Балалар йорто миңә тыуған йортомдо алмаштырғандай булды...\nҒәйнуллина Фатима Ғәйнулла ҡыҙы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Бөтә Рәсәй сәнғәт фестивалдәренең I, II дәрәжә дипломаты. 1975-1982 йылдарҙа Бөрйән районын мәҙәниәт бүлеген етәкләй. Районда бейеү сәнғәтен үҫтереүгә күп көс һалған шәхес. Башҡортостандың халыҡ йырсыһы Әлфиә Юлсуринаның әсәһе.\nФатима Ғәйнулла ҡыҙы ҒӘЙНУЛЛИНА.\n1937 йылдың 8 мартында\nӘбйәлил районының Теләш ауылында тыуған.\nҺуғыш башланғанда 3 йәштә була.\n...Һуғыш йылдарының бер көнө. Әсәйем усаҡҡа яғып кәртүк бешергән.\nМинең берҙән-бер бөртөк күлдәгемде көл тоноғонда тап-таҙа итеп йыуып, усаҡ алдында торған урҙаға киптерергә элде. Мине үҙенең кәстүменә төрөп, һандыҡ эргәһендәге түшәккә бәләкәй яҫтыҡ һалып, күлдәгем кипкәнсе тип ятҡырып торҙо. Миңә 3,4-4 йәштәр самаһы.\nБөгөн беҙҙең тыуған ауылыбыҙ Теләштән әсәйҙең ике туған ағаһы килергә тейеш. Атай үлгәс, беҙ үҙебеҙҙең ауылдан Салауат тигән ауылда, шунан Таштимерҙә, аҙаҡ тағы ла Салауатта йәшәнек.\nҒиззәт ағай кис килмәне, ә иртәгәһенә таң менән килеп инде. Һуғышҡа китеп барышлай беҙҙе күреп китергә ингән. Шул китеүҙән ул һуғыштан ҡайтманы.\nМиңә дүрт-биш йәш тирәһендә әсәйем дә ауырып китте. Беҙ ул ваҡытта тағы ла Салауат ауылында йәшәй инек. Ауырыу булһа ла, Михайловкалағы урыҫ белештәренә барып эшләй ҙә, ризыҡ менән йә үҙе ҡайтып китә, йә кеше артынан миңә ашарға биреп ебәрә.\nШулай йөрөй торғас, әсәйем Сафия ныҡлап ауырып китә. Инде ҡарарлыҡ хәле булмағас, мине балаҫҡа төрөп, бер ағайҙың ат санаһына ултыртып, Тупаҡ ауылында йәшәүсе атай яғынан туған Фәйрүзә апаһына ебәрҙе. Ашарға бер нәмә лә булмағанлыҡтан, бер ус ҙурлығындағы мал тиреһен өтөп, шуны ашатты.\nУл ағай Тупаҡ ауылына еткәс, мине Фәйрүзә апайҙарҙың землянкаһы эргәһендә ҡалдырып, уларға индереп, әйтеп тә тормайынса, аты менән ары ҡуҙғалып китте лә барҙы.\nБыл 1943 йылдың яҙы ине. Ҡар күп яуған. Аҫҡа шыуып төштөм дә ишектәрен асырға буйым етмәй торғанда Фәйрүзә апай ишекте тибеп ебәреүгә ул шар асылып китте лә, мин ситән солан мөйөшөнә барып яттым. Фәйрүзә апай ике ҡулының устары менән битен ҡыҫып, ҡысҡырып илап ебәрҙе лә, мине күтәреп өйгә алып инде. Плитәгә яҙғы бойҙай киптерергә түшәлгән ине, мине шуның өҫтөнә һалды. Мин туңыр сиккә етеп өшөгәйнем.\nФәйрүзә апайҙың ире Хисаметдин ағай ҙа һуғышта ине. Улы Йәнйегет менән генә йәшәйҙәр. Өйҙәре бәләкәй генә, ситәндән үрелеп, балсыҡ менән һылап ағартылған.\nФәйрүзә апай колхозда эшләй. Үҙе ат егә, ат менән эшкә китә. Ҡараңғы төшөүгә генә ҡайтып инә. Йәнйегет менән икебеҙгә берәр стакан һөт, ҡайнаған һыу, ике телем икмәк ҡаралды араһына ҡалдырып китә. Мин икмәккә туймайым. Ҡайһы саҡта Йәнйегеттең икмәгенә лә тейәм, һөтөн дә әҙерәк эсеп, урынына һыу ҡойоп ҡуям. Апайым был хәлде белгәс, ҡар иреп бөтөүгә мине өйҙә ҡалдырмай, тышта йоҡларға сығарып ебәрҙе. Мин атайым менән әсәйем тектереп биргән тире тунына төрөнөп, кеше өйҙәре алдында йоҡлап йөрөй башланым.\nКүп кешеләр ҡар аҫтында ятып ҡалған игенде сүпләп алып ҡайтып, ишек алдарына, ҡайһылары урамға тәҙрә алдарына ҡояш төшкән ергә йәйеп һалып киптерергә ҡуялар. Мин хужалары күрмәгәндә шуны услап алып, йәшереп ашап тамаҡ туйҙырам.\nБер көндө йоҡлап ятҡанда Хәтирә тигән апайым килде лә. осамдан һөйөп уятып: «Әсәй үлде», – тине лә ҡысҡырып-ҡысҡырып иланы. Үҙе күп тә тормай сығып китте. Ҡайҙа киткәндер, мин уны башҡаса күрмәнем.\nМай байрамында Теләш ауылынан Зәйтүн һәм Миҙәхәт ағайҙар Фәйрүзә апайға ҡунаҡҡа килде. Шул көндө байрам уңайынан тип колхоздың үлгән атын өлөшләп ауыл халҡына бүлеп биргәндәр ине. Фәйрүзә апайға ҡарыны ғына тейгән. Шунда ағайҙарым Ташбулат ауылында балалар йорто асылыуын хәбәр итте һәм мине шунда урынлаштырыу хаҡында һөйләштеләр. Фәйрүзә апай теге ҡарынды кистән алып таңға хәтле ҡаҙанда ҡайнатып бешереп ашатты. Ҡайнаған һыу. ике телем икмәк биреп, Миҙәхәт ағайға эйәртеп, Ташбулат балалар йортона ебәрҙе. 15 саҡрым тирәһе араны 11 йәшлек ағайым мине берсә күтәреп, берсә йөкмәп, йә атлатып, атлай ҙа алмайһың исмаһам, тип бик интегеп алып барып еткерҙе. Силсәүиткә алып инде. Шунда яҙалар ине. Мин иҙәндә ятҡан йыуа төпсөктәрен күреп, тиҙ генә сүпләп ашай һалдым.\nБалалар йортоноң яңы асылған сағы. Төрлө йәштәге балалар йыйылған. Миңә 6 йәш тә тулмағайны. Ҙурыраҡтар төрлө эштәр башҡара. Кесерткән йыйып килтереп, ҙур өҫтәлдәрҙә балта менән тураҡлайҙар, шунан ҡайнап торған ҡаҙанға һалалар. Ваҡ ҡына кәртүктәрҙе йыуып та тормай, кесерткәнгә ҡушып болғап аш бешерергә ярҙам итәләр. Иртәнсәк 100 грамм ҡара икмәк, төш – 50 грамм, кис 100 грамм икмәк бирәләр. Һәм шул кесерткән ашы – бөтә ризығыбыҙ шул.\nБалалар йорто эргәһендәге бер һарайҙа аслыҡтан шешенеп үлгән балаларҙы йыйып, Күсем руднигына китә торған тимер юл эргәһендәге зыярат соҡорона алып барып ташлап, арлы-бирле күмеп ҡуялар.\nТашбулат балалар йортона килгәндә аяҡ балтырҙарым, беләктәрем ҡурай нәҙеклеге ине, эсем бик ҙур, күҙем эскә батҡайны. Мине лә үлер тип уйлағандар. Ашау бик әҙ һәм бер төрлө. Балаларҙың эстәре китеп, ҡан ярау итеп ауырыны. Мин дә шулай сирләнем. Тамаҡ туймағас, бесәй үләненең төймәләрен, киндер орлоҡтарын, юл буйҙарындағы төрлө үләндәрҙе йолҡоп ашайбыҙ. Аш-һыу түккән соҡорҙа кәртүк ҡабыҡтары, кишер төпсөктәре, кәбеҫтә япраҡтарын сүпләп, шул көйө йыумайынса ашай инек. Бетләнек. Ятып йөрөгән тачанкалар тас ҡандала. Ҡыш һыуыҡ. Олораҡтар тау битләүҙәренән утын һөйрәп килтереп яға.\nШул көҙ мин Ташбулат ете йыллыҡ мәктәбенең беренсе класына уҡырға барҙым. Мәктәп ергә ныҡ инеп киткән, бик иҫке һәм тәпәш. Һыуыҡ көндәрҙә бәләкәс уҡыусылар мейес тирәләшеп һырынып, баҫып тороп уҡый инек.\nКейем етешмәй. Ҡыҙҙарға яулыҡтан костюм тегеп кейҙерҙеләр. Аяҡҡа, өлкәндәр уҡып килгәс, уларҙың ҙур ботинкаларын һөйрәп китәбеҙ. Пальто булмағас, ҡыш көнө мәктәптә одеял ябынып ултырған саҡтар ҙа булды.\nМинең тәүге уҡытыусым Рауза Ситдиҡова апай бик матур ине. Уның туғаны Мәүлиҙә апай Ситдиҡова тәрбиәсе булып эшләне. Ул да сибәр, һәр ваҡыт йылмайып һөйләште.\nБөтә класҡа бер китап, уныһы ла – уҡытыусыныҡы. Бер ҡәләмде биш кешегә бүлеп бирәләр. Тотош класта бер йә ике балала ғына ҡара һауыты була. Шунда һәр береһе килеп, «шалт» итеп тауыш сығарып манып ала.\nДәфтәрҙе берәрҙән генә өләшеп бирәләр. Уларҙың тыштары ла юҡ. Бик һаҡлап, ҡәҙерләп, буш урын ҡалдырмайынса яҙырға тырышабыҙ. Уныһы тулғас ҡына икенсеһен бирәләр. Уҡытыусы таҡтаға яҙып аңлатҡанда гәзит битендәге буш ҡалған аҡ юлдарға яҙабыҙ.\nБер ваҡыт алдымда тышһыҙ китап ята ине, иң тәүге битендә Сталин һүрәтен күрҙем дә: «Бына ошо кеше шул тиклем ҡурҡыныс, кешеләрҙе үлтерә, ти», – тип әйттем. Шул саҡ бер малай эргәмә килде лә: «Һине был һүҙҙәрең өсөн төрмәгә ултырталар. Ул беҙҙең юлбашсы! Улай тип әйтергә ярамай», – тине. Мин уның әйткәндәрен бик ҡурҡып ҡабул иттем һәм ғүмер буйы шомло бер төш һымаҡ иҫемдән сығарманым.\nМин гел яҡшы уҡыусылар иҫәбендә йөрөнөм. Беҙҙең класта төрлө йәштәге балалар уҡый ине, хатта ҙур ғына апай-ағайҙар ҙа булды. Мине ҙурҙарға гел өлгө итеп ҡуялар. «Ана, бәләкәс кенә ҡыҙ ҡысҡырып, шыма итеп уҡый, таҙа яҙа. Һеҙ ниндәй ҙурһығыҙ, ижекләп тә уҡый белмәйһегеҙ», – тип уҡытыусының әрләгәне иҫтә. Уларҙы күп ыҙалатмай, ФЗО-ға ебәреп бөтөрҙөләр. Һәйбәт уҡығандарға бүләктәр ҙә бирәләр. Яҡшыраҡ кейемдәр ҙә һәйбәт уҡығандарға эләгә. Уҡыу насар, тәртипһеҙерәктәргә өҫтәлмә эш ҡушалар ине.\nБик тиҙ, шыма уҡый тип шиғыр ятларға бирә башланылар. Байрамдарҙа, концерттарҙа шиғыр һөйләй инем.\nОҙаҡламай Ташбулат балалар йортона Өфөнән дә, унан ары ерҙәрҙән дә балалар килтерҙеләр. Шулар араһында Том исемле татар малайы бар ине. Ул бик оҫта итеп «Бабайҙар бейеүе»н башҡара торғайны. Мин уны бер ҡарауҙа отоп алдым да үҙ алдыма костюмдар эшләп, концерттарҙа бейей башланым. Ошо бейеү менән ҡышҡы айҙарҙың бер көнөндә толопҡа урап, Асҡарға олимпиадаға алып барҙылар.\nБалалар йортонда ҡыҙҙарҙың сәстәрен дә алалар ине. Клубҡа барып ингәс, бабайҙар кейемен кейеп, билбауҙы тағып, сәхнә буйлап йөрөп ятҡанда, залдағы халыҡты ҡарайым тип, шаршауҙы аса биреп ҡарап торғанда яңылыш сәхнәнең ситенә яҙа баҫып, халыҡ ултырған яҡҡа ҡолап төштөм дә киттем. Ҡысҡырып илап ебәрҙем. Мәктәптәрҙе, балалар йорттарын тикшереп йөрөүсе Билалов тигән бер ағай мине күтәреп алды ла: «Егет кеше иламай», – тигәйне, беҙҙекеләрҙән берәү: «Ул егет түгел, ҡыҙ», – тине. «Ә-ә, ҡыҙ икән, егет булып кейенеп алған, бына маладис!» – тип мине маһайтып та ебәрҙе. Шунан алып мине балалар йорто исеменә ҡуйылған бер концерт, эстафета-смотрҙан да ҡалдырманылар.\nБер ваҡыт Ташбулат ауылына Баймаҡ артистары килде. Улар Сәғит Мифтаховтың «Һаҡмар» драмаһын ҡуйҙы. Бер нисә номер концерт та күрһәттеләр. Беҙҙе көндөҙ стройға теҙеп алып барҙылар. Хәрби кейемдәге Зөбәйеров тигән ағай шаршау алдына сығып беҙҙең менән һөйләшеп алды. Төрлө тормош ваҡиғаларын һөйләп, «ҙур үҫкәс, һеҙҙең аранан да артистар сығыр, тырышып уҡырға, тәртипле булырға кәрәк», тине.\nСпектакль менән концерт бөткәс, артистарҙың сығышының тәьҫиренән арына алмай, клубтан ҡайтмай, иң аҙаҡҡа ҡалып, уларҙың ҡайтып киткәненә ҡайғырып, ҡасан Баймаҡ артистары килер икән, мин дә шулар менән китәм тип, илаулап йөрөй башланым.\n...Балалар йортондағы тағы бер ваҡиға ныҡ иҫемдә ҡалды. Ҡарабалыҡлы күленән столовыйға һыу ташыйбыҙ. Берәүһенең ҡулында бейәләйе булмағас, минең нәскиҙе биреп тороуымды һоранылар. Мин ҡаршылашып тормайынса аяғымдағы нәскиемде систем дә бирҙем. Уны кемгә кейҙергәндәрҙер, белмәнем дә.\nИҙәндә түңәрәк яһап ашап ултырғанда иптәштәр араһынан берәү тәрбиәсегә шул хаҡта әйтеп, ошаҡланы. Бүлмәгә килеп ингән тәрбиәсе Сәриә апай аяғындағы быймаһы, өҫ кейемендә килеш балаларҙы ашаҡлап, үҙенең уң ҡулы менән минең уң ҡулымдан тотоп алып өҫкә күтәрҙе лә ишеккә табан бырғатты. Был бәреүҙән ишек асылып китте, һәм мин коридор уртаһына барып яттым. Ялан баш, яланаяҡ, өҫтә ситса күлдәк кенә. «Илап торған була!» – тип, Сәриә апай мине елтерәтеп тышҡа сығарып, ҡар өҫтөнә баҫтырып ҡуйҙы. Ҡышҡы һыуыҡ көн. Группалағы бөтә балаларҙың ҡысҡырып илағаны ишетелә. Күпме ваҡыт торғанмындыр, белмәйем.\nБалалар йортона Теләш ауылынан Сәйфулла һәм Сәйфелмөлөк ағайҙар ат менән утын ташый ине. Шул көндө Сәйфулла ағай килгән булған. Утын килтереп бушатып торғанда мине күреп, балалар йорто директорына китте. Улар кире килеп, мине бүлмәгә индергәндә илауҙан һенем ҡатып, бер нимә лә һиҙмәй инем...\nТөрлө яңылышлыҡтарыбыҙ өсөн Сәриә апайҙан ҡаты яза көтә ине. Яҙға ҡарай ул балалар йортонан китте. Беҙ иркен тын алып ҡалдыҡ.\nСәриә апайҙың киреһе кеүек апайҙар ҙа булды. Мәҫәлән, Зәлиә инәй көндөҙ колхоз эшендә йөрөһә, төнгә балалар йортонда төнгө ҡарауылсы булып килә. Ул йәтим балаларҙы йәлләй, яҡын күрә. Төндә балалар йортоноң тирә-яғын ҡарауыллап инә. Бәләкәйҙәр ятағында уға ятып йөрөү өсөн урын да әҙерләп ҡуйылған. Шнда инеп ятҡылап ала. Балалар менән дә һөйләшә, тышҡа сығарып алып инә. Зәлиә инәй кеүек ипле һүҙлеләр, йомшаҡ күңеллеләр беҙҙең әсәйҙәребеҙҙе алмаштырып, иң яҡын кешеләребеҙгә әйләнде. Тура килгәндә беҙ берәмләп уларҙың өйҙәренә барып, ҡулдан килгәнсе ярҙам да итә инек. Ҡыҙы Хәтирә лә беҙҙең янда йыш була. Уның менән дуҫлашып алдыҡ.\nУларҙың өйҙәрендә бер нәмә лә юҡ тиһәң дә була. Гәзитте төрлөсә һүрәттәр яһап киҫеп, тәҙрәләренә ҡорған итеп элгәндәр.\nӘммә хеҙмәт көнөнә биргән 200 грамм бойҙайының яртыһын ҡурмас итеп ҡыҙҙырып, шуны һәр береһенең алдына берәр ағас ҡалаҡ менән бүлеп һалып, шунда яртышар ҡалаҡ һөт өҫтәп, самауырҙан ҡайнар һыу ағыҙғас, мине лә сәй эсергә саҡыра торғайнылар...\n...Балалар йорто миңә тыуған йортомдо алмаштырғандай булды...


Башҡортостанда йәнә бер урман янғыны асыҡланған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда йәнә бер урман янғыны асыҡланған\n16:00, 15 августа 2011 Иҡтисад\nБашҡортостанда бөгөн йәнә бер урман янғыны асыҡланған. Яңауыл районы Николо-Березовка участка урман хужалығының 99-сы кварталында урман яныуы хаҡында мәғлүмәт диспетчер пультына бер нисә минут элек килде. БР Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, унда янғын-химия станцияһы бригадаһы, шулай уҡ урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре йүнәлтелгән. Ғәҙәттән тыш хәл сәбәптәре һәм янғын ялмап алған урман территорияһы әлегә асыҡлана.\nЙылайыр һәм Ейәнсура районындағы ике янғынға килгәндә, улар хаҡында яңы мәғлүмәт әлегә юҡ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Йылайыр урман хужалығында 33 гектар майҙанда урман һәм уға ҡараған территория яна. Был йыл башынан алып беҙҙең республикала әлегә иң ҙур янғын.


