Фәнил Шәмиғолов Өфө ҡалаһы Дим районындағы клиник дауахананың баш табибы булып эшләй. Медицина өлкәһендә 30 йылдан ашыу эшләү дәүерендә төрлөһөн күрергә, күп һынауҙар үтергә тура килә уға. Сиратта – яҙмыш ҡуйған тағы бер һынау: ковидҡа ҡаршы көрәш.\nКүҙгә күренмәгән дошман\nБылтыр декабрь айында ғына Фәнил Шәмиғолов Ухандә билдәһеҙ вирус арҡаһында башланған эпидемияны интернет һәм телевизор аша күҙәтә ине. Өс айҙан ҡурҡыныс ауырыу үҙебеҙгә лә килеп етер һәм ваҡиғаларҙың уртаһында ҡайнармын, тип башына ла килтермәй ул.\nҒинуарҙа Фәнил Булат улы Өфө ҡалаһы Дим районындағы клиник дауаханаға баш табип итеп тәғәйенләнә. Вазифаны ҡабул итеп, 2 ай эшләп өлгөрә, пандемия сәбәпле, дауахананы ковидтан дауалау госпитале итеү тураһында ҡарар сыға.\nШул көндән алып учреждениены үҙгәртеп ҡороу башлана: ауырыуҙарҙы ҡабул итеү туҡтатыла, бала табыу йорто ябыла. Тотош биналағы бүлмәләрҙең тәғәйенләнеше алмашына. Сирлеләргә тулы изоляция шарттары булдырыу маҡсатында корпус ҡыҙыл, һары, йәшел зоналарға бүленә. Медперсонал ҡыҙыл зонанан инфекция алып сығып таратмаһын өсөн шлюз булдырыла. Унда бактерияларҙы юҡ итә торған көслө аппарат ҡуйыла. Тиҙ арала госпиталде дарыуҙар, кәрәкле ҡорамалдар, һаҡланыу саралары менән тәьмин итергә кәрәк. Дауахана эсендәге бурыстарҙан тыш, табиптарҙың дөйөм ятаҡтағы көнкүрешен хәстәрләү ҙә баш табип иңендә. Сөнки сменаһын тамамлаған табиптарҙы һәм шәфҡәт туташтарын шулай уҡ изоляцияға ебәрергә ҡарар ителә.\nҠыҫҡаһы, тейеш нәмә шул тиклем күп була, барыһын да иҫәпкә алырға, алдан күрә белергә кәрәк. Был көндәрҙә (һәм төндәрҙә!) башҡарылған эште һанап сығыу менән генә башҡа һыйырлыҡ түгел. Корпуста косметик ремонт эшләнә, палаталарға кислород системаһы үткәрелә. Бөтә республиканан ИВЛ аппараттары йыйып килтерелә. Табиптар өсөн 500-ҙән ашыу махсус костюм һатып алына.\nӘ кистәрен медперсонал менән ковид шарттарында эшләү тәртиптәре өйрәнелә, күнекмәләр үткәрелә.\n– Бысраҡ зонаға инергә тейеш хеҙмәткәр вирусты күҙ алдына килтерһен өсөн уға махсус кейем кейҙерәбеҙ ҙә өҫтөнә он һымаҡ нәмә һибәбеҙ, – тип һөйләй Фәнил Булат улы. – Бына ул хәҙер хәүеф сығанағы булып тора, зарарлы. Ошоно кеше бер генә секундҡа ла оноторға тейеш түгел һәм һаҡлыҡ сараларын күҙәтеүҙең үҙе өсөн дә, башҡалар өсөн дә ни тиклем мөһим икәнен аңларға тейеш.\n30 мартҡа госпиталь пациенттарҙы ҡабул итерлек була: ауырыуҙарға – 138 койка-урын, реанимация бүлегендә 20 урын әҙерләнә. Медицина хеҙмәткәрҙәренән 1-се сменаға инергә тейешле төркөмдәр туплана.\nКовид шарттарында эшләү табиптарҙан батырлыҡ һәм ихтыяр көсө талап итә\n– Иң тәүге төркөмдәрҙе йыйыу БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарары нигеҙендә эшләнде. Шунлыҡтан беҙҙең өсөн ауырлығы булманы, тиерлек, – ти Ф.Шәмиғолов. – Үҙебеҙҙең көслө реанимация бригадаһы бар, әммә бер генә пульмонологыбыҙ ҙа юҡ ине. 13-сө дауахананан – пульмонолог, инфекция дауаханаһынан инфекционистар ебәрҙеләр. 22-се дауахананан, онкология клиникаһынан анестезиологтар, реаниматологтар, онкологтар килде. Улар барыһы ла үҙҙәренең теләге буйынса, ниндәй шарттарҙа эшләйәсәген аңлап килгән, һайлап алынған юғары квалификациялы белгестәр ине.\nОшо урында баш табиптың иңенә ниндәй оло яуаплылыҡ ятҡанын аңлар өсөн шуны әйтергә кәрәк. Таныш, өйрәнгән коллектив менән эшләү бер нәмә, ә төрлө урындарҙан ваҡытлыса йыйылған кешеләргә етәкселек итеү бөтөнләй икенсе. Уларға берҙәм команда булып ғәҙәттән тыш шарттарҙа эшләү бурысы ҡуйылған. Бында бөтә нәмә баш табиптың эште ойоштора белеүенән, коллективта ниндәй психологик климат тыуҙырыуҙан тора.\nШулай итеп, 7 апрелдән 8-нә ҡарай төндә госпиталь тәүге ауырыуҙарҙы ҡабул итә. Ләкин, табиптар уйлағанса, улар аэропорттан түгел (медиктар, иң тәүге пациенттар сит илдән сир йоҡтороп ҡайтыусылар булыр, тип көтә), ә үҙебеҙҙең Республика клиник дауаханаһынан килтерелә. Бөтәһе – 38 кеше. Араларында табиптар, шәфҡәт туташтары ла бар. 5-һе нейрохирургик операция кисергән.\nБаш табип өсөн дә, коллектив өсөн дә бик ауыр көндәр була ул. Госпиталдә барған ваҡиғалар фантастик фильмды хәтерләтә. Берҙән, пандемияның көтөлмәгәнсә башланыуы албырғата, икенсенән, ковидҡа ҡаршы көрәшкә әҙерләнгән табиптар хәҙер ауыр хроник сирҙәрҙән дә дауаларға тейеш, өсөнсөнән, махсус госпиталгә килеп эләгеүен белгән кешеләр психологик ярҙамға ла мохтаж булып сыға, сөнки Европалағы эпидемиологик хәлде барыһы ла белә.\nДөйөм билдәһеҙлек шарттарында таныш булмаған сирҙе дауалау нимәнән башлана һуң?\n– Беҙ баштан алып Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ебәргән рекомендациялар буйынса эшләйбеҙ. Улар даими рәүештә яңыртылып тора, – тип аңлата әңгәмәсем. – Үҙебеҙҙең Һаулыҡ һаҡлау министрлығының штаттан тыш белгестәре, профессорҙар: пульмонолог Р.Г.Зөлҡәрнәев, инфекционист Д.Ә.Вәлишин, реаниматолог К.Н.Золотухин госпиталь менән һәр ваҡыт бәйләнештә. Кардиохирург та бар. Уларға анализдарҙы күрһәтәбеҙ, үҙҙәре килеп пациенттарҙы ҡарап китә. Роспотребнадзорҙың белгестәре лә консультация үткәреп тора.\n– Мин июль айында госпиталдә инфекционист булып эшләнем, – ти Ғ.Ҡыуатов исемендәге Республика дауаханаһынан В.К.Долганюк. – Унда медицина ярҙамы күрһәтеү бик юғары кимәлдә ойошторолған, дауалау юлға һалынған, барыһы ла асыҡ һәм аңлайышлы. Документтар электрон формала алып барыла, был табиптарҙы өҫтәмә эштән азат итә (күп медицина учреждениеларында әлегә ауырыу тарихтары ҡағыҙҙа ла, компьютерҙа ла яҙыла. – Ред.). Бынан тыш, формаль ҡағыҙҙарҙы техник хеҙмәткәрҙәр тултыра, тимәк, медперсонал ваҡытын сарыф итмәй, уны пациенттарға бағышлай ала.\nР.Ф.Хәбиров госпиталдә эш визиты менән\n– Фәнил Булат улы бүлектәр буйлап обход яһап сыға. Пациенттарҙың исемдәренә хәтлем иҫендә ҡалдыра, – тип ғәжәпләнә Виолетта Карловна. – Уның менән теләгән ваҡытта һөйләшеп-кәңәшләшергә була. Киҫкен хәлдәрҙә был да ваҡ мәсьәлә түгел. Госпиталде шундай эшлекле һәм тәжрибәле кешенең етәкләүе табиптар өсөн дә, пациенттар өсөн дә, тотош һаулыҡ һаҡлау системаһы өсөн дә бик мөһим.\nВ.К.Долганюк хаҡлы. Ковидҡа ҡаршы асылған тәүге госпиталдә дауалау системаһын ойоштороу, дөрөҫөн әйткәндә, республиканың пандемияға ниндәй әҙерлек менән килеүе тураһында һөйләүсе күрһәткестәрҙең береһе булып тора. Тиҙ арала Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса ведомство-ара комитет булдырыу, тура эфирҙа брифингтар ойоштороу, 55 көн эсендә яңы госпиталь һалыу кеүек миҫалдар менән бергә ул республика етәкселегенең киҫкен осорҙа тәүәккәллек һәм ойошҡанлыҡ күрһәтеп, оператив эш итеүен раҫлай. Башҡортостан Башлығы Радий Фәрит улы Хәбиров яҙ көнө, госпиталдә эш барышы менән танышҡандан һуң, инстаграмда баш табиптың хеҙмәтен юғары баһалаған һүҙҙәр яҙа. Һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин унда ике тапҡыр булып китә.\n– Беҙҙә бөгөнгө көнгә тиклем бөтәһе 15 смена алмашынды, – ти Фәнил Булат улы. – Ошо ваҡыт эсендә 1500 тирәһе медицина хеҙмәткәре эшләп китте. 3000-дән ашыу пациент дауаланып сыҡты. Ошо һандарҙа минең коллегаларымдың фиҙакәр хеҙмәте сағыла. Был яңғырауыҡлы һүҙҙәр түгел. Сөнки көнө буйы уңайһыҙ кейемдә, күҙлектә һәм бирсәткәлә йөрөү, етмәһә сәғәт һайын, минут һайын сәләмәтлегеңде ҡурҡыныс аҫтына ҡуйыу еңел түгел. Йәшенеп, ҡасып ҡалырға теләүселәр ҙә булды, улар әле лә бар.\nӘлбиттә, ковид бик аҫтыртын, алама инфекция. Ләкин беҙ Гиппократҡа ант иттек. Иң беренсе ауырыуҙы, шунан үҙебеҙҙе ҡотҡарырға һүҙ бирҙек. Бына ошо антҡа тоғро булғандар һаман да сафта. Мин эшемдә һәр ваҡыт шундайҙарға таянам.\nБарыһы ла интернаттан башлана\nБеҙ Фәнил Шәмиғолов менән Өфөләге 1-се интернат-мәктәптә параллель кластарҙа уҡыныҡ. Ул Белорет интернатынан килгәйне. Дөйөм ятаҡ тормошо уның өсөн ят түгел, тәртипкә күнеккән, интернат ҡағиҙәләрен һәйбәт белә. Шуға ла класташтары менән тиҙ арала уртаҡ тел табып, үҙен 9-сы «Б» класында ғына түгел, мәктәп кимәлендә көслө лидер итеп таныта. Яҡшы уҡыуы, спорт ярыштарында һәр саҡ еңеүе шуға дәлил ине. Ул үҙе генә беренсе булып ҡалмай, башҡаларҙы ла шуға әйҙәй, артынан эйәртә белә.\nМәктәптә уҡығанда ул үҙен төрлө яҡлап сыныҡтырырға тырыша\n– Бер көндө физика дәресендә Фәнил менән бер партала ултырҙыҡ. Уҡытыусы минән теманы һорағас, белгәнемсә һөйләп бирҙем. Әммә яуабым тулы булмаған. Фәнил тотондо миңә шул теманы аңлатырға, – тип көлөп иҫкә ала уның класташы, дуҫы, Әлшәй район хакимиәтендә мәҙәниәт бүлеге етәксеһе булып эшләүсе Мирғәсим Әкимбәтов. – Бер уйлаһаң, минең теманы аңлауым-аңламауым уға нимәгә кәрәк инде? Бына шул ярҙамсыллығы уның төп сифаттарының береһе булды.\n– Тағы бер күренеш хәтерҙә, – тип дауам итә Мирғәсим Факил улы. – Физкультура дәресендә йүгереү буйынса ярыш уҙғарылды. Беҙ Наил Сафиев менән арттараҡ ҡалғанбыҙ. Фәнил финиш һыҙығын беренсе булып үткән дә, ҡаршы килеп, икебеҙҙе етәкләп алып йүгертте.\nЫсынлап та, интернатта спортҡа ҙур иғтибар бирелде. Һәр көн иртән күмәкләп физзарядка яһауҙан башлана ине. Ә Фәнил таңғы 6-ла уҡ йүгерергә сыға. Һуңынан дуҫлашып йөрөгән ҡыҙы Лена менән икәүләп йүгерә башланылар. Үҙен-үҙе тәртипкә һәм һынауҙарға күнектереүе уның Белорет интернатында уҡығанда уҡ башлана һәм һөҙөмтә бирмәй ҡалмай, әлбиттә. Ул йүгереү буйынса республика чемпионы була, ҡышҡы многоборьела спорт мастерлығына кандидатлыҡ нормаһын үтәй. Спорттағы еңеүҙәре, ҡаҙаныштары туған мәктәбенә дан килтерһә, сынығыуы характерын үткерләй, тәүәккәллек һәм ҡыйыулыҡ тәрбиәләй.\n– Бер көн 3-4 малай урам буйлап китеп барабыҙ, – тип хәтерләй йәнә бер дуҫы һәм класташы, суд приставтарының Өфөләге Совет район бүлеге начальнигы Ғәлимйән Мәһәҙиев. – Арттан ҡала малайҙары эйәрҙе. Ниәттәре изге түгел икәне билдәле инде. Һуғышып киттек. Фәнил тегеләрҙең кәрәген бирҙе генә. Беҙгә эләкмәй ҙә ҡалдылар. Аҙаҡтан башлыҡтарының елкәһенән тотоп алып килеп, беҙҙән ғәфү үтендереп ебәрҙе.\nМәктәпте тамамлағас, Ф.Шәмиғолов хәрби училищеға барырға йыйына. Ул осорҙа егеттәр араһында хәрби офицер булыу бик баһалы ине. Хәрби әҙерлек дәрестәрен алып\nбарыусы уҡытыусыбыҙ Р.Т.Хәйруллин өгөт-нәсихәтте көслө алып барҙы. Каникулға ҡайтҡан курсанттарын осрашыуҙарға саҡыра торғайны. Фәнил документтарын Мәскәүҙәге хәрби физкультура институтына ебәрә. Унан яҡшы офицер сығыр ине. Рәсәй армияһының данын күтәрер хәрби етәксе булыр ине ул. Әммә имтихандарҙы уңышлы тапшырһа ла, бер нисә балл тулмау сәбәпле, конкурстан үтмәй ҡала.\nАрмияла Ф.Шәмиғолов десант ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә\nБөрйән егете Башҡортостан ауыл хужалығы институтына уҡырға инә. Интернатташ дуҫтарын осратыуҙан коллективизм тойғоһона бирелеп китеп ашығыс ҡына ҡабул ителгән ҡарар була ул. Гидромелиорация һәм урман хужалығы факультетына ингәс, уҡый башлай инде, спорт ярыштарында ҡатнаша. Әммә 1-се курс аҙағында аяғын һындырып, оҙаҡ ҡына өйҙә ултырғандан һуң институтҡа барғыһы килмәй. Күңеле тартмай. Үҙенеке түгеллеген тоя, күрәһең.\n1983 йылда ул Мәскәү дәүләт физкультура институтына һынау тоторға була. Йүгереү, һикереү буйынса имтихандарҙы бик еңел бирә. Был юлы һис һүҙһеҙ инеп тә киткән булыр ине, аҡсаһы бөтә. Поезға етерлек кенә аҡсаһы ҡалғас, оҙаҡ уйлап тормай, ҡайтыр юлға сыға. Ә, бәлки, яҙмышы уны шулай медицинаға барыр юлға борғандыр, кем белә?!\nНисек кенә булмаһын, армиянан ҡайтҡан йылында ул документтарын Башҡорт дәүләт медицина институтының әҙерлек төркөмөнә бирә һәм уҡырға инә.\nНи өсөн медицинаны һайлауына Фәнил Булат улы бөгөн философик күҙлектән ҡарай. «Башҡорттарҙың элек бала табыу йорто булмаған, шуға ҡарамаҫтан тапҡандар, ишәйгәндәр. Халыҡта им-томсолар булған», – ти ул. Үҙенең дә әсәһенең өләсәһе өшкөрөү, быуын ултыртыу менән шөғөлләнгән, ҡартатаһы ла кеше дауалаған. Ысынлап та, уларҙың ҡаны үҙен һиҙҙертә башлауы ла мөмкин бит әле.\nӘ, бәлки, бала сағынан ҡалған бер хәтирәнең дә йоғонтоһо барҙыр. Фәнүзә апаһына 7-8 йәштәр тирәһе булғандыр, аяғына утын төшөп, остеомиелит башлана. Ҡыҙ элекке кеүек ҡустылары менән баҫтырышып уйнай алмай, яраһы эренләп китә. Операция артынан операция кисергән ҡыҙын йәлләп, үҙәге өҙөлгән әсәһе бер көндө: «Исмаһам берегеҙ табип булһасы», – тип ысҡындыра. Ул ваҡытта был һүҙҙәр бәләкәй малай тарафынан шул ваҡиғаға бәйле генә ҡабул ителһә лә, бәлки, күңелендә йөрөй-йөрөй аныҡ бер фекергә әйләнгәндер. Бала саҡта әһәмиәт бирмәгән нәмәләр, аң инә башлағас, икенсе төрлө ҡабул ителә бит.\nТынғыһыҙ студент тормошо башлана. Ул 2-се курста уҡ 5-се дауаханала санитар булып эшләй башлай, урам да һеперә. Сөнки хәҙер яңғыҙы түгел, кәләше, улы бар. Эйе, теге ваҡыт интернатты уратып бергә йүгергән Йылайыр ҡыҙы Лена Буканова – уның һөйөклө ҡатыны. Йәш ғаилә ата-әсәһе, туғандары ярҙамы менән Өфө уртаһында Бөрйән ҡарағайынан өй һалып инә.\nУҡыу ҙа, тормош та алға бара. Фәнил Шәмиғолов 21-се дауаханала субординатура үтә, интернатуранан һуң, 1992 йылда 22-се дауахана асылғас, медицина институты ректоры В.М.Тимербулатовтың тәҡдиме менән клиник ординатурала уҡыуын дауам итә. Артабан дөйөм хирургия буйынса аспирантура тамамлай. «Язва ауырыуҙарын дауалауҙың яңы ысулдары» тигән темаға алып барылған фәнни эштең һөҙөмтәһе булып 1995 йылда – кандидатлыҡ, 2000 йылда докторлыҡ диссертациялары яҡлана. Республикала медицина фәндәре докторы тигән ғилми дәрәжәгә эйә булған иң йәш ғалим мединституттың әйҙәүсе кафедраларының береһе – эндоскопия курсы менән хирургия кафедраһында профессор вазифаһында ла эшләй.\nШул осорҙағы уңыштарын Фәнил Булат улы юлында яҡшы кешеләр осрауы, аҡыллы остаздары булыуы менән аңлата. Ғөмүмән, ул уҡытыусыларына һәр ваҡыт тәрән ихтирам менән ҡарай, ҡулынан килгәнсә ярҙам итергә тырыша. Мәҫәлән, 90-сы йылдарҙа дуҫтары менән бергәләп интернатта физкультуранан уҡытҡан Р.Ғ.Кәримовтың өйөндә евроремонт эшләп биргәндәрен мин яҡшы хәтерләйем. Был изге эште ойоштороп йөрөүсе кешеләрҙең береһе тап Фәнил Шәмиғолов ине.\nАтайҙарса хәстәрлек күрһәткән уҡытыусылары, ғилми етәкселәре В.М.Тимербулатов, Р.М.Ғарипов, Ә.Ғ.Хәсәновтар өлгөһөндә үҙе лә хәҙер йәштәргә терәк-таяныс булырға, ваҡытында аҡыллы кәңәш биреп өйрәтергә тырыша, кәрәк саҡта тәнҡитләп тә ала. Был йәһәттән уның ҡулы аҫтында эшләгән йәштәр бик бәхетле, сөнки Шәмиғолов мәктәбен үткәндәр бер ниндәй осраҡта ла юғалып ҡалмайҙыр, тип уйлайым. Ул иһә Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә көслө белгестәр әҙерләп ҡалдырған В.Ғ.Сәхәүетдинов, З.С.Тереғолова, Т.Р.Зөлҡәрнәев, З.Ғ.Ғәбиҙуллиндар традицияларын дауам итергә тырыша.\nФизкультура уҡытыусыһы Р.Ғ.Ғәзизов һәм интернатташ дуҫтары менән\n2000 йылда Ф.Шәмиғолов Өфөләге 22-се дауахананың хирургия бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә. Профессиональ үҫеш өсөн киң мөмкинлектәр асыла: көн һайын тиерлек операциялар яһау, көн аша дежурствоға йөрөү. Йәш, перспективалы хирургты төрлө комиссиялар эшмәкәрлегенә йәлеп итә башлайҙар. 2-се һанлы Республика клиник дауаханаһына – консультант, республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарына куратор итеп билдәләнә.\n2003–2006 йылдарҙа Фәнил Булат улы Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министры булып эшләй. Был осорҙа республикала ҙур-ҙур проекттар тормошҡа ашырыла.\n– Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Ф.Ә.Ямалетдинов менән Ғ.Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһын артабан үҫтереү тураһында Указ сығарыуға өлгәштек. Шуның нигеҙендә заманса хирургия корпусы төҙөлдө, бала табыу йортона нигеҙ һалынды, – тип хәтерләй ул.\nШулай уҡ уның башланғысы менән Республика клиник психиатрия дауаханаһы өсөн Базилевкала 1600 урынлыҡ дауахана комплексы һалына башлай. Асҡын районында – «Танып» санаторийы, Бөрйән районында яңы дауахана асыла. Сибайҙа һәм Белоретта диализ үҙәктәре булдырыла. Йөҙәрләгән «Тиҙ ярҙам» машиналары һатып алына. Райондарҙы юғары белемле кадрҙар менән тәьмин итеү йәһәтенән Башҡорт дәүләт медицина институтына маҡсатлы йүнәлтмәләр бүленә. Өфө медицина училищеһында фармацевтар әҙерләү бүлеге барлыҡҡа килә.\n– Райондарҙа Дәүләт советының күсмә ултырыштарын үткәрә башланыҡ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә ала Фәнил Булат улы. – Уларҙа урындарҙа халыҡты медицина хеҙмәтләндереүе мәсьәләләре тикшерелә торғайны һәм шунда уҡ хәл итеү юлдары ҡарала ине.\nУчалы районында сираттағы дауалау учреждениеһы асыу\nУҡытыусыларҙың август кәңәшмәләре кеүек, был сара йыл һайын үткәрелә һәм күҙгә күренер матур һөҙөмтәләр бирә.\nДонъя стандарттарына ярашлы, медицинала страховкалау индереү ҙә шул йылдарға тура килә һәм документация өлкәһендә бик ҙур күләмле эштәр башҡарыу менән билдәләнә.\nЙөрөгән таш шымарыр, тигәндәй, Рәсәйҙең төрлө өлкәләрендә, сит илдәрҙә булырға тура килгәндә министр һәр ваҡыт алдынғы тәжрибәләр менән ҡыҙыҡһына, клиник стандарттарҙы өйрәнә, медицина ярҙамының сифатын күтәреү ысулдарын эҙләй. Ә инде үҙенең төп һөнәренән ул юғары вазифала сағында ла айырылмаҫҡа тырыша. Аҙнаһына бер тапҡыр булһа ла операция залына инеп, ҡулына скальпель ала...\nБәхет хеҙмәт менән йәнәш килә\nЙәкшәмбе булыуға ҡарамаҫтан, иртәнге 7-лә телефон шылтырай. Фәнил Булат улына госпиталдән шылтыраталар. Төн нисек үткән, нисә пациент ҡабул ителгән, ауыр хәлдәгеләр бармы? Көндәгесә мәғлүмәт ҡабул ителә, ашығыс хәл ителә торған мәсьәләләр хаҡында һөйләшелә.\nҒаилә йоҡонан уяна. Улар ҡатыны Лена Ғафар ҡыҙы менән Якутов исемендәге паркка йүгерергә сыға. Интернатта башланған матур йола һаман да дауам итә, бары ҡыш көндәре йүгереүҙе саңғы алмаштыра. Йыш ҡына улдары Азат та ата-әсәһенә ҡушыла.\nИртәнге сәйҙән һуң ғаилә башлығы эшкә китә. Көҙ етеп, вирус ауырыуҙарынан, пневмониянан сирләүселәр бермә-бер артҡас, табиптар рәсми рәүештә ялһыҙ эшләүгә күсте. Хәйер, уға тиклем дә Фәнил Булат улы ял көнө госпиталгә барып әйләнмәйенсә тынысланмай ине инде.\n39-сы лицейҙа 8-се класта уҡып йөрөгән Азаттың үҙ хәстәрҙәре. Әле ул В.М.Комаров исемендәге Өфө ҡала балалар ижады һарайына бейеү түңәрәгенә йыйына. Бәләкәйҙән ҡыҙыҡһыныуҙары күп булды Азаттың.\n5 йәштән халыҡ бейеүҙәре ансамблендә шөғөлләнә, оҫтарып бөткән, һомғол кәүҙәһе килешеп тора. Атаһы менән бергәләп йөҙөүгә лә йөрөнө, хатта ярыштарҙа ҡатнаша торғайны. Ҡаяға үрмәләүҙең ни икәнен дә белә, дзюдо, бокс түңәрәктәре лә ҡалманы. Бөгөн кискә волейболға барырға тейеш.\nЛена Ғафар ҡыҙы ире менән улын оҙатҡас та Санкт-Петербург ҡалаһында йәшәгән улы Алмасҡа шылтыратырға ашыға. Информацион технологиялар институтын тамамлағандан һуң, Алмас халыҡ-ара компанияла программист булып эшләй. Әсәле-уллы аулаҡта рәхәтләнеп һөйләшеп алалар, бер-береһенә яңылыҡтарын һөйләйҙәр.\nҒаилә менән ял иткәндә\nУлының тауышын ишетеүҙән күңеле күтәрелеп киткән ханым ит бешерергә ҡуя, бәлешкә тип ҡамыр баҫа. Кер йыуыу машинаһын эшләтеп ебәрә лә өй йыйыштырырға тотоноп китә. Күҙҙәре кәштәлә торған тәүге улдары Ринат мәрхүмдең фотоһүрәтенә төшкәс, күңелле генә башланып торған көн ҡараңғыланып киткәндәй була. Уны алып һыйпап-һөртөп урынына ҡуя. Быйыл улғынаһына 32 йәш тулған булыр ине... Ниндәй булыр ине икән, кем булыр ине? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яуапһыҙ һорауҙар ғына ҡалды... Бына 14 йыл инде Шәмиғоловтар йөрәгендә мәңге уңалмаҫ яра йөрөтә...\nГоспиталгә килеп еткәс, Фәнил Булат улы иң тәүҙә бала табыу йортона һуғыла. Был республикала бөгөнгө көндә ковид йоҡторған ауырлы ҡатындарҙы ҡабул итә торған берҙән-бер урын. Шуға ла ул дөйөм иғтибар үҙәгендә. Әсәләрҙең һәм сабыйҙарҙың ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн ысын мәғәнәһендә көрәш бара унда. Ҡатмарлы осраҡтарҙа табиптар Мәскәүҙәге академик В.И.Кулаков исемендәге акушерлыҡ, гинекология һәм перинатология үҙәге менән бәйләнешкә инә. Республика клиник перинаталь үҙәге белгестәре лә ярҙамға килә.\nПандемия медицина хеҙмәткәрҙәре алдына яңынан-яңы бурыстар ҡуя. Көҙ етеп, сирлеләр күбәйгәс, башҡа дауаханаларҙа ла ковидтан дауалау бүлектәре асылды. Госпиталдә койка-урындар һаны хәҙер 300-гә еткерелгән. Быға тиклем бында килеп эшләгән табиптар хәҙер үҙҙәрендә ҡала.Тимәк,кадрҙар йыйыу мәсьәләһе көн үҙәгенә ҡалҡа.\n– Беҙҙә дауаланыусыларға теләгән ваҡытта кислород биреү мөмкинлеге булырға тейеш. Шуға күрә госпиталде етерлек кимәлдә кислород менән тәьмин итеү менән даими шөғөлләнергә тура килә, – ти баш табип. – Дарыуҙар табыу ҙа ҡырҡыулаша бара. Етмәһә, уларҙың хаҡы даими артып тора. Мәҫәлән, иньекция яһай торған 40 һумлыҡ һыу 200 һум тора хәҙер. Ҡанды шыйығайта торған гепариндың хаҡы 6 тапҡырға күтәрелгән.\nВирустың мутация кисереүе, ковид менән бер тапҡыр ауырыған\nкешеләрҙең ҡабаттан госпиталгә эләгеүе лә борсой табипты.\nБына шулай, ял көндәре лә хәстәрҙәр етерлек. Башҡа дауаханаларҙа ковидтан дауалау бүлектәре асыла башлағас, уға хәҙер йыш ҡына консультация алырға теләүселәр мөрәжәғәт итә. Унан ҡалһа, телефон аша ярҙам эҙләп, кәңәш һорап шылтыратыусылар күп: туғандары, яҡташтары, дуҫтары, таныштары, танышының таныштары... Барыһына ла өлгөрөргә, ярҙам итергә тырыша ул. Ауыр саҡта кешеләр бергә булырға, бер-береһенә кәрәк һәм терәк булырға тейеш тип иҫәпләй.\nКиҫкен шарттарҙа, күп ваҡыт төнгө йоҡо иҫәбенә эшләргә тура килһә лә зарланмай ул. Ата-әсәһе ғүмер буйы эштән бушаманы, әммә бер ваҡытта ла зарланып ултырманы... Атаһы Булат ағай колхозда эшләне: ветеринар ине, тракторға ла ултырҙы, кәрәк булһа, бура ла бураны, ағас та ағыҙҙы. Әсәһе Шакирә апай конторала иҙән йыуҙы. Балалары уға һыу килтереп бирә, утын индерешә ине. Хужалыҡ эшен күмәкләп башҡарҙылар, һинеке-минекегә бүлеп торманылар. Бер ваҡытта ла бер кем дә ризаһыҙлыҡ төҫө сығарманы. Шулай кәрәк тинеләр, шулай булырға тейеш, тип уйланылар.\n– Минең хирургияны һайлауым да шул барыһын да ҡул менән эшләп өйрәнеүгә бәйле, – ти Фәнил Булат улы. – Ауылда бит шулай: бесән сабаһыңмы, утынға бараһыңмы, картуф күмәһеңме – ҡул көсө кәрәк.\nӘсәй менән бергә иң ҡәҙерле минуттар\nУл әле лә, Бөрйәненә ҡайтып, һағындырған, танһыҡ эштәр менән булышырға ярата. Ләкин быйыл ундай татлы мәлдәрҙе кисерергә яҙманы. Пандемия туғандары, дуҫтары менән осрашыуҙарға, ҡыуаныслы күрешеүҙәргә юлды япты. Ярай әле 80 йәшлек әсәһе ауылда яңғыҙы түгел, янында Яһанур, Ғафар, Илнур ҡустылары, килендәре бар. Йәй көнө Себерҙән Фәнүзә апаһы менән Филиә һеңлеһе ғаиләләре менән ҡайтып китә. Шөкөр, Шакирә апай үҙе лә бирешкәндәй түгел әле. Ейән-ейәнсәрҙәр һөйөп, намаҙ уҡыған һайын зәхмәт эсендә йөрөгән Фәниленә именлек теләп, фатихаһын биреп ултыра.\n...Бына ярты йыл инде Фәнил Булат улы кешеләр һаулығы өсөн барған аяуһыҙ һуғышта алғы һыҙыҡта бара. Көн һайын эске бер ышаныс менән аҡ халатлы һалдаттарына ашыға. Сөнки намыҫы шулай ҡуша. Рәхмәт һиңә, Табип!\nАвторҙан. Мәҡәләмдең аҙағында мин тағы ла былтырғы ваҡиғаларға әйләнеп ҡайтмай булдыра алмайым. Декабрь айында ғына Фәнил Булат улы Ухандә билдәһеҙ вирус арҡаһында башланған эпидемияны интернет һәм телевизор аша күҙәтеп өйҙә ята ине. Сөнки, нисек кенә мәғәнәһеҙ тойолмаһын, ул эшһеҙ ине. Медицина фәндәре докторы, профессор, тәжрибәле хирург, бына тигән етәксе һәм ойоштороусы, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы бер нисә йыл эшһеҙ интекте. Әйтерһең дә, Өфөлә барлыҡ дауаханалар юғары квалификациялы белгестәр менән тулған. Бер нисә йыл элек республикала милли интеллигенцияға, атап әйткәндә табиптарға, ҡарата шундай ғәҙел булмаған мөнәсәбәт барлыҡҡа килгәйне. Ярай әле етәкселек алмашынып, ошо аҡылһыҙлыҡҡа сик ҡуйылды. Әгәр ҙә шул ваҡытта пандемия башланған булһа, бөгөн беҙҙең ниндәй хәлдә ҡалырыбыҙҙы күҙ алдына килтереүе лә ҡурҡыныс.\nИюнь айында Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө уңайынан Фәнил Булат улы Шәмиғоловты быйыл ғына булдырылған Пирогов исемендәге орден менән бүләкләү тураһында Указ сыҡты. Ә күптән түгел ул етәкләгән госпиталь www.ufa.kp.ru сайтында үткәрелгән һорау алыу һөҙөмтәләре буйынса «Йыл клиникаһы» тип табылды.


