Инфоурок › Начальные классы › Презентации › Презентация на башкирском языке "70 лет Великой Победе"\nҒафури районы Оло Үтәш ауылының 4 класс уҡыусыһы Ғиниәтов Салауаттың фәнни-эҙләнеү эше. Етәксеһе: Әһлиуллина Гүзәл Әхмәт ҡыҙы\nМинең тема: «Бөйөк Еңеүҙә Оло Үтәш халҡының өлөшө»\nБыл тема минең өсөн бик ҡыҙыҡлы булды, үҙем өсөн бик күп яңылыҡтар астым. Үҙемдең ҡартатайым менән өләсәй тормошон да өйрәндем. Һәм белгәндәрем тураһында иптәштәремә лә һөйләргә теләйем. Сөнки бик күп уҡыусылар үҙҙәренең ауыл тарихын, Бөйөк Ватан һуғышының уларҙың ғаиләһендә ниндәй эҙ ҡалдырыуын белмәйҙәр. Беҙ , балалар, ейәндәр, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған, еңеп ҡайтҡан, һуғыш ваҡытында тырышып эшләгән кешеләргә бурыслыбыҙ. Беҙ уларҙың Бөйөк Еңеү өсөн тырышҡандарын, ҡорбан булғандарын оноторға тейеш түгелбеҙ.\nМинең эшемдең маҡсаты: 1.Оло Үтәш ауылынан 1941-1945 йылғы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан кешеләр тураһында күберәк белеү. 2.Ҡартатайым Тагиров Әхмәт Рәхим улы тураһында күберәк белеү, Дания өләсәйемдән ҡартатайым тураһында һорашыу. 3.Мәктәп музейындағы китаптарҙы, документтарҙы өйрәнеү.\n1941 йылдың 22 июнендә фашистик Германия Советтар Союзына баҫып инде. Бөтә совет халҡы фашист илбаҫарҙарына ҡаршы һуғышҡа күтәрелә. Ҡанлы ҡурҡыныс 4 йыл, 1418 көн һәм төнгә һуҙыла Бөйөк Ватан һуғышы. Тыуған илебеҙҙе азат итер өсөн Совет Армияһы һалдаттары йәнен-тәнен аямай көрәшкән һәм еңеп сыҡҡан. Был һуғышта беҙҙең илдән 27 миллион кеше һәләк булған. Башҡортостандан 795 мең кеше фронтҡа киткән, 323 меңдән ашыу кеше кире әйләнеп ҡайта алмай, һуғыш яландарында һәләк була. Беҙҙең Оло Үтәш ауылынан 89 кеше фронтҡа китә, 43 кеше һуғышта баштарын һалған. Улар тураһында “Хәтер”( 9 том), “ Улар еңеү менән ҡайтты “( 5 том) китаптарында яҙылған.\nБына улар –Еңеү килтереүселәр!\n2015 йылдың 9 майында беҙҙең илебеҙ Бөйөк Ватан һуғышының 70 йыллығын билдәләне. Ләкин Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, тыл ветерандары сафы йылдан йыл һирәгәйә. Уларҙың бик әҙҙәре генә был Еңеү байрамын күрә ала. Беҙҙең Оло Үтәш ауылында әлеге көндә бер һуғыш ветераны ла юҡ. Ә һуғыш ваҡытында ауылда эшләгән кешеләрҙән Сафаргалина Асия , Башарова Мафруза, Вәлиева Ғәмилә әбейҙәр, Кинйәбаев Әхмәт , Әбделмәнов Тимербәк бабайҙар. Минең өләсәйем Тагирова Дания 78 йәштә. Ҡартатайым Тагиров Әхмәт былтыр 83 йәшендә вафат булды.\nIII. Йомғаҡлау Бөйөк Ватан һуғышы ҡорбандары иҫтәлегенә һәр ауыл-ҡалала, райондарҙа обелискалар , һәйкәлдәр бар. Мәңгелек уттар яна, музейҙар булдырылған. Беҙҙең Оло Үтәш мәктәбендә лә тирә-яҡты өйрәнеү музейы бар. Унда Бөйөк Ватан һуғышына арналған стенд, китаптар, документтар бар.\nОло Үтәш ауылында быйыл Бөйөк Ватан һуғышы ҡорбандары һәм ветерандары хөрмәтенә яңы обелиск төҙөлдө.\nУны тантаналы асыу Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығында 9 майҙа булды. Был обелискты төҙөтөүсе, һәр эштә башлап йөрөүсе Ғарипова Нәүфилә әбейгә һәм улдарына бөтә ауылдаштарым рәхмәтле. Шулай уҡ төҙөү эштәрен үҙ өҫтәренә алған Өфөлә йәшәүсе Кинйәбаева Зилиә апайҙың ғаиләһенә ҙур рәхмәт әйтәбеҙ. Һәйкәлдәр үлгәндәр өсөн кәрәкмәй, ул тереләр өсөн кәрәк. Ауылдаштарым ташҡа яҙылған исем-фамилияларға ҡарап үҙҙәренең атай, олатайҙарын, туған кешеләрен таный. Беҙ, балалар ҙа, уларҙы белергә, хөрмәт итергә, бәхетле бала саҡ өсөн рәхмәтле булырға тейешбеҙ.\nНомер материала: ДВ-217914


Ҡарабойҙай ярмаһына кинәт хаҡ артыуы сәбәпле, Рәсәй Хөкүмәте культураның резервын тотонорға уйлай\nИкенсе төрлө әйткәндә, ярманың запасы һатыуға сығарыласаҡ. Культураға хаҡ артыуында Алтай крайында ҡар аҫтында ҡалған ҡарабойҙай тураһындағы яңылыҡ сәбәпсе була. Башҡортостан магазиндарында ул 20 һумдан 60 һумға тиклем күтәрелгән. Республика Хөкүмәте ҡарабойҙайға хаҡ артыуы нигеҙһеҙ тип билдәләне. Тимәк, был ни бары ябай ығы-зығы.


Тыйылған емеш татлыраҡ... » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Социаль мәсьәлә » Тыйылған емеш татлыраҡ...\nТыйылған емеш татлыраҡ... 28.02.2017 // Социаль мәсьәлә\nӨфө урамдары буйлап барғанда йыш ҡына бер ниндәй алтаҡта эленмәгән тимер ишекле, ҡараңғылатылған тәҙрәле биналар күҙгә салынып ҡала. Шуныһы ғәжәп: тупһа алдары һәр ваҡыт ныҡ тапалған була. Беҙҙең эш урынынан йыраҡ түгел юл киҫелешендә лә бар ундай сәйер офис. Бер мәл шулай, дарыухананыҡы менән бутап, ишеген тартып ҡарамаһам, уйын автоматтары залы икәнен белмәҫ тә инем...\nИлебеҙҙә уйын бизнесын ойоштороу өсөн махсус төбәктәр билдәләнеп, башҡаларында уның менән шөғөлләнеү күптән тыйылғайны бит инде. Ләкин, күрәһең, еңел кәсептең тәмен тойғандар һаман да нәфсеһен ауыҙлыҡлай алмай. “Уйын бизнесының арбаһы өс атҡа егелгән: береһе – ҙур аҡсаға өмөтләнгән уйынсы; икенсеһе – ҡыл да ҡыбырҙатмай, кешенең ҡомарлылығынан файҙаланып ҡына байырға теләгән эшҡыуар; өсөнсөһө – ошондай кәсепте киңәйтеп, ҡаҙнаны тулыландырыуҙы күҙ уңында тотҡан түрә-ҡара”, – тиҙәр. Өсөнсө “ат” үҙ ихтыяры менән туғарылды, ә бына тәүге икәүһе “йөк”тө тарта бирә.\nБар аҡсаһын автоматҡа “ашатып” бөтөрөп, хәйер һорашырға мәжбүр булғандар; туҡтауһыҙ ғаилә ыҙғыштары сығарыусылар; бәләнән йөрәк өйәнәге тотҡандар, үҙенә ҡул һалғандар; аҡсаға бәйле уйындарға ылығыуын тыя алмай, наркология һәм психоневрология клиникаларында эскеселәр һәм наркомандар менән бергә дауаланыусылар; ҙур отошҡа өмөт бағлап, нисек тә уйынға аҡса табырға тырышыусылар, кеше кеҫәһенә төшөүселәр – бына ул ҡомарлы уйындарҙың һөҙөмтәһе. Белгестәр иҫәпләүенсә, уларға ылығыуын тыя алмаған әҙәм эргә-тирәһендәге яҡынса биш-алты кешене борсолорға мәжбүр итә. Әлбиттә, илдә күпме лудоман йәшәгәнен бер кем дә һанап ҡарамағандыр, шулай ҙа был сирҙән яфаланғандар һаны халыҡтың өс-биш процентын тәшкил итә тигән фараз бар. Иң аяныслыһы шул: лудомандар араһында үҙ-үҙенә ҡул һалыу осраҡтары суицидтың башҡа төрҙәре менән сағыштырғанда 25 тапҡырға күберәк.\nРеспубликала хоҡуҡ һаҡсылары йәшерен клубтар бармы-юҡмы икәнен асыҡлау маҡсатындағы сараларҙы йылына бер нисә тапҡыр үткәреп тора. Рейдтар барышында тиҫтәләрсә уйын автоматы, терминал һәм компьютер тартып алына. Ләкин... һөҙөмтәлә Рәсәй Енәйәт кодексының 171-се статьяһына ярашлы бер нисә клубҡа ҡарата ғына эш асыла. Ни өсөнмө? Сөнки ойошманың ҡырын эштәр менән шөғөлләнгәнен иҫбатлауы ауыр. Бындай кире күренеште белгестәр ҡануниәттәге етешһеҙлектәр менән аңлата. “Законда ҡомарлы уйындарҙың лотереянан айырмаһы аныҡ билдәләнмәгән, – ти улар. – Талаптар буйынса уйын автоматтарына махсус экспертиза үткәреү шарт”. Шунлыҡтан уйын йорттарының бәғзеләре лотерея клубы йәки интернет-салон исеме менән эшмәкәрлеген дауам итеү мөмкинлегенә эйә була.\nҒәҙәттә, ғәйебен дәлилләгән осраҡта суд салон хужаларына билдәле бер күләмдә штраф һала. Ә “күләгәләге” эшҡыуарлыҡ өсөн бер нисә мең һум нимә инде ул? Штрафын түләй ҙә артабан эшләүен дауам итә улар. Контролгә алынмаған сығымдар әйләнеше илдең иҡтисадына ла етди хәүеф тыуҙыра. Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, әллә ни ҙур булмаған бер уйын залы ғына хужаһына тәүлегенә 250 мең һумдан ашыу табыш килтерә ала, ти. Айлыҡ килем иһә миллиондарҙа иҫәпләнә.\nХәйер, технологиялар үҫешкән заманда аҡса отоу теләге менән яныусыларға уйын залдарын эҙләп йөрөйһө лә түгел – өйҙәге компьютерҙан Интернет аша онлайн-казиноға инергә була. Уныһы, минеңсә, тағы ла хәүефлерәк, сөнки кеше электрон янсыҡтағы аҡсаның иҫәбенә әллә ни иғтибар итеп бармай. Ғөмүмән, “һыңар ҡуллы бандит”тарҙың яңы быуыны ҡомарлыларҙы төрлө ерҙә һағалай.\nТарихтан билдәле булыуынса, заманында Юлий Цезарь әтәс һуғыштырып аҡса отоу менән мауыҡҡан. Рим императорҙарының ҡайһы берҙәре, замандаштары яҙып ҡалдырыуынса, ошондай ҡомарлы уйындарға ҡаҙнаның байтаҡ өлөшөн тәләфләгән. Ә боронғо грек философы Демокриттың ике меңдән ашыу йыл элек: “Аҡсаға ылығыуын тыя алмаған кеше бер ҡасан да бәхетле була алмай”, – тип иҫкәртеүе ҡомарлылыҡтың шул осорҙа уҡ алама ғәҙәт һаналыуын раҫлай. Бөгөн иһә ҡомарлы уйындар – заманыбыҙҙың иң киҫкен проблемалары иҫәбендә...\nАвтор: Я. УСМАНОВ.


Ғаилә кемпингы төҙөү проекты ҡаралды\nБилдәле булыуынса, республика Башлығы Радий Хәбировтың һәр кесаҙна төбәккә инвесторҙар йәлеп итеү, уларға уңайлы инвестиция мөхите булдырыу һәм эшҡыуарлыҡ өсөн отошло шарттар тәҡдим итеү маҡсатында “Инвестиция сәғәте” үткәреү бурысы район-ҡалаларҙа уңышлы тормошҡа ашырыла.\nБыл башланғыс “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ башланғыстарына булышлыҡ итеү” милли проекты бурыстары нигеҙендә атҡарыла.\nСибай ҡала хакимиәте башлығы Рөстәм Афзалов менән үткән кәңәшмәлә был юлы “Төйәләҫ” ғаилә кемпингы төҙөү проекты ҡаралды. Проект авторы - йәш эшҡыуар Александр Семенихин. Йәш йүнселдең төп маҡсаты: Төйәләҫ йылғаһы ярҙары биләмәһен төҙөкләндереп сибайҙарға һәм ҡала ҡунаҡтарына экологик яҡтан таҙа ҡарағай урманында ял урыны булдырыу.\nЭшҡыуар белдереүенсә, йылғаға ҡарап торған уңайлы һәм йәмле бунгалолар төҙөргә ниәтләй. Бунгало — бер ғаилә ағзаларына тәғәйенләнгән бер ҡатлы йорт. Башлыса уның ҡыйығы яҫы була һәм киң веранданы үҙ эсенә ала. Сит илдәрҙә бунгало билдәле конструкция булараҡ ҡала ситендәге йортто кәүҙәләндерә. Александр Семенихин бунгалолар янына мунса төҙөргә, беседкалар урынлаштырырға теләй, волейбол һәм балалар майҙансығы, шешлек өсөн махсус урын да ҡаралған. Ял итеүселәргә һыу туризмы, спорттың һәм әүҙем ялдың бер төрө булған — каякингты тәҡдим итмәксе. Йәғни, каяк тип аталған судноларҙы ҡуртымға бирәсәк. Ҡыш көнө был хеҙмәттәргә коньки прокаты һәм тюбингтар өҫтәлә. Майҙаны 45 квадрат метр тәшкил иткән корпустарҙы эшҡыуар экологик яҡтан таҙа материалдан төҙөргә теләк белдерҙе.\nРөстәм Афзалов ҡала халҡы өсөн кәрәкле һәм уңайлы проект менән ентекле танышҡандан һуң үҙ фекерен белдерҙе: “Кемпинг булдырыуҙың ыңғай яҡтары бик күп. Шуларҙың иң мөһиме — ҡаланан алыҫҡа китмәйенсә, ғаилә менән тәбиғәт ҡосағында ял итеү”.\nӘлегә башланғысты тормошҡа ашырыу өсөн дәүләт ярҙамы талап ителә. Проекттың төп йүнәлеше ғаиләне нығытыуға, ялды ойоштороуға ҡоролғанлыҡтан, ул тиҙ арала төрлө йәһәттән яҡлау табып, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм шәхси эшҡыуарлыҡ инициативаларына ярҙам күрһәтеү” милли проекты сиктәрендә уңышлы тормошҡа ашырылыр тигән өмөттә йәш эшҡыуар. Проект тормошҡа ашһа, сибайҙарға ял итеү өсөн ситкә йөрөргә кәрәкмәйәсәк, ҡала янында ла ғаилә менән рәхәтләнеп ял итеү мөмкинлеге тыуасаҡ.\nБыл сараларҙың барыһы ла Рәсәй Президенты Владимир Путин указына ярашлы “Иҡтисади үҫеш” милли проекты сиктәрендә атҡарыла. Билдәле булыуынса, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм шәхси эшҡыуарлыҡ башланғыстарына булышлыҡ итеү” милли проекты биш проекттан тора: “Эшҡыуарлыҡты алып барыу шарттарын яҡшыртыу”, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын финанс ресурстарға, шул иҫәптән ташламалы финанслауға индереү юлдарын киңәйтеү”, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын йылдам үҫтереү”, “Фермерҙарға ярҙам итеү системаһын булдырыу һәм ауыл кооперацияһын үҫтереү”, “Эшҡыуарлыҡты популярлаштырыу”.


Индустриаль парк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n25 октября 2018 — 16:46 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн Өфөнөң Шаҡша ҡасабаһында яңы индустриаль парк асылды. Тантанала Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов ҡатнашты.\n“Промцентр” паркының сафҡа индерелеүе районға социаль яҡтан үҫешергә ҙур мөмкинлектәр бирә. Элекке завод биналарын үҙгәртеп ҡороп, бында сауҙа селтәрҙәре, күп функциялы үҙәк, дарыухана һәм телефон селтәрҙәрен берләштергән комплекс урынлаштырыласаҡ.\nИндустриаль парк Башҡортостан республикаһы ойоштороуҙың 100 йыллығына ҡарата төҙөлгән объекттар исемелегенә ингән.


Владимир Путин төп иғтибарҙы экологияға йүнәлтте\n12 Май 2019, 01:44\nБилдәле булыуынса, Рәсәй Президенты Владимир Путин милли проекттарҙа экология мәсьәләһенә айырыуса ҙур иғтибар бүлде. Был йәһәттән төп йүнәлештәр – законһыҙ сүплектәрҙе бөтөрөү һәм халыҡты таҙа эсәр һыу менән тәьмин итеү.\n2024 йылға илдә барлыҡ законһыҙ сүплектәр бөтөрөлөргә, шулай уҡ ҡалдыҡтарҙы эшкәртеүсе заманса комплекстар төҙөлөргә тейеш. Проектты тормошҡа ашырыу өсөн, дөйөм алғанда, дүрт триллион һум аҡса тотоноласаҡ тип күҙаллана.\nБашҡортостанға килгәндә, “Сүплектәрҙең интерактив картаһы”нда республикалағы проблемалы 582 сүплек билдәләнгән, уларҙың әлегә 180-е генә бөтөрөлгән. Тимәк, башҡараһы эш күп.\n“Роспотребнадзор” мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостан халҡының һигеҙ проценты хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирмәгән һыу эсә. Сифатҡа тәбиғәт факторҙары йоғонто яһай. Өфөләге эсәр һыу, мәҫәлән, ҡаты.\nИкенсе сәбәп – республикалағы химия һәм нефть эшкәртеү производстволары, тау байыҡтырыу тармағы предприятиелары эшмәкәрлеге. Ер аҫты сығанаҡтарына “ҡара алтын”ды табыу ҙа кире йоғонто яһай. Киләһе өс йыл эсендә Башҡортостан тәүге тапҡыр һыу сифатын яҡшыртыу өсөн 1,1 миллиард һум аҡса аласаҡ.


