Башҡорт хирургияһының рок йондоҙо - Bash.News\nБашҡорт хирургияһының рок йондоҙо\nБашҡорт хирургияһының рок йондоҙо https://bash.news/news/87689_bashort_xirurgiyayny_rok_jondoo\n09 ғин 2019, 21:40\nСтоматолог-хирург Роман Зарудий төп эшенән тыш, музыка менән ҡыҙыҡһына. Ә Өфөнөң 18-се ҡала дауаханаһы хирургы Рөстәм Миңлекәев һүрәт төшөрөүгә оҫта. Клиникалағы етди һөнәр эйәләре, ә тормошта сәнғәткә ғашиҡ уҙамандар улар.\nОҫта барабансы, йырсыға ҡарап, тәжрибәле хирург-стоматолог тип әйтмәҫһең дә. Роман Зарудий сәнғәт менән йәш сағынан мауыға. Әммә клиникаға килеп инеү менән ул етди ҡиәфәттә, яратҡан һөнәренә тотона. Музыка уның өсөн эштән ял итеү, күңел талабы.\nРоман Зарудий, хирург-стоматолог: “Концерттар һирәк ойошторабыҙ. Башлыса үҙебеҙҙең студияла йырҙар яҙҙырып, фестивалдәрҙә ҡатнашырға тырышабыҙ. Һуңғы йылдарҙа музыка менән ныҡлап ҡыҙыҡһыныуыма ҡыҙым да сәбәпсе. Ул да гитарала уйнап, рок музыкаһы менән мауыға”.\nРөстәм Миңлекәев та хирург. Әммә сәнғәт һөйөүселәргә уның исеме яҡшы таныш. Өфөнөң 18-се ҡала дауаханаһында эшләү менән бер рәттән 2013-2014 йылдарҙа ул үҙенең картиналарын тамашасы хөкөмөнә сығара. Сираттағыһы "Ҡытай беҙҙең йөрәктәрҙә" тип атала. Экспозицияларҙа сит илдәге халыҡтың көнкүреше, тәбиғәте, мөһабәт биналары асыҡ сағылыш тапҡан.\nЭкскурсияларҙы Рөстәм Миңлекәев үҙе үк үткәрә. Ул хирург-рәссам ғына түгел, ә әҙәбиәткә лә ғашиҡ. Һәр бер картинала дүрт юллыҡ шиғырҙар яҙылған.\nРөстәм Миңлекәев, Өфөнөң 18-се ҡала дауаханаһы хирургы, рәссам: “Төрлө китаптар уҡыйым, фильмдар ҡарайым. Хәҙер мәғлүмәткә ҡытлыҡ юҡ бит. Образдар, моғайын да, шулай тыуалыр. Әммә киләсәктә Ҡытайҙы барып күреү теләгем бар. Һүрәт төшөрөүгә килгәндә, был һәләт ағайымдан күскән тип уйлайым. Яратҡан шөғөлөм төп эшемдән ял итергә ярҙам итә.\nЭкспозиция менән Рәсәй ҡытай-уйындарында ҡатнашыусылар ҙа яҡындан танышып сыҡҡан. Билдәле сәнғәт оҫталары Рөстәм Миңлекәевтың ижади эштәрен бай йөкмәткеле, тәрән фекерле тип билдәләй.\nГөлнара Юрина, күргәҙмәлә ҡатнашыусы: “Күргәҙмә Рәсәй-Ҡытай уйындарында ҙур роль уйнаны. Улар бында килеп һоҡланып ҡайтты”.\nБыл күргәҙмә Рәсәй-Ҡытай уйындарында ла мөһим роль уйнаны. Улар килеп ҡаранылар, һоҡландылар. Сөнки картиналарҙы хирург яҙһа ла, шул тиклем профессиональ кимәлдә эшләнгән.\nӘле сәнғәткә ғашиҡ хирургтарҙың береһе яңы йыр ижад итһә, икенсеһе билдәле бер темаға картиналар яҙа. Ә илһамды улар, үҙҙәре әйтеүенсә, яратҡан эшенән, пациенттарҙы дауалап, рәхмәт һүҙҙәре ишетеүҙән ала.\nЧерниковка биҫтәһендә «Урындағы башланғыстарға ярҙам итеү» программаһына ярашлы балалар майҙансығы төҙөлә\n00:23, 22 ноя\nБаш ҡалала «Йәш янғын һүндереүсе» тип исемләнгән конкурс үтте\n00:14, 22 ноя\nБашҡортостанда спиртлы эсемлектәр һатыуҙа йәнә үҙгәрештәр әҙерләнә\n19:23, 21 ноя\nБашҡортостан муниципалитеттарында ултырыштар башҡорт телендә үтә\n19:20, 21 ноя\nБөгөн фәлсәфә көнө\n15:30, 21 ноя


КӨНДӘРЕҢ ШАТЛЫҠ МЕНӘН ҮТҺЕН, ӘСӘЙ!\n15 Ноябрь 2019, 11:34\nӘсәй! Был һүҙҙе ишеткәс күңелдә шундай яҡтылыҡ, яғымлылыҡ, йылылыҡ балҡый. Әсәй бит ул иң яҡын кеше. Ул һәр бер ҡыйынлыҡтарҙа һиңә ярҙам итеп, йыуатыр. Ҡапыл ауырып киткән саҡтарҙа үҙенең йылы, йомшаҡ ҡулдары менән ҡосағына алһа, ауырығаның бөтөп киткән һымаҡ була.\nӘсәй! Был һүҙҙе ишеткәс күңелдә шундай яҡтылыҡ, яғымлылыҡ, йылылыҡ балҡый. Әсәй бит ул иң яҡын кеше. Ул һәр бер ҡыйынлыҡтарҙа һиңә ярҙам итеп, йыуатыр. Ҡапыл ауырып киткән саҡтарҙа үҙенең йылы, йомшаҡ ҡулдары менән ҡосағына алһа, ауырығаның бөтөп киткән һымаҡ була. Яғымлы ҡарашы менән, йомшаҡ һүҙҙәр әйтеп йыуатыуҙары бәләкәс кенә йөрәгемә йылылыҡ өҫтәгәндәй. Юҡҡа ғына ла бит халҡым ижадында изге йән эйәләре тураһында мәҡәлдәр, әйтемдәр уйлап сығарылмаған. Шуларҙың береһе - "Әсә йөрәге бала тип өҙөлөр".\nМинең әсәйемдең исеме Йәмилә. Ул Бөрйән районының Ғәҙелгәрәй ауылында тыуған. Иҫке Монасип ауылына килен булып төшә. Беҙҙең ғаиләбеҙ ҙур: әсәйем, атайым, апайым, ағайым, ике ҡустым, ике һеңлем һәм мин. Бәләкәй һеңлем менән ҡустым игеҙәктәр. Әсәйем дә 9 балалы ҙур ғаиләлә үҫә. Әсәйем беҙгә тәмле аштар, тәмлекәстәр бешерә. Беҙҙе ауырлыҡтарға бирешмәй, дөрөҫ йәшәргә, көслө булырға өйрәтә. Атайым менән әсәйем мал, ҡош-ҡорт көтәләр. Һәр йыл һайын беҙҙе йәйләүгә ҡымыҙ бешергә алып йөрөй. Әсәйем иртәнсәк сығып китә лә кискеһен генә ҡайта. Уның ҡайтыуына беҙ баҡса, мал-тыуар ҡарап, донъя көтөп, өҫтәл әҙерләп көтөп кенә торабыҙ. Ҡырҙан килгән кешеләр ҡымыҙ бешкәнде фотоға ла төшөрөп китәләр.\nБеҙ әсәйебеҙҙе бик ныҡ яратабыҙ!\nӘсәй, көндәрең шатлыҡ менән үтһен. Ҡайғы хәсрәт күрмәй, ауырымай, беҙгә терәк булып, атай менән бергә-бергә һандуғастар кеүек һайрашып йәшәгеҙ. Әсәйемә арнап мин дә шиғыр сығарҙым:\nҺинең яғымлы ҡулдарың,\nБеҙҙе иркәләп ярата.\nНи тиһәктә һиңә, әсәй,\nҠоштар йырлап маташа!


Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осрашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осрашты\n13:00, 17 августа 2016 Йәмғиәт\n16 августа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осрашты. Яҡтар республикала умартасылыҡты үҫтереү, шулай уҡ Өфөлә «Апимондия» халыҡ-ара конгресын үткәреү мөмкинлектәрен тикшерҙе.\nОсрашыуҙа шулай уҡ федерацияның генераль секретары Риккардо Джаннони-Себастианини һәм Рәсәй умартасыларының милли союзы президенты Арнольд Бутов ҡатнашты.\n– Һеҙ – Рәсәй умартасылығы үҙәгендә. «Башҡорт балы» бренды илебеҙҙә яҡшы билдәле. Умартасыларыбыҙҙың өлгәшкән уңыштары менән ғорурланабыҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Республикала йәшәүселәрҙең күбеһе бал ҡорто тота. Мәҫәлән, минең олатайым һәм өләсәйем, ата-әсәйем умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Бала саҡтан уҡ бал ҡорттары, умарталар араһында үҫтек, ошо умарталыҡтарҙа эшләнек.\n2021 йылда Башҡортостан «Апимондия» халыҡ-ара конгресын үткәреү хоҡуғын алырға ниәтләй, тип билдәләне республика Башлығы. Уның әйтеүенсә, төбәктә умартасылыҡты үҫтереү буйынса яңы программа ҡабул ителәсәк, тармаҡтың матди-техник базаһы яңыртыласаҡ.\n– Рөстәм Зәки улының умартасылыҡ тураһында хәбәрҙар булыуы, уның 2021 йылда Өфөлә «Апимондия» конгресын юғары кимәлдә уҙғарырға теләүе һоҡландырҙы, – тип һөйләне журналистарға Филип МакКейб. – Республика Башлығы Башҡортостан буйлап сәфәрҙән һуң ике көн үткәс осрашырға һәм тәьҫораттарҙы, мөмкинлектәрҙе тикшерергә тәҡдим итте.\nАрнольд Бутов конгресты үткәреү хоҡуғына дүрт илдең дәғүә итеүен белдерҙе.\nХалыҡ-ара умартасылыҡ буйынса конгрестар комитеты 1893 йылда булдырыла, беренсе Халыҡ-ара умартасылыҡ буйынса конгресс 1897 йылда Брюсселдә уҙа. «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһына 1949 йылда нигеҙ һалына. Ойошманың төп бурысы – бөтә илдәрҙә лә умартасылыҡты ғилми, техник һәм иҡтисади яҡтан үҫтереүгә булышлыҡ итеү.\nБашҡортостан умартасылыҡтың төп күрһәткестәре буйынса илдә тәүге урынды биләй. 2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата республикала 366 мең бал ҡорто күсе иҫәпләнде. Башҡортостанда йылына уртаса 6 мең тонна бал етештерелә.\nТеги: умартасылыҡ,бр башлығы


