Рәсәй "боҙо" ҡуҙғалыр төҫлө » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Рәсәй "боҙо" ҡуҙғалыр төҫлө\n30.10.2010 Рәсәй "боҙо" ҡуҙғалыр төҫлө\n«Боҙ» тигәндә, мин милли мәғарифты күҙ уңында тотам. Ана шул «боҙ» инде хәҙер егерме йыл буйы уҡыусыларҙың милли аң үҫешен, милли рухын юҡҡа сығарырға, үҙенсәлекле мәҙәни байлыҡтарына илтеүсе һуҡмаҡтарҙы быуырға маташты. Рәсәйҙең белем биреү мөхитендә бала үҙ туған теленең байтаҡ лексик ҡатламын үҙләштереүҙән мәхрүм ителгәйне. Мәҫәлән, тарих, география, биология һәм башҡа фәндәргә мөнәсәбәтле туған теленең лексик байлыҡтарын өйрәнеүгә юл ябылғайны. Рәсәй Мәғариф министрлығының базислы уҡыу планында тәҡдим ителгән «туған тел» һәм «туған әҙәбиәт» фәндәре генә баланы тулы ҡанлы шәхес итеп үҫтерә алмай.\nРәсәй дәүләте – унда йәшәүсе һәр милләттең ҙур ватаны, иле. Бынан тыш, һәр милләттең үҙе тыуған, йәшәгән, моңло, йырлы, рухи хазиналар сығанағы булған төйәге бар. Беҙҙең шарттарҙа был әкиәти төбәкте Башҡортостан тип атап йөрөтәбеҙ. Тағы ла Рәсәйҙән дә башҡа донъя бар. Ул донъяны сит ил тип атайбыҙ. Сит илдә төрлө телдә (инглиз, француз, немец, ғәрәп, төрөк һәм башҡа телдәрҙә) аралашалар. Ошо өс мөхиттең аралашыу теле, этномәҙәниәте туған тел, рус теле, сит тел аша бойомға ашырыла. Бөгөнгө белем биреү усағының нигеҙендә ана шул күп теллелек ныҡлы урын алған. Уҡыу йорттарында бала шәхесе өс мөхиткә (Башҡортостан – Рәсәй – донъя) тәғәйенләп үҫтерелә. Был өс мөхитте Аланияның (Төньяҡ Осетия) арҙаҡлы ғалимы, Алания дәүләт педагогия институтының күп телле белем биреү буйынса ЮНЕСКО кафедраһы мөдире, филология фәндәре докторы, профессор Тамерлан Таймураз улы Камболов концептуаль принцип тип ҡарай. Уның концепцияһы «Рәсәй гражданы милләтен формалаштырыуҙа мәғарифтың роле» тип аталған. Уны интернет селтәренән табып була.\nБыл концепцияның әһәмиәте нимәлә һуң? Профессор Тамерлан Камболов бөгөнгө көндә Рәсәйҙәге белем биреү доктринаһының (теорияһының, системаһының) методологик нигеҙенә анализ яһай. Рәсәй мәғарифының фәлсәфәүи, психологик, дидактик һәм педагогик асылын яҡтырта. Рәсәй гражданы милләтен формалаштырыуҙа һәм артабан үҫтереүҙә бөгөнгө мәғарифтың күҙгә күренеп торған кире яҡтарын күрһәтә. Йәш быуынға белем биреүҙә, уларҙы шәхес итеп үҫтереүҙә Рәсәй дәүләте үҙенә ҙур йөкләмә ала. Ошо сәйәси йөкләмәнең стратегик һәм тактик бурыстарын асыҡлай был концепция. Әлеге мөһим документтан өҙөк килтерәм:\n«Рәсәй дәүләтенең стратегик бурыстарының береһе булып граждан милләтен формалаштырыу тора. Илдең ныҡлы сәйәси, иҡтисади һәм социаль үҫешендә был иң мөһим гарант була ала. Бындай ҙур бурысты бойомға ашырыуҙа белем биреү системаһы төп сараларҙың береһелер. Был маҡсатҡа ирешеүҙең тактикаһын билдәләүҙә төрлө ҡараштар барлыҡҡа килә. Фекер тарҡаулығы ифрат ҙур. Кемдәрҙер илдең барлыҡ төбәктәрендә мәҙәниәтте, мәғарифты тулыһынса тигеҙләү концепцияһын яҡлаһа, икенселәре иһә ил халҡының этномәҙәни айырымлыҡ кимәлен сикләүҙе талап итә. Әлбиттә, Рәсәй дәүләтенең тотороҡло үҫешендә төрлө социаль ҡатламдарҙың, төбәктәрҙең һәм этник төркөмдәрҙең бер бөтөн булыуы мөһим...\n... Бөгөн Рәсәй гражданы милләтен төҙөү буйынса саралар планлаштырғанда белем биреү системаһында дөрөҫ тактика һайлауҙа ғәҙәттән тыш яуаплылыҡ талап ителә.\nБеҙ мәғариф-мәҙәни, ижтимағи-сәйәси өлкәлә кире эҙемтәләргә килтереүсе хаталарҙы, артыҡ ныҡ бөгөүҙәрҙе булдырмаҫҡа тейешбеҙ. Был бигерәк тә, мәғариф доктринаһын бойомға ашырыуҙа саманан тыш дөйөмләштереү кәрәкмәй, тигәнде аңлата».\nИғтибар итегеҙ: Рәсәй мәғарифында бөтә сараларҙы бер ҡалыпҡа һалыу ынтылышы көслө. Мәҫәлән, берҙәм белем биреү мөхите, берҙәм (базислы) уҡыу планы, уҡыусыларҙың белем һәм күнекмәләр кимәлен баһалауҙа берҙәм талаптар, берҙәм дәүләт имтиханы һәм башҡалар. Бындай «берҙәм»лектәр үҙен аҡлаймы? Юҡтыр, минеңсә. Ғәмәлдә иһә улар ҡабартылған статистиканы, күпертелгән проценттарҙы, яһалма миҙалсыларҙы үҫтереүгә булышлыҡ итә.\nБала үҙенсә уй йөрөткән, фекерләгән, донъя картинаһын ҡабул иткән телдә белем алыуҙан мәхрүм. Дөрөҫөн әйткәндә, белем биреү өлкәһендә рус милләтенән булған уҡыусы менән икенсе милләт балаһы тиң хоҡуҡлы түгел. Рус телле бала белем алыуға булған конституцион хоҡуҡтары менән тулыһынса файҙалана. Икенсе милләттән булған балаларҙың үҙ туған телендә белем алыу хоҡуҡтары рәсми рәүештә сикләнә. Икенсе төрлө әйткәндә, дәүләт тарафынан юҡҡа сығарыла. Шулай итеп, сабый сағынан уҡ хоҡуҡһыҙ милләткә әйләнә. Дәүләт етәкселәренең «450 йыл буйы Рәсәй менән дуҫлыҡта, татыулыҡта» тигән уйҙырма һәм фанатиктарса сәйәсәте оҙаҡҡа барырмы? Рәсәйҙең мәғариф буйынса алып барған сәйәсәте ике аяғына ла аҡһай.\nӘле йәшәп килгән мәғариф системаһы бала ни тиклем иртәрәк русса уҡытыла башлаһа, был телдә тиҙ үк аралаша аласаҡ, тигән фараз менән йәшәй. Күп йыллыҡ тәжрибә бының киреһен раҫлай, белем биреүгә, сифатлы белем биреүгә байтаҡ зыян килтерә.\nБелемдең нигеҙе башланғыс синыфтарҙа һалына. Бына ошо нигеҙ ныҡлымы, ышаныслымы? Ошо тәүге осорҙан уҡ барлыҡ предметтарҙы ла рус телендә уҡытыу үҙен аҡлаймы? Белем биреүҙең сифаты нисек? Программа талап иткән белем күләмен, йөкмәткеһен бала аңлап, үҙләштереп өлгөрәме? Баланың белем алыуға булған ынтылышы ошо звенола һүрелмәйме икән? Баланың ҡалдыҡ белеме тикшереләме, мониторинг үткәреләме? Уҡыусының тыумыштан, тәбиғәттән бирелгән һәләте үҫтереләме? Һәләттең талантҡа әйләнерен уҡытыусы төшөнәме? Балала әсә теленә ҡарата кире мөнәсәбәт тыумаймы? Әсә теле – әхлаҡи нормалар сығанағы, рухи сәләмәтлек үҙәге, милли үҙаң ҡуҙғытҡысы, милли мәҙәниәт асҡысы, шәхесте үҫтереүсе. Был сифаттарҙы балаға сит тел аша биреп буламы? Иң мөһиме: ватансыл шәхес тәрбиәләй алырбыҙмы? Үҙе аңламаған, һүҙҙәрҙең мәғәнәһен төшөнмәгән ят телдә белем биреп маташыу уҡыусының һаулығына зыян килтермәйме? Аҡыл үҫешен тотҡарламаймы? Башҡа предметтарҙы ғына түгел, бала рус теле фәндәрен йүнләп үҙләштерә алмай. Милли телле балалар тупланған мәктәптә русса уҡытыу индерелгән икән, унда инде белем алыуҙың сифаты тураһында һүҙ алып барыу эт ботонан да ҡырын булыр ине.\nБелем алыуға старт башланғыс мәктәптән башлана. Ошоға бәйле хәҙер инде икенсе проблема килеп тыуа. Рәсәй мәғарифы – берҙәм белем биреү майҙаны. Шулай булғас, уҡыусыларҙың белем кимәленә лә берҙәм талаптар ҡуйыла. Был тактика дөрөҫмө, ғәҙелме, бала психологияһына һәм хоҡуғына тап киләме? Рус телендә аралашыу мөмкинлеге Рәсәйҙең һәр төбәгендә төрлөсә. Этник теле русса булған уҡыусылар менән милли төбәк балалары конкурентлыҡ һәләтенә дәғүә итә алырмы? Башҡа фәндәр буйынса әйтеп тораһы ла юҡ. Рус телен үҙләштереүе лә уларҙың – ер менән күк араһы. Был тәңгәлдә берҙәм талап үҙен аҡламаясаҡ. Бының өсөн белем биреүҙең берҙәм мөхитендә (единое образовательное пространство) тейешле шарттар тыуҙырылмаған.\nБына ошондай сараһыҙлыҡтан нисек сығыу юлдарын беҙ Тамерлан Таймураз улы Камболовтың концепцияһында күрәбеҙ. Алания дәүләт педагогия институтының күп телле белем биреү буйынса ЮНЕСКО кафедраһы мөдиренең концепцияһындағы тәҡдимдәрҙең барыһын да килтереп тормайым. Ошонда уҡ ЮНЕСКО һүҙенә лә аңлатма биреү кәрәктер. Ул «Мәғариф, фән һәм мәҙәниәт буйынса Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы» тигәнде аңлата.\nПрофессор Т. Камболовтың фекеренсә, Мәскәүҙән төрлө Рәсәй төбәктәренә таратылған дәреслектәр фәҡәт рус тарихын, мәҙәниәтен генә сағылдыра. Шул уҡ ваҡытта төбәк тарихы, мәҙәниәте, ана шул дәреслектә үҙ урындарын биләй алмайынса, «төбәк (региональ) компоненттар» тип йөрөтөлә. Мәскәү дәреслектәренә улар ҡушымта рәүешендә эйәреп йөрөргә тейеш. Был дөрөҫ түгел. «Төбәк компоненттары» ла Рәсәй мәҙәниәтенең айырылғыһыҙ бер өлөшө, биҙәге. Шулай булғас, улар ҙа Рәсәйҙең дөйөм компоненттары булып, Мәскәү тарафынан тәҡдим ителгән дәреслектәрҙә үҙ урынын биләргә тейеш. Шуға күрә Мәскәү дәреслектәре милли субъекттарҙың теленә тәржемә ителергә, шунда уҡ һәр төбәктең үҙенсәлекле мәҙәниәте өҫтәлергә тейеш. Бындай өҫтәмә-ҡушымталар милли телгә тәржемә ителгән вариантында ла, руссаһында ла урын алыр ине. Тик шул саҡта ғына милли телдә уҡығандар ҙа, русса белем алыусылар ҙа Рәсәйҙең бер бөтөн тарихын, мәҙәниәтен күҙ алдына килтерер ине. Милли компоненттарҙы үҙ эсенә алған дәреслектәр ике телдә – милли телдә һәм русса донъя күрергә тейеш. Әлбиттә, алдан ике яҡлы (урындағы һәм үҙәктәге) абруйлы эксперттарҙың ҡарары булыу мөһим.\nМәскәүҙең «Мәғариф» нәшриәте тәҡдим иткән дәреслектәрҙең кәмселектәре булды, бар, буласаҡ. Мәҫәлән, «Рәсәй тарихы» дәреслегендә сағылдырылған хәл-ваҡиғаларҙа башҡа милләттәрҙең ҡатнашлығы хаҡында бер һүҙ ҙә әйтелмәй. 1812 йылғы Ватан һуғышында еңелмәҫ башҡорт ғәскәрҙәре тураһында ла һүҙ ҙә юҡ. Лев Толстойҙың «Һуғыш һәм солох» роман-эпопеяһында башҡорттар хаҡында ни бар? А. Пушкиндың «Капитан ҡыҙы» повесында автор үҙ күҙҙәре менән күргән «телһеҙ башҡорт»тоң телен ҡырҡыуға бәйле тарихи ваҡиғалар дөрөҫ һүрәтләнәме? «Рус теле» дәреслектәренең дә методик һәм методологик нигеҙҙәрен дөрөҫ сағылдырыу кәрәк.\nРәсәй тарихын, мәҙәниәтен, әҙәбиәтен, сәнғәтен, иҡтисадын рустар ғына булдырмаған, ә тотош Рәсәй Федерацияһы халҡы үҙ елкәһендә, үҙ намыҫында тамырландырған. Уҡыусы дәрестәрҙә ана шул бөтөнлөктө, берҙәмлекте күрергә тейеш. Тик шул саҡта ғына Рәсәйҙең тулы ҡанлы гражданын формалаштырып, үҫтереп буласаҡ.\nДәрестәрҙә интеграция (төрлө өлөштәрҙе бер бөтөн итеп берләштереү) тигән төшөнсәгә яңыса ҡарарға ваҡыт етте. Төбәк компоненттары теге йәки был предметҡа тағылма инвентарь һымаҡ түгел, ә һәр дәрестең асылына үтеп инергә тейеш.\nПрофессор Т. Камболовтың «Рәсәй гражданы милләтен формалаштырыуҙа мәғарифтың роле» тигән концепцияһы Рәсәй фән һәм мәғариф министры Андрей Фурсенко тарафынан хуплау тапҡан. Ошо концепцияға нигеҙләнеп, дәүләт педагогия институтында белем биреүҙә күп теллелек буйынса ЮНЕСКО кафедраһы асылған. Шулай уҡ ошо кафедраның филиалдары Ҡарасәй-Черкес дәүләт университетында, Дағстанда, Татарстанда ла эш башлаған. Ул филиалдарҙың ҡөҙрәтле еле Башҡортостанға ла килеп етер, тип ышанғы килә.\nШулай итеп, Рәсәй «боҙо» ҡуҙғалыр төҫлө. Белем биреү өлкәһендәге бөтә ауырлыҡтар шул боҙҙар менән китһен, рус балалары менән башҡа милләт уҡыусыларының белем алыуҙа хоҡуҡтары тиң булһын ине.\nРафаэль АҘНАҒОЛОВ,педагогия фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт университеты профессоры.


Бында һырғалаҡта шыуырға, хоккейҙа көс һынашырға була.\nБлаговещен ҡалаһының 4-се урта мәктәп уҡыусылары өсөн шатлыҡлы ваҡиға - 1 мең 800 квадрат метрҙа хоккей майҙансығы асылды. Ул ноябрь аҙағында төҙөлә башлай һәм ҡала хакимиәте, урындағы ойошмаларҙың финанс ярҙамы менән сафҡа индерелә.\nБыл көндө Таһир Нәбиев та түҙемһеҙләнеп көткән. Ул ете йәшенән алып конькиҙа йөрөй.\nТаһир Нәбиев, «Машина төҙөүселәр» командаһының ҡапҡа һаҡсыһы: «Элек хоккейҙа уйнар өсөн йыраҡҡа йөрөргә кәрәк ине, хәҙер улай түгел. Буш ваҡытта килеп уйнап китһәң дә була. Хоккей - ҡаты, көсөргәнешле уйын, шуныһы менән иғтибарымды йәлеп итте».\nМәктәп биләмәһендә урынлашҡан боҙ майҙансығында тәжрибәле тренерҙар уҡыусыларҙы хоккей уйнауҙан тыш, конькиҙа йөрөргә өйрәтәсәк. Балаларҙың буш ваҡытын нисек үткәрергә тип борсолған ата-әсәләр, уҡытыусылар быға оло шатлығын белдерҙе.\nХоккей майҙансығы бар талаптарға ла яуап бирә. Яҡында кейенеп-сисенеү урыны бар, шулай уҡ конькиҙы үткерләтеп була. Әйткәндәй, уҡыусылар физкультура дәресендә һырғалаҡта ирекле йөрөй аласаҡ, был йәһәттән мәктәпкә ҡырҡ пар коньки һатып алынған.\nСпортты үҙ иткән бала сәләмәт тәнле, сәләмәт йәнле була. Ул уҡый ҙа, спорт менән дә әүҙем шөғөлләнә. Был йәһәттән Благовещен ҡалаһында эштәр яйға һалынған - хәҙер төбәктә дүрт хоккей майҙансығы бар.\nХоккей майҙансығын асыу тантанаһы мәктәп командаларының сираттағы уйыны менән тамамланды, бында еңелеүселәр юҡ. Иң мөһиме - йәш хоккейсылар ҡулай шарттарҙа күнекмәләр үткәреү мөмкинлеген алды.\nБлаговещен ҡалаһында шулай уҡ шорт-трек һәм фигуралы шыуыу кеүек ҡышҡы спорт төрҙәренә иғтибар бүленәсәк. Ошо маҡсаттан киләһе йыл төбәктә ябыҡ һырғалаҡ асыу планлаштырылған.


Башҡортостан спортсыһы — юниорҙарҙың Донъя кубогында икенсе\n12 Ғинуар , 10:20\nБашҡортостандан Полина Хәйертдинова юниорҙар араһында ҡылыс менән фехтование буйынса Донъя кубогында көмөш миҙал яуланы. Турнир Италияның Удине ҡалаһында уҙҙы.\nЯрымфиналда Полина Венгрия спортсыһы Эстер Мухари менән алышта иң яҡшыһы булды һәм 15:13 иҫәбе менән еңеү яуланы. Финалда Хәйертдинова Рәсәйҙән Яна Бекмурзова менән осрашты. Һөҙөмтәлә Бекмурзова 15:13 иҫәбе менән еңеп сыҡты.