Маэстро Спиваков Салауатта Йәш таланттар өсөн музыка мәктәбен асты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМаэстро Спиваков Салауатта Йәш таланттар өсөн музыка мәктәбен асты\n9:26, 15 октября 2014 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 15 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\nСалауатта Владимир Спиваков исемендәге йәш таланттар өсөн музыка мәктәбе асылды. Рәсәйҙең халыҡ артисы үҙе асыу тантанаһында ҡатнашты. Сарала Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова, Салауат хакимиәте башлығы Фәрит Ғилманов, Салауат ҡалаһының почетлы гражданы Дамир Шәвәлиев ҡатнашты.\nМәктәп билдәле дирижер ҡарауы аҫтында эшләйәсәк. Проекттың идеяһы 2013 йылда маэстро Спиваковтың Салауат ҡалаһына «Мәскәү виртуоздары» дәүләт камера оркестры менән бергә килгәндә тыуа. Ул ваҡытта «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Дамир Шәвәлиев менән осрашыуҙа Башҡортостандың йәш таланттарына ярҙам итергә һәм яңы музыка мәктәбен асырға ҡарар ителә. Хәйриә концертында салауаттарға бирелгән вәғәҙә үтәлә. Проект йыл дауамында ғәмәлгә ашырыла.\n— Алдыбыҙҙа һүҙҙәрҙә, ҡағыҙҙа түгел, ә тормошта иҫ киткес миҫал. Был ҡалала үҙҙәренең ҡалаларын ысынлап та яратҡан кешеләр булғанға мин бик шатмын, — тине Владимир Спиваков. — Башҡортостан Республикаһында һәләтле балалар бик күп, уларға тик ярҙам ҡулын һуҙырға кәрәк, бөгөн шулай ителде лә. Барыһы ла килеп сыҡты һәм беҙҙән һуң да был мәктәптең эшләйәсәгенә, күп балалар тәрбиәләүенә бик ныҡ ышанам.\nРәсәйҙең халыҡ артисы музыка мәктәбенә бүләккә яңы музыка ҡоралдары: алты скрипка һәм бер виончель тапшырҙы, быға оҡшаштар республиканың бер музыка мәктәбендә лә юҡ.\nЯңы музыка мәктәбе Салауат музыка колледжының беренсе ҡатында урынлашҡан. Бер йыл эсендә бында бинаның тышына реконструкция, уҡытыу кластарына, концерт залына, хор студияһына ремонт яһалған; тулыһынса инженер селтәре һәм санузел алмаштырылған. Дөйөм алғанда 47 бүлмә ремонтланған. Колледж бинаһын реконструкциялауға 43 миллион һум тотонолған. «Ят балалар булмай» хәйриә фонды һәм «Владимиртепломонтаж» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте финанс ярҙам күрһәткәндәр.\n2014 йылда Салауат музыка колледжы мәктәп төҙөүгә 10 миллион һумлыҡ президент грантына лайыҡ булды. Бөтә саралар ҙа яңы музыка ҡоралдары алыуға йүнәлтелгән. Бағыусыларҙың сараларына «Steinway» концерт рояле һатып алынған.\nВ.Т.Спиваков исемендәге йәш таланттар өсөн музыка мәктәбе составына 17 уҡытыу кабинеты, концерт залы, ритмика кабинеты һәм бәләкәй концерт залы инә. Алты бүлексә: фортепиано, скрипка, гитара, халыҡ музыка ҡоролдары, тынлы музыка ҡоралдары, вокал хор студияһы эшләй. Мәктәптә 7 йәштән алып 15 йәшкә тиклемге 50 бала шөғөлләнә. Дәрестәрҙе Салауат уҡытыусылары ғына түгел, шулай уҡ Өфөнән һәм Мәскәүҙән саҡырылған педагогтар ҙа алып бара.\nВладимир Спиваков телекүпер ярҙамында Салауат музыканттары өсөн Мәскәүҙән оҫталыҡ кластары үткәрергә планлаштыра.\nТеги: музыка мәктәбе,спиваков


Мәктәптә коронавирусҡа ҡаршы яңы алымдар индерелә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 августа 2020 — 17:54 ГТРК «Башкортостан»\nТөбәктә коронавирус менән бәйле хәл үҙгәрешһеҙ ҡалһа өс аҙнанан урта белем биреү йорттары уҡыусыларҙы ҡабул итергә әҙерләнә. Мәскәүҙә үткән “Рәсәй именлеге нигеҙе – милләт сәләмәтлеге” Бөтә Рәсәй форумында Башҡортостан Хөкүмәте рәйесенең беренсе урынбаҫары Андрей Назаров “Төбәк уҡыу йорттарында коронавирус хәүефе сәбәпле яңы һаҡланыу саралары күреләсәк”, — тип белдерҙе. Ноу-хау мәктәптәргә медицина уҡыу йорттары студенттарынан торған инспекторҙар төркөмөн йәлеп итеүҙән ғибәрәт. Улар белем биреү учреждениеһында социаль дистанцияны тотоу, класс бүлмәләрен әҙерләү һәм дезинфекция үткәреү эштәрен даими күҙәтәсәк. Бер нисә мең студент-медик ошо уңайҙан БДМУ һәм Һаулыҡ һаҡлау министрлығының һөнәри белем камиллаштырыу үҙәгендә махсус әҙерлек үткән.


Ағиҙелдә пиранья үрсейме? » Башҡортостан гәзите\n31-07-2012, 03:55 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\n— Быға тиклем күрмәгән балыҡты ярға сығарғас, үҙем дә ҡаушап киттем, — ти Әсләм Әбделхәй улы. — Ул бит, етмәһә, туҡтауһыҙ тыпырсына, әллә ниндәй ят тауыштар сығара. Яр буйындағы барлыҡ балыҡсылар шунда уҡ һырып алды. “Америка һынлы Америка балығы беҙҙең яҡҡа нисек килеп сыҡҡан?” — тип баш ваталар. Ә теге нәмәкәй үҙе ҙур ғына! “Әйҙә, һат миңә! Биш мең бирәм!” — тип хәлде бөтөрҙө берәү. Шулай ҙа табышты таяҡ менән ырғаҡтан ысҡындырҙым да, төрөп алып, өйгә һыпырттым. Ҡайтҡас та, Интернеттан мәғлүмәт эҙләй башланым. Ысынлап та, бының өсмөйөшлө үткер тештәре ыржайып тора, мороно ла беҙҙең балыҡтарҙыҡылай тупаҫ түгел. Билләһи, пиранья булып сыҡты! Тәүҙә нишләргә белмәй йөрөнөм дә ваннаға ебәреп ҡуйҙым. Бына тәүлектән ашыу ваҡыт үтһә лә, йыртҡыс балыҡ һис тә үлергә уйламай. Беҙҙекеләр күптән йән бирер ине.\nПиранья исеме гуарань теленең ике һүҙенән барлыҡҡа килгән: “пира” — балыҡ һәм “ания” — яман, уҫал. Был балыҡтың теше шул хәтлем үткер, хатта ул ҡыҫҡа ваҡыт эсендә эре малды ашап бөтә ала. Көньяҡ Америка яҡтарында пираньяларҙың кешене лә ашауы осраҡтары теркәлгән. Ғәҙәттә, был йыртҡыстар тере ит менән туҡлана, йәғни ҡыбырҙап торғандарҙы тотоп ашай. Әгәр һыуҙа берәй малды күреп ҡалһалар, өйөрө менән ташлана һәм шунда уҡ ҡорбанын юҡ итә. Әсләм ағай ҙа әле ванналағы пираньяны ит менән туҡландыра.\n“Нисек Ағиҙелгә килеп юлыҡҡан был балыҡ?” — ошо һорау күптәргә тынғылыҡ бирмәй. Әйткәндәй, бер нисә йыл элек Ростов өлкәһенең Батайск ҡалаһында шул уҡ хәл ҡабатланған. Әсләм Камалов иһә быны үҙенсә аңлата.\n— Хәҙер бит сит илгә йөрөүселәр күп, — ти ул. — Кемдер ҡыҙыҡ күреп аквариумда аҫрар өсөн алып ҡайтҡандыр. Пираньялар тиҙ үҫә, етмәһә күп ашай. Шуға оҙаҡ уйлап тормай йылғаға ебәргәндер. Ә Ағиҙел таҙа, туҡһанынсы йылдарҙағы кеүек түгел, шуға ла сит тарафтан килтерелгән балыҡтар ҙа үҙен иркен тоя, уларҙың үрсеү мөмкинлеге киң.\n— Ә быны һеҙ ни эшләтергә уйлайһығыҙ?\n— Әллә инде. Һәр хәлдә кире йылғаға ебәрмәм. Уның кеше ғүмеренә хәүефле булыуы көн кеүек асыҡ...\nЛюдмила Скворцова, Балыҡсылыҡ буйынса федераль агентлыҡтың Башҡортостан Республикаһы бүлегенең төп белгесе:\n— Әлбиттә, пираньяларҙың беҙҙәге йылға-күлдәрҙә осрауы бик тә ихтимал. Үткән йылда Әбйәлил районында шундай уҡ ҙур ғына балыҡ эләккән. Уларҙың килеп сығыу сәбәбе ниҙә тиһегеҙме? Күпселек кешеләр уларҙы ҡыҙыҡ күреп аквариумында үрсетә. Ялҡып китһәләр, балыҡты яҙ еткәс йылғаға ебәрә. Көҙгә тиклем, һис шикһеҙ, йылғала йәшәй ала пиранья. Ә инде ике-өс йыл эсендә үлмәһәләр, бындағы шарттарға күнегеп, үрсеп китеүҙәре лә ихтимал. Шуға ла пираньяны өйөндә тотҡан кешеләргә шундай кәңәшем бар: йылғаға ебәргәнсе, зоомагазинға тапшырһағыҙ, хәйерлерәк булыр ине. Ни тиһәң дә, башҡаларҙың именлеге хаҡында уйларға кәрәк.


Сәскәләр үҫтереү ѳсѳн - гѳл телен белеү кәрәк | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 31942\n03 октября 2016 — 15:54 ГТРК «Башкортостан»\nСәскәләр үҫтереү ѳсѳн - гѳл телен белеү кәрәк\nСәскәләр үҫтереү ѳсѳн - гѳл телен белеү кәрәк.\nКушнаренко районы Ҡалтай ауылында йәшәүсе Муллаяновтар ғаиләһе тап шундай фекерҙә. Гөлдәрҙең телен аңлау серенә хәбәрсебеҙ Гүзәл Ишкинина ла төшөндө. Сәскәләрҙе кем яратмай!? Күҙҙең яуын алып ултырған сәскәләр үҫтереүсе ҡатын- ҡыҙҙар иһә икеләтә матур кеүек. Шундайҙарҙың береһе – Зөһрә Муллаянова. Йорт алдында бындай ошондай ожмах мөйөшөн теләгән һәр кеше яһай ала. Сабырлыҡ, тырышлыҡ һәм бер аҙ ғына фантазия кәрәк, ти Зөһрә ханым. Муллаяновтар ғаиләһе баҡсала роза гөлдәлеренән тыш, төрлө емеш-еләк ағастарын да үҫтерә. Уңған хужалар хатта ауыл халҡы өсөн дә айырым алмағас баҡсаһы булдырған. Бында 2000 гә яҡын алмағас, грушалар, сливалар, ҡарағаттар ҙа бар… Ауыл халҡы өсөн тәғәйенләнгән баҡсаны Флүр һәм Зөһрә Муллаяновтар үҙ көстәре менән тәртипкә килтерә. Эргәһенә ял итеп алыу өсөн майҙансыҡ та яһап ҡуялар. Егәрленең ҡулы етәү тигәндәй, ғаилә бының менән генә туҡтап ҡалмай, ә үҫентеләр үрсетеү менән дә шөғөлләнә. Баҡсасылыҡ менән шөғөлләнә башлағас, был эштең күп нескәлектәренә төшөндөк, ти ғаилә башлығы. Хәҙер инде уңған хужалар һәр емеш ағасын дөрөҫ ултыртыуҙан алып нисек туҡландырыу кәрәклегенә тиклем белә. Бар нәмәнән йәм табып, матурлыҡҡа тартылып йәшәгән кешеләр һоҡланыу уята. Муллаяновтар ҙа баҡса үҫтереү менән генә туҡталып ҡалмай, ә киләсәккә тағыла ҙурыраҡ пландар ҡора.


Мумбай – «аҫылмалы баҡсалар» иле » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Мумбай – «аҫылмалы баҡсалар» иле\n13.11.2010 Мумбай – «аҫылмалы баҡсалар» иле\nМумбайҙың иҫтәлекле урындары\n«Һиндостан ҡапҡаһы» монументы. Ул яр буйында урынлашҡан. Һары базальттан һәм бетондан төҙөлгән ҡапҡа-арка 1924 йылда асылған. 1948 йылда илдән китеүсе инглиз хәрби частары арка аша сыҡҡан. Бөгөн ул – урындағы халыҡтың яратҡан урыны. Туристар ҙа ҡалаға инер алдынан ошо монумент менән таныша.\nҠапҡаға ҡаршы Тадж Махал һарайы урынлашҡан. Ул 1903 йылда төҙөлгән һәм 70 йыл үткәс, башня өҫтәлеп, донъяның иң яҡшы отелдәренең береһенә әйләнә.\nМалабар ҡалҡыулығы. Мумбайҙың Хилл районында бик абруйлы урын һанала. Бында иң бай кешеләр йәшәй. Штат губернаторының резиденцияһы ла ошонда. Ул бина элекке инглиз хөкүмәте учреждениеһы булған. Малабар түбәһе бик ҙур һыу резервуарынан ғибәрәт. Мумбайҙың көньяғын һыу менән тәьмин итә. Ҡыйығында «аҫылмалы баҡсалар» булараҡ билдәле «Ферозшаһ Мехта исемендәге баҡсалар» төҙөлгән.\nЭлефант, йәғни фил утрауы. XVII быуатта португал тикшеренеүселәре ярға сығыу менән таш фил һынына осрағас, был утрауға шул исемде ҡуша. Туристар иғтибарын бындағы ҡаяларҙағы мәмерйә ҡорамдары йәлеп итә. Уларҙың барыһы ла ЮНЕСКО-ның донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. Мәмерйәлә Брахма, Вишна, Кришна илаһтары төшөрөлгән. Биш метр бейеклектәге өс башлы Шива илаһының һыны ла киң билдәле. Элефант утрауына ҡаланан бер сәғәтлек юл. Уға диңгеҙ трамвайы йөрөп тора.\nКолаба – Мумбайға килеүселәрҙең иң яратҡан урыны. Бында, төрлө аҡса янсығына ярашлы, ҡунаҡханалар күп. Ошонда уҡ арзанлы ресторандар ҙа етерлек. Сәйәхәтсе өсөн ожмах һымаҡ инде. Әлбиттә, бер «әтнәкә»һе лә бар. Мәҫәлән, тәүлегенә 10 долларға ғына иҫ киткес матур апартаментҡа эләгәм, тип хыялланмағыҙ. Ҡунаҡханалағы бүлмә лә уңайлылыҡтар хаҡына бәрәбәр буласаҡ. Арзан, тип, душы, бәҙрәфе тотош бер ҡатҡа берҙән-бер генә булған бүлмәлә туҡталыу ҙа эш түгел. Ҡыҫҡаһы, арзандың минустары күп. Ҡайһы бер бүлмәләрҙә хатта тәҙрә лә юҡ, имеш, карауат та түшәмдәге кондиционер ғына. Уның ҡарауы, хеҙмәтләндереү кимәле юғары.\nПринц Уэльский музейында үтә ҡиммәтле сәнғәт ҡомартҡылары һаҡлана. Король Георг Бишенсе килеп киткәс, 1905 йылда төҙөлгән. Музейҙа быяла, нефрит, фарфор, фил һөйәге, көмөш әйберҙәр коллекцияһы урын алған.\nМосолман әүлиәһенә арналған «Хажи Ғәли» мәсете Ғәрәп диңгеҙендәге бәләкәй утрауҙа төҙөлгән. Ҡултыҡтан 500 метр алыҫлыҡтағы был мавзолейға һыу ҡайтыу (кәмеү) ваҡытында оҙон «муйын» буйлап ҡына барып була.\nКроуфорд баҙары – тәмләткестәр күпләп һатыла торған колорит урын. Бында Редьяр Киплинг та булырға яратҡан.\nАҠШ-тың Калифорния штатындағы Голливудты бөтәһе лә белә. Унда данлыҡлы Америка фильмдары төшөрөлә. Ә бына Болливуд тигән урын барлығын һинд киноһын яратыусылар ғына беләлер, моғайын. Ул Бомбей менән Голливуд һүҙе ҡушылмаһынан алынған. Ғөмүмән, Мумбай – һинд фильмдарының «тыуған» ере. Тәүге кино 1896 йылда сыға. Ҡалала кинотеатрҙар күп. Азияла иң эре һаналған «IMAX» кинотеатры ла ошонда.\nЙыл һайын Болливуд студияларында 200-ҙән ашыу фильм әҙерләнә. Башлыса, хинди телендә, урду, пенджабиҙа ла бар. Һиндостан кинематографияһы масштабы менән Америка киноһының «танауына сиртә» ала. Әйткәндәй, нәфис фильмдар һаны буйынса ул планетала күптән беренсе урында тора. Көн һайын ике кинотаҫма кинотеатрҙарға ебәрелә.\nҺиндостанда тормош үтә байҙарса түгел, бәлки, киреһенсәлер ҙә. Күпселек халыҡ көнөнә бер доллар тотоноп ҡына йәшәй. Шуғалыр ҙа һинд киноһына инеү хаҡы бик арзан. Кинотеатрҙар ҙа шуға торошло. Ҡайһы берәүҙәрендә экран урынына ябай аҡ сепрәк йәки простыня ҡуйылған, кешеләр табуреткаларҙа ултыра. Фильмдар бер-береһенә оҡшаш: милли романтика менән һуғарылған, аҙағы иһә алмаштырғыһыҙ – насарлыҡ еңелә, яҡшылыҡ еңә. Йыр, бейеү, трагедия, буталған интрига, мөхәббәт, күҙ йәштәре, әлбиттә, шатлыҡ – был һинд киноһы. Уларҙың барыһын да тамашасы ауыҙын асып, күҙҙәрен йәшләндереп ҡарай. Хәйер, беҙгә килеп еткәндәрен иҫегеҙгә төшөрөгөҙ әле, ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡайһыһының иламайынса сыҡҡаны бар? Хәҙер Рәсәй кинотеатрҙарында был фильмдар һирәк күрһәтелә. Уның ҡарауы, атыш-үлтереш, шартлау, йәки порно тулы Америка киноһы популяр. Шулай ҙа Болливуд Көнбайышта танылыу ала бара. Иң билдәле актерҙары – Шаһрух Хан, Сәлмән Хан, Ритик Рошан, Санджай Датт, Айшвария Рай, Прити Зинта, Рани Мукхерджи – бик күп киноһөйәрмәндәрҙең кумирына әүерелгән.\n2009 йылға йомғаҡ яһағанда, Һиндостанда «Негодяй» фильмы иң күп аҡса йыйған – 321 445 556 рупий. АҠШ-та иң популяр булып «Гаджини» фильмы билдәләнгән һәм ул 2,5 миллион доллар самаһы «эшләгән», Бөйөк Британияла «Минең исемем – Хан» картинаһы йыйымы 2,7 миллион фунтҡа саҡ ҡына етмәгән.\nҠыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та\nМумбай урамына аяҡ баҫҡас та төрлө еҫтәр солғанышында ҡалаһың. Улар бигерәк тә иртә менән ныҡ һиҙелә, ти туристар. Тәмләткес, хуш еҫтәр, янған резина, сәскәләр, сүплек, океан һ.б. тағы әллә ниндәй еҫтәр уратып ала.\nУрамда ике ҡатлы автобустар күп. Унда ике кондуктор хеҙмәтләндерә. Билет хаҡы ҡайҙа тиклем барыуыңа ҡарап билдәләнә. Кондукторҙың муйынына төрлө төҫлө билеттар аҫылған ҡалай йәшник тағылған, компостеры ла бар. Салонда гел шаулы була: кемдер йырлай ҙа хатта. Уларға иғтибар итеүсе юҡ. Урамда тротуар буйлап бер нисә рәткә күп һанлы таксиҙар теҙелгән.\nШраван айының күктә ай тулған мәлендә Мумбай бөтөнләй үҙгәрә. Боронғо һинд байрамы – Ракша-бандханды билдәләйҙәр. Быуындан-быуынға тапшырылып килгән был байрамды һиндтар бик ҡәҙерләй. Халыҡ айырыуса яр буйҙарына йыйыла – тәһәрәт, йәғни ҡойоноу ритуалы башҡарыла. Һыуға кокос сәтләүеге ырғыталар. Был һыу илаһы Варунға тик изгелек ҡылырға ярҙам итә, имеш.\nМумбайҙа Европа һәм Азия мәҙәниәте бер-береһе менән имен генә һыйышып үҫешә. Төрлө этник төркөмдәр, дини байрамдар, саралар йыш үткәрелә. Ҡала халҡы, диненә ҡарамаҫтан, уларҙа әүҙем ҡатнаша. Бында музыка, сәнғәт, кулинария өлкәһендә халыҡ-ара һәм һинд традициялары берләшкән.\nБМО белгестәренең баһалауы буйынса, 2015 йылға Мумбай халҡы, әлеге темпта үҫһә, 27,4 миллион кешегә етәсәк. Дөрөҫөн әйткәндә, ҡалала теүәл генә нисә кеше йәшәүен билдәләүе үтә ауыр икән. Сөнки ярым емерек райондарҙа, ҡатырға йә брезент стеналы ни бары бер нисә генә квадрат метр майҙанды биләгән «өй»ҙәрҙә («трущобалар») бик күп халыҡ көн итә. Мумбайға килгәс тә беренсе уйҙарҙың «бола», «хаос» тигән һүҙҙәр менән әйтелеүе бик тә мөмкин. Юлда мәхшәр, бер туҡтауһыҙ машина сигналдары, ҡысҡырыш, эҫелек, тынсыу һауа, автомобиль газы еҫе, этеш-төртөш... Статистика буйынса, Мумбай планеталағы иң бысраҡ һауалы 15 ҡала исемлегенә инә. Шуға ҡарамаҫтан, һинд миллионерҙарының 60 проценты Мумбайҙа көн итә. Тағы бер мәғлүмәт: урындағы журналистар билдәләүенсә, ҡаланың һәр өсөнсө кешеһе ярлылар төбәгендә, иҫке йорттарҙа йәшәй. Мәҫәлән, 2007 йыл урталарында уларҙағы халыҡ һаны 4,5 миллион кешегә еткән.\n– Урыҫ телен белгән гид хеҙмәте көнөнә 500 рупий (бер рупий – 69 тин) самаһы тора. Монументтарға инеү – 20 – 150 рупий. Иң ҡиммәте – Тадж Махал отеле. Бер кешенән 750 рупий һорайҙар. Аяҡ кейемдәрен «ирекле һаҡлап тороусы» хеҙмәте – 10 рупий. Әммә уларға түләү мотлаҡ түгел.\n– Ресторанға барырға булһағыҙ, мотлаҡ сит ил кешеләре йөрөй торғанын һайлағыҙ. Ике кешегә төшкө аш уртаса 500 – 700 рупий. Киске аш арзанғараҡ төшә. Әйткәндәй, официантҡа заказ биргәндә әсе тәмләткес һалынмаған ризыҡ һорарға мөмкин. Беҙҙең ашҡаҙан ныҡ әсегә өйрәнмәгән.\n– Сувенирҙарҙың сифатлыһын һайлау еңел түгел. Уның ҡарауы, «туйғансы» һатыулашырға мөмкин. Әйбер хаҡын ун тапҡыр түбәнәйтеп әйтегеҙ ҙә киткән булығыҙ. Һеҙгә шундуҡ икенсерәк хаҡ менән ҡысҡырып өндәшерҙәр. Шулай үҙ хаҡығыҙға еткәнсе һатыулаша алаһығыҙ.\n– Һиндостанда уң ҡул менән генә ашарға кәрәк. Урындағы халыҡҡа әйбер биргәндә, уларҙан алғанда ла тик уң ҡуллап ҡына мөмкин. Һул ҡул иһә гигиена өсөн ҡулланыла һәм таҙа түгел тип иҫәпләнә.\nҠала халҡының 68 проценты индуизм динен тота, мосолмандар – 17, христиандар һәм буддистар 4-әр процент. Бынан тыш, зороастризм, джайнизм, иудаизм динен үҙ итеүселәр ҙә бар.\nМумбайҙа маратхи теле рәсми тел тип билдәләнгән. Эшсе интеллигенция инглиз телен өҫтөн күрә, ә, ғөмүмән, хиндиҙың һөйләш теле (хинди, маратхи һәм инглиз теле ҡушылмаһы) киң таралған.\nҠалала иң таралған спорт төрө – крикет. Икенсе урында – футбол.\nМумбайҙың төрлө районына ҡала яны поездары менән йөрөп була. Ул бындағы транспорттың иң уңайлы һәм экономиялы төрө.


