Ураҙа байрамының тәртибе | "Ваҡыт!"\nУраҙа байрамының тәртибе\nАвтор: wakyt в «Ислам донъяһында 1001 һорау», Дини байрамдар, Илдар ХӘЙРУЛЛИН, Намаҙ, Рамаҙан айы һәм ураҙа, Ураҙа байрамы\nУраҙа байрамын мосолмандар ғәрәп телендә Ғийдүл-Фитр тип йөрөтәләр. Был «ғәдә» тигән ҡылымдан алынған, башҡортсаға тәржемә иткәндә, ҡайҙалыр барып ҡайтыу, тигәнде аңлата. Терминологияла ул билгеле бер ваҡытта йәки урында даими рәүештә ҡабатлана торған эшкә әйтелә. Шуға күрә ғәйд – ул йыл һайын бер үк ваҡытта, тейешле тәртиптә, Шәриғәт нигеҙендә үткәрелә торған байрам. Ә Ғийдүл-Фитр – ашау-эсеү байрамы мәғәнәһендә. Ул йыл һайын, Рамаҙан айы тамамланғас, 1 шәүүәл көнө үткәрелә.\nМосолмандарҙа йылына нисә байрам?\nБөтә диндәрҙең дә, халыҡтарҙың да үҙ байрамы. Был байрамдарҙың һәр береһенең ниндәйҙер үҙ асылы бар. Ғәҙәттә улар ниндәй ҙә булһа берәй ваҡиға менән бәйләнгән. Байрамдар өҫтәлеп торорға йәки төшөп ҡалырға мөмкин.\nПәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) Мәҙинә ҡалаһына күсеп килгәндә, урындағы халыҡтың ике байрамы бар булған. Улар был көндәрҙе уйын-көлкө, һый-ниғмәт менән үткәргәндәр. Әммә Пәйғәмбәребеҙ ғаләйһиссәләм: «Аллаһы Тәғәлә һеҙҙең был ике байрамығыҙҙы хәйерлерәк ике байрамға алмаштырҙы. Ул – Ҡорбан байрамы һәм Ураҙа байрамы», — ти (Әбү Дауыт хәҙистәр йыйынтығынан). Был хәл Һижри иҫәп менән 1 йылда була (миләди иҫәп менән 622 йылда).\nАллаһ рәсүленең (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) ошо һүҙҙәренән белеүебеҙсә, мосолмандарҙың ике байрамы булып, башҡа байрамдар тыйылды. Байрамдарҙы Бөйөк Раббыбыҙ Үҙе тәғәйенләй. Һәм беҙҙең өммәтебеҙҙе Ул Ҡиәмәт көнөнә ҡәҙәр ошо ике байрам менән ҡәнәғәт ҡылды. Кем дә кем динебеҙҙә тағын өсөнсө, дүртенсе, бишенсе байрамдар иғлан итә икән, тимәк, ул беҙгә Пәйғәмбәребеҙ ғаләйһиссәләм ҡалдырған һәм Аллаһ унан риза булған ислам дине менән ҡәнәғәт түгел. «Бөгөн Мин һеҙҙең өсөн динегеҙҙе теүәлләнем һәм Үҙемдең ниғмәтемде тамамланым, Исламды һеҙгә дин итеп ҡәнәғәтләндем», — тигән Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндең һуңғы төшөрөлгән аяттарында («Аш табыны» сүрәһе, 5:3). Йәғни, ислам дине – теүәл дин, уға бер ни ҙә өҫтәйһе, унан бер ни ҙә алып ташлайһы түгел. Ә кем иһә: «Беҙ тағы ла шундай-шундай байрамдарға мохтажбыҙ», — тип, Исламға яңы байрамдар, бидәғәттәр индереп маташа, ул кеше, тимәк, үҙен Аллаһ урынына ҡуйған була, әстәғәфируллаһ. Йәғни был – Аллаһтың хөкөмөндә тиңдәшлек ҡылыу – ширк гонаһы.\nЙома көнө менән байрам көнөнөң айырмаһы\nКүп кешеләр байрамды төрлө хөрмәтле көндәр, төрлө иҫтәлекле ваҡиғаларҙың даталары менән бутайҙар. Шулай ғөрөф-ғәҙәттә, мәҫәлән, Мәүлит көнөн, Миғраж кисәләрен һәм башҡа ҡайһы бер көндәрҙе байрам тип атап йөрөтөргә күнеккәндәр (был, әлбиттә, дөрөҫ аҡиданан ситләшеү, дин нигеҙҙәрен белмәү һөҙөмтәһендә). Ысынында иһә байрамдар тик Шәриғәтебеҙ нигеҙендә, йәғни Ҡөрьән һәм Сөннәт буйынса ғына ойошторолорға һәм үтәлергә тейеш. Ә, мәҫәлән, беҙ Мәүлит көнөн йә Миғраж кисәһен «байрам» тип иғлан итәбеҙ икән, уларҙы нисек байрам итергә икәнлеген ҡайҙан белергә тейешбеҙ?! Уға бит Сөннәттән дәлилдәр кәрәк (йәғни дөрөҫ, ышаныслы хәҙистәр). Үҙебеҙ уйлап сығарып, кем нисек теләй, шулай байрам итһә, был Аллаһ дине булырмы, әллә шайтан динеме?..\n«Йома көнө – бөтә көндәрҙең башлығы, Аллаһ ҡаршыһында иң бөйөк көн, Ҡорбан байрамы менән Ураҙа байрамы көндәренән дә бөйөгөрәк», — тигән Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) (Ибн Мәджәһ хәҙистәр йыйынтығынан). Шулай уҡ, мәҫәлән, Ҡәҙер (Ҡөҙрәт) кисе лә динебеҙҙә айырым урын алып тора. «Ҡөҙрәт төнө мең айҙан да изгерәк!» — тигән Аллаһы Тәғәлә Үҙенең китабында (Ҡөрьән, «Ҡөҙрәт» сүрәһе, 97:3). Йәғни, Ҡәҙер төнөндә ҡылынған изге ғәмәлдәр мең ай буйы дин тотоуҙан да хәйерлерәк!\nБайрам көндәре (йәғни был осраҡта – Ураҙа һәм Ҡорбан ғәйеттәре) ашау-эсеү, күңел асыу, ҡунаҡҡа йөрөү менән айырылып тора. Һәм был көндәрҙә ураҙа тотоу ҙа ҡәтғи тыйыла. Ә йома көндәре, Ҡәҙер кисе кеүек көндәр күберәк ғибәҙәт ҡылыу менән бәйләнгән. Ә Мәүлит көнө, Миғраж, Рәғәиб кисәләренең һәм башҡа шундай көндәрҙең асылы булып иҫтәлекле дата тора. Һәм Пәйғәмбәребеҙ ғаләйһиссәләм тарафынан да, сәхәбәләребеҙ тарафынан да был көндәрҙә бер ниндәй ҙә байрам ҡаралмаған. Мәҫәлән, Мәүлит көнө, йәғни үҙенең тыуған көнө хөрмәтенә Аллаһ рәсүле (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) һәр дүшәмбе һайын ураҙа тотҡан, уның артынан эйәреүсе сәхәбәләр һәм тәбиғиндәр ҙә шулай эшләгән, берәү ҙә бөгөнгө кеүек концерт-мюзиклдар, йыр-бейеүҙәр ойоштороп йөрөмәгән. Кем ысынлап та Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙҙе яратһа, шул үҙенең һәр сифатында, һәр ҡылығында уға оҡшарға тырышһын, ул эшләгәндәрҙе эшләһен һәм ул тыйылғандарҙан тыйылһын.\nҒәйет намаҙының тәртибе\nҒәйет намаҙының ваҡыты – ҡояш ҡалҡып, офоҡтан һөңгө бейеклеге ҡәҙәр күтәрелгән ваҡыттан алып өйлә ваҡытына тиклем тиерлек. Әгәр берәй сәбәп менән Ураҙа байрамы намаҙын 1 шәүүәл көнө үткәреп булмаһа, уны 2 шәүүәлгә ҡалдырырға мөмкин (мәҫәлән, әгәр тышта ҡойоп ямғыр яуһа, имам булмаһа, йә иһә болоттар ҡамасаулау сәбәпле тәүге көндә үк яңы тыуған айҙы күрмәһәләр һәм башҡа). Әммә етди сәбәп булмай тороп, ваҡытынан һуң уҡылған намаҙ дөрөҫ түгел.\nҒәйет намаҙын Аллаһ рәсүле (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) мәсеттән ситтә – ҡырҙа уҡыған. Сөнки байрам намаҙына бөтәһе лә – ҡатындар ҙа, балалар ҙа бара, халыҡ мәсеткә һыймай. Ир-егеттәр өсөн иһә был намаҙ – вәджиб (Әбү Хәнифә мәҙһәбе буйынса), йәғни мотлаҡ үтәлергә тейешле (йома намаҙы кеүек). Кем берәй сәбәп менән дөйөм йәмәғәт намаҙына бара алмай, өйҙә (эштә) уҡыһа, унда ла мөмкин тиклем йәмәғәт йыйып уҡыһын (ғаиләһе, коллегалары менән бергә), был – сөннәт. Ғәйет намаҙҙары алдынан аҙан да, ҡәмәт тә әйтелмәй (Бохари, Нәсәи хәҙис йыйынтыҡтарынан).\nҒәйет намаҙы ике рәкәғәттән тора. Имам «Аллаһу әкбәр» тип, тәкбир әйтеп намаҙҙы башлай. Шунан эстән истифтах доғаһын уҡый («Сүбхәнәкә, Аллаһүммә…»), унан һуң өс тапҡыр ҡулдарын «Аллаһу әкбәр» тип ҡысҡырып күтәрә. Шунан һуң, ғәҙәттәге намаҙҙарҙағыса, истиғәҙә доғаһын һәм бисмилләне («Әғүҙү би-Лләһи минә-шшәйтани-рраджим», «Бисми-Лләһи-ррахмәни-ррахим» тип) эстән әйтеп, «Фатиха» сүрәһен һәм уның артынса тағы берәй сүрәне ҡысҡырып уҡый һәм артабан рәкәғәтен башҡа намаҙҙарҙағы кеүек итеп тамамлап ҡуя. Икенсе рәкәғәткә баҫҡас, эстән генә бисмилләне әйтеп, аҙаҡ «Фатиха» сүрәһен, уның артынса тағы берәй сүрәне ҡысҡырып уҡый ҙа, уҡып бөткәс, ҡулдарын тағы өс тапҡыр «Аллаһу әкбәр» тип ҡысҡырып күтәреп төшөрә. Дүртенсе тапҡыр иһә ҡулдарын күтәрмәй генә ҡысҡырып «Аллаһу әкбәр» ти һәм рөкөғкә эйелә. Унан намаҙҙы башҡа ваҡыттағы намаҙҙар кеүек үк тамамлап ҡуя.\nИҫкәрмә: ғәйет намаҙҙары ваҡытында нисә тапҡыр тәкбир әйтеп ҡулдарҙы күтәреү мәсьәләһе буйынса төрлө фекерҙәр бар, уларҙың барыһы ла – сөннәттән, шуға күрә имам нисә тапҡыр күтәрһә лә (мәҫәлән, өсәүҙән артыҡ), ҡалғандар уның артынан шунса ҡабатларға тейеш.\nӘгәр имам онотолоп китеп, намаҙҙы тәкбирҙәрҙән түгел, ә ғәҙәттәгесә сүрәләр уҡыуҙан башлаһа һәм шул уҡыған ваҡытында хатаһын иҫенә төшөрһә, уға сүрә уҡыуҙан туҡтарға һәм иң тәүҙә тәкбирҙәрҙе әйтеп алырға кәрәк. Әгәр сүрәләрҙе уҡып бөткәндән һуң ғына хатаһын иҫләһә, тәкбирҙәрҙе әйтеп тормай, намаҙын артабан дауам итә.\nСөннәт буйынса ниндәй сүрәләр уҡырға?\nҒәйет намаҙҙарында Пәйғәмбәр (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) ҡайһы саҡта беренсе рәкәғәттә – «Бөйөк» (87-се сүрә, 19 аят), ә икенсе рәкәғәттә «Ҡаплаусы» (88-се сүрә, 26 аят) сүрәләрен уҡыр булған (Мөслим, Әбү Дауыт хәҙис йыйынтыҡтарынан). Ҡайһы саҡта иһә – «Ҡаф» һәм «Ай» сүрәләрен (50-се һәм 54-се сүрәләр, 45 һәм 55 аят) (Мөслим, Әбү Дауыт хәҙис йыйынтыҡтарынан).\nИмамдан башҡалар байрам намаҙын нисек уҡый?\n«Намаҙ уҡый белмәйем», — тип һис бер ваҡытта ла байрам намаҙҙарынан да, йома көнө йома намаҙҙарынан да мәхрүм ҡалырға ярамай. Сөнки йәмәғәт намаҙҙарында асылда имам ғына уҡый. Ҡалғандар уның артында тыңлап торалар, һәм имам нимә эшләһә, шуны ҡабатлайҙар. Тик алдан ғөсөл-тәһәрәт алырға һәм намаҙ уҡырға ниәт итергә генә онотмағыҙ. Шулай, Мәккә-Мәҙинә ҡала мәсеттәрендә имам бер үҙе уҡығанда, әллә нисә йөҙ мең кеше уны тыңлап ҡына тора.\nӘ намаҙ уҡыу тәртибен белгәндәр, имам артынан эйәреү менән бергә, эстән намаҙҙа кәрәк булған төрлө доғаларҙы ла уҡый (мәҫәлән, рөкөғкә эйелгәндә, сәждәгә киткәндә һәм башҡа шундай мәлдәрҙә).\nӘгәр берәйһе беренсе рәкәғәткә һуңлаһа, ул бүтәндәр намаҙ уҡып бөткәндән һуң шул рәкәғәте өсөн ҡабат тороп, тәкбирҙәрҙе лә үҙе әйтеп ҡуйырға тейеш.\nҠатын-ҡыҙҙар байрамға барырға тейешме?\nАллаһ рәсүле (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) йәш ҡыҙҙарға ла, оло йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарға ла – барыһына ла байрамға сығырға ҡушты. Күреме килгән ҡатын-ҡыҙҙар ҙа сыҡҡандар. Намаҙҙа ҡатнашмаһалар ҙа, доға ҡылғандар, байрам хөтбәһе тыңлағандар (Бохари хәҙистәр йыйынтығынан).\nСабый балалар байрамда ҡатнашамы?\nАбдуллаһ ибн Ғәббәс (Аллаһ унан риза булһын): «Сабый килеш Пәйғәмбәребеҙ ғаләйһиссәләм менән бергә байрамға сыға инек», — тигән (Бохари хәҙистәр йыйынтығынан).\nУраҙа ғәйетенең тәртибе\nАллаһ рәсүле (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) Ураҙа ғәйете көнөнөң иртәнге намаҙын уҡығас, байрамға барғанда кешеләргә фитыр саҙаҡаларын байрам намаҙына ҡәҙәр таратып бирергә ҡушҡан. Иртәнге ашты ашамай (ғәҙәттә, бер нисә финик емеше) ғәйет намаҙына китмәгән (Бохари хәҙистәр йыйынтығынан). Намаҙға бер юл менән барып, ҡайтҡанда икенсе юл менән ҡайтҡан (Бохари хәҙистәр йыйынтығынан). Байрамға барғанда яҡшы итеп таҙарынырға, йыуынырға, еҫле май (мисек) һөртөргә һәм матур, бөхтә кейемдәрҙә барырға кәрәк. Ғәйет намаҙының алдынан да, унан һуң да бер ниндәй ҙә нәфел намаҙҙар уҡылмай (Бохари хәҙистәр йыйынтығынан).\nАллаһ рәсүле (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) башта ике рәкәғәт байрам намаҙын уҡыған, унан һуң өгөт-нәсихәт итеп, халыҡҡа хөтбә һөйләгән. Ғәйет намаҙын уҡып таралышҡас, һәр береһе дуҫтарына, туғандарына йөрөшөп тәмле ризыҡтар әҙерләгәндәр һәм күңел асҡандар.\nPrevious Кемдер Ожмахтың еҫен дә татымаҫ… Next Фитыр саҙаҡaһы


Греция отелдәре 1 ғинуарҙан туристик йыйымды ғәмәлгә индерә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nГреция отелдәре 1 ғинуарҙан туристик йыйымды ғәмәлгә индерә\n11:31, 28 декабря 2017 Иҡтисад\nГреция отелдәре 1 ғинуарҙан туристик йыйымды ғәмәлгә индерә Фото: Deposiphotos.com\nӨФӨ, 2017 йыл, 28 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\n2018 йылдың 1 ғинуарынан Греция отелдәре һәр йәшәгән көн өсөн туристик йыйымды ғәмәлгә индерә. «Известия» гәзите мәғлүмәте буйынса, уның күләме отелдең класына бәйле. Мәҫәлән, биш йондоҙло ҡунаҡханала бер төн йоҡлау — дүрт евро, бер разрядҡа түбәнерәге өс евро тәшкил итә. Туристик йыйым турҙарҙың хаҡына инмәй. Ял итеүселәр уны отелгә килгәс үҙҙәре түләй.