Бәраәт кисәһе намаҙы — Викидәреслек\n1 Бәраәт кисәһе намаҙы\n2 Намаҙҙан һуң уҡыласаҡ доғалар\n3 Бәраәт кисәһенең фазыйләттәре\nБәраәт кисәһе намаҙы[үҙгәртергә]\nБәраәт кисәһендә уҡырға айырым махсус намаҙ юҡ, шуға ла аҫта яҙылған нәфел намаҙҙарын үҙ теләгенә ҡарап башҡараһың.\nБәраәт кисәһе намаҙына түбәндәгесә ниәт ителә: «Әй, Раббым! Ниәт иттем был намаҙға, күңел тупаҫлығынан һәм донъя баҫыуынан ҡотолоу өсөн, шулай уҡ илаһи ғәфүүнә һәм бәхетлеләр дәфтәренә яҙылыуым өсөн...».\nНамаҙҙан һуң уҡыласаҡ доғалар[үҙгәртергә]\n14 тапҡыр:"Әстәғфируллааһәл-ғәзийимә үә әтүүбү иләйик(ә)", шулай уҡ 14 тапҡыр: «Аллааһүммә салли үә сәллим үә бәәрик ғәлә сәййидинәә Мүхәммәдиү үә ғәләә әәли Мүхәммәд». 14 тапҡыр «Салауат-Мүнжия» уҡыла үә доға ҡылына.\nҒүмер оҙонлоғо өсөн ысын күңелдән, эскерһеҙ ниәт менән бер мәртәбә «Йәсин-шәриф”те үә бер мәртәбә Бәраәт доғаһы» уҡыла.\nБәраәт кисәһенән һуң, йәғни 16-17 көндәренән башлап үҙең өсөн, гөнаһтарҙан тәүбә итеү, донъя үә ахирәт морад-маҡсаттарыбыҙға ирешеү өсөн ҡырҡ көн буйына көн һайын бер мәртәбә 67-се «Мөлөк» («Тәбәрәк») сүрәһен уҡып, доға ҡылырға кәрәк. Был уҡыу рамаҙан айының һуңғы ун көнөндә тамам булырға тейеш.\nБынан һуң, түбәндәге доғаны уҡып тамамларға мөмкин (был мәжбүри түгел, һәр кеше үҙе теләгәнсә доға итә ала).\nОшо уҡылмыш ҡәләми шәрифтәребеҙҙең хаҡы-хөрмәтенә гөнаһтарыбыҙҙы ярлыҡа, донъя үә әхирәти изге морат-маҡсаттарыбыҙға ирешергә насип әйҙә, йәмиғ әруахтарыбыҙҙың рухтарын шат ҡыл, ҡәбер ғазаптарын еңел ит, бәндәселек менән ҡылған гөнаһтарын ярлыҡа. Әмин»\nБәраәт кисәһенең фазыйләттәре[үҙгәртергә]\nҒайсә ғәләйһис-сәлләм сәйәхәттә булған сағында бер бейек тауға менде. Менеп еткәс ул тау башында аҡ ҡая таш күрҙе. Ул таш һөттән дә ағыраҡтыр. Ул уның тирәһендә йөрөнө һәм уның күркәмлегенә бик ғәжәпләнде. Аллаһы Тәғәлә вәхи ҡылды: «Йә Ғайса, һине тағыла нығыраҡ ғәжәпләндерәйемме?». Ғайсә ғәләйһис-сәлләм: «Эйе, йә Раббым», — диде. Аҡ таш ярылды, уңын эсендә шәйех күренде, уның ҡулында йәшел таяҡ, ике ҡулы араһында йөҙөм емештәре, үҙе намаҙ уҡый ине. Ғайсә ғәләйһис-сәлләм бик ғәжәпләнде һәм әйтте: «Йә шәйех, мин күргән нимә ул?»\nШәйех әйтте: «Ул минең һәр көндәге ризығым».\nҒайсә ғәләйһис-сәлләм тағыла һораны: «Аллаһы Тәғәләгә был рәүештә күпме ғибәҙәт ҡылаһың?»\nШәйех әйтте: «Дүрт йөҙ йыл». Ғайсә ғәләйһис-сәлләм әйтте: «Аллаһым, Һинең ҡаршында был шәйехтән ҡәҙерле, сауаплы кешең бармы?».\nАллаһы Тәғәлә вәхи ҡылды: «Йә, Расүлүллаһи, әгәр Мөхәммәд ғәләйһис-сәлләм өммәтенән булыусы кемдер шәғбан айының ун бишенсе кисәһендә уяу тороп, бар гонаһтарынан тәүбә-истиғфар ҡылып, тәғәт үә ғибәҙәт ҡылһа һәм төн уртаһында намаҙ уҡыһа, көндөҙҙөн ураҙа тотһа, ул Минең ҡаршымда был дүрт йөҙ йыл ғибәҙәт ҡылыусы шәйехтән ун мәртәбә ҡәҙерлерәк һәм уға сауабы күберәктер».\nҒайсә ғәләйһис-сәлләм: «АҺ, мин дә Мөхәммәд өммәтенән булһам икән», — тине.\nБыл кисәнең фазыйләте, изгелеге тураһында шаҡтай күп нәмә һөйләп булыр ине. Был кисәнең бөйөклөгөнә Ҡөръәндең «Әд-Духан» сүрәһенең беренсе алты аяты көслө дәлил булып торалыр: Шәфҡәтле, рәхимле Аллаһ исеме менән...\nҺәм асыҡ аңлайышлы китап менән ант итәмен!\nБеҙ уны мөбәрәк төндә иңдерҙек. Хаҡиҡәттә, Беҙ — өгөтләүселәр.\nУнда һәр бер хикмәтле әмер айырылып бирелә.\nБеҙҙең әмеребеҙ буйынса, хаҡиҡәттә, Беҙ — ебәреүселәр!\nРаббыңдың рәхмәтенән, Ул, хаҡиҡәттә, ишетеүсе һәм белеүсе бит!\nБәраәт кисәһенең үҙ намаҙы ла бар: ул 2 рәҡәғәттән башлап 1000 рәҡәғәткә ҡәҙәр һуҙылырға мөмкин. Ғалимдар уртаса 100 рәҡәғәт намаҙ уҡыуҙы мөстәхәб итеп табалар. Был намаҙҙа “Әлхәм” сүрәһенәң һуң “Аятүль-Көрси” менән “Иннә-әңзәлләһ” сүрәләрен уҡыу күркәм ғәҙәт булыр.\nБыл кистә 3 мәртәбә «Йәсин» сүрәһе уҡылыр. Беренсе мәртәбә «Йәсин» сүрәһен уҡығанда уҡыусының ниәте Аллаһы Тәғәләнән оҙон ғүмер һорауҙан ғибәрәт булыр. Икенсе мәртәбә «Йәсин» уҡығанда уҡыусы Аллаһы Тәғәләнән бәлә-ҡазаларҙан именлек һорар. Өсөнсө мәртәбә бәрәкәт артһын тип уҡыр.\nБәраәт намаҙы хәҙистәр буйынса ике төрлө:\nбереһе, «Бәдәрүл-вәғыйзин»дә килтерелә: Хәҙрәт Рәсүл ғәләйһис-сәлләм бойорҙо: берәү бәраәт кисәһендә йөҙ рәкәғәт намаҙ уҡыһа, Хаҡ Тәғәлә ул кешегә йөҙ фәрештә иңдерер, утыҙы йәннәттән, утыҙы йәһәннәмдән, утыҙы донъя афәттәренән һаҡлай һәм ун фәрештә шайтан мәкеренән һаҡлай.\nИкенсеһе, Ибен Ғаббас риүәйәт итә: Хәҙрәт Рәсүлулла ғәләйһис-сәлләм әйтте: «Шағбан айының ун өсөнсө, ун дүртенсе кисәһе йөҙ рәкәғәт намаҙ уҡыһа, һәр кистә йөҙ рәкәғәт, һәр рәкәғәттә бер „Фатиха“, ун “Ихлас» уҡыһа, ниндәй хәжәт теләһә, шул ҡабул була.\n«Әй, Рәсулулла, әгәр Ләүхел-Мәхфүздә кемдер бәхетһеҙ тип яҙылған булһа, шул әҙәмеңдең яҙылған бәхетһеҙлегең юйып, бәхетле итеп яҙ, тип ул доға ҡылһа, был доға ҡабул булырмы?» — тип һоранылар.\nРәсулулла ғәләйһис-сәлләм яуап биреп әйтте: "Аллаһ хаҡы өсөн, минең рухым уның ҡөҙрәт ҡулында. Әгәр уның исеме Ләүхел-Мәхфүздә фәлән-фәлән улы фәлән-фәлән бәхетһеҙ кеше тип яҙылған булһа, уның исемен юйып бәхетле тип яҙырға ихтиярлы.\nӘүәлге намаҙҙы иғтыяр иткән үҙгәреш юҡ, ниндәй сүрә уҡыһа ла ярай. Һуңынан намаҙын ихтыяр итһә, сүрәһе мәғлүм булыуы һәйбәтерәк. Сауабы артыҡ күп, был китапҡа һыймаҫлыҡ булыр.\nБисмилләәһир рахмәәнир-рахииим. Аллааһүммә йәә зәлмәни үә ләә йүмәннү ғәләйһи йәә зәл-джәләли үәл-икрам, йә зат-таули үәл-инғәм. Ләәә иләәһә илләәә әнтә заһраль-ләджинә үә джәәраль-мүстәджириинә үә әһәәнәл-джәәәәфиин. Аллааһүммә иң күнтә ҡәтәбтәнии ғыйндәкә фи үммүл-китәәби шәҡиййән әү мәхрумән мәтрудән әү мүҡтәран ғәләүүә фир-ризҡый фәәмғ. Аллааһүммә бифәдликә шәҡааүәти үә хирмәәни үә тардии үәҡтәәру ризҡый үәс-битнии ғыйндәкә фии үммүл-китәәби сәғыйдәм мәрзүүҡам мүәф-фәҡал-лил-хайраати фәиннәкә ҡультә үә ҡаулүкәл-хәҡҡу фи китәәбикәл-мүңзәли ғәләә лисәәни нәбиййикәл-мүрсәли йәмхууллаһү мәә йәшәәәәү үә йүсбитү үә ғыйндәһү үммүл-китәәбилләәһи биттәдҗәллил-әғзами фии ләйләтин-нисфи мин шәғбәәнәл-мүкәррамилләтии йуфраҡу фииһәә күллү әмрин хәкиим. Ағинни минәл бәләәәәи мәә нәғләму үә мәә ләә нәғләму үә мәә әнтә әнтә биһи әғләмү иннәкә әнтәл әғәззүл әкрам, үә салләллаһу ғәләә сәййидинәә Мухәммәдиү үә әәлиһии үә сахбиһии үәсәлләм.\nӘбйәлил районы сайтында\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Бәраәт_кисәһе_намаҙы&oldid=19359»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 21:11 30 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Агрессив бала ҡайҙан барлыҡҡа килә? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Агрессив бала ҡайҙан барлыҡҡа килә?\n29.10.2018 Агрессив бала ҡайҙан барлыҡҡа килә?\n“Агрессия, агрессив” һүҙҙәрен ҡулланыу бөгөн ныҡ модалы булып китте. Йәмғиәттә агрессия һүҙен гел генә ҡот осҡос ситуацияларға килтергән саҡта, нәҡ агрессив кеше генә ошондай аҙымға бара ала, тип яңылыш аңлауҙар киткәнгә күрә лә әҙерәк аңлатма индерергә булдым. Сөнки агрессия гел генә кире һөҙөмтәләргә килтермәй: төрлө көсөргәнеш, тормоштағы көрсөктәрҙе үтергә, мәҫәлән, ыңғай (һау) агрессия талап ителә. Йәғни, шәхес эмоцияларын йүгәнләй, рухи көс, ыңғай (һау – здоровая) агрессия менән алға ынтыла – был бит яҡшы күренеш. Спортта ла шулай уҡ агрессияһыҙ, йәғни көсөргәнешһеҙ бөтөнләй булмай! Кеше бер-береһе менән сәмләнеп ярыша, уҙыша – ошо мәлдә тап ыңғай (һау) агрессия эшкә егелә лә инде. Ныҡышмал, тәүәккәл, көслө ихтыярлы кешеләрҙе лә тормоштарында үҙ маҡсаттарына ирешергә, хыялдарына табан ынтылырға тап ыңғай йәки һау агрессия алға әйҙәй.\nҺүҙемде хәҙер шәхесте, ғөмүмән әйткәндә, балаларҙы енәйәттәргә этәргән, йәмғиәттәге нормаларҙан тайпылдырған, башҡаларға физик йәки күңел яралары килтергән агрессия – деструктив ҡылыҡ тураһында дауам итәм. Ата-әсәләр, психологтар, уҡытыусылар, тәрбиәселәр баланың деструктив ҡылыҡтарын алдан күрә аламы? Һис шикһеҙ.\nҺәр бер коллективта тиерлек бер-ике һуғыш суҡмары, тәртип боҙоусы, тыңлауһыҙ, илаҡ, тәрбиәһеҙ бала була. Бындай бала бер сәбәпһеҙгә башҡаларға ташлана, тешләй, үсекләй, төкөрә, әйберҙәрен тартып ала. Күбеһенсә уны тынысландырыуы мөмкин дә түгел: мөйөшкә ҡуйыу тағы ла яңы көс менән “һуғыш”ҡа этәрәсәк. Әлбиттә, ауыр холоҡло баланан бөтәһе лә ҡурҡа башлай, сөнки ҡапыл ғына бушҡа ярһып киткән баланың киләсәктә ни килтереп сығарыры билдәһеҙ. Агрессив бала үҙенең ни өсөн шулай ҡаты ҡыланғанын аңлата алмаясаҡ, сөнки ул үҙенә кәрәк иғтибарҙы башҡаса яулай белмәй, үҙен башҡа төрлө итеп тота ла белмәй. Күп осраҡта ата-әсәләргә һәм педагогтарға баланың ҡабатланып торған агрессив ҡыланыштары аңлашылмай. Сөнки ул үҙенең яман ҡыланыштары өсөн яза алыуҙан да ҡурҡмай. Шулай ҙа ни өсөн бала былай ҡылана һуң? Агрессив бала йыш осраҡта үтә йомшаҡ (попустительское воспитание) йәиһә, киреһенсә, үтә лә ҡаты (авторитарное воспитание) ата-әсәләрҙә осрай. Баланы тоталь контролдә тотоу йәки уның тормошо менән бөтөнләй ҡыҙыҡһынмау бала менән ата-әсә араһындағы мөнәсәбәттәрҙе боҙа, уның күңелендә шом, ҡурҡыу һәм “мине яратмайҙар” тигән тойғо тыуҙыра. “Нисек үҙемде яраттырырға? Нисек уларҙың иғтибарын яуларға?” – тигән үҙаңдағы уй балаға тынғы бирмәй. Тормошто ул “ҡурҡыныс” һәм “янаусы” итеп күрә башлай. Ошо тойғолар уны төрлө яҡшы булмаған, йәғни адекват булмаған тәртип, артабан хоҡуҡ боҙоуҙарға килтерә лә инде. Ябай һүҙ менән әйткәндә, ул үҙенең тәртипһеҙлеге менән: “Ҡарағыҙ миңә! Күрегеҙ мине! Мин – бар! Тағы ни эшләйем ҺЕҘ мине яратһын өсөн?!” – тип оран һала. Бындай балалар ни өсөн башҡалар унан ситләшкәнен, ҡурҡҡанын аңламай, сөнки үҙҙәренә бөтә донъя тик уларҙы ғына рәнйетергә торған кеүек тойола. Ошолай ябыҡ ҡулса барлыҡҡа килә лә инде: агрессив бала башҡаларҙы күрә алмай, ҡурҡып, яңғыҙлыҡҡа дусар була; ә инде ҡалғандар был агрессорҙан ситләшеп, уның менән аралашмай. Ваҡыт үтеү менән башҡаларға йүнәлтелгән агрессия баҫыла төшә йәки бөтөнләй икенсе юҫыҡҡа күсә. Әгәр ҙә атай һәм әсәй ваҡытында бала менән шөғөлләнмәһә, уға кәрәгенсә иғтибар һәм наҙ бүлмәһә, белгестәргә күрһәтмәһә, деструктив холоҡ юҡҡа сыҡмай. Бала саҡтағы йыйылған үпкә, күрә алмаусылыҡ кешенең күңелен ағыулаясаҡ һәм ғүмере буйы оҙатып барасаҡ. Бер ваҡыт, был ситуацияға ниндәйҙер сәбәп булыуы мөһим түгел, тупланған тиҫкәре кисерештәр ярһып, урғылып тышҡа сығасаҡ. Төрлө психоактив матдә ҡулланыу, эскелек, наркомания – бөтәһе лә бала саҡтан йыйылып килгән кире күңел кисерештәренән.\nСөнки һәр бер кешенең күңелендә уны яратһындар, һөйһөндәр һәм аңлаһындар ине тигән күңел талабы, мохтажлыҡ ята. Әгәр был мохтажлыҡ тормошҡа ашмай икән, кеше үҙен тынысландырыу өсөн ҡәнәғәтләндереү ысулдарын ситтән эҙләй, таба.\nӘ шулай ҙа нимәгә иғтибар итергә һуң? Нисегерәк баланы ҡазаларҙан араларға? Әгәр ҙә бала:\n– ололар менән йыш һүҙгә килә,\n– үҙенең контролен юғалта,\n– йыш ҡына ҡағиҙәләрҙе үтәүҙән баш тарта,\n– үҙенең ыҙғыштарында башҡаларҙы ғәйепләй,\n– көнләшеү, күрә алмау, үсләшеү һыҙаттары бар,\n– йәһәт кенә ҡыҙып китә,\n– үҙенә бер нәмә оҡшамай икән, өндәшмәй ҡалмай,\n– үҙенән көсһөҙҙәрҙе рәнйетә, үсекләй,\n– бөтә юлдар менән лидерлыҡҡа, беренселеккә ынтыла,\n– хайуандарҙы/кешеләрҙе йәлләү тойғоһо юҡ икән, тимәк, был осраҡта уға ҙур иғтибар талап ителә.\nТөрлө өлкәләге белгестәр ярҙамында ғына баланың үҙгәрә башлаған холҡон яҡшы яҡҡа йүнәлтеү мөмкин буласаҡ.\nБаланың холҡо башҡаларҙыҡынан айырылғанын ул социумға яраҡлаша башлағас, йәғни балалар баҡсаһында, мәктәптә күрәләр бит инде. Дөрөҫ итеп ата-әсәгә баланың хәлен аңлатыу, улар менән ышаныслы һәм эшлекле мөнәсәбәттәр төҙөү – был эш тәрбиәсе менән уҡытыусыларға, психологтарға ҡайтып ҡала. Баланы бер баҡсанан икенсеһенә, мәктәптән мәктәпкә күсереп алып йөрөүҙең тик уның ваҡытын ғына әрәм итеү икәнен төшөндөрөү мөһим. Үҙ ваҡытында һәм сифатлы ярҙам күрһәтмәгәндә, был баланан ниндәй шәхес үҫеп сығыуын күҙаллауы ауыр түгел.\nИғтибарлы булайыҡ, дуҫтарым.


