“Мәскәүҙә йыйыласаҡ II мосолман коммунистары съезында мөһим мәсьәләләр араһында татар һәм башҡорт мәсьәләһе алдыбыҙҙа тора. Был турала беҙҙән вәкил булып барасаҡ иптәштәргә ҡыҫҡа ғына мәғлүмәт булһын тигән уй менән башҡорттарҙың был һуңғы 1917 йылдан башлап революцион хәрәкәттәре хаҡында һөйләмәксе булам”, — тип башлай үҙенең докладын Хәлим Әмиров.\n“Башҡорт халҡының элекке заманаларҙағы революцион хәрәкәттәренә һәм уларҙың тарихтарына ҡағылмайынса, тик ошо Рәсәйҙәге һуңғы революцияла башҡорттарҙың ниндәй урын тотҡанлығын күрһәтеп уҙайым. 1917 йылдың февралендә тыуған бөйөк Рәсәй революцияһының башынан уҡ башҡорт халҡының теләге милләттәргә ерле мөхтәриәт – территориаль үҙбилдәләнеш хоҡуғы биреү булды.\nРеволюцияның әүәлге дәүерҙәрендәге булған Ваҡытлы хөкүмәттәр башҡорттарҙы ерле мөхтәриәтле азат халыҡ итеп танымаһа ла, башҡорт халҡы үҙенең Өфөлә, Ырымбурҙа булған элекке дөйөм йыйылыштарында, башҡорт халҡына ҡағылышлы юғарылағы лозунгыны ғәмәлгә ҡуйыу өсөн Башҡортостан исемендәге айырым бер өлкә проектын ғәмәлгә ҡуйыуҙы алға сығарҙы һәм шул юлда хәрәкәт итәсәген асыҡтан-асыҡ белдерҙе.\nБыуаттар буйы азатлыҡ өсөн ҡан түккән башҡорт халҡы бығаса иҙелеп килгән милләттәр тәҡдире хәл ҡылына торған был революцион дәүерҙә үҙенең яҙмышын хәл итеү эшен башҡаларға тапшырмай, үҙе генә хәл ҡылырға тейеш икәнлеген бик асыҡ белә ине. Башҡалар кеүек иркен йәшәргә хаҡы булған башҡорт халҡы ла иркенлек алып ҡалыуға үә шул иркенлектең кәрәк булһа мәнфәғәттәрен һаҡларға тейеш икәнлеген һәр бер башҡорт белә ине һәм шул юлда хәрәкәт итте. Был беҙҙең өсөн берҙән-бер юл ине.\nБашҡорт илендә төҙөлгән башҡорт төбәк шуралары үә уларҙың тармаҡтары ошо әҙерлек юлында күп кенә эш башҡарҙы, йәғни ҡайһы бер башҡа иҙелгән милләттәр кеүек Октябрь революцияһына ҡәҙәр хаким һөргән Керенский һәм ул яһарға тырышҡан Учредительный йыйылыштан: “Беҙгә ерле мөхтәриәт кәрәк, шуны бирмәҫһегеҙме?” – тип кенә тороуҙан башҡорт халҡы уҙған була, әлбиттә. Уның сәйәси күҙе башҡаларға ҡарағанда асығыраҡ ине. Шуның өсөн дә башҡорт халҡы был дәүерҙә үҙенең ерле мөхтәриәтен ғәмәлгә ҡуйыу өсөн бөтә әҙерлеген күреп бөтөрә.\n1917 йылдың декабрь айында Ырымбурҙа булған Башҡорт ҡоролтайы ошо әҙерлекте ҡәтғи рәүештә тамамланы. Башҡорт халҡының теләге булған “Ерле мөхтәриәтен”, ниһайәт, тормошҡа ашырҙы.\nБашҡорт иле “Хөр Башҡортостан” тип иғлан ҡылынды. Ҡоролтай Ҙур һәм Кесе Башҡортостан проекттарының һуңғыһын ҡабул итте. Кесе Башҡортостанда идара өсөн хөкүмәт һайланды. Эске идараһында Башҡортостан кантондар исемендәге 13 өлкәгә бүленде.\nБашҡорт халҡының азатлыҡ донъяһына сығыу юлдары ҙур, ҡәтғи тарихи мөһим аҙымдар яһаған был Беренсе Башҡорт ҡоролтайы таралғандан һуң бер ай самаһы уҙғас булһа кәрәк, Ырымбурҙа һәм губернаның күп урындарында синфи көрәштән килеп сыҡҡан хөкүмәт көсө – Совет власына күсте, был яңы хөкүмәттең, бигерәк тә иҙелгән, тапалған милләттәрҙең хоҡуҡтарын һәм уларҙың тулы иркенлеген тәьмин ҡыла торған бер хөкүмәт икәнлеген белеп, яңы ғына эшкә тотонған Башҡорт хөкүмәте Ырымбур губерна башҡарма комитетына, башҡорт халҡын ерле мөхтәриәтле, ирекле тип Советтар хөкүмәте танығанда, башҡорт халҡы Советтар менән бергә барасаҡ, тип рәсми рәүештә иғлан итте. Башҡорт халҡының был тәҡдименә Ырымбур губерна исполкомы, бәғзе бер иптәштәрҙең ҡотҡоһо менән Башҡорт хөкүмәтенең ағзаларын ҡулға алыу менән яуап бирҙе.\nБашҡорт хөкүмәтенең ағзалары араһында Зәки иптәш Вәлиди ҙә ҡулға алынды. Үҙәктең (Мәскәүҙең – авт.) ҡулға алынған Башҡорт хөкүмәтенең ағзаларын азат ҡылыу тураһындағы әмере булһа ла, улар азат ителмәне. Азатлыҡ донъяһына сығыу өсөн быуаттар буйы күпме ҡан түккән башҡорт халҡына үҙенең хөкүмәт ағзаларының бигерәк тә Совет власы тарафынан ҡулға алыныуы һәм башҡорттарҙың азатлыҡ хәрәкәте ошондай ҡыҙғаныс рәүешкә кереүе сикһеҙ ауыр тәьҫир итте. Бының өҫтөнә 1918 йылдың март айында Баймаҡ заводында Башҡорт ҡыҙыл гвардияһы төҙөп йөрөгән башҡорттоң эшлекле, революцион егеттәренән Иҙелбаев, Мағазов һәм башҡаларҙың Ырымбурҙан ебәрелгән каратель отряды тарафынан атылыуы һәм башҡорт азатлығы өсөн эшләп йөрөгән башҡорт егеттәренең шул уҡ урыҫ ҡыҙыл гвардияһы тарафынан эҙәрлекләнеүе кеүек хәлдәр, тәбиғи, башҡорт халҡының Совет власына ҡарата ыңғай мөнәсәбәт ҡаҙаныуына иң беренсе һәм ҙур кәртә булды.\n1918 йылдың яҙында Дутов тарафынан Ырымбурға яһаған сапҡын һөҙөмтәһендә төрмәләге Башҡорт хөкүмәте ағзаларының ҡайһы берҙәре сығарылды. Ҡайһы берҙәре тотҡонлоҡтан ҡасты.\nБашҡорт иле республика тип иғлан ителә\n1918 йылдың яҙ баштарында Себерҙә башланған реакция көсәйеп барғанда, июнь көндәрендә Силәбегә ҡасып барып сыҡҡан Башҡорт хөкүмәте ағзаларынан Зәки иптәш Вәлиди яңынан Башҡорт хөкүмәтен тергеҙергә һәм ҡораллы ғәскәрен төҙөргә кереште. Башҡорт халҡының ҙур ниәте булған иркенлек, азатлыҡ донъяһына сығыу өсөн үткәндәге әсе тәжрибәләре — ҡораллы көстөң кәрәклеген алға ҡуйҙы.\nШуның өсөн дә башҡорттоң ҡораллы көсө төҙөлә, был көстөң беренсе бурысы – башҡорттоң иреклегенә ҡаршы килеүселәргә ҡаршы тороу ине. Был ваҡыттарҙа Себерҙәге реакцияның иҙелгән халыҡтарға азатлыҡты тәьмин ҡылырҙан йыраҡ бер нәмә икәнен яңы төҙөлөп килгән Башҡорт хөкүмәте яҡшы белгәнлектән, ул Башҡортостандың азатлығын тәьмин итеү юлдарына кереште һәм шул уҡ июнь айында Советтар хөкүмәтенә ике вәкил ебәрҙе. Башҡорт хөкүмәте август көндәрендә Ырымбурға күсеп килгәс тә үҙенең сәйәси йөҙөн асты. Беренсе һандарынан “Башҡорт” гәзитендә Башҡорт хөкүмәте Учредительный Йыйылыш комитеты тарафынан яһалған бәғзе бер тәҡдимдәргә ҡаршы рәсми рәүештә: Башҡорт хөкүмәте Брестский договорҙы танымай, уның менән шаярасаҡ түгел, тип тарихи яуабын бирҙе.\nБынан һуң, күп тә үтмәй, хөкүмәт тағы ла Советтарға вәкилдәрен ебәреү сараһын күрҙе. Был вәкилдәребеҙ араһында Сәләх Аҙнағолов та бар ине. Был иптәш, үҙенә йөкмәтелгән эштәрҙе онотоп, фронтты уҙғас та Бәләбәйҙә комиссар булып ҡалды. Тәбиғи, башҡорт пролетариатының ҡаны менән уйнаған кешеләр киләсәктә, бер яҡтан, башҡорт фәҡир-фоҡараһы ҡаршыһында, икенсе яҡтан, дөйөм ярлылар алдында яуапҡа тарттырылырға тейеш!\nКөндән-көн нығый барған Башҡорт хөкүмәтенең вәкилдәре Учредительный Йыйылыш комитеттарында һәм Өфөләге Дәүләт кәңәшмәләрендә иң һул ҡанаттарҙан булғанлығы берәүгә лә йәшерен түгел.\nБашҡорт хөкүмәте менән күрше булған реакцион Дутов һуңғы ваҡыттарҙа уға ышанысһыҙ ҡарай башланы. Дутовты, уның штабын ҡулға алыу өсөн Башҡорт ғәскәри идараһы тарафынан әҙерлек башҡарылғандан һуң, был йәшерен эш Ғалимаев тигән офицер тарафынан Дутовҡа еткерелде. Башҡорт ғәскәрҙәре Дутов командаһынан революцион юл менән алынып, Башҡорт иленә һәм уның өлкәләренә ҡуйылғандан һуң, Дутовтың ҡарашы, һис шикһеҙ, башҡорттарға ышанысһыҙ булды.\nЗәки Вәлиди иптәш Башҡорт хөкүмәте тарафынан башҡорт ғәскәрҙәренең баш командующийы итеп билдәләнгәс, Дутов “Зәки Вәлидиҙе атырға” тип үҙенең ғәскәренә йәшерен бойороғон таратҡан. “Зәки ышанысһыҙ, Советтар яҡлы кеше, уның менән эш ҡылырға ярамай, ул — беҙҙең ҙур дошманыбыҙ”, – тигән һүҙҙәр бойороҡтоң башында яҙылғайны.\nБашҡорт хөкүмәте артыҡ ҡан түгеүҙе туҡтатырға тейешлек хаҡында Советтарға тағы ла һүҙен ишеттерҙе. Өфөнән аҡтар сыҡҡанда Башҡорт хөкүмәте исеменән Совет власы һәм уның ғәскәре командованиелары менән килешеү мәсьәләләрен тикшереү өсөн Муллаян Халиҡов иптәш ҡалдырылғайны. Был иптәштең үҙенә йөкмәтелгән эште дөрөҫ үтәүе башҡорт халҡының Советтар яғына тиҙерәк күсеүенә ҙур сәбәпсе булды.\n9 февралдә Ҡана заводында Башҡорт хөкүмәтенең Советтар яғына сығыуы тураһында йәшерен ҡарары булды. Был ҡарар 18 февралдә сәғәт 10-да ғәмәлгә инде. Башҡорт халҡы үҙенең хөкүмәте, бер корпус ҡораллы ғәскәре менән Башҡорт Совет республикаһы тип иғлан ҡылынды.\n19-20 февралдә Темәстә булған Башҡорт ғәскәрҙәре съезында 12 ағзанан торған ваҡытлы Ревкомитет (Башҡортостандың хәрби-революцион комитеты – авт.) төҙөлдө. Яңы Башҡорт Совет республикаһының эштәрен алып барыу бурысы ошо комитетҡа тапшырылды. Шулай итеп, юғарыла әйтеп уҙған ҙур ғына көрәш, ауырлыҡтарҙан һуң башҡорт халҡы ирекле донъяға сығыу юлында тағы ла ҡәтғи бер аҙым яһаны.\nМарт баштарында Башҡорт хөкүмәте исеменән Мәскәүҙә рәсми рәүештә барған вәкилдәр менән Үҙәк Совет республикаһы араһында килешеү төҙөлөп, һуңғыһы тарафынан Башҡорт иле ирекле Башҡорт Совет республикаһы тип иғлан ителде.\nБашҡорт ревкомы Советтар яғына сыҡҡас та, үҙенең 8-9 полклы ҡораллы ғәскәре менән революцияның төп дошмандары булған реакционер-монархист Дутов һәм Колчактарға ҡаршы һуғышырға теләгәнлеген белдерҙе һәм “башҡа ҡыҙыл ғәскәрҙәр менән ҡатнашып һуғышыу — беҙҙең уйыбыҙ, дошманды еңеүҙә, һис шикһеҙ, ҙур файҙа килтерәсәкбеҙ” тип (башҡорт ғәскәрҙәренең советтар яғына сығыу менән 80 саҡрым киңлектә фронт асыла) урыҫ ҡыҙыл ғәскәрҙәре командованиеһына еткерһә лә, башҡорт фәҡир-фоҡараһының һүҙе ҡәберлектә аҙашҡан бисара юлсының тауышы шикелле ишетелмәне.\nАуырлыҡтар аша яуланған азатлыҡ\nЫсын күңелдән башҡа ҡыҙыл ғәскәрҙәр менән бер сафта тороп, революция дошмандарына ҡаршы һуғышырға теләгән башҡорт ҡаһармандарына ышаныс булманы, уларҙың йөрәктәренән сыҡҡан һүҙҙәрен ишетергә теләүсе күренмәне. Ул ваҡытта Башҡорт илендә хәрәкәт иткән Пенза дивизияһының башлыҡтары башҡорт ғәскәрҙәрен тылға күсереү һәм уларҙы ҡоралһыҙландырыу тураһында бойороҡ бирҙе. Әйтеүҙәренә ҡарағанда, бойороҡ биреүселәрҙең уйы башҡорт ғәскәрҙәренә сәйәси аң-тәрбиә биреү ине. Стәрлетамаҡ ҡалаһына үә тирәһенә күсерелгән башҡорт ғәскәрҙәре, юғарыла әйтелгәнсә, сәйәси аң-тәрбиә алырға тейеш булһа ла, эштәр киреһенсә килеп сыҡты.\nПенза дивизияһының тылында башҡорт ғәскәрҙәрен “һеҙ пленныйҙар” тип ҡаршы алды, барғанда кейемдәре, аттары таланды, командирҙары туҡмалды, ауыл урамына сығарып, сәстәренән һөйрәп ҡыйналды. “Һеҙҙе атабыҙ”, – тип урамға сығарып теҙеп, мылтыҡ төбәп көлдөләр, йәберләнеләр. Күпселек ваҡытта ашарға бирмәйенсә ас тоттолар. “Башҡорттарға азатлыҡ биреләсәк түгел, башҡаларығыҙҙың барыһы ла ҡулға алынған”, – тип ғәскәр араһында асыҡтан-асыҡ һөйләй башланылар.\nБыл ҡыҙғаныс хәлдәрҙе ишетеп, Башҡорт ревкомы хәлдәр менән таныштырыу өсөн үҙенән кешеләр ебәрһә лә, уларҙы ғәскәрҙәребеҙгә керетмәнеләр. Өҫтәүенә ябай башҡорт граждандары араһында бер-бер артлы ҡыҙғаныс хәлдәр була башланы. Һис гонаһһыҙ башҡорт ылаусылары, һис нәмәгә ҡатнашы булмаған ауылдың аңлыраҡ кешеләре, бөтә башҡорт халҡының иң ҡәҙерле кешеләренән шағиры Бабич, үткер ҡәләмле яҙыусыһы Иркәбаев үә башҡалар атылды.\nКүп башҡорт ауылдарында Пенза дивизияһының ҡыҙыл ғәскәре тарафынан күп кенә башҡорт ҡыҙҙары, ҡатындары, мөғәллимәләре мәсхәрә ителде. Башҡорт халҡының азатлыҡ донъяһына сығыуы ҡыҙғаныс булды. Ҡорбандарыбыҙ йөҙәрләп һанала. Шул уҡ ҡыҙыл ғәскәр башҡорт ауылдарынан үткәндә башҡорттоң тәҙрәһеҙ, ишекһеҙ 10-15 йортлоҡ ауылдарына 100-200 мең һумлап контрибуция һалып, түләргә хәлдәренән килмәгәс, меҫкен ярлыларҙың аҡтыҡ икмәген, атын тартып алды. Быны тыйған Үҙәктең ҡәтғи әмерҙәре үтәлмәне. Таланыу, атылыу, иҙелеү һаман да хөкөм һөрҙө.\nБисара башҡорт халҡы, бигерәк тә уның ҡыҙыл ғәскәрҙәре Советтар яғына сыҡҡас, күп ауырлыҡ, иҙелеүҙәр күрҙе.\nКиләсәктә быға бәйле ғәйеплеләрҙе тарих беҙгә күрһәтер тип ышанабыҙ. Һуғыш хәлдәренең сыуалып китеүе сәбәпле, Башҡорт ревкомы үҙ иленән күсергә мәжбүр булды.\nМай баштарында Башҡорт ревкомы, Үҙәктең күрһәтмәһенә ярашлы, Пенза губернаһының Саранск ҡалаһына күсеп килде һәм ревком артынан уҡ Советтар яғына сыҡҡан бер корпус ғәскәрҙәренең ҡыҙғаныс ҡалдыҡтары ла күсеп килде.\nСаранскиҙа төҙөлә башлаған дүрт полк ҡыҙыл башҡорт ғәскәре 10 июндә көньяҡҡа оҙатылды.\nКөньяҡ фронтта дүрт ай һуғышып, ҡаһарманлыҡ күрһәткән башҡорт ҡыҙыл ғәскәре пролетар революцияның усағы булған Петроградты һаҡларға Көньяҡ фронттан Төньяҡ-көнбайыш фронтҡа күсерелде. Хәҙер Петроград фронтында башҡорттоң бер атлы дивизияһы һәм бер йәйәүле бригадаһы һуғыша”, – тип докладын тамамлай Хәлим Әмиров.\nИсемдәре халыҡ хәтерендә\nЮденич армияһы тар-мар ителгәндән һуң, Башҡорт кавалерия дивизияһы Новгород губернаһына, ә Башҡорт уҡсы бригадаһы полктары Финляндия сигенә күсерелә. Шуның менән Хәлим Әмировтың Петроградтағы эшмәкәрлеге лә тамамлана. Ул 1920 йылдың февралендә Башҡортостанға ҡайтып, элекке вазифаһына, мәғариф комиссариаты коллегияһына тәғәйенләнә, әммә фронттан алыҫ ятҡан Башҡортостанда ла сәйәси хәл бигүк тыныстан булмай. Автономия өсөн көрәш дауам итә. Йәш Башҡорт республикаһына күрше губерна властары теше-тырнағы менән ҡаршылыҡ күрһәтә. Автономияны нисек тә булһа тарҡатырға, юҡ итергә тырыша урындағы большевиктар.\n1920 йылдың мартында Башҡортостан автономияһына ҡаршы кешеләрҙән торған Үҫәргән кантоны РКП(б) комитеты (Ырымбур губкомының йәшерен бойороғо буйынса), Башревкомдың рөхсәтенән тыш, кантондың Советтар съезын үткәреп, яңынан кантревком һайлай. Съезд тураһында башҡорт ауылдарына әйтелмәй, делегаттар күпселек урыҫ ауылдарынан йыйыла. Әҙселекте тәшкил иткән башҡорт делегаттарын ҡорал менән ҡурҡытып, съезда Башҡортостанға ҡаршы ҡарарҙар ҡабул ителә, Башревкомға буйһонмаҫҡа тигән сығыштар яңғырай. Кантон башҡарма комитетына автономияға ҡаршы кешеләр һайлана. Кантон үҙәге Ейәнсура ауылынан Чеботаревка исемле урыҫ ауылына күсерелә. Бер һүҙ менән әйткәндә, Үҫәргән кантонында власть фетнәселәр ҡулына күсә.\nБашревком Үҫәргән кантонындағы ваҡиғалар тураһында ишетеү менән Хәлим Әмиров, Сөләймән Ишмырҙин һәм Ибраһим Исхаҡовтарҙан торған махсус комиссия булдыра. Зәки Вәлиди комиссияның рәйесе итеп Хәлим Әмировты тәғәйенләй. Башревком комиссияһы һалдаттар менән Үҫәргән кантонына килеп төшә. Килеү менән Әмиров тиҙ арала кантонда тәртип урынлаштыра, Башҡортостан автономияһы власын тергеҙә. Башревкомға буйһонмаған яңы кантревком һәм кантком ағзаларын ҡулға ала. Фетнәсе коммунистарҙың береһе Ырымбурға ҡасып ҡотола. “Башревком выслал в Усерганский кантон – Чеботаревку комиссию во главе с Амировым и двумя отрядами, первый в сто человек занял Чеботаревку, второй отряд, количество коего не выяснено, расположился в районе Чеботаревки. Комиссией арестованы коммунисты: Атанов, Ивашкин, Брозинский, Похлебаев и другие; разоружен военкомат; распущены коммунистические партии вплоть до ячеек…” – тип Ленин менән Дзержинскийға еткерә Рәсәй транспорт ЧК-һы рәйесе Данилевский. Хәлим Әмировтың Үҫәргән кантоны коммунистарының “арт һабаҡтарын уҡытыуын” ВЦИК-тың Башревком янындағы вәкиле Ф. Самойлов аҙаҡ “Последний крупный “подвиг” валидовцев” тип баһалай.\n25 мартта Башревком Үҫәргән кантонына етәкселекте Х. Әмировтың үҙенә тапшыра, уны кантревком рәйесе итеп тәғәйенләй. Әммә уның Үҫәргән кантонындағы коммунистарҙы ҡулға алыуы, РКП(б) ойошмаһын ҡыуып таратыуы Башобкомға оҡшамай. Май айында өлкә комитеты Әмировтың эшен тикшереү буйынса конфликт комиссияһын ойоштора. 16 майҙа комиссия Үҫәргән кантоны коммунистарын аҡлап сығыш яһай, Әмировты бер йылға партиянан сығарырға ҡарар ҡыла. 18 майҙа үткән Башобком пленумы иһә уны бер йылға бөтә яуаплы вазифаларҙан ситләтергә тәҡдим итә.\nЛәкин Башревком коммунистарҙың ҡарарына әллә ни ҡолаҡ һалып бармай. Әмировты “Башглавпродукт” рәйесе вазифаһына тәғәйенләй. 1921 йылдың авгусынан ул Башобкомдың Башҡортостан Ревтрибуналы янындағы Дәүләт ғәйепләүсеһе (Гособвинитель) урынбаҫары булып эшләй, һуңынан Төркөстанда Башҡортостан вәкиллегенә етәкселек итә.\nАртабан башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәрҙәренең күбеһе дәүләт эшенән ситләтелә, ә инде 30-сы йылдар башында уларҙы эҙәрлекләү, ҡулға алыуҙар башлана. Был осорҙа Хәлим Әмиров Өфө моторҙар заводында плановик булып эшләй. 1936 йылдың 23 октябрендә ҡулға алынып, өс йылға иркенән мәхрүм ителә. Бынан һуң Хәлим Насретдин улы Әмировтың эҙҙәре юғала. 1989 йылдың 12 ноябрендә реабилитациялана. Бер китеүенән Сталин лагерҙарынан башҡа ҡайта алмағандыр, күрәһең.\nБашҡортостан дәүләтселегенә нигеҙ һалған Зәки Вәлиди менән бер рәттән уның көрәштәштәрен дә онотмаһаҡ ине. Шуларҙың береһе Хәлим Әмиров та халыҡ хәтерендә лайыҡлы урын алырға тейеш.\nТотош уҡырға 2477