Сәйәси репрессиялар ҡорбандары иҫтәлегенә. | Классный час: | Образовательная социальная сеть\nСәйәси репрессиялар ҡорбандары иҫтәлегенә.\nОпубликовано 28.03.2019 - 12:11 - Мавлетова Зилда Ахмадиевна\n30 октябрь - сәйәси репрессия ҡорбандарын иҫкә алыу көнө. Нахаҡ репрессия ҡорбандары.\nsysi_repressiya_korbandary._klass_sgte.docx 82.82 КБ\n“Сәйәси репрессиялар ҡорбандары иҫтәлегенә”\nМәҫкәү урта мәктәбенең башланғыс кластар уҡытыусыһы\nМәүлитова Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы\nМаҡсаты: 30 октябрь – сәйәси репрессия ҡорбандарын иҫкә алыу көнө. Нахаҡ репрессия ҡорбандары.\nБашҡортостан энцеклопедияһы, баш.башкирская-энциклопедия.рф\nӘлим Зарипов. “Эй Яйыҡ йорт, Яйыҡ йорт”\n«Яйыҡ» гәзитенән мәҡәлә: «Ғәжәп яҙмышлы кеше»; «Сәйҙә әбей» (26.09.1998 йыл,\n№ 112). Сулпан Ғәлина.Мәҫкәү ауылы.\n1. Сталин репрессиялары Башҡортостанда.\n2. Учалы районынан күпме кеше репрессияланған?\n3. Мәҫкәү ауылының «кулактары»\nС т а л и н р е п р е с с и я л а р ы 1930 – 1950 йылдар башында СССР-ҙа айырым граждандарҙы, социаль төркөмдәрҙе, синыфтарҙы һәм халыҡтарҙы сәйәси енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләп үткәрелгән һәм дәүләт органдары тарафынан тормошҡа ашырылған. Сәйәси репрессия коллективлаштырыу осоронда башланған. Башҡортостанда 25,5 мең крәҫтиән хужалығы кулакҡа сығарылған. РСФСР Енәйәт кодексының 58-се статьяһы: советтарға ҡаршы эшмәкәрлек буйынса 22,5 мең крәҫтиән репрессияға дусар ителгән, 32 меңгә яҡын кеше Себергә һәм илдең төньяҡ райондарына һөрөлгән, 30 меңгә яҡын кеше махсус ҡасабаларға урынлаштырылған. 1929–30 йылдарҙың ҡышында иген әҙерләү һәм коллективлаштырыу барышын өҙгән өсөн руханиҙарға ҡарата репрессия башлана. Мәсет һәм сиркәүҙәр ябылған, мөхтәсибәт һәм мәхәлләләр бөтөрөлгән. Сәйәси репрессия дусар ителергә тейешле кешеләр исемлеге партия һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары тарафынан һәр район һәм ҡала буйынса алдан төҙөлгән. Яза биреү тураһында ҡарар суд һәм судтан тыш органдар тарафынан сығарыла. уның составына ББСИ-ның район бүлексәһе етәксеһе, район советы башҡарма ком-ты рәйесе һәм район прокуроры ингән. 1931 йылдарҙа 2878 кеше хөкөм ителгән, шуларҙың 143-ө атылған, 1587-һе концлагерға бикләнгән, 1082-һе һөргөнгә ебәрелгән. БАССР-ҙа 5391 кеше хөкөм ителгән, шуларҙың 193-ө атылған.\n1937–38 йй. Сәйәси репрессия айырыуса киң ҡолас ала (“оло террор”). 1937 йылдарҙа И.В.Сталиндың ҡушыуы буйынса “халыҡ дошмандары”н фаш итеү буйынса кампания йәйелдерелә.\nКүп кенә фән, мәҙәниәт, сәнғәт эшмәкәрҙәре (Ғ.Ф.Вилданов, Ғ.Д.Дәүләтшин, В.Мортазин-Иманский, Д.Юлтый һ.б.), комсомол башлыҡтары, уҡытыусылар, хужалыҡ хеҙмәткәррҙәре “буржуаз милләтселек”тә, “вәлидовсылыҡ” та, “солтанғәлиевщина”ла ғәйепләнеп, репрессияға дусар ителгән. Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың барыһы ла тиерлек (Ә.Ә.Бейешев, Ю.Ю.Бикбов, Х.Й.Йомағолов, Х.Ҡ.Ҡушаев, М.Л.Мортазин, М.Д.Халиҡов һ.б.) репрессия ҡорбаны булған. БАССР-ҙа сәйәси репрессия йылдарында сәйәси енәйәттәрҙә ғәйепләнеп, 50293 кеше атыуға йәки төрмәгә ябыуға хөкөм ителгән. Репрессия ҡорбандарының күпселеген социаль сығышы буйынса – крәҫтиәндәр, эшселәр, руханиҙар, зыялылар; милли сығышы яғынан урыҫтар, башҡорттар, татарҙар, украиндар, мариҙар һ.б. тәшкил иткән.\nУчалы районы репрессия ҡорбандары\n1929 йылдан 1953 йылға тиклем илебеҙҙә ҡанлы Сталин режимы хакимлыҡ итте. Беҙҙең республика буйынса ғына ла был йылдарҙа 60000 кеше репрессияланды.\nБеҙҙең райондан күпме кеше репрессияланған?\nБыл һорауға аныҡ ҡына яуап биреүе еңел түгел, сөнки Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Именлеге комитетының архивына әле бөгөн дә иркен инеп булмай, архивтың үҙ хеҙмәткәрҙәре халыҡҡа еткергән мәғлүмәттәр тулы түгел. 1994 йылдың башында район газеталары биттәрендә баҫылған репрессияға дусар ителгәндәр исемлегендә ни бары 390 кешенең исем-фамилияһы бирелгән. Исемлектең тулы түгеллеген раҫлаусы бер факт: Ахун ауылынан ҡулға алынып, хөкөм ителгән кешеләр (Ахун ауылының тарих музейы директоры И. Харисовтың иҫәпләүҙәре буйынса) барыһы 71 кеше, ә БР ДИК биргән исемлектә улар — 31. Байтаҡ ҡына учалылар, башҡа райондарҙа, ҡалаларҙа эшләп, уҡып, хеҙмәт итеп йөрөгән ерҙәрендә репрессияға дусар ителгән. Дәүләт Именлеге Комитеты тарафынан төҙөлгән исемлек уларҙы бөтөнләйгә иҫәпкә алмай. Ошоларҙан сығып, ғаилә ағзаларын индермәй иҫәпләгәндә, беҙҙең райондан бөтәһе меңгә яҡын (йә иһә 900-ҙән ашыу) кеше репрессияланған тип ҙур ышаныс менән әйтә алабыҙ. Ғаилә ағзаларын да ҡушһаҡ, бер нисә мең кеше тураһында һүҙ алып барырға мөмкин. Күпме кешенең яҙмышы һындырылған, күпме бала етем ҡалдырылған, күпме аҫыл ир-егеттәребеҙ атылған, ҡараусыһыҙ ҡалған күпме ғаилә аслыҡтан ҡырылған, нисә тотҡон лагерҙарҙа һәләк булған? Был һорауҙарға бөгөн ҡапыл ғына яуап биреүе мөмкин түгел — улар махсус тикшеренеү көтә. Тик шуныһы: илебеҙгә ҡанлы диктатураны (фашизм формаһындамы, коммунизм формаһындамы) ҡабаттан кисерергә яҙмаһын ине. Әйтергә кәрәк, 1933 йылда ла бер ғәйепһеҙгә ҡулға алыуҙар, төрлө сроктарға хөкөм итеүҙәр кәмемәй. Вознесенка, Поляковка ауылдарының һәр береһенән бер ай эсендә унар кеше ҡулға алына, Ахун ауылынан 1 төн эсендә (22 март) 12 кеше, Ураҙҙан (13 март) 20 кеше алып кителә.\nНиҙә ғәйепләйҙәр һуң уларҙы? Совхоз һәм колхоздарҙы юҡҡа сығарырға тырышыуҙа, Магнитогорск металлургия комбинатын шартлатырға йыйыныуҙа. Бынан тыш, уларға «Германия һәм Япония разведкаларының агенттары», — тигән яла яғыла, «халыҡ дошмандары» тигән йөрәккә шом һалғыс атама тағыла. Уларҙың барыһының да йәштәре 24 менән 60 араһында, йәғни кешенең йәшәү дәрте иң көслө осорҙары була. Әммә Сталин йәлләдтәре һәр ҡайһыһын 5—10 йылға хөкөм итеп, тормош тамырҙарын аҡтара. Шул китеүҙәренән уларҙың күбеһе ҡайтмай, бары тик 50-се йылдар уртаһында иҫән ҡалған, ләкин һаулыҡтары бик ныҡ ҡаҡшаған бер нисә кеше тыуған төйәктәренә килеп йығыла. Репрессиялар ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла урап үтмәй. 1933 йылдың февраль-март айҙарында 4 колхозсы һәм ике хужабикә, бөтәһе 6 ҡатын-ҡыҙ (Поляковка, Вознесенка, Кирәбе ауылдарынан һәм Топорино хуторынан) ҡулға алынып хөкөм ителә. Иң олоһона — 72, иң кесеһенә 37 йәш. «Халыҡ дошманы» тигән хурлыҡлы атама, шулай итеп, улар иңенә лә төшә. 1934—1935 йылдарҙа репрессиялар кәмей төшә, әммә 1936 йылда яңы көс менән тоҡана. Дауыт Юлтыйҙың бер туған ҡустыһы Мөхәммәтҡол Юлтыевтың 2 аҙна Учалы ерендә командировкала йөрөп ҡайтыуы каратель органдарына яңы ғәйепләү эше асыу өсөн һылтау була. Йәнәһе, Мөхәммәтҡол Юлтыев Учалыға үҙе ойошторған «Ирекстан» исемле «контрреволюцион» ойошмаға яңы ағзалар йәлеп итеү өсөн барған. Ошо уйҙырмаға нигеҙләнеп, Өфөлә «Ленинсы» йәштәр гәзитендә бүлек мөдире булып эшләгән Мөхәммәт Хәйҙәров ҡулға алына. Мөхәммәт Хәйҙәров Өргөн ауылында тыуған, Учалыла МТС гәзитенең редакторы булып эшләп йөрөгән еренән Өфөгә, эшкә саҡыртып алына. 21 йәш менән барған Мөхәммәт, башҡа бик күп йәш егеттәр менән бер рәттән, Өфө төрмәһендә ултыра. Тәүҙә уға «террор» статьяһын йәбештереп маташалар, үлемгә хөкөм ителгәндәр камераһына күсерәләр, ләкин ғәйебен иҫбат итә алмайҙар. Милләтселектә ғәйепләп, 4 йылға хөкөм итәләр: хөкөм срогын ул Карлагта (Караганда лагерында) үткәрә. Мөхәммәт Хәйҙәровтың хәтерләүенсә, Өфө төрмәһендә ул Әбүс Һәйти тигән бер шағир менән бергә ултыра. Кем булған ул, Өфө төрмәһенә ҡайҙан, нисек барып эләккән? Әбүс Һәйтиҙең ысын исем-шәрифе Сабит Суфиянов. Ул 1906 йылда Учалы районының Сәфәр ауылында тыуған, 1921 йылға тиклем шунда йәшәгән. Ырымбурҙа педагогия техникумын тамамлаған. Шиғырҙар яҙған был егетте 1930 йылда яңы сыға башлаған «Ударсы» исемендәге район гәзитенә яуаплы сәркәтип итеп тәғәйенләйҙәр. Мөхәммәтҡол Юлтыев Учалыға килгән сағында уның менән осрашып, һөйләшеп китә. Өфөлә М. Юлтыев менән таныш кешеләрҙең ҡулға 170 алынғандарын ишеткән Әбүс Һәйти Учалыны ҡалдырып, Ҡазанға ҡаса, әммә күп тә үтмәй, 28 июлдә ҡулға алына һәм Өфөгә килтерелә. Әбүскә бик күп ғәйеп ташлайҙар: уның ирек, азатлыҡ тойғоһо менән һуғарылған шиғырҙарынан совет власына ҡаршы йүнәлтелгән юлдар эҙләйҙәр, «милләтсе» мөһөрөн баҫалар, «халыҡ дошманы» яһап, оҙайлы срокка лагерға ебәрәләр. Бары тик 1948 йылда ғына тыуған яғына ҡайтыу бәхетенә өлгәшә ул. Мансур ауылында үҙенә өй һалып инә. Әммә 1949 йылда бер ниндәй ғәйепһеҙ көйө яңынан ҡулға алына һәм бары тик 1956 йылда ғына уға яңынан Мансурға ҡайтырға насип була. Ләкин ауыл халҡы һәм етәкселәр араһындағы «халыҡ дошманы»на ҡарата ҡырын ҡараш, кәмһетеү, йәберләү уны тыуған яғын мәңгелеккә ҡалдырып, Өфөгә сығып китергә мәжбүр итә. Унда ул мосолман зыяратында ҡәбер ҡаҙыусы булып тамаҡ аҫырарға мәжбүр була. 1936 йылда башҡорт халҡының данлыҡлы улы, күренекле шәхес, 1918—1920 йылдарҙа Мәскәүҙә Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариатында башҡорт халҡының вәкиле булып торған Шәриф Манатов (тыуған ере — Курган өлкәһе) ҡаты сирҙән дауаланыр өсөн беҙҙең төбәккә килә. Ләкин һауыға алмай үлеп китә. Үҙенең васыяты буйынса, Көсөк ауылының (Миәс ҡалаһы эргәһендәге) зыяратында ерләнә. Репрессиянан уны үлем ҡотҡара, сөнки уға ла «эш» асылған була. Ҡанлы 1937 йыл! Учалы ере был йылда үҙенең иң аҫыл ирегеттәрен юғалта. БР ДИК-ның архивында һаҡланған 6568 һанлы «эш» буйынса 32 Учалы кешеһе ғәйепләнеп, хөкөм ителгән. Кемдәр һуң улар? Ниндәй енәйәттә ғәйепләнгәндәр? Башта һорауҙың икенсе өлөшөнә яуап биреп ҡарайыҡ. Был баштан-аяҡ алған документта 32 кеше тарафынан Учалы районында совет власын ҡолатыу маҡсаты менән төҙөлгән 7 отряд тураһында һүҙ бара. Йәнәһе, ошо 7 отряд 100-ҙән ашыу баш күтәреүсене берләштергән, бик күп ҡорал туплаған булған... 1937 йылдың февралендә Өфөлә, 1919 йылда Тамъян-Ҡатай кантонында ревком рәйесе булып эшләп киткән Кәрим Иҙелғужин ҡулға алына. Йәй көнө сират 1919—1920 йылдарҙа шулай уҡ беҙҙең кантонда ревком рәйесе вазифаһын биләгән Шаһиәхмәт Мөхәмәтдин улы Дауытовҡа ла етә. Ҡулға алынған мәлендә ул Өфөлә Дәүләт планы рәйесе булып эшләп йөрөгән була. 1917 йылдан РКП(б) ағзалары булған ошо 2 күренекле башҡорт эшмәкәрен Башҡортостанда 3000 кешенән торған 62 баш күтәреүселәр отрядын төҙөүҙә ғәйепләйҙәр. Был уйҙырмаға ярашлы, чекистар 1124 «баш күтәреүсе»не ҡулға алып, төрмәгә яба. Йәнәһе, ошо 62 отрядтың 7-һе Учалы районының төньяғында ойошторола. Уларҙы Муса Мортазин һәм Шаһиәхмәт Дауытовтарҙың күрһәтмәһе буйынса, Учалыға килгән, үрҙә исеме аталған Мөхәммәтҡол Юлтыев төҙөп киткән, имеш. Учалы «баш күтәреүсе»ләренең ике үҙәге булған: беренсеһе — «Төньяҡ» үҙәк (Мулдаҡай ауылы), икенсеһе — «Көньяҡ» үҙәк (Туңғатар ауылы). «Төньяҡ» үҙәктең етәксеһе итеп Мулдаҡай графир участкаһы начальнигы Шаһишәриф Бүләков күрһәтелгән. Туңғатар мәктәбе директоры Сәләх Баһаев «Көньяҡ» үҙәктең етәксеһе булған, йәнәһе. Ысынлап та, Ш. Бүләков та, С. Баһаев та районда күренекле етәкселәр була, халыҡ араһында ҙур абруй менән файҙалана, шуға ла уларҙың икеһенең дә дуҫ-иштәре бик күп була. Бүләков һәм Баһаев ҡулға алынып, уларға әҙәм ышанмаҫлыҡ ғәйеп ташлағас, был икәүҙе күргән-белгән, улар менән аралашҡан бик күп кеше репрессиялана. Билдәле, «Туңғатар төркөмө»ндә башлыса милли интеллегенция вәкилдәре, «Мулдаҡай төркөмө»ндә — эшсе, колхозсылар ҡулға алынғандарҙың төп өлөшөн тәшкил иткәндәр. 28 июль төнөндә Мулдаҡайҙан тәүге 2 кеше ҡулға алына: старатель булып эшләгән Бикбулатов Зиннур Әсфәндиәр улы (1888 йылғы, Зәки Вәлиди ғәскәрендә полк муллаһы булып хеҙмәт иткән), һәм Усманов Шәриф Кәбир улы (1892 йылғы, Орловка ат заводы директоры). 5 август төнөндә Кәримдән старатель Төпәев Харис ҡулға алына, 27 август Мулдаҡайҙан, мәктәптә завуч булып эшләгән Әхмәтшин Ғәбделхай Әхмәтшәевич (Зәки Вәлидиҙең ҡустыһы) репрессиялана. Ҡулға алынғандар һорау алыу өсөн Белорет төрмәһенә оҙатыла. Сәләх Баһаевтан тыш, «Туңғатар төркөмө» баш күтәреүселәре тип хөкөм ителәләр:\n1. Нурғәли Бикбулатов — Мулдаҡай тулы булмаған урта мәктәбе директоры.\n2. Сабур һәм Сәлим Исхаҡовтар — Туңғатар урта мәктәбе уҡытыусылары.\n3. Әхмәтхан Төпәев — Кәрим башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы.\n4. Хәким Хаджаев — Учалы урта мәктәбе директоры (Сәфәр ауылында тыуып үҫкән был кеше «татармын» тип ныҡыша, әммә «башҡорт милләтселеге»ндә ғәйепләнеүен алып ташлай алмай). Шаһишәриф Бүләковтан тыш, «Мулдаҡай төркөмө»нә индерелеп, хөкөм ителеүселәр:\n1. Ш. К. Усманов (ул да үҙен «татармын» тип иҫбат итергә тырышһа ла, «актив башҡорт милләтсеһе» тип ғәйепләнә.\n2. Г. Ж. Ғиззәтуллин\n3. Абдулла Ураҙаев\n4. С. М. Хәйбуллин-Вәлиев\n5. Яуымбай Моратшин (штраф ротаһы составында 1943 йылда фронтҡа эләгә һәм һәләк була). Ҡулға алынған 32 яҡташыбыҙҙың 16-һы Белорет төрмәһендә атып үлтерелә.\nТүбәндә уларҙың исемлеген килтерәбеҙ.\n1. Шаһишәриф Бүләков (17 декабрь) — начальник\n2. Мөхәммәт Имашев (29 ноябрь) — магазин мөдире\n3. Әхмәтшин Абдулхай (7 декабрь) — завуч\n4. Сәләх Баһаев (29 ноябрь) — директор\n5. Әхмәтхан Төпәев (17 декабрь) — уҡытыусы\n6. Харис Төпәев (2 сентябрь) — старатель\n7. Зиннур Бикбулатов (22 декабрь) — старатель\n8. Камалетдин Бүләков (22 декабрь) — приискыла десятник\n9. Ш. Әюпов\n11. Әсәф Мифтахов (27 ноябрь) — колхозсы\n12. Хәлилов Ғиниәт (29 декабрь) — колхозсы\n13. Хәлилов Миҙәт (27 ноябрь) — колхозсы\n14. Хәмитов Мөһит (27 ноябрь) — колхозсы\n15. Рөстәмов Закир (2 декабрь) — колхозсы\n16. Сәғитов Оморҙаҡ (2 сентябрь) — колхозсы\nҮлем язаһынан тороп ҡалған 16 «баш күтәреүсе», «милләтсе» Сталин лагерҙарына оҙатыла. 6568-се «эш» буйынса хөкөм ителгән учалыларҙың икәүһенә генә лагерь ғазаптарын үтеп, тыуған илдәренә әйләнеп ҡайтырға насип була. Бына улар: Нурғәли Бикбулатов һәм Ғәбдрәшит Исхаҡов. Кәрим Иҙелғужин менән Шаһиәхмәт Дауытов 1937 йылда Өфөлә атып үлтерелә. Районыбыҙҙың көньяғы иһә был осорҙа ҙур тырышлыҡ менән «мортазинсылар»ҙан таҙартыла. Муса Лут улы 1937 йылдың 31 майында Мәскәүҙә Генштабта эшләп йөрөгән еренән ҡулға алына. Күпме генә язаламаһындар, М. Мортазин үҙен ғәйепле тип танымаған. Ҡот осҡос язалауҙарға ҡарамаҫтан, үҙенең кешелек һәм гражданлыҡ йөҙөн һаҡлап ҡала алған, бер кемде лә һатмаған. 1937 йылдың 27 сентябрендә атып үлтерелә. Муса Лут улы ғүмеренең ахырына тиклем революция идеалдарына тоғролоҡ һаҡлай, Совет иленә бөтә ихласлығы менән хеҙмәт итә һәм дәһшәтле 1937 йылда чекист пуляһынан һәләк була. 24 август төнөндә иң тәүҙә ҡулға алынған «мортазинсылар»: уҡытыусы Бәкер Ғәззәл улы Мортазин һәм алтын приискыһы эшсеһе Әхмәҙи Мортазин. Оҙаҡламай район үҙәгендәге «КПЗ» камералары ҡулға алынғандар менән тыңҡыслап тултырыла. Муса Лут улының тыуған ауылы Көсөктән генә бында 12 кеше килтереп ябыла, һорау алыу көнө-төнө бара. Ҡулға алынғандарҙы төрлөсә язалайҙар, туҡмайҙар. Ултырырға, ятырға мөмкинселек бирмәйҙәр. «Тройка» приговоры менән 1937 йылдың 8 декабрендә Өфө төрмәһендә 25 мортазинсы 2—3 минут интервал менән сығарып атыла. Уларға ташланған ғәйеп: Башҡортостан биләмәһендә совет власын ҡолатыуҙы маҡсат итеп ҡуйған башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыу. Әйтеүебеҙсә, был баштан аяҡ ялғанға ҡоролған була. Атып үлтерелгәндәр араһында Әхмәҙи, Искәндәр, Әбүбәкер Мортазиндар ҙа була. Атыусыһы: сержант Ковалевич. Ошо төркөмдә атылған ил ағаларының, милләт уҙамандарының кәүҙәләре Өфөнөң Сергеевск зыяратында, дөйөм соҡорға күмелгән. Репрессияларға совет һәм партия хеҙмәткәрҙәре лә дусар ителә. 1934 йылда советтарҙың II съезында Учалы район советына 25 кеше һайлана, шуларҙың 3-һө күп тә үтмәй халыҡ дошмандары тип ҡулға алына: Ф. А. Лоҡманов — Ғәлиәхмәр ауылынан, колхоз рәйесе, Ф. Ғ. Йомабаев — район коммуналь хужалығы мөдире, Г. С. Йәнбәков — Поляковка ауыл советы депутаты. Әммә ДИК биргән исемлектә уларҙың береһе лә юҡ. 1936 йылдың октябрендә советтарҙың сираттан тыш съезы район советына өҫтәмә рәүештә 12 кешене һайлай. Шуларҙың 6-һы халыҡ дошманы булараҡ ҡулға алына. Бына улар:\n1. Дәүләт Ғәлимов — район башҡарма комитеты рәйесе.\n2. Асман Моратов — ВКП(б)-ның РК 1 секретары.\n3. Сәмиғулла Нәбиуллин — ВКП(б)-ның РК II секретары.\n4. Шамил Нагаев — комсомолдың РК секретары.\n5. Миндияр Бакыев — ойоштороу бүлеге мөдире.\n6. Хәмит Мәғәсүмов — юл бүлеге мөдире.\nНиҙә ғәйепләгәндәр һуң Ғәлимовты, Моратовты һәм Нәбиуллинды? «Байрамғол» совхозында булған саҡтарында: «Көндөҙ сәсеү менән генә ҡәнәғәтләнмәҫкә, төнөн дә сәсергә!» — тигән фарман биреп киткәндәр икән. Был сәсеү сифатының түбән булыуына һәм һөҙөмтә булараҡ колхоз-совхоз ҡоролошоноң ҡаҡшауына килтерер ине. Бынан тыш улар Магнитогорск элеваторынан сәсеү өсөн орлоҡто ваҡытында ташытып алмауҙа ғәйепләнә. Был ғәйепләү сәйәсәт менән бәйләнелә. Судьялар өс тапҡыр судҡа йыйылалар һәм иң һуңғыһында ғәйепләнеүселәрҙе аҡлай. Әммә уларҙы эштәрендә кире тергеҙмәйҙәр. Район башҡарма комитеты рәйесе вазифаһына Миндияр Баҡыев үрләтелә. Күп тә үтмәй уны ла ҡулға алалар. Унан Учалы районы буйынса ГПУ начальнигы Мамаев һорау ала. Пистолет менән ҡурҡытып, совет власына ҡаршы эшмәкәрлек алып барыуын таныуын талап итә. Район гәзите редакцияһы хеҙмәткәрҙәре лә тулы составы менән тиерлек репрессиялана. Поляковка, Ильинка приискылары директорҙары Йәнбәков менән Буранғолов та кулға алына. Уларҙы ла совет власына ҡаршы ҡораллы ихтилалды әҙерләүҙә ғәйепләйҙәр, йәшереп һаҡлаған ҡоралдарын таптыралар. Бармаҡ менән генә һанарлыҡ ауыл хужалығы белгестәренең, уҡытыусы, директорҙарҙың иң көслө, алдынғы өлөшө ҡулға алынып һәләк ителә. 8 колхоз рәйесенә лә халыҡ дошманы мөһөрө баҫыла. Ә бит ул заманда был вазифаны граждандар һуғышында ҡатнашҡан коммунист булған кешеләр генә биләгән! Мәскәү Өфөгә, Өфө Учалыға нисә кешене ҡулға алырға, ниндәй срокка хөкөм итергә, нисәүһен атырға конкрет задание төшөргән. Бер миҫал нигеҙендә ошо фекерҙе нығытып китәбеҙ. 1938 йылда Өфөнән Дәүләкән районына Левченко тигән чекист ебәрелә. Уға 100 кешене ҡулға алыу бурысы ҡуйыла. 97 кешене төрмәгә япҡас, ул Өфөнән ҡайтырға рөхсәт һорай. Ҡулға алыныусыларҙың һаны 100 булмағанын белгәс, Өфө уға ҡайтырға рөхсәт бирмәй, заданиены үтәүҙе талап итә. Репрессиялар артабан да дауам иткән, әммә улар баштағы массовыйлыҡ төҫөн юғалтҡан, һуғыштың тәүге көндәрендә (1941 йылдың июне-авгусы) район буйынса тиҫтәгә яҡын кеше ҡулға алына һәм төрлө срокка хөкөм ителә. Бер ғәйепһеҙгә кешеләрҙе ҡулға алыуҙар 50-се йылдар башында, Сталин үлгәндән һуң ғына туҡтатыла.\nМәҫкәү ауылының «кулактары»\nҺәр ауылдың күренекле кешеләре була. Мәҫкәүҙә лә булған ундай арҙаҡлы шәхестәр. Ҡайһы берҙәренең исем-шәрифтәре әле һаман да халыҡ хәтеренән юйылмаған. 30 йылдарҙа ауыл халҡы өсөн янып йәшәгән, бар эштәрҙе башлап йөрөүсе Сабирйән Ишимйәров була.\nУл 1903 йылда ишле ғаиләлә донъяға килә. Атаһы хәлле генә кеше булғанлыҡтан, ярайһы уҡ көн итәләр. Армияға барып килә. Хеҙмәттән ҡайтҡас та комсомолдар менән берлектә (ул үҙе лә комсомолец) халыҡты яңыса йәшәргә өндәй башлай. Ул саҡта яңыса йәшәү күмәк хужалыҡ төҙөүҙә кәүҙәләнә – бәхеткә күрә. Күбәләк – Тиләү волосына килгән иң тәүге “Фордзон” тракторы бүләк рәүешендә Мәҫкәүгә эләгә. Тимәк, халыҡты берләштерерлек стимул эҙләйһе юҡ. Башта, 1927 йылда, ерҙе бергәләп эшкәртеү ширҡәте (ТОЗ) төҙөлә. Ун ике (йорттан) хужалыҡтан торған был артелгә етәксе итеп Ҡара Сабир ҡуйыла. Ойошманың ни бары 10 гектар сәсеүлек ере булған. Ауылға килтергәндә боҙолған трактор «йүнәлеп» сығып ике корпуслы һуҡаның «мөғжизәһен» күргәс, (“Фордзон” менән тик сиҙәм күтәргәндәр) артелгә инеүселәр бермә-бер артып китә. Ул 1929 йылда колхозға әйләнә. «Яңы юл» күмәк хужалығының да тәүге рәйесе - Сабирйән бабай була.\nӘммә яңы тормош төҙөүҙең ҡыуаныстары оҙаҡҡа бармай, тиҙҙән уның ҡайғы хәсрәттәрен дә күрергә тура килә. Хәллеләрҙе кулакка сығарыу башланып китә. Ауылдағы Әүхәҙи, Мөхәмәҙи, Хәйретдин ҡарттарҙы, шул иҫәптән Сабирйәндең атаһы Әхмәҙиҙе лә кулак тип табалар. Бөтә малынан, әйберҙәренән, аҙаҡ килеп, өйөнән яҙҙыралар. Әүхәҙи бабайҙы ҡатыны Хәтирә һәм балалары менән Себергә оҙаталар. Шунда икеһе лә үлеп ҡала. Мөхәмәҙиҙе лә Белорет төрмәһенә ябып ҡуялар. Ике йыл ярым ултырып сыға. Сабирйәнде «кулак затынан» тип тә рәйеслектән сығарып ташлайҙар. «Бәлә килһә яңғыҙ йөрөмәй» тигәндәре хаҡ булып сыға, элекке хөрмәтле рәйесте, әүҙем комсомолецты өс тоҡ бойҙай урлаған, тип 1933 йылда төрмәгә ябалар. Эш былайыраҡ була: ул үҙенең ҡустыһы Әхәтйән менән Муса ауылында йәшәүсе үгәй әсәһе Нәфисәгә ике тоҡ бәрәңге алып китеп барған. Быны ауылдың бер кешеһе күреп ҡалып, өс тоҡ иген алып китеп бара ине, тип хәбәр итә (ул саҡта бер ус бойҙай өсөн генә һине әллә нисәшәр йыл төрмә көткән).\nҠулға алғас, уны атырға хөкөм итәләр. Әхәтйәнгә 10 йыл бирәләр. Хөкөм ҡарарын үтәргә 10 минут ҡалғас, Сабирәйән тышҡа сығып керергә рөхсәт һорай. Яңы пальтоһын надзирателдең иңбашына һала ла яр буйына һикереп төшөп, ҡаса. Йөк машинаһын ҡыуып етеп, кузовына ултырып ала һәм революция йырын һуҙа. Машиналағы башҡа кешеләр ҙә йырҙы күтәреп алалар. Шулай итеп, көс-хәл менән ауылға килеп етә.\nТөнләтеп кенә ҡатыны Шәмсиямалдың ишеген шаҡый. Асып индерә ҡатыны. Шырпы ҡабыҙып, балаларын ҡарайым тиһә, Шәмсиәһе “Ҡарама балдарҙы, атыу үҙеңде тоттороп ебәрәм”, тип ҡыуып сығара.\nСабирйән бер туған һеңлеһе Сабираларға бара. Ярай әле, бәхетенә ҡаршы, Закир кейәүе өйҙә булмай. Сабира әбей мунса яғып төшөрә, бетләгән кейемдәрен таҙартып бирә. Шулай итеп, колхоздың элекке рәйесе йәшеренеп йәшәй башлай. Уның йәшеренгән ере «Өйташ» тип аталған мәмерйә була. Бер туған һеңлеһе Сәйҙә әбей һөйләгәндәрҙән: “Балалары тип үлеп бара торғайны. Шул ғәзиздәре өсөн йәнен бирергә әҙер ине. Сабира апайым уны ҡатын-ҡыҙҙар күлдәге кейҙереп, балалары менән күрештерергә йөрөттө”. Ә тәүҙә Шәмсиямал әбейҙең иренә балаларҙы күрһәтергә теләмәүе сабыйҙарҙың аңламайынса ләпелдәп, аталарын тоттороп ҡуйырҙар тип ҡурҡыуынан булған.\nАуыл советы секретары Танһыҡбай Бүләков уға үҙенең документтарын бирә һәм Сабирйән ҡатыны, балалары менән Магнитогорскиға китә. Шәмсиямал әбейҙең паспорты булмау сәбәпле ҡалала йәшәй алмайҙар. Вятскийға күсеп киләләр. Ошо утарҙа йәшәгән сағында килешеү буйынса бер мәрйәнең картуфын Миндәккә алып барып һата. Быны Ҡойолдарҙан Шәрипов тигән берәү күреп ҡала һәм Сабирйәнде тоттора. Уны тағы Белорет төрмәһенә ябалар.Был юлы документтарын ҡабат тикшереүгә бирҙетә. Яңынан тикшереү барышында шаһиттан да һорау алалар.\nТоҡ эсендә нимә ятҡанын күрҙеңме? Тотоп ҡараныңмы?\nЮҡ, тигән теге кеше.\nШулай булғас, ниңә юҡты һөйләп йөрөйһөң? Тоҡ эсендә нимә генә булмауы мөмкин, - тип, Өфөнән килгән судья Сабирйәнде ҡотҡара.\nҺуңғараҡ, колхоз атын үлтереүҙә ғәйепләнеп, тағы ла бер тапҡыр төрмәгә ябыла. Шул китеүенән үҙенең теләге буйынса, 1943 йылда һуғышҡа алына. Еңеүгәсә ул яу ҡырында була. Күкрәге тулы орден-миҙалдар менән ҡайта.\nҺуғыштан ҡайтҡас, бригадир, һуңыраҡ ырҙын табағы мөдире була. 1945 йылда Ишимйәровтар ғаиләһе өйҙәрен кире ҡайтартып алалар.\n1978 йылдың 7 октябрендә Сабирәйн бабай донъя ҡуя. Шәмсиямал әбей ҙә, ире үлгәндән һуң, 8-9 йыл йәшәйме – юҡмы, мәрхүмә була.\nЙомғаҡлау. Үткәндәрҙе онотмаһаҡсы. Халыҡтың элекке тормошон, көнкүрешен белмәй тороп, беҙ үҙебеҙҙе камил кеше тип иҫәпләй алмайбыҙ, сөнки башҡорт өс нәмәне: шәжәрәһен-тарихын, йондоҙҙарҙы һәм ҡобайырҙарҙы белергә тейеш булған.\n"Апасым-гомер бишегем" (Татар теле бүлеген кабатлау)\nТатар теленнән ел буе өйрәнгән материалларны кабатлау....\n2 нче сыйныфта "Кырлар буйлап уңган көз йөри" бүлегенә презентация\n2нче сыйныфта "Кырлар буйлап уңган көз йөри " бүлеген өйрәнү өчен презентация...\nДоклад "Башлангыч сыйныфларда дәреснең нәтиҗәлеген арттыруда яңа технологияләр куллану"