Туған тел. Рәми Ғарипов — Башҡорт Википедияһы\nТуған тел. Рәми Ғарипов\nҒарипов Рәми Йәғәфәр улы\n«Туған тел» — Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың шиғыры.\nЙыямын да — йәнле ынйыларҙан\nБер телдән дә телем кәм түгел —\nКәм күрер тик уны кәм күңел!..\nХалҡым теле минең — хаҡлыҡ теле,\nӘсәм теле минең — сәсән теле,\nРәми Ғарипов «Туған тел» шиғырын 1957 йылда яҙа.\nXX быуаттың 60-сы йылдарында, йәмғиәттә башҡорт теленә генә түгел, барлыҡ милли телдәргә иғтибар кәмей барған осорҙа, Рәми Ғариповтың «Туған тел» шиғыры халыҡты уйланырға мәжбүр итә. Шуның өсөн уға хатта «милләтсе» мөһөрө лә баҫыла. Шағир вафат булғандан һуң, уның тормош иптәше Надежда Васильевна, милләте буйынса украин булһа ла, төрлө осрашыуҙарҙа үҙенең сығышын саф башҡорт телендә «Туған тел» шиғырын уҡыу менән тамамлай.\nӘ үҙгәртеп ҡороу башланған йылдарҙа, Башҡортостан Республикаһының үҙаллығы өсөн көрәш барғанда, «Туған тел» шиғыры әйҙәүсе лозунг, девиз көсөнә эйә була. Бөгөн был шиғыр башҡорт халҡының иң бөйөк әҫәрҙәренең береһе булып тора. Ул һәр концерт-сараларҙа тиерлек яңғырай. Хәҙер инде уны яттан уҡыу буйынса интернет селтәрендә флешмобтар ойошторола. Унда Башҡортостан халҡы ғына түгел, хатта сит ил вәкилдәре лә ҡатнаша.\nШиғыр украин (Евген Букет), рус, саха һәм белорус (Юрась Баланчук) телдәренә тәржемә ителгән.\nБаһалама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рауил Бикбаев шиғырға ошолай баһа биргән:\n«„Туған тел“ — һүҙ маһирлығының да, фекер үткерлегенең дә, сәйәси һиҙгерлектең дә үрнәге ул. Шағир оҫталығының камиллашыуы, ҡараштарының киңәйеүе ошондай күренештәрҙең тыуыуына килтерҙе, һәм был әҫәр тормоштағы хәүефле тенденциялар тураһында беренселәрҙән булып иҫкәртте»\n↑ Поезія Рамі Гаріпова українською // Жінка-українка\n↑ "Туған тел" - саха (яҡут) телендә\n↑ «ТУҒАН ТЕЛ» ШИҒЫРЫ БЕЛАРУС ТЕЛЕНДӘ ЯҢҒЫРАНЫ // Башҡортостан ҡыҙы\n↑ Молодий поет і перекладач з Києва вражає талантами не лише українців // Український інтерес, 20.11.2019\n↑ Янышев Фәнис. Йүрүҙәнең һине һағына // «Башҡортостан» гәзите. 2017\nВ Уфе любители поэзии хором прочитают стихи народного поэта Башкирии Рами Гарипова\nПодстрочный перевод стихотворения «Родной язык»\nБулат Йосопов Рәми Ғариповҡа арналған фильмын төшөрөүгә ярҙам кәрәклеген иғлан итте\n«Туган Тел» Рами Гарипова украсил Уфу в виде граффити\n«Туған тел» шиғыры саха (яҡут) телендә\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Туған_тел._Рәми_Ғарипов&oldid=923948 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:25 10 декабрь 2019 үҙгәртелгән.


Башҡортостан етәксеһе “Рәсәйҙең иң абруйлы төбәк етәкселәре” исемлегендә унынсы урынға күтәрелде\nБыл турала сәйәси һәм иҡтисади бәйләнештәр агентлығы яҙып сыҡты. Аналитиктар фекеренсә, республика башлығы позицияларының нығыныуы, тәү сиратта - ШОС һәм БРИКС саммиттарының уңышлы үтеүенә бәйле. Бынан тыш, субьект - Рәсәйҙең төп финанс донорҙарының береһе. Республика иҡтисади көрсөк мәлендә...\nУчалы районы хакимиәте вәкилдәре район һәм ҡаланан илдең төрлө юғары уҡыу йорттарында уҡыусы студенттар менән осрашты. Йәштәр эшкә районға ҡайтыу мөмкинлектәре, торлаҡ менән тәьмин итеү программалары тураһында белеште. Хәйбулла. Күңелле һәм файҙалы ял минуттары. Студенттар араһында...\nСоциаль яҡлауға хәҙер тик мохтаждар дәғүә итә ала\nКилем күләме илдә билдәләнгән йәшәү кимәленән артҡан хәлдә кеше мохтаж тип танылмай һәм матди хәлен үҙе хәстәрләргә тейеш. Ошо хаҡта бөгөн республика хөкүмәте президиумында һүҙ барҙы. Башҡортостанда күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү тураһындағы законға үҙгәрештәр индереү сәбәпле 2016-сы...\nЙылылыҡ өсөн икеләтә хаҡ\nӨфө ҡалаһының Баргузин урамындағы 19-сы йортта йәшәүселәр инде биш йыл рәттән ҡышҡы һыуыҡтарҙан ҡурҡып йәшәй. Ятаҡ авария хәлендәге йорттар иҫәбенә индерелмәһә лә, йәшәү өсөн шарттар шәптән түгел. Ә коммуналь хеҙмәт өсөн хужалар башҡалар менән бер тиң түләй. Улар хатта икеләтә артыҡ...\nӨфөлә һәм Благовещенский ҡалаһында наркотиктар таратыусы ойошҡан енәйәтсел төркөм ҡулға алынды\nТөркөмсә етәксе Благовещенский ҡалаһында, тағы ла алты кеше Өфөлә тотолдо. Полиция хеҙмәткәрҙәре уларҙан 2 килограмм тилерткес матдә, электрон үлсәү, банк карталарын тартып алған. Эске эштәр министрлығының баш тәфтиш идаралығы енәйәт эше ҡуҙғатты. Енәйәт ҡылыуҙа шикләнеүселәр һаҡ аҫтына алынған.\nЦифралы телевидение төпкөлдө яулай\nКүпселек ауылдарҙа, хатта район үҙәктәрендә әле лә юғары сифатта телевизор ҡарау хыялда ғына. Ирекһеҙән, күптәр махсус ҡоролмалар һатып алып телевизорҙы түләп ҡарарға мәжбүр. Цифралы телевидениеға күсеү – Рәсәйҙәге иң күләмле инфраструктур проекттарҙың береһе. Федераль программаға ярашлы 2018 йылға...\nБөгөн Рәсәйҙә граждандар авиацияһы көнө билдәләнә\n1923-сө йылда тап ошо көндә илдә һауа флоты барлыҡҡа килә. Башҡортостан авиацияһы бер йылға һуңғараҡ 1933-сө йылда ойошторола. Өфө аэропорты инде хәҙер заман талаптарына яуап биргән аэрокомплекстарҙың береһе. Былтыр ғына бында 2 миллион кеше хеҙмәтләндерелгән. Үткән йыл шулай уҡ халыҡ-ара...\nЛондон хәрби күнекмәләр үткәреү өсөн Иорданияға ике меңгә яҡын һалдатын һәм 300 берәмек хәрби техника оҙатыуы ихтимал. Ҙе телеграф газетаһы хәбәр итеүенсә, күнекмәләр маҡсаты Рәсәй һәм НАТО-ның ҡаршы тороуына әҙерләнеү булыуы ихтимал. Америкала Висконсин штатында унлаған кеше машинаһыҙ тороп...\nБашҡортостанда сусҡа киҙеүе менән сирләүселәр араһында үлем осраҡтары теркәлмәгән\nБелгестәр киҙеүҙең тәүге билдәләрен асыҡлау менән табипҡа мөрәжәғәт итергә, шулай уҡ ҡулдарҙы йышыраҡ йыуырға, кеше күп йөрөгән урындарҙа битлек кейергә кәңәш итә. Киҙеү бронхит, отит, пневмония кеүек ауыр сирҙәргә килтермәһен өсөн ваҡытында дауаланырға кәрәк. Үҙаллы дауаланыу...\nОперация өсөн тәғәйен махсус ҡорамал клиник тәжрибәләрҙе уңышлы үткән. Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтының фәнни-етештереү бүлеге бер юлы өс бурысты үтәй – бында дауа һәм операция йыһаздары уйлап сығарыла, етештерелә һәм артабан уларҙы ҡулланыусыға еткереү мәсьәләһе хәл ителә. Әле...\nБашҡортостанда йыл башынан аҙыҡ-түлектең ҡиммәтләнеүе күҙәтелә\nСтатистика хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бер ай эсендә - сыр, аҡ һәм зәйтүн майҙарына 4 процентҡа тиклем хаҡ артҡан. Бал, ҡыяр – 7 ярым, сәй, торт, шәкәр – 2, - 4, картуф, һарымһаҡ, сөгөлдөр, һуған кеүек йәшелсәләр 5 процентҡа тиклем ҡиммәтләнгән.\nӨфөнөң Калинин районында идарасылар ширҡәте йорттар бүлешә алмай\nТорлаҡ биналарҙы хеҙмәтләндереү хоҡуғы өсөн улар бер-береһен судҡа ла биргән. Фатир хужалары күрһәтелгән хеҙмәттәр өсөн аҡсаны кемгә түләргә белмәй. Фатир хужаларының сиратағы йыйылышы – сираттағы ыҙғыш менән тамамланды. Кешеләр әйтеүенсә, коммуналь тармаҡ вәкилдәре менән һөйләшеү һәр...\nКүмертауҙа биш кешене үлтереү буйынса енәйәт эше судҡа тапшырылды\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, енәйәт - 16 апрелдән 17-һенә ҡарай төндә ҡала фатирҙарының береһендә була. Тикшереү барышында асыҡланыуынса, бер төркөм йәштәр ике бүлмәле фатирҙа ҡунаҡ ойоштора. Иҫереп алған Сергей Букаев 22 йәшлек егеткә телефонын урлауҙа ғәйепләп бәйләнә башлай. Ыҙғыш ваҡытында ул бысаҡ...\nВәсилә Фәттәхованың иң танылған йырҙарының береһе - "Тыуған яҡ" йыры Салауат Юлаев майҙанында яңғыраны. Йырсының ижадына ғашиҡтар ял кисен уны бергәләп башҡарыуға бағышланы. Миллионлаған йөрәктәрҙе йышыраҡ тибергә мәжбүр иткән һәм сәхнә...\nБер нимәгә лә ҡарамай – бергә!\nДүртөйлө районының Иванай ауылында йәшәүсе Фаат Рафиҡов Рәсәй-Башҡортостан радиоһын тыңлар өсөн 18 метрлыҡ ҡоролма төҙөгән. Был йортта йәшәүселәрҙе һәр иртә Рәсәй-Башҡортостан радиоһы уята. Йорт хужаһы Фаат Рафиҡов бәләкәйҙән ошо радио менән бергә, ә өлкәнәйгәс, бигерәк тә, сифатлы һәм файҙалы...\nБашҡорт дәүләт педагогия университеты республиканың иң көслө уҡытыусылары менән берлектә мәктәп уҡыусылары өсөн уникаль проект әҙерләй. Ул асыҡ ,,Асыҡ мәктәп,, тип атала. Айҙар Әхмәтйәнов Өфө мәктәптәренең береһендә рус теле һәм әҙәбиәте дәрестәрен алып бара. 17 йыл эшләү дәүерендә бик күп маҡтау...\nФән көнө уңайынан бөгөн Өфөлә йәш ғалимдарға дәүләт гранттарын тапшырыу тантанаһы үтте\nФәнни хеҙмәттәр конкурсына тәҡдим ителгән 200–ҙән ашыу эш араһынан иң мөһим, киләсәктә фәнни-етештереү өлкәһен үҫтереүҙә иң һөҙөмтәле тип танылған өс тиҫтәгә яҡын эш һайлап алынған.Республикала алдынғы технологияларға нефть сығарыу һәм эшкәртеү, машиналар эшләү, металдар һығылмалығын тикшереү,...\nСүриә көстәре Рәсәй авиацияһы ярҙамында Ислам дәүләте төркөмөнөң команда пунктын юҡ итте. Шул уҡ ваҡытта Хөкүмәт армияһы көньяҡ фронтта һөжүм итеп бер-нисә ҡасабаны азат иткән. Тайваньда ер тетрәү сәбәпле 31 кеше һәләк булған. 515 кеше йәрәхәтләнгән. Тасс агентлығы фажиғә сәбәптәрен бөтөрөү...\nБашҡортостанда ГРИПП-ҡа бәйле карантин оҙайтылды\nБаш санитар табип Евгений Степанов һүҙҙәренә ҡарағанда киҫкен респиратор вирус менән сирләүселәр һаны көндән – көн арта. Башҡортостан буйынса баш федераль инчпектор Андрей Чечеватов карантин сараларын туҡтатмай торорға кәңәш итте. Сусҡа киҙеүе әлегә 85 кешелә асыҡланған, үлем осраҡтары теркәлмәгән.\nБашҡортостан парламенты спиртлы эсемлектәр етештереүгә монополия индереүҙе хуплай\nБыға тиклем, Федерация советында ла ошондай тәҡдим менән сығыш яһанылар. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев әйтеүенсә, алкоголь эсемлектәр дәүләт ҡарамағындағы айырым сауҙа урындарында ғына һатылырға тейеш. Ошондай алым, контрафакт тауар әйләнешен етди контролгә алырға булышлыҡ...\nКуйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе Хәүефһеҙ юл киҫелеше акцияһын иғлан итте\nУл юл һәләкәттәрен иҫкәртеү маҡсатында ойошторола. Статистика мәғлүмәттәре буйынса тимер юл киҫелештәрендә үткән йылда ғына 14 юл-транспорт фажиғәһе, бер үлем осрағы теркәлгән. Тимер юлы вәкилдәре белдереүенсә, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙең икенән бер осрағында юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған водителдәр...\nКраснокама районында Яңы Нуғай ауылында 120 метрлы телевышка урынлаштырылды\nХәҙер Республикала тағы ла 185 мең кеше цифра тапшырыуҙар ҡарай ала. Телеүҙәкте ҡуйыу урынын белгестәр ентекләп өйрәнгән. Рельеф та иҫәпкә алынған. Телевышка беренсе һәм икенсе мультиплекстағы 20 каналды трансляцияларға ярҙам итә. Бөгөн цифралы телевидениены республиканың ике миллион 250 мең...


13 Советтар Союзы Геройы музейы — Башҡорт Википедияһы\n13 Советтар Союзы Геройы музейы\n13 Советтар Союзы Геройы музейы — Ростов өлкәһе Тарасов районыны, Красновка хуторындағы музей.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1943 йылда Красновка биләмәһендә 130-сы гвардия уҡсылар полкының 44-се Ҡыҙыл Байраҡлы уҡсылар дивизияһының 13 гвардеецы ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Красновка станцияһы «Миллерово — Ворошиловоград» тимер юлы тармағында, стратегик тәғәйенләнештәге юл булып тора. 44-се уҡсылар дивизияһына тимер юлдарының ошо участкаһын немецтарҙан азат итеү һәм немец һалдаттары эшелондарын Сталинград яғына үткәрмәү бурысы ҡуйыла.\n1943 йылдың 15 ғинуарында 13 яугир лейтенант И. С. Ликунов етәкселегендә пулемёт һәм миномет уты аҫтында, дошмандың өҫтөнлөгөнә ҡарамаҫтан, Дон тимер юл ҡасабаһының (хәҙер Красновка) ситенә бәреп инә һәм өс йортто ала. Көнө буйына совет яугирҙары йортто обороналай. Немецтар уларға бирелергә тәҡдим итә һәм ьөркөмгә ҡаршы танкылар, пехота ебәрә, һуңынан өйҙәрҙе яндыра. Гвардиясылар хәрби припастары бөткәнсе һуғыша, һуңынан ҡамауҙан сығырға тырышып, ҡул алышына күсә, әммә көстәр тигеҙ булмай. Был алышта барлыҡ яугирҙар һәләк була. Ҙуңынан ғына совет пехотаһы Красновкаға бәреп инә.\nСССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 31 мартындағы Указы менән командованиеның заданиеһын өлөгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн гвардия лейтенанты Ликунов Иван Сергеевич, гвардия кесе лейтенанты Седов Иван Васильевич, гвардия сержанты Васильев Владимир Александрович, гвардия сержанты Севрюкову Николаю Михайловичу, гвардия рядовойыму Курбаев Афанасий Афанасьевич, гвардия рядовойы Немировский Николай Николаевич, гвардия рядовойы Полухину Ивану Андреевичу, гвардия рядовойы Поляков Константин Илларионович, гвардия рядовойы Сирин Николай Иванович, гвардия рядовойы Тарасенко Иван Иванович, гвардия рядовойы Үтәғолов Зөбәй Төхвәт улы үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм Ленин ордены менән бүләкләнә.\nҺәләк булыусылар Красновка тимер юлы станцияһындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнә.\nҺуғыштан һуңғы йылдарҙа, эҙәрмәнлек эштәре һөҙөмтәһендә 1955 йылда ҡәберлектәрҙең береһендә һәләк булған яугирҙарҙың фамилиялары менән медальондар табыла. Улар араһында Советтар Союзы Геройы рядовой Котовтың медальоны ла була. Эҙәрмәнлек эштәрен дауам итеү һөҙөмтәһендә башҡа яугирҙар ҙа табыла. Красновка станцияһында һәләк булған яугирҙар иҫтәлегенә мемориал эшләү һәм музей ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә.\n1960 йылдарҙа Тарасов ҡасабаһына ингән ерҙә 13 Советтар Союзы Геройы мемориалы ҡалҡып сыға.\nРостов өлкәһе Тарасов районы Красновка хуторындағы музей 1957 йылдың 16 апрелендә нигеҙләнеп, 1968 йылдың 12 октябрендә асыла. Музейға нигеҙ һалыусы — Гуторенко Иван Никитович (1913—1969).\nМузей составында 496 һаҡлау берәмеге бар, уларҙың 353-ө — төп фонд әйберҙәре. Араларында 130-сы гвардия уҡсылар полкы 44-се гвардия уҡсылар дивизияһының 13 яугирының шәхси документтары һәм әйберҙәре, уларҙың туғандарының һәм полкташтарының фоторәсемдәре, документтары, «Красновка станцияһы өсөн алыш» диорамаһы һ.б. бар.\nМузей ҡарамағында «Хәтер» патриотик тәрбиә клубы эшләй.\n↑ Дорогой Победы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=13_Советтар_Союзы_Геройы_музейы&oldid=941051 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 4 апрель 2020 в 12:54\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:54 4 апрель 2020 үҙгәртелгән.