Бүләков Флорид - Культурный мир Башкортостана\nФлорид Миңнулла улы Бүләков — башҡорт драматургы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Рәсәй Федерацияһының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.\nБүләков Флорид Миңнулла улы 1948 йылдың 23 февралендә Мишкә районының Оло Шаҙы ауылында донъяға килә. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Совет армияһында хеҙмәт итә. 1969—1973 йылдарҙа Мишкә район мәҙәниәт һарайында «Эрвел» бейеү ансамблен ойоштора һәм уның музыкаль етәксеһе булып эшләй. Шул уҡ ваҡытта Бөрө дәүләт педагогия институтынанда ситтән тороп белем ала. Институтты тамамлағандан һуң буласаҡ драматург «Дружба» Мишкә район гәзитендә һәм «Ленинец», «Советская Башкирия» гәзиттәрендә эшләй.\nФлорид Бүләковтың пьесалары Рәсәй, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, хатта алыҫ сит ил театрҙары сәхнәләрендә ҡуйылды. Һуңғы көндәргә тиклем ул әүҙем йәмәғәт тормошо алып барҙы, ижад менән шөғөлләнде, социаль селтәрҙәрҙә комментарийҙар яҙҙы, дуҫтары һәм китап уҡыусылар менән аралашты.\nӘҙиптең пьесалары Рәсәйҙең, Украинаның, Ҡаҙағстандың, Белоруссияның, Монголияның, Төркмәнстандың һәм Литваның 150-нән ашыу театрында, шулай уҡ алыҫ сит илдәрҙә лә барғаны билдәле.


Башҡортостанда көндәр йылыта // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда көндәр йылыта\n14:10, 19 мая 2016 Йәмғиәт\nБашҡортостанда көндәр йылыта Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2016 йыл, 19 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡортостанда йылы көндәр башлана. Республика гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы синоптиктары хәбәр итеүенсә, был аҙнала төбәктә йылы һауа торошо өҫтөнлөк итәсәк.\nҺауа температураһы яйлап ҡына күтәреләсәк. Кесаҙна, 19 майҙа, төндә +5,+10 градус, көнсығыш райондарҙа ҡырау төшөүе, көндөҙ 19-24 градус йылы булыуы көтөлә. Алдағы көндәрҙә төндә +10, +15, көндөҙ +21, +26 градус. Урыны менән йәшенле ямғыр яуасаҡ. 20 һәм 21 майҙа ҡыҫҡа ваҡытлы йәшенле ямғыр яуыуы ихтимал.\nСиноптиктар фаразлауынса, киләһе аҙнала һауа шарттары яҙғы баҫыу эштәрен тамамлау өсөн уңайлы буласаҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҮҘӘК КЕНӘ ТҮГЕЛ СИТТӘГЕ БИҪТӘЛӘР ҘӘ ОНОТОЛМАҺЫН - 2022 - Мәҡәләләр\nЛәкин тап киреһе килеп сыҡты. Уҡыуҙы тамамлағас, ошо районға эшкә килдем һәм ошонда төпләндем. Хәҙер Инорс биҫтәһенән ситтә йәшәүемде күҙ алдына ла килтерә алмайым. Ҡайһы берәүҙәр беҙҙең районды һоро һәм күҙгә күренеп бармаған урын, тип әйтәләр, әммә минең өсөн ул иң яҡшы биҫтә. Бында күп ҡатлы йорттар менән бергә шәхси йорттар ҙа күп. Шуға күрә мин йәйге йылы кистәрҙә ошондай ағас йортло урамдарҙан үтергә яратам, был миңә үҙ ауылымды хәтерләтә. Беҙҙә, мәҫәлән, әле булһа урам буйлап урынлашҡан сауҙа-сервис комплексы эшләй. Бындай урын Өфөлә башҡаса юҡ, буғай. Шәхсән үҙем күргәнем юҡ һуңғы ваҡытта.\nБаш ҡала буйлап арт-объекттар ҡуйыу бик модалы булып китте. Беҙҙе лә был яңы тенденция урап үтмәне. Ферин һәм Йәнәби урамдарын сикләгән скверҙа ҡанаттарын киң йәйеп торған бөркөт арт-объекты урын алған. Өфө моторҙар етештереү берекмәһе биналарының береһе янында ҡуйылған СУ-27 самолеты, "Ваҡыт машинаһы" скульптура композицияһы менән дә маҡтана алабыҙ. Ҡайһы райондың әле үҙ ваҡыт машинаһы бар!\nӘлбиттә, башҡа райондарҙағы кеүек үк, беҙҙә лә эшләй торған эштәр бик күп. Мәҫәлән, Йылы күлде таҙартып, тирә-яғын төҙөкләндереү тураһында һүҙ бара, был халыҡҡа ял итергә матур урын булыр ине. Уның эргәһендә сквер, спорт объекты төҙөйҙәр, тип ишеттем. Бик яҡшы ниәт, балалар спортҡа ылығыр күпләп. Ләкин бер нәмә төҙөйөм йә төҙөкләндерәм тип, булғанын ватып-емермәһәләр ине. Күл буйында бик матур булып ағастар үҫә, уларға теймәҫтәр, тигән ышаныста ҡалам.\nШулай уҡ иҫке күп ҡатлы йорттар күптән тыштан да, эстән дә капиталь ремонт үткәреүҙе көтә. Йәйәүлеләр өсөн махсус юлдар юҡ тиерлек, велосипедта йөрөргә яратыусыларға махсус юлдар тураһында әлегә тик хыялланабыҙ ғына. Ғөмүмән, юлдар мәсьәләһе иң ҡырҡыуҙарҙың береһе беҙҙең өсөн, сөнки күптән яңы асфальт түшәлмәгән юлдар бик күп. Улар яҙғы-көҙгө миҙгелдәрҙә ямғырҙан һуң үтеп сыға алмаҫлыҡҡа әйләнә. Шулай уҡ урамдарҙы йәшелләндереүгә иғтибар күберәк бүленһә ине. Тотош ҙур ҡаланы ниндәй мәсьәләләр борсой, бәләкәй биҫтәнең дә хәл итәһе проблемалары шундай уҡ. Шуға күрә, түрәләр баш ҡаланы төҙөкләндереү, йәшелләндереү һәм тағы ла яҡшыртыу буйынса эшләгәндә үҙәктән ситтә ятҡан, әммә шул уҡ Өфөнө тәшкил итеүсе Инорс тураһында ла онотмаһындар ине.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БӨЛӨРҺӨҢ ДӘ ЮҠ, ЮРАМАЙЫҠ УЛАЙ, САРАҺЫН ТАБАЙЫҠ! - 2017 - Мәҡәләләр\nБӨЛӨРҺӨҢ ДӘ ЮҠ, ЮРАМАЙЫҠ УЛАЙ, САРАҺЫН ТАБАЙЫҠ!\nКүренекле рус яҙыусыһы Глеб Иванович Успенский (1843-1902), "Русские ведомости" гәзите хеҙмәткәре булараҡ, 1889 йылда Ырымбурҙан Өфөгә саҡлы юл үтә һәм Рәсәйҙең үҙәк губерналарынан Башҡортостанға күсеп килеүсе урыҫ крәҫтиәндәренең көнкүрешен өйрәнә. Әммә Башҡортостанда булыу һәм башҡорттарҙың хәлен белеү унда сикһеҙ ауыр тойғо ҡалдыра. Ул башҡорт ерҙәрен йыртҡыстарса талауҙы үҙе күреп ышана. Яҙыусының "Ырымбурҙан Өфөгә саҡлы" ("От Оренбурга до Уфы") исеме аҫтындағы яҙмалары ошо хаҡта. Әйткәндәй, Глеб Успенскийҙың был әҫәрендә әсенеп әйтелгән "Бөлөрһөң дә башҡорт, бөлөрһөң! Башҡорт тигәнең һис шикһеҙ бөлөр инде!" - тигән һүҙҙәрен башҡорт халҡының тиҙ арала юҡҡа сығыуы хаҡында әйткән, тип уйлаусылар бар. Әммә демократик ҡарашлы яҙыусы башҡорт халҡын бөлгөнлөккә төшөрөүсе сәбәптәр тураһында яҙа һәм илдең алдынғы ҡарашлы зыялыларын башҡортто был афәттән ҡотҡарырға, ерен талауҙы туҡтаттырырға, ярҙам итергә саҡыра, сөнки, бөйөк яҙыусының фекеренсә, башҡорт халҡы ерһеҙ ҡалһа, ысынлап та, бөлгөнлөккә төшәсәк.\nӘҫәрҙән өҙөктәр тәҡдим итәбеҙ.\n1."Башҡорт бөлгөнлөккә төшәсәк"\n- Бөлөрһөң дә башҡорт, бөлөрһөң! Башҡорт тигәнең һис шикһеҙ бөлөр инде!\n...Башҡорттоң һәләкәте бынан йөҙ йылдар элегерәк ерҙәрен йыртҡыстарса талауҙан башланған һәм беҙҙең быуатта үтә лә киң ҡолас алған, ә ысулдары тураһында яҙып тороуҙың кәрәге лә юҡтыр, сөнки, беренсенән, улар хаҡында хатта Н.В. Ремезов та үҙенең ике томлыҡ бик ентекле яҙған хеҙмәтендә күрһәтеп бөтә алмаған. Икенсенән, башҡорт ерҙәрен талау кеүек оятһыҙ шөғөл, ҡабат-ҡабат иҫкә төшөрмәһәң дә, һәр намыҫлы урыҫ кешеһендә бер ваҡытта ла онотолмаҫлыҡ ауыр тәьҫир ҡалдыра.\nҺатылған ерҙәре өсөн документтарҙың дөрөҫ түгеллеген иҫбатлап, ҡаршылашып маташыусы башҡорттар булһа ла, хаҡһыҙлыҡты иҫбат итеүгә өлгәшһә лә, улар ерҙәрен законлы рәүештә тағы һатыр ине, сөнки уларға аҡса кәрәк һәм уларҙы аҡса боҙҙо.\n...Башҡорт үҙ һәләкәтен үҙе, ерен ете тинлек ҡуртымға биреүҙән башлаған, унан инде меңәр десятинаны мең тингә биргән. Әлбиттә, ундай тиндәр уны артыҡ мәшәҡәттән ҡотҡарған, байрамса йәшәргә мөмкинлек тыуҙырған, шуның өсөн дә тиндәр урынына һумдар тәҡдим ителә башлағас, аҡсаға күҙ ҡыҙыуын тыя алмаған. Тиндәр өсөн генә оҙайлы ваҡытҡа ҡуртымға биреп тороу үҙе биләгән ерҙәрҙе мәңгелеккә һумдарға һатыуға әйләнгән. Мәңгелеккә ҡулдан ысҡынған ерҙәрен ҡалдырып, ул икенсе яҡтарға китеп йәшәргә мәжбүр булған. Әммә аҡсаға ымһындырыусылар бында ла килеп тапҡан уны.\nШулай итеп, тәүҙә арзан ғына хаҡҡа йыртҡыстарса талау башланһа, күсеп килеүселәр иһә аҙ ғына ҡиммәтерәккә ала башлаған уларҙың ерен. Талаусы ете тин бирһә, ят ерҙәрҙән күсеп килеүселәр етмеш тин тәҡдим иткән. Күсеп килеүселәргә ер аҙ тойолған һайын, башҡорт еренә тағы ҡул һуҙа һәм ҡуртымға һорай. Ҡуртым хаҡы түләүгә ҡарағанда, һатып алыуҙың отошлораҡ икәнен белгән һаҡалтайҙар "ер тураһында һөйләшергә" тағы килә.\nЕрҙең башҡорт ҡулынан китеүен күргән күскенселәр үҙҙәре үк: "Бөлөрһөң дә башҡорт, бөлөрһөң! Башҡорт тигәнең һис шикһеҙ бөлөр инде!" - тип, уны ихлас йәлләй ҙә, суҡынып алғандан һуң, ҡулдарына балта тотоп, эшкә тотона.\n- Йә, Алла, фатихаңды бир! - тип, еңел һулағандан һуң "бөлгөнлөккә төшөрөлә барған" башҡорт ерендә үҙ йортон һалыу өсөн тәүге бүрәнә төбөнә балта саба башлай.\n2. Кеше аяғы баҫмаған иркенлек\nЫрымбурҙан Өфөгә саҡлы һуҙылған тотош юл һөйләп аңлатҡыһыҙ матур тойғо ҡалдыра. Иркенлек, тәбиғәт ҡеүәтенең муллығы - юл сатында күҙгә салынып ҡалған ғына ерҙәрҙә лә тойола. Ә ҡайһы ваҡытта ҡырҡ-илле саҡырымдар буйы ғәжәйеп урындар аша үтәһең, хатта бер генә минутҡа ла күҙҙе йоморға ҡурҡаһың, матурлыҡты күрмәй ҡалыр төҫлөһөң. Кеше-маҙар йәшәмәгән, һабан теймәгән, балта эҙе ҡалмаған төбәк был. Әйтерһең дә, изге күңелле мәрхәмәтле тәбиғәт-әсә был ерҙәрҙә ҡасан булһа ла йәшәйәсәк балаһына мул һәм матур төйәк әҙерләп ҡуйған.\nӘйтерһең дә, кеше бәхетле йәшәһен өсөн, хәстәрлекле әсә барыһын да алдан иҫәпкә алған. Сәсеү өсөн иркен, уңдырышлы баҫыу булдырған, үҫемлектәргә ҡояш нурҙары тиҙерәк төшһөн дә шытым бирә һалһын өсөн ҡалҡыулыҡ хасил иткән, ҡуйы күпереп торған үләнле болондар уртаһында шишмәләр урғылып сыға, ҡайһы саҡта бәләкәй генә күл барлыҡҡа килә, ҡом сүллектәр яғынан иҫкән ҡоро елдәрҙән һәм һалҡын төньяҡтан килгән ыжғыр дауылдарҙан һаҡлар өсөн кәрәкле урындарҙа ҡуйы урмандар үҫтергән: имән, ҡайын, йүкә, ҡарама - һайлап алып теҙеп үҫтергән кеүек, бөтөнөһө лә һәйбәт сифатлы, япраҡтары һутлы, йылҡылдап тора. Әммә был урмандар болондо тотош ҡояштан ҡаплап, ҡараңғылап, күләгәләп тормай... …Глеб Успенский үҙенең яҙмаларында артабан ошондай матур төбәккә Рәсәйҙең төрлө яҡтарынан күскенселәр ағылыуы, ерҙәрҙе күпмегә һатып алыуҙары, башҡорттар биләгән ерҙең һаман аҙая барыуы, ул ерҙәрҙә күпме ауылға, хуторға нигеҙ һалыныуы хаҡында һандар килтереп яҙа. Ошо һандар аҫтында башҡорт яҙмышы ята ла инде.\nТарих ҡабатлана. Бөгөн иһә Рәсәй иленән генә түгел, ә тотош донъя илдәренән халыҡ ағыла Башҡортостанға. Аҡсалы халыҡ. Тиндәргә генә түгел, долларҙарға ымһындыра торғандары. Биләгән ерҙәребеҙҙе үҙебеҙ файҙаланып, улар ымһындырған аҡсаны үҙебеҙ эшләп алыу яйын ҡарамаһаҡ, ни булырын күҙ алдына килтереүе лә ауыр.\nЯҙылған: 05.09.17 | Ҡаралған: 667