2019 йылдың 6 апреленән Республикала Р.Ф.Хәбировтың күрһәтмәһе буйынса тирә-яҡты таҙартыу өмәләре башлана . →\nҺеҙҙе Хәмит ауылы хәкимиәте исеменән ихлас күңелдән Яҙ һәм Хеҙмәт байрамы менән ҡотлайым.\n1 Май оҙаҡ йылдар хеҙмәт кешеләренең тыныслыҡ, дуҫлыҡ һәм теләктәшлек байрамы булды һәм булып ҡала. Был көн яҙғы яңырыуҙы – ҡояшлы һәм йылы көндәр менән бергә кешеләрҙә яңы өмөттәр яралыуын, яңы ынтылыш барлыҡҡа килеүен аңлата.\nҺеҙҙең ижтимағи эшмәкәрлегегеҙ әүҙем дауам итһен, профессиональ өлкәлә ижади ҡомарығыҙ һүрелмәһен! Һәммәгеҙгә лә именлек һәм бәхет, яҙғы кәйеф, изге эштәрегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ. Байрам рух күтәренкелеге, ышаныс бирһен, ҡыйыу ниәттәр, сағыу уй-фекерҙәр тыуҙырһын, яңы хеҙмәт үрҙәренә көс өҫтәһен!\nШулай уҡ ғаиләләрегеҙҙә тик изге хәбәрҙәр ҡаршы алһын, татыулыҡ, бер-берегеҙгә ихтирам һәм һөйөү тағы ла артһын, шундай матур, бөтә тирә- яҡ йәшеллеккә күмелгәндә, һеҙҙә тик изге уйҙар һәм өмөттәр генә бөрөләнһен һәм сәскә атһын! БАЙРАМ менән!\nИзге теләктәр менән хакимиәт башлығы Ф.Д.Ғәҙелшина


Сүриә оппозицияһы дүшәмбе көн социаль учреждениеларҙың емерелеүенә килтергән һауа һөжүмдәрен Рәсәй самолеттары башҡарған тип бара. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, шартлау ваҡытында кәмендә биш дауахана, ике мәктәп ишелеп төшкән, иллеләп кеше һәләк булған. Әммә Рәсәй Президентының матбуғат вәкиле Дмитрий Песков, Мәскәү үҙенә япһарылған «буш» ғәйепләүҙәрҙең нигеҙһеҙ булыуын белдерҙе.\nРәсәй йөк автомобилдәре Евросоюз илдәренә эләгеү өсөн урау юлдар эҙләргә мәжбүр. Сөнки Украина етәкселеге үҙ иле аша транзит фуралар өсөн юлды ябырға ҡарар иткән. Киевтың бындай аҙымға барыуына яуап итеп Рәсәй властары ла етди саралар күрҙе. шуға ла һуңғы ике тәүлектә ике ил сигендә Украинаның йөҙҙәрсә йөк автомобиле тығында ултыра. Бер үк ваҡытта Евросоюз илдәренән ҡайтып килеүсе Рәсәй фуралары ла ошондай уҡ хәлдә ҡалған.\nУҙған төндә Ярославлдә биш ҡатлы йортта газ шартлау һөҙөмтәһендә ете кешенең, шул иҫәптән ике баланың ғүмере өҙөлдө. Тағы ла һигеҙ хужа төрлө тән йәрәхәттәре менән дауаханаға оҙатылған. Тикшереүҙәр барышында, ғәҙәттән тыш хәл теркәлгән фатирҙа оло йәштәге ханым йәшәүе асыҡланған. Әле осраҡ буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. 17-18-се февраль Ярославлдә матәм көндәре тип иғлан ителгән.\nҠырым шифаханаларында бер баланы һауыҡтырыуға китәсәк юлламаның уртаса хаҡы билдәле булды. Ул тәүлегенә 1024 һум тәшкил итәсәк. Был сумма төбәктәге 26 балалар шифаханаһы мәғлүмәттәре, шулай уҡ ағымдағы йылға инфляция күҙаллауҙарын иҫәпкә алып төҙөлгән.


Океан — Башҡорт Википедияһы\nОкеанология һәм Океанология[d]\nОкеандарға бүленеү варианттары\nОкеан (боронғо грекса Ὠκεανός боронғо грек аллаһы Океан исеменән) — Донъя океанының бер өлөшөн тәшкил иткән иң ҙур һыу объекты, континенттар араһында урынлашҡан, һыу әйләнеше системаһына һәм башҡа үҙенсәлекле һыҙаттарға эйә. Океан атмосфера һәм ер ҡабығы менән өҙлөкһөҙ үҙ-ара тәьҫир итешә.\nБөтә Донъя океаны Ер шарындағы океандар һәм диңгеҙҙәрҙе үҙ эсенә ала, Ер өҫтөнөң яҡынса 71 процентын тәшкил итә (яҡынса 361 млн км²). Дөйөм алғанда, Ер океандары төбөнөң рельефы ҡатмарлы һәм күп төрлө.\nШулай уҡ океандар тураһында башҡа планеталарға һәм уларҙың юлдаштарына, мәҫәлән, Европа океанына ҡарата ла әйтелә.\nОкеандарҙы өйрәнеүсе фән океанология тип атала; океан фаунаһын һәм флораһын биологияның океан биологияһы тип аталған тармағы өйрәнә.\n1 Антик мәғәнәһе\n2 Океандарҙың хәҙерге заман билдәләмәһе\n2.1 Океандарҙың ҡыҫҡаса характеристикаһы\n3 Океандарҙың формалаштырыуы\n4 Батиметрик торошо\n5 Океан һәм атмосфера\n6 Океан һәм климат\n7 Химик составы\n8 Флора һәм фауна\n9 Ерҙән ситтәге океандар\n10 Океан әҙәбиәттә\nАнтик мәғәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБоронғо Римда Oceanus һүҙе менән донъяны көнбайыштан йыуған һыуҙы, йәғни асыҡ Атлантик океанды атағандар. Был ваҡытта Oceanus Germanicus («Герман океаны») йәки Oceanus Septentrionalis («Төньяҡ океан») тигән һүҙбәйләнеш Төньяҡ диңгеҙҙе, ә Oceanus Britannicus («Британ океаны») — Ла-Манш боғаҙын аңлатҡан.\nОкеандарҙың хәҙерге заман билдәләмәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nДонъя океаны — диңгеҙ һыуының глобаль күләме, гидросфераның төп өлөшө, уның дөйөм майҙанының 94,1 процентын тәшкил итә, Ерҙең өҙлөкһөҙ, ләкин тирә-яҡтағы ҡитғаларҙы һәм утрауҙарҙы уратып алған тотош булмаған һыу тышсаһы, һәм дөйөм тоҙ составы менән айырылып тора. Континенттар һәм эре архипелагтар донъя океанын өлөштәргә (океандарға) бүлә. Океандарҙың ҙур өлкәләре диңгеҙҙәр, ҡултыҡтар, боғаҙҙар һәм башҡалар булараҡ билдәле.\nҠайһы бер сығанаҡтар океандарҙы дүрт өлөшкә, икенселәрен биш өлөшкә бүлгән. 1937 йылдан 1953 йылға тиклем биш океан бүлеп йөрөтәләр: Тымыҡ, Атлантик, Һинд, Төньяҡ Боҙло, Көньяҡ (йәки Көньяҡ Арктика) океан. «Көньяҡ океан» термины XVIII быуатта, төбәкте системалы өйрәнеү башланғас, күп тапҡырҙар осрай башлай. Халыҡ-ара гидрографик ойошма баҫмаларында Көньяҡ океан 1937 йылда Атлантика, Һинд һәм Тымыҡ океандар составынан бүленә. Бының үҙенең дәлилләүе була: көньяҡ өлөшөндә өс океан араһындағы сиктәр шартлы. Шул уҡ ваҡытта Антарктидаға йәнәш торған һыуҙарҙың үҙ үҙенсәлектәре бар, шулай уҡ улар Антарктида циркумполяр ағымына берләшкәндәр. Әммә һуңыраҡ Көньяҡ океанды айырым бүлеүҙән баш тарталар. 2000 йылда Халыҡ-ара гидрографик ойошма биш океанға бүлеүҙе ҡабул итә, әммә был ҡарар әлегә тиклем ратификацияланмаған һәм шуға күрә юридик яҡтан ни бары 4 океан ғына ҡала.\nМайҙаны, млн. км²\nКүләме, млн км³\nУртаса тәрәнлеге, м\nИң тәрән урыны, м\nАтлантик 91,6 329,7 3600 8742 (Пуэрто-Рико улағы) Балтик, Төньяҡ, Урта диңгеҙ, Ҡара, Саргасс, Кариб, Адриатик, Азов, Балеар, Ион, Ирланд, Мәрмәр, Тиррен, Эгей; Бискай ҡултығы, Гвинея ҡултығы, Мексика ҡултығы\nҺинд 73,556 292,1 3890 7725 (Зонд улағы) Андаман, Ғәрәбстан, Ҡыҙыл, Лаккадив, Тимор;\nБенгал ҡултығы, Оло Австралия ҡултығы, Фарсы ҡултығы\nТөньяҡ Боҙло 14,75 18,1 1225 5527 (итә Гренланд диңгеҙе) Норвегия, Баренц, Аҡ, Кара, Лаптевтар, Көнсығыш-Себер, Чукот, Гренланд, Бофорт, Баффин, Линкольн; Гудзон ҡултығы\nТымыҡ океанТымыҡ 169,2 710 4280 11 022 (Мариан улағы) Беринг, Охот, Япон, Көнсығыш Ҡытай, Һары, Көньяҡ Ҡытай, Ява, Сулавеси, Сулу, Филиппин, Арафура, Мәрйен, Фиджи, Тасман\nКөньяҡ 20,327 72,37 3270 8264 (Көньяҡ Сандвич улағы) Лазарев диңгеҙе, Рисер-Ларсен диңгеҙе, Космонавтар диңгеҙе, Берҙәмлек диңгеҙе, Дэвис диңгеҙе, Мовсон диңгеҙе, Дурвил диңгеҙе, Сомов диңгеҙе, Росс диңгеҙе, Амундсен диңгеҙе, Беллинсхаузен диңгеҙе, Скоша диңгеҙе, Уэдделл диңгеҙе\nОкеандарҙың ҡыҫҡаса характеристикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТымыҡ океан (йәки Бөйөк) — майҙаны һәм тәрәнлеге буйынса Ерҙәге иң ҙур океан. Көнбайышта Евразия һәм Австралия ҡитғалары, көнсығышта Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка, көньяҡта Антарктида континенттары араһында урынлашҡан. Төньяҡта Беринг боғаҙы аша Арктика һыуҙары, ә көньяҡта — Атлантик һәм Һинд океандары менән аралаша. Бөтә донъя океанының 49,5 % өлөшөн биләй һәм Бөтә донъя океаны һыу күләменең 53 процентын алып тора, Тымыҡ океан төньяҡтан көньяҡҡа яҡынса 15,8 мең км һәм көнсығыштан көнбайышҡа табан 19,5 мең км һуҙыла. Тымыҡ океан аша яҡынса 180-се меридиан датаны үҙгәртеү һыҙығы үтә. Тымыҡ океанды өйрәнеү һәм үҙләштереү кешелектең яҙма тарихы барлыҡҡа килгәнгә тиклем үк башлана. Океанда йөҙөү өсөн джонка (диңгеҙ яры буйында һәм йылғаларҙа йөҙөү өсөн ҡулланылған традицион Ҡытай елкәнле карабы)https://ru.wikipedia.org/wiki/Джонка, катамарандар һәм ябай һалдар ҡулланылған. 1947 йылда норвег Тур Хейердал етәкселегендәге экспедиция Көньяҡ Американың үҙәк өлөшөнән Полинезия утрауҙарына көнбайыш йүнәлештә Тымыҡ океан аша «Кон-Тики» тип аталған бальс бүрәнәләренән эшләнгән һалда сығыу мөмкинлеген иҫбатлай. Ҡытай джонкиҙары менән океан ярҙары буйлап Һинд океанына сәйәхәт ҡылалар (мәҫәлән, Чжэн Хэ — 1405—1433 йылдарҙа ете сәйәхәт)Ҡытай джонка океаны һинд океаны яры буйлап походтар ойоштороу (мәҫәлән, Чжэн Хэның ете сәйәхәте, 1405—1433 йыл в). Хәҙерге ваҡытта Тымыҡ океандың яр буйы һәм утрауҙары үҙләштерлгән һәм халыҡ тигеҙ урынлашмаған. Сәнәғәт үҫешенең иң эре үҙәктәре — АҠШ ярҙары (Лос-Анджелес районынан алып Сан-Франциско районына тиклем), Япония һәм Көньяҡ Корея ярҙары. Австралия һәм Яңы Зеландияның иҡтисади тормошонда океандың роле ҙур.\nАтлантик океан — Ерҙә ҙурлығы буйынса икенсе урында торған океан, атамаһы грек мифологияһындағы титан Атлас (Атланта) исеменән йәки легендар Атлантида утрауынан килеп сыҡҡан. Субарктик киңлектәрҙән Антарктидаға тиклем һуҙылған. Һинд океаны сиге Энә мороно меридианы (20°Е) буйлап Антарктида ярҙарына тиклем (Королева Мод ере) үтә. Тымыҡ океан менән сик Мөгөҙ морононан 68°04' (көнбайыш оҙонлоҡ) меридианы буйлап йәки Көньяҡ Американан Антарктида ярымутрауына тиклем Дрейк боғаҙы аша, Осте утрауынан Штернек моронона тиклем һуҙыла. Төньяҡ Боҙло океан менән сик Гудзон боғаҙының көнсығыш инеү урыны буйлап үтә, Артабанғы сиге Девис боғаҙы аша һәм Гренландия утрауы яры буйлап Брустер моронона тиклем, Дания боғаҙы аша Исландия утрауындағы Рейдинупюр моронона тиклем, яр буйында Герпир моронона, артабан Фарер утрауҙарына, артабан Шетланд утрауҙарына һәм Скандинавия ярымутрауы ярҙарына тиклем 61° төньяҡ киңлектә үтә. Атлантик океан диңгеҙҙәренең, ҡултыҡтарының һәм боғаҙҙарының майҙаны — 14,69 млн км² (океандың дөйөм майҙанының 16 %), күләме 29,47 млн км² (8,9 %). Майҙаны 91,6 млн км² тәшкил итә, шуның яҡынса дүрттән бер өлөшө интринконтиненталь диңгеҙҙәрҙә урынлашҡан. Яр буйы диңгеҙҙәренең майҙаны ҙур түгел һәм һыу майҙанының дөйөм майҙанының 1 процентынан ашмай. Һыу күләме — 329,7 млн км², был Бөтә донъя океаны күләменең 25 процентына тиң. Уртаса тәрәнлеге — 3736 м, иң ҙуры — 8742 м (Пуэрто-Рико улағы). Океан һыуҙарының уртаса йыллыҡ тоҙлолоғо — яҡынса 35 ‰. Атлантик океан төбәк һыуҙарына: диңгеҙҙәргә һәм ҡултыҡтарға бүленеп торған яр буйы һыҙатына эйә.\nҺинд океаны — ҙурлығы буйынса Ерҙең һыу өҫтөнөң яҡынса 20 процентын биләгән өсөнсө океан. Һинд океаны башлыса Төньяҡ Евразия, көнбайышта Африка, көнсығышта Австралия һәм көньяҡта Антарктида араһында Рак тропигынан көньяҡтараҡ урынлашҡан. Майҙаны — 76,17 млн км², күләме — 282,65 млн км². Төньяҡта Азияны, көнбайышта — Ғәрәбстан ярымутрауын һәм Африканы, көнсығышта — Майҙаны — 76,17 млн км², күләме — 282,65 млн км². Төньяҡта Азияны, көнбайышта — Ғәрәбстан ярымутрауын һәм Африканы, көнсығышта — Һинд-Ҡытай, Сунда утрауҙары һәм Австралияны йыуа; көньяҡҡа табан Көньяҡ океан менән сиктәш. Атлантик океан менән сик 20° меридиан көнсығышы буйлап үтә; Тымыҡ — 147° меридиан көнсығыш оҙонлоғо менән. Һинд океанының иң төньяҡ нөктәһе — Фарсы ҡултығындағы яҡынса 30° төньяҡ киңлек. Һинд океанының киңлеге Австралия менән Африканың көньяҡ нөктәләре араһында яҡынса 10 000 км тәшкил итә.\nТөньяҡ боҙло океан: 1 — Төньяҡ ҡотоп; 2 — Төньяҡ магнит полюсы; 3 — Төньяҡ геомагнит полюсы; 4 — Төньяҡ ҡулай булмаған полюс\nТөньяҡ боҙло океан (ингл. Arctic Ocean, дан. Ishavet) — Ерҙең Евразия һәм Төньяҡ Америка араһында урынлашҡан иң бәләкәй океаны. Майҙаны 14,75 млн км², йәғни Бөтә донъя океанының дөйөм майҙанының 4 процентынан саҡ ҡына күберәк, һыу күләме 18,07 млн км² тәшкил итә. Төньяҡ Боҙло океан — бөтә океандарҙың иң һайы, уның уртаса тәрәнлеге — 1225 м (Гренландия диңгеҙендә иң ҙур тәрәнлеге — 5527 м).\nКөньяҡ Океан (ингл. Southern Ocean) — Ерҙең иң көньяҡ океаны. Антарктиданы уратып алған, майҙаны 20,327 млн км², уртаса тәрәнлеге 3270 м, һыу күләме 72,37 млн км². Көньяҡ Сандвич улағында иң ҙур тәрәнлеге — 8264 метр. Көньяҡ океанды төньяҡта Һинд океаны, көньяҡ-көнсығышы Тымыҡ океан, төньяҡ-көнбайышта Атлантик океан йыуа. Иң һыуыҡ океан, уртаса температура −12 °C.\nОкеандарҙың формалаштырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБөгөнгө көнгә фәнни даирәләрҙә океан 3,5 миллиард йыл элек магманың тарҡалыуы һәм артабан атмосфера парҙарының конденсацияланыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән тигән фараз бар. Беҙҙең замандың океан бассейндарының күп өлөшө һуңғы 250 миллион йылда боронғо суперконтиненттың бүленеүе һәм литосфера плиталарының ян-яҡҡа бүленеүе (таралыуы) һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Боронғо Панталасса океанының ҡыҫҡартылған ҡалдыҡтары булып торған Тымыҡ океан да иҫкәрмә булып тора. Тымыҡ океандың боронғо Панталасса океанының ҡыҫҡарған ҡалдыҡтары булыуы иҫкәрмә булып тора.\nБатиметрик торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОкеан төбөндәге рельефтың батиметрик торошо һәм тәбиғәте буйынса түбәндәге бер нисә баҫҡыс айырыла:\nшельф — тәрәнлеге 200—500 метрға тиклем; континенталь битләү — тәрәнлеге 3500 м тиклем; Океан үҙәне — тәрәнлеге 6000 м тиклем; Тәрән һыулы соҡорҙар — тәрәнлеге 6000 м түбән.\nОкеан һәм атмосфера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОкеан һәм атмосфера — шыйыҡ мөхит. Был мөхиттәрҙең үҙенсәлектәре организмдарҙың йәшәү мөхитен билдәләй. Атмосфералағы ағымдар океандарҙағы һыуҙың дөйөм әйләнешенә йоғонто яһай, ә һауа составы һәм температураһы океан һыуҙары үҙенсәлектәренә бәйле. Үҙ сиратында, океан атмосфераның төп үҙенсәлектәрен билдәләй һәм атмосферала барған күп процестар өсөн энергия сығанағы булып тора. Океанда һыу әйләнешенә елдәр, Ерҙең әйләнеүе, шулай уҡ ҡоро ер кәртәләре йоғонто яһай.\nОкеан һәм климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОкеан йәйен әкренерәк йылына һәм ҡышын әкренерәк һыуына. Ул океанға йәнәш ҡоро ерҙәге температураның тирбәлеүен йомшартырға мөмкинлек бирә.\nАтмосфера океандан килгән йылылыҡтың байтаҡ өлөшөн һәм бөтә һыу парын тиерлек ала. Пар күтәрелә, болоттар барлыҡҡа килтереп бер урынға туплана, болоттарҙы елдәр йөрөтә һәм ҡоро ерҙә ямғыр йәки ҡар рәүешендә яуа. Йылылыҡ һәм дым алмашыуҙа океандың тик өҫтө һыуҙары ғына ҡатнаша. Эске (яҡынса 95 %) алмашыуҙа ҡатнашмай.\nОкеан — химик элементтарҙың бөтмәҫ-төкәнмәҫ сығанағы, ул һыу составында, шулай уҡ аҫта урынлашҡан ятҡылыҡтарҙа һаҡлана. Ер ҡабығынан төрлө ултырмалар һәм иретмәләр, океан төбөнә төшөп, файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары даими яңыра.\nДиңгеҙ һыуының уртаса тоҙлолоғо — 35 ‰. Һыуға тоҙло тәмде ундағы 3,5 % тарҡалған минералдар бирә — был башлыса натрий һәм хлор берләшмәләре.\nОкеандағы һыу тулҡындар һәм ағымдар менән даими ҡатнашып торғанлыҡтан, уның составы океандың бөтә өлөштәрендә лә бер төрлө тиерлек.\nДонъя океаны биомассаһының 50 проценттан ашыуы Тымыҡ океанға тура килә. Океанда тереклек күп һәм төрлө, бигерәк тә Азия һәм Австралия ярҙары араһындағы тропик һәм субтропик зоналарҙа, унда мәрйен рифтары һәм мангрҙары киң территорияларҙы биләй. Тымыҡ океан фитопланктонында башлыса 1300-гә яҡын төр булған микроскопик бер күҙәнәкле ылымыҡтарҙан тора. Тропиктарҙа фукус, ҙур йәшел һәм бигерәк тә айырыуса билдәле ҡыҙыл ылымыҡтар киң таралған, улар мәрйен полиптары менән бер рәттән риф барлыҡҡа килтергән организмдар булып тора.\nАтлантиканың үҫемлектәр донъяһы төрҙәр төрлөлөгө менән айырылып тора. Һыу ҡатламында динофлагеллят һәм диатом ылымыҡтарҙан торған фитопланктон өҫтөнлөк итә. Сәскә атҡан осорҙа Флорида яры буйындағы диңгеҙ сағыу ҡыҙыл төҫкә инә, ә бер литр диңгеҙ һыуында тиҫтәләрсә миллион бер күҙәнәкле үҫемлектәр бар. Төбөндә көрән (фукустар, ламинарийҙар), йәшел, ҡыҙыл ылымыҡтар һәм ҡайһы бер ҡан тамырлы үҫемлектәр бар. Йылға тамағында диңгеҙ зостераһы, йәки диңгеҙ үләне үҫә, ә тропиктарҙа йәшел (каулерпа, валония) һәм көрән (саргасса) ылымыҡтар өҫтөнлөк итә. Океандың көньяҡ өлөшөнә һоро ылымыҡтар (фукус, лесония, электус) хас. Хайуандар донъяһына бик күп биполяр төрҙәр, йөҙгә яҡын, менән айырылып тора, улар тик һалҡын һәм уртаса зоналарҙа ғына йәшәй һәм тропиктарҙа булмай. Беренсенән, улар эре диңгеҙ хайуандары (кит, тюлень, диңгеҙ бесәйе) һәм океан ҡоштары. Тропик киңлектәрҙә диңгеҙ терпеләре, мәрйен полиптары, акулалар, попугай һәм хирург балыҡтар йәшәй. Дельфиндар Атлантика һыуҙарында йыш осрай. Хайуандар донъяһының шат күңелле интеллектуалдары ҙур һәм бәләкәй караптарҙы ҙур теләк менән оҙатып бара — ҡайһы берҙә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, винттарҙың рәхимһеҙ ҡалаҡтары аҫтына эләгә. Атлантиканың төп йән эйәләре булып Африка ламантиндары һәм планетаның иң ҙур һөтимәрҙәре — зәңгәр кит тора.\nҺинд океанының флораһы һәм фаунаһы бик күп төрлө. Тропик район планктон байлығы менән айырылып тора. Бигерәк тә бер күҙәнәкле Trichodesmium (цианобактерий төрө) ылымыҡтар күп, шуның арҡаһында һыуҙың өҫкө ҡатламы бик болғансыҡланып китә һәм төҫөн үҙгәртә. Һинд океаны планктоны төнөн ялтырап торған бик күп организмдар айыра: перидиний, ҡайһы бер төр медузалар, гребневиктар, оболочниктар. Сағыу төҫтәге сифонофоралар, шул иҫәптән ағыулы фазалиялар күп осрай. Уртаса һәм арктик һыуҙарҙа планктондың төп вәкилдәре булып копеподтар, эвфуазидтар һәм диатомейҙар тора. Һинд океанының иң күп һанлы балыҡтары — корифен, тунец, нототениялар һәм күп төрлө акулалар. Һөйрәлеүселәрҙән бер нисә төр гигант диңгеҙ ташбаҡалары, диңгеҙ йыландары, һөтимәрҙәрҙән — кит һымаҡтар (тешһеҙ һәм зәңгәр кит, кашалоттар, дельфиндар), тюлендәр, диңгеҙ филдәре бар. Кит һымаҡтарҙың күпселеге уртаса һәм Поляр түңәрәк тирәһендәге өлкәләрҙә йәшәй, унда һыуҙың интенсив ҡушылыуы арҡаһында планктон организмдары үҫеше өсөн уңайлы шарттар барлыҡҡа килә.\nҺинд океаны флораһында көрән (саргассум, турбинария) һәм йәшел ылымыҡтар (каулерна) бар. Шулай уҡ ылымыҡтар литотамния һәм халимеда үҫешә, улар мәрйендәр менән бергә риф ҡоролмаларын төҙөүҙә ҡатнаша. Һинд океанының яр буйы зонаһына хас булған фитоценоз мәрйендәр тарафынан барлыҡҡа килә. Уртаса һәм антарктик һыуҙар өсөн ҡыҙыл һәм көрән ылымыҡтар хас, башлыса фикус һәм кельп, порфирия, гелидий төркөмдәре күп осрай. Көньяҡ ярымшар райондарында гигант макроцистит осрай\nТөньяҡ Боҙло океандың органик донъяһының ярлы булыуына ҡырыҫ климат шарттары сәбәпсе булып тора. Берҙән-бер иҫкәрмәләр — Төньяҡ Европа бассейны, Баренцев һәм Аҡ диңгеҙҙәрҙең флораһы һәм фаунаһы бик бай. Океан флораһы башлыса ламинария, фукус, анфельсиянан, ә Аҡ диңгеҙҙә — шулай уҡ зостеранан ғибәрәт. Көнсығыш Арктика диңгеҙ ҡатламы фаунаһы, бигерәк тә Арктика бассейнының үҙәк өлөшө, бик ярлы. Төньяҡ Боҙло океанда 150-нән ашыу балыҡ төрө бар, улар араһында бик күп сауҙа балыҡтары (сельдь, треска һымаҡтар, һөмбаштар, скорпендар, камзбала һымаҡтар һәм башҡалар) бар. Арктикала диңгеҙ ҡоштары башлыса колониаль тормош алып бара һәм яр буйҙарында йәшәй. Һөтимәрҙәр тюлендәрҙән, морждарҙан, белухаларҙан, киттарҙан (башлыса полосатик һәм Грендланд киттары), нарвалдарҙан тора. Утрауҙарҙа аҡ айыуҙар осрай, боҙ күперҙәре буйлап арктик төлкөләр һәм боландар килә. Океан фаунаһы вәкилен шулай уҡ поляр айыу тип һанарға кәрәк, уның тормошо башлыса дрейфлаусы боҙҙар менән бәйле. Хайуандарҙың һәм ҡоштарҙың күбеһе йыл әйләнәһендә (ә ҡайһы берҙәре ҡышын ғына) аҡ йәки үтә аҡ төҫтә.\nЕрҙән ситтәге океандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nДонъя океандары Ҡояш системаһында иң ҙуры түгел: унан тыш боҙло юлдаштарҙа һәм кәрлә планеталарҙа бер нисә ер аҫты океаны бар. Был океандарҙың ҡайһы берҙәре (Европа, Ганимед һәм Каллисто һәм ҡайһы бер кәрлә планеталар) донъя океанын күләме буйынса бер нисә тапҡырға үтә, ә ҡайһы берҙәрендә (Европа һәм Энцелад океандарында) ерҙән ситтәге тереклек булыуы ихтимал. Яҡын киләсәктә был океандарҙың барыһы ла кешелек өсөн ҡулай түгел, сөнки уларға эләгеү өсөн ерҙән ситтәге есемдә тиҫтәләрсә километр боҙ иретергә кәрәк.\nБоҙ гиганттары Уран һәм Нептунда тағы ла ҙурыраҡ шыйыҡ океандар булыуы ихтимал.\nБашҡа йондоҙҙар системаһында шулай уҡ тулыһынса боҙ менән ҡапланған океан планеталары йәки, әгәр планета йәшәү зонаһына эләкһә, шыйыҡ һыу бар.\nӘгәр кешелек йыһан төрөнә әйләнә алһа, был океандар Ерҙән ситтә төп тереклек төп сығанағына әйләнеүе ихтимал.\nОкеан әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСомадева «Легендалар океаны». Һайланма романдары һәм новеллалары. «Өнһөҙ титан» — ҡаҙаҡ шағиры Дина Ораздың океандың һәләкәтле хәле тураһындағы шиғыры.\nБөтә донъя океандар көнө.\nДонъя океаны (мифология)\n↑ Физические параметры океана (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 май 2012. 13 март 2012 тикшерелгән.\n↑ 7,0 7,1 Рябчиков, 1988\n↑ Рябчиков, 1988, с. 527—530\n↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Под редакцией проф. А. П. Горкина. океан // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: Росмэн. — 2006.\n↑ Рябчиков, 1988, с. 521—526\n↑ Рябчиков, 1988, с. 530—535\n↑ Рябчиков, 1988, с. 551—558\n↑ Животные Арктики и Субарктики. Третья планета. 17 ғинуар 2012 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Океан&oldid=1100493 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:16 5 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан ветерандарҙың яртыһы иҫке фатирҙарында йәшәргә мәжбүр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 июля 2016 — 15:31\nОшондай мәғлүмәтте Башҡортостан хөкүмәте ҡарамағындағы ветерандар эштәре буйынса координация советы ултырышында иғлан иттеләр. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү программаһы уңышлы эшләп килә. Әммә, урында хәл ителмәгән мәсьәләләр байтаҡ. 91 йәшлек Герман Федин ҡартайған көнөндә өй туйланы. Яңыраҡ ҡына ул тормош иптәше менән фатирында ремонт та эшләгән. Ғүмер буйы балалары өсөн йәшәгән ололарҙың хәҙер айырым йәшәү урыны бар. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Герман Федин хәрби осоусы була. 2000-се йылдар башында ул торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға ғариза яҙа һәм ниһәйәт был бәхетле ваҡыт етә. Бирелгән сертификатҡа ветеран яңы фатир һатып ала. Әммә, торлаҡ ике бүлмәле булғас, өҫтәп аҡса түләргә тура килә.Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү программаһы үтәлешен хөкүмәт ҡарамағындағы координация советы ултырышында ла тикшерҙеләр. Уға ярашлы, йыл һайын исемлек тулылана бара. Әлеге ваҡытта ошондай 170 ветеран сиратта тора. Ҡанунға ярашлы, уларға 1 йыл эсендә фатир һатып алыуға сертификат тапшырылырға тейеш. Быйыл был маҡсатта 900 миллион һум аҡса бүленгән. Программа тормошҡа ашырыла башлағандан алып 10 меңдән ашыу ветеран торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан. Әммә, ысынында барыһы ла яңы фатирҙа йәшәмәй.Мәсьәлә әле һаман асыҡ ҡала. Сөнки, иҫке йорттарҙа йәшәгән ололар йылдан йыл арта. Шуға күрә ултырышта райондарҙағы хәлде тикшереп, был йүнәлештә эште көсәйтергә ҡушылды.


