Организм — Башҡорт Википедияһы\nЭсәк таяҡсалары күҙәнәктәре, прокариот микроорганизмдарына ҡарай\nОргани́зм (лат. organizo — ойошторам, тәртипкә килтерәм; лат. organismus — һүҙенән; бор. грек. ὄργανον — ҡорал) — үҙ-аллы тереклек итеүгә һәләтле йән эйәһе, айырым зат.\nБыл бәшмәктәр хужа организмға ҡарата паразит организм булып торалар\nЙәнле, йәки тере организм, йәнһеҙ тәбиғәт объеттарынан айырмалы рәүештә, үҙ-аллы эске көйләнешкә һәләтле система, бер бөтөн булып тора.\nЕрҙәге бар тереклек ошо организм, йәки айырым тере зат формаһында (фиғылында) йәшәй. Башҡа төрлө йәшәү формаһы юҡ. Организм — тереклектең элементар берәмеге.\nЛаборатор шарттарҙа айырым күҙәнәктәрҙе йәки ағзаны үрсетеп, үҫтереп була. Әммә тормошта тик организм ғына ниндәйҙер башланғыстан:зиготанан, орлоҡтан, споранан үҫешә һәм индивидуаль үҫеш ( онтогенез) процесына һәләтле. Һәр организм үҙ үҫеш программаһына — генотипҡа эйә. Ул мөхит менән туҡтауһыҙ үҙ-ара бәйләнештә йәшәй. Мөхит шарттарына ҡарата тейешле (адекват) яуап реакцияһы бирергә һәләтле берәмек. Һәр организм ниндәйҙер бер биологик төрҙөң вәкиле булып тора.\nФәнни классификация буйынса биологияла «организм» һүҙе «Ерҙәге тереклек» һүҙенә синоним булып тора.\n«Организм» термины боронғо грек һүҙенән барлыҡҡа килгән һәм орган, ҡорал, хеҙмәтләндереү тигәнде аңлата.\nОрганизмдарҙы күҙәнәктәренең төҙөлөш кимәле буйынса прокариот(ядроһыҙҙар) һәм эукариоттарға (ядролылар) бүләләр.\nПрокариоттар ике айырым төркөмдән тора ( Бактерия һәм Архей ).\nЭукариот организмдар мембрана-тышса менән солғап алынған ядронан һәм органеллаларҙан, атап үткәндә эске бактерияларҙан килеп сыҡҡан митохондриялар һәм пластидтарҙан тора. Бәшмәктәр, хайуандар һәм үҫемлектәр эукариоттар булып торалар..\n1 Атаманың мәғәнәһе\n3 Организм терминологияһы\n4 Химик составы\n8 Ғүмер оҙонлоғо\nАтаманың мәғәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКиң мәғәнәлә, организм атамаһын «тотороҡло һәм тереклек күрһәткән молекулалар берләшмәһе» кеүек билдәләү мөмкин. Әммә, ҡайһы билдәләмәләр буйынса вирустар һәм теоретик мөмкин булған органик булмаған антропоген тереклек формалары "организм" атамаһына инмәй. Вирустарҙың үрсеүе хужа-күҙәнәктең биохимик механизмына бәйле.\nChambers Online Reference ошондай киң билдәләмә бирә: «Организм — үҫеү һәм үрсеү һәләтенә эйә булған теләһә-ниндәй тере структура, мәҫәлән үҫемлектәр, хайуандар, бәшмәктәр йәки бактериялар».\nКүп күҙәнәклеләр тураһында һүҙ йөрөткәндә, «организм» атамаһы ғәҙәти рәүештә иерархияға буйһонған системаларҙан (мәҫәлән, ҡан йөрөш, аш һеңдереү йәки репродуктив системаларынан) торған бер бөтөн структураны белдерә; был структура ағзаларҙан (органдарҙан) тора; ағзалар (органдар), үҙ сиратында, туҡымаларҙан тора, туҡымалар иһә күҙәнәктәрҙән тора.\nСуперорганизм тип күп кешеләрҙән торған, бергә эшләүсе, берҙәм функциональ, социаль берәмек организм атала.\nВирустар күбеһенсә организм тип иҫәпләнмәй, сөнки улар үҙҙәре айырым йәшәү, үҙаллы үрсеү йәки матдәләр алмаштырыу һәләтенә эйә түгел. Был ҡапма-ҡаршылыҡ проблема булып тора, сөнки ҡайһы бер организмдар ҙа айырым йәшәй алмайҙар. Вирустар бер нисә ферменттан һәм молекуланан тороп, тере организмға хас булһа ла, үҙҙәрен формалаштырған органик берләшмәләрҙе синтезлай алмайҙар, үҙ метаболизмдары юҡ.\nШуға ла улар үҙаллы үрсей алмайҙар. Тик хужа-күҙәнәк арҡаһында пассив барлыҡҡа килә алалар. Был яҡтан улар тере булмаған материяға оҡшаштар. Вирустарҙың айырым рәүештә метаболизмы булмаһа ла, уларҙың үҙҙәренең нәҫел программалары (геном) бар.\nОрганизм терминологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЕр йөҙөндә тереклек иткән барлыҡ организмдар таксономия тигән фән тарафынан классификациялана. Бөтә организмдар төрлө таксондарға йәки филогенетик тармаҡтарға бүленә.\nТаксондарҙың һәр береһе билдәле бер организмдар төркөмөн берләштерә. Иң бәләкәй (элементар) төркөм — төр.\nТаксондарҙың иерархик тәртип схемаһы (рангылары) :\nОрганизмдар үҙҙәренең барлыҡҡа килеүе менән, матдәләр алмашыуы, һәм ҡалған күп химик күренештәргә, иң мөһиме, ҙур органик молекулаларға бурыслы. Организмдағы ҡатмарлы химик берләшмәләр системаһы, тирә-яҡ мөхит менән аралашыу арҡаһында төрлө ролдар уйнайҙар.\nОрганизмдар —. ярым-асыҡ химик системалар. Айырым берәмектәр булып торһалар ҙа, улар үҙҙәрен уратып алған мөхиткә ҡарата ябыҡ түгелдәр. Үҙ тереклеген тәьмин итеү операцияларан башҡарыу өсөн, улар бер туҡтауһыҙ тирә-яҡ мөхиттән энергия алалар һәм бүлеп сығаралар.\nАвтотрофтар органик берләшмәләр рәүешендә энергия туплау (аккумуляция) өсөн ҡояш яҡтыһын йәки органик булмаған берләшмәләрҙең химик энергияһын ҡулланалар.\nГетеротрофтар — энергияны тирә-яҡ мөхиттән әҙер органик берләшмәләр аша алалар.\nБыл берләшмәләрҙәге иң мөһим элемент — углерод (күмер). Был элементтың физик уҙенсәлектәре: башҡа бәләкәй атомдар менән оҡшашлығы, ҙур булмауы, атомдары үҙ-ара бәйләнеш яһай алыуы, бер-береһе менән бәйләнеп оҙон сынйыр төҙөй алыуы, сынйыры бер һыҙаттан да булыуы, тармаҡлана ла алыуы углеродты органик тереклекте нигеҙләүсе идеаль элемент итә. Углерод өс атомдан торған бәләкәй генә берләшмәләр (углекислый газ кеүек), шулай уҡ, оҙон сынйырҙарҙан торған күп миллилонлы молекулалар ҙа яһай.\nУл күп миллионлы атомдарҙан торған сынйыр мәғлүмәт һаҡлай ала (нуклеин кислоталоры), бөтә күҙәнәктәрҙе бергә тотоу һәм мәғлүмәт тапшырыу (аҡһым тураһында) сифатына эйә.\nМакромолекулалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОрганизмды барлыҡҡа килтереүсе берләшмәләрҙе макромолекулаларға һәм, бәләкәсерәк молекуларға бүлеп була. Макромолекуланың дүрт төрө бар: нуклеин кислоталары, аҡһымдар, углеводтар һәм липидтар (майҙар).\nНуклеин кислоталарында (башлыса дезоксирибонуклиен кислотаһы, йәки ДНК) нуклеотидтар эҙмә-эҙлелегендә генетик мәғлүмәт һаҡлана.\nДүрт тип нуклеотидтың (аденин, цитозин, гуанин һәм тимин) билдәле эҙмә-әҙлелеге организмдың үҙенсәлектәре тураһында мәғлүмәт йөрөтә (генетик код).\nЭҙмә-эҙлелек гендарға бүленә. Мәғлүмәт өс нуклеотид (триплет) эҙмә-эҙлелеге ярҙамында кодлана:өс нуклеотид эҙмә-эҙлеге (триплет) бер аминокислота тураһында код һаҡлай.\nШулай итеп, генда ДНК эҙмә-эҙлелеге аҡһым кодын һаҡлай, ә аҡһымдар үҙҙәре аминокислота ҡалдыҡтарынан тора.\nАҡһымдар организмда үҙенсәлекле бер функция үтәйҙәр.\nАҡһымдар функциялары буйынса түбәндәге эштәрҙе башҡаралар:\nФерменттар, йәғни катализаторҙар. Организмдағы барған матдәләр алмашыныу реакцияларын ферменттар менән катализлау.Күҙәнәктәге һәр химик реакция тип әйтерлек үҙенә генә хас фермент менән катализлана. Күҙәнәктә барған төрлө реакцияларҙың һаны бер нисә меңгә етә. Шуға ярашлы күҙәнәктә лә бер нисә мең төрлө фермент барлығы билдәле.\nСтруктур аҡһымдар (төҙөлөш), тубулин, йәки коллаген кеүек. Күҙәнәк мембранаһы һәм күҙәнәк органоидтары аҡһымдарҙан тора. Юғары төҙөлөшлө хайуандарҙа ҡан тамырҙары стенкалары, тарамыштар, кимерсәктәр һәм башҡа структуралар нигеҙҙә, аҡһымдарҙан тора.\nРегулирлау функцияһы(организм функцияларын регулирлаусы аҡһым тәбиғәтле гормондар аша)\nСигнал функцияһы. Күҙәнәктең тышҡы йөҙө мембранаһына тышҡы мөхит факторҙары тәьҫиренә яуап итеп үҙенең өсөнсөл структураһын үҙгәртеүгә һәләтле аҡһымдарҙың молекулалары теҙелгән. Тышҡы мөхиттән сигналдарҙы ҡабул итеү һәм күҙәнәккә командалар тапшырыу ошо юл менән бара(гормон һәм рецепторҙары аша).\nАҡһымдарҙың һаҡлау функцияһы. Сит аҡһымдарҙың һәм күҙәнәктәрҙең организмға килеп эләгеүе була, шунда уҡ был ят күҙәнәктәрҙе үҙенә бәйләүсе һәм зарарһыҙландырыусы айырым аҡһымдар эшләнеп сыға башлай (улар үҙҙәре эсенә иммун системаһындағы антителарҙы ала).\nСтруктура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОрганизмдар күҙәнәк тип аталған төҙөлөш һәм тереклек берәмектәренән тора. Бер күҙәнәктән (бер күҙәнәклеләр) йәки күп күҙәнәктәрҙән торалар (күп күҙәнәклеләр).\nКүп күҙәнәклеләрҙең күҙәнәктәре махсуслашҡан була. Йәғни, организм функцияларының бер өлөшөн генә үтәйҙәр. Түбән төҙөлөшлө организмдарҙа билдәле бер функцияны айырым бер күҙәнәк кенә башҡара (мәҫәлән, саҡҡыс күҙәнәктәр). Төҙөлөшө юғарыраҡ булғандарҙа махсуслашҡан күҙәнәктәр туҡымаларға берләшә (мәҫәлән, эпителиаль туҡыма, тоташтырғыс туҡыма, механик туҡыма)\nХайуандарҙа махсуслашҡан күҙәнәктәр дүрт төрлө туҡыма төҙөй: эпителий, нервы туҡымаһы, мускул туҡымаһы һәм тоташтырғыс туҡыма.\nБер-нисә төрлө туҡыма ағза барлыҡҡа килтереп (орган) берләшә.\nҺәр ағзаның организмда үҙ урыны, формаһы, ҙурлығы була. Бер һәм бер нисә функция үтәй. Уны барлыҡҡа килтереүҙә бер йәки бер нисә туҡыма ҡатнаша. Шул туҡымаларҙың береһе өҫтөнлөк итә һәм ағзаның төп функцияһын билдәләй.\nМәҫәлән, йөрәкте төҙөүҙә эпителиаль, тоташтырғыс, нервы һәм мускул туҡымаһы ҡатнаша. Ләкин мускул туҡымаһы(арҡыры һыҙатлы йөрәк мускулатураһы) өҫтөнлөк итә. Йөрәк билдәле бер йышлыҡта ҡыҫҡарып, ҡанды тамырҙар буйлап ҡыуа, насос функцияһын үтәй.\nАғза организмдың функциональ берәмеге. Һәр ағза башҡаларынан айырымланған, ләкин бөтәһе бергә берләшеп бер бөтөнде тәшкил итә.\nХайуан организмында ағзалар башҡарған эштәре буйынса бер төркөмгә — ағзалар системаһына берләшә.\nКүҙәнәктәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nПрокариот күҙәнәк һүрәте\n1839 Шлейден һәм Шванндың (Schleiden and Schwann) күҙәнәк тәғлимәтенә күҙ һалғанда, унда ошондай мәғлүмәттәр бар, «бөтә организмдар ҙа бер йәки бер-нисә күҙәнәктән торалар; бөтә күҙәнәктәр әлеге ваҡытта булған күҙәнәктәрҙән барлыҡҡа киләләр; организмға йәшәргә кәрәк булған бөтә фукнциялар күҙәнәк эсендә үтәлә; һәм күҙәнәктәр яңы нәҫел ҡалдыра торған мәғлүмәтте күҙәнәк эсендә һаҡлай».\nИке төркөм күҙәнәктәр бар: эукариоттар һәм прокариоттар. Прокариоттар (йәғи ядроһыҙҙар), күбеһенсә, яңғыҙ бер күҙәнәкле булып көн күрәләр, ә эукариоттар (ядролылар), күбеһенсә күп күҙәнәкле оргаизмдар булалар. Прокариот күҙәнәктәрҙә ядро мембранаһы булмағанлыҡтан ДНК цитоплазманан айырымланмаған.\nЭукариоттарҙа ДНК молекулалары ядро мембранаһы ярҙамында .цитоплазманан айырымланған була.\nБөтә күҙәнәктәр ҙә прокариот һәм эукариот булыуыны ҡарамаҫтан, мембрана тышсаһынан торалар. Мембрана күҙәнәктә булған эске органеллаларҙы һәм күҙәнәктең эске мөхитен тышлап тора. Тағы мембрана күҙәнәктең электрик потенциалын тота (ул хәрәкәт һәм нервы импульстарын барлыҡҡа килтерә). Мембрана эсендә тоҙло цитоплазма күҙәнәктең иң күп урынын алып тора. Бөтә күҙәнәктәргә ДНК ( нәҫеллек материалдар) һәм РНК бар. РНК аҡһымдар, ферменттар яһай торһан выҡытлыса мәғлүмәт туплай. Күҙәнәктәрҙә тағы икенсе төр биомолекулалар бар.\nБөтә күҙәнәктәр ҙә бер-нисә мөмкинлекә эйә:\nҮрсеү өсөн күҙәнәктәрҙе бүлеү (бинормаль бүленеү, миостаз йәки мейоз);\nРНК ярҙамында ДНК-нан кәрәкле гендарҙы ҡулланып ферменттар, акһымдар яһау;\nМетаболизм, шул иҫәптән, эске күҙәнәк компонентарын яһау өсөн, төҙөлөш сеймалын ҡулланыу, энергия алмашыныу, ҡалдыҡ продукттарҙан арыныу;\nКүҙәнәктең фунциялары химик энергияны ҡулланыу һәм үҙләштереү үҙенсәлектәренә бәйле;\nТышҡы һәм эске тәҫирҙәргә яуап ҡайтарыу, температура үҙгәреү, pH йәки туҡлыҡлы матдәләр үҙгәреүе кеүек.\nКүҙәнәктең эсе липид һәм аҡһымдан торған тышса менән ҡапланған.\nОрганизмдың иң ғәмәли параметры булып ғүмер (йәшәү, тереклек) тора. Ҡайһы бер организмдар ҡыҫҡа ваҡыт эсендә йәшәйҙәр — бер көндән дә кәм, ә ҡайһылары бер-нисә мең йыл йәшәйҙәр (үсемлектәр, бактериялар). Ҡартайыу ғүмер оҙонлоғона иң ҙур йоғонто яһай.\n^ a b NCBI: "The Genetic Codes", Compiled by Andrzej (Anjay) Elzanowski and Jim Ostell\n^ a b Jukes TH, Osawa S, The genetic code in mitochondria and chloroplasts., Experientia. 1990 Dec 1;46(11-12):1117-26.\n^ Gibsona, Daniel G.; Benders, Gwynedd A.; Axelroda, Kevin C.; et al. (2008). "One-step assembly in yeast of 25 overlapping DNA fragments to form a complete synthetic Mycoplasma genitalium genome". PNAS 105 (51): 20404–20409. doi:10.1073/pnas.0811011106. PMID 19073939. PMC 2600582. http://www.pnas.org/content/105/51/20404.full.pdf.\nThe Eberly College of Science: Methane Ice Worms discovered on Gulf of Mexico Sea Floor 2009 йылдың 1 июнь көнөндә архивланған. download Publication quality photos\nInteractive Syllabus for General Biology - BI 04, Saint Anselm College, Summer 2003 2003 йылдың 24 июнь көнөндә архивланған.\nSaint Anselm College: Survey of representatives of the major Kingdoms 2003 йылдың 29 июнь көнөндә архивланған. Citat: "Number of kingdoms has not been resolved...Bacteria present a problem with their diversity...Protista present a problem with their diversity...",\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Организм&oldid=1056061 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 01:11 11 август 2021 үҙгәртелгән.