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЗАКОН ТЕЛЕН ДӨРӨҪ АҢЛАЙЫҠ ҺӘМ АҢЛАТАЙЫҠ! - 2019 - Мәҡәләләр\nТуған телебеҙ - башҡорт теле һәм, ғөмүмән, туған телдәр, уларҙы һаҡлау, үҫтереү хаҡында һуңғы йылдарҙа күп яҙылды, ғилми конференциялар уҙғарылды, телевизион тапшырыуҙар күрһәтелде, төрлө конкурстар, байрамдар ойошторолдо, закондар яңыртылды, хатта ки мәктәптәрҙә прокуратура тикшереүҙәре булып алды. Милли республикаларҙың дәүләт телдәрен уҡытыу арҡаһында, йәнәһе, рус телле уҡыусыларҙың хоҡуҡтары боҙола, тип яҙылған шикәйәттәр Мәскәү тарафтарына махсус рәүештә ебәрелә торҙо. Һөҙөмтәлә Рәсәйҙең мәғариф буйынса ҡануниәтенә үҙгәрештәр индерелеп, республикаларҙың дәүләт телдәрен генә түгел, барса халыҡтарҙың туған телдәрен дә ихтыяри рәүештә уҡытыу хаҡында яңы хоҡуҡи положениелар ҡабул ителде.\nДөрөҫөн әйтергә кәрәк, туған телдәрҙе уҡытыу буйынса индерелгән яңы хоҡуҡи талаптар уларҙы һаҡлау йәиһә үҫтереүгә булышлыҡ итеү урынына билдәле бер ҡыйынлыҡтар тыуҙырҙы. Сығарылыш уҡыусыларының белем кимәлен һәм сифатын аттестациялау маҡсатында уҙғарылған Берҙәм дәүләт имтихандары (БДИ) һәм Төп дәүләт имтихандары (ТДИ) тик рус телендә генә башҡарылғанлыҡтан, милләттәре рус булмаған ата-әсәләрҙең бер өлөшө үҙ балаларына уҡыу планындағы туған тел предметы итеп рус телен һайлауҙары хаҡында ғариза яҙҙы. Ә ҡала мәктәптәрендә башҡорт телен һайлаған балалар һаны бик аҙ булған хәлдә улар өсөн айырым рәүештә башҡорт теле уҡытылмаясаҡ, һәм улар ҙа автоматик рәүештә туған рус теле дәрестәренә йөрөйәсәк. Һушың китерлек, әлбиттә: мәктәптә башҡорт балаһына рус теле уның туған теле тип уҡытылһынсәле! Бындай хәлдең батша Рәсәйендә лә, совет осоронда ла булғаны юҡ ине, әммә был бөгөнгө ысынбарлыҡ.\nӘммә закон, ул ниндәй генә булмаһын, закон булып ҡала, һәм ул үтәлергә тейеш. Шул уҡ закондар нигеҙендә, бер ни тиклем объектив һәм субъектив ауырлыҡтар булыуына ҡарамаҫтан, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ та, туған тел сифатында ла уҡытыуҙы ойоштороу өсөн мөмкинлектәр бар. Рус телен генә түгел, закон телен дә яҡшы белеү фарыз: уны дөрөҫ аңлап, башҡаларға ла аңлата белергә кәрәк. Юғиһә, ата-әсәләр, бәғзе бер мәғариф хеҙмәткәрҙәре, хатта ки ҡайһы бер закон әһелдәре "Рәсәй Федерацияһындағы мәғариф тураһында", тип аталған законға индерелгән яңы положениеларҙы тик үҙҙәренсә аңлатып, башҡаларға ла шул объектив булмаған фекерҙәрен һеңдерергә тырыша.\nЙәнәһе, яңыртылған законға ярашлы, башҡорт милләтенән булмаған һәр бер ата-әсә ошо башҡорт мәктәбенә балаһын уҡытырға биреп, ошо уҡ мәктәптә балаларына үҙ туған телдәрен уҡытыуҙы талап итергә хоҡуҡлы. Йәнәһе, яңыртылған законда милли мәктәптәр эшмәкәрлеге ҡаралмаған, шулай булғас, элегерәк асылған милли (башҡорт, татар, сыуаш һ.б.) мәктәптәр барса милләт балаларын да уҡытырға алып, уларҙың ата-әсәләренең ихтыярына ярашлы, башҡа милли телдәрҙе лә туған тел булараҡ уҡыта башларға тейеш. Бына шулай!\nЫсынында мәғариф ҡануниәтен юғарыла күрһәтелгәнсә тәғбир итеү (интерпретациялау) бер ниндәй ҡалыпҡа ла һыймай, быны әле һүҙ барған закондың хоҡуҡи нормаларын тупаҫ боҙоуға саҡырыу итеп ҡабул итергә мөмкин. Әгәр ошо фекер дөрөҫ икән, быны яңыртылған закон асылына ярашлы дәлилләү зарур. Юғиһә, тап рус халҡы әйткәнсә, закон сана тәртәһенә әйләнәсәк: уны ҡайһы яҡҡа борһаң, санаң да шул яҡҡа бороласаҡ. Ә беҙҙә санабыҙҙы ғына түгел, туған телебеҙҙе һаҡлай алырлыҡ самабыҙҙы ла тиҫкәре яҡҡа борорға самалаусылыр бар шул әле.\nКонституцияла декларацияланған кеше һәм граждан хоҡуҡтары тейелгеһеҙ, әммә улар билдәле бер йәмғиәт һәм дәүләтселек мөхитендә дәүләт тарафынан ҡабул ителгән закондар, ошо закондарға ҡаршы килмәгән норматив-хоҡуҡи акттар ярҙамында ғәмәлгә ашырыла. Тимәк, кеше хоҡуҡтарын да абсолютлаштырырға ярамай, сөнки һәр бер кешенең хоҡуғы йәмғиәттә һәм дәүләттә башҡа бер кешеләрҙең шундай уҡ хоҡуҡтарына ҡаршы килергә тейеш түгел. Ябайыраҡ итеп әйткәндә, кеше хоҡуғының билдәле бер ҡулланылыу сиктәре бар, һәм улар ҙа закон тарафынан билдәләнә һәм көйләнә. Был беҙҙең мәғариф өлкәһенә ҡараған хоҡуҡтарыбыҙға ла берҙәй ҡағыла.\nҺәр Рәсәй гражданының тормошта үҙ телен ҡуллана алыуы, аралашыу, тәрбиә һәм белем биреү, ижад итеү телен ирекле рәүештә һайлай алыуы кешенең төп хоҡуҡтарының береһе булып тора, һәм ул Рәсәй Конституцияһының 26-сы статьяһында теркәлгән. Кешегә тәрбиә һәм белем алыу телен ирекле һайлау мөмкинлеген тәьмин итеүсе төп хоҡуҡи документ - 2012 йылдың 29 декабрендә ҡабул ителгән 273-сө һанлы "Рәсәй Федерацияһындағы мәғариф тураһында", тип аталған Федераль закон, ул хәҙер 2019 йылдың 26 июнендә раҫланған редакцияла бирелә. Әйҙәгеҙ, төрлө милләтле Рәсәй граждандары өсөн үтә мөһим булған ошо хоҡуҡтың закон тарафынан нисегерәк көйләнеүен асыҡлап китәйек.\nОшо закондың 14-се статьяһы "Белем биреү теле" тип атала һәм унда беҙҙе ҡыҙыҡһындырған норматив положениелар бәйән ителә. Ошо хоҡуҡи положениеларҙы ҡарап сығып, уларҙың юридик асылын аныҡлау урынлы булыр.\n1. Күрһәтелгән статьяның беренсе өлөшө илебеҙҙә иң элгәре Рәсәй Федерацияһының дәүләт телендә, йәғни, рус телендә белем алыуҙың гарантияланыуы хаҡындағы положение менән асыла. Был барыбыҙға ла күптән билдәле факт, ул совет осоронан бирле ғәмәлгә ашырыла. Әммә артабан, өтөр билдәһенән һуң, тәрбиә һәм уҡытыу телен һайлай алыуҙың да гарантияланыуы иғлан ителә. Тимәк, бөгөн дә, тап совет осорондағы һымаҡ, тәрбиә һәм уҡытыу теле сифатында Рәсәй халыҡтары телдәренең береһе һайланған милли мәктәптәрҙең булыуы мөмкин. Бына шунан һуң әйт инде, Рәсәйҙең мәғариф буйынса ҡануниәтендә милли мәктәптәр эшмәкәрлеге ҡаралмаған, тип!\nМинеңсә, ошондай фекерҙе ата-әсәләр, педагогик коллективтар алдында ысынбарлыҡ итеп һөйләп йөрөүсе ҡайһы бер мәғариф чиновниктарының закондарҙы белә һәм дөрөҫ аңлай алыуын асыҡлау маҡсатында унан мотлаҡ махсус имтихан алыу зарурҙыр. Әгәр закондарҙы белмәй икән, ундайҙарға мәғариф системаһы менән идара итеү органында урын булмаҫҡа тейеш!\nҠыҙғанысҡа күрә, илебеҙҙә белем һәм тәрбиә биреү телен һайлау хоҡуғы абсолют түгел: ул "белем биреү системаһы биргән мөмкинлектәр сиктәрендә" генә ғәмәлгә ашырыла. Ни эшләйһең, гарантия, әммә сикләнгән гарантия! Шуға ҡарамаҫтан, милләттәштәребеҙ ҙә, Башҡортостанда йәшәгән башҡа халыҡтар ҙа власть органдарынан ошо хоҡуҡты тормошобоҙҙа ҡуллана алыу мөмкинлектәрен булдырыуҙы, йәғни мәғариф системаһында милли телдәрҙә уҡыта алыусы яңы мәктәптәр астырыуҙы талап итә ала, сөнки был граждандарҙың конституцион хоҡуғы.\n2. Әле тикшерелгән статьяның икенсе өлөшөндә белем биреү ойошмаларында уҡытыу (белем биреү) Рәсәй Федерацияһының дәүләт телендә ойошторола, әгәр ҙә ошо статья башҡаны билдәләмәһә, тиелә. Эйе, ысынбарлыҡта Рәсәй мәктәптәрендә бөгөн белем биреү, башлыса, рус телендә башҡарыла. Әммә был положение, күреүегеҙсә, башҡа бер хоҡуҡи норманың, йәғни уҡытыуҙың башҡа бер телдә ойошторола алыуын һис инҡар итмәй. Әгәр кемдер, ошо статьялағы положениеның беренсе яртыһын күреп, икенсеһен иғтибарға алмай икән - быны юридик күрәшлек, тип кенә атарға кәрәктер.\n3. 14-се статьяның өсөнсө өлөшөндә Рәсәй Федерацияһының милли республикалары территорияһындағы белем биреү ойошмаларында ошо республикаларҙың дәүләт телдәрен уҡытыу һәм өйрәнеү хаҡындағы норма асыҡлана. Ошо норма сиктәрендә күрһәтелгән берҙән-бер шарт - республикаларҙың дәүләт телдәрен уҡытыу Рәсәй Федерацияһының дәүләт телен уҡытыу һәм өйрәнеүгә зыян килтермәҫлек булырға тейеш. Ваҡытында Рәсәй Конституцион Суды ҡабул иткән билдәләмәлә лә шундай уҡ иҫкәрмә бар ине.\nИлебеҙҙә милли дәүләт телдәрен уҡытыуҙың, бигүк оҙайлы булмаһа ла, үҙ тарихы бар. Бөгөн һис бер икеләнеүһеҙ әйтергә була: ошо йылдарҙа милли республикалар мәктәптәрендә уларҙың дәүләт телдәрен өйрәнгән уҡыусылар ниндәйҙер нигеҙле факттар менән дәлилләнгән зыян күрмәне. Киреһенсә, ошо республикалар мәктәптәренең сығарылыш синыфтары уҡыусыларының рус теле буйынса Берҙәм дәүләт имтихандарында алған уртаса баһалары (балдары), Рәсәйҙең башҡа субъекттары менән сағыштырғанда, һис кәм булманы, хатта ки уларҙа рус телен сифатлыраҡ үҙләштереү факттары күҙгә ташланып торған осраҡтар йыш булды. Нисек шулай булмаһын ти: полилингвизмдың (күп теллелектең) баланың баш мейеһе эшмәкәрлегенә, тимәк, уның интеллектуаль ҡеүәһе үҫешенә ыңғай йоғонто яһауы хаҡындағы һығымта донъя психологияһында күптән билдәле бит инде.\n4. Ошо статьяның дүртенсе өлөшө милли мәктәптәр өсөн үтә мөһим булған юридик көскә эйә. Бында Рәсәй граждандарының мәктәпкәсә йәштә, башланғыс һәм төп дөйөм белемде үҙ туған телендә алыу хоҡуғы, шулай уҡ Рәсәй халыҡтары телдәре иҫәбенә ингән туған телдәрен (ошо иҫәптән, рус телен дә туған тел булараҡ) өйрәнә алыу хоҡуғы теркәлгән. Алдараҡ әйтелгәнсә, ошо хоҡуҡтар илебеҙҙең мәғариф системаһы бирә алған мөмкинлектәр сиктәрендә ғәмәлгә ашырыла. Бында ниндәй мөмкинлектәр хаҡында һүҙ бара һуң? Улар ошо законда бик аныҡ рәүештә, асыҡтан-асыҡ әйтелгән: "Күрһәтелгән хоҡуҡтарҙы бойомға ашырыу ошоға ярашлы белем биреү ойошмаларын, кластарын, төркөмдәрен кәрәкле кимәлдә булдырыу, шулай уҡ улар өсөн эшмәкәрлек итеү шарттарын тыуҙырыу аша тәьмин ителә". Бында милли телдәрҙә белем бирә алыусы балалар баҡсалары, мәктәптәр, милли телдәрҙе уҡытып булырлыҡ айырым кластар һәм төркөмдәр тураһында һүҙ бара. Тап ошондай маҡсаттар менән төҙөлгән һәм асылған башҡорт, татар, сыуаш, удмурт, мари һәм башҡа Рәсәй халыҡтары мәктәптәре илебеҙҙең милли мәғарифы нигеҙен бар иткән, һәм улар дәүләтебеҙҙең закондарҙа ҡаралған ярҙамына, һәр төрлө булышлығына мохтаж.\nЙәнә нимәне айырып әйтергә кәрәк: милли мәктәптәр Рәсәй халыҡтарының юғарыла күрһәтелгән хоҡуҡтарын ғәмәлгә ашырыу маҡсатында, тап улар мәнфәғәтендә асыла. Тап шуның өсөн башҡорт мәктәбе башҡорт балалары өсөн, татар мәктәбе татар балалары өсөн, башҡа милли мәктәптәр үҙҙәренең уставтарында, локаль акттарында теркәлгән белем биреү теленә ярашлы, үҙ туған телдәрендә уҡый, әсә телдәрен өйрәнә алһын өсөн асылған. Ысынбарлыҡта улар - махсус мәктәптәр, уларҙың статусын бер ни тиклем кимәлдә махсус музыка, художество йәки спорт мәктәптәре менән сағыштырып була. Бында ниндәйҙер башҡа бер милләт балалары хоҡуғына хилафлыҡ ҡылыу һис юҡтыр, бындай мәктәптәр эшмәкәрлеге халыҡтарыбыҙҙың конституцион хоҡуғына ярашлы башҡарыла. Юғарыла әйтелгәндәр нигеҙендә, милли мәктәпкә яҡын йәшәгәне өсөн генә (һүҙ микрорайон ата-әсәләре хаҡында), башҡорт телен йәиһә башҡа милли телде уҡытыуға ҡырҡа ҡаршы тороп, балаларын ошо милли мәктәптә уҡыта алыу хоҡуғын даулашып йөрөүселәрҙең дәғүәләрен бер нисек тә законлы, тип әйтеп булмай. Ә ҡала милли мәктәптәрен микрорайон территорияһына беркетеү законға ярашлы түгел - был алдараҡ телгә алынған норматив положениеларға ҡаршы килә. Башлыса, башҡорт телле ҡала мәктәптәренә уҡыусылар тик яҡындағы микрорайондан ғына түгел, хатта башҡа райондарҙан да йөрөп уҡый - бындай мәктәптәр 180 меңләп башҡорт йәшәгән баш ҡалабыҙҙа ла иҫәпле генә бит. Мәҫәлән, былтырғы уҡыу йылында баш ҡалабыҙҙың 8 башҡорт мәктәбенең 1-се класына 564 бала уҡырға төшкән, ә ҡалала теркәлгән 16 384 баланың 19 проценты ғына ошо башҡорт телле мәктәптәрҙә уҡыған. Ә Өфөлә барлығы 129 мәктәп, шуларҙың 8-е генә - башҡорт мәктәбе. Шулай булғас, нисек итеп, ниндәйерәк йөҙ менән ҡалабыҙҙың башҡорт мәктәптәренә дәғүә белдереп, низағлашып йөрөү мөмкин икән? Даулашып йөрөүселәр ҙә артыҡ күп түгел ул, әммә улар яҙмаған ерҙә дау сығарырға оҫтарып алған шул. Башҡорт мәктәптәрен бөтөрөү юлында сабыусыларға кәңәш бер генәлер - үҙҙәренең балаларына уңайлы булған яңы мәктәптәр төҙөтөү хоҡуғынан уларҙы бер кем дә мәхрүм итмәгән бит, әйҙә, власть органдарынан ошоно талап итһендәр.\n5. Яңыртылған мәғариф законына ярашлы, мәктәптәрҙә белем биреү теле/телдәре уларҙың локаль норматив акттары тарафынан билдәләнә. Әлбиттә, был документты ҡабул иткәндә ата-әсәләрҙең теләге иҫәпкә алына. Башҡорт мәктәптәренең ошондай документтарында ике белем биреү теле - башҡорт һәм рус телдәре күрһәтелгән. Әйтергә кәрәк, бындай норматив документ, башлыса, милли телле мәктәп асылған саҡта уҡ ҡабул ителә. Тимәк, үҙ теләге менән (ғариза яҙып) ошо мәктәптәргә балаларын уҡырға биреүсе граждандар, мәктәптә башҡорт телен уҡытыу менән бер рәттән, уҡытыуҙың һәм тәрбиә биреүҙең дә башҡорт телендә алып барылыуына дәғүә белдерә алмай. Әлбиттә, башҡорт телле мәктәптә башҡорт ата-әсәләренән балаларына башҡорт телен предмет булараҡ уҡытыуға ҡарата ризалығын белдергән ғаризалар талап итеү - сәйерерәк күренеш, әммә был осраҡта ла закон хәрефенән тайпылмау талап ителә.\n6. Туған телдәрҙе, республикаларҙың милли дәүләт телдәрен уҡытыу Федераль дәүләт белем биреү стандарттарына ярашлы алып барыла, шулай уҡ ошо уҡыу предметтары буйынса Рәсәй мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған уҡыу әсбаптарының булыуы мотлаҡ. Ғөмүмән, туған телдәрҙе, республиканың дәүләт телен уҡытыуҙа яңыса дидактик технологияларға күсеү проблемаһы ла хәл ителеп бөтмәгән әле. Был проблема буйынса беҙ республикабыҙҙың мәғариф етәкселеге тейешле саралар күрер, тип ышанабыҙ. Әммә ҡала мөхитендә башҡорт телен һаҡлап ҡала алыу ата-әсәләребеҙҙең, башҡорт мәктәптәре етәкселәренең әүҙемлеге менән бермә-бер бәйле: башҡорт телле мәктәптәребеҙ йәшәһен, үҫһен, тиһәк, уларҙың йыл һайын тулыланып, башҡа белем биреү ойошмаларына өлгө булып тороуы фарыз.\nМәғариф өлкәһендәге хоҡуҡи нормаларҙың асылын белмәмешкә-күрмәмешкә һалышып ҡына Рәсәй милли мәғарифын юҡҡа сығарып булмаясаҡ. Үтә боронғо китаптарҙың береһендә әйтелгәндәрҙе иҫкә төшөрөү һис тә яҙыҡ булмаҫ: "Күҙҙәре бар икән - күрерҙәр; ҡолаҡтары бар икән - ишетерҙәр". Күрһендәр ҙә, ишетһендәр ҙә - күп милләтле Рәсәй милли мәктәптәрһеҙ ҡалмаҫ, сөнки туғандарса, ысын татыулыҡта йәшәү рәүешенең башҡаса булыуын белмәйбеҙ беҙ...\nЯҙылған: 21.10.19 | Ҡаралған: 389