—Сибай—таусылар ҡалаһы. Шуға ла балаларыбыҙға ер аҫты ҡаҙылмаларын танып-белергә, эшкәртергә өйрәтергә тейешбеҙ. Ҡалала ҙур тау-байыҡтырыу комбинаты һәм уның фабрикаһы эшләй. Уларға үҙебеҙҙең аранан әҙер белгестәр бирһәк, бигерәк тә отошло буласаҡ. Был йүнәлештә урта махсус белем биреү йорттары эшләй. Быйылдан мәктәп уҡыусыларын өйрәтергә тигән ҡарарға килдек. Ысынлап та, мәктәп, махсус уҡыу йорттары, институт тығыҙ бәйләнештә эшләргә тейеш. Ошо маҡсат менән техник йүнәлештәге бушлай үткәрелгән түңәрәктәрҙе асып ебәрҙек. Ике колледжда көслө матди-техник базаға эйә. Балалар дәрестә өйрәнгәндәрен практик рәүештә ҡуллана ала. Киләсәктә лә был тәңгәлдә эш туҡтап ҡалмаҫ, киреһенсә әүҙемләшер тигән өмөттә ҡалабыҙ,—тине.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БӨРЙӘН СЕРГЕТЫШЫ - 2020 - Мәҡәләләр\nЖурналист һуҡмағы, "Киске Өфө" гәзитенең уҡыусылар менән осрашыу тигән бурыс-йөкләмәһе был юлы беҙҙе, мине һәм Миләүшә Ҡаһарманованы, күренекле төбәк - Бөрйән районына юлландырҙы. Түбәндәге юлъяҙмалар - ошо осрашыуҙарыбыҙ, тәьҫораттарыбыҙ тураһында һәм... Бөрйәндең мөғжизәле тәбиғәт ҡомартҡылары хаҡында булыр.\nМонасиптар менән осрашыу\nИҫке һәм Яңы Монасип ауылының Кәпес, Суҡҡул тигән урам-биҫтәләре буйлап ағинәй Клара Әмирханова беҙҙе урман яғына алып китте. Мәктәп тыҡрығынан үткәндә асфальт түшәлгән ике урам аша сығылды, тимәк, Монасип - урта белем бирерлек уҡыу йорто һәм ауыл советы, мәсете булған төплө урын. Ағиҙел аша аҫмалы күперҙәре лә, машина сыҡмаға киңерәк күперҙәре лә әллә нисә тиҫтә йылдарға сыҙарлыҡ итеп эшләнгән. Ауылда йорттар эре ҡарағай буранан һалынған, тәҙрәләр бейек. Һунарсылар төбәге был. Тирә-яҡтан өҫкә ауып торған ҡаялар аръяғында ҡара урман буйлап китә. Бөрйән урманы. Уны ҡырҡып, ярты Башҡортостан йорт һалды. Борон хатта Иерусалим храмдарын һалыуға, Урта диңгеҙгә сыҡҡан караптарҙың мачталарын яһауға оҙатылған иң сифатлы Урал ҡарағайын һәм кедрҙарын тейәгән машиналар хәҙер ҡайҙалыр көнбайышҡа, Мәскәү янындағы коттедждар яғына ағыла...\nЮлда барғанда яҡын-тирәләге ер-һыу атамаларын әйтеп, күренгәнен күрһәтеп барҙылар ағинәйҙәр, ауылдың картуфлыҡтары терәлеп торған ҡаяларҙы, һәр тау уяһы араһынан сыҡҡан шишмәләрҙе исемләп һананылар. Был яҡта ниндәй оло ваҡиғалар үткәнен, арҙаҡлы шәхестәрен иҫкә алдылар. Тәбиғәт байлыҡтары бөгөн нисек тотонола, нисек сарыф ителә, нисек һаҡлана, тигән кеүек һорауҙарға ла яуаптар алдыҡ. Бына тигән экскурсия үткәрә ала шул беҙҙең ауыл ҡатындарының ҡайһы берҙәре!..\nБына Масаҡ тауы (донъяла тағы Машаҡ, Машуҡ, Мағаш тигән аҙаш исемле тауҙар ҙа бар бит әле), ул Ағиҙел ярын күккә олғаштырып, текә ҡырла-ҡаяларға әйләнеп, Монасип ауылына терәлеп ята. Ауылды борондан йәшәткән тау булған был - халыҡтың көтөү-көтөү малы ла һыйған, көҙөн-ҡышын һунары ла уңған, яҙын-йәйен ошо тау битләүҙәренең үләнен утлап, емешен ашап тамағы ла туйған. Һоҡланғыс һылыу ҙа, йөрәкте дертләтер ҡурҡыныс та Масаҡ тау биләмәһе. Ҡарағай-ҡыпсаҡ ҡәүеме, ҡаҡ далала ҡупҡан ҡара яуҙан ҡасып, был ергә ерегеп көн иткәнгә ете быуат һыу аҡҡан, ә Масаҡ тауы бынан нисәлер армыт арыраҡ ҡумпайған Мәсем тауы менән юғарынан ғына баш ҡағышып, сәләм бирешеп тора бирә. Нимә икән ул, кем икән ул Масаҡ, тип һорағы килә... Тик "мәңгелек" тауҙар был самими һәм әҙәми һорауҙы һанға һуғырмы, улар көлөмһөрәп күҙен йомған, ә кешеләр көндәлек ығы-зығы менән мәшғүл, бары тик ошо тыуған ерен өҙөлөп яратыуҙан бәхетле йылмайышып ҡына яурын һелкетә. Көйлө яуаптары ла әҙер: "Кем булһа ла Масаҡ, ни булһа ла Масаҡ, бына шул хаҡ: һәр заманда әҙәм ғүмере - уйын бер саҡ!" Шундай кешеләрҙең береһе тау шишмәһенә үҙенең исемен биреп ҡалдырған. Һығылып сыҡҡан һыуҙың башы, кеше ҡулы тейгәс, ҡыпсаҡ һөйләшендәгесә, дала теле менән "ҡотоҡ" тип атала башлай. Хисам ҡотоғоноң саф-паҡ һыуғынаһы көнгә ҡарап ағып сыға, тимәк, ҡояштан фатихалы дауа ала - ашҡаҙан, нервы сирҙәренә ғәләмәт шифалы икән, һыуҙы оло шешәләргә алып, артмаҡлап ташып эсеүселәр бар. Шишмә серен сисеп биреүселәр ҙә осрай: "Беҙҙең тештәребеҙҙе күрегеҙ, боҙоҡ тешле кеше юҡ был яҡта, ҡартайғансы ап-аҡ теүәл тештәр - барыһы ла һыуҙан!" Ысынлап та, беҙгә, Урал батыр тоҡомдарына, йәншишмәне эҙләп Ҡаф тау артына йөрөмәле түгел...\nИҫке Монасип ауылындағы Ҡонафа затынан булған ул Хисаметдин тигән ҡарт. Уға кесерткән тамырылай туғанлығы булған Рәжәп Ҡонафин атлы уҙаман был шишмәне кәртәләп алыуға көс һала. Икеләнеп-ваҡланып тормай, үҙ аҡсаһын тотоп, был шифалы һыу һуғарып аҡҡан оҙон тау араһын - тәбиғи йырынды буйынан-буйына - ике квадрат километрҙай майҙанда - оҙон таҡта кәртә менән урата ла ала. "Хисам ҡотоғоноң һыуы бик килешә - беҙгә төшкән килендәр һау-сәләмәт бала таба!" Кешенең шулай һөйөнсөләүендә Аллаһы Тәғәләгә һәм тәбиғәткә оло рәхмәт сағыла. Хисам ҡотоғо янында бик уңайлы ял итеү урыны - ышыҡ лапаҫлы өҫтәл-эскәмйәләр, өстаған, мангал мейестәре әҙер - ял итергә йә тәбиғәт ҡосағында сәйләп китергә теләүселәргә бөтә шарттар бар. Тик кеше үҙе генә кешесә ҡыланһын: ер-һыуҙы сүпләмәһен, төҙөгәнде емермәһен. Хәйер, был турала сәйнәп ҡаптырыу хәҙер урынһыҙ, сөнки был төбәктә бик тә тыныс һәм таҙа, ҡотоҡ янына һыуға килеүселәр өҙөлмәй икән.\nИҫке Монасип ағинәйҙәре лә Хисам ҡотоғо ҡаршыһында күргәҙмә ҡорғайны: һуҙмалар, сергетыштар, бәйләмдәр... Башлап йөрөүсе ағинәйҙәр Клара Әмирханова, Рәхимә Муллағолова, Нәсимә Сәғитова, Фәниә Ҡаһарманова-Ҡонафина, Филиә Ғәлина, Миңлегөл Бикмәтова, Нәйлә Буранбаева, Ынйыбикә Бикмәтова, Хәҙисә Ҡонафина, Ҡәмәриә Йәғәфәрова беҙҙе самауыр сәйе менән ҡаршыланы. Сәхрә сәйе һәр ваҡыт танһыҡ, һәр урында үҙ тәме, үҙ йәме. Беҙҙең ултырышта эшлекле һөйләшеү-кәңәшләшеү аралашып барҙы. Рәхимә апай электән ил эше өсөн йөрөгән ағинәй, ветерандарҙы әйҙәп-барлап йәшәгән тәжрибәле зыялы ханым. Ул бөгөн ҡораманы тергеҙгән ҡатындарҙы хуплауын белдереп ихлас сығыш яһаны: "Ҡыҙҙар, һеҙ эшләй беләһегеҙ, эш рәтен тотаһығыҙ - ҡорама ҡорау халыҡсан кәсеп, әммә бөгөн ул һеҙҙең ҡулда яңыса балҡый, һеҙ көн өсөн генә түгел, күңел өсөн дә тергеҙәһегеҙ уны. Күңелегеҙ йәш, ҡулдарығыҙ тилбер. Бөрйән ҡорамаһы Монасиптан таралһын, уны эшләгәс-эшләгәс, еренә еткерегеҙ, һеҙ булдыраһығыҙ. Бөгөн шундай заман: һәр эшегеҙ - бөтә илгә күрнис, йәғни илгә күренә. Был үҙе бәхет, бәрәкәт, тип уйлағыҙ, ҡыуанып ижад итегеҙ. Бөрйән ҡорамаһы бик тә матур булыр". Клара Әмирханова менән Нәсимә Сәғитовалар ике ауылды бер итеп бергә эшләгән ағинәйҙәр. Улар төркөмдә айырыуса мөһим эш - сергетыш яһау буйынса оҫталыҡты арттырыу хаҡында ҡайғырта. Нәсимә телгә-һүҙгә маһир кеше, Клара эшкә сос, ике тәртә булып, бер төптән тарта улар Монасипты, ағинәйҙәрҙең һәр эше клубта ла, мәктәптә лә, ветерандар советында да хуплап торола.\nБөрйән яғының йәнә бер күрке - серле Йылҡысыҡҡан күле. Төпһөҙ, тиҙәр уны, ер аҫтынан аҡҡан Шүлгән йылғаһына һәм бынан биш саҡрымдағы Шүлгән мәмерйәһенең зәңгәр күленә тоташҡан, тиҙәр. Скульптор Өлфәт Ҡобағош ижад иткән мифик Аҡбуҙат Йылҡысыҡҡан күле янында бөтә халыҡты үҙенә тартып тора, янынан кеше өҙөлмәй. Төрлө телдә һөйләшкән төркөм-төркөм сәйәхәтселәр (ҡырҙан килгәндәр ифрат күп) уны "толпар", "конек-горбунок", "пегас" тип сәләмләй, янында фотоға төшә, ә "Урал батыр" эпосында тәүбашлап батыр егеткә буйһонған Аҡбуҙат икәнен аңлатырлыҡ бер кеше лә юҡ - белемле экскурсовод та, яҙыулы таҡтаташ та күренмәй. Һәр кем үҙенсә атҡа исем биреп китә, ә башҡорт эпосында һәм тәбиғәтендә сағылған мифологик ҡиммәтле мәғлүмәттән мәхрүм. Был хәлгә ҡарап, был "Бөрйәндәр туристарға башҡорт балынан башҡа бер нәмә лә кәрәкмәй, тип уйлай буғай", тигән аптырашлы уйҙар башҡа килә.\nКүлде уратып алған ағастарға уралып, мандолина моңо сыңғырлап тарала. Халыҡсан йырҙар күлдең арғы яғынан килә, бирьяғынан беҙ ҙә көй һуҙабыҙ, йәнәһе, тауыш биреп киләбеҙ. Тиҙҙән оло ҡайын күләгәһендә ботаҡтарға эленгән сергетыштар, йәшел үләнгә түшәлгән балаҫтар күренә. Ошондай сағыу күргәҙмә янында бер төркөм ҡатындар йырлап-бейеп сәләмләй. Ҡушылып китәбеҙ инде, башҡаса ни хәл итмәк? Шүлгән ауылыныҡылар Йылҡысыҡҡан янында беҙҙе "Сәхрә сәйе" йолаһы менән көтә. Ағинәйҙәр Мәрйенбикә Байегетова, Тәнзилә Йәнғәлина, Гөлсирә Хәмиҙуллина, Гөлфиә Сирбаева, Зөһрә Хәлиуллина, Зәйнәб Йомағужина, Вәлимә Әмәкәсова, Зәйтүнә Әсиғолова, Флүрә Йомағужина, Нәзифә Билалова, Зифа Юлсурина, Рәйсә Аллағолова, Йәмилә Ғәләүетдинова, Фәтиха Фәйзуллиналар улар. Рәйсә Ваһап ҡыҙы гармунда һәм мандолинала бик матур уйнай икән, йырҙы ғәжәп асыҡ итеп, үҙәккә һеңдереп йырлай. Уның тормош иптәше лә тирә-яҡта данлыҡлы гармунсы булғанын ҡатындар һағынып иҫкә алды. Ғәҙелгәрәйҙең сәсәнһүҙ оҫталары - Зөһрә Хәлиуллина менән Флүрә Йомағужиналар - үҙҙәренең шиғри күстәнәстәре менән килгән. Флүрәнең "Бөрйән ҡарағайы китә беҙҙән, ҡарап ҡалабыҙ - ҡайҙа, ни өсөн?.." тигән балладаһы майҙандарҙа яңғырар һүҙ ҡеүәһенә эйә, яңғыратыусылары ғына ҡайҙалыр? Зөһрә шиғри китап авторы, шаян таҡмаҡтар ҙа уның ижадына халыҡсанлыҡ, сая тел биҙәге өҫтәй...\nӘ мин бынан утыҙ биш йыл әүәлге, 1985 йылдағы ошо Шүлгән-Ғәҙелгәрәй ауылының бер төркөм ҡатындары менән осрашыуымды хәтергә төшөрәм. Бөрйәндәге солоҡсолар хаҡында телевизион тапшырыу төшөрөргә килгәйнек. Эш тамамланғас, ауылға терәлеп торған тау битендәге сауҡалыҡҡа, шишмә янына, шифалы көмөш һыуы менән самауыр ҡайнатып, улар беҙҙе сәйгә саҡырҙы. Ҡатындар бик күңелле итеп таҡмаҡлап, боронғоса берәмләп алмаш-тилмәш уртаға төшөп бейене. Бергәләп сәй эскәс, мин бөрйәндәрҙән Ҡөрьәндән берәй аят уҡыуҙарын һораным. Ҡаушанылар, беҙ доға белмәйбеҙ ҙә ул, тиештеләр. Мин был хәлгә аптырап ҡалғас, аранан бер апай былай тип аңлатты: "Беҙ ҡайҙан беләйек инде доғаны, беҙ бит - ахырызаман бисәләре, һуғыштан һуң ҡалған сей етем-еһер инек, беҙгә бер кем дә дин уҡытманы, гел колхоз эше, ферма юлы, һыйыр ҡойроғо ла һыйыр тиҙәге аҫтында үтте ғүмер!..." Шунан улар тауышһыҙ ғына һығылып илап ебәрҙеләр. Мин дә күҙ йәшемде тыя алманым. Ярай әле бейеүҙәре-йырҙары бар, шишмәләре аға, гүзәл Бөрйәне балҡып тора был кешеләрҙең, тип уйланым... Унан һуң замандар алышынды, үҙгәртеп ҡороу елдәре донъяны түңкәрҙе, һәм мең ярым йыл әүәл Урал буйына иман алып килгән Ҡөрьән китабы һәр йортҡа яңынан инде, "бисмилла" менән ынтылған һәр бер ҡулға алынды, ләкин уҡыламы һуң, ятланамы изге сүрәләр?\nБөгөн Шүлгән ағинәйҙәре - уҡытыусы, табиб, хужабикәләр - яңы дәүер телендә һөйләшә. Улар өсөн ил менән бергә йәшәү мөһим, ил менән бергә башҡарырҙай эштәр кәрәк. Төбәктә "Бөрйән сергетышы" күргәҙмәләре башланып киткән икән, ҡорамасылар "бөрйәнсә ҡорама япмалар", "ҡорама шаршауҙар", "ҡорама һуҙмалар" эшләргә әүәҫләнгән. Ләкин былар әлегә бик аҙ, сөнки улар янынан көнөнә меңәрләгән сәйәхәтсе ағыла, уларға Шүлгән мәмерйәһенең сихри һалҡын һауаһы ғына етмәй, уларға Шүлгән ауылының тере кешеләренең халыҡсан төплө ижад емештәре лә ҡыҙыҡлы. Тап ҡорамасылар ошо ерҙең мәңгелек биҙәктәрен үҙ сувенирҙарына, бәләкәй һәм ҙур ҡорама эштәренә күсерә ала. Тап ағинәйҙәр ойошмаһы Йылҡысыҡҡан күле янында ни тарихты, ни эпосты, ни бындағы төп халыҡты күрмәйенсә-белмәйенсә, ваз кисеп, кире ҡайтып киткән кешеләргә үҙ йыр-моңдарын һәм хикәйәттәрен ишеттерә, тыуған ере тауышын тыңлата ала. Хәйер, ағинәйҙәр был эште үҙ планына индереп, аҙнаның ҡайһы көнө-сәғәтендә тап шул ерҙә тирмә ҡороп тороуға лицензия алһалар, ниндәй шәп булыр ине! Нишләптер, Бөрйән халҡы был тәңгәлдә һаман да тыйнаҡ, һаман да бикле. Тимәк, йә ойоштороу етмәй, йә күрһәтмә-рөхсәт юҡ. Ә халыҡ көтә, алтын дәүер үтә...\nИжади йәндәр улар\nБыл тау-урманлы яҡты элек йыш ҡына "ҡара ҡаҙан төбө" менән сағыштыралар ине. Тәбиғәте өсөн - тау ҙа урман, юл юҡ... Хәҙер юлдары - Аллаһыға шөкөр. Тап ошо "ҡаҙан төбөндә" республикала беренсе тапҡыр башҡорт теле уҡытыусыларының конференцияһы (1991), балаларҙың тәүге фольклор ансамблдәре (1995) ойошторолдо (данлыҡлы "Һомайғош" балалар ансамблен Мәрйәм Ғәли ҡыҙы Ҡәҙерғолова иң тәүгеләрҙән булып Өфөгә, телестудияға ла алып килде, Милли музейҙа, баш ҡала мәктәптәрендә сығыш яһанылар), 1996-1998 йылдарҙа "Урал батыр" эпосын яттан һөйләүсе мәктәп уҡыусыларының республика конкурстарын тап бөрйәндәр башланы. Ғөмүмән, һәр оло байрамға бөрйәндәр үҙ хазиналарын сығара килде, күреүсе һәм баһалаусы бик булмаһа ла, улар үҙ дәрәжәләрен белеп кенә милли тарихты һәм этнографияны күтәрмәләүҙән, пропагандалауҙан бер ҡасан да туҡтаманы. Миҫал өсөн үҙем белгән бер-ике күренеште әйтеп үтәм. 2008 йылда Саҡмағош янындағы "Салауат йыйыны"нда бөрйәндәр ике йөҙ йыл һаҡланған оло кейеҙҙе алып килгәйне. Иңе-буйы икегә дүрт булған аҡ кейеҙгә ситләп ҡусҡар биҙәктәр батырылған. Мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Клара Мөнир ҡыҙы ғәм халыҡҡа был уникаль ҡомартҡыны һөйөнсөләп торҙо. Тирмә алдына түшәлгән был тарихи кейеҙгә аяҡ баҫыу түгел, тотоп ҡарарға ла ҡыймай торолдо, уға "йыйын сәсәге" данын яулап биреүсе бөрйәндәргә ҡат-ҡат рәхмәт әйттеләр. Сергетыштар ҙа бар ине, ләкин уларҙың "тап бөрйәнсә" биҙәлешенә ул осорҙа иғтибар ителмәне.\nБыйыл Бөрйән яғында беҙ тағы бер эштең башын күрә биреп ҡуйҙыҡ. Ул да булһа, сергетыш эшләү. Бөрйәндәргә генә хас биҙәктәр сергетышта һаҡланған. Кемдәр уйлап тапты икән был бөрйәнсә серге биҙәүҙе: үтә лә ябай һәм ифрат серле биҙәктәрҙе? Әбйәлилдәгесә тәңкә, сигеү бында юҡ. Бөрйән сергетышының төп билдәләре: кейеҙ буҫтау йәки төрлө төҫкә манылған тула менән тышлана; аҡ туланан оҙон таҫма ҡырҡыла; төҫлө тула туҡыманан һалма кеүек шаҡмаҡлап дүртмөйөштәр ҡырҡыла; аҡ таҫма буйлап икешәрләп (парлап) шаҡмаҡтар теҙеп тегелә-беркетелә (гүйә, аҡ юл өҫтөнән парлы йәштәр атлап китә). Тау түбәләрен йә йылға тулҡындарын хәтерләткән өсмөйөштәр серге ситләп теҙелә. Үтә лә аныҡ һәм ҡеүәтле энергетика тарала был биҙәктән. Иң ҡыҙығы: Бөрйән ауылдарында бик һирәкләп булһа ла тап ошондай сергетыштар һаҡланып ҡалған.\nБына килеп 2019 йылда, бөтә донъя Фольклориадаһына әҙерлек ҡыҙыуында, Бөрйән ағинәйҙәре ойошмаһы һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре бергәләп "бөрйәнсә" сергетышты яңынан тергеҙергә тотондо. Әлбиттә, бындай сергетыштың ҡасандыр бик уңышлы уйлап табылған биҙәкләү алымын бөгөн килеп яңыртыр өсөн тап шундай уҡ оһолло һәм зауыҡлы оҫталар кәрәк. Бөрйән ағинәйҙәренең етәксеһе Рәшиҙә Хәй ҡыҙы Ғиззәтуллина үҙенең тегенселек дарманын һәм заманса талапсан ҡарашын тыуған яғының ошо монаятына күсергән. Ул башта "Кәрәҙ" төркөмө ҡорамасыларының эштәрен күргәҙмәгә сығара, ә сергетыш кеүек затлы милли күренеште өҫкә ҡалҡытыу өсөн бик күп көс, уңғанлыҡ, тырышлыҡ кәрәк, һәм ул ғына ла етмәй, был эшкә ысын мәғәнәһендә милли ғорурлыҡ һәм мөхәббәт менән тотоноу фарыз.\nХалыҡсан кейем генә түгел, һәр донъя ҡаралтыһы иң башта үҙенең файҙалы һәм кәрәкле булыуы менән йәшәгән һәм йәшәй. Мәҫәлән, нимә ул сергетыш? "Серге" - япма, "сергетыш" - ат өҫтөнә ябыла торған йомшаҡ, йоҡа кейеҙ ("кимерсәк кеүек" тиҙәр), ул мотлаҡ тышлы кейеҙ була, сергетышты ат өҫтөнә, эйәр аҫтына, эйәр менән аттың арҡаһы араһына һалалар, кейеҙе аттың тиреһен ышҡылыуҙан һаҡлай, тирен һеңдерә, һыуыҡ елдән ҡаплай, шулай уҡ сергетыш бесән-һалам өҫтөнә түшәп ултырмаға, кашауай сананы йәмләп, арҡа терәп ултырып йөрөргә ышыҡ ҡаралды, тиелә һүҙлектә. Бөгөн сергетыш - милли ҡомартҡы, сувенир, туй бирнәһе.\nТимәк, сергетыш нигеҙе - кейеҙ. Барыһы ла кейеҙҙән башлана. Башҡорттарҙың урын-ер ҡаралдыһы булған кейеҙ йортта ла, арба-санала, тирмәлә, ат өҫтөндә лә киң ҡулланылған. Кейеҙ - тәбиғи, йылы һәм еңел, уны кәзә, һарыҡ, дөйә аҫыраған һәр ерҙә, һәр ваҡытта эшләп була, кейеҙ оҙаҡ һаҡлана, туҙмай, янмай, бысранмай... Ағын һыуҙа, аҡ ҡарҙа, эҫе ҡояшта кейеҙ айырыуса таҙара, сафлана, яңыра. Шул йоҡа кейеҙҙе тауар менән тышлайҙар. Тышлыҡ тауар төрлөсә була: буҫтау, тула, балаҫ... Йәғни, буҫтау йәки тула буялған һарыҡ йөнөнән һуғыла, шулай уҡ кәзә ҡылын иләп, буяп, шунан буй балаҫ һуғып та тышлағандар, һарыҡ йөнөнән тула баҫып, уны буяп та тышлыҡ эшләгәндәр. Шул тышлауҙы биҙәү ҙә бар, уныһы бигерәк мөһим тойола. Сөнки йорт эсендә тотонола торған кейеҙ менән ат өҫтөнә ябыла торғаны айырыла.\nБөрйән районы үҙәгендәге ағинәйҙәрҙең "Кәрәҙ" төркөмөнә йөрөгән ҡорамасылар - Рәшиҙә Ғиззәтуллина, Миңлегөл Ғәлина, Гөлсирә Солтанбаева, Рәхимә Ишдәүләтова, Тәнзилә Сәйетбатталова һәм Мәҙинә Барыевалар бынан етмеш йылдар әүәл эшләнгән сергетышты өлгө итеп алған. Был ҡомартҡы Мәҡсүт ауылынан - Алһыу Ҡолдәүләтованың әсәһе Ғәлина Сәғиҙә Сәләхетдин ҡыҙыныҡы (1920-2014). Иҫке Собханғолда төп урамда арҙаҡлы башҡорт фольклорсылары Әхмәт Сөләймәнов менән Мөхтәр Сәғитовтың музейҙары эшләп тора, ул яҡҡа юл төшкәндәр был ерле ғилем тупланған йорттарға һуғылмай китмәҫ. Бай этнографик мөйөштәрҙә әлеге лә баяғы сергетыш, бөрйәнсә билле камзул, бөрйәнсә ҡатмарлы балитәкле күлдәктәр... Музей хеҙмәткәрҙәре менән алдан һөйләшеп, урындағы ағинәйҙәр эшләгән заманса сергетыштарҙы ла күрергә мөмкин.\n"Кәрәҙ" төркөмөнөң сергетыш эшләү дәрте бар, дарманы ла етерлек, ләкин әлеге лә баяғы "Кем өсөн, кем заказ бирә?" тигән һорау барыһын да туҡтата. Тәгәрмәскә таяҡ тыға торған был һорау беҙҙең күп халыҡ оҫталарына бер "баш ауырыуы" булып тора. Тап бер хәҙис был хәлде аңлатып бирә: "Алла хаҡы өсөн, тип тотонған кеше ауырлыҡты еңә, аҡсаны ғына уйлап тотонған әҙәм еңелеп-отолоп ҡала". Йәғни, "Бөрйән сергетышы" тигән бренд тауар, этнографик монаят республика мәҙәни тормошонда бер урын алһын өсөн бөтә төбәк менән тырышырға тура киләсәк. Район хакимиәте, мәҙәниәт идараһы, бағыусылар был эшкә яуаплы һәм ентекле тотонған оҫталарға (бары тик иң оҫталарға!) дәррәү ярҙам итергә бурыслы. Бының өсөн иң башта үҙ-ара берҙәмлек һәм эште яйға һалырлыҡ план кәрәк. Үҙ пенсия аҡсаһын саҡ еткергән ҡатын-ҡыҙ бындай оло эште атҡара алмаҫ, әлегә улар юғары сифатлы һәм еренә еткереп, төп традицияны боҙмай яңыртып эшләү яғынан өлгө күрһәтә ала. Был да ҙур эш, юғиһә, арлы-бирле ҡорама ҡорап, сергетыш йүрмәп, бөтә ҡомартҡының бәҫен ебәреүсе уртаҡулдар ҙа табылыр, тап улар баяғы хәҙистәгесә "аҡсаны ғына уйлап тотоноусылар" булыр. Ағинәйҙәр етәксеһе Рәшиҙә Хәй ҡыҙы махсус белемле тегенсе булараҡ, төркөмөнә ғүмер буйы тегенсе булып эшләгән ике ханымды ла саҡырған, ҡалған ҡатындар күбеһе бухгалтер белемле, йәғни "аҡса һанай белеүселәрҙән". Тап шундайҙар "аҡсаны юҡ-бар эш өсөн" түләмәйҙәр икәнен дә белә. "Кәрәҙ" төркөмө яһаған сергетыштар Өфө күргәҙмәләренә ҡуйырлыҡ, ләкин улар бик аҙ һәм һатылмай. Сергетыш алырға теләүселәр буш ҡул менән китә икән, тимәк, улар бүтәнсә уны эҙләп килмәйәсәк. Һәр оҫта унар сергетышты һатыуға әҙерләгәндә, сауҙаны юлға һалырға мөмкин. "Бөрйән сергетышы" тигән ҡиммәтле марканы күтәренке тотор өсөн ағинәйҙәр һәр ауылда өсәр кешенән торған "сергетыш-отк" - сифатты тикшереүселәрҙе билдәләй. Ошо өс кеше ҡарамайынса, бер генә сергетыш та баҙарға сығарылмай. Район үҙәге Иҫке Собханғолда йәштәр араһында тегенселәр бик күп, улар ҙа халыҡсан кәсепкә тотонһа, эш күпкә йәнләнер ине.\nАуылығыҙ Кейекбай, күңелегеҙ нейгә бай?\nБөрйән районы буйлап барған оло юл буйында ята Кейекбай ауылы. Тигеҙ матур урамы Көргәҫ йылғаһы буйлап һуҙыла. Ағинәйҙәр беҙҙе йылға ярында көтә ине: ағас тамыры аҫтында бала-саға ғына һыу ҡойонорлоҡ тәрән ятыу, унан өҫтәрәк тә, аҫ яҡтан да ялтыр таштар тәгәрәтерлек шәп ағымлы шаршылар шалтырай. "Минең үҫмер сағым ошо йылға буйында үтте",- тип хәтирәләргә бирелә Рәшиҙә ханым. Уның тиҫтерҙәре хаҡында тыңлау ҡыҙыҡ, ләкин яр буйындағы ағас тирәләй аллы-гөллө ҡорамалар өйөрмәһе беҙҙе үҙенә тарта. Ауылдың мәҙәниәт йорто янында (мөдире Ғәбиҙә Туҡбаева) ағинәйҙәр бергәләп ҡорамасылар күргәҙмәһе ойошторған. Бында ла төп тема: "Бөрйәнсә сергетыш". Гөлдәр Сөләймәнова, Рәхилә Йәниҡова, Сания Исламова, Асия Ғәбитовалар һәр береһе үҙ эшен беҙгә күрһәтеп ҡалырға тип алып килгән. Уларҙың баҫалҡы һәм һынсыл ҡараштарында бер генә һорау эленеп тора: "Йә, һеҙ ни беләһегеҙ беҙҙең сергетыш хаҡында, ни яңылыҡ әйтерһегеҙ?" Әлбиттә, яңылыҡ үҙегеҙҙә, ни сыҡһа ла, бөрйәндән сыҡһын әйҙә, ләкин беҙгә һеҙҙең эштең яҡшы дауамы һәм фәтеүәһе кәрәк. Күҙ алдында йәнә бер ябай ғына хыял һынлана башлай: "Ана, ауыл янынан саң борлатып уҙған машиналар ағымы "Кейекбай баҙары" тигән туҡталышҡа борола. Унда ниндәй генә сергетыштар юҡ - сувенирҙай бәләкәйҙәренән башлап, машинаға, карауатҡа йәйерлек сыбар ҡаурыйҙай йоҡа кейеҙле, балаға, оло йәштәгеләргә түшәрлек шифалы йомшаҡ ҡара кейеҙле, ҡыҙ бирнәһенә ҡушырлыҡ аҡ кейеҙле - һәм барыһында ла уникаль, ҡабатланмаҫ үҙенсәлекле "бөрйәнсә" ҡуш шаҡмаҡтар аҡ таҫмалар буйлап теҙелгән! Ошо ауылда ҡорамасылар төркөмө эшләп тора, уның сифатлы сергетыштары "Бөрйән, Кейекбай, башҡорт сергетышы" тамғаһы менән төрлө тарафҡа юллана. Бик матур иҫтәлекле бүләк - боронғоса, этнографик ҡиммәтле, үҙенсәлекле, сифатлы һәм килемле. Район "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Рәшиҙә Ғиззәтуллина Иҫке Мөсәттә йәшәгән оҫта ырамансы Дамир Уразаевҡа ҙур ағас ат эшләргә ҡуша - аттың арҡаһына эйәр, эйәр аҫтынан сергетыш һалып күргәҙмәләргә йөрөтәсәктәр! Әллә нисә ҡат сергетыш тәңкләп һалынған һәм тартҡы менән тарттырып бәйләнгән урын-ер ҡаралдыһы булған сергетыштар ҙа сувенир итеп кенә бик-бик күп эшләнә, Бөрйән ере ҡунаҡтары уларҙы һыпырып һатып ала... Китә бөрйәндәр байып! Аҡсаларына итек һатып алалар ҙа китәләр тыпырҙыҡҡа бейеп!.."\nБылары - беҙҙең шаяртыу, йәғни фәнтәзи төш кенә, ә ысынбарлыҡта "Бөрйән сергетышы" тигән башҡорт халыҡ кәсепселәре бренды - ҡото илгә танылаһы көндәр алда әле. Ә уларҙы электән үк бөтә республикаға күрһәтеп килгән район мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә, бөгөн шундай дәрт, энтузиазм менән был кәсепте тергеҙгән ағинәйҙәргә рәхмәт әйтәһе бар.\nЯҙылған: 16.07.20 | Ҡаралған: 638