23 ғинуар — Башҡорт Википедияһы\n23 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 23-сө көнө. Йыл аҙағына тиклем 342 көн ҡала (кәбисә йылында 343).\n23 ғинуар Викимилектә\nЕр: Ҡулдан яҙыу көнө.\n«Йәшел төҫ» көнө.\nАҠШ: Пирог көнө.\nРәсәй: Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының тәүтикшереү органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.\n«Мораҙым тарлауығы» тәбиғи паркы\n1918: III Бөтә Рәсәй эшсе, крәҫтиән һәм һалдат депутаттары Советтары съезы асыла.\n1927: СССР-ҙа ОСОАВИАХИМ — Оборонаға, авиация һәм химик төҙөлөшкә булышлыҡ итеү ойошмаһы эшләй башлай (хәҙер РОСТО — Рәсәй оборона спорт-техник ойошмаһы.\n1938: Башҡорт АССР-ының Архитекторҙар союзы ойошторола.\n1998: «Мораҙым тарлауығы» тәбиғи паркы ойошторола.\nШляпкин Иосиф Тимофеевич (1925—7.12.2014), педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы. III дәрәжә Дан (1945) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Көйәҙебаш ауылынан.\nКитманов Роальд Викторович (1930—5.05.2007), ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр кандидаты (1978). 1962 йылдан Октябрьский ҡалаһындағы Бөтә Союз геология разведка скважиналарын геофизик өйрәнеү ғилми тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1988—1999 йылдарҙа баш ғилми хеҙмәткәр. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1980). Сығышы менән хәҙерге Монголияның баш ҡалаһы Улан-Баторҙан.\nМөхәмәтйәров Альфред Муллағәли улы (1935), ғалим-иҡтисадсы. 1987 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2003 йылға тиклем финанс һәм иҡтисади анализ кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2005—2011 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының һәм 1992—1997 йылдарҙа Социаль-иҡтисади тикшеренеүҙәр институтының директор урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1995), иҡтисад фәндәре докторы (1984), профессор (1986). Башҡортостан Республикаһының фән эшмәкәре (1997).\nБәҙретдинов Ғүмәр Ғосман улы (1950), хеҙмәт ветераны. 1976—2004 йылдарҙа Мәсетле районы Әжекәй ауыл мәҙәниәт йорто директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995). Сығышы менән ошо ауылдан.\nЕгуткин Наум Лазаревич (1950), ғалим-физик-химик. 1972 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Органик химия институты хеҙмәткәре, 2013 йылдан — Өфөләге «Петон» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары. Химия фәндәре докторы (1994), профессор (1999). СССР-ҙың уйлап табыусыһы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nАбитаева Йәмилә Зөлҡәфил ҡыҙы (1916—12.06.1994), театр актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1936–1974 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз башҡорт театры (1968 йылдан — Сибай башҡорт драма театры) актёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969).\nСоколова Лилиана Гәрәй ҡыҙы (1931—9.08.2014), журналист. 1959—1980 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетының совет төҙөлөшө редакцияһы мөхәррире, бер үк ваҡытта Бөтә Союз радиоһының Башҡортостан буйынса үҙ хәбәрсеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Сығышы менән Киров ҡалаһынан. Башҡортостандан беренсе Олимпия чемпионы Игорь Соколовтың әсәһе.\nХәйретдинов Нил Шәһитйән улы (1932—24.12.2009), ғалим-геолог-нефтсе. 1973 йылдан Өфө нефть институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1979—1980 йылдарҙа тау-нефть факультеты деканы; 1988 йылдан Ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу ғилми-тикшеренеү институтының бүлек мөдире, 1994 йылдан — директор урынбаҫары, 1998 йылдан — директоры; 2001 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Нефть-газ технологиялары һәм яңы материалдар институтының баш ғилми хеҙмәткәре. Геология-минералогия фәндәре докторы (1971), профессор (1976). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997). Сығышы менән Баҡы ҡалаһынан.\nХәсәнйәнов Әлтәф Имай улы (1937), хеҙмәт ветераны. Павловка урман хужалығы производство берекмәһенең элекке директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған урмансыһы.\nҒәлимов Флүр Зиннур улы (1942), хеҙмәт ветераны. 1961—2002 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Салауат нефть химияһы комбинаты һәм «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе аппаратсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған химигы (1979). 3-сө дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Йәнырыҫ ауылынан.\nМанапова Сәмәрә Ноғоман ҡыҙы (1947), мәғариф ветераны. 1978—2002 йылдарҙа Бөрйән районы Иҫке Собханғол урта мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1996), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1989), уҡытыусы-методист (1991).\nНәбиуллин Рәфил Рауил улы (1952—18.09.2002), театр актёры. 1973—2002 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры, бер үк ваҡытта 1989 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2000), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.\nХәзимуллина Луиза Хәниф ҡыҙы (1957), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны. Балтас район үҙәк дауаханаһының табип-педиатры, балалар бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Сығышы менән ошо райондың Иҫке Балтас ауылынан.\nНиғмәтуллин Искәндәр Ниғмәтулла улы (1908—29.06.1980), ғалим-инженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1955), профессор (1955). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовар районы Үрге Ҡарғалы ауылынан.\nАндреева Әлфиә Васильевна (1958), ғалим-ветеринар, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының Тәбиғи фәндәр академияһы ағза-корреспонденты, биология фәндәре докторы (2003), профессор (2004). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шаран районы Ерекле ауылынан.\nЛерман Исай Абрамович (1884—13.02.1954), ғалим-фармаколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. 1934 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтының кафедра мөдире, 1946—1948 йылдарҙа — деканы. Медицина фәндәре докторы (1940), профессор (1940). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944). Сығышы менән хәҙерге Украинаның Житомир өлкәһе Бердичев ҡалаһынан.\nМайстренко Евгений Николаевич (1949—25.08.2020), ауыл хужалығы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. 1990—2015 йылдарҙа Өфө районының «Алексеевский» совхозы директоры. Башҡортостан Республикаһының 2—5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Рәсәйҙаң Почёт, Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы, Салауат Юлаев һәм «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордендары кавалеры. Өфө районының почётлы гражданы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nАтауллин Ринат Юмор улы (1959), рәссам, 1991 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010), Әбйәлил районы хакимиәтенең Ким Әхмәтйәнов исемендәге премияһы лауреаты (1998).\nСыртланова Эльза Рәйеф ҡыҙы (1969), ғалим-терапевт, юғары мәктәп уҡытыусыһы һәм медицина тармағы эшмәкәре. 2015—2017 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары. Медицина фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2010). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\n23 ғинуарҙа тыуғандар\n1600: Александр Кейринкс, Бельгияның барокко дәүере рәссамы.\n1785: Карл Адольф Агард, Швеция ботанигы.\n1820: Александр Серов, Рәсәй империяһы композиторы.\n1862: Давид Гильберт, Германия математигы.\n1870: Уильям Джордж Морган, АҠШ-тың физкультура уҡытыусыһы, волейболды уйлап сығарыусы.\n1897: Ева Симонайтите, Литва ССР-ының халыҡ яҙыусыһы.\n1915: Артур Льюис, Бөйөк Британия иҡтисадсыһы, Нобель премияһы лауреаты (1979).\n1918: Гертруда Элайон, Америка биохимигы һәм фармакологы.\n1935: Георгий Голицын, СССР һәм Рәсәй геофизигы, академик.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=23_ғинуар&oldid=1110644 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 17 февраль 2022 в 18:06\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:06 17 февраль 2022 үҙгәртелгән.


Баһалары көнләшерлек - Wikisource\nИжад итеү ваҡыты: 2013. Нәшер ителгән: 2013. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Баһалары көнләшерлек // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 7 март\nҮҙ һөнәрен мөкиббән яратҡан, һәр көн эшкә ҙур теләк менән килгән, ҡушылғанды ҡәнәғәтлек тойғоһо менән башҡарған кешегә ни кәрәк? Хеҙмәтеңде баһалап, бер йылы һүҙ әйтһәләр, ҡанаттарың үҫеп киткәндәй була...\nСуд приставтары хеҙмәтенең Нефтекама район-ара бүлегендәге суд приставы-башҡарыусы, 3-сө класлы юстиция советнигы Зәлиә Ибраһимова — нәҡ шундай фекерҙә.\n— Тормошомда тик яҡшы кешеләр осраны, етәкселәрҙән дә уңдым, — ти Зәлиә Мөхәмәт ҡыҙы. — Идаралыҡ етәксеһе, Башҡортостандың баш суд приставы Зариф Байғусҡаров эшләгән кешене күрә белә. Үҙебеҙҙең бүлек етәкселәре менән дә ярты һүҙҙән аңлашабыҙ. Ошо системала 35 йылдан ашыу хеҙмәт итеп, бер шелтә лә алғаным булманы.\nҠатын-ҡыҙ өсөн бигүк ғәҙәти булмаған эш башҡарған Зәлиә Ибраһимова ир-егеттәр көнләшерлек баһаларға эйә: Рәсәй Юстиция министрлығының һәм Суд приставтары федераль хеҙмәтенең ете миҙалы менән бүләкләнгән, “Иң яҡшы пристав-башҡарыусы” билдәһенә лайыҡ. Фотоһы — идаралыҡтың Почет таҡтаһында, маҡтау ҡағыҙҙары ла бихисап. Ә һуңғы бүләкте алырға былтыр уны Мәскәүгә саҡырҙылар. Илдең ҡанунилекте нығытыуҙағы, граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен һаҡлауҙағы хеҙмәте өсөн Рәсәй Президентының Рәхмәт хатына лайыҡ булған алдынғы ун биш суд приставы араһында Зәлиә Мөхәмәт ҡыҙы ла бар ине.\nМәсетле районының йәмле Әй буйында урынлашҡан Салйоғот ауылынан ул. 17 йәшендә удар комсомол төҙөлөштәре тип иғлан ителгән, яҡын киләсәктә бөтә илдә танылған автомобилдәр заводы, яһалма күн етештереү берекмәһе төҙөлөшөнә республика йәштәрен үҙенә саҡырған Нефтекамаға юлланыуын да, ошонда ғүмерлеккә төпләнеүен дә яҙмышы тип һанай Зәлиә. Ҡалаға килгәс, бер аҙ төҙөлөш ойошмаһында эшләй. Әммә бала саҡ хыялы — хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәре булыу теләге — еңеп сыға. 1977 йылда ул Краснокама районының халыҡ судына секретарь булып эшкә урынлаша, тағы ике йылдан Нефтекама ҡала судына өлкән суд башҡарыусыһы итеп саҡырыла.\n— Эш серҙәренә тиҙ төшөнөп китеүем менән судтың ул саҡтағы рәйесе Мәғәфүр Йәғәфәр улы Хөсәйеновҡа рәхмәтлемен, — ти Зәлиә Мөхәмәт ҡыҙы. — Кәңәштәре бик файҙалы булды. Бергә эшләүселәрҙең һәммәһенә лә кәрәк саҡта ярҙам ҡулы һуҙҙы.\nХалҡыбыҙҙың алдынғы ул-ҡыҙҙарына хас булған талапсанлыҡ, йөкмәтелгән эште намыҫ менән башҡарыу, йәштәргә ҡулдан килгәнсә ярҙам итергә ынтылыу, кешеләр менән уртаҡ тел таба белеү кеүек матур сифаттарға эйә Зәлиә ханым — ысын мәғәнәһендә үҙ эшенең оҫтаһы. Һуңғы йылдарҙа уға суд приставтары хеҙмәтенең иң ҡатмарлы йүнәлештәренең береһе, ныҡышмаллыҡ һәм талапсанлыҡ талап иткән алимент мәсьәләләре менән шөғөлләнеү йөкмәтелгән.\n— Хеҙмәтем кешеләргә ярҙам итеүгә ҡоролған. Тормошта ауырлыҡ кисергән йәш әсәләргә булышырға тырышам. Ғаиләне тарҡалыуға алып килгән сәбәптәрҙе табып, мөмкин булғанда уларҙы бөтөрөү юлдарын эҙләшәм. Бәхеткә күрә, шундай әңгәмәләрҙән һуң яңынан бергә йәшәп алып киткән парҙар ҙа аҙ түгел. Кемгәлер яҡшылыҡ эшләүеңде, файҙа килтереүеңде күреү – үҙе оло шатлыҡ минең өсөн, — ти Зәлиә Ибраһимова.\nЗәлиә Мөхәмәт ҡыҙы ғаиләһендә хөрмәтле ҡатын һәм хәстәрлекле әсәй ҙә. Ире Мөҙәрис Ғәли улы менән ике ҡыҙ үҫтереп, оло тормош юлына сығарҙылар. Бөгөн улар, олатай һәм өләсәй булыу шатлығын кисереп йәшәй.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Баһалары_көнләшерлек&oldid=503909"


Салауат менән Балтас | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > тарих, риүәйәттәр, легендалар > Салауат менән Балтас\n« Салауат телмәре\nИкенсе әрме »\nСалауат менән Балтас\nУрыҫ батшаһы башҡорттарҙың батыр, һуғышсан халыҡ икәңен белен, оло яу-фәлән сығып китһә, уларҙы яуға аты-ние менән саҡырыр булған.\nБер заман прусактар менән һуғыш башланғас, башҡорттарҙы яу сабырға саҡырып батшанан фарман килгән. Күп ир-егеттәр менән атҡа атланып, Танып буйҙарынан Ҡыйғаҙы, Балтас тигән старшина, Йүрүҙән яҡтарынан Юлай батыр яуға киткән. Балтик диңгеҙе буйында дошманды ҡыйратҡас, батша башҡорт ғәскәрҙәрен йыйып алған да, башлыҡтарының теләгенә, хеҙмәтенә ҡарап, төрлө бүләк, чиндар биргән. Теләге буйынса Ҡыйғаҙы батыр ер-урман, Балтас— фәҡәт аҡса алған. Юлайға ер-һыу ҙа, миҙал да тейгән.\nҠолой Балтастың ере былай ҙа күп булған. Шулай ҙа, яуҙан ҡайтып күпмелер йәшәгәс, хәҙерге Илекәй ауылы яҡтарындағы урманлы-туғайлы, йылғалы, күлле ерҙәргә күҙе төшкән, шул ерҙәрҙе лә үҙенеке итергә ҡыҙыҡҡан.\nУл заманда ошо яҡтарҙа Илекәй менән Дауыт исемле ике батыр йәшәгән икән. Был ике батыр әйткән: «Беҙҙең дә ул ерҙәргә күҙебеҙ ҡыҙа, тик уны әйтергә ҡыймай ғына йөрөнөк, — тигәндәр. — Улайһа, өс уҙаман, ил-йорт башы, йәрәбә һалайыҡ. Йәрәбә кемгә сыға, ер шуныҡы булыр».\nҠолой Балтас быға ризалашмаған, көрәшеп ҡарайыҡ, тигән. «Көрәштә кем өс тапҡыр еңә, ер шуныҡы булыр», — тип шарт ҡуйған. Ни өсөн тигәндә, Ҡолой теге батырҙарға ҡарағанда ла бәһлеүәнерәк икән. Ҡолойҙоң ауырлығы ғына ла туғыҙ боттан артығыраҡ булған.\nНи эшләмәк кәрәк, намыҫланған батырҙар Балтастың шартына күнгәндәр. Көрәш башланған. Башта Илекәй менән Дауыт көрәшкән. Илекәй еңгән. Шунан Балтас менән алыша башлаған. Башта Балтас Илекәйҙе ике тапҡыр йыҡҡан. Өсөнсө көндө Илекәй Балтасты, шул ғәләмәт дәү, ауыр әҙәмде, һелтәп ебәргән. Алыш тағы ҡыҙған. Балтас күпме сәмләнһә лә, Илекәйҙән еңелгән. Шулай итеп, Илекәй беренсе батыр булып сыҡҡан, әлеге бәхәсле ерҙәр уға тейгән. Хәҙерге Илекәй ауылы ана шул Илекәй батырҙан ҡалған.\nҠолой Балтас әлеге көрәштәге шарт буйынса хәҙерге Иҫке Балтас ауылы урынында нигеҙләнгән, Дауыт батырға хәҙерге Дауыт ауылы ерҙәре тейгән.\nИлекәй батыр, ни эшләптер, оҙаҡ йәшәй алмаған, ҡапыл ғына үлеп киткән. Үлер алдынан былай тигән: «Мин теге ваҡытта көрәшкәндә Балтас өҫтәмә төшөп күкрәгемде имгәтер тип ҡурҡып, башта ике тапҡыр еңелдем, аҙаҡ сәмләнеп, рәттән өс тапҡыр Балтасты еңдем. Шунда миңә көс төшкән кеүек ине. Үҙем сырхауымды хәрәм төшөүҙән күрәм. Мин Балтасты тубығым менән сала биреберәк йыҡтым. Шуның өсөн минең был хәрәм кергән кәүҙәмде хәләл ергә күммәгеҙ. Йылға аръяғына ситкә күмегеҙ», — тигән...\nИлекәй батыр шулай итеп үҙе әйткән ергә, йылға аръяғына күмелгән. Ул ҡәберҙең урыны әле лә һаҡланған.\nБер заманды Пугач яуы сығып киткән. Башҡорттар ике яры айырылған: берәүҙәре Пугач батша яҡлы, бәғзеләре Әбей батша яҡлы.\nСалауат менән атаһы Юлай етәкселегендә башҡорттар Пугачҡа ҡушылған.\nҠолой Балтас үҙе ҡурҡаҡ, үҙе хәйләкәр, хөсөт бер әҙәм булған. Башта ул, Әбей батша фарманы буйынса, уға кешеләр йыйып оҙатҡан. Үҙе, старшина кеше, теге-был һылтауҙар менән яуға бармай ҡала килгән. Пугач менән Салауат ғәскәрҙәре еңеп алып киткәс, ул оло шом-хафаға төшкән. Бер мәл ҡурҡып шымып ҡалған. Үҙен теге яҡҡа ла, был яҡҡа ла артыҡ ҡыҫылмаҫ кеше итеп күрһәтергә тырышҡан. Аҫтан Пугач менән Салауат яҡлыларға ҡаршы шымсылыҡ алып барған.\nҠолой Балтас ҡурҡышынан күп байлығын, мал-мөлкәтен йәшереп бөткән: алтын-көмөш әйберҙәрен Ҡарыш йылғаһына һалған, тиҙәр.\nБик ҡаты бер һуғыштан һуң, Салауат аҙ ҡалған ғәскәре менән Балтас яҡтарына килеп сыҡҡан. Ғәскәренә хәл алдырыу өсөн Нөркә ауылы янындағы һөҙәк тауға лагерь ҡорған. Килеп урынлашҡас та, Нөркәгә бер сапҡын ебәргән. Ауыл халҡы Салауат ғәскәрен хөрмәт менән ҡаршы алған. Шул кисте үк, мал-тыуар һуйып, һый-хөрмәт ойошторғандар. Быны ауылдың аҡһаҡалы Муса ҡарт башлап йөрөгән. Аҙаҡ ул Салауат менән бпк ныҡ дуҫлашып киткән.\nТирә-яҡ ауыл халыҡтары ла Салауат ғәскәренә аҙыҡ-түлек ташыған, ғәскәр биргән. Нөркә ауылының көнсығышындағы бер яҫы ҡалҡыулыҡта, аты-ние, ҡорал, кейеме менән яуға килеп ҡушылған ир-егеттәрҙе Салауат үҙе ҡабул итеп Ҡөрьән үптереп, ант иттереп ғәскәр яһаған. Муса ҡарт та үҙенең еткән ике улын Салауат ғәскәренә ҡушҡан. «Ил-йортҡа, Салауатҡа намыҫ менән хеҙмәт итегеҙ», — тип яуға оҙатып ҡалған. Ана шул ғәскәр ҡабул итер тау моронон әле лә Прием тауы тип йөрөтәләр. Ошо тау янында соҡор-саҡырлы һаҙламыҡ урындар күп булған. Салауат үҙ ғәскәрен үткәрер өсөн шул һаҙ аша тупраҡтан күпер һалдыртҡан. Ул күперҙең эҙе әле лә ярылып ята. Салауат һыҙаны тиҙәр хәҙер ҙә уны.\nНөркә янында Салауат гәскоре байтаҡ ҡына ятҡан. Шунан 15—18 саҡрым ерҙә Әбей батша ғәскәре лагерь ҡорған. Ике арала бер-ике тапҡыр яу булын алған. Шул Әбей батша ғәскәре лагерь ҡорған ерҙе хәҙер Торлағыр, тиҙәр. Йәғни «торған лагерь» урыны тигән һүҙ. Унда ҙур ғына урҙарҙың эҙе лә бар: шул тирәнән, Нөркә тауы янынан, әле лә төрлө уҡ башаҡтары, һуғыш ҡоралдары табыла, тиҙәр.\nШул 15—18 саҡрымлыҡ ике лагерь араһынан тауҙан-тауға уҡ менән атышҡандар. Уҡ-йәйәләре былай ғына булмаған уларҙың, йыуан ғына ҡарама йә муйылдан эшләнгән йәйә ҙур бағанаға беркетелгән, кереше ат эсәгенән яһалған булған. Бындай йәйәнең керешен ат менән тарттырып сирттереп ебәргәндәр, ти. Уғы ла уның үҙе оҙон, үҙе йыуан, етмәһә, ҡанатлы булған. Башағы ла ҙур булған.\nСалауат был яҡтарға килеп сыҡҡас, Ҡолой Балтасов Әбей батша ғәскәре менән Торлағырға ҡасҡан. Салауат асыуҙан Ҡолойҙон йорт-ҡураһын туҙҙырған, мал-мөлкәттәрен алған.\nСалауат үҙ ғәскәрҙәре яулап алған ауыл-ҡалаларҙа йорт-ҡураларҙы яндырыуға ҡаршы булған. Мал-мөлкәтте тәләф итмәгән. Пугач батша ҡаҙнаһын байытыу хәстәрен күргән. Пугач үҙе Салауатҡа ҡаҙнаны аҡса, алтын, көмөш, мал менән байытыу тураһында өйрәткән, тиҙәр. Салауат Эҫем заводын яулап алғас, завод аҡаҡсаһын тинен дә әрәм-шәрәм итмәй мисәтләп алып, һаҡ менән Пугачевка оҙатҡан, ти.\nПугачев ғәскәре Ҡазан яғына киткәс, Салауат етәкселекте үҙ ҡулына алған. Шунда ул дәүләт ҡаҙнаһын да үҙенә йыя башлаған. Ул алдағы яуҙарға әҙерләнер өсөн, ҡалған ҡаҙна аҡсаларын урманға ағас ҡыуыштарына йәшерткән.\nКүп йылдарҙан һуң, Илекәй ауылының Салих тигән бер кешеһе урманда бер йыуан ағас ҡыуышынан хазина табып, аҙаҡ бик байып киткән, тиҙәр. Ул байлыҡ шул Салауат хазинаһынан булған икән.\nПугач менән Салауат яуы баҫтырылғас, Ҡолой Балтасов салауатсыларҙан яман үс алған. Бигерәк тә ул Салауат ғәскәренә ҡушылған мариҙарҙы ныҡ ҡыйратҡан, уларҙы ауылы-ауылы менән ситкә һөрҙөрткән. Салауат яҡлыларҙы батша ғәскәренә берәм-берәм тотоп бирешкән. Салауат тотолғас, уны яманлап, ҙур ғәйеп тағып өҫтөнән күп доностар биргән.\nШымсылығы, Салауат яуып баҫтырыуҙағы «хеҙмәттәре» өсөн Ҡолой Балтасовҡа Ырымбур губернаторы ҡылыс бүләк иткән. Алтын-көмөш йүгертелгән был ҡылысҡа бер аят яҙылғайны. Мин уны бәләкәйерәк саҡта Шәйхетдин бабайҙарҙа күргәнем бар ине.\nҠолой Балтасовҡа эт тиреһенә яҙылған бер ярлыҡ та бирелгән булған. Унда уға дворянлыҡ хаҡында, түләүҙән бушатылыу хаҡында яҙылған булған икән. Кемдер аҙаҡ Ҡолой Балтасовтың был эт тиреһенә яҙылған ярлығын урлап юҡ иткән. Шулай итеп, халыҡтың ҡанын көйҙөрөп, донос өсөн алынған тиреһе лә юҡҡа сыҡҡан.\nТотҡондағы бығаулы Салауатты үҙе яу менән үткән урындарҙа ҡамсы менән һуҡтырып язалап йөрөткәндәр. Нөркә ауылына килгәс, башҡорт батыры Салауат хыянатсы Балтас менән яңынан осрашҡан. Балтас уға ғәйеп таҡҡан. Салауат ғорур рәүештә уларҙы кире ҡаҡҡан. Халыҡ та Балтас ғәйептәрен йөпләмәгән.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 09.07.2017 в 01:02, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.\nСАЙТТЫҢ ЙӨКМӘТКЕҺЕ - 20 433 views


