56\n"Кесе Ватан мәҙәниәте"\nБерҙәм Рәсәй партияһының 2017 йылдан ғәмәлгә ашырылған проекты тап шулай атала.\n18 июн, 23:08\nБаш ҡалала әкиәт геройҙары ҡатнашлығында байрам үтте\nДим районының мәҙәниәт һәм ял паркында әкиәт персонаждары ҡатнашлығында байрам сараһы уҙҙы. Сара тәүгә уҙғарылды. Был хаҡта Өфө ҡала хакимиәте хәбәр итә.\n18 июн, 10:31\nӨфөлә Алексей Чаругиндың күргәҙмәһе үтәсәк\nНестеров исемендәге музейҙа һынлы сәнғәт күргәҙмәһе ойошторола. Сара 15 июлгә тиклем һәр теләгән кешене көтөп ҡала.\nБашҡортостан журналистары һигеҙенсе тапҡыр һайбантуйға йыйылды\nБайрам саралары Ҡариҙел районының "Звездный" физкультура һәм спорт үҙәгендә үтте. Һабайнтуйҙа федераль, республика, район һәм ҡала баҫмалары, телевидение һәм радио хәҙмәткәрҙәре ҡатнашты. Быйылғы журфест "Милли матбуғат мәҙәниәтте һәм этносты һаҡлаусы ҡорал!” тигән темаға арналды.\n14 июн, 23:35\nБалтас районы Йәнтимер ауылында марый халҡының йәйҙе ҡаршы алыу йолаһы – Семык байрамы ойошторолдо. Милли байрам ауылға нигеҙ һалыныуға 290 йыл тулыуға арналды.\nӨфөлә элекке мәҙәниәт министры урынбаҫары Лилиә Кәширинаның йөрәге тибеүҙән туҡтаны\nРеспубликаның элекке мәҙәниәт министры урынбаҫары Лилиә Кәширина 43 йәшендә генә беҙҙең аранан китеп барҙы. Уның бер улы ҡалды. Мәрхүмә менән хушлашыу бөгөн Х.Әхмәтов исемендәге башҡорт дәүләт филармонияһында үтте.\n14 июн, 10:52\nБайрамда Башҡортостандың дәүләт флагы менән\nМилләттәштәребеҙ күпләп йәшәүсе Силәбе өлкәһендә Рәсәй көнө киң билдәләнгән. Был көндө төбәктә Милли спорт төрҙәре фестивале, Халыҡтар дуҫлығы парады һәм төрлө концерт программалары ойошторолған.\n13 июн, 21:59\n“Юлдаш”тан ретро концерт\nӨфөнөң Яҡутов ял һәм күңел асыу паркында "Юлдаш" радиоһы хеҙмәткәрҙәре Совет районы хакимиәте менән берлектә, байрам уңайынан концерт ойошторҙо. Асыҡ һауалағы концертта ретро йырҙар яңғыраны. Мәҙәни сараның тематикаһы ла совет йылдарын сағылдырыу.\n13 июн, 21:54\nӨфөлә бишенсе көн\nСәнғәт фестиваленең сағыу, бай йөкмәткеле программаһында тамашасылар республиканың билдәле сәхнә йондоҙҙары, ҡурайсылары сығышанан тыш, сит ил музыканттары ижады менән дә яҡындан таныша алды. 1192 кеше милли кейем парадында ҡатнашып, Рәсәй буйынса милли костюмдарҙа иң ҙур әйлән-бәйлән рекордын ҡуйҙы. Бөгөн сәнғәт фестиваленең аҙаҡҡы көнө, ошо уңайҙан Өфө амфитеатрында гала-концерт уҙҙы.\n12 июн, 23:27\nҮткән заманға әйләнеп ҡайтыу\nБөгөн баш ҡаланың Яҡутов паркында башҡа байрамдар менән бергә Совет районының 80 йыллығы ла киң билдәләнде. Килгән ҡунаҡтар ретро-автомобилдәр күргәҙмәһенә тамаша ҡылды. Совет дәүерендәге транспорт саралары һәр ваҡыт халыҡта ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Шуға ла бөгөн "Победа", "Чайка" һәм "Волга" автомобилдәре эргәһендә фотоға төшөргә теләүселәр күп булды.\n12 июн, 23:23\nБөгөн Өфө амфитеатрында "Евразия йөрәге" фестивале дауам итте. Халыҡ-ара сараның 4-се көнө Этнотөн тип атала. Сараға сит илдәрҙән һәм Рәсәй төбәктәренән халыҡ фольклорын данлаусы коллективтар саҡырылған. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы саранан тура трансляция ойошторҙо.\n11 июн, 23:39\nӨфөлә «Беренсе республика» тарихи нәфис фильмы төшөрөлә башланы\n"Беренсе республика"- Башҡортостандағы 1920-1956 йылдарҙағы тарихи ваҡиғаларҙы үҙ эсенә ала. Сценарий авторҙары - Таңсулпан Бабичева менән Гөлсәсәк Саламатова, режиссеры Булат Йосопов. Ролдәрҙе театр актерҙары башҡара. Фильмдың нигеҙендә сәйәси репрессияға дусар булыусыларҙың яҙмыштары.\n“Евразия йөрәге” фестивале дауам итә\nЙәкшәмбе Өфө амфитеатрында үткән 2-се Симфоник төн фестивале Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының 50 йыллығына арналды. "Альма-матерға арнау тип исемләнгән программала уҡыу йортоноң сағыу ижади коллективтары ҡатнашты. Симфоник төн программаһын республиканың популяр артистары - уҡыу йорто педагогтары, уны тамамлаусылар һәм студенттарҙың сығыштары биҙәне.\n11 июн, 21:24\nМилли костюм парады\nБаш ҡалабыҙҙа быйыл өсөнсө тапҡыр "Евразия йөрәге" халыҡ-ара сәнғәт фестивале сиктәрендә милли кейем парады үтә. Төрлө милләт вәкилдәрен берләштергән мәҙәни сара Салауат Юлаев майҙанынан башланып, Ватан этнопаркында дауам итә.\nДүрт көн дауамында барасаҡ мәҙәниәт байрамына илдең төрлө төбәктәренән билдәле йырсылар һәм ижади төркөмдәр саҡырылған. Мәҙәни сара Симфоник төнөнән башланды. Тамашасылар асыҡ һауала классик музыка тыңлап, танылған опера йырсыһы Вероника Джиоева сығышын ҡараны.\n08 июн, 23:43\n«Башҡортостан» киностудияһы сценарийҙарға конкурс уҙғара\nФильмдар өсөн сценарийҙарға конкурс иғлан ителде. Сараны «Башҡортостан» киностудияһы һәм республиканың Мәҙәниәт министрлығы ойоштора.\n08 июн, 16:05\nҺабантуй мозайкаһы нурҙары\nСиләбе ҡалаһының Александр Пушкин исемендәге баҡсала 14-се тапҡыр мәҙәни-спорт фестивале үтте. Күңелле сара Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре балалары өсөн уҙғарылды.\n07 июн, 23:40