"Киске Өфө" гәзитенең "Бәйләнештә" социаль селтәрендәге "Башстатус" төркөмө менән берлектә иғлан иткән "Башҡорт китабы топ-100+" акцияһы дауам итә. Киләһе хатты беҙгә Әлфиә Батталова ебәргән. Ул һәр кем уҡырға тейешле китаптар араһында мотлаҡ рәүештә мәғрифәтсе шағирыбыҙ Мифтахетдин Аҡмулланың йыйынтығы булырға тейеш, тигән фекерҙә.\n- Мифтахетдин Аҡмулла заманына күрә бик алдынғы ҡарашлы, уҡымышлы, тормош тәжрибәһе туплаған олуғ шәхес булған. Уның шиғырҙарын уҡыған кеше шағирҙың иҫ киткес һүҙ байлығына, һәр юлда тәрән мәғәнә йәшереп яҙыуына хайран ҡала. Аҡмулланың бер шиғыры ла тиктомалға, күңел ҡушыуы буйынса ғына яҙылмаған төҫлө. Уның ижады киләһе быуындарға, милләттәштәренә үҙе туплаған ғилемде, фәһемде, аҡылды еткереү маҡсатына ярашлы барлыҡҡа килгән кеүек. Бөгөнгө заманда М. Аҡмулла шиғырҙарын уҡыуҙың файҙаһы шунда: тура һүҙле, әсе телле Аҡмулланың һәр юлында хәҡиҡәт йәшеренгән. Шуға күрә, "Башҡорт китабы топ-100+" акцияһының китаптар/әҫәрҙәр исемлегенә "Урал батыр" башҡорт халыҡ эпосынан һуң тәүгеләрҙән булып индерелергә тейеш китап - ул Аҡмулланың шиғырҙар йыйынтығы. Бөгөн йәштәр кешенең психологияһына ҡағылышлы, тормош һынауҙарына ҡаршы тороу өсөн көс табырға ярҙам иткән, төрлө философик китаптарҙы күп уҡый. Ә бит Мифтахетдин Аҡмулланың шиғырҙары башҡорт кешеһенең психологияһына, философияһына арнала һәм башҡорт мөхитендәге проблемалар буйынса күп мәсьәләләрҙе аңлатып бирә. Уның "Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!" шиғырынан тыш, актуаллеген юғалтмаған, һәр заман кешеһенә кәрәкле шиғырҙары байтаҡ. Һүҙ аҙағында шундай дүрт юллыҡтарҙың береһен килтерәм:\nИр аҙмаҫ - ямандарға эйәрмәҫ булһа,\nОшаҡ йөрөтөп, кеше ғәйебен тирмәҫ булһа.\nҺүҙеңдең ҡәҙерен белер шунда әҙәм -\nАҡылы - аҡылыңа тиңдәш булһа.\nЯҙылған: 27.06.16 | Ҡаралған: 692


Башҡорт алтыны | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > тарих, риүәйәттәр, легендалар > Башҡорт алтыны\n« Намаҙҙағы хаталарҙы төҙәтеү\nДоғалар һәм кеше тормошо »\nХазиналарға бай Башҡортостан ерҙәрендә эре-эре алтын киҫәктәре табылыуы тураһындағы мәғлүмәттәр байтаҡ. Мәжит Ғафуриҙың башҡорт старателенең ат башындай самородок табыуы тураһында һөйләгән автобиографик повесын иҫкә төшөрөү ҙә етә. 70-се йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһында бер егет миңә старатель булып эшләгән атаһының Баймаҡ районында табып алған ирҙәр йоҙроғо ҙурлығындағы алтын ҡойолмаһын тотоп төшкән фотоһүрәтен күрһәткәйне. Хатта гәзиттә баҫтырырға ла уйы булған, тик матбуғатта сер һаҡлау буйынса идаралыҡ рөхсәт итмәгән.\nҠойолмалар — ул тәбиғәт мөғжизәһе. Алтын башлыса бөртөкләп һәм старателдәрҙең тире менән йыйыла. Һәм был турала халыҡ араһында хәбәр таралырға тейеш булмаған. Элек-электән алтын табыу сер итеп тотолған, приискылар хужалары һалымды әҙерәк түләү өсөн отчеттарында алтындың күпме табылыуы тураһындағы мәғлүмәтте кәметеп күрһәткән. Ә Советтар осоронда был, ғөмүмән, дәүләт сере тип һаналған.\nХәйер, Башҡортостан картаһында ҡиммәтле металл эшкәртеү урындары күрһәтелә, әммә предприятиелар, табылған продукция күләме, рудаларҙа алтындың күпме булыуы тураһындағы мәғлүмәтте халыҡ араһына сығарыу ҡәтғи тыйыла. Алтын элек тә, бөгөн дә һәр илдең дә стратегик запасы булып тора.\nРеспубликабыҙ территорияһында алтын табыу менән элек-электән шөғөлләнгәндәр. Уларҙың береһе — Миндәк алтын рудаһы ятҡылығы. Был ялан алтын-пирит төрөндәге өс ҙур ятҡылыҡты — Благодатный, Көньяҡ Ремезов һәм Ремезов ятҡылыҡтарын үҙ эсенә ала. Улар үткән быуаттың 30-сы йылдарында асылған һәм 1934 йылдан алып 1997 йылға тиклем файҙаланылған. Ильин руда яланы сиктәрендә тағы ла бер ятҡылыҡ — Мурыҡты ятҡылығы алтын полиметалл руда формацияһына ҡарай. Тағы ла шунда уҡ Иғдәүләт ятҡылығы бар. Уның алтын рудаһының минераллашыуы Муртыҡ ятҡылығыныҡына оҡшаған. Учалы баҡыр-колчедан ятҡылығы иң элеккеләрҙән һанала. Ул XIX быуаттың аҙаҡтарында уҡ тимер руда ятҡылығы булараҡ асыла. Бында, баҡыр, көкөрт, цинктан тыш, алтын, көмөш тапҡандар. 1986 йылда был ятҡылыҡтан көньяҡҡа табан саҡырым ярым алыҫлыҡта тағы ла бер — Яңы Учалы ятҡылығын асалар.\nБашҡортостанда башҡа металдар менән бер рәттән алтынды тағы ла Сибай баҡыр-колчедан рудаһы һәм Баймаҡ районының Балтатау ятҡылығында тапҡандар. Әйткәндәй, Сибай карьерын 1913 йылда Көньяҡ Урал тау акционер йәмғиәте үҙләштерә башлаған. Әлеге ваҡытта был ятҡылыҡтың хазиналары бөтөү кимәлендә.\nТөҙөлөшө буйынса уникаль булған кварц юлағында тупланған алтын бөртөктәре Белорет районының Исмаҡай ауылы эргәһендә табылып тора. Һәм был алтын рудаһы ятҡылығы — Үлекбар. Руссаға тәржемә итһәң, «Есть мертвый» килеп сыға. Рудникты 1900—1910 йылдарҙа үҙләштерә башлағандар.\nТик алтынды Башҡортостанда башлыса башҡа металдар ыңғайына ғына тапҡандар һәм шунлыҡтан уға, үрҙә әйтеүемсә, дөрөҫ иҫәп алып барылмаған. Советтар осоронда, 1922 йылда, Өфөлә Йылайыр кантоны территорияһындағы алтын табыу предприятиеларын берләштергән Башҡортостан тау тресы төҙөлә. Ул төрлө йылдарҙа төрлөсә — йә «Башҡортостан алтын-баҡыр комбинаты», йә «1-се йәки 2-се Башҡортостан алтын-баҡыр комбинаты», йә «Башцветметзолото» тип һәм, ниһайәт, 1933 йылдан алып «Башзолото» тип йөрөтөлә башлай. Трест составына Әүжән-Петровск, Әбйәлил, Байҡара, Буйҙин, Бүребай, Ильин, Мулдаҡай, Поляковский, Түбә прииск идаралыҡтары, Баймаҡ тау-металлург предприятиеһы, Йылайыр приискы партияһы һәм башҡалар инә. Трест 1954 йылда ябыла. 1933 йылда Учалы ҡалаһында башҡа дәүләт сәнәғәт предприятиеһы асыла. Уның составына Миндәк һәм Түбә рудниктары, Өфө «Уралзолото-разведка» ингән. Предприятие 1998 йылда эшен туҡтата.\nБөгөн Башҡортостанда тикшерелгән 53 алтын ятҡылығының 17- һе генә эшкәртелә. Ҡалғандары үҙ инвесторҙарын көтә.\nӘлбиттә, күптәрҙе Башҡортостанда нисә тонна алтын табылғанлығы ҡыҙыҡһындырыр. «Башзолото» мәғлүмәттәре буйынса («Башҡорт энциклопедияһы», 1-се том), 1929-34 йылдарҙа 7165 кг һары металл табыла, 1935-39 йылдарҙа был һан 9773 кг-ға тиклем барып етә, ә 1941-45 йылдарҙа Ватаныбыҙ алтын һаҡлағысына 8808 кг ҡиммәтле продукция оҙатыла.\n«Башинформ» агентлығы яҙыуынса, инҡилапҡа тиклем, 1885 йылдан 1917 йылға тиклем, был металл 28 тонна тип әйтерлек табылған. Советтарҙың тәүге егерме йыллығында республика илгә 29 тонна тирәһе алтын оҙата. «Горное дело» махсус журналы (2004 й., 3-се һаны) раҫлауынса, Башҡортостан ере илгә 170 тонна алтын биргән! Был 90-сы йылдарҙа күп кенә приискыларҙың ябылыуына, старатель артелдәре, коллективтары тарҡатылыуға ҡарамаҫтан! Хатта республикала алтын табыу файҙа килтермәй, тиһәләр ҙә. Беҙҙә табылған алтын күләмен күрһәткән һандарҙың дөрөҫлөгөнә дәғүә итмәйбеҙ, тип тағы ла бер тапҡыр һыҙыҡ өҫтөнә алабыҙ. Әммә был һандар буйынса беҙҙең яҡтарҙа күпме ҡиммәтле металл табылыуы тураһында күҙ алдына килтерергә мөмкин. Бөгөн беҙҙең республика илдең алтын табыусы региондары араһында табылған алтын күләме буйынса — 13-сө, ә Урал тау округында 3-сө урынды биләй. Шуға күрә республика халҡы запасниктарҙа, ете йоҙаҡ аҫтында Рәсәй Үҙәк банкы мисәте менән һаҡланған алтын ҡойолмаларында башҡорттарҙың ер ҡуйынынан табылған алтын бөртөктәре булыуы менән лайыҡлы рәүештә ғорурлана ала.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 16.03.2017 в 22:26, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


КумысBREAK - Официальный сайт Сибайского института (филиала) БашГУ\nСоздано 06.07.2017 05:44\nСибай институты студенттары 28-29 июндә Баймаҡ ҡалаһында үткәрелгән “ҠымыҙBREAK” форумында ҡатнашты. Форумдың төп маҡсаты – креатив фекер йөрөткән иң әүҙем йәштәрҙе таныштырыу һәм бергә туплау ине. Форумдың етәксеһе Байрас Азаматов билдәләүенсә, бөгөн заман ауырлыҡтары, тормош һынауҙары алдында баҙап, юғалып ҡалмаған, инициативалы, алдынғы ҡарашлы, ҡыйыу фекерле йәштәр тәрбиәләү кәрәк. Сара тап шундай алдынғы йәштәрҙе берләштереүгә, уларҙың идеяларын тормошҡа ашырыуға ярҙам итеүгә йүнәлтелгән ине лә.\nСара сиктәрендә ҡунаҡтар ҡатнашлығында төрлө мастер-кластар, дискуссиялар, тренингтар, интерактив лекциялар, форсайт-сессиялар, интеллектуаль уйындар ойошторолдо. Төрлө уҡыу йорттарынан йыйылған йәштәр, биш командаға бүленеп, проекттар әҙерләне һәм эксперттарға тәҡдим итте. Сибай институтының педагогика факультеты студенттары Йәрмөхәмәтова Динара (3 б/р), Сәлихова Зәлиә (3 б/р) һәм Ҡарасурина Гөлиә (2 б/р) “Сибай институты нигеҙендә “Ҡурай” белем биреү һәм һауыҡтырыу йәйге лагерын ойоштороу” тип исемләнгән проект яҡланы. Проект ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Яҡлау барышында ҡыҙҙар һорауҙарға яуап бирҙе, эксперттарҙың кәңәштәрен тыңланы. Яҡлау һөҙөмтәләре буйынса, эксперттарҙың кәңәштәрен иҫәпкә алып, проектты артабан “Территория смыслов” форумына тәҡдим итергә тигән ҡарар сығарылды.\nСарала ҡатнашыусылар алдында тәжрибәле эшҡыуарҙар, белгестәр сығыш яһаны, республикала эшләп килгән программалар менән таныштырҙы, практик кәңштәр бирҙе.\nЙәштәр киноға барып та, квест һәм башҡа интеллектуаль уйындарҙа ҡатнашып та өлгөрҙө. Сараның ҡунаҡтары Андрей Трубников ҡылыс алыштарының заманса формаһын тәҡдим итһә, Роберт Дәүләтшин дөрөҫ туҡланыу серҙәренә төшөндөрҙө, ә Айбулат Байғотлин уҡтан атыу буйынса мастер-класс күрһәтте. “Тархан” көрәшселәр төркөмөнөң сығышы ла барыһына ла бик оҡшаны. Ҡунаҡтар, сарала ҡатнашыусылар Форумдың исемендә сағылған милли эсемлегебеҙ – ҡымыҙ менән һыйланды, милли ризыҡтарыбыҙҙан ауыҙ итте. Ике көнлөк эшлекле лә, ҡыҙыҡлы ла сара баш ҡаланан килгән йәш артистар ҡатнашлығында ойошторолған күңелле концерт-дискотека менән тамамланды. Бөтә ҡатнашыусылар иҫтәлекле бүләктәр, сертификаттар менән билдәләнде, һәм иң мөһиме – тәжрибә уртаҡлашты, хәҙерге заманда нисек уңышлы кеше булыу тураһында уйланды, фекерҙәштәрен тапты.\nбашҡорт һәм рус филологияһы\nГлавная Все новости КумысBREAK


Ҡыуау яман шеште ҡыуа » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n...Ҡыуау ҡайын һутының бар шифаһын үҙенә туплай. Унда калий, цинк, тимер, көмөш, полисахарид кеүек органдар эшмәкәрлегенә бик кәрәкле матдәләр бар. Ошондай тәбиғи дауа менән ҡулланмау үҙе гонаһ. Ҡайын ороһоноң ҡайнатмалары һәм төнәтмәләре яман шештең бөтә төрҙәренә лә ҡаршы ҡулланыла. Чаганан эшләнгән дауалар организмды витаминдар менән байытып, ауырыуға ҡаршы көрәшергә көс бирә, эсәктәрҙәге микрофлораны яйлай. Шуға уны хирургик операциялар алдынан курс менән эсеп алыу ҙа яҡшы. Ундағы ҡуҙғалаҡ, ҡырмыҫҡа, һеркә кислоталары, полисахаридтар, ҡаты күҙәнәклектәр, ыҫмала ауыртыныуҙарҙы баҫа, аппетитты аса. Бигерәк тә ул яуыз сир башланып торғанда метастазаларҙы туҡтатырға булышлыҡ итеүе менән ҡиммәтле...\n...Беҙҙең яҡтарҙа ноябрь аҙаҡтарына тиклем осраған, хаҡһыҙ рәүештә ҡәҙерһеҙ һаналған тағы бер нәмә бар – ул һаңғырау бәшмәк, бүтән исемдәре: ямғыр бәшмәге, төтөнлө бәшмәк. Ямғырҙан һуң хатта йорт тирәһендәге аҡландарҙа ла тауыҡ йомортҡаһылай йомороҡас булып ағарып ултырған был бәшмәктәрҙең тора торғас эсе ҡурап һоро төҫкә инә һәм, яңылыш баҫһаң, саң-һеркәләре төтөн һымаҡ борхолдап оса. Быны бигерәк тә бала-саға ҡыҙыҡ күрә һәм яйы сыҡҡанда тибеп үтергә тырыша. Хәтерегеҙгә төштөмө? Асылда һаңғырау бәшмәк ашарға яраҡлы һәм ҡайһы илдәрҙә деликатес тип һанала. Ундағы кальвацин кислотаһы кеше тәненән насар бактерияларҙы ҡыуып сығарыуға һәләтле. Һаңғырау бәшмәкте киптергәндә лә уның шифалы үҙенсәлектәре юғалмай. Киптерер алдынан ҡайнатып алырға һәм йоҡа итеп турарға кәрәк, ҡайнатмаһаң, кипкәс саңға әйләнеп ваҡланыуы бар...\n...Һаңғырау бәшмәк составындағы эргостерин тире һәм ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарынан, веналарҙа ҡан йөрөшө тотҡарланғанда шифа. Шулай уҡ ул ҡалҡан биҙҙәре сирҙәрен, миоманы, дисбактериозды, гепатит һәм бөйөрҙө дауалағанда ла яҡшы һөҙөмтә бирә. Уны организмдан хлор һәм фтор берләшмәләрен сығарыу өсөн дә файҙаланалар. Тромбофлебит ҡутырҙарына бәшмәктең йәш итен дә, саңын да һалып бәйләйҙәр...\nКүреүегеҙсә, күп осраҡта эшкә лә һаналмаған ябай ғына бәшмәктәрҙән дә бик күп файҙа күрергә була. Хазина – аяҡ аҫтында, һаулығыбыҙ – үҙебеҙҙең ҡулда!\nМатериалдың тулы вариантын журналдың 10-сы (2018) һанында уҡығыҙ.