Башҡортостандың өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлеге өс объект менән тулыланды\nОшо турала Иҡтисади үҫеш министрлығынан белдерәләр. Исемлеккә Өфөлә һөт эшкәртеү заводы, Саҡмағош районында май һәм эремсек етештереү цехы, Благоварҙа рапсты эшкәртеү предприятиеһы индерелде. Шулай итеп, республикала бөгөнгә 71 өҫтөнлөклө инвестиция проекты иҫәпләнә, уларҙың...\nӨфөлә үткән БРИКС һәм ШОС саммиттары тураһында көнбайыш матбуғат саралары яҙа\nИспанияның Эй-Би-Си журналында билдәләнеүенсә, БРИКС һәм ШОС форумдары Рәсәйҙең асыҡ һәм көслө дәүләт икәнен күрһәтте. Көнбайыш дәүләттәре Мәскәүҙе изоляцияларға тырышты, әммә килеп сыҡманы. БРИКС һәм ШОС илдәре көнбайыш иҡтисадына альтернатива булараҡ үҙҙәренең финанс...\nШОС университеты студенттары илдәр буйлап арзанғараҡҡа сәйәхәт итә аласаҡ\n“Йәш кеше картаһы” ярҙамында төрлө ташламалар ҡарала. Мәҫәлән, самолет һәм тимер юл билеттары, ҡунаҡханаларҙа туҡталыуға, музей йәки күңел асыу сараларын йөрөүгә льготалар була. Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы Йәштәр советы ошондай проект әҙерләгән. Яҡын арала ул тормошҡа...\nБРИКС илдәре донъя иҡтисадын үҙгәртә алырлыҡ көскә эйә буласаҡ\nБыл турала Нью-Йорктағы Колумбия университеты ғалимы Маркос Тройо белдергән. “БРИКС күп полярлы донъя өсөн сығыш яһай, улар иҡтисад локомотивтары кеүек халыҡ-ара майҙандағы хәлдәрҙе үҙгәртә аласаҡ”, тигән фекерҙә аналитик.\nТәтешле районында "Тыуған ауылым" республика байрамы ойошторола\nСара халыҡ ижадын һаҡлауға һәм үҫтереүгә, милли эстрада йырҙарын популярлаштырыуға, Рәсәй халыҡтарының милли традицияларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен тергеҙеүгә йүнәлтелгән. Унда башҡорт, рус, татар, удмурт, мари милли ихаталары конкурсы үткәрелә. Һәр ихатала шәжәрә, аш-һыу, көнкүреш...\nЯҙғы саҡырылыш тамамлана\nҮҙәк хәрби округ матбуғат хеҙмәтенән белдереүҙәренсә, ҡораллы көстәргә округтан 62 меңдән ашыу кеше оҙатылған да инде. Бөгөн хеҙмәт урындарына саҡырылыш пунктарынан һуңғы хәрби командалар оҙатыла. Яҙғы саҡырылышта Башҡортостандан 5 мең 200 кеше граждан кейемен хәрби формаға...\nӨфөнөң 4 районында бөгөн эҫе һыу биреү туҡтатыла\nБыл йылылыҡ магистрәлдәрен ремонтлау эштәре менән бәйле. Ваҡытлыса уңайһыҙлыҡтар Калинин, Орджоникидзе, Октябрьский һәм Совет райондарында йәшәүселәргә ҡағыла. Мәҫәлән, Инорста Сельская Богородская һәм Ферин урамдарынан башҡаларында эҫе һыу булмаясаҡ. Орджоникидзе районында...\nБерҙәм тауыш биреү көнөнә әҙерлек бара\n13 сентябрҙә Белорет районынан тыш, Республиканың 53 муниципаль районында 775 ауыл биләмәһендә, шулай уҡ Приют һәм Шишмә ҡасаба советтарына депутаттар һайланасаҡ. Мандаттарҙың дөйөм һаны – 7 мең 272. Һуңғы мәғлүмттәрҙән күренеүенсә, әле ауыл депутаты булырға теләүселәр һаны 2...\nҒүмере булһа, һәр малай бабай була\nӨфө кешеләренең ғүмер оҙонлоғо быйыл уртаса 72 йәш тип билдәләнәсәк. Рәсәй дәүләт статистика комитеты ошондай иҫәпләүҙәр уҙғарған. Уға ярашлы, республика баш ҡалаһында ҡатын-ҡыҙҙар уртаса 77, ир-егеттәр 66 йыл йәшәй. 2020 йылда был күрһәткестең бер ...\n"Өфө" футбол командаһы яңы миҙгел алдынан составын нығыта\nКлуб ике футболсы менән килешеү төҙөнө. Командаға голкипер Сергей Нарубин һәм һаҡсы Алексей Никитин ҡушылды. Сергей Нарубинға 33 йәш, оҙаҡ йылдар Пермдең "Амкары" өсөн уйнаған. Премьер-лигала 132 осрашыу уҙғарған. Алексей Никитинға 23 йәш. ЦСКА ...\nӨфө - йәштәр төйәге\nҠала хакимиәте мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостан халҡының 27 проценты Өфөлә йәшәй - 1 миллион 116 мең кеше иҫәпләнә. Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан тыш, миллиондан артыҡ кеше йәшәгән ҡалалар араһында, Өфө халыҡ һаны буйынса 11-се урында. Республика баш ...\nБашҡортостанда яғыулыҡҡа хаҡ күтәрелде\n"Башнефть" компанияһының яңы хаҡтар теҙмәһенә ярашлы, хәҙер 92-се бензиндың бер литры 32 һум тора, "Атум-92" иһә 50 тингә ҡиммәтерәк. 95-се маркалы бензинды 35 һум 50 тингә, 98-се маркаһын 37 һум 80 тингә һаталар.\nОмскиҙағы фажиғәлә үлгәндәр араһында Башҡортостандан биш һалдат бар\nРеспублика Хәрби комиссариаты мәғлүмәттәре буйынса, улар Сибайҙан, Саҡмағош һәм Белорет райондарынан, икәүһе Салауат районынан Әлкә һәм Малаяҙ ауылдарынан. Омскиҙа Хәрби-десант ғәскәрҙәренең 242-се уҡыу үҙәге казармаһы кисә кис емерелә. Емереклектәр аҫтына яңы ғына хәрби ант...\nРеспублика башлығы Рөстәм Хәмитов Омскиҙағы фажиғәлә һәләк булған Башҡортостан һалдатттарының ата-әсәләре һәм туғандары ҡайғыһын уртаҡлышты\nРеспублика Хәрби комиссариаты мәғлүмәттәре буйынса, республиканан 5 егет – Сибайҙан, Саҡмағош һәм Белорет райондарынан, икәүһе Салауат районынан Әлкә һәм Малаяҙ ауылдарынан хәрби хеҙмәткә июнь аҙаҡтарында саҡырылған булған. Омскиҙа Хәрби-десант ғәскәрҙәренең 242-се уҡыу үҙәге...\nХалыҡтың кредиттары буйынса бурысы арта\nРеспублика Милли банкынан белдереүҙәренсә, сумма 22 миллиард 594 миллион һумға еткән. Былтырғы осор менән сағыштырғанда, банк алдында халыҡтың бурысы 63 процентҡа артҡан. Эксперттар билдәләүенсә, әлеге финанс хәлдәр әллә ни ҡурҡыныс түгел, әммә бурыстың йылдан-йыл артыуын...\nӨфөлә Үҙәк Азия буйынса мәктәп асыласаҡ\nЙәш эксперттарҙың тәжрибә уртаҡлашыу майҙаны 2012 йылдан ойошторолоп килә. Өфө мәктәбенә Урта Азия дәүләттәренән һәм Рәсәйҙән йәш ғалимдар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, журналистар йыйыласаҡ. Тикшерелгән темалар араһында геосәйәсәт, хәүефһеҙлек, иҡтисади бәйләнештәр, мәғлүмәт...\nҠыҙыҡһынып булһа ла татый күрмә\nБашҡортостанда бер аҙна эсендә наркотиктарға бәйле 30-лап енәйәт эше ҡуҙғатылған. Законһыҙ әйләнештән 5 килограмм наркотиклы матдә тартып алынған. Улар иҫәбендә марихуана, гашиш майы, синтетик наркотик, көслө тәьҫирле башҡа матдәләр. Был турала наркоконтроль хеҙмәтенән хәбәр...\nБанктар өсөн клиенттарҙың пенсия иҫәптәре тураһында мәғлүмәттәр асылды\nЭлемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы автоматлаштырылған сервис ебәрҙе, уның аша кредит ойошмалары килем тураһында белешмә талап итмәйенсә лә кредиттар бирә ала. Шул уҡ ваҡытта мотлаҡ клиенттың ризалығы һоралырға тейеш. Үҙәк банктан белдереүенсә,...\nҠырын эшкә юлыҡһаң...\nПолиция Иглин районы Урман ауылындағы шартлауҙар буйынса шикле кешеләрҙе ҡулға алған. Хәрби припастар урлаған һәм һаҡлаған өсөн ошо районда йәшәүсе 41 һәм 31 йәшлек ирҙәр тотолған. Патрондар, дары, тротил, ҡулдан эшләнгән шартлатҡыс тартып алынған. ...\nСәнәғәттә етештереү арта\nРеспублика Статистика хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, йыл башынан тармаҡтағы күрһәткестәр 0,3 процентҡа күбәйгән. Шулай ҙа былтырғы һандарға ҡарағанда, етештереү 4 ярым процентҡа түбәнәйгән.\n2015 йылдың тәүге ярты йылында транспорт саралары,...


