Үткәндәргә үкенмәй, киләсәккә ышанып » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Үткәндәргә үкенмәй, киләсәккә ышанып\nҮткәндәргә үкенмәй, киләсәккә ышанып 27.11.2015 // Йәмғиәт\nСултый боронғо Уран ырыуы башҡорттары биләмәләрендә, Нефтекама – Яңауыл автомобиль юлы буйында, район үҙәгенән 22 саҡрым алыҫлыҡта ята. Тыуған төйәгенең үткәнен өйрәнеүгә байтаҡ көс һәм ваҡыт сарыф иткән һәүәҫкәр тарихсы Винер Фәррәховтың тапҡан мәғлүмәттәрендә был ауыл тәүге тапҡыр 1621 йылда телгә алына.\nҒалим Әнүәр Әсфәндиәров “Башҡортостан ауылдары тарихы” тигән китабында билдәләүенсә, 1842 йылда бындағы 39 хужалыҡта игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән 218 кеше көн иткән. Барыһы ла тиерлек йылҡы, һыйыр малы, һарыҡ-кәзә аҫраған. 1859 йылғы мәғлүмәттәрҙә иһә 43 йортта 221 ир-ат һәм 190 ҡатын-ҡыҙ йәшәгәне әйтелгән. Тиҫтә йылдан хужалыҡтар һаны – 75-кә, халыҡтыҡы 431-гә етһә, 1920 йылда 77 өйҙә 373 кеше теркәлгән.\nБөгөн иһә бындағы 40 йортта даими йәшәгәндәрҙең һаны 50-гә лә тулмай, улары ла – башлыса хаҡлы ялдағылар. 35 йәшкә тиклемгеләр – дүртәү, мәктәп уҡыусылары – алтау. Бары бер нисә хужалыҡта һыйыр, һарыҡ-кәзә, ҡош-ҡорт аҫрайҙар, умарта тоталар.\nУҙған быуаттың икенсе яртыһында тыуған султыйҙар, заман шауҡымына бирелеп, яҡындағы Яңауыл һәм Нефтекама ҡалаларында йәшәүҙе үҙ итһә лә, өлкән йәштәгеләр тыуған нигеҙенә тоғро. Ҡасандыр төрлө сәбәп менән сит тарафҡа юлланғандар ҙа, хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған төйәгенә ҡайта башлаған.\nКүңеле “Юлдаш”тай көр\nОрден-миҙал бары СССР кимәлендә булған заманда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Маҡтау грамотаһы республикала иң ҙур награда ине. Егерме йылдан ашыу колхозда һауынсы булып эшләп, алдынғылыҡты бирмәгән Мәрүә Фәррәхова был баһаға 1978 йыл йомғаҡтары буйынса лайыҡ булған. Уға тиклем “Коммунистик хеҙмәт ударнигы”, бер нисә тапҡыр “Социалистик ярыш еңеүсеһе” билдәләрен, В.И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы юбилей миҙалын алған.\nВетерандың тамырҙары – ҡасандыр аҫаба башҡорттар нигеҙ һалған Янбарис ауылында. Ата-бабаһы, үҙҙәрендә ер етмәгәнлектән, 1748 йылда бөгөнгө Кесеҡорға күсеп ултырған.\n– Ғаиләлә ете бала инек, – тип хәтер йомғағын һүтте Мәрүә Кашшаф ҡыҙы. – Атайым Бөйөк Ватан һуғышына киткәндә өлкәнебеҙгә – 15, миңә ете йәш, төпсөгөбөҙгә ни бары 40 көн ине. Беҙҙе һәм өләсәйҙе аслыҡтан, башҡа ауырлыҡтарҙан ҡурсалау әсәйебеҙҙең иңенә төштө. Аҙаҡ билдәле булыуынса, атайым әсирлеккә эләккән һәм Польшалағы фашист концлагерында үлеп ҡалған. Шулай беҙгә ярты етемлектә үҫергә тура килде.\nҺәр төрлө һөнәргә өйрәнеп, йыр-моңға маһир булып буй еткергән Мәрүә инәй. Теҙ-быуыны нығынғас, Өфө заводтарының береһендә төҙөкләндереү эшендә өс йыл тирәһе хеҙмәт иткән. Унан, яҙмыш ҡушыуылыр инде, тыуған яғына әйләнеп ҡайтып, колхозда һыйыр һауырға тотонған. Комсомолка булараҡ, тормоштоң уртаһында ҡайнаған. Артабанғы яҙмышы китаптарҙа яҙылғанса, киноларҙа күрһәтелгәнсә килеп сыҡҡан: ауыл һабантуйын ойоштороп, бар халыҡтың күҙ уңында йөрөгән әүҙем ҡыҙ милли көрәш батыры Иректе үҙенә ғашиҡ иткән. 1961 йылда ғаилә ҡороп, ике ул һәм ҡыҙ үҫтергән Фәррәховтар. Колхозда тырышып эшләгәндәр. Мәрүә инәй әле лә, күреү һәләтенә бәйле I төркөм инвалиды булһа ла, төшөнкөлөккә бирелмәй. “Юлдаш” радиоһына ҡушылып йырлай-йырлай уҙғара ул көндәрен.\nҒаилә башлығы Ирек Тимерәй улы хаҡлы ялға сыҡҡансы колхозда механизатор булған. 38 яҙын бураҙнала ҡаршылап, тиҫтәләрсә мең гектар ер һөргән, меңәрләгән тонна иген үҫтергән ул туған ҡырҙарында. Етенсе тиҫтәһен ваҡлағанда гүр эйәһе булып ҡалған ағайҙы яҡташтары ҙур хөрмәт менән, бил бирмәҫ көрәшсе, республика кимәлендә уңыштарға өлгәшкән гер күтәреүсе итеп иҫкә ала.\nАуылда иң өлгөлөһө тип Ғәзиә Зиязетдин ҡыҙы менән Миҙхәт Нуриәхмәт улы Нурисламовтарҙың ғаиләһен атанылар. Улар ҙа – ауыр һуғыш йылдарын кисереп, донъя йөгөнә иртә егелгән быуын вәкилдәре. Миҙхәт ағайҙың хеҙмәт стажы 50 йылға яҡын. Тәжрибәле механизаторға иретеп йәбештереүсе, электр монтеры һөнәрҙәре лә ят түгел.\nВетеранға ҡарап, уны һис тә туғыҙынсы тиҫтәһен ваҡлай тимәҫһең: “Жигули”һында яҡындағы ҡалаларҙы ла “һә” тигәнсе урап ҡайта. Бихисап наградаға лайыҡ, заманында урындағы Советҡа депутат итеп һайланған тынғыһыҙ ир-уҙаман бөгөн ауыл старостаһы вазифаһын башҡара.\nҒәзиә апай ҙа ғүмерен колхоз хеҙмәтенә арнаған. Йәшелсә үҫтергән, һауынсы булған. Ул заманда һалам бешекләү, башҡа төр аҙыҡ әҙерләү, малды тәрбиәләү күп осраҡта тулыһынса ҡатындар иңенә төшкән. Шулай ҙа бер ҙә бирешмәгән үҙҙәре: йылына һәр һыйырҙан 3 500 литрҙан ашыу һөт һауып, Султый фермаһын районда алдынғылар рәтенә сығарғандар.\n– Хәҙер генә күптәрҙе ялҡаулыҡ баҫты. Беҙҙән йәшерәктәр ҙә мал тотмай, – ти бер тауыштан Миҙхәт ағай менән Ғәзиә апай. – Нисек шулай йәшәмәк кәрәк ауылда?! Бер кемгә лә килтереп бирмәйҙәр бит. Элек тә шулай ине, бөгөн дә...\nҠайһы саҡ һуҡранып алһалар ҙа, гел генә бойоғоп йәшәмәй улар. Моңһоуыраҡ булып китһә, Миҙхәт ағай гармун һыҙҙыра. Йәшлек көйҙәренә дәртләнгән ветерандар унан икәүләп йорт-хужалыҡ мәшәҡәттәренә тотона. Ҡыҫҡаһы, үҙҙәре әйтмешләй, ҡартайырға ваҡыттары юҡ. Эшһеҙ торорға күнекмәгән өлкәндәр әле лә һыйыр, ҡош-ҡорт аҫрай, бәрәңге, төрлө йәшелсә, еләк-емеш үҫтерә. Халҡыбыҙҙың боронғо кәсебе умартасылыҡты үҙ иткән Миҙхәт Нуриәхмәт улын ауылдаштары, яҡын-тирәләгеләр “бал бабай” тип кенә йөрөтә.\nНурисламовтарҙың бергә ғүмер кисереүенә ярты быуаттан ашыу. Алтын туйҙары айҡанлы төрлө кимәлдәге етәкселәрҙән килгән ҡотлауҙарға, бүләккә бирелгән сәй сервизына әле лә ҡыуанып, бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап, гөрләшеп йәшәй улар. Ике ҡыҙ һәм бер ул үҫтереп, башлы-күҙле иткәндәр. Үҙаллы донъя көткән балалары тыуған нигеҙенә юлды һыуытмай, ата-әсәһенә һәр яҡлап ярҙам күрһәтә.\nИзгелек орлоҡтарының мул уңышы\nБәхетен хеҙмәттә тапҡан ябай колхозсы, ике ул һәм өс ҡыҙға ғүмер биргән әсә Роза инәй Әйүпова менән дә танышырға кәңәш бирҙеләр ауыл хакимиәтендә. 85 йәшенә яҡынлаған ветерандың 10-дан ашыу ейән-ейәнсәре, ете бүлә-бүләсәре бар икән.\nҮҫмер сағы ҡәһәрле һуғыш осорона тура килгән Роза Мансур ҡыҙы бөгөнгө тормошона һөйөнөп бөтә алмай. Колхоз хәстәрҙәренә бик иртә егелеп, 58 йәшенә тиклем һыйыр һауған ул. Тимәк, Султый фермаһының заманында алдынғылар рәтендә булыуында инәйҙең дә тос өлөшө бар.\n– Яҙмышыма һис тә үкенмәйем, – ти хеҙмәт ветераны. – Эшләгән кешегә иғтибар ҙур булды, бүләк-маҡтауҙарҙан, йылы һүҙҙән мәхрүм итмәнеләр.\nИренән дә уңған Роза Мансур ҡыҙы. Ауылдашы Сәмиғулла ағай менән биш бала үҫтереп, барыһына ла тормошта үҙ урынын, күңеленә ятҡан шөғөлөн табырға ярҙам иткәндәр. Ҡырҡ йылға яҡын тракторсы булған, аҙаҡтан малсылыҡта эшләгән ғаилә башлығы 70 йәшендә яҡты донъя менән хушлашҡан. Роза инәй күптән инде бер үҙе көн күрә. Донъяһы бар яҡтан да бөтөн уның. Ул-килендәре, ҡыҙ-кейәүҙәре яңғыҙлыҡта ҡалдырмай үҙен, хужалыҡ мәшәҡәттәрен тулыһынса үҙ иңенә алғандар. Йәй йорт-ихата бала-саға тауышына күмелә.\nҠыҫҡаһы, балаларының күңеленә һалған изгелек, туғанлыҡ орлоҡтарының мул уңышына һөйөнөп ғүмер итә Роза инәй. Ана, бар ғүмерен автобус руле артында үткәреп, Нефтекама – Өфө юлынан меңдәрсә пассажир ташыған, әле бөтөн Рәсәйҙә билдәле “Торос” хоккей клубы уйынсыларын ярыштарға йөрөткән икенсе улы Фәүзи атаһы нигеҙенән алыҫ түгел урында яңы йорт күтәреп ҡуйҙы. Ниәте –хаҡлы ялға сыҡҡас, ҡатыны менән ауылға ҡайтып йәшәү. Улдары Денис та йәр итеп нәҫел ебе Султыйҙан булған Айгөл һылыуҙы һайлаған. Тимәк, быуындар бәйләнеше өҙөлмәйәсәк.\nЗаманса тимер ҡойма менән уратып алынған ихата уртаһында “йылмайып” ултырған, сайдинг менән көпләнгән был ыҡсым йортто күреп, һәр кем “Султыйҙың киләсәге өмөтлө” тигән фекергә килер ине, моғайын. Өйҙөң эсе лә ҡаланыҡыларҙан бер ҙә кәм түгел.\n– Ирем Мәҙәүи менән Себерҙән хаҡлы ялға сығып ҡайтып, үҙебеҙҙә төпләндек, – тип асыҡ йөҙ менән ҡаршы алды хужабикә Вәсимә Ислам ҡыҙы. – Әсәйем беҙҙең менән йәшәй. Ғүмерен колхоз эшендә үткәрҙе, ҡартлыҡ йылдарында булһа ла уңайлыҡтарҙы татып ҡалһын инде.\nНәғимә инәй Мөзипова – ауылдағы иң өлкән кешеләрҙең береһе, быйыл 85-ен тултырған. Яҙмышына зарланмай. Еңел булмаған тормош юлындағы ҡаҙаныштары менән хаҡлы ғорурланып, бөгөнгөһөнән үтә лә ҡәнәғәт булып, һәүетемсә генә көн итә.\n– Колхозда башҡармаған эшем ҡалманы инде, – тип хәтер йомғағын һүтте хеҙмәт ветераны. – Йәшелсә үҫтерҙем, ашнаҡсы булдым, малсылыҡта ла һынатманым.\nБихисап йыл дауамында, төрлө һауа шарттарында 20-ләгән һыйырҙы көнөнә ике тапҡыр ҡул менән һауыу, уларҙы тейешенсә ҡарау, эш араһында үҙеңдең йорт мәшәҡәттәрен башҡарыу, ирҙе, дүрт баланы тәрбиәләү – быларҙың барыһын да әллә ни ауырлыҡ талап итмәгән шөғөл һымаҡ ҡына бәйән итте Нәғимә Ғилмулла ҡыҙы. Шулай инде, ул ваҡытта ауыл кешеһе ял белмәне, һәр саҡ хеҙмәттә булды. Бер яҡта – колхоз мәнфәғәте, икенселә – ғаилә усағы. Тик үҙен ҡайғыртҡандар һирәк ине ул саҡта.\nҮткәндәрҙе барлағанда ғибрәтле бер хәлде хәтеренә төшөрҙө Вәсимә. Себерҙә донъялары яйға һалынғас, улар әсәһен ҡунаҡҡа саҡыра. Юлы менән бергә 18 көнгә һуҙыла Нәғимә инәйҙең сәфәре. Әйләнеп ҡайтҡас, һөт йыйыусы уға ошо ваҡыт эсендә дәүләткә күпме һөт тапшырырға тейеш булғанлығы хаҡында әйтә. Ғәҙеллекте тәү сиратҡа ҡуйған, тейеш нәмәне мотлаҡ үтәргә кәрәк тигән фекерҙән ситкә тайпылмаған ябай колхозсы күстәнәскә биреп ебәрелгән һыйыр майын “бурысы” өсөн биреп сығара. Бөгөнгө күҙлектән ҡараһаң, ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та...\nНәғимә инәй ире Ислам Шәриғә улы менән дүрт балаға ғүмер биргән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, икәүһе иртәрәк гүр эйәһе була. Ҡалғандары гөрләтеп йәшәп ята. Ислам Мөзипов та – Султыйҙан, биш балалы ғаиләлә үҫкән. Армияла йөрөп ҡайтҡас, һөнәрселек училищеһында механизатор һөнәрен алып, ғүмеренең ахырына ҡәҙәр тракторсы булып эшләгән. Техниканы яҡшы белеүен, уңғанлығын, һис ҡасан буш тормауын бөгөн дә һоҡланып иҫкә алалар. Балта оҫтаһы ла булған Ислам ағай өйҙөң нигеҙенән ҡыйығынаса төп эштәрҙе бер үҙе башҡарған. Ул һалған өс йорт бөгөн дә хужаларына хеҙмәт итә. Умартасылыҡ менән дә ныҡлы шөғөлләнгән ир-уҙаман. Бал айыртҡан сағында күрше-тирәләге бала-сағаны татлы ашамлыҡ менән һыйлар булған.\n– Атайым гел белемгә ынтылды, – тип хәтерләй ҡыҙы Вәсимә. – Саҡ ҡына буш ваҡыты килеп сыҡтымы, техникаға, йорт-ҡураға йә бал ҡорттарын ҡарауға бағышланған баҫмаларҙы ҡулына алыр ине. Беҙҙе лә китап яратырға өйрәтте.\nБында нисек Аҡмулланың “Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!” тигән саҡырыуын иҫкә төшөрмәйһең инде! Ошондай уҡ фекерҙе үҙ ваҡытында балаларына еткергән ауыл хеҙмәтсәненең нигеҙе киләсәктә лә гөрләп торор.\nБашлыса өлкән йәштәгеләр көн иткән ауыл өсөн иң кәрәкле кеше, әлбиттә, шәфҡәт туташы. Лилиә Сәлимәнова – сығышы менән Күмертау ҡалаһынан. Свердловск медицина училищеһын тамамлағандан һуң өс тиҫтә йылдан ашыу Ҡомалаҡ фельдшер-акушерлыҡ пунктында эшләй. Яҙмыш еле тыуған яғынан алыҫҡараҡ алып китһә лә, Лилиә Карам ҡыҙы ҡырыҫыраҡ тәбиғәтле төньяҡ төбәк тормошона күптән күнеккән. Райондың ауыл хужалығы идаралығында баш агроном йөгөн тартҡан ире Рәлиф Зикаф улы менән мал-тыуар аҫрап, бәрәңге, йәшелсә-емеш үҫтереп, гөрләтеп донъя көтәләр. Сәлимәновтарҙың үҙ өлгөһөндә эшһөйәр итеп тәрбиәләп, тейешле белем биргән улы менән ҡыҙы, хәҙерге йәштәргә хас булғанса, яҡындағы ҡалаларҙа ғаиләһе менән йәшәй, күңеленә хуш килгән хеҙмәт менән шөғөлләнә. Ял, байрам көндәрендә, мөмкинлек табып, тыуған нигеҙенә ҡайтырға тырышалар. Ә ҡартатай менән ҡартәсәй балаларын һәр саҡ һағынып көтөп ала.\nЛилиә Карам ҡыҙы эшкә йөрөр өсөн “Дэу-Нексия” маркалы “тимер ат”ты йүгәнләгән. Иҫке Ҡоҙаштан ете саҡрым алыҫта ятҡан Ҡомалаҡ ауылындағы эшенә елдереп килеп етә, артабан үҙе хеҙмәтләндергән Кесеҡорға йә Султыйға юл тота. Кәрәк сағында участка дауаханаһы урынлашҡан Прогресс ауылына, район үҙәге Яңауылға ла барып килә.\n– Дөйөм алғанда, 300-гә яҡын кеше йәшәгән өс ауыл өсөн яуаплымын, – ти шәфҡәт туташы. – Султыйҙағы өлкәндәрҙең күбеһе диспансер иҫәпкә ҡуйылған, һәр саҡ йылы һүҙ, яҡты йөҙ менән ҡаршы алалар.\nШулайҙыр. Ауылда аралашҡан ағай-апайҙарҙан да фельдшер хаҡында тик ыңғай фекерҙәр ишеттем. Көндөң ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, саҡырғанда тиҙ генә килеп етеүен, урында булмаған дарыуҙы үҙ аҡсаһына һатып алып ҡайтып биреүен дә әйттеләр. “Уңдыҡ Лилиә килендән. Аҡ халатлы ғына түгел, аҡ күңелле лә ул”, – тип тә өҫтәнеләр...\nИртәнсәк минең менән һөйләшкән арала Лилиә Карам ҡыҙы бер ағайҙың ҡан баҫымын үлсәп, уға кәңәштәр бирергә лә, һаулығына зарланып килеп ингән апайҙы тынысландырырға ла өлгөрҙө. Төрлө ведомствоның бихисап маҡтау ҡағыҙына лайыҡ булған шәфҡәт туташының һайлаған һөнәренә тоғро ҡалып, уны күңел биреп башҡарыуына һоҡланып ҡарап торҙом. Кешене хеҙмәт биҙәй, ти халыҡ. Был һүҙҙәр уңған милләттәшебеҙгә төбәп әйтелгән кеүек.\nНәҫел ептәре өҙөлмәҫ\nЯңауыл ҡалаһында ғүмер итһә лә, Султыйҙағы әсәһе янына көн дә тиерлек ҡайтып йөрөгән, ауылдаштарының теленән төшмәгән ир-уҙаман Винер Фәррәхов – үрҙә һөйләнелгән Мәрүә апай менән Ирек ағайҙың өлкән улы. Ул урта мәктәп тамамлағас, техник училищела иретеп йәбештереүсе һөнәрен үҙләштергән, әрме хеҙмәтен үткән. Хәҙер инде утыҙ йылға яҡын “Газпром трансгаз Өфө” йәмғиәтенең Яңауыл станцияһында өлкән оператор бурысын атҡара. Халҡыбыҙға хас эшһөйәрлек, тырышлыҡ сифаттары биҙәй уны.\nКандидатлыҡ, докторлыҡ дәрәжәһе булған ғалимдар менән дә һин дә мин аралаша Винер. “Башҡорт ырыуҙары тарихы” серияһының “Уран” тип аталған етенсе томының авторҙары мәғлүмәт туплауҙа ярҙамы өсөн уға “ташҡа баҫып” ҙур рәхмәт белдергән. Ысынлап та, Винер Ирек улы тарихи сығышын өйрәнеү, нәҫел ептәрен барлау йәһәтенән күптәргә үрнәк күрһәтә. Ғалимдар менән шул эш барышында танышҡан, әле лә бәйләнешен өҙмәй. Әйтеүенсә, архивтарҙа урандарға, шул иҫәптән Султый ауылына ҡағылышлы әлегә ныҡлап өйрәнелмәгән мәғлүмәт етерлек.\n– 2006 йылда атайҙы һуңғы юлға оҙатҡанда “Ниңә беҙҙең ауылда ике зыярат бар икән?” тигән һорау тыуҙы, – тип хәтирәләре менән уртаҡлашты Винер. – Өлкәндәрҙән һораштырҙым, аҙаҡ архивтарға мөрәжәғәт иттем. Һөҙөмтәлә бөгөнгө Султый урынында ҡасандыр ике ауыл булғанлығын белдем, уларҙың тарихы буйынса бихисап мәғлүмәткә юлыҡтым.\nИр-уҙаман Өфөлә йәшәгән ҡыҙы ярҙамында архив документтарын ныҡлап өйрәнеп, 12 быуын нәҫелен асыҡлаған. Табылған мәғлүмәттәр нигеҙендә үҙ шәжәрәһен төҙөгән, өҫтәүенә ошондай уҡ эштә күп ауылдашына ярҙам күрһәткән. Бер нисә йыл элек бергәләп “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” һәм шәжәрә байрамдарын ойошторғандар.\nЕгет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ тигәнде үҙ өлгөһөндә иҫбатлай Винер: өҙҙөрөп гармунда уйнай, ағастан һәм тимерҙән семәрләп төрлө әйбер яһай, йортон зауыҡ менән үҙе биҙәгән. Янбарис ауылы һылыуы Әлфиә Әхнәф ҡыҙы менән былтыр ынйы туйҙарын билдәләгәндәр. Тормошонан йәм, тәм табып, ейән-ейәнсәрҙәренә ҡыуанып, бер-береһен хөрмәт итеп, туған-тыумасаһын, изге төйәген ҡәҙерләп ғүмер итә Фәррәховтар. Афарин!\nКөнитмешебеҙҙәге һуңғы сирек быуат үҙгәрештәренең ыңғай яҡтары ла аҙ түгел. Мәҫәлән, тыштан да, эстән дә балҡып торған ҡупшы йорт һалып, уны заманса йыһазландырыу, бихисап канал тотҡан телевизор антеннаһы ҡуйыу, интернетҡа тоташыу – быларҙың барыһы ла күп төбәктең уңғандары өсөн ғәҙәти күренеш. Аңлы рәүештә ауыл тормошон һайлап, Султыйҙа нәҡ шундай шарттарҙа ғүмер иткән Лилиә менән Артур Бакировтар – күптәргә өлгө. Дүртенсе тиҫтәһен ваҡлаған йәштәр күп тиҫтерҙәренән ергә ереккәнлеге, ауылды яратыуы менән айырылып тора. Алсаҡлыҡ, ихласлыҡ та етерлек үҙҙәрендә.\nҒаилә башлығы, һөнәрселек училищеһын тамамлағас, умарталыҡта, ферма йүнәтеүҙә эшләп алған, унан армияла хеҙмәт иткән. Төньяҡ Кавказда террорға ҡаршы үткәрелгән хәрби операцияларҙа яҡындан ҡатнашырға тура килгән уға. Имен-аман әйләнеп ҡайтҡас, “Башнефть” компанияһының Яңауылдағы төҙөлөш-монтаж идаралығында ағас эшкәртеүгә тотонған. Бөгөн дә шунда хеҙмәт күрһәтә.\n– Ҡартатайым балта оҫтаһы булған, – ти Артур. – Ҡандан киләлер инде: бала саҡтан был һөнәргә яҡынлыҡ тойҙом. Өйөбөҙҙө эстән дә, тыштан да үҙем теләгәнсә биҙәнем.\n“Көлөп” торған йорттоң хужабикәһе Лилиә, малайҙар Дамир менән Денис үҙҙәре лә беҙҙе йылмайып ҡаршы алды.\n– Балалар баҡсаһы, мәктәп булмау ныҡ теңкәгә тейһә лә, хәҙер ауылда рәхәтләнеп йәшәргә була, – тине бер тауыштан Бакировтар, ике ҡатлы торлағындағы тормош шарттары менән таныштырып. – Беҙҙә күп йәһәттән ҡалаға ҡарағанда яҡшыраҡ. Нисек кенә булмаһын, ауыл тормошо яҡыныраҡ.\nҺүҙ юҡ, ысынлап та, шулай. Һуңғы йылдарҙа күптәрҙең ергә ынтылыуы, үҙ йортонда йәшәргә тырышыуы – быға асыҡ миҫал. Ҡалала хеҙмәт итеп тә, ауылда йәшәгәндәр күбәйҙе. Шуға ла Лилиәнең дүртенсе йыл инде “НефАЗ” заводында киң профилле токарь булып эшләүенә һис аптыраманым. Хеҙмәт урынына көн дә маршрут автобусында йөрөй. Уға тиклем тыуған ауылы Киҫәкҡайындағы теплицала тиҫтә йыл ҡыяр, помидор үҫтергән. Туплаған тәжрибәһен хәҙер үҙ хужалығында ҡуллана: 15 сутый майҙанлыҡ баҡсала һәр төрлө йәшелсә үҫтерелә, емеш ағастары ла бихисап.\nЯҡын киләсәктә умартасылыҡҡа тотонорға ниәтләй Лилиә менән Артур. Уларҙың башлыса өлкәндәр генә ҡалған Султыйҙа заман менән бергә атлап, гөрләтеп йәшәп ятыуы ҙур һоҡланыу уятты.\nСултыйҙа танышып-һөйләшкән бер кемдән дә үҙ яҙмышына, тормошона зарланыу, етәкселәргә йүнәлтелгән ризаһыҙлыҡ, тәнҡит ишетмәнем. Балалыҡ, үҫмер йылдары һуғыш һәм унан һуңғы ауыр осорға тура килгән сал сәсле ветерандар, тыл һалдаттары үткәнде лә, бөгөнгөнө лә хурламаны, яҡты киләсәккә ныҡлы ышаныс белдерҙе. Уран ырыуы башҡорттары вариҫтары тормошоноң “Беҙ булғанбыҙ, барбыҙ, буласаҡбыҙ!” тигән төп ораныбыҙға ауаздаш булыуы күңелдә ҙур ғорурлыҡ уятты.