Благовещенда партия проекты сиктәрендә ишек алдарына ремонт үткәреү тамамлана\n19 Октябрь 2011, 15:38\nБлаговещенда ишек алдарын төҙөкләндереү буйынса республика маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу буйынса эш төркөмөнөң сираттағы күсмә ултырышы үтте. Был йүнәлештәге эш «Рәсәй ҡалаларының яңы юлдары» партия проекты менән бер юлы алып барыла, тип хәбәр итә ER.RU.\nБлаговещенда ихаталарҙа ремонт эштәре аҙағына яҡынлаша - «УфаТрансСтрой» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте подряд ойошмаһы менән эштәрҙең 95 проценты башҡарылған: йәйәүлеләр һәм йорт алды юлдарына, кер элеү һәм машиналар ҡуйыу урындарына асфальт түшәлгән. Һигеҙ йорт төҙөкләндерелгән, туғыҙынсыһында эштәр дауам итә.\nРайон хакимиәте башлығы Фәрит Фазылов йорт алды биләмәләрен артабан төҙөкләндереү буйынса пландар менән уртаҡлашты. Урындағы бюджеттан өҫтәмә аҡса бүлеү арҡаһында ихаталарҙы йәшелләндереү һәм яҡтыртыу буйынса эштәр башҡарыласаҡ, ә уларҙың береһендә балалар өсөн майҙансыҡ та төҙөргә планлаштырыла.


Атайһыҙлыҡ нимәгә килтерә?\n4 Май 2019, 21:14\nБәләкәйҙән йорт-ихаталағы барлыҡ ауыр эштәргә егелдек. Әсәйем туҡтауһыҙ зарланыр, йыш ҡына сығырынан-сығып туҙыныр, әрләр ине. Ауыр тормошонда, ниңәлер, гел беҙҙе ғәйепләне. “Бына һеҙ булмаһағыҙ...”, “ошолар тип ғүмерем заяға үтте”, “атайығыҙ һымаҡ әҙерҙе көтөп...” – шундай һүҙҙәрҙе көн дә тиерлек ишетә инек. Ир тигәнде ен һымаҡ күреп буй еткерҙек.\nТуғыҙынсы кластан һуң башҡа уҡыманым. Әсәйемдең янында ҡалыу мөмкин булмағас, ҡалаға эш эҙләп китеп, тәүҙә баҙарҙа тауар ташыуҙа ярҙамлашып йөрөнөм, унан бер йылдан сауҙа үҙәктәренең береһенә йыйыштырыусы итеп алдылар. Шунда үҙем кеүек хеҙмәт күрһәткән бер ир менән танышып, күпмелер ваҡыттан бергә йәшәй башланыҡ. Минең һымаҡ, ул да атайһыҙ үҫкән. Эш рәтен белмәүен, маҡсатһыҙлығын, көн уҙһын – сабата туҙһын тип йәшәүен алдан уҡ һиҙә инем инде. Фатирға түләү ваҡыты етһә, һәр ваҡыттағыса, аҡсаһы юҡ. Быға иҫе лә китмәй, оялмай ҙа. Минең арҡала йәшәп ятыуы хаҡында уйлап та бирмәй кеүек. Ә эштән һуң мотлаҡ һыра тотоп ҡайтырға онотмай...\nҠыҫҡа ваҡыт эсендә иң яҡындарыма әйләнгән кешеләрҙән, шөкөр, Аллаһ Тәғәләм айырманы. Бына инде дүрт йылдан ашыу ҙур ғаилә булып бергә йәшәйбеҙ. Дин юлындағы ирем Таһир барыбыҙға ла – ҡәйнәмә, миңә, ике ҡыҙыбыҙға, туғандарына, әсәйемә (яңғыҙ ҡалған ҡәҙерлемде үҙебеҙгә күсереп алдыҡ) – ныҡлы терәк-таяныс. Аллаға шөкөр, элекке кеүек “Ҡайҙан аҡса алырға?” тип баш ватмайым, бар шөғөлөм – яҡшы әсәй, ҡатын, килен, ҡыҙ, хужабикә булыу. Гүзәл зат Раббыбыҙ тарафынан тап шуның өсөн яралтылған да бит. Тәғәйенләнешем буйынса йәшәгәс, үҙемде асылып килгән сәскә кеүек тоям. Бөтөн ерҙе йәмләгем, изгелеккә, нурға күмгем килә!\nСираттағы изге Рамаҙан яҡынлаша. Аллаһ бирһә, йәнә күмәкләшеп ураҙа тотасаҡбыҙ, һәр таңды доғалар, матур теләктәр менән ҡаршы аласаҡбыҙ. Раббыбыҙ һәр йортҡа, ғаиләгә ошондай күңел тыныслығы, ырыҫ-бәрәкәт бирһен ине, иншаллаһ. Ир ҙә, ҡатын да үҙ урынында булһын. Бер-беребеҙҙе ҡәҙерләйек, бәхетле итергә тырышайыҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №7, 18 - 24 февраль, 2017 - Информационные страницы\n№7, 18 - 24 февраль, 2017\nИР АБРУЙЫН КҮТӘРЕҮГӘ МӨНӘСӘБӘТ ҺӘМ ҺҮҘ КӘРӘК\nБалаларығыҙҙы атай-әсәй һөйөүенән мәхрүм итмәгеҙ. Ғаиләне тотоп торған ике ныҡлы терәкте лә һаҡларға тырышығыҙ. Ә инде хәҙерге заманда олоғайған атай-әсәйеҙгә хат яҙыу, барып күреү мөмкинлеге әллә ни әһәмиәтле булмаған ваҡытта, телефонығыҙҙы ғына алып, уларға шылтыратығыҙ.\n"Урал батыр" - ул башҡорт халҡының ғына түгел, ә донъя халыҡтарының ҡомартҡыһы, уның менән башҡа халыҡтар ҙа ҡыҙыҡһына һәм уны башҡа телдәргә тәржемә итергә һорап алалар.\nТОТОШ БАШҠОРТОСТАНДЫ ЯРАТАЙЫҠ!\nКем Башҡортостан Республикаһы символы? Кем хатта гербта һүрәтләнгән? Йыл һайын Халыҡ-ара Аксаков байрамы уҙғарыла, ә Салауат көндәре район һабантуйы кимәленә ҡалдырылды.\nАТАЙ ҒОРУРЛЫҒЫ - ИР БАЛАЛА ЙӘКИ МАЛАЙҘАРҘЫ ТӘРБИӘЛӘҮ АЛЫМДАРЫ ТУРАҺЫНДА\nӘХМӘТЗӘКИ ВӘЛИДИҘЕҢ РӘСӘЙҘӘГЕ ҒИЛМИ ЭШМӘКӘРЛЕГЕ\nВиктор Иосифович "батшаларҙың Башҡортостанға ҡарата колониаль сәйәсәтен аҡлаусы тарихсыларға эйәрмәй. Ул башҡорт халҡы тарихының мөһим дәүерҙәрен, батша хөкүмәте менән мөнәсәбәтен яҡтыртырға тырыша."\nБЕЛЕМЕ БУЛҒАНДАР ҒЫНА РУЛЬ АРТЫНА УЛТЫРЫРҒА ТЕЙЕШ\nМинең бер "тимер" тәртибем бар: белмәгән эшеңә тотонма. Күпмелер йылдар эшләп, өйрәнеп, тәжрибә туплап һәм эште үҙаллы алып бара алырымды аңлағас ҡына бында ғаиләмде лә әйҙәнем.\nҺАН МЕНӘН ТҮГЕЛ, СИФАТ МЕНӘН АЛДЫРАБЫҘ\nУның эше бер нисә яҫылыҡтың бер нөктәлә уңышлы киҫешеүе менән бәйле. Тәүгеһе - материалдың үҙенсәлеге, икенсеһе - ваҡыт ағышы, өсөнсөһө - иң мөһиме - намыҫ талабы.\nИР-АТТЫ АҢЛАЙЫҠ ҺӘМ ҺАҠЛАЙЫҠ!\nМалай беренсе айҙарҙа уҡ ҡыҙҙарҙан хәрәкәтсәнлеге, тынғыһыҙлығы, әйберҙәрҙе тоторға тырышыу рефлексы үҫеше менән айырыла. Был малайҙарҙың һул яҡ мейе ярымшары үҫеше менән аңлатыла.\nБӘХЕТЛЕ ЯҘМЫШЛЫ СПЕКТАКЛЬ ЯҢЫНАН СӘХНӘГӘ ҠАЙТА\nРСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙан артисы, драматург Илшат Йомағоловтың "Нәркәс" трагедияһы шундайҙар рәтенән. М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында ғына ла уның өс тапҡыр премьераһы була.