Улар райондың йөҙөн биҙәй » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Улар райондың йөҙөн биҙәй\nУлар райондың йөҙөн биҙәй 22.12.2015 // Йәмғиәт\nТорлаҡ-коммуналь хужалыҡ яуаплы осорҙа – йылытыу миҙгелендә – һынатмай. “Коммунальщик” идарасы компанияһының ҡышҡы осорға ныҡлы әҙерлек һөҙөмтәһе был. Тимәк, халыҡтың көнкүреш шарттары көйлө һәм уңайлы тигән һүҙ.\n“Коммунальщик” предприятиеһының ойошторолоуына ни бары биш йыл. Ошо ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ул Үрге Ҡыйғы ауылында ыңғай үҙгәрештәр тыуҙырҙы. Дөрөҫөрәге, райондың торлаҡ-коммуналь тармағына яңы һулыш өҫтәне.\nҺүҙҙе предприятие етәксеһенән башлағы килә. Ильяс Усманов ошо районда тыуып үҫкән. 11 йыл дауамында баш ҡаланың Киров районындағы торлаҡ идаралығында яуаплы вазифаларҙа эшләне. Мәғлүм булыуынса, ошо районды баш ҡаланың көньяҡ ҡапҡаһы тип йөрөтәләр, йәғни ул Өфөнөң йөҙөн билдәләй. Был үҙ сиратында торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәренә лә юғары талаптар йөкмәй. Ильяс Усманов – ана шул яуаплы һынауҙы үткән белгес.\nАртабан ул, бай хеҙмәт тәжрибәһе йөкмәп, тыуған яғына ҡайтҡан һәм еңде тағы ла һыҙғаныбыраҡ эшкә тотонған. Бынан биш йыл элек “Коммунальщик” идарасы компанияһын ойошторған. Ильяс Ромен улы предприятие эшмәкәрлеген баш ҡалаға хас талаптарҙан сығып, йәғни заманға яраҡлаштырып һәм шул уҡ ваҡытта ауыл үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып ҡороу яғында. Тәүге өс йыл дауамында ул етәкләгән коллектив күп фатирлы йорттарҙы хеҙмәтләндергән.\nБөгөн улар ҡарамағында дөйөм майҙаны 23,4 мең квадрат метр булған 34 йорт иҫәпләнә. Көс-һәләттәрен һынап ҡарағас, үҙәк ҡаҙанлыҡты һәм йылылыҡ селтәрҙәрен хеҙмәтләндереүҙе лә үҙ яуаплылыҡтарына алғандар. Район үҙәгендәге балалар баҡсаларын, хакимиәт биналарын, үҙәк дауахананы, сауҙа һәм хеҙмәтләндереү офистарын, магазиндарҙы йылылыҡ менән тәьмин итәләр. Ҡулланыусылар һаны һикһәндән артып киткән. Уларҙы тейешле кимәлдә хеҙмәтләндереү өсөн былтыр республика бюджеты иҫәбенә үҙәк ҡаҙанлыҡты тулыһынса реконструкциялағандар. Күп төбәктәрҙән айырмалы, Үрге Ҡыйғыла йылылыҡ селтәрҙәре сағыштырмаса яңы, сөнки улар 2008 йылда төҙөкләндерелгән. Ә инде “Коммунальщик” үҙ сиратында селтәрҙәрҙе сифатлы һәм һаҡсыл файҙаланыу хәстәрлеген күрә.\n– Тармаҡта энергияны һаҡлау комплекслы программаһына ярашлы заманса ҡаҙанлыҡтар һатып алыу һәм үҙәк ҡаҙанлыҡ менән Үрге Ҡыйғы ауылындағы йылылыҡ селтәрҙәрен яңыртыу маҡсатын ҡуйҙыҡ. Шул уҡ ваҡытта файҙаланыуҙағы селтәр насостарын юғары ҡеүәтле заманса төрҙәренә алыштырыуҙы ла яҡын киләсәктә тормошҡа ашырырға ниәтләйбеҙ, – тип фекер уртаҡлашты етәксе Ильяс Усманов.\nКоллектив торлаҡ-коммуналь хужалыҡты үҙгәртеп ҡороу программаһына ярашлы йорттарҙы капиталь ремонтлау буйынса ҙур эш алып бара. Үткән йылда, мәҫәлән, күп фатирлы өс йортто үҙ иҫәбенә ремонтлағандар. Күп фатирлы йорттарҙың икеһендә фасадтар һәм ун алты подъезд яңыртылған. Был эш быйыл да дауам иткән. Бер йорттоң түбәһе өр-яңы төҫ алған, икенсеһендә электр йыһаздарын тулыһынса алмаштырғандар. Йәнә дүрт йорттоң фасадын, ун һигеҙ подъезды ремонтлап өлгөрткәндәр. Йорттарҙа йылылыҡ һәм һыу үлсәгес эске приборҙар урынлаштырыу буйынса әүҙем эш бара.\nПредприятие эшсәндәре райондың йөҙөн заманса итеүгә өлөш индерә. Улар күңел йылыһын биреп төҙөкләндергән йорт ихаталары, балалар өсөн уйын майҙансыҡтары Үрге Ҡыйғыға тағы ла күркәмлек өҫтәй, халыҡҡа уңайлы көнкүреш шарттары тыуҙыра. Ә тормошта ваҡ мәсьәлә булмай. Әйтәйек, таҙалыҡ һәм экологик сафлыҡ һәр фатирҙан, һәр йорт алдынан башлана. Бәхәсһеҙ, тейешле урындарҙа контейнерҙар урынлаштырыла, тирә-йүнгә сүп-сар таралыуға юл ҡуйылмай. Әммә сүп-сар һауыттарын да аҡсаға һатып алырға кәрәк. Шуға предприятие контейнерҙарҙы үҙе етештерә башлаған. Төньяҡ-көнсығыш төбәк өсөн әлегә яңылыҡ булған тимер киҫкес ҡайсы, станок һатып алғандар. Хәҙер һәр төрлө контейнерҙарҙы ситтән ингән заказдар буйынса ла эшләйҙәр. Был предприятиеға финанс ҡеүәте өҫтәй.\n“Коммунальщик” бар яҡлап та булдыра, ти ҡыйғылар. Был һүҙҙәр – булдыҡлы коллективтың хеҙмәтенә лайыҡлы баһа.\nАвтор: Ф. МӘРҘӘНШИНА.\nРайон: Ҡыйғы районы.\nТотош уҡырға 1 299\nТотош уҡырға 1 003\nТотош уҡырға 1 197\nТотош уҡырға 1 306\nТотош уҡырға 1 107\nТотош уҡырға 1 340\nТотош уҡырға 1 079\nТотош уҡырға 323\nТотош уҡырға 353


