«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИҢЕБЕҘГӘ ҺАЛЫНҒАН БУРЫСТАРЫБЫҘ КҮП, ӘММӘ МИЛЛӘТ ӘСӘҺЕ БУЛЫУ - ИҢ МӨҺИМЕ - 2016 - Мәҡәләләр\nҺүҙ - көмөш, йыр - алтын, тип, халҡыбыҙ был сәнғәт төрөн ифрат юғары баһалаған, көйһөҙ менән моңдаш булыуҙан хәүефләнгән. Милләттәштәребеҙ араһында хатта ғаиләләре менән йырлағандар бар, башҡорт эстрадаһында ла ундайҙар байтаҡ. Ағалы-ҡустылы Туйсиндарҙың бер туған апайҙары Флүрә Туйсинаның моңон ишетеп, үҙен күреп белһәк тә, яҡындан аралашырға мөмкинселек сыҡҡаны юҡ ине әлегә. Затлы нәҫелдең затлы ҡыҙы ниндәй уйҙар менән йәшәй? Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Флүрә ТУЙСИНА һәм уның ҡыҙы, М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Фирүзә ПАРИЖ менән ошолар һәм матурлыҡ, ҡатын-ҡыҙ асылы, уның был тормоштағы урыны кеүек фәлсәфәүи төшөнсәләр хаҡында әңгәмәләшәбеҙ.\n"Нәҫел дәрәжәһе үҙе бер бәрәкәт: тамыры баҡыр ағастың сатыры алтын булмаҫ", - тигән һүҙҙәре бар Мостай Кәримдең. Йырсы Париж Туйсиндың улдары ла, ҡыҙҙары ла йырсы икәнен барыһы ла белә, атайығыҙ, ҡартатайығыҙ һеҙҙең хәтерегеҙҙә ниндәй булып һаҡланған?\nФ. ТУЙСИНА: Нәҫелебеҙҙә, ысынлап та, затлы-затлы ҡартатайҙарыбыҙ, инәйҙәребеҙ, апайҙарыбыҙ бар. Рәшиҙә апай Туйсина үҙе бер маяҡ булып торҙо беҙҙең өсөн. Ниндәй илдәрҙә сығыш яһай - был хаҡта атайым белеп торҙо. Уның ауылыбыҙға ҡайтыуы ҙур байрамға әйләнер ине. Башҡорт юҡҡа ғына шәжәрәһен белеүгә иғтибарлы булмаған, нәҫелең тирәләй тупланған ыңғай энергетика һиңә лә ярҙам итә. Республика белмәһә лә, атайымдың атаһы Хәлфетдин Туйсинды район белә, һуғыш ветераны, етәксе урындарҙа эшләгән ул. Мин атайым Париждың баш балаһы, беҙ ғаиләлә 11 бала йырға-моңға сорналып үҫтек.\nБашта бер-бер артлы 5 ҡыҙ тыуған - Флүрә, Мөнирә, Зөһрә, Зәкирә, Зәкиә. Колхоздың гөрләп торған мәле, йәйгеһен бесәнгә, миндек, селек бәйләргә шул эреле-ваҡлы биш ҡыҙын да йөрөтә ине атай. "Минең дояркаларым", - тигән яратҡан һүҙе лә булды. Үҙ иленең тоғро улы булараҡ, ҡыҙҙарын колхозға кәрәкле кешеләр итеп үҫтергеһе килгәндер инде. Бесәнгә йыйынып, атын егә башлаһа, мин ҡыуанам, сөнки Шүлкә урманына тиклем 15 саҡрым, атай барып еткәнсе, ҡайтҡансы йырлай. Беҙҙе йыр арбаһында ғына йөрөттө ул шулай. Бөгөн репертуарыбыҙҙағы "Рамай", "Ағын һыу", "Бөйрәкәй", "Вәғәҙә" тигән йырҙарыбыҙҙы унан өйрәнгәнсә башҡарабыҙ. Шул арбалағы ҡыҙҙарҙың минән башҡа береһе лә йырламай. Һәм береһе лә һауынсы булманы, араларында әҙәбиәт уҡытыусылары ла, хатта юғары белемле мал табибы ла бар. Беҙ урамдан арбала үтеп барғанда, төртмә телле ағай-апайҙар: "Тыр-тыр, тыр, арба, Париждың ҡыҙҙары бер арба", - тип һамаҡлап ҡалыр ине. 1969 йылда Йәмил тыуғас, бөтөн ауыл ҡыуанды. Шунан 1972 йылда Рәмил тыуҙы, атайыбыҙ кеше араһында ныҡлы баҫып йөрөй башлағандыр инде был ваҡиғанан һуң.\nШулай ҙа ҡыҙығы аҙаҡтан башланды. Мин 1976 йылда кейәүгә сыҡтым, әсәйемдең был мәлдә 8-се балаһы - өс айлыҡ Сөмбөлө бар. Мин 1977 йылда - Фирүзәне, әсәй 1978 йылда - Рәүиләне, мин Илүзәмде табам. Шунан тағы китә: әсәй 1980 йылда - Радмирҙы, мин Илшатты донъяға килтерәм. Туҡтамаҫ инде был, тип, эй көйгән булам, йәнәһе, ирем алдында ла уңайһыҙ. 1982 йылда әсәйем Айнурҙы табып алды әле тағы. Бөгөнгө көндә 11 балаһына изге теләктәрен теләп, улар менән йыуанып ултыра.\nФ. ПАРИЖ: Нәҫел дәрәжәһе, әлбиттә, бәрәкәт. Минең ике яҡтан да ҡартатайымдар шәп йырсы булды. Ҡоҙалашып алғас, табындарҙа бер-береһе менән йыр аша һөйләшкән кешеләр әле улар. Атайымдың атаһы - Абдулла ҡартатай һуғыш ветераны, һуғыштан старшина дәрәжәһендә ҡайта, бик талапсан ине ул. Ошо моңдо күңелдәребеҙгә һеңдереп үҫтек.\n1996 йылда "Дәрүиш" төркөмө менән "Урал моңо"нда ҡатнашырға булып киттем. Улар рок стилендәге йырҙар йырлай, мине лә сәхнәгә джинсы салбар кейҙереп сығарҙылар, был тамашасыны ныҡ аптыратты. Аллаярова тигән фамилияң сәхнәнән яңғырамай, тиҙәр, шулай Париж булып киттем. "Башҡорт ҡыҙы сәхнәгә салбарҙа сыҡты, етмәһә, үҙен Париж тип атаған", - тип яҙҙы гәзиттәр һуңынан. Шулай итеп мин сәхнәгә үҙебеҙҙең ғаиләләгеләрҙән алдараҡ сыҡтым, шуға ҡартатайҙың исемен дә алдан алып өлгөрҙөм. Исем яңғырашлы ла ул, тик уның оло яуаплылығы ла бар. Шуны гел иҫемдә тотам.\nФ. ТУЙСИНА: Беҙҙең 4 балабыҙ ҙа махсус музыка белемле. Илүзә әлеге көндә Шамонино ҡасабаһында балалар баҡсаһында музыкаль етәксе булып эшләй, Илшат оҙаҡ йылдар Баймаҡ район мәҙәниәт йортонда эшләне, күп йырҙарымдың аранжировкаһы уныҡы. Илгизә Сибайҙа балалар баҡсаһында музыкаль етәксе. Шунан бер тапҡыр аталары: "Балаларҙың береһе лә эшкингән нәмәгә уҡыманы", - тине. Ул, балаларыбыҙ табиптар, уҡытыусылар булырҙар, тип өмөт иткәндер инде. Ә хәҙер ҡыуана. Киләсәктә ғаиләбеҙ менән сәхнәгә сығырға уйлайбыҙ. Мин Ҡолсора ауыл мәҙәниәте йортонда директор булып 40 йылға яҡын эшләп, әле бына хаҡлы ялға сығып, туғарылып ултырам. Гел генә 8-10 пар бейеү коллективы тоттоҡ, Хәлил Ишбирҙин, Рәис Низаметдиновтар килеп, бейеү һала инеләр. Район смотрҙарында бейеү буйынса ғына түгел, халыҡ театры, йыр буйынса ла Гран-приҙар алып йөрөнөк. Ул ваҡытта бергә эшләгән район башлығы Рөстәм Рафаил улы Сәйетов, ауыл хакимиәте башлығы Рафаил Сабир улы Сәлихов, Ришат Садик улы Ишмурзинға, "Наҙбикә" тигән фольклор ансамбленә йөрәгемдең түрендә ҙур рәхмәт йөрөтәм, халыҡ, ауыл өсөн тип, эшләнек.\nБалаларҙың тәүге сәхнәһе шул мәҙәниәт йорто булды, ул уларға ҡанат ҡуйҙы, фатиха бирҙе. Әле лә иҫләйем, Фирүзәне өс йәштә сығарҙым халыҡ алдына. "Ай, былбылым" тигән йырҙы эй һаҡау итеп тороп йырланы. Матур ғына ҡурсаҡ һатып алдым, уны сәхнә артында тотоп торам, шуға ҡарап дәртләнеп йырлай балам. Улым 9-сы класта уҡығанында уҡ баян менән концерттарымды биҙәй ине. Илүзәне ауылда эшләп йөрөгәнендә Учалы бейеү ансамбленә сыҡырҙылар. Шул баланы, ауылда баян уйнарға, бейеү һалырға кеше юҡ, тип, колхоз рәйесенең "Нива"һына тейәп алдым да ҡайттым. Үҙем менән бергә балаларым да ауылда сәнғәтте үҫтереүгә өлөш индерҙе.\nШулай ҙа ғаиләнең рухи сәләмәтлеге ҡатын-ҡыҙҙан, тиҙәр. Әсәй, өләсәйҙәрегеҙҙән ниндәй тәрбиә өлгөләре, ҡатын-ҡыҙ асылына төшөнөргә ярҙам иткән кәңәштәр алып үҫтегеҙ?\nФ. ТУЙСИНА: Әсәйем - герой әсә, тыныс, сабыр, һоҡланғыс ҡатын-ҡыҙ. Атай йырсы, әсәй йырлаһа ла, табындарҙа, берәй мәжлестә, туйҙарҙа уның ауыҙ асып йырлап ултырғанын ғүмерҙә лә күрмәнек. 11 бала табырға ҡыйыулыҡ иткәс, атайыбыҙ шәп, ышаныслы ир булғандыр. Атайҙың әсәһе, шулай уҡ герой әсә Зөләйха ҡәртәсәйем Туйсина 10 бала тапҡан. Уны бик уңған, талапсан, хатта уҫал итеп иҫләйем. Аш-һыуға оҫта, донъялары етеш булды, мул йәшәнеләр. Тураһын ярып әйтә лә ҡуя ине ул. Аҡыллы уҫал булды.