«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАН МЕНӘН ҺАЛЫНҒАНДЫ МИЛЛӘТТЕ, ТЕЛДЕ АЛЫШТЫРЫП ҠЫНА ЮЙЫП БУЛМАЙ - 2020 - Мәҡәләләр\nҠАН МЕНӘН ҺАЛЫНҒАНДЫ МИЛЛӘТТЕ, ТЕЛДЕ АЛЫШТЫРЫП ҠЫНА ЮЙЫП БУЛМАЙ\nБер-береһен ҡанатландырып, дәртләндереп кенә түгел, ә бер-береһен үҫтереп, ижадына һәм хеҙмәтенә булышлыҡ итеп, бер-береһен һаҡлап һәм ҡәҙерләп йәшәй белгән ғаиләләр, әлбиттә, һоҡландыра. Улар күптәргә үрнәк тә, фәһем алыр тормош күргәҙмәһе лә. Тап бына шундай башҡорт ғаиләһе ғүмер итә Татарстандың Ҡаҙан ҡалаһында. Гәзитебеҙҙең күптәнге дуҫтары - Фирҙәүес һәм Йәҙгәр Бәшировтар улар. Улар инде ярты быуаттан ашыу ирле-ҡатынлы ғына түгел, ижадташтар ҙа, фекерҙәштәр ҙә, көрәштәштәр ҙә. "Беренсе уҡыусым да, кәңәшсем дә, тәнҡитсем дә, мөхәррирем дә, сәркәтибем дә", ти хәләл ефете хаҡында Йәҙгәр Әхәт улы. Һәм әлеге һөйләшеүҙә лә улар бер-береһен бүлдермәй генә, береһе һөйләгәндә икенсеһе яратып ҡына ҡарап ултырып, әңгәмәләште. Һоҡланыу ҙа һәм нисектер ғорурлыҡ тойғоһо ла ҡалдырҙы был оло быуын ғаиләһе.\nХөрмәтле ҡунаҡтарыбыҙ, һеҙҙе яҙмышмы, шөғөл-хеҙмәтегеҙме, ситтә йәшәргә мәжбүр иткән, шулай бит? Ситтә башҡорт булып йәшәү нисек ул?\nФирҙәүес Бәширова: Ситтә йәшәү - ул үҙеңде һынау. Хатта ҙур урында эшләһәң дә, бик бәхетле булһаң да. Тыуған ерҙә, үҙ халҡың араһында көн итеү - ул бөтөнләй икенсе нәмә. Сит тарафтарҙа йәшәү һәм икенсе милләт вәкиле булараҡ үҙ урыныңды тотоп, үҙ һүҙеңде раҫлап йәшәү - ҙур яуаплылыҡ. Был ҡайҙалыр ситтә уҡып сығыу йәки командировкала булып ҡайтыу ғына түгел. Унда һин ете ят кешеләр араһында йәшәйһең, йәғни көнкүрешең дә, эшең дә, күтәрелгән-ҡолаған саҡтарың да, сәләмәт булған-ауырыған мәлдәрең дә, бәхетле-бәхетһеҙ көндәрең дә һәм башҡа бөтөн донъяуи кисерештәрең дә ситтәрҙең күҙ алдында. Ә беҙ Йәҙгәр ағайың менән һәр ваҡыт йәмғиәт үҙәгендә булып, яуаплы вазифалар биләгәс, үҙебеҙҙе башҡорт милләтенең бер вәкиле итеп кенә түгел, ә артыбыҙҙа тотош халҡыбыҙ тора һәм уны тейешле кимәлдә күрһәтә белергә тейешбеҙ, тип йәшәнек.\nСтудент саҡта әле Силәбе ҡалаһында баҙарҙа йөрөйбөҙ, үҙебеҙсә иркен итеп башҡортса һөйләшәбеҙ. Аңғарам, артыбыҙҙан бер апай эйәреп йөрөгән һымаҡ. Беҙ ҡайҙа барабыҙ, ул да шунда, беҙ туҡтаһаҡ, ул да яйлай... Ахырҙа, тегегә төбәлдек. Шунда был апай: "Ҡайһылай матур итеп һөйләшәһегеҙ. Тыңлап йөрөп кинәнәм", - тине уңайһыҙланып. Шул саҡта туған телемдең матурлығын, йомшаҡлығын башҡалар ҙа тойғанына, һоҡланғанына инандым, бындай хәлдәрҙе бөгөнгө көнгә тиклем күҙәтәм. Телдәр белеүҙең кәрәклегенә инанһам да, туған телде белеү мотлаҡ, тип иҫәпләйем, сөнки ул әсәйеңдең теле, халҡыңдың тарихы.\nСиләбе дәүләт политехника институтында уҡығанда гәзит сығара инек, мин дә шунда шиғырҙарымды баҫтырам, мәҡәләләр яҙам. Төркөмдәштәрем бер мәл: "Фирҙәүес, башҡорттарҙың һәр береһе тота ла шиғыр яҙа ала тиҙәр, шул дөрөҫмө?" - тип һорайҙар. Мин шул саҡ шиғыр йә таҡмаҡ сығара алған таныштарымды, шиғыр менән һөйләшеп йөрөгән туғандарымды, унан килә үҙебеҙҙең шағирҙарыбыҙҙы иҫләнем дә, ысынлап та, милләттәштәремдең һәр береһе ошондай талантҡа эйә бит тип уйлап, "Эйе, тап шулай!" тип яуапланым. Бына ошо йәш кенә саҡта уҡ ситтәр араһында үҙ милләтемдең исемен һәм намыҫын юғары тоторға бурыслы икәнемде төшөнөп йәшәнем шулай.\nЙәҙгәр Бәширов: Һеҙ минең тарихымды беләһегеҙ. Беҙҙең ауыл тотошлайы менән "татар" тип яҙылып, шулай тип инанып үҫкән һәм арыуыҡ ғүмер үткәргән кешеләр инек бит инде. Татарстандың КамАЗ заводында генераль директор урынбаҫары булып эшләгән йылдарҙа унда күп өлкәләрҙән һәм шул иҫәптән Башҡортостандан да эркелеп йәштәр эшкә килә ине. Шул саҡта генераль директор башҡорттарҙың барыһын да миңә ебәрә, башҡорттарыңды урынлаштыр, һин бит башҡорт, ти ине. Әлбиттә, яҡташтарымды ҡабул итәм, әммә оло коллегамдың мине ни өсөн "башҡорт" тип атауын аңламайым. Үҙемдең башҡорт икәнемде белмәйем бит әле ул саҡта. Етәксебеҙ бит инде оҙаҡ йылдар ҙур коллективты етәкләгән, әллә күпме милләттәр менән аралашҡан, уларҙы яҡындан белеп-танып өйрәнгән бик аҡыллы кеше. Һәм шул миңә: "Башҡорттар бик ышаныслы һәм сыҙамлы, уларҙа эске көс һәм ҡыйыулыҡ бар", - тип ҡабатлай ҙа "Һин дә шул башҡорт ул", тип ҡуя ине. Аҙаҡ, ысынлап та, шәжәрәмде тикшереп, бөтөн ауыл тарихын асыҡлағас, башҡорттар булып сыҡтыҡ. Бына шулай мин үҙемдең башҡорт икәнемде белмәй йөрөгәндә лә күҙәтеүсән халыҡтар минең милләтемде, милләтемә хас характер һыҙаттарымды, булмышымды танып торғандар. Шуға ла, әгәр һин ниндәйҙер бейеклектәр яулайһың йәки ниндәйҙер даның, исемең сыға, йә булмаһа ҙурыраҡ урын биләйһең икән, һинең кем икәнеңде белергә теләйәсәктәр, тип әйткем килә. Һәм беләсәктәр ҙә! Улар һине "Фәлән Фәләнов" тип түгел, ә йышыраҡ милләтең атамаһы менән йөрөтәсәк.\nҺеҙҙең берегеҙ рәссам, икенсегеҙ шағирә булырға хыялланған. Ике ҡомарлы, илһамлы һәм шауҡымлы йән нисек осрашты икән?\nЙәҙгәр Бәширов: Беҙ Фирҙәүес апайың менән осрашҡанда мин әрме хеҙмәтенән ҡайтҡан һалдат кейемендәге егет, ул гимназияның аҡ яғаһын һалып та өлгөрмәгән йәш ҡыҙ бала, беребеҙ рәссам, икенсебеҙ шағирә булырға хыялланған ысынлап та шауҡымлы йәштәр инек. Әммә тормош беҙ ҡорған хыялдарҙан ғына тормай шул. Ижад итергә уйланым да... Силәбе дәүләт политехника институтының автомобилдәр конструкторлау, дизайнлау факультетына уҡырға индем. Рәсем төшөрөп кенә аҡса эшләп булмай икәнде аңлай инем сөнки.\nСиләбе өлкәһендә йәшәп ятабыҙ. Фирҙәүес шағирә булғас, беҙгә Рәшит Шәкүр, Сафуан Әлибаев һымаҡ шағирҙар йыш килә торғайны. Мин уларҙы балыҡ тотоп һыйлайым, улар шаулап-гөрләп ултырып һөйләшә, шиғырҙар уҡыйҙар. Һәм миңә: "Йәҙгәр, Фирҙәүесте бындай һәләте менән Башҡортостанға алып ҡайтырға кәрәк", - тиҙәр. Ә үҙем рәсемдәр тураһында уйлай ҙа алмайым хәҙер, ғаиләне ҡарарға кәрәк. Әммә икебеҙҙе лә ижадтан төңөлткө килмәй. Исмаһам, беребеҙ үҙ хыялына тоғро ҡалһын ине, тип уйлап, шағирәне башҡорт мөхитенә, яҙыусылар ойошмаһына яҡынайтыу өсөн, диплом алғас, Бәләбәйҙәге "Автонормаль" автозаводына йүнәлтмә һораным.\nИң башта, әле танышлыҡҡа тиклем, икебеҙ ҙә Ҡаҙағстанда сиҙәмдә эшләгәйнек. Башҡортостанға ҡайтҡас, Фирҙәүес ана шул сиҙәмдә эшләгән халыҡ, уларҙың тормошо, шул ваҡиғалар хаҡында повесть яҙа башлағайны. Ул яҙа, мин тыңлайым, төҙәткеләйем. Шул әҫәрҙе Башҡортостан Яҙыусылар ойошмаһына тикшереүгә алып барҙыҡ. Әҙәби консультант (исемен яҙмайыҡ) Фирҙәүескә бер айҙан килергә ҡушҡан. Барғайны: "Яҙғас, уны Лев Толстой кеүек яҙырға кәрәк", - тип ҡулъяҙмаһын ҡулына тоттороп, күңелен төшөрөп ҡайтарҙы... Шиғырҙарын да ҡабул итмәй, баҫмай аптыраттылар. Ул заманда, күрәһең, ойошма тирәһендә бер төркөм тупланған да, башҡаларға юл ябыҡ булғандыр. Хатта бөгөн беҙ белгән билдәле яҙыусы-шағирҙарыбыҙҙың күптәре лә ситкә тибелгәйне ул осорҙа.\nБеҙ артабанғы ижадыбыҙ, тормошобоҙ хаҡында күп уйлаштыҡ, кәңәшләштек. "Автонормаль"дә баш инженер дәрәжәһенә лә күтәрелгәйнем, генераль директор, Яр Саллыла көс йыя башлаған "КамАЗ" берләшмәһенә ебәрәбеҙ, тигәс, ҡаршы килмәнек. Бында ла һынатманым. Эшләгәс, торлағын да алдыҡ. Яйлап "КамАЗ"дың генераль директоры урынбаҫары вазифаһына тиклем күтәрҙеләр. Әммә ниндәй генә дәрәжә биләгәндә лә, көнгә төн ялғанып эштә йөрөгәндә лә, күңелдән рәсем төшөрөү хыялы китмәне. Һәм, ниһайәт, алтмышты үткәс, яңынан картиналар төшөрә башланым.\nФирҙәүес Бәширова: Ағайығыҙ "Һин яҙ", тине һәр ваҡыт, хыялыма ҡаршы килмәне. Әммә ҡатын-ҡыҙ тормошо иң беренсе балалар һәм ғаилә, көнкүреш ваҡлыҡтары менән күмелгән була. Шул дәүерҙе үткәрмәйенсә, ҡулдарға ирек тә юҡ. Шулай ҙа, Аллаға шөкөр, бер нисә китап сығарҙым һәм әле лә ул хыялыма тоғромон.\nУл йылдарҙа Яр Саллылағы "Ләйсән" исемле татар әҙәби ойошмаһының иң көслө сағы булғандыр. Мин уның йыйылыш, семинарҙарына, төрлө сараларына йөрөй башланым. Бик йылы ҡабул иттеләр, ә инде 1986-1989 йылдарҙа, Ҡаҙанға күскәнгә тиклем, был ойошманы мин етәкләнем. Ошо 3-4 йыл эсендә генә ҙур залдарҙа М.Кәрим, Р.Сафин, "Ағиҙел" журналдары кисәләрен, Башҡортостандың йәмғеһе егермеләп яҙыусы һәм башлап яҙыусылары менән осрашыуҙар ойошторҙоҡ.\nБала сағығыҙ хаҡындағы хәтирәләрҙе уятҡанда улар ҡайһылайыраҡ булыр ине?\nФирҙәүес Бәширова: Атайым һуғыштан яраланып ҡайтҡан яугир булған. Әсәйемә өйләнгән. Ул саҡта ауылда ир-егет юҡ, булғандары ла алтын баһаһында бит инде - атайым улай-былай сыуала башлаған. Әсәйем ғорурлығына барып, миңә йөклө көйөнсә үҙ ауылына ҡайтҡан да киткән, атайым килеп, уны ҡайтарырға ныҡышып йөрөһә лә, яңынан бармаған. Артабан әсәйем икенсе кешегә кейәүгә киткән, ә мин өләсәйем ҡулында тороп ҡалғанмын. Нәфисә өләсәйем мине биш йәшемә тиклем шундай яратып, ҡуйынында ғына йоҡлатып, әкиәттәр һөйләп, артынан эйәртеп кенә йөрөтөп үҫтерҙе, күңелемә иң күркәм изге ғәҙәттәрҙе лә ул һалғандыр. Бөгөн мин балаларыма ла, балаға тәрбиә биш йәшкә тиклем һалына, тием, шул дөрөҫ тә. Ул ваҡытта бит ололар бер-береһенә йөрөшәләр, киске ултырмаға йөрөйҙәр ине, шунда мине һәр береһе тупылдатып һөйә. Бына бит, сабый йөрәген ҡаҡһытмағандар, бөтә ауыл ме-нән яратып йәшәткәндәр.\nӨләсәйем вафат булғас, әсәйем мине үҙенең яңы ғаиләһенә алды. Әлбиттә, биш йәшлек бала өсөн был ҙур һынау ҙа, артабанғы сынығыу ҙа булғандыр, әммә өләсәйем һалып өлгөргән изгелек орлоҡтары шытып сыҡҡайны һәм мин йәшәүҙе яратып өлгөргәйнем инде: күңелем ҡатманы, кешеләргә мөнәсәбәтем үҙгәрмәне, ышанысым юғалманы.\nМәктәпте тамамлар алдынан класташтарымды ҡайғыртып йөрөүем хәтеремдә. Утыҙ баланың күбеһе етем, уҡыуҙа өлгәшмәгәндәр ҙә етерлек. Ҡайҙалыр үҙаллы барып, имтихан тапшырып йөрөр хәлдәре лә, мөмкинлектәре лә юҡ. Тоттом да Стәрлетамаҡ педагогия институты ректорына "Беҙҙең интернатҡа килеп, төрлө ауылдарҙан йыйылған балаларҙан имтихан алығыҙсы, уларҙың күптәренең атайҙары юҡ, аҡсалары юҡ", тип хат яҙып ебәрҙем. Бер заман институттың ректоры беҙҙең мәктәп-интернат директоры менән бәйләнешкә ингән. Ғабдрахман Ғәбит улы мине кабинетына саҡырта. "Ни эшләп улай баш-баштаҡландың?" - тип асыулана. Мин уға хәлде аңлатып бирҙем. "Улайһа, әйҙә, үҙең йый ун биш баланы, имтихан алырға киләләр", - тип сығарып ебәрҙе. Ике кластан Стәрлетамаҡ пединститутының рус теле һәм әҙәбиәте факультетына балалар йыйҙым, ун икегә тултырҙым быларҙы. Сығарылыш имтихандарының икенсе көнөндә үк бер профессор килеп төшмәһенме! Ун ике баланың ун берен уҡыуға ҡабул итеп ҡайтып китте. Шатлығыбыҙҙы белһәгеҙ! Барыһы ла уҡып сығып, мәктәптәрҙә, балалар баҡсаларында хеҙмәт иттеләр. Бына шундай тиктормаҫ, үткер, тынғыһыҙ бала булдым мин.\nЙәҙгәр Бәширов: Беҙҙең атай һуғышта ятып ҡалып, әсәйебеҙ өс малайҙы бер үҙе күтәрҙе. Атайыбыҙ 1942 йылдың февралендә һуғышҡа алынған да, апрелендә һәләк тә булған. Ә мин шул йылдың июлендә тыуғанмын. Атай менән күрешмәгәнбеҙ ҙә булып сыға. Өлкән ағайым һаңғырау-телһеҙ ине. Һөйләшмәһә лә, математика, техника яғынан башлы булды. Икенсе ағайымды әсәйҙең ҡустыһы тәрбиәгә алып үҫтерҙе. Мине шул һөйләшмәгән ағайым ҡарай, әсәй колхоз эшендә. Өсөнсө класҡа барғанымда әсәйҙең әлеге ҡустыһы Ибраһим ағайыбыҙ өлкән ағайымды МТС-ҡа эшкә урынлаштырҙы. Ул шулайтып яңғыҙ апаһының улдарын кеше итешергә тырышты. Әсҡәт ағайым телһеҙ булһа ла башлы ине, тигәйнем бит, яҡшы эшләгәне өсөн уға шунда бүлмә бирҙеләр һәм беҙ әсәйем менән уның янына ҙур урыҫ ауылына күсеп барҙыҡ, әсәй МТС-та иҙән йыуа башланы. Мин бөтөнләй русса белмәйем, шунлыҡтан, өсөнсө класҡа барырға тейеш булһам да, ҡабаттан беренсегә рус класына ултырып уҡый башланым. Бәләкәй ауылдан килгән мосолман балаһын һыйҙырмайҙар, русса аңлаша алмайым, шулай ҙа һуғышам, бирешмәү өсөн физик күнегеүҙәр яһайым, тора-бара спортҡа ылығып киттем. Шулай итеп, мин бәләкәйҙән сит халыҡтар араһында сынығыу алдым. Был бирешмәүсәнлек, еңмешлек миңә киләсәк юлдарымда, йәшәйешемдә ярҙам итте лә инде.\nСит халыҡтар араһында сынығыу алдым, тиһегеҙ. Һеҙ бала саҡта, йәш саҡта милли аңлашылмаусылыҡтар бик үк тойолмағандыр бит?\nФирҙәүес Бәширова: Совет заманында милләтселеккә юл ҡуйылманы, һәр хәлдә, беҙ бар милләттәрҙе лә хөрмәт итергә һәм яратырға тейешбеҙ, тигән лозунг аҫтында үҫтек. Ә шулай ҙа рус телен белмәгәндәрҙе ҡыйырһытыу ул саҡта ла булды, әле лә бар икәнен танымай булмай. Унан һуң, ғаиләләрҙә лә, сит милләттән кәләш алма, кейәүгә барма, тигән йола һаҡлана, тыйыуҙар бар ине. Һәр хәлдә, башҡа милләттән булған кейәүҙәр, кәләштәр араһындағы айырманы шәйләй инек. Ә шулай ҙа тап шул осорҙарҙа ҡатнаш ғаиләләр барлыҡҡа килә башланы. Хәҙер генә быға иғтибар итмәйҙәр, ә ул заманда барыбер был күренешкә ситенерәк мөнәсәбәт ине. Йәҙгәр ағайыңа тормошҡа сыҡҡас, миңә лә күптәр "һатлыҡ йән" тип ҡараны. Әммә ул саҡта мин буласаҡ иремдә сит милләт сифаттарын тоймағанмын да, аңғарған булһам, уға ылыҡмаҫ та инем, бәлки. Бына бит, күңелде алдап булмай: үҙ башҡортомдо барыбер танығанмын!\nЙәҙгәр Бәширов: Йәш ваҡытта ҡыҙҙар егеттәрҙе, егеттәр ҡыҙҙарҙы күҙләй. Был тәбиғи хәл. Икенсе милләт вәкилдәре менән уҡығас һәм эшләгәс, мин һәр ваҡыт үҙебеҙҙекеләр менән айырманың ер менән күк араһы булыуын аңғара инем. Башҡорт ҡыҙҙары барыбер үҙенә йәлеп итә ине.\nБала сағымдан башҡорт моңона ғашиҡ инем. Әле бәләкәй генә көйө йылға буйлап сығып китәм, отоп алған башҡорт йырҙарын ҡысҡырып йырлайым, уларҙағы "һ", "ҙ" хәрефтәренең әйтелеше бигерәк тә оҡшай. Бына бит ҡалай: ҡан менән һалынғанды милләтте, телде алыштырып ҡына юйып булмай. Шунлыҡтан, әлеге көндә башҡорт ҡурайына, йырҙарына һәм башҡа рухи ҡиммәттәренә ҡыҙышҡандарҙың да тамыры башҡорттор ҙа, улар ҙа минең кеүек аҙаша-аҙаша үҙ тамырҙарына килеү юлдарын эҙләйҙәрҙер, тип уйлайым. Башҡаса булыуы мөмкин түгел. Ни өсөн төптө юҡҡа бер милләт вәкиле икенсе милләттең нимәһенәлер оронһон, ти! Быны бары тик ҡан хәтере уяныуы менән генә аңлатырға була. Шуны аңдары менән дә тойоп, шәжәрәләренә күҙ һалһындар ине кешеләр.\nҮҙемдең асылымды асыу ҙа бит уйламағанда килеп сыҡты. Ауылдаштарым ауыл тарихын өйрәнеп яҙып биреүҙе үтенде. Тотондом шул эшкә. Ырымбур яғынан килгән халыҡ, тип теркәлгән архивта. Тикшерә башлағайным - башҡорттар! Ярты быуат татар булып йәшәгәндән һуң ҡапыл ғына башҡорт булып китеп булмай бит инде, ауылдаштарым да шаҡ ҡатты. Күптәр ышанманы. Үҙем дә ҡаңғырҙым һәм атай-әсәйемдең тамырын айырым өйрәндем, юҡ, уларҙың икеһенең дә ата-бабаһы башҡорттар булып сыҡты. 1750 йылда Миңзәләнән килгәндәр башҡорттар. Ул заманда Миңзәлә яҡтарының башҡорт төйәге булғанын беләбеҙ бит инде хәҙер. Аҙаҡ ул төбәк башҡорттарының татарға әйләнеүе бары сәйәси һәм иҡтисади сәбәптәрҙән барлыҡҡа килгәнен дә беләбеҙ. Хәҙерге көндә минең туғандарымдың күбеһе башҡортлоҡтарын ҡабул итә алды, күпмеһелер ҡабул итмәне әле. Улар һаман "Һине ҡатының башҡортлоҡҡа күндергән" ти ҙә ҡуя. Юҡ, Фирҙәүес тарафынан бер ваҡытта ла бындай баҫым булманы. Мин унда бары башҡорт ҡатындарының тоғролоғон, ғаиләһенә бирелгәнлеген, ирҙе күтәрә, хөрмәт итә белеүен, мәрхәмәтлеген, сабырлығын ғына күрҙем. Һәм был асышты ла мин үҙем яһаным.\nСит тарафта йәшәгәс, һеҙгә милләтте матур яҡтан кәүҙәләндереп кенә түгел, милләт өсөн көрәшеп тә йәшәргә тура килгәндер?\nЙәҙгәр Бәширов: Минең "Сквозь толщу времён", "Новый взгляд на историю народов Поволжья и Урала", "Бөйөк Башҡортостан", "Башҡортхан", Ҡол Ғәли" китаптарын ентекле уҡып сыҡһағыҙ йәки башҡорт тарихын өйрәнһәгеҙ, һеҙ башҡорттоң бер тарихи ваҡиғала ла агрессив булмағанын, ә кәңәшләшеү, килешеү, һөйләшеү юлы менән оло эштәр башҡара килеүен күрәһегеҙ. Ул борон-борондан уҡ башҡа халыҡтарға килешеү менән бара белгән һәм уларҙы ла үҙ еренә килешеү менән һыйындырған. Бер илгә лә баҫҡынсы булып, яулап алыу, буйһондороу маҡсаты менән юлланмаған. Беҙҙең бөтөн яуҙар ҙа һаҡланыу сараһы. Һин беҙгә теймәһәң, беҙ яугир булмаҫбыҙ. Һин беҙгә теймәһәң, милләтсе лә, көрәшсе булмабыҙ. Әммә беҙҙе яугир булырға ла, көрәшсе булырға ла мәжбүр иткәндәр, итәләр. Ана шулай көрәшә алғанға ла беҙ бар, ә әллә ниндәй күплектәге, муллыҡтағы халыҡтар юғалған. Яуабым бер: милләт өсөн көрәшеү мотлаҡ.\nШул уҡ ваҡытта башҡаларҙы хөрмәт итергә һәм һанларға ла кәрәк. Бына мин КамАЗ производствоһында күп милләттәр менән етәкселек иттем, тип әйттем бит инде, шул саҡта кешегә кешелекле булып ҡына уларҙың хөрмәтен яулау мөмкин булыуын аңланым. 130 меңлек эшсеһе булған заводҡа килеп инәм, ҡырҡ минут ваҡыт бүлеп, цехтар аша үтеп, халыҡтың хәлен белеп, күҙҙәренә ҡарап, ҡулдарын ҡыҫып йөрөп сығыуҙың зарурлығын аңлайым. Йәштәрҙең арҡаһынан ҡағып, ололарын үрнәк итеп ҡуйып, ҡатын-ҡыҙын аяп ҡына әҙәм күңеленә үтеп була. Ниндәй милләт вәкиле булһа ла - уларға әҙәмсә мөнәсәбәт кәрәк. Көрәшеп йөрөп кенә юғары булып булмай, иң беренсе үҙең хөрмәт күрһәтә бел, унан ғына үҙеңдекен яулай, һаҡлай алырһың.\nФирҙәүес Бәширова: Ошо урында өҫтәп, беҙҙең самимилыҡ, йәғни, артыҡ сабыйҙарса бер ҡатлы, ышаныусан булыуыбыҙ тураһында тағы бер тапҡыр иҫкәртер инем халҡыбыҙҙы. Башҡорт халҡы үтә лә ябай һәм эскерһеҙ бит ул. Был фекеремде яҡлап бәхәсләшә алам. Ғүмер буйы ситтә һәм сит халыҡтар араһында йәшәгән осорҙағы күҙәтеүҙәрем бирә миңә бындай дәлилде. Башҡа берәүҙә лә беҙҙең кеүек кешегә төпһөҙ ышаныу, икенсене фәрештә тип уйлау юҡ. Ана шул ышаныусанлығыбыҙ арҡаһында күпме билдәле шәхестәребеҙ бәләгә тарыған һәм әле лә тарый тора. Үҙебеҙ ҙә әле, ағайың менән, ураған һайын алданып торабыҙ, һаман һабаҡ алған юҡ. Дә-әә, былар беҙҙе ярыҡ ялғашҡа ултыртты бит, тип ултырып көлөп алабыҙ хатта. Бына ошо милләтебеҙгә хас бер ҡатлылыҡ менән дә һаҡ булһын ине йәштәр. Бигерәк тә милли мәнфәғәттәр һағында йөрөүселәр.\nМилләт өсөн көрәшеп йәшәргә кәрәк, әлбиттә. Мин халҡыбыҙ тыуҙырған рухи байлыҡтарҙың сағыулығына, батырҙарыбыҙҙың маһирлығына, йәш быуындың, бәләкәстәрҙең таланттарына һоҡланам, һөйөнәм. Беҙҙең халҡыбыҙ, Уралыбыҙ - кешелектең хәтер һандығы, рухи шишмәһе, Ер йөҙөндәге бер ожмах баҡсаһы. Ошо халыҡҡа нисек оҙон, бәхетле, ижадлы ғүмер теләмәйһең дә, нисек уның мәнфәғәттәре өсөн ҡулдан килгәнсә көрәшмәйһең. 1998 йылдан бирле, арыуыҡ ҡатмарлы йылдар дауамында,Татарстан башҡорттары ҡоролтайы рәйесе, "Башҡорт йорто" етәксеһе вазифаларын башҡарғанда халҡым мәнфәғәтендә эшләгән эштәрем бөгөн дә көс, дәрт бирә. Халҡыңа булған һөйөү, ҡайҙа йәшәүеңә ҡарамаҫтан, уға хеҙмәтең менән баһаланалыр.\nБая һанап киткән китаптарығыҙ, ғөмүмән, фекерҙәрегеҙ, асыштарығыҙ менән бик ҡыйыуһығыҙ һеҙ, Йәҙгәр ағай. Ғүмер буйы етәкселектә эшләһәгеҙ ҙә, үҙ урынығыҙ өсөн ҡурҡып, һағайып, һүҙ-фекер һайлап ҡына йәшәп өйрәнмәгәнһегеҙ. Был характермы, әллә принциптармы?\nЙәҙгәр Бәширов: Мин производство өлкәһендә, төрлө милләттәр араһында хеҙмәт иткән, үҫкән кеше, тип әйттем инде. Башҡорт донъяһында үҙ башҡорттарым менән баҫтырышып йөрөп өйрәнмәгәнмен. Ситтәр араһында йә батыр булырға ла һанланырға, хәлеңдән килмәгәндә, шымып ҡалырға кәрәк. Мине лә күп тапҡырҙар ҡолатырға, тапарға ынтылғандар булды. Был осраҡтарҙа бары тик эшеңде ныҡлы белеп-башҡарып, бөтә нәмәгә яуаплы ҡарап һәм рухи яҡтан да, физик яҡтан да көслө булыу ғына ҡотҡара. Миңә ата-бабамдан яугир ҡаны күскән һәм шул ҡан еңелергә бирмәй ҙә.\nКитаптарым буйынса ла нимәлер әйтергә уҡталған, бәхәсләшергә теләктәре булғандар бар, әммә улар миңә ҡара-ҡаршы тороп һүҙ өндәшмәй. Был ризаһыҙлығыңды белдерә алмау, баҙнатһыҙлыҡ ул. Бындай кешеләр менән икеләтә ҡурҡынысыраҡ. Ундайҙар һине кәрәк урында яҡламаясаҡ, өндәшмәҫ ризалыҡ менән дөмбәҫләтәсәк кенә. Мин һүҙемде әйтә һәм шул һүҙ өсөн урынында уҡ яуап та бирә торған ерҙә хеҙмәт иттем һәм ошоларҙың барыһы ла характерыма ла йоғонто яһаны.\nИке ижад кешеһенең шулай оҙаҡ йылдар гармонияла ғүмер итеүенең һәм бер-береһенә булған хистәрен йылы, матур, тулы килеш һаҡлай алыуының сере бармы?\nЙәҙгәр Бәширов: Ир менән ҡатын дөйөм "кеше" атамаһында булһалар ҙа, улар икеһе ике донъя, ике планета. Уларҙы сағыштырырға ла, икеһенә бер үк талаптар ҡуйырға ла ярамай. Ирҙәргә ҡатындар менән көс һынашыу килешмәй. Ҡатындар - улар ҡатындар, улар хисле лә, йомшаҡ та, ҡайтымһаҡ та. Шул уҡ ваҡытта уларҙа шундайын эске көс һәм ҡөҙрәт бар. Уның теләктәренә һәм булмышына хөрмәт менән ҡарау кәрәк. Ышанысын, өмөттәрен аҡларға, рәнйетмәҫкә кәрәк, һәм шул принцип менән йәшәнем дә. Һиңә балалар тапҡан, уларҙы тәрбиәләгән, күҙеңә ҡарап аңлап һәм хәленән килгәнсә ярҙам итергә тырышып торған аҡыллы, аңлы, әхлаҡлы ҡатын менән ниңә бәхетле булмаҫҡа? Аллаһы Тәғәлә иргә ҡатынды шуның өсөн биргән. Бары ҡәҙерен белергә генә кәрәк.\nФирҙәүес Бәширова: Ир кешегә үҙ аллы булырға форсат биреү зарур. Ул яңылышһа ла, икенсерәк фекер йөрөтһә лә, һинеңсә эшләмәһә лә, юлына ҡаршы сыҡмаҫҡа, аяғына һарылып, эшен туҡтатмаҫҡа, ҡамасауламаҫҡа, баҫмаҫҡа кәрәк. Ул көрәшсе, яугир, ул ғаиләне һаҡлаусы һәм уның мәнфәғәтен ҡайғыртыусы. Уға шул яугирлығын үҫтерергә генә булышлыҡ ит. Ирҙең ғорурлығын ая. Ҡатын-ҡыҙға аҡыл шуның өсөн дә бирелгән. Булдыҡлы ирҙең иғтибарын ҡатын-ҡыҙҙың юҡ-бар ваҡлығына, кер-иҙән бысрағына йәлеп итмә, киреһенсә, бөйөгөрәк һәм бейегерәккә этәр. Ҙурҙы бәләкәйҙән айырыу зарур. Ул сағында үҙең дә уның ҡурсыуында һәм хәстәрендә генә көн күрерһең. Тормош бит, төрлө саҡтар булды, була тора. Беҙ холоҡ-фиғелебеҙ менән икебеҙ ике төрлө, әммә донъяға, тормошҡа уртаҡ ҡарашлыбыҙ. Кешелек донъяһында төп урынды биләп торған ғаиләнең бәхет нигеҙе - ул ир һәм ҡатындың бер-береһенә булған хөрмәте, изгелеге икәненә инанабыҙ. Бына шулай, боронғоса ҡарашлы, ололар аҡылына, бер-беребеҙгә таянып йәшәргә тырышҡан ғаилә инде беҙ. Аллаға шөкөр!\nИр һәм ҡатын - бер сыбыҡтың ике башы,\nБыл бөтөнлөк - ғаиләнең нигеҙ ташы!\nБыл бөтөнлөк - кешелектең нигеҙ ташы! -\nтигән ҡанатлы һүҙҙәр менән тамамланы һөйләшеүҙе Фирҙәүес апай.\nЯҙылған: 10.03.20 | Ҡаралған: 292