Йәш инспекторҙар һынатманы\nРеспубликала 46-сы тапҡыр үткән “Хәүефһеҙ тәгәрмәс - 2019” Юл хәрәкәтенең Йәш инспекторҙар конкурсы быйыл Мәләүез районының “Спутник” балалар һауыҡтырыу лагерында ойошторолдо. Унда республиканың район-ҡалаларынан иң яҡшы 63 команда 6 этапта көс һынашты.\nБеҙҙең район данын Бурлы урта мәктәбе командаһы яҡланы. 4-се класс уҡыусылары Эльвина Башарова, Әлиә Садиҡова, Айназ Ишкин һәм Илназ Садиҡовтан торған берҙәм команда конкурста Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге буйынса белемдәрен генә түгел, беренсе ярҙам күрһәтеү, велосипедта йөрөү оҫталығын, ижади һәләттәрен дә күрһәтте. 3 көн барған конкурста балалар өсөн төрлө күңел асыу саралары: танышыу кисәһе, уйындар, дискотека, һуңғы көндө ҙур салют ойошторолдо.\nКоманданың етәксеһе Бурлы мәктәбенең тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре уҡытыусыһы Фаил Рәүф улы Зәйнетдинов әйтеүенсә, уҡыусылар ярышҡа ныҡлы әҙерләнеп, ҙур теләк менән ҡатнашҡан. Уларҙың тырышлығы бушҡа китмәне: команда “Юл хәрәкәте ҡағиҙәләре белгестәре” этабында I урын өсөн БР ЮХХДИ Идаралығының һәм Мәғариф министрлығының Дипломдарына лайыҡ булды. Һәр ҡатнашыусыға сертификаттар, еңеүселәргә иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Иң мөһиме – балалар онотолмаҫ матур тәьҫораттар алып ҡайтты. Уҡыусыларҙы уңыштары менән ҡотлайбыҙ, тағы ла ҙурыраҡ еңеүҙәр теләйбеҙ.\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекторы.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АРҘАҠЛЫ ҒАЛИМ ДА ЯҘЫУСЫ, ЙӘМӘҒӘТ ЭШМӘКӘРЕ ЛӘ, АҒАЙЫБЫҘ ҘА - 2017 - Мәҡәләләр\nБашҡортлоҡ тураһында һүҙ сыҡһа, беҙ гелән милләтебеҙҙең ҡайһы бер абруйлы шәхестәре менән бер рәттән Рәшит Шәкүрҙе лә күҙ алдына баҫтырабыҙ.\nЫсынлап та, быйыл үҙенең оло ғүмер байрамын - 80 йәшен байрам иткән аҡһаҡал ошо йылдар эсендә халҡыбыҙ өсөн күпме изге эштәр башҡарҙы, киләсәк быуынға күпме белем һәм ғилем сәсте икән? Уның шым, әҙәпле, тауыш күтәрмәй генә башҡарған ғәмәлдәрен барлай башлаһаң, ысынлап та, Рәшит Закир улының күп ҡырлы шәхес икәненә шаһит булаһың: тел ғилеменә башҡорт телендә ике түгел, өс диалект, 12 һөйләш түгел, 16 һөйләш булыуын раҫлап, диалекттар һәм һөйләштәр классификацияһын тулыландырыусы ла, арҙаҡлы башҡорттар тураһында мәғлүмәтте бер баҫмаға туплаусы ла, "Башҡортостан энциклопедияһы"на нигеҙ һалыусы ла, ғалим да, яҙыусы ла, уҙған быуаттың 90-сы йылдарында республикаға суверенитет яулау сафының иң алдында булған "Урал" башҡорт халыҡ үҙәгенең рәйесе лә, Ырымбурҙа башҡорттарҙың аҡсаһына һалынған Каруанһарай мәсетен кире ҡайтарыу мәсьәләһен өлкә депутаттарына "өҫтәл төйөп" аңлатыусы ла, шағир ҙа, публицист та... Исемлекте, шулай уҡ уның исем-дәрәжәләрен әллә күпме яҙырға һәм дауам итергә мөмкин булыр ине, әлбиттә. Әммә уның быға мохтажлығы юҡ һәм беҙ уны ябай, алсаҡ, кешелекле һәм кеселекле Рәшит ағай итеп беләбеҙ. Шундай шәхестәребеҙ тураһында йәш быуынға күберәк мәғлүмәт биреү өсөн беҙ улар хаҡында йышыраҡ һөйләргә, улар менән таныштырырға тейешбеҙ. Был йәһәттән Рәшит Закир улы оҙаҡ йылдар эшләгән М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уны үҙенсәлекле тәбрикләне - коллегалары эшмәкәрлегенең бер йүнәлешен - топонимика мәсьәләләрен алып, "Башҡортостан топонимикаһы проблемалары" темаһына түңәрәк ҡор үткәрҙе.\nРәшит Шәкүр үҙе әйтеүенсә, 1986 йылда 2000 дана ғына баҫылған һәм шунда уҡ таралып бөткән "По следам географических названий" баҫмаһында ул тарихи Башҡортостан ерлегендәге Геродот заманында уҡ теркәп ҡалдырылған топонимика атамаларын бөгөнгө көндәргә тиклем өйрәнә. Башҡа сығыш яһаусылар билдәләүенсә, был баҫма - Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә аналогы булмаған китап, сөнки уға тиклем топонимиканы классификациялау тигән күренеш булмай, артабан инде 35 төрки тел ғалимдары үҙ телендәге топонимдарҙы Р. Шәкүр классификацияһы нигеҙендә башҡара. Бында филология фәндәре докторы Гөлнур Бохарованың Мәскәүҙә "Башҡорт топонимияһында һинд-иран субстраты" тигән темаға диссертация яҡларға барғанында баш ҡала ғалимдарының: "Башҡортостанда ысын мәғәнәһендә топонимика мәктәбе эшләй", - тиеүе лә Рәшит Закир улының хеҙмәтенә оло баһа ул.\n"Тарихи Башҡортостан топонимияһын теркәп, уны картаға индереп, мин хеҙмәтем менән ошо ерҙәрҙең башҡорттарҙыҡы булыуын, уларҙың аҫабалығын нығытып ҡуйырға тырыштым", - ти юбиляр үҙе. Уның был фекере философия фәндәре кандидаты Айһылыу Хөсәйенованың фекере менән ауаздаш. "Донъялағы төрлө халыҡтар үҙҙәренә донъя үҙәген билдәләй. Кем өсөндөр ул театр, пирамидалар һ.б. булһа, башҡорттар өсөн донъя үҙәге - Урал тауы, Урал һырттары. Ул беҙҙең өсөн арҡа һөйәге булып тора. Арҡайым да арҡа һүҙе менән бәйле. Хатта шундай фараздар йөрөй, климат йылынып, донъяны һыу баҫҡанда ла, Урал тауҙары, Урал һырттары ғына ҡоро ер булып ҡаласаҡ һәм башҡа ҡитғаларҙан ҡотола алыусылар Уралға һыйынасаҡ. Шул ваҡытта беҙ үҙебеҙҙең атамаларыбыҙҙы, аҫабалығыбыҙҙы һаҡлап алып ҡалырбыҙмы? Ә бит Башҡорт топонимияһында кешелектең бик боронғо, беҙ асылына ла төшөнөп етә алмаған сер ята. Шуға ла топонимия менән философия - улар бер-береһен тулыландырып торорға, топонимия философия күҙлегенән сығып тикшерелергә тейеш. Был йәһәттән беҙгә берлектә эшләйһе эштәр күп әле", - тип юҡҡа ғына билдәләмәне Айһылыу Хәмзә ҡыҙы. Философия менән топонимия берлеген күҙаллағанда, был йәһәттән Рәшит Шәкүрҙең эшмәкәрлеге тап ошо йүнәлештә бара ла инде: "Йәштән үк филологияны (әҙәбиәтте, телде) философия күҙлегенән сығып тикшерергә теләгәйнем. Шуға тәүҙә философия факультетына документтар тапшырғайным, һуңынан филологияға инергә булып киттем", - ти ул. Шулай ҙа, уның тикшеренеүҙәрендә философия барыбер ҙә үҙенең тәрән эҙен һала.\nБашҡорт дәүләт университеты Сибай филиалының башҡорт һәм рус филологияһы кафедраһы мөдире, филология фәндәре кандидаты Наилә Ласынова иһә башҡорт топонимдарының рус теленә боҙоп тәржемә ителеүенә әсенеү белдерҙе. Күпме йылдар һөйләнелһә лә, ошо төбәктәге Төйәләҫ йылғаһы хәҙер башҡорттар араһында ла Худолазға әйләнеп бара, ә Ҡылтабан күле Табанка булып йөрөй. Үҙенең сығышында Наилә Азамат ҡыҙы бихисап миҫалдар килтерҙе.\nБыл түңәрәк ҡор Рәшит Шәкүрҙең топонимия мәктәбендә быуындар бәйләнеше, күсәгилешлек дауам итеүен дә раҫланы. Бөгөн дә студенттар курс эштәре, диплом эштәре итеп топонимия темаһын алһа, артабан туплаған белемдәрен мәктәптә уҡыусыларға тапшыра. Был йәһәттән М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның 3-сө курс студенты Изалия Хәлимованың Башҡортостандың геотопонимдары темаһы буйынса әҙерләгән сығышы топонимия буйынса төрлө өлкәләрҙә тикшеренеүҙәр алып барыу мөмкинлеген һәм зарурлығын раҫланы. Башҡортостан - ҡаҙылма байлыҡтар төбәге. Был төрлө объекттарға бирелгән атамаларҙа ла сағылыш таба. Мәҫәлән, Баҡыртау, Алтын йылға һ.б. шундай топонимдар был урында ниндәй ҡаҙылма байлыҡ булыуы тураһында һөйләй.\nИлеш районы Үрге Йәркәйҙәге 1-се гимназияның 9-сы синыф уҡыусыһы Ғәлиә Имамова Иҫке Күктау ауылы топонимдары менән таныштырҙы. Ошо хеҙмәте менән ул БДПУ-ның уҡыусылар араһында үткәргән топонимия буйынса конкурсында ла ҡатнаша.\nМәҡәлә башында Рәшит Закир улы Шәкүровтың күп ҡырлы шәхес булыуы һыҙыҡ өҫтөнә алынғайны. Был уның эшмәкәрлегендә лә сағылыш таба. Ошо киң ҡырлы хеҙмәттең бер генә йүнәлеше булған топонимикаға арналған түңәрәк ҡор иһә был өлкәлә бөгөн дә проблемалар барлығын, ошо тема буйынса китаптарҙы ҡабаттан нәшер итеү һәм Хөкүмәт кимәлендә Терминология комиссияһы эшмәкәрлеген ҡабаттан тергеҙеү зарурлығы булыуын асыҡланы. Ҡасандыр был өлкәлә эшләүселәр бармаҡ менән һанарлыҡ булһа, бөгөн топонимиканы төрлө күҙлектән сығып тикшереүселәр - Рәшит Закир улының шәкерттәре байтаҡ.\nМәҡәләне оло ғалимды оло юбилейы менән үҙенсәлекле итеп тәбрикләүсе М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның башҡорт филологияһы факультеты коллективына ҡушылып, Рәшит ағайға, уның үҙе яҙған:\nБашҡорт булыу өсөн бик күп кәрәк,\nТәрән аҡыл кәрәк, хис кәрәк,\nИлде һаҡлар өсөн, яҡлар өсөн\nҠайнар йөрәк кәрәк, көс кәрәк, - тигән юлдарына өҫтәп, шулай тип тамамлағы килә: аҡылығыҙ ҙа, хиc-тойғоларығыҙ ҙа ташып торһон, алдығыҙға алған эштәрегеҙҙең осона сығырға Аллаһы Тәғәлә көс бирһен, йөрәгегеҙ йөҙгә еткәнсе ҡайнар булһын, Рәшит ағайыбыҙ!\nЯҙылған: 02.05.17 | Ҡаралған: 755


Талбазыла 2012 йылғы сәсеүгә әҙерлек буйынса күсмә ултырыш үтә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТалбазыла 2012 йылғы сәсеүгә әҙерлек буйынса күсмә ултырыш үтә\n15:05, 17 марта 2012 Иҡтисад\nМиҙгелле ауыл хужалығы эштәрен үткәреү буйынса республика штабы 2012 йылғы сәсеү кампанияһын ойошҡан рәүештә үткәреү өсөн бөтә ресурстарҙы йәлеп итә. Әле республикала штабтың күсмә ултырыштары үтә, Ауыл хужалығы министрлығы белгестәре урындарҙа аграрийҙарҙың алдағы сәсеү эштәренә әҙерлеге буйынса проблемалы мәлдәрен хәл итә. Баҫыуға сығыуға ла бит айҙан аҙыраҡ ваҡыт ҡалып бара.\nЯҡын арала ошондай кәңәшмә Бөрө районында үтте. Бөгөн күсмә штаб Талбазыла бер нисә райондың баҫыуға сығыуға әҙерлеген тикшерә, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. Киләһе ултырыштар Миәкә районында, артабан Урал аръяғында үтәсәк. Яҙғы баҫыу эштәренә әҙерлек торошо һәм барышы – аграрийҙар алдында торған төп мәсьәләләрҙең береһе.\nБөгөн төп бурыстар – орлоҡ һәм техниканың әҙерлеген тәьмин итеү, минераль ашламалар һатып алыу, яғыулыҡ һәм башҡа дәүләт ярҙамы саралары менән тәьмин итеү мәсьәләләрен хәл итеү.