Ирәмәл тәбиғәтен 10 инспектор һаҡлаясаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nИрәмәл тәбиғәтен 10 инспектор һаҡлаясаҡ\n11:33, 15 октября 2010 Иҡтисад\nКисә Башҡортостан Хөкүмәтендә әле ойошторолған «Ирәмәл» тәбиғәт паркы» Дәүләт учреждениеһын финанс яҡтан тәьмин итеү мәсьәләһе ҡаралды. Республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәһенең тәү сираттағы ихтыяждарына смета сығымдары проектын тәҡдим итте.\nЯҡынса иҫәпләүҙәр буйынса дәүләт учреждениеһы штатында 10 инспектор буласаҡ. 49,338 мең гектар майҙанды биләгән тәбиғәт паркы территорияһында патруллек итеү өсөн улар автотранспорт, ҡаргиҙәрҙәр һәм аттар менән тәьмин ителәсәк. Штат расписаниеһы һәм капиталь төҙөлөш объекттары буйынса һуңғы финанс иҫәп-хисаптары яҡын араларҙа уҡ яһаласаҡ һәм бюджет тураһындағы законда иҫәпкә алынасаҡ.\n— «Ирәмәл» Тәбиғәт паркын ойоштороу буйынса бөтә финанс сығымдары һәм йөкләмәләре менән норматив документ бер ай эсендә әҙерләнәсәк, — тине БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, финанс министры Айрат Ғәскәров.\nУның фекеренсә, тәбиғәт паркын төҙөү менән бер үк ваҡытта территорияһында Ирәмәл тауы урынлашҡан Учалы һәм Белорет райондары муниципалитеттарына автотранспорт, туристик, ҡунаҡхана хеҙмәтләндереүҙәре күрһәтәсәк бәләкәй предприятиелар селтәрен үҫтереү хаҡында уйланырға кәрәк ине.\n— Был төбәктә яңы эш урындары булдырырға, сервис кимәлен яҡшыртырға булышлыҡ итәсәк, үҙ сиратында ул урындағы тәбиғәтте өҫтәмә һаҡлау ҙа булып торасаҡ, — тип иҫәпләй вице-премьер.\nБелешмә өсөн. Ирәмәл тауында һунар-промысла йәнлектәренең бөтә төрҙәре тиерлек йәшәй, осар тейен, марал, аҡ һәм һоро ағуна, үлән тәлмәрйене, бәрҙе, махаон, адмирал кеүек бик һирәк ҡалған һәм юғалыу ҡурҡынысы аҫтында торған 40-ҡа яҡын төр осрай.\nТеги: бр хөкүмәтендә, экология, тәбиғәт паркы