Ҡорт балы һәм һөткә мәҙхиә йырланды » Табын\nУҙған йома көндө район үҙәгендә үткән бал һәм һөт байрамында тап ошо умартасылыҡ кәсебенең нескәлектәре, был традицияны һаҡлау һәм үҫтереү сағылыш тапты.\nБыл көндө байрам үткән Красноусол башҡорт гимназия-интернаты менән мәҙәниәт һарайы янындағы майҙан, умарта күсенә оҡшап, гөрләп-гөжләп торҙо. Өҫтәүенә, тап ошо уҡ көндө умартасыларҙың республика бәйгеһе лә үтте. Ә инде гимназия алдындағы ҙур байрам сәхнәһенән ағылған дәртле йыр-моң барса халыҡты майҙанға әйҙәп-саҡырып торҙо. Ысын байрамға әйләнгән йәрминкәлә районыбыҙҙың барлыҡ ауыл биләмәләре хакимиәттәре, шул иҫәптән бер нисә мәктәп коллективы ҡатнашты. Хатта уларҙың күплегенән иркен майҙан да тар һымаҡ тойолдо. Йәрминкәлә балдан, һөт ризыҡтарынан тыш ит, йәшелсә-емеш, икмәк-ҡалас, кондитер изделиелары, дарыу үләндәре һ.б. менән дә һатыу иттеләр. Буруновканан тоғон 400 һум менән иген килтергәндәр ине.\nҠорт балының хуш еҫе бөтә майҙанға таралғайны. Йәрминкәлә балдың ниндәй генә төрө юҡ ине: йүкә, сәскә, көнбағыш, ҡарабойҙайҙыҡы, кәрәҙлеһе... Был көндө был шифалы ризыҡтың һәр төрлөһөн тәмләп ҡарап үҙеңә оҡшағанын, йәнең теләгәнен һатып алырға мөмкин ине. Хаҡтарға килгәндә, һауыт ҙурлығына ҡарап 150 һумдан алып 1,5 мең һумғаса.\n«Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» Дәүләт учреждениеһы бәләкәй сувенир банкаларға тултырылған бал һәм уның продукциялары – прополис, һитә, һеркә һ.б.-ларҙы халыҡҡа тәҡдим итте. Шулай уҡ «Красноусол» шифаханаһынан килтерелгән сувенир банкаларҙағы бал да үтемле булды. Красноусолдан ҡортсолоҡ кәрәк-яраҡтары магазины хужабикәһе\nКононова һәм Бельский ауыл хакимиәте умартасылыҡ кәрәк-яраҡтарынан күргәҙмә ойошторған. Ә бына гимназия ихатаһы ҡорт баҡсаһын – умарталыҡты хәтерләтә ине. Бында эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙең күптәре үҙҙәре ҡортсолоҡ менән шөғөлләнә икән. Бал байрамында ихатала ҡуйылған өҫтәлдәр уларҙың продукцияһынан һығылып торҙо. Ихатаның бер яҡ өлөшөндә тирмә ҡороп, сәйхана ла асып ебәргәйне гимназия хеҙмәткәрҙәре. Шунда уҡ асыҡ һауала табала ҡоймаҡ бешереп-төшөрәләр, килгән кешеләр, сәйханала сәй эсеп, тәмле ҡоймаҡ менән һыйланды. 130-сы һөнәрселек училищеһы бай йөкмәткеле, зауыҡ менән биҙәлгән күргәҙмә ойошторған, төрлө ҙурлыҡтағы банкаларҙағы балдан һәм бал ҡушып әҙерләнгән тәм-томдарҙан, йәшелсә-емештәрҙән өҫтәлдәре һығылып торҙо. Сәйетбабалар һәр ваҡыттағыса тирмә ҡорған, бай күргәҙмә ойошторған.\nБыл көндө бар тирә-йүн көн оҙоно күңелле көйҙәр, йыр-моң, кешеләрҙең шат тауыштарынан яңғырап торҙо. Ысын мәғәнәһендә байрамға әүерелгән был йәрминкәнән һәр кем – күпләп бал ҡорто тотоусылар ҙа, мал-тыуар аҫраусылар ҙа, баҡса тултырып йәшелсә-емеш үҫтереүселәр ҙә, уларҙың продукцияһын һатып алыусылар ҙа ҡәнәғәт ҡалып, ойоштороусыларға рәхмәт әйтеп таралышты.