Йәнбәковтар ижади ғаилә ине... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Йәнбәковтар ижади ғаилә ине...\nЙәнбәковтар ижади ғаилә ине... 13.06.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nТап шулай хәтерләргә генә ҡалды улар хаҡында. Башҡорт сәнғәте бер-бер артлы талантлы, моңло артистарын юғалтты, әммә тамашасы күңелендә улар һәр саҡ мәңгегә хәтерҙә ҡалды. Ошо көндәрҙә Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театрында Башҡортостандың халыҡ артисы Әсғәт Йәнбәков, уның ҡатыны Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәмзиә Ҡоҙашева, улдары талантлы артист, йырсы һәм режиссер Арыҫлан Йәнбәковтың хәтер һәм ҡәҙер кисәһе булды. Алма төшөрлөк тә урын булмаған залда талантлы артистарҙың туғандары, класташтары һәм уларҙың ижадын яратҡан тамашасы йыйылды.\nҺәр кешенең тормошо һәм ижады уның тыуып үҫкән ғәзиз ере менән тығыҙ бәйләнгән була. Әсғәт Йәнбәковтың да ижадының рухи сығанаҡтары бәрәкәтле Баймаҡ ерендә. Сәнғәткә ғашиҡ ишле ғаиләлә донъяға килә буласаҡ артист. Атаһы Ҡотлоғужа Йәнбәков Ишмырҙа ауылының ғына түгел, төбәктә маһир ҡурайсыларҙың береһе була, халыҡ йырҙарын бик оҫта башҡара, сәсән телле ир-уҙаман булараҡ дан ала. Әсәһе Маусафаны ла ауылдаштары моңло тауышлы йырсы булараҡ хәтерләй. Әсғәт Йәнбәковтың бала саҡтан һыҙҙырып ҡурайҙа, өҙҙөрөп гармунда уйнауы, моңло йырлауы һәм ойоҫҡотоп бейеүе ата-әсәһенән бирелгәндер, күрәһең. Әйткәндәй, Йәнбәковтарҙың барыһы ла йыр-моңдо үҙ итә, сәнғәткә һәм мәҙәниәткә ғашиҡ.\nТыуған ауылында һигеҙенсе класты тамамлаған егет артабан белем алыу маҡсатында Баймаҡ мәктәп-интернатына уҡырға килә. Интернат йылдарын класташы, әле Әбйәлил районында йәшәгән Сәғит Сафин былай тип хәтерләй:\n— Әсғәт менән Баймаҡ интернатында бергә уҡыныҡ, ғүмерлек дуҫтар булдыҡ. Ул уҡыған саҡта ҡыҙыҡ, шуҡ малай булды, оялсанлығы ла бар ине, әммә таланты ҙурҙан һәм Хоҙайҙан. Ул йырлап ебәрһә, бүлмә тар тойолдо, гармунда уйнаһа, күңелдәрҙең иң нескә ҡылдарын сиртер ине, ҡурай тартһа, моң тирә-яҡҡа тарала, бейеһә, сәхнә етмәҫ кеүек тойола. Йәл, ғүмеркәйе бик ҡыҫҡа булды, әммә сағыу хәтирәләр ҡалдырҙы. Күпме образ тыуҙырҙы, иң әрнеткәне — уйнамаған образдары ҡалды. Ғаиләһен ныҡ яратты, ҡатыны менән бер бөтөн булып йәшәне, улы Арыҫлан торғаны бер талант эйәһе ине. Класташым менән сикһеҙ ғорурланам, бергә уҡығаныма, дуҫ булыуыма шул тиклем һөйөнәм, — тип иҫтәлектәре менән уртаҡлашты.\nУның һүҙҙәренә тағы ла бер класташы, Баймаҡ районының Йылым ауылынан Хәмзә Солтанов та ҡушылды. “Талантлы ине Әсғәтебеҙ. Яҡлай, һаҡлай алманыҡ шул...”\nМәктәпте тамамлағас, Әсғәт Йәнбәков яңы асылған Өфө дәүләт сәнғәт институтына уҡырға керә. Студент йылдарында ғүмерлек мөхәббәтен, бергә уҡыған һабаҡташы Рәмзиәне осрата. Йәштәр хеҙмәт юлын Сибай драма театрында башлай. Кәшфи Ғәҙелшин сәхнәләштергән “Алһыу таңдар” спектаклендә Әсғәт Йәнбәков менән Рәмзиә Ҡоҙашева тәүге ролдәренән үк тамашасы күңелен яулай. Талантлы йәштәрҙе сибайҙар шунда уҡ ҡабул итә һәм оҙаҡ йылдар тик улар уйнаған спектаклдәрҙе ҡарарға йөрөй, алҡыштарын йәлләмәй.\nИжади яҡтан бергә үҫкән, эҙләнгән пар бер-бер артлы бик сағыу образдар тыуҙыра. Бер кемде лә ҡабатламаған матур тауыштары, килешле буй-фиғелдәре, бар яҡлап талантлы булыуҙары үҙҙәре уйнаған образдарға онотолмаҫлыҡ биҙәк өҫтәй.\nӘсғәт Йәнбәков башҡарған бер нисә ролде һанап киткәндә лә, тамашасы күңелендә уның тере һыны килеп баҫыр кеүек. Г. Әхмәтшиндың “Туй күлдәге”ндә — Ғәфүр, М. Ғафуриҙың “Ҡара йөҙҙәр”ендә — Закир, Б. Бикбайҙың “Ҡоҙаса”һында — Мөхәмәтша мулла, Ә. Мирзаһитовтың “Әсәләр көтәләр улдарын”да — Тайфур, “Утлы өйөрмә”һендә — Ильяс, Х. Ибраһимовтың “Башмағым”ында – Сыщик, Н. Островскийҙың “Ғәйепһеҙгә ғәйеплеләр”ендә — Незнамов, М. Буранғоловтың “Башҡорт туйы”нда — Юлдыбай... Шуныһы ҡыуаныслы: Әсғәт Ҡотлоғужа улының тырыш хеҙмәте һәм сағыу образдары үҙ мәлендә билдәләнә бара. 1981 йылда — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, 1991 йылда, ни бары 37 йәшендә, халыҡ артисы исеменә лайыҡ була.\nРәмзиә Ҡоҙашева ла, талантлы актириса булараҡ, Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театры йылъяҙмаһына тос өлөш индерә. С. Ямалдың “Ҡара сәскәләр”ендә — Гөлшан, Ә. Мирзаһитовтың “Әсәләр көтәләр улдарын”да — Илгизә, Т. Миңнуллиндың “Диләфрүзгә дүрт кейәү”ендә — Сажиҙә, Н. Ғәйетбайҙың “Төн”өндә икеһе Рәми һәм Надя ролдәрен башҡарып, халыҡ күңелендә әлеге көнгә тиклем йәшәй.\nӘммә тормош һин уйлағанса ғына бармай шул. Өс балаға ғүмер биргән ижади ғаилә, төрлө сәбәп арҡаһында, 1996 йылда асылған Стәрлетамаҡ драма театрына эшкә юллана. Бында ла бихисап образдар ижад итә улар, балаларына белем бирә. Розалия менән Яҙгөл ҡыҙҙары икенсе һөнәрҙе үҙ итә, улдары Арыҫлан иһә ата-әсәһенең юлын һайлай. Ул да хеҙмәтен Сибай театрында башлай. Бик талантлы, шул уҡ ваҡытта моң-йырға ғашиҡ егет тиҙ арала башҡарған ролдәре менән тамашасы һөйөүен яулай. Уның Н. Асанбаевтың “Өҙөлгән өмөт”өндә — Рәфил, “Аҡбуҙат”та — Һәүбән, Ә. Яхинаның “Ҡайырылмаһын, ҡанаттар”ында — Илшат, Т. Ғарипованың “Бәхеткә ҡасҡандар”ында — Саяр, “Тәңкәле ҡыҙ”ында Юлғотло ролдәрен әле булһа Сибай тамашасыһы һағынып иҫкә ала. Тап ошонда ул буласаҡ кәләше Розалияны осрата. “Ул ваҡытта мин Сибай сәнғәт училищеһында белем ала инем, театрҙа күмәк сәхнәләрҙә ҡатнаша торғайныҡ. Арыҫлан менән беҙҙе тап сәхнә осраштырҙы, ҡауыштырҙы ла. Улыбыҙ Ильяс донъяға килде. Ул шул тиклем хәстәрлекле атай булды, тоғро тормош юлдашым ине. Уның вафатын ауыр ҡабул иттем, әммә улымдың булыуы, уны артабан кеше итеү теләге миңә көс бирҙе. Бөгөн улым атаһына оҡшап, матур йырлай, торғаны әртис тиерһең! Яңыраҡ “Урал аръяғы йондоҙҙар ҡабыҙа” тигән конкурста өсөнсө урынды алды”.\nСәхнәлә күрһәтелгән фотослайдтарҙа Арыҫлан Йәнбәков йырын улы Ильястың тас атаһы кеүек башҡарыуын ишеткәс, тамашсылар күҙ йәштәрен тыя алманы. Бына ул ысын талант емеше, рухи бәйләнеш сылбыры, күсәгилешлектең сағыу өлгөһө. Моң шишмәһе ырыуҙан урғыла, талант кешегә бирелә йәки юҡ. Шулай уҡ Крыловтың мәҫәлен Ильястың шул тиклем оҫта һөйләүе лә уның киләсәктә олатаһы, атаһы кеүек талантлы булыуын күрһәтте, буласаҡ сәхнә йондоҙоноң үҫеп килеүен аңғартты.\nСибай театры артистары — Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Зифа Баязитова менән Арсен Шәйхисламов алып барған хәтер һәм ҡәҙер кисәһе бер тынала үтеп китте. Тамашасының күҙ алдынан бер-бер артлы Әсғәт менән Арыҫлан Йәнбәковтар һәм Рәмзиә Ҡоҙашеваның уйнаған спектаклдәренән күренештәр үтте, улар башҡарған йырҙар йөрәктәрҙе һыҙландырҙы, сөнки башҡорт театры тотош Йәнбәковтар ижадында ни тиклем оло юғалтыу кисергән. Улар тарафынан тыуҙырылмаған күпме сағыу образ, күпме йыр, ҡуйылмаған әҫәрҙәр ҡалған. Күңелде әрнеткәне: арабыҙҙағы таланттарҙы ваҡытында баһалай, күрә һәм яҡлай алмайбыҙ шул. Кәрәк саҡта иңде ҡуя алмайбыҙ, йылы һүҙҙе әйтеүҙән тартынабыҙ. Ә бит йортоноң ишеген шар асып, бәхетһеҙлек килеп кергәндә, яратҡан ҡатыны Рәмзиәне, улы Арыҫланды алып киткәндә, Әсғәт Йәнбәков иң яҡын кешеләрен юғалтыу ҡайғыһын кисергәндә, уны бар яҡлап аңлау, яҡлау булғанда, бәлки, ғүмере тиҙ арала өҙөлмәҫ тә ине.\nНисек кенә булмаһын, таланттар арабыҙҙан иртәрәк китә. Шуғалыр ҙа тап улар үҙҙәренең сағыу һәм ҡабатланмаҫ образдары менән күңелдәрҙә мәңге хәтерҙә ҡала, өҙөлгән моңдары ғүмер буйы беҙҙе оҙата бара, йырҙары күңелдәребеҙҙе имләй. Йәнбәковтарҙың да йәне йәннәттә булһын, тамашасыларға бүләк иткән ижадтары мәңге йәшәһен, йәшнәһен!\nТотош уҡырға 1 103