Өфөлә «Гәлсәр һандуғас-2015» йыр бәйгеһенә йомғаҡ яһалды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Гәлсәр һандуғас-2015» йыр бәйгеһенә йомғаҡ яһалды\n17:37, 9 ноября 2015 Мәҙәниәт\nӨфөләге «Башҡортостан» дәүләт концерт залында «Гәлсәр һандуғас-2015» телевизион йыр конкурсында еңеүселәрҙең гала-концерты уҙҙы. Биш йыллыҡ тәнәфестән һуң популяр йыр бәйгеһе быйыл тәүгә «Рәсәй — Башҡортостан» телеканалында ойошторолдо.\n«Йыл йыры» номинацияһында йәш йырсы Йәмил Баймырҙин еңеү яуланы. Ул Рәдиф Зариповтың Әлфис Ғаязов шиғырына яҙған йырын башҡарҙы. Илдар Ямалов, Денис Нәғимов һәм Ильяс Кинйәғолов иң яҡшы башҡарыусылар тип танылды. Гала-концертта шулай уҡ «Йыл асышы», «Өмөт», «Тамашасылар һөйөүе призы», «Мәҙәниәтте һәм сәнғәтте үҫтереүгә өлөш индергән өсөн» номинацияларында еңеүселәр билдәләнде. Лауреаттарҙың барыһына ла гәлсәр һандуғас статуэткаһы һәм аҡсалата бүләк тапшырылды.\n«Гәлсәр һандуғас» телевизион конкурсы 15 йыл инде башҡорт эстрадаһында яңы исемдәр аса. Быйыл ижади этапта 70-тән ашыу йырсы ҡатнашты, шуларҙың 20-һе финалға сыҡты. «Гәлсәр һандуғас» ҡанаты аҫтында» тип аталған яңы проектта сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән балалар ҙа ҡатнаша алды.\n«Конкурсты ярты йыл эсендә әҙерләнек, бик тығыҙ эш булды, — тип һөйләне проекттың етәксеһе һәм уның алыштырғыһыҙ алып барыусыһы Земфира Байбулдина. — Һөҙөмтәләр менән ҡәнәғәтбеҙ, залдың яҡшы энергетикаһын тойҙоҡ, тамашасыларҙың күбеһе иланы».\nГала-концертты тапшырыуҙың йома сығарылыштарында ҡарарға мөмкин.\nТеги: телепроект,гәлсәр һандуғас


Сәскәләр күҙҙе иркәләр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Сәскәләр күҙҙе иркәләр\nСәскәләр күҙҙе иркәләр 25.04.2014 // Баҡса\nСәскәне асыҡ грунтҡа сығарғанда календарға түгел, ә аныҡ температураға иғтибар итергә кәрәк. Ҙур булмаған һыуыҡтар (минус бер градусҡа тиклем) үрсетмәгә күҙгә күренерлек зарар килтермәй, әммә уның оҙаҡ өлгөрөүенә килтереүе ихтимал. Һалҡындар ҡабатланырын күҙ уңында тотоп, сәскәләрҙе нығыраҡ ҡаплап тоторға кәрәк.\nБыға ҡәҙәр фатирҙа тотолған үрсетмәне асыҡ грунтҡа сығарыр алдынан сыныҡтырырға кәңәш ителә. Мәҫәлән, бүлмәне даими елләтеү һалҡынға өйрәнергә булышлыҡ итер. Тышҡа сығарырҙан бер-ике аҙна элек форточканы төнгөлөккә асыҡ ҡалдырырға мөмкин. Әгәр һауа торошо мөмкинлек бирә икән, үрсетмәле йәшниктәрҙе балконға сығарып ҡуйыу айырыуса отошло — үҫемлектәр ҡояшҡа һәм елгә өйрәнә торор.\nНәркәс һәм ләлә\nМайҙа нәркәс һәм ләлә сәскә ата. Улар бер-береһе менән "аңлашып" етмәй, шуға күрә яҡын ултыртырға ярамай. Был сәскәләрҙе азот менән май башында туҡландырыу дөрөҫ түгел, эште айҙың аҙағына ҡалдырығыҙ.\nНәркәс бер ваҡытта ла тиерлек ауырымай һәм ҡоротҡостарға бирешмәй, сөнки уның тамырында мышаяҡ бар. Был сәскә бер урында биш йылға ҡәҙәр үҫә, аҙаҡ үҙен насарыраҡ тоя башлай. Тимәк, бүлеп ултыртырға ваҡыт. Ҡаҙып алынған тамырҙы киптерергә ярамай. Киреһенсә, саҡ ҡына ҡырҡып, һуғандарға айырып, икенсе урындың ҡом ҡатламына (тәрәнлеге — 12-15 см) ултыртырға кәрәк. Нәркәс баҡса тупрағын, ҡояшты ярата, шул уҡ ваҡытта күләгәлерәк ер менән дә хушһына. Һыуҙы күп ҡоймағыҙ.\nЛәлә лә ҡоротҡостарға бирешмәй, ә бына ауырып алыуы ихтимал. Иң яманы — вируслы сир. Ул япраҡтарҙа һары һыҙыҡ йә тамға барлыҡҡа килтерә. Вируслы сир йоҡторған ләлә башҡаларының һаулығы өсөн дә хәүеф тыуҙыра: уны ере менән бергә тиҙ генә ҡаҙып алып, яндырырға кәрәк.\nЛәләләр тамыры эренләп тә ауырый, шуға күрә уны ҡомға ултырталар ҙа өҫтөнә уңдырышлы тупраҡ һибәләр. Еүеште яратмауы сәбәпле, сәскәне тиреҫкә лә сәсергә ярамай.\nСәскәне туҡландырыу өсөн органика, минераль азот ҡулланмайҙар, көлгә, фосфорға, калийға өҫтөнлөк бирергә кәрәк. "AVA" тигән ашлама бик файҙалы.\nРаузалар башҡалар менән күрше булырға яратмай, шуға күрә уларҙы баҡсаның бер өлөшөнә төркөмләп сәсергә кәңәш ителә. Был сәскә ҡуйы ҡара балсыҡты, балсыҡлы тупраҡты хуп күрә. Иртәнге ҡояшты яратҡанлыҡтан, көнсығышҡа ҡаратып ултыртырға кәрәк. Ә бына көндөң үҙәгендәге эҫене рауза күтәрә алмай, яныуы йәки һулыуы ихтимал.\nМайҙың 20-ләрендә сәскәне һыуыҡтан һаҡлап торған әйберҙәрҙе сисеп алһаң да була. Раузаны яңы тиреҫ иретмәһе менән туҡландырыу һәйбәт булыр.\n"Мөхәббәт сәскәһе"нең дошмандары етерлек, шуға күрә уның япраҡтары төрөлә башлау менән ҡоротҡостарға ҡаршы коктейль һиптерергә кәрәк. "Фитоверм" тигән препарат та ҡулай (бер литр һыуға — бер тамсы).\nЛианалар төркөмөнә ҡараған был сәскә бер урында тиҫтәләрсә йыл үҫә ала. Соҡор ҙур ғына (80x80x80 см) булырға тейеш. Уға һәйбәт органика һалырға кәрәк, яңы тиреҫ ярамай. Соҡорҙо ошолай тәрбиәләгәндән һуң тупраҡ яҡшы итеп урынына ултырырға тейеш.\nСәскәне ултыртҡанда тамырына 8-10 сантиметр еткермәйерәк бер аш ҡалағы "AVA" препараты һалыу һәйбәт булыр, был эште өс йыл һайын ҡабатлап торорға кәрәк.\nКлематистың төрҙәре күп, ҡайһы берҙәренең сәскәһе көньяҡҡа ҡараһа, икенселәренеке өҫкә баға. Ошо айырмалыҡтарҙы күҙ уңында тотоп, үҫемлекте һәр кемде матурлығы менән һоҡландырып торорлоҡ йүнәлештә сәсергә кәрәк. Бынан тыш, клематисҡа матур, ныҡлы "иптәштәр" талап ителә, сәскә уларға һыйынып, таянып, елдән һаҡланып үҫә. Уны май аҙағында минераль ашлама менән тулыһынса туҡландырырға кәрәк.\nГладиолус һәм георгин\nУның һуғанын майҙың уртаһында сәсергә кәңәш ителә. Тамырҙы ҡабығынан таҙалап, ултыртыр алдынан "Максима" иретмәһендә (эренгә ҡаршы) ярты сәғәт йәки марганцовкала 10 — 15 минут тоторға кәрәк. Аҙаҡ һыуҙа йыуаһың. Гладиолусты тәрәнгә ултыртмайҙар, сөнки әле тупраҡ һалҡын — 10 сантиметр етә. Өҫтәүенә сәсер алдынан ергә эҫе һыу ҡойорға, сәскәне ултыртҡас, өҫтән 10 сантиметр бейеклегендә торф йәки йомшаҡ тупраҡ һибергә кәрәк булыр. Эргәһенә таяҡ ҡаҙап, үҫемлекте шуға бәйләп ҡуялар.\nГеоргинды ла гладиолус менән бер мәлдә ултырталар. Түтәлде "Фитоспорин" тигән препарат йәки марганцовка менән эшкәртергә мөмкин. Был сәскәне лә тәрәнгә ултыртырға ярамай, яҡынса 15 сантиметр булһын. Таяҡҡа бәйләргә, торф һалырға онотмағыҙ.


«Башҡортостан» телерадиокомпанияһы проекттары «ТЭФИ-Төбәк 2014» наградалары менән бүләкләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Башҡортостан» телерадиокомпанияһы проекттары «ТЭФИ-Төбәк 2014» наградалары менән бүләкләнде\n12:59, 28 ноября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 28 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nСочи ҡалаһында «ТЭФИ-Төбәк 2014» бөтә Рәсәй телевизион конкурсына йомғаҡ яһалды. Быйыл Башҡортостан юлдаш телевидениеһының биш проекты финалға сыҡты.\nКонкурс һайлап алыуы һөҙөмтәһендә «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы телеоператоры Урал Ғатауллин «Шүлгәнташ» фильмын төшөргәне өсөн «Иң яҡшы оператор эше» номинацияһында ТЭФИ яуланы. Был фильм Башҡортостан Президентының мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ике миллионлыҡ гранты сараларына Бөрйән районы биләмәһендәге, тәүтормош кешеләренең ҡаялағы һүрәттәренә күрә күренекле, Шүлгәнташ мәмерйәһендә, шулай уҡ ерҙә, һауала, һыуҙа һәм бассейнда һыу аҫтында, ямғырҙа һәм махсус йыһазландырылған студияла төшөрөлә.\nФиналда Башҡортостан юлдаш телевидениеһының төп операторы Грозныйҙан һәм Сургуттан хеҙмәттәштәре менән көс һынашты. Башҡорт әкиәтенең ҡатмарлы сәхнәләрен шул ҡәҙәр оҫта итеп төшөргәне өсөн ТЭФИ жюриһы уны юғары награда менән баһалай.\n2012 йылда ул эш өсөн «Планеталар парады. Икенсе миҙгел» проектында номинацияланды. 2005 йылда «Ҡоралай» фильм-әкиәтен төшөргәне өсөн бронза Орфейына лайыҡ була.\nБыйыл Спорт министрлығы менән берлектә «Рәсәй телевидениеһы академияһы» фонды тарафынан спорт йүнәлешендә өс махсус номинация ойошторола. Телеканал программалары уларҙың икәүһе буйынса еңеү яуланы: «Преодоление» номинацияһында – «Герой балалар» һәм «От массовости к мастерству» номинацияһында «Физкультура уҡытыусыһы көнө».\n«Тамыр» телеканалы — «ТЭФИ-төбәк» бөтә Рәсәй фестиваленең һәр йылғы ҡатнашыусыһы.