Платов майҙаны (Новочеркасск) — Башҡорт Википедияһы\n47°24′39″ с. ш. 40°06′02″ в. д.HGЯO\nПлатов майҙаны (Новочеркасск)\nПрежние названия Ҡунаҡһарай майҙаны, Александр майҙаны\nАртҡы планда - Платов майҙаны\nПлатов майҙаны — Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһы үҙәгендәге майҙан.\nҠала планын төҙөгәндә, Новочеркассктың тәүге архитекторы Франц де Волан ҡала үҙәгенә ҙур майҙанды урынлаштыра. Ул хәҙер Александр, Пушкин, Атаман урамдары һәм Платов проспекты атамалары менән йөрөгән урамдар менән уратыла. Майҙан яйлап төҙөлә. 1805 йылдың 18 майында унда сауҙа өсөн тәғәйенләнгән Ҡунаҡһарай бинаһы һалына. Башта майҙан Ҡунаҡһарай майҙаны тип атала.\nВ. Броневский үҙенең «Дон ғәскәре тарихы. Дон ере һәм Кавказ минераль һыуҙары тасуирламаһы» (1834) китабында майҙанды баҡса участкалары булған буш урын тип һүрәтләй. Майҙандың төп төҙөлөшө булып тиҙ арала күтәрелгән тәҙрәһеҙ Ҡунаҡһарай тора.\nМазер Карл. Александр майҙанында Платовҡа һәйкәл асыу\n1841 йылда Новочеркасскта урамдарға һәм майҙандарға рәсми исем бирелә. Каруанһарай майҙаны Императором Александр килгәндән һуң, Александр исемен ала. 1853 йылдың майында майҙанда атаман М. И. Платовҡа (скульпторы А. А. Иванов, Н. А. Токарев, П. К. Клодт) һәйкәл асыу тантанаһы үтә.\nБыл ваҡытҡа майҙанда 1844 йылда төҙөлгән, өлкә идараһын һәм округ судын да индереп, өлкә йәмәғәт урыны, Ҡунаҡһарайҙың ағас кибеттәре, ағас Александр сиркәүе, боронғо ҡурғандар була. Һуңыраҡ Ҡунаҡһарайҙың ағас кибеттәре һүтелә, улар урынына 1857 йылда сауҙа рәттәренеү таш бинаһы (архитекторы И. О. Вальпреде) төҙөлә. 1860 йылда Александр баҡсаһы эргәһендә наказлы атаман һәм ҡалға килеүсе юғары даирәләр өсөн Атаман һарайы һалына башлай.\nХIХ быуатта Александр майҙанына һуйырташ түшәлә. XIX быуат аҙағы — XX быуат башында Новочеркасск күренештәре менән открыткалар сығарыла. Уларҙың береһендә Александр майҙаны ла бар.\nӘлеге ваҡытта Платов майҙаны Новочеркассктың төп майҙаны булып тора. Унда ҡала байрамдары һәм фестивалдәр үткәрелә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Платов_майҙаны_(Новочеркасск)&oldid=674136 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:14 15 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда ,,Хәүефһеҙ ҡала,, программа комплексы тормошҡа ашырыла башлай | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 33697\n09 ноября 2016 — 15:57 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда „Хәүефһеҙ ҡала„ программа комплексы тормошҡа ашырыла башлай. Ул ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү өсөн бөтә хеҙмәттәрҙе берләштерергә тейеш. Өфөнөң мәғлүмәт-диспетчер үҙәге был проекттың бер өлөшө буласаҡ. Комплекс мөмкинлектәре хаҡында хәбәрсебеҙ Закир Шәрипов.\nМәғлүмәт-диспетчер үҙәгенә 20 секунд һайын тиерлек кешеләр шылтырата. Күпселеген диспетчерҙарҙы көнкүреш мәсьәләләре буйынса борсойҙар. Мәҫәлән, ололар электр энергияһын, һыуыҡ йә эҫе һыуҙы һүндерһәләр ҡотҡарыу хеҙмәтенә мөрәжәғәт итә. Әммә, хеҙмәттең төп маҡсаты бәләгә тарығандарға ярҙам күрһәтеү.\nБыл үҙәк Өфөлә именлекте тәьмин итеү буйынса төп орган булып тора. Уның хеҙмәткәрҙәре предприятие-ойошмаларҙың экологик хәлен, йылғаларҙың кимәлен тикшерә, бынан тыш, урамдарҙа урынлашҡан видеокамералар ярҙамында ҡала урамдарын күҙәтә. Мәғлүмәт-диспетчер үҙәге проекттың бер өлөшө буласаҡ.\nХәүефһеҙ ҡала комплексы автоматик рәүештә эшләгән бөтә системаларҙы берләштерәсәк, тип көтөлә. Был иһә республикалағы хәлде тәүлек әйләнәһенә күҙәтергә ярҙам итәсәк һәм кәрәк булһа ваҡиға урынына оператив хеҙмәттәрҙе тиҙ арала ебәрәсәк.\nТиҙҙән ҡотҡарыусыларға урман-тауҙарҙа юғалғандарҙы эҙләүе еңелләшәсәк. Сөнки, комплекс кешенең ҡайҙан шылтыратыуын билдәләй аласаҡ. Башҡа хеҙмәттәргә ул уңайлыҡтар тыуҙырасаҡ.\nБындай проекттар илдең бер нисә төбәгендә тормошҡа ашырыла. Башҡортостанда ул Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалаларында һәм Өфө районында һынау үтә. Һуңынан иһә бөтә ҡалаларҙы һәм райондарҙы бәйләргә тейеш.\nЮл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоусыларҙы теркәгән видеокамералар ҙа Хәүефһеҙ ҡала комплексына ҡушылыр тип күҙаллана. Уҙған йылда ғына, улар 1 миллион 200 мең самаһы юл ҡағиҙәһен боҙоу осрағын асыҡлаған. Белгестәр быйыл да шулсама күрһәткес буласаҡ, тип фаразлай. Әммә, юлдарҙы тағы ла хәүефһеҙерәк итер өсөн өҫтәмә 140 камера талап ителә.\nБелгестәр билдәләүенсә, яңы проект янғындар, ташҡындар, тығындар, тәбиғи ҡазаларҙы, экологик һәләкәттәрҙе алдан алдан иҫкәртергә, кешеләргә ярҙам күрһәтеүҙе камиллаштырырға һәм хеҙмәттәрҙең эшмәкәрлеген көйләргә булышлыҡ итәсәк.\nПроект тулы ҡеүәттә эшләп китһен өсөн сама менән 300 миллион һум аҡса талап ителә. Федераль бюджеттан был маҡсатта аҡса ҡаралмаған. Шуға күрә, республика, муниципаль ҡаҙнанан һәм бюджеттан тыш сығанаҡтарҙан йәлеп итеү ҡарала. „Хәүефһеҙ ҡала„ аппарат-программа комплексы 2020 йылда эшләй башлар, тип көтөлә.


Косово Республикаһы гражданының паспорты — Башҡорт Википедияһы\nКосово Республикаһы гражданының паспорты\nКосово Республикаһы гражданының паспорты — өлөшләтә танылған Косово Республикаһы граждандарының сит илгә сығыу өсөн бирелә торған документы. Шулай уҡ шәхес таныҡлығы һәм Косово Республикаһы гражданлығын раҫлаусы документ та булып хеҙмәт итә. Паспорт биреү Косово Республикаһы Эске эштәр министрлығы компетенцияһына ҡайтарылып ҡала. Дипломатик паспорттарҙы Сит ил эштәр министрлығы тапшыра. Өлкәндәргә паспорт ун йыллыҡ мөҙҙәткә бирелә. Беренсе паспорт 2008 йылдың 30 июлендә сығарылған.\nПаспорттың тышлығы ҡараһыу күк төҫтә һәм унда Косово Республикаһы гербы төшөрөлгән, яҙыуҙары албан, серб һәм инглиз телдәрендә.\nТанылыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКосовоның бәхәсле статусы арҡаһында, Косово паспорты бөтә дәүләттәр тарафынан да танылған тип әйтеп булмай, хатта ҡайһы бер илдәргә уның буйынса инеү мөмкин дә түгел. Шуға ҡарамаҫтан, Косово граждандарының уның бойондороҡһоҙлоғон һәм Косово Республикаһы паспорттарын рәсми рәүештә танымаған илдәргә инеү осраҡтары теркәлгән.\n91 дәүләт Косовоның бойондороҡһоҙлоғон таный һәм үҙ территорияһына Косово паспорты буйынса инергә рөхсәт бирә:\nГреция һәм Словакия Косово бойондороҡһоҙлоғон танымаһалар ҙа, республика властары биргән паспорттарҙы иҫәпкә алыуҙары.тураһында рәсми рәүештә иғлан итте.\nКосово Республикаһы паспорттарын рәсми рәүештә танымаған илдәргә инеү осраҡтары теркәлгән. Шуға ҡарамаҫтан, был дәүләттәргә инеү рәсми ғәмәл һаналмай, һәм әлеге тәжрибәнең ҡабатланырына бер ниндәй ҙә гарантия юҡ.\nКосово Косово бойондороҡһоҙлоғон таныған илдәр Косовоны танымаған, әммә уның паспортын таныған илдәр Косово паспортын рәсми рәүештә танымаһа ла, уларға Косово документы менән инеү осраҡтары теркәлгән илдәр\n↑ «Rreth 300 mijë qytetarë kosovarë pajisen me pasaporta» (In Albanian)." telegrafi.com. (алб.)(алб.)\n↑ «The process of production of Passports of the Republic of Kosovo, is fully normalised» (инг.)(инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Косово_Республикаһы_гражданының_паспорты&oldid=695190 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:07 12 июнь 2017 үҙгәртелгән.


Һыйыры барҙың - һыйы бар\nБаймаҡ районында өс-дүрт баш эре мал аҫыраусы уңған хужалар күп. Йүнселдәр өсөн ит, һөт тапшырып, файҙаһын күреү - тормош талабы. Һуңғы йылдарҙа халыҡтан һөт йыйып, ваҡытында иҫәпләшеп барыусылар ҙа арта. Ҡуянтау ауылынан Миләүшә менән Рәил Әхмәтйәновтар тап шундайҙарҙан.\nЙәй - мул һөт осоро. Иртәнән урам буйлап йөрөгән һөт йыйыусыларҙың бара йөгө ауырайып китә. Әле Ҡуянтау ауылында һөт йыйыуҙың иң уңышлы мәле. Миләүшә һәм Рәил Әхмәтйәновтар бер ай халыҡтан һөт йыйыу менән булыша. Һөт йыйыусыларҙы урындағылар дүрт күҙ менән көтөп тора тиерлек. Сөнки ошоға тиклем ауылда һөт йыйыу тейешенсә ойошторолмай. Әле урындағыларҙан көнөнә йәмғеһе 100 литр тирәһе аҡ йыйыла, йәй урталарында был күрһәткес икеләтә‐өсләтә артыр тигән өмөттә, һөт йыйыусылар.\nҺөттөң йыйыу мәле иртә таңдан башланғаны яҡшы. Уңған хужабикәләр һауылған һөтөн әҙерләп көтөп кенә тора. Альмира Әбдрәшитова ике һыйыр тота. Көнөнә хужабикә 10 литрҙан да кәм аҡ тапшырмай. Һөттән килгән ҡул аҡса ваҡ-төйәккә етеп тора.\nКөн дә килеп торған ҡулаҡсаң булғанда ғына донъя көтөүе еңелерәк икәнлеген күптәр аңлай, ә хужабикәләр бигерәк тә.\nАуыл халҡы көн дә тиерлек ҡалаға сығып китә алмай. Ә һөт йыйыусылар ошо хеҙмәте менән ауыл халҡына ҙур ярҙам күрһәтә. Ваҡытында һөт тә тапшырыла, аҡсаһы ла килеп тора.