Беҙҙең ҡайнар ҡаныбыҙҙа Сал тарихтың даны бар... » Журнал «Учитель Башкортостана»\nГлавная » Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » Беҙҙең ҡайнар ҡаныбыҙҙа Сал тарихтың даны бар...\nБеҙҙең ҡайнар ҡаныбыҙҙа Сал тарихтың даны бар...\nМаҡсат. Уҡыусыларҙың Башҡортостан тарихы, мәҙәниәте буйынса белемдәрен киңәйтеү, тарих менән таныштырыу; тыуған республикаң менән ғорурланыу тойғоһо, уның тарихына, мәҙәниәтенә ихтирам, бөгөнгө яҙмышына ҡыҙыҡһыныу, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу. Зал байрамса биҙәлә. Стенаға тыуған ил, тел тураһында мәҡәлдәр, шиғырҙарҙан өҙөктәр яҙып эленә. Тыуған ауыл, район тураһында һүрәттәр, иншалар күргәҙмәһе ойошторола.\n1-се алып барыусы.\nСәләм һиңә, изге тупраҡ,\nСәләм, күпте күргән ер!\nҺиндә тыуған батыр ирҙәр,\nҺиндә тыуған сәсән ир!\nХәйерле көн, хөрмәтле ҡунаҡтар, дуҫтар! Һеҙҙе Әхмәтзәки төйәгендә күреүебеҙгә сикһеҙ шатбыҙ!\n2-се алып барыусы.\nРәхмәт һиңә, изге тупраҡ,\nБатырҙар үҫтергән ер,\nЙәшәү тәме – азатлыҡ, тип\nРух ҡанатын ҡаҡҡан ер!\n1-се алып барыусы. Минең халҡым быуаттар буйы азатлыҡ, ғәҙеллек өсөн көрәш алып барған. Р. Йәнбәковтың “Бөркөт саңҡыуы” шиғырын уҡый.\n2-се уҡыусы С. Юлаевтың “Егеткә” шиғырын уҡый.\n(Парлы милли бейеү башҡарыла.)\n3-сө уҡыусы. Ш. Бабичтың “Баш–ҡорт халҡына көйлө хитап” шиғырын уҡый.\n1-се уҡыусы. Рәсәй Президенты В.В. Путиндың Указына ярашлы, 2019 йылда Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығы билдәләнәсәк. 1919 йылдың 20 мартында Башҡортостан территориаль-милли автономияһын раҫлай, 23 мартта килешеү тураһында мәғлүмәт матбуғатта баҫыла. Ошо көн Башҡорт автономияһы төҙөлөү көнө тип йөрөтөлә. Башҡорт халҡы, рус халҡы менән бер рәттән, Рәсәйҙә федерализмға нигеҙ һалыусы булып тора, ти тарихсылар. Ерен, телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалырға булышлыҡ иткән килешеүгә ҡул ҡуйыу халҡыбыҙ өсөн айырыуса әһәмиәтле була.\n2-се уҡыусы. Тарихты төплө белгән, көслө рухлы шәхес булараҡ, 1917 йылдарҙа Әхмәтзәки Вәлидигә милли хәрәкәтте башлау тураһындағы уйҙар тынғылыҡ бирмәй. Эште үҙ ваҡытында башларға кәрәк була. Автономия яулау өсөн бик күп ауырлыҡтар, юғалтыуҙар аша үтергә тура килә. Бер йыл эсендә генә Ырымбурҙа өс-дүрт тапҡыр ҡоролтай һәм съездар уҙғарыла. Вәлидиҙең көрәштәштәре лә уҡымышлы, рухлы, киләсәкте тоҫмаллай торған ир-егеттәр була. Бик төплө итеп яҙылған программа, ер һәм башҡа мәсьәләләр буйынса ҡарарҙар, резолюциялар ҡабул ителә. Ә беренсе башлап юл ярыусылар һәр ваҡыт ҡаршылыҡтарға осрай.\n(Н. Асанбаевтың “Исемкәйең ҡайтты, Вәлиди!” пьесаһы буйынса өҙөк сәхнәләштерелә.)\nСталин. Вәлидов... Зәки Вәлиди... Нисек минең ҡулымдан ысҡынды ул? Ҡара әле, ниңә гел генә минең күҙ алдымда тора ул ҡырағай башҡорт? Миңә ҡаршы сыға. Фекерен көсләп таға. Уйларға ирек бирмәй... Һаман күҙ алдымда тора?.. Әллә ауырыйым инде?..\n(Кинәт Әхмәтзәки Вәлиди пәйҙә була.)\nВәлиди. Бына, хәҙер һинең менән асыҡтан-асыҡ һөйләшергә була, Сталин.\nСталин. Вәлидов, һин аш менән атҡанға таш менән атаһың.\nВәлиди. Эйе, беҙҙең башҡортта шундай әйтем бар. Тик был осраҡта мин башҡасараҡ әйтер инем. Пәйғәмбәр тигәнебеҙ иблис булып сыҡты...\nСталин. Ә беҙҙең ҡайһыбыҙ иблис һуң? Һинме, минме?\nВәлиди. Ә тәхеттә кем ултыра? Һинме, минме?\nСталин. Тәхеттә батшалар ғына ултыра, Вәлидов.\nВәлиди. Халыҡ ана шул батшаларҙы иблис тип атай ҙа инде. “Би-и-ик яратҡанға” күрә әйтә. Үҙҙәренең артында, әлбиттә. Мин бына һинең күҙеңә бәреп әйтәм, Сталин.\nСталин. Иблис тип?.. Тимәк, Сталин — иблис!.. Ҡыҙыҡ, бик ҡыҙык был. Бына, ишетмәгәнеңде ишет, Сталин, башҡорт Вәлидовтан... Иблис... Вәлидов, ҡасандыр, беҙ дуҫтар инек бит?\nБеҙ һине, Вәлидов, Башҡортостанлы иттек. Тарихта эҙһеҙ юғалырға торған халыҡты республикалы иттек. Һеҙгә автономия бирҙек!\nВәлиди. Эйе, бирҙегеҙ. Исем өсөн...\nСталин. Нисек, исем өсөн?\nВәлиди. Башҡортостан Республика түгел ул хәҙер, ә милли-мәҙәни мөхтәриәт тип аталған бер меҫкен виләят. Башҡортостанды киҫкеләп-тураҡлап бөтөрҙөгөҙ, иң бай ерҙәребеҙҙе Силәбе, Ырымбур, Пермь, Ҡорған, Екатеринбург, Һамар, Һарытау өлкәләренә биреп, беҙҙән бер-ике театры, дауаханаһы һәм мәктәбе булған мәҙәни автономия әүәләнегеҙ. Нимә, Сталин, хәҙер башҡорттарға йырларға ла бейергә генә ҡалдымы инде? Беҙгә “Асса!” тип әйтеп тороусы юҡ...\nСталин. Вәлидов! Башҡорт та башҡорт, тиһең. Ҡайҙа ул башҡорт? Юҡ ул һинең башҡортоң! Бөткән ул!..\nВәлиди. Башҡортто уны, Сталин, ун урыҫ батшаһы ла бөтөрә алманы...\nСталин. Бына нисек! Ә мин башҡорттар күптән бөткән, мәсет ҡарттары ғына ҡалған, улары ла үлеп бөтөп бара, тип уйлағайным. Вәлидов, әйт әле, ә ул урыҫ батшалары ла үлтереп бөтөрә алмаған башҡорттарҙың көсө нимәлә һуң?\nВәлиди. Рухтарының ныҡлығында, Сталин.\nСталин. Ә ул рух ныҡлығын ҡайҙан алаһығыҙ?\nВәлиди. Беҙҙең ҡанда ул.\nВәлиди. Башҡорттар йәшәү көсөн тарихтан ала. Ата-бабаларының быуаттар буйына алып барған милли-азатлыҡ көрәшенән. Ҡурай менән ҡумыҙҙан, йырҙарҙан, бейеүҙәрҙән, телебеҙҙән, бөйөк шәхестәребеҙҙең васыяттарынан, риүәйәттәрҙән алабыҙ. Аңланыңмы инде, Сталин?\n(Ҡурай моңо аҫтында Ш. Бабичтың “Ҡурайҡайға” шиғыры тасуири уҡыла. М. Нәҙершин һүҙҙәренә һәм көйөнә яҙылған “Ҡайҙа һеҙ, һай, башҡорт егеттәре” йыры йырлана, “Таң ҡыҙҙары” бейеүе башҡарыла.)\n1-се алып барыусы. Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тула. Был оло ваҡиға ил кимәлендә билдәләнер, сөнки республикабыҙ йөҙ йыл дауамында Рәсәйҙең ышаныслы, ныҡлы төбәге булып ҡала килде. Күп милләтле республикабыҙ Ватан тарихында тәрән эҙ ҡалдырҙы.\n2-се алып барыусы. 1612 йылда Минин менән Пожарский ополчениеһында башҡорттарҙың Мәскәү өсөн поляктарға ҡаршы һуғышы, ҡурҡыу белмәҫ “төньяҡ амурҙары”ның 1812 йылғы Ватан һуғышында күрһәткән ҡаһарманлығы, башҡорт халҡының уртаҡ ватаныбыҙҙы дошмандан һаҡлауға индергән өлөшө – хәрби йылъяҙмаһы ил тарихынан барыһына ла яҡшы билдәле. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында иһә Башҡортостан фронтҡа 700 меңдән ашыу кеше ебәрә, уларҙың 300 меңе яу яландарында ятып ҡала, 278 яугир Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.\nБөгөн күп милләтле республика халҡы иңгә-иң терәшеп төрлө тармаҡ хужалыҡтарын үҫтерә, мәҙәниәтте һаҡлай, төбәктең данлы тарихын яҙа.\n1-се алып барыусы. Тап ошо берҙәмлек бөтөн Рәсәйгә Башҡортостанды милләт- ара татыулыҡ, хеҙмәттәшлек өлгөһө итеп танытты. Бөгөнгө Башҡортостан – илдең тотороҡло һәм әүҙем үҫешкән төбәктәренең береһе ул. (Уҡыусылар С. Юлаевтың, Ш. Бабичтың, А. Игебаевтың, Б. Бикбайҙың, С. Әлибаевтың Башҡортостан тураһында шиғырҙарын һөйләй.)\nСал бөркөттәр осҡан\nСалауаттай ирҙәр төйәге,\nНисә быуын яугир ҡаһармандар\nРоссияның булды терәге.\nБашҡортостан – беҙҙең азатлыҡтың,\nБерҙәмлектең ныҡлы ҡалҡаны,\nУралдағы барлыҡ милләттәргә\nҺин атайсал, дуҫлыҡ Ватаны!\nБашҡортостан – башҡорт иле,\nШунда беҙҙең тамырҙар,\nБеҙҙең ҡайнар ҡаныбыҙҙа\nСал тарихтың даны бар.\nМең михнәттәр күргәндә лә\nДуҫлыҡ утын ул һаҡлай.\nКүкрәгендә – ут-ташҡын.\nБарыр юлы тоташһын!\n1-се алып барыусы. Халҡыбыҙҙың рухын һаҡлаған аҫыл заттарыбыҙ артһын, таралһын. Бөтәбеҙгә лә һаулыҡ-сәләмәтлек, ғаилә бәхете, эшебеҙҙә уңыштар юлдаш булһын, ҡәҙерле дуҫтар!\nКисә “Беҙҙең ил” халыҡ йыры менән тамамлана.\nИшембай районының Көҙән мәктәбе уҡытыусыһы


Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы Өфөлә үткән эвакуацияға рәсми аңлатма бирҙе - Bash.News\nФедераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы Өфөлә үткән эвакуацияға рәсми аңлатма бирҙе\nФедераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы Өфөлә үткән эвакуацияға рәсми аңлатма бирҙе https://bash.news/news/89171_federal_imenlek_xemtene_bashortostan_bujynsa_idaralyy_fl_tkn_evakuaciyaa_rsmi_alatma_bire\n31 ғин 2019, 23:32\nӨфө мәктәптәрендә мәжбүри тәнәфес. Бөгөн баш ҡаланың белем усаҡтарына шартлатҡыс ҡуйылыуы тураһында хәбәр арҡаһында махсус хеҙмәттәргә балаларҙы эвакуацияларға тура килде. Хәүефһеҙпек саралары 20 мәктәп һәм 5 дауаханала күрелде.\nМәғлүмәткә ярашлы, мәктәптәрҙә балалар хәүефһеҙлегенә ҡурҡыныс янамай. Шартлау хәүефе тураһындағы хәбәрҙәр ялған булып сыҡты. Әле мәғлүмәт тикшерелә. Был хәл Өфөгә генә хас түгел. Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә лә социаль учреждениеларҙан халыҡты эвакуацияларға тура килгән.\nОсраҡ буйынса ил президентының матбуғат секретары Дмитрий Песков "Был хәл тәүге тапҡыр ғына ҡабатланмай, ҡануниәттә ялған хәбәр өсөн яуаплылыҡ ҡаралған",- тип махсус хеҙмәттәр ғәйеплеләрҙе тиҙ арала табыр тигән ышаныс белдерҙе.