Ҡыҫҡа нарды — Башҡорт Википедияһы\nҠыҫҡа нарды — нарды уйынының иң популяр төрө.\nУйын өсөн ҡорамалдар\n1.1 Тәүге позиция\n1.2 Уйын маҡсаты\n1.3 Йәрәбә һалыу\n1.4 Шашка хәрәкәттәре\n1.5 Шашканы уйындан нисек сығарырға\nҠыҫҡа нарды — таҡталағы ике уйынсы өсөн уйын. Пункт тип аталған 24 тар өсмөйөштән торған таҡтала уйнала. Өсмөйөштәр төҫө менән айырыла һәм дүрт төркөмгә бүленә. Һәр уйынсы өсөн пункттар уның йортонан алып айырым һанала. Иң алыҫ пункт 24-се була, ул ҡаршы яҡ өсөн беренсе һанлы була. Аҡтар өсөн (диаграммала аҫта күрһәтелә) пункттар сәғәт теле буйлап, ҡараларға — сәғәт теленә ҡаршы.\nПункттар төркөмдәргә берләшә. Әлеге төркөмдәр йорт (1-6), урам (7-12), дошман йорто (19-24), дошман урамы (13-18) тип атала. Йорт һәм урам үҙ-ара таҡта менән айырылған, ул өҫтә ҡалҡып тора һәм бар тип атала.\nҺәр уйынсының 15 шашкаһы бар. Шашкаларҙың тәртибе түбәндәгесә: һәр уйынсыла 24-се пунктта икешәр, 13-сөлә — бишәр, 8-селә — өсәр, 6-сыла бишәр шашка. Һәр уйынсының үҙ уйын ташы һәм уларҙы болғатыр өсөн һауыты бар. Уйын иҫәбен күҙәтер өсөн шаҡмаҡ (Даве кубы) ҡырҙарына 2, 4, 8, 16, 32, 64 һандары төшөрөлгән.\nУйындың маҡсаты — үҙ шашкаларҙы үҙ йортоңа күсереү һәм уларҙы таҡтанан төшөрөү. Үҙ шашкаларын төшөргән беренсе уйынсы еңеүсе тип һанала.\nЭште башлар өсөн, уйынсы бер һөйәк ташлай. Был ҡайһы уйынсының беренсе йөрөүен һәм ниндәй һанды ҡулланыуын күрһәтә. Әгәр ике уйынсының да бер төрлө һандар төшһә, төрлө һандар төшкәнсе һөйәк ташлайҙар.\nНарды уйынында таҡта буйлап йөрөүҙе күрһәткән видео\nЙәрәбә ваҡытында иң ҙур һан төшкән уйынсы шашкаларын ике һөйәктәге һандар буйынса йөрөтә. Беренсе аҙымдан һуң уйынсылар сиратлап икешәр һөйәк ташлай һәм аҙымдарын үтә.\nҺөйәктәге һандар нисә пунктҡа йөрөргә рөхсәт булғанын күрһәтә. Шашкалар гел дә бер йүнәлештә йөрөй, ҙур һанлы пунктан кесеһенә. Аҡтар өсөн — сәғәт теле буйлап, ҡаралар өсөн — сәғәт теленә ҡаршы. Шул уҡ ваҡытта түбәндәге ҡағиҙәләр ҡулланыла: шашкасы асыҡ пунктҡа ғына хәрәкәт итә ала, йәғни, ул ике йәки унан күберәк ҡаршы төҫлө шашка менән ҡамалырға тейеш түгел.\nШашканы уйындан нисек сығарырғаҮҙгәртергә\nУйынсы бар 15 шашкаһын да йортҡа килтергәс, уларҙы таҡтанан сығарыу башлана. Уйынсы ике һөйәкте атшлай һәм түбәндәгене эшләй ала:\nшаҡмаҡта төшкән һанлы пункттан шашканы алырға (мәҫәлән, әгәр биш төшһә, бишенсе ҡырҙан шашка алына).\nйорт эсендә теләһә ниндәй шашканы ҙурыраҡ һанлы пунктҡа күсереү (әгәр өс төшһә, шашканы бишенсе ҡырҙан өс аҙымға күсереү (йәғни икенсе һанлы ҡырға), өсөнсө ҡырҙа шашка торһа ла була).\nуйын ташында төшкән ҙурыраҡ йәки тап килгән һанлы пунктта шашка булмаһа, шашканы төшөрөү (мәҫәлән, дүрт һаны төшһә, ә дүртенсе, бишенсе һәм алтынсы аҙымда шашкалар булмаһа, өсөнсө аҙымдан шашка сығарыла).\nэске таҡтала шашкалар күсерелгәндә, ҡаршы шашканы үлтерә, был шашканы ташлау рөхсәт ителмәй.\nШашкаларҙы сығарғанда, уйынсының бөтә шашкалары йортта булырға тейеш. Шашканы сығарыу ваҡытында шашка һуғылһа, уйынсы яңынан уны йортҡа индерергә тейеш. Таҡтанан бөтә шашкаларҙы төшөрөүсе еңеүсе була.\nНардыны, ҡағиҙә булараҡ, аҡсаға уйнайҙар. Һәр уйын бер мәрәй ставкаһынан башлана. Уйын барышында уйынсы өҫтөнлөгөн күреп ҡалһа, даве ҡуллана ала (йәғни иҫәпте ике тапҡырға арттырырға). Ул быны аҙымын башлар алдынан эшләй ала.\nДаве кубы 2, 4, 8, 16, 32, 64 һанлы ҡырҙарға бүленгән, хәҙерге иҫәптең күпмегә ҙурайғанын күрһәтә. Даве кубын ҡулланыу уйынсыларҙы дәртләндерә, сөнки тәүге иҫәп 64 тапҡырға ҙурая ала.\nШехов. Нарды от новичка до чемпиона. Издательство «Феникс», 2009, 250 страниц, ISBN: 978-5-222-13546-4\nПравила игры 2010 йылдың 25 июль көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыҫҡа_нарды&oldid=1060702 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 август 2021 в 13:51\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:51 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Төнгө юл - хәүеф сығанағы\n19 Ноябрь , 15:55\nЮл-транспорт ваҡиғаларының күбеһе етерлек кимәлдә яҡтылыҡтың булмауы сәбәпле килеп сыға.\n- Йәйәүлеләрҙең, велосипедта йөрөүселәрҙең һәм башҡа юл хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың яҡтылыҡты кире ҡайтарыусы элемент (фликер) йөрөтөүҙәре ҡараңғы ваҡыттарҙа аварияларҙы булдырмауҙың мөһим ысулы.\nАвтомобиль яҡынға яҡтыртыусы фара менән сәғәтенә 40 саҡрым тиҙлек менән хәрәкәт иткәндә водитель йәйәүлене (кейемендә йәки әйберендә яҡтылыҡты сағылдырыусы элементтар булмаһа) 25 метрҙан ғына күрә. Водитель объектты күргәндән һуң ҡарар ҡабул иткәнсе ваҡыт үтә, ә автомобиль тормоз юлын үтеп өлгөрә. Шулай итеп, әкрен килгән автомобилдән дә зыян күреүегеҙ ихтимал. Ә кеше фликер таҡһа, ул 150 метрҙан күренә.\nФликерҙарҙы юл өҫтөнән 80 сантиметрҙан 1 метрға тиклемге бейеклектә тағырға кәңәш ителә. Кейемгә йәки сумкаға тағылған 7 сантиметрҙан да бәләкәй булмаған тура һыҙатлы фликерҙар айырыуса нығыраҡ күренә. Ә иң яҡшыһы - төрлө формалағы һәм размерҙағы бер нисә яҡтылыҡты сағылдырыусы билдәләр ҡулланыу.\nЮл хәрәкәте ҡағиҙәләренә ярашлы, тәүлектең ҡараңғы ваҡытында юл аша сыҡҡанда, юл ситенән хәрәкәт иткәндә, йәиһә күреү шарттары насар булғанда йәйәүлеләргә яҡтыртҡыс ҡайтарыусы элементтар йөрөтөргә тәҡдим ителә. Ә ҡала ситендә булғанда фликерҙарҙы күренерлек итеп йөрөтөүҙең мотлаҡ икәнен иҫтән сығармаҫҡа кәрәк.


Бөгөн Башҡортостан республикаһының дәүләт флагы көнө - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nУл 2002-се йылдан башлап билдәләнә. 1992 йылдың 25 февралендә, Башҡортостан Республикаһының рәсми символдарының береһе – яңы флаг раҫланды. Флагтың авторҙары – Урал Мәсәлимов һәм Ольга Асабина.Флаг төҫтәренең мәғәнәһе дәүләт символикаһы тураһындағы законда асыла: йәшел төҫ — азатлыҡты, йәшәйештең мәңгелеген; аҡ төҫ — республика халыҡтарының тыныслыҡты һөйөүен, асыҡлығын, үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә әҙерлеген; зәңгәр төҫ — уларҙың уй-ниәттәренең сафлығын белдерә.Шул уҡ ваҡытта йәшел төҫ ислам төҫө лә булып һанала. Флагтың аҡ төҫөнөң уртаһында ете таждан торған ҡурай һүрәтләнгән. Ҡурай сәскәһе — дуҫлыҡ билдәһе, уның ете тажы, риүәйәт буйынса, Башҡортостан халыҡтарының берләшеүенә башланғыс һалған ете ырыуға ишара.\n25 февраля Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институтының Башҡортостан филиалы асылыуға биш йыл


Һеләүһен дә яҡлауға мохтаж » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ҡырағай мөхит » Һеләүһен дә яҡлауға мохтаж\nҺеләүһен дә яҡлауға мохтаж 12.01.2018 // Ҡырағай мөхит\nҺәр беребеҙҙең йортонда бесәй барҙыр тиһәм, яңылышмаҫмын. Тик аллергия менән ауырыған айырым кешеләр генә был йомшаҡ хайуандан баш тарта. Йылыны яратҡан йөнтәҫ дуҫыбыҙҙың файҙаһы ифрат ҙур. Әйткәндәй, ул өй тирәһендә сысҡандарҙы аулай һәм үҙенең көйлө мырылдауы менән күңелгә кәйеф, тыныслыҡ өҫтәй.\nӘ бына ҡуйы урмандарыбыҙҙа бесәйҙең яҡын туғаны һеләүһендең йәшәүе барыһына ла билдәле. Ауырлығы 18–30 килограмға еткән урман ҡупшыҡайы башлыса сысҡан һәм ҡуян менән туҡлана. Ҡайһы саҡта йәш ҡоралайҙарҙы ла аулай. Аслыҡтан интеккән һеләүһендәр хатта ауылдарға килеп, ҡош-ҡортҡа, һарыҡ-кәзәгә лә һөжүм итә. Һеләүһен үҙенең ҡорбанын ҡая-таш йә булмаһа эйелгән ағас баштарында сәғәттәр буйы тын ғына һағалай.\nКөньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһендә йыл да уҙғарылған иҫәп-хисап буйынса һеләүһендәрҙең һаны 40-тан ашыу. Хеҙмәткәрҙәрҙең әйтеүенсә, күрһәткестең үҙгәреүе лә мөмкин, сөнки аҙыҡ эҙләү йәһәтенән был хайуандар бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Ҡурсаулыҡтың барлыҡ урмансылыҡ участкаларында ла һеләүһендәр йәшәй, быға даими осрап торған эҙҙәр дәлил. “Ҡыҫҡа ҡойроҡло урман бесәйҙәрен күргәнегеҙ бармы?” тип йыш ҡына ҡурсаулыҡта оҙаҡ эшләгән дәүләт инспекторҙарынан һорайым. “Эҙҙәренә генә тап булабыҙ, ә үҙен күрмәйбеҙ”, – тип йылмайып яуап ҡайтара сәстәренә сал төшкән ағайҙар. Был инде һеләүһендең яҡын бер туғаны пума кеүек үтә һаҡ тормош алып барыуын аңлата.\nҠарт бабайҙың һеләүһен менән осрашыуын һөйләп үтәйем әле. Үткән быуаттың 70-се йылдарында ябай башҡорт ауылында бер ғаиләнең мал һарайы аръяғында урынлашҡан ҙур булмаған тау битләүендә үҫкән ҡарағай төбөнә һеләүһен килеп йөрөр булған. Йорт хужаһы быны күреп ҡалғас, йәһәт кенә өйөнә йүгереп инеп, мылтығын алып сыға. Һарай янына килеп мылтығын ҡороп ебәрә лә теге хайуанға төҙәй, ә һеләүһен урынынан да ҡуҙғалмай ултыра бирә. “Юҡ, атырға кәрәк, йә балаларыма, йә булмаһа малыма зыян килтерәсәк”, – тип күҙәтеүен дауам итә был. Ауыр һуғыш йылдарын үтеп сығып, әллә күпме үлем, бер туҡтауһыҙ түгелгән күҙ йәштәренә шаһит булған күренештәр уны ҡапыл туҡтата. Мылтығын ергә һалып, усы менән маңлайына эркелеп сыҡҡан тирен һөртөп ҡаты уйға бата. “Бәлки, был меҫкен хайуандың балалары ла барҙыр, бәлки, аслыҡтан интегеп килеп сыҡҡандыр”, — тип үҙ алдына һөйләнеп ала.\nИртәгәһенә иртүк тороп ике йомро икмәк һәм аштан ҡалған һөйәктәрҙе тотоп, теге тауға йүнәлә. Ҡарағай төбөнә килеп еткәс, һеләүһен әллә ни ҡурҡмай ғына 10–15 метр артҡа сигенеп, ҡуйы йөндәрен тырпайтып, бер аҙ ыҫылдап алғас, тын ғына кешене күҙәтә башлай. Ветеран ағай үҙе менән алып килгән аҙыҡты ағас төбөнә һала ла ҡайтып китә. Һеләүһен “күстәнәстәр” янына килеп, еҫкәнеп алғас, һаҡ ҡына мырылдай-мырылдай ашай башлай. Шулай ҡырағай хайуанға аҙыҡ ташыу бер нисә көн дауам итә. Тик аҙаҡҡы көндә тау башында йыртҡыс башҡаса күренмәй. Кем белә, бәлки, һеләүһен тамаҡ ялғап артабан оҙон юлын дауам иткәндер...\nБына шундай серле һәм матур һеләүһендәр йәшәй беҙҙең урмандарҙа. Улар ҙа башҡа януарҙар менән бер рәттән ҡурсалауға мохтаж.\nКөньяҡ Урал ҡурсаулығы методисы.\nЯҙҙы ашҡынып көткәндер... 10.03.2019 // Ҡырағай мөхит\nОшо байрам көндәрендә Веселовка ауылы халҡы эргәлә атыу тауыштары ишетә. Һөҙөмтәлә, республиканың...\nҺаҡлау мөмкинлеге – халыҡ-ара кимәлдә 30.01.2019 // Ҡырағай мөхит\nБашҡортостандың символына әүерелгән уникаль тәбиғәт ҡомартҡылары – шихандарҙың яҙмышы һаман да хәл...\n...Тауҙар араһындағы бәләкәй генә өйҙә урмансы һәм уның ҡатыны йәшәй. Үҙенә тәғәйенләнгән биләмә...\nӘйләнә лә киләләр... 26.01.2019 // Йәмғиәт / Ҡырағай мөхит\nИглин районының Оло Теләк ҡасабаһында йәшәгән киң билдәле фермер Хәсән Иҙиәтуллиндың хужалығында...\nИҫәпленең ҡошо ла теүәл 21.01.2019 // Ҡырағай мөхит\nҮткән ял көндәрен мәскәүҙәр файҙалы үткәрҙе: улар орнитологтарға ярҙам итеү өсөн һыуҙа йөҙгән...\nЙәнлектәр шәкәр сиренә бирешмәй 18.01.2019 // Ҡырағай мөхит\nҠырағай тәбиғәттә хайуандар шәкәр сире менән ауырымай һәм һимереү менән яфаланмай....\n130 йәшкә еткән 16.01.2019 // Ҡырағай мөхит\nҺиндостанда 130 йәшкә етеп үлгән крокодил менән бәхилләшергә 500-ҙән ашыу кеше килгән....\nБөгөн – Ҡурсаулыҡтар һәм милли парктар көнө 11.01.2019 // Ҡырағай мөхит\nБеренсе тапҡыр был датаны Бөтә донъя тәбиғәтте һаҡлау фонды башланғысы менән 1997 йылда билдәләй...\nЛань, ҡабан балаһы, тур үгеҙенең дуҫлығы 10.01.2019 // Ҡырағай мөхит\nЛань, тур үгеҙе, дөйәғош... Юҡ-юҡ, йылы яҡта түгел, республикабыҙҙың Нуриман районында ла күрергә...\nУл ултыртҡан урман шаулап үҫә 25.12.2018 // Ҡырағай мөхит\nТуймазы районының Верхнетроицк ауылы китапханаһында РСФСР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты,...


Йыйылыш булды » Балҡантау\nБалҡантау » Яңылыҡтар » Йыйылыш булды\nЙыйылыш булды6-03-2017, 10:30\nМәсеттә Дәүләкән ҡалаһы мәхәлләһе ағзаларының дөйөм йыйылышы үтте. Имам-хатип Рәфис хәҙрәт мосоломандар дини ойошмаһының 2016 йылдағы эшенә анализ яһаны, мәхәлләнең хәҙер Дәүләкән ҡалаһы «Нәбиулла» урындағы мосолман дини ойошмаһы тип аталыуын әйтте.\nИслам дине нигеҙҙәрен өйрәнергә теләүселәр өсөн йыл һайын мәсеттә курстар ойошторолоуы, уларға йөҙҙән ашыу кеше йыйылыуы ҡыуандыра. Ураҙа һәм Ҡорбан байрамдары матур үтә. Көн һайын биш намаҙ, һәр йомала йома намаҙҙары уҡыла. Бында никах уҡытырға, сабыйға исем ҡуштырырға була.\nТаш манара төҙөү өсөн хәйер йыйыу дауам итә. 2016 йылда уның нигеҙе һалынды. Эш быйыл да туҡтамаҫ һәм ҡала, район халҡы был изге ғәмәлдә ҡулдарынан килгәнсә ярҙам итер, тип ышанабыҙ.\nМәсет активы һәм хәҙрәт төрлө төбәк, республика һәм бөтөн Рәсәй форумдарында, ислам белемен үҫтереү, дини, әхлаҡи эште ойоштороу, радикаллекте иҫкәртеү буйынса уҙғарылған конференцияларҙа һәм осрашыуҙарҙа даими ҡатнаша.\nМәсеттә йәштәр һәм мосолман ҡатын-ҡыҙҙары советтары ойошторола. Былтыр мәсет исеменән дини эш менән шөғөлләнеүселәрҙең барыһы ла БР Үҙәк диниә назаратында аттестация үтте һәм ҡала-районда дини эшмәкәрлек алып барыуға рөхсәт таныҡлығы алды. Шуға күрә, мулла саҡырып, ниндәй ҙә булһа дини сара уҙғарырға ниәтләүселәр Үҙәк диниә назаратынан рөхсәт ҡағыҙын талап итергә тейеш.\nЙыйылышта шулай уҡ ғаилә ҡиммәттәрен, әхлаҡлылыҡты һаҡлауға, үҫеп килеүсе быуынға тәрбиә биреүгә бәйле һорауҙар ҙа ҡаралды. Унда ҡатнашыусылар дини-әхлаҡи тәрбиә биреүҙә, тарихи, мәҙәни, дини һәм милли ҡиммәттәрҙе һаҡлауҙа дәүләт власының бөтөн структуралары, ижтимағи ойошмалар менән тығыҙыраҡ хеҙмәттәшлек алып барырға хәл итте.\nАвтор: А. Юнысов, Дәүләкән ҡалаһы мәсете имамы.


Башҡорт театры тураһында китап «Театр романы» – 2020 премияһы исемлегенә инде // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n11:16, 30 ноября 2020 Мәҙәниәт\nБашҡорт театры тураһында китап «Театр романы» – 2020 премияһы исемлегенә инде Фото: Валерий Шахов\nБашҡорт драма театрының бер быуатлыҡ юбилейына арналған китап «Театр романы» – 2020 премияһы исемлегенә инде. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры — 100 йыл. Тарих һәм хәҙерге заман очерктары» китабы авторҙары — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты доценттары Айһылыу Сәғитова һәм Гөлсәсәк Саламатова. Китаптың исем туйы 2019 йылда Өфөлә уҙҙы.\n«Театр романы-2020» премияһына театр һәм театр кешеләре хаҡында йыйынтыҡ сығарған авторҙар, нәшриәттәр, әҙәби фондтар тәҡдим ителде. Премияның маҡсаты – театр тураһында әҙәбиәт өлкәһендәге нәшриәт эшмәкәрлегенә булышлыҡ итеү; театр хаҡында әҙәбиәттең социаль әһәмиәтен арттырыу, уҡыусыларҙың һәм йәмәғәтселектең фекерен йәлеп итеү; театр хаҡында китап сығарыу, уны таратыу менән шөғөлләнгән нәшриәттәрҙең һәм фондтарҙың абруйын күтәреү.\nУҙған йылдарҙа премияға лайыҡ булған лауреаттар араһында Валерий Фокин, Инна Соловьёва, Эдуард Кочергин, Алексей Бартошевич, Нонна Скегина, Дмитрий Трубочкин, Александр Ширвиндт, Анна Гереб, Елена Козелькова, Анатолий Васильев, Виолетта Гудкова, Людмила Полякова, Алла Кигель, Людмила Старикова һәм башҡа танылған театр сәнғәте эшмәкәрҙәре бар.\nПремияның эксперт советында һәм жюриҙа – билдәле театр һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре. Жюри рәйесе – Рәсәйҙең халыҡ артисы Аркадий Райкин.