Материалы за Январь 2018 года » Страница 4 » "Урал" гәзите\n9-01-2018, 17:29 / ---\nЭлектән хужабикәләр иң ҡәҙерле балаҫ-юрғандарын, мендәрҙәрен һандыҡ өҫтөнә йыйып һалыр булған. Әсәйҙәр ҡыҙ балалары донъяға килеү менән уларға инселәп һандыҡ эшләткән, бирнәлек әйберҙәрен йыйып, шунда һалған. Бәләкәй саҡта, беҙ ҙә өләсәйҙең һандығын асҡанын тилмереп көтә торғайныҡ. Түрҙән - урындыҡтан урын алған һандыҡтың ҡапҡасы асылыу менән ейәнсәрҙәр һандыҡ янына йүгереп килә инек. Һандыҡтағы әйберҙәрҙең күплеге! Ҡаты шәкәре, уны яра торған ҡыҫҡысы, йөҙөм-еләге, ҡаҡ, башҡа тәмлекәстәре, икенсе бүлегендә фото-документтары, миҙалдар, дини китаптар, хат-открыткалар, һабын, яңы яулыҡ-кейемдәре...\n9-01-2018, 17:28 / ---\nЙәштәрҙең тормошо - йәштәрсә\nАтаһының оҫта ҡулдары менән эшләнгән сәңгелдәктә тыныс ҡына ҡыҙ бала йоҡлай. Ағаһы, бәләкәй һеңлеһенең йоҡоһон бүлмәй генә, бишек янында уйынсыҡтары менән уйнай. Яратҡан машиналары менән уйнап туйғас, китаптарын тотоп, аш бүлмәһендә йөрөгән әсәһе янына ашыға. Өй мәшәҡәтенән бушамаған йәш әсә ошо ике йыуанысына - бәләкәстәренә ваҡытын да, һөйөүен дә йәлләмәй. Оҙаҡламай тормош иптәше, балаларының атайҙары ла эштән ҡайтасаҡ. Ошондай ҡыуаныслы ғаилә мәшәҡәттәре менән үтә Вилиә Мөхәмәтшинаның кѳнѳ. Оҙаҡламай ѳс йәшен тултырасаҡ Морат һәм туғыҙ айлыҡ кескәй Мәҙинә менән өйҙә декрет ялында ултыра...\n9-01-2018, 17:27 / ---\nҺәр кейемгә - күңел йылыһы\nҺәр халыҡтың милли кейеме бар. Кейемдәребеҙҙә рух байлығы, милли үҙенсәлектәр сағыла. Йылдар үтеү менән кейенеү рәүеше лә үҙгәрҙе. Ә шулай ҙа ҡайһы берәүҙәр тамырҙарын иҫтә тотоп, талаптарға тура килтереп, мәҙәниәтебеҙҙең үҫешен дауам итә һәм традицион элементтарҙы ҡулланып матур кейемдәр тегә. Йөйәктән Нәғимә Ғарипова ла шундай оҫталарҙан һанала. Ғөмүмән, Инйәр төбәге Нәғимә Хөснулла ҡыҙы кеүек оҫталарға бай. Ауыл кешеһенең тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек көндәлек эше булһа ла, оҫтабикә яратҡан шѳғѳлѳнә ваҡыт таба. Архангел районы Аҙау ауылы ҡыҙы кейемдәрҙе йәштән үк тегеп кейә. Тора- бара уның...\n9-01-2018, 17:26 / ---\nТормошо биҙәкле һәм матур\nУйлап ҡараһаң, юғары технологиялар үҫеш алған заманда ҡул эштәре менән шөғөлләнеү бөтөнләй кәрәкмәгән, өҫ кейемдәрен үҙ ҡулың менән бәйләү-сигеүҙең, ойоҡ-бейәләйҙәр бәйләп мәшәҡәтләнеүҙең мәғәнәһе юҡ кеүек. Ә шулай ҙа ҡул эштәре менән ҡыҙыҡһыныу көндән-көн арта бара. Маһинур Мирсаяф ҡыҙы Шаһисолтанова ла ҡул эштәре менән күптән мауыға. Бына әле лә балаларына, ейәндәренә инселәп йылы ойоҡтарын бәйләп бөткәндән һуң, сағыу йөндән сираттағы өҫ кейемен бәйләргә тотондо... Маһинур апай менән уның йылы, яҡты өйөндә һөйләшәбеҙ. Ҡайҙа күҙ һалһаң да, уның ижад емештәренә төртөләһең. Иҫ киткес матур...\n9-01-2018, 17:25 / ---\nАуыл тормошонда ҡайнап\nАта-әсәләр, мәктәп, бала араһында бәйләнеш йылдан- йыл һүрелеп барған кеүек тойолһа ла, ҡайһы бер ата- әсәләр мәктәп тормошонда ҡайнап, төрлө яҡлап ярҙам итеп йәшәй. Сәбәп балаларының ошо мәктәптә белем алыуында түгел, ә күңел ҡушыуындалыр. Алина һәм Фирүз Хөснөтдиновтар ауылда үткән һәр сарала, мәктәп тормошонда ҡатнашып йәшәргә тырыша. Ғаилә, төп эштәренән тыш, мәктәптә үткәрелгән өмәләрҙә, ремонт эштәрендә ҡатнашалар. Фирүз Абдулла улы Инйәр тимер юлы һағында эшләй, ә Алина Гайдар ҡыҙы тормош иптәшенең эштән, балаларының мәктәптән ҡайтҡанын тәмле аш-һыуы менән ҡаршы алып, өйҙә ултыра. Мал,...\n9-01-2018, 17:24 / ---\n"Наил ағай булам... "\nИке малайҙың бер-береһен уҙҙырып һөйләшкәне ҡышҡы паркты яңғырата. Икеһенең уртаһында килгән әсәләре әле береһенә, әле икенсеһенә ҡарап тыя. - Шымыраҡ, ныҡ ҡысҡырышмағыҙ. - Әсәй, мин Наил ағай булам! - Мин дә, мин дә, - ти икенсеһе. - Спецназ булабыҙ тигәйнегеҙ ҙәһә. - Унда ҡыҙыҡ. Кнопкаға баҫып ебәрә, ятып китәһең. Алдыңда “рулить” итә торған нәмәләре күп. - Өҫтәленең тартмаһы тулы әлләмәкәйҙәр, ивет? Тызз да бызз! Балаларҙың, моғайын, теш врачынан ҡайтып килеүҙәрелер. Үҙебеҙҙең дә юл шунда....\n9-01-2018, 17:22 / ---\nБелореттар ҡалала барған бик күп төҙөкләндереү эштәренә шаһит булды. 41 күп фатирлы йорт ингән 22 йорт алдында ла йәй буйы капиталь ремонт эштәре барҙы. Быларҙың барыһы ла «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Ҡала мөхите» проектына ярашлы башҡарылды. Ошо көндәрҙә файҙаланыуға тапшырылған 3 балалар майҙансығы был проект буйынса тормошҡа ашырылған һуңғы эштәр булды. Майҙансыҡ ҡуйылған 12-се биҫтәлә күп фатирлы бер нисә йорт бар. Яҡында ғына бер түгел, ике балалар баҡсаһы эшләй. Шуға күрә, бында кескәйҙәр һаны ла бик күп. Шул сәбәпле, майҙансыҡты ҡайҙа урынлаштырыу мәсьәләһе лә булманы. Хәҙер бында...