Азамат Юлдашбаев: "БАЛАМУТТАР ЗАМАНЫ"\n22 Ғинуар 2019, 13:42\nУлар – баламуттар. Ғәфү, хөрмәтле үә ғиззәтле, нәзәҡәтле зауыҡлы уҡыусым, был һүҙҙең оригиналдағы кеүек үк тулы мәғәнә бирерҙәй башҡортсаһын тапманым. Ушаков һүҙлегенә ышанһаң, ул урыҫтыҡы ла булмай сыҡты әле, баҡһаң, уның тамырҙары монгол теленә барып тоташа. Ярай, уныһына – биғәйбә (Фасмер һүҙлеге: баламут – болтун, подстрекатель. Ушаков һүҙлеге: баламут, баламута – беспокойный, смутьян; человек, вносящий беспорядок, раздор).Баламуттар затынан булғандарҙың популяция даирәһе, эшмәкәрлек ареалы бик киң: сәйәсәттән – сәнғәткәсә, фәндән – әҙәбиәткәсә. Улар бер ваҡытта ла буш тормай, тик ятмай, һәр саҡ хәрәкәттә, баштарында гел ниндәй ҙә булһа проект, күңелдәрендә яңы идея, күҙҙәрендә осҡон, телдәрендә ялҡынлы һүҙ, банктарындағы иҫәптәрендә түп-түңәрәк сумма. Һәм… Ой, йәнә лә ғәфү итегеҙ! Уларҙың береһе лә, бер ҡасан да илгә, йәмғиәткә, дөйөм халыҡҡа йә айырым милләткә файҙа килтерерлек эш менән шөғөлләнмәй.\nАнна Ахматова “Поэма без героя”\nҺәр замандың – үҙ геройҙары. Һәр тарихи осорҙоң – эреле-ваҡлы үҙ персонаждары. Шулай булған, шулай буласаҡ. Павка Корчагиндар, Стаханов, Гастелло, Гагариндар. Ике быуат араһында сәйәси, иҡтисади, рухи ҡиммәттәргә ревизия яһалып ҡына ҡалманы, илдең үҫеш тарихы тигән оҙайлы спектаклдең образдар системаһы ла үҙгәрҙе. Шуға ла бик тә урынлы һорау тыуа: кем һин, бөгөнгө көн геройы, ниндәй сифаттарҙы, ниндәй төҫтәрҙе йыйҙың үҙеңдә? Бер ыңғайҙа ғына яуап бирергә маташыу – ахмаҡлыҡтыр. Кавказда егерме йыл дауам иткән ҡанлы ваҡиғаларҙа ҡатнашыусылар априори геройлыҡҡа дәғүә итә алмай. Бер ил эсендә шул уҡ илдең халҡы араһында барған граждандар һуғышының геройҙары булмай. Әлбиттә, ҡаһарманлыҡтары ла, батырлыҡтары ла етерлектер, Ватан алдындағы присяга хаҡына үҙ-үҙҙәрен ҡорбан итеүҙәре хаҡында ла хәбәрҙарбыҙ. Тик… Улар дөйөм милли символ түгел. Бәлки, эшсе йә ауыл хеҙмәтсәндәрелер. Банат Батырова, Риза Яхин, Шәүәли Вахитов кеүек. М-м-м… Юҡ инде, ҡайһылай итәһең: капиталистик ҡоролоштоң социалистик хеҙмәт алдынғылары – нонсенс. Артабан самалайыҡ. Уҡытыусылар, табиптар, актер-артистар? Актер-артистар тигәнем классик жанрға ҡарай, әлбиттә. Быларҙың да исем-шәрифтәре йылдар йылъяҙмаһының тәүге абзацтарында түгел. Тимәк… Ахматованың “Геройһыҙ поэма”һы кеүек геройһыҙ заманда йәшәйбеҙ килеп сығамы?\nБында ҡәтғи кире ҡарарға килергә ашыҡмағыҙ, туғандар, бар ул геройҙар. Булмаһалар, бәлки, яҡшыраҡ та булыр ине. Бар шул. Бар. Улар гәзит-журналдарҙың тәүге битенән төшмәй, радиоэфир менән телеэкрандарҙың прайм-таймынан сыҡмай, Интернет селтәрендә эҙләү системаһы уларҙың исемдәре менән бәйле миллиондарса һылтанма таба. Аңлашыла ки, улар мәғлүмәт сараһының рейтингын күтәрә, ә рейтинг – матди хәлде. Йә, кемдәр икән һуң беҙҙең заман геройҙары?\nУлар – баламуттар. Ғәфү, хөрмәтле үә ғиззәтле, нәзәҡәтле зауыҡлы уҡыусым, был һүҙҙең оригиналдағы кеүек үк тулы мәғәнә бирерҙәй башҡортсаһын тапманым. Ушаков һүҙлегенә ышанһаң, ул урыҫтыҡы ла булмай сыҡты әле, баҡһаң, уның тамырҙары монгол теленә барып тоташа. Ярай, уныһына – биғәйбә (Фасмер һүҙлеге: баламут – болтун, подстрекатель. Ушаков һүҙлеге: баламут, баламута – беспокойный, смутьян; человек, вносящий беспорядок, раздор).\nБаламуттар затынан булғандарҙың популяция даирәһе, эшмәкәрлек ареалы бик киң: сәйәсәттән – сәнғәткәсә, фәндән – әҙәбиәткәсә. Улар бер ваҡытта ла буш тормай, тик ятмай, һәр саҡ хәрәкәттә, баштарында гел ниндәй ҙә булһа проект, күңелдәрендә яңы идея, күҙҙәрендә осҡон, телдәрендә ялҡынлы һүҙ, банктарындағы иҫәптәрендә түп-түңәрәк сумма. Һәм… Ой, йәнә лә ғәфү итегеҙ! Уларҙың береһе лә, бер ҡасан да илгә, йәмғиәткә, дөйөм халыҡҡа йә айырым милләткә файҙа килтерерлек эш менән шөғөлләнмәй. Бары тик туҡтауһыҙ үҙҙәренең исемдәрен күтәрә, исемдәре имидж яһай, ә имидждары артабан хужаларының кеҫәләрен ҡалынайта.\nСәйәсәттә баламуттар яңы заман менән бергә барлыҡҡа килде. Тәүҙә халыҡ уларҙы йәлләп ҡараны, аҙаҡ – ҡыҙыҡ итеп, һуңынан – тағы йәлләп. Тик был баламуттар Дәүләт Думаһына инеп ултырҙы, бәғзеләре алмаш-тилмәш президент вазифаһына дәғүә итә. Йылдар һуҙымында уларҙың үҙ электораты барлыҡҡа килде. Тик һайлаусыларҙың күбеһенең улар өсөн тауыш биреүе, баламуттар яҡлы булыуҙан бигерәк, башҡаларға ҡаршы булыуҙан ғибәрәт ине. Баламуттарҙың сәйәси төрө алйоттар, ахмаҡтар затынан түгел, улар бары тик үҙҙәренә тәғәйен ролде еренә еткереп башҡара. Власты тәнҡитләүҙәре лә рөхсәт ителгән күләмдә генә. Уларға барыһы ла мөмкин кеүек тойолһа ла, бахырҙарҙың азатлыҡ кимәле бәйле торған эттең сынйыры оҙонлоғо ғына. Баламуттарҙың был төрө динозаврҙар кеүек үлеп бөтөүгә дусар ителгән. Бары сәйәсәттең саҡ ҡына нығыраҡ йылыныуы, йә бер аҙ һыуыныуы фарыз.\nБаҡһаң, фәндә лә бар ундайҙар. Шуларҙың береһе – Виктор Петрик. Бына инде тиҫтә йыл Рәсәй Фәндәр академияһы уның эшмәкәрлегендә лә, бөтә уйлап табыуҙарында ла һис кенә лә фәндең ҡыҫылышы булмауын иҫбатлай. Ул үҙенекен һөйләй бирә. Хәйер, һөйләй генә түгел, эшләй ҙә. Айырым проекттары хатта иң юғары даирәләрҙә яҡлау таба. Күрәһең, унда ла баяғы баламуттар барҙыр инде. Әйтәйек, был шикле фән эшмәкәренең һыу таҙартыусы бер серле проекты өсөн дәүләт программаһына ярашлы ҙур суммала аҡса ла бүленә. Хатта ки, Петриктың фирмаһына “Берҙәм Рәсәй” фирҡәһенең логотибын файҙаланырға ла рөхсәт бирелгән була. Йә инде, донъя тигәненең кеме генә юҡ…\nБаламуттарҙың айырым бер төрө – шоу-бизнес вәкилдәре. Уларҙы йәнә лә матбуғат, телевидение үә Интернет күтәрә. Быларҙың бәғзеләре Верка Сердючка йә “Яңы урыҫ ҡарсыҡтары” кеүек ҡатын-ҡыҙ кейемендәге ир-ат вәкиле, ҡайһылары Боря Моисеев рәүешендә Хаҡ Тәғәлә тарафынан тәғәйенләнгән енестәренән тайпылыусылар, кемеһелер Эвелина Бледанс, Ксюша Собчак һымаҡ һәр саҡ янъял, ығы-зығы тирәһендә… Улар күп, улар төрлө… Әммә маҡсаттары бер - Хоҙай биргән һәләттәре булмағас, баламутлыҡтарын ҡыштырлап торған һумдарға, евро-долларҙарға конвертациялау. Ҡайһылай итәһең, Мәскәү ҙур ауыл, тимәк, ҙур сығымдар талап итә. Тик бер генә хәүеф бар – улар йәш быуын өсөн заман геройҙары, билдәле өлгө һәм оҡшарға тырышырлыҡ үрнәк булып баралар…\nАйырым бер баламуттар бөтөнләй яңы формация вәкилдәре. Былары – блоггерҙар. Блоггер – профессия ла, шөғөл дә, һөнәр ҙә түгел. Былары айырым бер социаль ҡатламдыр. Әлбиттә, блоггерҙарҙың бөтәһе лә баламут, тип әйтә алмайым. Улар араһында ауырыу балаларға ярҙам ойоштороусы, ришүәтсе чиновниктарҙы асыҡлаусы, урланған машиналарҙы юллаусылар һәм башҡа изге эш менән шөғөлләнеүселәр бар. Әммә былары, ғәҙәттә, иғтибарҙан ситтә. Ә бына донъяны бутаусылар, һәр ваҡыт тик бысраҡ эҙләүселәр, бар башланғыстан тик негатив табыусылар, милләт араһын бутаусылар, рухи ҡиммәттәрҙе инҡар итеүселәр, хатта ки дәүләт ҡоролошон емерергә саҡырыусылар бихисап. Һәм улар – герой. Заман геройҙары. Власть әһелдәре улар менән иҫәпләшә, кәңәшләшә, уларҙың һүҙҙәрен ишетә. Әллә ҡурҡыуҙан, әллә башҡа сәбәптән. Тик… Блоггерҙарҙың был заттары һәр саҡ, һәр ерҙә бөтә нәмәгә ҡаршы. Уларҙың бар белгәне инҡар итеү, тырнаҡ аҫтынан кер эҙләү. Ҡайһылай итәһең, баламуттар…\nХәҙер һорау тыуыр: ни өсөн әле мин йәмғиәттең яңы социаль ҡатламына – баламуттарға – иғтибар бүлергә булдым? Яуабы икәү.\nБеренсенән, ни өсөн ер һөргән, иген иккән, көтөү көткән, һыйыр һауған, станоктар артында торған, йорттар төҙөгән, икмәк бешергән, балалар уҡытҡан кешеләр үҙ заманының геройҙары булыуҙан туҡтаны? Ни өсөн Мәскәүҙә майҙанға сыҡҡан йөҙ мең кешенең талабы – талап, ә шул уҡ ваҡытта көндәлек тормошон тыныс ҡына хеҙмәткә бағышлаған, шул хеҙмәте менән илен күтәргән йөҙ миллиондан артыҡ ябай хеҙмәтсән (эшсе, уҡытыусы, төҙөүсе, көтөүсе) дәүләттең һәм хөкүмәттең иғтибарынан ситтә? Ни өсөн бер баламуттың йыллыҡ эш хаҡы тотош бер район уҡытыусыларының йыллыҡ эш хаҡы менән бер? Риторик һорауҙар. Яуап кәрәкмәй.\nИкенсенән, һуңғы осорҙа әлегәсә тыныс ҡына йәшәгән төбәктәрҙә лә әлеге баламуттар ишәйә башланы. Улар ауылдарҙа, райондарҙа, ҡалаларҙа һаман йышыраҡ пәйҙә булалар, әкренләп телеэфирҙа күренгеләйҙәр. Был күренеш тенденцияға әйләнеп китмәһен ине тигән хәүеф бар. Илде ил иткән, дәүләттән дәүләт яһаған, халыҡты халыҡ булараҡ күтәргән мәңгелек ҡиммәттәр бар бит әле. Рухи тамырҙар тураһында әйтеүем. Шуларҙан айырылмаһаҡ ине лә бит. Ҡуштанлыҡ, бушбоғаҙлыҡ, ялған ялтырауыҡ – ваҡытлы. Әйҙәгеҙ, мәңгелектең күҙенә ҡарап йәшәйек.


Йылды яҡшы һөҙөмтәләр менән тамамлайбыҙ\n28 Октябрь 2019, 18:56\nИкмәк - ул тормош нигеҙе, бөгөнгө муллығыбыҙ һәм иртәгәһе көнгә ышаныс билгеһе. Шуға ла ауыл хеҙмәтсәндәренең көҙгө байлыҡ осоронда уҙған уңыш байрамы - барыбыҙ өсөн дә әһәмиәтле ваҡиға. Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәтсәндәренең һөнәри байрамы тантанаһы һәр йылдағыса, ул ҡаланың мәҙәниәт һарайында үтте.\nБашҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының бүлек етәксеһе Азат Мөхәмәтшин атҡарылған эштәрҙе барланы. “Һеҙҙең, ауыл хужалығы предприятиелары эшсәндәренең, тырыш, тынғыһыҙ хеҙмәте менән илдә аҙыҡ-түлек муллығы булдырыла. Республика халҡы икмәк, картуф, йәшелсә, шәкәр, үҫемлек майы менән тулыһынса тәьмин ителде. 3 миллион тоннанан ашыу иген, 2 миллион тоннаға яҡын шәкәр сөгөлдөрө йыйып алынған, 1 миллион 300 мең тонна һөт һауылған. Был - һеҙҙең хеҙмәт ҡаҙанышы”, - тине ул сығышында.\nРайон хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов район күрһәткестәре менән таныштырҙы. Байрам менән ҡотлап, һәммәһенә сәләмәтлек, именлек, эштәрендә уңыш теләне.\nБеҙҙә баҫыу батырҙарын, етәкселәрҙе, фермерҙарҙы тәбрикләү изге йолаға әйләнгән. Тармаҡ алдынғыларына, хеҙмәт ветерандарына, шулай уҡ өс йәш ғаиләгә торлаҡ һатып алыуға йәки төҙөлөшкә сертификаттар тапшырылды.\nМәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән бай, йөкмәткеле концерттан барыһы ла яңы дәрт һәм рух алып таралышты.