\nӘсәйем заманына күрә бик модалы, зауыҡлы булды, ауыл ҡатындарынан айырылып торҙо ул. Атайға димләгәндәр ҙә, Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл поселогынан килен булып төшкән. Уның "Снежинка" тигән кремдары, ҡара ҡәләмдәре булды. Бер ваҡыт күҙем ҡыҙып, ирен буяғысын ашаным да ҡуйҙым, уның еҫе әлеге ирен буяғыстарында юҡ. Мамығы менән борхолдатып, пудраһын биткә һөртәбеҙ рәхәтләнеп. Иҫемдә, дүртенсе класта уҡыйым. Әсәй пудраһын беҙҙән йәшереп ҡуйған. Аптырап тормайым, битемә он һылап, ҡашымды күмер менән һыҙып китәм мәктәпкә. Өйҙәгеләр күрмәй ҡалғандыр инде. "Флүрә, нишләнең ул, бар, битеңде йыуып ин", - тип сығарып ебәрә уҡытыусы. Бына шулай, матур булырға ынтылыш әсәйҙән күскәндер, күрәһең.\nФ. ПАРИЖ: Мине халыҡ йырҙарын йырларға атайымдың әсәһе Зәкирә өләсәйем өйрәтте. Етенсе класта уҡый инем, ваҡыт етте, тине. Тәүгеһе башҡорт халыҡ йыры "Сибай" булды, шунан эргәһенә ултыртып, үҙе артынан ҡабатлатып, "Сәлимәкәй"ҙе өйрәтте. Әсәйемдән мин "Ильяс"ты отоп алдым.\nҠатын-ҡыҙҙың иңенә был донъяла күп бурыстар һалынған. Ир-егеткә үҙ исеменә тап төшөрмәү өсөн бер һүҙле булырға, һәр ваҡытта ла ир булып ҡала белергә генә кәрәк. Ә ҡатын-ҡыҙ иренә ярарға, балаһына лайыҡлы тәрбиә бирергә, эшендә лә һынатмаҫҡа, өйөн дә ҡарап өлгөрөргә бурыслы. Ошо бурыстар араһында тағы ла бер мөһиме бар - ул үҙенең милләт әсәһе икәнен онотмаҫҡа тейеш. Милләттең киләсәге - беҙҙең ҡулда. Ҡартәсәйҙәр, әсәйҙәр быуыны ошоно үҙәккә ҡуя белгән. Бөгөнгө заман ҡатын-ҡыҙы шул тиклем әүҙем, теләһә ниндәй эште тотоп эшләй ҙә ҡуя, хатта матриархат булып ҡына ҡуймаһын, тип хәүефләнеп алам.\nҠыҙ тәрбиәләүе еңелерәктер, ул һиңә эйәреп эшләп өйрәнә, һиңә ҡарап үҙен кеше араһында тота. Малайҙар менән ауырыраҡ. Өйҙә улыма, һин - ир-егет, һин нисек әйтәһең, шулай буласаҡ, тием. Һин киләсәктә ғаиләң өсөн яуаплы булаһың, тип өйрәтәм. Ир баланы хеҙмәт менән тәрбиәләйҙәр, әлбиттә, ләкин ҡалала эш күп түгел. Ҡайһы саҡ берәй эш ҡушһам, был ҡатын-ҡыҙҙар эше, тип бәхәсләшкән була. Атаһына ылыға күберәк, мин гастролдәр мәлендә атай менән ҡала бит. Башҡаларҙың әсәһе өйҙә ултыра, ә һин кис булһа, эшкә китәһең, тип әйтә ҡайһы берҙә. Минең һөнәремдең еңел түгеллеген аңлай балаларым, ҡыҙым туризм буйынса белем ала, улым футбол менән шөғөлләнә, сәхнә кешеһе булырға ынтылмайҙар.\nБөгөнгө йәштәр үҙ-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендә күпкә аҡыллыраҡ, белемлерәк, тиҙәр, һеҙ уларға ҡолаҡ һалаһығыҙмы?\nФ ТУЙСИНА: Өс ҡыҙым, бер киленем бар, ысынлап та, уларҙан мин күп нәмәгә өйрәнәм. Шаяртып, ҡәйнәләрем, тип әйтәм. Уларҙың белмәгән нәмәһе юҡ. Мин үҙем йомоғораҡ, ҡырыҫыраҡ әсәй булғанмындыр ул. Ә балалар икенсе төрлө бөгөн, аҡылдарына аптырайым, фекерләү ҙә икенсе. Ирҙәре, балалары менән мөнәсәбәт тә икенсе кеүек уларҙа, күпкә иғтибарлыраҡтар. Ҡатын-ҡыҙҙың төп сифаты - наҙлы булыу, тип иҫәпләйем. Ошо сифатты тәрбиәләй беләләр үҙҙәрендә. Бешеренергә, өҫтәл биҙәргә, башҡаһына өйрәнәм уларҙан. Ҡайтып та төшәләр, эшкә лә тотоналар.\nФ. ПАРИЖ: Әсәй беҙҙе икенсе төрлө, ти. Мин дә үҙемдең 20 йәшлек ҡыҙыма ҡарап, уларҙың быуыны бөтөнләй башҡа, тип уйлайым. Ҡыҙым Нәркәстең дә, улым Кинйәнең дә тормошҡа ҡарашы минеке кеүек түгел. Мин олоғайып китһәм, уларҙы аңламай йонсомаҫмынмы икән, тип тә хәүефләнеп ҡуям ҡайһы берҙә. Милләт бер урында торорға тейеш түгел, үҫеш булырға, балалар ата-әсәһенә ҡарағанда яҡшыраҡ булырға тейеш. Шул саҡта ғына милләт камиллаша.\nҠатын-ҡыҙҙың ыңғай сифаттары күп, тик бер кире яғы бар, ул үҙенең ыңғай сифаттарын күрә белмәй, тиҙәр, бының менән килешәһегеҙме?\nФ. ПАРИЖ: Актер һөнәре алғаныма шул тиклем ҡыуанам. Йырсы ғына булһам, мин үҙемде әлеге кимәлемә тиклем үҫтерә алмаҫ инем. Актерҙар шуныһы менән бәхетле: роль өҫтөндә эшләгәндә шул образдың эске кисерештәрен, ни өсөн уның теге йәки был ваҡиғаға тарыуын, быға холҡоноң ниндәй яғы этәреүен аңлайһың. Психология тип аталған фән - иң төп дәрес ул актерға. Ошо белем тормошта ла ярҙам итә. Актриса булмаһам, үҙем өсөн күп нәмәне аса алмаҫ, йомоғораҡ булыр инем. Кеше иң тәүҙә үҙен аңларға, үҙ-үҙе менән дуҫ булырға тейеш. Күпме кеше үҙен аңламағандан, нимәгә һәләтле икәнен белмәгәндән, үҙе өҫтөндә эшләмәгәндән бәхетһеҙ. Эске донъяһын аңламай икән, шул саҡта ныҡ аҙаша кеше. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында үҙҙәрен артыҡ баһалаған, хатта ҡабарта биреберәк тотҡандар бар. Әммә үҙен тулыһынса иренә, балаһына, донъяһына бағышлағандар, үҙҙәрен онотҡандар ҙа күп. Ҡатын-ҡыҙ үҙен яратырға тейеш - был ҡанун. Үҙеңде яратмайһың, баһаламайһың икән, башҡалар ҙа баһаламаясаҡ. Унан һуң, ҡатын-ҡыҙға мәҙәни булыу кәрәк, уның эске донъяһы бай, бөтөн булырға тейеш. Шул саҡта сабырлыҡ та, матурлыҡҡа, татыулыҡҡа, камиллыҡҡа ынтылыш та килә.\nҺеҙ сибәр ҡатын-ҡыҙҙарһығыҙ, әммә тәбиғи матурлыҡ та һаҡлауға, тәрбиәгә мохтаж. Матурлыҡ серҙәре менән уртаҡлашығыҙ әле?\nФ. ТУЙСИНА: Фирүзә үҙеңде яратырға кәрәк, тип әйтте бит әле. Эйе, ҡатын-ҡыҙ үҙен ҡарап йөрөтөргә тейеш, тип уйлайым. Ҡайһы ваҡыт шул тиклем донъя эшенә сумам, хатта урамға ла сыҡмайым. Шунан ҡапыл мәшәҡәттәрҙе һыпырып ташлайым да, битлектәр эшләп алам. Үләндәр эсәм. Әле сәхнәгә йышыраҡ сыға башлағас, тән һомғоллоғон ҡайғыртырға ла тура килә, киске биштән һуң бөтөнләй ашамайым. Тауышың менән генә тамашасыны арбап булмай, уларға һинең матур булыуың да кәрәк.\nКейемгә бала саҡтан талапсан булдым. Әле лә зауыҡлы кейемгә битараф түгелмен, хәҙер инде ҡыҙҙар ҙа ҡотортоп ебәрә. Алтын-көмөш биҙәүестәр яратам, башҡорт ҡатын-ҡыҙы электән затлы биҙәүестәр ҡулланған. Минең Зөләйха ҡартәсәйемдең ҡулдарында алтын беләҙектәр, алтын балдаҡтар була торғайны. Ҡупшы ситектәр, камзулдарҙа йөрөр ине. Уның ҡаты капрон туҡыманан яулығы бар ине. Шуны ябынып, ҡартатай менән ҡушлап арбаға ултырып, ҡунаҡҡа китәләр, ҡартәсәйҙең яулығы елгә осоп, елпелдәп кенә барғаны әлегеләй күҙ алдында.\nФ. ПАРИЖ: Сәхнә көҙгө кеүек бит ул, унан бөтөн нәмә ус төбөндәге кеүек күренә. Кешенең, нимә һөйләүенә ҡарап, аң кимәлен, эске күңелен баһалап булған кеүек, йырсы өсөн сәхнә лә шулай. Ялтырап, тыштан матур булып тора ла алаһың һин унда, әммә һинең ниндәйҙер маҡсатың, халыҡҡа әйтер һүҙең булырға тейеш. Буш ялтырауыҡтың ҡыҙығы юҡ, ул һабын ҡыуығы кеүек, матур, әммә тиҙ генә шартлап юҡҡа сыға.