Матур һөйләй белгәндәргә эйәрәләр йәки Яҙмыш һине тәкмәстереп китһә, үҙеңә яраҡлы оратор тап » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Матур һөйләй белгәндәргә эйәрәләр йәки Яҙмыш һине тәкмәстереп китһә, үҙеңә яраҡлы оратор тап\nМатур һөйләй белгәндәргә эйәрәләр йәки Яҙмыш һине тәкмәстереп китһә, үҙеңә яраҡлы оратор тап\nҠасандыр кешеләргә мөһим аҙым яһарға бер ниндәй ҙә этәргес көс, дәртләндереү кәрәкмәгән. Әҙәмдәр былай ҙа мөмкин булғанса эшләгән, бурысын үтәгән. Үтәмәй икән, үҙе лә, ғаиләһе лә ас ҡалған. Бөгөн иһә һәр нәмәлә бик ныҡ тырышлыҡ кәрәк. Һәм дә кемдеңдер йә арттан этеүе, йә алдан тартыуы. Этеп-тартмаған хәлдә лә, һис юғы, хәбәр һөйләүе менән булһа ла ярҙам итеүселәр була. Заманса тел менән әйткәндә, мотивация ораторҙары. Был “һөнәр” эйәләренең кешене бөтә нәмә лә ҡулынан килеүенә ышандырырлыҡ һәләте бар, имеш.\nОраторҙың кем икәнен аңлатып тороу кәрәкмәйҙер. “Кешене ауыҙына ҡаратыусы, матур итеп телмәр тотоусы” тип әйтәйек тә ҡуяйыҡ. Мотивация – “йүнәлтеүсе”, “этәреүсе” бер эш инде. Бөгөнгө мотиваторҙар (мотивация+оратор) йыш ҡына йә бик ярлы булған да, байып киткән, йә бәләгә тарып, еңеп сыҡҡан кешеләр икән. Хәҙер уңышҡа нисек ирешеүҙәре хаҡында бүлешәләр. Шағирәнә күңеллеләр. Шулай булмаһа, уларҙы кем тыңлаһын?\nОраторҙар алда бара…\nҺәр замандың бөйөк ораторҙары, йәғни ялҡынлы телмәр тотоусылары булған. Бер сәнғәт икән ул “елле” итеп һөйләй белеү. Тарихта билдәле ораторҙарҙың күбеһе идарасы, хаким булған. Владимир Ленин, мәҫәлән. АҠШ-тың 16-сы Президенты Авраам Линкольн, Британия Премьер-министры Уинстон Черчилль (әйткәндәй, ул тәүҙә бик тотлоҡҡан, ихтыяр көсө ныҡлығы ғына уңыштарға илткән), Адольф Гитлер, Иосиф Сталин, Владимир Путин… Һанай китһәң, арыу ғына оҙон исемлек төҙөлә.\nКешегә ярҙам итеүсе, йүнәлеш биреүсе ораторҙарҙы бер “епкә” теҙеп ҡуйғандар икән. “Иң-иң” өсәүҙе генә алғанда, улар түбәндәгеләр.\nБеренсеһе – Энтони Роббинс. Үҙе кәүҙәгә бик ҙур, тауышы ғәләмәт көслө, ти. Һөйләүен тыңлағанда ауыҙыңды асмаҫ ерҙән асырһың. Өҫтәүенә, психология буйынса 700 китап уҡыған. Гипноз көсө лә барҙыр, сөнки ул кешене, бөгөн генә түгел, ә бына хәҙер үк үҙгәрә алаһың, тип ышандыра. Ысынмылыр-бушмылыр, ул үҙенең шәхси үҫеш тураһындағы сығыштары, семинар, видеокурстары менән 80 илдән 50 миллион самаһы кешенең яҙмышы үҙгәреүенә булышлыҡ иткән. Михаил Горбачев менән Билл Клинтон да уның уҡыусылары булған, имеш.\nИң танылған әйтеме: “Ысын лидер ваҡытының биш процентын ғына проблеманы асыҡлауға, ә 95 процентын шул проблеманы хәл итеүгә сарыф итә. Бер урында тапаныуҙан туҡтағыҙ!”\nИкенсе урында торған мотивация ораторы – Эрик Томас. 16 йәшендә йортһоҙ тороп ҡалған кеше бөгөн донъя кимәлендә танылған “йүнәлткес” булып йөрөһөнсө әле! Уның тормошон бер рухани үҙгәрткән. Бер аҙҙан Эрик та рухани булып киткән. Тора-бара ораторлыҡҡа тотонған. Уның сығышында иң төп раҫлама: еңел юл юҡ, әммә үҙегеҙгә ҡаты талап ҡуйығыҙ – бер ҡасан да ҡурҡмаҫҡа һәм бирешмәҫкә.\nБер әйткәне иҫтә ҡалды: “Бәлә ваҡытлыса. Ул бер минут, бер сәғәт йә бер йыл дауам итеүе мөмкин. Әммә бер килеп бөтә бит… Мин 2,5 йыл өйһөҙ-ниһеҙ булдым. Күптәрегеҙ бик иркә, тормош ауырлыҡтарының ни икәнен дә белмәй. Миңә, Эрик, һинең әсәйең яуыз ҡыланды, тиеүселәр күп. Эйе, ул мине йорттан ҡыуып сығарҙы. Һәм… мине ысын ир итеп тәрбиәләне. Ә һеҙҙең арала саҡ ҡына ауырлыҡ тыуһа ла әсәһенә шылтыратыусылар бар. Әҙ генә булһа ла ауырлыҡ тойоғоҙ! Аҙаҡ уңышы килер…” Дөрөҫ һүҙҙәр ҙә инде!\nБилдәлелеге буйынса өсөнсө торған Лес Браун тигән мотиваторға иһә үҫмер сағында “аҡылы зәғиф” тигән ярлыҡ тағылған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ул үҙенең бөтә потенциалын аса алған. Юлында осраған кәрәкле кешеләр, йәғни “этәргес-йүнәлткестәр” арҡаһында. Уның: “Һеҙгә нимәнелер башлау өсөн бөйөк булыу кәрәкмәй, тик бөйөк булыр өсөн башларға ғына кәрәк”, – тигәне бик күптәргә дөрөҫ йүнәлеш алырға ярҙам иткән.\nБраун әфәнде әйтә: “Әгәр ҙә һеҙ туғыҙ бахыр, йәғни уңышһыҙ кеше араһында йөрөһәгеҙ, тиҙ арала унынсыһына әүерелерһегеҙ”. Ябай тел менән әйткәндә, мыжыҡтарҙан, пессимистарҙан ары тор, тигән һүҙ инде.\nМатур, көслө, белемле, аяҡһыҙ, ҡулһыҙ…\nАвстралияла йәшәүсе Ник Вуйчич тигән кеше хаҡында ла ишеткәнегеҙ барҙыр. Оҙаҡ көтөлгән бала аяҡһыҙ-ҡулһыҙ тыуа. Һул аяғы урынында бер ярпысыҡ бар шулай ҙа. Николас сабый саҡтан уҡ үҙенең башҡаларҙан айырылып торғанын аңлай. Хатта һигеҙ йәшендә үҙ-үҙен үлтерергә лә самалай – ваннала батырға була. Тик ниәте килеп сыҡмай, кәүҙәһен һыу өҫкә этәрә лә сығара, этәрә лә сығара икән. Ата-әсәһе бик ярата малайҙы. Ник үҫә килә үҙенең хәле менән ризалаша, әммә төшөнкөлөккә бирелергә уйламай ҙа. Яҡшы шәхси мәктәптә уҡый, хәйриә һәм инвалидтарға ярҙам буйынса мәктәп старшинаһы итеп тә тәғәйенләнә. Университетҡа уҡырға ингәс, егет үҙенең асылын аңлай – ул кешеләргә үҙ-үҙендә ышаныс булдырырға, өмөттө юғалтмаҫҡа ярҙам итергә тейеш!\nБөгөн Ник – ике юғары белемле, донъяға танылған шәхес, миллионер. Уның мәрхәмәтлек ойошмаһы һәм мотивация компанияһы бар. 34 йәшлек аяҡһыҙ-ҡулһыҙ оратор миллиондар алдында сығыш яһап, кешеләргә тормош ауырлыҡтарын еңеп сығырға юл күрһәткән. Һәм әле лә шул эшен дауам итә.\n“Ҡайһы берҙә һеҙ бына ошолайтып йығылыуығыҙ мөмкин”, – тип үҙе баҫып торған өҫтәлгә йығылып китә икән Николас.\n“Тороп китергә хәл таба алмайһығыҙ ҙа, өмөтһөҙлөк тураһында уйланаһығыҙ. Бына минең ҡулдарым да, аяҡтарым да юҡ. Торорға йөҙ тапҡыр маташһам да, булдыра алмам кеүек. Әммә мин ҡабат-ҡабат тырышам. Белегеҙ – уңышһыҙлыҡ ул әле бөтөнләй бөттө тигән һүҙ түгел. Иң мөһиме – һеҙ маташып ҡарағыҙ…” Һәм Ник маңлайы менән терәлеп, яурыны менән кәүҙәһен этеп, торорға ынтыла, тороп та баҫа. Ошонан һуң күп ваҡыт залдың яртыһы йәш түгә. Бына бит булдыра алмайым тигәндәргә асыҡ миҫал – ҡулһыҙ-аяҡһыҙ кеше йөҙө менән йығылғандан һуң да тороп баҫты! Вуйчич яңғыҙ түгел, уның ҡатыны, һау-сәләмәт ике балаһы бар.\n…Бөгөн, һөйгәнем ташланы, йә, кредитым күп, тип суицид ҡылыусылар артты. Мәғәнәһеҙ үлемгә барғансы, булған аҡылы менән эш итеп ҡараһын ул кеше.\nОраторҙар кешегә өмөт бирә, уйланырға мәжбүр итә. Телмәр тотоусының тауышы ла бик мөһим роль уйнай. Ул мотлаҡ яғымлы, көслө, таҙа булырға тейеш. Совет осоро быуыны шундай тауышлы кеше менән таныш. Ул, әлбиттә, оратор уҡ булмаһа ла, илебеҙҙең иң билдәле дикторы булып эшләгән. Юрий Левитан тураһында һүҙ. Уны “Дәүер һәм еңеү тауышы” тип тә йөрөткәндәр, “өмөт биреүсе” тигәндәр. Маршал Рокоссовский билдәләүенсә, Левитандың тауышы тотош дивизияныҡына торошло булған. Гитлер уны “беренсе дошман” тип тә иғлан иткән.\n- Һуңғы йылдарҙа Рәсәй делегацияһы билдәле мотиватор Энтони Роббинс семинарҙарын тыңларға бара икән. Былтыр, мәҫәлән, Лондонда “Йәшерен\nпотенциалыңды ас” тигән семинарҙа 350 ватандашыбыҙ ҡатнашҡан.\n- Йөҙҙәрсә темаға (бизнестан башлап башҡа планеталарға күсенеүгә тиклем) иркен телмәр тотҡан Владимир Довгань былай ти: “Мин ниңә бойоҡ түгел, ниңә ауырымайым? Сөнки минең ҙур хыялым бар! Мин һүҙҙәр менән идара итәм. Үҙ-үҙемә ышанысымды көн һайын күнектерәм. Мин арҡамдың төҙлөгөн һәм йылмайыуымды һәр ваҡыт күҙәтеүҙә тотам”.\n- Рәсәйҙә һәм БДБ дәүләттәре кимәлендә 2011 йылда тәүге спикер бюроһы барлыҡҡа килә. Ул теләһә ҡайһы сараны ла файҙалы, ҡыҙыҡлы итеп ойоштороу\nмаҡсатын ҡуя, иң шәп ораторҙар менән тәьмин итә икән. Бөгөн күп ҙур йыйын, форум сағыу сығыштарға бай, был, моғайын, тап ошо агентлыҡ ярҙамылыр.\n- Һүҙ көсө тураһында һөйләгәндә, бәғзеләр ышанмай. Йәнәһе, был бит бары ябай һүҙҙәр генә. Түбәндә – бер тарих. Бер үҫмер класташына бысаҡ менән сәнсә. Уны тегеһе күп йылдар буйына “бөкрө” тип үсекләгән икән. Малай, ысынлап та, бөкрө булған. Ошо фажиғә буйынса судта Кони исемле адвокат эшләй. Ул тороп баҫа ла: “Һаумыһығыҙ, хөрмәтле присяжныйҙар!” – ти. Тегеләре уға: “Һаумыһығыҙ, Анатолий Федорович!” – тип яуаплай. Адвокат тағы бер: “Һаумыһығыҙ, хөрмәтле присяжныйҙар!” – тип ҡабатлай. Присяжныйҙар, аптыраңҡырап, уны йәнә сәләмләй. Кони тағы һаулашыуын ҡабатлай. Тағы, тағы… Ахыр сиктә присяжныйҙар сығырынан сыға, был ахмаҡты залдан ҡыуығыҙ, ти башлай. Һәм адвокат хәл иткес һүҙен әйтә: “Был ни бары 37 тапҡыр ғына”… Малайҙы аҡлайҙар. Аңланығыҙмы инде?\nСығыу ваҡыты 13-10-2016, 09:59 | Ҡаранылар: 564\nЙәмәғәт палатаһы республиканың яңырыуында ҡатнаша


Һаҡ булығыҙ - талпандар! | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҺаҡ булығыҙ - талпандар!\n18 апреля 2019 — 14:00 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә халыҡ күпләп ял иткән урындарҙы һәм пляждарҙы талпанға ҡаршы эшкәртәсәктәр. Ошо хаҡта республика дезинфекция үҙәгенән хәбәр итәләр. Алдан билдәләнгән график буйынса, талпанға ҡаршы эшкәртеү 22 апрелдә башлана һәм 8 майға тиклем дауам итә. Иң беренсе парктарға, скверҙарға һәм баҡсаларға, һуңынан урмандарға һәм яр буйҙарына иғтибар бүленә. Өфөлә генә эшкәртеү майҙаны 550 гектарҙан ашып китәсәк. Күрелгән сараларҙың ваҡыты көндәрҙең аяҙ һәм йылы булыуынан тора.


«Салауат Юлаев» хоккейсылары бөгөн оҙайлы ялдан һуң Республика кардиология диспансерында медицина тикшереүе үтте\nҮҙәк табиптары легионерҙарҙан тыш барлыҡ уйынсыларҙың да сәләмәтлеген күҙәтте. Сит ил вәкилдәре командаға Европала уҙасаҡ йыйындарҙа ғына ҡушыласаҡ. Ә бына һөжүмселәр Дмитрий Сёмин, Евгений Скачков һәм Александр Мерескин медицина тикшереүе үтергә килмәне. Һуңынан юлаевсыларҙың рәсми сайтында хәбәр ителеүенсә, был хоккейсылар менән килешеүҙәр ваҡытынан алда туҡтатылған.\nБынан тыш, латыш Артурс Кулда ла ике яҡлы килешеү буйынса киләһе миҙгелдә Өфө клубы өсөн сығыш яһамаясаҡ. Медицина тикшереүен хоккейсылар бер нисә этапта үтте. Уның һөҙөмтәләре буйынса уйынсыларҙың нисек ял иткәнен, уларҙың яңы миҙгелгә әҙерлеген баһаларға мөмкин буласаҡ. Әлегә юлаевсылар ҡунаҡханаларҙа йәшәй. Әммә яҡын көндәрҙә Анатолий Емелин тәрбиәләнеүселәре тәүге күнекмәләр үткәреү өсөн Словенияның Марибор ҡалаһына юллана.


Хәбәрҙәр: Париж ҡаршылыҡ күрһәтә: “Төндө - аяҡ өҫтө” - бергә ҡәҙәр генә.\nПариж ҡаршылыҡ күрһәтә: “Төндө - аяҡ өҫтө” - бергә ҡәҙәр генә.\nПарижда эштән ебәреү процесын еңеләйтҡан һәм эш көндәрен оҙайтҡан хеҙмәт ҡануниәте реформаһына ҡаршы сираттағы демонстрация полиция менән ҡаты бәрелешкә әүерелеп китте.\n“Төндө - аяҡ өҫтө” даими акцияһында ҡатнашыусыларҙың төнгө бергә ҡәҙәр генә ҡаршылыҡ акцияһын үткәреү хоҡуғы бар. Тик шәмбегә ҡаршы төндә ҡаршылыҡ акциялары тәртипһеҙлектәргә әйләнеп китте: йөҙгә яҡын асыулы йәш кеше сүп һауыттарын яндыра һәм магазин витриналарын ҡыра башланы.\n“Йәмһеҙ күренеш булды был,-ти тәҙрәләре ҡойолған икмәк магазины хужаһы.-Мин кешеләрҙең ни өсөн ҡаршылыҡ күрһәтеүен аңлайым, тик сиктән сығыуҙарын ғына аңламайым. Миңә ҡалһа, ҡайһы берәүҙәр ошо хәлдән файҙаланып ҡалырға тырыша. Йәл, улар менән фекерҙәш булмаһам да, кешеләрҙең үҙ һүҙен әйтергә хоҡуҡтары барлығын яҡшы аңлайым. Уларҙың үҙ фекерҙәрен белдереү хоҡуғы бар, әммә артығын ебәрергә ярамай.”\nПолиция бергә ҡәҙәр көттө, ә аҙаҡ стена булып агрессив йәштәргә ҡаршы китте. 20-нән ашыу кеше ҡулға алынды. Баш ҡала полицияһы башлығы акцияны ойоштороусыларға ваҡыт сикләүҙәрен хөрмәт итергә һәм тәртип боҙоуҙарға юл ҡуймаҫҡа саҡырып мөрәжәғәт итте.


Ул шәхес тәрбиәләй » "Урал" гәзите\nУл шәхес тәрбиәләй\nКөн дә иртәнсәк балалар баҡсаһына килгән кескәйҙәрҙең шат йөҙҙәрен күреү, тауыштарын ишетеү, “апай, апай” тип килеп ҡосаҡлап алыуҙары, ата-әсәһенең үҙҙәренә ниндәй яңы уйынсыҡтар, китаптар һатып алыуы тураһындағы һуңғы яңылыҡтары, шатлыҡтары менән уртаҡлашыуы, тәрбиәсенең эш ваҡытында балаларҙы ҡарап тороусы ғына түгел, ә сабыйҙы үҫтереүсе, тирә-яҡ мөхиткә, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүсе, аҡылын камиллаштырыусы, тәртипкә өйрәтеүсе, йәиһә бәләкәсте шәхес итеп формалаштырыусы кеше икәнлегенә тағы ла нығыраҡ инанаһың. Ә инде баҡсаға бала теләп йөрөй икән, өйҙә яратҡан тәрбиәселәрен телгә алып, уның менән нимәләр эшләгәнен өйҙәгеләргә һөйләп, ата-әсәләрҙең рәхмәт һүҙҙәрен ишеткән тәрбиәсе өсөн был юғары баһа.\nҠаланың “Тирмәкәй” 25-се балалар баҡсаһына ла кескәйҙәр бик теләп йөрөй, сөнки бында үҙ эшен яратып башҡарған, иғтибарлы, тәжрибәле тәрбиәселәр эшләй. Иркен бүлмәләрҙәге бөхтәлек, тейешле шарттар, унда эшләгәндәрҙең ихласлығы балаларҙы ғына түгел, хеҙмәт- кәрҙәрҙең үҙҙәрен дә тартып тора. Бында йәш, ижади коллектив тупланған. Баҡсала стажлы педагогтар ҙа, яңы хеҙмәт юлын башлаусылар ҙа ең һыҙғанып хеҙмәт көнөн үтә. Йылы, матур балалар баҡсаһы бөгөн тышҡы, эске яҡтан да ялт итеп тора. Күп бала йөрөүгә ҡарамаҫтан, һәр бүлмәлә тәртип, таҙалыҡ хөкөм һөрә. Баҡса биләмәһе гөл-сәскәгә күмелгән.\n30 йылға яҡын стажы булған, шуның 20 йылын мәктәпкәсә йәштәге балаларға белем һәм тәрбиә биреүгә бағышлаған тәрбиәсе Ғәсимә Рәшит ҡыҙы Орел көн дә яратҡан эшенә ашыға. Тәжрибәле тәрбиәсе бына инде нисәмә йыл “Тирмәкәй” башҡорт балалар баҡсаһында бар күңелен һалып эшләй, һәр бер бала менән һөйләшә белә, иркәләтеп тә ебәрә, кәрәк саҡта киҫәтеп тә ала. Татлы ауылында тыуып үҫкән Ғәсимә Рәшит ҡыҙы Белорет педагогия училищеһының мәктәпкәсә белем биреү бүлеген тамамлағандан һуң ең һыҙғанып эшкә тотона. Башҡорт балалар баҡсаһында эшләүенә лә 5 йыл булып киткән, милли мөхиттә тәрбиәләнгән балалар менән рәхәтләнеп, үҙ телебеҙҙә аралашып, бар күңелен һалып эшләй ул. Ғәсимә Орел яңы балалар баҡсаһына аяҡ баҫҡан кескәйҙәрҙең яҡын кешеһенә, яратҡан тәрбиәсеһенә әйләнә. Кескәйҙәр ҙә, ата- әсәләр ҙә тәрбиәселәренә тиҙ өйрәнә, башҡорт балалар баҡсаһында ла инде икенсе сығарылышты мәктәпкә әҙерләүҙә бар көсөн һала. Дәрестәре лә ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс итеп ҡоролған. Һәр эшкә ижади, яуаплы ҡарауы, бөтә оҫталығын һалып башҡарыуы, бөтә нәмәгә етди иғтибар бүлеүе балаларға оҡшай.\nПедагогик коллектив төрлө кешеләрҙән тора: кемдер нимәлер уйлап сыға- ра, берәүҙәр әйткәнде үтәй, өсөнсөләр ҡушылыуҙы хуп күрә. “Тирмәкәй” балалар баҡсаһына килеп, Ғәсимә Рәшит ҡыҙы ла педагогик эшмәкәрлеген ҙур яуаплылыҡ менән башҡара. Ул бер урында торорға яратмай, сараларҙың да төп ойоштороусыларының береһе. Йәштәргә остаз булыуы, тәжрибәһе менән уртаҡлашыуы, ҡыҙыҡлы, фәһемле яңылыҡтар уйлап сығарыуы менән дә айырылып тора. Һөнәри үҫешен камиллаштырыу өсөн Ғәсимә Рәшит ҡыҙы педагогик сәғәттәр үткәрә, мәктәпкәсә белем биреү программаһын өйрәнә, конкурстарҙа, семинарҙарҙа ҡатнаша. Ул эш барышында барыһына ла яҡшы кәйеф бүләк итергә ынтыла. “Бал ҡорто” өлкәндәр төркөмөнә йөрөгән кескәйҙәрҙең район, республика, халыҡ-ара конкурс- олимпиадаларҙа, викториналарҙа ҡатнашып, еңеүҙәр яулауы, тәжрибәле тәрбиәсенең эш һөҙөмтәһе ул. Балалар менән эшләй белмәйенсә, тейешле уңыштарға ирешеп булмай, әлбиттә. Бының өсөн көс тә, сабырлыҡ та талап ителә.\nУлар балаға донъя тураһында тәүге һабаҡтарҙы биреүсе, шуға ла йәмғиәтебеҙҙә тәрбиәселәр роле лә, уларға ҡарата талаптар ҙа йылдан-йыл арта, ҡағиҙәләр, тәртиптәр ҙә үҙгәреп тора. Мәғлүмәти-коммуникатив технологиялар заманында тәрбиәселәргә дәрестәрҙе мауыҡтырғыс итеп үткәреү өсөн дә көс һалырға кәрәк. Дәрестәрҙең бер өлөшөн презентация, әңгәмә рәүешендә үткәрергә тырыша Ғәсимә Рәшит ҡыҙы. Уның “Тылсымлы ҡулдар” түңәрәген дә балалар көтөп ала. Үҙ төркөмөндә балалар менән эшләүҙең экологик йүнәлешен һайлаған. Кескәй экологтар тәбиғәтте, ер- һыуҙы, уратып алған мөхитте һаҡларға, ҡәҙер итергә өйрәнә, тәжрибәләр үткәрә. Һәр төркөмдә төрлө йүнәлеш буйынса мини-музей булдырылған. Ғәсимә Рәшит ҡыҙы ла тәрбиәләнеүселәре менән бергәләп “Көнъяҡ Уралдың таштары һәм минералдары” тигән мөйөш эшләгән, коллекциялары төрлө таштар, минералдар менән тулылана бара.\nҒәсимә Рәшит ҡыҙын кескәйҙәр ҙә, ата- әсәләр ҙә, коллегалары ла ихтирам итә. Уның тураһында балалар баҡсаһы мөдире Таңсулпан Бүләкбаева ла, өлкән тәрбиәсе Миләүшә Әхмәтнурова ла йылы фекерҙә. Заман менән бергә атлаған, эшендә яңылыҡтар индереп, дәрестәрен мауыҡтырғыс итеп үткәргән, йәштәрҙе лә алға әйҙәгән Ғәсимә Рәшит ҡыҙы кеүек педагогтар күп булғанда, беҙ ҙә балаларыбыҙҙы уларҙың ҡулына тыныс күңел менән ҡалдырып китә алабыҙ.