Ошо һәм башҡа һорауҙарға ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор, БР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, БР-ҙың стратегик тикшереүҙәр институтының баш ғилми хеҙмәткәре Ҡадир Барый улы Мәғәфүров менән берлектә яуап эҙләйбеҙ.\n– Журналдың былтырғы 10-сы һанындағы интервьюһында иҡтисад фәндәре докторы Мазһар Иҫәнбаев “Нимә ул иҡтисад?” тигән һорауға шулай яуап биргәйне: “Беҙ, ғалимдар, йылдар буйы иҡтисадтың серҙәрен сисә алмай, ҙур-ҙур хеҙмәттәр яҙабыҙ, симпозиумдарҙа, конференцияларҙа сығыш яһайбыҙ, баҡтиһәң, ул яп-ябай икән дә... Кешеләр араһындағы мөнәсәбәт дөрөҫ ҡоролһа, иҡтисади бәйләнештәр ҙә шулай буласаҡ. Үкенес, беҙ ана шул иң ябай ҡағиҙәне аңлай алмайса йәшәгәнбеҙ. Германиялағы һөт заводтары йөҙҙән ашыу продукт етештерә. Донъяла нисә төрлө еләк-емеш булһа, барыһының һуттарын алып, унан йогурт эшләйҙәр. Ә беҙҙә хатта хужалыҡ иҫәбе тигән иң ябай мөнәсәбәт тә юҡ. Фермерҙар етештергән продукцияһы өсөн тейешле хаҡын да ала алмай. Кеше хеҙмәтенең һөҙөмтәһен күрмәй – бөтә бәлә шунда. Әҙәм балаһы күберәк килем алып, йәшәү шарттарын яҡшыртһа ғына яңы үрҙәргә ынтыла бит...”\nҠадир Барый улы, Мазһар Насип улы әгәр ҙә кешеләр араһында мөнәсәбәт дөрөҫ ҡоролһа, иҡтисадтың проблемалары хәл ителә, тигән һығымта яһай. Уның менән килешәһегеҙме, әллә бында башҡа төрлө шарттар ҙа буламы?\n– Мазһар Насип улының фекере менән килешәм, ләкин бында уның әйткәндәренә аныҡлыҡ индереп китергә лә кәрәктер. Сөнки иҡтисад ул үҙе төрлө кешеләр, төрлө системалар араһындағы мөнәсәбәт бит. Иҡтисадта барлыҡ проблемалар мөнәсәбәт аша билдәләнә һәм хәл ителә. Әгәр ҙә кешеләр араһындағы мөнәсәбәт дөрөҫ ҡорола икән, улар араһындағы иҡтисади мөнәсәбәт тә дөрөҫ була. Әгәр субъект менән субъект араһындағы мөнәсәбәт дөрөҫ ҡоролмай икән, ни өсөн уларҙың иҡтисади мөнәсәбәте дөрөҫ булырға тейеш әле һуң?\n– Тимәк, был шарт, бындай аңлатма аксиома һәм иҫбатлауҙы талап итмәй инде, улайһа?\n– Эйе, үҙенән-үҙе аңлашылған төшөнсә. Беҙҙең илдәге ҡырағай иҡтисади мөнәсәбәттән һуң Германиялағы тәртипте күрһәң, һәр кем дә шул фекерҙе әйтер ине.\n– Бөгөн беҙҙең алда торған иң ҙур проблемаларҙың береһе – туған телебеҙҙе, милләтебеҙҙе һаҡлау. Был рухи проблема һәм ул иҡтисади проблеманың айырылғыһыҙ бер өлөшөн тәшкил итә. Ни өсөн тигәндә, тел йәшәһен өсөн уның аралашыу мөхите тәүшарт һәм ул шарт, асылда, ауылдарыбыҙҙа һаҡлана. Ә ауылдарҙы һаҡлау уның иҡтисадын үҫтереүгә, ундағы кешеләрҙе эш урындары менән тәьмин итеүгә бәйле. Бөгөн ауылда совет осорондағы һымаҡ колхоз-совхоздарҙы тергеҙеү мөмкин түгел, фермерлыҡ үҙен тулыһынса аҡламаны һәм ауыл кешеһе нимә эшләргә тейеш тип уйлайһығыҙ?\n– Һуңғы йылдарҙа ауылда йәшәүселәр араһында бер ҡайҙа ла эшләргә теләмәүселәр ҙә барлыҡҡа килде. Уларҙың көткән генә малдарын үзбәктәр арзан хаҡҡа килеп һатып алып китә. Шул аҡсаға алданып, ата-әсәләренең пенсияларына ҡарап ятыусылар байтаҡ. Ошо ерҙә инде беҙ бай булыу, хәлле булыу тигән ике төп проблемаға килеп төртөләбеҙ.\n– Ысынлап та, кем һуң әле ул бай? Хәллеһе кем? Минеңсә, уларҙың араһында айырма юҡ шикелле?\n– Бар шул. Бик ҙур хәлле кеше түгел бит ул бай, уның әллә ни артыҡ матди байлығы ла булмауы бар. Шул уҡ ваҡытта барлыҡ хәлле кешеләр ҙә бай була алмай, етеш донъялы, ҙур йорто, текә машиналары булған кешене генә бай тип атап булмай әле. Ысын мәғәнәһендәге бай кеше – ул хужа кеше. Ауылы, унда йәшәгән халҡы өсөн йөрәге янған кеше бай була ала. Хәллеләр күп була, әммә байҙар һәр ауылға берәр-икешәр генә. Һәр ауылда батрактар ҙа була. Улары инде көндәлек табышын ҡулланып, киләсәге хаҡында ҡайғыртмай йәшәүсе. Хәҙерге заманда ауылдарҙа ундай кешеләр ҙә яңынан барлыҡҡа килде, уларҙы беҙ ҡалымда йөрөүселәр йәки шабашниктар тип атайбыҙ.\nБашҡорттар бай тип хәлле тормошта йәшәүселәрҙе генә әйтмәгән. Ауылдарҙа бай, хәлле булырлыҡ кешеләр байтаҡ. Улар ныҡлап аяҡҡа баҫһын, башҡаларға күренһен өсөн ниндәйҙер этәргес көс кәрәк. Бай булыу матди байлыҡты ғына аңлатмай, рухи дәрәжә лә булырға тейеш, шул уҡ ваҡытта һәр кем хәлле була ала. Бай булыу, хәлле булыу өсөн күрһәтмәләр, серҙәренә төшөндөрә торған әсбаптар юҡ. Бындай дәрәжәләргә өлгәшеү һәр кемдең үҙенән тора. Ни өсөн тигәндә, холҡоң ниндәй булһа – яҙмышың шундай. Һәр кемдең яратҡан шөғөлө, тәбиғи һәләте бай һәм хәлле кешенеке менән тура килергә генә тейеш. Сөнки ялланып эшләгән, тамаҡ хаҡына ғына ҡайҙалыр, кемгәлер бил бөккән кешенән рәт сыҡмаясаҡ. Тамаҡ хаҡына ғына йөрөүселәр иң ҡурҡынысы.\n– Һеҙҙең дәлилдәрҙән сығып шундай һығымталар яһап буламы: хәллелек бай булыуҙың матди өлөшөн генә тәшкил итә, һәр ауыл үҙенең байҙары һәм хәллеләре ярҙамында ғына һаҡланып ҡаласаҡ. Шулаймы?\n– Эйе, тап шулай. Байҙар һәм хәллеләр булған ауылда ғына эш урындары барлыҡҡа киләсәк. Тағы ла иҡтисадты үҫтереүҙең иң беренсе шарты булып ҡулланыу тора. Америкала, мәҫәлән, барлыҡ иҡтисад ошо факторға ҡоролған. Фәҡәт ҡулланыуға ынтылған кешеләр генә хәлле булып китә ала. Ҡулланыуға ынтылмаған кеше – фәҡир.\n– Ҡулланыу тигәндән, хәҙер беҙ ҙә шул уҡ американдар һымаҡ кредитҡа йәшәп өйрәндек. Машинаны ла, фатирҙы ла кредитҡа алабыҙ. Күптәр кредит алыуҙы кабалаға инеү тип тә атай. Һеҙҙең кредитҡа мөнәсәбәтегеҙ нисек?\n– Элек советтар ваҡытында кредитһыҙ йәшәнек. Кеше ғүмере буйына аҡса йыйҙы. Күптәр пенсия йәшенә тиклем аҡса йыйҙы ла, һуңынан, донъялар үҙгәреү арҡаһында йыйған аҡсалары янып юҡҡа сыҡты. Бик һирәктәре генә туплаған аҡсаларын ҡулланып өлгөрҙө. Йыйылған аҡса былай ҙа үҙенән-үҙе юҡҡа сыға бара. Ярай, беҙ тырышып эшләп, мәҫәлән, фатирға аҡса йыйҙыҡ, ти. Ул осраҡта фатирҙы үлер саҡта ғына алырға ҡала. Үлгәндән һуң кешегә бергә-ике метр ғына ер етә, йорт йә фатир, машина ла кәрәкмәй. Матди шарттар беҙгә бөгөн һәм ошонда кәрәк. Был шарттарҙы тик кредит ярҙамында ғына тормошҡа ашырып була. Фатирҙы ипотекаға алһаң, һин уның бөгөнгө хаҡын 2,5 – 3 тапҡырға артыҡ түләйһең. Әммә ул хаҡ бит 20 – 25 йылға бүленеп һалына. Был бигерәк тә килемдәре арта барған кешеләргә ҡулайлы. Һин бөгөн ипотекаға фатир алдың икән, ти. Һинең эш хаҡың 20 мең һум, ә ипотекаң 15 мең һум икән, уны түләүе һәм ҡалған аҡсаға йәшәүе бик ауырға төшә. Алдағы йылда һин барлыҡ мөмкинлегеңде файҙаланып айлыҡ табышыңды 25 меңгә, артабан 30 меңгә еткерәһең. Банктар тәүге йылдарҙа кредитыңдың проценттарын алып, улары түләнеп бөткәс, ҡалған бурыстың төп өлөшөн бер ыңғай түләүҙе тәҡдим итә. Әммә уны бер юлы түләргә ярамай, сөнки кредиттың проценттарҙан тыш ҡалған өлөшө һинең файҙаға. Ни өсөн? Сөнки йылдан-йыл барған инфляция 10 процентты тәшкил итә, ә кредитыңдың проценты, әйтәйек, 12 процент булһа, һиңә 2 процент ҡына артыҡ хаҡты түләргә тура киләсәк. Тимәк, кредит алһаң, уны тәмләп, матурлап аҙағына тиклем түләргә кәрәк. Хәҙерге ваҡытта кредиттарҙы банкҡа бармайынса, өйҙә генә ултырып Интернет банктар аша түләй алаһың.\n– Халыҡта “Бурыслы үлмәй” тигән әйтем бар. Әгәр ҙә һеҙ кредит хаҡында килтергән дәлилдәрҙе ошо әйтем күҙлегенән ҡарағанда, ысынлап та, кредит кешене һәр ваҡыт тонуста тотоусы, тырышыбыраҡ эшләргә, күберәк аҡса табырға дәртләндереүсе сара ла булып тора. Шулай түгелме?\n– Мин әйтергә теләгәнде алдараҡ яңғыратып өлгөрҙөң, Әхмәр ҡустым. Кредит алыуға ҡаршы төшкән иҡтисад белгестәре лә бар беҙҙә. Кредит алмаһаң, уның ярҙамында тормошоңдо яҡшыртмаһаң, барына ғына риза булып, бот күтәреп тик ятаһың инде ул. Беҙҙең иң бәлә урыныбыҙ – ҡулланыусы булмауыбыҙ.\n– Бәлки ҡулланыусы проблемаһына фәлсәфәүи күҙлектән дә ҡараш ташларға кәрәктер. Әйтәйек, ҡулланыусы булараҡ һинең тарафтан хәрәкәткә килгән аҡса ағымы үҙеңә лә табан әйләнеп килә, үҙеңде лә хәрәкәтләндерә.\n– Дөрөҫ. Юҡҡа ғына атай-олатайҙарыбыҙ “Хәрәкәттә –бәрәкәт” тип әйтмәгән. Ғалимдар иҫәпләп сығарыуы буйынса Ер шарында, ғаләмдә барлыҡ есемдәрҙең, молекулаларҙың йәшәйеше уларҙың хәрәкәт итеүенә бәйле. Был йәһәттән тағы ла бер халыҡ мәҡәле: “Йөрөгән таш шымара, ятҡан таш мүкләнә”. Матдә хәрәкәт туҡталғанда юҡҡа сыға. Бер ир кеше мине илатҡансы көлдөргәйне. Баҡтиһәң, ул аҡса һанарға ярата, кис һайын аҡсаһын һанамаһа, күңеле тынысланмай, йоҡлап китә алмай икән. Был – наҙанлыҡ, ул кеше тик ятҡан аҡсаһын һанағансы уны нисек итеп хәрәкәтләндереү хаҡында уйланырға тейеш.\n– Тағы ла ауыл хужалығына әйләнеп ҡайтайыҡ. Күп кенә белгестәр беҙҙең илдә ауыл хужалығын үҫтереүҙең мөмкин булмауын үҙҡиммәт проблемаһына бәйләй. Әйтәйек, бер центнер игендең үҙҡиммәте (ерҙе һөрөү, сәсеү, тырматыу, ашлама һибеү, урып йыйыу, ашлыҡты һаҡлау, яғыулыҡ-майлау материалдары, эш хаҡы һ.б. сығымдары) хаҡына сит илдән биш-ун тапҡырға күберәк иген һатып алып була икән, беҙҙең ауылдарҙа игенселек менән шөғөлләнеү зыянға ғына булып сыға. Беҙҙә ауыл хужалығының үҫешә алмауының төп сәбәбе ошоға бәйле түгелме?\n– Был проблема бик ҡыҙыҡлы. Ысынлап та, күп кенә урындарҙа тәбиғәт шарттары ҡырыҫ булғанлыҡтан, унда нимәлер үҫтереп маташыуға ҡарағанда сит илдән һатып алыу күпкә отошлораҡ, сөнки осһоҙораҡҡа төшә. Күп кенә үҫешкән сит илдәрҙә айырым урындарҙа, әйтәйек, ауылдарҙа кешеләр йәшәһен өсөн генә лә дәүләт ҡаҙнаһынан аҡса түләйҙәр. Ә инде ауыл хужалығы менән шөғөлләнгән өсөн бик елле дотация бирелә. Был осраҡта рентабеллек мәсьәләһе бөтөнләй ҡуйылмай. Уларҙа ауыл хужалығы иң беренсе нәүбәттә иҡтисад нигеҙенә түгел, ә хужалыҡ итеү нигеҙенә ҡорола һәм тотороҡло үҫеш өсөн ауыл хужалығының өҙлөкһөҙ йәшәүе иң беренсе шарт булып тора. Алға киткән илдәрҙә ниндәй генә сығымдар талап ителһә лә, ауыл хужалығы йәшәргә тейеш. Үкенескә күрә, илебеҙҙең аҙыҡ-түлек етештереү системаһы сит илдән сеймал ташыуға ҡоролған. Ярай әле, иҡтисади санкциялар килеп сығыуы ауыл хужалығын бөтөнләй юҡҡа сығыуҙан һаҡлап ҡалды.\n– Бында “бәхет юҡ ине, бәхетһеҙлек ярҙам итте” тиергә генә ҡала инде...\n– Нәҡ шулай. Икенсе мәсьәлә: беҙҙең илдә етештерелгән барлыҡ юғары сифатлы аҙыҡ-түлекте сит илгә сығаралар. Беҙ бөгөн 1-се, 2-се, 3-сө класлы бойҙайҙы сит илгә ҡиммәт хаҡҡа һатабыҙ ҙа, үҙебеҙ сит илдән 4-се, 5-се класлы бойҙайҙы арзан хаҡҡа һатып алабыҙ. Ә үҙебеҙ фураж урынына ҡулланырға тейешле бойҙайҙан икмәк бешерәбеҙ. Беҙ бөгөн үҙебеҙҙә ит етешмәүгә ҡарамаҫтан, Ҡытайға ит сығарабыҙ ҙа, илебеҙҙә Бразилиянан килгән итте ашайбыҙ. Бындай сауҙа операциялары, әлбиттә, коммерция сараһы, йәғни беҙгә сит илгә ҡиммәт хаҡҡа аҙыҡ-түлек сығарыу, уларҙан арзан хаҡҡа аҙыҡ-түлек һатып алыу ҙур табыш килтерә. Доллар курсының үҙгәреп тороуы ярҙамында аҡса эшләү ҙә шул принципҡа ҡоролған. Был осраҡта инде беҙ экологик яҡтан таҙа аҙыҡ-түлек менән туҡланыу, бының ярҙамында граждандарҙың һаулығын һаҡлау хаҡында бөтөнләй хәстәрләмәйбеҙ. Ил халҡына зыян килтереү юлы менән иҡтисад мәсьәләләрен хәл итеп маташабыҙ.\n– Икенсе һүҙ менән әйткәндә, граждандарҙың һаулығын сит илгә ҡиммәт хаҡҡа һатабыҙ булып сығамы?\n– Шулай булып килеп сыға инде, ҡыйын булһа ла был фактты танырға тура килә. Беҙҙең иҡтисадсылар сифатлы аҙыҡ-түлекте сит илгә сығарып долларға һата ла, долларын бында һумдарға әйләндереп эшселәренә эш хаҡы түләп, уларҙы осһоҙға эшләтә. Халыҡ хәҙерге ваҡытта уларға ярты хаҡҡа ғына эшләй. 2014 йылда ниндәй эш хаҡы булһа, ялланыусы һаман да шул уҡ күләмдә эш хаҡы ала. Ә бит ул эш хаҡы хәҙер ике тапҡырға осһоҙланды, йәғни инфляция артһа ла, эш хаҡына индексация яһалманы.\n– Сит илдәрҙә ауылда эшләгән өсөн генә түгел, унда йәшәгән өсөн дә дотация түләнә, тинегеҙ. Бында ниндәйҙер маҡсат күҙ уңында тотолғаны бәхәсһеҙ күренә. Шулай түгелме?\n– Алдынғы илдәрҙә иһә дәүләттең ауыл хужалығына бирелгән дотацияһы ошо дәүләттең бөтөн халҡына ла бирелгән ярҙамды тәшкил итә. Йәғни уларҙа бөтөн халыҡҡа ярҙам итеү ауыл хужалығына өҫтәмә дотация түләү юлы менән тормошҡа ашырыла. Ә Рәсәйҙә етәкселек даирәләре фәҡәт ауыл хужалығын ҡыҫыу, уны дәүләт пландары үтәтеп талау юлы менән ауыл кешеһенең елкәһендә йәшәп килде.\n– Һәр заманда, бөтөн дәүләттәрҙә демографик мәсьәлә ауыл ярҙамында хәл ителеп килде. Статистика шуны күрһәтә: балалар һаны икәүҙән артмаған ҡала демографик тотороҡлоҡто тәьмин итә алмай. Бәлки һеҙ әйткән алға киткән илдәрҙә ауылдарҙы дотациялау стратегик һаналған демографик мәсьәләне хәл итеү маҡсатынан сығып башҡарылалыр, нисек уйлайһығыҙ?\n– Бәлки был мәсьәлә шулайҙыр, әммә бында демография хаҡында аныҡ ҡына фекер юҡ. Ысынлап та, ауыл ерлеге демографик мәсьәләне хәл итеп килде инде ул. Әммә һуңғы йылдарҙа ауылдарҙа тыуым кәмеп, ҡалаларҙа арта башланы һымаҡ. Шундай тенденция ла күҙәтелә. Был, әлбиттә, ауылдарҙа эш булмау сәбәпле йәштәрҙең күпләп ҡалаға күсеп килеүенә бәйле.\n– Ҡалалағы күп балалы ғаиләләр, асылда, кисәге ауыл кешеләрен тәшкил итә, әммә ике-өс быуын алышынғандан һуң, йәғни ауылдан килеүселәр ҡала кешеһенә әүерелгәс, проблема тағы ла ҡалҡып сығыуы бар бит...\n– Әлбиттә. Әммә ҡалаға ылығып китеүҙә лә проблемалар бар. Ни өсөн тигәндә, ҡала ерендә йәшәү сәнәғәткә ылығыуҙы, бының өсөн техник белем алыуҙы талап итә. Ҡалаға килеп мал тотоп, картуф үҫтереп булмай. Бына мин үҙем химия һәм биология өлкәһенән белгес булһам да, математиканы, ауыл хужалығын, иҡтисадты өйрәнергә тура килде. Был өлкәләрҙә беҙҙең халыҡ вәкилдәре аҙ булыуы мине был юлға этәрҙе.\n– Хәлле йәшәргә теләгән һәр кеше мотлаҡ рәүештә эшҡыуар булырға, ниндәйҙер тармаҡ, өлкә буйынса үҙенең шәхси эшен асырға тейеш тип уйлайһығыҙмы?\n– Күптәр эшҡыуар булыуҙы хәлле йәшәүгә тиңләй, әммә эшҡыуарлыҡ хәлле йәшәүҙең бәләкәй генә бер өлөшө. Хәлле йәшәү өсөн белгес булырға кәрәк. Борон-борондан белгестәр, кәсепселәр йәшәгән. Беҙҙең халыҡҡа хәҙер күберәк техник белемле белгестәр кәрәк. Ундай белгестәр һәр йәмғиәт ҡоролошонда ла, һәр заманда ла талап ителә, йәғни бындай белемгә эйә булыусылар замандың һәр төрлө үҙгәрештәренә һәр ваҡыт әҙер булып сыға. Техник белемең булмаһа һин завод-фабрикала ярҙамсы эшсе, ҡарауылсы ғына булып эшләй алаһың. Ундай кеше, нисек кенә тырышмаһын, хәлле булып китә алмай. Беҙгә хәҙер йәштәрҙе күберәк техник белем алырға, белгес булырға өндәргә кәрәк. Йырлап-бейеүгә өндәүселәр былай ҙа етерлек. Әлбиттә, мин бында йырлап-бейергә ярамай, тип әйтмәйем, милләттең сәнғәте лә, мәҙәниәте лә үҫешергә тейеш. Әммә барлыҡ ынтылышыбыҙ йырлап-бейеүгә генә ҡоролһа, хәлле һәм бай кешеләр беҙҙең арала бик аҙ буласаҡ. Башҡалар үҫешкән бер мәлдә, хәлле һәм бай булғанда беҙ һаман да йырлап-бейеп йөрөргә генә тейешбеҙме?\n– Техник белемгә эйә булыуҙы һеҙ нисек итеп күҙ алдына килтерәһегеҙ? Сөнки техник белемдең дә йүнәлештәре байтаҡ ҡына. Иҫегеҙҙә булһа, бер мәл юрист һөнәре алыу модала ине, юристар әҙерләгән уҡыу йорттарында конкурстар юғары булды. Бөгөн иһә эшһеҙ йөрөгән юғары белемлеләрҙең күбеһе – юристар.\n– Хәҙерге ваҡытта хәлле кешеләр, асылда, сәнәғәт өлкәһендә хеҙмәт итеүселәр. Һалым инспекцияларында, банктарҙа эшләүселәрҙең һаны кәмей. Сөнки илебеҙ алдында реаль иҡтисадты үҫтереү проблемаһы көнүҙәк булып килеп баҫты һәм иң беренсе нәүбәттә завод-фабрикаларҙа эшләү өсөн алдынғы ҡарашлы, тәжрибәле инженерҙар, үҙ эштәренең оҫталары талап ителә.\n– Республикабыҙ үҙенең 100 йыллыҡ юбилейын үткәрергә әҙерлек эштәре башланы. Ошо сара алдынан бер быуат элек илебеҙ халҡының ергә ҡарата һыуыныу күренешенә лә шаһитбыҙ. Бер быуат элек атай-олатайҙарыбыҙ ошо еребеҙ өсөн ҡан ҡойһа, бөгөн иһә бушлай бирелгән пай ерҙәренә эйә булыуға битараф ҡалдыҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, ер халыҡҡа кәрәкмәй булып сыҡты. Ни өсөн тип уйлайһығыҙ?\n– Етмеш йылдан ашыу ваҡыт эсендә кешене ер менән бәйләүсе епте өҙҙөләр, уны ерҙән биҙҙерҙеләр. Башҡорттар борон-борондан ерҙе күмәкләп файҙаланып йәшәп өйрәнгән. Улар аҫаба булһалар ҙа, ерҙәре община ҡарамағында булған. Шул ерҙең күпмелер өлөшөн дөйөм йыйында хәл итеп, бүлеп алып арпа, һоло, бойҙай сәскәндәр. Ергә ҡарата булған община ҡарашы колхоздар ваҡытында бигерәк тә нығынды. Хәҙер килеп бүлеү башланғайны, күптәргә ер кәрәкмәй булып сыҡты. Бына ошо урында һөйләшеү башында телгә алған байҙарыбыҙ кәрәк тә инде. Хәҙер брсиҙәтел түгел, бай кәрәк. Кеҫәһендә аҡсаһы күп булғаны түгел, тормошҡа, халыҡ яҙмышына ҡарашы менән алдынғы булғаны, ысын мәғәнәһендәге юлбашсы, етәксе кәрәк. Әгәр ҙә улар килеп сығып, ауылдарҙың яҙмышын үҙ ҡулына алһа, халыҡта ергә ҡараш та үҙгәрәсәк.\n– Хәҙер ауыл хужалығын үҫтереүҙе, ауылдарҙы ҡотҡарыуҙы кооперацияны үҫтереү йүнәлешендә күрәләр. Быға ҡарашығыҙ нисек?\n– Был хаҡта мин ун йыл элек республика гәзиттәрендә яҙып сыҡҡайным, радио һәм телевидение аша сығыш яһаным, республика етәкселегенә лә хат яҙҙым. Мин унда кооператорҙарҙың шәхси хужалыҡтарҙа етештергән аҙыҡ-түлеген йыйып алып һатыуҙы ойоштороуҙы күҙ уңында тотҡайным. Ысынлап та, был идея тормошҡа ашһа, һис юғы, шәхси хужалыҡтар ныҡлап аяғына баҫыр ине. Быға бер кем дә етди әһәмиәт бирмәне, хәҙер килеп, ниһайәт, республикабыҙ етәкселеге был хаҡта һөйләй башланы. Әммә ауылдарҙа ныҡлы аяғына баҫып торған фермерҙар, шәхси хужалар бармаҡ менән һанарлыҡ тороп ҡалған. Кемдәрҙе кооперацияға ойошторорға һуң? Элек колхоз-совхоздарҙа эшләүселәр ҡартайҙы, йәштәр ҡалаларға китте. Һуң булһа ла, уң булһын, тигән һымаҡ, бәлки был яңылыҡ ауылдарҙа әле күңелдәре һүрелеп бөтмәгәндәрҙе яңынан дөрләтеп ебәрергә булышлыҡ итер тип өмөтләнергә генә ҡала инде. Бәлки ауыл хужалығы кооперацияларын ДУП (дәүләт унитар предприятиеһы) итеп ойоштороп, эш башлап ебәргәндә нимәлер эшләп булыр тип уйланыла. Был предприятиелар шәхси хужалыҡтар етештергән аҙыҡ-түлекте йыйыу, эшкәртеү һәм һатыуға сығарһа, кооперациялар тиҙ арала аяҡҡа баҫып китер ине. Нимә генә тиһәң дә, дәүләттең ярҙамынан тыш ауыл хужалығы үҙе генә аяҡҡа баҫа алыры бик икеле. МТС-тарҙы ойошторғанда дәүләт нисек ярҙам итһә, бында ла шундай уҡ ярҙам талап ителә. Тота килеп, әйҙә, кооперация ойоштороғоҙ, тиеү менән генә боҙ урынынан ҡуҙғалмаясаҡ.\n– Нимә генә әйтһәк тә, барыбер ҙә кеше факторы тәүге урында тора. Революцияға тиклем колхоз да, совхоз да булмаған, дәүләт тә ярҙам итмәгән, әммә ауыл йәшәгән бит.\n– Ул саҡта халыҡта үҙидаралыҡ көслө булған. Революциянан һуң барлыҡҡа килгән советтар халыҡтың шул инициативаһын тартып алды, тик халыҡты ҡайғыртыуҙан ғына баш тартты. Бөгөн беҙгә халыҡҡа шул инициативаны, йәғни үҙидаралыҡты кире ҡайтарырға ғына кәрәк.\n– Республикабыҙҙың танылған бер иҡтисадсыһы бынан бер нисә йыл элек бер ҡыҙыҡлы фекер әйткәйне. Уның уйынса, Рәсәй һалҡын климатлы дәүләттәр исемлегенә ҡарай һәм уның милли килеменең 40 проценты һалҡын ҡышты йылытыуға, ҡышҡы һыуыҡтағы башҡа төрлө сығымдарҙы ҡаплауға китә. Илебеҙҙең самаһыҙ ҙурлығы, юлдарҙың насарлығы, технологияларҙың артта ҡалыуы һөҙөмтәһендә беҙҙә хатта нефть, газ, урман ресурстарын сеймал килеш һатыуға сығарыу отошло. Ошо факторҙарҙан сығып ул илебеҙ иҡтисады бер ҡасан да үҫеш кисермәйәсәк, тигән һығымтаға килә.\n– Мин ундай фекерҙә түгелмен. Миҫалға Канаданы ғына алайыҡ. Климат шарттары буйынса был дәүләт Рәсәй менән бер үк кимәлдә. Халыҡтың һаны ла унда 30 миллион самаһы. Ләкин уларҙа тормош ҡоролошо саҡ ҡына икенсе төрлөрәк. Канаданың төньяҡ өлөшөндә ҡалалар төҙөлмәй. Унда вахта ысулы менән эшкә барып ҡайталар. Беҙҙә иһә Себерҙә бихисап эшселәр ҡалалары ҡалҡып сыҡты. Ҡаланың барлыҡҡа килеүе әллә күпме башҡа социаль проблемаларҙы хәл итеүҙе бурыс итеп ҡуя. Икенсенән, ысынлап та, беҙҙең илдең күп сығымы йылыныу һәм йылытыу өсөн китә. Шул уҡ ваҡытта беҙҙең илдә нефть, газ сығарыуҙың һәм эшкәртеүҙең үҙҡиммәте ул тиклем юғары түгел, түбән ул. Уны шулай һөйләйҙәр генә. Әйтәйек, нефть сығарыуҙың барреле 2 доллар, ә уны 60 долларға һаталар, 130-ға барып еткән сағы ла булды. Өсөнсөнән, беҙ нефтте сит илгә сығарыр өсөн генә эшкәртмәйбеҙ, илебеҙҙәге барлыҡ машиналар үҙебеҙҙә етештерелгән бензин менән йөрөй, йорттар үҙебеҙҙә етештерелгән газ менән йылытыла. Шуға күрә нефткә, ғазға кемгәлер һатып аҡса эшләү сығанағы итеп кенә ҡарау дөрөҫ түгел, минеңсә. Беҙҙең өсөн иң ҡурҡынысы: сит илгә нефть һәм газ һатып, шул аҡсаға сит илдән аҙыҡ-түлек һатып алып йәшәүе. Ни өсөн тигәндә, бер көн килеп нефть тә, газ да бөтәсәк, ул сағында ни эшләргә тейешбеҙ? Беҙҙең өсөн бөтә Рәсәй иҡтисады берҙәм система булыуы мөһим. Шул сағында ғына үҙ-үҙен тәьмин итеп йәшәгән үҙаллы дәүләт булып һаҡланасаҡ.\n– Яңыраҡ Рәсәй Дәүләт Думаһында ҡулаҡсанан бөтөнләй баш тартыу тураһында сығыш яһанылар. Уларҙың фекеренсә, электрон аҡсалар коррупция менән көрәшеүгә булышлыҡ итәсәк, аҡсаларын йәшереүселәрҙе фашлаясаҡ. Ә ҡулаҡсаның юҡҡа сығарылыуы элекке кеүек “алтын биҙгәктәре”н барлыҡҡа килтерсәк, олигархтар булған аҡсаларын күсемһеҙ милеккә, алтын-көмөштәргә әйләндерәсәк.\n– Ҡулаҡса хатта алға киткән илдәрҙә лә бар. Беҙҙең ауылда бындай саҡта “хәбәр юҡта хәбәр булған, ата ҡаҙың күкәй һалған” тип әйтәләр. Беҙҙең күп кенә сәйәсмәндәр, иҡтисадсылар илдең иҡтисадын күтәреү урынына юҡ ҡына уйҙырмалар менән баш ҡатыралар, күпселектең иғтибарын төп мәсьәләләрҙән ситләштерәләр. Ундай миҫалдар бихисап. Әйтәйек, быйыл яҙ барлыҡ машиналар ҙа артҡы быялаһына “Ш” билдәһен ҡуйып йөрөргә тейеш тигән ҡағиҙәне ҡабул иттеләр. Был бит дөйә муйынынан ҡырын. Хәҙерге заманда ҡышҡы тәгәрмәс ҡуймайынса, ғөмүмән, ҡар өҫтөндә йөрөп буламы икән? Был “автомашинаны кеше йөрөтә” тип аңлашылған аксиомаға тиң. “Ш” билдәләренең хаҡы шул көндәрҙә 200 – 300 һумға тиклем барып етте. Тимәк, кемдер ошо ҡағиҙә ярҙамында аҡса һуғып ҡала. Беҙҙә хатта бер мәл сәғәтте алға-артҡа күсереп, географик полюстарҙы ҡыҫҡартып маташтылар. Һуң мәшһүр башҡорт шағиры Аҡмуллабыҙ: “Икегә берҙе ҡушып, һан ун булмай, сәғәтте алға бороп көн төн булмай...” тип әллә ҡасан уҡ әйтте бит инде. Экономиялы лампаларға күсеп тә ҡараныҡ бер заман.