Тәбиғәттә ял итеү һәйбәт, тик артыбыҙҙан ни ҡала? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Тәбиғәттә ял итеү һәйбәт, тик артыбыҙҙан ни ҡала?\nТәбиғәттә ял итеү һәйбәт, тик артыбыҙҙан ни ҡала?\nРоберт НИЗАМОВ, БДАУ студенты:\n– Беҙ дуҫтар менән ауылда 1 майҙа «миҙгел» асып ебәрҙек. Ауылыбыҙҙа ошо көндө тәбиғәткә сығыу йолаһы электән үк бар, бала-саға, хатта өлкәнерәктәр ҙә сыға. Артыбыҙҙан бер генә лә сүп ҡалмай – был яйға һалынған тәртип. Ҡыйҙы йә яндырып, йә күмеп китәбеҙ. Ә ҡала тирәһендә тәбиғәткә сыҡһаҡ, дөрөҫөн әйтәм, ул тиклем үк йыйыштырынып тормайбыҙ, сөнки беҙҙән алда ла байтаҡ сүп ҡалған була. Минеңсә, урындағы етәкселек ныҡ тикшереп, ял итеүсе, турист-фәләндәрҙе контролдә тоторға тейеш.\nНаҙгөл ХӘЙСӘРОВА, йәш һатыусы, Мәләүез ҡалаһы:\n– Ҡырҙа ял итергә кем яратмаҫ! Күмәкләшеп йыш ҡына сығабыҙ. Беҙҙең принцип шундай – тәбиғәткә һаҡсыл ҡара, ул да һине һаҡлар. Шуға ла үҙебеҙ менән махсус сүп-сар пакеттары алып барабыҙ. Ап-анһат – машинаға һалып ҡалаға алып ҡайтабыҙ ҙа йорт эргәһендәге сүп бактарына ташлайбыҙ. Бер артыҡ мәшәҡәте лә юҡ. Киләһе юлы шул урынға, таҙа урынға, барырға мөмкин.\nМиләүшә һәм Ринат ВАХИТОВТАР, йәш ғаилә, Өфө ҡалаһы:\n– Уй, һуңғы йылдарҙа ял итеүселәрҙең Ағиҙел, Асылыкүл, Талҡаҫ, Ҡандракүл буйҙарын бысратыуҙары. Ғөмүмән, бер генә йылға ла имен ҡалмайҙыр ул. Бөтә туристарҙың артынан тикшереп йөрөү мөмкин түгелдер ҙә, бәлки.\nБарыһы ла тик кешенең тәртибе, тәрбиә кимәленә бәйле. Әлбиттә, иҫеректәр үҙ артынан йыйыштырып китмәйәсәк. Лесниктармы, ауыл хакимиәте йә берәй яуаплы ойошма вәкилдәреме, ял итеүселәр ҡыҙыҡһынған биләмәләрҙе барыбер ҡарап-күҙәтеп торорға тейеш. Йәй көнө генә булһа ла.\nСығыу ваҡыты 28-05-2011, 11:58 | Ҡаранылар: 1503\nХаҡ артыуы һеҙҙең «янсыҡҡа» нисек йоғонто яһай?\nТәбиғәтебеҙ бай ҙа, матур ҙа ул...


Бөгөн Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы Ғилман Ғирфан улы Яҡуповтың тыуған көнө. Башҡорт ерендә уның кеүектәр бик аҙ ҡалды.\nҒилман Ғирфан улы Яҡупов 1925 йылдың 20 мартында Баймаҡ районындағы ауылда тыуған. Тыуған яғы тураһында иҫтәлекте ул ғүмер буйына һаҡлай. Социалистик Хеҙмәт Геройы, һуғыш инвалиды Баймаҡҡа телеграммаларының береһендә: "Мин үҙемде тәрбиәлеп үҫтергән, белем һәм тормошҡа юллама биргән яҡташтарыма рәхмәтлемен", - тип хәбәр итә.\nҒилман Ғирфан улы менән төрлө ваҡытта журналистар Анатолий Козлов, Булат Ғәйнетдинов, Гөлшат Ғәбиҙуллина әңгәмәләшә. Улар Герой тураһында гәзит биттәрендә яҙып сыға. Уның тураһында очерк минең "Баймаҡ ере тураһында хикәйәт" ("Сказание о земле Баймакской", 1998) тигән китабымда ла бар. Был баҫмаларҙан Социалистик Хеҙмәт Геройының тормош юлы һәм батырлыҡтары калейдоскобы һалына.\nҒилман Яҡупов ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа һәм бала саҡтан ерҙәге хеҙмәттең ни икәнлеген танып үҫә. Атаһы вафат булғанда уға дүрт кенә йәш була. Өсәүләп - әсәһе, ул һәм кескәй ҡустыһы ғына ҡала.\nӨлкән улында әсә егеттең артабанғы яҙмышын билдәләүсе һыҙат тоя. Уны ауыл мәшәҡәттәренән айырып, Темәс педучилищеһына уҡырға ебәрә. Был һуғыштан алдағы 40-сы йылда була, ул саҡта тормош бер аҙ юлға һалынғандай була, ауылда ауыр коллективлаштырыу осоронан һуң еңелерәк тын алып ҡалалар. Әммә училищены тамамларға тура килмәй - 1943 йылдың февралендә сығарылышҡа әҙерләнгән бөтә егеттәрҙе армияға саҡыралар.\nБер ни тиклем тормош һынауҙары үткән студент Мәскәү эргәһендәге һауа-десант ғәскәрҙәренә эләгә. Иң иҫтә ҡалғаны - парашюттан һикереүҙәр. Улар күмәк була: йәш һалдаттарҙы дошман тылына ташлау өсөн әҙерләйҙәр. Ләкин икенсе төрлөрәк хәл ителә - десантсыларҙы Карелия фронтына ташлайҙар, һалдат Яҡуповтың хәрби юлы шунан башлана ла инде.\nКарелия фронтында Ленинград өлкәһенең Лодейное Поле ҡалаһы эргәһендә ул тәүге тапҡыр һуғышҡа инә. 98-се гвардия һауа-десант дивизияһы яугирҙарына фашистарҙың оборонаһын өҙөп, Свирь йылғаһы аша сығыу, һөжүм итеү өсөн плацдарм булдырыу бурысы ҡуйыла. Дивизия десантсылары был бурысты үтәй, улар араһында Яҡупов та була.\nБеренсе хәрби наградаһын Ғилман Ғирфан улы 1944 йылдың июнендә Карелияны азат иткән саҡта ала. Бына ул нисек була.\nРазведкаларҙың береһендә разведчиктар дошмандың ут нөктәләрен асыҡлай. Юҡ итергә, тигән приказ алалар. Ләкин нисек? Тирә-яҡта урман һәм һаҙлыҡтар, тура төҙәп атып булмай, бер ниндәй ҙә ориентир юҡ. Һәм көтөлмәгән уңыш - бер бәләкәй генә урманда разведчиктар ташландыҡ геодезия вышкаһына килеп сығалар, уның иң өҫтөндә, 20 метрлыҡ бейеклектә уңайлы майҙансыҡ бар, унан тирә-яҡ ус төбөндәгеләй күренә. Гвардия сержанты Яҡупов приказ ала - вышкаға менергә һәм ут йүнәлешен тәьмин итергә. Нисек, бер баҫҡыс та, башҡа төрлө ҡулайлама ла юҡ, тигән һорауға хәрбиҙәрсә ҡаты яуап ала: "Приказ бирелде - үтәгеҙ. Үтәмәйһегеҙ икән - атам!" Шул саҡта Ғилман шуҡ бала сағын иҫкә төшөрә - бесәй һымаҡ, шып-шыма бағаналар буйлап майҙансыҡҡа үрмәләп менә лә аҫта торған элемтәсе ярҙамында артиллеристарҙы төҙәтә башлай: "Уңғараҡ, һулғараҡ, барып етмәне, аша үтте..." Һөҙөмтәлә дошмандың бөтә ут нөктәләре баҫтырыла, һәм беҙҙең пехота һөжүмгә күсә.