Ҡунаҡ булһаң, тыйнаҡ бул!\n22 Октябрь 2017, 15:21\nҺине дуҫың ҡунаҡҡа саҡырҙы, ти. Әйтәйек, тыуған көнөнә. Кейем һәм бүләк һайлау мәсьәләләрен ситкә ҡуйып тороп, әлегә үҙеңде бындай мәжлестә нисек тоторға кәрәклеге тураһында һөйләшәйек.\nТәғәйен ваҡыттан алда килмә, сөнки хужаларҙың табынды әҙерләп бөтмәгән булыуы ихтимал. Ныҡ һуңға ҡалыу ҙа ярамай. Тәрбиәле ҡунаҡ, ғәҙәттә, күп тигәндә 15 минут көттөрә. Әгәр инде ниндәйҙер сәбәп арҡаһында оҙаҡлағанһың һәм һин килеүгә башҡалар ултырышып бөткән икән, хужаларҙан ғәфү үтенергә онотма, унан инде, буш урын тап та, шунда тыныс ҡына барып ҡун.\nКемдеңдер янында ултырырға теләк белдереүеңде, урын алмаштырыуҙы һорауыңды хужалар ҙа, байрамға килеүселәр ҙә бик йәмһеҙ күренеш тип ҡабул итәсәк. Яҡшы ҡунаҡ башҡаларҙы юҡ-барға борсомай, кәүҙәһен тура ғына тотоп ултыра, ирәүәнләнмәй ҙә, борғоланмай ҙа. Берәү, ултырғысын ҡырынайтып, бәүелгән-бәүелгән дә, ҡапыл башы әйләнеп, артҡа ҡолаған, ти бит. Шул арала ҡулы менән өҫтәл япмаһына йәбешеп өлгөргән – һөҙөмтә булараҡ, барлыҡ ҡашығаяҡ иҙәнгә ҡойолоп төшкән, аштар түгелгән, ҡунаҡтар буялған... Хоҙайым һаҡлаһын!\nТерһәгеңде ипле тот, киң итеп йәймә, ҡулдарыңды өҫтәл өҫтөнә һалма, юғиһә башҡаларға ҡамасаулаясаҡһың. Башыңды алға ныҡ эйеүҙән дә тыйыл. Ауыҙыңда аҙыҡ бар саҡта хәбәргә ҡушылма, көлмәҫкә тырыш. Ни өсөн икәне аңлашыла инде. Шапылдап ашауҙың, шурпылдатып һемереүҙең, кикереүҙең бүтәндәргә ҡайһылайыраҡ тәьҫир итеүе тураһында иҫкәртеп тороу кәрәкмәйҙер.\nЯныңдағылар менән бышылдашыу, хихылдау, шулай уҡ ҡысҡырып һөйләшеү ҙә – насар ғәҙәт. Бүтәндәр һинең хаҡта “ғәйбәтсе” йәки “тупаҫ бер бәндә” тип уйлап ҡуймаһын.\nДуҫыңа бүләк тапшырған саҡта ҡотлау һүҙҙәре ҡыҫтырырға тура киләсәк. Ҡыйыу рәүештә уҡыуҙа уңыштар, һаулыҡ, ижади ҡомар (әгәр тыуған көнөн билдәләүсенең шиғыр яҙа, рәсем төшөрә йәки шундайыраҡ тағы берәй нәмәгә маһир икәнен белһәң), спортта ҡаҙаныштар (ул ысынлап та был өлкә менән ҡыҙыҡһынһа), хыялдарының бойомға ашыуын, ҡыуаныстары артыуын теләй алаһың. Ә бына “шәхси тормошоңдан уңырға яҙһын” тигән кеүегерәк һүҙҙәр һинең йәштәгеләргә килешмәй. Ундайҙы хатта өлкәндәрҙең дә һәр ҡайһыһына әйтеп булмай. Оҙон ғүмер теләү ҙә синыфташтарыңдан бигерәк олатайыңа, өләсәйеңә ярар ине. Үҙ көсө менән аҡса таба башламаған кешеләргә “бай бул” тиеүҙең урынһыҙ икәнлеген былай ҙа төшөнәһеңдер. Ҡотлау һүҙҙәрен ҡайҙандыр ишетеп, ҡабатлағансы, үҙең берәй нәмә уйлап сығарып ҡара. Дуҫың да баһалар, үҙең дә ҡәнәғәт ҡалырһың.\nБүләгеңде һуҙғанда ауыҙыңдан берүк “башҡаһын табып булманы инде”, “көнө буйы кибеттәр буйлап йүгерҙем”, “яҡшырағын алырға теләгәйнем”, “бындай әйберҙән үҙем дә баш тартмаҫ инем”, “һиңә ошо бик таман буласаҡ” тигән кеүек һүҙбәйләнештәр ысҡынмаһын – байрам кәйефен боҙоуың бар.\nХужалар итәғәтле генә итеп ҡайтыр ваҡыт етеүен иҫкә төшөрмәҫ борон өйгә йыйыныуың да хәйерле. “Ҡунаҡ булһаң, тыйнаҡ бул” тигәнде бөртөк тә хәтереңдән сығармаһаң, һине байрам һайын саҡырып торорҙар, ихтирам итерҙәр.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЗАМАН ИКЕНСЕ, ЛӘКИН ТӘРБИӘ МӘКТӘБЕ ИКЕНСЕ БУЛА АЛАМЫ? - 2020 - Мәҡәләләр\nИхлас, матур итеп һөйләй белгән кешеләрҙе яратам. Үҙенә генә ҡаратып, юҡ ҡына хәбәрҙе тәмләп, еренә еткереп, уйға ҡалдырып һөйләй белеү үҙе бер таланттыр ул. Ундай кешеләрҙең хәбәрен ғәжәпләнеп тыңлайһың, ышанаһың, уға эйәреп китеп үҙеңдекен дә һөйләйһең. Һүҙ артынан һүҙ, хәбәр артынан хәбәр китә - ваҡытың ғына булһын. Форсат сығып, беҙ, уҡытыусылар, шулай бер йыйылғанда бала саҡ тураһында һүҙ сыҡты. Лилиәнең һөйләгән иҫтәлектәре беҙҙе бер егерме йылдар элек булған ваҡиғаларға алып ҡайтты.\n"Ул саҡта матур ҡағыҙҙарға төрөлгән һағыҙҙың яңы ғына сыҡҡан сағы, - тип башланы Лилиә һүҙен. - Нишләптер ауылыбыҙға һағыҙ магазинға түгел, ә почтаға килде. Сәйнәп ҡарағыҙ, тиеп, әсәйем барыбыҙға ла берәр һағыҙ һатып алып бирҙе. Урамға сыҡтыҡ та, шап-шоп һағыҙ сәйнәйбеҙ. Әҙерәк сәйнәгәс, уның тәме бөттө. Ауыҙға ҡарап торған һағыҙһыҙ балалар араһынан дуҫыраҡ тип һанағандар менән һағыҙыбыҙҙы бүлешәбеҙ. Гигиена тигән нәмәне белмәйбеҙ ҙә. Атай-әсәйҙәр бөтмәҫ-төкәнмәҫ ауыл эше менән мәшғүл. Әсәйем ашнаҡсы. Әле лә төшкө аш әҙерләргә йүгерәсәк, ә беҙ үҙебеҙгә үҙебеҙ хужа булып, йәһәт кенә ҡапҡылап алып, йәйге оҙон көндө үҙебеҙ уйлап тапҡан уйындар менән дауам итәбеҙ. Минең елкәлә ҡусты. Елкәлә тигәс тә, елкәмә ултырта алмайым, үҙем дә әле ҙур түгел. Әммә ҡустымдан ете йәшкә оло булғас, уны апайым түгел, ә мин ҡарарға тейеш икәнен миңә аңлатып ҡуйғандар. Уның өсөн мин яуаплымын. Апайымдың үҙенең өй эсендә һәр саҡ эштәре бар. Әле ҡустым минән рөхсәт һорап, һыу буйына китте. Оҙаҡламай әсәйем дә ҡайтты. Йөҙө асыулы. Нимә булды икән? Ул да булмай, ишек алдына ҡустым да килеп инде. "Ҡайҙа аҡса?" тип һорай әсәйем ҡустымдан. Ә мин әсәйемә ҡарайым, ниндәй аҡса таптыра ул? Аҡсаның ҡайҙа ятҡанын беләбеҙ, әммә уға тейергә ярамағанын да онотмайбыҙ. Әсәйем уҫал. Ҡустым ҡарашын йәшереп, аҫҡа ҡараны. Баҡһаң, әсәйем эштән ҡайтышлай почтаға ингән икән. Почтальон апай ҡустымдың биш йөҙ һум аҡса тотоп ингәнен, һағыҙ һорағанын, әммә бирмәй сығарыуын әйткән. Ул саҡтағы биш йөҙлөктө хәҙерге менән тиңләштерһәң, биш меңлек хаҡ була бит инде. Бына шул аҡсаны таптыра икән әсәйем.\n- Ҡайҙа?- әсәйемдең тауышы тағы ла ҡатыраҡ яңғырай.\n-Мин уны һыу буйында ҡалдырғанмын... Онотоп ҡайтып киткәнмен…\n- Үәт әй! Һорауһыҙ алырға ярамағанын беләһең бит, ни эшләп алдың! Атайыңа әйтәм! - Ул беҙҙе һәр саҡ шулай тип ҡурҡытҡан була. - Ҡайҙа ҡалдырҙың, шунан табып алып ҡайт!\nБеҙ аҡса эҙләргә йүгерҙек. Саҡ таптыҡ аҡсаны, ҡустым һыу инә барған да, бер таш аҫтына йәшереп һалып ҡуйған икән. Кире йүгерҙек өйгә. Хәл бөтөп ҡайтып индек. Әсәйем аҡсаны алды ла: "Мин ҡайтҡансы уйнарға сыҡмайһың, бынан һуң белерһең аҡсаны һорауһыҙ алырға ярамай икәнен", - тип, ҡустымды йәйге һыуыҡ, тәҙрәһеҙ, ҡараңғы келәткә бикләп, апайыма асҡысын биреп, асмаҫҡа ҡушып эшенә йүгерҙе.\nҠустымды йәлләйем. "Апай, мин ҡурҡам, мине сығарығыҙ", - тип ул келәттең ишек төбөндә генә ултыра. Ишек тулыһынса ябылмай, ҡайырып асып, уны саҡ ҡына күреп була. Мин апайымдан үтенәм: "Апай, сығарайыҡ инде", - тием. Юҡ, апай ныҡ тора, әсәй ҡушты, ти ҙә ҡуя. Унан ҡустым: "Исмаһам, миңә бесәйҙе булһа ла индерегеҙ, өшөйөм", - тип ялбара башланы. Апайым да түҙмәне, йәлләне, йәһәт кенә өйгә инеп китеп, йылы әйберҙәр алып сыҡты. Мин бесәй тотоп алып килдем, ишекте асып, йәһәт кенә ҡустыбыҙҙы кейендереп, бесәй тоттороп ултыртып ҡуйҙыҡ. Кире бикләп, үҙебеҙ тыштан ҡарап торабыҙ. Бер аҙҙан апайым эше менән аласыҡҡа инеп китте. Мин әсәйем ҡайтҡансы тыш яҡтан ҡарауыллап ултырҙым. Ҡустым ҡурҡмаһын өсөн нимәләр генә һөйләп бөтмәнем: әкиәт, шиғыр, бар белгәнемде теҙеп һалдым... Әсәй ҡайтҡас, йәһәтләп ишекте асты, ҡустымды сығарып, ҡулын тотоп ҡараны ла, ныҡ өшөмәгәнһең, ярай, барығыҙ, һарыҡтарҙы ҡаршылағыҙ тине. Үҙе йүгергәнебеҙҙе артыбыҙҙан ҡарап ҡалды.\nАтайым кисен ҡайтҡас, ҡустым менән кәртә яғында нимә һөйләшкәндәрҙер - миңә билдәһеҙ, әммә аш алдынан атайымдың: "Улай бәләкәй баланы ҡурҡытаһың, малай бит ул", - тигәнен, ә әсәйемдең: "Урлашырға өйрәнмәһен", - тип, тағы әллә нимәләр тип шыбырлашҡандарын ишетеп ҡалдым. Ә беҙгә нимә, донъя түңәрәк, апайыбыҙ икебеҙгә икмәккә ҡаймаҡ һылап, әсәйҙән йәшереп кенә күп итеп шәкәр һибеп бирҙе. Киске ашты ла көтмәйенсә, тәмләп ашап ултырабыҙ. Хәҙер киске ашҡа саҡырасаҡтар, шунан күмәкләп ултырып аш ашайбыҙ. Әсәйгә үпкәләү тураһында уй ҙа юҡ, тимәк, шулай кәрәк, тигәнбеҙҙер инде...\nХәҙер инде үҫтек. Апайым Себер яғына кейәүгә сығып китте, шунда йәшәй. Ғаиләһе менән йылына бер ҡайтып китә. Ә бына ҡустым менән беҙ йышыраҡ осрашабыҙ. Уның үҙенең ғаиләһе, балалары бар, ата-әсәйем менән бергә йәшәй. Шул саҡтағы биш йөҙ һумға һағыҙ һатып алырға маташҡан малайҙың хәҙер инде үҙ магазины бар", - тип көлөп һүҙен тамамланы Лилиәбеҙ.\nБына шулай, һәр кем үҙенең бала сағын иҫкә төшөрөп, өйҙәргә таралыштыҡ. Ысынлап та, һәр өй, ғаилә үҙенсә шул, үҙ ҡалыбы менән йәшәй. Һәр бала ғаиләһендә үҙенсә тәрбиә ала, һәр замандың үҙ талабы. Беҙ бала саҡта, бәлки, шулай келәткә ябыу һымаҡ ҡаты тәрбиә лә ярап ҡалһа, хәҙерге заманға тап килмәй. Хәҙерге көндә ата-әсәләр балаларына бигерәк тә иғтибарлыраҡ булһын ине. Элек муллыҡ етмәһә, бөгөн бер нәмәлә лә ҡытлыҡ кисермәйбеҙ, әммә матур кейендереп, ашатыуҙа ғына эш тормай. Балаға күңел йылыһы, иғтибар һәм дә изге йөрәк кәрәктер тием. Донъя көтөшөбөҙ элекке тормоштан бик ныҡ айырыла. Яманлыҡ менән яҡшылыҡты айырып, әхлаҡи яҡтан, психик яҡтан боҙолмай үҫкән балалар ҡулына ҡала бит киләсәк тормош. "Бына ошо тәрбиә буйынса үҫтер баланы", - тиеп, берәү ҙә аныҡ ҡына ҡағиҙәләр йыйылмаһын ҡулыңа тоттора алмай. Әммә ғаиләлә дөрөҫлөк, эшһөйәрлек, дуҫлыҡ, тырышлыҡ, балаларға тейешенсә иғтибар һәм башҡа яҡшы төшөнсәләр буйынса йәшәйҙәр икән - бала бик тиҙ отоп ала. Ул ата-әсәһенән үрнәк алып үҫәсәк тә. Уйланырға урын бар.\nЯҙылған: 06.08.20 | Ҡаралған: 586


Башҡортостанда үлемесле юл фажиғәһе: Mitsubishi Outlander һәм Daewoo Nexia бәрелешкән // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n11:25, 21 июня 2018 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда үлемесле юл фажиғәһе: Mitsubishi Outlander һәм Daewoo Nexia бәрелешкән Фото: Vk\nБашҡортостанда кисә кискеһен Аксенов һәм Аксаков ҡасабалары араһындағы трассала үлемесле юл фажиғәһе теркәлгән. Яҡынса мәғлүмәт буйынса, Mitsubishi Outlander Аксаков яғынан хәрәкәт иткән, водитель иҫерек булған тигән фараз бар. Ул ҡаршы һыҙатҡа сыҡҡан һәм Daewoo Nexia менән бәрелешкән.\nАварияла Корея автомобиле пассажиры ваҡиға урынында һәләк булған. Икенсе машинаның водителе ауыр йәрәхәттәр менән дауаханаға оҙатылған.


Китапһыҙ халыҡ - тарихһыҙ халыҡ, ә тарихын онотҡандарҙың киләсәге өҙөлгән.\nҠалала тарихи әһәмиәткә эйә урындар күп. Был исемлектә М. Буранғолов исемендәге 1-се һанлы китапхана лайыҡлы урын биләй. Аҡыл хазинаһы тупланған китап Мәккәһе быйыл 65 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Уның беренсе етәксеһе - Валентина Константинова Тараканова. Бина Смоленск урамындағы район балалар китапханаһы һәм мәҙәниәт бүлеге янында урынлаша, төрлө йылдарҙа урындан-урынға күсә. 1970-се йылдарҙа ҡалала күп фатирлы йорттар ҡалҡа, предприятиелар уңышлы эшләй, тап ошо осорҙа Ленин урамы, 150 адресы буйынса яңы бина төҙөлә. Китапхана фонды 28881 экземпляр китап тәшкил итә. Уның белгестәре төрлө йүнәлештә йәштәр араһында әүҙем эш алып бара. Бында кистәрен тематик кисәләр, осрашыу, конкурстар, конференциялар ойошторола. Китапхана халыҡты иң яҡшы хеҙмәтләндереүсе булараҡ БАССР-ҙың мәҙәниәт министрлығы дипломы менән бүләкләнә. 1991 йылға тиклем китапхананың алмаштырғыһыҙ етәксеһе вазифаһын Валентина Константиновна Андреева башҡара. Шул йылдың 1 авгусынан мөдирлек эше Роза Челышеваға тапшырыла.\n1992 йылда китапхана өсөн айырыуса иҫтәлекле: хеҙмәткәрҙәр 27371 дана китап фонды туплап, Беренсе май, 10, адресы буйынса төҙөлгән яңы ике ҡатлы бинаға күсә. Бөгөн уның беренсе ҡатында абонемент , икенсеһендә - уҡыу залы урынлашҡан. Ике йыл уҙғас, ҡала советының “Үҙәк ҡала китапханаһына М. Буранғолов исемен биреү тураһында” ҡарары донъя күрә. Халыҡ сәсәне, яҙыусы, фольклорсы 1924-1937 йылдарҙа Мәләүездә “Ялан Йәркәй”, “Шәүрәкәй”, “Ҡара юрға”, “Мөфтөй ҡыҙы Фатима”, “Башҡорт туйы” һәм башҡа танылған әҫәрҙәрен ижад итә. 1998 йыл балалар баҡсаһы, мәғариф учреждениелары, йәмәғәтселекте үҙендә уҙған төрлө сара, осрашыуҙары менән саҡырып торған китапханала башҡорт әҙәбиәте секторы асылыу йылы тип билдәләнә. Ҡала советы ҡарарына ярашлы, унда башҡорт әҙәбиәте эше буйынса штат барлыҡҡа килә һәм шунан бирле был яуаплы, даими эҙләнеү, халыҡ менән аралашыу, уларҙы йыйыу, туплау, асыштар талап иткән бүлекте Рәзилә Ҡотлогилдина етәкләй.\n2003 йылда китапхана хеҙмәткәрҙәре күләмле “Башҡортостан Республикаһы тыуған яҡты өйрәнеү эше” республика семинарында ҡатнаша. Ошо уҡ йылда китапхана мөдире вазифаһы булмышын китапхана системаһына арнаған Нәзимә Исхаҡоваға тапшырыла. Бөгөн китапхана тарихына күҙ һалһаң, осрашыуҙа ҡатнашҡан яҙыусы, шағир, шәхестәр менән уҙған саралар исемлеген әллә күпме уҡырға мөмкин. Тағы бер үҙенсәлеген әйтмәй булмай, “Илһам шишмәләре” шиғыр һөйөүселәр клубы менән дә танылыу яуланы китапхана. Башлап ҡәләм тибрәтеүселәр, ижад емешен район, республика кимәленә сығарғандар ҙа күп.