25 июля 2016 — 15:24 ГТРК «Башкортостан»\nБельгия парламентына ”Евросоюздың Рәсәйгә ҡарата индерелгән санкцияларын ғәмәлдән сығарыу” тураһындағы резолюция проекты тапшырылған. Документ авторы Альдо Каркасси әйтеүенсә, парламент каникулдарынан һуң вәкилдәр палатаһында уның буйынса тыңлауҙар үтәсәк. Европа берлегенең Рәсәйгә ҡарата иҡтисади санкциялары 2017 йылға тиклем индерелгән. Көҙ берлек шураһында ошо мәсьәлә буйынса фекер алышыуҙар ҡаралған.\nГерманияла ҡораллы ҡасаҡ шаурма һатыусы ҡатынды үлтергән һәм ике кешене яралаған. Сүриәнән килеүсе был мигрант енәйәт урынынан ҡасҡанда үтеп барыусы автомобиль аҫтында ҡала һәм полиция ҡулына эләгә.\nСүриә оппозицияһы хөкүмәт ғәскәрҙәрен яландағы дүрт госпитальды һәм Алепполағы ҡат тапшырыу станцияһын утҡа тотоуҙа ғәйепләне. Кәм тигәндә 20 кешенең һәләк булыуы тураһында хәбәр ителә. Сүриәлә 2011 йылдан алып 280 мең кеше һәләк булған.\nХалыҡ-ара олимпия комитеты Рәсәйҙең бөтә йыйылма командаһын да Рио-де-Жанейролағы Олимпия уйындарынан ситләштермәҫкә ҡарар итте. Әммә допинг ҡулланып эләккән спортсылар Олимпиадала сығыш яһай алмаясаҡ. Нисек кенә булмаһын, халыҡ-ара Олимпия комитеты белдереүенә ярашлы, һуңғы ҡарарҙы һәр спорт төрө буйынса халыҡ-ара федерациялар ҡабул итергә тейеш.\n1 из 5612


Өфө ТӨРКСОЙ ағзалары булған илдәрҙән фоторәссамдарҙы ҡаршылай // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө ТӨРКСОЙ ағзалары булған илдәрҙән фоторәссамдарҙы ҡаршылай\n16:06, 1 июня 2010 Йәмғиәт\nБөгөн республиканың баш ҡалаһында ТӨРКСОЙ ағзалары булған илдәрҙең фоторәссамдарының VI халыҡ-ара ижади лабораторияһы эш башланы. Был күләмле акцияны Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы менән берлектә Төрки мәҙәниәтен һәм сәнғәтен үҫтереү буйынса халыҡ-ара ойошма (ТӨРКСОЙ) әҙерләгән. Өфөлә ул беренсе тапҡыр үтә.\n«Башинформ» агентлығына министрлыҡтан хәбәр итеүҙәренсә, ижади форумда ҡатнашыусыларҙы, ә был Төркиә, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Әзербайжан, Ҡырым, Кипр, Иран, Тыва, Хакасия, Сыуашстан, Якутиянан йыйылған 20-гә яҡын фоторәссам, бай эстәлекле программа көтә. Лаборатория үткән 16 көн дауамында уларға Өфөлә һәм унан ситтә эшләргә, III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы сараларында ҡатнашырға, һабантуйҙы, Ишембай районында үтәсәк “Салауат йыйыны” фольклор байрамын ҡарарға тәҡдим ителәсәк.\nБөгөн ижади лаборатория программаһында ҡунаҡтарҙың ҡала менән танышыуы, экскурсия билдәләнгән.\nИртәгә үк, 2 июндә, фоторәссамдар ТӨРКСОЙ ижади лабораторияһында ҡатнашыусыларҙың һәм башҡорт оҫталарының фотоэштәре күргәҙмәһен асыу тантанаһында ҡатнашасаҡ, артабан теплоходта йөрөйәсәк.\n3 июндә фотографтар төркөмдәргә бүленеп, республика райондарына юлланасаҡ. Сит илдән килгән ҡунаҡтарҙы Әбйәлил, Белорет, Бөрйән, Учалы, Салауат, Мәсетле, Асҡын, Ҡариҙел, Нуриман, Дәүләкән, Әлшәй һәм башҡа райондарҙа көтәләр.


Хәбәрҙәр: Ромни Обамаға һөжүм итә, ә сиратта Иранмы?\nРомни Обамаға һөжүм итә, ә сиратта Иранмы?\nАҠШ президентлығына Республика фирҡәһенән Митт Ромни Барак Обама администрацияһының Яҡын Көнсығыштағы сәйәсәтен ҡаты тәнҡитләне. Ул Сүриә хәлдәренә актив ҡыҫылыу яғында. Президент булып һайланған хәлдә, ядро етештереүҙе туҡтатыу өсөн, ул Иранға ла ҡатыраҡ санкциялар индерергә вәғәҙә итте:\n“Тыныслыҡ хаҡына Ирандың ядро программаһы ярамаған эш икәнен һүҙҙә генә түгел, эш менән дә аңғартырға кәрәк. Мин йәнә бер тапҡыр Израиль менән тарихи бәйләнешебеҙҙе һәм уның именлеге һағында тороуыбыҙҙы раҫлайым. Президент Обаманың оборона өлкәһендәге бюджет ҡыҫартыуҙарына әйләнеп ҡайтҡым килә- былар беҙҙең армияға емергес тәьҫир итә.”\nЭксперттарҙың фекере буйынса, тышҡы сәйәсәт- Ромниҙың йомшаҡ урыны, шуға ла Вирджиния хәрби институтындағы телмәре менән ул американлыларға донъя проблемаларын яҡшы аңлауын күрһәтергә теләне. Был тема буйынса президентлыҡҡа кандидаттарҙың бәхәстәре алда буласаҡ әле. Булып үткән дискуссияның тәүге раундына килгәндә, ул ил эсендәге мәсьәләләргә арналғайны, Обама унда еңелде һәм ярышташына һайлау алды алышында алға сығырға мөмкинлек бирҙе.


Башҡортостан гәзите » Иҡтисад » Хеҙмәтенә күрә — хөрмәте\nХеҙмәтенә күрә — хөрмәте 23.11.2011 // Иҡтисад\nКисә республиканың ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамын билдәләне. Ошо айҡанлы Өфөлә тантаналы саралар үтте. Унда төрлө район-ҡалаларҙан хеҙмәт алдынғылары килгәйне.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов бер төркөм тармаҡ эшсәндәренә наградалар тапшырҙы.\n— Бөгөн мөһим сараға — ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләү тантанаһына йыйылдыҡ, — тине республика етәксеһе. — Барыбыҙ ҙа ҙур эш башҡарҙыҡ. Һөҙөмтәләр яҡшы. Иң мөһиме — ауыл хужалығындағы хәлде үҙгәрттек.\nЫсынлап та, һөҙөмтәләр һәйбәт. Беҙ көйһөҙ һауа торошо, техника етешмәү, аҡса аҙлығына бәйле етди мәсьәләләрҙе хәл итә алдыҡ.\nМал ҡышлатыуҙың яҡшы үтеренә шикләнмәйбеҙ: аҙыҡ етерлек. Буралар иген менән тулы. Иртәгегә шундай ышаныс кешеләргә лә күсә. Әлбиттә, ауыл хужалығы тармағын яңыртыуҙы, үҫтереүҙе артабан да дауам итәсәкбеҙ. Беҙ яңғыҙ түгел. Ил етәкселеге, власть органдары яғынан хуплау табабыҙ. Төрлө мәсьәләләрҙе хәл итерлек кешеләрҙең республикабыҙға ышанысы ҙур.\nНаграда алыусылар араһында Мәләүез районының Салауат исемендәге ауыл хужалығы кооперативы рәйесе Сибәғәт Ғәйнуллин да бар ине. Ул хужалыҡ эшсәндәре исеменән хеҙмәтен юғары баһалағандары өсөн рәхмәт белдерҙе, быйыл иген культураларынан, сөгөлдөрҙән ҙур уңыш алыуҙарын хәбәр итте. Былтыр — 22 миллион һум, быйыл 12 миллион һум дотация бүленеүен билдәләп, шундай ярҙам булғанда насар эшләү килешмәҫ ине, тип белдерҙе.\nБүләкләнеүселәр араһында район, хужалыҡ, предприятие етәкселәренән тыш, белгестәр, урта звено етәкселәре, малсылар, механизаторҙар ҙа бар ине.\nБыл көндө Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов та ауыл эшсәндәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланы.\n– Байрамды ҙур ҡаҙаныштар менән ҡаршылайбыҙ. Башҡортостан игенселәре һаҡлауға 3 миллион 200 мең тонна ашлыҡ һалды. Шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш та уңды, – тине Азамат Фәттәх улы. – Ныҡлы мал аҙығы базаһы булдырылды, эшкәртеү сәнәғәте үҫешә. Республика аграрийҙары, "Алтын көҙ" Бөтә Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһендә ҡатнашып, 449 наградаға лайыҡ булды.\nПремьер-министр республикала ауыл хужалығын үҫтереүгә Башҡортостан ҡаҙнаһынан байтаҡ аҡса бүленеүен, күпләп техника һатып алыныуын, ауыл ерендә социаль инфраструктураны яҡшыртыуға иғтибар артыуын билдәләне. "Һеҙҙең тырыш хеҙмәтегеҙ беҙгә яңы ҡаҙаныштарға өлгәшергә мөмкинлек бирә", – тине ул.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев йыйылыусыларға уңыштар теләне.\n– Халыҡтың аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген тәьмин итеүҙә фиҙакәр эшләүегеҙ өсөн рәхмәт белдерәм, – тине ул. – Табыныбыҙҙың муллығы – һеҙҙең хеҙмәт емеше.\nБыл көндө күптәр республика Хөкүмәтенең дипломдарына, дәүләт наградаларына лайыҡ булды. Улар араһында район, хужалыҡ етәкселәре, һауынсылар, механизаторҙар, ветеринарҙар, малсылар, комбайнсылар, инженерҙар бар. Мәҫәлән, Әбйәлил районы "Агро" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Ҡырҙас һөтсөлөк фермаһы һауынсыһы Гөлсәсәк Кейекҡужина Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең "Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн" билдәһе менән бүләкләнде. Алдынғы һауынсы 31 йыл ғүмерен малсылыҡҡа бағышлаған. "Мәктәпте тамамлағас та тыуған ауылымда эшкә ҡалғайным, һис кенә үкенмәйем, – ти Гөлсәсәк. – "Көньяҡ Урал" МТС-ында эшләүсе ирем менән дүрт малай һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерҙек. "Әсәлек даны" миҙалына ла лайыҡ булдым. Хеҙмәт кешеһен ҙурлап, данлап, ихтирам күрһәткәндәре өсөн бар ауыл эшсәндәре исеменән Хөкүмәтебеҙгә оло рәхмәтемде еткерәм".\nКонгресс-холда Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған тантаналы йыйылыш булды. Унда республика етәкселеге, Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының үҫемлекселек, үҫемлектәрҙе химиялаштырыу һәм һаҡлау департаменты директоры Петр Чекмарев ҡатнашты.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙ сығышында төбәктә ауыл хужалығы техникаһын һатып алыу, һөтсөлөк тармағын комплекслы яңыртыу, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары нигеҙендә ғаилә һөтсөлөк фермаларын үҫтереү, "Башҡортостан Республикаһында 2012 – 2016 йылдарға 500 һөтсөлөк фермаһын комплекслы яңыртыу" республика маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыу мәсьәләләренә туҡталды һәм уларҙы иң мөһим бурыстар рәтенә индерҙе. Тағы ла төбәктә йылҡысылыҡты, умартасылыҡты үҫтереү зарурлығын белдерҙе.\nМәскәү ҡунағы Петр Чекмарев алдынғыларҙың бер нисәүһенә Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының Почет грамотаһын, "Рәсәй Федерацияһы агросәнәғәт комплексының маҡтаулы хеҙмәткәре" билдәһен тапшырҙы.