"Ай тотолған төндә" операһы. Йәмил Әбделмәнов менән әңгәмә\nБилдәле композитор Салауат Низаметдиновтың тыуыуына 60 йыл тулыу уңайынан, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры ижадсының М.Кәрим пьесаһына нигеҙләнеп яҙған "Ай тотолған төндә" операһын тәҡдим итә. Салауат Низаметдинов шәхесе, милли классик әҫәрҙәр, тамашасы зауығы һәм шәхси ижады тураһында Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Йәмил Әбделмәнов менән әңгәмә.\nМагазин кәштәләре ризыҡтарҙың төрлөһө менән тулы. Үҙебеҙҙә етештерелгәне иһә иң сифатлыһы. Ошо фекерҙе тыңлаусылар хуплаймы?\nРадиоһөйләшеү ошо һорауға ыңғай яуап алды. Башҡортостанда етештерелгәне иң сифатлыһы. Етештереү күләмдәре артыуын, төпкөл магазиндарға сифатлы аҙыҡ-түлек барып етеүен теләне.\nРадиотыңлаусыларыбыҙҙың береһе әсәһенең саманан тыш һаҡсыл булыуын, магазинда әйберҙәр тулып ятҡанда ямап ойоҡ кейеүен, аҡсаһын ашауынан да ҡыҙғаныуын аңлап етмәүен белдереп хат яҙа.\nКешене боҙоп яһап буламы, әллә уны нисек бар шулай ҡабул итергәме. Был һөйләшеүҙә тап ошо уңайҙан радиотыңлаусыларҙың үҙенсәлекле фекерҙәре яңғырай.\nУлым менән ғорурланам!\nАта-әсә өсөн иң оло бәхет балалар уңышы, уларҙың тормошта үҙ урындарын табып, кешелекле, кеселекле булыуҙары. Хеҙмәттәре, хөрмәттәре оло ғорурлыҡ хисе уятҡан уландары тураһында бәхетле әсәйҙәр һүҙ алды.\nНурия Абдуллина менән осрашыу\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, билдәле автор-композитор үҙ тамашасыларына өр-яңы йырҙарҙан төҙөлгән концерт программаһын тәҡдим итә. "Араларҙа көрсөк булмаһын" тип исемләнгән тамашала кемдәр ҡатнаша, "Юлдаш" каналының танылған алып барыусыһы хаҡлы ялын ниндәй мәшәҡәттәр менән үткәрә, ни өсөн райондар буйлап гастролдәргә йөрөмәй? Радиотыңлаусыларҙың ошо һәм башҡа һорауҙарына Нурия Абдуллинанан ихлас яуаптар.\nИзгелек эшлә лә...\n17 февраль- календарҙа Изгелек ҡылыу көнө тип билдәләнгән. Йәмғиәтебеҙҙә ярҙамсыл йәндәр бихисап. "Юлдаш" радиоһы тап изгелексән кешеләр тураһында һүҙ алды.\nҺөйөнсө, премьера! "Нәркәс" драмаһы яңыртылған вариантта\nМ.Ғафури исемендәге БДАДТ тамашасылар иғтибарына И.Йомағоловтың "Нәркәс" драмаһын яңыртылған вариантта тәҡдим итә. 2001 йылда режиссер И.Ғиләжев тарафынан сәхнәләштерелгән һәм 15 йыл дауамында репертуарҙан төшмәгән спектакль ни өсөн яңыртыла? Ролдәрҙе кемдәр башҡара? Ошо һәм башҡа һорауҙарға студия ҡунаҡтары: Башҡортостандың халыҡ артисы, С.Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Х.Үтәшев һәм йәш режиссер И.Ҡаҙаҡбаев яуап бирә.\nРөстәм Шәрипов исемендәге Республика ҡурайсылар конкурсы\nРеспублика халыҡ ижады үҙәге 35 йәшкә тиклемге ҡурайсылар араһында Республика конкурсы ойоштора. Ул арабыҙҙан иртә киткән йәш, һәләтле ҡурайсы Рөстәм Шәрипов иҫтәлегенә ойошторола һәм йәштәргә ҙур сәхнәгә сығыу өсөн яңы мөмкинлектәр аса.\nТапшырыуҙа Рөстәм Шәриповтың дуҫтары, ижадташтары: Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Марсель Сәйетов һәм Өфө дәүләт сәнғәт институты доценты Фәиз Шәрипов ҡатнаша.\nАта-баба аманаты - Торатау\nСтәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһенең "Ашҡаҙар" башҡорт эстрадаһы һәм фольклор төркөмө үҙ тамашасыларына өр-яңы проект тәҡдим итә. Ошо уңайҙан "Юлдаш" каналында Стәрлетамаҡ артистары менән осрашыу үтте. Йәш, һәләтле йырсылар Гүзәлиә Татлыбаева һәм Илдар Әбдрәшитов менән әңгәмә тыңлағыҙ.\nҺәр йыл февраль айында башҡорт йәмәғәтселеге Башҡортостандың халыҡ шағиры, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәми Ғариповты иҫкә ала. 22 йәшендә тәүге китабы донъя күреүе, үлемһеҙ "Тыуған тел" шиғырын 25 йәшендә, халҡыбыҙҙың ҡанлы тарихын сағылдырған "Табыныу" поэмаһын 32 йәшендә ижад итеүе, ысынлап та, бөйөклөк күрһәткесе. Рәми Ғарипов ҡыҫымдар шарттарында яҙыша, уның ижады үҙе үлгәндән һуң бәхетле яҙмыш кисерә. Шағырҙың арабыҙҙан китеүенә 40 йыл, әммә Рәми Ғариповты унан һуң тыуған, үҫкән быуын да онотмай. Был тапшырыу ҙа шуға асыҡ миҫал.\nБашҡортостан райондары. Әбйәлил\nӘбйәлил республикабыҙҙың иң күркәм, иң төҙөк, иң үҙенсәлекле райондарының береһе. "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар" байрамы тап Әбйәлилдә башлана. "Айыҡ ауыл" төшөнсәһе тап Әбйәлилдә барлыҡҡа килә. Һәр йыл февралдең беренсе шәмбеһендә тотош районда класташтар осрашыуҙаары үтә. Быныһы ла бары Әбйәлилгә генә хас байрам. Быларҙың барыһы тураһында "Башҡортостан райондары. Әбйәлил" сығарылышында.\nТабиптар ҡышын күберәк урамда йөрөргә, спорт менән шөғөлләнергә кәңәш итә. “Ҡышҡы спорт тәнде сыныҡтыра, кәйефте күтәрә, депрессиянан ҡотолорға ярҙам итә”, - ти улар. Ҡышҡы һауа үҙе тәнгә шифа. Хөрмәтле дуҫтар, һеҙ йәшәгән төбәктә сана, саңғыла шыуыу өсөн урындар, һырғалаҡтар бармы? Ҡайҙа сана шыуаһығыҙ? Быйыл мул яуған ҡарҙан тау өйҙөгөҙмө, һындар әүәләнегеҙме? Ҡыҫҡаһы, һеҙҙең урамда нисек ял итәләр? Тыңлаусыларыбыҙға ошондай һорауҙар менән мөрәжәғәт иттек һәм ңҙенсәлекле яуаптар алдыҡ.\nРезеда Әминева менән осрашыу\nЙырсы Резеда Әминеваға матур-матур сәхнә костюмдарын кем тегә, ул автомобиль йөрөтәме, социаль селтәрҙәрҙә сәхифәһе бармы? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуаптар йырсы менән әңгәмәлә яңғырай.\nТәтешле-республикабыҙҙың иң төньяғында урынлашҡан алдынғы райондарҙың береһе. Эштә уңған, йыр-моңға бай халыҡ йәшәй был төбәктә. Тәтешленең күркәмлеге, булдыҡлы кешеләре тураһында сығыштары, яҙмыштары менән ошо районға бәйле радиотыңлаусылар һүҙ ала.\nБаламдан баш тартманым...\nЙәшлек хатаһы менән яңғыҙына бала табырға тура килгән ҡатындың хаты буйынса фекер алышыу. Күп ваҡыт үткәс ул йәшлек мөхәббәте менән ҡабаттан ҡауышып, ғаилә ҡоралар. Тағы ла бер сабыйға ғүмер бүләк итәләр. Халыҡта "Дүрт аяҡлы мал да абына" тигән һүҙҙәр бар. Нисек кенә ҡыйын булһа ла сабыйҙарынан баш тартмағыҙ, ти ул. Радиотыңлаусылар фекере, ошоға оҡшаш яҙмыш миҫалдары тапшырыуҙың ошо сығарылышында.\nПсихолог Алмира Исхаҡова менән әңгәмә\nБеҙҙең йәмғиәттә психологка мөрәжәғәт итеү мәҙәниәте ҡасан да булһа нығынырмы?\nФәдис Ғәниев менән осрашыу\nБашҡортостандың халыҡ артисы Фәдис Ғәниев үҙенең алтын юбилейын билдәләй. Ошо уңайҙан ойошторолған әңгәмәлә ул шәхси тормошо, ижад, ватансылыҡ тураһындағы һорауҙарға ихлас яуаптар ҡайтарҙы. Радио тыңлаусыларҙың ихлас теләктәре йырсының халыҡсанлығына йәнә бер дәлил. Буш ваҡытығыҙҙа әңгәмәне ҡабаттан тыңлай алаһығыҙ.\nЛенинград блокадаһы. Ул йылдар һис онотолмаҫ\nЛенинград ҡалаһын блокаданан азат итеүгә быйыл 73 йыл тулды. Ленинград блокадаһы Рәсәй тарихында оҙаҡҡа һуҙылған һәм иң фажиғәле ваҡиғаларҙан һанала. Ул 2 миллиондан артыҡ кешенең ғүмерен өҙә. Бөйөк Ватан һуғышы тарихында тәрән эҙ ҡалдырған был ҡамалыш ваҡытында Ленинградта йәшәүселәргә лә, ҡаланы һаҡлаусы һуғышсыларға ла ауыр һынауҙар аша уҙырға тура килгән. Герой-ҡаланы азат итеүҙә ҡатнашҡан ҡаһармандар араһында беҙҙең яҡташтарыбыҙ ҙа күп. Был көндәрҙе иҫләүселәр арабыҙҙа бармы икән? Яҡындарына улар Ленинград ҡамауы тураһында нимә һөйләгән?\nБашҡортостан райондары. Ҡалтасы\nҠалтасы Яңауыл, Борай, Дүртөйлө, Краснокама районары менән сиктәш. Ул 1930 йылдың 20 авгусында ойошторола, район составына Бөрө кантоны өйәҙҙәре инә. 1963 йылда бөтөрөлә, территорияһы Яңауыл районына ҡушыла. Бер йылдан яңынан ойошторола. Административ үҙәге – Ҡалтасы ауылы Өфөнән 202 киолометр алыҫлыҡта урынлашҡан. Бында башҡорт, урыҫ, мари, татар, удмурттар бер ғаилә кеүек татыу көн итә. Ҡалтасылар ауыл хужалығы һәм урмансылыҡта һыр бирмәй. Бында уңған һәм тырыш, сәмсел халыҡ йәшәй.\nСтудент йылдары-кешенең романтика менән һуғарылған ҡабатланмаҫ йәшлек осоро ғына түгел, ә үҙ аллы тормош һабаҡтары туплау мәле лә. Күптәр өсөн тәүге һынылышлы мәл әсәйҙең ҡайнар аштарынан айырылғас башлана. Студент булыу һәм аслы-туҡлы йөрөү йәнәш килә тигәнгә күнеккәнбеҙ. Күптәр тап уҡыған йылдарында бешерергә өйрәнә. Тыңлаусыларыбыҙ "Самауыр янында" студент саҡта әҙерләгән иң үҙенсәлекле ризыҡтарҙы иҫкә төшөрөп, студент һыйына бәйле мажаралар менән уртаҡлаша.


Белем усағы күркәм юбилейын билдәләне\n11 Декабрь 2017, 16:56\nҠаланың 4-се урта мәктәбе үҙенең 30 йыллыҡ юбилейын киң билдәләнеСарағаошо белем биреү учреждениеһының төрлө йылдарҙағы сығарылыш уҡыусылары, хаҡлыялға сыҡҡан уҡытыусылары саҡырылғайны.\nҠаланың 4-се урта мәктәбе үҙенең 30 йыллыҡ юбилейын киң билдәләне\nСараға ошо белем биреү учреждениеһының төрлө йылдарҙағы сығарылыш уҡыусылары, хаҡлы ялға сыҡҡан уҡытыусылары саҡырылғайны. Ҡунаҡтар, иң беренсе, фойелағы мәктәптең йәшәйешен, ҡаҙаныштарын, уҡыусыларҙың шөғөлөн сағылдырған ҙур күргәҙмә менән танышты. Эйе, 4-се урта дөйөм белем биреү учреждениеһының күрһәтерлек, ғорурланырлыҡ уңыштары, педагогтары, уҡыусылары бик күп.\nУтыҙ йыл... Белем биреү учреждениеһы өсөн был ул тиклем ҙур ваҡыт түгел. Әммә ошо дәүерҙә белем усағы район-ҡала мәктәптәре араһында ғына түгел, ә республикала лайыҡлы абруй яуланы. Уҡыу йорто тотороҡло педагогия коллективы, уҡыусылары менән хаҡлы рәүештә ғорурлана ала. Өс тиҫтә йылда мәктәп 8 меңдән ашыу уҡыусыны үҙ аллы тормошҡа әҙерләгән. Бөгөнгө төрлө кимәлдәге етәкселәр, спортсылар, һөнәрмәндәр араһында тап ошо белем усағын тамамлағандар бик күп.\nЮбилей көнөндә Рәсәй һөнәри-техник белем биреү отличнигы, дөйөм мәғарифтың маҡтаулы хеҙмәткәре Юрий Зайцев етәкселегендәге педагогия коллективы район Хакимиәте, мәғариф идаралығы, предприятиелар етәкселегенән, йәмәғәт ойошмалары, учреждениелар вәкилдәренән, ҡала советы депутаттарынан ҡотлау ҡабул итте.\nРайон Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов уҡытыусыларҙы, уҡыусыларҙы иҫтәлекле ваҡиға менән ҡотлап, алдынғы педагогтарға Маҡтау грамоталарын тапшырҙы. Район Советы секретары Лилиә Һөйәрғолова белем биреү учреждениеһы эшмәкәрлегенең уңышы башлыса уҡытыусыларҙың педагогия оҫталығына бәйле булыуын билдәләне. Мәғариф идаралығы начальнигы Алик Сатлыҡов мәктәптә үҙенең эшен яратҡан, көслө рухлы уҡытыусылар эшләүен һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nБөгөн уҡыу йортонда 1200-ҙән ашыу уҡыусы белем ала. 76 педагог эшләй, шуның 47-һе - юғары категориялы, 3-һө - Рәсәй Федерацияһы мәғарифының маҡтаулы хеҙмәткәре, 8-е - Башҡортостандың мәғариф отличнигы.\nВетеран уҡытыусылар, элекке сығарылыш уҡыусылары белем биреү учреждениеһында үткән йылдар тураһында күңелдәрендә сағыу хәтирәләр генә һаҡлауын дәлилләне. Мәктәп етәкселегенә, педагогтарға рәхмәт һүҙҙәре яңғыраны. Алдынғы ҡарашлы, үҙ эшенең оҫтаһы булған уҡытыусылар булғанда белем усағы алда тағы бик күп юбилейын билдәләр әле, тигән уйҙа таралышты тантанала ҡатнашҡандар.\nҺүрәттә: Район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов математика уҡытыусыһы Галина Исаеваға Маҡтау грамотаһы тапшыра.


Белоретта киҫкен йоғошло ауырыу менән зарарланыусылар һаны арта\nӨс осраҡ буйынса сусҡа киҙеүе диагнозы ҡуйылған.\nТабиптар билдәләүенсә, аш 1 эн 1 вирусын йоҡтороусылар әле йүнәлеүгә таба бара. Уларҙың хәле яҡшырған. Пандемия киҙеүе билдәләре ябай һалҡын тейҙереүҙән бер нимәһе менән дә айырылмай. Юғары температура, ҡоро йүтәл, тәндең төрлө өлөштәре, шул иҫәптән күкрәк ҡыуышлығында һыҙланыу тойоу менән ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә кәрәк, тигән фекерҙә белгестәр. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, сусҡа киҙеүе ғинуар урталарында илдең төрлө төбәктәрендә теркәлде, уны йоҡтороу һөҙөмтәһендә кеше ғүмерҙәре өҙөлдө. Яңыраҡ ул Силәбе ҡалаһында ла теркәлгәйне. Күрәһең, сир, күрше төбәктән беҙҙең республикаға ла килеп етте. Башҡортостанда ҡышҡы киҙеү менән ауырыуҙың иң юғары нөктәһе, йәғни эпидемия февраль баштарында көтөлә.


Ирекмән булыу шәп!\n12 Февраль 2018, 16:43\nИрекмәндәр – буш ваҡыттарын йәмғиәт именлегенә изге эштәр башҡарып сарыф итеүсе кешеләр. Уларҙың эшмәкәрлеге дәүләт кимәлендә лә хуплана: ил Президенты В. Путин указы менән 2018 йыл Рәсәйҙә Ирекмәндәр һәм волонтерҙар йылы тип иғлан ителде.\nРайондың йәш ирекмәндәре.\nБеҙҙең районда Йәштәр үҙәге ҡарамағында “Йәш Мәсетле” ирекмәндәр хәрәкәте һәм “Тыныслыҡ” волонтер-ҙар корпусы эшләп килә. Улар-ға 1-се лицейҙан, Башҡорт гимназияһынан һәм Дыуан күп профилле колледжы филиалынан 70-тән ашыу уҡыу-сы йөрөй.\nМәсетле волонтерҙары һәр ваҡыт ярҙамға килергә әҙер – беҙҙең районда улар-ҙан тыш бер генә сара ла үтмәй.\n“Йәш Мәсетле” ирекмәндәр хәрәкәте һәм “Тыныслыҡ” волонтерҙар корпусы ағзалары хәүефле сирҙәргә ҡаршы көрәшкә арналған саралар үткәрә. Патриотик тәрбиә биреү улар эшмәкәрлегенең айырылғыһыҙ бер өлөшө булып тора. “Георгий таҫмаһы”, “Үлемһеҙ полк”, “Һалдат бутҡаһы”, “Хәтер шәме”, “Хәрби дан көнө” акциялары – быға дәлил. Үткән йыл экологияға арналған акцияларға бай булған: “Терпеләр йәшәргә тейеш” Бөтә Рәсәй акцияһы буйынса ҡулланылған батарейкалар йыйыу буйынса ҙур эш башҡарылған, “Таҙа ярҙар” акцияһы йыл дауамында өс тапҡыр үткәрелгән. Йәш быуында экологик мәҙәниәт формалаштырыу маҡсатында “Мәсетле районының бәләкәй һылыуҡайы” конкурсы сиктәрендә “Эко-парад” үткәрелгән. Дыуан күп профилле колледжы филиалы студенттары “Миләш” магазины артындағы рөхсәтһеҙ барлыҡҡа килгән сүплекте бөтөрөү буйынса өмәлә ҡатнашҡан.\nИрекмәндәрҙең изге эштәр башҡарып үткәргән сәғәттәренең уларға беркетелгән таныҡлыҡта күрһәтелеүен билдәләп үтергә кәрәк. Был сәғәттәр киләсәктә юғары уҡыу йорттарына ингәндә өҫтәмә балл төрөндә иҫәпләнәсәк. Бөгөнгә Йәштәр үҙәге шундай туғыҙ таныҡлыҡ тапшырған, тағы ла алты кешегә юллама әҙерләгән. Волонтерлыҡ өсөн өҫтәмә ун балл алыу өсөн запаста кәмендә 150 сәғәт эш ваҡыты булырға тейеш. Бынан тыш, шәхси таныҡлығы булған егет һәм ҡыҙҙар Бөтә Рәсәй, Халыҡ-ара һәм Бөтә донъя кимәлендәге сараларға конкурстан тыш волонтер булып үтә. Был саралар тураһында мәғлүмәтте алыу өсөн “Рәсәй ирекмәне” (“Доброволец России”) сайтында теркәлергә кәрәк.


Республика райондарында ололар – иғтибар үҙәгендә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика райондарында ололар – иғтибар үҙәгендә\n11:09, 27 сентября 2011 Йәмғиәт\nБашҡортостан райондарында ололар – иғтибар үҙәгендә. Шулай итеп, Хәйбулла районында ошо көндәрҙә йола буйынса «Мәрхәмәтлек айлығы» үтә. Программаға нигеҙҙә Ололар көнөнә арналған саралар ингән. Бөгөн 110-сы һөнәрселек училищеһы үҙҙәренең пенсионерҙарын һәм нвалидтарын тәүгеләрҙән булып ҡунаҡҡа саҡырған. Сәй эсеп алғандан һуң, уҡыу йорто студенттары концерт күрһәткән. Үҙ хужалыҡтары булған оло йәштәгеләр өсөн етәкселек тарафынан да бүләк әҙерләнгән ине – бер центнер бойҙай.\nБер ай дауамында райондың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау бүлеге һәм Халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге оло йәштәгеләрҙең торлаҡ-көнкүреш шарттарын тикшереү буйынса әүҙем эш алып бара, һөҙөмтәләр буйынса ололарға тейешле ярҙам күрһәтеләсәк. Мәғариф учреждениеларының шефлыҡ командалары яңғыҙ йәшәгән ололарға хужалыҡ буйынса ярҙам итә.\nАйлыҡ сиктәрендә һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы, мәғариф хеҙмәткәрҙәренең профсоюз ойошмаһы 27 сентябрҙә уҡытыусылар – педагогик хеҙмәт ветерандары өсөн экскурсия ойошторасаҡ. Пенсионерҙар Бүребай, Йәнтеш ауылдарының яңы мәктәптәре менән танышасаҡ, капиталь ремонт эшләнгән Аҡъяр ауылы мәктәбен күрәсәк. Ойоштороусылар кисәге уҡытыусыларға яңы уҡытыу мөмкинлектәрен дә күрһәтәсәк.\nШулай уҡ ошо көндәрҙә районда «Халыҡ университеты» республика программаһы проектын тормошҡа ашыра башлау планлаштырыла. 110-сы һөнәрселек училищеһы һәм Бүребай ауылы мәктәбе нигеҙендә оло йәштәгеләр компьютерҙа эшләргә өйрәнәсәк һәм физик культура менән шөғөлләнәсәк.\n«Мәрхәмәтлек айлығы» акцияһы 20 октябргә тиклем дауам итәсәк, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.\nТеги: ололар көнө, мәрхәмәтлек, социаль яҡлау


Атай алдында ғына түгел, суд алдында ла яуап тоторға тура киләсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n04 марта 2021 — 12:06 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө урамдары буйлап ҡиммәтле автомобилдәрҙә ҡыуырға яратҡан Артур Ғәзизовҡа ҡарата суд ултырышы башланды. Уҙған йылдың ноябрендә 25 йәшлек ир инспекторҙы бәрҙереп, автомобиль капотында йөрөттө. Ҡасып китеп юл аша сығып барған ҡатынды һәм балаһын төкөтә яҙа. Хәҙер ошо ваҡиға буйынса суд бара. Беренсе ултырышта зыян күргәндәр һәм инспекторҙарҙан һорау алынды. Ә юғары тиҙлектә ҡыуып, хәүеф тыуҙырған Артур Гәзизов тағы ла ике айға изоляторҙа ҡалдырылды. Юл ҡағиҙәләрен һәм кешеләрҙең ғүмерен һанға һуҡмаған Артур Ғәзизов уҙған йылдың авгусында ла тотолдо. 2019 йылда Өфө буйлап БМВ машинаһында юғары тиҙлектә инспекторҙарҙан ҡасты. Ошо ҡылығы өсөн штраф һалынды, водитель танытмаһы тартып алынды һәм бер-нисә көн изоляторҙа ултырып сыҡты.


Ағиҙел үҙәгендә “Ағиҙел тулҡындары” | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n19 июня 2020 — 13:33 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликаның иң йәш ҡалаларының береһендә күмәк ял һәм аралашыу даирәһе – заманса йәмәғәт биләмәһе барлыҡҡа киләсәк. Был хаҡта Республика башлығы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәге сәхифәһендә яҙҙы. Совет модернизмы стилендәге парк проекты 45 миллион һумлыҡ федераль грант отто. Төҙөлөштө 2021 йылдың йәйенә тамамлау йөкләмәһе ҡуйылған. “Ағиҙел тулҡындары”нда амфитеатр, балалар өсөн инклюзия һәм уйын майҙансыҡтары, минифутбол, баскетбол майҙандары, арт-объекттар ҡороу ҡаралған.