\nЭштән арып ҡайтаһың, ниндәйҙер махсус битлектәр эшләп ултырырға ваҡыт та ҡалмай, һәр хәлдә, мин косметик сараларҙы бик үк самаһыҙ ҡулланмайым. Әммә беҙгә йәмһеҙ булырға ярамай. Кәүҙәне гел формала тоторға кәрәклегенә инанғанмын. Ҡамыр аштарын бик яратам, әммә өлкәнәйә килә организмда матдәләр алышыуы "ялҡаулана". Бик яуаплы концерт, роль алдынан туҡланыуға ныҡ иғтибар итәм. Театрҙа актерҙар өсөн физик күнекмәләр яһау мөмкинлеге бар, беҙҙең менән хореограф Сулпан Асҡарова шөғөлләнә. Бөгөнгө заманда модаға инеп киткән фитнес клубтарына йөрөргә кәрәклек тыумай ҙа.\nФ. ТУЙСИНА: Ҡатын-ҡыҙҙың йөҙө генә түгел, йорто ла уның кемлеген күрһәтеп тора. Өйөң бысраҡ икән, ҡупшы итеп кейенеп сығып китеүеңдән ни файҙа? Аш-һыуҙы ла күңел һалып, тәмле итеп бешерергә өйрәнергә кәрәк. Минең ҡомалаҡ менән әсетеп бешергән икмәгемде бик маҡтайҙар. Йәй буйына ҡорот, ҡыҙыл эремсек ҡайнатып сығам.\nБөгөнгө башҡорт эстрадаһының кимәлен нисек баһалайһығыҙ?\nФ. ПАРИЖ: Бер нәмәгә инанғанмын - дәүләт көслө икән, уның сәнғәте лә көслө. Тағы ла спорт бының бер күрһәткесе булып тора. Сөнки сәнғәт менән спорт кешенең рухын күтәрә, эске күңелен байытып ҡына ҡалмай, иле өсөн ғорурлыҡ тойғолары кисерергә мәжбүр итә. Милләтте лә сәнғәт һаҡлай. Һуңғы мәлдәрҙә башҡорт театрҙары, бигерәк тә балалар өсөн тәғәйенләнгән тамашаларҙы русса уйнарға мәжбүр. 10-15 йылдан беҙгә өлкән тамашасы булып киләсәк быуынды беҙ шулай "тәрбиәләйбеҙ" бөгөн, уларҙы туған телдәренән мәхрүм итәбеҙ. Шуға ла дәүләт быға юл ҡуймаҫҡа тейеш. Иҡтисади сәбәптәрҙе бер ҡасан да рухи байлыҡтан өҫтөн ҡуйырға ярамай.\nЭстрада ҙур бер диңгеҙ икән, бөгөн унда башҡорт йырсыларының кемелер яхтала, кемелер тапсыҡта йөҙөп йөрөй. Кәмәһе тишелһә, батып та китәләр. Хәтерегеҙҙә булһа, үткән быуаттың 90-сы йылдарында милли эстрадала барлыҡҡа килгән генә мәлдә бер-береһенә оҡшамаған, бер-береһен ҡабатламаған төркөмдәр барлыҡҡа килде: "Дәрүиш", "Рух", "Аҡйондоҙ", "Карауанһарай", "Ант" һ.б. Уларҙың күбеһе хөкүмәт иғтибары булмауы һөҙөмтәһендә юҡҡа сыҡты, сөнки ул егеттәр ғаиләһен дә ҡарарға тейеш ине бит. Ижад һәм уның ярҙамында матди бөтөнлөккә өлгәшеү беҙҙә һәр ваҡыт айырымлана. Ә ул төркөмдәр шуныһы менән көслө булды - һәр береһенең музыкаль белеме бар ине. Бөгөнгө эстраданы ҡый үләне баҫты, улар үҫеп кенә килгән сәскәләргә лә ҡамасаулай. Уҡымаған көйө сәхнәгә сығып йырлауҙы хуп күрмәйем мин. Нисек кенә талантлы булмаһын, йәш кешенең белеме, әҙерлеге юҡ икән, уның сығышы ситтән көлкө лә, ҡыҙғаныс та күренә. Тауар сифатһыҙ икән, уны һатып та булмай. Улар дөйөм күренеште лә боҙа, бөтөн эстрадаға кире ҡараш та уята. Унан һуң, заман үҙгәрә, беҙгә лә үҙгәрергә, шул уҡ йырға тауар итеп ҡарай башларға кәрәктер. Мәҫәлән, Татарстанда бер йыр ижад ителә икән, авторҙары уны һатып, күпме аҡса эшләй алыуы тураһында уйлай башлай. Беҙҙең халыҡ, уны кемгә һатам мин, тип ялҡаулана. Донъя хәҙер шуға ҡоролған, эшләгән эшеңде күрһәтә белергә кәрәк.\nФлүрә апай, һеҙҙең ирегеҙ менән ғүмер итеүегеҙгә ошо көндәрҙә 40 йыл тулған. Мирхәт ағай - һеҙҙән, һеҙ - унан уңдым, тип әйтә алаһығыҙҙыр бөгөн, моғайын?\nФ. ТУЙСИНА: Мин кейәүгә иртә сыҡһам да, бик аҡыллы кешегә сыҡҡанмын, тип уйлайым. Ирем тыныс холоҡло, ныҡ эшһөйәр. Балалар ҙа аталарын тик ыңғай яҡтан ғына белә. Беребеҙ ут булғанда, икенсебеҙ һыу булып, 40 йыл ғүмер иткәнбеҙ инде. Холҡо алтын булмаһа, шунсама ғүмер клубта эшләтмәҫ ине. Йә таңға ҡайтырға тура килә, йә көнө буйы өйгә ҡайтып инмәйһең. Ауыл ерендә мәҙәниәтте бер кимәлдә тотоу шул тиклем ауыр ул. Ауыл халҡы эскерһеҙ, уларҙың белгән һөнәрен кешегә күрһәткеһе, йырын ишеттергеһе килә. Тик уларҙы өйҙәренән алып сығыусы, ойоштороусы кәрәк. Мәҙәниәт булмаһа, халыҡтың дәрте ҡалмай бит инде ул.\nФ. ПАРИЖ: Әсәй Өфөгә килһә, атай уға көнөнә әллә нисә тапҡыр шылтырата, бер туҡтауһыҙ һөйләшәләр. Атайым - һинең продюсерың, тием. Өфөлә яңыраҡ үткән концерттан ҡайтып өлгөрмәнек, видеоларығыҙҙы интернетҡа һала һалығыҙ, ти. Сәхнәнән шуны әйттеңме, әсәйеңде һәйбәт итеп әйттеңме, тип һорай. Йондоҙо бит ул уның. Берәй кеше булһа, йөрөмә шунда ҡотороп, тиер ине. Ғүмере буйы ауылда йәшәгән кешенең әсәйҙә талант барлығын аңлауы үҙе бер хазина. Ана шулай ҡатындарын баһалай белгән ирҙәр бар ул. Яңы йырҙар эшләгеҙ, тип кенә тора. Атайыбыҙ әллә ҡайҙарҙа уҡыған, ҙур урындарҙа түрә булып ултырған ир-егеттәргә алыштырғыһыҙ, уның эске мәҙәнилеге бар. Китап күп уҡый, почта килһә, әсәй менән гәзиттәрҙе талашып уҡыйҙар. Ғүмерҙә лә һүгенгәнен ишеткәнем юҡ. Беҙ уны яратып, Абдулыч, тип йөрөтәбеҙ.\nФ. ТУЙСИНА: Балаларҙы үҫтерәйек, тип йәшәнек, белем бирҙек, уҡыттыҡ. Хәҙер уларҙың барыһын да башлы-күҙле итеп, туйҙар яһап, осороп бөттөк. Аталарының хәҙер яңы шөғөлө барлыҡҡа килде - балалар ҡасан ҡайта, тип, уларҙы көтөп йәшәй. Картуфты күберәк ултыртырға, һуғымды күберәк һуйырға тырышабыҙ. Балалар, үҙегеҙ өсөн йәшәгеҙ, һәр кемебеҙҙең үҙен үҙе ҡарарлыҡ хәле бар, тиһәләр ҙә, тауығын да, ҡаҙын да көткө килә. Ирең менән тигеҙ ғүмер кисереү, олоғайғас та балалар өсөн йәшәү - үҙе бер бәхет. Ейән-ейәнсәрҙәргә матур, мәғәнәле исемдәр һайлап ҡуштыҡ. Нуриман, Ғәйсәр, Кәрим, Кинйә, Бәхтийәр, Нәркәс, Заһиҙә - әйткән һайын әйтке килеп тора. Милләтте йола һаҡлай, тип, йолаларҙы тотабыҙ. Ураҙалар ҙа тотам.\nҠасандыр кемдер бик әһәмиәтле фекер әйткәйне: "Һәр милләт ҡатын-ҡыҙы Аллаһы Тәғәләнән ҡала икенсе булып милләтте йәшәтә". Ысынлап та, милләттең әхлағы ла, тәрбиәһе лә, киләсәге лә ҡатын-ҡыҙҙан. Уның төп бурысы - милләт өсөн балалар үҫтереү, башҡорт халҡының киләсәген төҙөү, тип юҡҡа ғына әйтмәне әңгәмәселәребеҙ ҙә. Ҙур сәхнәләрҙә йырлауға ҡарағанда, ғаиләһен, тимәк, милләттең киләсәген өҫтөн ҡуя белгәне өсөн дә бәхетлелер бөгөн Флүрә Туйсина менән уның ҡыҙы Фирүзә Париж. Шуның өсөн дә уларға сәхнә лә, тамашасыһы ла тоғро.\nЯҙылған: 04.04.16 | Ҡаралған: 1733


Хәбәрҙәр: Франция: ҡыш октябрҙә килде.\nФранция: ҡыш октябрҙә килде.\nФранцияның көнсығында ҡыш ғәҙәттәгенән күпкә алда килде. Йәкшәмбе иртән Гренобль урамдарында 25 сантиметрлы ҡар ята ине- урындағы халыҡ өсөн был көтөлмәгән хәл булды. Ҡар ауырлығы аҫтында сымдар өҙөлөп, 30 000 йорт электр утһыҙ ҡалды.\nСиноптиктар мәғлүмәттәре буйынса, алдағы сәғәттәрҙә ҡар яуыу туҡтамаясаҡ әле. Француз Альптарында көрттәр ярты метрға етә, юлдарҙа боҙлауыҡ. Юлдар ябылыу сәбәпле, күп автомобиль хужаларына юлға сығыуҙы кисектереп торорға тура килде.\nКөн боҙолоуы байтаҡ юл һәләкәттәренә килтерҙе, сөнки күпселек атомобиль хужалары ҡышҡы тәгәрмәстәргә күсеп өлгөрмәгәйне. Өҫтәүенә, тиҙлеге сәғәтенә 130 километрға еткән ел тиҫтәләрсә ағасты йыҡҡан- был да юл хәрәкәтен боҙҙо.\nМарселдә илдәге иң ҙур “Наполеон Бонапарт” пассажирҙар борамын ел якорҙан йолҡоп алған. Борам туҡталҡаға бәрелеп ярылған һәм унда һыу тула башлаған.