Ҡоролтай ҡор йыйҙы » "Урал" гәзите\nҠоролтай ҡор йыйҙы\nҮткән аҙнала хакимиәт район-ҡала башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының 2013 йылға йомғаҡ яһау ултырышы булып үтте. Беҙҙең район-ҡала мәктәптәрендә башҡорт теле дәрестәренең нисек уҡытылыуы, күпме сәғәт бирелеүе ҡоролтай ултырышының тѳп темаһы булды. Башҡорт милли мәҙәниәтен үҫтереү һәм милли матбуғатҡа яҙылыу, Ағинәйҙәр ҡороноң эше буйынса сығыштар тыңланды.\nУлтырышты ҡоролтай рәйесе Илгиз Теләүбаев асып ебәрҙе һәм үткән йылда башҡарылған эштәрҙе барлап, уларҙың һѳҙѳмтәләре менән таныштырҙы.\n- 2013 йыл Тирә-яҡ мѳхитте һаҡлау йылы тип иғлан ителгәйне, шуға бәйле мәҙәниәт идаралығы начальнигы Зәлифә Әғләмова тәҡдиме буйынса Әзекәй ауылында 300-гә яҡын ағас ултырттыҡ. Былтыр республиканың ҡатын-ҡыҙҙар советы райондар буйлап тәбиғәтте сүп-сарҙан таҙартыу акцияһы алып барҙы. Беҙгә лә килеп еттеләр һәм уларға ҡоролтай ағзалары, Зәлифә Әхмәҙи ҡыҙы етәкселегендә район ҡатын-ҡыҙҙар советы ла ҡушылды. Бергәләшеп юл, йылға буйҙарын сүп-сарҙан таҙартырға ярҙамлаштыҡ. Республика кимәлендә иғлан ителгән “Айыҡ ауыл” конкурсында Абҙаҡ һәм Сосновка ауылы хакимиәтенә ҡараған Рысыҡай ауылы ҡатнашты. Абҙаҡ ауылы номинацияла еңеүсе булды. Уларға бүләк итеп, республика бюджетынан 40 мең һум аҡса бүленде. Эскелеккә ҡаршы кѳрәште артабан дауам итеп, “Айыҡ ауыл” конкурсын, ауыл хакимиәттәре араһында үткәреүҙе ойошторорға кәрәктер, тигән теләктә ҡалам. Шулай уҡ эскелектең кѳндән-кѳн кѳсәйеүе арҡаһында халыҡ яҙмышына хәүеф янай. Милләтебеҙҙе был афәттән ҡотҡарып ҡалыу ѳсѳн тѳрлѳ саралар күреү мотлаҡ, шуға күрә тәҡдимдәрегеҙҙе индерегеҙ, мәсьәләне хәл итеү яғын һәр яҡлап ҡарарбыҙ. Ауылдарҙы үҫтереү, проблемаларын хәл итеү маҡсатында Ѳмѳтбайҙа Кирәй-Ҡыпсаҡ ырыуының III съезын үткәрҙек. Был сара алдынан ауыл тулыһынса тәртипкә килтерелде һәм республика бюджетынан бүленгән аҡсаға, яңы күпер һалынды.\nРайоныбыҙҙан сыҡҡан билдәле шәхестәрҙең юбилейҙарын үткәреүҙә әүҙем ҡатнаштыҡ. Шулай уҡ ҡалала урынлашҡан 25-се балалар баҡсаһының 10 йыллыҡ юбилейын билдәләнек. Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы Мәскәүгә барып, ҙур уңыштарға ѳлгәшеп ҡайтты. Ѳфѳлә Арыҫлан Мѳбәрәков һәйкәлен асыуҙа ҡатнаштыҡ. Мәшһүр йырсы Ғәли Хәмзиндың исемен мәңгеләштереү буйынса ҙур эштәр башҡарҙыҡ. Район-ҡала кимәлендә яҡташыбыҙҙың исеменә бағышланған йыр конкурсы үткәрҙек.\nРәсәй Федерацияһында белем биреү тураһындағы яңы закон шарттарында Белорет районы муниципаль районында туған телде ѳйрәнеү нисек ҡуйылған, тигән темаға башҡорт гимназияһы директоры Зѳлфиә Басир ҡыҙы Ғәлийәнова сығыш яһаны.\n- Бѳгѳнгѳ кѳндә мәғариф системаһында барған үҙгәрештәр, киләсәктә башҡорт теленең предмет булараҡ нисек уҡытылыуы тураһында һеҙҙең менән фекер алышырға теләйем. Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары, “Урал” гәзитенең директор-баш мѳхәррире Сатура Жәүәт ҡыҙы, мәғариф идаралығының башҡорт теле буйынса методисы Лариса Хәлфетдин ҡыҙы, 20-се мәктәптең башҡорт теле уҡытыусыһы Зәйнәп Кинйәбай ҡыҙы ҡатнашлығында комиссия тѳҙѳп, башҡорт теленең ниндәй шарттарҙа һәм нисек уҡытылыуын белеү ниәтендә ҡаланың 1-се, 3-сѳ, 20-се мәктәптәрендә һәм башҡорт гимназияһында булдыҡ. Элекке йылдар менән сағыштырғанда, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, телде ѳйрәнеү күпкә кәмегән.\nОптимизацияға бәйле районыбыҙҙа күп кенә мәктәптәр ябылды, уҡыусылар йѳрѳп уҡырға мәжбүр. Йыш ҡына ауылдарҙан, хатта күрше райондарҙан ата-әсәләр миңә килеп, балабыҙҙы башҡорт гимназияһына уҡырға алығыҙ, тип үтенә. Әммә беҙҙең уҡыу йорто ауылдарҙан килгән балаларҙы йәшәү урыны менән тәьмин итә алмай. Шуға күрә башҡорт гимназияһында интернат булдырғанда бик яҡшы булыр ине. Мәктәп бинаһының тѳҙѳлѳүенә 100 йыл, уны яңыртырға ла ваҡыт еткән.\nИкенсе йыл 17 роман авторы булған яҡташыбыҙ, яҙыусы Яныбай Хамматовтың тыуыуына 90 йыл була. Шул айҡанлы яҙыусының исемен йѳрѳткән гимназияға таҡтаташ асыу мәсьәләһен күтәрергә кәрәк. Үҙебеҙҙең бѳйѳк шәхестәребеҙҙе үҙебеҙ күтәрмәһәк, телебеҙҙең артабанғы яҙмышы тураһында ҡайғыртмаһаҡ, быны беҙҙең ѳсѳн бер кем дә эшләмәйәсәк.\n- Ысынлап та, яңы федераль стандарттарҙы булдырыу менән “Тормош мәҙәниәте” дәрестәре лә ҡыҫҡартылды. Башҡорт мәҙәниәтен ѳйрәнеүҙән балалар мәхрүм. Тағы ла оптимизация арҡаһында бик күп башҡорт теле уҡытыусылары эшһеҙ тороп ҡалды, уларға нисек тә булһа, ярҙам итеү сараһын күрергә ине. Рус һәм башҡорт мәктәптәре араһында дуҫлыҡ булдырыу маҡсатында шефлыҡ ойошторорға кәрәк, тип тәҡдим итәм.\nӘйтелгән һүҙҙәрҙе ҡеүәтләп, тәҡдимдәргә ҡушылып Н. А. Әлибаев, Әсҡәт Хәйернуров, Мансур Һиҙиәтов, Сатура Минһажитдинова, Рәйес Шәйбәков, Мѳхәррәм Сәлимов, Нур Камалетдинов фекерҙәрен белдерҙе. Шулай уҡ Аҙналы мәктәбен артабан һаҡлап ҡала алырбыҙмы, тигән һорауҙар яңғыраны. Шул иҫәптән Исмәғил хәҙрәт бѳгѳнгѳ кѳндә районыбыҙҙа ваххабизмдың тамыр йәйеүе проблемаһын күтәрҙе. Нисек итеп уларҙың тәьҫиренән халыҡты яҡлау, һаҡлау юлдарын бергәләп хәл итергә саҡырҙы.\n- Телһеҙ милләт булмай. Әгәр телебеҙ бѳтә икән, тимәк, милләтебеҙ ҙә юҡҡа сығасаҡ. Шуға күрә бѳгѳнгѳ кѳндә мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙы ҡоролтай ултырышының иң мѳһим мәсьәләһе итеп ҡуйҙым. Был бик ҡатмарлы сәйәси мәсьәлә булыуына ҡарамаҫтан, ошонда ултырыусылар, башҡорт милләтле мәктәп директорҙары, етәкселәр, шул иҫәптән мин дә, беҙҙең ҡала-районда башҡорт телен уҡытыу мәсьәләһенә яуаплы.\nШулай итеп, ҡоролтайҙың планына түбәндәге пункттарҙы индерәбеҙ:\n1. Мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙы йылына ике тапҡыр ҡоролтай комиссияһы менән тикшерергә;\n2. Яныбай Хамматовҡа халыҡ яҙыусыһы исемен биреүҙе һәм гимназияға таҡтаташ асыуҙы ҡоролтай исеменән юлларға:\n3. Эшһеҙ ҡалған башҡорт теле уҡытыусыларының эш мәсьәләһен хәл итергә ярҙамлашырға;\n4. Рус мәктәптәре менән башҡорт мәктәптәре араһында шефлыҡ булдырыуҙы тормошҡа ашырырға;\n5. Ауылдарҙа үткәрелгән сараларға, йыйылыштарға, мотлаҡ, мулла саҡырылырға тейеш. Уны мулланың эскелеккә һәм ваххабизм кеүек традицион булмаған дини йүнәлештәргә ҡаршы вәғәз менән башларға кәрәк.\nӘ инде Аҙналы мәктәбенең артабанғы яҙмышы урындағы уҡытыусыларҙан тора. Әгәр унда уҡытыу кимәле һүлпән барһа, әлбиттә, ата-әсәләр балаларын икенсе мәктәптәрҙә уҡытыуҙы хуп күрәсәк һәм уларҙы ситкә ебәрәсәк. Уҡыусылар һаны кәмегән һайын, мәктәптең ябылыуға табан барыуы бѳтәбеҙгә лә мәғлүм, - тип беренсе ѳлѳштѳ йомғаҡланы Илгиз Сафиевич.\nАртабан районында Ағинәйҙәр ҡоро эше тураһында, уның етәксеһе Зилә Абзалова һүҙ алды:\n- Быға тиклем Шығай ауылында Сәғирә Шәрәфетдинова етәкселегендә “Аҡтамыр” тигән ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы эшләп килде. Уларҙың маҡсаты боронғо башҡорт милли шѳғѳлдәрен тергеҙеү ине. Ә бѳгѳнгѳ кѳндә улар мѳмкинлектәрен киңәйтеп, мәктәп уҡытыусыларын һәм йәштәрҙе лә йәлеп итеп Ағинәйҙәр ҡоро булып китте. Ҡор ѳс быуындан тора. Улар күп тѳрлѳ йүнәлештә эшләй. Иң мѳһиме – ауыл халҡы, балалар араһында эскелеккә, наркоманияға ҡаршы тәрбиә алып барыу, урындағы милли йолаларҙы һаҡлап алып ҡалыу. Шуға күрә кем үҙен халҡының патриоты итеп һанай һәм милләтебеҙҙе күтәреү ѳсѳн бушлай хеҙмәт итергә әҙер “Ағинәйҙәр” ҡорона рәхим итегеҙ. Ҡайһы берәүҙәр ағинәйҙәргә ҡарата яңылыш фекерҙә, йәнәһе, инәйҙәр, әбейҙәр йыйылып, йыр-бейеү менән күңел асып, сәй эсеп йѳрѳй. Ағинәйҙәр халыҡ йолаларын сәхнәләштереп, йәш быуында милли тойғо үҫтерә. Ә бына ағинәйҙәр янында аҡһаҡалдар булһа, тағы яҡшыраҡ булыр ине.\nКүптән түгел Сосновка ауылында булырға тура килде. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, унда традицион булмаған дин юлында йѳрѳүселәр күбәйгән. Бына ошо мәсьәлә халыҡты борсой.\nӘ Шығай, Үткәл, Аҙналы ауылдарында матур саралар ойошторола.\nҠала-районда башҡорт мәҙәниәтен үҫтереү йәһәтенән нимәләр эшләнеүе тураһында мәҙәниәт идаралығы начальнигы Зәлифә Әғләмова сығыш яһаны.\n- Бѳгѳнгѳ кѳндә иң мѳһим һаналған сараларҙы ғына әйтеп үтәм. Ғѳмүмән, йыл буйына үткәреләсәк саралар күптән планға индерелгән. Миҫал ѳсѳн алғанда, һуңғы арала ғына ҡала-район буйынса 36 сара ойошторолдо. Быйылға Шығай мәҙәниәт йорто нигеҙендә башҡорт мәҙәни үҙәген, йәғни методик үҙәк булдырыу тора. Шығайҙа мәҙәниәтте үҫтереү буйынса күп эштәр эшләнә, шуға күрә фәҡәт ошо ауылды һайланыҡ. Июль башында Шығайҙа Кейеҙ байрамы үткәреп, мәҙәни үҙәкте асабыҙ.\n4 февралдә “Инйәр хазиналары” фестивале башланды. Әлеге мәлдә ул ауылдарҙа дауам итә. Бѳгѳнгѳ кѳндә йәш һәм талантлы егеттәрҙән торған райондың башҡорт этно-тѳркѳмѳн ойоштороу ѳҫтѳндә эшләйбеҙ. Тѳркѳмдѳң ижади нигеҙе Белорет районына хас булған йырҙарҙан һәм кѳйҙәрҙән торасаҡ. Мартта Ѳфѳ ҡалаһында этно-тѳркѳмдѳң тәүге сығышы була, артабан улар менән Салауат йыйынында ҡатнашасаҡбыҙ. Әлбиттә, идеялар ҙа һәм маҡсат итеп ҡуйған тормошҡа ашырыласаҡ эштәр ҙә бихисап.\nҠоролтай секретары Айгѳл Кирамова милли матбуғатҡа яҙылыу һәм уны таратыу мәсьәләләрен күтәрҙе.\nЙыйылышта 2014 йылға яңы пландар төҙөлдө, эштәрҙе тағы ла нығыраҡ йәнләндереү буйынса тәҡдимдәр индерелде. «Берҙәм булайыҡ, шунда ғына башҡарған эштәребеҙ һөҙөмтәле булыр», - тине, ултырышты тамамлап, Илгиз Сафиевич.


Материалы за Декабрь 2015 года » Табын\nЙәшел Ағас Кәзә йылына алмашҡа Утлы Ҡыҙыл Маймыл килә - ул, Ҡытай календары буйынса, 2016 йылдың 8 февралендә үҙ хоҡуғына инә.\nМаймыл – ҡылансыҡ, әммә көслө интуицияға эйә йәнлек. Үҙһүҙле һәм мыжыҡ та. Көтөлмәгән ҡылыҡтары менән аптыратырға әүәҫ.\nТағы маймыл сәйәхәт итергә ярата, бейек тауҙар, матур тәбиғәтте, яңы тәьҫораттарҙы үҙ итә. Уның йылына етди пландар ҡороу, ғәйәт ҙур үҙгәрештәр көтөү урынһыҙ: маймыл барыбер үҙенсә эшләп ҡуясаҡ. Бары тик уға сабыр итергә, бөтә көстө һалып, мөхәббәткә, муллыҡҡа, именлеккә ынтылырға кәрәк.\nБыл йыл авантюралар, интуитив ҡарар ҡабул итеү, әүҙемлек, тормош һөйөүсәнлек йылы. Күптәрҙе карьера үҫеше, өҫтәмә сығанаҡтарҙан килем артыуы көтә. Маймыл үҙгәрештәрҙе хуплаясаҡ, үҙаллы ҡарар ҡабул итеп, маҡсатына туҡтамай барыусыларҙы ҡурсалаясаҡ.\nЯңы 2016 йыл менән!\n30 декабря 2015 йыл | Урындағы үҙидара\nЯҡынлашып килгән Яңы 2016 йыл менән иң ихлас һәм ысын йөрәктән булған ҡотлауҙарҙы ҡабул итегеҙ! 2015 йыл беҙҙең хәтерҙә яҡшы эштәре һәм бай мәҙәни саралары менән хәтерҙә ҡаласаҡ.\nКөтөлмәгән бүләк бигерәк ҡәҙерле\n28 декабря 2015 йыл | Матбуғат\nӨсөнсө аҙна бүләктәре гел ҡатын-ҡыҙҙарға сығыуын хәбәр иткәйнек инде.\n28 декабря 2015 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт\nҮткән аҙнала район мәҙәниәт һарайында район эшҡыуарҙарының конференцияһы булып үтте. Уның эшендә район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм бу-йынса Дәүләт комитетынан вәкилдәр, район хакимиәтенән белгестәр ҡатнашты. Сараға шулай уҡ ауыл биләмәләре башлыҡтары ла саҡырылғайны.