Суйын таба яҡшымы, тефлонлымы?\nТабаның һатыуҙа ниндәйе генә төрө юҡ: суйыны ла, алюмины ла, тефлонлыһы ла . Һәр хужабикә үҙенә яйлыһын ҡулай күреп, һатып ала. Ниндәйен алһаҡ, отолмаҫбыҙ икән?\nТаба һатып алғанда уның ниндәй материалдан яһалғанлығына иғтибар итегеҙ. Иң ныҡлылары – суйын табалар. Һатып алыу менән унда бөтә әйбер ҙә көйә. Шуға күрә табаға бер аҙ май һалып, эҫе духовкала уны «яндырып» алырға кәрәк. Ҡарап тороуға был табалар матур булмаһа ла, һеҙгә бик оҙаҡ хеҙмәт итәсәк. Төрлө ризыҡ ҡыҙҙырырға ла, духовкаға ҡуйырға ла була, ризыҡ көймәй, үҙ парында тәмле генә булып бешә. Һауыт оҙаҡ йылына һәм тиҙ генә һыуынмай.\nАлюмин табалар бик оҙаҡҡа сыҙамай. Һатыуҙа хаҡтары ла ҡиммәт түгел, тотоноуға еңел. Унда ризыҡ тиҙ генә көйөп бара. Табаны ныҡ ҡыҙҙырғанда деформацияға бирелә. Һатып алғанда төбөнөң нимә менән ҡапланғанлығына ҡарағыҙ.\nХәҙер күпселек хужабикәләр тефлон табаларға өҫтөнлөк бирә. Тефлон ни тиклем ҡалын, ул шул тиклем яҡшы. Табаның төбө йоҡа икән, тефлоны тиҙ бөтәсәк. Уларҙы тимер щеткалар менән ышҡып йыуырға ярамай. Тимер ҡалаҡ менән бешерергә ҡуйған ризығығыҙҙы бутаһағыҙ ҙа, тефлонына зыян килтереүегеҙ ихтимал, өҫкө ҡаты ҡубып төшәсәк. Тефлонлы һауыт- һабаны артыҡ ҡыҙыу утҡа ҡуйырға кәрәкмәй. Табаның йылыныу- йылынмағанлығын ҡайһы берҙәрендә булған махсус индикаторына ҡарап белергә була. Табаның тышын эмаль , лак менән эшкәртәләр. Эмаль ныҡлыраҡ һанала. Лак тиҙ һыҙырыла, төҫөн юғалта.\nТабаны плитә төрөнә ҡарап алалар. Ғәҙәттә, етештереүселәр ҡайһы табаның ниндәй плитәгә ярағанын яҙып ҡуя. Быяла-керамик плитәгә төбө 3 миллиметр ҡалынлығыған да кәм булмаған таба кәрәк. Йоҡалары тиҙ боҙоласаҡ. Индукциялы плитәгә махсус табалар ғына ярай.\n"Йәшлек" гәзите сайты, 07.02.2020\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Суйын_таба_яҡшымы,_тефлонлымы%3F&oldid=20206»\nПоследний раз редактировалась 8 февраль 2020 в 12:55\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:55 8 февраль 2020 үҙгәртелгән.


«Әхмәтзәки Вәлиди Туған» спектакле Төркиәлә халыҡ-ара фестивалдә күрһәтеләсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Әхмәтзәки Вәлиди Туған» спектакле Төркиәлә халыҡ-ара фестивалдә күрһәтеләсәк\n11:43, 30 марта 2011 Йәмғиәт\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» спектакле Төркиәлә «Мең һулыш һәм бер тауыш» халыҡ-ара театр фестивалендә күрһәтеләсәк. Ул 14-25 апрелдә Конья ҡалаһында үтәсәк. Был хаҡта Башҡорт драма театрында үткән матбуғат конференцияһында театр директоры Хөрмәтулла Утәшев белдерҙе.\nУның билдәләүенсә, М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры менән схнәләштерелгән күренекле ғалим-шәрҡиәтсе Әхмәтзәки Вәлидиҙең тормошо һәм ғилми эшмәкәрлеге тураһындағы тарихи драма осраҡлы һайланмаған.\n— Мәғлүм булыуынса, уҙған 2010 йылда бихисап төрки илдәрендә Әхмәтзәки Вәлидиҙең тыуыуына 120 йыл тулыуы билдәләнде. Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһында (ТӨРКСОЙ) тәүге тапҡыр 2010 йыл Әхмәтзәки Вәлиди Туған йылы тип иғлан ителде. Ошоноң менән бәйле Төркиәлә һәм тағы бер нисә ТӨРКСОЙ ағзаһы илдәрендә, шул иҫәптән Башҡортостанда ла, төрлө саралар үткәрелде. «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» спектакле ҡуйылыуы ла шуларҙың береһе, — тине Хөрмәтулла Ғаззали улы.\nСпектакль ысынбарлыҡтағы тарихи ваҡиғаларға нигеҙләнгән һәм Зәки Вәлидиҙең үҙенең хәтирәләре формаһында бирелә. Бында тамашасылар алдында бөйөк ғалим тормошоноң иң мөһим осорҙары кәүҙәләндерелә, һәм был ваҡиғаларҙың күбеһе Төркиәлә булып үткән. Тап ошо, күрәһең, театр форумын ойоштороусыларҙың ҡарарына йоғонто яһағандыр ҙа.


Өфөлә Зәйнәб Биишеваның китабы буйынса «Мөхәббәт һәм нәфрәт» спектакленең премьераһы була // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n13:29, 13 декабря 2018 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 13 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nМилли йәштәр театры сәхнәһендә Зәйнәб Биишеваның тағы бер әҫәре сәхнәләштерелде. 14 һәм 15 декабрҙә «Мөхәббәт һәм нәфрәт» музыкаль легендаһының премьераһы уҙа. Премьера халыҡ яҙыусыһының юбилейына һәм Театр йылын асыуға арналған. Ҡуйыусы режиссеры — Рөстәм Хәкимов.\n«Тәнҡитселәр Зәйнәб Биишеваны «ысынбарлыҡты киң һүрәтләү оҫтаһы» тип атаны, уның китаптары Мәскәүҙә лә, Өфөлә лә ҙур тираж менән баҫылып сыҡты. Зәйнәб Биишеваның китаптарын яратып уҡынылар, республикабыҙ халҡының нисәмә быуыны уның әҫәрҙәрендә үҫте. Беҙ йәштәрҙе башҡорт әҙәбиәте классигының әҫәрҙәрен сәхнәгә күсереп, йәштәрҙе уның ижады менән таныштырырға теләйбеҙ», — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына театрҙың әҙәбиәт бүлеге мөдире Шәүрә Шәкүрова.\nБәләкәй генә балыҡсылар ауылында йәшәгән Юламан ҡарт наҙлы Диңгеҙгә ғашиҡ һәм берҙән-бер ейәнсәре Зөлхизәне сикһеҙ ярата. Бер көндө ауылға бер мосафир килә һәм һәүетемсә генә көн күргән ғаиләнең тынлығын боҙа. Әҫәр мөхәббәт, тоғролоҡ, хыянат, өмөтһөҙлек һәм нәфрәт кеүек көслө хистәр тураһында бәйән итә.\nСпектакль «Берҙәм Рәсәй» партияһы булышлығында федераль һәм республика субсидияларына тормошҡа ашырыла. «Мөхәббәт һәм нәфрәт» һәм «Ал елкәндәр» спектаклдәренә финанслауҙың дөйөм күләме 10,5 миллион һумдан ашыу тәшкил итә.\nТеги: премьера, Милли йәштәр театры


7 Ғинуар , 09:30\n“Атайсал” проекты Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың башланғысы менән барлыҡҡа килгәйне. Ул яҡташтарҙың тыуған төйәгенә ярҙам күрһәтеү маҡсатын күҙҙә тота. Унда һәр район һәм ҡаланан ҡатнашырға теләк белдереүселәр күп булды һәм бихисап изге эштәр атҡарып сыҡты. Баймаҡ районы иһә республикала "Атайсал" проектында иң әүҙем ҡатнашыусылар рәтендә.\nБаймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты, “Атайсал” проектына һәм “Сәләмәт ауыл” район конкурсына ярашлы, “Сылтыр шишмә” акцияһы иғлан итте. Өфө ҡалаһының Ленин районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе, Әҙеһәм Исҡужин исемендәге 9-сы музыка мәктәбе директоры, Буранбай ауылында тыуып үҫкән Әхиәт Ғәйетбаев был акцияны тәүгеләрҙән башлап ебәрҙе. Ул, ауылындағы Һыулүәк шишмәһенең башын таҙалап, кәртәләп алып, башҡаларға яҡшы өлгө күрһәтте.\nШулай уҡ ауыл янындағы йәнә бер шишмәне, йәғни Ташкит буйын таҙартыуҙы һәм төҙөкләндереүҙе лә Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, билдәле ҡурайсы Әхиәт Ғәйетбаев "Атайсал" проекты буйынса башҡарған. Был эшкә ауыл халҡы ла ихлас ҡушылып, шишмәне төҙөкләндереүҙә ҙур ярҙам күрһәткән.\n"Атайсал" проекты урындағы биләмәләрҙе төҙөкләндереүгә, унда уңайлыҡтар булдырыуға йүнәлтелгән. Йыл башында республикала балшланған проектҡа ярашлы, билдәле шәхестәр тыуған яҡтарына ярҙам күрһәтте.\nЙылдан-йыл ҡоролоҡ кисергән, яуын-төшөм булмағанлыҡтан, ауыл тирәһендәге һыу объекттары ҡороған мәлдә шишмәләрҙе кәртәләп алған, тәбиғәтебеҙгә һаҡсыл ҡараш күрһәткән ысын патриоттарыбыҙҙың булыуы батырлыҡҡа һәм һоҡланыуға лайыҡ. Тыуған ауылының ысын ир-азаматы, данлы Буранбай сәсән вариҫтарының береһе булған билдәле ҡурайсы Әхиәт Ғәйетбаевҡа ысын мәғәнәһендә рәхмәтле ауылдаштары.\nФото: "Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы" сайтынан.


Хәбәрҙәр: ”Фукусима-1”, 5 йыл үткәндән һуң: япон фермеры, хайуандарҙы йәлләп, радиация зонаһында тороп ҡала.\n”Фукусима-1”, 5 йыл үткәндән һуң: япон фермеры, хайуандарҙы йәлләп, радиация зонаһында тороп ҡала.\nЯпония йома көн ер тетрәү һәм диңгеҙ ҡойоно ҡорбандарын хөрмәтләп иҫкә алды. Бөтә ил буйынса матәм тантаналары уҙҙы. Баш ҡала Токиола тантанала император ғаиләһе, хөкүмәт ағзалары, парламент депутаттары, һәләк булғандарҙың ғиләләре һәм яҡындары ҡатнашты.\nУтрауҙарҙан торған дәүләткә, ғәләмәт ҙур тулҡындар ябырылып, “Фукусима-1” атом электр станцияһында һәләкәт тыуҙырғандан һуң, теүәл 5 йыл үтте. Стихия 20 мең кешенең ғүмерен өҙҙө, йәнә 2,5 меңе хәбәрһеҙ юғалғандар иҫәбендә. Премьер-министр Синдзо Абэ фажиғә ҡорбандарын бер минут тын тороп иҫкә алырға саҡырҙы.\nЗарарланыу хәүефе арҡаһында, 20 километр радиустағы зонанан бөтә халыҡты эвакуцияланылар. Әммә ферма хужаһы Наото Мацумура ташланған хайуандарҙы ҡарау өсөн тороп ҡала.\n“Мин бында саҡта, улар ас булмаясаҡ,-ти ул.-Тәүҙә был турала уйламаным. 5 йыл буйы бының менән шөғөлләнергә йыйынманым. Тик улар бит иҫән. Уларҙы бер тапҡыр ашатып ташлап китеп булмай.”\nТомиока ҡаласығы “Фукусимы-1” станцияһынан 9,5 километр алыҫлыҡта ята. Элек бында 16 мең кеше йәшәгән. Хәҙер бында Наотонан башҡа бер кем дә юҡ.\n“Радиацияның бында көслө түгеллеге хаҡында әйттеләр. Хәүеҫләнмәҫкә саҡырҙылар. Бер-бер хәл була ҡалһа, әлбиттә, берәү ҙә уның радиация менән бәйле булыуын танымаясаҡ. Хөкүмәт яуаплылыҡтан ҡаса. Территорияны таҙартып, хәстәханалар, ҡунаҡханалар төҙөгәс, барыһын да эшләнек тип иҫәпләйҙәр, ә ҡалғаны инде кире ҡайтырға теләмәгән кешеләрҙең проблемаһы, тип уйлайҙар.”\nҺәләкәттән һуң, Наото Мацумура ла китә, тик тороп ҡалған хайуандар өсөн борсолоп, кире ҡайта. Гуманлылыҡтан сығып, властар тороп ҡалған барса хайуанды юҡ итергә йыйынғас, Наото уларҙы ҡарарға теләк белдерә.


Башҡортостан спортсылары Һуҡырҙарҙың бөтә донъя уйындарында 30 миҙал яуланы // Спорт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан спортсылары Һуҡырҙарҙың бөтә донъя уйындарында 30 миҙал яуланы\n14:49, 18 мая 2015 Спорт\nБашҡортостан спортсылары Кореяның Сеул ҡалаһында үткән Һуҡырҙарҙың бөтә донъя спорт уйындарында 30 миҙал яуланы. Рәсәйҙең йыйылма командаһы составында улар 17 алтын, алты көмөш һәм ете бронза миҙал алды.\n«Спортсыларыбыҙ өс спорт төрөндә — йөҙөү, еңел атлетика һәм дзюдо буйынса көс һынашты. Йөҙөүселәр Оксана Савченко — өс, Александр Неволин-Светов — дүрт, Артур Сәйфетдинов менән Михаил Зимин бер алтын миҙал алып ҡайтты.\nЕңел атлеттар Алексей Лабзин (1), Андрей Коптев (1), Анна Сорокина (өс), Елена Паутова (ике) алтын миҙалдарға лайыҡ булды. Дзюдосы Артем Меркулов та юғары награда алды», — тип хәбәр итте Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Елена Ледяйкина.\nМиҙалдар һаны буйынса Рәсәй алдынғы урында. Рәсәйҙәрҙең иҫәбендә — 114 миҙал: 48 алтын, 35 көмөш, 31 бронза.\nТеги: һуҡырҙарҙың бөтә донъя уйындары


Өфө ҡала Советы депутаттары 2010 йылға бюджет ҡабул итәсәк // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфө ҡала Советы депутаттары 2010 йылға бюджет ҡабул итәсәк\n16:29, 9 декабря 2009 Сәйәсәт\nӨфө ҡалаһы ҡала округы Советының кесе йома үткәреләсәк XXI ултырышында депутаттар «Өфөнөң 2010 йылға бюджеты тураһында» база документын ҡабул итергә планлаштыра.\nҠала Советының матбуғат секретары Галина Феоктистова хәбәр итеүенсә, дөйөм алғанда, көн тәртибенә ҡаланың йәшәйешен көйләү менән бәйле 30-ға яҡын мәсьәлә сығарыласаҡ.\nМәҫәлән, ғәмәлдәге норматив акттарҙың айырым пункттары төҙәтеләсәк. Үҙгәрештәр, атап әйткәндә, Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты яҡлау Программаһына, ҡаланың 2009 йылда БР Президенты Мөрәжәғәтнамәһенең төп йүнәлештәрен һәм положениеларын тормошҡа ашырыу буйынса Комплекслы саралар программаһына ҡағыласаҡ.\nШулай уҡ депутаттар Өфөнөң Орджоникидзе, Ленин һәм Октябрь райондарында бер нисә биләмәне межалау һәм планлаштырыу проекттары буйынса тыңлауҙар үткәреү датаһын ҡарарға һәм раҫларға йыйына. Бынан тыш, байтаҡ мәсьәләләр айырым ойошмалар өсөн биналарҙы ҡуртымға алыу шарттарына арналасаҡ.\nУлтырыш ҡала хакимиәте бинаһында сәғәт 10-да башлана.