Автономия өсөн көрәштең башында торған эшмәкәрҙәрҙең күбеһен әле белеп бөтмәйбеҙ, үкенескә ҡаршы. Башҡорт милли хәрәкәте етәксеһе Зәки Валиди менән иңгә-иң терәп, Башҡортостан мөхтәриәтен булдырыуҙа фиҙаҡәр хеҙмәт күрһәткән шәхестәрҙең күбеһе 30-сы йылдарҙа Сталин репрессияһы ҡорбаны булып, уларҙың яҡты исемдәре нисәмә тиҫтә йылдарға онотолоуға дусар булды. Ошондай шәхестәрҙең береһе Хәлим Насретдин улы Әмиров тураһында һүҙебеҙ.\nТроцкий бойороғо буйынса Башревком май аҙағында Саранск ҡалаһына барып төпләнә. Бында Башҡорт хөкүмәте, тәү сиратта, ҡыҙылдарға сыҡҡандан һуң тарҡатылған ғәскәрҙе тәртипкә килтереү эшенә тотона. Тиҙ арала ғәскәрҙәрҙе туплап, Башҡортостанға ҡайтыу, дошман ҡулында ҡалған йөмһүриәтте азат итеү көнүҙәк маҡсат була.\nХәрби комиссар Зәки Вәлиди элекке башҡорт ғәскәрҙәренән ике кавалерия һәм ике уҡсы полктар ойоштора. Полктар Айырым Башҡорт бригадаһына берләштерелә. Яңы башҡорт ғәскәренә сәйәси комиссар итеп Вәлиди ышаныслы көрәштәштәренең береһе булған, һалдаттар араһында абруй ҡаҙанып өлгөргән эшмәкәр Хәлим Әмировты тәғәйенләй. Сәйәси комиссар булараҡ, Әмировҡа ярайһы уҡ ауыр мәсьәлә йөкмәтелә: яңы шарттарҙа милли ғәскәрҙең рух ныҡлығын тәьмин итеү, башҡорт һалдаттарына автономия өсөн көрәштең ҡатмарлы юлдарын төшөндөрөү. Башҡорт ғәскәрҙәре Көнсығыш фронтҡа барып, йәғни Башҡортостанға ҡайтып, Колчак армияһына ҡаршы һуғышырға ашҡынып тора. Ләкин 1919 йылдың июнендә Троцкийҙың башҡорт полктарын Украинаға ебәреү тураһындағы фарманы башҡорттар өсөн аяҙ көндә күк күкрәгәндәй була. Украинала Ҡыҙыл Армияның хәле мөшкөлләнеү сәбәпле, Троцкий Саранскийҙағы башҡорт полктарын Көньяҡ фронтҡа, Деникин армияһына ҡаршы ебәрергә теләй. Башҡорт вәкилдәре был мәсьәлә буйынса Лениндың үҙенә үк инеп һөйләшеп, аңлатып сыға. "У меня были представители башкир; просят назначать их войска на восток, а не на юг. На востоке в своем крае они могут, дескать, помочь быстро взять Челябинск, ибо и киргизы пойдут с ними; на юге же они бессильны и боятся, что ничего не поделают. Очень прошу взвесить эти доводы, по-моему, серьезные", - тип Троцкийға яҙа Ленин. Әммә Реввоенсовет рәйесе үҙ уйынан кире ҡайтмай.\nӘле аҙағынаса ойошторолоп бөтмәгән, хәрби кәрәк-яраҡтар менән тейешенсә тәьмин ителмәгән килеш башҡорт полктары Харьков ҡалаһына юллана. Килеп тыуған ҡатмарлы хәлде иҫәпкә алып, хөкүмәт сәйәси комиссар Хәлим Әмировҡа Башревкомдың махсус вәкәләтле вәкиле хоҡуҡтарын бирә, йәғни Украинаға киткән ғәскәрҙәр менән идара итеү бурысы йөкмәтелә. Сөнки башҡорт полктарының берҙәм командалығы булмай, Троцкий иһә, улар Харьков ҡалаһында гарнизон хеҙмәте генә үтәрҙәр, тип ышандыра Вәлидиҙе.\n1919 йылдың июнь уртаһында башҡорт ғәскәрҙәре генерал Деникиндың армияһы менән ҡаты һуғышҡа инә. Комиссар Әмиров полк командирҙарын йыйып, кәңәшмә үткәрә һәм 1-се Башҡорт уҡсы полкы командиры Сөләймән Ишмырҙинды бригада командиры итеп һайлайҙар. Ҡыҙылдарҙың 14-се армияһының тулыһынса тарҡалып, тәртипһеҙ рәүештә сигенеүе, Харьковтың улар менән идара иткән оборона Советының аҡтарға һатылыуы арҡаһында Башҡорт бригадаһына ауыр юғалтыуҙар кисерергә тура килә. Фронт тотҡан күрше ҡыҙыл частарҙың сигенеүе арҡаһында башҡорт ғәскәрҙәре аҡтарҙың ҡамауында ҡала. Уның өҫтәүенә, Харьковтың аҡтар ҡулына күсеүендә башҡортарҙы ғәйепләп, Оборона Советы Сумы ҡалаһында Башҡорт бригадаһының штабын, шул иҫәптән Х. Әмировты ҡулға ала. Бындай хәл башҡорт ғәскәрҙәрендә ҙур риҙаһыҙлыҡ тыуҙыра. Башҡорт һалдаттары ҡулға ҡорал алып, командирҙарын ҡотҡарырға әҙер була. Быны күреп, Оборона Советы башҡорт командирҙарын иреккә сығарырға мәжбүр була. "Мы с боем и дорогой, ловя дезертиров, начали пребывать на Сумы. По прибытию первого эшелона - Штаба Башкирской бригады приказом члена Совета Обороны Зайцева, который так позорно раньше всех бежал из Харькова, Сумский отряд во главе с милицией и чрезвычайкой арестовал и разоружил весь Штаб Бригады во главе меня и командиров. Нас представили в округ Военком. Во время ареста наш эшелон подвергался обстрелу, хотя мы не сопротивлялись, потом нас освободили и за свои незаконные действия извинились. Во время ареста оставшиеся караул в нашем эшелоне, назначенный Чрезвычайкой произвел полную очистку вагонов от собственных вещей служащих Штаба Бригады. Пропали: масса денег, вооружения, белья, одежды и т. пр. Это явление на наши части, которые кровью, честно защищали свободу пролетариата Украины, сильно повлияло и нам с трудом удалось их успокоить. Нами Совету Обороны сданы более 10-ти эшелонов с ценностями народного достояния, которые нами были задержаны, так как они следовали без хозяина. Кроме того, проезжало много вагонов с деньгами тоже без хозяина. При таких условиях работать и оперировать на Южном фронте невозможно. Просим сейчас же принять меры к переброске нас на Восточный фронт", - тип яҙа бригада командиры С.Ишмырҙин менән комиссар Х.Әмиров республиканың хәрби комиссары Вәлидигә.\n1919 йылдың сентябрендә Петроград фронтында Ҡыҙыл Армия ғәскәрҙәренең хәле мөшкөлләнә. Юденич армияһы ҡыҙылдарҙы борҡотоп, революцияның бишеге - Петроград ҡалаһына яҡынлаша. Ҡыҙыл Армияға ярҙамға тағы ла һуғышсан, дисциплиналы башҡорт ғәскәрҙәре кәрәк булып сыға. Ленин менән Троцкий бөтә башҡорт ғәскәрҙәрен тиҙ арала Петроградҡа ебәрергә тигән фарман бирә. "Троцкий Бәләбәйҙә ойошторолған өсөнсө һәм дүртенсе йәйәүле, өсөнсө һыбайлы полктарҙы Петроградҡа һөжүм итеүсе генерал Юденичҡа ҡаршы ебәреүҙе талап итә. Мин ул ғәскәрҙе өйрәтеү, бөтә кәрәк-яраҡтар менән тәьмин итеү эштәренең әле тамамланмауын әйтеп, хәҙергә ике батальонды бер-ике аҙна эсендә әҙерләргә полковник Әхмәровҡа әмер бирергә вәғәҙә иттем. Бәләбәйҙәге полковникты телеграфҡа саҡыртып, хәлде аңлаттым. Ул хәҙергә хатта ике батальондың да әҙер түгеллеген белдерҙе. Мин быны иртәнсәк Троцкийға еткерҙем. Был иһә башҡорт ғәскәрҙәренең Юденичҡа ҡаршы һуғышта ҡатнашыуының башланғысы ине", - тип яҙа Зәки Вәлиди.\n(Дауамы. Башы 27-се һанда).\nЯҙылған: 18.07.17 | Ҡаралған: 943


Өфөлә «Сколково» фондының бөтә Рәсәй стартап-туры асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Сколково» фондының бөтә Рәсәй стартап-туры асылды\n10:23, 22 апреля 2015 Йәмғиәт\nӨфө дәүләт нефть техник университетында ике көнлөк стартап-тур асылды. Ойоштороусылар уны перспективалы яңы технологиялар һәм ҡарарҙар эҙләү буйынса Рәсәйҙә иң ҙур проект тип атай. Унда ҡатнашыу өсөн республиканың баш ҡалаһына 400-ҙән ашыу кеше килде.\nСараны асып, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Дмитрий Шаронов стартап-тур кеүек ваҡиғалар Рәсәй төбәктәрендә инновацияны үҫтереү өсөн бик мөһим тип билдәләне.\n— Беҙ бындай осрашыуҙарҙы дауам итергә әҙер. Был нефть химияһы, биомедицина, радиоэлектроника өлкәһендәге ҡаҙаныштарыбыҙ менән уртаҡлашыу өсөн яҡшы мөмкинлек. Иң мөһиме — маҡсатҡа ынтылыуҙан туҡтамаҫҡа кәрәк, — тине вице-премьер.\n— Стартап-тур — таланттар эҙләү буйынса ҙур сараларҙың береһе. Беҙ Рәсәйҙең инновациялы картаһында Өфөнөң мөһим урын ала барыуына шатбыҙ. Университетыбыҙҙың ошо ваҡиғала ҡатнашыуы айырыуса ҡыуаныслы. Беҙ «Сколково» фонды менән тығыҙ бәйләнештәбеҙ. Мин стартап-турҙың йәштәргә яңы белем алырға, яңы технологиялар булдырырға ярҙам итәсәгенә ышанам, — тине Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры вазифаһын башҡарыусы Рәмил Бәхтизин.\nРәмил Бәхтизин беренсе көндө сығыштар һәм оҫталыҡ дәрестәре буласаҡ тип асыҡлыҡ индерҙе. Икенсе көндө эксперттар тарафынан алдан һайлап алынған командалар баһалама ағзаларына үҙҙәренең инновациялы проекттарын тәҡдим итәсәк.\n«Сколково» фонды президенты кәңәшсеһе Пекка Вильякайнен Өфөгә өсөнсө тапҡыр килгән.\n— Мин 200 кешелек ауылда тыуҙым һәм оҙаҡ йылдар шунда йәшәнем. 13 йәшемдә үҙемдең эшемде астым. Һуңғараҡ эшселәр яллай башланым һәм уларҙың һаны 26 илдә 10 меңгә етте. Өс йыл элек, ул ваҡытта миңә 39 йәш ине, эштән ситләштем. Хәҙер дивидендтар алам, — тип һөйләне миллионер.\nПекка Вильякайнен фекеренсә, кешеләр «уянһын» өсөн Рәсәй көрсөк хәлендә ҡалырға тейеш ине.\n— Көрсөк — яңы компаниялар асыу өсөн иң яҡшы мәл. Хәҙер ҙур компаниялар, нефть производстволары һәм банктар яңы үҫеш юлын эҙләй. Был — бәләкәй эшҡыуарлыҡ өсөн үҙенсәлекле мөмкинлек. Минең күҙаллауымса, алдағы ун йылда Рәсәйҙә меңдәрсә эш урыны барлыҡҡа киләсәк, һәм уларҙың барыһы ла бәләкәй производство өлкәһендә тупланасаҡ, — тине Пекка Вильякайнен.\nКонкурс программаһы йомғаҡтары буйынса беренсе урынға лайыҡ булыусы йәй көнө «Сколково» үҙәге территорияһында үтәсәк финалға путевка менән бүләкләнәсәк. Икенсе һәм өсөнсө урын алыусыларға фәнни-техник өлкәлә Бәләкәй предприятиеларға ярҙам фондынан гранттар, шулай уҡ финалда ҡатнашыуға саҡырыу тапшырыласаҡ.\nТеги: фән,бөтә рәсәй кимәлендәге стартап-тур,сколково


Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында йәшәүсе Ғәлиуллиндар янғындан һуң бер нимәһеҙ тороп ҡалған\nЙорттоң түбәһендә тоҡанған ут, бер нисә сәғәт эсендә ғаиләнең бар мөлкәтен көл-күмергә әйләндерә. Әле күп балалы ғаилә яҡындарында йәшәргә мәжбүр.\nҒәлинур Ғәлиуллиндың бар мөлкәте бер нисә сәғәт эсендә юҡҡа сыға. Әле йорттан янған бүрәнәләр менән, кирбестәр генә тороп ҡалған. Әгәр күршеләребеҙ уятмаһа, ут үҙебеҙҙе лә аямаҫ ине, ти ғаилә башлығы.\nСатлама һыуыҡта өс баланы яланғас килеш тәҙрә аша сығарырға тура килә. Ғаилә башлығы ут эсенән документтарҙы ғына алып өлгөрә. Әле улар күп балалы туғандарында йәшәргә мәжбүр.\n160 квадрат метрлыҡ ҙур йорт күҙ асып йомған арала көл-күмергә әйләнә. Уны төҙөүгә Ғәлиуллиндар бар килемдәрен, «Әсәлек капиталы»н, ҡатынының йәш белгес булараҡ алған субсидияһын, әсәләренең фатир аҡсаһын һала.\nЙортто кире тергеҙеү өсөн урындағы хакимиәт ағас бүлгән. Ләкин төҙөлөш башларға ғаиләнең аҡсаһы юҡ. Шуға ла улар мәрхәмәтле кешеләрҙән ярҙам һорай. Аҡса күсереү өсөн банк иҫәбен һеҙ экранда күрәһегеҙ. Мәрхәмәтле булайыҡ!\nҺАҠЛЫҠ БАНКЫНДАҒЫ ИҪӘП: 6761 9600 0177 5888 46\nҒӘЛИНУР ҒӘЛИУЛЛИН 8 937 48 44 041


Республиканың биш районында ҡарабойҙай сәсеү тамамланды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликаның биш районында ҡарабойҙай сәсеү тамамланды\n13:01, 29 мая 2013 Иҡтисад\nБашҡортостандың биш районында ҡарабойҙай сәсеү тамамланды. Мишкә һәм Хәйбулла райондарында был культура планға ҡарата ике тапҡырға күберәк майҙанда сәселде.\nҠалған райондарҙа ҡарабойҙай сәсеү буйынса эштәр әлегә дауам итә. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөнгө көнгә сәсеү 25 мең гектарҙан ашыу майҙанда үткәрелгән. Был планлаштырылған күләмдең өстән бер өлөшөн тәшкил итә.\nДөйөм алғанда яҙғы сәсеү эштәре 1900 мең гектар майҙанда тамамланған, планға ҡарата был 96 процент тәшкил итә. Иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары – 1200 мең гектарҙан ашыу майҙанда (планға ҡарата 103 процент), шәкәр сөгөлдөрө – 53,7 мең гектарҙан ашыу майҙанда (100 процент), кукуруз 74,8 мең гектарҙа (83 процент) сәселгән.


Бер изгелек мең бәләнән ҡотҡара...\nСоциаль хеҙмәткәрҙәр үҙҙәренә тәғәйен кешеләрҙе ҡарауҙан тыш, йәмәғәт эштәрендә лә әүҙемдәр, ҡыҫҡаһы, ауыл ерендә иң кәрәкле, яуаплы кешеләр булып тора. Улар ваҡыт, эш менән дә иҫәпләшмәй. Шуға ла был эштә кеше менән уртаҡ тел таба, олоно оло, кесене кесе итеп күрә белеү мөһим.Байрам уңайынан уларҙың эше, хеҙмәтләндергән ололарҙың йәшәйеше менән танышыу, фекерҙәрен тыңлау маҡсатында “Изгелек шишмәһе” етәксеһе Розалия Фәрит ҡыҙы Рахманғолова менән Бельский ауыл биләмәһенә юлландыҡ.\nҠотлоғужа ауылынан Айгөл Әхмәтшина 15 кешене хеҙмәтләндерә. Уның эшенән етәкселек тә, ололар ҙа ҡәнәғәт. Айгөл Венер ҡыҙының әсәһе ғүмер буйы ауылда фельдшер-акушерлыҡ пунктында шәфҡәт туташы, атаһы колхозда шофер булып намыҫлы эшләгән кешеләр. Шуғалыр ҙа ҡыҙҙары ла кеше менән бер төптән, уларға ярҙам итеп йәшәүҙе төп шарт итеп, эшенә яуаплы ҡарай. 14 йәшлек игеҙәк улдары – Айнур менән Айҙар 7-се класты тамамлағандар. Улар ҙа Айгөлдөң төп таянысы, кәрәк саҡта күмәкләп тә ярҙам итәләр.\n- Беҙ үҙебеҙҙең хеҙмәткәрҙән уңдыҡ. Колхозда, 11 йыл балалар баҡсаһында ашнаҡсы булып эшләнем. Тормош иптәшемдең вафатына ноябрҙә 2 йыл була. Балалар Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәйҙәр. Эргәлә яуаплы кеше булғас, балаларға ла тыныс. Мин телефонды алмаһам, уға шылтыраталар. Үҙем артыҡ йөрөй алмайым, аяҡтар ауырта, бөтә йомош-юл уға төшә. Нимә ҡушам шуны эшләй, кисә ҡыяр ҙа ултыртып алдыҡ. Сәй эсеп, һөйләшеп китһә лә рәхәт, - ти Рәйсә Сәфәрғәлиева.\nЭйе, уйға сумып, күңел төшөнкөлөгөнә бирелгән саҡтары ла була яңғыҙ йәшәгән оло кешенең. Ошо саҡта серләшеп, күңелдәрен күтәрһәң дә үҙе бер дауа бит. “Күршеләр ҙә көнләшеп ҡуя хатта. Ҡасан саҡырһаң да йүгереп килә һалып етә. Айгөлгә ҙур рәхмәт инде ул”, - ти 79 йәшлек Мәсғүрә Мөлөкова ла.\nИгенйылға ауылынан Зөлфиә Ниғәмәтуллина 15 оло кешене, 2 баланы хеҙмәтләндерә. Иң олоһона 90 йәш булһа, балалар 3 йәшкә тиклемгеләр. Ул был эштә хәҙер 8 йылдан артыҡ эшләй. Үҙ эшен яратып, намыҫ менән башҡара. Беҙ килгәндә лә ул Фәниә Кәлимуллина апай менән помидор үҫентеләре ултыртып йөрөйҙәр ине. Ул да үҙ хеҙмәткәренән ҡәнәғәт, рәхмәтле, шат булыуын белдерҙе.\nБер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡара, тигәндәй, көн дә рәхмәт һүҙҙәре ишетеп, үҙеңдең кемгәлер кәрәклегеңде тойоп, кеше менән уртаҡ тел таба белеп йәшәгән бындай хеҙмәткәрҙәр булыуына һөйөнөргә генә ҡала.


«Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу-2016» кампанияһының тағы ла бер эмблемаһы барлыҡҡа килде\nУл йылмайыусы көлтә рәүешендә, күк сәскә менән биҙәлгән. Кампанияның рәсми булмаған эмблемаһын эшләүгә конкурс уҙғарылған. Тәҡдим ителгән өс йөҙҙән ашыу эш араһында Һамар өлкәһендә йәшәүсе Наталья Иванованың эше лайыҡлы тип табылған. Автор илле мең һум күләмендә премия менән бүләкләнә\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, кампания 2016 йылдың 1 июленән 15 авгусына тиклем үтә. Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу быға тиклем 2006 йылда булды. Унан алдағыһы тик 1920 йылда ойошторолған. Был мөһим сара ауыл хужалығы торошон, үҫеш тенденцияларын асыҡлауға, һөҙөмтәле агросәнәғәт сәйәсәтен булдырыуға булышлыҡ итә. Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбе һөҙөмтәһе, илдең иҡтисади именлеген тәьмин итеүсе сифаттарҙың береһе - аҙыҡ-түлек комплексы торошо хаҡында тулы һәм сифатлы мәғлүмәт бирәсәк.