«БЕҘҘЕ ҠЫҘЫҠҺЫНЫУ ЙӨРӨТМӘЙ...»\nУҙған аҙнала Сибай ҡалаһы мәртәбәле ҡунаҡтарҙы, атап әйткәндә, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты С.Ш.Мырҙабаеваны, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы—Ҡоролтай депутаты Х.Х.Ишморатовты, «Киске Өфө» гәзитенең баш мөхәррире Г.Г.Янбаеваны, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Б.Р.Күсәбаевты ҡабул итте. Улар бер нисә объектта булып, аҙаҡ мөнәжәтселәрҙең 2-се асыҡ ҡала конкурсында ҡатнашты.\nИң тәүҙә ҡунаҡтар ҡала хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары С.А.Вейденбах менән осрашты һәм килеүҙәренең маҡсатын аңлатты.\n—Кисә Хәйбулла районында булып, ағинәйҙәр ҡоронда ҡатнаштыҡ. Инәйҙәрҙең шәл бәйләү, ҡорот эшләү, милли аҙыҡтарҙы һаҡлап ҡалыу ниәтенән йыйылышып, тәжрибә уртаҡлашыуы һәм белгәндәрен йәш быуынға ҡалдырырға тырышыуы хуплауға лайыҡ. Ике ай элек ошондай уҡ сара Әбйәлил районында булғайны. Оло быуындың йәштәрҙе тәрбиәләүгә йүнәлтелгән эшмәкәрлеген баһалау мөһим һәм ошо юҫыҡта эштәрҙе дауам итеү зарур. Әле бөгөн Сибай ҡалаһында мөнәжәтселәр бәйге тота икән. Унда ҡатнашыу теләге ҙур. Конкурсҡа барыр алдынан ҡаланың бер нисә объектында булып, уларҙың эшмәкәрлеге менән танышып, кешеләр менән осрашырға иҫәп тотабыҙ. Беҙҙе ҡыҙыҡһыныу ғына йөрөтмәй, ә ниндәйҙер проблемаларҙы бергә хәл итеү юлдарын эҙләү—маҡсатыбыҙ,—тине Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы.\nС.А.Вейденбах депутаттарҙың сәфәрен хуплап, әлеге мәлдә Сибай художество мәктәбе өсөн яңы бина булдырыуҙа тыуған финанс мәсьәләләргә, ҡала етемдәрен торлаҡ менән тәьмин итеүҙәге ауырлыҡтарға, урамдарҙа күбәйә барған берәҙәктәр, асарбаҡтар проблемаһын хәл итерлек юлдарҙы бергәләп эҙләүгә иғтибар итергә саҡырҙы. Ә мәртәбәле ҡунаҡтарҙы оҙатып йөрөүсе хакимиәт башлығы И.Р.Хәйруллин ҡала дауаханаһына яңы томограф кәрәклегенә бәйле мәсьәләне күтәрҙе. Сәлиә Мырҙабаева был йәһәттән мөмкин булғанса ярҙам ҡулы һуҙырға вәғәҙә бирҙе.\nАртабанғы осрашыу Сибай институтында үтте. Ҡунаҡтарҙы уҡыу йорто директоры З.F.Йәрмөхәмәтов ҡаршы алды. Тәүҙә уҡыу йортоноң төп корпусы янындағы төҙөлөш эштәре менән таныштылар. Бында яңы ҡаҙанлыҡ, технология факультеты өсөн өҫтәмә бина һәм спорт залы күтәрелә. Институт директорының алдынғы ҡарашлы булыуын һәм киләсәк өсөн эшләүен хуплап, депутаттар яңы тәҡдимдәр менән сығыш яһаны. Хәләф Хәлфетдин улы Ишморатов Силәбе өлкәһе өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары әҙерләүҙә ярҙам итеүҙәрен үтенде.\n—Күрше өлкәләрҙә хәлдәр яҡшынан түгел. Яңыраҡ ҡына Ҡурған өлкәһендә булдыҡ. Унда башҡорт теле дәресен химик-биологтар уҡыта икән. Тимәк, тел белгестәре ситтә етешмәй. Әле Силәбе өлкәһендә башҡорт теле уҡытыусыларын әҙерләүсе уҡыу йорттары ябылыу алдында. Шуға күрә бар өмөтөбөҙ Сибай институтында. Күршеләребеҙ өсөн бюджет урындары булдырайыҡ,—тине Х.Х.Ишморатов.\nБыл, әлбиттә, тиҙ һәм еңел хәл ителә торған мәсьәлә түгел. Бының өсөн федераль кимәлдә хат яҙырға, квота һорарға тура киләсәк. С.Ш.Мырҙабаева бергәләп был мәсьәләнең осона сығырға тәҡдим итте.\nКиләһе туҡталыш Халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү комплекслы үҙәге ине. Бында депутаттар учреждение директоры И.Ф.Әбделғужин оҙатыуында үҙәк менән танышты, ҡарауһыҙ ҡалған, ваҡытлыса стационарға йәшәргә килгән әбей-бабайҙар менән осрашты, хәлдәрен белеште. Депутат Сәлиә Шәрифйән ҡыҙын әлеге үҙәктә ололар баҡсаһының эшләүе ғәжәпләндерҙе. Үҙҙәре эштә саҡта ҡарт ата-әсәһенең ҡарауһыҙ ҡалыуын теләмәгән балалар ололарҙы көн дауамына ошонда ҡалдыра ала. Әлбиттә, хеҙмәт түләүле. Әммә был үҙ-үҙен аҡлай. Әбей-бабайҙар ҡараулы: ашау яҡшы, шәфҡәт туташы бар, массаж эшләнә. Әйткәндәй, республикала тәүгеләрҙән булып был инициативаны сибайҙар күтәргәйне. Әле ошондай уҡ баҡса Өфөлә эш башлаған. Үҙәктең эшен депутаттар юғары баһалап, артабан да уңыштар теләне һәм стена сәғәте бүләк итте.\nҠала ҡунаҡтары «Сулпан» балалар театрына барырға ла теләк белдерҙе. Бында депутаттар актерҙар менән осрашып, уларҙың торлаҡҡа, пропискаға ҡағылышлы йәшәйеш проблемаларын тыңланы һәм йәштәргә торлаҡ йәһәтенән булдырылған республика программаларын күҙ уңынан ысҡындырмаҫҡа тәҡдим итте.\nҠаланың 6-сы мәктәбендә урынлашҡан инвалид балаларға дистанцион белем биреү үҙәгендә лә булдылар. Дүрт районды берләштереп, мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы уҡытыуҙарына өсөнсө йыл ғына әле. Әммә уңыштары бихисап. Шул уҡ ваҡытта хәл итәһе мәсьәләләр ҙә бар. Мәҫәлән, ҡайһы бер балаларҙы баш ҡалала урынлашҡан дауаханаларға алып барыу кәрәк. Унда эләгеү еңелдән түгел икән. Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы инвалид балаларға ярҙам итергә һүҙ бирҙе. Депутат уҡыу үҙәгенә микротулҡынлы мейес бүләк итһә, уҡытыусылар коллективы ҡунаҡтарға балаларҙың ҡул эштәрен иҫтәлеккә бирҙе. Ә балалар скайп аша йырлап һәм шиғырҙар һөйләп ишеттерҙе.\nАртабан депутаттар ҡаланың крайҙы өйрәнеү музейына юлланды. Бында директор Ю.Ә.Минишев ҡала ҡунаҡтарын музей буйлап сәйәхәткә саҡырҙы.\n—Төп эшмәкәрлегем һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә ҡағылғанлыҡтан, Сибайға килгән һайын дауаханала була торғайным. Әле тәү тапҡыр ҡаланың бер нисә объектын ҡарау мөмкинселеге тейҙе. Был музейға ла беренсе тапҡыр инеп торам. Шундай бай йөкмәткеле, кәрәкле материалдар, ҡыҙыҡлы экспонаттар тупланған. Йылдан-йыл яңырыу өҫтөндә эшләйҙәр икән. Был музейҙы киләсәктә юғалтырға ярамай, киреһенсә, үҫтерергә кәрәк,—тине С.Мырҙабаева (һүрәттә) һәм коллективҡа ноутбук бүләк итте.\nСәфәр һуңында депутаттар Балалар ижады үҙәгендә барған мөнәжәтселәр бәйгеһенә юлланды. Бында улар халҡыбыҙҙың күркәм ғөрөф-ғәҙәте булған мөнәжәт жанрын һаҡлау һәм үҫтереүгә арналған «түңәрәк өҫтәл»дә ҡатнашҡандан һуң, конкурстың йомғаҡлау сараһында булып, еңеүселәрҙе тәбрикләне.


«Фашизм ҡорбандарына» мемориалы (Ериковск) — Башҡорт Википедияһы\n«Фашизм ҡорбандарына» мемориалы (Ериковск)\n«Фашизм ҡорбандарына» мемориалы\nАдрес Ериковский утары\nПроект авторы Хададзе М. Ш., Степанюк Ю. А.\n«Фашизм ҡорбандарына» мемориалы — Ростов өлкәһе Дубовский районы Ериковск утарындағы мемориаль комплекс.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1942 йылда Ериковский утары эргәһендә фашистар совет хәрби әсирҙәре өсөн лагерь булдыра.\nХәрби әсирҙәрҙе юҡ итеү өсөн фронт һыҙаты йәнәшәһендә немецтар башта күсмә лагерҙар ойоштора, икенсе этап булып тимер юл станциялары эргәһендә даими оҙатыу лагерҙарын булдырыу («Дулаги» — немец телендә «Durch lager»), артабан Германия территорияһында һәм союздаш илдәрҙә «Шталаги» ойошторола. Лагерь ҡарап Ериковский «Дулаг». Был «Дулаг-124», ысын мәғәнәһендә концентрацион лагерь була.\nБеренсе хәрби әсирҙәрҙе немецтар оккупациянан һуң шунда уҡ утарҙың һөт-тауар фермаһына оҙата. Утарҙа барактар төҙөлә башлай. Хәрби әсирҙәр сыбыҡтарҙан үрелгән ике ҡатлы һикеләрҙә йоҡлай, күптәр, урын етмәгәнлектән, урамда ҡала. Уларҙы конвой һағында вафат булыусыларҙы һөйрәп сығара һәм 6х4 метр ҙурлыҡтағы дөйөм ҡәберлеккә ташлай.\nЛагерһа туҡтауһыҙ мунса яғыла, ундахәрби әсирҙәр йыуына ала. Әммә мунсанан бер кем дә иҫән-һау әйләнеп ҡайтмай.\nНемец етәкселеге үҙҙәре өсөн күңел асыу ойоштора — әсирҙәргә немец формаһын кейҙереп, уларға эттәрҙе һөсләтәләр, әммә эттәр әсирҙәргә ташланмай. Әгәр әсирҙә совет хәрби формаһы булһа, эттәр шунда уҡ ташлана. Әсирҙәргә совет ғәскәрҙәре алып сығып өлгөрмәгәс, яндырып киткән көйгән иген ашаталар. Һарайҙарҙа 200-ҙән күберәк кеше була, ҡайһы берҙә әсирҙәргә ултырып йәки баҫып йоҡларға тура килә. Ямғыр ваҡытында барактарҙың береһе емерелә һәм барлыҡ әсирҙәр емереклектәр аҫтында ҡала.\nЕриковск концлагерындағы команда постарын немецтар биләй, уларға Төньяк Кавказдан сыҡҡан казактар, украиндар, латыштар һ.б. буйһона.\n1942 йылдың декабрендә немецтар хәрби әсирҙәрҙе сығара башлай. Сигенгәндә сирҙәрҙе дүрт өлөшкә бүлеп, Зимовники ҡасабаһына ҡыуалар. 1943 йылдың ғинуарында Дубовский районы фашистарҙан азат ителә, хәлһеҙ тотҡондар госпиталгә дауаланырға ебәрелә.\nЛагерь ойошторолғандан алып унда яҡынса 18 мең кеше әсирлектә тотола. Язалауҙан, ябығыуҙан, ауыр хеҙмәттән көн һайын 100—200 кеше вафат була, барлығы яҡынса 5 мең кеше, шул иҫәптән Дубовский районының 46 гражданы, вафат була һәм атыла.\n«Дулаг-124» лагерында хәрби әсирҙәр ерләнгән урында 1987 йылда «Фашизм ҡорбандарына» тип аталған мемориал төҙөлә. Монументтың авторҙары — Ленинград архитекторҙары М. Ш. Хададзе менән Ю. А. Степанюк. Уның эргәһендә парк булдырыла. Мемориалдың нигеҙен күккә баҡҡан өс әсирҙең аҡ скульптураһы тәшкил итә. Улар эргәһендә концлагерь ҡоролмаһы. Ҡабырғала — надзирателдәр вышкаһы. Мемориал ҡойма һәм сәнскеле тимерсыбыҡ менән уратылған. Ҡойма эргәһендәге плитаға: «1942. Концлагерь ҡорбандар иҫтәлегенә. Совет яугирҙарына», — тип яҙылған.\nЙыл һайын мемориал территорияһында Еңеү көнөнә һәм һуғыш йылдарында һәләк булыусылар иҫтәлегенә бағышланған митинг, еңел атлетика кросы үткәрелә.\nМемориал «Жертвам фашизма» 2017 йылдың 3 июнь көнөндә архивланған.\nМемориал «Жертвам фашизма» (на месте бывшего немецкого концлагеря)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=«Фашизм_ҡорбандарына»_мемориалы_(Ериковск)&oldid=1061451 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 август 2021 в 18:49\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:49 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Яңы тыуған балаһын ерләгән әсә уның үлемендә табиптарҙы ғәйепләй - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nЯңы тыуған балаһын ерләгән әсә уның үлемендә табиптарҙы ғәйепләй\nСабый һәм әсә сәләмәтлегенә янаған хәүефкә иғтибар итмәгән табиптан башҡаларҙы ҡурсалау маҡсаты менән ул хәлде тикшереүҙе талап итә. Тыуыу һәм үлем тураһында таныҡлыҡтар менән бергә сабыйҙың ультра-тауышлы тикшеренеү барышында яһалған рәсемдәре лә ошонда. Беренсе скрининг һөҙөмтәләре буйынса ҡуйылған диагноз икенсеһендә ни өсөндөр ҡабатланмай. Ҡатын-ҡыҙҙар белешмәһе табибы ла айырмаға иғтибар итмәй һәм хәүеф сығанағын күрмәй. “Барыһы ла һәйбәт”, — тип ышандырғас йөклө ҡатын ғәҙәти тормошон дауам итә, эшкә йөрөй. Бәлә көтмәгәндә, сабый тыуыр тип билдәләнгән көндән өс ай алда килә. Июлдең 11-дә Валентина киҫкен хәлдә Өфөнөң 4-се бала табыу йортона ашығыс ярҙам машинаһы менән килтерелә. Табиптар тәү сиратта күп ҡан юғалтҡан ҡатын ғүмере өсөн көрәшә. Ауырлығы 910 грамм, оҙонлоғо 30 сантиметрлыҡ сабыйҙы операция ярҙамында алалар, әммә ҡыҙыҡай бары тәүлек ярым ғына йәшәй. Ҡатындарға хас күндәмлеге менән Валентина тәүҙә ғәйеплеләргә яза тураһында уйламай. Ваҡытҡа бирешмәгән уңалмаҫ яралар ата-әсәне ҡайғы сәбәбен мотлаҡ асыҡларға, табиптарҙың вайымһыҙлығын фашлап башҡаларҙы бәлә-ҡазанан һаҡлап ҡалырға, тигән ҡарарға килтерә. Валентина адвокаты менән прокуратура һәм тәфтиш комитетына ғариза тапшыра.Ғәҙәттән тыш осраҡтарҙың һис ҡайһыһы тикшереүһеҙ ҡалмай. Сабый үлеме сәбәптәре буйынса медицина учреждениеһы кимәленән алып һаулыҡ һаҡлау министрлығы күләмендә эске тикшереү эштәре ойошторола. Виктория Безрукова вафатына ҡағылған ентекле мәғлүмәттәрҙе Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министрлығы әлегә бирмәй. Йөклө ҡатын менән ҡарындағы балаға хәүеф янағанын асыҡлай алмаған клиника белгестәре лә ғәйеп таныр өсөн тәүҙә барыһын ентекләп асыҡларға кәрәк, тигән фекерҙә.Оҙаҡ йылдар көтөп алған ҡыҙын юғалтҡан ғаилә бөгөн ғәҙеллек талап итә. Хаҡтары бар. Медицинала күҙаллауҙар юҡ, мөғжизә осрамай, ғәйеплене табырлыҡ түгел тигәндәр менән ризалашып һаулығын хәстәрләүгә башҡалар битараф ҡалмаһын өсөн.