Мөфтөй_яуап_бирә: Һорай алмағас... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Мөфтөй_яуап_бирә: Һорай алмағас...\nМөфтөй_яуап_бирә: Һорай алмағас... 13.04.2018 // Иман\n– Ауылыбыҙҙа мәсеткә күберәк ҡатын-ҡыҙ йөрөй. Имам-хатип – урта йәштәрҙәге ир. Әлбиттә ки, уға ҡарата һис ниндәй ҡаршылығым юҡ, әммә бер һыҙаты хаҡында әйтмәү мөмкин түгел. Мәсеткә барғас, имамға һорау бирге, фекер алышҡы килә бит инде. Ә ул, бер-ике һүҙ әйтеп тә өлгөрмәйһең, әрләп ала ла китә. Ҡаршы әйтһәң иһә ҡыҙып-ҡыҙып талаша башлай. “Шуны ла белмәйһегеҙ!” – тип оялта. Һөҙөмтәлә хәҙер беҙ, ҡатындар, йома намаҙынан һуң шып-шым ғына таралышыу яғын ҡарайбыҙ. Артабан нисек булыр?\nДини ғилем биреү – үҙе бер мәктәп. Ә әле халҡыбыҙҙың күпселеге беренсе класс уҡыусыларылай. Тимәк, уларға тәү тапҡыр уҡырға килгән балаларға ҡараған кеүек иғтибар бүлеү, хәстәрләү, ҡыҙыҡһындырыу, күңелдәрен төшөрмәү, терәк-таяныс булыу, “етәкләп йөрөтөү” зарур. Хаҡ юлға баҫырға ынтылған ҡәрҙәштәребеҙҙең бер һорауын да яуапһыҙ ҡалдырмау, “Ҡөрьән Кәрим”гә, Пәйғәмбәребеҙҙең нәсихәттәренә таянып аңлатыу – дини остаздарҙың, имамдарҙың төп бурысы. Әгәр ҙә ки ошондай эш алып барылмай икән, “өйрәнсек”тәребеҙҙең бөтөнләй ситкә тайпылыуы ихтимал бит. Ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап табырға тырышып, Интернет селтәрен гиҙеүҙең ни ҡәҙәр хәүефле икәнен онотмаһаҡ ине, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Ундағы “иләктән үткәрелмәгән” бихисап мәғлүмәттең ҡайһыһы дөрөҫ икәнен ҡайҙан белһен дини ғилемде яңы өйрәнә башлаған ҡәрҙәшебеҙ? Ә традицион булмаған ағымдар, мәғлүм ки, бындай “ҡорбан”дарҙы эләктереп алырға әҙер тора.\nШуға ла, йәмәғәт, бер-беребеҙгә ҡарата иғтибарлы, ихтирамлы, хәстәрлекле булһаҡ ине. Йылы һүҙ – йән аҙығы. Хаҡ юлға яҡынайған ҡәрҙәштәребеҙҙе һәр яҡлап ҡурсалайыҡ, яҡлайыҡ, ярҙам итәйек. Беренсе класс уҡыусыһына тота килеп алгебра фәнен өйрәтә башламайҙар бит, шуның шикелле дин ғилемен дә күңелгә “тамсылап” һалыу, ашыҡмау зарур. “Шуны ла белмәйһең!” тип ҡысҡырыуҙың иһә ҡанаттарҙы бөтөнләй һындырыуы бар: мәғлүм ки, белем биреүҙә бындай алым уңышҡа килтермәй, ундай “уҡытыусы”ның үҙенә һабаҡ бирәләр, һаман да төҙәлмәһә, эштә тотмайҙар.\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм дин юлына күркәм вәғәз менән саҡырырға, бер-береңә ҡарата иғтибарлы, ихтирамлы булырға ҡушҡан. Был йәһәттән айырыуса имам-хатиптарға ҙур бурыс йөкмәтелгән. Улар, өммәттең терәге булараҡ, һәр кем өсөн яуаплы. Әлеге һорауҙы биргән ҡәрҙәшебеҙ әйтмешләй, кеше мәсеткә ғибәҙәт ҡылыу ниәте менән бергә ҡыҙыҡһындырған һорауҙарына яуап алырға, кәңәшләшергә бара бит. Тимәк, имам-хатипҡа күҙ төбәп, унан хаҡ һүҙ ишетеренә өмөтләнеп юллана. Халыҡтың ошо ышанысы, һис шикһеҙ, аҡланырға, диндар Аллаһ Тәғәлә алдындағы бурысын теүәл үтәргә тейеш.\nӘлеге һорауҙа йәнә бер күренешкә иғтибарҙы йәлеп итмәү мөмкин түгел. Ҡәрҙәшебеҙ әйтеүенсә, мәсеткә тик ҡатын-ҡыҙ ғына йөрөй. Мәғлүм ки, йомалағы йәмәғәт намаҙы ирҙәр өсөн мотлаҡ һанала. Гүзәл зат вәкилдәренә иһә өйҙә уҡыу ҙа рөхсәт ителә. Был мәсеткә ир-аттың килмәүе имам-хатиптың эшен тейешенсә алып бармау һөҙөмтәһе тип уйларға урын бар. Ҡатын-ҡыҙға екереп, ир башы менән талашып ултырған кеше нисек башҡаларҙы үҙ артынан эйәртә, уларға өлгө күрһәтә алһын һуң? Барыһы ла шәхси үрнәккә, ихласлыҡҡа, тырышлыҡҡа, намыҫҡа, ниәткә бәйле бит. Шул уҡ ваҡытта һәр эш киләсәкте күҙаллап башҡарылырға тейеш. Мәсеттән кешеләрҙе өркөтөп ултырһаҡ, йәш быуынды нисек тәрбиәләрбеҙ?\nАллаһ йортонда берәүҙең дә әрләшеп, ҡысҡырынып ултырырға хаҡы юҡ. Изге урындың ҡотон һаҡлап, фекер алышып, кәңәш бирешеп, дини ғилемде бергәләп өйрәнәйек, бер-беребеҙҙе һаҡлайыҡ, ҡәҙерләйек, хәстәрләйек, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Һәр кемдең күңел бөтөнлөгө, аңлашып йәшәү – йәмғиәттең, өммәттең, илдең, донъяның именлеге нигеҙе. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


Ҡырмыҫҡалы районында йәшен ир кешенең ғүмерен өҙҙө һәм ханымды йәрәхәтләне\nКүңелһеҙ ваҡиға бөгөн иртәнге сәғәттәрҙә теркәлде. Көтөү сыҡҡан мәлдә йәшен уҡтары 51 йәшлек уҙаманды аяғы аҫтына төшә. Уның шул урында уҡ ғүмере өҙөлә. Эргәһендәге 51 йәшлек ханымдың аяҡтары йәрәхәтләнеп дауаханаға оҙатылған. Әле тәфтиш комитеты идаралығы осраҡ буйынса тикшереү уҙғара.


28 Ғинуар 2021, 17:00\nБашҡортостан Пенсия фонды хәбәр итеүенсә, быйыл республикала әсәлек капиталы күләме артҡан. Тәүге балаға ул 483 881,83 һум тәшкил итә. Ошондай уҡ сумма икенсе балалары 2020 йылға тиклем тыуған, ә ата-әсә сертификатты алмаған йәки файҙаланмаған осраҡта ике бала тәрбиәләүсе ғаиләгә тейеш.\nТәүге сабыйҙарына әсәлек капиталын алған, аҙаҡ икенсе балаларын тапҡан йәки уллыҡҡа алған ғаиләләргә дәүләт ярҙамы тағы ла 155 550 һумға арттырыла. Әгәр сертификат хужалары средстволарҙың бер өлөшөн файҙаланған булһа, ҡалған өлөшөнөң күләме инфляция үҫешен иҫәпкә алып 3,7 процентҡа арттырыла. Күпме сумма ҡалғанын Пенсия фонды сайтындағы Шәхси кабинетта асыҡларға йәки белешмәгә заявка бирергә мөмкин.\nЭлек әсәлек капиталына ғаиләнең хоҡуғы барлыҡҡа килмәгәндә, ә икенсе, өсөнсө һәм артабанғы балалары 2020 йылдың 1 ғинуарынан һуң тыуған осраҡта, улар быйыл 639 431,83 һум күләмендәге сертификат аласаҡ. Былтыр был сумма 616 617 һум тәшкил итте.


Archives for Март 2nd, 2018 | Йәншишмә\nҺай, үҙебеҙҙең башҡорт ҡыҙҙары! Мәскәүгә барып та бөтәһен һоҡландырып ҡайталар. Уҙған аҙнала «Тауыш. Балалар» поектында ҡатнашыусы яҡташыбыҙ Наҙгөл Отузованың сығышын ғорурланып, хайран ҡалып ҡараныҡ. Салауат районының Янғантау ауылынан 14 йәшлек ҡыҙ итальян телендә «Адажио» композицияһын башҡарҙы. Ул йырлай башлау менән жюри ағзаларының барыһы ла ҡыҙыл төймәгә баҫып, йәш йырсыға йөҙҙәре менән боролдо һәм йырҙың аҙағынаса …\nContinue reading ‘Янғантауҙан бит ул!’ »\nДекабрҙә Баймаҡ ҡалаһының бер мәктәбенә IV синыф уҡыусыларының олимпиадаһына барғайныҡ. Тиҫтерҙәребеҙҙең яҡты, йылы бинала рәхәтләнеп белем алыуҙарын күреп, бер аҙ көнләшеп тә ҡуйҙыҡ. Эх, Күсей мәктәбендә лә шулай заманса шарттар булһа ине, тип хыялланып ҡайттыҡ. Беҙҙең теләктәребеҙҙе ишеткәндәй, «Урындағы башланғыстарҙы яҡлау» программаһында ауыл халҡы ҡатнашырға ҡарар итте. 1988 йылда төҙөлгән мәктәбебеҙгә ремонт талап ителә, балалар …\nContinue reading ‘Яңы тәҙрәләр кәрәк!’ »\nХалыҡ-ара туған телдәр көнөндә Сибайҙың Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейында шаяндар һәм тапҡырҙар турниры үтте. Унда ҡаланың ун мәктәбенән командалар ҡатнашты. Был уйын ғына түгел, ә туған телебеҙҙең байлығын, шаянлығын, матурлығын, нескәлеген күрһәтеү сараһы булды. Ярышта ҡатнашыусы һәр кем һәм бәйгенең һәр тамашасыһы туған телде ниңә төптән өйрәнергә, һаҡларға кәрәклегенә тағы бер тапҡыр инанғандыр, тип …\nContinue reading ‘Сибайҙа – башҡортса КВН’ »\nИшембай районының Иҫәкәй ауылынан төньяҡ-көнсығышта, биш-алты саҡрым алыҫлыҡта, Ыласынташы тигән бейек тау бар. Ярһыу Рәүҙәк тулҡындарының ҡая-таштарға бәрелә-бәрелә йүгергәндәрен күҙәткән меңйәшәр Ыласынташы тауы яланғас түбәһендәге сал ҡылғандарҙы ел ҡыштырлатҡанға һиҫкәнеп китте. Тирә-яҡтағы үҙен уратып баҫҡан тауҙар араһында иң олоһо ла, иң бейеге лә – ул. Инде меңәр йылдар буйы тәбиғәттең, ерҙең ышаныслы һаҡсыһы булып торған …\nContinue reading ‘Хәтирәләр һаҡлай таштары’ »\nҠояш көндән-көн нығыраҡ ҡыҙҙыра. Тышта рәхәт, йылы. Яйлап ҡарҙар ирей. Көндәр оҙоная. Оҙаҡламай ағастар бөрөләнер, ҡоштар йылы яҡтан ҡайта башлар. Бар тәбиғәт ҡышҡы тәрән йоҡоһонан уянасаҡ. Этебеҙ Муйнаҡҡа ла күңелле. Ул ҡоштарҙың осҡанын күҙәтә. Әллә күҙҙәре ҡыҙамы икән? Ҡанаттарым булһа, мин дә осор инем, тип уйлай шикелле. Юҡҡа борсолма, маъмай, ерҙә лә бик рәхәт бит …\nContinue reading ‘Яҙ, яҙ килә!’ »\nНаписал в 2 марта 2018, 12:40\nТәбиғәт беҙҙең яҡлауыбыҙға, һаҡлауыбыҙға ныҡ мохтаж. Ә ул үҙе бер нәмәһен дә йәлләмәй бирә, иң ҡиммәтле байлығыбыҙ булып тора. Кеше – тәбиғәт балаһы, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр. Ысынлап та, ул халыҡтың тормошонда бик ҙур роль уйнай. Сылтырап аҡҡан йылға тауышы бер аҙға тынысландырһа, мәғрур баҫып торған тауҙар, ҡаялар – көс, урмандарҙың шаулауы сафлыҡ, иркенлек хистәрен …\nContinue reading ‘Ярҙам итәйек!’ »\nҠыш – беҙҙең яҡта ҡалған ҡоштар өсөн бик ауыр миҙгел. Уларҙың күбеһе аслыҡтан үлә. Ҡоштарҙы сатлама һыуыҡтан һаҡлау өсөн беҙҙең мәктәптә «Тағараҡ» экологик акцияһы үткәрелде. Мәктәптең дөйөм линейкаһында «Йәш урмансылар» түңәрәге етәксеһе Әлфирә Әхмәт ҡыҙы Азаматова уҡыусыларға ҡышлаусы ҡоштар хаҡында мәғлүмәттәр биреп, уларға ярҙам итергә өндәне. Шулай уҡ түңәрәккә йөрөүсе Ынйы Йәғәфәрова һәм мин ҡанатлы …\nContinue reading ‘Барлығы – 38 тағараҡ!’ »


Беҙҙең өсөн сираттағы мөһим байрам - Республика көнө яҡынлаша. 11 октябрҙә Башҡортостандың бөтә ҡала-ауылдарында күмәкләп күңел асыуҙар көтөлә. Әлбиттә, уларҙың иң ҙуры Өфөлә үтәсәк. Ләкин әлегә һүҙ байрам тураһында түгел. Һәр ваҡыттағыса беҙ байрам алдынан төрлө йомғаҡтар яһарға тырышасаҡбыҙ, һәм хәҙер, ҡәҙерле уҡыусылар, барыбыҙ ҙа яҡшы йәшәһен өсөн Өфөлә нимәләр эшләнеүе хаҡында һөйләйәсәкбеҙ. Ә беҙгә бында ҡалабыҙҙағы иң баш кеше - Өфө ҡала округы ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев ярҙам итәсәк.\nИң элек сәнәғәттә эштәр нисек тороуын асыҡлайыҡ.\n- Бөгөнгө көнгә ҡаланың ҙур һәм уртаса сәнәғәт предприятиелары тарафынан 197 миллиард һумлыҡ продукция тейәп оҙатылған һәм хеҙмәтләндереүҙәр башҡарылған, - тип һөйләй Павел Рюрикович. - Былтырғыға ҡарата үҫеш 19 проценттан ашып китә. Ә сәнәғәт етештереүе индексы 106,8 процент тәшкил итә, был насар күрһәткес түгел.\nҠала хакимиәте башлығы, һуңғы йылдарҙа Өфө сәнәғәт етештереүе индексын һәм сығарылған продукция күләмен тотороҡло арттыра бара, тип билдәләне.\n- Быйыл һигеҙ айҙа сәнәғәткә 27 миллиард һум инвестицияланды, - тине Павел Качкаев. - Ҡалабыҙҙа предприятиеларҙың килемлеге яғынан эштең тотороҡло яҡшыра барыуы күҙәтелә. Бөгөн ҙур предприятиеларҙың килеме 26 миллиард һумдан ашып китә. Уҙған йыл менән сағыштырғанда үҫеш - 30 процент.\nЭш хаҡы күтәрелә\nҠалабыҙҙа уртаса эш хаҡы тотороҡло арта.\n- Бөгөнгө көнгә уртаса эш хаҡы күләме 17,9 мең һум тәшкил итә, - ти Павел Качкаев. - Был былтырғы йыл кимәленән 27 процентҡа юғарыраҡ. Һәм был күрһәткес буйынса беҙ Волга буйы һәм Урал федераль округтары буйынса даими өсөнсө урынды биләп киләбеҙ.\nТауар әйләнеше арта\nӨфөлә шулай уҡ ваҡлап һатыуҙағы тауар әйләнешенең дә үҫеүен күҙәтәбеҙ.\n- Бөгөн предприятиеларҙың тулы әйләнәһе буйынса ваҡлап һатыу тауар әйләнеше 99,6 миллиард һум тәшкил итә, - тип билдәләй мэр. - Уҙған йылдың шул уҡ осорона ҡарата үҫеш - 41 процент.\nДонъяла иҡтисадтың торошо тотороҡло булмауға ҡарамаҫтан, ҡалабыҙҙа торлаҡ төҙөлөшө туҡталмай.\n- Быйыл 1 октябргә беҙ 443 мең квадрат метр торлаҡ тапшырҙыҡ, - тип һөйләй Павел Качкаев. - Уҙған йыл менән сағыштырғанда үҫеш 5,5 процент тәшкил итте. Яңы йылға беҙ йыл башында ҡуйған бурысты үтәргә тейешбеҙ - 700-720 мең квадрат метр торлаҡ тапшырырға. Был план, һис шикһеҙ, үтәләсәк.\nҠалабыҙҙа туғыҙ айға бюджет буйынса план 100,7 процентҡа үтәлде, тип билдәләне Качкаев.\n- Ҡала территорияһында 88,7 миллиард һумлыҡ һалымдар һәм йыйымдар йыйылды. Былтырғы кимәлгә ҡарата үҫеш 20 процент тиерлек тәшкил итте, - ти ҡала хакимиәте башлығы. - Федераль бюджетҡа - 52,5 миллиард һум (59 процент), Башҡортостан Республикаһы бюджетына 30,3 миллиард һум (34,2 процент) аҡса күсерелде.\nБында ла бөтәһе лә план буйынса бара. Коммуналь хужалыҡ предприятиелары ҡала һәм эргәләге ҡасабалар территорияларын төҙөкләндереү буйынса эштәр башҡара.\n- Йыл башынан финанслауҙың бөтә сығанаҡтары иҫәбенә 630 миллион һумдан ашыуға, шул иҫәптән Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды средстволары иҫәбенә - 447 миллион һумға, торлаҡ фондын капиталь ремонтлау буйынса эштәр башҡарылды, - тип билдәләй Павел Рюрикович. - Быйыл һигеҙ айҙа коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү предприятиелары 5,5 миллиард һумлыҡ эштәр башҡарҙы һәм хеҙмәтләндереүҙәр күрһәтте.\nБыйыл ирекле взностар һәм хәйриә ярҙамы арҡаһында байтаҡ ремонт эштәре башҡарылды, тип хәбәр итә Өфө мэры.\n- Юлдарҙы капиталь ремонтлау буйынса ҙур күләмдә эштәр башҡарылды, - ти Павел Качкаев. - 472 мең квадрат метрҙан ашыу майҙанда ҡала юлдары капиталь ремонтланды. Быйыл башҡарылған эштәр күләме 1,5 миллиард һумдан ашыу тәшкил итте. Әгәр тағы бер-ике йыл ошо кимәлдә эшләһәк, Өфөлә юлдар сифаты менән проблема булмаясаҡ.\nҠалабыҙҙа автомобилдәр һаны туҡтауһыҙ арта. Шуға күрә йыш ҡына ҡала урамдары буйлап хәрәкәт тотҡарланыуын күҙәтәбеҙ.\n- Хәҙер беҙ тығындар менән хәлде Мәскәү, Түбәнге Новгород, Һамар, Силәбе кимәлдәренә еткермәү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләйбеҙ, - тип ышандыра Павел Рюрикович.\nАхыр килеп, Республика көнөнә ҡарата ҡала властары ниндәй социаль объекттар асырға планлаштырыуы хаҡында әйтеп үтәйек.\n- Хәҙер Өфөлә Зорге урамындағы "Дуҫлыҡ" балалар санаторийын һәм Ладыгин урамындағы 2-се поликлиниканы реконструкциялау тамамлана, - тип хәбәр итә Павел Качкаев. - Совет районында бер һәм Калинин районында ике балалар баҡсаһы капиталь ремонттан һуң тәрбиәләнеүселәрен ҡабул итергә әҙерләнә.\nБайрам объекттары исемлегендә бер нисә спорт ҡоролмаһы ла бар.\n- Орджоникидзе районында Суворов урамындағы 98-се спорт- сәләмәтләндереү мәктәбенең спорт майҙансығында ябыҡ спорт залы төҙөлдө, - тип һөйләй ҡала хакимиәте башлығы. - Бынан тыш, баш ҡаланың Ленин, Киров һәм Орджоникидзе райондарында яһалма ябыулы һәм тренажер-гимнастика комплекстары менән универсаль спорт майҙансыҡтары төҙөлдө.\nШулай ҙа Республика көнөнә ҡарата иң көтөлгән һәм төп ваҡиға булып Ҡариҙел йылғаһы аша Ташкисеү районында күпер асыу торор, моғайын.