Йәйғор — Башҡорт Википедияһы\n(Радуга битенән йүнәлтелде)\nЛадога күле өҫтөндәге йәйғор\nҺыу һиптергән саҡта, бөртөктәренән барлыҡҡа килгән йәйғор. Takakkaw Falls, Канада\nЙәйғор барлыҡҡа килеү схемаһы\n1) сферик тамсы\n2) эске сағылыу\n3) беренсел йәйғор\n4) яҡтылыҡтың һыныуы\n5) икенсел йәйғор\n6) инеүсе яҡтылыҡ нуры\n7) беренсел йәйғор барлыҡҡа килгәндә, нурҙарҙың юлы\n8) икенсел йәйғор барлыҡҡа килгәндә, нурҙарҙың юлы\n10) беренсел йәйғор барлыҡҡа килгән урын\n11) икенсел йәйғор барлыҡҡа килгән урын\n12) тамсылар болото\nЙәйғор — атмосфераның оптик һәм метеорологик күренеше, башлыса юғары дымлылыҡ яланында күҙәтелә. Ул төрлө төҫтәрҙә хасил була һәм дуға йәки ярым түңәрәк формаһын һыҙатландыра. Төҫтәр спектры, дуғаның эс яғынан ҡараһаң, былай: ҡыҙыл, һарғыҙыл, һары, йәшел, зәңгәр, күк, зәңгәр күк).\nКүк йөҙөндә йәйғор пәйҙә булғас, балалар ни ҡәҙәр шатлыҡ кисерә, уның нисек барлыҡҡа килеүе тураһында һорап, ата-әсәләрҙе йөҙәтеп бөтөрә.\n1 Йәйғорҙо өйрәнеү тарихы\n2 Тәбиғәттә йәйғор күренеше\n3 Йәйғор тарихта, мәҙәниәттә һәм мифологияла\n4 Йәйғор тураһында һынамыштар\n5.1 Урыҫ телендә\n5.2 Инглиз телендә\nЙәйғорҙо өйрәнеү тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nФарсы астрономы Кутб ад-Дин аш-Ширази (1236—1311), ә бәлки, уның уҡыусыһы Камал ад-Дин Ширази (1260—1320) булғандыр, беренселәрҙән булып феномендың теүәл аңлатмаһын бирә.\nЙәйғорҙоң дөйөм тасуирламаһын 1611 йылда Марк Антоний де Доминис «De radiis visus et lucis in vitris perspectivis et iride» китабында бирә. Күҙәтеүҙәр нигеҙендә ул йәйғор тамсыһының эске өҫлөгөнән сағылыу һәм ике тапҡыр һыныу нәтижәһендә (тамсыға кергәндә һәм сыҡҡанда), барлыҡҡа килә тигән фекергә килә.\nРене Декарт 1635 йылда «Метеорҙар» китабының «Йәйғор тураһында» бүлегендә күренешкә тулы тасуирлау бирә.\nСпектрҙы билдәләү өсөн төҫтәр һанын, йәғни 7 һанын Исаак Ньютон индерә. Ул фәнгә таянмай, ә 7 һанының символик мәғәнәгә эйә булыуын ғына иҫенә төшөрә. Башта ул биш төҫтә генә туҡталырға уйлай (ҡыҙыл, һары, йәшел, зәңгәр һәм миләүшә), сөнки 5 һаны ла символик мәғәнәгә эйә. Ләкин был һанды аҙһынып, 7 һанында туҡталырға була.\nЫсынында иһә, йәйғорҙа айырым-асыҡ ярылып ятыусы төҫтәр юҡ. Спектр тоташ, бер төҫ икенсеһенә ҡушылып китә, шуға күрә ентекләберәк, текәлеберәк ҡараһаң, унда «рәсми» төҫтәрҙән тыш тағы әфлисүн, ҡурай еләге (ҡуйы ҡыҙыл), салат (асыҡ йәшел), фирүзә төҫтәрен дә күрергә мөмкин.\nТәбиғәттә йәйғор күренеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nФизика дәрестәрендә был мөғжизәнең атмосфералагы оптик күренеш булыуы, ҡояш яҡтыһының һыу тамсыһында һынып, спектрҙың ете төҫөнә тарҡалыуы тип аңлаттылар. Төрлө оҙонлоҡтағы тулҡынды һыу тамсыһы төрлөсә һындырып, аҡ төҫ спектрға тарҡала — иң кескенә һыныу мөйөшө ҡыҙыл төҫтөҡө, ә иң ҙурыһы — миләүшәнеке. Был күренеш дисперсия тип атала.\nЙәйғорҙы күреү өсөн, ҡояшка арт менән, ә һыу тамсыларына йөҙ менән баҫырға кәрәк. Әммә йәйғор берәү генә түгел, уның янында икенсеһе, өсөнсөһө лә күренергә мөмкин. Тимәк, һыу тамсыһында нур ике йәки өс тапҡыр һына. Былары, билдәле, тоноғораҡ була. Иғтибарлы кеше икенсе йәйғорҙа төҫтәрҙең тәртибе төп күперҙәгегә ҡапма-ҡаршы булыуын да күрер. Әгәр төп күперҙә ҡыҙыл төҫ дуғаның тышында булһа, икенсеһендә ул эсендә булыр.\nАй йәйғор ҙа бар. Дөрөҫ, ай йәйғор күпкә тоноғораҡ була, шуға күрә уны йыш ҡына “аҡ йәйғор” тип атайҙар.\nТөнгө йәйғор —– бик һирәк осрай торған тәбиғәт күренеше. Уны планетаның бер нисә урынында ғына күҙәтергә мөмкин. Иң атаклы ай йәйғор – шарлауыҡлы Калифорния штатының Йосемити Милли паркында күҙәтелә. Ай йәйғорҙо шулай уҡ Кентуккилағы Камберленд шарлауыҡтарында һәм Замбия менән Зимбабве сигендәге Виктория шарлауығында күрергә була. Ә бик үҙенсәлекле ай йәйғор Себерҙә — Ямал ярымутрауының ҡуйы томандарында күҙәтелә.\nЙәйғор тарихта, мәҙәниәттә һәм мифологияла[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИҫ китмәле күренеш булғанға күрә, йәйғор боронғо замандарҙан бирле мөғжизә булараҡ ҡабул ителгән.\nБоронғо гректар уны күк менән ерҙе тоташтырыусы тип һанаған.\nЯпон риүәйәттәрендә йәйғорҙо донъя яратылыу менән бәйләйҙәр. Ошо күперҙән тәңреләр Идзанаги һәм Идзанами үҙҙәре яһаған ерҙе ҡарарға төшкәндәр.\nБоронғо ҡытайҙар йәйғорҙо күк йыланы тип белә.\nСкандинавтарҙа ул — тәңреләр торағын ер менән тоташтырыусы күпер.\nБоронғо һинд мифологияһында — күк күкрәү һәм йәшен аллаһы Индраның йәйәһе.\nӘрмән мифологияһында йәйғор — Тирҙың билбауы (Тир — тәүҙә ул ҡояш аллаһы, аҙаҡтан — яҙма, сәнғәт, фән аллаһы).\nСлавяндарҙың ышаныуҙары буйынса, йәйғор күл, йылға һәм диңгеҙҙәрҙән һыу эсә, был һыу аҙаҡтан ямғыр булып яуа. Ҡайһы берҙә ул һыу менән бергә балыҡтарҙы һәм тәлмәрйендәрҙе лә йота, шуға күрә улар ҙа күктән төшөү осраҡтары бар. Йәйғор ҡалҡыу бәхетһеҙлекте иҫкәрткән, әгәр инде кеше йәйғор аҫтынан үтә алһа, ир-егет ҡатын-ҡыҙға, ә ҡатын-ҡыҙ — ир-егеткә әйләнгән.\nБайтаҡ африкалы ҡабиләләрҙең ышаныуы буйынса, йәйғор ергә тоташҡан ерҙә хазина (ҡиммәтле таштар, ҡабырсаҡтар йәки ынйы) табырға мөмкин\nЙәйғор тураһында һынамыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХалыҡтарҙа был иҫ киткес матур тәбиғәт күренешенә бәйле йөҙләгән йомаҡ, әйтем, һынамыштар һ. б. бар. Мәҫәлән,\nЙәйғор иртәнсәк күренһә, йәки күпер икәү булһа, йә түбән булһа, йәиһә күк йөҙөндә оҙаҡ торһа, һауа боҙолоп, ямғыр яуасаҡ.\nЙәйғор көнбайышта күренгәндә лә, ямғыр көтөлә.\nКүпер йылға буйлап һуҙылған осраҡта ла ямғырҙан ҡаса алмайһың.\nӘгәр ҙә ул йылғаға арҡыры ятһа, һауа торошоноң яҡшырыуын көт тә тор.\nҺауа торошон билдәләү өсөн, йәйғорҙоң төҫө лә әһәмиәткә эйә: йәшел төҫ күберәк икән — ямғырға, һары — көн яҡшырыуға, ҡыҙыл — эҫелеккә йәки елгә.\n17 (11964),10 август, 2013 Татарстан яшьләре (тат.)\nҠыҙыл Һарғыҙыл Һары Йәшел Зәңгәр Күк Зәңгәр күк\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Йәйғор&oldid=812853 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:57 2 июнь 2018 үҙгәртелгән.