Аҫылғужиндар шифалы ҡымыҙ бешә. | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Аҫылғужиндар шифалы ҡымыҙ бешә.\nАҫылғужиндар шифалы ҡымыҙ бешә.\nРайонда шәл бәйләп кәсеп иткәнгәме, һәр ваҡыт һауын кәзәләренә иғтибар ҙа, ихтирам да булманы. Һарай тултырып дебет тоҡомлоларҙы аҫыраусылар, моғайын, кәзә һөтөнөң шифаһы хаҡында уйлап та бирмәгәндер ул. Был хәл бөгөнгө көнгә тиклем дауам итә тиһәм, һис тә хата булмаҫ. Һәр хәлдә, ҡайһы бер ауылдарҙа, әжәлгә дауа итеп эҙләһәң дә, был шифалы һөттө табып булмаҫ. Бындай хәл һәр районда тиерлек ҡабатлана. Хәйер, уны эсергә теләүселәрҙе лә табыу ауыр: беҙҙә башлыса тик һыйыр һөтөнә генә өҫтөнлөк бирелә.\nӘ бына Самаҙы ауылында йәшәүсе Аҫылғужиндар үткән йыл һауын кәзәләрен үрсетергә ҡарар иткән.\n– Бер тапҡыр ҙа тәмләп ҡарағаным юҡ ине, былтыр ҡунаҡта тәүге тапҡыр кәзә ҡымыҙын эсеп ҡараным. Ныҡ оҡшаны. Артыҡ әсе лә түгел, ҡуйы, эсеүгә лә йомшаҡ ҡына. Өйгә ҡайтҡас, шул турала һөйләп, һөт кәзәһе аҫрап ҡарарға тәҡдим иттем. Ныҡ маҡтағанмындыр инде, күп тә үтмәне, балалар бәрәсе менән алып та ҡайтты, – ти Рәүфә апай.\nУл башлыса ҡымыҙ бешә. Был аңлашыла ла инде: ҡаймаҡ-ҡатыҡ, эремсек-ҡорот өсөн һыйыр тоталар. Эш сәфәре менән барғас, Аҫылғужиндарҙың ҡымыҙын үҙебеҙ ҙә тәмләп ҡараныҡ, хатта редакциялағы коллегаларыбыҙға күстәнәскә лә алып ҡайттыҡ. Бик маҡтап, шифаһы тейһен, тигән теләктәр менән эстек. Ә шифаһы уның ысынлап та һанап бөткөһөҙ. Юҡҡа ғына Кавказ, Алтай һәм Балҡан илдәрендә кәзә һөтө һәм унан әҙерләнгән ризыҡтар көндәлек рационға индерелмәй бит! Балалар, үҫмерҙәр өсөн бигерәк тә: үҫеш осоронда организмға кәрәкле бөтә матдәләр ҙә һөт составында бар. Ғалимдар хатта кәзә һөтө әсә һөтөн алмаштыра алыуын раҫлай. Шулай уҡ ул иммунитетты күтәрә, йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы тороу һәләтен арттыра, мейе эшмәкәрлеген яҡшырта. Сәләмәтлек нигеҙе булған кәзә һөтө кальций, магний, тимер, фосфор, марганец, баҡыр һәм һирәк осраған Д витаминына бай. Шуға ла ул организмды төрлө мәтдәгә байыта.\nКәзә һөтө артыҡ ҡуйы булһа ла (ҡайһы бер тоҡомдарҙа ҡуйылыҡ 7–8 процент булып китә), ундағы май күҙәнәктәре һыйыр һөтөнә ҡарағанда күпкә кесе, шуға ла уны организм еңел ҡабул итә. Шифаһын Рәүфә апай менән Зөлфәт ағайҙың балалары ла инҡар итмәй, киреһенсә, Себер тарафтарында эшләп йөрөүсе Рифат менән Илнар ҡайтҡан һайын ҡымыҙҙы күстәнәскә мөмкин тиклем күберәк алып китергә тырыша. Өфөлә белем алыусы Айгүзәл дә баш тартмай.\n– Хәйбулла яҡтарында ҡайһы бер хужалар тәүҙә һөттө сепараторҙан үткәреп, шунан ғына ҡымыҙ яһай икән. Минең улай итергә намыҫым ҡушмай. Һатып алған кеше сифатлы тауар өсөн хаҡ түләй бит. Ҡуйы булыуы оҡшамай икән, ҡайнап һыуытылған һыу ҡушып, айран яһап эсә ала. Кемдер, уның ҡуйы булыуын ярата. Ғаиләнән артҡанын ғына һатыуға сығарабыҙ, һыйыр кеүек күнәкләп һөт бирмәй бит, әллә ни күп артмай. Алырға теләүселәр ҙә күп түгел, башлыса бер ҡулланып өйрәнгәндәр генә ала. Кемдәр шифаһын белә, шулар ярата. Үҙебеҙҙән дә, һатыуҙан да арта икән, аптырап тормайым, 1,5 литрлы һауыттарға ҡойоп, туңдырғысҡа һалам. Ҡыш көнө лә эсергә кәрәк бит. Әйткәндәй, туңһа ла, һөт үҙенең сифатын һәм тәмен юғалтмай, – ти хужабикә.\nАҫылғужиндар һөт кәзәләрен ҡәҙерләп кенә ҡарай. Былтыр көтөүгә өйрәнә алмағас, башлыса ихатала тотҡандар: “Сәскәләрҙе ашап китһә лә, ултыртҡан емеш ағастарының ҡайырыһын кимерһә лә, уларҙы әрләүсе, ҡыуыусы булманы. Ҡыш көнө лә йәшел бесән ашатып, һарайҙа тоттоҡ. Дебет кәзәләре һыуыҡҡа бирешмәй, ә быларҙың дебете ҡалҡмағас, һыуыҡҡа бирешергә генә торған кеүек” – тип Зөлфәт ағай көлдөрөп тә алды. Быйыл һауын кәзәләре күбәйгәнгәме, көтөүгә өйрәнеп киткәндәр.\nӘйткәндәй, йәй башында республиканың ауыл хужалығы министры Илшат Фазрахманов: “Башҡортостанда ҙур кәзә фермаһы асыласаҡ,”– тигән белдереү яһағайны. Мари Иле, Татарстан Республикаларында, Ленинград һәм Смоленск өлкәләрендә заманса комплекстарҙың уңышлы эшләүен иҫәпкә алғанда, был тармаҡ килемле кеүек. Әммә урындағы халыҡ кәзә һөтөнөң кәрәклеген аңламай, шифаһын белмәй тороп, был сәнәғәт үҫмәйәсәк.Мәскәүҙә үткән кәзә һөтө буйынса IV Халыҡ-ара конференцияла ла тап ошо фекерҙәр әйтелде. Унда реклама һәм һөт ризыҡтары, айырыуса балалар аҙығы етештереү буйынса эшлекле һөйләшеүҙәр булды.


Төбәктә беренсе башҡорт этнофорумы уҙҙы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә беренсе башҡорт этнофорумы уҙҙы\n16:06, 16 июня 2015 Йәмғиәт\nФото: ойоштороусылар фотоһы\nӨФӨ, 2015 йыл, 16 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nБашҡортостанда беренсе башҡорт этнография форумы уҙҙы. Баймаҡ районы республиканың төрлө мөйөштәренән һәм күрше төбәктәрҙән ҡунаҡтар ҡабул итте.\nСараны ойоштороусылар булып Баймаҡ районы хакимиәте булышлығында «Ирәндек» этнокомплексы менән берлектә Башҡортостан Республикаһының йәш яҡташтар ассоциацияһы сығыш яһаны. Өс көн буйына йәштәр эксперттарҙың лекцияларын тыңланы, түңәрәк өҫтәлдәрҙә ҡатнашты, сәйәсмәндәр, эшҡыуарҙар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән осрашыуҙар ойошторолдо. Кисен күңел асыу программалары һәм концерттар үткәрелде.\nЭтнофорумда ҡатнашыусылар менән аралашыу өсөн ғалимдар Салауат Хәмиҙуллин, Закирйән Әминев, Азат Бердин, Юлдаш Йосопов килде, улар йәштәргә республиканың, башҡорт ырыуҙарының тарихын бәйән итте. Популяр башҡорт яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова халыҡ мәҡәлдәре һәм әйтемдәре, Башҡорт Википедияһының үҫеше хаҡында һөйләне. Башҡортостан юлдаш телевидениеһының баш мөхәррире Гүзәл Хәсәнова киң мәғлүмәт сараларында имиджды формалаштырыу тураһында лекция менән сығыш яһаны, философия фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт университеты доценты Гүзәл Вилданова донъяға ҡараш мәсьәләләренә ҡағылды, «Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһенең башҡарма директоры Тимур Лоҡманов һөҙөмтәле идара итеү һәм бизнес тураһында һөйләне.\nЛилиә Барлыбаева етәкселегендәге «Happy Super Mom» клубы вәкилдәре (Сибай) форумда ҡатнашыусы ҡатын-ҡыҙҙар менән башҡорттарҙың ғаилә традициялары, гүзәллек, әсәлек бәхете һәм ойоштороу тәжрибәһе хаҡында әңгәмә ҡорҙо. Ир-егеттәр иһә «Төньяҡ амурҙары» хәрби-тарихи клубы вәкилдәре менән аралашты, улар үҙ сиратында башҡорт яугирҙәренең ҡаһарманлығы тураһында һөйләне.\nЭтнофорумда уҡтан атыу, тирмә ҡороу, милли кейем тегеү буйынса оҫталыҡ дәрестәре, бизнес-тренингтар ойошторолдо. Теләгән һәр кем футбол, волейбол уйнаны һәм Ирәндек һыртында атта йөрөнө.\n«Форум башҡорт йәштәренең милли үҫеше, йәш быуындың өлкәндәр менән бәйләнешен нығытыу, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡлау өсөн шарттар булдырыу маҡсатында уҙғарылды. Минеңсә, бындай этнофорум — йәштәргә белем һәм тәжрибә тапшырыуҙың, илһөйәрлек тойғоһон уятыуҙың һөҙөмтәле ысулы», — тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты форумдың директоры Роберт Дәүләтшин.\nТеги: форумдар,милли сәйәсәт


Инфоурок › Другое ›Конспекты›Сочинение на тему "Мастер своего дела"\nЙәшәү бәхете – күңел, сафлыҡта,\nЙәшәү бәхете – дуҫлыҡ, хаҡлыҡта,\nЙәшәү бәхете – илең, халҡың өсөн,\nҺәр дәүерҙең үҙ оҫталары, фиҙаҡәр хеҙмәт иткән, ил-көн өсөн янып йәшәгән эшһөйәр ир-егеттәре бар. Шуларҙың береһе минең олатайым.\nУйылданов Билал Усман улы 1941 йылда крәҫтиән ғаиләһендә Ҡыйғы районында 3-сө бала булып донъяға килә. Ул бала саҡтан уҡ эшһөйәр булып үҫә . Олатайымдың бала сағы ауыр Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына тура килә. Уның атаһы Усман олатай Берлинға ҡәҙәр барып етеп, еңеү яулап, батырлыҡтары өсөн миҙалдар менән бүләкләнеп тыуған ауылына ҡайта.\nХеҙмәт юлын “Тимиряз” исемендәге колхозында механизатор булып башлай. Ҡайҙа ғына эшләмәһен, эшен һәр саҡ намыҫлы үтәй. “За трудовое отличие” тигән миҙал менән бүләкләнә. Ер һөрөүселәр ярышында ҡатнашып өсөнсө урынды алыуы хаҡындағы документын әле лә һаҡлай. Шулай тик яҡшы һөҙөмтәләргә ирешә һәм 44 йыл буйына Ватанына хеҙмәт итә . 61 йәшендә “Хеҙмәт ветераны” исеменә лайыҡ булып хаҡлы ялға сыға.\nӨләсәйем Ҡорбанова Миндинур Мөхәмәтдин ҡыҙы менән бергә бына инде 50 йылдан ашыу иңгә иң терәшеп, ауырлыҡтарҙы аша атлай йәшәп яталар. Хаҡлы ялға сыҡһа ла олатайым тик тормай. Ул ағастан төрлө ауыл ерендә кәрәкле ваҡ- төйәк әйберҙәр яһай. Талдан үрелгән тауыҡ ояһы, ҡаҙ ояһы, килендәргә көйәнтә бөгә. Ултырғыстар, тырмалар, ос һәнәктәре, балта, һәнәк, көрәк һаптары һәм башҡа хужалыҡта кәрәк нәмәләрҙең барыһын да уның эш урынында табырға була. Материалдарҙы ул яҙҙан әҙерләй. Һәр әйберҙе эшләүҙә, материалын һайлауҙа үҙенең серҙәре, нескәлектәре бар. Шуға ла олатайым, оҫталыҡ серҙәрен килгән кешеләр менән теләп өләшә.\nХеҙмәтенә күрә хөрмәте. Минең олатайым халыҡ оҫталары конкурсының әүҙем ҡатнашыусыһы. Зональ, муниципаль район конкурстарында яҡшы һөҙөмтәләргә ирешкәне өсөн маҡтау ҡағыҙҙары, ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнә.\n“Ҡоштоң матурлығы – төҫөнә ҡарап, кешенең матурлығы – эшенә ҡарап” тип юҡҡа ғына әйтмәгәндәр. Мин олатайымдың шундай эшһөйәр, кешелекле, үрнәкле булыуына ғорурланам.\nМуниципаль район Ҡыйғы районы\nҮрге Ҡыйғы лицейы\nҺөнәрле булыу гәүһәрле булыуҙан мең артыҡ.\nЭштең авторы: 10-сы а класс уҡыусыһы\nЕтәксеһе: Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте\nуҡытыусыһы Зиннәтова Гөлнара\nҮрге Ҡыйғы - 2015\nНомер материала: ДВ-164945


Ҡурай һәм башҡорт бейеүен Ҡаҙағстанда донъя шоуында күрһәттеләр // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n11:25, 20 сентября 2018 Мәҙәниәт\nҠаҙағстандың баш ҡалаһында Астанала бер сәхнәлә донъяның 14 иленән артистар осрашты. «The Spirit of Tengri» проекты үҙ жанрында иң яҡшы ҡуйыусы хореографтарҙы һәм ethno-world music музыканттарын йыйҙы.\n«The Spirit of Dance» киң форматлы шоуҙа Башҡортостандан «Guzal-dance» ансамбле ҡатнашты. Коллективты Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле тәрбиләнеүсеһе, Рәсәй театр сәнғәте институтын (ГИТИС) тамамлаусы Гүзәл Исламғолова етәкләй.\nПродюсерҙың ниәте буйынса һәм фестивалдең концепцияһына ярашлы хәрәкәт һәм пластика аша халыҡтың холоҡ-фиғелен, донъяға ҡарашын сағылдырған башҡорт бейеүен һайларға кәрәк була. Фестивалдең ижади төркөмө байтаҡ материалдарҙы ҡарағандан һуң «Guzal-dance» ансамбле солисы Регина Әһелова башҡарыуында «Заһиҙә» башҡорт бейеүен һайланы.\nҠаҙаҡ тамашаһына 5-се «The Spirit of Tengri» фестивалендә хедлайнер командаһының сағыу сығышы менән хәтерҙә ҡалған музыкант, «Ҡурайсы» төркөмө етәксеһе, Башҡортостандың халыҡ артисы Роберт Юлдашев сараның махсус саҡырылған ҡунағы булды.\n«Тамашасылар бер сәхнәлә заманса пластиканы күрә һәм диджейҙар эшкәртелеүендә этник ҡоралдар яңғырашы синтезын тыңлай алды. Был сара тамашасыларының баһалары буйынса, нигеҙендә боронғо йолалар һәм мәҙәниәт ятҡан халыҡ хореографияһы булған сығыштар иң сағыу ваҡиға булды», — тип һөйләне фестивалдә ҡатнашыусылар.


Башҡортостан һыуһаҡлағыстары ваҡытында туласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан һыуһаҡлағыстары ваҡытында туласаҡ\n17:45, 20 апреля 2011 Иҡтисад\nБашҡортостанда Көньяҡ Уралдағы һыуһаҡлағыстар яҙғы һыу менән тулған. Әлеге ваҡытта Павловка, Нөгөш, Йомағужа, Туймазы һәм Йәрмәкәй һыуһаҡлағыстары һыу йыя.\nПавловка һыуһаҡлағысы әлеге – 56 процентҡа, Нөгөш – 88 процентҡа, Йомағужа 74 процентҡа тиерлек тулған. Күптән түгел төҙөлгән Туймазы һәм Йәрмәкәй һыуһаҡлағыстары 98 һәм 62 процентҡа һыу менән тулыланған.\nТуймазы һыуһаҡлағысы сифатлы эсәр һыу менән Туймазы ҡалаһын, Йәрмәкәй һыуһаҡлағысы Октябрьский ҡалаһын тәьмин итәсәк. Әгәр Туймазыға тиклем һыу торбалары һуҙылған булһа, Октябрьскийға улар барып етмәгән әле.\n— Республикалағы бөтә һыуһаҡлағыстар ҙа беҙҙең менән килешелгән һыу тултырыу графиктары буйынса эшләй. Бар һыуһаҡлағыстар ҙа ваҡытында тулыланасаҡ, тип ышанабыҙ. Аҙ һыулы йыл көтөлә. Шуға ла яҙғы һыуҙы күберәк йыйып ҡалырға тырышабыҙ, ул беҙгә 80 процент йыллыҡ ағым һыу бирә, — тине «Башинформ» агентлығына Кама бассейны һыу идаралығының БР буйынса һыу ресурсы бүлеге баш белгес-эксперты Әхтәм Ғәббәсов.\nТеги: һыуһаҡлағыстар, һыу ресурстары


2022 йылда Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыу көндәре билдәле булды\n14 Декабрь 2021, 16:50\n2022 йылда Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыу датаһы билдәле булды. Сығарылыш уҡыусылары өсөн имтихандар ғәҙәттәгесә уҙғарыла, әгәр коронавирусҡа бәйле хәл ҡатмарлы булһа, төҙәтмәләр индерелеүе мөмкин, тип хәбәр итте «РИА Новости» Мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү идаралығының матбуғат хеҙмәтенә һылтанма менән.\nЯҡынса мәғлүмәттәр буйынса, имтихандарҙың тәүге тулҡыны — 21 марттан 18 апрелгә тиклем (пандемия осоронда ул ике йыл уҙғарылманы).\nБерҙәм дәүләт имтиханының төп осоро 26 майҙан 2 июлгә тиклем билдәләнгән.\nБерҙәм дәүләт имтиханын нисек йөҙ балға яҙырға? Ошо хаҡта тулыраҡ мәғлүмәтте бында уҡығыҙ.


Республикала демографик хәлде яҡшыртыу планлаштырыла\n14 Ғинуар 2020, 18:20\nБашҡортостан Хѳкүмәтенең вице-премьеры Ленара Иванова Республика Хѳкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә тѳбәктә демографик хәлде яҡшыртыу саралары тураһында һѳйләне.\nУл тыуымды арттырыу йәһәтенән “юл картаһы” менән таныштырҙы. Алдағы биш йыл эсендә кәмендә 8414 сабыйҙың тыуыуы планлаштырыла. Аборттарҙы профилактикалау һәм консультация иҫәбенә донъяға йәнә 2480 бала тыуыуы ихтимал. Башҡортостанда йәшәүселәрҙең репродуктив сәләмәтлеге яҡшырыу һѳҙѳмтәһендә - 2175, ә ЭКО процедураһы ярҙамында 2625 сабый тыуыуы планлаштырыла. Был медицина манипуляциялары ярҙамында биш йыллыҡтың һәр йылына 83-әр миллион һум аҡса бүленәсәк. Шулай уҡ түрәләр Стәрлетамаҡ ҡалаһында пилот режимында үҙен ыңғай яҡтан күрһәткән балаларҙы ҡарау хеҙмәтен үҫтереүҙе лә күҙ уңында тота. Был йүнәлеш 1134 сабыйҙың тыуыуына этәргес буласаҡ.\n- Әлеге проблема менән ашығыс рәүештә кѳрәшергә кәрәк, юғиһә беҙҙең “дүрт миллионлыҡ” бер заман “ѳс миллионлыҡ”ҡа әйләнәсәк. Быға юл ҡуйырға ярамай, йыл һайын хәлде күҙәтеп барырға һәм халыҡҡа ярҙам итергә кәрәк, - тип билдәләне республика Башлығы Радий Хәбиров.\n2019 йылда Башҡортостанда йәмғеһе 42 мең бала тыуған, был 2018 йылғы күрһәткестәрҙән 10 процентҡа түбәнерәк. Һораулама һѳҙѳмтәләре буйынса, ғаиләләрҙең 60 проценты ишле балалар булыуын теләй һәм аҡсалата түләүҙәр генә түгел, тѳрлѳ социаль ташламалар ҙа мѳһим булыуын билдәләй.