\n...Сыҙамлылыҡ, ышаныслылыҡ, ҡыйыулыҡ. Был сифаттар унда һуғыштан ғына түгел: егетте бала сағында ла яҙмыш иркәләмәй. Һуғыштар ваҡытында (3-сө Украина фронтында) өлкән разведчик Яҡупов "оҫталыҡ, ҡаһарманлыҡ, тәртиплелек һәм сыҙамлыҡ күрһәтә" - уның хәрби характеристикаһында шулай тиелгән. Бер ваҡыт Венгриялағы бер ауылға етәрәк дошмандың көслө артиллерия уты аҫтында алға үтеп, ғәскәрҙәребеҙҙең алдағы төркөмө менән бәйләнеш булдырырға, тигән приказ ала. Шартлауҙарҙан ерҙең аҫты-өҫкә килә. Ул яралана, ләкин алға хәрәкәт итеүен дауам итә. Приказды үтәй. "Хәрби ҡаҙаныштары өсөн" миҙалына Ҡыҙыл Йондоҙ ордены өҫтәлә.\nҺалдат Яҡуповтың хәрби юлы оҙон була. Венгрияны, Чехословакияны азат итеүҙә ҡатнаша, Австрияла Венанан фашистарҙы бәреп сығара...\nҺуғыштан һуңғы тәүге йылдарҙа Ғ.Ғ. Яҡупов тыуған мәктәбендә уҡыта. Һуңынан уны, әүҙем комсомолец булараҡ, ВЛКСМ-дың Баймаҡ райкомына эшкә саҡыралар. Аҙаҡтан инде партия райкомында эшләү, юғары партия мәктәбендә уҡыу һәм тағы ла эш - партияның Мәсетле район комитетында секретарь. 18 йыл ул партияның Хәйбулла район комитетында беренсе секретарь була. "Унда көсөргәнешле һәм күп эшләргә тура килде, - ти Ғилман Ғирфан улы. - Иң мөһиме, Тыуған илгә күберәк иген бирергә кәрәк ине".\n1971 йылда Ғ.Ғ. Яҡуповҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.\nХәйбулла - ҡаты тәбиғәтле, сиҙәм районы. Бында йыш ҡына ҡоролоҡ була. Ҡыштарын ҡар аҙ яуа. Яҡупов заманында тупраҡты эшкәртеүгә етди тотоналар, орлоҡсолоҡто яҡшыртыу өҫтөндә уйланалар. Ғилман Ғирфан улы машинаһында ла, йәйәү ҙә Хәйбулла далаларын арҡырыға-буйға йөрөп сыға, был ерҙәрҙең серенә төшөнөргә тырыша. Ғ.Ғ. Яҡупов кеүек кешеләр арҡаһында Урал аръяғы сиҙәме кешеләргә икмәк бирҙе һәм бирә. Айырым йылдарҙа Хәйбулланың ҡыу далалары ул ваҡытта Көнбайыш Европаның ете үҫешкән капиталистик дәүләте - Бельгия, Голландия, Швеция һәм башҡалар етештергән тиклем иген бирә. Йәғни 160 мең тоннанан ашыу. Хәйбуллалар гектарынан 20 һәм унан күберәк центнер һайланма иген йыйып ала. Ғилман Ғирфан улына Алтын Йондоҙ һәм Ленин ордены тапшырғанда ул: "Хеҙмәт Геройын Хәйбулла ерендә намыҫлы эшләгән һәр кемгә ҡыйыу бирергә мөмкин", - ти.\nГеройҙың хәрби наградаларына: Ҡыҙыл Йондоҙ, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендарына хеҙмәт наградалары ла өҫтәлде, шул иҫәптән Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены ла.\nҒилман Ғирфан улы 80-де уҙып китте. Ул күптән инде лайыҡлы ялда, әммә ветерандар хәрәкәтендә, йәштәрҙе тәрбиәләүҙә әүҙем ҡатнаша. Уның һуғыш, сиҙәм эпопеяһы тураһында хәтергә алып һөйләрлек нәмәләре күп. Ул РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты, партияның өс съезы делегаты булды. Тормош, илдәге ваҡиғалар менән ҡыҙыҡһыныуын ул әле лә юғалтмай. Уның баш ҡаланың Почетлы граждандары, Ватан һуғышы һәм Хеҙмәт Геройҙарының өфөләр менән осрашыуында һөйләгән сығышы әле булһа минең хәтеремдә. Яҡупов, Башҡортостанда Социалистик Хеҙмәт Геройҙары тураһында Советтар Союзы Геройҙарына ҡарағанда күпкә аҙыраҡ беләләр, улар тураһында матбуғатта бик һирәк телгә алалар, ә бит һуғыш өсөн дә, хеҙмәт өсөн дә миҙал бер үк металдан ҡойолған, тип борсолоп билдәләгәйне.


Йәштәр байрам итте\n30 Июнь , 12:25\nЙәшлек осоро - бар тәбиғәт гөл-сәскәгә күмелгән йәмле йәй кеүек. Йәштәр көнөнөң тап ошо мәлдә билдәләнеүе лә юҡҡа ғына түгелдер. 25 июнь Красноусолдың “Йәшлек” ял паркында Йәштәр көнөнә арналған сара үтте. Бындай матур көндә кем өйҙә ултырып сыҙаһын инде, был көндө 14 йәштән алып 35-кә тиклемге йәш-елкенсәк менән бергә күңелдәре йәш булғандар ҙа, кескәйҙәр ҙә рәхәтләнеп байрам итте. Күңелле яңғыраған йыр-моңдар йәштәрҙе алыҫтан уҡ үҙенә әйҙәп торҙо.\nБәләкәйҙәргә уйнап-шыуып төшөү өсөн ҙур батут ҡуйылған, шулай уҡ балаларға төрлө конкурстар, уйындар ойошторолғайны. Теләгәндәргә ҡапҡылап алыу, тәмлекәстәр менән һыйланыу өсөн сауҙа рәттәре эшләп торҙо. Кеше һаулығын йәштән һаҡларға тейеш, ошо уңайҙан үҙәк район китапханаһы хеҙмәткәрҙәре “Никотинды витаминға алмаштырабыҙ!” тип аталған акция иғлан иткән ине. Был акцияла ҡатнашырға теләк белдереүселәр ҙә байтаҡ булды. Шулай уҡ “Батыр” көрәшселәр клубы (етәксеһе Ф.Ғибаҙуллин) һәм уҡ атыу (етәксеһе И.Хәбибуллин) буйынса күрһәтмә сығыштар эшләп торҙо.\nАлып барыусылар Алһыу Ғафарова менән Фәнзил Ғәлин тантана башланасағын иғлан итеп, байрамға килеүселәрҙе сәхнә янына йыя. Йәштәрҙе ҡотлау өсөн иң беренсе һүҙ район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Рәмил Кинйәбаевҡа бирелде.