Хәбәрҙәр: Олланд бөтә донъялағы һалым төлөктәрен юҡ итергә ниәтләй.\nОлланд бөтә донъялағы һалым төлөктәрен юҡ итергә ниәтләй.\nФранцуз властары бөтә донъялағы ҙур иҡтисади енәйәттәр менән аяуһыҙ рәүештә көрәшәсәк һәм, һалыу түләүҙәрҙән ҡасыуға сик ҡуйыу өсөн, барыһын да эшләйәсәк. Франция президенты Франсуа Олланд бөтә донъялағы офшор зоналарын юҡ итергә кәрәк, тип белдерә һәм коррупция, финанс мутлыҡтары менән көрәштә яңы көрәш саралары тәҡдим итә: “Француз банкылары йыл һайын бөтә донъялағы үҙенең филиалдары исемлеген баҫтырып сығарырға, бизнестарҙың асылын асып һалырға тейеш буласаҡ. Франция менән хеҙмәттәшлек итеүҙән баш тартҡан теләһә ниндәй илде мин һалым ышығы, тип иҫәпләйәсәкмен.”\nОлландтың уйы буйынса, коррупцияға ҡаршы программа ҡабул ителгәндән һуң, француздар башҡа илдәрҙең иҫәптәрендә үҙ байлыҡтарын йәшереп ятҡыра алмаясаҡ. Ул бөтә Евроберләшмә кимәлендә ошондай саралар индерелер, тип өмөтләнә.\nФранцияла коррупцияға ҡаршы программаны ҡабул итеү кәрәклеге элекке бюджет министры Жером Каюзактың Швейцария банкында иҫәбе барлығын йәшереүе асыҡланғас һәм ғауға ҡупҡас килеп тыуҙы.\nОлланд хәбәр итеүенсә, яҡын арала Францияла айырым финанс прокуратураһы һәм коррупция, мутлыҡтары менән милли көрәш идаралығы төҙөләсәк. Апрель аҙағында быға ярашлы закон проекты хөкүмәт ҡарамағына сығарыласаҡ, ә аҙаҡ парламентҡа тапшыраласаҡ.


ТӘНДЕҢ БЫСРАҒЫ БӨТҺӘ ЛӘ...\n23 Май , 08:02\n– Өҫтөнә бер биҙрә йыуынты һыуҙы ауҙарған ирҙе ҡайһы ҡатын-ҡыҙ ғәфү итә ала? Был күренеште күҙ алдығыҙға килтергәнһегеҙҙер. Йыуынты биҙрәһен күпме ышҡып йыуһаң да, бысрағынан таҙарған һымаҡ булһа ла, уны берәү ҙә таҙа һыу өсөн тотонмай. Шунда ауҙарылған төрлө "отход"тан йыуынғандан һуң тәндән бысрағы бөтһә лә, күңелдә юшҡыны һәм лайлалары ғүмерлеккә тороп ҡалды, – тине ул...\nГәүһәр* апай менән осрашҡас та уның мөләйем йөҙөнә, һағыш һәм хәсрәт тулы күҙҙәренә иғтибар иттем. Һөйләшеп киткәс тә, ят кеше булыуыма ҡарамаҫтан, һүҙҙе эс серҙәренә борҙо. "Эргәмә яҡыныраҡ ултыр, күптән шулай берәйһенә һөйләрмен тигәйнем. Бына һин – яҙышҡан кеше тап булдың, тыңла әле", – тип, ултырғысын миңә этеңкерәп, өҫтәл янына ымланы. Сәй табыны артында ул күңелен бушатырға теләне булһа кәрәк.\nҠатын-ҡыҙҙың үҙәгенә үткән, булған көсөн һурып алған ирҙәр эскелеге уның ғаиләһен дә ситләп үтмәгән. Бергә йәшәүҙәренә 34 йыл ваҡыт үткән, әммә өй хужаһының «йәшел йылан» шауҡымынан арынырға теләге лә юҡ. Киреһенсә, уның ауына көндән-көн нығыраҡ бәйләнгән ҡәбәхәт (хәҙер ҡатыны уны тик ошо исем менән генә йөрөтә) әҙәмсә йәшәү рәүешен һанға һуҡмай. «Улым да ошо юлдан китте. Өйләнде, әммә айырылыштылар. Ейәнемде күпселек үҙем ҡарайым. Ҡыҙымдың да ире эсергә әүәҫ булғас, улар ҙа айырылышты, уртаҡ ҡыҙҙары бар. Ҡәбәхәткә балалар һәр саҡ ҡамасау булды. Уларға ҡысҡырһынмы, беҙгә эҫе һыу һибергә ынтылһынмы йәки йыуынты биҙрәһен ауҙарһынмы… Һәр ваҡыт тиерлек балаларына: «Һеҙ миңә әсәйегеҙ менән йоҡларға (түшәктә яратышыуҙы ысын исеме менән атап) ҡамасаулайһығыҙ», – тиеп кәмһетеүҙәре бигерәк үҙәгемә үтте. Бына биш йыл инде уны ошо этлектәре өсөн ғәфү итә алмайым. Үҙенә лә әллә нисә тапҡыр ошо хаҡта ҡабатлайым. Сөнки ул кешелек сифаттарын юғалтҡан. Улай ғына ла түгел, шайтандарҙың атаһы кеүек тойола. Беҙҙе һәр ваҡыт өйҙән ҡыуа торғас, аптырап, ҡайһы ваҡыт өй йәки фатирға түләп йәшәүгә инә торғайныҡ. Бер ҡышҡы 40 градуслыҡ һыуыҡта эске күлдәксән генә тышта ла торорға тура килде. Ахырҙа, ҡыҙымдың түҙемлеге етмәне һәм беҙ үҙебеҙгә фатир алырға ҡарар иттек. Бергәләшеп йәй башында уҡ ҡарап ҡуйҙыҡ. Хаҡтар ҡиммәт, көҙгө осорҙа бер аҙ арзанайыр, тип ирем әлегә алмай торорға ҡушты. Әммә беҙ уны тыңламаныҡ һәм ике бүлмәле шәп фатир һатып алдыҡ. Иремә был хаҡта бер ауыҙ һүҙ өндәшмәнек (уның белмәүе беҙҙең өсөн ҡулай ине). Эскән саҡтарында ыжғыр буранға, ҡойма ямғырға ҡарамай, ейәндәрем менән өйҙән ҡыуылыуҙарҙың йышайыуы ла мәжбүр иткәйне мине был аҙымға. Бер аҙ тыныслыҡта йәшәү теләге лә көслө булды. Сөнки физик яҡтан ғына түгел, рухи яҡтан да ныҡ арығайным шул. Әйтеүе генә анһат, төнгө сәғәт өс-дүрткә ҡәҙәр ҡаңғырып-боларып йөрөй, беребеҙҙе лә йоҡлатмай, тиккә сәбәп табып һөйләнә, һүгенә… Ошоларҙың барыһына ла йылдар дауамында сыҙап ҡара! Хәҙер шуға нервыларым ҡаҡшаған, шул арҡылы хәлем дә юҡ, ауырыуҙар ҙа күбәйҙе.\nЯрай, фатирлы булдыҡ. Документтарын да тейешле рәүештә минең исемгә яҙҙырҙыҡ. Кредиттарҙы ҡаплау өсөн ҡыҙым үҙенең төп эшен ташлап, бөтөнләй икенсе ергә – алыҫҡа эшкә сығып китте. Ул: «Әсәй, фатирға күсен. Атай бер ҡасан да үҙгәрмәйәсәк. Хатта мине лә ҡурҡыта алғас (уның эске эштәр бүлеге хеҙмәткәре булыуы ла атаһын оялырға, аҡылға ултырырға мәжбүр итмәгән), һинең менән берәй нәмә ҡылып ҡуйыр. Өйҙә уның менән яңғыҙ ҡалма!» – тип китте. Бер үҙем тороп ҡалдым. Ҡыҙым ҡырға эшкә киткәс, кейәүебеҙ ҡыҙҙарын үҙе тәрбиәләргә теләк белдергәйне, оҙаҡламай уныһы ла ейәнсәремде кире алып килеп ташланы. Уны мәктәпкә, музыка түңәрәгенә йөрөтәм. Әммә теге ҡәбәхәт беҙҙең фатир алыуыбыҙҙы кемдәндер ишетеп ҡалған бит. Хәҙер ҡулдарын бөйөрҙәренә таянып, аяғын кирә баҫып: «Был өй – минеке, һин үҙеңдең фатирыңа сығып кит», – тип ҡыуа. Шулай итеп, мин күпселек әйберемде, ғүмер буйы йыйған мал-мөлкәтемде, ул күрмәгәндә, өйҙә булмағанда, берәм-һәрәм фатирыма ташыным. Ғәрлегем килә, көсһөҙлөгөм аяҡтан йыға. Ә ундай хәл була ҡалһа, миңә генә күҙ терәп торған ейәндәрем нимә эшләр?\nКөн дә тиерлек өйгә ҡайтып әйләнәбеҙ. Бер көн шулай гараждан килгән тауыш әллә ҡайҙа ишетелеп тора: туй барамы ни?! Ипләп кенә килеп ярыҡтан ҡарайым: унда төрлө ҡиәфәттәге ирҙәр йыйылған да тәмәке көйрәтә, араҡы эсә. Ә өйҙөң эсен күрһәң ине?! Иҙәндән түбәгә тиклем ҡатып бөткән һауыт-һаба өйөлгән, бысраҡ иҙәндә нимә генә юҡ! Ҡатын-ҡыҙ – донъя тотҡаһы, тип белмәй әйтмәгәндәр икән. Өйҙә булмауымды бөтә әшнәһе белеп (ә ул мине ҡыуып сығарғанын һәр кемгә ҙур ҡыуаныс менән һөйләгәненә шигем юҡ), көн дә йыйылалар. Күрше ҡатын бер көн кемдәрҙеңдер беҙҙең һарайҙан тоҡтарға ҡаҙҙарҙы тултырырға маташыуын күреп ҡалған. Алыҫтан булһа ла ҡысҡырған. Уны ишетеү менән ике әҙәм йораты ҡасыу яғын ҡараған. Ә беҙҙең аҙбарҙа уларҙан тыш һарыҡ та бар, башмаҡ тора, ҡош-ҡорт та етәһе. Баҡсабыҙ мул уңыш бирә, картуфыбыҙ ҙа байтаҡ. Яғаларынан бөрөп алһам да, беҙҙең күпме көс-тир түгеп үҫтергән картуфты кемеһенең сығарып һатыуын әйтмәнеләр. Йәш саҡтан ҡалаҡтан башлап йыйған донъямдың шулай тиҙ генә юҡҡа сығыуына эсем боша…»\nСәй ҡайғыһы китте... «Аллам һаҡлаһын! Бер үк яңылыш юлдарҙан, насар юлдаштарҙан, Хоҙайым, үҙең арала!» Хәләл көс менән йыйған донъяһының вайран килеүенә әсенгән ҡатынға кемдәр ярҙам итә ала һуң? Әлбиттә, полиция! «Полиция саҡыртманығыҙмы ни?» – тигән һорауға Гәүһәр апай: «Кәүҙәгә бик үк елле булмаһа ла, йәш кенә егеттәрҙе, йәғни полиция хеҙмәткәрҙәрен, быраҡтырып ҡына сығара ине. Ҡыҙым өсөн оят була торғайны», – тине.\nАта-әсәләр өсөн балалары яуап бирмәй, тиҙәр! Был осраҡта яңғырай торған берҙән-бер яуап ошолор, моғайын. Әммә көндәлек ҡаңғырыҡ, атай кешенең боларыуы кешенең һайлап алған һөнәренә бәйле түгел бит. Яратып башҡарған эшең дә, өйҙә тыныслыҡ, татыулыҡ булмаһа, ғөмүмән алғанда, ниндәйҙер проблема килеп сыҡһа, икенсе планға күсә, яратмағанға әүерелә. «Һинең хоҡуҡ һаҡлау органдарында эшләүең ни хәжәт. Үҙ атайығыҙға ла көсөгөҙ етмәгәс…», – тип әйтер, моғайын, был ғаиләнең йәшәү рәүешенә аптыраусылар. Әммә ҡатын-ҡыҙ ир-егеткә ҡаршы тора аламы?\nГәүһәр апайҙы ире ғүмер буйы ҡыҙынан ҡыҙғанған икән. «Һеҙ – лесбиянкалар», – тиер ине. Ә бергә булмайынса ул ҡәбәхәтте еңермен тимә. Бер шулай, ҡыш көнө, ҡыҙым – ейәнсәрем менән карауатта, мин эргәләрендә иҙәндә йоҡлап ятабыҙ. Шул мәл ул өҫтөбөҙгә бер биҙрә йыуынты һыуҙы ауҙарҙы. Кеше ҡоҫҡолоғонан кәм булмаған был лайлалы шыйыҡсанан йыуыныуы, түшәк-ҡаралтыны таҙартыуы бик ауыр булды. Ә күңелгә инеп ултырған ошо күренеш ғүмергә онотолмаҫ булып һеңде, йөрәгемде, мең өлөштәргә телгеләп, кире берләшмәҫлек булып ҡатырҙы...\n«Шайтандарҙың атаһы» яртылаш эселмәй ҡалған шешәһен йәшерә лә, онотоп, гел генә беҙҙән таптыра, «һеҙ эскәнһегеҙ, ҡайҙа ҡуйҙығыҙ», ти. Бер көн шулай сираттағы ҡылығы ҡабатланды. Улымдың уға шешәһен күрһәтеүе лә һөҙөмтә бирмәне. Киреһенсә, ирем: «Ул түгел, түгегеҙ уны!» – тип ярһыны. Асыуҙың сигенә етеп, мин улым менән ҡыҙыма уны иҙәнгә йығып һалырға бойорҙом. Үҙем ауыҙын шаҡарып асып, ҡалған араҡыһын ҡойорға керештем. Ул минең һуҡ бармағымдың битен айыра тешләп алып, тиреһен иҙәнгә төкөрҙө. Бармағым оҙаҡ ҡына йүнәлмәй йөрөнө.\nУның йыш ҡына сит ҡатындар менән сыуалып, миңә ауырыуҙар йоҡтороуының иҫәбе-һанына сығырлыҡ түгел. Ураған һайын дауахана юлын тапайбыҙ, ҡиммәтле дарыу-уколдар алырға кәрәк. Дауаханала күренгән таныш-тоноштарҙан оят, табиптар инде танып бөттө. Шулай бер барғаныбыҙҙа дауалаусы табип иремә әйтә ҡуйҙы: "Бик улай дәртле булғасың, ҡатындарҙы яратҡас, һаҡланып йөрө, уларҙы үҙең менән йөрөт!" Иремә етә ҡалды, хәҙер машинаһында ул һаҡланыу сараларын әллә нисә ҡап итеп күрһәтеп һалып йөрөй башланы.\nУның алдында һәр ваҡыт итле аштар ғына була, итһеҙ ябай ризыҡты ул һанға ла һуҡмай. Башҡа төрлө ризыҡтарҙы ла гелән бешерәм. Әммә ирем: “Һин мине ғүмер буйы ас тоттоң, бер ҡасан да йүнләп тамағым туйғаны булманы”, тип ҡарғаныуҙан башҡаны белмәй". Йәмғиәтебеҙҙә һәр ғаиләлә үк булмаһа ла, өсәүҙең береһендә мотлаҡ ошондай күренештәргә тап булаһың. Иң әсендергәне: күпселек ҡатын-ҡыҙ ыҙалай, балаларҙың психикаһы боҙола (бында һүҙ эсергә яратҡан ҡатын-ҡыҙ, әсәләр тураһында түгел, ә яҡшылары хаҡында). Улар ошондай кәмһетелеүҙәргә сыҙарға, ғүмер буйы түҙергә тейешме һуң? Күбеһе күтәрә һуғып ҡына, бар донъяһын ташлап ҡына китә лә алмай. Ярай ҙа, һөйләнгәндәренә күрә, ир ғаиләне аҡса менән тәьмин итеп, мал тапһа.\nКүпмелер ваҡыт үтте. Гәүһәр апайҙы урамда осраттым, хәлен һораштым, үҙ фатирына күсенеп, шунда ғына йәшәйҙер, тигән уйҙа инем. Әммә яңылышҡанмын икән. Уның ире менән тағы ла хәтәрерәк хәлдәр булып, "йәшел йылан" уның тормошона нөктә ҡуйған икән. Сираттағы эсеүендә ул иргә араҡы етмәй ҡала. Уның тағы ла ҡаңғырасағын белеп, Гәүһәр апай бер әхирәтен үҙенә алып ҡайта. Ире уларҙы бергәләп машина менән яҡындағы магазинға араҡы алырға барырға өгөтләй башлай, билдәле, ҡатындар риза булмай, ул үҙе генә сығып китә. Йән-фарман елдереп барып магазин алдында торған машинаға килеп бәрелә. Үҙенең машинаһына артыҡ бер нәмә лә булмаһа ла, төкөлгән машина байтаҡ зыян күрә. Ундағы йәш егеттәр шул көндән башлап эскән ирҙе тыныслыҡта ҡалдырмай: суд була, уны йөрөтөү хоҡуғынан мәхрүм итәләр, зыянды ҡапларға, түләргә тигән ҡарар сығарыла. Инде зыян күреүселәр өйҙәренә йыш килә, машина хаҡын ҡаплауын һорайҙар, аҡса таптыралар. Эскән ирҙә машина хаҡындай ниндәй аҡса булһын? Ошо ваҡиғанан һуң күп тә үтмәй, уны һарайында аҫылынған килеш табалар. "Бәйеле аҙмай башҡа бәлә килмәй", тиҙәр, "йәшел йылан" уны тулыһынса арбап алып, шашындырып-аҙҙырып, үҙ башына еткереп ҡуя. Был ваҡытта илебеҙгә Бөйөк Еңеү байрамы – 9 Май яҡынлашҡайны...\nЭскелектән башҡа нимә этәргән һуң ул ирҙе кешелекһеҙлеккә, ҡаты бәғерлелеккә? Баҡтиһәң, уның сәбәптәре төптәрәк, бала сағында булған икән. Әсәһе уны яңғыҙы ғына үҫтерә. Һеңлеләре булһа ла, ул ғаиләлә – бер бөртөк малай. Ғүмеренең буйына уның атай тип өндәшер кешеһе лә, атай тәрбиәһе биреүсе лә булмай, кемлеген дә белмәй. Үҫмер сағынан шуға кәмһенеп үҫә. Тора-бара кешеләрҙе ҡаты ҡыланып, үҙенсә генә талап итеп, буйһондороп йәшәтеп, еңеп булғанын аңлап ҡала. Башҡа атайлы балаларға һыр бирмәҫкә тырышыуы уның холҡонда көслө, ҡаты булыу, йоҙроҡ һәм насар һүҙҙәр, ҡысҡырыныу-екеренеү булып сағыла һәм ғүмеренең ахырынаса дауам итә. Әммә бумеранг законы тураһында ул бөтөнләй онота, бер килеп үҙенә ҡаҡлыҡтырып һуғыр, барыһы өсөн дә яуап тоторға тура килер, тип уйлап та бирмәй, кешеләрҙе лә ишетмәй, ғаиләһен дә ыҙалата, үҙе лә рәхәт күрмәй...\nБар бәләнең башында тап эскелек тора. Балаларҙың күҙ йәштәрен түктергән, әсәләрҙе хәсрәткә һалған, ҡатындарҙы тормош матурлығынан ваз кистергән, йәштәрҙе йәшәй башламаҫ элек үк араҡы ҡолона әйләндергән, үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙарға еткергән мәкерле ау. Тән яраларын уңалтып та, мәңге уңалмаҫлыҡ күңел яралары һалған алдатҡыс, әүрәткестең артында икенсе донъя – болғансыҡ йыуынты һыу. Кемдәрҙер йөҙөп сыға, кемдәрҙер мәңгегә шунда болғана, батып та ҡуя...\n*Әхлаҡи күҙлектән сығып, исеме үҙгәртелде.