Ағинәйҙәр бай тәьҫораттар алып ҡайтты\n15 Август 2019, 17:52\nҒафури районында “Ағинәйҙәр” йәмәғәт ойошмаһының йыйыны үтте. Еҙем буйындағы яланда барған байрамда республиканың 44 районынан, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән Пермь крайынан ағинәйҙәр ҡатнашты. Районыбыҙ ағинәйҙәре: Татар Малаяҙы ауылынан Светлана Васильева, Яхъянан Рәмзилә Ғирфанова, Ахундан Филүзә Хөснөтдинова ла ошо осрашыуға барып, иҫ киткес бай тәьҫораттар алып ҡайтты.\nҒафури районында “Ағинәйҙәр” йәмәғәт ойошмаһының йыйыны үтте. Еҙем буйындағы яланда барған байрамда республиканың 44 районынан, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән Пермь крайынан ағинәйҙәр ҡатнашты.\nРайоныбыҙ ағинәйҙәре: Татар Малаяҙы ауылынан Светлана Васильева, Яхъянан Рәмзилә Ғирфанова, Ахундан Филүзә Хөснөтдинова ла ошо осрашыуға барып, иҫ киткес бай тәьҫораттар алып ҡайтты.\n"Ағинәйҙәр" ойошмаһы етәксеһе Гөлфиә Янбаева әйтеүенсә, сара милли йолаларҙы тергеҙеүгә, 2020 йылда үтәсәк Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға арнала һәм Бөтә донъя фольклориадаһы сиктәрендә ойошторолған. Байрамда ҡатын-ҡыҙҙар милли кейем, ризыҡтар буйынса оҫталыҡ дәрестәре күрһәткән, ҡунаҡтарҙың иғтибарына “Өләсәйем һандығы”, “Ҡатыҡ тәмләү” кеүек милли йолалар ҙа тәҡдим ителгән. Йыйын барышында шулай уҡ ағинәйҙәрҙең эшен барлап үтеп, уларға йомғаҡ яһалған. Был йәһәттән Салауат районы ағинәйҙәре маҡталып телгә алынған һәм районыбыҙҙың баш ағинәйе Светлана Васильеваға республика Мәҙәниәт министрлығынан Рәхмәт хаты тапшырылған.\n– Был сара бик ныҡ оҡшаны. Йыйында ҡатнашырға ярҙам иткән район хакимиәте башлығы Марс Кашаповҡа, уның урынбаҫары Айгиз Әхмәтйәнов һәм иҫән-һау йөрөтөп алып ҡайтҡан водитель Азаматҡа рәхмәтлебеҙ, – тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Светлана Нотфулла ҡыҙы.


Дыуан районындағы йылҡы фермаларының береһендә янғын сыҡты\nУтты ҡаршы йортта йәшәүсе малай күреп ҡала. Ул шунда уҡ янғын һүндереүселәрҙе саҡырып, бикле торған хайуандарҙы ҡотҡарырға ашыға. Үҫмер ишектәге йоҙаҡтың асҡысы ҡайҙа йәшерелгәнен дә белә, сөнки йәйге каникул ваҡытында ул хужаларға ярҙам итә. Малай өс атты тышҡа сығара, ә ҡалған биш йылҡы көслө ут эсендә ҡала. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ғәҙҙәттән тыш хәл электр сымындағы ҡыҫҡа ялғаныштан сыға. Зыян күләме яҡынса 200 мең һум тип баһалана.


Әхтәм ЗАРИПОВ. Күпер. Повесть. (Гитарист бүләге)\n13 Сентябрь 2019, 21:10\nӘхтәм ЗАРИПОВ Күпер (повесть) Гитарист бүләге\nЕңгәсәм Кәшифә апай “ҡош теле хәтле” хат-хәбәрҙән һуң күҙгә күренеп үҙгәрҙе. Кинәт детдомдағы эшен ташланы, кешегә күренмәй, өйөндә генә ята башланы, паспорт алды. Ә бер көндө уның, тәҙрәләрен таҡта менән ҡаплап, ишеген бикләп, Свердловск өлкәһендә торф сығарыу эшендәге ағаларына китеүе тураһында хәбәр таралды. Һәр нәмәне белеп, ишетеп, күреп йәшәгән күршеләр был ашығыс юғалыуҙың ысын сәбәбен һиҙенһәләр ҙә, уны ҡысҡырып әйтергә ҡыймай. Әммә серле тынлыҡ оҙаҡҡа һуҙылмай: һәр ауылдаштың хәленә кереп, серҙәрен уртаҡлашып йәшәүсе дежур Хәйерниса әбейгә еңгәсәйҙән хат килә. Хатында ул кейәүгә сығыуын, балаға уҙыуын, бәбәй көтөүен белдерә. Хатты аңларға тырышып, ауылда төрлө “риүәйәт”тәр тыңлап күпме ваҡыт уҙғандыр, ҡаҙ өмәләре осоронда, улын күтәреп, еңгәсәй үҙе ҡайтып төшә. Кемгә тиһегеҙме, беҙгә! Китеүенә биш ай ҙа тулмағанда! Әсәйем был хәлдән бик тә ҡыйынһынып хурланһа ла, һүҙ әйтеүен ишетмәнем. Миңә генә еңгәсәйҙе “еңгәсәй” тимәҫкә, “Кәшифә апай”, тиергә бойорҙо, “оятһыҙ ул”, тине. Шуныһы ғәжәп тип әйтә ине әсәйем: был хәлгә күршеләрҙән бер кемдең дә ғәжәпләнмәүе ғәжәп. Әйтерһең дә, шулай булырға тейеш һәм шулай булған. Малай башта исемһеҙ һәм фамилияһыҙ үҫә. Күпмелер ваҡыттан һуң ғына атаһыҙ тыуған балаға пособиеһын алыр өсөн, уға Ҡәҙерйән тигән исем ҡушып, отчествоһына бынан ун йылдар элек үлгән ағайым исемен – “Әүҙәх улы” тип яҙалар. Быны ишеткәс, әсәйем түҙмәй, уйнаштан тыуған балаға изге йән улым исемен ҡушыуына ризалығым юҡ, ти, Ғүмәр ҡоҙаларға барып. Кәшифә апай, шуны белеүгә, улын күтәреп, беҙҙән үҙ өйөнә ҡайтып китә.\nШулай күпме ваҡыт уҙғандыр, мин уҡырға кереп, каникулға сыҡҡас, әсәйем Кәшифә апайҙан ағайымдың думбыраһын алып ҡайтырға ебәрҙе.\n– Елдән тыуған балаһынан минең улым иҫтәлеген ваттырмаһын, – тине.\nБарҙым. Ҡәҙерйән инде, ҡалаҡ тотоп, үҙе ашай башлаған, һорағанға яуабы ла була ине.\n– Был кемдеке? – тинем мин, гитараға күрһәтеп.\nҠәҙерйән, стеналағы ағайым фотоһына күрһәтеп: “Абба”, – тине лә гитараға үрелде, уның ҡылын сиртеп, йылмайғандай итте. Ошо хәрәкәттәре ҡоралһыҙландырғас, мин, ирекһеҙҙән, буш ҡул менән ҡайтып китергә мәжбүр булдым. Ул бала гитарала уйнай башлаған, уны рәхәттән мәхрүм иткем килмәне, тинем әсәйемә. Икенсе бер ҡайтыуыма, Кәшифә апайҙың, Ҡәҙерйәнде имсәктән айырып, ҡоҙаларға, йәғни Ғүмәр бабайҙарға ҡалдырып, ситкә китеүен әйттеләр. Шулай итеп, донъя мәшәҡәттәре беҙҙе еңде, минең үҙ хыялдарым, үҙ өмөттәрем үҙ юлына тартты, Ҡәҙерйән-Кәшифә тормошона түгел, үҙ тормошома ла күҙ-ҡул етмәй башланы. Уҡыуымды бөтөргәнсе үк өйләнеп, үҙ балаларымды ҡарарға ла ваҡыт һәм аҡса етмәү сәбәпле, һөнәремде алыштырырға тура килде. Яңы эш мине тамам үҙенә һурҙы, ауылға ҡайтыуҙар бөттө, трудәрмиәнән сирләп ҡайтҡан атайымды, күпме йөрөһә лә, дауалай алманылар, мәрхүм булды.\nЙомоштарым менән Мәҙәниәт институтына барғас, осраҡлы рәүештә Ҡәҙерйән менән күрештем.\n– Мин бит хәҙер эшләйем, заочныйға күстем. Театр оркестрында гитарасымын. Ролдәр ҙә биргеләйҙәр. Мин бит дипломлы артист та, музыкант та. Бына, үҙем ҡыллы инструменттар оркестры ойоштороп йөрөйөм әле, – ти Ҡәҙерйән. – Мин Мәнәүезтамаҡҡа ҡайтҡанда гел һине һүгәләр. “Ауылды бөтөрҙөләр, председателде киноға төшөрөргә тип ҡайта, ә күлдәр ҡороуын да, Ағиҙел бөтөүен дә күрмәй. Шул кешене режиссер тип буламы”, – тиҙәр.\n– Һине лә маҡтамайҙар. Аҡтаныш районына командировкаға барғас, үҙебеҙҙең ауылды ла күреп ҡайтырға булдым. Хужалар алышынған булһа ла, хужаһыҙлыҡ шул уҡ ҡалған. Һинән “исемен алыштырған, һөнәре шул уҡ думбыра сиртеү” тип көләләр.\n– Бик хаҡлы көләләр. Ҡәҙерем булмағанда, “Ҡәҙерйән” булып йөрөүе көлкө тойолғанлыҡтан, дөрөҫтән дә исемемде “Камил”ға алыштырҙым. Әммә ләкин исем алыштырып ҡына камиллыҡҡа ирешеп булмай икән.