«Ҙур химия» форумында республика предприятиелары консорциумының презентацияһы көтөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Ҙур химия» форумында республика предприятиелары консорциумының презентацияһы көтөлә\n14:42, 19 апреля 2012 Иҡтисад\n17-18 майҙа Өфөлә үтәсәк «Ҙур химия» халыҡ-ара форумында республика предприятиеларының нефть-газ консорциумын ойоштороу тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыласаҡ. Был турала «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров хәбәр итте.\n— Беҙҙә тармаҡ предприятиелары консорциумының сит ил баҙарына сығыуын ойоштороу темаһы бик яҡшы старт алды. Был өлкәлә тәжрибәбеҙ ҙә бар,— тип билдәләне Юрий Пустовгаров.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, быйыл март башында республика предприятиелары («Пакер» фәнни-производство фирмаһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Бурсервис» фәнни-производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «БашИнноТек» инновацион-инжиниринг үҙәге» фәнни предприятиеһы, шулай уҡ ситтән тороп ҡатнашыусы ете ойошма) БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәкселегендә Алжирҙың Хасси-Мессауд ҡалаһында үткән II Халыҡ-ара нефть һәм газ күргәҙмәһендә ҡатнашты. Башҡортостан сит ил коллегаларына республика предприятиеларының геологик разведкалауҙағы, нефть һәм газ сығарыуҙағы, углеводород сеймалын транспортлауҙағы, белгестәр әҙерләүҙәге компетенцияларын күрһәткән иң ҙур коллектив стенд әҙерләне. Алжирҙың Энергетика һәм файҙалы ҡаҙылмалар табыу министрлығындағы осрашыуҙа Башҡортостан предприятиеларына геологик разведкалау һәм фосфат сығарыу буйынса бер нисә тендерҙа ҡатнашырға тәҡдим иттеләр. Шулай уҡ Алжир провинцияларының береһендә берлектәге технопарк булдырыу варианты ла ҡаралды.\n— Нефть һәм газ химияһы ҡорамалдары етештереүселәренең (республикала ошондай 20 ойошма бар) консорциумын ойоштороу тураһындағы килешеү — үтә мөһим тема. Башҡортостандың бөгөн файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуҙан алып эшкәртеүгә, проектлауға, сервис хеҙмәттәренә тиклем бөтә мөмкинлектәре лә бар, — тине БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты. — Компетенцияларыбыҙҙы һәм технологияларыбыҙҙы һәр беребеҙ айырым түгел, ә идара компанияһы ярҙамында берләштерелгән ҡеүәтле коллектив составында тәҡдим итеп, комплекслы рәүештә беҙ Вьетнам, Көньяҡ-Көнсығыш Азия, Африка, ғәрәп илдәре баҙарына сыға алабыҙ. Консорциум сиктәрендә мин бәләкәй бизнес үҫешенең дә перспективаларын күрәм. Беҙҙе бер бөтөн итеп ҡабул итәсәктәр, беҙгә ҡараш та икенсе төрлө буласаҡ. Консорциум — ул һөйләшеүҙәрҙе хөкүмәт кимәлендә алып барыу мөмкинлеге, тап ошо ҡаты власть вертикале булдырылған илдәрҙә бизнес алып барыуҙың төп шарты булып тора ла инде. Бөгөн предприятиеларыбыҙҙың береһе – Благовещен арматура заводы — Иранда үҙенең мөмкинлектәрен тәҡдим итә. Артабан беҙ төҙөлөш һәм авиация тармағы предприятиеларының консорциумдарын булдырырға ниәтләйбеҙ.\nБР Сауҙа-сәнәғәт палатаһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Ҙур химия» халыҡ-ара форумында Палата эшҡыуарҙар өсөн субконтрактациялар биржаһын да үткәрәсәк. Юрий Пустовгаров һүҙҙәренсә, был эшҡыуарҙарға артабан эшкәртеү өсөн сеймал алырға ҙур предприятиеларға мөрәжәғәт итеүҙе еңелләштерәсәк.\n— Форумдың принципиаль бурысы — республика территорияһында бер-береһенә бәйле, әммә береһен икенсеһе ҡабатламаған химия продукцияһын эшкәртеү тармаҡтары ойоштороу. Беҙҙең өсөн нефть химияһы – 2020 йылға тулайым эске продукт үҫеше сығанағына әйләнергә тейешле беренсе тармаҡ, — тип белдерҙе БР Сауҙа-сәнәғәт платаһы президенты.\nТеги: БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы,Ҙур химия


Ғүмеренең ҡайһы мәлен уның йондоҙло минуты тип атарға мөмкин икән? Һөнәри бейеклектең иң юғары баҫҡысына күтәрелеп, 2000 йылда башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының республика конкурсында Гран-при алған сағынмы? Әллә балалар ҡыуанысынан башы күккә тейгән ваҡытынмы? Бәлки, күлдән сыҡҡан Аҡбуҙ өйөрөләй эркелешеп ағылған шиғырҙарҙың иң аҫылын ҡағыҙға төшөргән илһамлы халәтендер?Шул алтын мәлдәрҙе «тотор» өсөн, ҡамыр баҫҡанда ла, Дим буйында бәпкә эҙләгәндә лә, ҡапҡа төбөндә балаларын көткәндә лә кеҫәһендә ҡәләм менән ҡағыҙ йөрөтә ул. Әлшәй районы Яңы Сәпәш ауылында йәшәүсе Гөлнур Барый ҡыҙы Ғиззәтуллинаның ижадында мең балҡыштан торған тормоштоң үҙе сағыла...\n«Әсәйем таң һарыһынан һандуғас моңон тыңларға уята торғайны. «Ниндәй ҡөҙрәттәр менән бәләкәй генә ҡош эсенә шул ҡәҙәр моң һыя?» – тип хайрандар ҡалам. Өмөт, һөйөү, йәшәү тантанаһы – мең яңғырашлы ноталар ғаләмгә оса, әйтерһең, һандуғас ысыҡҡа хәтлем донъяны йырға күмеп ҡалырға талпына», – ти Гөлнур. Тылсымлы ҡош телдәре уның йәненә күсеп, булмышын биләгән, күрәһең.\n...Бормалы Дим, ҡараш етмәҫ зөмрәт туғайҙар, күләгәһе менән көн ҡайнарлығынан ауылды ышыҡлаусы Көнаҙы тауы. Уның итәгендәге Ҡунҡаҫ ауылы боронғолоҡтоң иң матур ҡанундары һаҡланған бер донъя була.\nБөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғәбделбарый Иҙрис улы һәм Рәшиҙә Ғәбделғәзиз ҡыҙының ғаиләһендә ете бала үҫә. «Заманына күрә, етеш йәшәнек. Атайым да, әсәйем дә бик тырыш ине. Ауылдағы тәүге телевизорҙы беҙ алдыҡ. Өй түрендә мандолина, гармун булды. Дебет кәзәһе, ҡуян тоттоҡ, ҡышын ҡулыбыҙҙа – мамыҡ бейәләй, башыбыҙҙа ҡабарып торған шәл ине. Дим аша күрше Илсеғолға йөрөп уҡыныҡ. Ғаиләләге ете баланан бөгөн икәү генәбеҙ...» – тип хәтер ебен һүтә Гөлнур Барый ҡыҙы. Үҙен ҡурсаулы, ҡанатлы иткән бала саҡ иленә ул күңеле менән ғүмер буйы һыйынасаҡ:\nҠояшы – саф алтын,\nКүге – гәлсәр,\nЕре – бәрхәт,\nӘ һыуҙары – көмөш...\nЙән иретер шундай ил бар, имеш.\nУл илдә һәр кеше\nДуҫ йә туған,\nҺәр үләне – хәтфә,\nҺәр япрағы – юрған.\nИртә-кисе ҡоштар һайрауына,\nУнда көндәр оҙон,\nҺәр бер көнө\nМөғжизәгә тулы –\nБыл матурлыҡ һис бер үтмәҫ кеүек...\n...Аҡ толпарҙай елеп, йылдар уҙасаҡ. Моңға ғашиҡ ҡыҙ йөрәген төбәктәге иң оҫта гармунсы – Миәкә районы Ерекле ауылының Хәниф тигән егете яулаясаҡ.\nКүк менән Ер,\nЕр менән Күк\nМин һәм дә Һин,\nҺин һәм дә Мин,\nАрғымаҡ ине, – тип хәтерләйәсәк һуңынан шул бәхетле миҙгелде Гөлнур. Бөткөһөҙ мәшәҡәттәр, хисапһыҙ шатлыҡтар, ҡатмарлы һынауҙар менән тулы тормош юлында ижад Гөлнур өсөн күңел бушатыр тоғро дуҫына әйләнә. Бәхеттәрҙең иң олоһон кисереп, өс балаға ғүмер бүләк иткәс яралған йөрәк йырҙары һәр әсәнең кисерештәренә ауаздаштыр.\nТорналар көньяҡҡа осҡанда,\nАҡҡоштар күк йөҙөн ҡосҡанда,\nЙондоҙҙар балҡытҡас Ҡош юлын,\nБыл донъяға, балам, һин тыуҙың.\nАҡ ҡайындар кейенде алтындан,\nЯлҡындай балҡыны уҫаҡтар,\nҠояштың беренсе нурында\nҺин, бәпес, һыйындың ҡосаҡҡа... – Ҡөҙрәтле был һүҙҙәр баш балаһы Рөстәм өсөн урғылһа, түбәндәгеләре – Гөлнараһына төбәп яҙылғандарҙан:\nКүктә фәрештәләр бәпестәрҙе\nЕргә ебәрергә бүлгәндә:\n– Мин әннәгә булам, әннәгә, – тип,\nҺин өндәшкәнһеңдер иң тәүҙә...\n...Һандуғас йырламай тора алмаған кеүек, Гөлнур яҙмайынса йәшәй алмай. Ләкин шиғырҙарының баҫылыуы, уларҙы китап итеп сығарыу уның өсөн мөһим түгел. Балалары иһә икенсе төрлөрәк уйлай. Әллә нисә шиғырын көйгә һалған улдары. «Парлыларға», «Туй йыры», «Айлы кис» тигән йырҙарҙы бигерәк тә яратып башҡаралар. Яҡын арала Рөстәм, Гөлнара, Нияз, әсәһенең бөтә ижадын йыйынтыҡ итеп туплап, исем туйы үткәреүҙе маҡсат иткән. Гөлнур Ғиззәтуллинаның йондоҙло минуттары, тимәк, алда әле!


Байым почтальондары һынатмаҫ\nКиләһе йылға гәзиткә яҙылыуҙың иң ҡыҙған осоро — ташламалы хаҡ буйынса ун көнлөк бара.\nКиләһе йылға гәзиткә яҙылыуҙың иң ҡыҙған осоро — ташламалы хаҡ буйынса ун көнлөк бара. Һанаулы ғына көндәрҙән подписка тамамлана, шуға ошо мәлдә почтальондар менән уғата ныҡлы бәйләнештәбеҙ. Уларҙың үҙ урындарында бурыстарын үтәүҙәрен белеп торһаҡ та, район гәзиттәренә яҙылыу барышы менән ҡыҙыҡһынып, хатта зиттарына ла тейеп китәбеҙ. Көн дә почта бүлексәләре етәкселәренән күпме кеше яҙылды, план тулырмы икән тип күрһәткестәрҙе барлайбыҙ, мәҡәлә яҙыу-туплау эше араһында үҙебеҙ яуаплы булған төбәктәргә сығып әйләнергә ваҡыт табабыҙ. Был йәһәттән уңдым тип әйтә алам. Мин Байым биләмәһе өсөн яуаплы һәм бында, башҡаларҙан айырмалы рәүештә почтальондар менән проблемалар юҡ. Күп ауылдарҙа хеҙмәт хаҡы бәләкәй тип почтаға эшкә сығырға теләмәйҙәр, шунлыҡтан гәзиткә яҙылыусылар яңылыҡтар менән ваҡытында танышыуҙан мәхрүм.\nБайым почта бүлексәһе мөдире Зөлфиә Ғәскәрова етәкселегендә эшләгән почтальондарҙың ауыр хеҙмәтенә һүҙ тейҙерерлек түгел. Улар йыл да гәзит-журналдарға яҙылыу буйынса иң алдынғылар рәтендә килә. Мораҡай, Яңы Балапан һәм Йәнекәй ауылдарын хеҙмәтләндергән Миләүшә Нафиҡова, Яйҡар менән Рәхмәт ауылдарында — Рәзилә Сабирова, Аһылайҙа Әлфиә Йомағужина, Ғәбдиндә Гөлсирә Хәлилова, Иҫке Балапанда Гөлназ Йыһаншина, Байымда Гөлназ Ғатауллина эштәрен яуаплылыҡ менән башҡара. Ауырлыҡтарға ҡарамай, һөнәрҙәренә тоғро ҡалған, район гәзитен уҡыусылар менән беҙҙе бәйләп торған почтальондарға ихлас рәхмәт һүҙҙәрен еткереп, уңыштар теләнек. Улар үҙҙәре лә «Осҡон» менән «Абзелил» гәзиттәрен элеккесә кимәлдә яҙҙырасаҡтарына ышандырҙы. Байым төбәгендә дөргөн, дәртле халыҡ йәшәй, шуға ла улар почтальондар менән бергә матбуғатҡа яҙылыу кампанияһын дәррәү үтәп сығырҙар, планды тултырырҙар тигән өмөттә ҡалабыҙ.


Ғаилә аҙналығы бара » Башкортостан кызы\n“Беҙ Ғаилә йылында өйләнештек” – туйҙары иртәгә һәм иртәгә һуңға, йәғни 18 һәм 19 майҙа, буласаҡ йәштәр өсөн шундай акция көтөлә. Никахтарын шул көндәрҙә теркәйәсәк 140 пар машиналарына иҫтәлекле стикер аласаҡ. Был сара Башҡортостан Республикаһы Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тарафынан үткәрелгән Ғаилә аҙналығы сиктәрендә ойошторола.\nАҙналыҡ дүшәмбе, “Ғаиләнең изгелек бумерангы” тигән хәйриә акцияһы менән башланғайны. Уның маҡсаты – коляска, велосипед, ултырғыс кеүек балалар әйберҙәре йыйып, мохтаждарға тапшырыу. Был әйберҙәрҙе ҡала һәм райондарҙа асылған “Ғаилә” үҙәктәренә килтерергә мөмкин.\nШишәмбе, Ғаилә көнөндә, “бәхетле сәғәт” тигән ғәҙәти булмаған акция уҙҙы. Уның сиктәрендә ойошмалар етәкселәргә ғаиләле хеҙмәткәрҙәрен бер сәғәткә иртәрәк ҡайтарырға тәҡдим ителде. Шаршамбы иһә “Ата-әсәңә шылтырат!” тигән саҡырыу аҫтында үтте.\nАҙналыҡ Конгресс-холда Ата-әсәләр форумы менән тамамланасаҡ. Унда ҙур ҡаҙанышҡа өлгәшкән балалар тәрбиәләүсе ата-әсәләргә тәүге тапҡыр “Ата-әсә даны” тигән миҙал тапшырыласаҡ. Шулай уҡ “Июнь” сауҙа комплексында ойошторолған “Ғаилә ялы”нда ата-әсәләр балалары менән бергәләшеп ял итә аласаҡ.


Төбәктә һауым күләмдәре арта // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә һауым күләмдәре арта\n17:34, 25 марта 2013 Иҡтисад\nРеспублика хужалыҡтарында һауым күләмдәре арта. Һәр һыйырҙан уртаса 10,8 килограмм һөт һауып алына, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nҺауым буйынса иң яҡшы күрһәткестәр был көндәрҙә Стәрлетамаҡ (бер һыйырҙан тәүлегенә 16,7 килограмм һөт һауып алына), Саҡмағош (15,5), Тәтешле (14,7), Өфө (14,6), Мәләүез (14,3) һәм Ауырғазы райондарында (13,2) күҙәтелә.\n2013 йыл башынан алып һауым буйынса бер меңлек сикте Саҡмағош, Стәрлетамаҡ, Тәтешле, Мәләүез, Өфө һәм Дүртөйлө райондары үткән.\nРеспублика буйынса тулайым һауым 276800 тоннанан ашыу тәшкил итә, 120690 тоннаға яҡын һөт һатылған.


Башҡортостанда пенсионерҙар һәм ветерандар ергә һалым түләмәй\n20 Ғинуар 2018, 00:32\nПенсионерҙар, инвалидтар һәм һуғыш ветерандары майҙаны алты сутыйҙан артмаған баҡса участкаларына ер һалымы түләмәҫкә тейеш.\nЯңы ҡануниәт нормаһы Дәүләт Думаһында уҙған йылдың декабрь айында ҡабул ителгән. Рәсәй Федерацияһының Һалым кодексына ярашлы (391-се статья, 5-се пункт), 10 меңлек тотоп ҡалынған аҡса урынына алты сутый ергә һалым түләү бөтөрөлә — һалым базаһы участканың 600 квадрат метр майҙанының кадастр хаҡы дәүмәленә кәмей. Был яңылыҡ менән төрлө майҙанлы участка хужалары файҙалана ала. Мәҫәлән, әгәр уның майҙаны 20 сутый икән, 14 сутыйҙан һалым түләнә башлай, әгәр алты сутый булһа, ер өсөн һалым бөтөнләй түләнмәй.\nТотолған аҡсаны тәғәйенләгәндә бер генә участка иҫәпкә алына. Бер нисә участка булһа, милексе уларҙың ҡайһыһына һалымды аҙыраҡ түләйәсәген һайларға хоҡуҡлы. Тейешле белдереү ҡағыҙын һалым органына ебәрергә кәрәк.\nҺалым түләүсе 1 июлгә тиклем мәғлүмәттәр тапшырырға бурыслы.\nЯңы норма менән оло йәштәге кешеләрҙән тыш, I һәм II төркөм инвалидтары, бала саҡтан инвалид булған кешеләр, ветерандар һәм хәрби хәрәкәт инвалидтары файҙалана ала.