\n- Был осор кеше ғүмеренең хыялдар һәм өмөттәр ташып торған, тормошта үҙ юлыңды табыу, егет ҡорона ингәндәргә хеҙмәт бурысын үтәү, ҡыйыу уй-фекерҙәр һәм ҡаҙаныштар менән донъяны таң ҡалдырыр мәл. Район йәштәренә беҙ ҙур өмөттәр бағлайбыҙ. Күп нәмә һеҙҙең белемегеҙгә, яңы проекттар табыуығыҙға, булдыҡлылығыҙға, йәмғиәткә кәрәкле кеше булараҡ үҙ урынығыҙҙы табыуығыҙға бәйле. Беҙ үҙебеҙҙең йәштәр менән ғорурланабыҙ һәм барығыҙға ла бар башланғыстарҙа ла уңыштар, һаулыҡ, маҡсаттарығыҙҙың тормошҡа ашыуын теләйем, - тигән изге теләктәрен еткерҙе Рәмил Ниғмәтйән улы.\nУл райондың бер төркөм яҡшы уҡыусы юғары класс уҡыусыларына Маҡтау грамоталары һәм аҡсалата бүләктәр тапшырҙы. Был исемлектә Красноусолдағы 2-се мәктәптең 9-сы класс уҡыусылары Айҙар Шәрипов, Эльвина Йәрмөхәмәтова, Кирилл Рябов, Яна Савкина (11-се класс), 3-сө мәктәптән Ксения Петрова (9-сы класс), Софья Ефанова (11-се класс), 1-се мәктәптән Юлия Вязовцева, Илнара Әхтәмова, Дмитрий Афанасьев (11-се класс), Софья Мельник (10-сы класс), Эльза Ҡалмырҙина (8-се класс), Красноусол башҡорт гимназия-интернатынан Аделина Вафина (11-се класс), Лилиә Саттарова (10–сы класс), Гөлнур Ибәтуллина (10-сы класс), Азалия Әсәнова (8-се класс) бар ине. Шулай уҡ район тормошонда әүҙем ҡатнашҡан Эльвира Халиҡова, Ирина Васильева, Әлфиә Насирова, Гүзәлиә Арыҫланова, Альмира Шәйәхмәтова, Әлфиә Хажиеваға Рәхмәт хаттары тапшырҙы. Районда физик культураны үҫтереүҙә һәм спортта юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән еңел атлетика буйынса республика чемпионы, Ишембай авиация колледжы студенты Динис Хәмиҙуллин һәм Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тренер-уҡытыусыһы Антон Штадлер ҙа Рәхмәт хаты алып ҡыуанды был байрамда.\nАртабан Красноусол ауыл биләмәһе башлығы вазифаһын башҡарыусы Юлай Мәүлимбирҙе улы Нәзиров сығыш яһап, район йәштәрен байрам айҡанлы тәбрикләне һәм ошо ауылдың спорт йүнәлешендә әүҙем эш алып барған Флорид Ғибаҙуллинға бүләк тапшырып, ҡотлап үтте.\nСара район мәҙәниәт һарайы артистарының, һәүәҫкәрҙәренең йыр-моңо менән бергә үрелеп барҙы. Сығыштарҙы аралаштырып, төрлө стилдәге мода ла күрһәтелде. Йәштәр көнө дискотека менән тамамланды.


«Йәшлек» гәзите » Әҙәбиәт » Кәләш әйттергәндә\n07.02.2014 Кәләш әйттергәндә\nАры ни әйтергә белмәй ултырҙыҡ. Ҡыҙ – түшәктә, мин өҫтәл артында. Шул мәлдә Рәшиҙәгә иғтибарлаңҡырап ҡараным. Ул төҫ-башҡа Фәниәнән ары китмәгән, хатта ҡайһылыр кимәлдә ҡайтышыраҡ та күренә: сибек буй-һын, беленер-беленмәҫ ҡалҡып күренгән түштәр, нәҙегерәк сираҡлы аяҡтар. Торғаны үҫмер ҡыҙ инде. Йөҙө үтә лә ылыҡтырғыс, һөйкөмлө, ә күҙҙәре һуң – уларға бар донъяның матурлығы, ғаләмдең бөтмәҫ-төкәнмәҫ йәме һыйған төҫлө, күҙҙәр түгел, төпһөҙ, серле күлдәр. Эске тойомлау менән шуны һиҙҙем – ҡыҙҙа мине арбатырлыҡ, албырғатырлыҡ, ҡаратырлыҡ ниндәйҙер күҙгә бәрелмәгән илаһи көс, ҡөҙрәт бар ине. «Тәү күреүҙән ғашиҡ булыу ошолор инде, – тип уйланым эсемдән, – әгәр ошо мәлдә был ҡыҙҙы Фәниә менән йәнәш баҫтырһалар, ихтыярыма ҡуйһалар, рөхсәт итһәләр, мин мотлаҡ уны ғына һайлар инем… Уны ғына кәләш итер инем, билләһи…»\nУйылдан хисләнеп һөйләгән хикәйәһен бүлеп туҡтап ҡалды, өндәшмәй ултырҙы, күңеленән шул саҡтағы кисерештәрҙе яңынан үткәрә ине булһа кәрәк.\n– Әйткәндәй, Уйылдан, һинең бит булмышыңа оҫта хикәйәсе йәшеренгән. Теге саҡта филологияны ташлап хата ебәрмәнеңме икән?\n– Юҡтыр. һәр кем күңеленә ятҡан һөнәрҙе һайларға һәм башҡарырға тейеш, тейеш кенә лә түгел, бурыслы. Шул башҡарыр шөғөлөн дөрөҫ һайлаған һөнәрселәр матур итә бит донъяны, йәмле, ҡотло итә. Теләкһеҙ башҡарылған эш тоҙһоҙ, йәнең теләмәгән ашты ашау менән бер. Кешеләр һөнәрселәр менән өйрәнсектәргә, мөхәббәтле менән мөхәббәтһеҙҙәргә бүленә.\n– Аңлауымса, һин беренсе төркөмгә инәһең була. Тороп тор әле, Уйылдан, етәккә эйәргән быҙау ише кәләш алырға килгән кеше мөхәббәтле була аламы? Мөхәббәтте яулау өсөн алышалар, йәндәрен фиҙа ҡылалар…\n– һин һаман да күҙгә бәреп әйткән тура һүҙле икәнһең, ҡорҙаш, шулай ҙа алдан ғәйепләргә, хөкөм сығарырға ашыҡма, мин бит әле хикәйәмде тамамламаным.\n– Биғәйбә, бер үк ғәфү итә күр, бүлдерҙем.\n– Зарар юҡ. – Тын ултырған Уйылдан, артистарса ҡыланып, лаулый* башын артҡа ташлап ебәрҙе лә өҙөлгән хикәйәһен дауам итте:\n– һин ҡайҙан ул, Рәшиҙә? – тип һораным ҡыҙҙан.\n– Ошо ауылдан, Фәниәнең әхирәте. – Ҡыҙ тәүәккәл ҡыланып урынынан ҡалҡты. – Йә, ярай, көлдөк-шаярҙыҡ, йәшенмәк уйнаныҡ, инде миңә ҡайтырға ваҡыт!\n– Балдыҙ, ишек бит тыш яҡтан бикле, асҡыс – еңгәлә, ә ул мунсаһын әҙерләп томаламайынса асмаясаҡ. Шулай булғас, теләйбеҙме-юҡмы, беҙгә таңды бергә аттырырға, ҡаршыларға тура килә.\n– Эйе, шулай итте ти, шулай итмәй ҙә. – Рәшиҙә кире урынына ултырҙы ла матур итеп ирендәрен турһайтты. Үпкәләгән сағында ла йөҙө боҙолмай икән, тимәк, ул, ысынлап та, һөйкөмлө һөйәк.\nУрынымдан ҡуҙғалмаҡсы иткәйнем, ҡыҙ өрккән кейектәй киҫәтә һалды:\n– Нимә ҡылмаҡсыһың, урыныңдан ҡуҙғалма!\n– Ҡыҙыҡ бит, тағы ла рәхәтләнеп көлөп ебәрҙем:\n– һуң, кәләш, кейәүеңде сәй менән һыйла, исмаһам, – өҫтәл яғына ымланым. – Ана бит, самауырҙы, тәм-томдо әҙерләп ҡуйғандар.