\nБыл осраҡлы күрешеүҙән һуң миндә төрлө хыялдар шишмәһе “бәреп сыҡты”. Шуларҙың береһен эләктереп, хужабыҙға керҙем, тәбиғәтте яҡлау һәм экологияны байраҡ итеп, Башҡортостандағы ауылыбыҙ базаһында документаль-нәфис фильм төшөрөү тәҡдиме яһаным. Хужабыҙ, бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ, тейешле барлыҡ документтарға ҡул ҡуйып, Өфө ҡалаһындағы таныштары аша уларҙың телевидениеһы менән гәзиттәрен дә эшкә екте. Был инде миңә ойоштороуҙа ҙур ярҙам ине. Оҙаҡҡа һуҙмай ғына, план төҙөп, сценарий яҙырға ултырҙым.\nБарыһын да иҫәпләп, һанап сыҡҡас, экспедицияла концерт ҡуйыу мөмкинлеге лә асыҡланды. Тик сметаға ҡул ҡуйылһа ла, унда концерт төркөмө айырым күрһәтелмәгәс, мин Камилға мөрәжәғәт итергә булдым. Эстрада артистары араһында таныштары күптер тигән өмөт менән эҙләп киттем уны. Ял ваҡыттары ине. Үтенесемде аңлаттым. Ул ризалашып ҡына ҡалманы, үҙ төркөмөнөң сығымдарын үҙ театры күтәрәсәгенә лә ышандырҙы, бәлки, әле “левый” концерттар ҙа ойошторорбоҙ, тине. Баҡһаң-күрһәң, “ҡыллы квартет” төҙөп, улар үҙҙәрен-үҙҙәре тәьмин итеп йәшәүгә күскән икән. Камилдың йәш балалы ҡатынына ла вазифа таптыҡ. Ул концертта бейеүсе булараҡ ҡатнаша, экспедицияның матбуғат секретары ла буласаҡ. Беҙ әҙерләнгән арала Башҡортостан дуҫтары беҙҙән өлгөрөрәк булып, кино төшөрөргә килеүебеҙ тураһында гәзиттә русса ла, башҡортса ла яҙып та сыҡтылар. Телевизион тапшырыуға Өфөгә мине лә саҡыралар. Мин музыкантым менән киләм, тинем. Барҙыҡ, күрҙек, һөйләштек.\nШул эштәр менән йөрөп, расписаниебыҙҙан бер аҙ һуңлаһаҡ та, афишалар әҙер булыуға, экспедицияға киттек. Йәмғебеҙ – ун дүрт сәнғәткәр. Беҙҙе, колхоз идараһы, элек детдом булған урындағы берҙән-бер һаҡланған ҡунаҡ йортона урынлаштырып, ашханаһына ризыҡ әҙерләүсе билдәләне, эшкә йөрөргә кырандасҡа егелгән ат бирҙе. Был хәтле үк комфорт көтмәһәк тә, шулай булырға тейеш тигән тәьҫир ҡалдырырға тырыштыҡ. Съемкалар башланғансы, урындарҙы ҡарап, ҡайҙа нисек төшөрөү мәсьәләләрен хәл иттек. Камил бригадаһы концерт программаһын эшләне.\nБеренсе концертты йома кисенә билдәләнеләр. Интервьюлар алыу өсөн, кешеләрҙе саҡыртып, мин һөйләштем. Һөйләргә теләүселәр күп икән. Ләкин һәр ҡайһыһының һүҙе нефтселәрҙең ауылды, тәбиғәтте боҙоуҙарына барып терәлә. Колхоз рәйесенең тәҡдиме менән, берәү күлдәрҙең ҡороуы тураһында һөйләһә; икенсе “оратор” Ағиҙелдең бөтөүе, пароход тауыштарын һағыныуы тураһында; ҡатын-ҡыҙҙарҙан ике еңгә шишмәләрҙең боҙолоуы, уларҙың хәҙерге һыуы сәйгә ярамауы тураһында “зарланырға” тейеш, тип килештек. Тәнәфестән һуң, икенсе бүлек алдынан, колхоз рәйесе нефтселәргә “ультиматум” ҡуйырға тейеш: “Колхоз ерҙәренән һурҙыртып сығарылған нефть өсөн, керемдең һис юғы 30 процентын колхоз кассаһына!” Быға рәйес ризалашмай, “боҙолған болондар өсөн нефтселәр түләне һәм һаман түләйҙәр, качалкаларын ғына һүтеп алһындар, 30 процентлы түләү талабын мин түгел, ана 83 йәшлек Әғзәм ағай әйтергә тейеш”, – ти. Әғзәм бабай иһә: “Миңә качалкаларҙың зыяны юҡ”, – ти.\nУртаҡ фекергә килә алмайынса, концерт көнөн көтөргә булалар. Йәнәһе, ситуацияға ҡарарбыҙ! Ә ситуация бөтөнләй көтөлмәгән “концерт” күрһәтә: республиканың русса гәзитендә, Ағиҙел бөтөүҙә Иштуған һыу һаҡлағысының ғәйебен иҫбатлап, мәҡәлә баҫылып сыға. Шул мәҡәләнең татарсаһын район гәзитендә лә баҫтырып сығаралар. Был хәбәрҙәр Мәскәүгә лә ишетелеп, үҙәк телевидениела Иштуғандан репортаж бирәләр: “Тәбиғәт боҙолоуға, Ағиҙел һайығыуға, күлдәр ҡороуға нефтселәр түгел – һыу һаҡлағыс ғәйепле. Дәүләт 500 миллион һум аҡсалата зыян күрә. 6000 гектар һөрөнтө ер, шул ҡәҙәрле үк көтөүлектәр, урмандар юғала. Урмандар менән бергә, ваҡ йылғалар, инештәр, шишмәләр, йәнлектәр юғалыуы, кешеләрҙәге нәфис хистәр, тойғолар тупаҫланыуы тураһында уйлаһаҡ, “һыу һаҡлағыс” исеме аҫтындағы афәт, тәбиғи, биологик нигеҙҙә йәшәүгә күсеү икәнен күрербеҙ. Был – кешенең үҙенә-үҙе ҡәбер ҡаҙыуға тиң”.\nАуылдаштар, береһе икенсеһенә әйтеп, икенсеһе өсөнсөһөнә берҙе биш итеп һөйләүҙән беҙҙең кино төшөрөү “әрмиәһенә” ышаныс кәмеһә лә, концертҡа кеше күп килгәйне. Интервью биреүселәрҙең һүҙҙәрендә өмөтһөҙлөк, кешегә ышанмау һиҙелә. Дежур Хәйерниса әбейҙең: “Беҙгә Ағиҙел һайығыу ҙа, әллә ҡайҙағы урмандар ҡырылып, йылғалар ҡороуы ла ҡурҡыныс түгел, ә бына ауылыбыҙҙағы шифалы Күҙ шишмәһенең һыуы бөтөп, Ерек шишмәһенең эсергә ярамаҫ тоҙлоға әүерелеүен белә тороп бөлөү, ағыуланыу әкренләп үлеү, тип һөйләүе клуб тулы халыҡты уятып ебәрҙе. Хәйерниса әбейҙең һүҙҙәрен хупламаған кеше ҡалмағандыр. Беҙ, әлбиттә, барыһын да таҫмаға төшөрөп, тауыштарын яҙҙырып барҙыҡ. Концерттан һуң Камил Әүҙәховичтың абруйы бермә-бер күтәрелеп, исеме бөтә районға яңғыраны. Талант, тинеләр. Район етәкселәре тәҡдиме менән, уның “ҡыллы квартеты” биш колхозда “гарантийный концерт” ҡуйырға ризалашты. Ә беҙ иһә Мәнәүезтамаҡ клубында һаубуллашыу концертына ҡәҙәр планлы эшебеҙҙе дауам иттек. Теләгәндәрҙе диктофонға яҙҙырып, боҙолған тәбиғәтте, тағы ла “боҙобораҡ”, киноға төшөрҙөк.\n...Һәммәбеҙ әйтелгән ваҡытына килһә лә, рәйес ағай һүҙ башламай ултырҙы. Башҡа саҡта һүҙ алдынан сәй тәҡдим итһә, бөгөн ул көтмәгәндә тәмәке ҡабыҙҙы, беҙгә лә тәҡдим итте. Тәмәкеһеҙ ҙә һәр ҡайһыбыҙҙан ғәжәпләнеү, шикләнеү төтөнө сыҡҡанлыҡтан, рәхмәт әйтеп, көтөп ултырабыҙ.\nБер аҙҙан ул, ҡулына гәзит алып: “Уҡынығыҙмы?” – тине.\nБеребеҙ ҙә уҡымағайны.\n– Мәҡәләнең исеменә иғтибар итегеҙ: “Иштуған кемгә иш тә, туған да түгел?” тигән һорау ҡуйылып, шунда уҡ яуабы ла яҙыла. Тыңлағыҙ: “Иштуғандың артистарына иш тә, туған да түгел. Улар өсөн беҙҙең хөкүмәт планы буйынса төҙөлөшөбөҙ халыҡ ризалығынан тыш төҙөлөп ятыусы башбаштаҡлыҡ, афера, партизанщина икән...” Дальше, “Түбән Каманы быуғас күтәрелеп, болондарға зыян килмәһен өсөн өйҙөрөлгән дамбалар яҙғы ташҡын ваҡытында һыу йәйелеүҙе туҡтатһа ла, халыҡтағы яңылыш уйҙарҙы туҡтата алмай. Халыҡ был эштә Иштуған төҙөлөшөн ғәйепләй. Шул фекерҙе Татарстан сәнғәткәрҙәре ҡеүәтләп, махсус фильм төшөрәләр, ауылдан ауылға йөрөп, ҡороған күлдәргә, тоҙло шишмәләргә йыназа уҡыйҙар”.\n– Аңлашылды, – тине Камил. – Беҙгә хушлашыу концертында был мәҡәләгә генә түгел, бындай фекерҙең йәшәүен туҡтатырлыҡ яуап бирергә кәрәк.\n– Гәзиттә хаҡлыҡ та бар бит, ҡустым.\n– Тәбиғәттең үҙгәреүе, экологияның боҙолоуы – иҫбатлауҙы һорай! Беҙҙең миссия хөкөм ҡарары сығарыуҙа түгел, ә... ғәйеплене күрһәтеү.\n– Мәҡәлә авторы прогресты, энергетиктарҙы ғәйепләп, Татарстанға таш ырғыта.\n– Ни тигән һүҙ был?\n– Хушлашыу концерты булмаясаҡ, тигән һүҙ.