Эшеңдең һөҙөмтәһен күреү күңелгә рәхәтлек бирә\n19 Июнь , 11:00\n19 июнь — Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө\nҺәр йыл июндең өсөнсө йәкшәмбеһендә Рәсәйҙә медицина хеҙмәткәрҙәре көнө билдәләнә. Бөгөн ул кеше һаулығын һәм ғүмерен һаҡлап ҡалыусылар көнө булараҡ ҡабул ителә. Уйлап ҡараһаң, был донъяла аҡ халатлыларға ярҙам һорап мөрәжәғәт итмәгән бер генә кеше лә юҡ. Тап ошо көндө аҡ халатлыларҙың барыһы ла үҙ һөнәре, яулаған бейеклектәре, уңыштары менән ғорурлана.\nАйгөл Әхмәтйәнова Ишембай үҙәк район дауаханаһы поликлиникаһының терапия бүлеге мөдире булып эшләй. Уның шифалы ҡулдары аша күпме пациент үткән, хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ.\nЭтҡолда тыуып үҫкән Айгөл Рәсүл ҡыҙы бәләкәйҙән ауырыуҙарҙы дауалау, кешеләргә файҙалы булыу тураһында хыяллана. Шуға ла буласаҡ һөнәрен медицина өлкәһе менән бәйләргә уйлай. Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлап, ҡулына диплом алған йәш белгес Ишембай үҙәк район дауаханаһында участка терапевты булып эшкә урынлаша. Үҙ эшенә яуаплы ҡараған, тырышып эшләгән йәш табипты халыҡ та тиҙ арала үҙ итеп өлгөрә.\nАйгөл Рәсүл ҡыҙы был һөнәрҙе һайлауына бер генә лә үкенмәй.\n- Эшем бик оҡшай. Кешеләргә ярҙам итә алыуыма ҡыуанам. Иң мөһиме – һөҙөмтә. Үҙеңдең эшләгән эшеңдең һөҙөмтәһен күреү күңелгә рәхәтлек бирә, эшкә көс-дәрт өҫтәй, – ти ул.\nТабип эше еңел түгел, төрлө хәл килеп тыуыуы ихтимал, ауырыуҙың да төрлөһө осрай. - Әлбиттә, эмоциональ көсөргәнеш бар. Сөнки һәр пациенттың сирен үҙең аша үткәрергә тура килә. Теләйһеңме-теләмәйһеңме, уларҙың проблемаларын үҙеңдеке кеүек итеп ҡабул итәһең. Әммә эшеңде яратып башҡарғанда, ауырлығы һиҙелмәй, – ти был хаҡта белгес.\n2018 йылдан алып Айгөл Әхмәтйәнова поликлиниканың терапия бүлексәһе мөдире вазифаһын башҡара. Был тағы ла ҙурыраҡ яуаплылыҡ өҫтәй. Өлгөлө хеҙмәте өсөн белгес Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамотаһы менән дә бүләкләнгән.\nАйгөл Әхмәтйәнова – өлгөлө хужабикә лә, яратҡан ҡатын һәм әсәй ҙә. Тормош иптәше менән улар ике бала тәрбиәләй. Радмир быйыл Ә.Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт гимназия интернатын тамамлай. «Берғамыт» бейеү ансамблендә шөғөлләнә. Ҡыҙҙары Гөлназ 12-се лицейҙа 7-се класты тамамлаған.\nТабип һөнәре - мәрхәмәтле һөнәр. Табиптарға, шәфҡәт туташтарына, санитаркаларға ҡарап, сабырлыҡ, изгелек, рухи көстәренең күп булыуына ғәжәпләнәһең.\n- Бергә эшләгән хеҙмәттәштәремде медицина хеҙмәткәрҙәре көнө менән ҡотлайым. Еңел булмаған эштәрендә уңыштар һәм һаулыҡ теләйем, - ти Айгөл Рәсүл ҡыҙы.\nРуфина ФӘТТӘХОВА фотоһы