Яҡташыбыҙҙың батырлығы үлемһеҙ - БРГИ1\nРәми Ғарипов исемендәге гимназия-интернатында Бөтә Рәсәй патриотик тәрбиә аҙналығы уҙҙы. Ошо арауыҡта уҙғарылған сараларҙың маҡсаты булып илһөйәрлек һәм гражданлыҡ хисе, Ватанды һаҡлаусылар һәм Ватан геройҙары батырлыҡтары иҫтәлегенә ҡарата хөрмәт, күп милләтле халыҡтың мәҙәни ҡомартҡыларына һәм традицияларына һаҡсыл ҡараш формалаштырыу торҙо.\nЙәмғиәтебеҙ өсөн мөһим һаналған ошо аҙналыҡ сиктәрендә 7-се класс уҡыусылары менән “Батырлыҡ дәресе” ойошторолдо. Дәрестең темаһы итеп “Курск” һыу аҫты атом кәмәһе” алынды. Тема итеп ни өсөн был кәмә һайланған? Ул Рәсәй тарихында ниндәй урын тота? Тәрбиәләнеүселәргә ошо һорауҙарға дәресте ойошторусылар тулы яуап бирҙе.\nТарихи документҡа күҙ һалайыҡ. 2000 йылдың 12 авгусында илебеҙ тарихында иң фажиғәле ваҡиғаларҙың береһе була. Төньяҡ флоттың Баренц диңгеҙендәге күнекмәләр барышында 11 сәғәт 28 минут 26 секундта “Курск” һыу аҫты атом кәмәһенең беренсе отсегында торпеда шартлай. Субмарина 118 тәрәнлектә бата. Экипаждың 118 ағзаһы ла һәләк була. Кемдеңдер ғәзиз улы , яратҡан атаһы, ағаһы һәм кемдеңдер киләсәге, ышанысы, тормош иптәше. ”Курск” экипажы башҡа юҡ. Әммә һәр бер әсә, һәр бер ата, ҡатын, бала уларҙы ҡотҡарыу өсөн һыу төбөнә төшөргә әҙер ине. Экипажда үҙ эшен, Тыуған илен яратҡан, илебеҙҙең ысын илһөйәрҙәре йыйылған ине. Унда Дағыстан, Хакасия һәм төрлө милләт – рус, сыуаш, татар, башҡорт милләт егеттәре йыйылған. Беҙҙең Башҡортостаныбыҙҙы ла урап үтмәне был фәжиғә. Улар араһында беҙҙең дүрт егетебеҙ була. Кемдәр улар? Хафизов Наиль – Әлшәй районынан, Гесслер Роберт –Благовар районынан, Янсапов Салауат – Ишембай районынан, Зубайдуллин Ришат – Силәбе өлкәһенән, башҡорт егете, Ишморатов Фәнис – Баймаҡ районынан.\nРәсәй Президенты указына ярашлы, бортта булған барлыҡ диңгеҙселәр, үлгәндән һуң, “Батырлыҡ” ордены менән бүләкләнде, ә карап командирына Рәсәй Геройы исеме бирелде. Ошо һыу аҫты атом кәмәһендә Башҡортостандан дүрт хәрбиҙең ғүмере өҙөлә. Улар араһында булған гимназия-интернаты тәрбиәсеһе Фәимә Ғибәт ҡыҙы Ишморатованың тормош иптәше Фәнис Ишморатов та мәңгелеккә фани донъяға күсә. Диңгеҙселәрҙе уҡыусылар бер минутлыҡ тынлыҡ менән иҫкә алды.\nФәнис Ишморатов Баймаҡ районы Мерәҫ ауылында тыуған. Баймаҡ мәктәп-интернатында белем ала. Рәсәйҙең һәр бер гражданы һымаҡ, үҙенең Ватан алдындағы мөҡҡәдәс бурысын үтәү өсөн әрме сафтарына алына. Хәрби хеҙмәтте “Курск” һыу аҫты атом кәмәһендә үтә һәм контракт буйынса шунда артабан хеҙмәткә ҡала. Мәктәп йылдарынан яратып йөрөгән ҡыҙы Фәимәгә өйләнеп, Видяево ҡасабаһына алып килә. Ике йәш йөрәктең һөйөү емеше булып улдары Данис тыуа. Шул осорҙағы ауыр йәшәү шарттарына, ҡыйын финанс хәленә ҡарамаҫтан, улар бер ҙә төшөнкөлөккә бирелмәй. Матур итеп, татыу йәшәйҙәр. Әммә 12 август көнө Фәнистең ғаиләһенең генә түгел, “Курск”тағы фажиғәлә һәләк булғандарҙың бөтәһенең дә ғаиләләренең, туғандарының, яҡындарының тормошон баштан аяҡ үҙгәртә. Шул ваҡытта кескәй Данисҡа ни бары өс йәш кенә була. Фәимәне туғандары Видяевоға килеп, тыуған яҡтарына алып ҡайта. Фәимә Ғибәт ҡыҙы улына яҡшы тәрбиә һәм белем биреп, атаһының иҫтәлегенә тап төшөрмәҫлек ул итеп үҫтерә. Әсәһе улының донъяны аңлай башлағас ҡына атаһының яҙмышын бәйән итә. Шул ваҡыттан алып Данис ҙур ҡыҙыҡһыныу менән интернет селтәренән “Курс” һыу аҫты атом кәмәһе тураһында мәғлүмәттәр эҙләй башлай.\nӘйткәндәй, Данис быйыл өйләнеп, ғаилә ҡороп ебәргән. Уҡыусылар менән осрашыуға ул ҡатыны Альбина менән килгәйне. Балалар алдына Данис атаһының батырлығы тураһында ғорурланып һөйләне. Бер үк ваҡытта Данис атайһыҙ үҫеүе ауыр булыуын да әйтеп үтте. Әммә һәр ваҡыт эргәһендә булған һөйөклө әсәһе уға оло терәк, кәңәшсе, ярҙамсы була. Фәимә Ғибәт ҡыҙы улы Данисты Тыуған илебеҙҙең лайыҡлы гражданы итеп үҫтерә, атаһының исеменә ҡыҙыллыҡ килтермәҫлек итеп тәрбиәләй.\nКласс сәғәте аҙағында 7-се класс уҡыусылары тамаша залынан таралышырға ашыҡманы. Һәр бер бала Фәимә Ғибат ҡыҙына һәм улы Данисҡа үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын бирҙе, һәм улар Ишморатовтарҙың ғаиләһе ойошторған күргәҙмәне ҡараны. Ә күргәҙмәгә Фәнистең хәрби парад костюмы, хәрби билеты, кортигы, хаттары, уның шәхси әйберҙәре ҡуйылған ине, иренең иҫтәлегенә зауыҡ менән эшләнгән төҫлө буклетта ғаилә архивынан алынған фотоһүрәттәр урын алған.\nФәнис Ишморатов иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында уның исеме Баймаҡ районы Мерәҫ ауылы һәм Баймаҡ ҡалаһы урамына бирелгән, Баймаҡ мәктәп-интернаты музейында уға арналған стенд һәм экспонаттар урын алған, Мерәҫ ауылына ингәндә обелиск асылған.\nУҡыусылар 20 йыл элек булған фажиғәлә һәләк булған батырҙарыбыҙҙы иҫкә алды.Улар беҙҙең яҡты киләсәгебеҙ өсөн үҙ йәндәрен биргән. Уларҙан өлгө алып илебеҙҙең ысын илһөйәрҙәре, Тыуған илебеҙгә тоғро ул һәм ҡыҙҙҙар булып үҫегеҙ!\nРим Ғәббәсов, Р.Ғарипов исемендәге Башҡорт республика гимназия-интернатының шайморатовсы класы тәрбиәсеһе.\nИтоги Межрегионального форума «Гариповские чтения»


Эш хаҡы буйынса бурыстар ҡасан бөтөр\n2010 йылға республика буйынса уртаса эш хаҡы ике тапҡ ыр артасаҡ. Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгендә тулайым төбәк продуктының бөгөнгө үҫешен иҫәпкә алып, ошондай күҙаллауҙар яһайҙар. Әлегә республика граждандары үҙ хеҙмәте өсөн лайыҡлы эш хаҡы ала тип әйтергә иртәрәк. 170\nмең тирәһе яҡташыбыҙың алған эш хаҡы йәшәү өсөн кәрәк булған минималь күләмдән аҙыраҡ. Уҡытыусы, врач, мәҙәниәт өлкәһендә эшләүселәр, ғалимдар, хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең эше лә\nәйтелгән күләмдән бик аҙға ғына юғарыраҡ баһалана.\nЯлланып эшләүселәр - республикала йәшәүсе халыҡтың күп\nөлөшөн тәшкил итә (85 процент тирәһе), ә эш хаҡы - күпселек рәсәйлеләрҙең йәшәү өсөн төп йәки берҙән - бер килем сығанағы. Ниңә хеҙмәт өсөн түләү хеҙмәткәрҙең квалификацияһына һәм етештерелгән тауар һәм хеҙмәтләндереү с ифатына ҡарамай Ниндәй сығанаҡтар республика халҡының килем кимәлен күтәрергә мөмкинселек бирә ала Хеҙмәткәрҙәренә айҙар буйы эш хаҡы түләмәүсе хужаларға\nҡарата ниндәй сара күрергә була БР Хөкүмәтенең Республика\nХөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов рәйеслеге аҫтында үткән киңәйтелгән ултырышында һүҙ ошо турала барҙы.\n1990 йылдан, илдә баҙар иҡтисады үҫешә башлаған ваҡыттан алып, бюджеттан тыш сектор ойошмалары үҙ хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы түләү һорауы буйынса тулыһынса үҙаллылыҡ алды.\nҮҙҙәрен тулы хоҡуҡлы хужа итеп тойған ҡайһы бер эш менән тәьмин итеүселәр хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуғын сикләүсе һәм дәүләттең иҡтисади мәнфәғәтенә яуап бирмәүсе шарттар ҡуя\nбашланы. Мәҫәлән, бәғзе етәкселәрҙең хеҙмәт хаҡы ябай хеҙмәткәрҙәрҙекенә ҡарағанда унар ғына түгел, йөҙәр тапҡыр юғарыраҡ.\n"Ҡара" эш хаҡы ғәҙәти күренешкә әйләнә. Һалымдарҙан ҡасыу\nмаҡсаты менән ҡайһы бер урындарҙа хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы "конверттарҙа" түләнә. Был иҫәпкә алынмаған средство күләме 20 - 40 процент тирәһе тәшкил итә. Хеҙмәткәрҙәр "ҡара" эш хаҡының киләсәктә үҙҙәренә ҡаршы йүнәлерен аңламай, күрәһең.\nРәсми рәүештә иҫәпләнгән бәләкәй эш хаҡының алдағы көндәрҙә\nпенсия аҡсаһы билдәләнәсәк Пенсия фондына бүленгән өлөшө тейешенән кәмерәк килеп сыға. Бының дәүләткә лә зарары күп.\nХеҙмәткәр һәм уның ғаиләһе аҙ тәьмин ителеүселәр иҫәбенә индерелеп, балалар пособиеһы, торлаҡҡа һәм коммуналь хеҙмәтләндереүгә субсидия ала алыр ине. Республика һәм урындағы бюджеттарға йүнәлтелгән килем һалымының күләме лә т уранан - тура эш хаҡына бәйле.\n- Эш хаҡын күләгәнән сығарыу һорауҙарына килгәндә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, маҡтанырлыҡ бер нимә лә әйтә алмайым, - тине БР прокуроры Александр Коновалов.\nЭш хаҡын тотҡарлау - күптәргә билдәле проблема.\n- Хеҙмәткәрҙәрҙе һәм уларҙың ғаиләләрен айҙар буйы аҡсаһы ҙ ҡалдырған эшкә яллаусыларға ҡарата иң ҡаты саралар күреләс әк, - тип ышандырҙы башҡорт хөкүмәте етәксеһе. Был йәһәттән республика прокуроры ла уны тулыһынса хуплай.\nЭш хаҡын түләмәүселәргә ҡаршы көрәш күптән алып барыла һәм билдәле һөҙөмтәләр ҙә бар. Мәҫәлән, йыл башы менән сағыштырғанда, эш хаҡы буйынса бурыс 26 процентҡа кәмегән һәм бөгөн 213,7 миллион тәшкил итә.\n"Иҡтисади фәҡирлек" күпселек дәрәжәлә бюджет өлкәһендә формалаша. Бюджет өлкәһендә эшләүселәрҙең эш хаҡы уртаса республика кимәленең 50 - 70 процентын тәшкил итә. "Бюджетниктарҙың" 40 процент тирәһенең оклад күләме йәшәү\nөсөн кәрәкле минимумдан түбәнерәк, был уларҙы бер ярым - ик е ставкаға эшләргә мәжбүр итә. Был үҙ сиратында күрһәтелгән хеҙмәтләндереүҙең сифатына йоғонто яһамай ҡалмай. Әйтелгән хәл өсөн яуаплылыҡ хөкүмәт өҫтөнә төшә. Яҡын арала республика етәкселегенә 2008 йылға "бюджетниктарҙың" эш хаҡын ике тапҡыр арттырыу буйынса һорауҙы хәл итергә кәрәк.\n- Хеҙмәт хаҡына ҡағылышлы яңыса түләү системаларын индереү буйынса һорауҙарҙа беҙгә федераль үҙәктең ярҙамына иҫәп тоторға тура килмәй, - тип билдәләне Рафаэль Байдәүләто в. - Шуға күрә республикала ошондай системаларҙы әҙерләү мен ән шөғөлләнеүсе структуралар билдәләргә кәрәк. Был эштә төп йүнәлеш - хеҙмәт хаҡының минималь күләм кимәлен йәшәү өсөн кәрәк булған минималь күләмгә яҡынайтыу. Рәсәйҙең 2005 - 200 7 йылдарға Генераль килешеүендә ҡатнашыусылар бюджеттан\nтыш өлкә ойошмаларында йәшәү өсөн кәрәкле минималь күләмдән түбән булмаған оклад билдәләү тураһында йөкләмә\nалды. Бюджеттан тыш секторҙа эш хаҡын күтәреүҙең төп инструменты булып социаль партнерлыҡ торорға тейеш, тине\nхөкүмәт башлығы. Республикала эшләүсе социаль партнерлыҡ\nсистемаһы, инфляция һәм хаҡтар үҫешен иҫәпкә алып, эш хаҡы\n"Генераль килешеү - тармаҡ килешеүе - территориаль килеше ү - коллектив килешеү - шәхси хеҙмәт килешеүе" сылбырында үҙәктәге урынды коллктив килешеүҙәр биләй. Тик бындай килешеүҙәрҙең бары тик 40 процентында ғына эш хаҡының\nминималь күләме йәшәү өсөн кәрәк булған минималь күләмдән кәм булмаҫҡа тейешлеге күрһәтелгән. Шулай итеп, Хеҙмәт кодексы ҙур хоҡуҡтар бүлгән профсоюздар эш хаҡы кимәлен көйләүҙән ситкә киткән.\nСылбырҙың тәүге өлөштәренә кире ҡайтып, республика етәкселегенә яҡын арала иҡтисадтың барлыҡ тармаҡтарында ла эшкә яллаусыларҙың республика берләшмәләрен, шулай уҡ ҡала һәм райондарҙа территориаль берләшмәләр төҙөргә кәрәклеген әйтеү мотлаҡ.\nЭшкә яллап та эш хаҡын түләмәүсе һәм үҙ хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын түбән баһалаусылар өсөн "көрәш планы" ла бар. Беренсе сиратта бындай ойошмаларға дәүләт ярҙамы күрһәтелмәйәсәк. Был иһә һалым льготалары, субвенциялар, бюджет ссудалары һәм кредиттар. Шулай уҡ был ойошмалар менән мөлкәт һәм ер майҙандарын арендалауға килешеүҙәр төҙөлмәйәсәк һәм оҙайтылмаясаҡ. Хоҡуҡ һаҡлау органдары ла үҙ һүҙен әйтер тип ышанғы килә.


башҡортса бүлегендә 56 926 мәҡәлә бар.\nҠөрьәндә һөҙһөт ҡоштар батшаһы булараҡ телгә алына, уға ҡурайҙа башҡарылған башҡорт халыҡ көйө арналған.\nБөгөн: 17 май ♦ Кисәге: 16 май ♦ Иртәгә: 18 май ♦ Барлыҡ көндәр ♦\nЭлектр элемтәһе һәм телекоммуникациялар көнө.\nБөтә донъя мәғлүмәти йәмғиәт көнө.\nЕр: Интернеттың тыуған көнө.\nАртериаль гипертония менән көрәш көнө.\nБалалар өсөн ышаныс телефоны көнө.\nГермания: Атайҙар көнө.\nКанада: Гражданлыҡ көнө.\nНигерия: Конституция көнө.\nНорвегия: Конституция көнө.\nРәсәй: Пульмонологтар көнө.\n17 май юбилярҙары\nХөсәйенов Фәхрәзей Ҡорбан улы (1941—2003), ғалим-иҡтисадсы, спортсы. 1974 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, агрономия факультетының декан урынбаҫары. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1974). СССР-ҙың спорт мастеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы Яңыбай ауылынан.\nЗөлҡәрнәева Шәүлиә Ниғмәт ҡыҙы (ижади псевдонимы Шәүлиә Алкинская; 1946), уҡытыусы, яҙыусы, шағир һәм журналист. 2002 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Мөхәммәт Хәйҙәров (2005), Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2006) әҙәби премиялар һәм республика баҫмалары премиялары лауреаты.\nНиколаева Ирина Евгеньевна (1961), ғалим-табип-кардиолог. 1984 йылдан Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы табибы, 1990 йылдан — бүлек мөдире, 2006 йылдан – баш табиптың медицина буйынса урынбаҫары; 2012 йылда Республика клиник үҙәгенең баш табибы. Медицина фәндәре кандидаты (2003). Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2004). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nБаҡыева Әлфирә Миңнулла ҡыҙы (1966), ғалим-табип, муниципаль хеҙмәткәр. 1993 йылдан Өфө һәм республика дауаханалары табибы, бүлек мөдире; 2006 йылдан Өфөләге 36-сы поликлинканың баш табибы; 2007 йылдан Өфө ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары, хакимиәттең эштәр идарасыһы. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Дим ауылынан.