Учалы районында рейстағы пассажир автобусы ут эсендә ҡалды\n«Башавтотрас» йәмғиәтенә ҡараған транспорт сараһы Горнозаводская һәм Кровельная урамдары киҫелешендә янып китә. Ут салонды тиҙ арала ялмап ала. Ваҡиға урынына Учалы ҡотҡарыу отрядынан 7 кеше һәм 2 берәмек техника оҙатыла. Ут 19 минут эсендә һүндерелә. Бәхеткә, пассажирҙар зыян күрмәгән. Янғын сәбәптәре тикшерелә.


Амилахвари замогы — Башҡорт Википедияһы\nАмилахвари замогы — Грузияла Шида-Картли төбәгенең Каспи районындағы архитектура ҡомартҡыһы. Кенәз Амилахвариҙарҙың резиденцияһы Квемо Чала ауылында Самтависиҙан 2 км, Каспи ҡалаһынан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡомартҡы комплексы элек өс өлөштән торған: төп һарайы башҡа икеһенән көнбайыштараҡ урынлашҡан, ул ике өлөшкә бүленгән, төп һарайҙың төньяҡ өлөшө сиркәү, торлаҡ башня һәм һарай менән цитадель кеүек булған. Замок ХVII-XVIII быуаттарҙа төҙөлгән, нигеҙҙә, шымартылған таш һәм кирбес ҡулланылған.\nАмилахвари замогы 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелгән.\nАмилахвари замогының тарихы тураһында мәғлүмәттәр аҙ. Амилахвари замогы 1742 йылда Схвило һарайы ҡамуҙа булғанда Орбелиани йылъяҙмаһында телгә алына. Тауҙағы ҡәлғә һаҡланыу һәләтлегенә эйә була. Фарсылар замокҡа һөжүм иткәндә, кенәз Гиви Амилахвари шунда була. Фарсыларҙың лагеры Чала янында тора, Самтависи алына, Схвило эргәһендә алыштар үтә. Ә бына түбәндәге замокты фарсылар урап үтә, йәки унда барып етмәй.\nАмилахвари төрлө ихтыяждарға бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡоролған. Хәҙер унда мөйөш түңәрәк башня, ҡорам һәм ҙур дүртмөйөш башня бар. Стеналарының эсендә хужалыҡ ҡаралтыларының ҡалдыҡтарын күрергә мөмкин.Ҡәлғә тирәләй һуңғы дәүерҙәрҙә күп һанлы өҫтәмә ҡоролмалар, ниндәйҙер мал һарайҙары, аҙбарҙар барлыҡҡа килә.\nЗамоктың төп башняһы квадрат формала һәм шымартылған таштарҙан, кирбес һәм бер үк ваҡытта ҡырсынташтан һалынған. Ул ҡорамға терәлеп тора, шуға күрә ул манара һвмаҡ күренеп тора. Мөйөштә баҫҡысҡа үтеү урыны, унда икенсе һәм өсөнсө ҡатҡа күтәрелергә мөмкин. Үрге ҡаттан балконға сығыу урыны бар- ул һаҡланған, әммә ныҡ серегән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Амилахвари_замогы&oldid=898459 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:23 18 июль 2019 үҙгәртелгән.


РФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам итергә өндәй // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам итергә өндәй\n8:47, 9 сентября 2014 Йәмғиәт\nРФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам итергә өндәй Фото: РИА Новости\nРФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Владимир Чуров, водолаздарҙың костюмын кейеп, үҙенә бер биҙрә һалҡын һыу ҡойҙо һәм был акцияны Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә арнауын белдерҙе, тип хәбәр итә «Интерфакс».\n«Ауырыуҙарға, яфа сигеүселәргә ҙур ихтирам менән ҡарайым, әммә ярҙамымды Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә йүнәлтәсәкмен», тип Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы телмәренән өҙөк килтерә мәғлүмәт агентлығы.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 29 августа кисен Башҡортостандың өс районы территорияһында – Краснокама, Яңауыл һәм Ҡалтасыла һәләкәтле көслө дауыл уҙа. Стихия һөҙөмтәһендә ике кеше һәләк була. 1582 кеше торған биш торама пунктта 478 йорт ҡыйығы емерелгән.\nБөтәһе 70 кеше зыян күргән, республиканың медицина учреждениеларына 68-е мөрәжәғәт иткән.\nIce Bucket Challenge акцияһы бөтә донъяла популярлыҡ яулай. Ҡатнашыусы үҙенә бер биҙрә һалҡын һыу ҡойорға, күпмелер иғәнә түләргә һәм «боҙло эстафетаны» тағы ла өс кешегә тапшырырға тейеш. Акцияла күп кенә билдәле бизнес вәкилдәре, сәйәсмәндәр, ғалимдар, актерҙар һәм музыканттар ҡатнашты.\nТеги: рәсәй үҙәк һайлау комиссияһы


"Геройҙарымды йәлләйем, үҙебеҙҙе йәлләйем". Яҙыусы Гөлсирә Ғиззәтуллина менән әңгәмә\n20 Апрель , 13:00\nКешенең рухи донъяһын, психологияһын нескә аңлаған һәм әҫәрҙәрендә бик оҫта сағылдырған әҙибә, күптәрҙең яратҡан яҙыусыһы Гөлсирә Мирза ҡыҙы Иҙәш ауылының йәмле бер урынында йорт төҙөп, тыуған төйәгенән илһам алып, ижад итә. Хәйер, был турала Гөлсирә апай үҙе һөйләр.\n– Ни өсөн нәҡ әҙәбиәт өлкәһен һайланығыҙ? Быға нимә сәбәпсе, этәргес булды?\n– Бик күп күренекле шәхестәр менән эшләнем, мөхәррирҙәрем ифрат сағыу кешеләр булды. Шуларҙың береһе, журналистарҙан талап ителгән конкретлыҡ, теүәллек, бөтмөрлөк етмәгәненә ишаралаптыр, йәне көйөп: “Һин үҙең торғаны бер әҙәбиәт бит”, – тигәне иҫемдә. Ысынлап та шулайҙыр. Беренсе класта уҡығанда сығарған бер шиғырымды класташтар байтаҡ йылдар яттан һөйләп йөрөнө. Китап уҡырға яраттым һәм яратам. Иҙәштә уҡығанда китапханалағы бөтә китаптарҙы уҡып бөткәс, аптырап “Справочник ветеринара” тигән китапты уҡып ултырғаным хәтеремдә.\n– Ҡаҙаныштарығыҙ һәм уңыштарға килгәндә...\n– Ҡырҡ йәшемдән һуң ике телде: боронғо йәһүд һәм инглиз телдәрен өйрәнеүемде – иң ҙур ҡаҙанышым, ә Иҙәштә икмәкхана асып, дүрт йыл буйы ауырыуға һабышыу сигенә етеп ыҙаланғандан һуң, ябырға мәжбүр булыуымды еңелеүем тип һанайым. Хәйер, был еңелеү минең өсөн иң ҙур ҡаҙаныштарыма ҡарағанда ла күберәк нәмә аңлатты. Тормошомда ошо еңелеүҙең булғанына ҡыуанып бөтә алмайым.\n– Уңышығыҙҙың сере нимәлә?\n– Уңыштың сере – яратҡан эшең менән шөғөлләнеү. Йәһүд телен өйрәнгәнемде хәтерләйем: китап нәшриәтендә эшләйем, йыш ҡына эшемде өйгә алып ҡайтырға тура килә. Балалар – бәләкәй, иреңә лә иғтибар кәрәк. Эшемде бөтөп, барыһы ла йоҡлап киткәнсе төнгө ун икеләр етә. Шунда күңелде йылытып торған ниндәйҙер бер тәмле нәмә барлығын иҫемә төшөрөп, “ниндәй ҡыуанысым бар һуң әле?” тип барлағанда: “Ә, йәһүд теленән контрольный ебәргәйнеләр бит әле”, – тип һөйөнгәнем хәтеремдә. Ә бизнесҡа килгәндә, ул, нисек кенә булмаһын, аҡса эшләүгә ҡайтып ҡала, сөнки аҡса эшләй алмайһың икән, ябылаһың. Ә беҙҙең икебеҙ өсөн дә, улым Ренатҡа ла, миңә лә, аҡса ул тиклем, тәүлек әйләнәһенә уйларға кәрәк булған мөһим нәмә булмай сыҡты. Беҙҙең өсөн эш-аҡса – ләззәт түгел, ә эш-ләззәт – аҡса.\n– Илһам – тылсымлы бер халәт, ул ташлап киткән, ҡулға эш бармаған саҡтарҙа ни эшләйһегеҙ?