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Ғәли Ибраһимов\nҒәли Ибраһимов (1919-1989)\nҒәли Ғизетдин улы Ибраһимов 1919 йылдың 16 ғинуарында Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуа. Башланғыс мәктәпте шул Стәрлетамаҡ ҡалаһында тамамлай. Утыҙынсы йылдарҙың башында Ишембай нефте асылғас, ата-әсәһенең күсеп китеүе сәбәпле, артабанғы уҡыуын яңы урында дауам итә. 1935 — 1937 йылдарҙа ул «Башҡортостан вышкаһы» гәзитендә үҙенең тәүге шиғырҙарын баҫтыра башлай.\nҒәли Ибраһимов 1939 йылда армия сафына алынып, Алыҫ Көнсығышта хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар менән наградлана.\nҺуғыш тамамланғас, Ишембайға ҡайтып, нефть техникумында инглиз теленән уҡыта, унан «Совет Башҡортостаны» гәзитендә хәбәрсе, әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, яуаплы секретарь вазифаларын үтәй. Шул йылдарҙа ул, ситтән тороп, педагогия институтын тамамлай. Һуңыраҡ Мәскәүҙә Яҙыусылар союзының Юғары әҙәби курсында уҡый. 1959 йылдан алып «Ағиҙел» журналының яуаплы секретары булып эшләй.\n1956 йылда уның Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙарҙың ҡаһарманлыҡтары хаҡында яҙылған «Бер полк кешеләре» исемле тәүге романы баҫылды.\nҺуңғы йылдарҙа ул бик күп хикәйәләр, очерктар һәм повестар менән бер рәттән «Умырзая» тигән романын баҫтырып сығарҙы. 1977 йылда яҙыусыға ҙур билдәлелек килтергән «Кинйә» тарихи романының беренсе китабы, 1987 йылда икенсе китабы баҫылып сыҡты.\n1989 йылда 70 йәшендә оло яҙыусының йөрәге тибеүҙән туҡтаны.\nЯҘЫУСЫНЫҢ БАШ КИТАБЫ Йәш айырмаһы яғынан Ғәли Ибраһимов миңә туғыҙ йәштән артыҡ өлкән ағай кеше. Уның менән яҡшыраҡ танышып яҡын фекерҙәштәр булып китеүебеҙ Ғәли ағайҙың “Ағиҙел” журналы редакцияһында эшләп йөрөгән алтмышынсы йылдар башына ҡарай. Әҙәби тәнҡитсе булараҡ әҙәбиәткә аяҡ баҫҡан, яҙыусылар менән тығыҙ аралаша башлаған һәм редколлегия ағзаһы сифатында редакция ултырыштарында даими ҡатнашҡан был осоромда башта бүлек мөдире, аҙаҡ яуаплы секретарь булып эшләгән Ғәли Ибраһимов үҙ вазифаһын еренә еткереп башҡарыуы, йыйнаҡлығы, ҡәләмдәштәренә, йәштәргә хәстәрлекле мөғәмәләһе менән үҙенә ныҡ ылыҡтырҙы. Ул тора-бара ижади дуҫлыҡҡа әүерелде. 1967 йылда дача һалдырыу мәшәҡәттәре менән юлдаш, һалып ингәс, ултырҙаш, йыш әңгәмәләш булған оҙайлы йылдарҙа мин Ғәли Ибраһимовты тормош тәжрибәһенә бай һәм шунса аҡыл йыйған, күпте күргән, ғилемле һәм мәҙәниәтле шәхес икәнлеген тәрәнерәк аса барҙым. Тормош юлын барлап ҡараным: Стәрлетамаҡта эшсе ғаиләһендә тыуған, Ишембай нефтен үҙләштереү ваҡытында шунда күскәндәр, эшсе йәштәр мәктәбен тамамлаған, Өфө рабфагында уҡыған, педагогия институтына ингән. 1939 йылда армияға алынған, Бөйөк Ватан һуғышы юлдарын кискән, Германияның үҙенә үк барып еткән, бер нисә ҡат яраланған; оло яуҙан һуң уҡытыу, журналистика хеҙмәтенә тотонған. Яҙыусы булып танылғас, Мәскәүҙә ижади союздың юғары курсында һабаҡ алған... Бындай биографияһы, бер ҡарағанда, әллә ни бик иҫ китмәле түгел кеүек: ҡорҙаш ҡәләмдәштәренә уртаҡ яҡтар тиерлек. Хикмәт, күрәһең, күберәк рух биографияһында. Ижадына бағам: бик иртә шиғриәткә тартылған, 1940 йылда һабаҡташы Әхмәт Шакири менән бергәләп “Бәхетле ғүмер” исемле шиғырҙар йыйынтығы сығарған. Унан Ватан һуғышы фронттары, яуҙан һуң журналистика эшенә сумыу арҡаһында әҙәби эшкә ваҡыты етмәгән. Уның ҡарауы, күпме тормош, яу, эш-һөнәр, аҡыл, ҡәләм сарлау тәжрибәһе тупланған. Ижади түл йыйыла йөрөгән. Ул түлдең бер өлөшө 1956 йылда нәшер ителгән “Бер полк кешеләре” исемле романы булып һынланды. Кескәй шиғыр китабы түгел — роман бит. Ҙур эпик әҫәр. Унда авторҙың фронт юлы, күпме күргәндәре, кисергәндәре һалынған. Шулай ҙурҙан ҡупты ул алғы ижадында. “Бер полк кешеләре” романы Ғәли Ибраһимовты инде өлгөргән прозаик итеп танытты. Роман Бөйөк Ватан һуғышы темаһын башҡорт әҙәбиәтендә киң эпик планда һүрәтләгән тәүге ҙур әҫәрҙең береһе булыуы менән дә әһәмиәтле. Һәр хәлдә, дары еҫен еҫкәмәгән беҙ йәшерәктәр ул романды мауығып уҡыныҡ. Ғәли ағай Ибраһимов артабан “Дуҫтар илендә”, “Дуҫтар сафында” юлъяҙма китаптары, “Йәшен ташы”, “Иҙел егете Илғужа” повестары, байтаҡ хикәйәләре менән ижади һәләтенең төрлө яғын һәм жанр төрөн аса барҙы. “Иҙел егете Илғужа” турист яҙмалары аша Иҙел буйы тәбиғәтенең күркен, автор үҙенең романтик рухын, йүгерек тел, стиль матурлығын, тасуир маһирлығын дәлилләп беҙҙе, күпме китап һөйөүселәрен һөйөндөрҙө. Тәбиғәттә, тормошта күҙгә бигүк салынып бармаҫ серлелек, мажаралыҡ күренештәренең йәшенеп ятыуын оҫта һүрәтләп тә ҡыуандырҙы. Ә инде “Умырзая”, “Ай битен йыуғанда” романдары менән дилогия хасил итеп, ул тағы киңерәк эпик яҫылыҡтарға сыҡты. Былар барыһы ла Ғәли Ибраһимовтың тормош һәм ижад тәжрибәһенең өлгөрөп еткән емештәре ине. Бер килке, самалауымса, етмешенсе йылдарҙың башында Ғәли Ибраһимов тынып ҡалғандай булды. Шунан алдараҡ мин “Ағиҙел” журналына “Батыршаның батшаға яҙған хаты” тигән бер тарихи очерк биргәйнем, ул журналдың 1970 йылғы 10-сы һанында баҫылып сыҡты һәм уҡыусылар, йәмәғәтселек араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Шуғаса тағы XVIII быуат тарихыбыҙҙағы икенсе бер ҙур һәм ҡатмарлы яҙмышлы тарихи шәхес Ҡараһаҡал батыр тураһындағы очеркымды яҙғайным. Быныһын редколлегияла тарихсыларҙы саҡырып тикшергәндә төрлө ҡаршылыҡлы фекер тыуҙырғанлыҡтан баш редактор Әсхәт Мирзаһитов журналда баҫтырырға ҡурҡты. Очеркым редакция архивында ятып ҡалды. Ошо осорҙарҙа Ғәли Ибраһимов менән Башҡортостан, башҡорт халҡының тарихы тураһында йыш фекерләшер, айырыуса XVIII быуаттағы башҡорт ихтилалдары тураһындағы әҙәбиәт, сығанаҡтар менән таныштырышыр ҡәләмдәштәр булып киттек. Уның “Кинйә” романын яҙырға тарихи материалдар йыйып, өйрәнеп, шулар хаҡында уйланып йөрөгән тынғыһыҙ йылдары ине. Был бик ҙур ижади уй-ниәтен башта бүтәндәргә бигүк сисеп тә барманы ул. “Әллә килеп сыға, әллә юҡ”, тип икеләнде микән, белмәйем. Улай тиһәң, ул миңә рәхмәт йөҙөнән бер серен һәм шиген систе. “Минең был темаға тотоноп китеүемдең сәбәбе һин бит, һинең “Ҡараһаҡал хаҡында һүҙ” тарихи очеркың булды, — тине ул. — Тик һинең ҡулъяҙмаңды Әбүбәкер Усманов туҙҙырып ташлаған шикелле, минең яҙаһы ҙур нәмәмде лә шулай итмәгәйҙәре, тип ҡурҡам”. Ғәли Ибраһимовтың шиге хаҡ ине, сөнки ул заманда әле башҡорт восстание-ихтилалдарын рәсми тарих фәнендә реакцион хәрәкәт тип нарыҡлайҙар ине. Был проблемаға тарихи объектив һәм яңы ҡараштан ҡарарға теләгән тарихсыны йәки яҙыусыны киҫкен тәнҡит һәм фашлау көтә торғайны. Хәйер, Ғәли ағайҙың романы 1773 — 1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы тураһында буласаҡ, уның төп ҡаһарманы булып Емельян Пугачевтың иң яҡын ярҙамсыһы һәм идеологы Кинйә Арыҫланов торасаҡ, — бының ыңғай баһаланыуына шик-фәлән юҡ. Әммә авторҙың миңә һөйләүенсә, тарихты ул төптәнерәк, XVIII быуат башы һәм уртаһындағы Алдар, Күсем, Бәпәнәй, Ҡараһаҡал, Батырша башлығындағы башҡорт баш күтәреүҙәренән башламаҡсы, бала һәм үҫмер Кинйәнең ошо яуҙарҙы күреп йәки ишетеп үҫкәнен, уның аңына һәм йөрәгенә азатлыҡ өсөн көрәш орлоҡтарының нисек һалыныуын, рухи сынығыуын эҙлекле күрһәтмәксе. Романының беренсе китабын яҙырға әҙерләнеү осоронда, аҙаҡтаныраҡ та, Ғәли ағайҙың үтенеүе буйынса, уға XVIII быуаттағы Башҡортостан тарихы, башҡорт ихтилалдары хаҡында байтаҡ сығанаҡтарҙы, мөһим тарихи документтарҙы табып бирештем, үҙемдә булған китаптарҙы бирҙем. Мин уға, гүйә, үҙемсә бер фәнни консультантҡа һәм ҡәләмдәш ярҙамсыға әйләндем. Беренсе һәм икенсе китаптарын яҙыу барышында теге йәки был тарихи мәсьәләләр, документтар буйынса минең менән кәңәшләшә торҙо, асыҡланып етмәгән факттарҙы, исемдәрҙе аныҡлатты. “Кинйә” романының “Тапалған йәйләү” исемендәге беренсе китабы, хәтерем яңылышмаһа, 1975 йылда яҙылып бөттө. Уның ҡулъяҙмаһын ҡәләмдәштәренән иң беренсе булып уҡып сыҡҡан һәм башлап хуплаған мин булғанмындыр, моғайын. Танышҡан бүтәндәр ҙә ҡуш ҡуллап хуп күрҙеләр. Әммә ләкин әүәлге шик-шөбһәләр ҙә раҫҡа сыҡты. Тарихсылар араһынан икеле-микеле әйтеүселәр булған. Иң яманы, ата тарихсыбыҙ Әбүбәкер Усманов ҡулъяҙмаға кире рецензия яҙған, ишетеүемсә, тарихи хәҡиҡәтте боҙоусы бындай китапты баҫтырып сығарырға ярамай тигән. Шул арҡала романдың беренсе китабын нәшер итеү мәсьәләһе оло хәүеф аҫтында ҡалды йәки был эш күпкә тотҡарланды. Тарихсыларҙан төрлөһөн көтөргә була ине, ләкин мин был саҡлы уҡ булыр тип һис уйламағайным. Үҙе байтаҡ ҡаңғырып йөрөгәндән һуңмы йә бүтән юлдарын эҙләп йөрөпмө, Ғәли Ибраһимов миңә килеп, Әбүбәкер Усманов яҙған бик оҙон рецензияны уҡытты. Рецензент, хәҙер хәтеремдә ҡалыуынса, 1735 — 1739 йылдарҙағы, 1740 йылғы Ҡараһаҡал етәкселегендәге восстаниеларҙы реакцион, феодаль йүнәлештәге хәрәкәт тип тиҫкәре мөһөр һуҡҡан; ҡайһы бер бүтән тарихи ваҡиғалар, факттар дөрөҫ бирелмәгән, тарих боҙоп күрһәтелгән тип ҡаты бәйләнгән. Әгәр ҙә төҙәтеп, ҡулъяҙманы китап итер хәлгә килтерергә булһа, яҡшы белгес тарихсының кәрәклеге, уның ярҙамынан башҡа бер ни эшләп булмаҫы ҡат-ҡат әйтелгән һәм аҙаҡта төп тел төбө атап уҡ бирелгән; китапҡа, йәнәһе, ярҙамсы автор кәрәк, ә уға Ә. Усманов үҙе булырға әҙер. Әҙме-күпме — фәҡәт шулай! Бына ҡайҙа ята бит тиҫкәре рецензияның әсе тоҙо. Ғәли ағайға мин шундайыраҡ кәңәш бирҙем: бының ниндәй маҡсат менән яҙылған тенденциоз рецензия икәне ҡысҡырып тора. Уны кире ҡағыу өсөн Яҙыусылар союзынан беҙҙең институтҡа рәсми хат алып кил, институтта беҙ, әҙәбиәтселәр һәм тарихсылар, бергә әҙәбиәт секторында ҡулъяҙманы тикшерәйек һәм хаҡ баһаны рәсми рәүештә бирәйек, тинем. Ул шулай эшләне лә. Беҙ Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында “Кинйә” романының беренсе китабы ҡулъяҙмаһын уҡып ентекләп тикшерҙек, абсолют күпселек ҡулъяҙманы ыңғай баһаланы һәм китап итеп баҫып сығарыуға тәҡдим итте. Институттағы был тикшереүҙең тулы протоколын һәм ҡарарын Башҡортостан Яҙыусылар союзына ла, Башҡортостан китап нәшриәтенә лә ебәрҙек. Шулай итеп, ҡайһы бер тарихсыларҙың яман уй менән яҫҡыныуынан “Кинйә” романының беренсе китабын һаҡлап ҡалдыҡ һәм уның донъяға сығыуын тәьмин итештек. Институт әҙәбиәтселәренең был төплө фекере һәм ҡарары “Кинйә” романының икенсе китабының иһә һис бер тотҡарлыҡһыҙ нәшер ителеүенә лә иркен юл асышты. Беренсе китабы, ниһайәт, 1977 йылда донъя күрҙе. Яҙыусылар союзының 1978 йылдың 16 мартындағы дөйөм йыйылышында яһаған докладымдың ҡуйын дәфтәремдә тезистары һаҡланып ҡалған. Шунда “Кинйә” романы тураһында тәүге һүҙҙе әйткәнмен. Бына шуның бер нисә схематик тезисы: “1977 йылда ваҡиға булырҙай бер әҫәр майҙанға килде, ул — Ғәли Ибраһимовтың “Кинйә” романы. Ниһайәт, беҙҙә тарихи роман тыуҙы тип ауыҙ тултырып әйтә алабыҙ хәҙер. Романдың яңылығы: тематикаһы, образдары. Заман һулышы. Төрлө социаль типтар. Тарихты киң иңләү. Тел-стиль үҙгәлеге. Ваҡиғалар ағышын көсөргәнешле алып барыу оҫталығы, ситуациялар ҡырҡыулығы. Әлбиттә, әҫәрҙең йомшаҡ яҡтары ла юҡ түгел...” (10-сы бит). Өс китапҡа иҫәпләнер “Кинйә” романы Ғәли Ибраһимовтың баш китабы булараҡ, уға тулыраҡ туҡталыуҙы бер бурысым һанайым был иҫтәлек яҙмамда. “Кинйә” эпопеяһы Ғәли Ибраһимов ижадының йөҙөк ҡашы ул. Яҙыусы уға асылып киткән талантының ҡалған 18-20 йылын бағышланы. Үҙ ижадына аҫыл яҙма һәйкәл һалды. Улай ғына түгел, ул башҡорт әҙәбиәтенә тарихи романдың ниндәй булырын билдәләр классик бер өлгөһөн тыуҙыра алды тиер инем мин. Быны бер аҙ дәлилләп үтәйек. “Тапалған йәйләү” беренсе китабы Башҡортостан тарихының XVIII быуаттың тәүге яртыһындағы ҡаты яулы һәм даулы, ирек өсөн көрәштә дан алған яҡшатлы йәки, киреһенсә, яуызлыҡтары менән яманатлы тарихи шәхестәргә шаҡтай ишле егерме йыллап осорон үҙ эсенә ала. Бындай тарихты тарихсы ғалимдың аңлатыуы һәм баһалауы бер эш, ә тарихи хәл-ваҡиғаларҙы йәнле һәм ышандырғыс итеп һүрәтләп биреү яҙыусы өсөн үҙенсә шөғөл — сәнғәт эше. Яҙыусыға бында ҡоро документтар, цифрҙар, даталар, хатта айырым ҡыҙыҡлы, ғибрәтле мәғлүмәттәр генә етмәй, уларҙы шул заман тормошондағыса күҙ алдына тереләй баҫтырыу мөһим. Ғәли Ибраһимов һүрәтләгән заман — Петр Беренсе, Елизавета Петровна, Екатерина Икенсе батшалар, батша-бикәләр, эре дворяндар заманы. Шул уҡ ваҡытта халыҡ азатлығы көрәшенә күтәрелгән Пугачев һәм Радищевтар, фән һәм техника прогресын тиҙләткән Ломоносов һәм Рычковтар заманы. Башҡортостан тарихы өсөн ул, өҫтәүенә, генерал-губернатор Перовский, Неплюев, мырҙа Тевкилев (Тәфтиләү), кенәз Урусов ише яуыздар заманы. Шулай уҡ заводсы башҡорт Исмәғил Тасимовтар, нефтсе Уразметовтар, ирек яулап яу сапҡан Алдар, Аҡай, Күсем, Ҡараһаҡал, Батырша, Кинйә, Салауаттар ише батырҙар заманы. “Кинйә” романында ана шундай тарихи шәхестәр индивидуаль һыҙатлы образ һәм социаль тип, характер булараҡ оҫта кәүҙәләндерелә, замана бөтә ҡатмарлығы һәм ҡаршылыҡтары менән күҙ алдына баҫа. “Ысын тарихты тарихсы түгел, яҙыусы яҙа”, ти М. Горький. Хикмәт шунда, яҙыусы бөтә факттарға хәрәкәтсәнлек, тормошсанлыҡ бирә, персонажға йән өрә, заман атмосфераһын тыуҙыра. Ғәли Ибраһимов романында документ һәм хыял, тарихи дөрөҫлөк һәм художество дөрөҫлөгө тығыҙ берегә. Заман атмосфераһын сағылдырыу өсөн Ғәли Ибраһимов документаль материалдарҙан тыш XVIII быуаттағы ысынбарлыҡты, башҡорт халҡының шул замандағы көнкүрешен, ғөрөф-ғәҙәтен, йолаһын дөрөҫ һәм күргәҙмәле итеп тасуирлауға өлгәшә. Ул шул саҡтағы кейем-һалымдың, аш-һыуҙың, ҡорал-ҡорамалдың, йорт-йыһаздың, эш-һөнәрҙең үҙенсәлектәрен дә нескә тоя һәм тасуирлап күрһәтә белә. Былар яҙыусы өсөн үҙҙәре бер художестволы этнографик тасуир, заман йөҙө. Заманды төҫмөрләүҙә тел, һөйләү рәүешенең роле ифрат ҙур. Был өлкәлә Ғәли Ибраһимов тел маһирлығына эйә. Ул заман һулышын тойҙорорлоҡ, шул замана һөйләү манераһын, телмәр хосусиәттәрен тойорлоҡ тел-стиль сараларын, лексиконды, стилистик алымдарҙы тапҡан. Автор хәҙер архаизмға әйләнгән йә тамам онотолған һүҙҙәрҙе лә тейешле урында балҡытып ебәрә, халыҡтың тел биҙәге — тапҡыр һүҙҙәр, мәҡәлдәр, әйтемдәр менән иркен эш итә. Йыйып әйткәндә, “Кинйә” романы башҡорт әҙәбиәтендә тарихи романдың юғары кимәлдәге бер үрнәге ул. Бында тарихи, социаль, иҡтисади, этнографик, фольклор, сәнғәти күренештәр тормоштағыса тығыҙ берегеп бер бөтөн художестволы сағылыш юғарылығын алған. “Кинйә” романының икенсе китабында тарихи хәл-ваҡиғалар 1773 йылда башланыр Крәҫтиәндәр һуғышына килеп терәлә генә әле. Тимәк, өс китаптан торор романдың өсөнсө китабы яҙылмай йәки яҙыла башлап ҡына ҡалды. Икенсе китабы өҫтөндә эшләү барышында Ғәли Ибраһимов менән дачала осрашҡан һайын ҡайһы осор тарихи ваҡиғаларына етеүе, әҫәрҙең үҙәк ситуациялары тураһында белешер инем. Ул, әлбиттә, үҙенең һаулығы ҡаҡшағанын, ижад кәренең кәмей барғанын тоя ине, ләкин артыҡ һыр биреп тә барманы, үҙен ғорур һәм ваҡар тотто. Мин уны әҙерәк сәмләндерер өсөн бер үк фекерҙе йыш ҡабатлай башланым: “Ғәли ағай, романыңды алыҫтан, төптән башланың, шуға хәҙер төп тарихи ваҡиғаларға Кинйәне Кинйә абыҙ, Кинйә батыр Арыҫланов иткән Крәҫтиәндәр һуғышына һаман килеп етә алмай йөҙәйһең. Элекке иркенлектең, иркен һулыштың ҡыҫыла барыуы ихтимал бит. Хатта өлгөрә алмаҫҡа мөмкин." Ул үҙ-үҙенә ышанғандай итеп: “Өлгөрәм мин, өлгөрөргә тейешмен! — тип әйтер ине. — Ул осор материалдарым тупланып бөткән, тәртипкә килтерелгән, уларға етһәм, яҙыу етеҙерәк китер төҫлө”, — тип өҫтәй торғайны. Оптимист кеше ине Ғәли Ибраһимов. Оло өмөттәр менән йәшәне, тауҙай эштәр башҡарҙы — эшләп бөтмәгәндәре лә тауҙай ятып ҡалды. Шул уҡ “Кинйә” романының өсөнсө китабының йыйған материалдары, яҙғылаған тезис, схема рәүешендәге өлөштәре, айырым фрагменттары, күсермәләр шундай. Һуңғы йылында ҡаты ауырыған сағында 21-се дауаханаға барҙым. Ғәли ағайҙың ныҡ бөтөрөнгәнен күреп йөрәктәрем өҙгөләнде. Һөйләр һүҙҙәрендә инде өмөтө юҡ, күҙҙәрендә генә сағылғандай ине. “Үкенес, романымды ғына ослай алманым”, — тине ул миңә асырғанып. Был юлы мин уға әҙ генә булһа ла йәшәү эликсиры тамыҙыу маҡсатынан: “Ғәли ағай, һинән сабыр кеше юҡ, романың һине һаҡлар, йән фәрештәң уға нөктә ҡуйылыр сәғәтте ҡурғайҙыр”, — тинем. Ҡәләмдәшем йөҙөнә саҡ ҡына йылмайыу ишаралары сығарғандай итте. Эстән мәңге бәхилләшкәндәй үтә моңһоу хушлаштыҡ. Ә мин юл буйы Ғәли Ибраһимов тигән фекерҙәш шәхесте һәм оло яҙыусыны уйлап ҡайттым. Ғәли Ибраһимов үҙе тормош, йәшәү, ижад хаҡында аҡыллы кәңәшсе булды миңә. Ул ысын мәғәнәһендә тәбиғәт кешеһе ине. Тәбиғәттә күпте белә, баҡса, сәскә үҫтерә, һәр терек йәнде йәлләй, ҡурсалай торған оло йән эйәһе. Ғәли Ибраһимов Башҡортостан тарихы, башҡорт халҡының яу һәм хеҙмәт юлы, көнкүреше, йолаһы, ижады буйынса бына тигән аяҡлы тарихсы булды. (Ғайса Хөсәйенов)