Ҡырмыҫҡалы районында бөгөн бесәнселәрҙең “Сыңла салғы” фольклор байрамы бара | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠырмыҫҡалы районында бөгөн бесәнселәрҙең “Сыңла салғы” фольклор байрамы бара\n07 июля 2017 — 16:16 ГТРК «Башкортостан»\nКүмәк сарала Иран делегацияһы вәкилдәре лә ҡатнаша. Ислам республикаһынан килгән ҡунаҡтарҙы Башҡортостан менән иҡтисади хеҙмәттәшлек кенә түгел, республиканың мәҙәни һәм милли йолалары ла ҡыҙыҡһындыра. Рәсәй менән Ирандың беренсе социаль-мәҙәни форумында ҡатнашыусылар Өфөлә йомғаҡлау коммюникеһына ҡул ҡуйҙы.Ике ил төбәктәре үҙ-ара хеҙмәттәшлекте артабан киңәйтергә ниәтләй. Әлегә тиклем Башҡортостан Иран менән нефть эшкәртеү, химия сәнәғәттәрендә, фән һәм белем биреү өлкәләрендә бәйләнештәр булдырһа, бөгөн йәштәр сәйәсәте һәм туризмға баҫым яһала. Йәш быуынға быуаттар буйы нығынған тормош рәүешен танытыу, тәү сиратта дини белемдең традицион ҡиммәттәрен аңлатыу. Рәсәй-Иран форумында ҡатнашыусыларҙың пленар ултырышында ике дәүләттең социаль-мәҙәни хеҙмәттәшлек даирәһендә өҫтөн йүнәлештәрҙең береһе ошо мәсьәләгә ҡағыла. Донъяны экстремизм афәтенән ҡурсалау өсөн йәштәрҙе радикаль ислам йоғонтоһонан аралау зарур, тип билдәләне фекер алышыусылар. Форум сиктәрендә Шишмә районда үҫмерҙәр араһында үткән республика конкурсы ла “Мин исламды өйрәнәм” тип аталды. Республика ҡала-райондарынан 200-гә яҡын бала Ҡөрьән сүрәләрен яттан һөйләп уларҙың мәғәнәһен аңлатыуҙа ярышты.Был фәһемле конкурста йылдан-йыл күберәк үҫмер ҡатнашыуы һөйөндөрә. Исламдың традицион ҡанундарын өйрәнеп улар динде үҙ мәнфәғәттәрендә файҙаланырға теләгән күренештәргә ҡаршы тора ала. Еңеүселәргә тапшырылған дәртләндереү саралары иһә мосолман йолаларын, халыҡтар мәҙәниәтен өйрәнеүгә тағы ла бер өлгө. Рәсәй һәм Иран ислам республикаһы араһында туризм өлкәһендәге хеҙмәттәшлек ике ил вәкилдәрен дә бер кимәлдә ҡыҙыҡһындыра. Туризм буйынса федераль агентлыҡ мәғлүмәттәре буйынса һуңғы йылдарҙа Ирандан Рәсәйгә туристар һаны арта. Иран Президентының махсус ярҙамсыһы Әли Юнеси әфәнде ошондай уҡ әүҙемлеккә Башҡортостан һәм Рәсәй сәйәхәт һөйөүселәрен дә саҡырҙы.Республика башлығы Иран сәнғәт оҫталарын Башҡортостандың башҡалаһында 2020 йылда үтәсәк Бөтә донъя фольклориадаһында ҡатнашырға, шулай уҡ 2021 йылда ошо уҡ кимәлдәге умартасылар форумын үткәреү урын һайлағанда Өфө өсөн тауыш бирергә саҡырҙы. Рәсәй-Иран беренсе социаль-мәҙәни форумында раҫланған килешеү ике дәүләт, илдең ике төбәге араһындағы бәйләнештәрҙе нығыта. Хеҙмәттәшлек даирәләрен гуманитар өлкәлә лә киңәйтә.Иран делегацияһы вәкилдәре бөгөн Өфөләге Милли музей күргәҙмәләрен ҡарағандан һуң Мәскәүгә юллана. Социаль-мәҙәни форумдың икенсеһен Ислам республикаһы ҡунаҡтары Тегеранда үткәрергә тәҡдим итте.


Сәнғәт төнөндә Хәрби Дан музейында хәрби-тарихи клубтар эшләйәсәк // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nСәнғәт төнөндә Хәрби Дан музейында хәрби-тарихи клубтар эшләйәсәк\n17:20, 26 октября 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 26 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n3 ноябрҙә республиканың Хәрби Дан музейы «Сәнғәт төнө» акцияһында ҡатнаша. Сара Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына һәм Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә бағышлана. Музей киске сәғәт 6-нан төнгө 11-гә тиклем асыҡ буласаҡ.\nКис буйы хәрби-тарихи реконструкция һәм Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәтенең төбәк бүлексәһе клубтары эшләйәсәк. Йырсылар, музыканттар, шиғыр уҡыусылар сығыш яһаясаҡ. Музейҙа «Фронт хаттары» өс мөйөшлө хаттарҙы бөкләү буйынса оҫталыҡ дәресе үткәреләсәк. «Бөтә Өфө» телекомпанияһының «Фронт хаттары» проектының видеороликтары күрһәтеләсәк.\nАкция сиктәрендә Бөйөк Ватан һуғышы осоро фотодокументтарының электрон базаһы булдырыласаҡ. Шулай уҡ «Сәнғәт — балалар күҙлегенән» тип аталған уйын майҙансығы ҡаралған.\nБынан тыш, «Рейхстагты алыу» фотомайҙансыҡтары, биҙәү-ҡулланма сәнғәте буйынса майҙансыҡтар эшләйәсәк. Киске сәғәт 9-ҙа бөтә мәҙәниәт учреждениеларында Рәсәй гимны яңғыраясаҡ. Киске 10-да Бөйөк Ватан һуғышы тураһында фильмдар күрһәтелә башлай.\nХәрби формала килеүселәр өсөн инеү бушлай. Белешмәләр өсөн телефон: 260-44-64; 260-44-16.\nТеги: сәнғәт төнө,хәрби дан музейы


Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты деканы – Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йәмғиәте вице-президенты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт дәүләт университетының филология факультеты деканы – Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йәмғиәте вице-президенты\n8:48, 12 ноября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 12 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.\nБашҡорт дәүләт университетының филология факультеты деканы Альмира Ямалетдинова Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йәмғиәтенең вице-президенты итеп һайланды. Башҡорт дәүләт университетында хәбәр итеүҙәренсә, тәғәйенләү тураһындағы документҡа Йәмғиәт президенты Людмила Вербицкая ҡул ҡуйған.\nОйошманың уставына ярашлы, вице-президент биш йылға һайлана. Уның вазифа йөкләмәләренә дәүләт власы һәм урындағы үҙидаралыҡ органдары, йәмәғәт берләшмәләре, физик һәм юридик шәхестәр менән хеҙмәттәшлек иткәндә Йәмғиәт исеменән эш алып барыу инә.\nАльмира Ямалетдинова – педагогия фәндәре кандидаты, доцент, рус теле буйынса Берҙәм дәүләт имтиханының С1 өлөшөн тикшергәндә Республика предмет комиссияһы рәйесе, 120-нән ашыу ғилми эш авторы һәм башҡорт мәктәптәре өсөн рус теле дәреслектәре авторҙашы.


Тантаналы линейка Республикабыҙ көнөнә арналды - БРГИ1\nРәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеүгә 30 йыл тулыуға арналған тантаналы линейка үтте. Сарала беҙҙең сығарылыш уҡыусыбыҙ, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтненең Премьер-министры урынбаҫары Азат Шамил улы Бадранов ҡатнашты. Линейка уҡыу йортоноң “Гәлсәр” хор ансамбле башҡарыуында Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Гимндарын яңғыратыуҙан башланды. Артабан ҡотлау һүҙе менән гимназиябыҙ директоры Илнур Рифат улы Сәлихов, сара ҡунағы Азат Шамил улы Бадранов сығыш яһаны. Тарих уҡытыусыһы Әминә Әнүәр ҡыҙы Баймөхәмәтова ҡыҫҡаса Декларацияның әһәмиәтен аңлатып үтте. Уҡыусылар Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Мостай Кәримдең шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Линейка гимназияның Әҙеһәм Исҡужин исемендәге ҡурайсылар ансамбле башҡарыуында башҡорт халыҡ көйө Урал менән тамаланды. Тантаналы линейка уҡыусыларҙың патриотизм тойғоһон, тыуған ил менән ғорурланыу тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнаны.\nЛинейканан һуң, Азат Шамил улы беҙҙең уҡыусыларбыҙ менән әңгәмә ҡорҙо.\nУл үҙенең тормош юлы тураһында, ябай гимнзистан Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтненең Премьер-министры урынбаҫары вазифаһына тиклем үҫеп етеүе тураһында һөйләне. Ҡунағыбыҙ үҙенең тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Гимназия тормошо, айырыуса тәртип талаптары, уның тормошонда ҙур роль уйнауы тураһында бәйән итте.\nӘңгәмә барышында төрлө һорауҙар күтәрелде:икенсе төбәктәрҙә уҡыған беҙҙең сығарылыш уҡыусыларын кире тыуған яҡҡа эшләргә, инфраструктураны үҫтерергә йәлеп итеү, киләсәктәге эш кадрҙары тураһында. Был осрашыу уҡыусылар өсөн фәһемле, файҙалы һәм бик йөкмәткеле булды.\nВыставка: “Судьба Родины – судьба Блока”\n18 Ноя в 15:17\nРегиональная космическая профильная смена «Время первых»!\n6 Ноя в 13:16


Операция барышында биш килограмм наркотик тартып алынған\n"Синтез" операцияһы барышында Башҡортостандың наркотиктарҙы контролдә тотоу һәм башҡа хоҡуҡ һаҡлау ведомстволары хеҙмәткәрҙәре наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә бәйле 170 - тән артыҡ енәйәт асыҡланы. Бер аҙна эсендә йөҙ ярымға яҡын рейд үткәрелде. йөҙләгән төркөм автотрасса, тимер юл һәм һауа трассаһын, күңел асыу комплекстары һәм уйын клубтарын тикшерҙе. Һөҙөмтәләр үҙен аҡланы.\nМәҫәлән, быға тиклем дә ошондай уҡ енәйәт өсөн яуапҡа тарттырылған 23 йәшлек өфөлө биш доза героин һатыу ваҡытында ҡулға алына. Оператив мәғлүмәттәр буйынса, был егет Өфөлә наркотиктар менән сауҙа итеү буйынса киң селтәр\nйәйелдергән енәйәтсел төркөмдөң ағзаһы булып тора.\nТәртип һаҡсылары төбәк - ара ойошҡан төркөмдәргә сығыуға ла өлгәште. Мәҫәлән, Көйөргәҙе районында йәшәүсе ике кешене тикшереү уларҙа марихуана партияһы булыуын асыҡланы. Был "сауҙәгәрҙәр" Ырымбур өлкәһенән даими рәүештә наркотик ҡайтарыу менән шөғөлләнгән тип уйларға нигеҙ бар.\n"Синтез" операцияһы күрһәтеүенсә, синтетик наркотиктар баҙары ла киңәйә. Наркотик матдәләр етештереүсе дүрт лаборатория асыҡланды. Нефтекамала ғына "Дезоморфин" етештереү менән шөғөлләнеүсе ике йәшерен цех тарҡатылды. Синтетик наркотиктар айырыуса үҫмерҙәр араһында популяр һәм ғәҙәттә күңел асыу урындарында таратыла.\nОперация барышында наркотиктарға бәйле енәйәттәрҙән тыш, 70 башҡа төр енәйәт, башлыса законһыҙ рәүештә атыу ҡоралы һаҡлау асыҡлана. Был йәһәттән 177 кеше енәйәт яуаплылылығына , 349 кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылған.\nБиш килограмм наркотик, шул иҫәптән 160 грамм героин, ике килограмдан ашыу марихуана законһыҙ әйләнештән алынған. Наркотиктар һатыу һәм таратыуға бәйле факттар тураһында һеҙ Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы буйынса наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса Федераль хеҙмәт идаралығына (3472) 50 - 20 - 30 телефоны, 8 - 181 "наркоконтроль" абонентына, йәки: Өфө, Коммунистик урам, 29\nадресы буйынса хәбәр итә алаһығыҙ. Бер мәғлүмәт тә иғтибарһыҙ ҡалмаясаҡ. Хәбәр итеүселәрҙең анонимлығы һаҡлана.


Әлбиттә, һәр кем сит илгә барып ҡайтырға теләй. Һәм, әлбиттә, хәҙер, йәй. Отпускынан сыҡҡан коллегаларың ҡояшҡа янған тәндәре менән ары-бире үткәндә һәм уҙышмаҡтан үҙ компьютерҙары мониторында сәйер ағастар, дельфиндар менән йәнәш, аквапарктар, диңгеҙ уртаһындағы яхталар фонында төшкән фотоларын күрһәткәндә нисек күҙең ҡыҙмаһын... Ләкин "БАШвестЪ" "Туризм" рубрикаһында яҙып сыҡҡанса, барыһына ла бындай бәхет тәтемәй бит әле - кемгәлер эшләргә лә кәрәк! Бында, тыуған Башҡортостаныбыҙҙа.\nБөгөн беҙ ял көндәрен отпуск кеүек көтөп алыусылар өсөн материалдар серияһын дауам итәбеҙ. Соль-Илецкиҙа тоҙландыҡ, Шүлгәнташты арҡырыһына-буйына иңләнек. Хәҙер Красноусолға сәфәрҙе планлаштырырға ла мөмкин.\nЮҡ, беҙ ундағы шифахананы рекламаларға йыйынмайбыҙ. Бер тоҡ аҡса йыймайынса, унда башыңды тығырға ла кәрәкмәҫлеген барыһы ла яҡшы белә. Билдәле Табын шишмәһе - бына беҙҙең һөйләшеү предметы. Ғафури районындағы был ғәжәйеп, иҫ киткес матур тәбиғәт киҫәге изге төйәктән бигерәк, курорт зонаһын хәтерләтә.\nБеренсе тапҡыр беҙ изге Табын шишмәһенә ике йыл элек барғайныҡ. Таныштарҙан ишетеп белә инек инде - Тоҙлойылғаға ҡойған тоҙло шишмәләре менән тыныс ҡына мөйөш, тап ошонан республикабыҙ магазиндарына шифалы Красноусол минераль һыуы килтерелә лә инде, тау түбәһендә торған ғибәҙәтхана - христиан ҡанундары буйынса изге һыу инеү урыны, уның һыуында ҡойоноп сығып, яңынан тыуғандай булаһың... Шау-шыулы пляж палаткаларынан алыҫыраҡ, ғаилә менән барырға ҡарар иттек.\nӨфөнән 150 километр араны ике сәғәттә үттек. Сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыу ваҡытына барып өлгөрҙөк, кибеттән бәләкәй тәреләр, шәмдәр һатып алдыҡ та, уларҙы ҡаяға ҡуйҙыҡ. Һыуға йүнәлдек. Ғибәҙәтхана менән һыу инеү урынын, уның менән бергә изге сығанаҡтарҙы айырып торған юл буш ине. Изге һыуға тәрегә өс тапҡыр тейеп алғандан һуң ғына инергә, ҡатын-ҡыҙҙарға һыуыҡтан ҡулдарын һелтәп сәбәләнмәҫкә, ә һыуыҡ температура режимына тыныс ҡына түҙергә кәрәклеге тураһында иғланды уҡығас, кәрәкле ғөрөф-ғәҙәтте үтәнек. Белгәндәр вәғәҙә иткәнсә, тәнде өтөп алырлыҡ утты тойҙоҡ, яңынан донъяға тыуҙыҡмы ни? Һуңынан инде бөтә тәнгә рәхәтлек таралды. Бөтә ауырыуҙар ҡайҙалыр китеүенә, ә яңылары урап үтәсәгенә ышаныс уянды. Тойғолар - әйтеп аңлатҡыһыҙ...\nБер аҙ ваҡыттан һыу инеү урынына кешеләр йыйыла башланы. Урындағы санаторийҙан балаларҙы килтерҙеләр. Ығы-зығы башланды, ләкин барыбер, телһеҙ кинолағы кеүек, нисектер барыһы ла тыныс ҡына барҙы. Алыҫ түгел урманда өҫтәл йәйеп, ашап алдылар ҙа яр буйлап киттеләр. Саф һауа һулап, изге урындарҙан ыңғай энергетика алып, әйләнеп ҡайттылар. Буш ваҡытыбыҙҙа ошондай ял да урын алырға тейеш, тигән фекергә килеп, тағы килергә кәрәк, тип хәл итеп ҡайттыҡ.\nҮткән ял көндәрендә Красноусол яғына һуғышҡа барғандай йыйындыҡ. Яулыҡ, күлдәк, оҙон итәктәр, салбарҙар - сумка тулы... Эҫе, әлбиттә, ләкин ошондай урында нисек ярым-яланғас йөрөп ятаһың. Етмәһә, тағы бер ғаиләне мөғжизәле һыуҙа ҡойоноп сығырға күндерҙек. Уларҙың һаулығы ҡаҡшағайны, шуға күрә беҙ уларҙың әхлаҡи рухын да, физик хәлен дә Красноусол минералкаһы һәм изге һыуы менән нығытыуға бик тә ышандыҡ. Төшкә табан ҡуҙғалдыҡ. Юл буйына "яңы кешеләргә" ҡаланан алыҫта рәхәтләнеп ял итеү ләззәтен һөйләп барҙыҡ.\nТабын шишмәһенә етәрәк - машиналар колонналары. Тәртип һаҡлаусылар водителдәрҙе төрлө яҡҡа ебәрә: урын аҙ, ә ял итеүселәрҙең иҫәбе-һаны юҡ. Машиналарҙы ҡуйыу менән проблема. Бөтәһе лә геүләшәләр, ҡулдары менән һелтәйҙәр, "үткәреүселәргә" аҡса һоналар. Шишмә территорияһы хәҙер кәртәләп алынған, ингән урында - әйләнеүсе турникеттар менән ҙур ҡорос ҡапҡа. Хужа ҡулы күренә, был яҡшы. Тик тәбиғәт ҡосағы - ситлектә. Ҙур булмаған монастырҙың алдында, сәбәпһеҙ инмәҫкә, тигән яҙыу эленгән. Күрәһең, төрлө хәлдәр булғандыр.\nХалыҡ мыжғып тора. Анапалағы пляжмы ни. Шулай уҡ шау-шыу, төрлө төҫтәге һыу инеү костюмдарынан күҙҙәр ҡамаша. Ғибәҙәтхана һәм мәхәллә кешеләре алдында асфальт юл буйлап һыу инеү кейемендә генә йөрөү һис килешмәй, минеңсә.\nАртабан яр буйлап тағы бер нисә һыу инеү урыны, мәрмәр плиткалар менән биҙәлгән ҡоҙоҡтар тип атар инем мин уларҙы. Улар, беҙ аңлауыбыҙса, башҡа дин вәкилдәре өсөн. Вәғәзле яҙыуҙары ла, православие тәреләре лә юҡ. Үткән килгәнебеҙҙә лә шулай ине. Тик был юлы һыу инеү урыны ниндәйҙер бер дыуамал бассейнға әйләнгән. Һыу инеү урыны - тәһәрәт алыу өсөн бит, ә сумып, сыр-сыу килеп һыу инеү өсөн бассейн бар, шулай түгелме ни? Бына ҡыҙып алған ирҙәр шау-шыу килеп һыу эсендә бәхәс ҡорған, ә бер бәләкәй малай унынсы тапҡырҙыр инде башы менән тоҙло һыуға ташлана. "Ысын" һыу инеү урынында ла шау-шыу күршеләгенән ҡалышмай.\nӘлбиттә, һәр кем бында үҙенсә ял итеү өсөн килгән. Кешеләр күңел асҡанда, шатланғанда - нисек ҡәнәғәтһеҙлек белдерәһең инде. Хәҙер тормош ауыр, көсөргәнешле - ә ниңә һуң онотолоп ял итмәҫкә? Барыһы ла (шул иҫәптән күңел асыу индустрияһы ла) үҙ урынында булырға тейеш, тип әйтһәм, монафиҡлыҡ тип ҡабул итерһегеҙ микән, тип ҡурҡам. Мин, ярай, ябай кеше. Ләкин шау-шыулы, дини булмаған компаниялар менән күрше булыу, әйтәйек, монастырь башлығын, сиркәү хужаһын борсомай микән ни?\nБелмәйем. Мин был сәфәрҙән көтөлгән тәьҫораттар алманым. Бәлки, мин сиктән тыш стереотиптарға, ҡағиҙәләргә, ҡанундарға буйһонамдыр? Алла - һәр кемдең күңелендә, тиҙәр бит. Әсәйем мөһим проблемаларҙан ситкә китеп, үҙен кәрәкле тулҡынға "көйләй" алды. Ул ҡәнәғәт һәм ғаилә менән Красноусолға барыу традицияһын дауам иттереүҙе теләй. Моғайын, киләһе йыл йәй тағы Табын шишмәһенә барырбыҙ.