«Права»ны нисек ҡайтарырға?\n1 Апрель , 11:40\nТранспорт йөрөтөү хоҡуғынан мәхрүм ителгәндән һуң водитель таныҡлығын тапшырыу ваҡыты һәм тәртибе, шулай уҡ уны кире нисек алыу тураһында Әбйәлил дәүләт автоинспекцияһы аңлатты.\nРФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 32.7-се статьяһының «Махсус хоҡуҡтан мәхрүм итеү ваҡытын иҫәпләп сығарыу» положениеһына ярашлы, административ яза тәғәйенләү тураһында ҡарар үҙ көсөнә ингәндән алып башлана. Водитель таныҡлығы өс көн эсендә административ язаны үтәүсе органға тапшырылырға тейеш, юғалтҡан осраҡта ла ошо ваҡытта хәбәр итергә кәрәк.\nӘгәр хоҡуғынан мәхрүм ителгән кеше водитель таныҡлығынан баш тартһа, хоҡуҡтан мәхрүм итеү ваҡыты водителдең ошо таныҡлыҡты тапшырғандан йәки ЮХХДИ хеҙмәткәренең водитель таныҡлығын юғалтыу тураһында ғаризаһын алған көндән генә дауам итә (Рәсәй Федерацияһы Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 32.7-се статьяһының 2-се өлөшө).\nӘгәр ҙә кемдер хоҡуҡтан мәхрүм ителһә лә «права»һы менән йөрөһә, ул РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 12.7-се статьяһының 2-се өлөшө менән ҡаралған яуаплылыҡҡа әҙер булырға тейеш. Был статьяла штраф — 30 000 һум; мотлаҡ эштәр — 100-200 сәғәт; 15 тәүлеккә тиклем административ ҡулға алыу күҙ уңында тотола. Дәүләт автоинспекцияһы хеҙмәткәре водителде дөйөм база буйынса тикшергән саҡта таныҡлығынан мәхрүм ителеү фактын еңел асыҡлаясаҡ.\nТранспорт йөрөтөү хоҡуғынан мәхрүм ителгәндән һуң водитель таныҡлығын кире ҡайтарыу Дәүләт автоинспекцияһы бүлексәһендә юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен белеүҙе тикшергәндән һуң башҡарыла.\nШулай итеп, әлеге ваҡытта водитель таныҡлығын кире ҡайтарыу, ЮХХДИ-ла юл хәрәкәте ҡағиҙәләре буйынса теоретик имтихан тапшырғандан һуң, шулай уҡ административ штрафты түләгәндән һуң ғына ҡайтарырға мөмкин. Әгәр ҙә кеше транспорт сараһы менән эскән килеш идара итеп тотолған йәки медицина тикшерелеүе үтеүҙән баш тартҡан өсөн таныҡлыҡтан мәхрүм ителһә, ул медицина тикшерелеүе үтергә тейеш.\nВодителдәргә алкоголдең организмға зыянлы йоғонтоһо хаҡында тағы бер ҡат иҫкәртәбеҙ, бәләкәй доза ла иғтибар кәмеү, координация боҙолоуға килтерә. Иҫерек килеш руль артына ултырған водителдәр тиҙлекте арттыра, хәүефле маневрҙар яһай, юл билдәләренә һәм светофорға иғтибар итмәй.\nҮҙегеҙгә һәм эргә-тирәләгеләргә бәлә килтермәҫ өсөн руль артына ултырыр алдынан эсеүҙән тыйылығыҙ!


Мәктәптәрҙә өҫтәмә сығымдарға ата-әсәләрҙән аҡса йыйыу законлымы?\nКүптәр мәғариф учреждениеларында аҡса йыйыуҙарға ризаһыҙлыҡ белдерә. Әммә , был дәғүәләр үҙ -ара гәп һатыуҙарҙан, йәшерен фекер алышыуҙарҙан ары китмәй. Нисек кенә булмаһын ата-әсәләр баш баҫып ҡына кәрәк сумманы алып барып тапшыра. Сөнки башҡаса мөмкин түгел. Кемдең генә үҙ балаһының уҡытыусыларҙан кәмһетелеүен һәм өлгәш яғы насарайыуын теләһен. Икенсенән , белем усаҡтарында өҫтәмә аҡса йыйыуҙар һис тә генә законға ҡаршы килмәй. Уны ата-әсәләр үҙҙәре билдәләй һәм бында беҙҙең ҡыҫылыш юҡ, ти уҡытыусылар. Әммә ысынбарлыҡта башҡаса.\nФәнирә Дауытова ике баланы яңғыҙы тәрбиәләй. Өлкән улы дүртенсе синыфта белем алһа, ҡыҙы әле балалар баҡсаһына йөрөй. Бюджет өлкәһендә эшләгән ханыма тормош йөгөн бер үҙенә тартыуы ауырға тура килә. Эшләп тапҡан аҡсаның күпселек өлөшө баланы уҡытыуға китә.Ә бит беҙ белем биреү бушлай булған илдә йәшәйбеҙ, тип зарлана ханым. Класс, мәктәп фонды, һаҡ хеҙмәте, йыйыштырыусыларҙан тыш, кәнсә тауарҙарына ла 26-сы мәктәптә ата-әсәләрҙән йыйалар. Бирмәһәң шундуҡ халыҡ дошманына әйләнәһең, ти Фәнирә Фәйзрахман ҡыҙы.\nМәктәп директоры был турала бөтөнләй хәбәрҙар булмай сыҡты. Мөғәлим әйтеүенсә, белем усағында рөхсәт ителгәндән тыш бер тин дә аҡса йыйылмай. Ата-әсәләр үҙҙәре теләп ниндәйҙер сумма тапшыра икән, беҙ ҡаршы килә алмайбыҙ, тип белдерҙе.\nӘлбиттә был аҡса йыйыуҙарҙың үҙ ирке менән һәм шул уҡ ваҡытта мәжбүри рәүештә икәнлеген барыһы ла яҡшы аңлай. Ләкин быны ҡағыҙҙа теркәп нимәлер иҫбат итеү мөмкин түгел. Һөҙөмтәлә ғәйеплеләр ҙә юҡ. Ләкин күп кенә осраҡта ата-әсәләр комитеты билдәләгән сумманы тап уҡытыусылар талап итә. Әгәр ул түләнмәй икән мөғәлимдәр тарафынан йәберләүҙәр, баланың өлгәше насарайыуын да күҙәтергә мөмкин. Мәғариф министрлығы белгестәре бындай күренешкә ҡаршы етди көрәш алып бара.\nЛәкин әлегә мәктәптәрҙә өҫтәмә аҡса йыйыуҙарға ҡаршы көрәш ел тотоуҙы хәтерләтә . Сөнки ришүәтте алыусы түгел, ә биреүсе лә ғәйепле. Ата-әсәләр үҙ ирке менән мәжбүри рәүештә аҡса тапшыра икән, тимәк улар ҙа ла ғәйеп бар һәм кемгәлер зарланыу урынһыҙ.


Өфөгә “Еңеү поезы” килә\n29 Июль , 14:00\nПоезда урынлашҡан экспозицияны Өфөнөң тимер юл вокзалында ҡарарға була.\n31 июлдән 2 авгусҡа тиклем Башҡортостандың баш ҡалаһына “Еңеү поезы. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фән” үҙенсәлекле күсмә күргәҙмәһе туҡтала. Поезда урынлашҡан экспозицияны республика халҡы Өфөнөң тимер юл вокзалында ҡарай ала.\n“Еңеү поезы” – донъяла күсмә составтағы тәүге иммерсив инсталляцияны тәшкил итә. Уның нигеҙендә – машинист Лидия исеменән һөйләнгән Бөйөк Ватан һуғышы тураһындағы тарих. Әйткәндәй, Лидияның прототибы – фронт һыҙығына ҡорал һәм һуғыш кәрәк-ярағы тейәлгән хәрби эшелондарҙы ташыған Елена Чухнюк. Экспозиция былтыр Хәтер һәм Дан йылы сиктәрендә ойошторолған. Классик һәм заманса ҡараштарҙы берләштереп, авторҙар “ваҡыт машинаһы” эшләгән һәм замандаштарҙы шул дәһшәтле йылдарҙа һуғыш юлынан елдергән поезға күсереп ултырта.\n2021 йыл Рәсәйҙә Фән һәм технологиялар йылы тип иғлан ителгәйне, шуға күрә авторҙар күргәҙмәне Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә тос өлөш индергән совет ғалимдарының фәнни асыштары һәм ҡаҙаныштары менән тулыландырған. Экспозицияла 50-нән ашыу видеопроектор, 18 видеостена, 140-тан ашыу мультимедиялы өҫлөк йәлеп ителгән.\nКүргәҙмәгә бушлай индерәләр. Унда эләгеү өсөн проекттың https://поездпобеды.рф сайтында теркәлергә кәрәк. Сайттағы “Теркәлеү” бүлеге 30 июлдә асыла. Бер электрон почтаға бер генә кешене теркәргә кәңәш ителә. Әгәр күрһәтелгән адресҡа саҡырыу билеты килмәһә, кире элемтә аша теркәлеү дәрәжәһен асыҡларға кәрәк.\nЭкспозицияға килгәндәрҙе тимер юл вокзалы эсендә көтәләр. Күргәҙмә осоронда вокзалда ирекмәндәр эшләйәсәк. Улар килгән һәр кешене башта теркәлеү өҫтәле янына, аҙаҡ поезға оҙатып ҡуя. Экспозицияға биш минут һайын ҙур булмаған төркөмдәр менән индерәләр. Экскурсия санитария талаптарын үтәп уҙғарыла.\nМәғлүм булыуынса, проект Рәсәйҙең Фән һәм юғары белем министрлығы, “Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм “Еңеү ирекмәндәре” йәмәғәт ойошмаһы ярҙамы менән “Нева баталисы” ижади оҫтаханаһы командаһы һәм “Ҡыҙыл квадрат” медиатөркөмө тарафынан тормошҡа ашырыла.


ИМАНЛЫ ҒАИЛӘ―ИЛ КҮРКЕ\nСибай ҡалаһын рухи-мәҙәни генә түгел, дини үҙәк тә, тип атап булыр ине. Тиҙҙән сафҡа инәсәк мәҙрәсә, ҡалаға йәм биреп ултырған «Тәҡүә» мәсете, ҡасабаларҙа эшләп килгән иман йорттары быға асыҡ миҫал. Иман бар ерҙә ҡот та булыр тигәндәй, изге юлды үҙ иткән яҡташтарыбыҙҙың арта барыуы ҡыуаныслы. Иң мѳһиме, халыҡ күңеленә иман нуры һалына, ѳлкәндәр ѳлгѳһѳндә балалар тәрбиәле булып үҫә. Сибай ҡалаһында йәшәүсе Ноғомановтар ғаиләһендә лә әҙәп-әхлаҡ, бер-береңә ҡарата хѳрмәт һәм ихтирам тәүге урынға ҡуйылған.\nӘминә һәм Әхтәр Ноғомановтар 2002 йылда ғаилә ҡора. Дини тормоштоң йәнләнә барған ваҡыты. «Тәҡүә» мәсетенә йѳрѳгән йәштәр тәү күреүҙән бер-береһен оҡшатып, ѳйләнешеп тә ҡуя.\n—Беҙҙең нәҫел кѳслѳ диндарҙары менән данлы,—ти Әхтәр Самат улы.—Ҡартатайымдың, ѳләсәйемдең намаҙҙарын ҡалдырмай уҡыуҙары иҫемдә ҡалған. 1993 йылда хәрби хеҙмәттән ҡайтҡас, күңелем дингә тартылды, мәсеткә йѳрѳй башланым.\n—Ир менән ҡатын бер юлда булһа, донъя кѳтѳү еңелерәк,—тип һүҙгә ҡушыла дини ғаиләлә үҫкән Әминә Әғләметдин ҡыҙы.\nҒаилә усағын һүндермәй дѳрләтеүсе хужабикә Мысырҙағы Әл-Әсар университетында дини белемгә эйә булған. Әлеге ваҡытта «Тәҡүә»лә мѳғәллимә булып эшләй. Мәсеттә ғилемгә эйә булырға теләүселәрҙең һаны йылдан-йыл артыуына һѳйѳнә әңгәмәсебеҙ.\nНоғомановтар һәр дини байрамды шартына килтереп уҙғарырға тырыша. Ҡорбан ғәйетен дә йолаға ярашлы үткәрергә, ҡорбан салырға иҫәп тота улар.\n—Һәр мосолман изге байрамға яуаплы ҡарарға бурыслы,—тип теләктәрен еткерә ғаилә башлығы.\nКүркәм ғаиләлә ѳс бала үҫә. Ѳлкәндәре Фатима әлеге ваҡытта Рамаҙан Ѳмѳтбаев исемендәге башҡорт лицейының 4-се класында белем ала. Мѳхәмәттәре ошо уҡ мәктәптең 1-се класында уҡый. Ә кинйәләре Мәрйәмгә 9 ай ғына әле.\n«Балаларығыҙға матур мәғәнәле исемдәрҙе кем һайланы?»—тигән һорауға «Барыһын да кәңәшләшеп ҡуштыҡ. Мѳхәмәт—пәйғәмбәр исеме булһа, Фатима менән Мәрйәм уның ҡыҙҙарының исеме»,—тип яуапланы атай кеше.\nНоғомановтарҙың йортонан шатлыҡлы уйҙар менән сыҡтым. Заман шауҡымына бирелмәй, үҙҙәре ѳлгѳһѳндә балаларын ғына түгел, йәмғиәтте тәрбиәләгән ғаиләгә һоҡланмау мѳмкин түгел.