\nЯбай ғына итеп, мәрәкәләп өндәшеүем Рәшиҙәгә лә йән кертте, тороп, өҫтәл тирәһен ҡараштырырға керешеп китте. Күҙ ҡырыйым менән генә һаман да ҡыҙҙы күҙәтәм. Уның һайын күңелем урынынан ҡубып иләҫләнгәндән-иләҫләнә бара. Рәшиҙәне ҡайҙалыр иҫемдә ҡалырҙай итеп күргәндәймен, аралашмаған хәлдә лә, йылы һүҙ ҡушҡандаймын, юғиһә ҡайҙан хәтеремдә ҡалһын? Нисек кенә булһа ла, уның һәр хәрәкәте, атлап йөрөүе, ым-ишараһы таныш, башын ҡырын һала биреп, бит соҡорҙарын уймаҡландырып, ирендәрен ҡымтып эш менән булышыуы танһыҡ, ҡәҙерле. Әйтерһең дә, мин уны бына ошо фиғел-ҡиәфәтендә күреп өйрәнгәнмен, ғүмерем буйы беләм, һәм ары ла ошо аралашыу оҙаҡ йылдар дауам итер төҫлө.\n– Ул тиклем итеп ҡарамағыҙ… оялам. – Ҡыҙ, ҡылтайғандай, һыртын ҡуйҙы.\n– Мин бит һеҙҙе ҡайҙалыр күргән һымаҡмын.\n– Күрҙегеҙ шул. һеҙ бит Айҙар ағай менән бер курста уҡынығыҙ, бер ятаҡта инегеҙ. Ә мин икенсе факультетта уҡыным, күрше ятаҡта йәшәнем. һеҙҙе алыҫтан ғына күҙләһәм дә, юлдарыбыҙ киҫешмәне. Мин бер трамвайға инһәм, һеҙ икенсеһенә тығылдығыҙ, театрҙа партерҙан урын алһағыҙ, мин – балкондан… Гел шулай…\n– Бәхет тигәнең йәнәшә йөрөй шул, беҙ уны һиҙмәйбеҙ һәм күрмәйбеҙ генә. Шунда эргәмә килһәң, йә яңылыш ҡына юлымды ҡыйып һүҙ ҡушһаңсы, алдарыңа теҙләнеп ҡолоңа әүерелер инем!\n– Нисек улай итергә, мин бит ҡатын-ҡыҙ затынан, беҙҙең булмышыбыҙ – өмөтләнеү һәм көтөү. Әгәр башлап яныңа һыйынһам, һүҙ ҡушһам, ҡәҙерем булыр инеме икән? Тағы үҙең минән аша, алыҫыраҡҡа һәм бейегерәккә ҡарарға теләгәнһеңдер, бәлки. Шулай бит ул, ҡыҙ-ҡырҡын аҡ атҡа атланған принцтың килерен көтә, ә егет-елән, принцессаны тап итмәҫменме, тип ымһына. Ике йыл уҡығандан һуң һеҙ ҡайҙалыр юғалдығыҙ, осраҡлы ғына булһа ла осрамай башланығыҙ. Нисектер яманһыулап, күңелһеҙләнеп тә йөрөнөм. Ҡояш та үҙ мәлендә ҡалҡырға, офоҡ та кис еткәс ялҡындай төҫтә балҡырға тейеш. Ҡапыл ғына, көтмәгәндә иҫеп һиңә ҡағылып үткән ел дә ниндәйҙер тылсымға, мәғәнәгә эйә. Ана шул айырым күренештәрҙең береһе етмәгән хәлдә лә көнөбөҙ, йәшәүебеҙ йәмһеҙләнә һәм бөләңгертләнә. Төнгө Йыһанды йондоҙҙарһыҙ, Ҡош юлыһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай, шуның ише…\nҠабаланмай ғына тәғәмләнеп алдыҡ. Рәшиҙә табынды йыйыштырып, өҫтәл артынан урын алды, ҡулындағы сәғәтенә күҙ атты:\n– Бер килеп урарға тейештәрҙер бит, Сәмиғә еңгәләр оҙаҡланы нишләптер. – Был юлы хафаланмай, үрһәләнмәй генә әйтте.\n– Еңгәң, кәләш ҡуштым, тип тынысланып, етенсе төшөн күрәлер әле.\n– Фәниә барыбер оҙаҡ көттөрмәҫ, ошоға саҡлы, моғайын да, йыйылған урындың араһында йәшеренеп ятмайҙыр, өйҙәренә лә ҡайтмағандыр. Ғорур ҡыҙ ул, шаяртам тип ымһынды, алданды, әммә түбәнһенеп беҙҙең арттан йүгерә һалып килеп етмәне.\n– Нимә эшләйбеҙ инде?\n– һөйләшеп ултырып торайыҡ, булмаһа.\nШул ҡыҫҡа ғына арала мин уның университетты тамамлап, күрше ауылда уҡытып йөрөүен белдем. Йәшереп тормай, ҡыҙыҡһыныуҙары, уҡыған китаптары, киләсәккә уй-хыялдары хаҡында һөйләне. Уның менән бергә булыуы иҫ киткес рәхәт ине миңә. Тәнемдә һәм йәнемдә күтәренкелек һәм еңеллек тойҙом, эстән генә: «Алйот, ни эшләп Өфөлә саҡта тик бер төрлө һандағы трамвайҙа йөрөгәнмендер, икенсеһенә инһәм, моғайын да, Рәшиҙәне осратыр инем бит…» – тип үҙемде әрләйем.\nУйымдағын һүҙ араһында уйынлы-ысынлы ярҙым да һалдым:\n– Рәшиҙә, әлегә һуң түгел, әллә тим, миңә кейәүгә сыға ла ҡуяһыңмы?\nКүҙҙәрем көлһә лә, етдиләнеп әйттем. Быны Рәшиҙә лә һиҙҙе, шуға ла күңелендәге уй осмотон аңғартты бер аҙ:\n– Теге саҡ юлдарыбыҙ киҫешһә, икенсерәк тә булыр ине, бәлки… – Хистәрен йәшерер өсөндөр ҡапыл тоҡанып, асыуланып китте. – Бата уҡылғас, һеҙ хәҙер ир менән ҡатын инде. Икенсенән, Фәниә минең яҡын әхирәтем, уны, яҡындарын тотош ауыл алдында оятҡа ҡалдырайыммы? Бындай хәл ауыл халҡы өсөн оят ҡына түгел, мәсхәрә!\nШул мәл ҡаты ғына итеп ишек шаҡынылар. Тыш яҡтан бикле икәнлекте белә тороп, кемеһе шулай ҡыланалыр? Ишек йоҙағы шауҙырлап асылды. Тупһа ауыҙында өтә баҫып килеп ингән Фәниә пәйҙә булды, арт яҡтан эскә аптыраулы ҡарашлы еңгә баш тыҡты. Фәниәнең йөҙө боҙолоп үҙгәреп киткән, ҡулындағы яратҡан уйынсығы тартып алынған бала тиерһең, бына-бына түгелеп илап ебәрер хәлдә. Ул ҡоро ғына итеп Рәшиҙәгә бойорҙо:\n– Әйҙә, күрше бүлмәгә, кейемдәребеҙҙе алмашабыҙ!\nИртәгәһен күрше-тирә, ҡунаҡтар, йәштәр беҙҙе оҙатырға йыйылды. Фәниәгә машинаға ултырырға булышҡан ыңғайы йәшерен генә һирпелеп йыйылғандар араһынан Рәшиҙәне эҙләп таптым. Бер яҡ ситкә баҫҡан, йөҙө бойоҡ, моңһоу, болоҡһоу. Ул юлға сығып баҫып, машина күҙҙән юғалғансы ҡулын болғап оҙатып ҡалды. Рәшиҙә шул мәлдә әсе елдәр йолҡҡолаған яңғыҙ ҡайынға оҡшап ҡалғайны. Бына ул бәләкәйләнгәндән-бәләкәйә барып, көҙгө бушлыҡта ирене, юҡҡа сыҡты… Шаярыуға тартым был ваҡиға хәтеремдә оҙаҡ ваҡытҡа уйылып ҡалды. Уйылыу ғына түгел, бик йыш татлы мөғжизә, ҡабатланмаҫ матурлыҡ сүрәтендә төштәремә инде. Был донъяға һәр әҙәм балаһы үҙ яртыһы өсөн тыуыуына, һәм шул ике яртының ҡасан да булһа осрашыуҙарына, хатта осраҡлы ғына булһа ла тормош һуҡмағында тап килешеүенә, шул саҡта береһе икенсеһен таныуына тағы ла бер тапҡыр инандым. Ә ҡауышыу, йәиһә аймылышып, аҙашып йөрөү – яҙмыш хөкөмөндә. Әгәр һәр ярты үҙ өлөшөн табып, бер бөтөнгә әүерелә барһа, был донъяла һағыныу менән һағыш та булмаҫ, мөхәббәт йырҙары, шиғырҙары ла яҙылмаҫ, үлемһеҙ көйҙәр, илаһи картиналар ҙа ижад ителмәҫ ине, моғайын. Ә Фәниәне мин эҙләп тапманым, ул тормошома үҙе килеп инде. Хәйер, көнитмешемә тамсы ла зарланмайым, шәп ҡатын ул: хәстәрлекле, эшһөйәр, ыҫпай. Донъябыҙҙы ялт иттереп тота. Йәшәүебеҙҙең йәме һәм ҡото ул!