Төштәремдә йөҙәм әле лә...\n31 Июль 2018, 14:29\nИҫләйһегеҙме, бынан бер-нисә йыл элек һалдаттарҙың әрмелә хеҙмәт итеп ҡайтып төшөүе үҙе бер оло ваҡиға була торғайны.\nБар ерҙә лә ихтирам менән ҡарарҙар ине, транспортта иң тәүҙә билетты уларға бирерҙәр ине. Тап ике йыл күрешмәйенсә, хаттар алышып ҡына, ауырлыҡтарҙа еңеп үҙ бурыстарын үтәп ҡайта торғайны егеттәр. Ә кейемдәре? Һоҡланмаҫлыҡ та түгел ине шул һалдаттарға ҡарап!\nМоряктар тураһында инде әйтеп тораһы ла юҡ. Һайлап ҡына алынған был хәрби частҡа иң иңдәре генә эләгәләр ҙә өс йыл дауамында хеҙмәттә була ине. Әлеге кеүек кеҫә телефоны булмағас, һалдаттарҙың ҡайҙа йөрөгәндәрен, нимәләр кмсергәнен дә ҡайһы саҡ белмәйһең... Шулай булһа ла егеттәр шул замандағы әрмене һағынып иҫкә ала.\nИсламғолда тыуып үҫкән Зөфәр Мәҡсүтов та тиҫтерҙәре кеүек Хәрби-Диңгеҙ флотында хеҙмәт итергә хыяллана һәм уның хыялы тормошҡа аша. Арыҫлан урта мәктәпте тамамлаған егет колхозда эшләй башлай, 1977 йылда хеҙмәткә алына. Хәрби комиссариатта уҡ уны алыҫ Владивостокка ебәрәреүҙәре тураһында әйтәләр. Мәләүездән өс кенә егеткә «тәтей» был бәхет, ә Өфөнән иһә ике самолетта 100-ҙән ашыу егет оса улар менән бергә.\nӨс йыл күп тиһәләр ҙә - тиҙ генә үтеп тә киткән. Камчаткала хеҙмәт иткән осорҙа күп нәмәгә өйрәнә Зөфәр. Бер-береңә терәк, ярҙамсыл, бойороҡто, йөкмәтелгән бурысты ваҡытында башҡара белеү, ҡыйынлыҡтарҙы еңергә, сабырлыҡҡа өйрәнеү - быларҙың барыһы ла артабанғы тормошта уға бик кәрәгә. Тап хеҙмәт иткәндә дуҫтар һынала. Океанда айҙар буйына меңләгән миль үтә, ә кораблдә, һыу аҫты кәмәһендә ниндәй генә хәлдәр килеп тыумай.\nСтаршина Зөфәр Мәҡсүтовты әрмелә ҡалырға өгөтләһәләр ҙә, ашҡынып ҡайта тыуған яғына. Сөнки ата-әсәһенән, туғандарынан башҡа һөйгәне Минзәләһе лә көтә егетте. Теүәл ике йыл үткәс йәштәр сәстәрен сәскә бәйләйҙәр. Ғаилә башлыҡы колхозда шофер булып, ҡатыны - бухгалтер булып эшләйҙәр. Смаҡ ауылында йорт һалып инәләр, бында уларҙың ҡыҙҙары тыуа. Хәҙер инде олатай, өләсәй тип өҙөлөп торған балаларының балалары бар.\nЗөфәр ағай һалдат кейемен әле һаман ҡәҙерләп һаҡлай. Йәш егеттәрҙең барыһы ла әрме хеҙмәтен үтһен ине, тип теләй Хәрби диңгеҙ флоты ветераны. Илебеҙҙең һаҡсылары тап ошонда тәрбиәләнә лә инде.


Күрештек беҙ һабантуйында\nЯҙ аҙағы, йәй баштарында республикабыҙ халҡы һабантуйҙар уҙғара. Борондан килгән матур йолаға әүерелгән һабан байрамын БДУ-ның Сибай институты ла ойоштора. Быйыл уҡыу йортонда 11-се тапҡыр үткәрелгән милли байрам, беренсенән, уҡыу йылына үҙенсәлекле рәүештә йомғаҡ яһаһа, икенсенән, ул тотош ҡала халҡы, ҡунаҡтар өсөн мәҙәни-спорт сараһына әүерелде.\nЙәш быуында халҡыбыҙҙың йолаларына, ғөрөф-ғәҙәттәренә һөйөү тәрбиәләү маҡсатында уҙғарылған һабантуй халҡыбыҙҙың арҙаҡлы шәхестәре бюстарына сәскә һалыуҙан башланды. Төп саралар уҙасаҡ стадионға йүнәлгәндә ҡунаҡтар уҡ-һаҙаҡтан атырға, музейҙы ҡарарға ла өлгөрҙө. Быйыл һабантуй барышына күп кенә яңылыҡтар, үҙенсәлектәр индерелгән. Әйтәйек, байрамдың төп өлөшөн һыбайлы «Сая ҡыҙҙар» сығышы асып ебәрҙе. Уҡыу йортоноң «Төйәләҫ» уҡыу-тәжрибә комплексында ат спорты менән шөғөлләнгән ҡыҙҙарҙы юртаҡтары бер һүҙһеҙ тыңлай, төрлө хәрәкәттәрҙе бер иш кенә итеп башҡара. Балитәктәре елдә елберләгән сибәр ҡыҙҙарҙың атта оҫта сабыуҙарына барыһы ла хайран ҡалды.\n«Факультеттар парады» ла үҙенә күрә яңылыҡ булды. Тынлы оркестрҙың дәртле марштары аҫтында башта спортта ал бирмәгәндәр теҙелеп үтһә, артабан улар артынан педагогия, технология, иҡтисад, юридик, тәбиғи-математика факультеттары студенттары төштө. Сағыу төҫтәрҙә кейенгән йәштәрҙең ҡулдарында эмблема, шарҙар ғына түгел, «Үлемһеҙ полк» акцияһына эшләгән фотоһүрәттәр ҙә бар ине. Fөмүмән, сығыштарҙа Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы, Әҙәбиәт йылы, Сибай ҡалаһының 60 йыллығы, уҡыу йорттоноң 25 йыллығы ла сағылыш тапты. Йәштәр араһында Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары Йәғәфәр Fәббәсов, Иван Огнев, тыл хеҙмәткәре Елизавета Рәхимоваларҙың булыуы тантанаға ҙур мәртәбә өҫтәне.\n«Һабантуй-2015» флагын майҙанға 2014-2015 уҡыу йылының иң яҡшы студенттары Гөлли Яхина, Арслан Байрамғолов, Руфина Исхаҡова, Әҙилә Ишмырҙина, Әлиә Әминевалар алып сыҡһа, уны күтәреү хоҡуғы иң яҡшы спортсылар Евгений Антиповҡа һәм Разия Баййегетоваға бирелде.\nҺабантуй ҡунаҡтарын, уҡытыусыларҙы һәм студенттарҙы БДУ-ның Сибай институты директоры, иҡтисад фәндәре докторы, профессор З.F.Йәрмөхәмәтов тәбрикләне.\n—Элек-электән һабантуйҙар яҙғы сәсеү эштәре тамамланғас, баҫыу батырҙарын тәбрикләү маҡсатында үткәрелгән. Бөгөн беҙ ҙә эштәрендә юғары уңыштарға өлгәшкәндәрҙе билдәләйбеҙ,—тине Зиннур Fөбәйҙулла улы.—Юғары уҡыу йорттары филиалдарына ябылыу ҡурҡынысы янағанда ошондай йыйын йыйып, хеҙмәттәребеҙҙе барлау—үҙе бер батырлыҡ. Тормош алға ҡуйған һынауҙарҙы күмәкләшеп лайыҡлы үтә аласағыбыҙға ышанам.\nАртабан яҡшы уҡығандарға, спорт һәм йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡандарға, шулай уҡ төрлө конкурс, олимпиадала еңгәндәргә маҡтау ҡағыҙҙары, иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.\nҮҙ һөнәрҙәрендә иң-иңдәр булып танылған Г.Х.Сәмерханова, Г.А.Йәғәфәрова, А.Б.Аллабирҙин, Н.Х.Фәтхуллина, И.Л.Аламов, Е.Н.Петров, А.F.Алтыншин, К.Я.Худалеева, Е.В.Антипов, Р.Р.Баййегетова, А.Р.Балтин Маҡтау ҡағыҙҙары һәм ҡиммәтле бүләктәргә эйә булды.\nСтуденттарҙың байрамын уртаҡлашырға төрлө тарафтарҙан мәртәбәле ҡунаҡтар ҙа килгән ине. Сибай ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Х.Х.Сөләймәнов, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Б.Р.Күсәбаев, Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Н.Ә.Fәйетбаев, «Киске Өфө» гәзите мөхәррире Г.Г.Янбаева, Мари-Эл республикаһы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе М.С.Нурдәүләтов, БДУ-ның Нефтекама филиалы директоры И.Р.Ҡаҙырғолов, Екатеринбург аэропорты таможняһының баш инспекторы Р.Ә.Шәкиров (БДУ-ның Сибай институтын тамамлаған), ҡаланың Почетлы гражданы С.F.Хәсәнов, учреждение, ойошма, предприятие етәкселәренең урындары түрҙә булды.\nӘйткәндәй, БДУ-ның Сибай институтын тамамлаусылар Рәсәйҙең 40-тан ашыу төбәгендә уңышлы эшләп йөрөй. Был уҡыу йорто әҙерләгән белгестәрҙең күпселеге Урал аръяғы ҡала-райондарының барлыҡ тармаҡтарында хеҙмәт итә. Юғары уҡыу йорто хоҡуҡ һаҡлау органдары, уҡыу йорттары, мәғариф учреждениелары, предприятие, ойошмалар менән тығыҙ бәйләнеш тота. Һабантуйҙа институт менән хеҙмәттәшлек иткән барлыҡ тармаҡ етәкселәренә лә директор Рәхмәт хаттары тапшырҙы.\nБашҡортостандың халыҡ артисы Вәхит Хызыров, Сибай театр-концерт студияһы артистары Зәлиә Нурлы, Фаил Йортбәков, «Тархан» төркөмө, институттың «Ете ырыу», «Сармат», «Арҡайым», «Нуғай» халыҡ бейеүҙәре, «Эдельвейс» ансамблдәренең сығыштары һәр кемгә байрам кәйефе өҫтәне.\nНиндәй һабантуй милли көрәшһеҙ булһын инде! Бил бирмәҫ батыр исеменә ҡаланың барлыҡ уҡыу йорттарынан егеттәр көс һынашһа, шахмат, шашка ярышында, көршәк ватыу, тоҡ кейеп йүгереү, ҡолғаға үрмәләү, арҡан тартышыу бәйгеләрендә, волейбол, баскетбол, дартцта, гер күтәреү, эстафетала барыһы ла ихлас ҡатнашты. Кескәйҙәр өсөн дә төрлө уйындар ойошторолдо. Һабантуйҙың төп бүләген—һарыҡты физкультура һәм спорт бүлегененең өсөнсө курс студенты Fәзиз Бикҡолов көрәштә яулап алды. Ошондай уҡ «тере» бүләккә Сибай педагогия колледжының беренсе курс студенты Марсель Ибәтуллин иң ауыр герҙы күтәргән өсөн лайыҡ булды.\nЙыйында ҡатнашыусылар ҡаланың уҡыу йорттары, мәҙәниәт усаҡтары ҡорған тирмәләрҙе ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡараны. Башҡорт халҡының көнкүрешен сағылдырған тирмәләрҙең йорт-ҡаралтыларын, биҙәлешен А.С.Fәйнуллина етәкселегендәге комиссия баһаланы. Табын ырыуы ғөрөф-ғәҙәттәрен сағылдырған педагогия факультеты гран-при яуланы. Тәбиғи-математика факультеты тирмәһе беренсе урынға сыҡһа, икенсе урынды юридик, иҡтисад, технология факультеттары бүлеште. Өсөнсө урында китапхана, профком, уҡыу-методик һәм өҫтәмә белем биреү бүлектәре ҡуйған тирмәләр билдәләнде.\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған һынлы сәнғәт, ҡул эштәре конкурсында Башҡорт балалар художество мәктәбе гран-приға лайыҡ булды. Шәхси эшҡыуарҙың ярым аҫылташтарҙан яһаған ҡул эштәре, «Һылыуҡай» студияһы ҡыҙҙары мәрйендән теҙгән ҡашмау, түшелдеректәр ҙә юғары баһаланды.\nҺабантуй тураһында халыҡ фекере менән ҡыҙыҡһындыҡ.\nГөлфиә Гәрәй ҡыҙы Янбаева, «Киске Өфө» гәзите мөхәррире:\n—Сибай, Баймаҡ тарафтарына һәр ваҡыт ҙур теләк менән киләбеҙ. БДУ-ның Сибай институты ойошторған һабантуй—үҙенә күрә бер оло йыйын. Бында рухташтар осраша. Беҙ, матбуғат саралары вәкилдәре, был уҡыу йортоноң эшмәкәрлеген, яңылыҡтарын халыҡҡа еткереп барырға тейешбеҙ. Республикабыҙҙың башҡа бер уҡыу йорто ла бындай сара уҙғармай. Зиннур Fөбәйҙулла улының дәрте-дарманына хайран ҡалырлыҡ. Киләсәктә лә шулай янып эшләргә яҙһын уға!\n—Беҙ йыл һайын бында килеп, тирмәләрҙе байҡап, спорт ярыштарын ҡыҙыҡһынып ҡарап ҡайтабыҙ. Студенттар өсөн тип ойошторолһа ла бында һәр кем өсөн шөғөл табыла. Йәштәрҙең сағыу сығыштарын ҡарауҙан, артистарҙың моңло йырҙарын тыңлауҙан ҙур кинәнес алабыҙ. Тәбиғәт шау сәскәгә күмелгән мәлдә кешеләргә кәйеф өҫтәүсе ошондай байрам ойоштороусыларға ҙур рәхмәт. Рәхәтләнеп ял иттек.\nҺүрәттәрҙә: һабантуйҙан күренештәр.


Үҙ эше-хәләл көсө | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Үҙ эше-хәләл көсө\nҮҙ эше-хәләл көсө\nҠасандыр халыҡты бергә туплаған күмәк хужалыҡ, һуңғараҡ мәктә тә ябылғас, ауыл һүнеп ҡалғандай тойола. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эш булмағас, бөгөн ауыл киләсәген дауам итер йәштәр ауылда төпләнмәй, ситкә китергә мәжбүр.\nФирҙәүес һәм Рафиҡ Сәхиуллиндарҙың йорто йыраҡтан күренә: ҙурлығы, мөһабәтлеге генә түгел, баҡса артына тауҙай өйөлгән бесән төргәктәре лә күҙҙән ситтә ҡалмай.\nЭшҡыуар булараҡ, малсылыҡ йүнәлешен һайлаған Рафиҡ Ғималетдин улының эшмәкәрлеге бынан 5-6 йыл элек башлана. Ғүмер буйы мәктәптә балаларға физкультура, тормош хәүефһеҙлеген һаҡлау фәндәренән дәрес бирә, сәләмәт йәшәү нигеҙен пропагандалай. Тормош иптәше Күгәрсен районы Һапаш ауылы ҡыҙы Фирҙәүес Әнүәр ҡыҙы ла колхозда эшләй.\nҒүмер аҡҡан һыу һымаҡ, тигәндәй, һиҙҙермәй, хаҡлы ялға сығыр ваҡыттары ла етә. Психологтарҙың тап ошо арауыҡта кеше араһында эшләгәндәр күңел төшөнкөлөгөнә бирелә, тип фаразлауы ысынға тура килгәнен аңлай Сәхиуллиндар. Йоҡлар инең - күңел түҙмәй, әҙәби китапты ла тәүлек әйләнәһенә уҡыу мөмкин түгел. Ни эшләргә?!\nРафиҡ ағайҙың атаһынан ҡалған МТЗ-50 тракторы бар, һарайҙа 13 баш быҙау. Йоҡоһоҙ төндәрҙең береһендә уй килә, бәлки, субсидия юллап, мал һатып алырғалыр? Ҡулдары эш белә - бер башлаһалар, барыбер аҙағына еткерәсәктәр. Хыялдары тормошҡа аша, Хөкүмәт ярҙамы менән тағы 20 баш быҙау һатып алалар. Бер нисә йыл ауырғараҡ тура килә, әммә ыңғай көйләнгән эш, хужа менән хужабикәнең ҡыйыулығы, ныҡышмаллығы уңышҡа илтә.\nБөгөн һыйырҙар аппарат менән һауыла. Фирҙәүес апай был эште сәғәт ярымдан артыҡ ваҡытта тамамлай. “Шул тиклем һөттө ҡайҙа ҡуялар икән”, тигән һорау тыуғандыр, моғайын. Йәйгеһен Сәхиуллиндар 200-250 литр һөт һата, хатта йыйылған халыҡҡа етмәй ҙә ҡала. Берәүҙәргә - эремсек, икенселәренә - ҡаймаҡ, тигәндәй, ҡала халҡы сифатлы һөт продукцияһын сират тороп ала. Магазиндыҡы менән сағыштырғанда, Томансы ауылынан килтерелгәненең хаҡы байтаҡҡа кәм булыуы ла һатып алыусыларҙы йәлеп итә.\nМал аҙығы артығы менән әҙерләнә, шәкәр заводынан сөгөлдөр һығынтыһы ла ташыла. Халыҡ мал аҫрамағанлыҡтан, буш ятҡан бесәнлектәр күп. Сап, ташы, өй генә! Йәш быҙауҙар йорттағы һарайҙа ҡышлағандан һуң, ҡуртымға алған фермаға күсерелә. Көтөүсе Миңнулла Дәүләтҡолов - хужалыҡта төп ярҙамсы. 23 гектар майҙанды күп йыллыҡ үлән биләй, бесән мәлендә хужа трактор яллай. Малға ваҡытында прививка эшләнә, һөт анализға тапшырыла.\n45 баш малды 3 кеше генә тәрбиәләй, һауа, эшкәртә, һата! Бына ҡайҙа ул тулы ҡеүәткә йәшәү!\nХаҡлы ялға сыҡҡас, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә башлаған был парға һоҡландым һәм, ысын мәғәнәһендә, ғорурландым. Тимәк, үҙ эшеңде башлау өсөн бер ҡасан да һуң түгел!