Оҙаҡ һәм ҡаты ауырығандан һуң 86 йәшендә Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Әминә Аралбаева яҡты донъянан ките\nАктриса, тәржемәсе, театр белгесе Әминә Кәшфи ҡыҙы бар ғүмерен республикабыҙҙың баш театрына хеҙмәт итеүгә бағышланы.\nӘминә Аралбаева 1928 йылда Ҡырмыҫҡалы районының Күлдәр ауылында тыуа. Сабый сағынан етем ҡалып сабыр, эшһөйәр булып үҫә. Белоруссияла туғандары ҡарамағында йәшәгән ҡыҙҙы һуғыш башланғас, тыуған яғына оҙаталар. Әминә аслыҡҡа-яланғаслыҡҡа ҡарамай, Ҡырмыҫҡалыға йәйәү йөрөп мәктәп тамамлай, артабан театр училищеһында белем ала. 1952 йылда белемен камиллаштырырға теләп ул Мәскәүгә, данлыҡлы театр инстититутына уҡырға инә. Һуңғы көндәренә тиклем Әминә Кәшфи ҡыҙы Аралбаева тыуған коллективы менән тығыҙ бәйләнештә йәшәне, яңы быуын коллегалары ла уның кәңәштәренә иғтибарлы булды. Мәрхүмә менән хушлашыу Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында 29 октябрҙә иртәнге сәғәт 11-ҙә үтә. Бөгөн беҙҙҙең каналда Әминә Аралбаеваның телепортреты эфирға сығасаҡ. Тапшырыу төнгө 2-лә башлана.


Ысынлап та, уҡыусыға ниндәй асыштар әҙерләнгән был китапта? Баҡһаң, бөйөк ватандашыбыҙ хаҡында мәғлүмәте самалыраҡ булғандар өсөн уның бик күп яңылыҡ асыуы ихтимал. Мәғлүмәтле уҡыусылар ҙа уны кинәнеп ҡулына аласаҡ. Баҫманың үҙенсәлеге шунда – бында шул замандағы әһәмиәтле документтар ҙа ҙур урын алған. Шул уҡ ваҡытта Әхмәтзәки Вәлидиҙең тормош юлына, уның сәйәси һәм ғилми эшмәкәрлегенә байҡау яһаған ғалимдар тарафынан төплө анализ да бар. Аҡыллыға ишара ла етә бит. Тимәк, былар барыһы ла уҡыусыға үҙ фекерен тупларға һәм аҡты ҡаранан айырырға ярҙам итәсәк. “Эйе, китапта Әхмәтзәки Вәлиди эшмәкәрлегенә ҡаршы мәғлүмәттәр ҙә, күп йәһәттән бәхәсле материалдар ҙа бирелгән. Ни өсөн бындай аҙымға барҙыҡ? Сөнки, китап иң тәүҙә аҡыллы, үҙаңы юғары уҡыусыға тәғәйенләнгән. Уны уҡып сыҡҡас та һәр кем ҡайҙа ялған һәм ҡайҙа дөрөҫлөк икәнен үҙе төшөнөр тип ышанабыҙ”, – ти уны төҙөүселәрҙең береһе, заманында Башҡортостандың мәҙәниәт министры һәм “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире вазифаларын уңышлы һәм емешле башҡарған, был шәхесте иленә һәм халҡына ҡайтарыуға үҙ өлөшөн индергән Тәлғәт Сәғитов.\n“Китап” нәшриәте арҙаҡлы шәхестәребеҙ хаҡында ошондай баҫмалар әҙерләүҙә ҙур тәжрибә туплаған. Тарихта тәрән эҙ ҡалдырған милләттәштәребеҙ тураһында һәр кем хәҙер шундай мауыҡтырғыс баҫмаларҙан күберәк белә ала. Был китаптың да фотоальбом рәүешендә баҫылыуы, уны сығарыуҙа өр-яңы ысулдар ҡулланылыуы уға үҙенсәлекле коллекцион баҫма тип аталыу хоҡуғын бирә. Йәғни Әхмәтзәки Вәлидиҙең тормош юлы һәм көрәше тураһында һәр кемгә бик ҙур мәғлүмәт бирерлек һәм ҡабат-ҡабат уҡылырлыҡ йыйынтыҡ булыуы бәхәсһеҙ.\nӘйткәндәй, баҫмала мәғлүмәттәр башҡорт, рус, инглиз, төрөк телдәрендә бирелгән. Бының сәбәбе – китап Башҡортостан халҡына ғына түгел, ә Рәсәй һәм сит ил уҡыусыларына ла тәғәйенләнгән. Шулай уҡ Әхмәтзәки Вәлидиҙең донъя кимәлендәге ғалим һәм сәйәсмән икәнлеген дә онотмайыҡ, был шәхес менән ҡыҙыҡһыныусылар бөгөн дә төрлө төбәктәрҙә бихисап.\n“Әлбиттә, XXI быуат башына республикабыҙҙа Әхмәтзәки Вәлиди тураһында байтаҡ мәғлүмәттәр тупланғайны. Төркиәлә лә уның тураһында беҙ бында таба алмаған күп кенә әҙәбиәт уҡырға тура килде. Бәхеткә ҡаршы, Әхмәтзәки Вәлидиҙең “Башҡорттар тарихын” һәм революцияға тиклем яҙылған бер нисә мәҡәләһен Иҫәнбикә ханым менән бергә тәүге тапҡыр төрөк телендә баҫтырыуға әҙерләшергә тура килде. Был да шәхестең тормош юлы менән төптәнерәк танышыуға өҫтәмә булышлыҡ иткәндер тип уйлайым. Абдулҡадир Инандың улы Йәшәр Инан менән аралаштым, бик күп ғалимдар менән осраштым. Былар барыһы ла быға тиклем арҙаҡлы яҡташыбыҙ тормошоноң үҙемә ҡараңғы биттәре менән танышырға, яңы мәғлүмәттәр тупларға ярҙам итте”, – тип асыҡлыҡ индерә Тәлғәт Ниғмәтулла улы.\nБыға тиклем дә Әхмәтзәки Вәлидиҙең ғүмер юлын һәм эшмәкәрлеген яҡтыртыу, хеҙмәттәрен үҙ халҡына еткереү буйынса бихисап эштәр башҡарылғайны. Был йыйынтыҡ та ошо сығанаҡтарға таянып төҙөлгән. Әммә ошоғаса халыҡҡа киң билдәле булмаған мәғлүмәттәр ҙә етәһе. Ғөмүмән, китапты төҙөүселәрҙең ғәйәт мөһим эш башҡарып сыҡҡанлығына шик юҡ. Уның төп консультанты Әмир Юлдашбаев, танылған журналист һәм нәшриәтсе Ғәлиә Ғәлимова, билдәле яҙыусы Ғәлим Хисамов, профессор, тарих фәндәре докторы Марат Ҡолшәрипов, Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты Марсиль Фархшатов һәм башҡалар был үҙенсәлекле баҫманы мәғлүмәтлерәк, уҡымлыраҡ итеү өсөн ҙур көс һалған.\nЭйе, башҡорт халҡының бөйөк улын тыуған халҡына ҡайтарыуға ҡаршылар, уға оятһыҙ рәүештә яла яғыусылар, нахаҡ ғәйеп тағыусылар юҡ түгел. Бөтмәҫ тә инде, бәлки, артып ҡына торор. Әммә Әхмәтзәки Вәлиди Рәсәйҙең федератив ҡоролошона нигеҙ һалыусыларҙың береһе – был турала хатта ил кимәлендәге етәкселәр ҙә белдергәне булды. Шулай уҡ ғилми эшмәкәрлеге лә үтә лә юғары баһаға эйә. Шуға ла Башҡортостаныбыҙҙың ирке өсөн көрәшкән бөйөк шәхесебеҙҙең онотолоуына йәки уға нахаҡҡа яла яғылыуына юл ҡуйырға хаҡыбыҙ юҡ. Был үҙенсәлекле баҫма иң тәүҙә ошоно күҙ уңында тотоп төҙөлгән. Йыйынтыҡтың сығыуына сағыштырмаса байтаҡ ҡына ваҡыт үтеүгә ҡарамаҫтан, ул һаман да төплө мәғлүмәтле һәм көнүҙәк булып ҡала. Хаҡы ла башҡа коллекцион баҫмаларҙыҡы кеүек түгел – ни бары 350 һум ғына. Шуға ла халҡы тарихына битараф булмаған милләттәштәребеҙ йыйынтыҡты иғтибарынан ситтә ҡалдырмағандыр тигән ышаныс көслө. Һис шикһеҙ, ул һәр башҡорттоң китапханаһында булырға тейеш.