Бөтә мәсьәләләр – көнүҙәк\n19 Март 2019, 13:29\nРайон хакимиәте башлығы Зеленый Клин ауыл биләмәһендә граждандарҙы ҡабул итте.\nКүсмә ҡабул итеүҙәр райондың бөтә ауыл Советтарында тиерлек үтте, әйтергә кәрәк, халыҡты һәр ерҙә лә башлыса бер үк проблемалар борсой. Ғәҙәттә, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт, “сүп-сар реформаһы” мәсьәләләре күтәрелә. Район етәкселеге менән бер генә осрашыу ҙа төҙөкләндереү – һыу менән тәьмин итеү, юлдар, күперҙәр, зыяраттар торошо, урамдарҙы яҡтыртыу темаларын тикшереүҙән башҡа үтмәй. Ҡыҫҡаһы, ауылдарҙа хәл итеүҙе талап иткән мәсьәләләр етерлек. Зеленый Клинда граждандарҙы ҡабул итеү ҙә шуны күрһәтте.\nТрадиция буйынса район хакимиәте башлығы Дамир Мостафин һәм Совет секретары Шамил Сәлимов башланғыс мәктәптә (унда бөгөн һигеҙ бала уҡый), балалар баҡсаһында (13 бала йөрөй) һәм фельдшер-акушерлыҡ пунктында булды.\nРайон етәкселеге менән осрашыуға ауылдың киләсәге өсөн борсолған активистар – Мәхмүт хәҙрәт Ғибәҙуллин, староста Гөлнур Хәйретдинова, ауылдың абруйлы кешеләре һәм йәштәр килде.\nАуыл халҡы башлыса йәмәғәтселеккә ҡағылышлы мәсьәләләр күтәрҙе. Уларҙы демографик хәл, эш урындары булмау сәбәпле йәштәрҙең ҡалаларға сығып китеүе, ауыл хужалығы ерҙәренең киләсәге борсой. Фельдшер-акушерлыҡ пунктын медицина белгесе менән тәьмин итеү мәсьәләһе киҫкен тора, ваҡыты-ваҡыты менән кешеләрҙең, айырыуса балаларҙың һаулығына ҡурҡыныс менән янаған хужаһыҙ эттәр проблемаһы килеп тыуа. Шулай уҡ автобус маршруты асыу, ауыл халҡын ислам дине нигеҙҙәренә өйрәтеү өсөн бина табыуға бәйле үтенестәр ҙә яңғыраны. Район хакимиәте башлығы менән осрашыуға килгән шәхси йорт төҙөүселәр торлаҡ программалары менән ҡыҙыҡһынды.


«Башҡортостанға хеҙмәт итәм!» — Илдар Абдразаҡов республиканың юбилей миҙалы менән бүләкләнде // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n15:24, 20 февраля 2020 Мәҙәниәт\nӨфөлә Илдар Абдразаҡовтың III Халыҡ-ара музыка фестивале барышында Дж. Вердиҙың «Аттила» операһы күрһәтелде. Спектакль башланыр алдынан фестивалдең художество етәксеһе, Башҡортостандың халыҡ артисы, «Алтын битлек» премияһы лауреаты, ике тапҡыр «Грэмми» премияһы лауреаты, танылған йырсы Илдар Абдразаҡов һәм мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова тамашасыларҙы сәләмләне. Министр республика башлығы Радий Хәбировтың сәләмләү хатын уҡып ишеттерҙе.\n«Классик традицияларға тоғро ҡалып, быйылғы фестиваль Джузеппе Вердиҙың музыкаль мираҫына арнала. Илдар Абдразаҡовтың тәүге аҙымдарын Башҡорт опера театрында яһауы һәм таланты, тырышлығы, остаздары ярҙамында Маэстро дәрәжәһенә күтәрелеүе менән ғорурланабыҙ. Илдар Әмир улының режиссер һәләте лә ошонда асылды. «Аттила»ның премьераһы тыуған яғында алҡыштар менән ҡаршы алынды», — тиелә сәләмләү хатында.\nМинистр Илдар Абдразаҡовты республиканың 100 йыллығына юбилей миҙалы менән бүләкләне, быға йырсы «Башҡортостанға хеҙмәт итәм!» тип яуапланы. Ул республика хөкүмәтенә һәм бағыусыларға фестивалде үткәреүҙә ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе.\nИлдар Абдразаҡов ҡуйған «Аттила» операһы аншлаг менән үтте. Унда опера сәхнәһе йондоҙҙары ҡатнашты.\nАртабан фестиваль Ҡазанда дауам итә һәм 26 февралдә Мәскәүҙә тамамлана.\nТеги: Илдар Абдразаҡов, опера, фестиваль


Хәбәрҙәр: Волгоградта террористик акт. 16 кеше һәләк булған.\nВолгоградта террористик акт. 16 кеше һәләк булған.\nЙәкшәмбе Волгоград тимер юлы вокзалына ингән урында ҡеүәтле шартлау булған. Терроризмға ҡаршы милли комитет хәбәр итеүенсә, шартлау үлемдар ҡатын эше. Был ерҙә 14 кеше һәләк булған, йәнә икәүһе хәстәханала үлгән. Үлемдар террорист ҡатын был 16 кеше иҫәбенә инмәй. Зыян күргән 38 кеше әле хәстәханала, һәләкәт урынында йәнә 5 кешегә медицина ярҙамы күрһәтелгән.\nЭксперттар үлемдар килтергән ҡоролманың ҡеүәтен билдәләне- кәм тигәндә, 10 килограмм тротил шартлаған. Тәфтиш комитеты вәкиле Владимир Маркин һөйләй:\n“Тәүге иҫәп буйынса, ҡоролманың ҡеүәте, кәм тигәндә, 10 килограмм тротил эквивалентында. Вокзалдағы тотҡарлыҡ системаһы эшләй башламаһа, ҡорбандар, моғайын, күберәк тә булыр ине. Ул үлемдарға вокзалға инергә ҡамасаулаған.”\nШартлау ваҡытында 29 йәшлек өлкән сержант Дмитрий Маковкин һәләк булған. Үлемдарҙың турникет янында сәйер ҡыланышы, ҡапыл алға уҡталыуы уны һағайтҡан һәм полицейский ҡатындың юлын бүлгән. Шул уҡ секундта шартлау яңғыраған.\nВолгоград өлкәһендә 2014 йылдың 1-3 ғинуары мәтәм көндәре тип иғлан ителәсәк.


Йоҡо – бәхет … » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\n“Төрлө ваҡиғалар менән тулы көн аҙағына яҡынлашты. Осрашыуҙар, аралашыу тәьҫораттарынан арынып, үҙеңә ял бирер ваҡыт етте – донъяны төн ҡараңғылығы ҡапланы. Тәнеңде, йәнеңде талсыҡтырған арыу шул ҡараңғылыҡта иреп юғалырға тейеш кеүек – һин яңы көндә яңы көс менән уяныр өсөн. Мендәргә башыңды терәү менән йоҡлап китергә лә бит! Ләкин керпек осона эленеп торған йоҡо шул мәл юҡҡа сыға ла башыңда көндөҙгө ваҡиғалар ҡайнай башлай. Әүен баҙарына китергә тырышыуың төндә эшләп ултырыуҙан да нығыраҡ арыта, таң алдынан серем итеп алыуың иһә һине киреһенсә быуынһыҙға әйләндерә. Һәм иртәнсәк, тау-таш ватып ҡыйралғандай уянып, эшкә китәһең. Һәр кис шул уҡ хәл ҡабатлана.\nЙоҡоһоҙ үткәргән сәғәттәрҙә 80-де уҙған уҡытыусымдың: “Йоҡо – бәхет. Шул бәхетте биргәнең өсөн, Хоҙай Тәғәләм, рәхмәт. Сөнки беҙҙе йоҡо йөрөтә”, – тигән һүҙҙәрен иҫкә төшөрәм. Ни ғәжәп: уҡытыусым яҙмышы халҡыбыҙҙың “Иртә торһаң, ит бешә, ит бешмәһә, бит бешә” тигән әйтеменең һәр осраҡта ла, дөрөҫөрәге, һәр кешегә ҡарата ла хаҡ булмауын иҫбатлай булып сыға. Гел йоҡоһон туйҙырып уянған, хатта, мәктәптән ҡайтҡас, баш терәп алырға яратҡан мөғәллимәнең өҫтәле тулы һый, өйө күркәм, балалары өлгөлө. Республикала алдынғы уҡытыусы булараҡ билдәле был ханым олоғайғанда ла һоҡланғыс матур булып ҡала белде. Һәм шуның серен һис йәшермәй уртаҡлашты: ул – йоҡо, тине”, – шулай тип һөйләй йоҡоһоҙлоҡтан арындырыуҙы үтенеп килгән бер ҡатын.\nЭйе, һуңғы ваҡытта тәрән төнгө йоҡо – тәбиғи булырға тейешле хәл күптәр өсөн хыялға әйләнеп бара. Ни өсөн улай? Дарыу эсмәйенсә генә йоҡоно көйләп буламы?\nЙоҡо кеше өсөн ифрат ҙур әһәмиәткә эйә. Уның сифаты һаулыҡҡа ғына түгел, тышҡы ҡиәфәткә, кәйефкә лә йоғонто яһай. Үҙеңде һәйбәт тойор өсөн күпме йоҡларға кәрәк һуң? Ҡайһы бер белгестәр, кеше үҙ ғүмеренең өстән бер өлөшөн йоҡлап үткәрә, йәғни, тәүлегенә кәмендә биш-алты сәғәт йоҡо кәрәк, ти. Ләкин Наполеон, Эдисон, Эйнштейн кеүек билдәле шәхестәрҙең тәүлегенә дүрт сәғәт әүен баҙарында булыуы билдәле. Ә Софи Лорен туғыҙ сәғәт йоҡлай икән. Шулай булғас, һәр кешенең йоҡоға ихтыяжы үҙенсә.\nЙоҡо ваҡытында организм ял итә, иртәгәһе өсөн көс яңырта. Бигерәк тә нервы системаһы өсөн йоҡо мөһим. Сөнки арыуға бик һиҙгер нервы күҙәнәктәре йоҡоһоҙлоҡтан айырыуса ҙур зарар күрә.\nМәғлүмәттәргә ярашлы, йоҡо боҙолоу ирҙәргә ҡарағанда ҡатын-ҡыҙҙарҙа йышыраҡ осрай. Ул төрлөсә сағылыш таба: берәүҙәр йоҡлап китә алмай интегә, икенселәрҙең йоҡоһо өҙөк-өҙөк, өсөнсөләр артыҡ иртә уяна. Бер үк кешелә был өс төрҙөң дә күҙәтелеүе бар. Нисек кенә булмаһын, кеше йоҡоһо туймайынса, хәл йыймайынса тора.\nЙоҡоноң әҙәм балаһы өсөн мөһимлеге хаҡында Америка һалдаттары менән үткәрелгән бер тикшереү ҙә асыҡ һөйләй. Тикшереүгә йәлеп ителгән һалдаттарҙы ике төркөмгә бүлгәндәр. Беренсе төркөм ҡәҙимгесә режим буйынса йоҡлаған. Ә икенсе төркөмдө билдәле бер ваҡыт арауығында төн һайын бер нисә тапҡыр уятҡандар. Тиҙҙән был һалдаттарҙың ҡан баҫымы күтәрелгән, йөрәк тибеше үҙгәргән, иғтибары һүлпәнәйгән. Бер аҙҙан быларға дөйөм хәлһеҙлек, баш әйләнеү, уҡшыу ҡушылған. Уларҙың хәтере, эҙмә-эҙлекле фекерләүе ҡырҡа насарайған, күңелдәрен сәбәпһеҙ ҡурҡыу, йә нәфрәт сорнаған. Тиҙ генә ҡыҙа башлағандар, бик ярһыуға әйләнгәндәр.\nӘлбиттә, тикшереү аҙағында ике төркөмдө сағыштырһалар, бөтә күрһәткестәр (физик, психологик торош, һөнәри күнекмәләр) буйынса ла икенсе төркөм беренсеһенән бер нисә тапҡырға ҡайтыш булып сыҡҡан. Йоҡоһо боҙолған һалдаттарға ил сиген ышанып тапшырыуҙың, ниндәйҙер мөһим хәрби бурыстар йөкмәтеүҙең ҡасафатлы эҙемтәләргә килтерергә мөмкинлеге көн кеүек асыҡ.\nКүп осраҡта йоҡо беҙ ҙур стресс кисергән саҡта юғала. Был эшендә йәки ғаиләһендә ауыр осор үткәргән һәр кемгә таныштыр. Бөтәһе лә яйға һалыныу менән, йоҡо ла көйләнеп китә.\nЙоҡо, ҡағиҙә булараҡ, шулай уҡ хәүефле йәки артыҡ теүәл кешеләрҙән ҡаса. Беренселәр, уйҙар ағымына баш була алмайынса, сәбәпһеҙ ҡурҡыу-хәүефкә бирелһә, икенселәргә йоҡлап китеү өсөн бөтә эштәрен дә ҡырып-һепереп бөтөрөп ҡуйыу кәрәк. Улар үҙҙәренә: “Был турала иртәгә уйлармын”, – тип әйтергә ирек бирмәй. Шуға өлгөрмәгән эштәрен уйлап, йоҡлап китә алмай. Ҡайһы берҙә йоҡоһоҙлоҡҡа төпкөл аңыбыҙ ебәргән, әле беҙ төшөнөп етә алмаған сигналдар ҙа сәбәпсе булыуы ихтимал. Был төндәрен йыш уянған кешеләргә ҡағыла.\nЙоҡоға әҙерләнеү ҙә көн дә башҡарыла торған, күнегелгән мөһим эшкә әйләнергә, һеҙҙе тынысландырырға, төнгө ялға көйләргә тейеш. Мәҫәлән, яратҡан китабыңдың бер нисә битен уҡыу, йылымыс һөт эсеү, йә булмаһа, хуш еҫле үләндәр һалынған ванна инеү бик файҙалы. Битегеҙгә, ҡулығыҙға тәмле еҫле йомшаҡ крем һөртөү, уны яҡҡандағы талғын хәрәкәттәр беҙҙе әкрен генә төн хакимлығында ҡалырға әҙерләй. Тынысландырыусы бөтнөк, аҡ сәскә еҫе бөркөлөп торған түшәк-йәймәләр ҙә тиҙерәк ятып, иҙерәп йоҡлап китеү теләге уятыуы мөмкин.\nЙоҡоно яйлау өсөн был өлкәләге белгестәр бик ябай, әммә мөһим кәңәш әйтә. Бүлмәләге температура ун һигеҙ-егерме градус самаһы, һауа саф булырға тейеш. Йоҡоға китергә булышлыҡ итеүсе гормон – мелатонин бүленеп сығыу өсөн бүлмәнең ҡараңғы, һис юғында бик һүрән яҡтылыҡта булыуы шарт. Интернет буйлап сәйәхәт итеү, телевизор ҡарау кеүек үк, сәләмәт йоҡоға булышлыҡ итмәй. Сөнки интернетта ултырыу мейене әүҙемерәк эшләргә мәжбүр итә, ә телевизор экранының ялт-йолт килеүе, башта бәүелткәндәй\nтойолһа ла, йоҡо ритмына инергә ҡамасаулай. Һәм, әлбиттә, кисен љєћүє, ҡаты сәй, спиртлы эсемлектәр эсеү, шулай уҡ мөнәсәбәттәрҙе асыҡлау кәңәш ителмәй.\nЙоҡлап китеп булмай икән, үҙегеҙҙе мәжбүр итмәгеҙ. Тороп, бер аҙ йөрөп алыу, бер-ике йотом һыу йотоу, һил ҡараңғылыҡта ултырыу яҡшы булыр. Был һеҙгә тынысыраҡ уйҙарға күсергә ярҙам итер, ә һыуыныу – тән температураһының төшөүе талғын ғына ойота.\nЙоҡоно көйләүсе табиптарҙың тағы бер бәләкәй генә сере бар: төндә сәғәткә ҡарарға ярамай. Сәғәт һандарын күреү, баҡһаң, ирекһеҙҙән, беҙ торорға күпме ваҡыт ҡалғанын иҫәпләй, “тағы йоҡом туймай инде” тип борсола башлайбыҙ. Мейебеҙ, был уйҙы йомғаҡ урағандай үҫтереп, йоҡоно ҡасыра.\nТүбәндәге бер нисә ҡағиҙәне күҙәтеү ҙә һеҙгә йоҡоғоҙҙо дарыуһыҙ ғына көйләргә булышлыҡ итер.\nҺәр ваҡыт бер үк ваҡытта йоҡларға ятығыҙ һәм тороғоҙ.\nКисен йоҡо һәйбәт булһын өсөн, көндөҙ мотлаҡ физик күнегеүҙәр менән шөғөлләнегеҙ. Ә бына йоҡлар алдынан физик әүҙемлек кәңәш ителмәй.\nКиске аш ауыр булмаһын, шул уҡ ваҡытта кис буйы асығып йөрөү ҙә һәйбәт түгел.\nКөндөҙ ярты сәғәт самаһы\nсерем итеү файҙалы булһа, ун алты сәғәттән һуң йоҡлап алыу төнгө йоҡоно боҙа. Боронғолар:\n“Ҡояш байыр алдынан йоҡларға ярамай”, — тип юҡҡа әйтмәгән.\nКөндөҙ күпмелер ваҡыт ҡояш нуры аҫтында булырға тырышығыҙ.\nӘгәр инде быларҙың береһе лә ярҙам итмәй икән, оҙаҡҡа һуҙмайынса, табипҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк. Сөнки йоҡоһоҙ йөрөү бик күңелһеҙ эҙемтәләргә килтереүе ихтимал.