Кәбеҫтә - Howling Pixel\nХәҙерге ваҡытта кәбеҫтәнең бик күп төрсәләрен алғандар:\nаҡ күсәнле кәбәҫтә\nКале, йәки Грюнколь\nАҡ күбәләктәр (лат. Pieridae) — көндөҙгө күбәләктәр ғаиләһе; Яңы Зеландиянан башҡа бөтә илдәрҙә йәшәй торған көндөҙгө күбәләктәр. Донъя фаунаһында 500 ләп төрө иҫәпләнә.\nтөньяҡ-көнбайыш диалектҺәр бер диалект һөйләштәрҙән тора. Диалекттағы һүҙҙәрҙең күбеһен дөйөм башҡорт теленә хас һүҙҙәр тәшкил итә. Бер диалект вәкиле икенсе диалект вәкиле менән иркен аралаша ала. Шулай ҙа айырым диалектарҙа\nКерән (рус. Хрен обыкнове́нный, Хрен дереве́нский, лат. Armorácia rusticána) — Кәбеҫтә һымаҡтар (Brassicaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 50—150 см. Июнь-июль айҙарында аҡ сәске ата, емеше һирәк өлгөрә.\nКласс (лат. classis) — фәнни классификацияла биологик төрҙәрҙең иерархик дәрәжәһе. Иерерхик системала класс категорияһы типтан түбән, отрядтан юғары тора. Ботаникала бүлектән түбән һәм тәртиптән юғары тора.\nКәбеҫтә күбәләге (Pieris brassicae) бөжәктәр (Insecta) класына инә.\nЯпон пиерисы үҫемлеге (Пиерис японский , Pieris japonica) ике өлөшлөләр (Magnoliopsida) класына инә.Ҡайһы ваҡыт кластан яһалған рангтар ҡулланалар:\nСупер-класс (лат. superclassis) — кластан юғары ранг,\nСуб-класс (лат. subclassis) — кластан түбән ранг,\nинфра-класс (лат. infraclassis) — суб-кластан түбән ранг.\nпарв-класс (лат. Parvclass) — ?.\nКәбеҫтә һымактар (лат. Brassicáceae), йәки Әүернә сәскәлеләр ғәиләһе (Cruciferae) — Ябыҡ орлоҡлолар бүлеге (Сәскәле үҫемлектәр) ике өлөшлөләр класы үҫемлектәре. Бер йыллыҡ һәм күп йыллыҡ үләндәр. Ҡайһы берҙәре генә ярым ҡыуаҡ һәм ҡыуак булып торалар.\nБыл ғаилә 349 ырыу һәм 3 500 артыҡ төрҙө берлештерә.\nКөтөүсе муҡсаһы (рус. Пасту́шья су́мка, Су́мочник (лат. Capsélla) — Кәбеҫтә һымаҡтар (Brassicaceae) ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек. 5-40 см бейеклегендә. Апрель-сентябрь айҙарында аҡ сәскә ата, емеше май-октябрҙа өлгөрә.\nНигеҙут (рус. Дескура́йния, Декуре́ния, Дескуре́ния, Кружевни́ца, лат. Descurainia) —кәбеҫтә һымактар (Brassicaceae) ғаиләһенән бер йыллыҡ ағыулы һәм һаҫык еҫле үлән үҫемлек, бейеклеге 15-80 см.\nМай-август айҙарында аҡһыл һары сәскә ата, июнь-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.\nСәскәле үҫемлектәрҙең 250 меңгә яҡын төрө билдәле. Шулай уҡ әлеге көнгә хәтле яңынан-яңы төрҙәрен таба торалар. Төҙөлөштәре буйынса ырыуға берләштерәләр.\nӘ ғаиләнең һәр береһен үҫемлектәрҙең ниндәй ҙә булһа бер класына индерәләр: бер өлөшлөләр йәки ике өлөшлөләр класына.\nТиле шалҡан (рус. Сурепка обыкновнная, лат. Barbaréa vulgáris)— әүернә сәскәлеләр ғаиләһенә ингән һары сәскәле ҡый үләне.\nТорма (рус. Редька посевная, Редька огородная, лат. Raphanus sativus) —Кәбеҫтә һымаҡтар (Brassicaceae) ғаиләһенән бер-ике йыллыҡ үҫемлек. Апрель-май айҙарында сәскә ата,\nТәкә һаҡалы (ва́йда) (лат. Ísatis) — ҡатмарлы сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа ғына шау япраҡлы. һары суҡ сәскәле үҫемлек; бал ҡорттары уның татын йыя.\nТөркиәнең ауыл хужалығы\nТөркиәнең ауыл хужалығы — Төркиә иҡтисадының бер тармағы. Ул 62,7 $ миллиард килем килтерә һәм 6,1 млн кешене эш менән тәьмин итә(2011). Ауыл хужалығы менән, нигеҙҙә, Төркиәнең көньяҡ өлкәләрендә — Анталья, Мерсина, Хатайя, Мугла, Газиантепта шөғөлләнәләр.\nТөркиәнең яр буйы райондарында халыҡ балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. Измир ҡалаһы, Бурса, Ҡайсери райондарында умартасылыҡ киң таралған. Беренсе донъя һуғышына тиклем Төркиә донъя баҙарына һатырға ебәк туҡыма сығарыусы төп ил була.\nАуыл хужалығы продукцияһын Европа илдәре, Рәсәй, Украина, Ираҡҡа, ғәрәп илдәренә сығара. 2015 йылда, төрөк ғәскәрҙәре Рәсәй хәрби самолетын атып төшөргәндән һуң Рәсәй Федерацияһында Төркиәнән ауыл хужалығы продукцияһын, шул иҫәптән: баклажан, гранат, әфлисун, мандарин, тауыҡ ите һәм күркә, башлы һуған һәм шалот, төҫлө кәбеҫтә, брокколи, корнишон һәм ҡыяр, виноград, алма, груша, өрөк, персик һәм башҡа еләк-емеш индереү тыйыла.\nҠаҡы (рус. Свербига восточная, лат. Bunias orientalis L.) — ике өлөшлөләр класының әүернә сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған үҫемлек. Йыуан һабаҡлы, киртләс япраҡлы, сәскәләре һары. Әскелт тәмле, ашарға яраған үҫемлек.\nҠала парктарында ла, болондарҙа ла, юл ситтәрендә лә осратырға мөмкин. Үҙенсәлекле япрағы ла, һабағы ла ҡаҡыны башҡа үҫемлектәрҙән айырырға ярҙам итә.\nБашлыса япраҡтарҙан һәм ҡабығынан әрселгән һабағын ашарға була. Ҡаҡы бик тиҙ үҫә һәм ҡата, шуға уны йәш сағында ашарға кәрәк.\nҠаҡының һабағы ғына түгел, япраҡтары, хатта тамыры ла ашарға яраҡлы. Көҙөн ҡаҙып алынған тамырын шул килеш ашарға мөмкин.\nБешерергә лә була, тоҙлағанда керәнде лә алмаштыра. Таҙартылған һабаҡты киҫкеләп, бәлеш эслегендә ҡулланырға мөмкин. Сәскәгә тумаланған өлөшөн табала ҡыҙҙырып бик тәмле һәм үҙенсәлекле ризыҡ әҙерләргә була.\nТәме редисты хәтерләтә, шунлыҡтан турамаларға ошо йәшелсә урынына ла һалалар. Һабаҡтарын һәм япраҡтарын ашҡа өҫтәйҙәр. Быҡтырып, ит, балыҡ ризыҡтары менән табынға бирәләр.\nЙәш һабаҡтарында, япраҡтарында С витамины, тимер, баҡыр, бор, марганец, молибден, титан, аҡһымдар, эфир майҙары, азотһыҙ экстрактив матдәләр бар.\nХалыҡ дауаһы булараҡ ҡаҡыны зәңгегә, бабаһырҙарға ҡаршы ҡулланалар. Ҡаҡыны киптерәләр, тоҙлайҙар, әсетәләр. Тәүгә үҫеп сыҡҡандарының тамырын керән урынына ла файҙаланалар.\nҮҫеп еткән ҡаҡы сәскәгә күмелгәс, һап-һары ялбып таждары менән тирә-яҡты йәмләп ултыра. Уның ағас һымаҡ ҡаты һабағы бесәнлектәрҙе сүплеккә әйләндерә.


Применение новых технологий при подготовке научной работы\nИнфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Применение новых технологий при подготовке научной работы\n15.79 КБ Применение новых технологий при подготовке научной работы.docx\n3.17 МБ Применение новых технологий при подготовке научной работы.pptx\nВыбранный для просмотра документ Применение новых технологий при подготовке научной работы.docx\nТикшеренеү эшен әҙерләүҙә яңы технологияларҙы ҡулланыу.\nӘлбиттә, тикшеренеү эшенең структураһы буйынса материалдар интернет селтәрендә күп, шунлыҡтан мин мөһим тип тапҡан моменттарға ғына туҡталып үтмәксемен. Слайдтар әҙерләүгә күберәк иғтибар биреләсәк. Ә эштең структураһына талаптар алдығыҙҙа бирелгән.\nТәү сиратта, беҙгә эштең темаһын һайларға кәрәк. Теманы һайлағанда уның актуаллегенә, яңғырашына иғтибар итергә кәрәк, тема һорау һөйләмдәрҙән тормаҫҡа тейеш. Исемен уҡыу менән эштең йүнәлешен аңларға тейешбеҙ. Әлбиттә, фәнни эш менән беҙ ниндәйҙер яңылыҡ индерергә тейешбеҙ. Әйҙәгеҙ, тема һайлап ҡарайыҡ. Быйылғы йылда иң актуаль темалар:\nҺуғыш темаһы (Тыл геройҙары.)\nӘҙәбиәт йылы (Рәми Ғарипов һәм китап)\nТема һайлағандан һуң, фәнни эштең планын төҙөйбөҙ. Слайдта сығыш яһауға әҙерләнеүҙең планы бирелгән. Был пландың үҙен мин Docear программаһы ярҙамында әҙерләнем (Отошлолоғо).\nЭште әҙерләп бөткәс, сығыш яһау өсөн презентация әҙерләргә кәрәк. Презентацияның да аныҡ структураһы, эҙмә-эҙлелеге булыуы бик мөһим. Әгәр һөйләгән ваҡытта слайдтарҙы алға-артҡа күп тапҡыр күсерергә тура килһә, был тамашасы тарафынан ауыр ҡабул ителә.\nШулай уҡ дизайнға ла иғтибар итергә кәрәк. Презентация торт кеүек, эсе тәмле булып та, тышы йәмһеҙ булһа, уны ашарға теләмәйәсәктәр. (СЛАЙД) (инеп ҡарау)\nЭштең өсөнсө этабы булып, мәғлүмәттәр табыу тора. Быны, әлбиттә, иң тәүҙә гугл, яндекс һ.б. эҙләү системаларынан башлайбыҙ. Беҙгә ҙур ярҙамсылар булып курсерия кеүек курстар сайттары, слайдшея кеүек презентациялар һаҡланмаһы тора. (СЛАЙД) (асып ҡарау)\nПрезентация өҫтөндә бер кеше генә эшләмәгән осраҡта, электрон почта, социаль селтәрҙәр, скайп һәм гитхаб кеүек бәйләнеш сараларын әүҙем ҡулланабыҙ. (СЛАЙД)\nӘгәр ҙә компьютерҙа офис ҡуйылмаған булһа, интернет селтәренән бушлай алырға мөмкин булған LibreOffice-тың Impress программаһын ҡуллана йәки онлайн режимда презентация төҙөй алабыҙ.\nСығыш яһаған ваҡытта проектор һәм пульт менән ҡуллана белеү мотлаҡ. Сығышыбыҙҙы беҙ скайп, ютуб, вебинар-сайттар ярҙамында ҙур аудиторияға еткерә алабыҙ. Әлбиттә, сығыш яһау алдынан баланы психологик яҡтан әҙерләүгә лә ҙур иғтибар бирергә кәрәк.\nПрезентациябыҙ бер сығыш яһағандан һуң компьютерҙа урын алып тик ятмаһын өсөн беҙ уны төрлө интернет-конкурстарға ебәрә, социаль селтәрҙәрҙә ҡуя алабыҙ. Презентацияларҙы урынлаштырыу өсөн Slideshare исемле махсус сайт та бар.\nВыбранный для просмотра документ Применение новых технологий при подготовке научной работы.pptx\nТикшеренеү эшен әҙерләүҙә яңы технологиялар\n- теманың актуаллеге; - яңылыҡ индереүе; - яңғырашы; - Һорау һөйләмдәрҙе ҡулланмаҫҡа.\nhttp://www.fontsquirrel.com/ – бында һеҙ матур шрифттар тейәп ала алаһығыҙ; http://compfight.com/– бында фотографияларҙың иҫ киткес базаһы\nМигранова Гульфия Азатовна\nНомер материала: ДБ-316683\nҚазақ тілі пәнінен сабақтар топтамасы\nРазработка урока по предмету "Сауат ашу " для 1 класса\nРус мәктәптәренең 6-сы класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы\nРус мәктәптәренең 4-се класы өсөн туған телдән эш программаһы\nРус мәктәптәренең 2-се класы өсөн туған телдән эш программаһы


Былтыр Башҡортостанда 67 кеше эш урынында һәләк булған\n2015 йыл менән сағыштырғанда, ун осраҡҡа күберәк. Был турала хеҙмәтте һаҡлау буйынса ведомство -ара комиссия ултырышында Татьяна Астрелина белдерҙе.\nДәүләт хеҙмәт инспекторы әйтеүенсә, эш урындарында йәрәхәтләнеүселәр һаны шул уҡ кәләмдә -148 кеше. Ләкин үлемесле тамамланғандары артҡан. Бәхетһеҙ осраҡтар, башлыса, хеҙмәт хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен теүәл үтәмәү, һаҡланыу сараларын иңҡар итеү сәбәпле теркәлгән. Иң хәүефле эш урыны тип төҙөлөш һәм ауыл хужалығы өлкәләре билдәләнгән. Күптәр бейеклектән осоп төшөп йәрәхәтләнә, тине Татьяна Астрелина.\nТатьяна Астрелина, Башҡортостандың дәүләт хеҙмәт инспекторы: “Иң ҡурҡынысы эш урындарында күмәкләп йәрәхәтләнеүселәр арта. Былтыр күп кеше ҡатнашлығындағы фажиғәлә 23 кешенең ғүмере өҙөлгән. Ә 2015 йылда 6 осраҡ ҡына булған. Был айырым предприятиеларҙың хеҙмәтте һаҡлау эше менән бөтөнләй шөғөлләнмәүе тураһында һөйләй”.\nХеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова билдәләүенсә, үлемесле һәләкәттәрҙең артыуы был өлкәлә хәлдең киҫкенләшеүе тип аңларға кәрәкмәй. Хеҙмәт хәүефһеҙлеген күҙәтеүсе органдарының үҙ эшен әүҙемләштереү һөҙөмтәһе. Былтыр ғына ҡырҡ эш урынында йәрәхәтләнеү осрағы йәшерелгәнлеге асыҡланған.\nЛенара Иванова, Башҡортостандың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры: “Башҡортостанда халыҡтың 30 проценты тирәһе зыянлы эш урынына йәлеп ителгән. Волга буйы федераль округында был күрһәткес 50 процентҡа яҡын. Һуңғы йылдарҙа хеҙмәт хәүефһеҙлеге буйынса яраһы уҡ алға китеш күҙәтелә. Беҙ рейтингта 8-се урындан өсөнсөгә күтәрелдек”.\nРеспубликала хәүефһеҙ хеҙмәт ойошторған предприятиелар араһында йыл да конкурс уҙғарыла. Быйыл унда 13 номинация буйынса 180 ойошма ҡатнашҡан. Комиссия ултырышында тәүге өс еңеүсене тәбрикләнеләр. Алдынғылыҡты "Газпром" , "Башнефть" кеүек ҡеүәтле компаниялар алды. Улар араһында Бәләбәйҙең механизациялау һәм электрофикациялау колледжы бар.


Башҡортостан делегацияһы Рәсәй исеменән Словенияла умартасылар конференцияһында ҡатнашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n16:11, 23 мая 2018 Иҡтисад\nБашҡортостан делегацияһы Рәсәй исеменән Словенияла ауыл хужалығын һәм тауар хәүефһеҙлеген тотороҡло үҫтереү өсөн бал ҡорттарының һәм һеркәләндереүселәрҙең роленә арналған халыҡ-ара конференцияла ҡатнашты.\nФорумдың төп маҡсаты – умартасылыҡ проблемаларын хәл итеүҙең иң ҡулай юлдарын әҙерләү.\nКонференция эшендә 17 ил вәкиле ҡатнашты. Рәсәй делегацияһы етәксеһе — Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге директоры Әмир Ишемғолов Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда умартасылыҡ тармағының торошо хаҡында һөйләне. Конференцияла ҡатнашыусылар республиканың умартасылыҡ тармағында туплаған тәжрибәһен юғары баһаланы.\nБынан тыш, Әмир Ишемғолов 2021 йылда Халыҡ-ара Апимондия конгресын уҙғарыу урыны булараҡ Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан һәм Өфө менән таныштырҙы.\nКонференция эше йомғаҡтары буйынса Словенияла умартасылар форумында ҡатнашҡан 17 илдең берлектәге декларацияһы ҡабул ителде.\n20 майҙа Словенияла беренсе Бөтә донъя бал ҡорто көнөн билдәләнеләр. Был байрамды Берләшкән Миллләттәр ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы донъяның әһәмиәтле даталары календарына индергән.\nТеги: конференция, умартасылыҡ, Әмир Ишемғолов


Ир ҡеүәте абруйҙа » "Урал" гәзите\nДанлы хеҙмәт юлы үтеп, күптәргә ѳлгѳ булған һәм ҡартлығында ла тормоштан йәм, тәм табып йәшәй белгән кешеләр һәр саҡта ла һоҡланыу уята. Ундайҙар ҡасандыр йәш, дәртле саҡтарында һайлаған тормош позицияһынан саҡ ҡына булһа ла тайпылмай, ҡартлығында ла эргә-тирәләрендәгеләргә үрнәк күрһәтеп, ихтирам яулап йәшәй белә.\nТимер юл ауылында йәшәгән, бѳгѳн 84 йәше менән барған Хәмитйән Байғунды улы ҒӘЛИНде лә, һис икеләнеүһеҙ, ошо исемлеккә индерергә булыр ине. Исмаҡай ауылында тыуған егет бала сағынан хеҙмәт һѳйѳп, эшкә ѳйрәнеп үҫә. Балалыҡ осоро дәһшәтле һуғыш йылына тура килгән Хәмитйән тормоштоң бар ауырлығын да үҙ иңендә күтәреп, һынауҙарға кесе йәштән үк сынығып, уларға бирешмәҫкә ѳйрәнә. Ауыр заман булыуға ҡарамаҫтан, Исмаҡай мәктәбендә, IV класс булһа ла, белем ала. 1956 йылда егет ҡорона ингән Хәмитйән Ғәлин Үҙән ауылынан арыраҡ урынлашҡан Нура леспромхозының Ҡатарыш участкаһында ағас ҡырҡыу эшенә тотона. Унда бер аҙ эшләгәс, уны ошо уҡ леспромхоздың Тимер юл ауылы участкаһына эшкә күсерәләр.\nЭшенә яуаплы ҡараған, бурысын еренә еткереп башҡарған егеткә бригадир вазифаһын йѳкмәтәләр. Етәкселәрҙең ышанысын аҡлай,\nһынатмай егет. Уның бригадаһы һәр саҡта ла алдынғы һанала, планын арттырып үтәй һәм Нура леспромхозы администрацияһының, профсоюз, партия ойошмаһының бик күп Маҡтау ҡағыҙҙарына, бүләктәренә лайыҡбула. Ә инде Хәмитйән Байғунды улы үҙе бер нисә йыл рәттән Социалистик ярышта еңеп сыға. Юғары хеҙмәт күрһәткестәре, намыҫлы, фиҙаҡәр хеҙмәте ѳсѳн Рәхмәт хаттары, Маҡтау ҡағыҙҙары, шифаханаларға юлламалар менән йыш бүләкләнә. Тырыш хеҙмәткәрҙе кѳньяҡ ҡалалары буйлап экскурсияларға ла йыш алып йѳрѳйҙәр.\nХәмитйән Ғәлиндең тырышлығы етәкселек\nтарафынан юғары баһалана, уға «Хеҙмәт ветераны» тигән маҡтаулы исем бирелә. 32 йыл ғүмерен ағас етештереү эшенә арнаған абруйлы хеҙмәткәрҙе 1986 йылда хѳрмәтләп хаҡлы ялға оҙаталар. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, бѳгѳн дә йәштәрҙән ҡалышмай гѳрләтеп донъя кѳтә Хәмитйән бабай. Баҡсаһында сѳгѳлдѳр, кишер, картуф үҫтерә. Ҡышҡылыҡҡа үҙе тәрбиәләп үҫтергән помидор, ҡыярҙарын маринадлап, компоттарын да әҙерләп ҡуйырға иренмәй ул. Донъя мәшәҡәттәренән айырылып, гәзит-журналдар уҡырға ла ваҡыт таба.\n- “Урал” гәзитен хәреф таный башлағандан алып уҡыйым һәм бѳгѳнгѳ кѳнгә тиклем унан айырылғаным юҡ, - ти Хәмитйән Байғунды улы.