Сифатлы орлоҡ – уңыш нигеҙе\nКиләһе йылдың яҙғы баҫыу эштәренә районда ниндәй әҙерлек алып барыла? Орлоҡ әҙерләү мәсьәләһе менән хужалыҡтар нисек шөғөлләнә? Был тәңгәлдә ниндәй проблемалар бар? Ошо хаҡта райондың баш агрономы Радик Ғәле улы Рәхмәтуллин һөйләй:\n– Киләһе яҙғы баҫыу эштәренә үҫемлекселек тармағы менән шөғөлләнгән райондың ауыл хужалығы предприятиелары, крәҫтиән-фермер хужалыҡтары тарафынан 16 мең 450 тонна яҙғы иген культуралары орлоғо тупланды. Шуның 80 проценты, йәғни 13200 тоннаһы, таҙартылды. Тикшерелгән орлоҡ материалының 90 проценты кондициялы, йәғни сәсеүгә яраҡлы тип табылды. Әммә үҫемлекселек менән шөғөлләнгән 120 хужалыҡтың 30-ы ғына орлоғон тикшертеүгә алып килде. Был тәңгәлдә Ленин исемендәге АХК, “Толпар” ЯСЙ-һы, “Урал аръяғы-Агро” МТС-ы һәм ҡайһы бер фермер хужалыҡтары атап үтелгән мәсьәләгә яуаплы ҡараны. Ә бына башҡа хужалыҡтар ҡыбырларға ашыҡмай әле. Ундайҙарға шуны әйтергә кәрәк: тикшерелмәгән орлоҡто сәсеү ҡәтғи тыйыла һәм субсидия юллағанда ла орлоҡтоң кондициялылығы тураһында таныҡлыҡ булыуы мотлаҡ. Шунһыҙ дәүләт ярҙамы бирелмәйәсәк.\nОрлоҡ яңыртыу – бик тә мөһим мәсьәлә. Әммә уға хужалыҡтар етерлек иғтибар бирмәй. Быйыл, мәҫәлән, 200 тонна элиталы орлоҡ һатып алынды, ул сәселгән орлоҡ күләменең ни бары 1,2 процентын тәшкил итә. Был, әлбиттә, аҙ. Беҙгә йыл да был күләмде 500-600 тоннаға еткерергә кәрәк. Һәр сәсеү миҙгеле барышында берәр иген культураһының орлоғон яңыртып барыу маҡсатҡа ярашлы. Был йүнәлештә Ленин исемендәге АХК, “Толпар” ЯСЙ-һы, Йылайыр зонаһының фермер хужалыҡтары әүҙем эшләй, “Урал аръяғы-Агро” МТС-ы, “И.Мөхәмәтғәлиев” КФХ-һы ла тейешле иғтибар бүлә. Башҡалар уларҙан үрнәк алһын.\nБөгөн сифатлы орлоҡ һатып алыу өсөн алыҫ бараһы түгел. Мәҫәлән, Башҡортостан ғилми-тикшеренеү ауыл хужалығы институтының Ҡуянтауҙағы ғилми подразделениеһында һатыуға 226 тонна юғары репродукциялы бойҙай, арпа, һоло орлоҡтары әҙерләнгән. Бынан тыш, Хәйбулла районынан “Ә. Шәйәхмәтов” КФХ-һы 500 тонна бойҙай һәм арпа орлоғо тәҡдим итә. Әбйәлил дәүләт орлоҡсолоҡ участкаһында ла сифатлы орлоҡ етерлек. Беҙҙең ауыл хужалығы бүлеге лә, хужалыҡтарҙың заявкаларын иҫәпкә алып, республиканың орлоҡсолоҡ предприятиеларына мөрәжәғәт итә.\nШуныһы ҡыҙғаныс, район хужалыҡтары техник һәм мал аҙығы культуралары орлоғон яңыртыуға ҡул һелтәп ҡарай. Күптәр көнбағыш, етен, рапс, судан үләненең дөйөм репродукциялы орлоғон сәсә, һөҙөмтәлә 0,7 – 3 центнер ғына уңыш йыйып ала. Беҙгә яңы сорттарға, әйтәйек, көнбағыштың “Белоснежка” сортына иғтибар бирергә кәрәк. Быйыл уны “Р.Рәсүлев” КФХ-һы сәсте һәм яҡшы уңыш үҫтереп алды. Был сорт кукуруздан бер ҙә кәм түгел. Шул уҡ ваҡытта кукуруз, донник, люцерна, күстерә сәсеүлектәрен яңыртыу тураһында уйланырға ваҡыт. Сорго-судан гибридын үҫтереү ҙә отошло, уның орлоғо МТС-та бар.\nҒөмүмән, яҡшы сифатлы орлоҡтоң уңыш нигеҙе икәнен онотмайыҡ, ошо хаҡта мәлендә хәстәрлек күрәйек.


Башҡортостан – Рәсәйҙең ун иң яҡшы инновацион төбәге иҫәбендә\n16 Март 2012, 14:51\nБашҡортостан Рәсәйҙең ун иң яҡшы инновацион төбәге исемлегендә һигеҙенсе баҫҡысты биләй. Бындай рейтинг «Петербург сәйәсәте» фонды, Рәсәй халыҡ хужалығы академияһы, Рәсәй Президенты ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм «РБК-Daily» гәзите менән төҙөлгән.\n«Петербург сәйәсәте» фонды сайтында хәбәр ителеүенсә, рейтинг 2012 йылдың ғинуар-февраль айҙары өсөн инновацион өлкәлә мөһим булған ваҡиғаларға күҙәтеү яһау һөҙөмтәһендә төҙөлгән.\nШулай уҡ был исемлектә түбәндәге төбәктәр бар: Красноярск крайы, Томск һәм Новосибирск өлкәләре, Татарстан, Калуга һәм Түбәнге Новгород өлкәләре, Мәскәү, Ульяновск һәм Һамар өлкәләре.\nЭксперттар фекеренсә, Башҡортостанға был рейтингҡа эләгергә киләһе ваҡиғалар ярҙам иткән. Төбәктә инвесторҙар өсөн һалым буйынса ташламалар булдырыла башланы. Наноиндустрияны үҫтереү буйынса республика комплекслы маҡсатлы программаһын әҙерләү хаҡында иғлан ителде. Башҡортостанда инвестицион заявкалар ҡабул итеү онлайн-пункты асылды, республикала уңайлы инвестицион мөхит булдырыу йүнәлешендә башҡарма власть органдары эшмәкәрлеге стандарттарын булдырыу буйынса һынау үткәреү өсөн Башҡортостан Рәсәйҙең пилот төбәктәренең береһе булды.\nБынан тыш, 2012 йылдың ҡышындағы мөһим ваҡиғалар араһынан эксперттар Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың интернет-берләшмә вәкилдәре менән осрашыуын, шулай уҡ Өфөлә Рәсәйҙә бығаса булмаған энергетика яғынан һөҙөмтәле квартал булдырыласағын да билдәләй.


Картинаның нисек тыуыуы тураһында уйлап ҡарағанығыҙ бар мы һеҙҙең\nМихаил Спиридоновтың картинаһында ҡайҙалыр юл тотоусы м осафирҙың баш өҫтөндә аҫылынып торған ҡара шар минең баш өҫт өмдә пәйҙә булғанын да тойҙом. Бына болот уны йотор кеүек һә м ул ваҡытта бары тик һоро туҙан ғына ҡаласаҡ. "Етер... Башҡ а мин быға ҡарай алмайым", -- башыма килгән тәүге уйға эйәре п картинанан ситкә тайпылдым... Әммә бер нисә минуттан һүрә ттең тағы ла үҙенә тартҡанын тойҙом. Хоҙайым, мин был рәсемд ә нур күрәм. Ҡайҙандыр өҫтән килеп сығып ул, һүрәттәге юлсын ы уратҡан кеүек, мине лә уратып ала. Нур бөтә булмышыма үтеп\nРәссам үҙ һүрәттәрендә мөхәббәт тойғоһон нур аша бирә. Ошо нур аша аллегория, әкиәт тыуа, һәм һин планета менән берлеге ңде аңлайһың.\n"Михаил Спиридонов -- нур тылсымсыһы ул. Куинджи кеүек.\nТик һуңғыһы уй хистәрен ҡояш яҡтылығы аша бирә, ә Михаил мөғжизә, тылсым аша. Уның сәнғәт әҫәрҙәрен фәлсәфәүи тип а тарға булыр ине", -- тине БДПУ - ның педагогия фәндәре канди даты Александр Маслянников авторҙың "Ижад"күргәҙмәләр үҙәген дә ҡуйылған картиналар тураһында фекерҙәре менән бүлешеп. Спиридоновтың картиналарында тәбиғәткә фәлсәфәүи ҡараш тамаш асыға элек автоматик рәүештә ҡабул ителгән нәмәне лә яңыса к үрергә мөмкинселек бирә. Тәбиғәтте "йәнләндереү"гә ынтылыш я рылып ята уларҙа.\n" Әгәр сәнғәт әҫәрҙәрен кешелә билдәле кәйеф тыуҙырыусы\nкамертон менән сағыштырһаҡ, был әҫәрҙе ҡараясаҡ тамашасылар\nалдында авторҙың ни тиклем яуаплы булыуы тураһында уйҙар ба рлыҡҡа килә", -- ти үҙенең ижади билдәләнеше тураһында автор . Рәсәй художниктар Союзы ағзаһы Михаил Спиридоновты профессио налдар бик яҡшы белә. Уның әҫәрҙәре Рәсәйҙең музей һәм карти на галереяларында, ил эсендәге шәхси коллекцияларҙа һәм сит илдәрҙә: Франция, Израиль, Германия,Польша, АҠШ һәм Эстониял а һаҡлана.


Атайҙың аҡыллылығы – балалар өсөн иң яҡшы күрһәтмә\n15 Март 2019, 16:18\nУландар ир енесле булып тыуған өсөн генә ысын ир рухлы булып китмәй. Ул үҙенә дуҫтарса мөнәсәбәттә булған оло (үҙенән ҙур) ир-атҡа оҡшарға тырышып, унан өлгө алып, үҙен ир итеп тоя һәм тота башлай.\nБала тәрбиәләүҙә атайҙың роле\nМалайға атайҙың дуҫлығы һәм хуплауы мотлаҡ\nМалайҙар ҙа, ҡыҙҙар ҙа атай һөйөүенә, уның менән аралашыуға мохтаж. Бала атаһы менән оҙайлы ваҡыт бергә булыу, уның наҙын тойоу, мөмкин ҡәҙәр уға ярҙам итеү форсатына эйә икән – яҡшы. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эштән ҡайтҡан атайҙар күпселек осраҡта ҡырын төшөп ятыуҙы һәм телевизор ҡарауҙы (гәзит уҡыуҙы) хуп күрә. Әгәр ул бала менән аралашыу бәләкәскә ни тиклем ҡиммәт икәнен аңлаған булһа, арыуын еңергә теләге лә артыр ине, моғайын. Шулай ҙа, ата кеше лә, әсә лә сиктән тыш үҙен мәжбүр итергә тейеш түгел. Бик арыған хәлдә 15-30 минут бәләкәс менән уйнарға ла, унан “Хәҙер гәзит уҡып алайым” тиеберәк аңлатырға кәрәк.\nҠайһы саҡта атайҙар улдарын һәр яҡтан да камил итеп тәрбиәләргә тырыша, ә был ата менән улға күңелле ваҡыт уҙғарырға ҡамасаулай. Мәҫәлән, күпселек атайҙар улын спортсы итеп күрергә теләй. Бәләкәй сағынан футбол уйнарға өйрәтә башлауы ихтимал. Бала булдыра алмай икән, билдәле – тәнҡит һүҙҙәре яуа башлай. Әгәр атаһы һәр ваҡыт тәнҡитләй икән, хатта дуҫтарса булһа ла, бала уйындан кинәнес алыуҙан туҡтай, ул үҙен бер эшкә лә яраҡһыҙ тип уйлай башлай. Әгәр малай үҙ көсөнә ышана, шат күңелле икән, спорт күнекмәләрен яҡшы үҙләштерәсәк, яратасаҡ. Уның өсөн атаһының тәнҡитләүе менән төҙәтеүҙәренә ҡарағанда, хуплауы мөһимерәк. Уйнарға теләк малай тарафынан белдерелһә, футбол – яҡшы шөғөл.\nУландар ир енесле булып тыуған өсөн генә ысын ир рухлы булып китмәй. Ул үҙенә дуҫтарса мөнәсәбәттә булған оло (үҙенән ҙур) ир-атҡа оҡшарға тырышып, унан өлгө алып, үҙен ир итеп тоя һәм тота башлай. Үҙенә оҡшамаған кешенән бер ваҡытта ла үрнәк алмаясаҡ ул. Әгәр ата кеше балаһына ҡарата ҡуҙғыусан, түҙемһеҙ икән, малайҙар йәмғиәттә генә түгел, ә бүтән малайҙар һәм ир-ат араһында уңайһыҙлыҡ кисерә. Бындай малайҙар әсәһенә нығыраҡ тартыла һәм уның ҡыҙыҡһыныуҙарын, ҡылыҡ-фиғелдәрен үҙләштерә.\nШулай итеп, әгәр атай кеше улын ысын ир итеп тәрбиәләргә теләй икән, ул илағанда уға ябырылырға, әрләргә, “ҡыҙҙар уйыны”н уйнағанда оялтырға, тик спорт менән генә шөғөлләндерергә тейеш түгел.\nАтай балаһын мыҫҡыллауҙан тыйылһын. Мыҫҡыллау – бәләкәстәр өсөн үтә көслө сара. Ул үҙен кәмһетелгән итеп тоя. Шәхесте мыҫҡыллау аша язалау бер ваҡытта ла тәрбиәүи маҡсатҡа, ыңғай һөҙөмтәгә килтермәй.\nАтай улы менән ваҡытын рәхәтләнеп, ҡәнәғәтлек кисереп уҙғарырға, ҡайһы саҡ икәү генә йөрөп килергә бурыслы. Үҙҙәренә генә ҡағылышлы, икеһе генә белгән серҙәре булыу мөһим.\nҠыҙҙарға ла атай менән дуҫтарса мөнәсәбәт кәрәк\nМалайҙарға атай үрнәк алыу миҫалы булараҡ талап ителһә, ҡыҙҙарҙың үҫешендә уның роле бүтәнсәрәк. Ҡыҙҙар атаһынан өлгө алмай, әммә уның хуплауы үҙ-үҙенә булған ышанысты арттыра. Бәләкәйерәк сағында күлдәгенең йә прическаһының һ.б. матурлығы, йә ҡулдан эшләнгән әйберҙәр маҡталһа, үҫә төшкәс, ҡыҙының фекерҙәренә ҡолаҡ һалыу, унан кәңәш һорау ышанысты бермә-бер арттыра. Бөтөнләй ҙурайып, егет дуҫтары барлыҡҡа килә башлаһа, атай кеше, ҡыҙына тап килмәй тип уйлаһа ла, уларға ҡарата яҡшы мөнәсәбәттә булырға тейеш. Атаһын ысын ир иткән сифаттарҙы баһаларға өйрәнеп, ҡыҙ оло тормошҡа әҙерләнә. Дуҫлашасаҡ егеттәре, кейәүҙәге тормошо күп яҡлап уның атаһы менән бәләкәй саҡтағы мөнәсәбәтенә ҡарап билдәләнә.\nИҫеңдә тот: иртәме-һуңмы улың һинең кәңәштәреңдән түгел, һиңә ҡарап үрнәк аласаҡ.\nМиңә ун дүрт йәш булғанда атайым шундай иҫәр ине, ә егерме берҙә ошо оло кешенең һуңғы ете йыл эсендә нисек аҡылланғанын күреп аптыраным.\nАтайҙың аҡыллылығы – балалар өсөн иң яҡшы күрһәтмә.