Урланған яҡтылыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Урланған яҡтылыҡ\nУрланған яҡтылыҡ 23.05.2018 // Социаль мәсьәлә\nҠояш барыһы өсөн дә бер. Был һүҙҙәрҙең хаҡлығы кире ҡаҡҡыһыҙ. Шулай ҙа һуңғы йылдарҙа ҡояш нурына мохтажлыҡҡа зарланғандар артҡандан-арта. Сәбәбе – төҙөлөш баҙары киңәйеп, яҡтылыҡты “урлап” ҡалҡҡан күп ҡатлы йорттар.\nБыл мәсьәлә ҡала халҡын быуат башында уҡ борсоуға һалғайны. Мәҫәлән, 2003 йылда туғыҙ ҡатлы панель йортҡа терәтеп тигәндәй заманса яңыны ҡалҡытасаҡтары мәғлүм булды. Ул урында балалар майҙансығы төҙөләсәк тип ышанып йөрөгән халыҡ, әлеге хәбәрҙе ишетеп, шаңҡып ҡалды. Ер былай ҙа тығыҙ бит: эргәлә тағы бишәр ҡатлы бер нисә йорт теҙелгән, яңы сауҙа-күңел асыу йортона нигеҙ һалына, банк та ошонан үҙ урынын тапты. Ғөмүмән, үтеп сыҡҡыһыҙ. Хәҙер инде балаларға булыр тип өмөтләнгән урынға ла ҡул һуҙмаҡсылар...\nЯрһыған халыҡ, күмәкләп ҡултамға йыйып, төрлө урынға ялыу менән йөрөй башланы, төҙөлөш биләмәһен уратҡан билдәләрҙе алып ташланы, китеүҙәрен талап иткән яҙыуҙар көндән-көн артты... Ләкин һөҙөмтәлә бер ни ҙә килтереп сығара алманылар – ун дүрт ҡатлы заманса йортҡа нигеҙ һалынды.\nТәүҙән үк ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙырған эш, әлбиттә, тыныс ҡына барманы. Ике төҙөүсенең юғарынан ҡолап төшөп ғүмере өҙөлгәне мәғлүм булды, бер мәл кран онталып, туғыҙ ҡатлы йорттағы күпмелер бүлмәнең тәҙрәләрен ярып барып төштө. Төҙөлөш тамамланғансы дер ҡалтырап йәшәргә мәжбүр ителде халыҡ. Мөһабәт йорт ҡалҡып сыҡҡас иһә ҡаршыһындағы туғыҙ ҡатлыһынан ҡояш нурҙарын да “тартып алды”. Ни тиһен халыҡ? “Күршеләр менән тәҙрә аша ғына ҡул бирешеп күрешербеҙ инде”, – тип шаяртыуҙан уҙа алманылар...\nҠояш нурының кеше организмы өсөн әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Уның бактериологик тәьҫирен бөгөн берәү ҙә инҡар итмәй. Боронғо гректарҙа уҡ әле шундай әйтем булған: “Ҡояш нуры төшмәгән өйгә табип йыш килер”. Бөгөн иһә шундай статистика мәғлүмәте бар: көн менән төн тигеҙләнгән ваҡытта киҫкен респиратор вирус инфекцияһы сирҙәре менән иң күбе бер-береһенә терәлеп тигәндәй төҙөлгән йорттарҙа йәшәүселәр ауырый икән. Инсоляция (ҡояш нуры менән тәьмин ителеш) аҙлығы үҫешкә, күреү һәләтенә, матдәләр алмашыныуына кире йоғонто яһай. Шулай уҡ уның эске көсөргәнешкә, депрессияға сәбәп булыуы ихтимал. Ҡояш нуры – йәшәү мөхите микроклиматын формалаштырыуҙың һәм ауырыу барлыҡҡа килтергән микроорганизмдарҙы юҡ итеүҙең мөһим факторҙарының береһе.\nБеҙҙең илдә инсоляцияның нормаһы 2,5-3 сәғәт тип алынған. Йортта, мәҫәлән, дүрт бүлмә икән, уларҙың кәмендә икеһенең ҡояш нуры менән тейешле кимәлдә тәьмин ителеүе мөһим. Был йәһәттән ҡаршы урынлашҡан биналар араһындағы тейешле алыҫлыҡтың һаҡланыуы, бүлмәләге тәҙрә үлсәменең эстәге дөйөм майҙанға тап килеүе һ.б. нормаларҙың үтәлеүе зарур. Әммә һуңғы йылдарҙа, төҙөлөштөң йылдам үҫеүенә бәйле, “Беҙҙәге инсоляция нормаһы Совет осоронда ҡабул ителгән, уны үҙгәртергә кәрәк” тигән һүҙҙәр йыш яңғырай башлаған. Йәнәһе, хәҙер ҡайһы бер илдәрҙә әлеге ҡағиҙә бөтөнләй юҡ. Ләкин белгестәр быны кире ҡаға. “Күп нәмә урындағы климатҡа бәйле, – ти улар. – Көньяҡ илдәрҙә, көноҙоно ҡыҙҙырған ҡояштан һаҡланыу маҡсатында, йорттарҙы өҫтө-өҫтөнә төҙөүҙәре тәбиғи. Ә бына Томанлы Альбионда хатта ҡояш нурына хоҡуҡ тураһындағы закон да бар. Беҙ иһә – урталыҡта. Һуңғы йылдарҙа климаттың ниндәйҙер кимәлдә үҙгәрә барыуы, йәй эҫе көндәрҙең йыш ҡына көттөрөп килеүе, яуындарҙың артыуы инсоляция нормаһын һаҡлау кәрәклеген йәнә бер ҡат раҫлай. Төҙөлөш нормаларын еңелләштереү торлаҡтың бер аҙ арзанайыуына килтерәсәк, ләкин шул уҡ ваҡытта йәшәү сифаты, уңайлылыҡ, хәүефһеҙлек, халыҡтың сәләмәтлеге кеүек төшөнсәләр артҡы планда ҡаласаҡ”.\n...Күптән түгел Рәсәй ҡалаларының береһендә хаҡлы ялдағы ханым төҙөлөш компанияһын судҡа биреп, 500 мең һум самаһы компенсация алыуға өлгәшкән. Уның йорто янында 16 ҡатлы бина һалынғас, пенсионер йәшәгән бүлмәгә ҡояш нуры көнөнә 28 минут ҡына төшә башлаған икән. Ошо хаҡта белдереп, бойондороҡһоҙ эксперттарҙы йәлеп итеп, төрлө инстанцияларға йөрөп, ханым күпмелер кимәлдә үҙ хоҡуғын яҡлауға өлгәшкән. Белдерелеүенсә, ошо мәсьәлә буйынса илдәге тәүге еңеү был. Юл ярылғас, бөйөк шағир әйтмешләй, “ерҙең ҡояшлы яғында” йәшәргә теләгәндәр яҡтылыҡ даулап яуҙай күтәрелмәҫ тимә...


Президент барыһын да күрә, ишетә » Башҡортостан гәзите\nПрезидент барыһын да күрә, ишетә\n20-06-2017, 03:54 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға\nӨс сәғәт тә 56 минут... Ике миллиондан ашыу һорау... Ил Президенты Владимир Путин менән тура бәйләнеш һәр ваҡыттағыса эшлекле шарттарҙа үтте. Асыҡ, ихлас аралашыу... Ваҡыты менән, әлбиттә, етәксенең кәйефе ҡырылып киткән мәлдәр ҙә булды. Ни эшләйһең, тормош. Әммә Владимир Владимирович бер һорауҙы ла иғтибарһыҙ ҡалдырманы. Хатта алып барыусылар иғтибар итмәгәндәрен үҙе эфирға “сығарҙы”. Тура бәйләнеш башланмаҫ элек үк ил башлығына хеҙмәт хаҡы, эске һәм тышҡы сәйәсәт, социаль тәьминәт, иҡтисади хәл, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, медицина хеҙмәтләндереүе һәм башҡа көнүҙәк мәсьәләләргә ҡағылышлы меңәрләгән һорау килгәйне инде. Артабан улар өҫтәлде генә...\nИҡтисади көрсөк тамамландымы?\nУн бишенсе тапҡыр үткәрелгән осрашыу мәлендә ил етәксеһе барлығы 68 һорауға яуап биреп өлгөрҙө. Улар төрлө мәсьәләләргә ҡағылды. Шулай ҙа тәүге һорау барыбер ҙә Рәсәйҙең иҡтисади хәле тураһында ине: көрсөк тамамланды тип әйтеп буламы? “Был тәңгәлдә ниндәйҙер һөҙөмтәләр яһар алдынан объектив миҫалдарға нигеҙләнергә кәрәк, – тине Президент. – Ә улар иһә иҡтисадта рецессияның тамамланыуы һәм ҡайһы бер тармаҡтарҙа ярайһы ғына үҫеш күҙәтелеүе хаҡында һөйләй. Эске тулайым продукт күләме арта. Сәнәғәттә хәрәкәт һиҙелә. Төп капиталда инвестициялар күләме үҫә. Әлегә ҙур-ҙур һандар менән маҡтана алмаһаҡ та, алға китеш бар”.\nҒөмүмән, был юлы, алдағы йылдар менән сағыштырғанда, социаль мәсьәләләргә ҡағылған һорауҙар күберәк ине. Был аңлашыла. Халыҡтың килеме ныҡ кәмене, хеҙмәт хаҡы бәләкәй, фәҡирлек сигендә йәшәгәндәр һаны артты. Быны Владимир Путин үҙе лә инҡар итмәй. “Иң ауыр осор 90-сы йылдарҙа күҙәтелгәйне. Ул ваҡытта илдә йәшәгәндәрҙең 40 проценты фәҡирлек сигендә көн итте. 2012 йылға хәлдәр яҡшыра төшкәйне лә бит, бөгөн был һан йәнә 13,5 процент тәшкил итә. Тәү ҡарамаҡҡа күп тә түгел һымаҡ. Тик ошо һандар артында нисәмә мең кешенең яҙмышы... Шулай ҙа бирешмәйбеҙ. Мәҫәлән, апрель айында, әллә ни һиҙелмәһә лә, хеҙмәт хаҡы 2,3-2,4 процентҡа артты”, – тине ул. “Ә ҡасан һиҙә башлайбыҙ һуң?” – тип тә төпсөндөләр Президенттан. “Көтөргә тура киләсәк. Түбән тәгәрәү күрһәткестәре бик етди ине”, – тине Путин. Әммә халыҡтың үҙ хәле хәл. Һорауҙарын тура эфирға тиклем үк юллағандар араһында хеҙмәт хаҡы күләмен фотоға төшөрөп ебәргәндәр ҙә бар хатта. Әйтәйек, янғын һүндереүсе һигеҙ мең һум аҡсаға эшләһә, хат ташыусы 3600 һум ала. Һуңғыһы тураһында ишеткәс, Президент та ғәжәпкә ҡалды. Мәсьәләне тикшерергә һүҙ бирҙе.\nВладимир Путин менән яңы тыуған сабый ҙа бәйләнешкә “сыҡты”. Өфө ҡалаһының “Әсә һәм бала” госпиталендә донъяға килгән малайҙы күреп, бар Интернет селтәре гөж итеп ҡалһа, ғаилә башлығы Артур Сухарев иһә икенсе улының 3800 килограмм ауырлыҡта һәм 54 сантиметр оҙонлоҡта булып тыуыу шатлығы менән уртаҡлашты. Ата-әсә улдарына Михаил тип исем ҡушырға уйлай.\nВладимир Путинға һорауҙы госпиталдең табип-акушеры Руслан Ғарифуллин бирҙе. Ул дәүләт етәксеһенән тыуымды арттырыу пландары менән ҡыҙыҡһынды.\n“Әсә булырға әҙер ҡатын-ҡыҙҙар аҙая, һәм беҙ тыуым артабан да кәмер тип хәүефләнәбеҙ. Беҙҙе әсәлек капиталын түләү программаһы дауам ителәсәкме һәм йәш ярымдан һуң бала тәрбиәләгән өсөн пособие алыуға өмөтләнергә урын бармы икәнлеге ҡыҙыҡһындыра”, – тип мөрәжәғәт итте Путинға Өфө табибы.\n“90-сы йылдарҙа тыуымдың 50 процентҡа кәмеүен күҙәттек, быны 1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында юғалтыуҙар менән сағыштырырға мөмкин. Тыуымдың кәмеүе 25 йыл һайын ҡабатланып тора. Хәҙер бала табыу йәшендәге йәш ҡатын-ҡыҙҙың аҙайыуын күрәбеҙ. Хәлде яҡшыртыу өсөн дәртләндергән программалар кәрәк. Әсәлек капиталын түләү механизмы һөҙөмтәле эш күрһәтте, уны ете миллиондан ашыу ғаилә алды ла инде. Ғөмүмән, бындай дәртләндереү саралары киләсәктә лә кәрәк, тип иҫәпләйем. Балалар баҡсаларында урындар етмәүгә бәйле мәсьәлә 98 процентҡа хәл ителгән, әммә яслелар юҡ. Бөгөн ошо тема өҫтөндә эшләйбеҙ. Уның сығымлы булыуын таныу зарур, ләкин был – илдең киләсәге”, – тип яуап бирҙе Владимир Путин. Әйткәндәй, ил башлығына оҙатылған һорауҙар һаны буйынса Башҡортостан Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан ҡала лидерҙар рәтендә.\n“Икенсегә олатай булдым”\nӘсәлек капиталына ҡағылышлы мөрәжәғәттәр араһында әлеге аҡсаға машина һатып алырға рөхсәт һорағандар ҙа табылды. “Иҡтисади хәлде иҫәпкә алып, бәлки, ысынлап та әсәлек капиталының күпмелер өлөшөн ҡулға бирергә кәрәктер. Тик мине икенсе мәсьәлә борсой: рөхсәт итһәк, ғаилә аҡсанан ҡоро ҡалмаҫмы? Уйлап ҡарарбыҙ”, – тине Владимир Владимирович. Балалар хаҡында һүҙ сыҡҡас, ил етәксеһенән ейән-ейәнсәрҙәре тураһында ла ҡыҙыҡһындылар. “Балаларым Рәсәйҙә төпләнгән. Ғәҙәти тормош менән йәшәйҙәр, сәйәсәткә ҡыҫылмайҙар. Ейәндәргә килгәндә, уларҙың исемдәрен әйткем килмәй. Сөнки шунда уҡ кем булыуҙарын асыҡлай башлаясаҡтар. Президент ейәндәре булған өсөн генә уларға ҡарата ниндәйҙер мөнәсәбәт күрһәтеүҙәрен теләмәйем. Яҡшы кеше булып үҫһендәр. Әйткәндәй, күптән түгел икенсегә олатай булдым”, – тип ҡыуанысы менән уртаҡлашты Владимир Путин.\nПрезидентты тамам аптырашта ҡалдырған һорауҙар ҙа булды. Мәҫәлән, ике йыл элек Байкал аръяғы крайында янғын арҡаһында тотош ауыл янып, көлгә әйләнгән. Зыян күргәндәргә федераль үҙәктән аҡса бүлеп биргәндәр, әммә был ярҙамды әле булһа алмағандары асыҡланды. “Зинһар, ярҙам итегеҙ”, – тип үтенде бер яңғыҙ ҡатын. “Янғындан зыян күргәндәргә ярты миллиард һум аҡса бүлеп бирҙек. Төбәктә яңы губернатор. Әлеге мәсьәлә менән шөғөлләнергә ҡушырмын. Аҡсаның ҡайҙа икәнен прокуратура ла тикшерер”, – тине ил етәксеһе. Әйткәндәй, тура эфир тамамланырға ла өлгөрмәне, Байкал аръяғы крайы етәксеһе мәсьәләне тиҙ арала хәл итәсәкбеҙ тип хәбәр еткерҙе. “Аҡса ҡайҙа?” тигән һорауҙы был көндө Владимир Путин Ставрополь крайы губернаторы Владимир Владимировҡа ла бирҙе. Быйыл һыу баҫыу арҡаһында ишле ғаиләнең йорто йәшәүгә яраҡһыҙ. Тик уларға ярҙам итеү урынына, төрлө белешмәләр өсөн үҙҙәренән аҡса таптыралар икән. Ғөмүмән, тура эфир барышында яңғыраған ҡайһы бер һорауҙар буйынса тикшереүҙәр башланған да инде. Әйтәйек, Орел өлкәһендә федераль бюджеттан тейешле дарыуҙарҙы ала алмаған беренсе төркөм инвалидының үтенесе буйынса прокуратура вәкилдәре шәхсән үҙҙәре шөғөлләнәсәк.\nҠырым булмаһа, башҡа сәбәп уйлап табырҙар ине\nРәсәйгә ҡаршы санкциялар тураһында ла һүҙ булды. “Беҙ быға өйрәнеп тә бөттөк, буғай. Рәсәй аяҡҡа баҫа башлағандан бирле беҙгә ҡаршы төрлө сикләүҙәр индерәләр. Тарихыбыҙ дауамында шулай булған. Бер ниндәй үҙгәреш юҡ, ә улар һаман үҙенекен эшләй. Ҡырым булмаһа, башҡа сәбәп уйлап табырҙар ине. Уның ҡарауы, сикләүҙәр ватан етештереүсәнлеген үҫтерергә, ә яуап саралары – аҙыҡ-түлеккә эмбарго – ауыл хужалығының эшмәкәрлеген көйләргә ярҙам итте. Бөгөн, мәҫәлән, Рәсәй ашлыҡты ситкә сығарыу буйынса алдынғы урынға сыҡты. Ҡош һәм сусҡа ите етештереүселәр илде тулыһынса продукция менән тәьмин итә. Бына һеҙгә санкциялар...” – тине ил етәксеһе.\n“Үҙегеҙҙән һуң кемде ҡалдыраһығыҙ?”\nПрезидентҡа төртмә һорауҙар ҙа бирҙеләр. “Ябай халыҡ нисек йәшәй икәнен беләһегеҙме?” тигән һорауға яуап биргәндә, Владимир Владимирович ғаиләһе тураһында һөйләне. “Атайым электр энергияһын бик һаҡсыл тотонорға тырыша ине. Шуға күрә минең дә бүлмәләге утты һүндереп йөрөү ғәҙәтем бар”, – тине ул. Солнечногорск ҡалаһынан 12 йәшлек бала Президенттан: “Ваҡыт машинаһы булһа, ҡайҙа китер инегеҙ?” – тип һораны. Путин иһә үткәндәргә лә, киләсәккә лә ҡағылмау яҡлы. Баҡтиһәң, ил етәксеһен дә алдап маташалар икән. “Быны ни өсөн эшләргә теләгәндәрен асыҡларға тырышам. Әммә онотмайым”, – тине ул. “Үҙегеҙҙән һуң кемде ҡалдыраһығыҙ?” тип ҡыҙыҡһынғандарға: “Мин эшләйем бит әле. Унан һуң Президентты мин түгел, ә халыҡ һайлай”, – тине.


Һуңғы арала уҡырға яратыусылар ҡулында электрон китаптарҙы йыш күрергә тура килә. Унда башҡортса ла уҡып буламы икән тигән һорау күптәрҙе ҡыҙыҡһындырғандыр. Юҡ икән шул. Китаптарҙы электрон вариантҡа күсереү эше әле башланып ҡына тора.\nӘлфиә Хамматова китап уҡырға ярата. «Заман башҡа, заң башҡа» тигәндәй, нәфис әҙәбиәт һөйөүсенең ҡулында китаптың электрон ҡоролмаһы. Тап ошо техника аша ул Ватан, донъя әҙәбиәте менән таныша. Әммә милли китаптарҙың электрон вариантта булмағанлығы бер аҙ күңелде ҡыра, сөнки теләгән баҫманы табыу мөмкин түгел. Ә һатыуҙа улар бөтөнләй юҡ, ти ул.\nБыл бигерәк тә Башҡортостандан ситтә йәшәүсе милләттәштәребеҙ өсөн көнүҙәк. Мәсьәләне улар үҙенсә хәл иткән. Санкт-Петербургта уҡыусы йәштәр, мәҫәлән, «Башҡортса электрон китапхана» төҙөргә ҡарар иткән. Башҡорт телендә ижад ителгән китаптарҙың сканер аша күсермәһен интернет селтәренән эҙләп, уларҙы дөйөмләштереп, сайт төҙөргә ҡарар иткән. Ваҡыты еткәс, сайтҡа тура тоташтырып эшләй торған ios һәм android платформалары өсөн йөкләмәләр төҙөләсәк.\nӘлеге көндә был башланғыс менән йөҙгә яҡын волонтер шөғөлләнә, берәүҙәре күсерһә, икенселәре мәғлүмәт эҙләй. Әммә күптәрҙең сканерҙары булмағанлыҡтан, эш артыҡ маҡтанырлыҡ түгел. Быға ирекмәндәрҙең күберәк булыуы шарт. Башҡорт Википедияһын миҫалға алғанда, ул да шулай уҡ милли телгә битараф булмаусылар ярҙамында тормошҡа ашырылды. Тиҙҙән 10 йыллыгын туйлаясаҡ проект донъя селтәрендә башҡорт теленең барлығын тағы бер ҡат раҫланы. Уңайлылығын да халыҡ шунда уҡ һиҙҙе. Башҡортса Википедия авторҙарының береһе Рөстәм Нурыев, был асыҡ, ирекле энциклопедияла кеше үҙенә кәрәкле мәғлүмәтте алып ҡына ҡалмай, уны тулыландырып, төрлө темаға фекер алышып, бәхәстәрҙә лә ҡатнашырға мөмкинлек бирҙе, тип билдәләй.\nЛәкин китаптың тулы күсермәһе менән шөғөлләнеүселәр юҡ тип әйтеп булмай. Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхананы ғына миҫалға алғанда, улар был ысулдың кәрәклеген тойоп, баҫманы, ваҡытлы матбуғатты ла сканер аша үткәрә. Башҡортса ирекле энциклопедия кеүек үк, электрон китапхананың төҙөлөүен халыҡ төрлөсә ҡабул итә. Бигерәк тә был яңылыҡты Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ирек Кинйәбулатов китап уҡыусы өсөн бик ҡулай тип иҫәпләй.\nШулай ҙа республиканың ҡайһы бер яҙыусы-шағирҙары быға кире ҡарашта. Улар ташҡа баҫылған китапты уҡыу яҡлы. Яҙыусыларҙың китап тиражына ҡарап гонорар алыуын иҫәпкә алғанда, уларҙың был ҡарашын аңларға мөмкин. Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаға баҫманың күсермәһен эшләүгә ни бары 20 генә автор ризалығын биргән.