Киевта Вики-конференция 2016 үтте — Викиновости\nКиевта Вики-конференция 2016 үтте\n20 сентябрь, 2016 йыл\nИван Терещенко йорто\n2016 йылдың 3 һәм 4 сентябрендә Украинаның Киев ҡалаһында НаУКМА музейында (Галшка Гулевичевна йортонда) VI Украина Вики-конференцияһы уҙҙы. Был сара «Викимедиа Фонды» һәм ирекле белемдәр проекттарына арналды. Унда Польшанан, АҠШ-тан, Рәсәйҙән һәм Украинаның тѳрлѳ ҡалаларынан бѳтәһе 59 кеше ҡатнашты.\nКонференцияны НаУКМА Фәнни китапхана бүлеге мѳдире Таисия Сидорчук (укр. Таїсія Сидорчук) һәм Наталия Тымкив (укр. Наталія Тимків) асты. Польша Викимедиаһының эшмәкәрлеге тураһындағы тәүге докладты Польшанан килгән ҡунаҡ Юлиуш Желенски (польск. Juliusz Zielinski; Julo) уҡыны. Уның сығышын украин теленә Volodymyr D-k тәржемә итте. Тәнәфестән һуң сара параллель ике сессияға бүленде. Тәүге сессияла Украина викимедиасылары википроекттарҙы социаль селтәрҙәрҙә популярлаштырыу эше һәм уны артабан үҫтереү, яҡшыртыу буйынса сығыш яһаны. Спикерҙар — Хроболова Анна, Сергій Липко (укр. Сергій Липко) һәм Анатолий Луцюк (Yakudza). Социаль селтәрҙәр тураһындағы докладтан һуң Base рѳхсәт алыу ѳсѳн OTRS системаһы тураһында ентекләп һѳйләне. Параллель сессияла яңы ҡатнашыусыларҙы йәлеп итеү мѳмкинселеге тураһында фекер алыштылар. Спикерҙар — Асаф Бартов, Antanana, украин теленә Ата тәржемә итте. Икенсе сессия барышында Алексей Василюк (укр. Василюк Олексій) менән BioDasha Вики-экспедиция проекты тәжрибәһе менән бүлеште һәм йомғаҡ яһаны. Улар шулай уҡ проектты ойоштороуҙың һѳҙѳмтәле һаналған алымдарын билдәләне һәм киләһе ярты йыл/йылға план-проспект буйынса фекер алышты. Параллель сессияла Асаф Бартов Википедияға яңы килгән ҡатнашыусыларҙы викимәғлүмәттәр менән файҙаланырға ѳйрәтте һәм проект менән эшләүҙе еңелләштергән ҡоралдар һәм Wikidata Game тураһында һѳйләне. Уның сығышын украин теленә Ата тәржемәләне. Артабанғы сессияла мәҡәләләр конкурсы һәм башҡа ойошторолған конкурстар, уларҙың һѳҙѳмтәләре, баһалау ѳсѳн яңы техник мѳмкинлектәр буйынса фекер алыштылар, конкурстар ойоштороуҙың һѳҙѳмтәле алымдарын билдәләнеләр һәм яҡын ярты йыл/йылға план-проспект тѳҙѳнѳләр. Спикерҙар — Antanana, Звірі, Volodymyr D-k менән Алексей Василюк. Дүртенсе сессияла мәғариф программаһы (WEP) буйынса фекер алышыу булды. Спикерҙар — Ата, Учитель Krutyvuss. Бер рәттән Украина Викитекаһы администраторҙары үҙҙәренең проекты тураһында һѳйләне. Спикерҙар — Arxivist, Artem.komisarenko һәм Atoly.\nИкенсе кѳн GLAM доклады менән башланып китте. Доклад барышында ойошторолған конкурстарға, уларҙың һѳҙѳмтәһенә, баһалау ѳсѳн яңы техник мѳмкинлектәр, конкурс ойоштороуҙың һѳҙѳмтәле алымдарына, киләһе ярты йыллыҡ/йылға план-проспектҡа күҙәтеү яһалды. Спикерҙар — Lantuszka, Anntinomy, Ilya менән Atoly. Шул уҡ ваҡытта тематик айлыҡтар һәм аҙналыҡтар тураһында ла сессия үтте. Спикерҙары — Visem менән Pavlo1. Икенсе сессия барышында фотоконкурстар буйынса фекер алыштылар. Спикерҙары — Ilya, Алексей Василюк, BioDasha һәм Base. Артабанғы сессияла бәләкәй проекттар буйынса фекер алышыу булды. Спикерҙары — Сергій Липко, Base менән DonSimon. Ошо уҡ ваҡытта Асаф онлайн һәм офлайн конфликттарҙа оҫталыҡты яҡшыртыу буйынса треннинг үткәрҙе. Тѳштән һуң Antanana конференцияны ябыу сараһын ойошторҙо, Ата украин бүлегендәге CEE Spring конкурс призерҙарын ҡотланы. Конференциянан һуң ике параллель сессия уҙҙы. Тәүгеһендә ҡатнашыусылар доклад менән сығыш яһаны. Спикерҙары — Kazymir Vira менән Nickispeaki (Чернигов), Мухамадеева (Башҡортостан), Tohaomg менән Асаф. Икенсеһендә Украинала ирекле панорама булдырыуҙың практик планы эшләнде. Спикерҙары — Ліонкінг менән Antanana. Икенсе кѳн аҙағында конференцияла ҡатнашыусылар менән Wikidojo уйыны үткәрелде. Уйын һѳҙѳмтәһендә Украина Википедияһында Іван Миколайович Терещенко йорто тигән мәҡәлә барлыҡҡа килде.\n2016 Вики-конференцияһы ҡатнашыусылары\nИсточник — https://ru.wikinews.org/w/index.php?title=Киевта_Вики-конференция_2016_үтте&oldid=712816\n«Киево-Могилянская академия» милли университеты\nЕнәйәтселек һәм хоҡуҡ


Рәсәйҙәрҙе илдең иҡтисады, хаҡтарҙың артыуы һәм түбән эш хаҡы борсой — ВЦИОМ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәйҙәрҙе илдең иҡтисады, хаҡтарҙың артыуы һәм түбән эш хаҡы борсой — ВЦИОМ\n11:34, 4 февраля 2016 Иҡтисад\nРәсәйҙәрҙе илдең иҡтисады, хаҡтарҙың артыуы һәм түбән эш хаҡы борсой — ВЦИОМ Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2016 йыл, 4 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәге (ВЦИОМ) ағымдағы йылдың ғинуар айында халыҡты ил күләмендәге ниндәй проблемалар борсоуы тураһында мәғлүмәттәр килтерҙе.\nБыйыл ғинуарҙа проблемалы темалар рейтингында иҡтисад тәүге урынды биләне. Уҙған йылдың ноябренән иҡтисадтағы хәлдәр өсөн борсолоуҙар башланды (17 процент) һәм ғинуарға 23 процентҡа етте. Был былтырғы һөҙөмтәне ҡабатланы.\nБорсоуға һалған тағы бер мәсьәлә — хаҡтарҙың артыуы. Үткән йылдың декабрендә һорау алыныусыларҙың 12 проценты инфляцияны илдең иң киҫкен проблемаһы тип һанаған, быйыл ғинуарҙа иһә 20 процент.\nҺуңғы өс айҙа рәсәйҙәрҙең 13 проценты түбән эш хаҡын һәм йәшәү кимәлен проблемалы мәсьәләләр тип иҫәпләй. Артабан эшһеҙлек (12 процент), социаль сәйәсәт (9), тышҡы сәйәсәт (7) килә. Һаулыҡ һаҡлау (7), мәғариф (7), ауыл хужалығы һәм сәнәғәттең тарҡалыуы (6), түбән пенсиялар, пенсия реформаһы (5) «проблемалы» рейтингта тәүге унау иҫәбенә инә.\nТеги: вциом,иҡтисад,эш хаҡы,хаҡтар


Өфөлә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы бара // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы бара\n11:47, 21 ноября 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 21 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nӨфөлә күләмле этник форум — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы бара. Йыйынға 400-ҙән ашыу делегат килгән. Сара халыҡтар араһындағы дуҫлыҡты нығытыуға йүнәлтелгән. Был — башҡорттарҙың дүртенсе йыйыны, III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы биш йыл элек уҙғарылғайны.\nФорум башланыр алдынан Салауат Юлаевтың һәйкәленә сәскәләр һалыу тантанаһы булды. Унда Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы һәм милли-мәҙәни ойошмалар ҡатнашты. Төп саралар Конгресс-холда уҙа. Бында башҡорт халыҡ ижады күргәҙмәләре ойошторолған. Оҫталарҙың ҡаҙаныштары менән танышҡас, делегаттар пленар ултырышҡа йыйылды.\nФорум эшен бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү, хәҙерге иҡтисади шарттарҙа ер мәсьәләһе һәм Башҡортостанда туризм темалары буйынса секция ултырыштары дауам итәсәк. Ҡатнашыусылар Рәсәйҙә һәм республикала «Мәғариф тураһында», «Башҡортостан халыҡтары телдәре тураһында»ғы Закондарҙы тормошҡа ашырыу хаҡында һөйләшәсәк. Заманса шарттарҙа башҡорт халҡын үҫтереү факторы булараҡ тарихи һәм рухи мираҫ айырым тикшереләсәк. Ғаилә, демография һәм башҡорт халҡының сәләмәтлеге мәсьәләләре ҡуҙғатыласаҡ. «Башҡортостандың мәғлүмәт киңлеге: проблемалар һәм йүнәлештәр» һәм «Йәштәр — башҡорт халҡының стратегик ресурсы» секциялары ойошторола.\nОсрашыу йомғаҡлау документтарын ҡабул итеү һәм IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ҡунаҡтары өсөн байрам концерты менән тамамланасаҡ.


Нәҫел ептәре өҙөлмәһен\nШығай ауылының «Тамъян» моделле китапханаһында гөрләп Шәжәрә байрамы үтте. Ғаилә йылына арналған был матур сараны китапханасыбыҙ Венера Ишмырҙа ҡыҙы Эниева ойошторҙо.\nБашта мәктәптең тарих уҡытыусыһы Эльвира Сабит ҡыҙы Сәйәхова ауылдың килеп сығыу тарихы, аралар тураһында сығыш яһаны. Беҙҙә татарҙар, ҡара табандар, һарыбайҙар, һарттар, үңәстәр, башмаҡтар, тояҡтар кеүек араларҙың булыуын белдек. Һәр береһенең килеп сығыу тарихы ла ҡыҙыҡлы икән. Шулай уҡ күренекле кешеләре менән дә дан тота Шығай ауылы.\nҺәр кем үҙҙәренең нәҫелдәрен барланы. Бигерәк тә Тимерхан Эниевтың сығышы оҡшаны. Ул – Зәйнулла Рәсүлев ишандың етенсе быуын вариҫы. Шәжәрәһенең күп тармаҡлы булыуы һоҡландырҙы.\nӘлбиттә, байрам йыр-бейеүһеҙ булмай. Татарҙар араһынан Гөлфиә Сәйфуллинаның дәртле бейеүе, Зөлхизә Эниеваның оҫта итеп думбырала уйнауы барыһының күңеленә хуш килде. Ҡара табандар араһы ҡумыҙҙа көйҙәр яңғыратты.\nБайрамды алып барыусы Венера Ишмырҙа ҡыҙы шәжәрәне өйрәнергә, туғандар араһында дуҫлыҡ ептәрен өҙмәҫкә, берҙәм, татыу булып йәшәргә саҡырҙы.\nГөлсәсәк МӘҒӘФҮРОВА, VII синыф уҡыусыһы.