\n– Илһам ул үҙ һүҙле, талапсан, мыжыҡ ҡунаҡ. Көтмәгәндә килә, кәрәк саҡта килмәүе лә ихтимал. Шунан беҙ яҙыусыларҙың “түл йыйыу” тигән һүҙе бар. Уның да оҙаҡҡа һуҙылыуы ихтимал. Шундай ваҡыттарҙа мин уҡыйым, хәҙер бит икһеҙ-сикһеҙ мөмкинлектәр күп: Интернеттан уҡыйым. Уҡырға ине, тигән китаптарҙың оҙон исемлеген төҙөп ҡуйғанмын.\n– Иң иҫтәлекле бүләгегеҙ?\n– 2008 йылда “Тормош шау сәскәлә” китабым иң күп уҡылған китап тигән баһаға лайыҡ булды. Ул ваҡытта Амстердамда уҡып йөрөй инем, бүләкләү тантанаһында ҡатнаша алманым. Улым барып алды, яҙыусы өҫтәле өсөн махсус йыйылма ине. Зәйнәб апай Биишеваныҡы шундай була торғайны. Оҙаҡ йылдар ул йыйылмалағы әйберҙәрҙе урынлаштырыр өсөн өҫтәлем булманы. Былтыр көҙ Иҙәштә һалған өйөбөҙҙөң мансардаһында үҙемә бүлмә менән оҙон өҫтәл эшләтеп, шунда ҡуйҙым. Хәйер, мин өҫтәл артында эшләргә яратмайым, ҡырын ятып яҙам.\n– Ниндәй әҙәби жанр, әҫәр, яҙыусы күңелегеҙгә яҡын?\n– Һәҙиә Дәүләтшина, Зәйнәб Биишева, Сәғит Агиш, Мәрйәм апай Бураҡаеваның хикәйәләре, Мөнир Ҡунафиндың әҫәрҙәре. Һанай китһәң күп инде, береһен әйтеп, ҡалғаны төшөп ҡалһа, тағы ҡыйын. Ихсан Әхтәмйәнов тигән мәрәкәсел бер шағир ағай бар ине. Беҙҙең әҙәбиәт, сәнғәт, мәғариф бүлегенең мөдире булды. Этлеккә тиһәң – уны ҡуш. Бер көндө, “минең турала ла гәзиткә яҙғандар”, ти. Ҡарайым, күренмәй. “Ана бит, ти, кисә булды тигән мәҡәләлә һ.б. тигәнде күрмәйһеңме ни? Күрәм. Һуң шул “һәм башҡалар” араһында мин дә бар инем бит”. Шунан, кемдең ижадын яҡын күреү, китабын уҡыу: шулай уҡ теге йәки был ваҡыттағы күңел талабына бәйләнгән бит. Ҡайһы бер әҫәрҙең йылдар буйы китап кәштәңдә тороуы ихтимал. Был уның яҡшымы-насармы икәненә бәйләнмәгән, ә уны уҡырға мәле етмәгән, ихтыяж тыуып өлгөрмәгән.\n– Һеҙгә нимә етмәй?\n– Миңә әле дөрөҫлөк етмәй. Шәхсән кимәлдә түгел, донъя кимәлендә. Әтейем йәне-тәне менән иленә бирелгән ысын коммунист ине. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, мин үҫмер саҡта уҡ беҙ икәүләшеп “Голос Америки”, “Азатлыҡ” радиоларын тыңлай инек. Тыңлайбыҙ ҙа, һөйләшәбеҙ. Хәҙер аңлайым, ул мине үҙаллы фекер йөрөтөргә, дөрөҫтө ялғандан айырырға өйрәтергә теләгән. Хәтеремдә, “Америка тауышы”нан Солженицындың “Теленок бодал дуб” тигән әҫәрен тыңланыҡ. Бала ғына күңелем менән дә шул яҙыусының хыянатсыллығын, ялғанлағанын, намыҫы таҙа булмағанын тойоп екһенгәнем хәтеремдә. Әлеге заманда мәғлүмәт шул тиклем күп, хатта нимә дөрөҫ, нимә ялған икәнен белеүе мөмкин түгел дәрәжәһендә.\n– Әле берәй нәмә яҙаһығыҙмы?\n– Эйе, үҙемдең яҙғаныма үҙем илай-илай бер юлы ике хикәйә яҙам, дөрөҫөрәге, тыуып килә. Килә башланы... “Яратам, тип әйтеп өлгөрмәнем” тигәнен яҙа башлағаныма кәмендә алты йыл булалыр. Нишләптер, бер нисек тә килеп сыҡмай ине, әле тамамлап, “Ағиҙел”ебеҙгә тәҡдим иттем әле..\n– Килә башланы, тип ҡыҙыҡ ҡына әйтеп ҡуйҙығыҙ.\n– Ижадтың мистикаға тартым мәлдәре бар ул. Элек-электән уны ижадсылар “илһам”, “муза” тип атап йөрөткән. Һуңғы йылдарҙа ғына мейе эшмәкәрлеген тикшереүҙәр, шулай уҡ квант физикаһындағы асыштар ул серле өлкәне ҡаплап торған ҡорғанды асыңҡырап-асыңҡырап ала. Илһам беҙҙең мейенең тулҡын әүҙемлеге тигән нәмә менән бәйләнгән һәм тета-һаләтенә (тета-состояние) ингәндә бик ҡыҙыҡ асыштарға юлыға алаһың. Шулай уҡ мейенең “доға халәте” тигән мәле була. Аллаһы Тәғәләгә ихлас ышанып, онотолоп доға ҡылғанда кеше шул хәлдә була һәм ошондай мәлдә теләктәр ҡабул була икән. Быға ышанырға ла, ышанмаҫҡа ла мөмкин. Әммә ышанһаң яҡшыраҡ, сөнки бер бик ҡыҙыҡ һәм мөһим әтнәкәһе бар: ышанһаң – була, ышанмаһаң – булмай. Аҡсам бар, тиһәң, буласаҡ, юҡ, тиһәң, булмаясаҡ. Был хаҡта Ғайса пәйғәмбәр Инжилда: “Ышаныуығыҙға ҡарап бирелер”, – ти. Йәғни беҙҙе уратып алған ысынбарлыҡ беҙҙең уйҙарыбыҙға буйһона. Был тәүге ҡарашҡа башҡа һыймаҫлыҡ булып күренһә лә, шулай икәнен үҙемдең һынап ҡарағаным бар. Һәр кемдең быны үҙ башынан үткәргәне бар, тик, ғәҙәттә, беҙ быға иғтибар итмәйбеҙ, осраҡлылыҡҡа япһарабыҙ. Сөнки үҙ яҙмышың өсөн үҙеңдең уйҙарың яуаплы икәнен ҡабул итеү бик ауыр нәмә. Үҙ бәләләренең өсөн башҡаларҙы ғәйепләү еңел бит. Хәйер, был бик киң, ҡатмарлы тема һәм ул турала айырым китап яҙырға булыр ине. Әйткәндәй, ундай китаптар, фильмдар һәм видеолар күп, тик уларҙы аңларға кәрәк. Был феноменды кешелек борон-борондан белгән, әйтә килгән: мәҫәлән, бынан кәмендә дүрт мең йыл элек ижад ителгән Тәүратта: “Алла кешене үҙенә оҡшатып һәм үҙ рәүешендә яратты”, тигән юлдар бар. Шуға ҡарап беҙ йыш ҡына Алланы күктәге тәхетендә ултырған сал сәсле, оҙон һаҡаллы бабай рәүешендә күҙ алдына килтерәбеҙ. Ә был юлдарҙың, Аллаһы Тәғәлә кешегә үҙ ысынбарлығын бар итергә һәләт биргәненә ишара булыуы ихтимал. Шуныһы ҡыҙыҡ, халыҡ быны элек-электән белгән һәм ҡулланған: минең әтейемдең бер туған апаһы Мөһрәмзә инәйем: “Таңдың ыуыҙ ғына мәлендә ауыҙыңа һыу ҙа, ризыҡ та ҡапҡанға тиклем ихлас итеп теләнгән теләк ҡабул була ул”, тип әйтә торғайны.\n– Хикәйәләргә кире әйләнеп ҡайтһаҡ, нишләп илай-илай?\n– Геройҙарымды йәлләйем, үҙебеҙҙе йәлләйем... Тәүгеһенең сюжеты ябай ғына кеүек: ун туғыҙ йәшендә иренең “хәбәрһеҙ юғалды” тигән хәбәрен алып, уны ғүмер буйы көткән Фәрхинур, алтмыш дүрт йыл үткәс хәләленең концлагерҙа үлеп ҡалғанын белә һәм Германияға уның ҡәберенә сығып китә. Был минең фантазиям түгел, ундай хәл бер нисә йыл элек булған, тик беҙҙә түгел, Удмуртияла. Ғөмүмән, был хикәйәмдә бер генә деталде лә бармаҡтан һурып сығарманым. Фашизм тураһында яҙғанда, ғәҙәттә, беҙ һәр ваҡыт үҙебеҙҙең күҙлектән яҙабыҙ. Ә мине күптән инде үҙенең ябай ғына ҡыуаныстары менән йәшәп ятҡан халыҡҡа, тәмле йоҡоһонда саҡта, ҡара таңда килеп һөжүм иткән немец һалдаттарының башында нимә булғаны ҡыҙыҡһындыра ине. “Алла беҙҙең менән” тип аяуһыҙ рәүештә сабыйҙарҙың йәнен ҡыйырға уҡталған йыртҡыстарҙың да әсәнән тыуғаны башҡа һыйырлыҡ түгел ине. Һуңғы егерме биш йыл эсендә бик күп сит ил кешеләре менән аралаштым. Немецтар араһында ла дуҫтарым барлыҡҡа килде, уларҙың ғаиләләре менән танышырға, өйҙәрендә ҡунаҡ булырға насип булды. Улар күҙлегенән яҙылған бик күп китаптар уҡыным, күп һөйләштем һәм пропаганданың ниндәй ҡот осҡос көскә эйә булғанын аңланым. Был хикәйәлә килтерелгән хаттарҙан өҙөктәр, фекерҙәр, уйҙар – барыһы ла архив материалдары буйынса яҙылған китаптарҙан, хәтирәләрҙән алынған. Әҙәм балаһының шундай кимәлгә төшө алғанына, вәхшилегенә һәм шул яуызлыҡты аҡлай алғанына тетрәнеп яҙҙым. Үҙем яҙам, үҙем ни өсөн был хикәйәнең дауамы тап әле килә башлағанын аңлай барам... Сөнки был ҡурҡыныс беҙҙең тормошобоҙға бәреп инә бара. Юҡ, баш особоҙҙа бомба яумай, автомат тотоп ҡапҡа төбөндә тормай – улай булһа, беҙ уның яуызлыҡ икәнен таныр инек. Әле ул ҡурҡынысыраҡ. Яҡшылыҡ рәүешен алып мейебеҙгә үтеп инә, аңыбыҙҙы томалай: яһатҡан, яһатмаған, һин йоғошломо, мин йоғошлораҡмы – әле бер кем дә дөрөҫлөктөң асылын белмәй, әммә беҙ бер-беребеҙгә һөстөрөүгә бирелә башланыҡ.