Йырланы, моңланды “Иҙел” » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Йырланы, моңланды “Иҙел”\n27.12.2017 Йырланы, моңланды “Иҙел”\nРеспубликала йәнә бер йыр бәйгеһе үтте\nБыйыл Өфө ҡалаһында етенсе тапҡыр ике туғандаш республика – Башҡортостан һәм Татарстандың йәш таланттарын таныштырған, дуҫлаштырған, мәҙәни майҙанға туплаған, ике милләт араһында йыр сәнғәтен күтәргән “Иҙел” халыҡ-ара йыр фестиваль-конкурсы үтте. Ике көн барған йыр байрамында һайлап алыу турын үткән 27 профессиональ белем алыусы йәш йырсы һәм 10 – 14 йәштәге балалар төрлө номинацияла үҙ көсөн һынаны.\nБыл бәйгенең үҙенсәлеге шунда: тамашасылар бер нисә сәғәт арауығында халыҡ, эстрада, классик йырҙарҙы тыңлай ала. Ә бына жюри ағзаларына һис кенә лә еңелдән түгел, улар һәр йүнәлеште профессиональ кимәлдә баһаларға тейеш. Флүрә Килдейәрова, Зилә Сөнәғәтуллина, Альберт Шаһиев, Илһам Вәлиев, Урал Иҙелбаев кеүек билдәле йыр сәнғәте әһелдәре, йәш, әммә ҙур уңыштарға өлгәшкән йырсылар Айгөл Һағынбаева, Филүс Ҡаһиров йәш таланттарҙың сығышына үҙ фекерен еткерҙе. Жюри рәйесе вазифаһын йыл һайын Рәсәйҙең һәм Татарстандың халыҡ артисы, билдәле йырсы Ринат Ибраһимов башҡарып килде. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул быйылғы фестивалдә ҡатнаша алманы, был еңел булмаған миссия Башҡортостандың, Татарстандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, профессор, Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы Иҙрис Мөҙәрис улы Ғәзиевҡа тапшырылды.\nБәйгеселәргә ҡарата талаптар ҡаты булды. “Башҡорт халыҡ йыры”, “Татар халыҡ йыры”, “Автор-башҡарыусы”, “Башҡорт эстрада йыры”, “Татар эстрада йыры”, “Академик йырлау” һәм “Балалар йырлай” номинациялары буйынса сығыш яһаусылар тәүге көндә баһалама ағзалары алдында һынау тотто. Ике республиканан тыш, унда Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларынан, Грузиянан һәм Үзбәкстандан да ҡатнашыусылар үҙен һынаны. Ябай тамашасы булараҡ фекер йөрөткәндә, һәр йырсы матур сығыш яһаны, уларҙың барыһы ла еңеүсе исеменә лайыҡ булырлыҡ ине. Әммә профессиональ йырсылар һәм педагогтар бөтөнләй икенсе төрлө фекер йөрөттө. “Башҡорт халыҡ йыры” номинацияһына бер юлы ике егет – ике Алмас лайыҡ булды. Нимәһе ҡыҙыҡ, улар икеһе лә Баймаҡ районынан, икеһе лә Өфө дәүләт сәнғәт институтының 1-се курс студенты (профессор Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы Сәғитова класы). Алмас Хөсәйенов – Сибай сәнғәт колледжын, Сирусин иһә Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған. Егеттәрҙең икеһе лә “Татарстан. Яңы быуат” телеканалында башланасаҡ яңы проектҡа саҡырыу алды. Алмас Хөсәйеновҡа шулай уҡ Татарстан Мәҙәниәт министрлығының махсус бүләге тапшырылды. “Автор-башҡарыусы” номинацияһында Баймаҡ егете Денис Илсебаев еңеүсе тип табылды. Ул да Өфө дәүләт сәнғәт институтының эстрада-джаз бүлегендә белем ала.\nҠазан ҡалаһынан килгән 10 йәшлек Камила Михайлова татар халыҡ йыры “Һандуғас”ты йырлап, “Балалар йырлай” номинацияһында еңеү яуланы. Яҡташыбыҙ Элина Хәкимова – 3-сө, Ҡазан таланты Илсаф Ғилмутдинов 2-се урын алды. “Татар эстрада йыры” номинацияһында еңеүсе тип яҡташыбыҙ, Стәрлетамаҡ егете Раушан Сөләймәнов табылды. Ә бына талапсан жюри ағзалары “Татар халыҡ йыры” һәм “Башҡорт эстрада йыры” номинацияларында 1-се урынды тапшырмаҫҡа ҡарар итте. Уларға тәғәйен бүләктәр икенсе йылдың еңеүсеһенә тапшырыласаҡ. Иң көсөргәнешле бәйге “Академик йырлау” номинацияһыда булғандыр. Иң күп һәм иң талантлы бәйгеселәр тап ошо исем өсөн көрәште. Был ғәҙәти, сөнки профессиональ йырсылар тап ошо йүнәлештә үҙҙәрен һынап ҡарарға теләй. Айырыуса Ҡазан дәүләт консерваторияһы студенттары әүҙемлек күрһәтте. Еңеүсе исеменә тап ошо уҡыу йортонда белем алыусы Алиса Мамина лайыҡ булды. Ә Грузиянан килгән Ия Тепнадзе менән Өфө дәүләт сәнғәт институты студенты Лиана Иҙрисова 2-се урынды бүлеште.\nГала-концертты асып, тамашасыларҙы, еңеүселәрҙе, сәнғәт әһелдәрен Башҡортостан мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе Зөһрә Рәхмәтуллина, “Татар моңо” конкурсын ойоштороусы, Ҡазан дәүләт мәҙәниәт институты доценты Илһөйәр Шиһапова, Бөтә донъя татар конгресы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Марс Туҡаев тәбрикләне. Улар ошо конкурсты ойоштороуға, үткәреүгә ҙур көс һалған Лилиә Бәҙәмшинаға рәхмәт һүҙҙәрен, изге теләктәрен юлланы. Йыр сәнғәтенә яңы исемдәр алып сыҡҡан, башҡорт һәм татар йырҙарын популярлаштырған фестивалдең әһәмиәте ҙур. Әммә ундай ҙур сараны үткәреү өсөн бик күп сығым, ваҡыт һәм көс талап ителә. Ул мәшәҡәттәрҙе йырып сығып, матур байрам яһаған Лилиә Әхмәт ҡыҙы.\n– Яңғыҙ кешегә был сара – йырып сыға алмаҫлыҡ ҙур эш. Фестиваль ойошторолғандан алып ярҙам иткән ике республиканың да Мәҙәниәт министрлыҡтарына, Бөтә донъя татар конгресына, Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығына, Өфө ҡала хакимиәтенә, барлыҡ бағыусыларыбыҙға рәхмәт һүҙҙәремде еткерәм. Шундай терәк булғанда, фестивалдең тарихы туҡталмаҫ, йылдар буйына дауам итер, – тине ул.\nГала-концертта ҡатнашҡан, фестивалдең үткән йылдарҙағы лауреаттары Нурзидә Әбизова, Руслан Ғәббәсов, Лилиана Ғәзизова һәм Рәфис Сирусиндың йырҙарын тыңлаған һәр кем уларҙың юҡҡа ғына еңеүсе исемен йөрөтмәгәнен аңлағандыр. Ете йыл буйы кемдәр генә ҡанат нығытмаған “Иҙел”дә?! Фестиваль үтте лә, бер йылға эшен туҡтатты, тип әйтеү дөрөҫ булмаҫ ине. Еңеүселәрҙе Ҡазан ҡалаһы ҡунаҡҡа көтә: конкурс лауреаттары апрель айында ҡан ҡәрҙәштәребеҙ алдында сығыш яһаясаҡ. Тимәк, фестиваль йәштәр өсөн ҙур йылғаның башланғысы – шишмә генә булып тора. Шул шишмәләр бергә ҡушыла-ҡушыла, даръяларҙай киң, йырға мул “Иҙел” барлыҡҡа килә!


«Йәшлек» гәзите » Йәмғиәт » Тарихи тәжрибәне өйрәнеп\n29.03.2011 Тарихи тәжрибәне өйрәнеп\nКүп йылдар дауамында билдәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, арҙаҡлы совет дипломаты Кәрим Хәкимовтың исеме, уның эшмәкәрлеге киң йәмәғәтселеккә билдәһеҙ ҡала килде. Сәйәси күҙлектән фекер йөрөткәндә, Рәсәй дипломатының Сәғүд Ғәрәбстаны менән беҙҙең ил араһында йылы мөнәсәбәттәр урынлаштырыуҙағы роле баһалап бөткөһөҙ булған. Сталиндың ҡанлы репрессиялары ҡорбаны булған шәхестең дипломатик эшмәкәрлеге тамамланыу менән Яҡын Көнсығыштағы илдәр менән дипломатик мөнәсәбәттәр ҙә өҙөлә, тик 1990 йылда ғына Сәғүд Ғәрәбстанында беҙҙең илдән тулы хоҡуҡлы вәкилдәр эшләй башлай. Үҙенең ябайлығы, ғәрәп халҡының ғөрөф-ғәҙәттәренә ихтирамлы мөнәсәбәте, киң эрудициялы булыуы менән илсе миссияһын юғары дәрәжәгә күтәргән дипломаттың исемен мәңгеләштереү, уның тыуыуына 120 тулыуҙы республикала киң билдәләү маҡсатында БР Президенты Указ да ҡабул иткәйне.\nӨфөлә уҙған аҙнала билдәле дипломаттың юбилейына арнап уҙғарылған «Рәсәй һәм ислам донъяһы – үҙ-ара цивилизациялы бәйләнештәр тарихы һәм перспективаһы» халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы донъя ғалимдарын, Көнсығыш белгестәрен, дипломаттарҙы бергә йыйҙы.\nРәсәйҙең ислам донъяһы дәүләттәре менән мөнәсәбәттәрен көйләүҙә тарихи тәжрибәһен, Кәрим Хәкимовтың сәйәси мираҫы аспекттарын, Рәсәйҙең Яҡын Көнсығыштағы эске сәйәсәтенең актуаль мәсьәләләрен өйрәнеүҙе маҡсат итеп ҡуйған мәртәбәле форумдың эшендә Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота, БР Президенты Рөстәм Хәмитов, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе, баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин, фәнни йәмәғәтселек, дипломатик корпус, Әзербайжан, Үзбәкстан, Болгария, Сәғүд Ғәрәбстаны, Нидерланд, Ливан, Иран, АҡШ, Франция илдәренән фәнни һәм ижади интеллигенция вәкилдәре ҡатнашты. Фәнни форумға килгән ҡунаҡтарға Башҡортостандан сыҡҡан билдәле илсенең тормошо, эшмәкәрлеге менән яҡындан танышыу өсөн БР Үҙәк тарих архивы хеҙмәткәрҙәре тарихи документтарҙан бай йөкмәткеле күргәҙмә, фотоэкспозиция, «Ғилем» нәшриәте дипломат хаҡындағы брошюра-китаптарын, «Китап», «Башҡортостан» энциклопедияһы үҙҙәренең продукцияһын тәҡдим итте. «Донъя мәсеттәре» тип аталған һүрәттәр күргәҙмәһе лә һәр кемдең иғтибарын йәлеп иткәндер. Фойеның өҫкө ҡатында конференцияға саҡырылған сит ил вәкилдәре Башҡортостан менән таныша алды.\nБашҡортостан – күп милләтле һәм төрлө конфессия кешеләре татыулыҡта йәшәгән төбәк. Мәртәбәле сараны асып, РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота ла үҙенең сығышында донъяла барған үҙгәрештәргә бәйле милләт-ара, конфессия-ара мөнәсәбәттәр үҙгәргән мәлдә исламға ҡараштың актуаллеген билдәләне. Уның һүҙҙәренсә, бөгөн Волга буйы федераль округында 2334 мосолман дини ойошмаһы бар. «Рәсәй – ислам донъяһының бер өлөшө. Беҙҙең ил мосолмандарында башҡа диндәргә ҡарата ҙур толерантлыҡ нығынған, улар башҡа конфессия вәкилдәре менән татыулыҡта йәшәй белә, – тине ул һәм атеистик дәүләттән сыҡҡан дипломат Кәрим Хәкимовтың Яҡын Көнсығыш менән бәйләнештәрҙе нығытыуҙағы ролен юғары баһаланы. – Мосолман ҡанундарына нигеҙләнеп әңгәмәләр ҡороу, бәйләнештәр булдырыу өсөн ниндәй ҙур һәләткә эйә булыр кәрәк. Ул – илдәр менән мөнәсәбәттәрҙе көйләү эшенә бар булмышын һалған шәхес, Тыуған илгә лайыҡлы хеҙмәт итеүҙең юғары үрнәге».\n«Төрлө мәҙәниәттәр менән дуҫлыҡ урынлаштырыуҙа Кәрим Хәкимовҡа әсә һөтө менән һалынған ислам дине нигеҙҙәре лә ярҙам иткән. Сәғүд Ғәрәбстанында ниндәй генә осрашыу, һөйләшеүҙәр булмаһын, һәр саҡ беҙҙең әңгәмә Кәрим Хәкимовтың Сәғүд Ғәрәбстанын суверенлы дәүләт булараҡ таныған беренсе вәкил булыуынан башлана ине. Әле был илгә сәфәремдә лә мин билдәле дипломаттың хеҙмәтенең һөҙөмтәләрен күрҙем, уның яҡташтары килеүен әйткәс, беҙгә һәр урында ишектәр асыҡ ине», – тип билдәләне үҙенең сығышында БР Президенты Рөстәм Хәмитов. Уның фекеренсә, ғәрәп илдәре менән бәйләнеш нығынырға, артабан тағы ла үҫеш алырға тейеш. Рәсәйҙең ислам донъяһы менән мөнәсәбәттәре тураһында фекерҙәр уртаҡлығын күрһәткән был конференция ла ислам быуаттар дауамында тыныслыҡ, дуҫлыҡ дине булып килгән дин, тигән фекерҙе нығытырға тейеш. «Беҙҙең төбәктә дини һуғыштар булмаған. Ә был – бында йәшәгән халыҡтың бөйөк ҡаҙанышы», – тип, төрлө халыҡтар араһында тыныслыҡты һаҡларға саҡырҙы республика етәксеһе.\nХалыҡ-ара кимәлдәге форумды тәбрикләп, РФ сит ил эштәре министры Сергей Лавров та ҡотлау ебәргәйне. Уның сәләмен яҡташыбыҙ, РФ Сит ил эштәре министрлығының Яҡын Көнсығыш һәм Төньяҡ Африка департаменты директоры урынбаҫары Азамат ҡолмөхәмәтов уҡып ишеттерҙе. Барыбыҙ ҙа хәбәрҙар, ғәрәп илдәрендә әле хәл тыныс түгел. БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры Сергей Лаврентьев та билдәле дипломаттың сәйәси мираҫына арналған сығышында, беҙҙең ил был йәһәттән уларға ҡарата әүҙем конструктив позицияла булырға тейеш түгел, тип билдәләне. Уның фекеренсә, хәҙерге илселәр һынылыш осоро кисергән илдәргә ҡарата элекке совет дипломаттарының өлгөһөндә эшләргә тейеш. Сит илдәр менән бәйләнештәрҙе нығытыу маҡсатында БДУ базаһында Көнсығышты өйрәнеү үҙәге булдырыу идеяһын да еткерҙе.\nСит илдән килгән ғалимдар, тарихсылар ҙа үҙҙәренең фекерҙәре менән уртаҡлашты.\nФорум һуңынан резолюция ҡабул ителде. Документта Урал – Волга буйында ислам дине тарихы, уның үҙенсәлектәре тураһында махсус йыйынтыҡ сығарыу, мосолман уҡыу йорттары, ойошмалары менән хеҙмәттәшлек итеү тураһында әйтелә.\nСара һуңынан конференцияла ҡатнашыусылар «РАЙТ» кинокомпанияһы төшөргән «Кәрим Хәкимов. Кремлдең ғәрәп вәзире» документаль фильмын ҡараны.\nЗөфәр ҒӘТИӘТУЛЛИН, Үҙәк дәүләт тарих архивы белгесе:\n– Данлы яҡташыбыҙ Кәрим Хәкимовтың күп документтары беҙҙең Үҙәк дәүләт тарих архивында һаҡлана. Электән билдәле документтарҙан башҡа беҙ билдәле шәхестең атаһының ауыл хужалығында иҫәп алыу карточкаһын да ҡуйҙыҡ. Илсенең тормошон өйрәнеүселәр уны, ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, тип яҙһа ла, был дөрөҫлөккә тап килмәй. Уның атаһы Ғәбделрәүефтең 6 дисәтинә ере булған, 10 дисәтинә ерҙе ҡуртымға алған. Үҙе ялсылар тотҡан, урта хәлле крәҫтиән һаналған.\nИлсенең юбилейы ҙурлап үткәрелгәс, архивтарҙан Томскиҙа, ҡаҙанда уҡыған документтарын, Ырымбурҙан, Үзбәкстандан күп документтарҙы ҡайтарып алырға булыр ине.