15 Февраль 2019, 17:23\nТибеҙлек яланы. Ауылыбыҙҙың көньяғындағы үрге яҡ зыярат эргәһендә генә ялан бар. Төрлө һутлы үләндәргә бай был урынды халыҡ көтөүлек өсөн генә файҙаланған. Һәр өйгә уны тигеҙ итеп бүлгәндәр. Кешеләр үҙҙәренә тейгән өлөшөн ситән үреп кәртәләгән, тәрбиәләп торған. Бер ниндәй мал-тыуар сығырлыҡ урын булмаған, ә юл үткән урындарға ҡапҡалар ҡуйғандар. Әлеге көндә көтөүлек әҙ генә урында ҡалған, сөнки һуғыштан һуң ерҙе һөрөп, иген сәскәндәр, бесәнен дә сапҡандар.\nКерәүле йылғаһы. Бик боронғо ваҡыттарҙа ул бер урындан ғына түгел, ә ҡан тамырҙары кеүек, тармаҡланып аҡҡан. Был халыҡ өсөн уңайһыҙ булған. Шуға улар көрәктәр ярҙамында һыуҙың юлын бер генә урындан ағырлыҡ итеп, икенсе яҡҡа борған. Шуға йылғаны Көрәнде тип атағандар. Йылғаның үрге яғына сыуаштар, урыҫтар килеп ултырғас, «Көрәнде»не «Керәүле» тип үҙгәрткәндәр.\nҠыҙҙар тауы. Ул уйһыулыҡтар, сағылдар теҙмәһенән тора. Бер түбәһен Исхаҡ тауы тип йөрөтәләр. Элек тау башы ҡарҙан асылыу менән бала-сағалар, йәштәр унда төрлө уйындар уйнаған. Йәш-елкенсәк ошонда бер-береһе менән танышҡан. Ҡыҙҙар тауы граждандар һуғышының да эҙҙәрен һаҡлай. Унда йә ҡыҙылдар, йә аҡтар күҙәтеү пункты булдырған, сөнки урыны бик уңайлы, бар-тирә яҡ ус төбөндәй күренеп торған. Бесәнсе ауылы ла – бер ҡыҙылдар, бер аҡтар ҡулына күскән. Снаряд эҙҙәре, окоп урындары бөгөн дә һаҡлана.\nИсхаҡ тауы. Тура һүҙле, ғәҙеллекте яратҡан Исхаҡты байҙар күрә алмаған. Шуға ла уны ағыулап үлтерәләр. Ябай халыҡ араһында хөрмәт ҡаҙанған Исхаҡты тау башына ерләйҙәр. Был ер изге урынға әйләнә. Әгәр оҙаҡ ямғыр яумаһа, ҡоролоҡ булһа, ҡатын-ҡыҙҙар Исхаҡ тауы башына көйәнтәләп һыу ташып, уның ҡәберенә һипкән.\nБурһыҡ тауы. Элек был урында бурһыҡтар күп булған. Беҙ унда ҡунаҡҡа ғына киләбеҙ, тәбиғәтебеҙҙең матур урыны – бурһыҡтар төйәге менән һоҡланабыҙ. Ауылыма ҡайтҡан һайын ошонда барырға тырышам. Бындағы ағастар ҙа мине көткән кеүек, әҙ генә иҫкән елгә лә бөгөлә-һығыла сәләмләй, хатта япраҡтарына тиклем шыбырлашып, хәлемде һораша һымаҡ.\nҠаҡы, ҡымыҙлыҡ, балтырған ашайым, ап-аҡ сәскәгә күмелгән еләклеккә килеп сығам. Ҡаршымда – күгәрсен күҙе, ҡыңғырау сәскәләре менән тулған тау битләүе… Илаһи зәңгәр донъя! Әйтерһең дә, аяҙ күктең бер киҫәге ергә төшкән дә сәскәләрҙе үҙ төҫөнә буяған. Сафлыҡ, тыныслыҡ аңҡый был урындан.\nСәғит ҡултығы. Беҙҙең ғаиләнең сабынлығы эргәһенән генә һуҙыла ул. Элек бында Сәғит исемле бер ҡарт йәшәгән. Унда емеш-еләк тә күп була, бесән дә мул сабыла. Был ер түңәрәк кенә, үҙе ҙур ҙа түгел, урыны ла – уйһыулыҡ.\nВасилий соҡоро. Бесәнлегебеҙҙән аҫтараҡ урынлашҡан. Элек Василий тигән кеше ошо урында тирмән тотҡан.\nХоҙайбирҙин (Бесәнсе) ауылы. Уның тарихы боронғо ваҡытҡа барып тоташа. 1587 йылда Бошман-Ҡыпсаҡ ырыуынан Йома исемле кеше ауылға урынлаша. Уның 60 йәшендә теләп, көтөп алынған улы тыуған. Балаға Теләүҡабул тип исем ҡушҡандар. Ә уның улы Бесәнсе өйләнгәс, тыуған ауылынан бер саҡрым ғына алыҫлыҡтағы Керәүле йылғаһы буйына килеп төпләнә. Бесәнсенең, Теләүҡабулдың ейәне, хатта бүләһе булған, тигән фараздар ҙа бар. Аҙаҡтан туғандары ла күсеп килә, өйҙәр һаны 16-ға етә. Улар ҡышын бында ҡышлаһа, яҙын Кәшәүәр күл тирәһенә йәйләргә киткәндәр.\nАуылым 1924 йылдың 22 декабрендә БашЦИК ҡарары буйынса ул шағир, яҙыусы, публицист, партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1896 йылда ошо ауылда тыуып үҫкән Шәһит Хоҙайбирҙин исемен йөрөтә башлай.\nҠырын кисеү. Элек Керәүле йылғаһы мул һыулы булған. Бурһыҡ тауы яландарына барыр өсөн таштарҙы ватып, кисеү урыны эшләгәндәр. Ситтән ҡарағанда, был урын ҡырын һымаҡ күренгән. Шуға халыҡ Ҡырын кисеү тип исем ҡушҡан.\nЭйе, минең тыуған ауылымдың тәбиғәте матур, күренекле ул-ҡыҙҙары күп. Беҙҙең, киләсәк быуындың, төп бурысы – тәбиғәтебеҙҙе һаҡлау, ауыл үҫешенә үҙ өлөшөбөҙҙө индереү. Минең уйлауымса, һәр кеше ауылының тарихын белергә тейеш, сөнки илгә ҡарата һөйөү тәпәй баҫҡан ерҙән, беренсе тапҡыр һоҡланған тәбиғәтенән һәм уның тарихынан башлана.


“Тимер ат”лы парад... » Башҡортостан гәзите\n“Тимер ат”лы парад...\n18-07-2017, 00:33 // Спорт һәм туризм, Анонстар // Баҫып сығарырға\nТәбиғәт үҙ эшен яҡшы белә: таң менән асфальт юлдарҙы ялтыратып йыуып та ҡуйған. Ошо матурлыҡҡа ҡарап шат Ҡояштың йөҙө балҡый, уның нурҙары кешеләрҙең күҙҙәрендә сағыла. Был ниндәй көн һуң, тиһегеҙме? Халыҡ менән тәбиғәттең килешеп, тантана иткән мәле! Атап әйткәндә, велосипедсылар етенсе тапҡыр Өфө урамдарына үҙенсәлекле парадҡа сыҡты.\n“1000 велосипедсы” тип аталған сара быға тиклем Халыҡ-ара велосипедсылар көнө айҡанлы үткәрелеп килде. Рәсәйҙә ул май айының һуңғы ял көнөнә тура килә. Быйыл иһә, көндәр ямғырлы булыу сәбәпле, сара күсерелә-күсерелә килеп, исемен дә үҙгәртте. Был юлы ул “I BIKE UFA” тип аталды.\nСара Өфө хакимиәте ҡаршыһындағы Ленин майҙанынан старт алды. Башта төрлө уйындар ойошторолдо. Иң матур кейемле велосипедсылар билдәләнде. Улар араһында төрлө “йәнлек”тәр, әкиәт һәм кино геройҙары ла бар ине.\n“Тимер ат”лылар “ғәскәрен” быйыл да республика Башлығы Рөстәм Хәмитов етәкләне. Йыйылыусылар алдында сығыш яһап, ул велосипедсыларҙы байрам менән тәбрикләне, спортҡа, сәләмәт тормош менән йәшәргә саҡырҙы.\n– Беҙҙе был майҙанға берҙәмлек, дуҫлыҡ, туғанлыҡ хистәре йыйҙы, – тине ул. – Барығыҙҙы ла бөгөнгө байрам менән ҡотлайым, рухи күтәренкелек теләйем. Беҙҙең “тимер аттар”ыбыҙ һөрлөкмәһен һәм уларҙы йыш йүнәтергә тура килмәһен.\nБайрам сараһы баш ҡала урамдары буйлап уҙып, Конгресс-холл янындағы майҙанда тамамланды. Ун саҡрым юлды велосипедсылар бер сәғәттә үтте. Улар араһында балалар бишеге ҡуйылған, эттәр ултыртҡан, бер тәгәрмәсле велосипедтар ҙа, самокаттар ҙа бар ине.\nБайрам сараһы барышында Рөстәм Хәмитов велосипедсылар хәрәкәтенең әүҙем ағзалары менән ҡалала велосипед инфраструктураһын үҫтереү тураһында фекер алышты.\n– Ҡалаларҙа велосипед юлдары, уларҙы ҡуйыу урындары етмәй, – тине республика Башлығы. – Бөгөн меңдәрсә кеше велосипед инфраструктураһы менән ҡәнәғәт түгел. Беҙҙең мэрҙар вәғәҙә бирә, әлбиттә. Улар вәғәҙәләрен үтәр тип ышанам. Был йәһәттән Өфө генә түгел, республикабыҙҙың башҡа ҡалалары ла эштәрен йәнләндерергә тейеш.\nВелосипедсылар фестивале Рәсәй тормошонда ҙур ваҡиға булып тора һәм республиканан ситтә лә киң танылыу яуланы. Унда туристар, төрлө ҡалаларҙан ойошҡан делегациялар, ғөмүмән, теләге булған һәр кем ҡатнаша ала. Сараның төп маҡсаты – халыҡты сәләмәт тормош алып барыуға ылыҡтырыу, матур ял ойоштороу.\nАвтор: С. САЛАУАТОВ.


Күңел пак икән – тирә-яҡ саф » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » Күңел пак икән – тирә-яҡ саф\nКүңел пак икән – тирә-яҡ саф 10.01.2017 // Экология\nЭкология йылы башланды. Быйылға ҡуйылған төп маҡсаттар – халыҡтың тәбиғәткә ҡарата мөнәсәбәтен ыңғай яҡҡа үҙгәртеү, ҡатмарлы мәсьәләләрҙең асылына төшөндөрөү, аңлатыу эше алып барыу, күңелдәрҙә йәшәгән ергә һөйөү, яуаплылыҡ тойғоһо тәрбиәләү. Тауҙай булып өйөлгән проблемаларҙы “һөҙәгәйтеү” өсөн күпме көс талап ителер?\nДәүләт һәм бизнес вәкилдәре алдына ҡалдыҡтар менән эш итеүҙе яйға һалыу, легаль булмаған сүплектәрҙе бөтөрөү, заманса технологиялар индереү, етештереү предприятиеларын йыһазландырыу, сүп-сарҙы айырым утилләштереү кеүек өҫтөнлөклө бурыстар ҡуйылды. Эйе, былар бер кем өсөн дә яңылыҡ түгел, даими ҡабатланған һүҙҙәр. Ә быйыл, тимәк, мәсьәлә иғтибар үҙәгенән төшмәйәсәк.\nҮҙәк матбуғат сараларында әйтелеүенсә, илдең барлыҡ төбәктәре сүп-сарҙы йыйыуҙы, эшкәртеүҙе, утилләштереүҙе ойоштороуҙың яңы системаһына былтыр уҡ күсеп бөтөргә тейеш булған. Әммә быға күптәр өлгәшә алмаған. Быйыл иһә 12 субъект яңы системаға күсеүҙе планлаштыра.\nИкенсе йүнәлеш – законһыҙ ҡыйлыҡтарҙы бөтөрөү. Әле илдә уларҙың һаны 20 меңдән ашыу. Бындай сүп-сар полигондары – ХХI быуаттың тағуны, тип билдәләй белгестәр. Уларҙағы ташландыҡ ауырлығы 30 миллиард тоннанан ашыу икән. Образлы әйткәндә, Хеопс пирамидаһы ҙурлығындағы 7 500 тауға тиң!\nМәғлүм булыуынса, ҡыйлыҡтарҙың күп өлөшөн полиэтилен пакеттар, пластик һауыттар тәшкил итә. Күптән түгел Рәсәйҙең Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығында уларҙы ҡулланыуҙы сикләү тәҡдиме менән сығыш яһанылар. Эйе, әлегә был тыйыу айырым һаҡланған тәбиғәт зоналары биләмәләренә генә ҡағыласаҡ. Шулай ҙа башланғыс хупланһа, киң таралыу алыр тигән ышаныс бар. Ведомствоның рәсми сайтында белдерелеүенсә, сикләү барлыҡ пластик әйберҙәргә индерелергә тейеш: нәҡ улар ҡыйлыҡтарҙың иң күләмле, оҙаҡ тарҡалмай торған өлөшөн тәшкил итә, үҙҙәрен йыйыу ҙа, утилләштереү ҙә мөмкин түгел.\nБыл аҙым “кисәнән алда” яһалырға тейеш ине, тип билдәләнгән министрлыҡтың сайтында. Һуңғы осорҙа пластиктан күп дәүләттәр баш тарта. Мәҫәлән, Сингапурҙа, Бангладешта, Тайвандә уны ҡулланыу 2003 йылда уҡ ныҡлы тыйылған. Күптән түгел Франция ла ошо аҙымды яһаған. Был илдә 2020 йылға пластик һауыт-һабаны бөтөрөп, артабан бөтөнләй ҡулланмаҫҡа ҡарар иткәндәр. Киләсәктә биологик яҡтан таҙа материалдар файҙаланыуға индереләсәк. Был закон – Францияла климаттың глобаль үҙгәреше проблемаһын хәл итеү һәм илдең экологик торошон яҡшыртыуға йүнәлтелгән киң күләмле пландың бер өлөшө генә. Ҡануниәт авторҙары билдәләүенсә, пластик һауыт-һабанан баш тартыу тирә-яҡ мөхиттең таҙалығын һаҡлауға булышлыҡ итеп кенә ҡалмаясаҡ, ә уларҙы етештереү өсөн сарыф ителгән энергетик сығымдарҙы ла ҡырҡа кәметәсәк.\nӘлбиттә, һәр эштәге кеүек, башланғысҡа ҡаршы фекер белдереүселәр ҙә юҡ түгел. Рәсәй Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығының тәҡдиме лә ҡайһы берәүҙәрҙә ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы. Мәҫәлән, сауҙа ассоциациялары вәкилдәре әйтеүенсә, пластиктан баш тартыу һатыусыларҙан, рестораторҙарҙан һәм һөҙөмтәлә ҡулланыусыларҙан ҙурыраҡ сығым талап итәсәк. Ҡайһыһына өҫтөнлөк бирергә: ризыҡ өсөн арзаныраҡ түләргәме, әллә һаулыҡҡа зыян килтермәҫлек мөхиттә йәшәргәме?\nЭкология йылында йәнлектәр айырым хәстәрләнәсәк. Мәҫәлән, уларҙы һаҡлау, яуаплы мөнәсәбәт булдырыу тураһында айырым закон ҡабул итеү, “Ҡыҙыл китап”ты яңынан сығарыу көтөлә. Алыҫ Көнсығыш ҡапланын, сайғаҡты һәм Амур юлбарыҫын үрсетеү үҙәктәре барлыҡҡа киләсәк тигән һүҙ ҙә халыҡта ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыралыр.\nӘле Рәсәйҙә федераль әһәмиәттәге 299 айырым һаҡланған биләмә бар. Был иҫәпкә 110 ҡурсаулыҡ, 46 милли парк, 70 заказник, төрлө тәбиғәт һәйкәлдәре инә. Дөйөм майҙан, диңгеҙ биләмәһен дә иҫәпкә алғанда, 59,2 миллион гектар тәшкил итә. Өҫтәүенә илдә быйыл йәнә кәмендә биш ҡурсаулыҡ асыу, ике милли паркты киңәйтеү планлаштырыла. Дөйөм алғанда, Рәсәйҙә Экология йылына сүп-сар эшкәртеү өсөн 12 завод төҙөүҙән башлап Эльбрусҡа менеүгә тиклем 200-гә яҡын сараны тормошҡа ашырыу ниәт ителгән. Бюджет та битараф түгел: 350 миллиард һум бүленә. Был аҡсаның күп өлөшө – инвесторҙарҙыҡы, уны тәү сиратта технологияларҙы яңыртыуға йүнәлтәсәктәр.\nОшондай ҙур пландар тураһында һүҙ барғанда, беҙҙең төпкөлдәрҙәге “ожмах утрауҙары”, уларға бөтөн ғүмерен бағышлаған, бәләкәй генә эш хаҡы алыуға ҡарамаҫтан, глобаль проблемаларҙы иҫкәрткән, халыҡҡа хәҡиҡәтте төшөндөрөргә тырышҡан ябай кешеләр – ҡурсаулыҡ, милли парк, заказник хеҙмәткәрҙәре күҙ алдына килеп баҫа. Тыуған төйәген бөтөн йөрәге менән яратҡан, тәбиғәттең һулышын, тауҙарҙың тынын тойған, һәр үҫентене, йәнлекте йәнеләй күргән, урмандың бормалы һуҡмаҡтарынан күҙ йомоп үтә алырлыҡ, ошо мөхиттә үҙен иң бәхетле тип һиҙгән һәм күңел яҡтыһын башҡаларға ла өләшкән кешеләрҙең дөрөҫ йәшәргә саҡырған ораны ишетелерме, киң майҙанда яңғырармы? Мәҫәлән, “Башҡортостан” дәүләт ҡурсаулығы директоры Вәсилә Яныбаева гәзитебеҙгә биргән бер әңгәмәһендә: “Проблемалар араһында иң ныҡ хафаға һалғаны – эсәр һыуҙың бысраныуы, – тигәйне. – Бының төп сәбәбен кер, ҡашығаяҡ таҙартыуға ҡулланылған химик әйберҙәрҙә күрәм. Улар йыуынты һыу менән бергә түгелгәс, 17 метр тәрәнлеккә китә икән. Унда иһә – артезиан һыуы... Ләкин был турала ниңәлер өндәшмәүҙе хуп күрәбеҙ. Ә сирҙәр артҡандан-арта, иммунитетыбыҙ ҡаҡшай. Бының төп сәбәбе һыуҙан икәнен белмәйбеҙме һуң?..”\nҠурсаулыҡ етәксеһе шулай уҡ тәбиғәтте төплө өйрәнеү өсөн ғилми туризм булдырыу, был эшкә йәштәрҙе күпләп йәлеп итеү мөһимлеге, балаларҙы виртуаль донъянан айырыу маҡсатында экологик лагерҙар һанын арттырыу, тәрбиә эштәрен кабинетта ултырып түгел, ә тәбиғәт ҡосағында ойоштороу зарурлығы тураһында бихисап аҡыл биргәйне. Эйе, тирә-яҡ таҙа булһын өсөн тәү сиратта әҙәм балаһының күңел паклығы кәрәк шул. Вәсилә Әхәт ҡыҙының һөйләгәндәренән йәнә бер өлөштө иҫкә төшөрөп үтәйек: “Уҙған быуат аҙағында Магнитогорскиҙағы бер завод хеҙмәткәрҙәренең балаларын алып килделәр. Була бит шундай етәкселәр! “Балаларҙы бер нисә аҙнаға тәрбиәгә алығыҙ. Аҡса йәл түгел – күпме һораһағыҙ, шунса бирәбеҙ”, – тинеләр. Атта ла йөрөнөк был балалар менән, йәйәү ҙә. Ҡурсаулыҡта күрмәгән урындары, үтмәгән юлдары ҡалманы. Ҡайтыр ваҡыт еткәс иһә илай башланылар. Беҙҙән, тәбиғәттән айырылғылары килмәй. Араларынан береһе урмансының атын күҙ йәше менән һорай. “Зинһар өсөн, бирегеҙ, – ти. – Урынына атайымдың анау ҡиммәтле машинаһын ҡалдырырбыҙ...”\nБына ошондай фиҙакәр хеҙмәт күрһәткән, тауҙай проблемаларҙы атҡарырға тырышҡан замандаштарыбыҙҙың эше лайыҡлы баһаланһын, тәжрибә өлгөләре өйрәнелһен, кәңәштәре тыңланылһын, үҙҙәренә тейешле ярҙам күрһәтелһен ине Экология йылында. Тәбиғәт ҡосағында йәшәгән кеше яңылыш юл күрһәтмәҫ.


Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән осрашты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән осрашты\n12:32, 4 марта 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 4 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n3 мартта Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары Григорий Орджоникидзе менән осрашты. Осрашыу барышында халыҡ-ара ойошма менән үҙ-ара эш итеү перспективалары һәм республика биләмәһендә берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде.\n– Һеҙҙең менән аралашыу һәр саҡ файҙалы, сөнки беҙ мәҙәни, матди мираҫты һаҡлап ҡалыу өҫтөндә эшләйбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов.\nӘлеге ваҡытта республиканың ойошма менән үҙ-ара эш итеүе 2013 йылда Парижда ҡул ҡуйылған белдереү сиктәрендә бойомға ашырыла, тип билдәләне Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары. Байтаҡ саралар күрелгән, әммә яңынан-яңы идеялар һәм тәҡдимдәр барлыҡҡа килә.\n– Атап әйткәндә, беренсе геологик парк булдырыу тәҡдиме бар, – тип хәбәр итте Григорий Орджоникидзе. – Хәҙер ЮНЕСКО-ла ошо яңы программа көс туплай. Ысынында иһә был перспективалы программа, бындай геологик парктар илебеҙҙә әлегә юҡ. Шуға күрә был пилот проекты – Рәсәйҙә тәүге геопарк буласаҡ.\nОсрашыуҙа шулай уҡ Шүлгәнташты ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына индереү мәсьәләһе тикшерелде. Рәсәйҙең ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссияһының яуаплы секретары һүҙҙәренсә, бөтә кәрәкле процедуралар ҙа үтәлгән осраҡта ошо объект буйынса ҡарар 2018 йылда уҡ ҡабул ителеүе ихтимал.\nРәсәй һәм халыҡ-ара ЮНЕСКО кафедралары селтәрен үҫтереү тураһында ла һүҙ барҙы. Атап әйткәндә, Өфө дәүләт нефть техник университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты ошондай кафедралар асыу хаҡында ғариза менән сығыш яһаны.


Һәр бала ата-әсәйле үҫһен » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Һәр бала ата-әсәйле үҫһен\n16.09.2019 Һәр бала ата-әсәйле үҫһен\nБулат Мөкминовтың оҫтаханаһына һуғылып, сәғәт өсөн ҡайыш һатып алдым. Һәм ҡайыштан килгән күн еҫе кинәт, уйламағанда, бала саҡҡа алып ҡайтты ла китте... Атайым иҫкә төштө. Уның тирене эшкәртеп, сыбыртҡылар үргәне, йүгәндәр эшләгәне...\nИнәй итәгенә йәбешеп үҫкән бала түгелмен: бәләкәй сағымда гел дә атай янында уралдым, уның аяғы аҫтында буталдым, ҡулы араһына тығылып инеп, нимә эшләгәнен үрелеп ҡарап ҡамасауланым.\nУлай ғынамы әле ул! Йә бысҡыһын алып китәм, йә йышҡыһын, йә беҙен алып барып олаҡтырам Хоҙай ҡушмаған ергә. Шунан күмәкләп эҙләйбеҙ, атайҙың эше туҡтай. Үтә ҡаңғыртһам да, атай ҡысҡырмай, асыуланмай, тыныс ҡына, йә бар инде, уйна, ти, йә инәйгә, ал әле ҡыҙыңды, тип өндәшә. Мине, ҡарышҡырҙы, анһат ҡына "алырмын", тимә - бирешеү юҡ!\n...Бергә кисәүләтеп ат тышарға көсләшеп барһам, йә һыбай эре генә киләм (шулай ҙа осоп барып төшөүҙән шөрләп, ялға сытырман йәбешеп!), йә ҡалышмаҫ өсөн кескәй ҡулымды атайҙың яҫы усына тығам да, уны үҙ яйыма атлатам.\nҠайһы ваҡыт атай йүгәнде тоттора. Ағастар кеүек бейек тойолған ат үксәгә баҫып, өҫкә менеп килгән һымаҡ, фырылдап мышнауы ҡолаҡ төбөндә генә, етмәһә, аҙым һайын үлән ашарға ынтыла, йәки себен-серәкәйҙәрҙе ҡыуалап, башын тегеләй-былай, өҫкә-аҫҡа болғай. Хәтәр ҡурҡыныс! Йүгәнде бәреп кенә тайыр ҙа инең, көсләшеп тағылыуың быны эшләргә ирек бирмәй. Ат тапап ҡуймаһын, тип, аҙымдарҙы йәһәтләтәһең, әммә һин шәберәк атлаған һайын ат та тиҙерәк атлай! Уның ҡарауы аҙаҡ устарыңдан тәмле генә күн һәм ат тире еҫе сыға. Миңә шулай тәмле һымаҡ тойола, сөнки атайҙың да устарынан шундай уҡ еҫ килә.\nҠайтып етеп, тура өҫтәл артына тығылып инеп ултырһаң, фуф, һинән һаһыҡ еҫ борхолдап тора, тип өйҙәгеләр танау бора. Шығырлатып ҡулын йыуған атайҙың алдына ҡыҫылып инеп тороп, ҡулдарымды ҡулйыуғысҡа һонам, ә үҙемдең ике күҙем өҫтәлдәге тәмлекәстәрҙә - минһеҙ ашап бөтмәһәләр ярар ине, тип ҡайғырам. Атай минең ҡулдарҙы йыуып-бөтәме юҡмы, уларҙы арлы-бирле өҫтөмә һөртәм дә, өҫтәлгә һыпыртам. "Ашау" тигәндә миңә етеүсе юҡ инде - телем асылыу менән "атаһын бирегеҙ" тип таптырған кеше мин ул ))) "Атаһын" - йәғни, иң өлкәнен, күбен, ҙур өлөшөн.\n...Йоҡларға ятҡас, уттарҙы һүндереп, күн менән булышҡан атайым мейестең янып бөткәнен көтөп, ҡаршыһында иҙәндә бер тубығын текә сәсеп, тәмәке лә тартып ултыра. Мин дә уның аҫҡы тубығына уңайлы ғына һыйынып урынлашып, гәзиттән төрөлгән "тәмәкемде" етди "төтәтәм", атайымдың сыбыртҡы үргәнен ялҡауым килеп кенә күҙәтәм. Шунда ғына иртәнән-кискәсә талыу белмәгән телемдең арығанын тоям ))) Ә стенала төрлө күләгәләр бейешә...\nМиңә уның менән әйтеп бөтөргөһөҙ рәхәт ине, ә атайыма минең менән нисек булғандыр, белмәйем...\nИх, ҡулым саҡ ҡына иплерәк булһа, атайымдан белгән һөнәрҙәрен отор ҙа алыр инем ул мин. Тик юҡ шул. Атайымдың етмеш ете һөнәренең бер-икеһен генә отҡанмын. Шуларҙың береһе - ат егеп-туғарыу һәм уны тышау...\nҺәр бала атай-әсәйле үҫһен ине ул...\nҺис бер шартһыҙ һине яратҡан ата-әсәйең ҡосағында йомарланған бәхет йомғағың ғүмер буйы йөрәгеңде сорнап, оҙата йөрөй икән.


Әбйәлил районында тыуып үҫкән Альбина Сөләймәнова республика көнө менән бер рәттән, бөгөн тыуған көнөн дә билдәләй.\nТеүәл 24 йыл элек ҡабул ителгән Дәүләт суверенитеты тураһындағы декларация көнөндә ҡыҙ донъяға килгән. Әлеге көндә Магнитогорск ҡалаһында йәшәүсе милләттәшебеҙ тормош иптәше менән ике йәшлек ҡыҙ үҫтерә. Шуныһы ҡыҙыҡ, бәләкәй Аделияның да тыуған көнө ике көн элек кенә үткән. Шуға ла беҙҙең ғаилә өсөн октябрь айы байрамдарға бай, ти ҡыҙҙың әсәһе.


Тәндәге төрлө яраларҙы дауалаусы япма | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡорт дәүләт университеты ғалимдары студенттар менән берлектә тәндәге төрлө яраларҙы дауалаусы япма уйлап тапҡан. Медицина бинтына ҡарағанда ул күпкә отошлораҡ. Динара Хажиәхмәтова Башҡорт дәүләт унивеситеты химия факультетының дүртенсе курсында уҡый. Бала саҡтан төрлө тәжрибәләр эшләргә оҡшай торғайны, уҡыу йортона килгәс хыялымды тулыһынса тормошҡа ашырҙым, ҡыҙыҡлы эксперименттар яһап ҡарау мөмкинселеге лә бар, тип ҡыуана ҡыҙ. Ул яңыраҡ уйлап сығарылған биоматериалды эшләүҙә лә әүҙем ҡатнаша. Биотарҡалыусы полимер пленканан яһалған материал төрлө яраларҙы дауаларға ярҙам итә. Уны ҡулланыу, бинт менән эш иткәнгә ҡарағанда күпкә уңайлыраҡ та, ти белгестәр. Полимерҙан эшләнгән пленкалар биотарҡалыусы булғанлыҡтан, улар яраға ла тиҙ генә һеңеп бөтә. Бинт менән бәйләгәндәге кеүек көн һайын яраны эшкәртеп, таҙартып яңынан бәйләп торорға кәркмәй, ти белгестәр. Яраны бөтәштереү өсөн уйлап сығарылған пленкаларҙы Өфөнөң 17-се клиник дауаханаһында тикшерәләр. Ғалимдар тиҙҙән пациенттарға был шифалы пленкаларҙың ниндәйе кәрәк, шундай итеп эшләп бирә аласаҡбыҙ, тип вәғәҙәләй. Тәү ҡарауға ябай ғына күренгән әйбер киләсәктә медицина бинтын да алмаштыра аласаҡ. Уның ярҙамында бер-ике аҙна эсендә тәрән яраны ла бөтәштерергә мөмкин, ти ғалимдар.


Өфөлә бәләкәй фатирҙарҙы ҡуртымға биреү һиҙелерлек ҡиммәтләнгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n8:26, 16 августа 2018 Иҡтисад\nӨфөлә бәләкәй фатирҙарҙы ҡуртымға биреү һиҙелерлек ҡиммәтләнгән Фото: womanadvice.ru\nӨФӨ, 2018 йыл, 16 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nӨфөлә йыл башынан майҙаны 32 квадрат метрға тиклем булған фатирҙарҙы ҡуртымға биреү 16 процентҡа артҡан. «Фатирҙар донъяһы» федераль порталы мәғлүмәттәре шундай. Хәҙер Башҡортостандың баш ҡалаһында бер бүлмәлеһе — 12 мең һум. Өфө 69 ҡаланан (300 меңдән кәм булмаған кеше йәшәгән) рейтингта 12-се урынды биләй.\nТәүге бишәү иҫәбендә ғәҙәттәгесә өс баш ҡала — рәсми, мәҙәни һәм олимпия, шулай уҡ Ҡырымдың «баш ҡалалары» — Симферополь һәм Севастополь.\nМәскәүҙә бәләкәй фатирҙарҙың ҡуртым хаҡы 8,5 процентҡа арзанайған һәм 25,78 мең һум тәшкил итә, Мәскәү өлкәһендә уртаса 13 процентҡа осһоҙланған — 14,6 мең һум.\nСанкт-Петербург «үҫеүен» дауам итә: +5% һәм 20,5 мең һум. Сочи 5% арзанайған — 18,5 мең һум.\nҠырымдың ҙур ҡалалары 3% тиерлек «юғалтҡан», һәм хәҙер бер бүлмәле фатирҙы ҡуртымға алыу хаҡы Симферополдә — 18 мең, Севастополдә — 16 мең һум.\nТеги: фатирҙар, ҡуртым


Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы: «2014 йылдың 14 сентябрендә бюллетендәрҙә «барыһына ла ҡаршы» графаһы булмаясаҡ» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы: «2014 йылдың 14 сентябрендә бюллетендәрҙә «барыһына ла ҡаршы» графаһы булмаясаҡ»\n16:30, 19 июня 2014 Йәмғиәт\n2014 йылдың 14 сентябрендә муниципаль һайлауҙарҙа бюллетендәрҙә «барыһына ла ҡаршы» графаһы булмаясаҡ. Бының тураһында «Башинформ» агентлығында матбуғат конференцияһында республика Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев хәбәр итте.\nҠануниәткә ярашлы, «барыһына ла ҡаршы» тип 2015 йылдың 1 ғинуарынан урындағы үҙидара вәкәләтле органдары депутаттарын һәм вәкәләтле кешеләрҙе һайлағанда ғына тауыш бирергә мөмкин буласаҡ.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «барыһына ла ҡаршы» графаһы бюллетендәрҙә 2006 йылдан алып булманы. Алдан, Президент һайлауҙарынан тыш, бөтә өс кимәл һайлауҙарға ла был вариантты ҡайтарыу ҡарала, әммә һөҙөмтәлә урындағы кимәл менән генә сикләнергә ҡарар ителде.\n— Шуныһы мөһим: әгәр һайлау округында иң күп тауыш йыйған кандидатҡа ҡарағанда, күберәк һайлаусы бөтә кандидаттарға ҡаршы тауыш бирһә, һайлауҙар булманы тип таныла, — тип аңлатты Хәйҙәр Вәлиев.\nТеги: һайлауҙар,«барыһына ла ҡаршы» графаһы


Дауыт (рус. Даутово) — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 352 кеше булған. ОКАТО коды — 80201810003.\nХәсәнов Юлай Иҙрис улы (1931—21.01.2010), мәғариф эшмәкәре. 1949 йылдан Әбйәлил районы мәктәптәре уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1965 йылдан Йәнгел урта мәктәбенең директор урынбаҫары, 1967—1992 йылдарҙа — директоры. РСФСР (1976) һәм Башҡорт АССР-ы (1980) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, СССР-ҙың мәғариф (1980), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы (1967) отличнигы. Ленин (1981) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары (1971) кавалеры.\n↑ Башкирская энциклопедия — ХАСАНОВ Юлай Идрисович (рус.) (Тикшерелеү көнө: 24 февраль 2021)\nДауыт (Башҡортостан) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 24 февраль 2021)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Дауыт_(Башҡортостан)&oldid=1009689 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 24 февраль 2021 в 08:05\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:05 24 февраль 2021 үҙгәртелгән.