Егәрлеләр данлай Нуҡайҙы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Егәрлеләр данлай Нуҡайҙы\nЕгәрлеләр данлай Нуҡайҙы 27.11.2018 // Ауыл хужалығы\nТөпкөл тимәй, халыҡ тырышып тормош көтә.\nМораҙым тарлауығына илткән юлдан барғанда, район үҙәгенән 25 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан ауылға ингән ерҙә артышлы тауҙар ҡаршы ала. Тәбиғәт ҡырыҫ түгел. Тау битләүендәге ағастар ҙа, бәрхәт ямаулыҡтай түшәлгән артыштар ҙа әлеге көҙгө көндәргә йәнлелек өҫтәгәндәй. Бер һүҙ менән әйткәндә, Нуҡай матур ерҙә урынлашҡан.\nҮткәнгә күҙ һалһаҡ, ауылдың 220 йылдан ашыу тарихы барлығын күрәбеҙ. Исеме 64 йәшлек йорт старшинаһы Ҡотлоюл Нуҡаев исеменән алынған. Ул күсенеп килеүселәрҙең тәүгеһе була. 1795 йылда нигеҙ һалынған ауылда тәүҙә 15 кенә йорт ҡалҡып сыға. Эргәһендә ете йорттан торған утар ҙа булған. 10-сы ревизия ваҡытында (1858 – 1859) ауылда 100 йорт иҫәпләнгән, 542 кеше теркәлгән. 1920 йылда иһә йорттар һаны 150-гә етеп, халҡы 797 кеше тәшкил иткән.\nБөгөн ауыл биләмәһендә 547 кеше йәшәй, шуның 301-е – Нуҡай ауылында (бөтәһе лә бында йәшәмәй, был – рәсми теркәлгәндәр һаны ғына). 220-гә яҡын йорттоң унлабы буш тора. Был аңлашыла ла, һуңғы йылдарҙағы ҡулайлаштырыу ғәләмәте төпкөлдө ярайһы уҡ ҡаҡшатты. Нуҡайҙа ла шул хәл күҙәтелә.\n– Ауылда, ысынлап та, башлыса ололар ғына ҡалды. Йәштәр ҙә юҡ түгел. Биләмәлә 15 ишле ғаилә иҫәпләнә. Әлбиттә, эш урындары булмау сәбәпле, ир-егеттәр ситкә – Себер яҡтарына китеп эшләргә мәжбүр. “Утар” хужалығы етәксеһе Азамат Айытҡоловтың ҡул аҫтында ла, райондағы башҡа хужалыҡтарҙа ла тир түгеүселәр бар.\nНуҡайҙа тырыш халыҡ йәшәй. Кемеһен генә алма, матур итеп донъя көтөргә ынтыла, кәртә тултырып мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрай, мул итеп баҡса үҫтерә, бала-саға уҡыта. Халыҡтың төп шөғөлө –малсылыҡ, ҡошсолоҡ, ҡортсолоҡ. “Ауыл ерендә йәшәгәс, шунһыҙ мөмкин дә түгел”, – ти биләмә хакимиәте башлығы Риф Байғүбәков.\nЫсынлап та, ҡырҙа аттар утлап йөрөгәненә иғтибар иттек, һыйыр, һарыҡ көтөүҙәре лә ҙур ғына бында.\nИш янына ҡуш булһын\nАуыл уңғандары араһында Гүзәл менән Фәрғәт (исеме Фәррәх булһа ла, уны Фәрғәт тип йөрөтәләр) Байғүбәковтар бар яҡтан да маҡтауға лайыҡ. Ғаилә башлығы элек комбайнда, тракторҙа йөрөгән, хәҙер “Тәүәкән” йәмғиәтендә май һыҡтырыу цехында эшләй. Аҙна аҙағында ғына ҡайтып йөрөгәс, бөтә йорт-ҡура мәшәҡәттәре ҡатыны иңендә. Ә хужалыҡ ҙур – алты баш һыйыр малы, утыҙ-ҡырҡлап ҡаҙ, алтмышлап өйрәк һәм, әлбиттә, баҡса.\nГүзәл апай үҙе ауыл биләмәһе хакимиәтендә йыйыштырыусы булып эшләй. Иш янына ҡуш булһын тип, һыйыр ағын эшкәртеп, һөт-ҡаймағын, май-ҡоротон да һатҡылап тора.\n– Ололар мал-тыуар тота алмай. Улар беҙҙән һөт, ҡаймаҡ, май ала. Эремсеген дә, һөҙмәһен дә, ҡоротон да эшләп, әҙерләп ҡуям. Балалар хәҙер ситтә. Ҙур ҡыҙыбыҙ Лилиә ғаиләһе менән Мәләүездә йәшәй, кесе ҡыҙыбыҙ Физәлиә Мораҡ башҡорт гимназияһында унынсы класта уҡып йөрөй.\nҠош-ҡортто йыл да күп итеп аҫрайбыҙ. Ауыл кешеһе ауылса йәшәй инде. Ҡыш ашарыңа һатып алып йөрөргә түгел, – ти Гүзәл апай.\nБайғүбәковтар ғаиләһендә әсәһенең бер туған апаһы Разия инәй ҙә йәшәй. Тауыҡ сүпләһә бөтмәҫ эш араһында уға ла иғтибарын бүлергә ваҡыт таба хужабикә:\n– Инәйемдең бер генә бөртөк ҡыҙы ситтә, ә оло кешенең ауылын ташлап киткеһе киләме ни?! Ауырып киткәс, үҙебеҙгә алдыҡ. Хәҙер, Аллаға шөкөр, шәбәйҙе. Балалар ситтә, үҙемә лә иптәш булды.\nӨлкәнәйеп китһә лә, Разия инәйҙең хәтере шәп. Ғ. Сәләмдең “Республика иртәһе” шиғырын әле лә әҫәрләнеп һөйләй.\n– Бала саҡта мәктәптә ятланған шиғыр. Шул хәтлем күңелгә һеңеп ҡалғандыр, күрәһең. Уҡырға һуң барҙым, яҡшы белем алырға тура килмәне. Шуға төрлө эштә йөрөнөм: баҫыуҙа ла, бесәндә лә, фермала ла... Биш бала үҫтек. Беҙҙең быуын һуғыш ваҡытында буй еткерҙе бит. Атайҙың фронтҡа киткәнен дә хәтерләмәйем, уйынға әүрәп ҡалғанмын. Еңел булманы инде тормош, шулай ҙа бирешмәнек, – ти инәй, күҙ йәше аша хәтирәләре менән уртаҡлашып.\nАуыл ҡото ул мәктәп\nНуҡай мәктәбе Мораҡ башҡорт гимназияһының филиалы булып иҫәпләнә. Белем усағының мөдире Рифат Риф улы Байғүбәков, йәш кенә булһа ла, арыу ғына эшләп, тәжрибә туплап өлгөргән. Салауат педагогия училищеһын тамамлағас, Силәбе дәүләт педагогия университетында уҡый. Һөнәре буйынса ул – информатика уҡытыусыһы.\n– Мәктәптә барлығы 53 бала белем ала. I класҡа быйыл ете бала килде, IX класта ла ете уҡыусы. Быға тиклем, балалар юҡлыҡтан, өс-дүрт йыл тирәһе IX класс булманы, – тине Рифат Байғүбәков. – Балаға төплө белем биреү өсөн мәктәптә бөтә мөмкинлектәр ҙә бар. Уҡыуға ла, спортҡа ла ҙур иғтибар бирергә тырышабыҙ. “Аныҡ эштәр” программаһы ярҙамында саңғылар, теннис өҫтәле алдыҡ.\nАуылда балалар баҡсаһы булмағас, кескәйҙәр мәктәпкә әҙерлекһеҙ килә. Хәҙер бит уҡытыу программаһы буйынса хәреф өйрәнеүгә, һанауға аҙ ваҡыт бүленә, шуға күрә ата-әсәләрҙең балалары менән өҫтәмә шөғөлләнеүе бик мөһим. Класс-тупланмаларға бүленеү ҙә ҡатмарлыҡ тыуҙыра. Мәҫәлән, беренсе һәм өсөнсө кластар бергә уҡый. Шунлыҡтан уҡыусыға тейешле иғтибар етмәй ҡала. Был – бәләкәй ауыл мәктәптәренең оло бәләһе. Өҫтәмә шөғөлләнеп, балаларҙың өлгәшеү кимәлен күтәрергә тырышабыҙ. Дәрестән һуң буш ваҡыттарын файҙалы үткәреүҙәренә лә булышлыҡ итәбеҙ, китапхана, клуб менән берлектә төрлө саралар ойошторабыҙ, спорт ярыштарында ҡатнашабыҙ.\n“Кәрәк”тәр кәрәкте бирә\nҺуңғы яңылыҡтарҙы күҙәтеп барыусылар хәбәрҙар: республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров ауылдарҙа фельдшер-акушерлыҡ пункттарын һаҡлап ҡалыу, уларға ярҙам итеү, белгестәрҙе йәлеп итеү мәсьәләһен күтәрҙе. Ысынлап та, ФАП – ауыл халҡының һаулығы һағында торған берҙән-бер үҙәк.\nФаягөл Аҡназарова Нуҡай халҡын өс йыл хеҙмәтләндерә. Иҫәптәге 263 кешенең 200-ҙән ашыуы оло кеше икән.\n– Инәй-олатайҙар – даими пациенттарым. Ҡан баҫымы күтәрелеп китһә лә, йөрәктәре ҡаҡһа ла, миңә киләләр. Кешегә ҡайһы саҡта йылы һүҙ, иғтибар ҙа етә. Ололарҙың ҡан баҫымын үлсәп, кәңәш бирһәң, улар һауыҡҡандай булып, рәхмәт әйтеп ҡайтып китә. Дарыуға ҡытлыҡ юҡ. Район үҙәгенә барһаҡ, кемгә нимә кәрәк – бөтәһен дә алып ҡайтабыҙ. Шуныһы көйөндөрә: ауылда йәш ғаиләләр юҡ. Бер йәшкә тиклемге бала ла берәү генә, – ти Фаягөл Ҡасим ҡыҙы.\nСәбәбе нимәлә тип уйлайһығыҙ? Әлбиттә, эш булмағанлыҡта. Бөтә кеше лә мал көтөп, баҡса үҫтереп кенә йәшәй алмай. Өйөн һалырға, балаларҙы үҫтерергә, уҡытырға, ғаиләне ҡарарға кәрәк. Бына ошо “кәрәктәр” кәрәген бирә лә инде ауылдарҙың...\nТөп нәҫелдең бер вәкиле\nАуыл өсөн китапхананың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Мәғлүмәт биреүҙән, аң-белем таратыуҙан тыш, ул мәҙәниәт үҙәге ролен дә үтәй. Халыҡты туплап, матур саралар үткәреп, ауыл кешеһенең күңел ихтыяжын ҡәнәғәтләндергән усаҡ ул.\nӘгәр торлаҡта гөрләп торған мәҙәниәт усағы, китапхана, мәктәп, ФАП бар икән, халыҡты ауыл тормошона йәлеп итергә була. Мәктәп бөтһә, ауыл да бөтә, тиҙәр. Быға өҫтәп, үрҙә һанап үтелгән тармаҡтарҙы ла индереү урынлы булыр, минеңсә.\nНуҡай китапханаһы үҙ бурыстарын теүәл үтәп килә. Китапханасы Сәйҙә Миңнулла ҡыҙы Байғүбәкова, бында бер йылдан ашыу ғына ваҡыт эшләүенә ҡарамаҫтан, эшкә башкөллө сумған.\n– Китапхана бөгөн халыҡтың рухи һағында тора. Концерт-тамашалар ауыл еренә һирәк килә, телевизор ялҡытыусан. Ә китапхана, клуб менән берлектә үткәрелгән төрлө кисәләр, мәҙәни саралар халыҡты берләштерә, ойоштора. Йырып сыҡҡыһыҙ эш араһында бер-береңде күреп һөйләшеү, аралашыу өсөн нәҡ мәҙәниәт усаҡтары ҡулай, – тип һөйләне ул беҙгә башҡарылған эштәр хаҡында. — Йыл башында яҙыусы Ринат Камал менән осрашыу үткәрҙек. Бик йылы, матур кисә булды. Шиғырҙар тыңлап, яҙыусының ижады, тормошо тураһында һөйләштек. Ололар көнөнә арналған сара ла йәнле үтте.\nКитап фонды йылына кәм тигәндә ике тапҡыр тулыланып тора. Балалар өсөн әкиәт китаптары байтаҡ килде. Мәрйәм Бураҡаева, Миләүшә Ҡаһарманованың китаптарын һораусылар күп. Тик уларҙыҡы беҙҙә әлегә юҡ.\nОлолар башлыса совет осоро әҙәбиәтенә өҫтөнлөк бирә. Иң оло китап уҡыусыбыҙ – 91 йәшлек Венера инәй Дауытова. Өлкән булһа ла, күҙлек кеймәй. Ниндәй китаптар кәрәклеген шылтыратып ҡына әйтә лә, мин һайлап өйөнә үҙем алып барам. Гәзит-журналдарҙы ла ҡалдырмай уҡый, яңылыҡтар менән даими танышып тора.\nМәрйәм Һайранова апай иһә шиғыр китаптарын ярата. Рәми Ғариповтың шиғырҙарын ҡабат-ҡабат алып уҡый. Ирек Рафиҡов ағай һуғыш тураһындағы әҙәбиәтте үҙ итә. Миңзифа Көҫәпова, Йәүҙәт Абдуллиндар ҙа бик әүҙем. Динара Садиҡова ла, өс бала әсәһе булыуға ҡарамаҫтан, китап уҡырға ваҡыт таба. Һәр береһен исемләп әйтеп бөтөрөп булмай инде, ғөмүмән, халыҡ беҙҙә китапханаға юлды һыуытмай.\nҮҙенең ҙурлығы менән маҡтана алмай Нуҡай. Тауҙар араһында урынлашҡанғамы, сымһыҙ телефон бәйләнеше лә юҡ. Һәр йортта тиерлек стационар телефон бар, интернет та үткән. Кеше Нуҡайҙа үҙен иркен тоя. Картуф ҡаҙылған, бесән өйөлгән, мал әлегә көтөүҙә, ҡош-ҡорт та һыу буйында. Ҡабаланмай-ҡарһаланмай, һәүетемсә генә үҙ яйына йәшәп ята ауыл халҡы. Тырыштар барыбер яйын таба. Баҡса сәсһенме, мал тотһонмо, ҡаҙ-өйрәк үрсетһенме, бал ҡорто ҡараһынмы – егәрленең ҡулы етәү. Елкәң ныҡ булһа, ҡайҙа ла етеш донъя көтөргә була.\nЙәйге селлә. Июль айы.\nТын алғыһыҙ тынсыу ҡала.\nУрамдарға сығыу менән\nХәлһеҙ тәнде йонсоу ала.\nАуылда ла берҙәй эҫе,\nТик урамға сығыу менән\nЙәнде имләй еләк еҫе, –\nтип тә яҙған бит әле шағирә Зөлфиә Ханнанова.\nАуыл ни тиклем төпкөлдә урынлашмаһын, ни тиклем генә бәләкәй булмаһын, ысын ер кешеләре йәшәгән саҡта ул бөтмәйәсәк, ҡала ла туҡ йәшәйәсәк. Ә ауыл кешеһенең иң төп байлығы ул – ер. Ере барҙың – еме, еме барҙың име бар, тип юҡҡа ғына әйтмәгән халыҡ.


Рух берлеге, ижад дуҫлығы\nБөйөктәр бер-береһен яратмай, ул ғына ла түгел, күрәлмай... Таланттар бер-береһенән көнләшеп, үсләшеп ижад итә... Һәм был көнсөллөк бәйгеһе йыш ҡына фажиғәгә лә килтерергә мөмкин... Моцарт менән Сальери яҙмышы – быға асыҡ миҫал...\nОшо фекер «һары» матбуғат биттәренән, телевидение, радио тапшырыуҙарынан бер туҡтауһыҙ ағылып, ябай кешенең мейеһенә һеңдерелә, үрмәксе ауы кеүек уның күңелен уратып ала. Һөҙөмтәлә, рух илсеһе булған сәнғәт кешеһенең, зыялының абруйы төшә, әҙәбиәт, мәҙәниәткә иғтибар таланттарҙың үҙ-ара низағтарына, шәхси тормошона ҡайтып ҡалып, ғаилә-түшәк яҫылығына күсә... Халыҡ иһә, үҙе лә һиҙмәҫтән, аҡты ҡаранан айырмаҫ һарыҡ көтөүенә әүерелә бара...\n“...Ә МИН БЕЛӘМ ҺИНЕҢ БАРЛЫҒЫҢДЫ“ йәки АЗАМАТ ЮЛДАШБАЕВҠА СӘЙӘХӘТ\nҺәр һөйләмен шиғыр менән һөйләгән, һәр фекере афоризм булып яңғыраған яҙыусылар бик һирәк. Бының өсөн зирәклек кенә түгел, киң күңеллелек тә кәрәктер. Донъя шиғриәттән генә тормай бит, әммә тап шиғриәт уны мөхәббәтле итә! Шундай яҙыусыларҙың береһе Азамат Юлдашбаев хаҡында бөгөн бер кәлимә һүҙ әйтәйем тим. Сәбәбе лә бар, күптән йыйылған фекерҙәр ҙә тупланған.\nДонъяға сәнғәтсә бағыу еңелме? Һәр хәлдә шиғриәт эсендә йәшәп, унан был фанилыҡҡа әйләнеп ҡайтыу нисек бирелә? Әллә Азамат ошо ике арауыҡты бәйләп тороусы Салауат күперен тапҡанмы?\nКомедия, ике бүлектә\nҒаяз, Таһир, Хәким, Руслан, Миләүшә, Йәмилә, Сара.\nВагон алды. Вагонға “Мәскәү – Өфө” тип яҙылған. Миләүшә, Ғаяз һәм Таһир инәләр. Миләүшә проводница кейемендә, Таһир хәрби формала, лейтенант, баян күтәргән. Ғаяз граждан кейемендә, ҡулы бығаулы.\nАғастарға йәшел ут тоҡанды,\nЯлҡынмы ни кескәй һәр япраҡ.\nЯнһын әйҙә, янһын яҙғы урман,\nКөл-күмерһеҙ янһын – нығыраҡ!\nЙүгерһен ут йәшен тиҙлегендә,\nЯңы көн тыуа\nАҡ ҡанатын ҡағып, таң уяна,\nАуаз һалып яңы көн тыуа.\nТирәктәрҙә ҡоштар шау-гөр килә,\nЙәмле үҙәндәргә моң тула.\nЗәңгәр иртә менән көнгә керәм,\nЯҡтылыҡ, нур ата донъяға.\nСыңғыҙ күҙен асҡас та тәҙрәгә ҡараны. Хәҙер ул көн һайын шулай итә. Олатаһы ауырый. Ә бер көндө әсәһе менән Сәмиға инәһенең һөйләшкәнен ишеткәйне. “Әсәйем үлер көндө,– тип һөйләне әсәһе, – бер буҙ турғай тәҙрә эргәһенән китмәне. Килә лә тәҙрәне суҡый, килә лә суҡый... Әсәйем мәрхүмәне ерләгәс тә анау сирен ағасы менән тәҙрә араһында йөрөнө. Йә ағаста сутылдаған була, йә тәҙрә ҡапҡасына баҫып һайрай. Ҡырҡына тиклем шулай итте...” – “Зарифа еңгәмдең йәне булған инде...”– тип ҡуйҙы Сәмиға инәй.\nЙәндең нимә икәнен, нишләп уның буҙ турғай булып осоуын Сыңғыҙ төшөнмәй, ләкин шул һөйләшеүҙе ишеткәне бирле, олатаһының йәне


15 мартта Роспотребнадзор асыҡ ишектәр көнө үткәрә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n15 мартта Роспотребнадзор асыҡ ишектәр көнө үткәрә\n16:41, 12 марта 2012 Иҡтисад\nРоспотребнадзорҙың республика буйынса идаралығы белгестәре Башҡортостанда асыҡ ишектәр көнө үткәрә. Ведомство хеҙмәткәрҙәренең халыҡ менән осрашыуы бөтә донъяла Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау көнө билдәләнгәндә, 15 мартта, үтәсәк, һәм ул Рәсәйҙә «Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһында»ғы закон ҡабул ителеүенә 20 тулыуға арналасаҡ, тип хәбәр итә Идаралыҡ сайты.\nКөн дауамында белгестәр сауҙа, көнкүреш хеҙмәттәре, туризм, финанс һәм торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр, элемтә, пассажирҙар һәм йөк ташыу хеҙмәттәре өлкәһендә ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһындағы закондар үтәлешенә бәйле һорауҙарға яуап бирәсәк. Консультациялар Өфөләге Роспотребнадзор Идаралығында, шулай уҡ ведомствоның барлыҡ территориаль бүлексәләрендә үтәсәк.\nТеги: Роспотребнадзор, консультациялар, асыҡ ишектәр көнө


Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттарына 43 көн ҡалды\nБашҡортостанда донъя халыҡтары ҡатнашасаҡ күләмле сараға әҙерлек дауам итә. Быға бәйле төрлө бәйге-конкурстар ойошторола, булғандарына йомғаҡ яһала.\nБөгөн мәҫәлән, Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Сәләм» мәғлүмәт һәм йыр программаһы туғыҙынсы телевизорын бүләк итте. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, сентябрҙән башлап тамашасылар БРИКС илдәренә ингән төбәктәрҙең милли аш-һыуҙарын әҙерләне. Оҫтабикәләр бешеренеп-төшөрөнөүҙәрен фотоға төшөрөп интернеттағы махсус төркөмгә һала барҙы. Һәр ай аҙағында «Сәләм» тапшырыуы хеҙмәткәрҙәре тауыш биреү һөҙөмтәһендә тик бер кешене генә һайлап алып төп призды бүләк итте. Бөгөн, ниһайәт, туғыҙынсы телевизор ҙа үҙ хужаһын тапты. Баш ҡалала йәшәүсе Гөлназ Мәүлиханова Таджикистан иленең милли аш-һыуҙарын тәҡдим итте. Әйткәндәй, сираттағы еңеүсе конкурсҡа тип бер-нисә милли тәм-томдар бешерҙе. Бәйгегә килгән эштәр араһынан еңеүсене һайлап алыу еңелдән бирелмәне, ти «Сәләм»дәр.\nӘ инде «Сәләм» тапшырыуының ШОС һәм БРИКС саммиттарына арналған «Донъя аш-һыуҙары» проектына ошо аҙнала йомғаҡ яһала. Йома көндө туғыҙ телевизор менән бүләкләнгән туғыҙ кеше республика шифаханаһына путевка отоу өсөн һынау тота.