Мѳхәббәттең ваҡыты сиклеме?.. » "Урал" гәзите\nМѳхәббәттең ваҡыты сиклеме?..\n...Уларҙың мөхәббәтенә һоҡланмаған кеше булмағандыр. Оялсан ҡарашлы, наҙлы тауышлы, нәҙекәй билле гүзәл ҡыҙ, мыҡты кәүҙәле, ҡыйыу йөрәкле, көс-ғәйрәте ташып торған тәүәккәл егет. Береһе зәңгәр күҙҙәрҙең ымһындырғыс нурына, икенсеһе сөм ҡара ҡараштарҙың сихри көсөнә буйһоноп, сәғәҙәтле мәлдәрҙең һәр минутынан кинәнес табыр ине... Ҡаланың иң ҡиммәтле ресторандарының береһендә, йөҙгә яҡын ҡунаҡ саҡырып, гѳрләтеп туй уҙғарҙылар. Атай-әсәйҙәрҙең ярҙамы менән фатирлы ла булды йәштәр. Әммә ѳс йыл үттеме, юҡмы, таныштарҙың айырылышып ҡуйыуҙарын ишетеп, дөрөҫөн әйткәндә, шаңҡып ҡалдым. Ике йәштәр тирәһендәге сабыйы менән саф һауа һуларға сыҡҡан йәш ҡатынды осратҡас, уңайһыҙ булһа ла, ҡапыл-ҡара айырылышыуҙарының сәбәбе менән ҡыҙыҡһындым. “Туйҙан һуң алыштырып ҡуйҙылармы ни, иғтибар ҙа, ярҙам да юҡ. Иптәштәре менән сығып китһә, донъяһын онота, эсә. Бала тыуғас үҙгәрерме тиһәм, киреһенсә, аҙҙы - ғауға ҡуптара, хатта ҡул да күтәргәне булды”, - ти ауыр көрһөнөп йөҙҙәре һурылып, күҙ төптәре ҡарайып киткән һылыу. Итәғәтле, етди, эш рәтен белгән ирҙең ғаилә тормошона яраҡһыҙ булып сығыуы ла сикһеҙ ғәжәпләндерҙе. Матур ғына башланып киткән мөхәббәт тарихының бәхетһеҙ ахыры, әлбиттә, аяныс күренеш. Нишләйһең, тормош, тиер кемдер. Әммә һуңғы йылдарҙа ғаилә булып ойошҡан парҙарҙың һөйөү туҫтаҡтары нәфрәт менән тулыуы, бер-береһенең холоҡ- фиғелдәрен, ҡылыҡтарын ҡабул итмәүе, ахыр сиктә тәҡәт итә алмай айырылышып ҡуйыуы йышайҙы. Нимә был, мөхәббәт тигән мәңгелек төшөнсәне лә ҡыҫырыҡлаймы беҙҙең заман? Илаһи вә изге тойғоноң да бәҫе, ҡәҙере киттеме ни? Никах, айырылышыуҙар буйынса Федераль дәүләт статистика хеҙмәте мәғлүмәттәрен генә алайыҡ. Йылдың тәүге айында Башҡортостанда 1319 никах теркәлгән - был 2017 йылдың ғинуарына ҡарағанда 43-кә аҙыраҡ; 1305 ғаилә тарҡалған - был иһә үткән йылға ҡарағанда 91-гә күберәк. Ғөмүмән, 2018 йылдың ғинуарында Башҡортостан теркәлгән һәм тарҡалған никахтар һаны буйынса Волга буйы федераль округында беренсе урынға сыҡҡайны. Ҡыуанырғамы, көйөнөргәме был осраҡта - яурын ғына һикертергә тура килә. Икенсе урында - күршебеҙ Татарстан, өсөнсө урында - Түбәнге Новгород өлкәһе. Дѳйѳм алғанда, йыл башында Волга буйы федераль округында йәмғеһе 9288 никах теркәлһә, һәм был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарағанда 295-кә кәмерәк булһа, 9310 пар, киреһенсә, никахтарын тарҡатып өлгөргән - был инде 2017 йылдың ғинуарына ҡарағанда 332-гә күберәк. Күренеүенсә, никахтар һаны айырылышыуҙар һаны менән типә-тиң тиерлек. Тимәк, республикабыҙҙа яңы, бәхетле ғаиләләр һаны артҡан, тип ҡыуаныуҙан артыҡ фәтүә юҡ, сөнки шул уҡ мәлдә икенсе ғаилә ҡатмарлы айырылышыу процесын кисерә.\nБыл йәһәттән беҙҙең районда хәлдәр нисегерәк икән? Үрҙә телгә алынған сетерекле мәсьәлә буйынса Белорет районы һәм ҡалаһы загс бүлеге начальнигы ХЛЫНОВА Инна Сергеевнаға мөрәжәғәт иттек.\n- Инна Сергеевна, ҡауышыу- айырылышыуҙар менән беҙҙә хәлдәр нисегерәк?\n- Бигүк шәп, тип әйтмәҫ инем. Никах тарҡатырға теләгәндәрҙең йылдан-йыл ишәйеүе борсоуға һала. Мәҫәлән, 2017 йылда 734 никах теркәлһә, 424-е иһә тарҡалған. 2018 йылдың ғинуар-март айҙары эсендә 122 йәш ғаилә яралһа, 85-е иһә айырылышырға ҡарар ҡылған.\n- Сәбәптәре ниҙә һуң айырылышыуҙарҙың?\n- Күп парҙар никахтарының тарҡалыу сәбәптәрен аңлатып тороуҙы кәрәк тип тапмай, шулай ҙа, тәжрибә күрһәтеүенсә, ғәҙәттә, финанс ҡатмарлыҡтар, эскелек, ир кешенең ҡатынына ҡул күтәреүе, хыянат, холоҡ-фиғелдәрҙең тап килмәүе ир менән ҡатын араһындағы мө- нәсәбәттәрҙе юҡҡа сығара.\n- Айырылышҡанға тиклем нисә йыл йәшәп ҡала парҙар?\n- 2017 йыл һөҙөмтәләре буйынса, 22 пар 1 йыл эсендә бер-береһенән ялҡып өлгөргән; 177 пар 1-5 йыл эсендә айырым йәшәргә ҡарар иткән; 105 пар йәмғеһе 6-10 йыл бергә торғандан һуң айырылһа, 41-е 11-15 йыл эсендә бер- береһе менән йәшәүҙән төңөлгән. 79 ғаилә иһә 15 йылдан күберәк бергә донъя кѳтѳп, айырылырға ҡарар ҡылған. 2018 йылда - 5 йыл йәшәп тарҡалған никахтар һаны - 35; 6-10 йыл йәшәп ҡалғандар һаны - 20; 11-15 йыл йәшәгәндәр - 9; 15 йылдан күберәк йәшәгәндәр араһындағы айырылыу осрағы 16-ға тулды.\n- Айырылышырға килгәндәрҙе уйҙарынан кире ҡайтарыу, ғаиләләрен һаҡлап ҡалыу өсөн ниндәйҙер эштәр алып барыламы?\n- Әлбиттә, был йәһәттән үҙебеҙсә һөйләшеүҙәр алып барырға тырышабыҙ. Хатта беренсе ҡатта психолог бүлмәһе лә асҡайныҡ бер мәл. Әммә уға мөрәжәғәт итеүселәр булманы тиерлек. Дөрөҫөн әйткәндә, беҙҙең халыҡ психолог, психиатрҙарҙан уттан ҡурҡҡандай ҡурҡа. Уларҙың ярҙамын кире ҡаға. Ғаиләләге конфликттар, аңлашылмаусанлыҡтар үҙ мәлендә хәл ителһә, профессионалдар ҡулына тапшырылһа, кем белә, бәлки, айырылышыуҙар һаны ла кәмер ине. Бөгөнгө көндә беҙ “Ғаилә” көнсығыш район-ара үҙәге менән хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Ҡыйын хәлдә ҡалған ғаиләләр, ярҙамға мохтаж яңғыҙ әсәләр шул үҙәккә барып, психологик, педагогик, юридик ярҙам алырға хоҡуҡлы. Шулай уҡ медицина хеҙмәткәрҙәре лә бар унда.\n- Инна Сергеевна, айырылышҡандан һуң никах яңыртҡандар бармы?\n- Бар, әлбиттә, ундай парҙар. Әммә бындай никахтарҙан ҡыуанырғамы, иларғамы - яуап бирергә ҡыйынһына- быҙ. Күпселек осраҡта, икенсе тапҡыр яҙылышҡандар бер-береһеҙ йәшәй алмағандан түгел, ә финанс хәлде көйләү, йәғни ниндәйҙер субсидия юллау, социаль түләүҙе алыр өсөн мөнәсәбәттәрен ҡабаттан рәсмиләштерә.\n- Сит ил граждандары менән өйләнешеү, шул иҫәптән айырылышыу осраҡтары булдымы?\n- Күп түгел, шулай ҙа бар. Мәҫәлән, 2017 йылдың 1 ғинуарынан 31 декабренә тиклемге арауыҡта 1 Ҡаҙағстан, 1 Үзбәкстан, 1 Украина, 4 Тажикстан вәкиле менән никах теркәлгән. 2 айырылышыу осрағы билдәле. Быйылғы йылдың ғинуар-март айҙарында иһә 2 Тажикстан кешеһе менән беҙҙең граждандар ѳсѳн Мендельсондың “Туй маршы”н яңғыраттыҡ.\n- Инна Сергеевна, төплө яуаптарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт һеҙгә!\nҒаиләлә ир менән ҡатын араһындағы аңлашылмаусанлыҡтарҙан, ҡупҡан янъялдан, тәү сиратта, балалар ғазап сигә. Әсәй менән атайҙың бер кѳн килеп айырым тормош башлауы, мѳнәсәбәттәренең юҡҡа сығыуы кескәй йѳрәктәргә уңалмаҫ яра һала. Мировой суд мәғлүмәттәре буйынса, мәҫәлән, 2017 йылда ғына Белорет ҡалаһы һәм районында балалары булған 193 ғаилә никахын тарҡатҡан; 2018 йылда иһә 13 айырылышыу осрағы теркәлгән.\nНәркәс Сөләймәнованың тулы материалын гәзиттең 36-сы һанында (4 май) уҡығыҙ.


Был юлы "Технойәй-2008" IV электрон музыка фестивален ойоштороусылар нығыраҡ "ҡупырайырға" булған, күрәһең, улар йәштәрҙе Ҡала көнөн Өфөнөң ди-джейҙары менән генә түгел, ә сығышы менән япон булған американ менән дә бергә байрам итергә саҡырҙы.\nВәғәҙә итеүҙәренсә, тап төш ваҡытында вертолет майҙансығынан һауаға техно стилендә тауыштар күтәрелде һәм тирә-яҡҡа таралды. Сәхнәгә бер-бер артлы баш ҡала ди-джейҙары сыҡты һәм бер-береһе менән ярышып, үҙ оҫталыҡтарын күрһәтте. Аҫта бәләкәй төркөмдәр яһап, йәштәр бейене. Ҡулдарына һауа тултырылған шарҙар һәм бәләкәй флагтар тотҡан йәштәр үҙҙәрен бик ипле тотто. Бөтәһе лә вәғәҙә ителгән йондоҙ - япон ди-джейы Сатоши Томиҙы көттө. Әммә фестивалде асыу унһыҙ үтте (дөрөҫ тә, кем иртә менән ҡунаҡҡа йөрөһөн?). Хөрмәтле ҡунаҡ майҙансыҡҡа сәғәт дүрттә килергә һәм хатта сығыш яһар алдынан журналистар менән аралашырға тейеш ине. Һуңыраҡ асыҡланыуынса, Сатоши-сан майҙансыҡҡа килгән, әммә ҡара "Ауди"ҙан уның тәржемәсеһе генә сыҡҡан икән. Мәшһүр ди-джей, үҙен тәртипкә килтерергә һәм юлдан һуң бер аҙ ял итергә кәрәк, тип һылтанып, өфөләрҙе тәбрикләүҙән баш тартҡан.\nРеспублика баш ҡалаһына ул иртәнсәк 6 сәғәт 30 минутта килеп төшкән һәм көн буйына, Башҡортостан тәбиғәтен күҙәтеп, ҡаланан ситтә үткәргән. Әммә "БАШвестЪ"ҡа уңай тура килде: Сатоши Томи ҡунаҡханала бер аҙ интервью бирергә ризалашты.\nУл фойеға шым ғына килеп инде. Джинсы, ҡара футболка кейгән, аяғында ябай ғына кедалар. Бер аҙ ҡыҫынҡы күҙҙәре менән ҡыҙыҡһыныусан ҡарашлы, сал сәсе ҡыҫҡа итеп алынған. Ул "хэллоу" тип барыһын да сәләмләне, әммә һәр береһе менән айырым да күрешеп сыҡты. Ул һис тә арымаған төҫлө, ихлас йылмая. Сатоши үҙ-үҙенә ышана һәм, журналистар ниндәй һорауҙар бирерҙәр икән тип, бөтөнләй борсолмай. Ә тәржемәсе тураһында быны әйтеп булмай, ул, Сатоши Томиға нисә йәш тип һорарға йыйынмайһығыҙмы, тип ҡыҙыҡһына. Юҡ, беҙгә уныһы кәрәкмәй.\nСатоши-сан ди-джей менән 20 йыллап шөғөлләнә, әйтеүенсә, үҙ эшенән бик ҙур ҡәнәғәтлек ала.\n- Мин музыканы бик яратам. Минең өсөн ул энергия сығанағы. Музыка менән булмаһа, нимә менән шөғөлләнгән булыр инем икән, тип оҙаҡ уйландым. Ләкин бер ниндәй ҙә фекергә килә алманым. Эш мине һайлағандыр, тип иҫәпләйем, сөнки башҡа бер нәмәне лә белмәйем.\n- Ә нимәнән башланды һуң?\n- Хип-хоптан. Әммә бер ваҡыт пластинка әйләндереп, музыка яһап булыуын күреп, ғәжәп ҡылдым. Шул ваҡыттан алып музыкаға ғашиҡмын.\n- Хәҙер уйнаған техно менән элекке техно араһында айырма нимәлә?\n- Был турала әйтеүе ҡыйын. Әгәр элек продюсер, инженер, музыкант булһа, бөгөн бер кеше үҙендә ошо өс ипостасте берләштерә.\n- Һеҙ килер алдынан Өфөлә ямғыр ҡойоп яуа ине, ә концерт көнөндә ҡояш балҡый. Һеҙ ниндәй көндә уйнарға яратаһығыҙ?\n- Ямғыр тауышы музыкаға үҙ шармын индерә. Әммә асыҡ майҙанда уйнағанда инде, иң мөһиме, тамашасыға уңайлы булһын. Шуға күрә мин ҡояшты һайлайым. Ошондай көн (Сатоши ҡулы менән тәҙрәгә күрһәтә) - иң яҡшыһы.\n- Һеҙ клубта ла, стадионда ла сығыш яһайһығыҙмы?\n- Эйе, миңә икеһе лә оҡшай.\n- Һеҙҙең көн тәртибе ниндәй?\n- (көлә) Аэропорт-ресторан-ҡунаҡхана-концерт. Шулай ҡабатланып килә. Ҡалалар ғына үҙгәрә. Өфөгә мин Мәскәүҙән осоп килдем, ә Мәскәүгә - Миландан.\n- Яҡындарығыҙ эшегеҙгә нисек ҡарай?\n- Улар аҡыллы ғына өндәшмәй, сөнки ди-джей булыуҙың нимә икәнен белмәйҙәр.\n- Һеҙ бәхетлеме?\n- Бик тә. Миңә тормошомдағы бөтә нәмә оҡшай. Мин ағым буйлап йөҙәм һәм барыһын да нисек бар, шулай ҡабул итәм.\nМоғайын, япондан башҡа яуап көтөү мөмкин дә түгелдер. Өфө тамашасыһын ул концерт көнөндә ниндәй булһа, шулай ҡабул итте. Уның сығышы электрон музыка фестивален тамамланы, шуға күрә Сатоши Томиға һыра эсеп һәм бейеп ҡыҙған тамашасы тура килде. Һауа тултырылған шарҙар урынына ҡулдарында - шешәләр, аяҡ аҫты тулы төргәктәр, шешә ярсыҡтары һәм тәмәке төпсөктәре. Алып барыусы музыка аҫтында Са-то-ши То-ми тип ҡабатлауға ҡарамаҫтан, күптәр хатта сәхнәлә ниндәй ди-джей икәнен дә аңламаны...


(Алла битенән йүнәлтелде)\nАлла, Хоҙай, Тәңре, Аллаһ, Илаһ — теистик һәм деистик тәғлимәттәрҙә көҙрәтле, мөғжизәле иң юғары заттың исеме. Монотеистик ибраһими диндәрҙә абсолюттың аҡылға һыймаҫлыҡ, ғәмәли тәжрибәнән ситтә булған, башҡа үҙенә оҡшаған һис нәмә лә булмаған шәхестең танытмаһы. Политеистик диндәрҙә аллалар күп һанлы була, һәр күренештең, һәр әйберҙең үҙ аллаһы бар.\n«Аллаһ» һүҙә ғәрәп калиграфия менән яҙылған\n↑ Аллах // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хоҙай&oldid=821877 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:09 31 июль 2018 үҙгәртелгән.


Торбаларға кем хужа йәки күп ҡатлы йортта үткәрелгән капиталь ремонт ваҡытында фатир эсендәге инженер селтәрҙәрҙе алмаштырыу ни өсөн түләүле?\nБаш ҡаланың Бессонов урамындағы 26 йортта йәшәүселәр аптырашта.\nТорбалар иҫкергән. Бессонов урамындағы күп ҡатлы йортта капиталь ремонт утыҙ йыл инде үткәрелмәгән. Быйыл февраль айында башланған төҙөкләндереү эштәре менән фатир хужалары риза түгел. Ремонт эшләүсе подрядсы ойошма һыу үткәргес һәм канализация торбаларын ғына алмаштыра. Ванна бүлмәһендәге һәм кухнялағы һыуыҡ һәм йылы һыу торбалары әлегә шул килеш. Сөнки яңылары өсөн аҡса түләргә кәрәк.\nСергей красильников, Бессонов урамындағы 26-сы йортта йәшәүсе: «Фатир эсендәге торбаларҙы алыштырыу түләүле, тиҙәр. Минең ундай аҡса таба алмайым. Аҡсам юҡ».\nКүп ҡатлы йорттарҙа ремонт үткәрә башлау менән бик күп һорауҙар килеп тыуа. Инженер селтәрҙәрен ҡутарып, яңыһына алмаштырыу оло бәләгә әүерелә.\nЛюдмила Андреева, Бессонов урамындағы 26-сы йортта йәшәүсе: «Мастер килеп ул торбаларҙы алмаштырыу өсөн биш мең һум һораны. Материал үҙе бер мең һум тора, ти. Ә күрше йортта ошо уҡ хеҙмт өсөн аҡса алмағандар».\nБоҙоҡ телефон яҡшы эшләй. Ҡасандыр капиталь ремонт ваҡытында, бәлки, аҡса алмай ғына яңыһын да ҡуйып киткәндәрҙер. Хәҙер донъя үҙгәрҙе. Был осраҡта «Торбаларға кем хужа?» , тигән һорауға яуап эҙләргә кәрәк.\nАзамат Хисаметдинов, Башҡортостан төбәк операторы матбуғат хеҙмәткәре: «Капиталь ремонт ваҡытында йорттағы инженер селтәрҙәрен, һыу, газ менән тәьмин итеү, йорттоң тышҡы йөҙө, ҡыйығы, лифт, подвалы төҙөкләндерелә. Һыу торбаларына килгәндә, уларҙың фатирҙағы иҫәпләү ҡоролмаһына тиклемге өлөшө дөйөм йорт милкенә ҡарай, ә ҡалғаны торлаҡ хужаһыныҡы. Бындай иҫәп тәртибе Рәсәй Федерацияһының Торлаҡ кодексына ярашлы эшләнә. Ул 2006 йылдың 13 авгусындағы 491-се ҡарар».\nҺыуҙы фатир менән тоташтырыусы торбалар дөйөм милек һәм уны ремонтлау өсөн йортта йәшәүселәр ай һайын индергән коммуналь түләүҙәр аҡсаһы тотонола. Ә ҡалғанын алмаштырырғамы-юҡмы - фатир хужаһы иркендә.\nҠалаларҙағы күп ҡатлы йорттарҙы төҙөкләндереү хәҙер төбәк операторҙары иңендә. Былтыр республикала был эш 540 йортта башҡарылған, быйыл 920 йортта капиталь ремонт үткәреү планлаштырыла.