ФӘНИҘӘНЕҢ ИЖАД ДОНЪЯҺЫ\n7 Май 2019, 01:25\nФәниҙә Исхаҡова Учалы районының Әй-Көсөк ауылында тыуып үҫкән. Проза, поэзия һәм драматургия жанрҙарында өлкәндәр һәм балалар өсөн ижад итә. Тиҫтәгә яҡын китаптар авторы. Һуңғы осорҙа яҙыусы “Аҡ һәм Ҡара”, “Юғалтылған ожмах” һәм “Яҙмыштарҙан уҙмыш бар, тиҙәр… (Ул Яҙмышты кем һуң, кем яҙған?)” роман-хикмәттәренән торған трилогияны ижад итте. “Аҡ һәм Ҡара” романы 2015 йылда айырым китап булып донъя күрҙе, “Юғалтылған ожмах” әҫәре “Ағиҙел” журналында 2017 (11,12-се һандар) һәм 2018 йылдарҙа (1-се һан) баҫылып сыҡты. Был һанда беҙ трилогияның һуңғы романын баҫа башлайбыҙ. Шул айҡанлы әҙибәгә бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.\n– Трилогияның икенсе романын уҡыусыларыбыҙ бик йылы ҡабул\nиткәйне. Әле баҫыласаҡ әҫәрҙе лә улар яратып уҡыясаҡ тип ышанабыҙ. Шуға бәйле рәүештә трилогияның ижад ителеү тарихы хаҡында һөйләп үтә алмаҫһыңмы?\n– Күңел төбөндә әллә ҡасандан бирле студенттар һәм йәштәр хаҡында\nкүңелле бер әҫәр яҙыу теләге йәшәй ине. Ләкин әҫәрҙә тик ошо тема ғына булһа, моғайын, ул бик ыҡсым ғына берәй повестан артмаҫ ине. Роман өсөн масштаблылыҡ кәрәк. Ә инде көслө фәлсәфәүи ҡатлам булмаһа, миңә әҫәр яҙыуы бөтөнләй ҡыҙыҡ түгел. Шуға күрә лә студенттарға бәйле сюжет линияһын романдарҙағы композицияның бер өлөшө итеп алдым. Ул трилогиялағы өс романды ла бер бөтөн итеп бәйләй.\n– Әҫәрҙәр баштан уҡ трилогия булараҡ уйланылдымы?\n– Тәүге роман “Аҡ һәм Ҡара”ны мин ҡапыл ғына яҙа башланым. Бик\nҡыҫҡа ваҡыт эсендә яҙылыуына ҡарағанда, нимәләрҙер уйлап сығарып аҙапланманым да тиер инем. Күңелгә килгәнен теҙҙем. Тамамларға яҡынлашҡанда ғына аңлап ҡалдым – әйтергә теләгәнемдең бер өлөшөн генә биреп өлгөргәнмен икән. Тағы ла әллә күпмеһе үҙ сиратын көтә – ирек кенә бир. Шул рәүешле ваҡиғаларҙы артабан да дауам итергә хәл иттем.\n– Һәр романда студенттарҙың кемеһелер иғтибар үҙәгенә эләккән\n– Эйе, иғтибар итһәгеҙ, төп сюжет һыҙығын бәйләп тороусы ваҡиғалар Фәһим, Алһыу, Ғәҙел, Нәзирә һәм Луизаның шау-шыулы студент тормошо менән бәйле. Бынан тыш “Аҡ һәм Ҡара” романында – Фәһимдең, “Юғалтылған ваҡыт”та – Луизаның, “Яҙмыштарҙан уҙмыш бар, тиҙәр…” әҫәрендә Ғәҙелдең ата-әсәһенә һәм яҡындарына бәйле сюжет линияһы уйнала.\nАсылда был әҫәрҙәр трилогия түгел, пенталогия булараҡ уйланылғайны. Ләкин тормошомдағы ҡайһы бер ваҡиғалар барыһына ла үҙ төҙәтмәһен индерҙе. Мин әҫәрҙәрҙе трилогия менән сикләргә хәл иттем һәм сит илгә китергә әҙерләнә башланым. Шул рәүешле Алһыу менән Нәзирә “романһыҙ” ҡалды.\n– Трилогиялағы фәлсәфәүи ҡатлам ниҙән ғибәрәт?\n– Ундағы төп теманы ҡыҫҡаса ошолай билдәләргә мөмкин: “Аҡ һәм Ҡара” романында донъяның барлыҡҡа килеүе, ыңғай һәм кире энергияларҙың ундағы урыны; “Юғалтылған ожмах”та Әҙәм менән Һауаның Ожмахтан ҡыуылыуы; “Яҙмыштарҙан уҙмыш бар, тиҙәр…” әҫәрендә – Ожмахтан ҡыуылған Әҙәм балаларының Ерҙәге яҙмышы. Улар барыһы ла бер-береһенә эҙмә-эҙлекле бәйләнгән. Ғөмүмән, минең өлкәндәр өсөн тәғәйенләнгән һәр бер күләмле әҫәрем (тәүге повесым “Таң алдынан ҡайтырмын” менән тәүге романым “Кеше-күсермә”нән башлап) ҡайһылыр яғы менән тулы бер философик концепцияның бер өлөшө булып иҫәпләнә ала. Улар барыһы ла мозаикалағы айырым биҙәктәр кеүек.\n– Ә һинеңсә Яҙмыш ул нимә? Унан уҙмыш бармы?\n– Нисек кенә сәйер тойолмаһын, һәр Әҙәм балаһы үҙ Яҙмышын яҙыуҙа ике тапҡыр ҡатнаша. Уларҙың тәүгеһе тыуғанға саҡлы уҡ. Грек мифологияһынан “Река забвения” тигән төшөнсәне иҫләйһегеҙме? Тыуыр алдынан кеше үҙенең киләһе тормошоноң нисек буласағын да, үтәһе һынауҙарын да белә, ләкин барыһын да оноторға мәжбүр. Шулай кәрәк. Ул бит бында һабаҡ алыр өсөн килә. Бик юғары үҫешкә ирешкән йәндәрҙең генә был барьер аша үтеү һәләте һаҡлана, ләкин уныһында ла ниндәйҙер кимәлдә генә. “Река забвения”нан береһе лә азат түгел.\nИкенсе тапҡыр Әҙәм балаһы үҙ яҙмышын инде ғүмер барышында һайлай. Һәр кем киҫкен мәлдәрҙә һайлау алдына баҫа: уңға ла, һулға ла китә ала. Һәм уның ниндәй юлға өҫтөнлөк биреүенә ҡарап ваҡиғалар артабан үҫешәсәк, тик кире боролоу юлдары ғына юҡ. Яҙмыш юлының был варианттары ул тыуғанға саҡлы уҡ әҙерләнә. Үҙ тормошондағы яҡшыһына ла, яманына ла кеше алдан уҡ ризалығын бирә. Йыһан ҡанундары буйынса, уның ризалығынан башҡа бер нәмә лә эшләнмәйәсәк. Уларҙы күтәреп булыу-булмауы инде икенсе мәсьәлә. Физикала бит инерция көсө тигән төшөнсә лә бар. Әҙәм ғүмеренә тәғәйен һынауҙарҙа ла был инерция үҙ көсөн һаҡларға мөмкин. Кеше яҙмышының алдан әҙерләнгән варианттары барыһы ла бер урында киҫешергә бурыслы. Ә инде уларҙы һайлау мөмкинлеге – Хоҙай тарафынан Әҙәмгә бирелгән бүләк.\n– Трилогиялағы әҫәрҙәр геройҙарҙың прототиптары бармы, әллә улар барыһы ла автор фантазияһы?\n– Прототиптар ҡулланыу бик нескә мөғәләмә талап итә, сөнки һәр әҙәм балаһы, яҡшымы ул яманмы, айырым шәхес. Әҙәм күңеленә һаҡһыҙ ҡағылыу шулай уҡ хилаф эш. Кешенең үҙенең рөхсәте менән документаль әҫәр яҙыу – уныһы инде икенсе мәсьәлә. Әлегә саҡлы кемделер прототип итеп алып әҫәр яҙғанымды иҫләмәйем.\nҒөмүмән алғанда, трилогиялағы студенттарымды бик яратам. Уларҙың бөтмәҫ шуҡлыҡтары һәм оптимизмы күңелемә үтә яҡын. Сөнки студент саҡта үҙебеҙ ҙә шундай инек. БДУ-ның студенттар ятағында йәшәйбеҙ. Әйләнгән һайын әкәм-төкәмдәр сығып ҡына тора. 1 апрель алдынан төндәрен бер кем дә йоҡламай тиерлек: туҙға яҙмаған иғландар яҙып элеүме, полиэтилен тоҡсайға һыу тултырғандан һуң уны ишеккә терәп һәм туҡылдатып йәһәт кенә һыпыртыумы (ишек эскә асыла, йәмәғәт!) – береһе лә ҡалмай.Төркөмөбөҙ шуҡ, аҡыллы һәм талантлы булды. Егеттәребеҙҙең ҡайһылары әрменән һуң да бит, ләкин бала-сағаланыуҙан барыбер тыйыла алмайҙар – эргәләрендәге бүлмәлә йәшәгән ҡыҙҙарыбыҙҙың ҡайнап килгән сәйнүгенә тоҙ һалып ыҙалата торғайнылар. Бер мәл Рәшиҙә (фамилияһын юрый яҙмайым, әйҙә, баш ватығыҙ!) әйтә: “Рәйес (шағир Рәйес Түләк) сәйнүккә тоҙ һала ла китә, бөгөн уларҙыҡына маргарин елгәреп киттем әле!” – ти. Уҡый ғына башлаған мәлдә Рәйес беҙгә, кисә генә мәктәпте тамамлаған һәм 17 йәше саҡ тулған ҡыҙ-ҡырҡынға: “Миңә “ағай” тип әйтмәйһегеҙ”, – тип үпкәләп бер була торғайны. Бер аҙҙан ул быға ҡул һелтәне һәм әлеге осраҡтағы иң дөрөҫ юлды һайланы – үҙе лә “йәшәрергә” ҡарар итте. Бына шулай, иптәштәр, хәҙер дәрәжәле генә булған апай-ағайҙарығыҙ ҙа ҡасандыр барыбер студент булған.Башҡортостан радиоһында оҙаҡ йылдар диктор булып эшләгән яҡташым Әхәт Мортазин беҙҙең төркөмдөң кейәүе ине, ул беҙҙән бер курсҡа юғарыраҡ уҡыны.“Там где речка,Речка Дим течет,Глотает воду по утрам колхозный скот,По вечерам на лавочкеМеня Мәстүрә ждет!” –\nтип гитара һуғып йырлап ултырғаны әле булһа күҙ алдымда тора. “Аҡ һәм Ҡара” романына ошо эпизодты индереп ебәргәндә, мин Әхәтте күҙ уңында тоттом.Ләкин бөтә был күренештәр эпизодик рәүештә ҡулланылды. Был романдың да, шулай уҡ дөйөм алғанда трилогияның да прототиптары юҡ.Ике ҡыҙым университетта уҡыған мәлдә уларҙың дуҫ-иштәрен яҡындан белә инем. Һәр заман студенттары ла бер-береһенә бик оҡшаш икән ул – ғәҙеллеккә һәм изгелеккә ышаналар һәм донъяны матур яҡтан ғына күрергә тырышалар. Замандар үҙгәрә, ләкин уларға хас оптимизм йәшәүен дауам итә. Шуға күрә трилогия бар замандарҙағы студенттарға арнала тиһәм дә яңылышмам.\n– Һуңғы осорҙа ниндәй әҫәрҙәр өҫтөндә эшләйһең?\n– Быйыл март айында өр-яңы роман тамамланым. Ул “Асманға ашыу” тип атала. Донъяла әҙәм йәндәре ҡуш итеп яратыла. Ерҙәге тормоштарында улар бер-береһен йә табырға мөмкин, йә юҡ. Таба алһалар – ҡөҙрәтле көскә эйә мөхәббәт тойғоһо ярала. Романдағы ваҡиғалар XXI быуатта Өфөлә, Икенсе Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Смоленск өлкәһендә, XVIII быуатта Американың Пенсильвания, шулай уҡ Төньяҡ Каролина штаттарында һәм Францияла бара. Был ваҡиғаларҙы бер-береһе менән ни бәйләй һуң? Улар бер үк мәңгелек йәндәрҙең реинкарнацияһы.\nБашҡорт милләте – донъя халҡының айырылғыһыҙ бер өлөшө. Үҙ халҡыңды ла, башҡа милләттәрҙе лә кәмһетеп ҡарарға ярамай. Сөнки үткән ғүмереңдә ҡайҙа йәшәгәнеңде лә, киләһе тормошоңда кемдәр араһына барып эләгереңде лә белә алмайһың.\n– Трилогиялағы әҫәрҙәр жанр йәһәтенән роман-хикмәткә ҡарай. Ә бына яңы яҙылған “Асманға ашыу” хаҡында нимә әйтергә мөмкин?\n– Уны мин роман-баллада тип алдым. Стиле лә, проза булһа ла, урыны-урыны менән балладаға тартым. Ләкин сюжеты ҡыҙыҡлы һәм динамик стиль өҫтөнлөк ала. Һуҙып-һуҙып хәбәр һөйләп ултырыуҙы мин өнәп бөтмәйем.\n– Һин сәйәхәттәрҙә лә йөрөргә яратаһың…\n– Мин үҫкән йорттоң тупһаһын аша атлаһаң, көнсығыш яғына икһеҙ-сикһеҙ офоҡ асыла торғайны. Бала саҡта шулар артында ниҙәр барлығын белгем килде. Сәйәхәттәр – ана шул офоҡ артындағы донъяны үҙең өсөн асыуҙыр ул.\nТөньяҡ Америкаға килгәс, байтаҡ урындарҙа булырға өлгөрҙөм. Ниагара шарлауығы, Ҙур Каньон, Азатлыҡ статуяһы утрауы, Флоридалағы Диснейленд, Калифорниялағы Юниверсал студио паркы, Невадала Мохаве сүллеге, Лос-Анджелес, Нью-Йорк, Сан-Франциско, Питтсбург, Лас-Вегас, Вашингтон, Маями, Филадельфия ҡалалары, Атлантик һәм Тымыҡ океандар… Байтаҡ ерҙәрҙе күрҙем, ләкин ҡыҙыҡһыныу барыбер кәмемәй. Һәр бер сәйәхәт күңелемдә матур тәьҫораттар ҡалдырҙы. Улар хаҡында, бәлки, “Ағиҙел” журналына айырым яҙма ла тәҡдим итермен.\n– Ниндәй китаптарға һәм авторҙарға өҫтөнлөк бирәһең?\n– Энциклопедик белемле авторҙарҙы ихтирам итәм. Башҡортса\nбаҫмаларҙы күберәк Интернет аша уҡыйым, русса аудиокитаптарҙы башлыса руль артында барғанда тыңлайым. Сөнки ваҡыт бер ҡасан да етмәй. Инглиз телендәгеләрен китапхананан алып уҡыйым. Бында килгәс, тәүге мөмкинлек сығыу менән үк Бразилия яҙыусыһы Пауло Коэльоның егермегә яҡын китабын интернет-магазин аша һатып алдым. Күбеһен элегерәк русса вариантында ла уҡығаным бар ине, ләкин тап инглиз телендә йәнә танышҡым килде. Бер мәл уның “Валькириялар” романын уҡып ултырам. Унда мотоциклда Мохаве сүллеге буйлап сәйәхәт итеүсе бер төркөм ҡатын-ҡыҙ хаҡында һүҙ бара. Элегерәк русса уҡығанымда улар атта елгән һымаҡ тип иҫләйем. Интернет аша аудиокитабын табып алдым. Ысынлап та, шулай булып сыҡты. Тәржемәсе ни өсөн шул рәүешле иркен эшләгәндер – аңлашылманы. Атта елеү, бәлки, бик матур күренәлер ҙә, ләкин мин Мохаве сүллегендә булдым, унда аттар оҙаҡҡа сыҙамаясаҡ. Автозаправкаларҙа мотоциклдарға бензин табыуы ҡыйын түгел. Аттарға бензин эсереп булмай бит инде. Шул рәүешле артыҡ иркен эш итеүҙән боҙолған күпме әҫәрҙәрҙе уҡығанбыҙҙыр – бына быныһы инде риторик һорау.\n– Интернет-магазин тигәндән, был йәһәттән унда нисегерәк?\n– Улар хәҙер йылдан-йыл популярлаша бара. Америкала иһә тауар\nәйләнешендә был күренеш әллә ҡасандан үҙ урынын биләгән.\nБер мәл ҡыҙым менән ҡайҙандыр ҡайтышлай супермаркетҡа телефон өсөн аксессуар алырға индек. Супермаркет бик ҙур, бер осонан икенсеһенә саҡлы атлап ҡына ла байтаҡ ваҡыт барырға кәрәк. Алаһы әйберебеҙҙең хәтһеҙ варианттарын ҡарай торғас, ялҡтыҡ бер заман. “Әйҙә, – мин әйтәм, – интернет аша алайыҡ. Исмаһам, ваҡыт әрәм итмәбеҙ”. Шунда, тауар рәттәре араһында торған килеш, телефондағы ҡушымта аша үҙебеҙгә оҡшағанын йәһәт кенә табып та алдыҡ. Бында “Амазон” интернет-магазины бик популяр. Әйбер оҡшамаһа, бер ай эсендә кире ҡайтарырға мөмкин. Юл хаҡы өсөн дә түләргә кәрәкмәй. Улар үҙ рейтингы өсөн көрәшә, шуға күрә клиенттарының зауығын ҡәнәғәтләндереү өсөн барыһын да эшләйәсәк.\n– Ер-һыуҙар гиҙеү төрлө идеялар менән дә байыта торғандыр?\n– Төрлө милләт кешеләре менән яҡындан аралашыу уларҙың уй-хыялдарын, маҡсаттарын танырға өйрәтә. Донъя икһеҙ-сикһеҙ киң ул, һин уға матур мөнәсәбәт күрһәтһәң, ул да һиңә шундай уҡ яуап ҡайтарасаҡ. Ләкин күп милләт кешеләре менән яҡындан аралашҡандан һуң үҙ халҡыңдың күңелеңә барыбер нығыраҡ яҡын икәнен аңлайһың. Һоҡланырлыҡ ерҙәр күп ул, ә ғәзиз ер ул бер генә – тыуған тупрағың.