Медицина катастрофаһы, тән бешеү\nҺаулыҡ һаҡлау системаһында был йүнәлеш Башҡортостандағы Оло Тәләк фажиғәһенән һуң ныҡлап өйрәнелә башлай. Шуға күрә ошо темаға арналған коференцияның да бөгөн тап Өфөлә ойошторолоуы нигеҙһеҙ түгел.\nФажиғә 25 йыл элек июнь башында була. Әшә станцияһынан алыҫ түгел Адлерҙан Новосибирскиға һәм Новосибирскиҙан Адлерға йүнәлгән ике поезд осраша. Тап ошо мәлдә магистраль газ үткәргесендә торба шартлай. Уның ҡеүәте 300 тонна тротил көсөнә тиңләнә. Фажиғәлә 575 кешенең ғүмере өҙөлә, меңдән ашыу кеше тәне бешеп дауаханаға эләгә. Табиптар әйтеүенсә, уларға бишәр тәүлек дауаханала ҡунып, кешеләрҙең ғүмере өсөн көрәшергә тура килә. Аҡ халатлылар араһында һуштан, хатта аҡылдан яҙып йығылыусылар ҙа була.\nТабиптар әйтеүенсә, фажиғә мәлендә бәйләнеш етмәүе, әлеге кеүек кеҫә телефондарының булмауы ҡамасаулай. Әммә табиптар бар белемен, көсөн һала. Бөгөнгө конференцияла аҡ халатлылар тәжрибә уртаҡлашты, фекер алышты. Сарала тән бешеүҙе дауалау буйынса иң данлыҡлы белгестәр ҡатнаша, улар илдең төрлө төбәктәренән йыйылған, сит илдәрҙән дә ҡунаҡтар бар. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова йыйылыусыларҙы тәбрикләп, был форумдың мөһимлеген билдәләп үтте. Бөгөн дә тән бешеү осраҡтары бик күп, янған кешеләрҙең 2 проценты инвалид булып ҡала, 40 процентына даими дауалау курсы талап ителә. Шуға күрә тупланған тәжрибәне йәштәргә еткереү, алдынғы алымдарҙы ҡулланыу мотлаҡ, тип билдәләнде ултырышта. Ошонда уҡ заман технологиялары ҡуйылған күргәҙмә лә ойошторолдо.


Президент Темәс ауылында булды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nПрезидент Темәс ауылында булды\n14:41, 26 августа 2010 Сәйәсәт\nБөгөн Темәс ауылында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов шәхси эшҡыуар Айбулат Байраҡаевтың һөт ҡабул итеү пунктын ҡараны. Бында бөтәһе 10 кеше эшләй, улар халыҡтан тәүлегенә дүрт тонна һөт ҡабул итә һәм уны Белорет һәм Магнитогорск ҡалаларына эшкәртеүгә оҙата.\nҺөттө урында эшкәртеүҙе ойоштороу өсөн эшҡыуарҙың аҡсаһы етмәй. Етмәһә, ергә ҡуртым хаҡы бик юғары, Айбулат Байраҡаев уны ла һатып ала алмай.\nРөстәм Хәмитов был мәсьәләне хәл итеүҙә ярҙам итергә вәғәҙә итте һәм, был бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә ярҙам күрһәтеүҙең яҡшы бер өлгөһө буласаҡ, тигән ышаныс белдерҙе.\nПрезидент Темәс ауылында Усмановтарҙың патронат ғаиләһенә лә барҙы. Ғаиләлә биш бала, уларҙың береһе тәрбиәгә алынған. Өлкән улдары армияла хеҙмәт итә.\nРеспублика башлығы Усмановтар менән бергә сәй эсте һәм уларҙың проблемалары менән ҡыҙыҡһынды. Был ғаиләнең үҙ хужалыҡтарын алып барыу өсөн трактор һатып ала алмауҙары асыҡланды – 80 мең һум күләмендә тәүге взнос – улар өсөн сиктән тыш ҙур сумма.\nРөстәм Хәмитов был мәсьәләне хәл итеүҙә булышлыҡ күрһәтергә вәғәҙә итте.\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Темәс тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейына ла инде. Темәс 1919 йылдың мартынан 1920 йылдың авгусына тиклем Бәләкәй Башҡортостандың баш ҡалаһы булып тороуы менән дан тота.\nМузейға 1985 йылда урындағы халыҡ тарафынан йәмәғәт башланғысында нигеҙ һалына, ә 1987 йылда ул БР Милли музейы филиалы булараҡ төбәктең дәүләт музейҙар селтәренә индерелә. 1991 йылдан музей 1894 йылда төҙөлгән, күптән инде иҫкереп бөткән ике ҡатлы административ бинала урынлаша. Яҡшы яҡҡа үҙгәреште музей хеҙмәткәрҙәре 2006 йылда көтөп ала: ул саҡта бында автономиялы ҡаҙанлыҡ төҙөлә һәм ҡыйығы ремонтлана. 2009 йылда музейҙа янғын-һаҡ сигнализацияһы үткәрәләр. Ахыр килеп, 2010 йылда музейҙы капиталь ремонтлауға БР Мәҙәниәт министрлығы тарафынан аҡса бүленә. Май айынан бында реконструкция бара, музей хеҙмәткәрҙәре ул 15 сентябргә тамамланыр тип өмөтләнә.\nРеспублика башлығы менән әңгәмә барышында музейҙың тағы бер проблемаһы хаҡында еткерҙеләр – экспонаттарҙы реставрациялауға һәм һатып алыуға аҡса кәрәк. Атап әйткәндә, беренсе Башҡорт хөкүмәте ағзаларының балауыҙ һындарын һәм Башҡорт автономияһына нигеҙ һалыусы Әхмәт-Зәки Вәлиди бюсын реставрациялау тураһында һүҙ бара. Дөйөм алғанда, экспонаттарҙы реставрациялауға һәм һатып алыуға музейға 1,8 миллион һум аҡса талап ителә. Рөстәм Хәмитов кәрәкле саралар күрергә вәғәҙә итте.


Онотолған сир баш ҡалҡыта » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Онотолған сир баш ҡалҡыта\nОнотолған сир баш ҡалҡыта 20.07.2018 // Сәләмәт булайыҡ\nИюнь аҙағы – июль башында Башҡортостанда ҡапыл ғына ҡыҙылса сиренә бәйле ҡырҡыу хәл тыуҙы. Өфө ҡалаһында, Өфө һәм Иглин райондарында бер-бер артлы 12 осраҡ теркәлде. Беҙҙең илдә күптән инде онотола башлаған, дөрөҫөрәге, үткән быуатта ҡалған тип иҫәпләнгән ҡыҙылсаның баш ҡалҡытыуы белгестәрҙе лә, халыҡты ла бер аҙ һағайтты. Бының өсөн етди сәбәптәр ҙә бар, сөнки һуңғы ике-өс йылда был йоғошло сир Чехия, Франция, Италия, Греция, Румыния, Бөйөк Британия, Испания, Украина кеүек илдәрҙә эпидемия төҫөн алды. Өҫтәүенә футбол буйынса донъя чемпионаты барған көндәрҙә тап ошо илдәрҙән туристар ағымы бермә-бер артты.\n– Әлеге мәлдә хәл тотороҡланды, сир йоҡторған ете баланың һәм биш өлкән кешенең барыһы ла үҙҙәрен яҡшы тоя. Улар менән туранан-тура аралашыусылар иҫкәртеү сараларына йәлеп ителде, ҡайһы берәүҙәренә – ошоғаса прививка яһатмағандарына йәки ҡыҙылса менән сирләп, тейешле иммунитетҡа эйә булмағандарына вакцинация үткәрелде. Ауырыуҙар һәм уларҙың яҡындары 21 көн медицина күҙәтеүе аҫтында тотоласаҡ, – тип хәлгә асыҡлыҡ индерҙе Роспотребнадзорҙың Башҡортостан буйынса идаралығының матбуғат секретары Анастасия Кучимова.\nҠыҙылса – бик йоғошло сир. Ул кешегә һауа-тамсы юлы менән күсә, ауырыу янында аҙ ғына булғанда ла вирус йоҡторорға мөмкин. Прививка эшләтмәгәндәр һәм бер тапҡыр ҙа ҡыҙылсаны үткәрмәгәндәр бигерәк тә бирешеп барыусан һәм теләһә ниндәй йәштә ауырып китеүҙәре ихтимал.\nБөгөн Европала ҡыҙылсаға бәйле хәл-тороштоң ҡырҡыулығы хаҡында үрҙә телгә алдыҡ. Был ысынлап та шулай. Мәҫәлән, 2016 йыл менән сағыштырғанда былтыр сир йоҡтороусылар һаны дүрт тапҡырға артып, 21 меңдән ашыу осраҡҡа еткән. Быйылғы һандар тағы ла ҙурыраҡ һәм хәүефлерәк. Айырыуса Украинала ҡыҙылса ҡоторғандан-ҡотора. Быйыл унда йоғошло сир эләктереүселәр һаны 20 меңдән ашҡан, шуларҙың 12200-ө – балалар. Вирустан тиҫтәнән ашыу кешенең ғүмере өҙөлгән.\nИлдәр менән илдәр иркен аралашҡан, кешеләр сит дәүләттәргә күрше районға барғандай ғына йөрөгән заманда сир хәүефе Рәсәйҙе лә урап үтмәй, әлбиттә. Быйыл тәүге өс айҙа ғына ҡыҙылсаға бәйле 843 осраҡ теркәлгән (былтыр – 43). Сир йоҡтороусыларҙың күпселек өлөшө – яҡынса 80 проценты Мәскәү ҡалаһы һәм өлкәһенә тура килә.\n– Ҡыҙылсанан һаҡланыуҙың берҙән-бер ышаныслы юлы – вакцинация. Башҡортостанда 2010 йылға ҡыҙылсаны бөтөрөү программаһын тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә өлкәндәргә лә, балаларға ла планлы прививкалар яһау эше юғары кимәлдә ойошторолдо һәм әле лә ул маҡсатҡа ярашлы алып барыла. Тәүге прививка, ғәҙәттә, сабыйға бер йәш тулғас яһала. Беренсе класҡа барғансы, алты йәштән ете йәшкә тиклем, ул икенсе тапҡыр эшләнә. 2004 йылдан башлап 35 йәшкә тиклемге өлкәндәргә лә планлы прививка яһау уҙғарыла, шуға күрә беҙҙә эпидемиологик хәл борсолоу тыуҙырмай. Ләкин ҡыҙылсаның ишек ҡағыуын иҫәптә тотоп, республикала йәшәүселәрҙе, ниндәй йәштә булыуға ҡарамаҫтан, прививка яһатырға саҡырабыҙ. Сит илдәргә сәфәр ҡылыусылар өсөн был бигерәк тә мөһим, сөнки ҡыҙылсаға ҡаршы тороусанлығы булмаған кешеләр эпидемия таралған илдәргә барһа, сир эләктереп ҡайтыуҙарын көт тә тор. Прививканы үҙегеҙ теркәлгән поликлиникала эшләтергә була. Бының өсөн участка терапевына мөрәжәғәт итергә кәрәк, – тип аңлатма бирҙе Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының штаттан тыш баш инфекционисы, медицина фәндәре докторы, профессор Дамир Әсхәт улы Вәлишин.\nКүптәр ҡыҙылсаны еңел сир тип уйлап ныҡ яңылыша. Ул өҙлөгөүҙәр – үпкә ялҡынһыныуы, ҡолаҡ шешеүе, ишетеү һәләте кәмеү, хатта һуҡырайыу менән ҡурҡыныс. Вирус баш мейеһен зарарлаған осраҡта энцефалит, менингоэнцефалит үҫешеүе ихтимал. Өлкәндәр ҡыҙылсаны балаларға ҡарағанда ауырыраҡ үткәрә.\nСирҙең төп билдәләре:\nвирус эләктергәндән һуң 8-10 көн үткәс, тәүге билдәләре беленә башлай: тамаҡ ҡытыҡлап тора, йүткертә (балаларҙа был осор – 3-5 көн);\nкүҙҙәр йәшләнә, ҡыҙара, эренләй, конъюнктивит үҫешә;\nтемпература күтәрелә, бөтә тәнде хәлһеҙлек солғай;\nдүртенсе-бишенсе көнгә башта биткә, унан тәнгә ҡыҙыл сабыртма сыға, уның бөтә тәнде баҫыуы ихтимал.


Яратҡан башҡорт рәссамдарының исемен Төньяҡ ҡотопта күрергә мөмкин // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nЯратҡан башҡорт рәссамдарының исемен Төньяҡ ҡотопта күрергә мөмкин\n12:56, 14 декабря 2017 Мәҙәниәт\nБашҡорт рәссамдарының исемен Төньяҡ ҡотопта күрергә мөмкин. Ерҙең төньяҡ нөктәһендә «Башҡортостандың яратҡан рәссамдары» халыҡ рейтингында еңеүселәрҙең һәм проекттың төп партнерҙарының исемдәре яҙылған вымпел ҡуйыу күҙаллана.\n«Тәүгеләрҙән булып Төньяҡ ҡотопто американ Роберт Пири яулай. 1909 йылдың 6 апрелендә ул эттәр егеп төньяҡ ҡотопҡа барып етә. Шул ваҡыттан алып унда сәйәхәт ҡылыусылар булды, ләкин бындай проект тәүгә тормошҡа ашырыла», — ти проектты ойоштороусылар.\nТанылған башҡорт рәссамы Ринат Миңлебаев вымпелдың эскизын әҙерләү менән мәшғүл. Үҙҙәренең сәнғәте менән бик күп кешеләрҙең йөрәген яулаған һәм призлы урын алған башҡорт рәссамдарының исемен башҡорт һынлы сәнғәте оҫталары антологияһына индереү ҡаралған. Бәйге һөҙөмтәләре буйынса донъя күргән китапты башҡорт рәссамдарының исеме яҙылған вымпелды ҡуйыу барышын сағылдырған фотоһүрәттәр менән биҙәү күҙаллана.\nӘле халыҡ рейтингында Башҡортостандан 560 рәссам ҡатнаша, улар өсөн донъяның 84 иленән тауыш бирәләр. Проектты 800 мең кеше ҡараған.


Ит бар, ә балыҡ? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ит бар, ә балыҡ?\nИт бар, ә балыҡ? 03.10.2015 // Йәмғиәт\nЙыл башынан алып Башҡортостанда аҙыҡ-түлеккә уртаса хаҡ туғыҙ процентҡа артҡан. Мәҫәлән, һуңғы айҙа бәрәңге – 26,6, һуған, кишер, сөгөлдөр – 19,7-36,4, ҡыяр – 20, помидор 26,7 процентҡа осһоҙланған. Шул уҡ ваҡытта шәкәр ҡомоноң хаҡы\n11,1 процентҡа ҡиммәтләнгән. Әлбиттә, баҙарҙағы бындай үҙгәрештәрҙе ил етәкселеге иғтибар үҙәгендә тота. Иң мөһиме – эшҡыуарҙар аҙыҡты саманан тыш ҡиммәтләндермәһен.\nАҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙы көйләү мәсьәләһенә арналған ултырышта Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Илдар Тимерғәлин нәҡ ошо хаҡта һүҙ алып барҙы.\n– Сит илдәрҙең санкциялар ҡабул итеүенә бер йыл үтте, – тине Илдар Сәғит улы. – Был иһә үҙебеҙҙә етештергән тауарҙарҙы баҙарға сығарыу мөмкинлеген тыуҙырҙы. “Башҡортостан продукты” мгазиндар селтәре булдырылды, баш ҡалала фермер баҙарҙары асылды.\nИлдар Тимерғәлин белдереүенсә, 21 төр аҙыҡтың хаҡы буйынса беҙ Волга буйы федераль округында яҡшы иҫәптә. Ә бына икмәк, шәкәр, кәбеҫтә, балыҡ һәм ҡайһы бер ярмаларҙың ҡиммәтләнеүе шатландырмай.\nБашҡортостандың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко иһә үҙебеҙҙә етештерелгән аҙыҡ-түлектең етеүе-етмәүе хаҡында һөйләне. Баҡтиһәң, һыйыр ите, бәрәңге, һөт ризыҡтары менән тулыһынса тәьмин ителәбеҙ. Ә бына сусҡа һәм тауыҡ итенә, балыҡҡа ҡытлыҡ бар. Был мәсьәлә Илеш һәм Мәләүез райондарында эре сусҡасылыҡ комплексы төҙөлгәс, хәл ителер тигән фекерҙә министр. Йәшелсә-емеш етештереү йүнәлешендә яңы хужалыҡтар булдырыу буйынса ла эш алып барыла.


Өсөнсө мультиплекс ҡасан булыр? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Өсөнсө мультиплекс ҡасан булыр?\nӨсөнсө мультиплекс ҡасан булыр? 31.01.2019 // Йәмғиәт\nҺанлы үҫеш, элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы Рәсәй телевидениеһы һәм радиотапшырыуҙары селтәре хеҙмәте өсөн хаҡ түләй алған төбәктәрҙә телеканалдарҙың өсөнсө мультиплексын ғәмәлгә индерергә тәҡдим итә.\nХөкүмәт был тәҡдимде хуплаһа, проектты йыл аҙағына тиклем тормошҡа ашырыу күҙаллана. Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов әйтеүенсә, Башҡортостан ошо моделде файҙаланыу буйынса пилот төбәк булыуы мөмкин.\n– Был мәсьәлә айырыуса һанлы эфирға сығыуҙан ситтә ҡалған төбәк һәм муниципаль телеканалдар өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Ул республика етәксеһе Радий Фәрит улы Хәбировта ла бер нисә тапҡыр ҡаралды, тейешле күрһәтмәләр бирҙе, – тине Борис Мелкоедов. – Мәсьәләне хәл итеү алымдарының береһе рәүешендә өсөнсө мультиплекс булдырыу мөмкинлеге ҡаралды.