\n– Ә улыңды әйтәм, Уйылдан, бәхетен яҙа ебәрмәгән, тапҡан бит, һинең хатаңды ҡабатлап, ҡауыштырмай торған һуҡмаҡтан да йөрөмәгән, ят һанлы трамвайға ла ултырмаған.\n– Малай ҙа, буласаҡ килен дә Мәскәүҙә уҡыны. Шул мегаполиста бер-береһен эҙләп тапһындарсы әле. Яҙмыш ҡушыуы, Ер шарын әйләндергән, күсәрендә тотоп торған мөхәббәт ҡөҙрәтелер был! Йә, ярай, оҙаҡ ирәүәнләп ташланды, кискеһен кәләш әйттереү табынына ҡатынығыҙ менән рәхим итегеҙ. Көтәбеҙ! Ҡунағым урынынан торҙо.\nБарҙыҡ саҡырылған ергә. Ҡоҙа булаһы кешеләр ҡыуанып, әйҙүкләп ҡаршы алды, Уйылдан ололап эргәһенә ултыртты. Ауылға ҡайтып йөрөгәс, Иғдәүләтовтарҙың ғаиләһен йыш күреп йөрөйөм, хәл-тороштарын, көнитмештәрен беләм. һиҙҙермәй генә ҡаш аҫтынан Уйылдан менән Рәшиҙәгә ҡарап алдым. Уйылданда эске балҡыш, күңел йәме, йән ҡәнәғәтлеге төҫмөрләнә, Рәшиҙә лә әллә күпмегә йәшәреп киткәндәй, йәш ҡыҙҙар ише тилбер, өҙә баҫып йүгергеләп йөрөй. һәм улар йыш, бик йыш итеп өҫтәл артында ултырған мыҡты кәүҙәле егет менән һомғол буйлы ҡыҙға һөйөү тулы, наҙлы ҡараштары менән ҡарап-ҡарап ала…\n* Лаулый – туҙғаҡ, ялбыр сәсле.\n(Аҙағы. Башы 3, 4-се һандарҙа).


Өфө моторҙар эшләү берекмәһе хеҙмәткәрҙәрен ҡала янында яңы торлаҡ көтә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһе хеҙмәткәрҙәрен ҡала янында яңы торлаҡ көтә\n16:12, 13 сентября 2011 Иҡтисад\nМаксимовкалағы «Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең коттедж ҡасабаһында торлаҡтың тәүге сираты йыл аҙағына тиклем сафҡа индереләсәк. Завод халҡын секцияларҙан торған аҙ ҡатлы биш йорттағы 156 фатир көтә, тип хәбәр иттеләр предприятиеның корпоратив коммуникациялар идаралығында.\nӘле ике йортта эске һәм тышҡы биҙәү эштәре алып барыла, өсөнсө йорттоң каркасы эшләнгән, йәнә ике бина төҙөлә. Дөйөм торлаҡ майҙаны 9144 квадрат метр тәшкил итәсәк. Фатирҙар, биҙәү эштәре тамамланып, ҡаланың һыу, электр уты, канализация һәм газ селтәрҙәренә тоташтырылғандан һуң файҙаланыуға тапшырыласаҡ.\nПланлаштырылыуынса, икенсе торлаҡ кварталы ла ағымдағы йылдың октябрендә төҙөлә башлап, 2012 йылда тамамланырға тейеш.\nАңлатып китәйек, ҡасабанан ҡалаға тиклемге юл биш минут ваҡытты ала. Әлеге ваҡытта был ошондай күләмдәге эконом-класлы берҙән-бер ҡасаба. Төҙөлөш концепцияһы үҫешкән социаль һәм коммерция инфраструктураһын һәм берҙәм архитектура стилен күҙ уңында тота. Буласаҡ фатир хужалары торлаҡ төрөн генә түгел, йорт проектын да һайлай ала.\nПроект ӨМЭПБ хеҙмәткәрҙәрен торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса социаль программа сиктәрендә ғәмәлгә ашырыла.\nТеги: төҙөлөш, торлаҡ, социаль программалар


Өфө дәүләт сәнғәт академияһы республикабыҙ өсөн сағыу йондоҙҙар әҙерләүсе юғары уҡыу йорто.\nӘлбиттә, академия статусын ул күптән түгел, ә 2003 йыл у рталарында ғына, алды. Әлеге ваҡытта Академияны үҫтереү һәм камиллаштырыу эшен Фәндәр Академияһының мөхбир - ағзаһы, пр офессор, филология фәндәре докторы Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов ал ып бара. Әлбиттә, тип иҫәпләй Ишмөхәмәт Ғәләүетдин улы, Пре зидентыбыҙ Мортаза Рәхимов һәс РФ Президенты Владимир Путинд ың иғтибары булмай тороп, бындай уңышҡа өлгәшә алмаҫ инек. Р еспубликабыҙ Президенты 2000 йылда институттың матди -техник\nбазаһын нығытыу тураһында Указ сығарғас, бөтә уҡыу корпуста рында ла капиталь ремонт эшләнде, йыһаз алынды, яңы ҡорамалд ар һатып алыу мөмкинселеге тыуҙы. Үҙебеҙҙең нәшер итеү үҙәг е булдырылды, унда бөтә уҡытыу һәм фәнни әҙәбиәт баҫтырыла. Быларҙың барыһынан да сығып, шуны әйтергә була - мәҙәниәт я ңы үрҙәргә үрләй.\n- Ниндәй яңы конкурстар үткәрергә уйлайһығыҙ\n- Заһир Исмәғилев исемендәге Бөтә Рәсәй конкурсы уҙғарырға\nйыйынабыҙ. Күҙаллауҙар буйынса, ул ике - өс йылға бер тапҡ ыр үткәреләсәк. Беҙҙең студенттар төрөл конкурстарҙа ихлас ҡ атнаша һәм байтаҡ халыҡ-ара, Рәсәй бәйгеләрендә еңеүсе булал ар. Әлбиттә, халыҡ-ара конкурстарҙа теләгәнсә йыш ҡатнаша ал а алмайбыҙ, әлеге лә баяғы финанс мәсьәләһе. Бағымсылар бөтө нләй юҡ түгел, әммә улар бик аҙ. - Киләһе аҙнала беҙгә Рәсәй президентын һайлау бурысы тора. - Рәсәй ул күпмилләтле халыҡ, мин хатта уны төрлө сәкәләрҙән\nгөлләмә менән сағыштырыр инем. Сәскәләрҙең һулымауын телә һәң, уларҙың һәр береһенә етерлек дым һәм иғтибар кәрәк бит.\nМин Президентҡа бына ошо хаҡта онотмаҫҡа теләр инем.