Башҡортостан Башлығының инаугурация датаһы билдәле булды\n9 Сентябрь 2019, 22:30\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы инаугурацияһы 2019 йылдың 19 сентябрендә уҙа. Нисек буласағын артабан уҡығыҙ.\nБыл хаҡта республика Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә белдерелде. Шунан һуң министрҙар кабинетында республиканың 2024 йылға тиклемге үҫеше тураһында документты уҡып ишеттерәләр.\n«Беҙ республиканың 2024 йылға тиклемге үҫеш стратегияһын билдәләйәсәк документ әҙерләйбеҙ. Был — етди документ. Уны хөкүмәт аппараты әҙерләй. 19 сентябрҙә республика Башлығы вазифаһын башҡара башлауға бәйле барлыҡ сараларҙы ла үткәрәбеҙ. Шул ваҡытта мин уның менән таныштырырмын. Унда хөкүмәткә лә, муниципалитет башлыҡтарына ла йөкләмәләр була. Был — беҙҙең үҫеш документы», — тине Радий Хәбиров.\nБынан алда «Башинформ» республика хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә Радий Хәбировтың кадрҙар үҙгәреше тураһында ҡарары тураһында хәбәр иткәйне: Андрей Назаров Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнде.


Башҡортостанда инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу индерелә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу индерелә\n14:53, 3 декабря 2009 Йәмғиәт\nБашҡортостанда “Мәғариф” милли проект сиктәрендә инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу буйынса проект үтәлә башланы. Уға ярашлы Рәсәйҙең һәр субьектында компьютер технологиялары һәм Интернет селтәре ярҙамында инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу үҙәктәре асыласаҡ. Республикала был социаль проект баш ҡаланың алтынсы төрҙәге 13-сө махсуслаштырылған дөйөм белем биреү(коррекцион) мәктәп-интернаты нигеҙендә бойомға ашырыласаҡ.\n– Был инвалид балаларҙы дистанцион уҡытыу буйынса беренсе республика мәктәбе буласаҡ,– тип һөйләй “Башинформ” агентлығына БР Мәғариф министры урынбаҫары Зөлфиә Әхмәтова. – Белем биреү учреждениеһына майҙандар әҙерләнгән, әле унда ремонт эштәре бара. Яҙ башында Өфөнән һәм уға яҡын райондарҙан һаулыҡтары буйынса мәктәпкә йөрөй алмаған 60 бала өйҙәрендә компьютер ярҙамында шөғөлләнә башлаясаҡ. Баланың төп фәндәрҙе өйрәнеүҙән тыш, йырларға, һүрәт төшөрөргә лә мөмкинселеге буласаҡ. Бындай балаларҙың уҡыуға булған хоҡуҡтары элекке ваҡыт менән сағыштырғанда тулыраҡ үтәләсәк.\nИвалид балаларҙы уҡытыуөсөн средстволар федераль һәм республика бюджетынан бүленә. Зөлфиә Әхмәтова әйтеүенсә, федераль бюджеттан 13 миллион һум, ә республиканан – 10 миллион һум килгән дә инде. Әле компьютерҙар һатып алыу өсөн аукцион иғлан ителгән.\nКиләсәктә дистанцион уҡытыуға йәлеп ителгән балалар һаны артасаҡ.\n— 2010 йылдың сентябренән дистанцион уҡытыу үҙәгенең бер нисә филиалын асырға ниәтләнәбеҙ, – ти Зөлфиә Әхмәтова. – Бынан тыш, балаларҙы беҙ өйҙә бикләп ултыртып ҡуйырға йыйынмайбыҙ. Уларҙы ҡәҙимге мәктәптәргә килтерәсәкбеҙ, үҙәккә саҡырасаҡбыҙ. Сөнки улар йәшендә аралашыу бик мөһим. Мөмкинлектәре сикләнгән балалар йәмғиәттә йәшәргә тейеш. Был маҡсатта беҙ автобус һатып алғанбыҙ.


Йыландың аяғы бармы? » "Урал" гәзите\nМин ҡәһәрле һуғыш килтергән Аҡ йылан йылында тыуғанмын. Ә 2001 йылда сираттағы Аҡ йылан йылын ҡаршылап, арыу ғына итеп оҙаттым. Әллә ошо билдә аҫтында тыуғанғамылыр, бала саҡтан килгән йылан тураһындағы хәтирәләрҙеғүмер буйы һаҡлайым. Еңеүҙең беренсе йылы булды, буғай. Беҙҙең урамдың үрге осонда йәшәгән әбейҙәр бик татыу йәшәне: шатлыҡтарын да, ҡайғыларын да уртаҡлашып хәл иттеләр. Урманға еләккә, балтырғанға, һарынаға, хатта утын, суғырмаҡҡа (серегән ҡайын ағасының туҙы) бергә йѳрѳнѳләр. Беҙ, балалар ҙа, уларға эйәреп барабыҙ. Һәр беребеҙҙең йѳкмәүе бар.\nШулай бер кѳндѳ үрге ос әбейҙәре, бәләкәй балаларҙы ла эйәртеп, утынға киттек. Беҙ, әсәйем, Хәтижә менән Әҡлимә апайҙарым дүртәүләп барҙыҡ. Ҡороған ағас ботаҡтары, йығылған ҡайын ағасынан, серей барған түңгәктәрҙән суғырмаҡтар аҡтарып, һәр кем кѳсѳ еткәнсе йѳкмәүҙәргә тигеҙләп кенә һалып алып ҡайттыҡ. Аласыҡ янында йәшел сиҙәмгә ятып йѳкмәүҙәребеҙҙе сисеп, утын аҫтынан бауҙарыбыҙҙы тартып алып ҡына торғанда Хәтижә апайым ҡысҡырып ебәрҙе: “Йылан, йылан! Ана ҡасты, ана!”. Китте тауыш, ҡысҡырыш. “Ана, кесерткән араһына шыуышты! Ҡара йылан! Юҡ, һоро йылан!”. Апайҙарым тырыша-тырыша йыланды эҙләй башланы, ләкин ул юҡ булды. Әле генә булған хәлдән ҡот осоп, күтәрмәгә барып ултырҙым, апайҙарым да шымып ҡалды. Күҙҙәремде йомоп, ҡалтырап-ҡалтырап алам, нисек әсәйемде саҡмаған. Ҡот осорлоҡ! Тѳнѳн йоҡларға ятҡас та йылан шыуып инер кеүек, оҙаҡ йоҡлай алмай яттым. 2-3 кѳндән теге йыланды табып үлтерҙеләр.\nЙылан менән икенсе тапҡыр осрашыуым бик сәйер булды. Атайымдың һуғыштан ҡайтыуының икенсе йәйе булғандыр. Ауылдан 2-3 саҡырым ерҙә бесән эшләйбеҙ. Сабынлыҡҡа барғас та ашарға алған ризыҡтарҙан һѳттѳ, майҙы һауыты менән күл ситенә һыуға ҡуябыҙ, картуфты йыуып, ҡоро-һары утын килтереп ут яғырға әҙерләйбеҙ. Шулай бер кѳн бесән йыя килһәк, шырпы алмағанбыҙ. Хәниф ҡустыбыҙ сәңгелдәктә йоҡлай, атайым, әсәйем, Хәтижә апайым бесән йыя, ә Әҡлимә картуф йыуа. Тимәк, ауылға ҡайтып шырпы алып килеү миңә тѳшә инде. Туранан ҡайтһаң, ике ерҙән Инйәрҙе кисеп сығырға кәрәк. Эҫе йәйҙә йылға һайыға, билемә етә, күлдәкте күтәреп, һыуҙы кисеп сығам. “Оҙаҡ йѳрѳмә”, - тип әсәйем ҡысҡырып ҡала. Йүгерҙем. Икенсе кисеүҙе сыҡтым тигәндә генә яр ситендә ҙур ҡараһыу сыбар йылан ята. Әллә ат батыра баҫҡан, әллә ѳҫтѳнән арба үткән, йылан урта ѳлѳшѳ менән соҡорға ҡаҙалған кеүек тулап ята. Таяҡ алып йыланды ҡуҙғата башланым, йылан телен сығарып болғай, ыҫылдай. Соҡорға батҡан ере яралы. Ҡуҙғата башлағас, баш яғы салҡатан әйләнде, әллә шул саҡ ауыртҡан еренә тейҙем, бер баш аралығындай урындан ҡапыл ике саталы нәмә пружина һымаҡ һуҙылып килеп сыҡты ла шунда уҡ эскә инделәр. Күҙ асып йомған арала булды был хәл. Ап-аҡ, тауыҡ бармаҡтары кеүек ѳс бармаҡ. Ауыл яғынан кешеләр килгәнен күреп, нимәгә ҡайтып барғанымды иҫләп, ары йүгерҙем. Беҙҙең ѳй урамдың үрге осонда, ѳләсәйемдеке түбәнге оста. Ауылға ингәндә ѳләсәйем ҡапҡа тѳбѳндә йѳн иләп ултыра ине. Ѳләсәйем, ҡайтып йѳрѳмәҫкә, шырпыны унан ғына алып китергә ҡушты. Мин шул арала йылан тураһында һѳйләп ѳлгѳрҙѳм. Ѳләсәйем: “Йылан аяғын күргәнһең, балам. Йылан аяғын күреүсе бик һирәк. Бар йүгер, әсәйеңдәр кѳтәлер, бер ерҙә лә туҡтама, ә йылан аяғын күреүең тураһында бер кемгә лә һѳйләмә, бәхетең ҡасыр, ярамай”, - тип оҙатты.\nМин кисеүгә килеп еткәндә йылан урынында юҡ ине. Ѳләсәйем әйткәнен тыңланым, бер кемгә лә һѳйләмәнем. Ышандым.\nБәләкәй саҡта бик ҡаты сирҙән медицина ярҙамынан тыш, арындым, хатта бер “үлеп тә алғанмын ”. Үлде, тип, ѳҫтѳмдѳ япҡандар, ѳйгә кеше йыйылып, илашып бѳткәндәр, мулла ясин да уҡыған. Урманда аҙналап ятып ағас ҡырҡҡан атайымды ла, Шәрғиә үлде, тип, Нары яғынан алып ҡайтҡандар. Уларын мин белмәйем, әммә битемдән нимәлер тейеп-һыйпап киткән һымаҡ булғанға уянып китһәм, баш осомда атайым эйелеп ҡарап тора. Әллә күҙ йәше, әллә мыйығынан туңған ҡар иреп битемә тѳшѳп, мине уятты. “Һағыҙ алып ҡайттыңмы?” - иң беренсе һорауым шул булды. “Алып ҡайттым, ҡыҙым, алып ҡайттым!” Пинжәгенең түш кеҫәһенән миңә ҡарағас һағыҙҙары килтереп сығарҙы. “Үлмәгән, үлмәгән!” тигән шатлыҡлы тауыштар ишетәм.\nБынан һуң да әллә күпме, үлемесле хәлгә ҡалғанса, сирләргә тура килде. Йылдар үткән һайын - уйлайым. Миңә, әллә теге йыландың, бәлки, Хоҙайҙың рәхмәттәре тѳшкәндер. Ѳләсәйемдең һүҙҙәренә әле һаман ышанам, аяғын күрһәткән яралы йыланға рәхмәттәр уҡыйым. Ат йылында ла бар ғәләмгә уңыш теләйем.