Ҡыуатов Таһир Буранғол улы — Башҡорт Википедияһы\nҠыуатов Таһир Буранғол улы\nҠыуатов Таһир Буранғол улы (1788 йыл — 1849 йыл) — обер-офицер, 1839—1840 йылдарҙағы Хиуа походында ҡатнашыусы, кантон башлығы,4-се дәрәжә Изге Станислав ордены кавалеры.\nТаһир Буранбай улы Ҡыуатов 1788 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы (хәҙер Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы) Буранғол ауылында тыуған.\nСығышы менән Ҡыуатовтар дворяндар нәҫеленән. Бүтән туғандары рәтендә Таһир ҙа оҙаҡ йылдар Яйыҡ буйында һалдат хеҙмәтендә була. Казактан урядникка, урядниктан зауряд хорунжийға тиклем үрләй. 20 йылдан һуң есаул чины ала. Кордон хеҙмәте еңелдән булмай. Йыш ҡына башҡорт ерҙәренә ҡырғыҙҙар барымтаға үтеп инә, малдарын ҡыуып алып китә. Таһир барымтасылар менән бәрелештәргә инә.\n1809, 1814, 1830 йылдарҙа ҡаҙаҡ урҙалары эсенә оҙайлы походтарҙа ҡатнаша.\n1812 йылғы Ватан һуғышы ваҡытында яуға аттар ебәрешеп йөрөй, бының өсөн Батшанан рәхмәт хаты ала. 8-се башҡорт атлы полкын ойоштороуҙа ҡатнаша.\nАрал буйы нығытмаларын төҙөргә кәрәк-яраҡтар илтер өсөн ылау ҡыуа.\nГубернатор бойороҡтарын, попечитель ҡушҡандарҙы үтәп, иген сәсеүҙе киңәйтә, ауылдарҙа аҙыҡ-түлек запасы һаҡлар өсөн мөгәзәйҙәр һалдыра. Был эштәрен оло түрәләр юғары баһалап, уны обер-офицерҙар ҡорона үрләтәләр, почётлы смотрҙарға саҡыралар. Түрәләргә баш биреп бармаған Ҡаһарман ағаһын кантонлыҡтан бушатып, Таһирҙы кантон итеп ҡуялар. Аталары Буранғол Ҡыуатов отставкаға сыҡҡас, кантон менән идара итеү улы Ҡаһарманға күскән була (1817—1832), 1832—1841 йылдарҙа икенсе улы Таһир кантон булып тора.\n1836 йылда ҡырғыҙ-ҡайсаҡ далаһына Бүкәй хан биләмәләренә яу походында була.\nТаһир кантондың ғүмере Рәсәй батшаларына хеҙмәт итеп, кордондарға, яу-походтарҙа,кантондың күҙгә күренмәҫ һанһыҙ эштәрендә губернатор фармандарын үтәп, данһыҙ-ниһеҙ үтә. Халыҡ хәтерендә исеме лә ҡалмаған, сәсәндәр маҡтапмы-яманлапмы йыр ҙа сығармаған. Күрәһең, ни маҡтар, ин яманлар яҡтары булмағандыр:вазифаларын мыштым ғына башҡарған-үткән\n1837 йылда Ырымбурға тәхет вариҫы Александр Николаевич килгән. Таһир Ырымбурҙа кенәзде ҡаршылау тантанаһында ҡатнаша. Башҡорт эскадронын әҙерләп осмотрға сығарған. Тәхет вариҫын шулай хөрмәт иткән өсөн уға обер-офицер чины бирелә, бүтән хеҙмәттәрен дә иҫәпкә алып уны 4-се дәрәжә Изге Станислав ордены менән бүләкләйҙәр.\n4-се дәрәжә Изге Станислав ордены (1837)\n↑ 1,0 1,1 1,2 Ғайса Хөсәйенов. «Ил азаматтары». — Өфө: «Китап», 1998 й. — С. 409-сы б..\n↑ 2,0 2,1 Ә.Әсфәндиәров. «Олатайҙарҙың бар тарихы». — Өфө: «Китап», 1996 й. — С. 98-се б..\nҒайса Хөсәйенов. «Ил азаматтары». — Өфө: «Китап», 1998 й. — С. 404—410-сы б.б..\nӘ.Әсфәндиәров. «Олатайҙарҙың бар тарихы». — Өфө: «Китап», 1996 й. — С. 98-се б..\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыуатов_Таһир_Буранғол_улы&oldid=1104220 ҡабул ителгән\nIV дәрәжә Изге Станислав ордены кавалерҙары\nХиуа походында (1839—1840) ҡатнашыусылар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:41 3 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


Химэдзи һарайы — Башҡорт Википедияһы\nХимэдзи һарайы (япон. 姫路城Химэдзидзё:?) — Японияның һаҡланып ҡалған иң боронғо һәм туристар араһында иң популяр һарайҙарының береһе. 1993 йылда ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. Һарай комплексына бөтәһе 83 бина инә, ғәмәлдә улар бөтәһе лә ағастан эшләнгән. Һарайҙың нигеҙе эргәһенән шул уҡ исемле ҡала һуҙылып киткән.\nАҡ селән һарайы\nХимэдзи ҡалаһындағы аҡ селән һарайы\nТөҙөлөшө 1333—1346 йылдар\nАҡ селән һарайы Викимилектә\n2 Химэдзи һарайы кинола\nХимэ (Хиого префектураһы, Харима өлкәһе) тауы итәгендә һарай төҙөү XIV быуат уртаһында (Муромати осоро) башлана. «Исемен ул бик матур ап-аҡ ҡошто хәтерләтеп эшләнгән үҙенә бер төрлө формаһы һәм ҡупшылығы өсөн алған» (ср. Ҡарға һарай). Химэдзи күп һандағы артабанғы быуын һарайҙар өсөн матур өлгө булып тора. Уның бейек таш фундаменты, ентекләп ағартылған стеналары, бойницалары, амбразуралары япон архитектураһы ысулдары арсеналына ныҡлап инә. 1333—1346 йылдарҙа төҙөлгән тәүге һарай бер самурай кланынан икенсеһенә, бигерәк тә 1467—1477 йылдарҙағы граждандар һуғышы осоронда, бер нисә тапҡыр күсә. XVI быуат аҙағына, хәрби башлыҡ Тоётоми Хидэёси ҡулына килеп эләккәндә, һарай үҙ-ара талаштарҙан шаҡтай туҙған була һәм капиталь ремонт үткәреү талап ителә. Тап 1601 һәм 1609 йылдар арауығында, өҫтәренән 45 метр бейеклеккә олғашып торған ете яруслы төп башняһы булған, хәҙерге бөтә ҡоролмалары барлыҡҡа килә. Тоётоми ғаиләһе ниәтләп башлап ебәргән һарайҙы яңыртыу 1618 йылға тамамлана һәм ярҙамсы башняларҙың ҙур шәлкеме барлыҡҡа килеүгә һәм эргә-тирәләге территорияны үҙгәртеп ҡороуға килтерә. Һарай тирәләп киң баҡса бик күп тупиктары булған спираль рәүешендәге лабиринттарға бүленгән. Был һөжүм итеүселәрҙе сәғәттәр буйына түңәрәк буйлап аҙашып йөрөргә мәжбүр итеү өсөн эшләнгән, ә был ваҡытта улар өҫтөнән тэнсюҙан атыш барасаҡ.\nЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы, объект № 661\nБыл уйлап сығарылған хәйлә бер ҡасан да һуғышта тикшереү үтмәгән, сөнки төҙөлөш тамамланыуға Японияның был өлөшөндә сағыштырмаса тыныс осор башлана. Артабанғы ике быуат эсендә һарайҙың ышығында Химедзи ҡалаһы үҫеп сыға. 1871 йылда Аҡ селән һарайы хужаларынан тартып алына һәм 23 иенгә һатыла. Икенсе бөтә донъя һуғышы аҙағына һарайҙың эргә-тирәһе америка авиацияһы бомбаға тотоуҙан зыян күрә, ләкин һарай үҙе имен ҡала.\nХимэдзи һарайы кинолаҮҙгәртергә\nҺарай территорияһында күп кинотаҫмалар төшөрөлә. Тәүге фильмдарҙа («бондиандар», «Ике тапҡыр ғына йәшәйһең»), ул ракета ҡоралы эшләнгән серле ниндзя мәктәбе итеп күрһәтелә. Акира Куросава бында «Һуғышсы шәүләһе» һәм «Ран» фильмдары кеүек шедеврҙар төшөрә. 2003 йылда Химэдзиҙә төп ролдә Том Круз уйнаған «Һуңғы самурай» тарихи кинофильмы төшөрөлә.\n↑ ХИМЭДЗИ // Япония от А до Я. Популярная иллюстрированная энциклопедия. (CD-ROM) — М.: Directmedia Publishing, «Япония сегодня», 2008. — ISBN 978-5-94865-190-3.\nХимэдзи һарайы «Ниппония» журналының урыҫ телендәге версияһында, № 17, 2001 йыл\nВикимилектә Химэдзи һарайы темаһы буйынса медиафайлдар бар.\nҠалып:Япониялағы бөтә донъя мираҫы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Химэдзи_һарайы&oldid=881656 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 16 апрель 2019 в 00:17\nБыл бит һуңғы тапҡыр 00:17 16 апрель 2019 үҙгәртелгән.


Үткәнеңә, йәшлегеңә әйләнеп ҡайтырға теләйһеңме Ул са ҡта Мәжит Ғафури исемендәге драма театрына, Ибраһим Абдуллин дың "Тиле йәщлек" пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклдең прем ьераһына рәхим ит.\n"Тиле йәшлек" үҙ ваҡытында был театр сәхнәһендә уйлағайны\nинде, бөгөн ул ҡуйыусы режиссер - БР һәм РФ халыҡ артистка һы Таңсулпан Бабичеваның яңы интерпретацияһында яңынан әйлән еп ҡайтты. Режиссер сығанаҡҡа бик һаҡ ҡағыла, фольклор тулы һынса һаҡланған, һуғышҡа тиклемге дәүер костюмдарҙа, декорац ияла, йыр һәм көйҙәрҙә күренә. Төп ролдәрҙе башҡарыуҙы йәш а ктерҙарға - Өфө дәүләт сәнғәт академияһы сығарылыусыларына ы шанып тапшырылыуы ла ҡыҙыҡһыныуҙы арттыра.\n- Прфессиональ сәхнәгә сығыусыларға һәр ваҡыт төп ролдәр эләгеп тормай, - ти Таңсулпан Даһи ҡыҙы. - Йышыраҡ уларға бе р нисә йыл буйы эпизодтарҙа ғына күренергә тура килә. Илнур Лоҡманов (Зөлҡәрнәй), Нияз Закиров (Хәниф) һәм Руслан Ғәлимо вҡа (Бытбылдыҡ) иһә төп ролдәрҙе башҡарыу ғына түгел, ошо уҡ\nролдәрҙе бынан күп йылдар элек башҡарыусы Фидан Ғафаров, Әх әт Хөсәйенов һәм Муллаян Һөйәрғоловтар менән бер сәхнәлә уйн ау бәхете тейә. Таңсулпан Бабичеваның һүҙҙәре буйынса, "Тиле\nйәшлек" йәш актерҙарҙың диплом спектакле булараҡ ҡуйылған.\n- Беҙҙең үҙ уҡыу театрыбыҙ бар. Спектаклдәребеҙҙе лә ошон да уҡ күрһәтәбеҙ. Ә "Тиле йәшлек" менән төрлө ҡала һәм район дарҙа - Дәүләкән, Баймаҡ, Нефтекамала, Краснокама һәм Йылайы р райондарында булдыҡ. Тамашасылар менән осрашыу уларҙың асы ҡ тойғоларға, ябай сюжетлы спектаклдәргә һыуһағанын асыҡланы . Мөхәббәт, тоғролоҡ, күңел таҙалығы - был ҡарттар ҙа аңлаға н, йәштәрҙе лә йәлеп иткән тормош ҡиммәттәре.\nТаңсулпан Даһи ҡыҙының педагогик стажы 15 йылдан ашыу. Һә м һәр уҡытыусы кеүек үк ул уҡыусыларының уңыштарына шатлана.\n"Тиле йәшлек" уның дүртенсе спектакле.\n- Диплом спектаклдәре минең өсөн уҡыусы эштәре генә түг ел., күпкә мөһимерәк Студенттарҙың үҙенән дә күп нәмә тора, әлбиттә. Ә был курс ысынлап та бик көслө булды һәм уларҙың у н икеһе лә сәхнәлә үҙ урынын табыр тип уйлайым.\n- Үҙегеҙҙе тулыһынса режиссер эшенә бағышларға теләгегеҙ юҡмы\n- Мин был эшмәкәрлек менән кәрәге сыҡҡанда шөғөлләнәм. Үҙ\nспектаклдәремде мин студенттарым менән бергә "үҫтерәм". Был\nбик ауыр эш, әммә миңә ул оҡшай һәм мин уны ташларға йыйынм айым.\n- Ә сәхнә нисек һуң\n- Ҙур ролдәр юҡ әлегә. Әммә күңелдә бушлыҡ та юҡ. Ижади ҡ омарымды мин йәштәргә йүнәлтәм. Ролдәргә килгәндә, ҡабатлана һы килмәй. Ҡапма - ҡаршылыҡтары, хыялдары, идеалдары булған заман ҡатын - ҡыҙын кәүҙәләштерергә теләгем бар, әммә әлегә ундай пьеса юҡ.\n- Бөгөнгө Таңсулпан Бабичева кем ул\n- Мин барыһына ла өлгөрөргә тырышам. Йыш ҡына бер нисә әй бергә бер юлы тотонам, әммә һәр ваҡыт һөҙөмтә ыңғай булмай. Һәр ваҡыт ашығам, әммә аҙыраҡ туҡтап үҙемә, балаларға ваҡыт\nбүлергә теләгем бар.\n- Һеҙ теләгән пьеса әлегә тиклем булмағас, бәлки уны үҙег еҙгә яҙырғалыр\n- Шәп булыр ине, әлбиттә. Материал йыйыла. Әммә минең әле ге шөғөлөм башҡаға тотонорға мөмкинселек бирмәй.\n- Быйыл театрҙың юбилей миҙгеле, ошо йәһәттән теләктәреге ҙ барҙыр...\n- Театр - йәштәр эше, шуға күрә йәштәргә күберәк ышаныс б елдерһендәр, ә оло быуын йәшлек принциптарын һаҡлаһын ине.


Иглин районында «Берҙәм Рәсәй партияһының» «Реаль эштәр» проектын тормошҡа ашырыу дауам итә\nТөбәк проектына 20-гә яҡын наказ индерелгән. Иглин ауылында Шаҙы йылғаһы аша йәйәүлеләр өсөн күпер һәм Ленин урамында тротуар төҙөргә ниәтләһәләр, Ҡалтыманда һуғыш геройҙары хөрмәтенә асылған «Хәтер» аллеяһын яҡтыртыу күҙаллана. Аҡбирҙе ауылында Яппар шишмәһе төҙөкләндерелә.\nШишмәнең тирә-яғы тәртипкә килтерелеп, унда юл түшәлгәс, урындағы халыҡ һыу түләүле булмаҫмы тип, ҡурҡып та ҡуя. Яппар шишмәһенең шифаһы төбәктә ысынлап та, киң билдәле. Бында күрше-тирә ауылдарҙан ғына түгел, Өфөнән, Стәрлетамаҡтан һәм башҡа ерҙәрҙән дә киләләр.


Башҡорт Википедияһының юбилейы уңайынан «Башинформ» агентлығы мәғлүмәттәре нигеҙендә йыйынтыҡ донъя күрҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт Википедияһының юбилейы уңайынан «Башинформ» агентлығы мәғлүмәттәре нигеҙендә йыйынтыҡ донъя күрҙе\n14:24, 16 апреля 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 16 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\nБөгөн Башҡорт Википедияһы 10 йыллығын билдәләй. Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нуриев хәбәр итеүенсә, Википедияның башҡорт телендәге бүлеге 2002 йылдың 2 июнендә булдырылған, әммә «Башҡортостан» тигән тәүге мәҡәлә 2005 йылдың 16 апрелендә яҙылған. Шуға күрә был көн башҡорт телендәге Википедияның рәсми тыуған көнө тип иҫәпләнә. Башҡорт Википедияһы 287 тел бүлеге араһында дөйөм мәҡәләләр һаны буйынса (34 меңдән ашыу) 82-се урынды биләй.\nБашҡорт Википедияһының 10 йыллығы уңайынан «Викимедиа РУ» йәмәғәт ойошмаһы (Мәскәү) «Вики-Һабантуй 2015» уҙғара. «Википедия һәм мәғлүмәт йәмғиәте» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы сараның мөһим ваҡиғаһы буласаҡ. Ул Башҡорт дәүләт университеты, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты булышлығында үтә. Сара 25 апрелдә Башҡорт дәүләт университетының төп корпусында (З.Вәлиди урамы, 32) уҙа. Иртәнге сәғәт 10-да башлана.\nЮбилей алдынан Википедия ағзалары һәм администраторҙар «Башинформ» агентлығының Башҡорт Википедияһы тураһында мәҡәләләрен туплап, айырым йыйынтыҡ итеп сығарған.\n— Был Башҡорт Википедияһының юбилейына үҙенсәлекле бүләк һәм бер үк ваҡытта ошо йылдар эсендә «Башинформ» агентлығы менән хеҙмәттәшлек итеүебеҙгә йомғаҡ яһау булып тора. Йыйынтыҡ республикабыҙҙың баш ҡалаһына Башҡорт Википедияһының юбилей тантанаһына киләсәк Рәсәй һәм сит ил халыҡтарының башҡа тел бүлектәре вәкилдәре өсөн методик ҡулланма булыр тип ышанабыҙ, — тип һөйләне Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нуриев.