Хәбәрҙәр: ЕС: Статкевичты һәм башҡа сәйәси тотҡондарҙы азат итеү- “алға китеш”.\nЕС: Статкевичты һәм башҡа сәйәси тотҡондарҙы азат итеү- “алға китеш”.\nБер нисә тиҫтә йәмәғәт активисы һәм журналистар Минск автовокзалында элекке президентлыҡҡа кандидат Николай Статкевичты ҡаршы алды. Көн элгәре Белоруссия президенты уны һәм Евроберләшмә сәйәси тотҡон тип иҫәпләгән йәнә 5 кешене ярлыҡаны һәм азат итте.\nНиколай Статкевич 2010 йылда, Лукашенко еңеп сыҡҡан президент һайлауҙарынан һуң, тәртипһеҙлектәр ойоштороуҙа ғәйепләнеп, 6,5 йылға хөкөм ителгәйне.\n“Һайлауҙарға ҡәҙәр Лукашенко мине сығарырға баҙнат итмәҫ, тип уйлағайным, тик, моғайын, был уларға ҡиммәткә төшә. Өҫтәүенә уларҙың һайлауҙар менән хәлдәре ал да гөл. Оппозиция ауыр хәлдә: тауыш биреүгә ҡаршы сыға алмайҙар, берәй кандидатты яҡларға ла хәлдәре юҡ, моғайын, мине шуға сығарғандар ҙа инде,”-тип белдерҙе Статкевич.\nИреккә сығыуҙың көтөлмәгән хәл булыуын да ул билдәләп үтте һәм президент Александр Лукашенконан ярлыҡау һорамауын да әйтеп китте.\nБрюсселдә Лукашенконың ҡарарын “күптән көтөлгән алға китеш” тип баһаланылар. Күҙәтеүселәр иһә, ЕС-тың Минскиға ҡарата санкцияларҙы йомшартыуына яуап булыуы ла мөмкин ул, тип иҫәпләй. Август башында 24 кеше, шул иҫәптән президенттың элекке ярҙамсыһы, парламенттың юғары палатаһының экс-спикеры һәм элекке эске эштәр министры урынбаҫары, кеше хоҡуҡтарын боҙоу менән бәйле индерелгән индивидуаль санкциялар исемлегенән һыҙып ташланды.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - көн күргән шөғөл - 2014 - Мәҡәләләр\nӘбйәлил районында эшҡыуарлыҡ менән уңышлы шөғөлләнеүсе ҡатын-ҡыҙҙар байтаҡ. Шундайҙарҙың береһе - "Лилиә" салон-ательеһы етәксеһе Сафия Сәләх ҡыҙы Мансурова. Ете йыл элек, хаҡлы ялға сыҡҡас, үҙенең төп шөғөлөн тапҡан эшҡыуарҙың тормош фәлсәфәһе ҡыҙыҡлы: ул бөгөн, ғүмеренең иң мөһим өлөшөнә еткәс, үткәндәренә әйләнеп ҡарап: "Бөтә күргән-кисергәндәремдең, үткән урау-урау юлдарымдың береһе лә Хоҙай тарафынан бушҡа бирелмәгән, ә нәҡ әлеге кәсебемә әҙерлек үтеү, тәжрибә туплау өсөн кәрәк булған", - тип һанай. Шул хаҡта һөйләгәндәрен тыңлайыҡ.\nУҡытыусы булам, тигәйнем…\nМин, бәләкәй генә сағымдан "Мотлаҡ уҡытыусы булам!" тип хыялланған ҡыҙ, тота килеп 8-се кластан һуң тегенселәр әҙерләй торған училищеға уҡырға китеп барҙым. Әлбиттә, ул саҡта ни бары үҙемә матур-матур күлдәктәр тегергә генә өйрәнгем килгәйне, сөнки магазиндарҙа теләгәнеңде һайлап алып кейеү мөмкинлеге юҡ ине әле. Ҡатын-ҡыҙ күлдәгенән алып ирҙәр пальтоһына тиклем тегә белгән тегеүсе-универсал сифатында Асҡарға ҡайтҡас, ике йыл халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү комбинатында эшләп алдым, тәжрибә тупланым, әммә ул саҡта ла әле тегенсе һөнәрем тормошта кәрәк булыр тип уйламай инем. Һаман да педагог булырға тигән хыялым күңелемә тынғылыҡ бирмәй ине. Йырларға, бейергә яратыуым, мәҙәни сараларҙа әүҙем ҡатнашыуым мине башта музыкаль-педагогия училищеһына алып барҙы. Шунан БДУ-ның география факультетын тамамланым. Бөтәһе 27 йыллыҡ педагогик стажым бар. Миңә Асҡарҙа, Межгорьела, Өфөнөң 45-се мәктәбендә эшләргә тура килде. Музыка уҡытыусыһы булып эшләгәндә һәр төрлө концерт-кисәләрҙә, смотр-фестивалдәрҙә ҡатнаштыҡ, вокаль ансамблдәр, хор коллективы төҙөп, художестволы үҙешмәкәрлектең уртаһында ҡайнаныҡ, беренсе урындар, гран-приҙар яулаған саҡтар йыш булды. Баҡһаң, ғүмеремдең был миҙгеле лә бөгөнгө хәлемә өлгөрөү өсөн кәрәк булған икән…\nМилләтем тарихын өйрәндем\nМежгорьела эшләгән саҡта минең тормошома ҙур һәм мөһим үҙгәреш индергән ваҡиға булды. Шул осорҙа республикабыҙ үҙаллылыҡ яулап, мәктәп программаларына "Тормош һабаҡтары", "Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте" кеүек яңы фәндәр индерелә башлағайны. Мәктәп етәкселеге, һеҙҙән дә ҡулайлы кеше булмаҫ, тип, ошо дәрестәрҙе 5-тән алып 11-сегә тиклем уҡытыуҙы миңә тапшырҙы ла ҡуйҙы. Башта юғалып ҡалдым, әммә ҡушылған эштән баш тарта торған ғәҙәтем юҡ. Һеҙ белһәгеҙ ине тора-бара был предметтар миңә ни тиклем оҡшап киткәнен! Күпме әҙәбиәт уҡыным мин, шул осорҙа республикала сыҡҡан бөтә гәзит-журналдарҙы алдырҙым. Тулы бер университет бөттөм, тиһәң дә була. Баҡһаң, беҙ үҙебеҙҙең халыҡ, уның тарихы тураһында бер нәмә лә белмәй йәшәгәнбеҙ икән. Ә тарихыбыҙ ниндәй бай, ҡыҙыҡлы һәм шанлы! Мин уны ҙур ләззәт менән өйрәндем һәм балаларға еткерҙем, уларҙы ла мауыҡтыра алдым, тип уйлайым. Ә бит был белем дә һуңыраҡ ни тиклем кәрәк булды!\nТыуған ергә ҡайтыуым\nТыуған еремдең патриоты булараҡ, Әбйәлилемә ҡайтып, көс бар саҡта яҡташтарыма хеҙмәт итеү теләгем дә тормошҡа ашты. Бында мин район хакимиәтендә әйҙәүсе белгес вазифаһын башҡарҙым. Нәҡ ошо осорҙа минең, Асҡарҙа хеҙмәт юлын тегеүсе булып башлаған ҡыҙҙың, күңелендә юғары класлы ателье асыу хыялы яралды. Тәүге аҙым - тегенселәр эҙләй башланым. Арендаға бүлмә алып, бер көнкүреш машинаһы ҡуйып, бер тегеүсе яллап, шәхси эшемә нигеҙ һалдым. Ә бөгөн ҡул аҫтымда 12 сәнәғәт тегеү машинаһы бар, уларҙа ете оҫта эшләй. Беҙ халыҡҡа тегеү менән бәйле бөтә төр хеҙмәттәр күрһәтәбеҙ, айырыуса өй һәм офистар өсөн ҡорғандарға, ламбрекендарға заказдар күп, шулай ҙа башлыса сәхнә костюмдары, башҡорт һәм башҡа милләт кейемдәренә ихтыяжды ҡәнәғәтләндерәбеҙ. Уларҙы айырым кешеләр ҙә, 15-20 ағзанан торған ансамблдәр ҙә, хор коллективтары ла тектерә. Бөтә Әбйәлил бейей: һәр бер мәҙәниәт йортоноң, һәр бер мәктәптең тиерлек бейеү коллективы бар. Уларҙан тыш, бәләкәй генә клубтарға тиклем үҙенең фольклор һәм вокаль ансамблдәрен төҙөгән. Улар ҙа, беренән-бере уҙҙырып, сәхнә костюмдары тектерә. Тегеүселәрем баш күтәрмәй эшләй. Тик былар эште бер көйгә һалып, штамплап тик ултыралар икән, тип уйларға ярамай. Мин - ижад кешеһе, матурлыҡ яратам һәм кеше һораған әйбер күркәм, үҙенсәлекле килеп сыҡһын, башҡаларҙыҡына оҡшамаһын өсөн бар көсөмдө һалам. Күптәрҙең аҙаҡ тағы бер рәхмәт әйтеп китеүҙәре нәҡ минең һәм тегеүселәремдең тырышлығына оло баһа тип уйлайым. Һәр бер заказ өҫтөндә сәғәттәр буйына эшләйбеҙ: клиент менән эскиздар һыҙабыҙ, махсус әҙәбиәт, интернетты файҙаланабыҙ. Бына ошонда кәрәк булды ла инде минең Башҡортостан тарихын һәм мәҙәниәтен белеүем. Ә бит милли кейемдәрҙе махсус белеме булмаған кеше тота килеп тегә алмай. Ысынлап та, тормошта бер нәмә лә осраҡлы булмай, гүйә, ул үҙе мине ошо бөгөнгө ролемә әҙерләгән! Минең оҙаҡ йылдар сәнғәт донъяһында ҡайнап йәшәүем, сәхнә тормошон яҡындан күҙәтеүем дә бөгөнгө эшемә ярҙамға килә. Беҙ бит башҡорттоҡон ғына түгел, ә татар, рус, мари, кавказ, латиноамерикан һәм башҡа халыҡтар бейеүҙәре өсөн дә костюмдар тегәбеҙ. Хәҙер минең бөтә иғтибарым ошо кәсепкә көйләнгән: хатта телевизор ҡарағанда ла ҡулыма ҡәләм тотоп, артистарҙың кейемдәренән ҡыҙыҡлы деталдәрҙе һыҙып алам, өй эсен, офистарҙы күрһәтһәләр, тәҙрәләрендәге ламбрекендарҙың әлегәсә беҙ эшләмәгән ниндәйҙер яңылығын тотоп алырға тырышам.\nКонкурс баһалары ла мөһим\nҮҙ ҡаҙаныбыҙҙа ғына ҡайнап та ятмайбыҙ: төрлө һөнәри бәйгеләрҙә ҡатнашырға тырышабыҙ. "Евро-Өфө- Азия" мода форумында ике йыл рәттән "Ҡупшы кейем", "Арт-дизайн" номинацияларында II-се, III-сө дәрәжә дипломдар яуланыҡ. Шулай уҡ Өфөлә үткән "Көҙгө мода аҙнаһы" фестиваленең дипломанты булдыҡ.\n"Бына бит һинең эшең ҡайҙа булған, юғиһә, мәктәптә ыҙалап йөрөгәнһең!" - ти миңә ҡайһы бер клиенттар. Юҡ, мин мәктәптә лә, район хакимиәтендә лә оло кинәнес менән эшләнем. Бөйөк ҡытай философы Конфуцийҙың: "Был тормошта яратҡан һөнәреңде тап һәм һин бер көн дә эшләмәҫһең", - тигән афоризмы бар. Ниндәй аҡыллы һүҙҙәр! Эш минең өсөн байрам булды. Ҡайҙа ғына нимәгә генә тотонһам да, уны яратып, ихлас күңелдән башҡарҙым. Оҡшамағандарынан баш тарттым, тип тә әйтә алмайым, беҙҙең быуын нимә ҡушһалар - шуны үтәргә өйрәнгән, тик мин һәр ваҡыт, фантазиямды һәм ижади ҡомарымды ҡушып, уларҙың күңелемә ятҡан яғын булдырырға ынтылдым. Эште яратып башҡарһаң, ул уңышлы була, тип һанайым, юлыңда проблемаларға ла осрамайһың, улар тап булһа ла, хәл итеү әмәлен таба беләһең. Тәжрибәмдән сығып, тормош - ул хыялдарҙан һәм уларҙы ысынбарлыҡҡа әйләндереп ҡыуаныуҙан ғибәрәт, тип әйтер инем. Минең тағы бер хыялым бар ине: ателье өсөн матур бина төҙөү. Һәм уны ла тормош иптәшем һәм балаларым ярҙамында тормошҡа ашырҙыҡ. Ул үҙ эсенә ателье ғына түгел, ә парикмахерский, аяҡ кейеме йүнәтеү оҫтаханаһы, туҡымалар, теген фурнитураһы менән сауҙа иткән магазинды берләштергән үҙәк буласаҡ.\nЭшем шундай тығыҙ, бер минут буш ваҡыт юҡ, әммә һәр саҡ райондың йәмәғәт тормошонда ҡатнашырға мөмкинлек табам. Байтаҡ йылдар Асҡар ауыл биләмәһенең ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы булдым, әле бына "Ағинәйҙәр ҡоро" эшендә ҡатнашам. Педагог, үҙ милләтемдең патриоты булараҡ, халыҡтың деградацияға бирелеүен ауыр кисерәм, ағинәй, өләсәйҙәр ролендә йәш быуынды тәрбиәләүҙе ҡулға алырға кәрәк, тип уйлайым.\nЯҙылған: 31.07.14 | Ҡаралған: 1385


Ишембай районында совет осорондағы паспорттар табылған | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nИшембай районында совет осорондағы паспорттар табылған\n06 ноября 2018 — 16:15\nҮҙенсәлекле табыштың хаҡы түгел, ә әһәмиәте юғары. Сөнки унда Советтар союзы граждандарының фоторәсемдәре һаҡланған. Эҙәрмәндәр ошо ҡиммәтле документтарҙы тапшырыр өсөн паспорт хужаларының яҡындарын эҙләй.\nВладислав Арыҫлановтың дуҫтары алты йыл элек үҙенсәлекле табышҡа юлыға. Ишембай районында иҫке бер йорттоң нигеҙендә табылған сумаҙан эсендә элекке документтар менән бергә ошо паспорттар ҙа була. Владислав паспорт хужаларының яҡындарын табырға теләп, эҙәрмәндәр отрядына мөрәжәғәт итте. Шәхесте раҫлаусы документтар 1924 һәм 1925 йылдарҙа тыуғандарҙыҡы, өҫтәүенә “хәрби хеҙмәткә бурыслы” тигән яҙыу ҙа бар. Тимәк, уларҙың Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуҙары ихтимал. Ысынлап та, асыҡланыуынса, ике егет 1941 йылда совет армияһына саҡырылған.\nСтанислав Антипин Курск бәрелешендә һәләк була, ә бына Юрий Опалев фронттан кире әйләнеп ҡайта. Ә ҡалған икәүһе тылда хеҙмәт иткән, шуға улар тураһында хәрби мәғлүмәттәр базаһында бер нимә лә табылманы. Советтар союзы граждандарының паспорттарында уларҙың ниндәй милләт вәкиле булыуы тураһында, башҡорт телендә кириллица һәм латин алфавиттары нигеҙендә яҙыуҙар ҙа бар. Ә шулай ҙа, был документтарҙа иң ҡәҙерлеһе -фоторәсемдәр. Ул осорҙа кешеләрҙең һирәк, йә бөтөнләй фотоға төшмәгәнен иҫәпкә алғанда, яҡындары өсөн улар алтынға бәрәбәр.\nӘммә көтөлмәгән бүләкте тапшырыр өсөн тәүҙә паспорт хужаларының туғандарын табырға кәрәк. Уларҙың өсәүһе Башҡортостандан: Антипин Станислав Григорьевич Благовещен районының Удельно-Дуваней ауылында тыуған, Мансур Ғүмәр улы Атласов Стәрлебаш районының Арыҫлан ауылы егете, Юрий Григорьевич Опалев Өфөнән. Ә араларындағы берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ — Буркова Евдокия Һарытау өлкәһенең Турков районынан. Совет осорондағы документтар ни өсөн Ишембай районына барып сыҡҡаны әлегә билдәһеҙ. Бәлки унда паспорт өҫтәле, йә саҡырыу пункты булғандыр. Сөнки һалдат хеҙмәткә алынғанда паспортын алып ҡалғандар. Өҫтәүенә, был документтар табыштың өстән бер өлөшө генә.\nИшембай районында табылған был паспорттарҙың хаҡы түгел, ә әһәмиәте ҡиммәтле. Эҙәрмәндәр ҡулына килеп эләккән документтар тарихҡа билдәле булмаған яңы биттәрҙе аса. Әммә был паспорттар янында булған башҡа ҡағыҙҙар ҙа имен булһа, тағы ла тиҫтәләгән ғаиләгә яҡындары тураһында яңы мәғлүмәттәр белергә мөмкин булыр ине.


Инфоурок › Другое ›Презентации›Презентация «Уҡыусыларҙың танып белеү эшмәкәрлеген әүҙемләштереүҙә терәк сигналдар һәм терәк конспектар ҡулланыу»\nХажиева Флүзә Морҙағол ҡыҙы Учителя башкирского языка и литературы Мин – уҡытыусы. Минең исемем бөтәгеҙгә таныш, Ғорурланып әйтәм – Уҡытыусы! Бала күңелендә илгә, ергә, Үҙ теленә һөйөу уятыусы. Уҡытыусымын! Һөйөнөп эшкә барам, Байрам кеүек миңә һәр көнөм. Балалар һәм мәктәп – бар байлығым, Үҙем тапҡан бәхет бөртөгөм Уҡытыусымын! Сәскән орлоҡтарым Аҡыл емешенә әйләнгән. Сөнки илем, халҡым киләсәге Минең хеҙмәтемә бәйләнгән. Беҙ башлаған изге һуҡмаҡтарҙан Өҙөлмәһен бала эҙҙәре. Яңғырап торһон көмөш ҡыңғырауҙар, Балҡып торһон сабый күҙҙәре.\nЯҙыусылар менән осрашыу\n«Уҡыусыларҙың танып белеү эшмәкәрлеген әүҙемләштереүҙә терәк сигналдар һәм терәк конспектар ҡулланыу»\nуҡыусыларҙың күҙәтеүсәнлеген, логик фекерләүен үҫтереүгә материалды блоклап бирергә ярҙам итә; уҡыусыларҙың фекерләү эшмәкәрлеге әүҙемләштерелә, шулай итеп предметҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныу уяна; уҡытыусыға ваҡытты рациональ файҙаланырға ярҙам итә, ә уҡыусының ҙур күләмле материалды үҙләштерә белеүен үҫтерә; яңы мәғлүмәтте дөрөҫ итеп үҙләштереү формалаша һәм алда алынған белемдәр менән сағыштырыла; алған белемгә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уяна, теоретик белемде тәрәнәйтә, һөҙөмтәлә, уҡыусыларҙың белем сифаты күтәрелеүе күҙәтелә.\nЙәй Көҙ Яҙ Ҡыш Йыл миҙгелдәре\nК*гәрсен Тумырт*а Ҡ*ҙ Ҡ*р Һайы*ҡан Ҡа*ҙар Ҡар*а Т*рғай Ҡарабаш т*рғай Ҡоштар\nДүшәмбе Шишәмбе Шаршамбы Кесаҙна Йома Шәмбе Йәкшәмбе Аҙна көндәре\n10 - ун 20 - егерме 30 - утыҙ 40 - ҡырыҡ 50 - илле 60 - алтмыш 70 - етмеш 80 - һикһән 90 - туҡһан 1 - бер - енсе 2 - ике - нсе 3 - өс - өнсө 4 - дурт - енсе 5 - биш - енсе 6 - алты - нсы 7 - ете - нсе 8 - һигеҙ - енсе 9 - туғыҙ - ынсы Һандар\nһары зәңгәр йәшел ҡыҙыл ҡара ал аҡ күк Төҫтәр\nӘҙәбиәт дәрестәрендә терәк схемалар ҡулланыу 2 1 3 4 Уҡыусылар менән дәрестә ҡулланырға күрмә образ-схемаһын төҙөйбеҙ. Күрмә образ өсөн төрлө фигураларҙы файҙаланырға була. Мәҫәлән, Ф.Иҫәнғолвтың “Урманда ни өсөн йылы?”хикәйәһен түбәндәге схемала күрһәтергә мөмкин: Әҫәрҙәге геройҙарҙың һанына ҡарап, төрлө фигуралар һайлайым: Әсләм атаһы Автор текстың исеме Текста 3 герой булған Был текста 4 герой\n3 2 4 1 яңылыҡ яңылыҡ Автор текстың исеме Схеманы артабан ҡатмарландырырға мөмкин: ваҡиғалар ваҡиғалар ваҡиғалар ваҡиғалар\nМин (малай) Ҡыр ҡаҙы Өй\nҠыр ҡаҙы ята Оса алмай Ҡурҡа, ҡаса Осоп китте\nтөҙәлде һынған Ҡанат\nтамырҙар көҙ еләк май йыйҙы Көҙ буйына айыу урман ҡыҙҙырҙы. Ул тәмле үлән тамырҙары, еләк ашаны. Май йыйҙы. «Өңдә»( ҡушымта 6 ) тексын уҡығанда тыуған образдарҙы алгоритмға һалабыҙ. Аҙыҡ Һыуыҡ була башланы. Урман төпкөлөндә айыу ҙур шыршы тапты һәм төбөнә өң ҡаҙҙы. Өңдөң төбөнә хуш еҫле ылыҫ, мүк түшәне. Һуңынан ботаҡтар килтереп өңдөң ауыҙын ҡаплап ҡуйҙы. Был өң —айыуҙың төйәге. Ҡыш башланыу менән айыу өңөндә йоҡларға ята. Унда йылы, рәхәт. Һыуыҡ башланғас, айыу йоҡоға тала. Һыуыҡ көслөрәк булған һайын айыуҙың йоҡоһо ҡатыраҡ. төҙөнө шыршы тапты өң ҡаҙҙы ылыҫ, мүк түшәне ботаҡтар килтерҙе өң һыуыҡтар башлана йылы, рәхәт һыуыҡ көслөрәк —йоҡо ҡатыраҡ йоҡо\nБыл схеманы төҙөүҙә иң мөһиме –текста нисә мәғәнәүи өлөш барлығын дөрөҫ билдәләү. Алгоритм төҙөү күнекмәһе булған балалар тексты уҡыу барышында уҡ уның йөкмәткеһен алгоритм буйынса хәтерҙәрендә ҡалдыралар. Был, үҙ сиратында, текст менән эшләү мөмкинлектәрен шаҡтай арттыра. төҙөй аҙыҡ төҙөнө Дөйөм схема көҙ һыуыҡ һыуыҡ көслөрәк – йоҡо ҡатыраҡ йылы, рәхәт һыуыҡтар башлана тамырҙар\tеләк май йыя өң шыршы тапты өң ҡаҙҙы ылыҫ, мүк түшәне ботаҡтар ташыны\nгерой урал Ҡобайырҙар өйрәнгәндә бына ниндәй схемалар ҡулланам: герой һүрәтләмәһе, тышҡы йөҙө герой ҡағылышлы ваҡиғалар тауҙар - айыу төлкө бүре януар- шоңҡар толпар күле- юлы- тәрән - тәрән борма - борма -болот кеүек теләгән бер сөйәм тиһәң - тиһәң -толпар Ошо схеманы изложение яҙғанда ла ҡулланам. Миҫал итеп “Тумыртҡа” тексын алам.\nТекстың геройы нимә? (тумыртҡа) (ҡушымта7 ) Текста тумыртҡаны һүрәтләү барм тумыртҡа тимерлек аҙыҡ түбәһе ҡыҙыл яңаҡтары аҡ теле оҙон арҡаһы ҡара ҙур тубырсыҡ өйөмө шынан ҡорттар урман докторы ағас ҡыуы- ҡорттар эҙләй Тумыртҡа урман тураһында хәстәрлек күрә (эмоциональ тойоғо) - “мәғәнәүи” тоҡсай – доминанта\nХазива Флюза Мурзагуловна\nНомер материала: ДБ-021343