“Ҡолон сағында бүренән таланған ат айғыр булғас эттән дә ҡурҡа”\n23 Март 2020, 13:10\nКүптәр был йәһәттән үҙенә бирелгән хоҡуҡтың өстән бер өлөшөн дә файҙаланмай. Һәм шуға күрә уларҙың күбеһе миңә ниндәйҙер ихтирам менән ҡарай. Йәнәһе, Азамат дөрөҫөн әйтә ала. Егеттәр, дөрөҫөн әйтә алам, сөнки был Аллаһы Тәғәлә һәм Конституция тарафынан бирелгән хоҡуҡ. Ә беҙ ғүмер буйы баҫылып, дөрөҫөрәге, үҙебеҙҙе үҙебеҙ баҫып йәшәйбеҙ. Шуны әйтергә ярамай, былай итергә ярамай. Әсәйем беҙҙе ҡысҡырып көлөүҙән түгел, ҡысҡырып илауҙан да тыйҙы. Күршеләр ишетеп ҡалмаһын, кеше күреп ҡуймаһын, имеш... Сөнки тотош милләт шулай.\n“Шоңҡар“ҙар. Мәктәптә “отличник” булдығыҙмы?\nАзамат Юлдашбаев. Нисәлер класс “отличник” булдым. Бөтә нәмә сама менән беленә бит. Самалашыр кешең булһа... Беҙ биш малай инек класта. Ярышып уҡыныҡ. Журналда графа һайын “бишле”ләр торһон тип тырыштыҡ. Бөтәбеҙ ҙә бер кимәлгә еткәс, уҙыш туҡтаны. Беҙгә шул етә ине, ахыры. Яҡшы уҡыным. Белемем дә, зиһенем дә бар ине. Дүртенсе класта – мәктәп, бишенсе-алтынсы класта ауыл китапханаһын уҡып бөткәнмендер. Ғөмүмән, беҙҙең ауылда уҡыу культы булды. Көтөүсе ағайҙар ҙа йығылып ятып китап уҡыны. Шуға ла улар менән аралашыуы миңә бөгөн Өфөләге ҡайһы бер фән кандидаттары менән аралашыуға ҡарағанда күпкә ҡыҙығыраҡ. Ауылдың бер осонда ниндәйҙер китап пәйҙә булһа, икенсе осонда сират көтә. Беҙҙә бер ваҡытта ла бер кемдең дә шәхси китабы юҡ ине. Ул тотош ауылдыҡы... Ҡыҫҡаһы, уҡыуым яҡшы булды. Ә бына тәртипкә килгәндә, мәктәп тарихында, моғайын, “ҡәнәғәтләндерерлек” тигән баһа менән тамамлаған берҙән-бер уҡыусы булғанмындыр. Ниңә уйлай килеп сыҡҡандыр? Әйтә алмайым. Үҙем артыҡ бер эш тә боҙмаған һымаҡмын. Иллә мәгәр, уҡытыусылар менән бәхәсләшергә ярата инем... Уҡыу – һәйбәт, ә тәртип малайҙарса булды.\n“Шоңҡар”ҙар. Ана шул тәртипһеҙлегегеҙ һеҙҙең ирекле фекерләүегеҙгә этәргес бирҙеме икән әллә?\nАзамат Юлдашбаев. Тәртипһеҙлек тип... Беләһегеҙме нимә, мин бер ниндәй ҙә хаттин ашырлыҡ һүҙ һөйләмәйем, хаттин ашырлыҡ эш эшләмәйем. Уйлағанымды ғына әйтәм дә, теләгәнемде башҡарам. Күптәр был йәһәттән үҙенә бирелгән хоҡуҡтың өстән бер өлөшөн дә файҙаланмай. Һәм шуға күрә уларҙың күбеһе миңә ниндәйҙер ихтирам менән ҡарай. Йәнәһе, Азамат дөрөҫөн әйтә ала. Егеттәр, дөрөҫөн әйтә алам, сөнки был Аллаһы Тәғәлә һәм Конституция тарафынан бирелгән хоҡуҡ. Ә беҙ ғүмер буйы баҫылып, дөрөҫөрәге, үҙебеҙҙе үҙебеҙ баҫып йәшәйбеҙ. Шуны әйтергә ярамай, былай итергә ярамай. Әсәйем беҙҙе ҡысҡырып көлөүҙән түгел, ҡысҡырып илауҙан да тыйҙы. Күршеләр ишетеп ҡалмаһын, кеше күреп ҡуймаһын, имеш... Сөнки тотош милләт шулай. Рәсми әйтәм: хәҙер ҡысҡырып көләм һәм ҡысҡырып илайым. Әсәй, был юлдарҙы уҡыһаң, минән сәләм тип ҡабул ит.\n“Шоңҡар”ҙар. Уҡытыусыларға ла шулай дөрөҫөн әйткәнһегеҙҙер инде?..\nАзамат Юлдашбаев. Шулайҙыр. Әйткәндәй, улым да үҙемә оҡшаған. Шағир, философ булараҡ, бунтарлығыңды аңлайым, әммә атай булараҡ, мин һине аҡлай ҙа, яҡлай ҙа алмайым, тип уны элек-электән киҫәтә килдем дә бит... Әле бына, диплом яҡларға бер ай ҡалғас... универҙан ҡайтып төштө. Нисек ҡабул иттең быны, тип һорайҙар минән. Уның үҙенең һайлау мөмкинлеге бар бит, тиһәм, ҡайһылай демократик атай һин, тип аптырайҙар. Ә мин нимә эшләргә тейеш инем һуң? Тотоп ярырғамы, йә булмаһа өйҙән ҡыуып сығарырғамы?! Уйлап ҡараһаң, мин 55 йәшемдә лә үҙемде эҙләйем икән, ул нисек 22 йәшендә үҙен табырға тейеш?! 55 йәштә эште ҡалдырып китеүемә әсәйем дә, ҡатыным да ҡаршы ине. Ярты йыл буйы улар менән һөйләшеү алып барырға тура килде. Миңә ҡалһа, кеше үҙ хоҡуҡтары менән файҙаланырға тейеш. Ә яһалма ҡанундарҙың, яһалма ҡағиҙәләрҙең, яһалма ҡараштарҙың ҡолона әүерелеп йәшәү дөрөҫ түгел. Ҡоллоҡ бит үҙебеҙҙә ята. Һәр кемебеҙҙә. Шуныһы ғына бар: үҙеңдең хоҡуҡтарың менән файҙаланған саҡта, мин хоҡуҡлы тип, аңлы рәүештә башҡаларға зыян итмә. Әгәр ҙә кеше 15 йәшендә үҙенең ҡарашын белдерә алмай икән, 50 йәшендә ул быны эшләй алмаясаҡ. Ғилман мәрхүмдең әйткәне бар ине бит: “Ҡолон сағында бүренән таланған ат айғыр булғас эттән дә ҡурҡа”. Шөкөр, хәҙер тормошҡа ирекле ҡарашлы йәштәр үҫеп килә. Һәм улар менән аралашыу миңә оҡшай.


Балаларҙың йәйге ялы нисек ойоштороласаҡ?\nБашҡортостан Мәғариф министрлығының Өҫтәлмә белем биреү һәм балаларҙың ялын ойоштороу бүлеге белгесе Мәрүә Ғилметдинова.\n«Беҙҙең өсөн һуғыш башланыуы көтөлмәгән хәл түгел ине…»\nБөйөк Ватан һуғышы ветераны, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, М.Аҡмулла һәм М.Гәрәйев исемендәге әҙәби премиялар лауреаты, күп томлы «Хәтер» китабының мөхәрририәт ағзаһы, яугир яҙыусы Азат Мағазов.\n«Хыялланған ролдәремдә мине тамашасылар ҙа күрергә теләй…»\nМ.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының Режиссура һәм актер оҫталығы факультеты профессоры Суфия Ҡорбанғәлиева.\nХеҙмәт байрамы һәм йырсы хеҙмәте хаҡында.\nХ.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы, Башҡортостандың халыҡ артисы Вәхит Хызыров.\n«Халыҡ йыры – милли рух»\nТанылған йырсы, Башҡортостандың халыҡ артисы Йәмил Әбделмәнов.\n/Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Зинира Атнабаеваның яҡты иҫтәлегенә/\nСССР-ҙың халыҡ артисткаһы Гөлли Мөбәрәкова, Башҡортостандың халыҡ артистары Муллаян Һөйәрғолов һәм Суфия Ҡорбанғәлиева.\nАвтор Ҡунаҡ, яҙған датаһы йм, 2017-04-21 10:37.\nРәхмәт, Фәнүзә ханым! Бик матур тапшырыу әҙерләгәнһегеҙ! Уңыштар Һеҙгә!


"Боронғо фәйләсуфтар: "Әгәр дәүләттә оҫта тегенсе юҡ икән, халыҡ нимә етте, шуны кейәсәк; әгәр дәүләттә оҫта икмәк бешереүсе юҡ икән, халыҡ бер ваҡытта ла хуш еҫле икмәк тәмен белмәйәсәк; әгәр дәүләттә яҡшы уҡытыусылар юҡ икән, ул дәүләттең йәшәүгә һәләте булмаясаҡ", - тигән. Ысынлап та, бөтөн нәмә уҡытыусынан башлана. Унһыҙ шағирҙар ҙа, аҡыл эйәләре лә, Шекспирҙар ҙа, Коперниктар ҙа тыумаҫ, ҡитғалар, яңы юлдар, яңы мөмкинлектәр асылмаҫ ине. Бөгөн уҡытыусы - ул ябай уҡытыусы ғына түгел. Тәү сиратта, үҙенең булмышы, асылы, үҙ-үҙен тотошо менән һабаҡ биреүсе ул. Тимәк, беҙ бөгөн аҡыл мөмкинлектәренең, мәҙәниәттең, әхлаҡтың, кеше менән аралашыу һәләтенең иң бейек түбәһендә булырға тейешбеҙ. Уҡытыусы һөнәренең иң бәхетле һөнәрҙәрҙең береһе икәнлеген беләһегеҙме? Сөнки беҙ көн һайын күп тапҡырҙар бәхеткә төрөнәбеҙ. Уҡыусың ниндәйҙер ижади эш эшләне икән - беҙ бәхетле, кисә сисә алмаған мәсьәләне бөгөн хәл итте икән - беҙ бәхетле. Шым ғына килеп, күҙҙәреңә өмөт менән бағып кәңәш һорай икән - беҙ бәхетле. Әгәр уҡытыусы йәшәй икән - тормош дауам итәсәк!" - "Баш ҡала уҡытыусыһы - 2014" конкурсының сираттағы еңеүсеһе Гүзәл Леонованың һүҙҙәре был.\n25 февралдә Ҡала мәҙәниәт йортонда баш ҡалала һәләтле педагогтарҙы асыҡлау, уҡытыусыларҙың һөнәри аралашыу даирәһен киңәйтеү һәм үҫтереү, мәғариф өлкәһендәге өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе пропагандалау, уҡытыусы һөнәренең абруйын күтәреү маҡсатында уҙғарылған мөғәллимдәр ярышына тантаналы рәүештә нөктә ҡуйылды. Унда быйыл төрлө предметтан (башланғыс синыфтар, рус теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте, музыка, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү, инглиз теле, география, химия, математика, информатика һәм физик культура) белем биреүсе 49 уҡытыусы ҡатнашты. Шуларҙың 13-ө иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы исеме өсөн көрәште. 21 ғинуарҙан 7 февралгә тиклем өс этапта дауам иткән конкурстарҙа педагогтар авторлыҡ эштәрен күрһәтте, асыҡ дәрестәр уҙғарҙы, түңәрәк ҡорҙарҙа, бәхәстәрҙә үҙ фекерен ярып һалды. Быйыл конкурстың яңылығы булып "Уҡыусылар менән әңгәмә", "Ата-әсәләр менән әңгәмә" һынауҙары торҙо. Шулай итеп, "Баш ҡаланың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы - 2014" конкурсында Калинин районының 112-се мәктәбенән Гүзәл Ҡаһирова еңеүсе булды. "Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы" конкурсының "Иң яҡшы татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы" номинацияһында уңыш Киров районының 21-се лицейы уҡытыусыһы Эльвира Ғилфановаға йылмайҙы. "Иң яҡшы рус теле уҡытыусыһы" номинацияһында һәм абсолют еңеүсе тип Орджоникидзе районының "Содружество" лицейы уҡытыусыһы Гүзәл Леонова иғлан ителде һәм уға коллегаларының көслө алҡыштарына ҡушып, автомобиль асҡысы тапшырылды. Шулай уҡ тантаналы сарала "Педагог-тикшеренеүсе", "Тәрбиәсе-тикшеренеүсе", "Уҡытыусы-мастер", "Педагог-мастер", "Тәрбиәсе-мастер" исемдәрен алыусылар ҙа тәбрикләнде.\nГүзәл ҠАҺИРОВА, "Баш ҡала башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы - 2014" конкурсы еңеүсеһе: Конкурстың бер этабында шундай һорау бар ине: "Әгәр китап булһам, ниндәй китап булырға теләр инем?" Был һорауҙы, әҫәрҙәге ниндәй образ булырға теләр инем, тип саҡ ҡына үҙгәртер инем. Үҙемә килгәндә, Мостай Кәримдең "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" әҫәрендәге ап-аҡ ҡарҙы уйып ингән утлы күмер булырға теләр инем. Сөнки һөнәрем буйынса баланың аҡ ҡарҙай, аҡ ҡағыҙҙай ап-аҡ күңеленә утлы күмер кеүек уйылып инеп, башҡорт теленә һөйөү тәрбиәләйем, уларҙы уйланырға мәжбүр итәм. Әлеге конкурста ҡатнашыу ошо йүнәлештәге эшемдә оло бер этәргес, тәжрибә майҙансығы булды. Аҡыл бүлешкәндән арта ғына, тигән кеүек, коллегаларымдың эш алымдарын ҡарау, улар менән фекер алышыу, тәжрибә уртаҡлашыу, һәр бер мөғәллимдән ниндәйҙер һабаҡ алыу артабан да эшмәкәрлегемде камиллаштырырға ярҙам итеренә инанам.\nНиндәй генә предметтан уҡытмаһын, уҡытыусы ҡулында көслө ҡорал бар - ул уҡыусыларҙың белеменә баһа ҡуйыу. Баһа менән уҡыусы күңелен үҫтерергә лә, уның тап һинең предметыңды өйрәнеү теләген һүндерергә лә мөмкин. Шуға күрә, уҡытыусы, белем биреү менән бер рәттән, уҡыусыларҙа үҙбаһа, үҙ-үҙҙәренә ышаныс тәрбиәләргә тейеш, тип уйлайым һәм ошо йүнәлештә эшләйем. Үҙ-үҙенә ышанған, көслө рухлы уҡыусылар ғына был тормошта һәр саҡ үҙ юлын табасаҡ, маҡсатына өлгәшәсәк һәм уҡытыусының эш һөҙөмтәһе лә тап шунда күренәсәк.\nФәнзил САНЪЯРОВ, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең йыл уҡытыусыһы, "Баш ҡала башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы - 2014" конкурсының баһалама ағзаһы: Рәсәйҙә, республикала һөнәри конкурстар бик йыш булып тора. Әйтергә кәрәк, уларҙа ҡатнашыу, беренсе сиратта, уҡытыусының үҙ-үҙен еңеүе ул. Сөнки кеше үҙ йортонан, үҙ мәктәбенән, үҙ орбитаһынан сыға икән, ул үҙен еңеп сыға. Беҙҙең әүҙем, үҙ эшен күрһәтә белгән, ниндәйҙер һөҙөмтәләргә өлгәшкән уҡытыусыларыбыҙ бар һәм улар бик күп. Икенсе яҡтан, был конкурстар етәкселектең уҡытыусыларға булған мөнәсәбәтенең асыҡ сағылышы ла булып тора. Мәҫәлән, мин 1993 йылғы республика конкурсында еңеп ҡайтып, дүшәмбе көн эшкә сыҡһам, сәғәт туғыҙға район хакимиәте башлығы Раил Әбдрәшитовҡа саҡырталар. Киткән саҡта көсләшеп сығып киткәйнем, шуға әҙерәк күңел шөбһәләнеп китте. Әрләргә саҡыралар икән, тиһәм, хакимиәт хеҙмәткәрҙәрен йыйып, ҡулыма район хакимиәте башлығының Маҡтау ҡағыҙын тапшырып, сираттан тыш бер ай отпуск биреп, ялға ебәрҙеләр. Бер ай буйы республика мәктәптәре буйлап, ошо конкурсты пропагандалап йөрөнөм. Бында район хакимиәте башлығының ошо конкурстың ни тиклем мөһимлеген аңлап, етәкселек, мәғариф бүлеге алдында уҡытыусыны күтәреүе тора. Быны мин бер ваҡытта ла онотмайым һәм һәр ваҡыт рәхмәтлемен.\nОшо миҫалды Стәрлетамаҡ өлгөһөндә күрһәтергә мөмкин: Гөлшат Әхмәтова тигән уҡытыусыбыҙ республика конкурсында еңеп, беренсе урын алғас, ҡайтып төшөүенә Спартак Әхмәтов уны фатир асҡысы әҙерләп көтөп торҙо. Бына нимә ул конкурс, Хөкүмәт хәстәрлеге, аныҡ етәксенең ошо аныҡ уҡытыусыға булған мөнәсәбәте. Шуға күрә, баш ҡалабыҙ ҙа, республикабыҙ ҙа уҡытыусыларҙы артабан да күтәрер, ҙурлар һәм был эш оҙаҡ йылдар дауам итер, тигән өмөттәмен.\nЯҙылған: 03.03.14 | Ҡаралған: 1535


Һылыуҡай-2019 - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n30 апреля 2019 — 14:00 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә «Һылыуҡай-2019» республика гүзәллек конкурсында иң сибәр башҡорт ҡыҙының исеме аталды. Гүзәллек бәйгеһе һәр йыл үҙенсәлекле. Быйыл ул Башҡортостандың 100 йыллығына арналды. Республиканың төп һылыуҡайы тажы өсөн Башҡортостандың төрлө төбәктәренән һәм Мәскәүҙән 12 ҡыҙ көс һынашты. Конкурс алдынан сәхнә артына үткәрмәйҙәр, бында әүҙем әҙерлек бара. Ҡыҙҙарға бер кем дә ҡамасауларға тейеш түгел. Сәхнәгә сығырға бер-нисә минут ҡалған. 3 аҙна бәйгегә әҙерләнгән һылыуҡайҙар һуңғы һыҙаттарын башҡара. Сәхнәлә 12 ҡыҙ. Һәр береһе нәзәкәтле, гүзәл, һомғол. Һылыуҡайҙар Республиканың төрлө райондарынан. Ырымбур гүзәле Мәскәү ҡалаһы өсөн сығыш яһаны. Һәр ҡыҙ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы иғлан иткән Башҡорт халҡының үҫеш стратегияһы концепцияһына үҙ тәҡдимдәрен индерҙе. Улар туризмды, ауыл хужалығын үҫтереү, эскелеккә ҡаршы көрәш, экология, демография мәсъәләләрен күтәрҙе. Дэфиле, төрлө милләт бейеүҙәре аша ҡыҙҙарҙың һомғоллоғо,һығылмалығы баһаланһа, зирәклек, отҡорлоҡ һәм аҡыл ҡеүәһен тамашасылар төрлө һорауҙар биреп һынап ҡараны. Алып барыусылар ябай һорауҙарҙы ҡабул итмәне. Мостай Кәрим, Урал батыр эпосы, Башҡортостан тарихына бәйле тапҡыр яуаптар яңғыраны. Йыр видеоконкурсы иһә флешмоб формаһында әҙерләнгән.Һылыуҡайҙар сит яҡтарҙа йәшәгән яҡташтарыбыҙ менән видеобәйләнеш ярҙамында йыр башҡарҙылар. Һылыуҡай бәйгеһендә “Голос” проекты финалисы Ауырғазы районы ҡыҙы Рушана Вәлиева сығыш яһаны. Икенсе йыл рәт Әлшәй һылыуы гран-при яулай. Республиканың төп һылыуҡай тажын 2018 йыл еңеүсеһе Әлфинә Кашапова Ләйлә Шәкүроваға тапшырҙы. Еңеүсе сит илдә тел стажировкаһына сертификат менән бүләкләнде, илде һәм телде үҙе һайлай ала. БДПУ-ның хореография бүлеге студенты Ләйлә Шәкүрова әле француз телен өйрәнә, бәлки, киләсәктә ошо телде ентекле үҙләштерермен,тип белдерҙе. Ләйлә Шәкүрова Башҡортостан исеменән Бөтә Рәсәй һәм халыҡ ара матурлыҡ бәйгеләрендә сығыш яһаясаҡ.