«Туғанлыҡ» фестивале сиктәрендә Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы\nТөрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» халыҡ-ара фестивале сиктәрендә «Төрки телле театрҙар һәм мәҙәниәттәр диалогы» Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы 24 майҙа үтәсәк. М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында 14:00 сәғәттә башлана. Инеү бушлай.\nҒималетдин Минһажевтың тыуыуына – 130 йыл\nҒималетдин Минһаж улы Минһажев 1889 йылдың 21 майында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы) Иҙрис ауылында тыуа. 1918 йылдан Златоуст ҡалаһы драма түңәрәктәрендә уйнай. Бер йылдан гастролдә йөрөүсе Петроградтың Яңы драма театры сәхнәһендә М. Горькийҙың «На дне» спектаклендә Татарин ролен башҡара. 1920 йылдан Ғималетдин Минһаж улы Златоуст ҡала Советы труппаһы менән етәкселек итә, 1921 йылда — Красноярск татар драма һәм комедия театрында, ә 1922—1924 йылдарҙа Өфө театр\n«ТУҒАНЛЫҠ»: Салауат дәүләт башҡорт драма театры (Конкурстан тыш спектакле)\n23 майҙан 30 майға тиклем республикабыҙҙа Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» VII Халыҡ-ара фестивале уҙасаҡ. Афишала – Башҡортостан, Татарстан, Әзербайджан, Ҡазағстан, Ҡырғыҙстан, Тыва, Крым, Хакасия, Төркиә, Алтай һәм Ғағауз республикаларынан 13 спектакль. Бөгөн конкурстан тыш спектакле менән таныштырабыҙ: САЛАУАТ ДӘҮЛӘТ БАШҠОРТ ДРАМА ТЕАТРЫ «Бер, ике, өс…» (О.Жанайдаров) спектаклен күрһәтә. М.Ғафури ис. Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә\n«Самрау» студияһының ижади отчеты уҙҙы\nБәгән, 20 майҙа, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры Бәләкәй залында беҙҙең театр эргәһендә эшләп килгән «САМРАУ» балалар театр студияһының ижади отчеты уҙҙы. Студияла шөғөлләнеүселәр Мария Ладо әҫәре буйынса «БИК ЯБАЙ ТАРИХ» спектаклен тәҡдим ите. Спектаклде тамашасылар, балаларҙың дуҫтары, ата-әсәйҙәре ҡарырға килделәр. Спектаклдән һуң студияла шөғөлләнеүселәр дипломдар менән буләкләнде. «Самрау»ҙың етәксеһе – Урал Әминов,\n«ТУҒАНЛЫҠ»: В. Кок-оола исемендәге Милли музыкаль-драма театры (Тыва)\n23 майҙан 30 майға тиклем республикабыҙҙа Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» VII Халыҡ-ара фестивале уҙасаҡ. Афишала – Башҡортостан, Татарстан, Әзербайджан, Ҡазағстан, Ҡырғыҙстан, Тыва, Крым, Хакасия, Төркиә, Алтай һәм Ғағауз республикаларынан 13 спектакль. Фестивалдә ҡатнашыусы коллективтар менән таныштырабыҙ. В. КОК-ООЛА ИСЕМЕНДӘГЕ МИЛЛИ МУЗЫКАЛЬ-ДРАМА ТЕАТРЫ «ЧАДАГАН» спектаклен күрһәтә. «Нур» Өфө дәүләт татар театры сәхнәһендә 30 майҙа 15:00 сәғәттә башлана СПЕКТАКЛЬ\n«ТУҒАНЛЫҠ»: Бакен Кыдыкеева исемендәге Ҡырғыҙ дәүләт йәш тамашасылар театры (Ҡырғыҙстан)\n23 майҙан 30 майға тиклем республикабыҙҙа Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» VII Халыҡ-ара фестивале уҙасаҡ. Афишала – Башҡортостан, Татарстан, Әзербайджан, Ҡазағстан, Ҡырғыҙстан, Тыва, Крым, Хакасия, Төркиә, Алтай һәм Ғағауз республикаларынан 13 спектакль. Фестивалдә ҡатнашыусы коллективтар менән таныштырабыҙ. БАКЕН КЫДЫКЕЕВА ИСЕМЕНДӘГЕ ҠЫРҒЫҘ ДӘҮЛӘТ ЙӘШ ТАМАШАСЫЛАР ТЕАТРЫ «ҠОРОН» (Тунджер Джудженоглу) спектаклен күрһәтә. Дәүләт академия урыҫ драма театры сәхнәһендә 29\nПИОНЕРҘАР КӨНӨ МЕНӘН, ДУҪТАР!\n19 МАЙ – ПИОНЕРҘАР КӨНӨ! Теүәл 97 йыл элек Бөтә Рәсәй комсомол конференцияһы пионер отрядтары ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итә. Оҙаҡ йылдар был көн Пионерҙар көнө булараҡ билдәләнә. Ләкин Советтар Союзы тарҡалыу менән байрам рәсмилеген юғалта. Шулай ҙа пионерияның ғорур исеме, уға булған ҡәҙер-хөрмәт элекке быуын вәкилдәре күңелендә бөгөн дә йәшәй. Һәр кем был осорҙо\n«ТУҒАНЛЫҠ»: А.М. Топанов исемендәге Хакас милли драма театры (Хакасия)\n23 майҙан 30 майға тиклем республикабыҙҙа Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» VII Халыҡ-ара фестивале уҙасаҡ. Афишала – Башҡортостан, Татарстан, Әзербайджан, Ҡазағстан, Ҡырғыҙстан, Тыва, Крым, Хакасия, Төркиә, Алтай һәм Ғағауз республикаларынан 13 спектакль. Фестивалдә ҡатнашыусы коллективтар менән таныштырабыҙ. А.М. ТОПАНОВ ИСЕМЕНДӘГЕ ХАКАС МИЛЛИ ДРАМА ТЕАТРЫ « Ҡарт һәм диңгеҙ» спектаклен күрһәтә. Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә 29\n«ТУҒАНЛЫҠ»: Павел Кучияк исемендәге Милли драма театры (Алтай Республикаһы)\n23 майҙан 30 майға тиклем республикабыҙҙа Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» VII Халыҡ-ара фестивале уҙасаҡ. Афишала – Башҡортостан, Татарстан, Әзербайджан, Ҡазағстан, Ҡырғыҙстан, Тыва, Крым, Хакасия, Төркиә, Алтай һәм Ғағауз республикаларынан 13 спектакль. Фестивалдә ҡатнашыусы коллективтар менән таныштырабыҙ. ПАВЕЛ КУЧИЯК ИСЕМЕНДӘГЕ МИЛЛИ ДРАМА ТЕАТРЫ «ЧЕЙНЕШ» (П.Кучияк) спектаклен күрһәтә. Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә 28 майҙа сәғәт 19:00 башлана\nБашҡорт академия драма театры Башҡорт теленән Халыҡ-ара диктантта ҡатнашты\nБөгөн, 18 майҙа, 10-да Башҡорт теленән Халыҡ-ара диктант яҙыу акцияһы үтте. Акцияла Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры коллективы ҡатнашты. Ә Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының С.Юлаев ис.дәүләт премияһы лауреаты Хөрмәтулла Үтәшев һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артистҡаһы Алһыу Бәхтиева диктантты уҡынылар.\n«ТУҒАНЛЫҠ»: Ш.Хөсәйенов исемендәге Аҡмола өлкә ҡаҙаҡ музыкаль-драма театры (Ҡаҙағстан)\n23 майҙан 30 майға тиклем республикабыҙҙа Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» VII Халыҡ-ара фестивале уҙасаҡ. Афишала – Башҡортостан, Татарстан, Әзербайджан, Ҡазағстан, Ҡырғыҙстан, Тыва, Крым, Хакасия, Төркиә, Алтай һәм Ғағауз республикаларынан 13 спектакль. Фестивалдә ҡатнашыусы коллективтар менән таныштырабыҙ. Ш.ХӨСӘЙЕНОВ ИСЕМЕНДӘГЕ АҠМОЛА ӨЛКӘ ҠАҘАҠ МУЗЫКАЛЬ-ДРАМА ТЕАТРЫ (Ҡаҙағстан) В. Шекспирҙың «Ромео һәм Джульетта» спектаклен күрһәтә. Мостай Кәрим исемендәге Милли\nХАЛЫҠ-АРА МУЗЕЙ КӨНӨ МЕНӘН!\nБөгөн, 18 майҙа, Халыҡ-ара музей көнө уҙа. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры Музейы байрамға ҡушыла һәм үҙенең экспонаттары менән таныштырырға саҡыра. Музей экспонаттары иҫәбендә – һирәк осрай торған фотолар, беренсе афишалар, танылған башҡорт режиссерҙарының көндәлектәре, иҫтәлектәр яҙылған дәфтәрҙәре, сәхнә кейемдәре, беренсе тарихи шәхестәрҙең портреттары һәм башҡалар бар. Театр тарихын туплаған музей һәр быуын


Йыл тамамланыуға яҡынлаша, тимәк, башҡарылған эштәр буйынса йомғаҡ яһарға ваҡыт етте. Планлаштырылған эштәр үтәлгәнме? Бәлки, үтәлмәй ҡалғандары ла барҙыр?\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов үҙенең йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә фән үҫешенә ҙур иғтибар бүлде. Президент ғилми-инновацион эшмәкәрлек менән идара итеүҙә яңы модель булдырыу, производство һәм бизнес-берләшмә менән үҙ-ара эш итеү юлдарын эҙләү, ғилми эштәрҙән реаль файҙа алыуҙы күтәреү кәрәклеген билдәләне.\n- Иҡтисадтың конкуренцияға һәләтлелеген күтәреү өсөн фәнни-техник потенциалды йәлеп итергә кәрәк, - тип билдәләé Мортаза Рәхимов. - Перспективала эшмәкәрлектең тулы циклын тормошҡа ашырған - төплө тикшеренеүҙәр һәм эҙләнеү эштәренән алып фәнгә нигеҙләнгән продукцияны етештереү һәм һатыуға тиклем - эре уҡыу-ғилми инновация комплекстары үҫеш алырға тейеш. Шулай уҡ ғилми ойошмаларҙың һәм тотош фәнни хеҙмәтләндереүҙең эшмәкәрлек һөҙөмтәлелеген баһалау критерийҙарын аныҡ билдәләү мөһим.\nБыйыл РФ мәғариф һәм фән министры Андрей Фурсенко ғалимдарҙың уртаса эш хаҡын 30 мең һумға еткерергә вәғәҙә итте. Шуның менән бергә был профессияның дәрәжәһен күтәрергә һәм фәнгә күберәк йәш хеҙмәткәрҙәрҙе йәлеп итергә.\nБыл йүнәлештә ниндәй эштәр башҡарылған һуң? Быны "БАШвестЪ" хәбәрсеһе Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Президиумында асыҡларға тырышты. Төрлө институт директорҙары үҙҙәренең ҡаҙаныштары, хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы тураһында һөйләне, шулай уҡ уларҙың бюджеты нисек булдырылыуын аңлатты.\nЭш хаҡы арта!\nРәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Президиумы рәйесе урынбаҫары Зиннур Шаһапов йыл башында, ғилми хеҙмәткәрҙәрҙең уртаса эш хаҡы 16,6 мең һум тәшкил итә, тигән ине. Әммә йыл уртаһында был хәл үҙгәрҙе.\nШулай итеп, миҫал өсөн, Нефть химияһы һәм катализ институты директоры Усеин Джемилев һүҙҙәренә ҡарағанда, ағымдағы йылдың июль-декабрендә уның ғилми хеҙмәткәрҙәренең уртаса эш хаҡы 50,8 мең һум тәшкил иткән. Математика институтында йыл дауамында уртаса эш хаҡы 34,4 мең һум тәшкил иткән, ә Биохимия һәм генетика институтында - 30 мең һум тирәһе. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең башҡа подразделениеларында хәл насар түгел.\nБыйыл дәүләт яғынан ғилми хеҙмәткәрҙәргә күп яҡлы ярҙам күрһәтелгән. Бындай ыңғай тенденциялар бөтә институттар буйынса ла күҙәтелә.\n- Быйыл беҙҙә хеҙмәткәрҙәрҙең һаны 30 кешегә кәметелде, - ти Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Математика институты директоры Валентин Напалков. - Әммә фән докторҙары šаны арта - улар хәҙер 18. Уларҙың ярҙамы менән бер нисә грант яуланыҡ, улар араһынан алдынғы ғилми мәктәптәргә ярҙам күрһәтеү буйынса РФ Президенты грантын билдәләп була. Шулай итеп, быйыл дөйөм финанслау күләме 34 миллион һум тәшкил итте. Шуның 23,8 миллион һумы - Рәсәй Фәндәр академияһы бюджеты средстволары.\nРәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Нефть химияһы һәм катализ институты хеҙмәткәрҙәре быйыл 13 ғилми проектта ҡатнашҡан һәм 23 грант алған. Һөҙөмтәлә был институт иң күп аҡса алыусылар рәтендә. Быйыл дөйөм финанслау күләме 83,7 миллион һум тәшкил иткән. Институтҡа Рәсәй Фәндәр академияһы бюджетынан 45,8 миллион һум аҡса ингән. Ҡалған аҡсалар - бюджеттан-тыш сығанаҡтарҙан.\nРәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты ғилми хеҙмәткәрҙәре бер нисә сит ил грантына эйә булған.\n- Бөгөнгө көндә институтта 68 хеҙмәткәр эшләй, улар араһында - 11 фән докторы һәм 51 фән кандидаты, - ти институт директоры Венер Вахитов. - Быйыл беҙ Рәсәй фәндәр академияһы бюджетынан 32,7 миллион һум аҡса алдыҡ. Институтты дөйөм финанслау күләме 44 миллион һум тәшкил итте. Беҙ Канада, Бөйөк Британия, Франция, Германия, Швеция, Италия һәм Эстония менән әүҙем хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Ә Калифорния университеты һәм Эстонияның биоүҙәге менән берлектә ғилми тикшеренеүҙәр үткәрәбеҙ.\nРәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Ботаника баҡса-институты үткәргән экскурсиялар финанслауҙа өҫтәмә сығанаҡ булып тора. Быйыл унда 45 мең кеше булған. Этнологик тикшеренеүҙәр институты Археология һәм этнография музейына экскурсия ойоштора. Бында үтеп барған йылда алты мең тирәһе кеше булырға өлгөргән. Ә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты дәүләт контракттары иҫәбенән средстволар ала.\nӘммә хәүефләнергә сәбәп бар. Ағымдағы йылда финанс мәсьәләһе проблема тыуҙырманы. Ә киләһе йылда донъялағы финанс көрсөгө арҡаһында аҡса алыу өсөн көрәшергә тура киләсәк.\nҒалимдарыбыҙ ниндәй ҡаҙаныштарға өлгәшкән? Киләһе йылда улар ниндәй проект өҫтөндә эшләйәсәк?\n- Ағымдағы йылда беҙҙең институтта 42 китап донъя күрҙе, беҙ төрлө мәғлүмәт йыйыу маҡсатында туғыҙ экспедиция һәм 112 ғилми командировка үткәрҙек, - ти Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры Фирҙәүес Хисаметдинова. - "Өфө: ислам архитектураһы ҡомартҡылары" тигән китап уникаль, унда ҡаланың архитектура ҡомартҡылары буйынса дөйөмләштерелгән тикшеренеүҙәр бирелгән, башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев тураһында "Салауат Юлаев. Salavat" тигән ике томлыҡ баҫма өс телдә донъя күрҙе. 1954 йылда үткән диалектологик экспедиция материалдары буйынса "Башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалекты" тигән китап сығарҙыҡ. Антропологик материалдар буйынса "Пермь башҡорттары" тигән китап нәшер ителде.\nРәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр институтының ҙур ҡаҙанышы - "Көньяҡ Урал халыҡтарының тарихы һәм мәҙәниәте буйынса археографик тикшеренеүҙәр" йыйынтығы.\n- Баҫма XIX-XXI быуаттарҙа Көньяҡ Урал халыҡтарының тарихы һәм мәҙәниәте буйынса сығанаҡтар өйрәнеү һәм археографик тикшеренеүҙәр проблемаһына арнала, - ти институт директоры Айһылыу Юнысова. - "Өфө өйәҙендәге бишенсе станды географик һәм статистик тасуирлау" хеҙмәте йыйынтыҡтың уңышы булып тора. Унда ҙур булмаған территориялар тураһында демографик, этнографик, географик мәғлүмәттәр килтерелгән.\nЭтнологик тикшеренеүҙәр институты төп эште ике йүнәлештә алып бара. Беренсенән, ғалимдар республика халыҡтарының этномәҙәни тәбиғәтен һәм хәҙерге этник процестарҙы тикшерә. Икенсенән, археологик, мәҙәни һәм ғилми мираҫты, шулай уҡ ватан һәм донъя әҙәбиәте һәм фольклорының эстетик ҡиммәттәрен өйрәнә.\nБотаник баҡса-институт белгестәре үҫемлектәр коллекцияһын 290 төргә һәм сортҡа тиклем арттыра алған.\n- Көньяҡ Уралда үҫкән уникаль дарыу үләненең ике ò³ð³ - дауалай торған ҡарагөл һәм ҡыңғыраугөл - тикшерелгән, - ти институт директоры Зиннур Шиһапов.\nБиология институты Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән 13 үҫемлектең 30 урында үҫеүен асыҡлаған.\nБиохимия һәм генетика институты хеҙмәткәрҙәре үткәргән тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе практик әһәмиәткә эйә. Улар һөт биҙендә яман шеш барлыҡҡа килеү сәбәптәрен өйрәнә. Нефть химияһы һәм катализ институты белгестәре медицина һәм ауыл хужалығы өсөн препараттар һәм материалдар булдырыу, витаминдар, гормондар һәм феромондар бүлеү алымдары өҫтөндә œ¼ƒåì эш àëûï áàðà. Атап әйткәндә, институт белгестәре яман шешкә ҡаршы препараттар булдырыу өҫтөндә эшләй.\nСоциаль-иҡтисади тикшеренеүҙәр институтында республика ҡалалары һәм райондарының иҡтисади һәм социаль үҫеш кимәле өйрәнелә. Магистраль нефть үткәргестәр эше өсөн Механика институты тарафынан программа продукты эшләнелгән.