Рәсәйҙә тәүге сайыр музейы асылды — Викидәреслек\nРәсәйҙә тәүге сайыр музейы асылды\nБәләкәй Ҡыпсаҡтың, халыҡ телендә әйткәнсә, Кордондың оло йөрәкле ир-уҙаманы, үҙ еренең патриоты, гәзит уҡыусыларыбыҙға үҙенең ҡыҙыҡлы һәм фәһемле мәҡәләләре аша таныш автор Фәрзәт Ҡаһарманов һәм райондаштарыбыҙ тырышлығы менән кесаҙна көн Бәләкәй Ҡыпсаҡта Башҡортостанда ғына түгел, тотош Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып сайыр музейы асылды. Ауылдың мәҡтәбенә икенсе яҡтан ишек уйып, файҙланылмаған бер бүлмәнән бына тигән музей хасил иткән Фәрзәт Мөхәмәтйән улы. '''2020 йыл, 24 ноябрь, шишәмбе, № 94 (10438)\nБәләкәй Ҡыпсаҡ ауылының тарихыҮҙгәртергә\n- Һеҙ бөгөн райондағы иң йәш ауылдарының береһенә аяҡ баҫтығыҙ. 50-се йылдарҙа эшселәр ҡасабаһы булып төҙөлә башлаған Кордон-Бәләкәй икенсе яҡтан ишек уйып,Ҡыпсаҡ ауылының үҙ тарихы бар. Мәктәп был ауылда үткән быуаттың 59-сы йылында асыла һәм 7 йыллыҡ итеп үҙгәртеүгә бина төҙөлә.\nӘлеге бина 1997 йылда мәктәп-балалар баҡсаһы өсөн эшләнә һәм бөгөнгәсә ауылдың күркәм белем һәм мәҙәниәт усағы булып тора.\n70-се йылдар башында мәктәпкә эшкә килгән Белорет районының Һаралы ауылының ҡыҙы Мәрйәм Ҡаһарманова тураһында республикала белмәгән кеше һирәктер. Үҙенән яҡты хәтирәләр һәм эҙ ҡалдырған уҡытыусыға бағышлап сығарылған “Мәрйәмем минең” йыры күптән ауыл гимнына әйләнде, - тине сараны алып барыусы Шәфҡәт Ғәлекәев.\nҠыпсаҡ һандуғасы Сәлимә Ғәрифуллина башҡарыуында “Мәрйәмем минең” йыры бөтәһенә таныш булһа ла, ысын тарихына ҡушылғас, тағы ла тәьҫирлерәк булып яңғыраны.\nМузей асыу тантанаһына килгән район хакимиәте башлығы Ғәзиз Манапов: - “Мәрйәмем минең” йыры Ҡыпсаҡ тарафтарында тыуғанын белһәм дә, нәҡ Бәләкәй Ҡыпсаҡҡа бәйле тарихын тәүгә ишетеүем. Ысынлап та, бәләкәй ауылдарҙа халҡыбыҙҙың рухы, теле, бай фольклоры һаҡлана. Бөгөн асыласаҡ музей бер быуын райондаштарыбыҙҙың йәшәү рәүешен күҙ алдына баҫтырасаҡ, хәтирәләрҙе һаҡлауға, киләсәк быуынды тәрбиәләүгә булышлыҡ итәсәк.\nФәрзәт ағайҙың был эше туризм үҫешенә лә йоғонто яһаясаҡ , халҡыбыҙҙың үткәненә иғтибарлы, ихтирамлы булырға өйрәтеп торасаҡ. Ул ошо эшкә тотондо, Рәсәй Президенты грантын (488 мең һум, шуға Әбделмәмбәт мәктәбе 50 мең һум ҡушты) алыуға иреште, башҡаларға өлгө булырлыҡ ҙур эште атҡарып сыҡты.\nКиләсәктә музей яңынан-яңы экспонаттар, тарих, хәтирәләр менән тулыланһын, яңы һулыш алһын, - тине һәм музей асыуға ҙур өлөш индергән Фәрзәт Ҡаһармановҡа, мәктәп етәксеһе Гүзәл Насироваға, Йәнгүзәл Ҡаһармановаға, документ эштәрен тейешле кимәлгә еткергән Зәлиә Ҡунафинаға район хакимиәтенең Маҡтау ҡағыҙҙарын тапшырҙы.\nСайыр музейы тураһындаҮҙгәртергә\n- Музей бик үҙенсәлекле. Сайыр эшенә ҡағылған бөтә процесс күрһәтелгән, сайыр һыҙыуҙа ҡулланылған бөтә эш ҡорамалдары экспонат булараҡ кәштәләрҙән урын алған.\nАуыл һәм мәктәп тарихы ентекле өйрәнелгән, ә сайырсылыҡ һәм сайырсылар тураһындағы мәғлүмәттәр 2000–се йылдар башында өйрәнелә башлана һәм күмәк көс ярҙамында 2008 йылда Әбделмәмбәт мәктәбе директоры М. Ҡасимова инициативаһы менән Бәләкәй Ҡыпсаҡ ауылы мәктәбенең бер бүлмәһе сайырсылыҡ музейына үҙгәртелә.\nЛ. Мәсәғотова етәкселегендә хеҙмәткәрҙәр тарафынан косметик ремонт эшләнә. Әбделмәмбәт мәктәбе уҡытыусылары З. Муллағолова һәм М. Фәтҡуллина тарафынан сайырсылыҡ һәм сайырсылар тураһында ентекле материал туплана.\nБөгөн был материалдар тулыландырыла, исемлек төҙөлә.Был хаҡта китаптарҙа һәм яҙыла барған мәҡәләләрҙә мәғлүмәт етерлек. Һәр яҡлап күтәрмәләүе өсөн район хакимиәтенә рәхмәт. Хакимиәт башлығы үҙе грантҡа тәҡдим итте. Ниһайәт, хыял бойомға ашты, - тине Фәрзәт Мөхәмәтйән улы.\nАл таҫмалар киҫелеп, музей тупһаһын аша атлап ингәс тә, сайыр һыҙыуға кәрәкле эш ҡорамалдары менән “ҡоралланған” оҙон кәүҙәле сайырсыны күреп, тертләп китәһең. Ҡарурман юлынан үҙенең эш урынына бөтә монаятын йөкмәп юл алған сайырсы, әлбиттә, музейҙағы төп фигура.