Газета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Ә беҙҙең ауылда...\nУчалы районының Ураҙ ауылы китапханасыһы:\n– Ураҙ ауыл китапханаһы лицей менән берлектә Шәүлиә Зөлҡәрнәеваның “Алма бабай һабаҡтары” исемле китапсығының исем туйын үткәрҙе. Кисәлә яҙыусыны ижадташтары – Учалы яҙыусылар ойошмаһынан Әҡлимә Сафина, Исмәғил Ғимранов, Рәсих Лоҡманов, Фәриҙә Ситдиҡова, Дилара Мәхмүтдинова, Зөбәржәт Йыһаншина тәбрикләне. Йәш хәбәрселәр түңәрәгендә шөғөлләнеүселәр әҙибәнең шиғырҙарын яттан һөйләне. Китаптың сәхнәләштерелгән өҙөгө барыһына ла оҡшаны.\n“Алма бабай һабаҡтары”нда Шәүлиә апайҙың атаһы Ниғмәт Зөлҡәрнәев тураһында һүҙ бара. Ул – танылған уҡытыусы, 1932 йылда Ураҙ ауылында тәүге тулы булмаған мәктәпте астырған. Кисәлә лицей директоры Азамат Сәфәрғәлин мәктәп музейында Ниғмәт ағайға арналған бүлек буласағы хаҡында белдерҙе.\nСараны ойошторған лицей коллективына һәм ҡатын-ҡыҙҙар советына рәхмәт.\nХәйбулла районының Әбеш ауылы:\n– 19 мартта Әбеш мәҙәниәт йортонда “Ижадымда – тыуған ер һулышы” тип аталған кисә үтте. Унда яҡташыбыҙ, БР-ҙың атҡаҙанған матбуғат хеҙмәткәре, Ш. Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, журналист, яҙыусы Фәрзәнә Аҡбулатова ҡатнашты.\nАғинәйҙәр әҙибәне юбилейы менән ҡотлап, рәхмәт әйтте, тыуған яҡҡа йышыраҡ ҡайтыуын теләне. Ауылдаштары – үрнәктәр концерт менән сығыш яһаны. Мәктәп уҡыусыларының “Атай икмәге” хикәйәһен сәхнәләштереүе кисәгә йәм өҫтәне. Үрнәктең һәүәҫкәр шағирәһе Рәүилә Ишемғолова тамашасыларға үҙенең шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Бик йылы үткән кисә аҙағында күмәкләшеп фотоға төштөк. Фәрзәнә Аҡбулатоваға артабан да ижади уңыштар теләйбеҙ.\nБаймаҡ районының Таулыҡай ауыл биләмәһе башлығы:\n– Яңыраҡ Буранбай ауылында бик үҙенсәлекле сара – Ҡатыҡ байрамы үткәрелде. Уны клуб мөдире Сәлимә Усманова ойошторҙо. Ауыл ҡатын-ҡыҙҙары үҙҙәренең һөт ризыҡтарын килтерҙе. Нимә генә юҡ ине бында! Йөҙөмлө, шәкәрле, әсе, сөсө ҡатыҡ, сейәле май, талҡан, ҡорот-эремсек – быларҙың барыһынан да ауыҙ итеп ҡарарға, хатта һатып алырға ла мөмкин булды. Ауыл таланттарының һыйыр ағын данлап таҡмаҡтар ҙа әйтеп тороуы үҙе бер биҙәккә әүерелде. Ҡатыҡ байрамы, ғөмүмән, мал аҫрап, һөттән бик күп ризыҡ эшләп, тырышып йәшәргә мөмкин булыуын күрһәтте.\nБыл аҙнала беҙгә Учалы, Хәйбулла, Баймаҡ райондарынан шылтыратып, ауыл яңылыҡтары менән таныштыр ҙылар. Ә һеҙҙә ниндәй хәбәрҙәр бар? Шылтыратығыҙ, “Йәшлек”тең дежур телефоны – 8-965-923-20-00.\nШулай уҡ яңылыҡтарығыҙҙы гәзитебеҙҙең электрон адресына (yе02@yandex.ru) йәки “Бәйләнештә” сайтындағы гәзит битенә көтәбеҙ.\nСығыу ваҡыты 27-03-2015, 11:06 | Ҡаранылар: 727\nӘ беҙҙең ауылда... (27 май)\n«Ант» төркөмө балаларға ҡурай тураһында һөйләне


Абруй булдырыр өсөн нимә кәрәк\nШундай афоризмды ишеткәнегеҙ барҙыр, моғайын: яҡшы реп утация булдырыу өсөн 30 йыл буйы тырышып та уны 30 секунд эсендә юғ алтырға мөмкин. Яҡшы исем булдырыуҙың үҙенсәлектәрен белмәү яуаплылы ҡтан бушатмай. Хәйер, был предметта йыш ҡына профессиональ белеме ң етмәгән осраҡта интуицияға таяныу ҙа етә. Һәм "БАШвестЪ" г әзитенең "Тиҙ арала абруй булдырыр өсөн нимә кәрәк" тигән һорауҙарға яуаптар ҙ а ошоно уҡ раҫлай.\nУҡыусыларыбыҙҙың өстән ике өлөшө репутация булдырыу - оҙа йлы процесс, һәм ул белгестәр ҡатнашлығынан тыш үтһә лә, бер\nнисә йыл, хатта бар ғүмереңде лә талап итеүе мөмкин, тигән фекерҙә туҡтала. Яуап\nварианттарында хәйлә йәшеренеүен таныйбыҙ - тауыш биреүселә рҙең бик аҙы Андрей Сахаровтың тормош өлгөһөнән иғтибарһыҙ китә алған дыр. Шулай булһа ла репутация ул кейем кеүек. Яһалма булһа -\nҡыҫа, үҙеңде уңайһыҙ\nтояһың, тәбиғи булһа - күренмәй. Әммә бында бер кем дә "Кор оль яланғас бит!" тип ҡысҡырмаясаҡ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тап ҡулланыусының (тауар йәки власть хеҙмәтләндереүе) бөгөн төрлө ҙур реклама кампанияларында, асыҡ сәйәсәттә, бүләкләү акцияларында кадрҙан ситтә ҡалыуын таныр ға тура килә - һуңынан бер кем дә суперприз тотҡан бәхетле й әнде күрмәй. Һайлау кампанияларынан һуң сәйәсмәндәр, ғәҙәттә, халыҡ менән үҙен һ орау алыу бүлмәһендәге тәфтишселәр кеүек тота: беҙ уларҙы күрәбеҙ, ула р беҙҙе - юҡ. Ни өсөн беҙҙең депутаттар күпселеккә социаль йәшәйеш буйынса\nҡыйынлыҡтар килтереүсе бәхәсле закон проекттары буйынса тау ыш биргәндә үҙҙәрен исемлек буйынса тикшерә башлағандарын яр атмай Сөнки тап ошо ваҡыт саҡ ҡына һиҙелгән ышанмау тойғоһо тотороҡло репутацияғ а әүерелә. Һәм тағын: һеҙҙе һайлауҙарға матур открытка ебәреп саҡырғанд ары йәки һайлау алдынан байрам менән ҡотлағандары бармы Эйе! Ул ваҡы тта һайлауҙарҙа еңгән депутаттың һуңынан рәхмәт белдергәнен хәте регеҙгә төшөрөгөҙ. Шулай шул бына.\nДөйөм алғанда, сәйәсмәндәр ҙә, эшҡыуарлыҡ та бөгөн үҙҙәре\nөсөн генә эшләүен дауам итә. Халыҡ өсөн, үҙҙәренең репутацияһы өсөн тү гел.\nРепутация - ул ваҡыты сикләнгән төҙөлөш түгел. Республика\nбереһендә бөгөн хакимиәт башлығы вазифаһын башҡарыусы берәү\n90 - сы йылдарҙа булған бер хәл буйынса иҫемдә ҡалған. Ул в аҡытта был кеше тирә - яҡта берҙән - бер балалар майҙансығы урынына авт омобилдәр ҡуйыу урыны төҙөүгә ҡаршылыҡ күрһәтергә "баҙнат иткән" төркө мдө\nөгөтләргә килгән ине. Халыҡ алдында йөҙөн һаҡларға тейеш бу лған был чиновник сикәнеүен дә йәшермәй ошондай һүҙҙәр әйтте: "Оҡшама й икән - һеҙҙе бында бер кем дә тотмай. Китегеҙ!". Бөгөнгө сәйәсмән һ әм эшҡыуарҙарға хас булған ике йөҙлөлөк аҡрынлап уларға ҡамасау лай башлай. Шулай, үҙ ғүмере эсендә йогурттан башлап араҡыға\nтиклем һатҡан бер эшҡыуар хаҡында уның үҙ бурыстарын үтәмәүе, кешеләрҙе бушҡа эшләтергә\nтырышыуы тураһындағы "даны" йөрөй. Икенсеһе ҡулдарына ирек бирергә ярата - водителенең һәр ваҡыт күҙе күгәреп йөрөй, йә беренсе\nурынбаҫары дауаханаға эләгә. Федераль чиновник норматив булмаған лексик аны шәп белеүе менән билдәле - бер нисә йыл элек уның кәңәшмәһенең я ҙмаһы Киркоров хиттарынан да популярыраҡ ине. Тағы береһе хаҡында уның парад мундирҙарына һәм яңы ордендарға булған мөхәббәте хаҡында һүҙ ҙәр йөрөй.\nРепутация хаҡында һүҙ йөрөткәндә халыҡтың "Хоҙай барыһын да күрә" тигән аҡыллы һүҙен хәтергә төшөрөү кәрәктер. Әлегә быны бик аҙҙар ғына\nаңлай. Беҙҙең бизнес социаль йәһәттән яуаплы түгел, һәм бын ы уның ғәйебе тип әйтеү дөрөҫ түгел. Яҡшы өлгө күрһәтеүселәр юҡ. Бөгөн дәү ләт үҙе саҡ\nсоциаль яҡтан яуаплы булырға өйрәнә. Әлеге көндә иһә бизнес ҡа бер фирманы ташлап, башҡа исем аҫтында икенсеһен асып, шул уҡ эш ҡыуарлыҡтың шулуҡ төрө менән шөғөлләнеүҙе дауам итеү, һынау ваҡыты бөтөргә бер көн алдан хеҙмәткәрҙәрҙе эшенән бушатыу, пенсия взностарында\nэкономия яһау, башҡа төрлө алдау еңелерәк. Әлегә "ҡайһы бер урында" а дминистратив тәғәйенләү системаһы тере булған ваҡытта сәйәсм Ьндәргә лә - мөмкин.\nРеспутацияны системалы булдырыу менән бөгөн бик аҙҙар шөғ өлләнә. Былай ҙа яҡшы яҡтан билдәле булғандарға был йәмәғәтселек алд ында лайыҡлы танылыу алырға ярҙам итә. Яҡшы эштәргә еңел юл тәьми н итә һәм изге эштәр һанын арттыра тип ышанғы килә. Рәсәйҙә эшҡыуарлыҡ\nбарлыҡҡа килгән йылдарҙан һуң һаман да зебраға оҡшаштарға - ҡара һыҙа ттар менән хушлашырға ярҙам итер, моғайын. Намыҫлы тормош менән йәшәүсе ләрҙең\nүҙ репутацияһы тураһында бөтөнләй уйламауы ла дөрөҫ. Уйларғ а ваҡыт юҡ.\nУларға был кәрәкмәй ҙә.


Август айы йылдың иң йәмле һәм тәмле айҙарының береһе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nАвгуст айы йылдың иң йәмле һәм тәмле айҙарының береһе\n02 августа 2016 — 15:45 ГТРК «Башкортостан»\nБаҡсаларҙа емеш-еләк, йәшелсә өлгөргән, теплица һәм түтәлдәрҙә ҡыярҙың иң мул уңыш биргән мәле. “Алексеевка” совхозында иһә ҡыяр йыл әйләнәһенә үҫә. Ә бына томат үҫтереүгә ҡояш нурҙары кәрәк. Быйылғы йәйҙең иртә башланыуы һәм йылы килеүе менән файҙаланып хужалыҡта томат төрҙәрен арттырғандар. “Алексеевка” совхозында йәшелсәсе булып эшләгән Раушания Билалова быйыл хужалыҡта уңыштың уғата мул булыуы тураһында һөйләй. Бер көн эсендә ул, мәҫәлән, 3 тонна томат йыйып тапшырған-совхоз теплицаларында помидор төрҙәренең артҡан.“Алексеевка” совхозында үҫкән йәшелсә, емеш-еләктәргә һатып алыусылар иғтибары һәр ваҡыттағыса көслө. Июль башында кибет кәштәләренә черри томаттарының да сығарыла башлауы — тағы бер ҡыуаныслы күренеш.Асыҡ түтәлдә өлгөргән томаттарға өҫтөнлөк биреүселәр өсөн дә шәп яңылығыбыҙ бар: быға тиклем тик теплицала үҫтерелгән Митридат помидорҙары хәҙер шәхси баҡсаларҙағы кеүек асыҡ тупраҡта, ҡояш нурҙарында өлгөрә. Шунлыҡтан ул айырыуса тәмле. Район кибеттәренә таратылмаһа ла, Өфөлә улар бик тиҙ арала һатылып бөтә икән. Ҡыяр үҫтереүҙә лә быйыл “Алексеевка” совхозы белгестәре яңылыҡ индергән. Турамаларҙан тыш тағы ла тоҙлау өсөн бигерәк тә яҡшы был ҡыярҙар әле иғтибар үҙәгендә.Ҡыяр В төркөмө, С витаминдарына, микро һәм макроэлементтарға, күҙәнәклеккә бай. Ә помидорҙар 90 көн эсендә А,С витаминдарын, хатта аҡһым, кальций, магний, тимер һәм натрийҙы йыйып өлгөрә. Ә уларҙың ҡыҙыл төҫөн барлыҡҡа килтергән ликопин – көслө антиоксиданттарҙың береһе һанала. Ул рак күҙәнәктәренең үҫешен тотҡарлар көскә эйә, тип иҫбатлай табиптар. Тимәк, “Алексеевка” совхозы кибеттәрендә һеҙҙе йәй тәме менән бергә сәләмәтлек тә көтә.


Өфөлә «Фронтҡа киткән яҡташтарыбыҙға бағышлана» һәйкәленә сәскәләр һалынды\n22 Июнь , 18:06\nТантана Хәтер һәм ҡайғы көнөндә үтте.\nФото:Башҡортостан Республикаһы хөкүмәте\n22 июндә Рәсәйҙә Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө билдәләнә. 81 йыл элек тап ошо көндә Бөйөк Ватан һуғышы башланған.\nӨфөнөң тимер юл вокзалы алдындағы майҙанда «Фронтҡа киткән яҡташтарыбыҙға бағышлана» һәйкәленә сәскәләр һалыу тантанаһы уҙҙы.\nСарала Хөкүмәт Премьер-министры Андрей Назаров, Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле аппаратының Башҡортостан буйынса баш федераль инспекторы Алексей Касьянов, Өфө ҡалаһы мэры Ратмир Мәүлиев ҡатнашты. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ағзалары, сит илдәр, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре һәм ветерандар ҙа сәскәләр һалып, ветерандарҙы, тыл хеҙмәтсәндәрен, һалдаттарҙың тол ҡатындарын һәм һуғыш балаларын иҫкә алды.\nАндрей Назаров Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров исеменән ветерандарға, тыл эшсәндәренә, һалдаттарҙың тол ҡатындарына һәм һуғыш балаларына ихлас рәхмәтен белдерҙе.\n«22 июнь — Тыуған илебеҙ тарихындағы иң фажиғәле даталарҙың береһе — Бөйөк Ватан һуғышы башланған көн, Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө. Башҡортостандан 700 меңдән ашыу кеше фронтҡа киткән. 322 мең яҡташыбыҙ яу яландарында һәләк булған йәки хәбәрһеҙ юғалған. Беҙҙә дошманды батырҙарса ҡыйратҡан данлы дивизиялар ойошторолған», — тине Андрей Назаров.\nАндрей Назаров һүҙҙәренсә, бөгөн рәсәйҙәр, һис ҡасан булмағанса, күп милләтле халыҡтың берҙәмлегенә мохтаж. Ил 1941 йылдың 22 июне ҡабатланмаһын өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй.\n«Был көндәрҙә Рәсәй хәрбиҙәре ҡыйыулыҡ һәм батырлыҡ күрһәтә, йәнә Украина ҡалаларын һәм ауылдарын нацизмдан азат итә. Үкенескә күрә, юғалтыуҙар бар. Геройҙарыбыҙҙың ғаиләләренә тейешле ярҙам күрһәтербеҙ. Бөгөнгө митингтың вокзал яны майҙанындағы фронтҡа киткән яҡташтарыбыҙға һәйкәл эргәһендә үтеүе символик мәғәнәгә эйә. Тап ошо тимер юл станцияһынан йөҙәр меңләгән яҡташыбыҙ «Прощание славянки» маршы аҫтында фронтҡа юлланған, барыһы ла өйҙәренә Еңеү менән ҡайтырына ышанған», — тине Андрей Назаров.\nЙола буйынса, йыйылыусылар Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарҙы бер минутлыҡ тынлыҡ менән иҫкә алды.


Аслыҡ ваҡытлыса туҡтатылды\nБашҡорт йәштәре иттифағы ағзалары 2 марттан иғлан ителгән аслыҡты әлегә ваҡытлыса туҡтатып торҙо. Ун көн дауамында улар талаптарының үтәлерен көтәсәк. Ә әлегә башҡорт халҡына мөрәжәғәт менән сығыш яһайҙар.«Хөрмәтле милләттәштәр! Башҡортостан Республикаһының Башҡорт йәштәре иттифағы һәм башҡорт йәмәғәтселеге ошо мәсьәләләргә битараф булмаған, үҙенең тос өлөшөн индергән һәм ярҙам ҡулын һуҙған кешеләргә ҙур рәхмәтен белдерә! Берҙәмлектә – көс!\nБашҡорт йәштәре иттифағы ағзалары 2 марттан иғлан ителгән аслыҡты әлегә ваҡытлыса туҡтатып торҙо. Ун көн дауамында улар талаптарының үтәлерен көтәсәк. Ә әлегә башҡорт халҡына мөрәжәғәт менән сығыш яһайҙар.\n«Хөрмәтле милләттәштәр! Башҡортостан Республикаһының Башҡорт йәштәре иттифағы һәм башҡорт йәмәғәтселеге ошо мәсьәләләргә битараф булмаған, үҙенең тос өлөшөн индергән һәм ярҙам ҡулын һуҙған кешеләргә ҙур рәхмәтен белдерә! Берҙәмлектә – көс!\nАслыҡты ваҡытлыса туҡтатыу – ул милли хәрәкәттең туҡталыуы түгел. Был тик халыҡтарҙы берләштереүҙә, хоҡуҡтарыбыҙҙы яҡлауҙа киләһе этап ҡына булып тора. Киләсәктә беҙ тағы ла әүҙемерәк эш алып барасаҡбыҙ. Халҡыбыҙҙың ошо мәсьәләләргә битараф булмауы уның берҙәмлеген күрһәтә. Шуның өсөн беҙҙең киләһе маҡсат – республика буйлап бәйләнештәрҙе нығытыу һәм әүҙемләштереү.\nЭшләнәһе эштәр, сиселәһе мәсьәләләр күп әле!»


20% Ятҡа белеү ғәҙәти Лео темаһына плюс тиклем 200 евро |\nБыл бонус буласаҡ, Әүҙем булғанда, 5 – 11- се ғинуар 2017 МСК.\nБары ҡаралды, килем һәм сығымдарҙы (П&Л) был уйын араһында автоматтар 00:00 & 23:59 (МСК) был көндө акцияны иҫәбенә лә алынасаҡ өсөн квалификация танлова.\nБүлеп сығарыу буласаҡ бирелде буйынса табыш (выигрыш реаль аҡсаларҙа) был слот.\nӘгәр һеҙҙең саф табыш&Мин настил, иң бәләкәй тигәндә, 10 фунт стерлинг был выигрыш, һеҙ аласаҡһыҙ өлкәндәр буйынса иҫәпләнә: 20% һеҙҙең тулайым П&Л.\nӨсөн хоҡуғына эйә еңеүгә арттырырға, уйынсылар яһарға тейеш минималь депозит күләмендә £10 көнөндә акцияһы.\nМаксималь дөйөм выигрыш арттырырға һумға £200 " аҡса бонусы.


Интеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында ғариза бирелгән // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nИнтеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында ғариза бирелгән\n17:33, 18 января 2018 Мәҙәниәт\nИнтеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында ғариза бирелгән Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2018 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nИнтеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәткә башҡорттарҙың милли уйын ҡоралы ҡурайҙы музыкаль бренд булараҡ теркәү хаҡында тәүге ғариза бирелгән. Был хаҡта Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова хәбәр итте.\n«Әле Рәсәйҙә бер генә инструмент — Тула гармуны ғына теркәлгән. Уға ҡурай ҙа өҫтәлер, тип өмөтләнәбеҙ», — тине республика вәкиле парламенттың юғары палатаһы ултырышында.\nБөтә сенаторҙарға ла брендтарҙы теркәү буйынса йөкләмә бирелгән.\n«Ләкин беҙ килгән һорауҙарҙы тикшергәндән һуң теләктең ҙур булыуын, әммә әлегә ошо өлкәлә белемдең аҙыраҡ икәнлеген аңланыҡ. Шуға бәйле беҙ мартта семинар үткәрергә тәҡдим итәбеҙ, унда төбәк брендын дөрөҫ теркәүҙе аңлатыу күҙаллана», — тип билдәләне Лилиә Ғүмәрова һәм сенаторҙарҙы март айына тиклем потенциаль брендтар менән таныштырыуҙарын һораны.\nБынан алда Федерация Советы спикеры Валентина Матвиенко сенаторҙарға үҙ төбәктәрендә икешәр брендты теркәргә ҡушҡайны. Быйылғы ултырышта ул шул хаҡта иҫкә төшөрҙө.\n«Әгәр кемдер ҡаршы йәки быны эшләй алмаһа, хәҙер үк әйтегеҙ. Юҡ икән, йыл аҙағында йомғаҡ яһарбыҙ — эшләгән йәки эшләмәгән, һәм шунда һеҙгә баһа бирербеҙ. Был минималь планка, кем башҡарып сыға, шул герой», — тине Валентина Матвиенко.\nТеги: ҡурай, музыкаль бренд


Тиҙерәк машина алып ҡал!\n29 Август 2021, 09:29\nЭксперттар әйтеүенсә, бөтә төр автомобилдәр ҙә ҡиммәтләнә. Лада-Гранта 14 меңгә, Ларгус 19 меңгә арта. Әйткәндәй, АвтоВаз быйыл машиналарына хаҡтарҙы биш (!) тапҡыр күтәрҙе. Сит ил автомобилдәренә хаҡтар нығыраҡ арта. Ошо сәбәпле, автомобиль һатҡан салондарға халыҡтың күпләп ағылыуы күҙәтелә, ти белгестәр.\nБөгөнгө тормошобоҙҙо автомобилһеҙ күҙ алдына ла килтереп булмай.Машинаһы булмаған ғаилә йәки кеше хәҙерге заманда бармаҡ менән генә һанарлыҡтыр.\nСер түгел, машина һатып алыу бөгөн еңел түгел, күптәр уны кредитҡа ала . Сөнки эш хаҡына ғына мөмкин түгел. Әммә автомобилгә хаҡтарҙың артҡандан-арта барыуы ябай халыҡтың хәлен тағы ла ауырлаштыра.Ошо көндәрҙә тағы бер яңылыҡ ишетелде: сентябрь башынан хаҡтар тағы ла арта икән? Күпмегә?\nТиҙерәк машина һатып алып ҡалығыҙ!


Өфөнөң «Йыл уҡытыусыһы» исеменә 25 йәшлек Дамир Шәмсетдинов лайыҡ булды\n6 Февраль 2020, 14:59\nБаш ҡаланың иң яҡшы педагогы 56-сы мәктәптә эшләй.\nОшо көндәрҙә Өфөлә XXIII «Башҡортостандың баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы — 2020» ҡала конкурсының абсолют еңеүсеһе иғлан ителде. Ул – 25 йәшлек рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Дамир Шәмсетдинов.\nБаш ҡаланың иң яҡшы педагогы 56-сы мәктәптә эшләй. Ул Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тик яҡшы билдәләренә тамамлаған, һуңынан ошо уҡ юғары уҡыу йортонда хәҙерге рус теле ғилеме кафедраһында аспирант булып уҡыуын дауам иткән.\nӨфө мэрияһының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, быйылғы уҡыу йылында конкурста 58 уҡытыусы ҡатнашҡан. Уларҙың 17-һе – йәш педагогтар. Һынауҙар 17 фәндән уҙғарылған. Конкурс барышында ҡатнашыусылар «Интернет-ресурс», «Эссе», «Дәрес», «Дәрестән тыш сара», «Оҫталыҡ дәресес», «Асыҡ лекция», «Мәғариф проекты», «Түңәрәк өҫтәл» һәм «Класс сәғәте» этаптарын үткән.\nӨфө ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары Алина Сөләймәнова конкурста ҡатнашыусыларҙы Өфө хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин исеменән ҡотланы.\n«Бөгөн – һөнәри таныу көнө. Был залға үҙенең энергияһы һәм ижады менән уҡыусылар йөрәген яулап алған уҡытыусылар йыйылды. Конкурсанттар оҫталығын һәм иң яҡшы кешелек сифаттарын күрһәтә алды. Уҡытыусыларыбыҙ йылдан-йыл үҙҙәренең тәжрибәһен йәштәргә тапшыра, шуға балаларыбыҙҙың ышаныслы ҡулдарҙа булыуы өсөн бик бәхетлебеҙ», — тип билдәләне ул.\n«Башҡортостандың баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы — 2020» конкурсын ябыу тантанаһында өҫтәмә белем биреү педагогтарының «Йөрәгемде балаларға бирәм» һөнәри оҫталыҡ конкурстары, «Педагог-тикшеренеүсе» һәм «Уҡытыусы-оҫта» ҡала һөнәри конкурстары финалсылары һәм лауреаттары ла бүләкләнде.\nТантанала шулай уҡ конкурсты ойоштороуҙа ҡатнашыусынан – Рәсәй Федерацияһы Халыҡ мәғарифы һәм фән хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан республика комитетынан наградалар тапшырылды. «Башҡортостандың баш ҡалаһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы — 2020» конкурсында ҡатнашыусылар Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайынан бүләктәр алды.\n«Башҡортостандың баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы» һәнәри оҫталыҡ конкурсы 1997 йылдан алып үткәрелә. 23 йыл эсендә унда 2 500-ҙән күберәк кеше ҡатнашҡан, 400-ҙән ашыу уҡытыусы лауреат булған.


Башҡортостанда «Асылыкүл» тәбиғәт паркы булдырылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n14:37, 10 августа 2011 Иҡтисад\nБашҡортостанда уникаль тәбиғәт ландшафттарын һаҡлау һәм рекреацион ресурстарҙы рациональ файҙаланыу маҡсатында «Асылыкүл» тәбиғәт паркы» дәүләт бюджет учреждениеһы булдырылды. Республика Хөкүмәтенең тейешле Ҡарарына Премьер-министр Азамат Илембәтов ҡул ҡуйҙы.\n«Асылыкүл» тәбиғәт паркы» дәүләт бюджет учреждениеһы төбәктең Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ҡарамағына тапшырылған. Республиканың Урман хужалығы министрлығына үҙ сиратында учреждениеға Әлшәй, Бәләбәй һәм Туймазы урман хужалыҡтарынан тәбиғәт паркы сиктәрендә булған урман участкаларын даими ҡулланылышҡа бүлеп биреү ҡушылды.\nДокументҡа ярашлы, учреждение штатында 21 кеше булырға тейеш. Әлеге Ҡарар менән «Асылыкүл» тәбиғәт паркы тураһында Положение ла раҫланған. Унда тәбиғәт паркының төп бурыстары, финанс-хужалыҡ эшмәкәрлеге теркәлгән.\nБР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, учреждение сығымдары «Башҡортостан экологияһы һәм тәбиғәт ресурстары» республика маҡсатлы программа сиктәрендә финансланасаҡ. Иҫегеҙгә төшөрәйек, 1993 йылдан «Асылыкүл» паркы милли статусын йөрөтә ине. Ул федераль кимәлдәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһы булды. Бөгөн уны «тәбиғәт» паркы тип атап, статусын ғәмәлдәге ҡануниәткә яраштырыу зарурлығы тыуҙы. Бынан алып айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһының режимын көйләү – республика хоҡуғы.\nТеги: тәбиғәт парктары, тәбиғәтте һаҡлау эшмәкәрлеге


Миҙалдың ике яғы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Миҙалдың ике яғы\nМиҙалдың ике яғы 08.05.2015 // Йәмғиәт\nЕтемлектең бөтә ауырлығын үҙ иңендә татыһа ла, тырышлығы, һәләте арҡаһында оло шәхес, яҙыусы, дәүләт эшмәкәре булып киткәндәрҙе беҙ аҙ беләбеҙме? Юҡ, асылда үткән быуаттың ниндәй генә осорон алып ҡараһаҡ та, күп шәхестәрҙең тормошо ошо етемлектән башланһа ла, артабанғы яҙмышы тыуған еренә, халҡына хеҙмәт итеүгә, уның мәнфәғәтенә бағышланған.\nҠыҙғаныс, бөгөн дә был проблема йәмғиәтте борсой. Ләкин хәҙер етемлек мөһөрөнөң мәғәнәһе бөтөнләй үҙгәрҙе. Хәтерләйһегеҙме, “Әсәлек даны” миҙалын алған ҡатын-ҡыҙҙар хаҡында мәҡәлә баҫылғайны. Баҡтиһәң, бында ла миҙалдың икенсе яғы бар икән. Күп бала тапһа ла, тәрбиәһеҙ, ҡыҙмаса булып урам ҡыҙырған әрпеш ҡатындарға ла миҙал бирәбеҙ. Былай ҙа эшләргә яратмаған, балаларын ҡарамаған ата-әсәнең ҡулын ысҡындырабыҙ.\nБеҙ йәшәгән ҡала бәләкәй булғанлыҡтан, бында һәр кеше бер-береһен яҡшы белә. Хатта магазин алдында ултырған һәр асарбаҡтың яҙмышын әсенеп тә, аптырап та һөйләп торғандар була. Шулай ярты йыл самаһы аяҡһыҙ бер егет урам аша имгәкләп сығып йөрөнө. Күптән тәрбиә, йүнле аш күрмәгәнлектән, өҫ-башы, йөҙ-ҡиәфәте таушалып бөткән, үҙенән һәр ваҡыт насар еҫ аңҡый. Имәнес һәм ҡыҙғаныс хәл. Оҙаҡ йылдар һөнәрселек училищеһында эшләгән бер кеше, минең ҡарашты һиҙеп: “Йәлләмә уны, үҙе ғәйепле. Ошо егет миндә уҡыны, ну ыҙалатты эсеп, ундайҙарға күңелем ҡалып бөткән инде”, — тине. Белмәйем, үкһеҙ етем булғанмы, әллә ата-әсәлеме, уға йәшәргә бүлмәһе лә бирелгән, аҡсаһы ла бүленгән, ләкин был ярҙам уның файҙаһына булмаған. Училищела уҡығанда уҡ эсеп йөҙәткән егеттең артабанғы яҙмышы ла шул шешә тирәһенән китмәгән. Һөҙөмтәлә ике аяғын юғалтҡан. Һуңынан ул күренмәй башланы. Шунан белдек: бергә эскән әшнәләре ғәрипте йыртҡыстарса туҡмап үлтергән...\nБер апай, үҙенең һөйләүе буйынса, һөнәрселек училищеһында уҡыған етем ҡыҙҙарға гел әсәлек хәстәре күрһәтә, йәлләй уларҙы. Балаларының яҡшы ғына кейем-һалымын бирә, тамаҡтары туҡ йөрөһөн тип уҡыу йортоноң ашханаһына индерә.\n“Теге ҡыҙҙар саҡ ҡына ҙурайып, ирәйеп алды ла, тәҙрә аша ҡасып, егеттәр менән осраша башланы, — ти ул. — Шунан береһе төрлө хәлгә тарып бөттө. Бөгөн ҡайҙа, ни ҡылып йөрөгәнен белмәйем. Ә икенсеһе хәҙер бер үзбәк егете менән ғаилә ҡорғанмы шул, әллә былай ғына йәшәйҙәрме... Күптән түгел күргәйнем, ҡулында балаһы бар, икенсегә йөклө. Балаһы ла, үҙе лә насар ғына кейенгән, хәле шәптән түгелдер. Тағы бер бәхетһеҙ, етем бала тыуа, тип борсолдом. Хатта артабан нимә булырын уйлауы ла ҡурҡыныс...”\nҺуңғы ваҡытта матбуғат баҫмаларында Баймаҡ районындағы хәл тураһында күп һүҙ булды. Урындағы хакимиәттең опека һәм попечителлек бүлегендә бөгөн 200-ҙән ашыу бала иҫәптә тора. 2012 йылда был һан тағы ла күберәк булған. Өс йыл эсендә уллыҡҡа, патронат ғаиләгә биреү, ата-әсә хоҡуғын тергеҙеү иҫәбенә кәметелгән әлеге күрһәткес. Былтыр ғына районда 36 бала уллыҡҡа алынған. Был — һуңғы дүрт йылда иң юғары һан.\nРайонда ике йылда етем йәштәргә 90 фатир бүленгән. Ләкин сиратта тороусылар кәмегән тип уйлайһығыҙмы? Юҡ, әлбиттә.\n2015 йылдың беренсе кварталында ғына өс ғаилә законлы ҡарарға ярашлы ата-әсәлек хоҡуғынан мәхрүм ителгән. Әлбиттә, башта уларҙы тәрбиәләү механизмдары эшкә егелә: комиссия төҙөлә, эскән әсәне (баланың етем ҡалыуы күп осраҡта ҡатын-ҡыҙҙың эскелегенә бәйләнгән) наркология буйынса дауалауға һалалар, баланы ваҡытлыса приютҡа йә дауаханаға урынлаштырып торалар. Һуңынан ата-әсәне мәшғүллек үҙәгендә теркәйҙәр, уҡырға ла йүнәлтмә бирәләр, юғалған документын, балалар пособиеһын юллайҙар, көнкүреш шарттарын тикшерәләр. Ҡыҫҡаһы, бәләкәй бала кеүек ҡарап, әпәүләп йөрөтәләр. Тик хәл үҙгәрмәй.\nШуға иғтибар итәйек: Рәсәй ғаиләһендә тәрбиәләнгән һәр кемебеҙ уҡығанда ла, хеҙмәт һәм тормош юлын башлағанда ла бер ни тиклем ауырлыҡтарға осрай. Күптәребеҙ белем алыу һәм яҡшы эшкә урынлашыу өсөн ҙурыраҡ, аҡсалыраҡ ҡалаларға барырға ынтыла. Ләкин һәр ерҙә лә беҙҙе ҡолас йәйеп ҡаршы алып тормайҙар. “Мәскәү күҙ йәштәренә ышанмай” тигәндәй, ҙур ҡалаларҙы ыҙалыҡтар менән яулап алырға тура килә.\nБер коллегамдың һөйләгәне әле лә хәтеремдә. “Мин Өфөгә килеп эшкә урынлашҡас, әлбиттә, кеше өйөндә йәшәй башланыҡ, ун бер тапҡыр күсендем”, — тип һөйләгәйне. “Йә фатирға ингән оло йәштәге хужабикәләр менән уртаҡ тел табып булмай, йә торлаҡты һаталар, йә ҙурыраҡ хаҡ һорайҙар. Ҡыҫҡаһы, иҫемә төшһә, әле лә ытырғанып ҡуям”, — тигәйне ул. Ошо ваҡытта ниндәй михнәттәр кисергәнен үҙе генә белә.\nАта-әсәһе булып та, аҡса һорарға тырышмаған, үҙ йүнен үҙе күргән йәштәрҙең күбеһенең самалы ғына ашап, бер салбар, бер күлдәк менән йөрөгәндәре бар. Улар дөйөм туҡланыу урынына барырға тырышмай ине, бер икмәк менән ҡоролай сәй эсеп, баш ҡалала транспортҡа аҡсалары булмағанлыҡтан, алыҫ араға йәйәү йөрөй торғайны. Һуңынан, әлбиттә, эсмәй, тырышып эшләгәндәрҙең хеҙмәт шарттары ла, шәхси тормошо ла ыңғайға үҙгәреп китә. Ләкин уға тиклем күпме юл үтергә кәрәк әле! Бәғзе берәүҙәр ярты ғүмерен дөйөм ятаҡта үткәрә лә, һуңынан ипотекаға фатир алып, уны оҙаҡ йылдар түләй. Ә ауылда ҡыҙын йә улын уҡытам тип, биш-алты һыйыр һауып, шуның ағын баҙарға сығарып һатыу иҫәбенә генә йәшәгән ғаиләләр аҙмы ни? Уларға дәүләт ярҙамына ла, бушлай фатирҙарға ла иҫәп тоторға түгел...\n“Балалар уҡытам” тигәс, бер еҙнәмдең яҙмышы иҫкә төштө. Өс ҡыҙы буй етеп килгәс, уларҙы уҡытырға аҡса эшләйем тип, ауылдан Себер тарафтарына сығып китте ул. Һуңынан беленеүенсә, эше ауыр булған. Карьер юлдарынан көнө-төнө йөк ташыған. Шундай ауыр маршруттарҙың береһендә ул төндә аварияға осрап һәләк булды. Өс ҡыҙы үҫеп етеп, туғандары ярҙамында уҡып сыҡты.\nШуларҙан ниндәй һығымта яһарға була? 5-6 бала тапҡан эскесе ҡатын “Әсәлек даны” миҙалына лайыҡ түгел. Проблеманың тулыһынса юҡҡа сыҡмауы шунан да билдәле: социаль етемлек кәмемәй.\nӘле районда үҙәк китапхана тарафынан “Һәр бала — илгә бүләк” тигән акция иғлан ителде. Ул бөтөн ауылдарҙы ла урап сығасаҡ. Шунда ағинәйҙәр, абруйлы атай, олатайҙар йыйылып, эскән ҡатындар менән һөйләшеүҙәр алып бара, бала ҡәҙеренә, ғаилә ныҡлығын һаҡлауға бағышланған кисәләр, байрамдар үткәрә, шул етем балалар ҡорған ғаиләләрҙең тормошо менән ҡыҙыҡһыналар. Эйе, проблема көсәймәҫ борон уны иҫкәртеүе енелерәк. Ысынлап та, һәр сабый илгә бүләк булып тыуа. Балалар һанын ишәйтеү өсөн дәүләт ниндәй генә саралар уйлап тапмай. Тик ҡайһы ваҡытта ул бала илгә бүләк булып тыуа ла, дәүләткә имгәк булып йәшәй ҙә ҡуя.\nКүптән түгел авария хәлендәге йорттан яңы фатирға күсеп сыҡҡан бер апай ризаһыҙлығын белдерҙе. Тағы зарланыу... Кеше рәхмәтле була белмәй, шөкөр итмәй, сабырлыҡ менән йәшәү тураһында онота. Үҙ еренә түгел, ихатаһына ла хужаларса хәстәрлек менән баҡмай улар. Күп ҡатлы йорттар алдын ҡарағыҙ. Унда ҡойма ауып ятамы, күптән буяу төҫөн күрмәгәнме — берәү ҙә сығып уны төҙәтмәҫ, ҡулына бумала тотмаҫ. Шул уҡ ваҡытта нисәмә ир-егет, эшһеҙлектән йонсоп, балконда тәмәке тартып торор. Нимәлер талап итер алдынан иң башта үҙеңдең йәшәгән мөхитеңә ҡарашыңды үҙгәрт, башлап өлгө күрһәт. Юҡһа һаман да өҫтән әмер көтөп йәшәргә күнеккән халыҡ.\nРәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союзы ағзаһы, телевидение һәм радио хәбәрсеһе.