Портал тураһында - Культурный мир Башкортостана\n«Башҡортостандың мәҙәни донъяһы» интернет-порталы Башҡортостан Республикаһы Президенты Р.З. Хәмитовтың Бойороғона ярашлы 2011 йылдың 18 июлендә ойошторолдо. Портал эшмәкәрлеген БР Мәҙәниәт министрлығы һәм «Башҡортостан» Дәүләт концерт залы ярҙамында бойомға ашыра. Интернет-порталдың Рәсәй һәм донъя кимәлендә Башҡортостан мәҙәниәте һәм сәнғәте хаҡында йәмғиәт фекерен булдырыу һәм үҫтереүҙә роле ҙур. Порталда баҫылған мәҡәләләр менән Рәсәйҙән тыш, Америка Ҡушма Штаттары, Бөйөк Британия, Германия, Канада, Норвегия, Төркиә, Франция кеүек сит илдәрҙә йәшәгән ҡулланыусылар ҙа даими рәүештә танышып бара.\nПортал Бөйөк Британияның “Art Project FORMAT A1” компанияһы, Праганың Рәсәй фән һәм мәҙәниәт үҙәге, Европала урынлашҡан «Свобода - Азатлыҡ» радиоһы, РФ-ның «Культура РФ» мәҙәни мираҫ порталы, РФ Фин-уғыр халыҡтарының мәҙәни үҙәге, Ҡаҙағстан, Төркиә һәм башҡа егермегә яҡын илдәрҙең ижади үҙәктәре менән тығыш бәйләнеш булдырған. Шулай уҡ Портал Башҡортостан Республикаһының Екатеринбург, Мәскәү, Силәбе ҡалаларындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллектәре менән дә актив хеҙмәттәшлек итә.\n2014 йылда Портал БР Президенты Р.З. Хәмитовтың Мәҙәниәт өлкәһендә бирелгән Грантына лайыҡ булды. Уның ярҙамы менән сайттың дизайны яңыртылды, заманса видео һәм фото аппаратура һатып алынды.\nИнтернет-порталдың дәүләт телдәре булған рус һәм башҡорт телдәренән тыш, инглиз телендә эшләп килгән версияһы булыуы уның популярлығын бермә-бер арттыра.\nПорталдың республиканың төп концерт майҙансығы булған һәм төбәк, Рәсәй, халыҡ-ара кимәлдәге иң әһәмиәтле саралар үткән «Башҡортостан» Дәүләт концерт залында урынлашыуы ла уның сәнғәт донъяһында ҡайнап йәшәүенә булышлыҡ итә.


"Науруз гүзәле" Ләйсән\n- Был ҡыҙҙарға ниндәйҙер айырым һөйкөмлөлөк, эске матурлы ҡ хас, - ти "Науруз гүзәле" конкурсында ҡатнашыусы ике ҡыҙ хаҡында жюри рәйесе, Башҡорт дәүләт педагогия университеты р екторы Раил Әсәҙуллин. Әммә ҡыҙҙар уға нисек кенә оҡшамаһын, шаһ берҙән - бер гүзәлде һайларға бурыслы. Был кис уның һәрәмендә (Башҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһе) береһенән - береһе сибәрерәк 14 ҡыҙ йыйылды.\nҠыҙҙар солтандарының һәм, әлбиттә, тамашасыларҙың күңелен\nасты, шәреҡ бейеүҙәрен башҡарҙы, татар халыҡ уйындарын күрһәттеләр ("Беҙ, беҙ, беҙ инек", "Пар табышлы", "Йәшерәм яулыҡ" һ. б.), "Науруз" исеме йөрөткән иҫ киткес матур яҙғы байрам йолалары менән таныштырҙылар. Баҡһаң, был көндө ҡыҙҙар үҙҙәрен сәскәләр менән биҙәргә тейеш икән, был тәбиғәттең сәскә атыуы, яҙ килеүе тураһында һөйләй. Нәфис өрфөйә күлдәктәр кейгән, лилиә, роза, ромашкалар менән биҙәлгән ҡыҙҙар ҡарап туймаҫлыҡ ине!\nҒөмүмән, һәр һөйләмдән һуң өндәү билдәһе ҡуйыу теләге тыу а.Конкурсты ойоштороусылар - БР "Азатлыҡ" татар йәштәре\nберләшмәһе һәм БР Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитетының әҙерлеккә бар көсөн һалғаны һиҙелә.\nӨфөнөң "Нур" татар дәүләт театры конкурсҡа ҙур ярҙам күрһәтте, ул репетициялар үткәреү өсөн майҙан, ҡыҙҙарҙы күлдәктәр менән тәьмин итеү йәһәтенән булышлыҡ итте һәм бына тигән театрлаштырылған тамаша ойошторҙо. Шаһ та һоҡланғыс ине был кисәлә! Әммә һәр сибәркәй уның иғтибарын\nйәлеп итә алды тип әйтеүе дөрөҫ түгелдер. 2001 йылда үткән матурлыҡ конкурсы финалсыһы Ләйсән Өмөтбаева шәреҡ бейеүе ме нән сығыш яһағанда шаһыбыҙ саҡ йоҡлап китмәне, гүзәлкәй бейеүҙе артығыраҡ һуҙып ташланы шикелле.\nБыл кистә беҙ 2000 йыл финалына сыҡҡан ҡыҙҙарҙы ла күреү бәхетенә ирештек. Улар ҙа шәреҡ бейеүҙәрен бейеп залда ултырған ир заттарын ҡыуандырҙы. Шулай ҙа бөгөнгө ярышта\nҡатнашыусы гүзәлдәр үҙҙәренең татар халыҡ бейеүҙәрен матур башҡарыуы менән иҫтә ҡалды.\nВәзирҙәр ( кисәне алып барыусылар) Илнур Вәлитов, Илмир\nҒәзизуллин, Руслан Зөлҡәрнәев, Илдар Нурлы Вәзири туҡтауһыҙ\nшаярып - көлөп, тамашасыларҙың күңелен асты.\nТамашасылар ҙа, конкурста ҡатнашыусы ҡыҙҙар ҙа кисәнән ҡәнәғәт ҡалды тип әйтергә кәрәк. Стәрлебаш районынан килгән Ләйсән Сәләхетдинова алтын менән сигелгән ҡалфаҡҡа эйә булды һәм Төркиәгә йүнәлтмә менән бүләкләнде. СМС - тауыш\nбиреү һаны буйынса "мисс" исеме Бүздәк районы һылыуы Ләйсән Хөбәйбуллинға бирелде, уның өсөн 268 кеше тауыш биргән. Әммә башта лидерлыҡ Айгөл Әхмәҙиевала (Туймазы) була, Ләйсәнде уҙыр өсөн уға бер генә тауыш етмәй. Конкурста ҡатнашыусы башҡа ҡыҙҙар 14 номинацияла билдәләнде һәм шулай уҡ иғтибарҙан ситтә ҡалманылар.\nӘйткәндәй, Ләйсәндең "көндәше" һәм лайыҡлы рәүештә шулай уҡ "Науруз гүзәле" исеменә дәғүә итеүсе икенсе сибәркәй Йәрмәкәй районынан килгән Альбина Сабирова ине. Жюри рәйесенең "күҙе төшкән" икенсе һылыу нәҡ ул булды.


Алыҫ тылда ла хәрби тәртип менән йәшәгәндәр – барыһы ла фронт өсөн, барыһы ла еңеү өсөн. Әсәйемдең бер һөйләгәне хәтерҙә ҡалған. Бер шулай үгеҙ егеп ер тырматып йөрөгән сағында үгеҙ ергә ята ла ҡуя, тормай икән. Үҫмер ҡыҙ үгеҙҙе бер нисек тә тыңлата алмай. Аптырағандан уның ҡолағына ныҡ итеп ҡысҡырырға мәжбүр була. Үгеҙ ҡурҡышынанмы, аптырауҙанмы, тороп баҫа һәм артабан эште дауам иттерәләр.\nҠышҡыһын әсәйебеҙ барлыҡ ауылдаштары кеүек үк йөндән бейәләй, башалтай бәйләй, аттарға йүкәнән септә ишә. Барлыҡ продукция фронтҡа оҙатыла. Шулай итеп, балалар ҙа фашистарҙы еңеүгә үҙ өлөшөн индерә.\n1946 йылда әсәйебеҙ Ғайса Солтангәрәй улы Йомағоловҡа кейәүгә сыға. Атайыбыҙ был саҡта Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә эшләп йөрөй.Уларҙың туйында атайыбыҙҙың энеһе, фронтовик Мансур ағай (ул саҡта офицер булып хеҙмәтен дауам иткән сағы була) һауаға ракетница ата. Имәндәш һәм күрше Иҫке Тайыш ауылдарының әбейҙәре ҡурҡыштарынан баҙға йәшеренеп бөтәләр. Улар фейерверк күргәндәре булмай һәм күк ҡабағы асылғандыр тип уйлайҙар.\nАтайыбыҙ оҙаҡ йылдар Еҙем-Ҡаранда һәм Заречный ауылында (ул саҡта Заготскот тип атала) Мариинск мал һимертеү сов-хозы бүлексәһендә мал ҡабул итеүсе, әҙерләүҙәр контораһында ҡабул итеүсе, тәьмин итеүсе булып эшләне. Әсәйебеҙ уға һәр саҡ ярҙамсы була. Атай-әсәйебеҙ бер эштән дә ҡурҡмайҙар. Әсәйебеҙ был хаҡта әле лә шулай ти. Ул әле лә ҡул ҡаушырып ултырмай, ашарға бешерә, балаларына, ейәндәренә ойоҡбаштар бәйләй, күп уҡый һәм дин тота. 79 йәшендә мәрхүм булған атайыбыҙҙы ла йыш иҫкә ала.\nХәтерләүемсә, беҙҙең ихатала һыйыр, башмаҡ, быҙау, аттан башҡа һәр ваҡыт күркә, тауыҡ-ҡаҙҙар, өйрәктәр күп булыр ине. Йорт хайуандарына көндәлек тәрбиә кәрәк һәм беҙҙең ғаилә берҙәм рәүештә бар эштәрҙе лә башҡарыр ине. Атай-әсәйебеҙ беҙҙе – биш малайҙы һәм бер ҡыҙҙы бәләкәйҙән эшкә өйрәтеп үҫтерҙе. Хеҙмәткә һөйөү бәләкәйҙән тәрбиәләнде. Бынан тыш улар беҙҙе уҡырға өндәнеләр. Беҙ - алты бала атай-әсәйебеҙгә дөрөҫ тәрбиә биргәндәре өсөн ныҡ рәхмәтлебеҙ. Һөҙөмтәлә беҙҙең ғаиләлә ике уҡытыусы, ике мал табибы, журналист һәм авиация инженеры үҫеп сыҡты.\nӨлкән ағайыбыҙ Рифҡәт Ленинград институтын тамамлап, 30 йыл мәктәптә балалар уҡытты, педагогик стаж буйынса пенсияға сығып, тағы ла 10 йыл Себерҙә нефть ятҡылыҡтарында эшләне. Икенсе ағайыбыҙ Тәлғәт оҙаҡ йылдар “Ғафури” совхозында ветеринар табип, лесничествола урман мастеры, Табын ауыл биләмәһе башлығы вазифаһында эшләне. Марат авиация институтын тамамлағандан һуң үҙ һөнәре буйынса Өфө ҡалаһында эшләп йөрөй. Римма Ҡазан педагогия институтын тамамлағандан һуң Йөҙимән мәктәбендә эшләүен дауам итә. Илдус энем ауыл хужалығы институтының ветеринария факультетын тамамлағандан һуң һөнәре буйынса эшләне, әле һаҡ структураһында хеҙмәтен дауам итә. Мин үҙем Красноусол быяла заводында эш башланым. Артабан “Звезда”-“Йондоҙ” район гәзиттәренең баш мөхәррире Сергей Евдокимович Спиридонов корреспондент итеп эшкә саҡырҙы. Ошонан хәрби хеҙмәткә алынып, әрме хеҙмәтенән һуң Ҡазан университетын тамамланым, рес-публика гәзит-журналдарында эшләнем. Һуңғараҡ дәүләт именлеге хеҙмәтенә саҡырыу алып, 20 йылдан ашыу именлек хеҙмәтендә булдым.\nАуыр һуғыш йылдарында үҫеүенә ҡарамаҫтан (һуғыш йылдарындағыларҙың бала сағы ла булмаған бит), әсәйебеҙ үҙен бәхетле кеше тип иҫәпләй. Пенсияға тиклем әсәйебеҙ мәктәптә техник хеҙмәткәр булып эшләне. Йәй көндәрендә шәкәр сөгөлдөрө утауҙа, совхоздың ырҙын табағында эшләр ине. 90 йәшенә аяҡ баҫҡанда уның алты балаһынан 17 ейәне, 20 бүләре бар.\nӘсәйебеҙ “Табын” гәзитен яратып уҡый һәм ошо баҫма аша уны юбилейы айҡанлы ҡотлайбыҙ, ныҡлы һаулыҡ, үҙенең аҡыллы кәңәштәре, тормошто яратыуы, эшмәкәрлеге менән беҙҙе һөйөндөрөп тороуын теләйбеҙ. Тағы ла оҙаҡ йылдар бәхетле йәшәргә яҙһын.


Республика викимедиясылары фотографтарҙы «Вики ерҙе ярата 2016» конкурсында ҡатнашырға саҡыра\n4 Май 2016, 11:20\nӨФӨ, 2016 йыл, 4 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/. Башҡортостан викимедиясылары фотографтарҙы «Вики ерҙе ярата 2016» халыҡ-ара фотоконкурсында ҡатнашырға саҡыра. Бының өсөн республикалағы тәбиғәт ҡомартҡыларының исемлеген табып, фотоға төшөрөргә һәм уларҙы исемлектәге һылтанмалар буйынса халыҡ-ара Wikimedia Commons аудио-, видео-, фотофайлдар һаҡлағысына ҡуйырға кәрәк. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нуриев хәбәр итте. Бәйге ағымдағы йылдың 31 майына тиклем бара.\nКонкурстың Рәсәй этабында уң еңеүсе билдәләнә. Иң яҡшы ун фотоһүрәт авторҙары халыҡ-ара этапта ҡатнаша.\n«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлеге ваҡытта халыҡ-ара һаҡлағыста республикабыҙҙың сифатлы фотоһүрәттәре бик аҙ. Тәбиғәт ҡомартҡыларының һүрәттәре юҡ тиерлек, шуға күрә төрлө тел бүлектәрендә һәйбәт мәҡәләләр яҙыу мөмкин түгел. Беҙ, Башҡортостан викимедиясылары, профессионалдарҙы һәм һәүәҫкәрҙәрҙе халыҡ-ара фотоконкурсҡа ҡушылырға саҡырабыҙ. Шуның менән һеҙ республика брендын донъяуи мәғлүмәт киңлегенә сығарыуға өлөш индерәсәкһегеҙ», — тип билдәләне Рөстәм Нуриев.