\nҺап-һары бүрәнәләрҙән буралған бәләкәй генә өй (Әбделмәмбәттән Нурғәле Һырлыбаев бураған), ишек артындағы сөйгә эленгән ҡушкөбәк (айыулы төбәктә унһыҙ булмай), витриналарҙа урын алған сайырсылыҡ инструменттары, бер яҡ мөйөштә урынлашҡан ағас мискә, һаҡтарҙың төрлөһө, тимер, кәүшик һәм кимәлле мөшкәттәр (воронка), ат арбаһына сайырлы ике тимер мискәне тейәп китеп барыусы ир-уҙаман (Ильяс Муллағолов эше), бихисап бысаҡ төрҙәре, ағас ҡабығын әрсегестәр, сайыры һыҙылған ағастар ( Фәрзәт ағай менән Ғәйнетдин Усманов урынлаштырған), бина стенаһына төшөрөлгән ҡарағай урманы, бәрхәт үлән менән мүкте хәтерләткән иҙән түшәме – барыһы ла алыҫ уҡ булмаған үткәнгә – атайолатайҙарыбыҙҙың ауыр ҙа, яуаплы ла, заманына күрә аҡсалы ла эш дәүеренә алып ҡайта.\nБайназар мәктәбе уҡытыусыһы Ильяс Муллағоловтың ҡул эштәре музейға йәм биреп кенә ҡалмай, йән дә өрә – тиккә генә сәсән барҙа телең тый, оҫта барҙа ҡулың тый, тимәгәндәр. Уның стенаға һәм түбәгә төшөргән һүрәттәре иҫ киткес!\n“Сайыр эше ныҡ ауыр ул. Сайырсы көнөнә 2 мең ағасты һыҙып үтә. Биләмәһен ете урағас, мөшкәттәр тула. Тәүҙә сайырҙы бер миҙгелдә дүрт тапҡыр йыйһалар, аҙаҡ был эш икегә ҡала.\nСайырсылар аҡсаны ла күп эшләне. Уларҙың тәьмин ителеше лә һәйбәт булды – консерваларҙағы быҡтырылған ит ,ҡуйыртылған һөттәр кемдәргә эләкте? Әлбиттә, сайырсыларға!\nПлан 3 тонна 800 кг итеп бирелһә, шуны 10 тонна итеп үтәүселәр булды.\nСайырсылар урманға яҙ китһә, көҙ сентябрҙә генә ҡайтты. Бер ағасты унар йыллап һыҙҙылар. Айыу менән бәйле тарихтар ҙа иҫ киткес инде”, - тип бик мауыҡтырғыс хикәйәттәр бәйән итте музей хужаһы.\nӘйткәндәй, Бәләкәй Ҡыпсаҡ ауылының тарихы” һәм “Сайырсылар” тигән китап яҙып , Белорет типографияһында баҫтырып, шуларҙы ла музей кәштәһенә һалған ул.\nЭйе, уникаль музей үҙ ишектәрен асты Бәләкәй Ҡыпсаҡта, сөнки унда Фәрзәт Ҡаһарманов кеүек кешеләр – үҙендә ҡабынған ижад осҡонон башҡаларға ялҡын итеп күсереп, аҙаҡ эш һөҙөмтәләре менән көллө әҙәмдең күңелен йылытыусылар йәшәй.А. ҒАРИФУЛЛИНА.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Рәсәйҙә_тәүге_сайыр_музейы_асылды&oldid=23787»\nПоследний раз редактировалась 2 декабрь 2020 в 18:08\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:08 2 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Визитка на конкурс "Сылукай"\nВИЗИТКА на конкурс “Һылыуҡай”\nИшетәһегеҙме, был Бүә йылғаһы шишмәләренең сылтырауы,\nИшетәһегеҙме, был Таштау урманы ҡоштарының һайрауы,\nИшетәһегеҙме, был Ҡарман мәктәбе ҡыңғырауының сыңлауы.\nБыларҙың барыһын да мин, Ҡарман мәктәбенең 7 класс уҡыусыһы Хәлфәтуллина Алияна, алып килдем.\nСәңгелдәктәй тыуған төбәгемдә\nТыуып үҫкән мин бер ҡыҙ бала.\nХалҡым моңо ата-әсәйемдең\nБишек йырҙарынан башлап юл ала.\nТирә-яҡтың гүзәллеген тойоп,\nҺөйөп үҫтем тыуған еремде.\nҺәр сәскәһен, йән эйәһен ерҙең\nЯҡын итте минең күңелем.\nТәпәй киткән саҡтарымдан алып\nБөгөнгәсә тормош юлымды\nҺеҙҙең алға асып һалып ҡуям,\nМинең атай яңы йорттар һала,\nУҡытыусы - минең әсәйем.\nМин дә улар кеүек был донъяла\nТормош матурларға теләйем.\nТәрбиәсе апайҙарым миңә\nМатурлығын ерҙең күрһәтте.\nТелде яратырға өйрәтте.\nКласташтарым һәм дуҫтарым менән\nҮрмәләйбеҙ фәндәр тауына.\nТормоштан йәм, уҡыуҙан тәм табып,\nҠәнәғәтлек ҡылып барына.\nБына хәҙер һеҙҙең алда торам,\nЯңауылдың ғәзиз бер ҡыҙы.\nКонкурстағы башҡа ҡыҙҙар кеүек,\nИлкәйемдең төньяҡ йондоҙо.\nМоңло ғына түгел ҡурай,\nМатур ҙа ул, тәмле лә.\nТатып ҡарағыҙ ҡурайҙы,\nЯңы быуын башҡорто беҙ,\nМинең бөгөнгө кейемем\nАп-аҡ сафлыҡ төҫөндә,\nТуған халҡым тамғаларын\nҮҙем ҡуйҙым кейемгә.\nМатурыраҡ булһа ла.\nҮҙ ҡулыңдан эшләнгәндәр\nКүлдәгемә ҡояш нуры,\nКүҙем нуры сағылған,\nЫнйы-ынйы сулпы булып,\nХалҡым моңо тағылған.\nСыңрап оса һиҙгер торналар,\nИҫкәртәләр дошман килеүен.\nБаҡорт халҡы изге яуға сыға,\nАлып ҡулға уғын, һөңгөһөн.\nЯугир халҡым минең, һәр балаңда\nБатырҙарса үткән яҙмышың.\nМиндә лә һинең ҡаның аға,\nБашҡорт булыу - минең булмышым.\nНомер материала: ДВ-408773