1630—1631 йылдарҙағы күҙәтеү китаптарына ярашлы, Тол йылғаһы буйында Барҙы, Елпачиха (Үдик), Ҡыҙылъяр исемле башҡорт ауылдары булған, ә Көңгөр бургомистры Юхнев мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 1725—1726 йылдарҙа Ғәйнә улусында 600 хужалыҡ иҫәпләнгән.\n1917 йылдың 15 ноябрендә Башҡорт үҙәк советы Башҡортостан автономияһын иғлан итә. Автономия шул уҡ йылдың декабрендә Бөтә башҡорт ойоштороу съезында (ҡоролтайҙа) раҫлана. Ойоштороу ҡоролтайының ҡарарына ярашлы, «Ырымбур губернаһында, Өфө губернаһының көнсығышында, Пермь губернаһының Шадринск, Екатеринбург һәм Красноуфимск өйәҙҙәрендә һәм Һамар губернаһының Быҙаулыҡ өйәҙендә — Башҡорт Хөкүмәте кантон идаралығын ойоштора. Өфө, Һамар һәм Пермь губерналарының көнбайыш өлөштәрендә большевиктар раҫлаған өйәҙ съездары 1918 йылдың ғинуарынан да ҡалмайынса саҡырылырға тейеш, уларҙа көнбайыш Башҡортостан мосолмандары «кантон идараһын ойоштороп, бының менән идара итеүҙе үҙ ҡулына алырға тейеш». Уҫы өйәҙе Елпачиха (Үдик) ауылында Башҡорт советы ойошторола, ләкин большевиктар «Елпачихаға һөжүм итә, уны тар-мар итә һәм башҡорт советы ағзаларын үлтерә».\n1739 йылда төньяҡ башҡорттары Тол бассейнының Беүә йылғаһы башындағы биш улуста йәшәгәндәр:\n↑ Статья в Башкирской энциклопедии(недоступная ссылка) (баш.)(башк.\n↑ 8,0 8,1 Чагин Г. Н. Пермские башкиры: история и современная демографическая ситуация в Пермской области\n↑ Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Пермскому краю: Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Пермскому краю 2012 йылдың 14 апрель көнөндә архивланған.: Население Пермского края по национальности и владению русским языком по данным Всероссийской переписи населения 2010 года(недоступная ссылка)\n↑ Статья в Башкирской энциклопедии 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.)\n↑ Официальный сайт РНКА татар и башкир Пермского края(недоступная ссылка)\nЧерных А. В., Шитова С. Н., Юсупов Р. М. Пермь башҡорттары // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.\nМурзабулатов М. 2017 йылдың 20 июль көнөндә архивланған. Пермские башкиры//ж."Ватандаш" 2017 йылдың 20 июль көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Пермь_башҡорттары&oldid=1104442 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:29 4 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары семинарға йыйылды\nОшо көндәрҙә башҡорт һәм төрки филологияһы факультетында “Башҡорт телен уҡытыуҙың актуаль мәсьәләләре” темаһына ғилми-методик семинар уҙғарылды. Семинарҙың төп маҡсаты – мәктәп һәм юғары уҡыу йорто араһындағы хеҙмәттәшлекте үҫтереү, системалаштырыу.\nСарала “Яңы стандарт талаптары буйынса уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу” курсы етәксеһе филология фәндәре докторы, профессор З.И. Сәләхова уҡыу-уҡытыу эштәренә ҡуйылған ФГОС һәм заман талаптары, мәктәп-вуз, вуз-мәктәп берҙәмлегенең мөһимлеге тураһында һөйләне.\nИнновацион майҙансыҡ етәксеһе педагогия фәндәре кандидаты Ғәйнуллина Филүзә Батыр ҡыҙы майҙансыҡтың маҡсаты һәм бурыстары, эш планы менән таныштырҙы, уның йүнәлештәрен билдәләне. Семинарҙа ҡатнашыусыларҙы башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү, туған тел дәрестәрен уҡытыуҙың сифатын күтәреү буйынса яңы технологиялар индереү, уҡыусыларҙың белем кимәлен заманса баһалау сараларын өйрәнеү һәм ҡулланыу мәсьәләләрен уртаға һалып һөйләшергә, тәжрибә уртаҡлашырға саҡырҙы.\nПедагогия фәндәре кандидаты Аҙнабаева Гөлнур Шамил ҡыҙы үҙенең педагогик эш тәжрибәһе менән уртаҡлашып, уҡытыусыларға урынлы кәңәш бирҙе.\nСарала Стәрлебаш, Федоровка райондарынан килгән башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары үҙҙәрен борсоған һорауҙарға яуап алдылар һәм семинарҙың эшен юғары баһалап, киләсәктә хеҙмәттәшлек итеүҙе ошо форматта дауам итергә тәҡдим иттеләр.\nСеминарҙа ҡатнашыусылар башҡорт һәм төрки филологияһы факультеты һәм башҡорт филологияһы кафедраһы етәкселегенә, коллективҡа рәхмәт белдерҙеләр.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠУРСАҠ ТЕАТРЫНДА ҒЫНА ЫСЫН МӨҒЖИЗӘ, ЫСЫН ӘКИӘТ ЙӘШӘЙ - 2021 - Мәҡәләләр\nҠУРСАҠ ТЕАТРЫНДА ҒЫНА ЫСЫН МӨҒЖИЗӘ, ЫСЫН ӘКИӘТ ЙӘШӘЙ\nКескәй тамашасыларында сәнғәткә һөйөү тәрбиәләгән һәм уларҙың күңелдәренә яҡшылыҡ, изгелек, кешелеклек кеүек мөһим орлоҡтар һалыусы, барыһын да мөғжизәгә ышандырған Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры яңы 90-сы юбилей миҙгелен асты. Ошо уңайҙан театр директоры Альберт ИМАМЕТДИНОВ менән әңгәмәләштек.\n90-сы юбилей миҙгелендә театр коллективын һәм тамашасыларын ниндәй үҙгәрештәр көтә?\n- Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры 90-сы юбилей миҙгелен бик ашҡынып көтөп алды һәм пландарыбыҙ бик күп. Улар башлыса театр бинаһын яңыртыуға, ҙур төҙөлөшкә бәйле, әлбиттә. Сөнки ул ваҡытта театр ҙураясаҡ, беҙҙә Бәләкәй зал, ҡәһүәхана, ҡурсаҡтар музейы, балалар өсөн оҫтаханалар, тышҡы территорияла уйын майҙансыҡтары һәм башҡа заманса уңайлыҡтар булдырыласаҡ. Былар беҙҙең ижади тормошҡа яңы һулыш алып килер, тип ҙур өмөттәр бағлап көтәбеҙ.\nӘ инде коллектив эшенә һәм репертуарға килгәндә, тырышып, бик әүҙем эшләйбеҙ. Бер нисә йыл рәттән "Кесе Ватан мәҙәниәте" федераль проектында ҡатнашып, гастролдәргә йөрөү өсөн уңайлы өс автобус алыуға өлгәштек. Театр яңыртылған осорҙа башҡа бинаға күсеп эшләргә, күберәк республиканың район-ҡалаларына гастролдәргә йөрөргә махсус бәләкәйерәк спектаклдәр әҙерләнек. Дөрөҫөн әйтергә кәрәк, алты йыл элек бында директор булып эш башлағанда иҫке генә "пазик"тан башҡа транспортыбыҙ юҡ ине, шуға саҡырған ергә лә бара алмай интегеп, башҡа театрҙарҙан транспорт һорарға тура килә ине. Шунда театрға реконструкция эшләп, транспорт алып, матди-техник базаны төрлө яҡтан яҡшыртып, яңы һулыш бирәм, тип үҙемә һүҙ биргәйнем. Шуға бөтә көсөмдө, белемемде ошо Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрын аяҡҡа баҫтырыуға һалам, республикабыҙҙың данлыҡлы бер театры итеп үҫтереп, данын арттырырға тигән маҡсат менән йәшәйем.\nТеатрҙы матди-техник йәһәттән яңыртыуҙан тыш, юбилей миҙгелендә тамашасыларыбыҙҙы өр-яңы сағыу спектаклдәр менән дә ҡыуандырырға ниәтләйбеҙ. Бына 4-се сентябрҙә Корней Чуковскийҙың әҫәрҙәре буйынса эшләнгән "Приключения Доктора Айболита и его друзей" тип аталған спектаклдең премьераһы булды. Сәхнәләштереүсе төркөмдә ҡуйыусы режиссер Башҡортостандың халыҡ артисы Ольга Шәрәфетдинова, рәссам Наталья Бирюкова, хореограф Рөстәм Имамов, музыкаль яҡтан биҙәүсе Эдуард Исламов эшләне. Был спектакль беҙҙең театр өсөн бик үк традицион булмаған клоунада формаһында, шуның менән дә үҙенсәлекле ул. Режиссер Чуковскийҙың әҫәрҙәре менән танышҡандан һуң, ошо стилдә эшләргә тәҡдим иткәс, худсовет ризалыҡ биреп, июнь-июль айҙарында эш башлағайныҡ. Ниһайәт, отпускынан һуң әҙерләп бөтөп, яңы ғына үҙебеҙ ҡараныҡ һәм бик ҡәнәғәт ҡалдыҡ. Спектакль ысынлап та бик матур килеп сыҡҡан, ул музыкаль яҡтан бай, костюмдар сағыу, артистар клоунада жанрын үҙләштереп, һөнәрҙәрен арттырған, пластика, бейеүҙәр, көлкө, тамашасылар менән йәнле аралашыу - барыһы ла бар. Спектаклдең йәш арауығын 0+ тип билдәләнек, уны бөтә тамашасыларға ла ҡарарға була. Иң кескәйҙәргә лә ҡыҙыҡ буласаҡ, ололар ҙа моңһоу көҙ миҙгелендә беҙҙең тамашанан йылы тәьҫораттар алып, театрҙан күтәренке кәйеф менән ҡайтыр, тип ышанабыҙ.\nҒөмүмән, коллективыбыҙ менән йыл һайын алты яңы спектакль сәхнәләштерәбеҙ, тигән маҡсат ҡуйғанбыҙ. Быны төҙөлөш барғанда ла дауам итергә ниәтләйбеҙ һәм әле "Кошкин дом" тигән спектакль өҫтөндә эшләйбеҙ, артабан "Незнайка и его друзья" көтә. Башҡортса спектакль ҡарарға теләгән тамашасыларыбыҙҙы ла иғтибарҙан ситтә ҡалдырмайбыҙ: яҙға табан әҙерләргә ниәтләйбеҙ, әлегә атамаһын тәҡдим итәләр, эш башланып ҡына тора. Уны ғинуар айында төҙөкләндереү башланғас, икенсе бинаға күсеп урынлашҡас, бойомға ашырырбыҙ.\nҒәҙәттә, театрҙар яңы миҙгелде йәш артистарҙы эшкә алып ҡаршылай. Һеҙҙең коллектив яңырамы?\n- Бүтән театрҙар менән ярышырлыҡ әмәлебеҙ юҡ, артистар эшкә ынтылып килә, тип әйтә алмайым. Сөнки аңлап тораһығыҙ, мөмкинлектәребеҙ самалыраҡ, артистарға урын тарыраҡ, гримеркаларҙа ла ҡыҫылыбыраҡ ултыралар, шундай хәл ителәһе ҡайһы бер мәсьәләләр бар. Шулай ҙа быйыл коллективыбыҙ ике йәш кеше менән тулыланды, беҙгә З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетында махсус ҡурсаҡ театры артистары әҙерләгән курста белем алып йөрөгән йәштәр Айнур Мәҡсүтов һәм Шамил Харрасов килде. Был курста йәмғеһе 7 егет һәм ҡыҙҙар уҡый, төҙөкләндереү эштәре тамамланыуға барыһы ла беҙҙең сафтарға инер, тип ышанабыҙ. Әйткәндәй, "Приключения Доктора Айболита и его друзей" спектаклендә йәш артистарыбыҙҙың дебюты булды.\nБашҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының 90 йыллыҡ тарихында тулы тамаша залдары йыйған спектаклдәр ҙә барҙыр. Уларҙы был миҙгелдә тергеҙеп, тамашасыларҙы үткәндәргә сәйәхәт иттерергә ниәтегеҙ юҡмы?\n- Ҡыҙғанысҡа күрә, күп спектаклдәр ваҡыт үтеү менән матди яҡтан юғалтыуҙар кисергән. Театрҙың күп тамашалары ҡурсаҡтар, маскалар ярҙамында сәхнәләштерелгән һәм улар иҫкергән, күптәрен һаҡлау өсөн бик һаҡ ҡағылырға кәрәк. Шуға тарихи спектаклдәребеҙҙе тиҙ генә тергеҙеп, тамашасыларҙың бала саҡ хәтирәләрен яңыртыу, уларҙы шул осорҙоң тылсымлы әкиәт донъяһына илтер өсөн күп көс талап ителә.\nШулай ҙа беҙ бер нисә йыл элек театрыбыҙҙың Алтын фондына ингән "Һинд легендаһы" тигән спектаклде яңынан сәхнәгә күтәреүгә өлгәштек. Был сағыу әҫәр үткән быуаттың 80-се йылдарында режиссер Петр Мельниченко тарафынан сәхнәләштерелгән. Заманында спектакль СССР-ҙың Һиндостанға гастролдәре өсөн тәғәйенләнгән булған һәм айҙан ашыу илдең төрлө ҡалаларында сығыш яһап, театрҙың коллективы Джавахарлал Неру исемендәге премия алып ҡайтҡан. Бындай юғары наградаға Рәсәйҙә башҡа бер ҡурсаҡ театры ла лайыҡ булмаған. Әле лә Һиндостандан килгән ҡунаҡтар йыш ҡына шул "Һинд легендаһы"н иҫләп, беҙгә тамашаға килә. Беҙ был тарихи спектаклде ваҡыты-ваҡыты менән уйнайбыҙ, замандаш тамашасыларыбыҙ ҙа бик йылы ҡабул итә. Ә башҡа спектаклдәргә килгәндә, әле ҡәҙерләп кенә һаҡлап килгән ҡурсаҡтарҙы, кейемдәрҙе һәм башҡа әйберҙәрҙе театр бинаһы яңыртылғандан һуң махсус музейға урынлаштырырға уйлайбыҙ.\nТамашасыларығыҙға әйтергә теләгән һүҙҙәрегеҙ ниндәй булыр?\n- Ысын әкиәт, мөғжизә ҡурсаҡ театрында ғына йәшәй. Бында балаларҙы һәм үҙенең һөнәрен яратҡан, эшенә тоғро кешеләр хеҙмәт итә. Бөтә күңелебеҙ менән бирелеп, барлыҡ оҫталығыбыҙҙы һалып, һәр тамашасының күңеленә үтерлек итеп эшләргә тырышабыҙ. Театрҙың 90 йыл эшләү дәүерендә йөҙәрләгән спектакль сәхнәләштерелгән һәм уларҙы ҡараған кескәй тамашасыларыбыҙҙың ҙур сәнғәткә юлы ошо тупһанан башланған. Бөгөн дә балалар гаджеттар, интернет менән нығыраҡ дуҫ булһа ла, ололар уларға ҡурсаҡ театрының мөғжизәле донъяһын күрһәтһен ине. Бында йәнле аралашыу, баланың күңелен үҫтереү, кешелеклек, рухи тәрбиә биреү кеүек етди мәсьәләләрҙә коллективыбыҙ күп көс һала.\nӘйткәндәй, быйыл сентябрь айынан Рәсәй Хөкүмәте тарафынан булдырылған "Пушкин картаһы" тип аталған яңы проектҡа ҡушылдыҡ. Был проект шунан ғибәрәт: 14-тән 22 йәшкә тиклемгеләр "Дәүләт хеҙмәттәре" порталы аша үҙенә электрон форматта "Пушкин картаһы"н теркәргә тейеш һәм уларға быйыл декабрь аҙағына тиклем тотоноуға 3 мең һум аҡса бүленә. Сумманы йәштәр театр, музей, филармонияларға йөрөүгә сарыф итә ала. Был үҫмерҙәр, студенттар, йәш ғаиләләр өсөн ҙур бүләк, минеңсә. Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры ошо йәштәгеләр өсөн ең һыҙғанып репертуар әҙерләне һәм сентябрь айында күп кенә тамашаларыбыҙ нәҡ уларға тәғәйен буласаҡ. Барлыҡ тамашасыларҙы ла беҙҙең сағыу донъябыҙға саҡырып ҡалам.\nБашҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры 90-сы юбилей миҙгелен бына шулай дәрт-дарманы ташып, киләсәккә ҙур пландар менән башлап тора. Театрҙың йыл да репертуары сағыу, фәһемле спектаклдәр менән тулыланып тороуына күнегеп тә бөткәнбеҙ, тиерлек. Ә бына уның бинаһы яңыртылыуы һәм заманса төҫ алыуы, коллективтың иһә Башҡортостан буйлап гастролдәргә сығыуы бик ҡыуаныслы. Тимәк, быйыл баш ҡала халҡы ғына түгел, республиканың ҡала-ауылдарында йәшәгән кескәйҙәр һәм ололар ҙа әкиәт иленә сәйәхәт итә алыр.\nЯҙылған: 10.09.21 | Ҡаралған: 105


Мәрйәм сүрәһе - Wikisource\n← Әл-Кәһф сүрәһе Ҡөрьән\nавтор Мөхәммәт Кәрим Та Һа сүрәһе →\n19. МӘРЙӘМ (МӘРЙӘМ) СҮРӘҺЕ\n1. Кәф һа йа ғәйн сад.\n2. Үҙенең ҡоло Зәкәриәгә Раббыңдың рәхмәте тураһында иҫкә төшөрөү.\n3. Бына ул Раббыһына йәшерен үтенес менән үтенде.\n4. Ул әйтте: «Раббым! Минең һөйәктәрем көсһөҙләнде һәм башымды сал ялтыратты, ә мин һиңә доға ҡылыуҙа, Раббым, бәхетһеҙ булманым.\n5. Һәм мин үҙемдән һуң [буласаҡ] яҡындарымдан ҡурҡам, ә ҡатыным бала табыуға яраҡһыҙ, бүләк итсе миңә Үҙ тарафыңдан уариҫты!\n6. Ул миңә лә, Яҡуп ырыуына ла уариҫ булыр ине һәм уны Үҙеңә ҡәнәғәт булғандарҙан ит»,\n7. «Эй, Зәкәриә, Беҙ һине малай менән һөйөнсөләйбеҙ, уның исеме Яхъя! Беҙ бынан элек уға исемдәш яһаманыҡ».\n8. Ул: «Раббым, нисек малайым булһын ти, ҡатыным минең бала табырға яраҡһыҙ, һәм мин үҙем ҡартлыҡтың сигенә еттем бит»,— тине.\n9. Ул: «Шулай әйтте һинең Раббың: «Был Минең өсөн еңел бит, Мин һине бынан элек барлыҡҡа килтерҙем, һәм һин бер нәмә лә тугел инең»,— тине.\n10. Ул: «Раббым, миңә берәй аят яһа!» — тине. Ул; «Һиңә аят шул булыр: һин иҫән-һау булһаң да өс төн буйына кешеләр менән һөйләшмәҫһең»,— тип әйтте.\n11. Һәм ул михраптан үҙ ҡәүеменә сыҡты, һәм уларға, «Иртәнсәк тә, кис тә данлағыҙ»,— тип үәхи ҡылды.\n12. «Эй, Яхъя, китапты көс менән тот!» Һәм Беҙ уға сабый сағында уҡ хикмәт бирҙек,\n13. һәм Үҙ тарафыбыҙҙан шәфҡәт һәм сафлыҡ. Һәм ул тәҡүәлеләрҙән булды,\n14. һәм ата-әсәләренә изгелекле булды, һәм ул йәберләүселәрҙән һәм ҡаршыларҙан булманы.\n15. Һәм уға тыуған көнөндә лә, һәм үлгән көнөндә лә, терелеп ҡубарылған көнөндә лә сәләм!\n16. Һәм китапта Мәрйәмде иҫкә төшөр. Бына ул үҙ ғаиләһенән көнсығыштағы урынға алыҫайҙы,\n17. һәм улар алдында үҙенә шаршау ҡорҙо. Беҙ уға Үҙебеҙҙең Рухыбыҙҙы йүнәлдерҙек, һәм ул уның алдында камил кеше ҡиәфәтен алғайны.\n18. Ул: «Әгәр һин тәҡүәлеләрҙән булһаң, мин һинән Әр-Рәхманға һыйынам»,— тине.\n19. Ул: «Мин бит һиңә саф ул бала бүләк итеү өсөн Раббыңдың рәсүле генә бит»,— тине.\n20. Ул: «Нисек инде миндә бала булһын! Миңә бер кеше лә теймәне һәм мин фәхишәлек ҡылыусы ла булманым бит»,— тине.\n21. Ул: «Шулай әйтте Раббың: «Был эш Минең өсөн еңел, һәм Беҙ уны кешеләргә аят һәм Үҙебеҙҙән рәхмәт итербеҙ» — Был эш хәл ителгән инде»,— тип әйтте.\n22. Һәм ул уға ауырлы булды һәм уның менән алыҫ урынға китте.\n23. Тулғаҡ тотоу ауырлыҡтары уны хөрмә ағасы олонона килтерҙеләр. Ул: «Аһ, әгәр мин бынан элек үлгән булһам ине һәм мин онотолоп ҡалдырылған булһам ине!» — тине.\n24. Һәм Ул уға уның аҫтынан өндәште: «Ҡайғырма, Раббың һинең аҫтыңдан шишмә ағыҙҙы,\n25. һәм үҙ өҫтөңә хөрмә ағасы олонон һелкет, ул һиңә таҙа һәм яңы өлгөргәнде [емештәр] төшөрөр.\n26. Аша һәм эс, шатлан-ҡыуан! Әгәр һин кешеләрҙән берәйһен күрһәң: «Мин Алла өсөн ураҙа тоторға нәҙер әйттем, мин бөгөн кеше менән һөйләшмәйем»,— тип әйт.\n27. Ул, уны күтәреп, халҡына килде, улар әйтте: «Эй, Мәрйәм, һин ғәжәп эш эшләнең!\n28. Эй, Һарун һеңлеһе! Һинең атаң да боҙоҡ кеше түгел ине һәм әсәң дә фәхишә булманы бит».\n29. Ул уға [балаға] күрһәтте. Улар: «Бишектәге бала менән беҙ нисек һөйләшәйек?» — тинеләр.\n30. Ул әйтте: «Мин Алланың ҡоломон, Ул миңә китап бирҙе һәм мине бәйғәмбәр итте,\n31. ҡайҙа ғына булһам да мине фатихалы ҡылды һәм тере сағымда намаҙ һәм зәкәт уасыят итте.\n32. Һәм минең әсәйемә лә изгелек һәм Ул мине йәберләүсе һәм бәхетһеҙ итмәне.\n33. Тыуған көнөмдә лә, үлгән көнөмдә лә, терелтеп ҡубарылған көнөмдә лә миңә сәләм!»\n34. Был — улар шик тотҡан хаҡ һүҙ буйынса — Мәрйәм улы Ғайса.\n35. Аллаға бала тотоу килешмәй, дан Уға! Әгәр Ул бер эштең булыуын теләһә, Уға тик: «Бул!»— тип әйтә, һәм ул була.\n36. Һәм, ысынлап та, Алла минең Раббым һәм һеҙҙең Раббығыҙ, Уға ҡоллоҡ ҡылығыҙ, был — тура юл!\n37. Улар араһында төрлө фирҡәләр һүҙ көрәштерә. Һәм бөйөк көндөң күренешенән кафырҙарға ниндәй ҡайғы!\n38. Нисек ишетәсәктәр һәм күрәсәктәр улар Беҙгә килгән көндәрендә! Ләкин бөгөн залимдар асыҡ аҙашыуҙа.\n39. Һәм уларға ҡайғы-хәсрәт көнө тураһында хәбәр ит. Бына эш эшләнде инде, ә улар битараф, улар иман килтермәй.\n40. Ысынлап та, Беҙ Ерҙе һәм унда булғандарҙы мираҫ итеп алабыҙ һәм улар Беҙгә ҡайтарыласаҡтар.\n41. Һәм китапта Ибраһимды иҫкә төшөр, ысынлап та, ул да һүҙендә тоғро һәм бәйғәмбәр булды.\n42. Бына ул атаһына әйтте: «Атайым! Ни өсөн һин бер ни ҙә ишетмәй торған нәмәгә, һәм бер ни ҙә күрмәй торған нәмәгә, һәм һине бер ниҙән дә ҡотҡара алмай торған нәмәгә табынаһың?\n43. Атай, һиңә килмәгән белем миңә килде, миңә эйәр, мин һине тура юлдан алып барам!\n44. Атай, шайтанға табынма, шайтан Әр-Рәхманға ҡарышыусы!\n45. Атай, мин бит һине Әр-Рәхмандың ғазабы тотор һәм шайтан дуҫы булырһың тип ҡурҡам!»\n46. Ул: «Әллә һин беҙҙең илаһтарыбыҙҙан баш тартаһыңмы, Ибраһим? Әгәр һин табынмаһаң, мин һине һис һүҙһеҙ таштар менән атырмын. Оҙаҡ уаҡытҡа минән сығып кит!»— тине.\n47. Ул әйтте: «Сәләм һиңә! Мин Раббымдан һине ярлыҡауҙы һорармын, Ул миңә ҡарата шәфҡәтле.\n48. Һәм мин һеҙҙән дә, Алланан башҡа һеҙ табынған нәмәләрҙән дә айырылам, мин Раббымды саҡырам, бәлки миң Раббыма доға ҡылыуымда бәхетһеҙҙәрҙән булмам».\n49. Ул уларҙан һәм Алланан башҡа улар табынған нәмәләрҙән айырылғас, Беҙ уға Исхаҡты һәм Яҡупты бүләк иттек һәм уларҙың бөтәһен дә бәйғәмбәр иттек.\n50. Һәм Беҙ уларға Үҙ рәхмәтебеҙҙән бүләк иттек, һәм хаҡлыҡ телен улар өсөн юғары күтәрҙек.\n51. Һәм китапта Мусаны иҫкә төшөр, ысынлап та, ул эскерһеҙ булды, рәсүл һәм бәйғәмбәр булды.\n52. Һәм Беҙ уға тауҙың уң яғынан өндәштек, уны йәшерен һөйләшергә яҡынайттыҡ.\n53. Һәм Беҙ уға рәхмәтебеҙҙән бәйғәмбәр итеп уның туғаны Һарунды бүләк иттек.\n54. Һәм китапта Исмәғилде иҫкә төшөр, ысынлап та, ул үәғәҙәһендә тороусы булды, рәсүл һәм бәйғәмбәр булды.\n55. Һәм ул үҙ ғаиләһенә намаҙ уҡыу һәм зәкәт ҡуша торғайны һәм Раббыһынан ризалыҡ күреүселәрҙән булды.\n56. Һәм китапта Иҙристе иҫкә ал. Ысынлап та, ул һуҙендә тоғро һәм бәйғәмбәр булды.\n57. Һәм Беҙ уны юғары урынға күтәрҙек.\n58. Ошолар — уларға Алла бүләк иткән Әҙәмдең тоҡомонан булған бәйғәмбәрҙәренән, һәм Беҙ Нух менән йөрөткәндәрҙән, һәм Ибраһим һәм Исраил балаларынан, һәм Беҙ тура юлға күндергәндәрҙән. Уларға Әр-Рәхмандың аяттары уҡылһа, улар илап һәм сәждә ҡылып йөҙ түбән йығылалар.\n59. Һәм улар артынан тоҡомдар килде, улар намаҙҙы юғалттылар һәм шәһүәт-нәфселәренә эйәрҙеләр, һәм улар һәләкәткә осраясаҡтар.\n60. Тәүбә иткән, иман килтергән һәм изгелек ҡылғандарҙан башҡа. Былар ожмахҡа инер. Һис бер нәмә менән йәберләнмәҫтәр,\n61. Әр-Рәхман Үҙ ҡолдарына йәшерен үәғәҙә иткән мәңгелек баҡсаларына. Ысынлап та, Уның үәғәҙәләре үтәлә торған!\n62. Улар унда юҡ-бар һүҙҙәр ишетмәҫ, тик «Сәләм!» — генә. Унда улар өсөн иртән дә, кис тә ризыҡ.\n63. Был йәннәт [баҡса] — Беҙ уны ҡолдарыбыҙҙан тәҡүәле булғандарға мираҫ итеп бирәбеҙ.\n64. Беҙ Раббыңдың әмере менән генә төшәбеҙ, беҙҙең алдыбыҙҙағы һәм беҙҙең артыбыҙҙағы, һәм улар араһындағы нәмәләр — Уныҡы. Раббың онотоусы булманы!\n65. Күктәрҙең һәм Ерҙең һәм улар араһындағы нәмәләрҙең Раббыһы. Уға ғибәҙәт ҡыл һәм Уға ҡоллоҡ ҡылыуыңда сабырлы бул! Әллә Уға исемдәште беләһеңме һин?\n66. Һәм кеше: «Мин, үлгәндән һуң, тере көйгә сығарылырмынмы ни?» — тип әйтә.\n67. Әллә кеше Беҙ уны элек нисек барлыҡҡа килтергәнде иҫенә төшөрмәйме, ә ул бер нәмә лә түгел ине?\n68. Һинең Раббың менән ант итәм, Беҙ уларҙы һәм шайтандарҙы йыйырбыҙ һәм һуңынан уларҙы йәһәннәм тирәһенә теҙләндереп ҡуйырбыҙ.\n69. Унан һәр төркөмдөң Әр-Рәхманға иң ныҡ ҡаршылыҡта булғандарҙы һайлап алырбыҙ.\n70. Унан Беҙ, әлбитттә, унда кемгә күберәк янырға тейеш икәнлеген яҡшыраҡ беләбеҙ бит.\n71. Һеҙҙең арағыҙҙан унда инмәгән берәү булмаҫ. Был һинең Раббың өсөн хәл ителгән ҡарар.\n72. Унан Беҙ тәҡүәлеләрҙе ҡотҡарырбыҙ, һәм залимдарҙы теҙләндереп ҡалдырырбыҙ.\n73. Уларға Беҙҙең аяттарыбыҙ асыҡ итеп уҡылған саҡта кафырҙар иман килтергән кешеләргә: «Ике төркөмдөң ҡайһыһы тотҡан урыны яғынан яҡшыраҡ һәм ағзалары яғынан күркәмерәк?» — тип әйттеләр.\n74. Ә Беҙ уларға ҡәҙәр төҙөлөш һәм күренеш яғынан да күркәмерәк булған күпме быуындарҙы һәләк иттек!\n75. «Әгәр бер кеше аҙашыуҙа булһа, әйҙә, Әр-Рәхман уға уның сиген оҙайтһын»,— тип әйт. Һәм ҡасан улар үәғәҙә ителгән ғазапты йәки сәғәтте күрһәләр, кемдең урын яғынан яҡшыраҡ һәм кемдең ғәскәр яғынан көслөрәк икәнен белерҙәр.\n76. Ә тура юлдан барыусыларға Алла етәкселекте арттырыр, һәм изге ғәмәлдәр — Раббың ҡаршыһында сауап яғынан да, әжер яғынан да иң хәйерлеһе.\n77. Беҙҙең аяттарыбыҙға иман килтермәгән кешеләрҙән һин: «Әлбиттә, миңә байлыҡ та һәм балалар ҙа бирелер!» — тигәнде күрҙеңме?\n78. Әллә ул ғәйеп нәмәләрҙе беләме, әллә Әр-Рәхман менән килешеүе бармы уның?\n79. Һис юҡ! Ул әйткәндәрҙе Беҙ яҙып барырбыҙ һәм уға ғазаптың сиген оҙонайтырбыҙ!\n80. Һәм ул әйткәндәрҙе Беҙ унан мираҫ итеп алырбыҙ һәм ул Беҙҙең ҡаршыбыҙға яңғыҙ килер.\n81. Һәм улар үҙҙәренә Алланан башҡа икенсе илаһтар тоттолар, уларға ул илаһтар көс булһын өсөн.\n82. Һис юҡ! Уларҙың табыныуҙарын кире ҡағырҙар һәм уларға ҡаршы булырҙар!\n83. Әллә һин кафырҙарҙы ныҡ ҡотортһондар өсөн Беҙ уларға ҡаршы шайтандарҙы ебәргәнде күрмәнеңме?\n84. Шулай булғас, һин уларға ҡаршы ашыҡма, Беҙ улар өсөн ныҡ хисап менән хисаплайбыҙ.\n85. Беҙ тәҡүәле кешеләрҙе Әр-Рәхман ҡаршыһына хөрмәтле илселек итеп йыйған көндө,\n86. һәм гонаһлы кешеләрҙе көтөүҙе һуғарырға ҡыуған кеүек тамуҡ тарафына ҡыуғанда,\n87. Әр-Рәхмандан килешеү алғандарҙан башҡаларҙың яҡлаусылары булмаҫ.\n88. Һәм улар: «Әр-Рәхман Үҙенә бала алды»,— тип әйттеләр.\n89. Һеҙ бик оҡшамаған эш ҡылдығыҙ.\n90. Күктәр емерелергә һәм Ер ярылырға, һәм тауҙар уатылып тупраҡ булырға яҡын булды\n91. уларҙың Әр-Рәхмандың улы бар тип әйткән һүҙҙәренән.\n92. Әр-Рәхманға Үҙенә ул тотоу килешмәй.\n93. Күктәрҙә һәм Ерҙә булған һәр кем Әр-Рахманға ҡол булып ҡына килә.\n94. Ул уларҙы һананы һәм хисап менән иҫәпләне инде.\n95. Һәм ҡиәмәт көндө улар Уның ҡаршыһына яңғыҙҙары килер.\n96. Ысынлап та, иман килтергән һәм изге ғәмәлдәр эшләгәндәргә Әр-Рәхман мөхәббәт бүләк итә.\n97. Диндар кешеләрҙе һөйөнсөләү өсөн һәм үҙ һүҙле кешеләрҙе ҡурҡытыу өсөн уны һинең телеңдә еңел иттек.\n98. Һәм күпме быуындарҙы Беҙ һәләк ҡылдыҡ,— һин уларҙың, исмаһам, береһен һиҙәһеңме йәки уларҙың ҡыштырҙаған тауышын ишетәһеңме?\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Мәрйәм_сүрәһе&oldid=350077"