Хәбәрҙәр: АҠШ һәм Көньяҡ Корея КХДР-ҙы яңы һынауҙарҙан баш тартырға саҡыра.\nАҠШ һәм Көньяҡ Корея КХДР-ҙы яңы һынауҙарҙан баш тартырға саҡыра.\nҠушма Штаттар һәм Көньяҡ Корея КХДР-ҙы яңы ядро һынауҙарынан баш тартырға саҡыра. Вашингтондың Төньяҡ Корея буйынса махсус вәкиле Глин Дэвис Көньяҡ Корея сит ил эштәре министрлығы вәкиле менән осрашыуҙа бындай ҡарарҙы “хата”тип атаны.\nСеулдың фекере буйынса, күршеләре был юлы замансараҡ технологияны- байытылған урандан зарядты һынап ҡарауҙары ихтимал.\n“Төньяҡ Корея халыҡ- ара йәмәғәтселектең саҡырыуына ҡолаҡ һалырға, конфронтациянан баш тартып, алға барырға тейеш. Был Төньяҡ Корея халҡы өсөн дә, ғөмүмән, бөтә донъя өсөн дә һәйбәт буласаҡ,-”тип белдерҙе Көньяҡ Корея вәкиле.\nТөньяҡ Корея властары, БМО Именлек советы бер тауыштан КХДР-ға ҡаршы яңы санкциялар пакеты ҡабул иткәс, һынау үткәрергә ниәтләүҙәре хаҡында иғлан итте. Пхеньян туранан- тура шуны белдерҙе: һынау АҠШ-ҡа ҡаршы йүнәлтелгән.


Ергә етди ҡараш кәрәк » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Ергә етди ҡараш кәрәк\n– Дәүләт ер надзорында ниндәй хоҡуҡ боҙоуҙар күҙәтелеүе мөмкин?\n– Документта күрһәтелгәндән ҙурыраҡ биләмәне файҙаланыу, ер биләмәһен рәсми рәүештә теркәмәү, уның маҡсатлы тәғәйенләнешен боҙоу һәм башҡалар. Мәҫәлән, ерҙе шәхси торлаҡ төҙөү өсөн теркәгәндәр, ә унда магазин бинаһы урынлашҡан.\n– Минең күршем йорттар араһындағы тыҡрыҡтың бер өлөшөн баҫып алды. Был осраҡта закон буйынса ниндәй яза ҡаралған?\n– Дөйөм ҡулланышта булған ерҙе баҫып алған осраҡта физик шәхес административ язаға тарттырыла – уға штраф һалына һәм законды үтәүҙе талап иткән күрһәтмә тапшырыла. Физик шәхестәр өсөн минималь штраф 5 мең һум ҡаралған. Ғәҙәттә, штраф күләме документһыҙ файҙаланылған ер биләмәһенең кадастр хаҡынан сығып билдәләнә.\n– Ер закондарын боҙоу асыҡланһа, уларҙы юҡҡа сығарыу өсөн күпме ваҡыт бирелә?\n– Был хаҡта закон боҙоусыға тапшырылған күрһәтмәлә әйтелә. Законды һанламау асыҡланһа, ҡағиҙә булараҡ, 6 ай ваҡыт бирелә. Был ваҡыт арауығы законһыҙ биләгән ер биләмәһен бушатыу йәки законға ярашлы рәсмиләштереү өсөн етерлек. Әгәр ҙә, ниндәйҙер сәбәп буйынса, законды боҙған граждан уны үтәп өлгөрмәй икән, ваҡытты оҙайтыуҙы һорап мөрәжәғәт итә ала.\n– Ер биләмәһе шәхси торлаҡ төҙөү өсөн арендаға бирелгән. Тик унда төҙөлөш бармай. Бының өсөн ниндәй яза ҡаралған?\n– Шәхси торлаҡ төҙөү өсөн алынған ер биләмәһен файҙаланмаған өсөн административ штраф һалыу ҡаралған. Әгәр ҙә биләмәнең кадастр хаҡы билдәле булһа, уның 1 – 1,5 проценты күләмендә, тик 20 мең һумдан артмаған штраф һалына. Ә инде ерҙең кадастр хаҡы билдәле түгел икән, штраф күләме – 20 меңдән алып 50 мең һумға тиклем.\n– Ер биләмәһендә декларацияланған майҙан бар, йәғни межалау процедураһы башҡарылмаған. Был административ хоҡуҡ боҙоуға инәме?\n– Юҡ, ер участкаларын межалау йәки сиктәрен аныҡлау биләмә хужаһының теләге буйынса башҡарыла.\n– Күршем гараж төҙөнө, минеңсә, ул 40 – 50 сантиметр еремде баҫып алды. Контроль-күҙәтеү органдарына мөрәжәғәт итһәм, уны ниндәй эҙемтәләр көтә?\n– Граждандарҙың мөрәжәғәте буйынса пландан тыш тикшереүҙәр ойошторола. Хоҡуҡ боҙоуҙар асыҡланһа, күрһәтмә тапшырыла һәм ғәйепләнеүсегә, РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 7.1 статьяһына ярашлы, 5 мең һум күләмендә штраф һалына.\n– Дүрт йыл элек шәхси торлаҡ төҙөү маҡсаты менән һатып алған ер өсөн штраф һалыу законлымы? Участкала бер ни ҙә төҙөлмәгән…\n– Әгәр ҙә шәхси торлаҡ төҙөү өсөн тәғәйенләнгән ер биләмәһе 3 йылдан ашыу файҙаланылмай икән, был РФ Ер кодексының 42-се статьяһы талаптарын боҙоуҙы аңлата. Тикшереүҙән һуң, Ер кодексының 71-се статьяһы нигеҙендә, законды үтәү өсөн ваҡыт билдәләнә һәм күрһәтмә тапшырыла. Шулай уҡ административ яза – 20 мең һум күләмендә штраф ҡаралған.\n– Быйыл 1 ғинуарҙан хоҡуҡ теркәлгән, тик межаланмаған ер участкалары менән файҙаланыу һәм идара итеү тыйыла, тигән хәбәр йөрөй. Был дөрөҫмө?\n– Юҡ, был дөрөҫ түгел. Бөгөн Берҙәм дәүләт күсемһеҙ милек реестрында теркәлгән, тик сик координаттары хаҡында мәғлүмәт булмаған ер биләмәләренә хоҡуҡ теркәүҙе туҡтатыу нигеҙһеҙ. Сиктәре аныҡланмаған биләмәне һатырға иҫәп тотаһығыҙ икән, бының өсөн дә ҡаршылыҡтар юҡ. Шулай ҙа «Росреестр» ваҡытында межалау сараһын күрергә саҡыра. Был күршеләр менән аңлашылмаусанлыҡтан ҡотҡарыр.\nЛ. ҒӘЛИМЙӘНОВА әҙерләне.\nСығыу ваҡыты 27-02-2018, 09:38 | Ҡаранылар: 199


Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылында өлкән быуын ҡатын-ҡыҙҙарының йәш килендәр менән осрашыуы үтте\nОсрашыуҙың маҡсаты йәштәрҙе ата-олатайҙарыбыҙҙан ҡалған бала тәрбиәләү тәжрибәһе менән таныштырыу ине.\nҺәр дәүерҙә лә бала бағыу еңел булмаған. Уларҙы үҫтереү, кейендереү, уҡытыу, ә иң мөһиме матур тәрбиә биреү ҙур хеҙмәт, көс, тырышлыҡ, сығымдар талап итә. Күп ваҡытын балалар баҡсаһында, мәктәптә уҙғарһа ла, төп тәрбиәне бала ғаиләлә ала. Күп осраҡта донъя, оҙон аҡса артынан ҡыуған ата-әсәләр был хаҡта онота. Әсә иңдәрендә бала киләсәге өсөн ҙур яуаплылыҡ ятыуын иҫәпкә алып ошондай осрашыу ойошторорға була, ти ауылдың клуб мөдире.\nҺәр әсә йәш баланы сихри көстәрҙән ҡурсалауҙы быуындан күсә килгән им-томдар ярҙамында аралай, ауылдың имселәренә мөрәжәғәт итә. Ниғәмәттә лә бар ундайҙар. Әсмә Мырҙағалина ҡатындарға ҡот ҡойоу, башҡа имләү серҙәрен һөйләне.\nЗамана алға тәгәрәгән һайын балаларҙы һәр төрлө техника, виртуаль донъя ылыҡтыра. Балалар күҙ нурын, ваҡытын алған, мейеһен кәрәкмәгән мәғлүмәт менән тултырған интернет ҡолона әүерелә. Һөҙөмтәлә мәңгелек ҡиммәттәр юғала. Ошо бәләнән ҡотҡарыу юлдарын да һәр әсә хәстәрләй белергә бурыслы.\nБыл осрашыу бәләкәй түңәрәктә үтеүе лә юҡҡа түгел, ти ойоштороусылар. Һәр береһе менән асыҡтан-асыҡ, күҙмә- күҙ әңгәмәләшеү мөмкинлеге булды, һәр әсә-өләсәй үҙенә генә кәрәкле мәғлүмәтте һорап белә алды.


Ҡырағай мөхит » Страница 7 » Башҡортостан гәзите\nТәбиғәт — мәңгелек сер\nҠырағай мөхит // 31-01-2017, 03:46\nҠырағай мөхит // 17-01-2017, 02:04\nҠарғаларҙың аҡыллы ҡош икәнен барыбыҙ ҙа ишетеп беләбеҙ. Уларҙы ҡулға эйәләштереп була, төрлө “һөнәр”гә өйрәтәләр. Был ҡоштар мифологияла ла ҙур урын ала. Уларҙың ҡылығын ғалимдар һаман өйрәнеп бөтә алмай.\nАпрель айы етеп, ҡар бутҡа ише иҙелә башлағанда, мин аҡ юрғандарын аса башлаған баҫыуҙарымды байҡап ҡайтырға һыбай сығам. Йыл да. Әле иртә булыуға ҡарамаҫтан, ғәҙәтемә кергән. Урман-ҡырҙар ҙа ныҡ һағындырған. Унан, бар тәбиғәт зыҡ ҡубып уяна башлаған мәлдә нисек сыҙап ятмаҡ кәрәк. Быйыл да ул ғәҙәтемде ташламаным.\nЗаманында табыш ине\nҺуҡыр сысҡанды ҡайһы бер яҡтарҙа “төрткө” тиҙәр. Совет осоронда уның тиреһен йыя торғайнылар. Башҡортостандың урманлы райондарында төрткө тиреһе әҙерләү халыҡтың өҫтәмә кәсептәренең береһе ине.


Һаулыҡ һаҡлау министрлығы республика етәксеһенә COVID һәм пневмония буйынса буш койка фонды тураһында мәғлүмәт бирҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:52, 26 октября 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан дауаханаларҙа COVID-19 һәм пневмония йоҡторған пациенттарҙың ятыуы тураһында хәбәр иттеләр.\nРеспубликала инфекция йүнәлешендәге 4 680 койка иҫәпләнә. Хәҙерге ваҡытта уларҙың 3 800-ө буш түгел, тип хәбәр итте Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә.\nБуш койка фондының өлөшө 32% ашыу тәшкил итә.\nТеги: коронавирус, һаулыҡ һаҡлау


Әҫәре – Рәсәй кимәлендә » Архив газеты "Йәшлек"\nКөн күрмәҫ көндөҙ йоҡлар, кис торор.\n«Йәшлек»тә һәр төбәк һулышы сағыла»\nБала саҡ – сағыу мәл\nӘҫәре – Рәсәй кимәлендә Әҙәбиәт\n«Йәшлек» гәзитенең яуаплы сәркәтибе Мөнир Ҡунафиндың хикәйәһе В. Шукшин исемендәге конкурс йыйынтығына инде.\nБөйөк рус шағиры, режиссер һәм киноактер Василий Шукшиндың был донъянан китеүенә өс тиҫтәнән ашыу йыл үтеп тә китте. Уның повестары, хикәйәләре һәм кинофильмдары күп милләтле Рәсәй халҡы өсөн ысын мәғәнәһендә рухи аҙыҡ, изгелек һәм яҡтылыҡ сығанағы булып тора.\nЯҙыусының тормошо һәм ижады Вологда өлкәһе менән тығыҙ бәйле. Был төбәктә әле булһа уның дуҫтары йәшәй.\nКиләһе йыл Василий Шукшиндың тыуыуына 80 йыл тула. Бөйөк яҙыусы һәм билдәле шәхестең исемен мәңгеләштереү йәһәтенән Рәсәй Яҙыусылар союзы һәм Вологда өлкәһе яҙыусылар ойошмаһы йыл да В. Шукшин исемендәге хикәйә конкурсын үткәрә. Был конкурстың 2008 йылғы лауреаттары билдәле лә инде. Әйткәндәй, Вологда өлкәһе яҙыусылар ойошмаһы конкурс лауреаттарының иң яҡшы әҫәрҙәренән торған Светлые души исемле йыйынтыҡ баҫтырып сығарҙы. Иң һөйөнөслөһө шул: йыйынтыҡҡа коллегабыҙ, гәзитебеҙҙең яуаплы сәркәтибе Мөнир Ҡунафиндың Ҡартайған ҡояш аҫтында хикәйәһенең русса тәржемәһе лә ингән.\n– Рус әҙәбиәтендә Василий Шукшин, Валентин Распутин һәм Федор Абрамовтарҙың ижады күңелемә яҡын. Улар – минең яратып уҡыған, хөрмәт иткән һәм ижадыма көс биреүсе шәхестәр. Конкурста юғары билдәләнгәнем өсөн бик шатмын, – тине ул.\nКоллегабыҙға киләсәктә тағы ла юғарыраҡ ижади үрҙәр теләргә генә ҡала.\nДраматургтар, еңегеҙҙе һыҙғанығы& ...\nҠурай яңғыраны моң булып\nБашланған эш – бөткән эш: конкурстан барыһы ла ...\nҺуңғы еңеүегеҙ булмаһын!


33(2011) » Страница 2 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 33(2011) » Страница 2\nИлдә бензин дефицитын кем тыуҙырған?\nМахсус бит / Проблема // 30-04-2011, 17:03\n«Бының картель һөйләшеп килешеүҙәрҙең бер төрө булыуы ихтимал – монополияға ҡаршы закон тарафынан бындай закон боҙоуҙарға ҡарата яуаплылыҡ ҡаты, хатта енәйәт эше асылыуы мөмкин», – тип белдерҙе ФАС башлығы Игорь Артемьев Рәсәй яғыулыҡ союзы (РТС) вәкилдәре менән уҙғарылған кәңәшмәлә....\nНовости / Башҡортостан // 30-04-2011, 13:58\nХәлит Хәмзә улы Сөләймәнов 1962 йылда Баймаҡ районының Беренсе Этҡол ауылында тыуған. Юғары белемле – БДУ-ны тамамлаған....\nНовости / Рәсәй // 30-04-2011, 13:58\nКесе йомала Марокколағы билдәле курорттарҙың береһендә шартлау яңғыраны. Һуңғы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, фажиғәлә ун һигеҙ кеше һәләк булған, ике тиҫтәнән ашыуы йәрәхәтләнгән. Һәләк булыусыларҙың күбеһе − Европа дәүләттәре граждандары. РФ-ның Марокколағы илселегенән хәбәр итеүҙәренсә, йәрәхәтләнеүселәр араһында Рәсәй туристары ла бар. Уларҙың береһе – РФ Дәүләт Думаһы депутаты Валерий Селезневтың улы Роман Селезнев. Ул – ЛДПР фракцияһы ағзаһы һәм Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр комитеты вәкиле....\nБалыҡтар ниңә ҡырыла?\nНовости // 30-04-2011, 13:57\nБлаговещен районындағы Асыкүлдә күпләп балыҡ ағыуланған.\nБалыҡсылыҡ буйынса федераль агентлыҡтың Урта Волга территориаль идаралығының БР буйынса өлкән дәүләт инспекторы Кирилл Прокопьев әйтеүенсә, күлдә нефть эмульсияһы бар. Яр һыҙатының һәр метрына 20 − 40 самаһы үле балыҡ тура килә. Улар − башлыса, ус ҙурлығындай ғына табан балыҡтар. Әлегә күпме балыҡ үлгәнен теүәл әйтеп булмай, һыуҙың таҙараҡ өлөшөндә тереләре лә күренә....\nДания беҙгә ярҙам итәсәк\nНовости / Башҡортостан // 30-04-2011, 13:56\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов РФ Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин етәкселегендәге Рәсәй Федерацияһы рәсми делегацияһы составында Дания Короллегендә булды.\nЭш сәфәре барышында Копенгагенда Рәсәй менән Данияның төрлө өлкәләрҙә сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлеге перспективалары тураһында һөйләшеүҙәр үтте.\nРәсми саралар сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы һәм «Danfoss A/S» компанияһы араһында энергияны һаҡсыл файҙаланыу һәм бюджет өлкәһенең, торлаҡ фондының, иҡтисад тармаҡтарының, тәү сиратта, энергетика, капиталь төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ объекттарының энергетика һөҙөмтәлелеген күтәреү өлкәһендә хеҙмәттәшлек булдырыу маҡсатында төҙөлгән килешеүгә ҡул ҡуйылды....\nХеҙмәт геройҙары һәр саҡ хөрмәттә\nНовости / Башҡортостан // 30-04-2011, 13:54\nБашҡортостандан 244 кеше Социалистик Хеҙмәт Геройы исемен йөрөтә, ә 17-һе Хеҙмәт даны орденының өс дәрәжәһенә лә лайыҡ булған....\nНовости / Башҡортостан // 30-04-2011, 13:53\n27 апрелдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бөйөк Британияның Екатеринбургтағы Генераль консулы Джеймс Макгуайр һәм Бөйөк Британияның Рәсәйҙәге илселегенең сауҙа һәм инвестициялар бүлеге начальнигы Демион Поттер менән осрашты. Эшлекле һөйләшеүҙә Башҡортостан менән Берләшкән короллек араһында үҙ-ара эш итеүҙе киңәйтеү мәсьәләләре һәм хеҙмәттәшлектең перспективалы йүнәлештәре ҡаралды. Джеймс Макгуайр әйтеүенсә, Бөйөк Британия Хөкүмәте Башҡортостан менән нефть эшкәртеү һәм энергияны һаҡлау, ауыл хужалығы, мәҙәниәт һәм инновациялар өлкәһендә сауҙа-инвестиция бәйләнешен киңәйтергә ниәтләй....