Ураҡ өҫтө ҡыҙыу бара «Йыл ҡоро килһә лә, бирешмәйбеҙ», - ти Борис Абдуллин хужалығы эшсәндәре | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ураҡ өҫтө ҡыҙыу бара «Йыл ҡоро килһә лә, бирешмәйбеҙ», - ти Борис…\nУраҡ өҫтө ҡыҙыу бара «Йыл ҡоро килһә лә, бирешмәйбеҙ», - ти Борис Абдуллин хужалығы эшсәндәре\nБаҫыуҙарҙа ураҡтың ҡыҙған мәле. Игенселәр ваҡыттың һәр сәғәтен, секундын файҙаланып ҡалырға тырыша. Урыны менән ваҡытһыҙ яуған ямғырҙар ҙа уларҙың эшен туҡтата. Ер батырҙарының ҡыҙыу эш мәле менән танышыу маҡсатында, Ивановка ауылынан тәжрибәле фермер Борис Абдуллин хужалығына юл алдыҡ.\nЭш сәфәребеҙ менән сыҡҡас, алыҫ-алыҫтарға йәйелгән диңгеҙ баҫыуҙары араһынан комбайнсылар Вәлит ауылынан Фирғәт Мостафин, Єбделнасирҙан Фәнил Фәйзуллин һәм Ивановка ауылынан Алексей Овченниковтарҙы саҡ табып алдыҡ. Район үҙәгендә ямғыр яумаһа ла, бында күренеп тора, ярайһы уҡ яуып үткән.\n- Ямғыр яуыу сәбәпле ҡыҙыу эште туҡтатып торорға мәжбүрбеҙ. Ҡояш төш ауышыу менән ҡыҙҙыра башланы, ел дә сығып тора, шуға ла төштән һуң эште дауам итербеҙ. Ураҡ тамамланғансы яумай торһон инде. Ураҡҡа төшкәнебеҙгә өс көн, бер баҫыуҙы тамамланыҡ. Йыл ҡоро килһә лә, уңышты бөтөнләй юҡ тип әйтә алмайбыҙ, булғанынса шөкөр итеп йыябыҙ, әрәм итмәйбеҙ. Техника боҙола ҡалһа, һә тигәнсе бер-беребеҙгә ярҙам итеп, эште дауам итәбеҙ. Бер комбайнсы культураларҙы яҫмаларға һала, икенсеһе иһә артынан йыя. Тағы ла ике комбайн әҙер ултыра. Минең был хужалыҡта эшләүемә биш йылдан ашыу ваҡыт үтте. Яҙғыһын сәсеүҙә К-700-та йөрөйөм, бесән мәлендә «НИВА» комбайнына ултырып алам, әле бына ураҡта өр-яңы «Вектор»ҙа елдерәм, - тип хужалыҡ менән таныштырҙы Фирғәт ағай.\nЫсынлап та, яңы техника яңы инде. Бөтә уңайлыҡтары бар: кабинаға саң тулмай, йөрөүгә уңайлы, уның ҡарауы, игенселәрҙе дәртләндереп, магнитолаһында ла башҡортса матур йырҙар яңғырай. – Бында ашау, йәшәү яғы ла яҡшы. Мунса бар, көн һайын эштән ҡайтыуға әҙер, дүрт тапҡыр туҡлыҡлы, тәмле итеп ашаталар, коллектив татыу, - тип һүҙҙе тамамлап, оҙаттылар беҙҙе тәжрибәле игенселәр.\nТырыш фермер Борис Хәмитйән улы ике хужалыҡта бөтәһе бергә 2500 гектарҙан ашыу майҙанда иген культуралары – йомшаҡ һәм ҡаты сортлы бойҙай, етен, һоло сәсә. Орлоҡто алмаштырып тора, элиталы орлоҡ та ала.\nХужалыҡта уңыш йыйыу менән бер рәттән баҫыуҙарҙы һаламдан таҙартыу сараһын да күрәләр. Комбайндар артынса ҡалған һаламды йыйып, өйөп ҡуялар. Ырҙын табағында ла ҡыҙыу эш бара. Баҫыуҙан килгән бойҙай елгәртелеп, келәттәргә һаҡлауға һалына бара.\nХужалыҡ етәксеһе Борис Хәмитйән улын осрата алмаһаҡ та, кеҫә телефоны аша һөйләшергә ваҡыт табып: «Һәр эште үҙ мәлендә башҡарыу иң мөһиме, көндәр генә аяҙ торһон, комбайнсыларҙан эш ҡалмай, тик техника ғына һынатмаһын»,- тине ул.\nЭште нисек башлағандар, шулай сифатлы һәм ҡыҫҡа ваҡытта, уңышлы теүәлләргә яҙһын "Абдуллин” хужалығы игенселәренә тип, ҡайтыр юлға сыҡтыҡ.\nЄйткәндәй, фермер Борис Абдуллин «Абдуллин» крәҫтиән-фермер хужалығын 2012 йылдан алып бара. Хужалыҡта 118 баш йылҡы малы, 145 баш һыйыр малдары тота. КФХ-нан тыш, ошо йылдың февраль айынан «Агроферма Бикбау» ЯСЙ-һын булдыра. Тырыш фермер, иегнселектән тыш, мал аҙығын да үҙ көсө менән әҙерләп ала. Күп йыллыҡ үләндән 200 гектар бесән сабып ала. Шулай уҡ, ауыл биләмәһе ерҙәрен ҡуртымға алып әҙерләй. Бынан тыш, фураж, һалам етәрлек әҙерләй.


Баҫыу эшсәндәренең ҡыҙыу эш мәле\n10 Сентябрь 2018, 18:34\nКрәҫтиән хужалығы коллективы тырыш хеҙмәте менән быйылғы урып-йыйыу эштәрен мөмкин тиклем тиҙерәк тамамларға ынтыла\nМилютин Александр Николаевичтың Крәҫтиән хужалығы районда иң эреләренең береһе, уның сәсеү майҙандары ғына 4063 гектар тәшкил итә. Ольховкала булған ерҙәрҙән тыш, күптән түгел элгәре Горький исемендәге кооператив ерҙәренең бер өлөшөн арендаға ала. Хәҙер хужалыҡта көҙгө ураҡ өҫтөн тиҙерәк тамамлау өсөн һәр аяҙ көндән файҙаланып ҡалалар. Баҫыуҙарҙа эш ҡайнай: теҙмәләрҙе урып-йыялар, ужым культураларын сәсәләр, туңға һөрәләр.\nХужалыҡта 450 гектар майҙанда планлы ужым культураларын сәсеүҙе күптән тамамлағандар. Ужым культуралары гарантиялы уңыш бирә, шуның өсөн пар ерендә сәсеү дауам итә. Дөйөм сәсеү майҙаны 600 гектар тәшкил итәсәк. Сәсеү агрегаты менән йыhазландырылған Т-150К тракторында Владимир Павлов тритикале ужым культураһын сәсә. Владимир Александрович ҙур стажлы мезанизатор. Ул ғүмере буйы урындағы ауыл хужалығы кооперативында төрлө маркалы тракторҙарҙа эшләгән. Хәҙер ҙә, 64 йәштә булыуға ҡарамаҫтан, ул элеккесә алдынғылар рәтендә. Яҙғы сәсеү эштәренән алып ураҡ тамамланғансы ул баҫыуҙа тир түгә. Сәскестәргә орлоҡ һалып, Владимир Павловтың агрегаты яңынан эшкә керешә. Сәсеү агрегатына орлоҡтарҙы Урал Мәүлетов һала.\n— Һис арттырмайынса әйтәм, Владимир Александрович биш кешене алыштыра, — ти уның тураһында ауыл хужалығы башлығы Александр Милютин. — Уны hәр ваҡыт өлгө итеп ҡуям. Ул иң яҡшыһы, үҙ эшенең оҫтаһы. Үҙ эшенә бар күңеле бирелгән бындай кешеләр күберәк булһын ине.\nХужалыҡта киләһе уңыш тураһында ҡайғырталар. Бер баҫыуҙа ужым культураларын сәсһәләр, икенсеһендә инде туңға һөрәләр. Көҙөн туңға һөрөлгән ер яҙғы сәсеү ваҡытын шаҡтай кәметә, ауыл хужалығы культураларының уңышын арттырыуҙа ярҙам итә, шуның өсөн көҙ көнө шаҡтай майҙанды һөрөргә кәрәк. Был эште Т-150К тракторында Владимир Тимофеев башҡара, К-700-та — Владимир Максимов. КПГ-2,2 агрегаты менән комплекслы ике Т-150 тракторында тупраҡты яҫы киҫкес менән Владимир Куляков hәм Владимир Тимофеев эшкәртә.\nИгенде урып-йыйыу тамамланыуға бара. Комбайнсылар «Палессе»ла Григорий Мягкенько, «Дон-1500»та Олег Игнатьев hәм «Нива» комбайнында Александр Кириллов бар көсөн һалып эшләй. Ашлыҡты Кам-АЗдарҙа Фәнил Янтурин менән Юрий Любимцев ташый. Склад мөдире Фәнзил Әхмәтшиндың был мәлдә эше айырыуса күп: барлыҡ талаптарҙы үтәп, йыйып алынған уңышты һаҡлауға ҡуйырға кәрәк. Уға был эштә склад эшселәре Рәмис Букаев менән Мәҡсүт Хажиев ярҙам итә.\nЯҫмаларҙы һуҡтырғандан һуң, пресс-йыйғыста һаламды Петр Васильев менән Руслан Дәүләтбаев төргәктәргә ҡыҫа. Был иһә әҙерләнә торған тупаҫ аҙыҡтың юғары сифатын тәьмин итә. Механизаторҙар Сергей Игнатьев менән Илдар Сатыев төргәктәрҙе хужалыҡтың аҙыҡ базаһына ташый.\n— 400 гектар майҙандан етен hәм 700 гектар майдандан көнбағыш йыяһы ҡалды, — тип хужалыҡтың кисектергеһеҙ бурыстары менән таныштыра Александр Николаевич. — Быйыл етен буйға самалы үҫкән, шуның өсөн урып-йыйыуҙы сәсеү йүнәлешенә арҡылы алып барабыҙ. Әлеге культураны үҫтереүҙең кyп йыллыҡ тәжрибәһе уның иҡтисади һөҙөмтәлелеген иҫбатланы: һатыу хаҡы килемле, эшкәртеү сығымдары түбән, шуның өҫтөнә, элек етен үҫкән баҫыуҙа иген уңа.\nЕтен баҫыуында өс агрегат — Петр Цыневтың үҙйөрөшлө сапҡысы, Валерий Григорьев менән Геннадий Ивановтың тағылмалы сапҡысы эшләй ине. Тиҙҙән әлеге баҫыуҙа комбайнсылар теҙемдәрҙе йыйырға һәм һуҡтырырға тотонасаҡ.\nБаҫыу хеҙмәтсәндәре өсөн хужалыҡта ике тапҡыр ҡайнар аш ойошторолған. Ашнаҡсылар Маргарита Хәлимова, Валентина Ермолаева hәм Светлана Ибраева өйҙәге кеүек тәмле төшкө һәм киске аш әҙерләй. Механизаторҙарға уңайлы булһын өсөн, туҡланыуҙы баҫыуҙа ойошторғандар.\n— Бына төшкө аш мәле етте лә, — тине Александр Николаевич, баҫыуға яҡынайыусы машинаны күреп ҡалып. – Был беҙҙең бригадир Владимир Захаров килә. Баҙлыҡ бригадаһының бөтә эше уның етәкселегендә башҡарыла. Ул хисапсы ла, яғыулыҡ һалыусы ла, баҫыуға төшкө һәм киске ашты алып килеүсе лә, тағы ла етмәһә табель дә алып бара — барыһына өлгөрә. Ольховка бригадаһында шундай уҡ эште Валерий Байбулдин башҡара. Улар минең төп ярҙамсыларым.\nМеханизаторҙарҙың, водителдәрҙең, белгестәрҙең hәм техниканың көйлө эшләүе арҡаһында көҙгө баҫыу эштәре йылдам бара. Баҫыу хеҙмәтсәндәренең төп бурысы — уңышты юғалтыуҙарһыҙ йыйып алыу hәм киләсәккә нигеҙ һалыу. Шуға күрә, көндәр аяҙ торғанда, баҫыуҙаорҙа эш ҡайнай…


Сөйәл үләненең файҙаһы\n26 Май , 09:34\nМай үләненән шифалы сәйҙәр, төнәтмәләр эшләй торған мәл етте. Әле сөйәл үләне сәскә ата. Уның исеменән үк күренеүенсә (русса чистотел) тире ауырыуҙарына файҙаһы ҙур. Бынан тыш та уның файҙалы үҙенсәлектәре етерлек.\nАғыулы үлән булһа ла, самаһын белеп ҡулланһаң эсәк, ҡан тамырҙарын таҙартып, эстә үҫкән "сөйәлдәрҙе" лә бөтөрә. Киста, полип, хатта рак ауырыуҙарын да еңә ул. Был үләндән ике төрлө төнәтмә әҙерләргә була.\nТәүгеһе сөйәл үләненән квас: 3 литр эремсек һыуына (сыворотка) бер ус йәш үләнде (кипкәне булһа 1 стакан) марляға урап төшөрәбеҙ, 1 стакан шәкәр һалып йылы урынға ултыртабыҙ. Әгәр эремсек һыуы ҡайнатылған булһа, 1ҡалаҡ ҡаймаҡ болғайбыҙ, һөт әсетеүсе бактериялар үрсеһен өсөн. Шишмә һыуын ҡулланырға ла була, уға ла бер ҡалаҡ ҡаймаҡ һалабыҙ. Мин үҙе ултырып ойоған һөттән һөҙмә һыуын ҡулланам. Ике аҙнанан хуш еҫле емеш еҫтәре генә сығып торған эсемлек әҙер була. Ағыуы ла ҡалмай, әсе тәме лә юҡҡа сыға. Тәүҙә көнөнә 3 тапҡыр берәр ҡалаҡтан башлап ашауҙан ярты сәғәт алда эсәбеҙ, яйлап яртышар стаканға еткерәбеҙ. Кәмегән һайын үләнен алмаштырмай ғына һыу йә эремсек һыуы өҫтәп тороп ике ай буйы эсергә була. Ошо эсемлекте эсеп оҙаҡ йылдар ыҙалатҡан аллергиянан ҡотолоусылар бар. Ашҡаҙан, эсәк, нервы, тире, баш ауырыуҙары, гипертония, язванан ҡотолорға ярҙам итә, иммунитетты нығыта, организмды шлактарҙан, тоҙҙарҙан таҙарта был шифалы эсемлек.\nИкенсе ысул: сөйәл үләнен ит турағыстан үткәреп ике ҡат марля аша һутын һығабыҙ ҙа таҙа банкаға һалып холодильникта һаҡлайбыҙ. Күптәр ошо һутты спиртҡа ҡушып һаҡлай, мин ҡушмайым, яҙға тиклем һәйбәт һаҡлана. Ҡыш ангина, грипп ваҡытында йылымыс 0,3 стакан һыуға ярты балғалаҡ һалып тамаҡты, танауҙы сайҡатабыҙ. Үҙем антибиотик урынына берәй йотом эсеп тә ебәрәм, ярҙамы тиҙ тейә. Танауҙы ғына сайҡатып йөрөп тә гайморитты бөтөрөүселәр бар.\nТағы бер рецепт: Көнөнә ике тапҡыр ярты стакан һыуға 5 тамсы сөйәл үләне һутын һалып эсәбеҙ, көн һайын берәр тамсыға арттыра барабыҙ, 40 тамсыға еткәс кире кәметә башлайбыҙ. Бер курсты эсеп бөткәс, 40 көн ял итәбеҙ.\nБилдәле үләндәр менән дауалаусы Рим Ахмедов сөйәл үләнен сәскә ата башлаған сағында, асыҡ урындарҙан түгел, ә күләгәрәк урындарҙан, ай тулғандан һуң бер аҙ ваҡыт үткәс, кискеһен йә болотло көндә йыйырға кәңәш итә.\nҮләнде күп итеп йыйыу ҙа кәрәкмәй, 0,5 банка сок беҙҙең 6 кешелек ғаиләгә яҙға сыҡҡансы артығы менән етә. Уны бит стаканлап эсмәйбеҙ, тамсылап ҡына ҡулланабыҙ. Ә файҙаһы һөйләп-яҙып бөткөһөҙ ныҡ ҙур.


Латвияның административ бүленеше — Башҡорт Википедияһы\nЛатвияның административ бүленеше\nЛатвия дәүләте хәҙерге ваҡытта 110 крайға(латыш. novadi, берлектә novads) һәм 9 республика ҡалаһына (латыш. republikas pilsētas, ед. ч. republikas pilsēta) бүленә. Урыҫ телле сығанаҡтарҙа республика ҡалалары "республика әһәмиәтендәге ҡалалар" тип тә аталырға мөмкин.\nЛатвияның крайҙары һәм республика ҡалалары\n2009 йылдың 1 һөтай (июнь) көнөнә хәтлем Латвия 26 район һәм 7 республика ҡалаһына бүленгән булған.\n2008 йылдың 19 аҡъюлай (декабрь) көнө Латвияның хөкүмәте илдең административ бүленешен рәсми рәүештә үҙгәрткән: элекке 553 үҙидара берәмеге (район, улыҫ һ.б.) урынына 109 но́вад (латыш. novads, күплектә: novadi, ) һәм туғыҙ республика ҡалаһы барлыҡҡа килгән .\nКрай (новад) ҡоролһон өсөн, уның ерендә даими рәүештә кәм тигәндә 4 мең кеше, ә уның административ үҙәге булған ҡала йәки ҡасабала кәм тигәндә 2 мең кеше йәшәргә тейеш. Новадтың административ үҙәгенән уның эсендәге ниндәй ҙә булһа тораҡ пункт араһындағы ара 50 саҡрымдан да ашмаҫҡа тейеш. Был дөйөм ҡағиҙәне үтәмәгән крайҙар ҙа бар. Илдең иң бәләкәй крайҙары: Балтинава крайы (халыҡ һаны: 1420 кеше) һәм Алсунга крайы (1730 кеше). Иң күп кеше йәшәгән административ берәмектәр иһә — Огре крайы (38 мең кеше) һәм Талсина крайы (35 мең кеше).\n2009 йылдың 1 июль (майай) көнөндә Екабпилс һә Валмиера ҡалалары республика ҡалаһы статусына эйә тип билдәләнгән.\nХәҙерге ваҡытта республика калаларының һаны туғыҙ:\nХалыҡ һаны (2011)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Латвияның_административ_бүленеше&oldid=940758 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 3 апрель 2020 в 21:20\nБыл бит һуңғы тапҡыр 21:20 3 апрель 2020 үҙгәртелгән.