"Ала Тоо" барыһы өсөн дә асыҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n"Ала Тоо" барыһы өсөн дә асыҡ\n17:24, 18 мая 2009 Сәйәсәт\n"Ала Тоо" ҡырғыҙ мәҙәни үҙәгенә июндә өс йыл тула, әммә йәш булыуына ҡарамаҫтан, был милли йәмәғәт ойошмаһы Башҡортостанда юғары ижтимағи абруй ҡаҙанырға өлгөрҙө.\n— Ойошмабыҙҙы төҙөүҙең төп сәбәбе булып яҙмыш ҡушыуы буйынса Башҡортостанға килеп сыҡҡан ватандаштарыбыҙ менән аралашыу теләге көслө булыуы торҙо, — тип һөйләй үҙәк рәйесе Сонна Алиева. — Рәсми булмаған мәғлүмәттәр буйынса республикала 500 самаһы этник ҡырғыҙ йәшәй, уларҙың күбеһе этник-ара никахҡа ингән. "Ала Тоо" ҡырғыҙ теленә һәм мәҙәниәтенә битараф булмағандарҙы берләштерҙе. Башҡортостанда йәшәп, күптәр хатта таныш та булмаған бит. Диаспорабыҙ сафтары йылдан-йыл уҙған быуаттың 90-сы йылдарында Советтар Союзы тарҡалғандан һуң Ҡырғыҙ Республикаһынан күсеп ҡайтҡан башҡорттар һәм татарҙар иҫәбенә лә тулылана бара. Һуңғы йылдарҙа, Ҡырғыҙстандан миграция ағымдары көсәйеү менән бәйле, Башҡортостанда ватандаштарыбыҙ һаны ярайһы уҡ артты. Беҙгә ҡайһы берҙә уларҙың хоҡуҡтарын яҡлау менән бәйле проблемаларҙы хәл итергә, Рәсәй Федераль миграция хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы менән эш алып барырға тура килә.\nҠырғыҙ мәҙәниәте үҙәге йыл һайын "Науруз" республика байрамында, БР Халыҡтар дуҫлығы йорто тарафынан үткәрелгән башҡа йәмәғәт сараларында әүҙем ҡатнаша. Йыл һайын "Ала Тоо" саҡырыуы буйынса Башҡортостанға Ҡырғыҙстандың Ош ҡалаһынан "Хәҙрәт-Әли" фольклор ансамбле килә, ул республиканың ҡала парктарында иҫтә ҡалырлыҡ канат буйлап йөрөү тамашалары ойоштора.\n"Ала Тоо" ҡырғыҙ диаспораһын, Ҡырғыҙстандан Өфө вуздарында уҡыусы студенттарҙы үҙенә ылыҡтырыусы үҙәк булып тора. Бында бергәләп мосолман һәм милли байрамдарҙы билдәләйҙәр. Киләсәктә "Ала Тоо" БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы һәм Ҡырғыҙ Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы менән бергә Башҡортостанда Ҡырғыҙ киноһы көндәрен үткәрергә планлаштыра.\nТеги: ҡырғыҙ, мәҙәни үҙәк


Инфоурок › Другое ›Конспекты›Урок на тему "Р.Нигмати" (9класс)\n40 КБ Тема . Нигмати.doc\nВыбранный для просмотра документ Тема . Нигмати.doc\n1. Мирхәйҙәрова Г.Р.\n5. Хажин В.И., Вилданов Ә.Х.\n7.Тема: Рәшит гиғмәти “Йәмле Ағиҙел буйҙары\n8.Интерактив таҡта, магнитофон, Башкортостан картаһы.\nТема: Рәшит Ниғмәти “Йәмле Ағиҙел буйҙары”\nМаҡсат: 1.Р. Ниғмәтиҙең тормош юлы менән танышыуҙы дауам итеү;\n2.”Йәмле Ағиҙел буйҙары” поэмаһының йөкмәткеһен үҙләштереү;\n3.Һүҙлек запастарын байытыу һәм тасуири уҡырға өйрәтеү;\n4. Тыуған ергә, Ватанға һөйөү тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу: Р. Ниғмәтиҙең портреты, Башҡортостан картаһы, Ағиҙел\nйылғаһы һәм тәбиғәт төшөрөлгән картиналар, магнитафон\nяҙмаһы ( поэманан өҙөк тыңлау өсөн), интерактив таҡта.\n-Һаумыһығыҙ! Хәйерле көн! (иртә, кис)\n-Ҡарағыҙ әле уҡыусылар, таҡтала һеҙ кемдең фото рәсемен күрәһегеҙ?\n-Эйе, дөрөҫ. Ул Рәшит Ниғмәти.\n-Ә кем һуң ул Рәшит Ниғмәти?\n-Эйе дөрөҫ.Ул Башҡортостандың халыҡ шағиры.\nӘйҙәгеҙ әле уның тормош юлы менән яҡыныраҡ танышып үтәйек. Һеҙ өйҙә шағирҙың тормош юлы хаҡында докладтар эшләп килергә тейеш инегеҙ, кем әҙер, тыңлайыҡ. (Уҡыусыларҙың докладтары тыңланыла.) Өй эшенә йомғаҡ яһала.\n3.Яңы тема. Инеш әңгәмә үткәрелә. Дәрестең маҡсаты әйтелә. Таҡтаға һәм дәфтәрҙәргә число, көн исеме, тема яҙҙырыла.\nТаҡтаға Башҡортостан картаһы эленә. Унан Башҡортостанда аҡҡан йылғаларҙы табып күрһәтәләр, тәрбиәүи әңгәмә ойошторола. Йылғалар төшөрөлгән картиналар, һүрәттәр күрһәтелә. (интерактив таҡтанан). Йылға исемдәрен дәфтәрҙәренә яҙып алалар. (Ағиҙел, Ҡариҙел, Һаҡмар, Йүрүҙән, Дим, Әй, Ыҡ, Сәрмәсән һ.б.)\n-Ә бына бөгөн беҙ дәрестә Рәшит Ниғмәти ижад иткән бер поэмаһы менән танышып үтәсәкбеҙ. Был поэманың исемен белеү өсөн таҡталағы кроссвордты сисергә кәрәк. Түбәндәге йомаҡтарға дөрөҫ итеп яуап бирһәгеҙ, уртала беҙ үтәсәк поэманың исемен һәм нимә тураһында һүҙ барғанын аңлай алырһығыҙ.\n1.Көҙ сисенә, яҙ кейенә.\n2.Башы - тауҙа, аяғы – диңгеҙҙә.\n3.Аҡ мейескә инеп ята\n4.Һыуҙа батмай, утта янмай.\n5.Энәле, тегенсе түгел.\n6.Ҡыҙыл төймә таптым, ауыҙыма ҡаптым.\n- Уртала ниндәй һүҙ килеп сыҡты?\n-Эйе, дөрөҫ, Ағиҙел һүҙе. Шулай итеп, беҙ бөгөн дәрестә Р.Ниғмәтиҙең”Йәмле Ағиҙел буйҙары” тигән поэмаһы менән танышып үтәсәкбеҙ.\nРәшит Ниғмәти был поэмаһын 1939 йылда яҙған. Был поэма – Ватаныбыҙҙың ауыр һәм героик үткәне, бәхетле хәҙерге көнө хаҡындағы оло йыр ул. Р.Ниғмәтиҙең үҙ һүҙҙәре менән әйткәндә, “Ватан ул – Тыуған ил, бына беҙ торған урын…” Ватан төшөнсәһе - Урал һәм Ағиҙел аша кәүҙәләндерелә.Ағиҙел образы поэмала үҙе бер композицион роль уйнай: бөтә ваҡиғалар ошо образ тирәһенә ойоша, ваҡиғалар Ағиҙел тураһында башҡорт халыҡ йырҙары, легендалары, ҡобайырҙары менән оҙатыла бара. Поэманың сюжетын иһә башҡорт халҡының башынан үткән тарихи ваҡиғалар тәшкил итә.\n4.Әҫәр өҫтөндә эш\nА) -Әйҙәгеҙ, поэманы матур итеп тасуири уҡырға өйрәнеү өсөн, магнитафон яҙмаһынан тыңлап үтәйек. Ә һеҙ уҡыусылар тыңлап, күҙәтеп ултырығыҙ.\nУҡытыусы тағы бер мәртәбә тасуири уҡып күрһәтә. (урыҫ телендә поэманың йөкмәткеһе менән таныштыра.)\nБ)Һүҙлек эше.(Һүҙҙәрҙе интерактив таҡтанан күрһәтергә мөмкин.) Дәфтәрҙәренә таныш булмаған һүҙҙәрҙе яҙып алалар:\nВ)Өлөштәргә бүлеп комментарийлы уҡытыу һәм уларға аңлатма биреү юлы менән алып барыла.\nӘҫәрҙе уҡыусылар бер бөтөн итеп ҡабул итеү өсөн яңынан үҙ аллы уҡып сығалар һәм әңгәмә үткәрелә. Уны түбәндәге план буйынса ойошторорға мөмкин.\n1.Поэма нисәнсе йылдарҙа ижад ителә?\n2.Әҫәрҙәге төп образ аша автор нимә аңлатырға теләй?\n3.Поэмала халыҡ ижады әҫәрҙәре ни өсөн ҡулланыла?\n4.Халыҡтың үткән тормошо нисек күрһәтелә?\n5.Үткән менән бөгөнгө нисек сағыштырыла?\n6.Поэмала Ағиҙел йылғаһы нисек тасуирлана ?\n7.Һеҙҙең Ағиҙел йылғаһы тураһында ниндәй әҫәрҙәр уҡығанығыҙ, йырҙар тыңлағанығыҙ бар?\n“Йәмле Ағиҙел буйҙары” тигән Башҡорт халыҡ йырын магнитафон яҙмаһынан тыңлатыу.\nПоэма жанрына ҡыҫҡаса аңлатма бирелә . (Рус һәм башҡорт телдәрендә аңлатыу)\n6.Дәфтәрҙә яҙма эш үткәреү.\nӘҫәрҙә ҡулланылған сағыштырыуҙарҙы, йәнләндереүҙәрҙе, эпитеттарҙы табып уҡып күрһәтеү. (Бер нисәһен яҙып алыу.)\n7.Дәрескә йомғаҡ яһала. Шулай итеп, был дәресте йомғаҡлап шуны әйтке килә, Р.Ниғмәти Башҡорт халыҡ ижады әҫәрҙәре традицияларын үҙенең шиғыр, поэмаларында оҫта ижади үҙләштереүҙең бына тигән үрнәктәрен бирҙе.Башҡорт халыҡ йырҙары, әкиәт, мәҡәл, әйтемдәр “Йәмле Ағиҙел буйҙары” поэмаһының бөтә туҡымаһына шул тиклем оҫта үрелеп бирелгән, уларҙан тыш поэманы күҙ алдына ла килтереүе ҡыйын кеүек. Шағир халыҡтың үткән михнәтле тарихын кешкеләргә еткереү өсөн Ағиҙел йылғаһы аша күрһәтә алды.Шулай уҡ шағирҙың күңеле үҙ әҫәрҙәре аша бөтә кешеләрҙең дә Тыуған илен яратыуын теләй һәм Ватандың изгелегенә инана.\n8.Белемдәрен баһалау. Өйгә эш биреү. Поэманы тасуири уҡырға өйрәнергә, Урал тәбиғәте, йә Ағиҙел йылғаһы һүрәтен эшләп килергә.\nНомер материала: ДВ-202416


– Бөгөн һеҙ үҙ йортоғоҙҙың асҡыстарын алаһығыҙ. Һеҙҙе ошо иҫтәлекле ваҡиға менән ҡотлайым. Йортоғоҙҙа мәңге йылылыҡ, йәм, шатлыҡ һәм бәхет булһын, - тине Сергей Греков.\nҺуңынан ул яңы фатирҙарҙы ҡарап сыҡты һәм өй туйлаусылар менән аралашты. Әйтер кәрәк, фатирҙар әҙер ремонт һәм сантехника менән тапшырылды.\nӨфө Хакимиәтенең торлаҡ программалары буйынса идараһы етәксеһе Зилә Мөхәммәтова әйтеүенсә, дәүләт һәм республика ярҙамында бирелгән бюджет аҡсалары сиктәрендә йыл һайын етем балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итәләр:\n- Быйыл беренсе кварталда беҙ етем балаларға 2019 йылда бирелгән аҡсаларға 107 фатир бирҙек. 2020 йылда 113 фатир һатып алыу өсөн муниципаль контракттар төҙөлдө. Шуларҙың 33-өн бөгөн тапшырҙыҡ. Ҡалған 80 фатирҙы йыл аҙағында тапшырасаҡбыҙ.