Республика парламентының 32 - се ултырышында "Хөкүмәт\nсәғәте" төп урынды биләне. БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов Башҡортостанда өҫтөнлөклө милли\nпроекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса саралар тураһында доклад менән сығыш яһаны.\nӘммә ултырыш барышын депутаттар шунда уҡ үҙ кәйефенә\nяраҡлаштырып көйләне. Парламент комитетының урындағы\nүҙидара, милләт, йәмәғәт һәм дини берекмәләр мәсьәләләре, мәғлүмәт сәйәсәте һорауҙары буйынса рәйесе урынбаҫары Надежда Крылова Вячеслав Володиндың "Известия" гәзитенә биргән интервьюһына ҡырҡа рәүештә кире баһа белдерҙе.\n"Берҙәм Рәсәй" партияһының Генераль советы президиумы секретары бер аҙна элек Башҡортостандың ҡайһы бер йәмәғәт\nойошмаларын һаҡһыҙ рәүештә милләтселәр рәтенә ҡуйҙы. Улары үҙ сиратында был ғәйепте "тупаҫ һәм нигеҙһеҙ" тип белдерҙе. Партия буйынса иптәшенең һүҙҙәренә "берҙәм рәсәйлеләрҙең" төбәк лидеры Мансур Әйүпов комментарий бирҙе һәм был үкенесле хата "үткән йылдар матбуғатында баҫылған тикшерелмәгән мәғлүмәт" эҙемтәһендә килеп сыҡты, тип аңлатты, бынан тыш гәзиттә лә хата киткән, тине ул.\nӘммә республиканың Дәүләт Йыйылышы депутаттары\nБашҡортостанда милләт - ара хәлде нигеҙһеҙ яманлау фактын өндәшмәйенсә үткәреп ебәрә алманы, "Володиндың һүҙҙәре\nхалыҡ намыҫына, гражданлыҡ һәм патриотлыҡ тойғоларына тап яға". Парламент спикеры халыҡ һайланыусыларының борсолоуын а ңлауын белдерҙе һәм "бының ултырыш протоколына индерелеүен" һораны.\nРеспублика хөкүмәте башлығы Башҡортостанда "Һаулыҡ", "Мәғариф", "Агросәнәғәт комплексы үҫеше" һәм "Һәр кем алырлыҡ уңайлы торлаҡ - Рәсәй граждандарына" милли проекттарының тормошҡа ашырыла башлауы тураһында ентекле бәй ән итеп, депутаттарҙы бер аҙ тынысландырҙы. Властың һәр кимәлендә ентекле һәм төптән уйланған пландар һәм властың бар тармаҡтарында ла аныҡ хәрәкәт координациялары булғанлыҡтан өҫтөнлөклө милли проекттарҙы үҫтереү һәм тормошҡа ашырыуҙа хәл итеүе мөмкин булмаған проблемалар юҡ к имәлендә. Мәҫәлән, йыл башынан һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә беренсел звено медицина хеҙмәткәрҙәре - улар 4440 белгес иҫәпләнә - өҫтәмә эш хаҡы ала. Дөйөм алғанда, федераль бюджеттан был маҡсатҡа йыл дауамында 492 миллион һум йүнәлтеләсәк. Бала табыу сертификаттары тапшырыу программаһын финанслауға 315 миллион һум күләмендә федераль средство бүленгән, уның 21 миллионы республикаға күсерелгән дә инде.\nБөгөн властың федераль органдарында Өфөлә федераль әһәмиәттәге юғары медицина технологиялары үҙәге төҙөү параметрҙары һәм ваҡыты тураһында килешеү өҫтөндә ҡыҙыу эш б ара, тип хәбәр итте Рафаэль Байдәүләтов. "Мәғариф" милли проектына килгәндә, үҙәктән бүленгән аҡса 32 мең мәктәп уҡытыусыһына синыфҡа етәкселек иткән өсөн айына тейеш булған бер мең һумды түләргә мөмкинселек бирҙе. Республиканың байтаҡ вуз һәм мәктәптәре милли проект сиктәрендә маҡсатлы грант алыуға ғариза бирҙе, һәм беренсе майға тиклем конкурста еңеүсе иң яҡшы мәктәптәр билдәле буласаҡ.\nБР Хөкүмәте Премьер - министры депутаттарға шулай уҡ ентекле итеп башҡа үҙгәрештәр тураһында ла еткерҙе. Тәбиғи, ҡалған ике милли проектҡа ла иғтибар аҙ бүленмәй. Бөгөн\nБашҡортостанда 168 мең ғаиләнең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтажлығы, уларҙың 17 процент тирәһе - аҙ тәьмин\nителеүселәр булыуын әйтеү етә. Әммә был проблемалар ҙа, һис\nшикһеҙ, парламент ярҙамында хәл ителәсәк.\nАртабан депутаттар Башҡортостан Республикаһының айырым\nсуд участкалары мировой судьяларын һайланы. Икенсе уҡыуҙа\nпарламентарийҙар ҙур өлөшө федераль закондарҙағы үҙгәрештәргә ярашлы ҡабул ителгән 12 закон проектын ҡараны. Оҙаҡ уйлағандан һуң Дәүләт Йыйылышы депутаттары\nреспубликаның 1994 йылдағы "Коррупцияға ҡаршы көрәш тураһында" законының ғәмәлдә булыуын туҡтатып тороу хаҡында закон проекты менән килешергә булды.\nДөйөм алғанда, башҡорт парламентарийҙары тәүге уҡыуҙа 14 закон проекты ҡараны, улар араһында экологик йөкмәткеле документтар байтаҡ. Федераль кимәлдәге үҙгәрештәргә бәйле\nБР Мотлаҡ медицина страховкаһы республика фонды бюджетының килем өлөшө 151 миллион һумға "ябыҡты", әммә, уның башҡарыусы директоры Алексей Меньшиков әйтеүенсә, "эске резервтар иҫәбенә" сығым өлөшө юғалтыуҙары бер миллионға тиклем кәметелде.\n"Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының 19 92 йылдың 12 майындағы "Башҡортостан Республикаһында граждандар тарафынан милләт ҡабул итеү һәм үҙгәртеү тәртибе тураһындағы Указын көсөнән сыҡҡан тип таныу хаҡында" БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай ҡарары ҡабул ителде.\nҺуңғы ҡарар менән закон сығарыусылар ер мөнәсәбәттәре буйынса парламент тыңлауҙары үткәреү идеяһы менән килеште.\nУлтырышта Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов, БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов, Хөкүмәт һәм Федерация Советы ағзалары, федераль министрлыҡ һәм ведомстволарҙың территориаль органдары, республиканың суд һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары етәкселәре, ҡала һәм район\nхакимиәттәре башлыҡтары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЕРҘӘЙЛЕК ҺӘМ БЕРҘӘМЛЕК ХАҠЫНДА - 2019 - Мәҡәләләр\nБЕРҘӘЙЛЕК ҺӘМ БЕРҘӘМЛЕК ХАҠЫНДА\nХәҙерге осорҙа халыҡтарҙың килеп сығышы, тарихи үткәне, этнос һәм милләт булып формалашыуы проблемалары замандаштарыбыҙҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Ошо өлкәгә ҡараған ғилми тикшеренеүҙәр ҙә бихисап, әленән- әле яңы китаптар баҫылып сыға, интернет селтәрҙәрендә ошо тема буйынса ҡыҙыу бәхәс-дискуссиялар ҙа тоҡанып китә. Бән фәҡирегеҙгә башҡорт милләте (этносы) проблемалары менән бәйле аналитик мәҡәләләрҙә сағылыш тапҡан ҡайһы бер ғилми ҡараштар менән танышырға тура килде.\nОшондай мәҡәләләрҙә тикшерелгән төп мәсьәләләрҙең береһе - башҡорттарҙың хәҙерге осорҙағы этник берҙәйлеге (идентичность) проблемаһы.\nЯбай тел менән әйткәндә, башҡортлоҡ күренешенә ҡарата билдәле бер ғилми ҡараш булдырырға ниәтләп, шуға нигеҙләнеп, "тарҡалып барған" башҡорт социумының сәләмәт, конструктив көстәрен ни рәүешле нығытыу, бергә туплау бурысы хаҡындағы изге теләктәр ҙә иғлан ителә.\nЙәш ғалимдарыбыҙҙың милләтебеҙ өсөн үтә әһәмиәтле булған мәсьәләләр буйынса үҙ ҡараштарын зыялылар ҡорона сығарыуы хуплауға лайыҡ, әлбиттә. Әммә уларҙың айырым идеялары менән танышҡас, зиһенде борсоулы уйҙар биләй башлай, хәүефле, ауыр хистәр ярала, ошолар ысынбарлыҡҡа тап килһә, башҡортлоҡ тамам юҡҡа сығып бөткән икән, тигән уйҙан арынып булмай. Алдан уҡ бына нимәне белдереү зарур: ғалим ҡулы менән яҙылған бар нәмәне лә хәҡикәткә тап килә икән, тип иҫәпләп булмай. Ғалим затынан булғандар ҙа яңылыша, был осраҡта уларҙың ҡайһы бер фекерҙәре менән ни сәбәпле килешеп булмауы хаҡында асыҡлыҡ индереү фарыз.\nЭтник берҙәйлек - шәхестең үҙ-үҙен ниндәй ҙә булһа этнос (халыҡ) кешеһе итеп аңлауы, ҡабул итеүе һәм тормошта үҙен шуға ярашлы тотоуы. Мәҫәлән, үҙеңде башҡорт итеп танытҡанһың икән, милли үҙаңың, тойғоларың да башҡортлоҡ менән бәйле буласаҡ, башҡа милләт кешеләре лә һине башҡорт кешеһе итеп ҡабул итәсәк. Бөгөн башҡорт этник берҙәйлеген саманан тыш киңәйтергә тырышыу тойола: башҡорт берҙәйлегенә бер юлы дөйөм гражданлыҡ, дини, төбәк берҙәйлеге һәм хатта локаль (урындағы) бер ишлек инә. Башҡортлоҡ, йәнәһе, рәсәйле булыуҙы ла, үҙеңде башҡортостанлы итеп таныуҙы ла, мосолманлыҡ менән бер ҡатар яҡташлыҡты ла (мәҫәлән, Баймаҡлыҡты) үҙ эсенә ала. Бында һанап кителгән ижтимағи сифаттарҙың һәр береһенең башҡорт кешеһенә хас булыуы ла, булмауы ла бар бит әле. Испанияла, йәиһә Төркиәлә йәшәгән, ошо илдең гражданлығын ҡабул иткән, башҡа динле йә атеист башҡорт бынан ары башҡорт берҙәйлеген юғалтып, башҡортлоҡтан азат ителергә тейешме инде? Улай булғас, Төркиә гражданлығын алған Ә.-З. Вәлиди Туғандың ҡәбер ташында ни өсөн "Көҙән башҡорто" тигән һүҙҙәр булыуын нисек аңлатып булыр? Был ябай кешеләрҙең башын бутауға тиң түгелме һуң?\nТамам аптыратҡаны ла бына нимәлә: ҡайһы бер ғалимдарыбыҙ милли берҙәйлекте тик мәҙәнилек менән, этник мөхиттәге мәҙәниәт торошо менән аңлатырға маташа. Йәнәһе, быға тиклем башҡорт берҙәйлеген аграр мәҙәниәт хасил итте; ауыл хужалығында тарҡалыу процестары башланғас, ҡалалашыу (урбанизация) күренештәре ныҡ көсәйҙе, башҡорттар күпләп ҡалаларға күсенде, әммә ҡала башҡорттарының яңы мәҙәниәте барлыҡҡа килмәне. Ауыл мәҙәниәте юҡҡа сығып бара, башҡорттоң айырым ҡала мәҙәниәте формалашмағас, тотош башҡорт социумы ла, башҡорт берҙәйлеге лә көрсөккә төртөлдө, тигән хаталы фекер пайҙә булды мәғлүмәт киңлегендә. Әлбиттә, мәҙәни берҙәйлек тип аталған күренеш бар. Мәҫәлән, ҡурай моңдарын үҙ итеүселәр, әҙәбиәт һөйөүселәр, классик музыкаға табыныусылар, теге йәки был популяр йырсыны фанаттарса ҡабул итеүселәр һ.б. Әммә ошондай сифаттарҙың булыу-булмауы менән генә этник берҙәйлекте бар итеп тә, юҡҡа сығарып та булмай. Ҡалала йәшәүсе башҡорт ниндәйҙер үҙенә башҡа мәҙәнилеккә мохтаж түгел. Шул уҡ башҡорт сәнғәте, әҙәбиәте, поэзияһы, музыкаһы, театры һәм киноһы - дөйөм халыҡ мәҙәниәтен тәшкил итә, һәм уны бер нисек тә ауыл йәки ҡала мөхитенеке, тип бүлгесләп булмай. Мәҙәниәт быуаттар дауамында үҫешә, көсәйә, киңәйә бара, ул сәйәси система торошонан йә ижтимағи-иҡтисади ситуация үҙгәреүҙән генә юҡҡа сыҡмай. Башҡорттарҙың күпселеге ауылда йә ҡалала йәшәүе "Урал батыр" эпосы аша милли үҙаңыбыҙға һеңдерелгән мәҙәни ҡиммәттәребеҙҙе юҡҡа сығармай. Башҡорт менталитеты, башҡорт берҙәйлеге тиҙ арала барлыҡҡа килеп, замананың сәйәси шарттары үҙгәреү менән тиҙ генә юғала торған күренеш түгел: ул халыҡ йәшәйешенең оҙайлы ваҡыт арауығында хасил булған ижтимағи феномен.\nОшо йәһәттән интернет селтәрендә осраған тағы ла һис бер нигеҙһеҙ һәм аңлайышһыҙ фекер менән килешеп булмауы хаҡында әйтмәй булмай. Башҡорт социумы кризислы хәлдә йәшәй, иҡтисади тотороҡһоҙлоҡ һәм матди тигеҙһеҙлек башҡорттарҙың ижтимағи энергетикаһын ике алама тарафҡа йүнәлтә - ул архаикаға (иҫкелеккә) бирелеү һәм социумдың саманан тыш сәйәсиләшеүе, тигән ҡәтғи һығымталарға юлығаһың. Мәҫәлән, башҡорт сходтарының (йыйындарының) йыш ойошторолоуын да архаик күренеш, тип иҫәпләү бер ниндәй ҙә ҡалыпҡа һыймай. Йыйын - ысынлап та боронғо башҡорт үҙидаралығы (демократияһы) күренеше. Әммә халыҡ йыйылыштарының заманса ҡануниәткә ярашлылығы, граждандарҙың ошондай хоҡуҡҡа эйә булыуы Рәсәй Конституцияһында нығытылған. Бына һиңә архаика! Сәйәсиләшеүгә килгәндә лә шул уҡ хәл - хатта Рәсәй Президенты ла чиновниктарға һәм сәйәсмәндәргә ябай халыҡтың ижтимағи-сәйәси әүҙемлеген күтәреү буйынса кәңәш-талаптарын бер туҡтамай тиерлек еткереп тора.\nДөйөмләштереп әйткәндә, әлеге көндә башҡорт берҙәйлегенә зарланырға, уның харап булырына артыҡ хәүефләнер сәбәптәр юҡ. Башҡортлоҡ юҡҡа сыҡмаған, йәшәйешебеҙҙә ошо сифатҡа ихтыяж булған һәр осраҡта милләттәштәребеҙҙең күпселеге үҙ ғәмәлдәрен нәҡ башҡорт кешеһенә хас булғанса бойомға ашырасаҡ.\nӘлбиттә, башҡорт берҙәйлеге тик үҙенән-үҙе генә бар булмай, уны тәрбиәләү, булдырыу зыялыларыбыҙҙың рухи бурыстарының иң мөһимдәренәндер. Туған мөхит, туған телле мәғрифәт, милли мәҙәниәт, әҙәбиәт, сәнғәт, гәзит-журналдар, радио һәм телевидение милли берҙәмлекте һәм этник берҙәйлекте булдырыуҙа ҡатнашып, үҙҙәренең дә һаҡланыуын һәм үҫешен тәьмин итә. Тап шуның өсөн башҡорт берҙәмлеге һәм берҙәйлеге бөтөп бара икән, тип зарланыуға ерлек бирергә һис ярамаҫ ине. Башҡорт киләсәгенә өмөт менән бағайыҡ - был рухи инаныстарыбыҙға көс-ҡеүәт кенә өҫтәйәсәк.\nЯҙылған: 09.07.19 | Ҡаралған: 352


Суверенитет тураһындағы декларация Башҡортостанды Рәсәйҙең алдынғы төбәктәренә сығарҙы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nСуверенитет тураһындағы декларация Башҡортостанды Рәсәйҙең алдынғы төбәктәренә сығарҙы\n17:28, 8 октября 2009 Сәйәсәт\nБР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары Шамил Бикҡолов һәм Рөстәм Күзбәков 19 йыл элек ҡабул ителгән Дәүләт суверенитеты тураһындағы декларация арҡаһында Башҡортостан Рәсәйҙең алдынғы төбәктәренә әүерелде, тип иҫәпләй. Был тарихи акттың республика халҡы өсөн ниндәй роль уйнауы тураһындағы фекерҙәре менән улар бөгөн “Башинформ” агентлығында үткән матбуғат конференцияһында уртаҡлашты.\nДепутаттарҙың икәүһенең дә декларация ҡабул итеүгә туранан-тура ҡағылышы булыуы асыҡланды. Бөгөн Өфө полиграфия комбинаты директоры, ”Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк политсоветы секретары урынбаҫары булған Шамил Бикҡолов, 1990 йылда республика суверенитетының иҡтисади концепцияһын төҙөгән КПСС-тың Башҡорт өлкә комитеты бүлегендә эшләгән. Ә Рөстәм Күзбәков республиканың Юғары Советы депутаты була һәм декларация ҡабул ителгән кәңәшмәлә ҡатнашҡан икән.\n“Ул тарихи йыйылыш бөгөн Дәүләт Йыйылышының пленар кәңәшмәләре уҙғарылғын залда бик көсөргәнешле үтте, — тип хәтерләй ул. — 280 депутаттың яртыһы Декларацияны ҡабул итеүгә риза, ә ҡалғандары ҡаршы булып сыҡты. Депутаттарҙың һәр береһе тиерлек микрофон яғына үтеп үҙенең фекерен белдерҙе. Шулай ҙа Декларацияны ҡабул итеү яҡлылар оппонеттарын үҙҙәренең хаҡлығына ышандырҙылар һәм һөҙөмтәлә күпселек тауыш менән документ ҡабул ителде. Урамға сыҡҡас, беҙ майҙанда байтаҡ халыҡ йыйылғанын күрҙек. Барлығы мең ярымлап булғандыр”.\nУл заманда йәмғиәттә декларацияны ҡабул итеүгә бер төрлө генә мөнәсәбәт булманы. Уның ни тиклем дөрөҫ сәйәси аҙым булыуын республика халҡы Советтар Союзы емерелгәс кенә аңланы. Бөтә Рәсәйҙе иҡтисади бөлгөнлөк ялмап алды бит. “Әле яңыраҡ та илебеҙҙең баш ҡалаһы эргәһендә генә, Мәскәүҙән Тверь юлында, емерелеп бөткән йорттар күреп хайран ҡалдыҡ, — тип хәтерләй Рөстәм Күзбәков. – Әйтерһең, һуғыш был яҡтарҙа 65 йыл элек түгел, ә яңыраҡ булған. Косторма ҡалаһының үҙәк урамдары буйлап машинала 20 саҡрым тиҙлек менән генә йөрөргә була, сөнки асфальт емерелеп бөткән.”\nӘлбиттә, декларацияны ҡабул иткәндән һуң республикала булып үткән үҙгәрештәр менән сағыштырырлыҡ та түгел. Өфөнән һәр бер район үҙәгенә, унан иһә ауылдарҙың күбеһенә тиклем яҡшы юлдар һалынған,газ,һыу үткәрелгән, интернет барып еткән урындар байтаҡ. Республикала халыҡты социаль яҡлау буйынса күп программалар ҡабул ителгән. Уҡытыусылрға, врачтарға, ғөмүмән, бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы ваҡытында түләнә, социаль өлкәнең бөтә сығымдары ҡаплана, торлаҡ төҙөлә.Күп балалы ғаиләләргә көслө ярҙам күрһәтелә. Республикала автобус һәм троллейбустар сығарыла, киләсәктә тракторҙар эшләү планлаштырылған. Ауыл хужалығы һаҡланып ҡалды.\n“ 1990 йылда партияның Өлкә комитетытында беҙ был турала тик хыяллана ғына инек, — тине Шамил Бикҡолов . — Бөгөн килеп быларҙың барыһы ла ысынбарлыҡҡа әйләнде.”\nШуның өсөн оло ышаныс менән ун туғыҙ йыл элек булған ваҡиға бөтә илебеҙҙең ҡеүәтле терәге булған Башҡортостан Республикаһы өсөн дә, Рәсәй өсөн дә ыңғай роль уйнаны тиергә була.


Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәй һәм Башҡортостан журналистар союзы ағзаһы, матбуғат ветераны Әхмәт Мөхәмәтшәрип улы Юлановты студент саҡтан беләм. 1993 йылдың йәйендә БДУ-ның «Башҡорт филологияһы һәм журналистика» факультетының II курсын тамамлағас, райондың «Ауыл уттары» гәзитенә практика үтергә ҡайттым. Гәзиттең ул ваҡыттағы мөхәррире Ильяс Исмәғил улы Такалов йәш белгесте киң ҡоласын йәйеп ҡаршы алды, ә эргәһендә дубляж буйынса мөхәррир урынбаҫары вазифаһында эшләүсе Әхмәт ағай Юланов баҫып тора ине. Тәү күргәндән был тәбәнәк буйлы, теремек ағай миндә яҡшы тәьҫораттар ҡалдырҙы. Әхмәт Мөхәмәтшәрип улының бик бөхтә итеп кейенеп йөрөүе хәтерҙә ҡалған. Һәр ваҡыт ап-аҡ күлдәк, ҡара төҫтәге костюм кейеп, галстук тағып алған ағайыбыҙ бик олпат күренә торғайны. Юғары интеллект, тәрән белем, аҡыл һәм эрудицияға эйә булған Әхмәт ағайға ҡарап һоҡлана инек. Оҙаҡ йылдар тәржемә өлкәһендә эшләгән өлкән коллегамдан эш тәжрибәһе алдым.\nҺуңыраҡ, БДУ-ның ситтән тороп уҡыу бүлегенә күскәс, хеҙмәт юлымды район гәзитендә башланым. Әхмәт ағай Юланов ул ваҡытта хаттар бүлеге мөдире ине. Йәш кеше булараҡ, мине лә ошо бүлеккә беркеттеләр. Шулай итеп, хәбәрсе һөнәренә мин Әхмәт ағайҙан өйрәндем тиһәм дә хата булмаҫ. Тыныс холоҡло, кәрәк ерендә үткер һүҙле хеҙмәттәшем һәр яҡлап беҙгә өлгө булып торҙо.\nТалантлы яҡташым Әхмәт Юланов 1936 йылда Юлдыбай ауылында донъяға килгән. Өфөнөң элекке 9-сы мәктәбендә (хәҙерге Р.Fарипов исемендәге гимназия-интернат) белем ала. Хеҙмәт юлын 1956 йылда райондың «Коммунизм өсөн» гәзитендә тәржемәсе булып башлай. 1962 йылда Йылайыр районы бөтөрөлөү сәбәпле, уны Хәйбулла районының партия комитетына инструктор итеп күсерәләр. Оҙаҡламай Аҡъярҙа сыға башлаған «Хеҙмәт байрағы» гәзитенә өлкән тәржемәсе итеп алалар. 1965 йылда Йылайыр районы киренән тергеҙелә һәм бер йылдан Әхмәт Юлановты «Коммунизм өсөн» гәзитенә дубляж буйынса редактор урынбаҫары итеп саҡыралар. Шулай итеп, Әхмәт ағай ғаиләһе менән кире үҙ районына күсеп ҡайта һәм хаҡлы ялға сыҡҡансы редакцияла тоғро хеҙмәт итә.\nӘхмәт Мөхәмәтшәрип улын уңған ғаилә башлығы. Улар ҡатыны Хәлимә Вәли ҡыҙы менән береһенән-береһе матур өс ҡыҙ үҫтерҙеләр. Эльвира, Альбина һәм Зиләнең үҙ ғаиләләре бар. Бәхетле ҡартатай менән өләсәй 6 ейән-ейәнсәрен тәрбиәләшеүгә ҙур өлөш индерә.\nБөгөнгө көндә ҡәләмдәшебеҙ Әхмәт Юланов үҙенең хәләл ефете менән Сибайҙа йәшәй. Күптән инде хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, ул бер ҙә ҡул ҡаушырып ултырғаны юҡ. Әленән-әле уның төплө мәҡәләләре «Ауыл уттары» һәм «Атайсал» гәзиттәрендә сығып тора. Әхмәт ағай Сибай ҡалаһы һуҡырҙар йәмғиәтенең әүҙем ағзаһы. Матбуғат ветераны ҡаланың йәмәғәт тормошо менән янып йәшәй, төрлө сараларҙа ҡатнаша. Бөгөн Юлановтар ғаиләһендә оло тантана. Әхмәт Мөхәмәтшәрип улы үҙенең 80 йәшлек юбилейын билдәләй! Форсаттан файҙаланып, беҙ, «Атайсал» гәзите хеҙмәткәрҙәре ҡәләмдәшебеҙҙе күркәм ғүмер байрамы менән ҡотлайбыҙ. Ныҡлы сәләмәтлек, ғаилә именлеге, ижад ҡомарының бер ваҡытта ла һүнмәүен теләйбеҙ.


Башҡортостандың халыҡ шағиры, яҙыусы, драматург, публицист, яугир, халҡыбыҙҙың данлы улы Мостай Кәримдең тыуыуына бөгөн 102 йыл. Әҙәбиәттең бөтә жанрында ла уңышлы ижад иткән, әҫәрҙәре халыҡ тарафынан яратып ҡабул ителгән бындай данлыҡлы ил улдары быуатҡа бер генә тыуа, тиһәк һис тә арттырыу булмаҫ. Үҙе китһә лә, әҫәрҙәре менән халыҡтың күңелендә мәңге тере ул.\nШағирҙың ижадына ғашиҡ уҡыусыларыбыҙға авторҙың түбәндәге китаптарын тәҡдим итәбеҙ. Уҡымлы, фәһемле, һәр уҡыусыһының күңеленә үтеп инерлек әҫәрҙәре кескәй балаларҙан башлап оло быуын вәкиленә тиклем тәғәйенләнгән. Һәр береһендә тормош, уның асылы, фәлсәфәһе һәм башҡалар тураһында белергә, борсоған һорауҙарға яуаптар табырға мөмкин. Башҡортмон тигән һәр башҡорт әҙиптең ижадын мотлаҡ белергә тейештер. Уларҙың һәр береһендә тормоштоң үткәне лә, бөгөнгөһө лә сағыла...\nБаҫмалар буйынса нәшриәт магазиндарына, шулай уҡ сайт аша мөрәжәғәт итергә мөмкин.