Нимә ул тормош һабаҡтары — Мәрйәм Бураҡаева сайты\nӨлкәндәрҙең телендә мәҡәл күп була. Иҫебеҙгә төшөрәйек әле: берәй нәмәне яҡшы эшләһәң дә, яңылышыраҡ килеп сыҡһа ла, йәки эшләргә кәрәклеген аңлатырға уйлаһа ла, өлкәндәр йәһәт кенә мәҡәл әйтеп ебәрә. Ә мәҡәлдәр бик фәһемле. Шуға ла халҡыбыҙ бик тапҡыр итеп: мәҡәлле һүҙ – аҡыллы һүҙ, тигән. Тағы: ҡоро һүҙ – ҡуңалтаҡ итек, тип тә әйткән. Йәғни яланаяҡлап кейелгән итек. Тағы бер шәлкем мәҡәлдәргә аңлатма бирегеҙ әле:\nАтайҙар һүҙе – аҡылдың үҙе.\nҘурҙар һүҙен тыңламаған ҙур бәләгә тарыған.\nОло һүҙен бүлдермә, үҙ-үҙеңдән көлдөрмә.\nАҡыл төбө – тәжрибә.\nБелем — нур, белмәү – хур.\nҒилем – хазина


Ҡаҙанды ла «алдыҡ» беҙ...\n31 Октябрь 2018, 16:21\nБыйыл марафон ярыштарына старт 22 апрель көнө Сибай ҡалаһында бирелгәйне. Артабан ул Октябрьский, Благовещенск, Өфө ҡалаларында дауам итте. Марафон миҙгелен япҡан һуңғы ярыштар Татарстан Республикаһының баш ҡалаһы Ҡаҙанда үтте.Был марафонда Сибайҙан мин, ҡатыным Гөлсинә Йыһаншина һәм Баймаҡ районы Аҡморон ауылынан хеҙмәт ветераны Алһыу Байегетова ҡатнаштыҡ.\nБыйыл марафон ярыштарына старт 22 апрель көнө Сибай ҡалаһында бирелгәйне. Артабан ул Октябрьский, Благовещенск, Өфө ҡалаларында дауам итте. Марафон миҙгелен япҡан һуңғы ярыштар Татарстан Республикаһының баш ҡалаһы Ҡаҙанда үтте.\nБыл марафонда Сибайҙан мин, ҡатыным Гөлсинә Йыһаншина һәм Баймаҡ районы Аҡморон ауылынан хеҙмәт ветераны Алһыу Байегетова ҡатнаштыҡ. Татарстандың баш ҡалаһы беҙҙе матурлығы, төҙөклөгө, таҙалығы менән хушыбыҙҙы алды. Ҡунаҡханала бер төн ҡунғандан һуң, беҙ 6 октябрҙә «Ҡаҙан-Арена» футбол стадионында теркәлеү үттек. Был стадионда быйыл футбол буйынса донъя чемпионаты үтте. Ойоштороу комитеты беҙгә матур итеп биҙәлгән футболка, номер һәм хронометраж чипы тапшырҙы.\nЯрыш иртәнге сәғәттә үрҙә әйтеп үтелгән стадиондан башланды. Йүгереү трассаһы Ҡаҙан йылғаһы буйлап үтте. Ярышта мин—10, Алһыу 21,1 саҡрымға йүгерҙек. Был ярышта 2954 кеше ҡатнашты. Мин ун саҡрым дистанцияны еңел генә, күтәренке күңел менән үттем. Был дистанцияға йүгереүселәр төрлө йәш категорияларына бүленмәне, шуға ла приздар абсолют беренселеккә генә бирелде. Әлбиттә, финишҡа килеп еткән һәр йүгереүсегә иҫтәлекле миҙалдар тапшырылды. Алһыу Байегетова ярым марафонды 56-60 йәштәгеләр араһында өсөнсө булып үтте һәм миҙал, Маҡтау грамотаһы һәм ҡиммәтле приз менән бүләкләнде.\nҠаҙан ярым марафонында 1 һәм 3 саҡрымға йүгереүселәр араһында төрлө ярыштар ҙа булды. Мәҫәлән, өс саҡрымға түбәтәй кейеп ярыштылар, ә 1 һәм 3 саҡрымға ярыштар бәләкәй балалар, журналистар, волонтерҙар араһында айырым үтте. Шулай итеп, Ҡаҙанда үткән миҙгелде ябыу марафоны мәңге хәтерҙә ҡалырлыҡ булып күңелгә һеңеп ҡалды.\nЯрыштар бөткәс беҙ Ҡаҙан буйлап экскурсия яһаныҡ. Иң тәүҙә Ҡаҙан Кремленә, шунан Ҡол-Шәриф мәсетенә барҙыҡ. Метрола йөрөнөк. Ҡаҙан метроһы матур итеп йыһазландырылған, бында ете станция бар.\nБына шулай йүгереү миҙгелен ябып, илһамдар алып, дәртләнеп ҡайтып төштөк тыуған яғыбыҙға.\nҺүрәттә: Ҡаҙанда марафон алдынан.


10 майҙан автобустарҙа юл йөрөүгә хаҡ артты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10 майҙан автобустарҙа юл йөрөүгә хаҡ артты\n9:48, 10 мая 2012 Йәмғиәт\n10 майҙан транспорт картаһын ҡулланған «Башавтотранс» дәүләт предприятиеһы автобустары пассажирҙары яңы тариф буйынса йөрөйәсәк. Бөгөндән алып элекке 8 һум 40 тин урынына юл йөрөү 12 һумға төшәсәк. Шул уҡ ваҡытта, хаҡ артыуына ҡарамаҫтан, был сумма ҡулаҡса менән түләгәнгә ҡарағанда барыбер кәмерәк. Ә ҡулаҡсаға алынған билет хаҡы үҙгәрешһеҙ ҡалған һәм әүәлгесә 15 һум тәшкил итә.\n«Башинформ»дың бығаса хәбәр итеүенсә, Башҡортостан Хөкүмәте күптән түгел дәүләт предприятиеһына ҡулаҡса менән түләгәндә тарифтарҙы 18 һумға һәм карта менән түләгәндә 15 һумға тиклем күтәрергә мөмкинлек биргән ҡарар сығарғайны.


Үәт, исмаһам, иҫәп алыу! » Новости Уфы, главные новости Башкортостана / Bash-Portal.Ru\nҮәт, исмаһам, иҫәп алыу!\nҺиндостанда халыҡ иҫәбен алыу акцияһы ойоштороласаҡ.\nБыл илдә халыҡтың ни тиклем күп булыуын һәм тығыҙ урынлашыуын иҫәпкә алғанда, кешеләрҙе һанауҙың әллә ни еңел булмаған эш икәнлеге аңлашыла.\nВластар халыҡты һанап ҡына ҡалмай, 15 йәштән өлкән булған һәр кемде фотоға төшөрөргә, бармаҡ эҙҙәрен алырға йыйына. Ошо саралар нигеҙендә Һиндостан халҡының биометрик мәғлүмәттәрен туплаған милли база булдырыласаҡ. Һуңғараҡ һәр бер гражданға шәхесен раҫлаған, әлеге мәғлүмәттәр ҙә индерелгән карточкалар биреләсәк.\nБыл илдә халыҡ иҫәбен алыу менән 2,5 миллион кеше шөғөлләнәсәк. Тәүҙә улар йорттар хаҡында мәғлүмәттәр туплаясаҡ. Кешеләрҙең интернетҡа инә аламы-юҡмы, йорттарына эсәр һыу килтереләме, хатта уңайлы бәҙрәфтәре бармы икәнлеген дә ҡараясаҡтар.\nШуны билдәләп үтергә кәрәк: был тиклем тулы, күп мәғлүмәтте йыясаҡ иҫәп алыу кампанияһы әлегә донъяның бер илендә лә ойошторолғаны юҡ.\n[4 апреля 2010] | Просмотров: 171 Опубликовал: admin Оцени статью!


Мөстәҡиллеккә - бер быуат! » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » On-line яңылыҡтар » Мөстәҡиллеккә - бер быуат!\nҠыҫҡаса ғына әйткәндә, 1917 йылдың Февраль революцияһынан һуң башҡорттар йәшәгән төбәктәрҙә милли-территориаль автономия ҡороуҙы юллаған хәрәкәт көсәйә. Ырымбурҙа I һәм II Бөтә Башҡорт Ҡоролтайы уҙа; был йыйындарҙа федератив Рәсәй составында «милли-территориаль рәүештә демократик республика» төҙөү зарур, тип ҡарар ҡабул ителә. Ҡоролтайҙа Башҡорт Үҙәк Шураһы һайлана. 1917 йылдың 16 ноябрендә был вәкәләтле орган Ырымбур, Пермь, Һамар, Өфө губернияларының айырым өлөштәрен Рәсәйҙең автономлы өлөшө - Башҡортостан территориаль-милли автономияһы тип иғлан итә. Был ҡарар 1917 йылдың 8-20 декабрендә Ырымбурҙа үткән III Бөтә Башҡорт Ҡоролтайында раҫлана.\nШөкөр, учалылар был хаҡта онотманы. 11 ноябрь көнө «Ижад һарайы» муниципаль автоном учреждениеһында Башҡортостан автономияһы иғлан ителеүгә 100 йыл тулыу айҡанлы традицион яндан уҡ атыу буйынса район һәм ҡала мәргәндәре турниры үтте.\nЯрыштың өс этабында барлығы 60 уҡсы ҡатнашты, улар араһында иң оло мәргән Зәйет Шакировҡа 87 йәш булһа, иң кесеһе - Бәхтийәр Исхаҡовҡа 4 кенә йәш ине.\nКөсөргәнешле ярышта билдәләнгән турнир чемпиондары: 16 йәштән олораҡ ир-ат - Руслан Әхмәҙиев, 16 йәштән олораҡ ҡатын-ҡыҙҙар - Лиана Ихсанова, 16 йәшкә тиклем егеттәр - Юламан Шаһиев, 16 йәшкә тиклем ҡыҙҙар - Әлиә Заһиҙуллина, ун ике йәшкә тиклем малайҙар - Артем Тутушкин, 12 йәшкә тиклем ҡыҙҙар - Әҙилә Кәримова, 8 йәшкә тиклем ҡыҙҙар һәм малайҙар араһында - Самира Рәхимова.\nСара күңелле үтә, һуңынан бар ҡатнашыусылар Зәйнулла ишан исемендәге мәсеткә саҡырылып, табын ҡорола.\n- Бәйгене ойошторған район мәҙәниәт бүлегенә, Учалы мөхтәсибәтенә һәм Ижад һарайы етәкселегенә оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Күмәкләгән яу ҡайтарған, әгәр һәр ғәмәлдә лә бергә һәм татыу эш итһәк, илебеҙ сәскә атыр, халҡыбыҙға рух һәм ҡеүәт килер, ғөрөф-ғәҙәттәребҙ, телебеҙ, динебеҙ юғалмаҫ! - ти уғатарҙар тренеры, был шөғөлдөң үҫешенә күп көс һалған Илдар Исхаҡов.\nЭйе, халыҡыбыҙ борондан дан тотҡан оҫталыҡтың тергеҙелеүе - оло кинәнес!\nРаиль КАЛИМУЛЛИН. фотоһы\nБашҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы йәш һайлаусылар араһында викторина иғлан иткәйне. Маҡсаты - йәш быуында РФ һәм БР-ҙың электораль... Тотош уҡырға\nКүгәрсен районында алтынсы йыл рәттән «Байыҡ» республика балалар конкурсы үтте. Унда 3 йәштән алып 15 йәшкә тиклемге башҡорт бейеүен яратыусылар... Тотош уҡырға


Өфөлә композитор Рәүеф Мортазин иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә композитор Рәүеф Мортазин иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асылды\n14:46, 22 мая 2012 Йәмғиәт\nӨфөнөң Карл Маркс урамында билдәле башҡорт композиторы Рәүеф Мортазинға мемориаль таҡтаташ асылды. Сарала БР Мәҙәниәт министрлығы вәкилдәре, ижади хеҙмәткәрҙәр, Өфө мәктәптәрендә уҡыусы балалар ҡатнашты.\n— Башҡорт классик музыкаһына нигеҙ һалыусы ғүмере буйына көсөргәнешле эшләгән. Халыҡ ижады өлгөләрен йыйып, ул Башҡортостан райондары буйлап бихисап фольклор экспедицияһында ҡатнашҡан, — тине мемориал төҙөү башланғысы менән сығыш яһаған БР Композиторҙар союзы рәйесе Рәит Ғайсин. – Бөтә жанрҙарҙа ла тиерлек Мортазин яҡты эҙ ҡалдырҙы.\n— Рәүеф Әхмәт улы һуғышта ла ҡатнашҡан, «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланған, — тип һөйләне уның дуҫы – композитор Данил Хәсәншин.\n— Бөгөн бик күп матур һүҙҙәр яңғыраны, һеҙгә оло рәхмәтлемен, — тип сарала ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итте композиторҙың ҡыҙы Римма Мортазина. – Хәҙер беҙҙең йорт эргәһенән үтеүсе кешеләр мемориаль таҡтаташты күреп, һәр саҡ атайҙы иҫкә аласаҡ.


Башҡортостан эҙәрмәндәре Ленинград өлкәһендә - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостан эҙәрмәндәре Ленинград өлкәһендә Бөйөк Ватан һуғышы һалдаттары ҡалдыҡтарына юлыҡҡан. Экспедицияла республика район-ҡалаларынан 150 уҡыусы һәм студенттар ҡатнаша.Улар Воронов, Хандров һәм Волхов фронттары сигендә ҡаҙыу-эҙләнеү эштәре алып бара. Башҡортостан эҙәрмәндәре әлегә 30-лаған Ҡыҙыл армеец ҡәберен тапҡан. Благовар районы һәм Октябрский отрядтары шартлаған мина соҡорона ташланған 3 минометсыны табып, миҙалдары буйынса 2 һалдаттың шәхесен дә асыҡлай алған. Кире юлда яҡташтарыбыҙ Мәскәүҙәге Ҡыҙыл майҙанда Үлемһеҙ полк маршына ла ҡушыласаҡ. Ойоштороусылар билдәләүенсә, беренсе тапҡыр Башҡортостан эҙәрмәндәре лагерҙы халыҡ-ара кимәлдә ойошторған. Бында Луганск халыҡ республикаһы вәкилдәре лә ҡатнашҡан.


Өфөлә йыл башынан алып икенсел торлаҡҡа хаҡтар 12 процентҡа артты\n27 Декабрь 2010, 10:37\nӨфөлә тәҡдим ителгән икенсел торлаҡтың уртаса хаҡы квадрат метрына 44,83 мең һум тәшкил итә. Бер аҙнала ул бер процентҡа артҡан.\nБер бүлмәле һәм күп бүлмәле фатирҙарға хаҡтар - 0,9 процентҡа, ике бүлмәлеләргә — 1,1 процентҡа, өс бүлмәле фатирҙарға бер процентҡа күтәрелгән. Йыл башынан алып бөтә төрҙәге фатирҙарға хаҡтар 12 процентҡа артҡан.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова мәғлүмәте буйынса, бөгөнгө көндә иң арзан өс бүлмәле фатир 800 мең һумға тәҡдим ителә. Был 45 квадрат метрлыҡ фатир К.Маркс урамында урынлашҡан. Иң ҡыйбат фатир 20 миллион һум тора. Ул дүрт бүлмәле, дөйөм майҙаны - 230 квадрат метр, М.Кәрим урамында урынлашҡан.\nИң арзан бүлмә Башҡортостандың баш ҡалаһында 500 мең һум тора. Ул Интернациональ урамында урынлашҡан. Майҙаны 12 квадрат метр тәшкил итә. Иң ҡыйбат бүлмә - Йәштәр бульварында, хаҡы - 1250 мең һум, майҙаны — 17,2 квадрат метр.\nИң ҡыйбат коттедж Аҡманайҙа тәҡдим ителә, майҙаны — 450 квадрат метр. Хаҡы — 20 миллион һум.


Һабантурғай менән таңдан тороп... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Яңылыҡтар » Һабантурғай менән таңдан тороп...\nҺабантурғай менән таңдан тороп... 22.05.2018 // Яңылыҡтар\nЯңыраҡ Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары, Ауыл хужалығы министры Илшат Фазрахманов республика киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән Көйөргәҙе, Ейәнсура һәм Күгәрсен райондарында булып, яҙғы баҫыу эштәре барышы менән танышты.\nКөйөргәҙе районында баҫыу эштәре дәррәү гөрләй. Мәҫәлән, фермер Илшат Мәзитовтың 2 608 гектар һөрөнтө ере булып, әлеге көнгә бойҙай, көнбағыш кеүек яҙғы культураларҙы сәсеү тамамланған, бары 200 гектар майҙанда ҡарабойҙай ултыртырға ҡалған. “Искра” ауыл хужалығы кооперативында ла эш тамамланыуға табан бара. Райондағы иң ҙур хужалыҡ – Киров исемендәге предприятие 16700 гектар ерҙе эшкәртһә, уның 11 335 гектар майҙанында сәсеү эштәре атҡарыла.\nЕйәнсура районында ла сәсеү уңышлы бара. Районда яңы эш башлаған инвестор – “АУ-Агро” предприятиеһының 8 735 гектар һөрөнтө ере бар. Уларҙа иген, мал аҙығы культуралары, шулай уҡ бер йыллыҡ һәм күп йыллыҡ үлән сәсеү ҡаралған. Хужалыҡ ҡеүәтле яңы техника менән тәьмин ителгән. “Маяҡ” йәмғиәтенең иһә 15 298 гектар ауыл хужалығы ере булһа, уның 4 837 гектар майҙанында төрлө культуралар сәсәләр. Төбәктә һарыҡ үрсетеү менән шөғөлләнгән иң ҙур предприятиела ҡыҙыу мәл.\nКүгәрсен районы баҫыуҙарында ла эш ҡайнай. Иң ҙур хужалыҡтарҙың береһе булған “Тәүәкән” йәмғиәтенең баш агрономы Азамат Хисмәтуллин белдереүенсә, әле улар иген культураларын сәсеү экваторын үткән. Шулай уҡ быйыл 40 гектар картуф, 50 гектар шәкәр сөгөлдөрө үҫтерәсәктәр. Кукуруз, көнбағыш, ҡуҙаҡлы культураларға ла иғтибар ҙур.\nКөндәрҙең ямғырлы тороуы ҡайһы бер райондарҙа яҙғы эштәрҙе тотҡарлаһа ла, 68 процент майҙанда баҫыу эштәре атҡарылған. Шәкәр сөгөлдөрө 85, май культуралары – 88, ҡуҙаҡлы иген культуралары – 88, яҙғы иген культуралары 73 процент майҙанда сәселгән.