\n1945 йылдан һуң немецтарҙың күбеһе барыһын да Гитлерға япһарған: беҙгә приказ бирҙеләр, беҙ эшләнек, пропаганда менән аңыбыҙҙы томаланылар – беҙ ышандыҡ. Әммә хатта шундай шарттарҙа ла кешелеклелек юлын һайлағандар ҙа булған: концлагерҙағы бер ҡарауылсы әсирҙәрҙе эттән талатҡан, ә икенсеһе хәлдән тайған бисараларҙың саҡ ҡына ял итеп алырға ултырғанын күрмәмеш булған, йәшереп кенә икмәген уртаҡлашҡан. “Бер йәһүд үлем түшәгендә ята, ти. Туғандары уға: “Мусаға доға ҡыл, унан ярҙам һора”, – тиҙәр икән. Ә ул: “Мин бит Раббы алдына үҙемдең ғәйептәремде йөкмәп баҫасаҡмын”, тип әйткән, ти. Шуға күрә, уяу булайыҡ!\nКешелектең тарихы бай, эпидемиялар килә лә китә, ауыр көндәр ҙә, еңеле лә булған – тик яҡшылыҡ ҡына мәңгелек. “Утта ла янмаҫ яҡшылыҡ, һыуҙа ла янмаҫ яҡшылыҡ” тиелә “Урал батыр” эпосында. Үлемһеҙ булыр өсөн Йәншишмәнең һыуын уртлаған урында уны үҙе йотоп ебәрмәйенсә бар тәбиғәт йәшәһен өсөн кире бөрккән Урал батыр балалары булыуыбыҙҙы гел иҫтә тотоу бөгөнгө көндә айырыуса мөһим.\n– Ә икенсе хикәйәгеҙ?\n– Ул “Кешеләр йондоҙҙар һымаҡ” тип атала. Ҡайһы бер йондоҙҙарҙың миллион йыл элек балҡыған яҡтыһы әле саҡ килеп баш осондағы көмбәҙебеҙҙе нурландырған һымаҡ, әллә ҡасан вафат булған кешеләрҙең яҡшылығы һаман да тормошобоҙҙо йәмләй. Хикәйә шул турала. Бәлки, был тәү ҡарашҡа матур образ ғына булып күренәлер. Тик бының раҫ икәненә иманым камил: әтейем менән әнейемдең вафатына өс тиҫтәнән ашыу йылдар уҙҙы, ә уларҙың ауылдаштарыма эшләгән яҡшылығы миңә бөгөн йәшәргә ярҙам итә.\nАйгөл ҠЫЛЫСБАЕВА яҙып алды.


Йомағужалар – берҙәм халыҡ\nЙомағужа ауылы халҡы тыныс һәм берҙәм тормош алып барыуы менән һоҡландыра. Уларҙың егәрле, уңған, татыу халыҡ булыуын өмәләргә дәррәү сығыуҙарынан, һәр йәмәғәт эшендә әүҙем ҡатнашыуҙарынан да күрергә була.\nөрлө байрам-сараларға ла улар ҙур теләк менән ҡушыла. Шуны дәлилләгәндәй, күптән түгел генә, ауыл биләмәһенә ҡараған Сәләх, Һаҡтау, Яңы Яҡуп һәм Йомағужа ауылы өлкәндәренә бағышланған матур сара уҙғарылды. Уны сәләмләү һүҙе менән ауыл биләмәһе башлығы Рөстәм Мөхтәр улы Тотманов асты. Артабан инәй-олатайҙарҙы район Советы депутаты Зөфәр Батыр улы Бүләков тәбрикләне, уларҙы байрамдар менән ҡотлап, заманында лайыҡлы хеҙмәт итеүҙәрен билдәләне һәм йәштәргә кәңәшсе, терәк булып, оҙон-оҙаҡ йәшәүҙәрен теләне.\nСараның хөрмәтле ҡунаҡтарын ауылдың “Ҡайтауаз” ансамбле, Тәлғәт һәм Ҡорманғәле Таһировтар йырлап ҡотлаһа, Миңлеғәле Хәсәнов ҡурайҙа уйнап ҡыуандырҙы.\nБиләмәлә Республика көнө лә шундай уҡ йәнлелек менән үтте.


Тырыштарға - дәүләт наградалары\nХеҙмәт һөйгән һөнәр эйәләренең көндәлек эше дәүләт иғтибарынан ситтә ҡалмай. Бөгөн дә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов бер төркөм хеҙмәт алдынғыларына дәүләт наградалары тапшырҙы. Алты тиҫтәнән ашыу кешенең хеҙмәттәге фиҙаҡәр ҡаҙанышы ордендар, почет грамоталары һәм маҡтаулы исемдәр менән баһаланды.\nҮзбәк Ғосмановтың иң ҙур байлығы - фәнни китаптар. Ғалим ғүмере буйы ауыл хужалығы тармағын өйрәнеү менән шөғөлләнә. Әле лә ғилми эштәр яҙыуын, ғалимдар әҙерләүен дауам итә. Арыу-талыу белмәй оҙаҡ йылдар тыуған республикаға хеҙмәт иткәне өсөн Үзбәк Ғосман улы Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде. Юғары дәүләт наградаһын уға Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тапшырҙы.\nРөстәм Хәмитов бүләкләнеүселәрҙе тәбрикләп, тәү сиратта оло байрам - Республика көнө менән ҡотланы. Башҡортостан был байрамды лайыҡлы ҡаршы ала һәм был уңыштар тап һеҙҙең көндәлек эшегеҙ, тынғыһыҙ хеҙмәт емешегеҙ. Төрлө тармаҡтарҙа эшләһәгеҙ ҙә һеҙҙе һөнәри оҫталыҡ, яуаплылыҡ һәм хеҙмәткә тоғролоҡ кеүек күркәм сифаттар берләштерә, тине Рөстәм Хәмитов.\nЮғары баһаға лайыҡ булыусылар араһында етәкселәр ҙә, ябай эшселәр ҙә, нефтселәр ҙә, уҡытыусылар ҙа, сәнғәт вәкилдәре лә бар.\n«Башҡортостан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены республика Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәновҡа, «Халыҡтар дуҫлығы» ордены Бишбүләк районы хакимиәте башлығы Наил Ғатауллинға тапшырылды. Шулай уҡ бер төркөм хеҙмәт алдынғылары Республиканың Почет грамотаһы, маҡтаулы исемдәр менән бүләкләнде.\nТырыш кешеләрҙең фиҙаҡәр хеҙмәте һәр ваҡыт иғтибар үҙәгендә. Бөгөн дә алты тиҫтәнән ашыу кеше Рөстәм Хәмитов ҡулынан юғары дәүләт наградалары алды. Әлбиттә, күркәм сараның республиканың төп дәүләт байрамы алдынан үтеүе айырыуса әһәмиәтле, ти бүләкләнеүселәр. Сөнки уларҙың барыһы ла төбәк үҫешенә, уның имен киләсәгенә тос өлөш индерә.


НӘҪЕЛДӘН БИРЕЛГӘН СИР ТҮГЕЛ\n24 Март , 10:05\nТуберкулез – иң боронғо ауырыуҙарҙың береһе. Ул меңәрләгән ғүмерҙәрҙе ҡыйған афәт. Был сир тураһында белешмәләр әле боронғо китаптарҙа яҙып ҡалдырылған, ғалимдар уның йоғошло ауырыу икәнлеген иҫбатлау өсөн төрлө эҙләнеүҙәр үткәргән. 1882 йылда немец ғалимы Роберт Кох микроскоп аша туберкулез таяҡсаларын күрә алған һәм был таяҡсаларҙың туберкулез сирен тыуҙырыуын иҫбатлаған. Был сир менән йыл һайын Ер йөҙөндә 10 миллионға яҡын кеше ауырып тора, һәр 10 секунд һайын бер кешенең ғүмере өҙөлә...\nТуберкулез менән күберәк алкоголь эсемлектәре менән мауығыусылар, йәш үҫмерҙәр, ауырлы ҡатындар, йәш балалы әсәләр, илдән-илгә күсенеп йөрөүселәр, хроник сирлеләр ауырый. Туберкулез – ул нәҫелдән бирелгән ауырыу түгел, ә шулай ҙа бер ғаиләлә сирле булған осраҡта, бер-береһенән йоҡтороп, бер нисә кеше ауырырға мөмкин.\nӘгәр туберкулез менән шулай ҙа ауырығанһығыҙ икән, иң тәүҙә балаларығыҙҙы, эргә-тирәләге яҡында-рығыҙҙы ҡурсалағыҙ. Ауырыу оҙайлы ваҡыт стационарҙа дауаланырға, ә яҡындары табипҡа күренергә тейеш.\nБалалар туберкулез менән ауырымаһын өсөн профилактик сара булып туберкулезға ҡаршы вакцинациялау тора. Балаға 3-4 көнлөк сағында уҡ БЦЖ-М йәки БЦЖ вакцинаһы эшләнә. Әгәр бала туберкулез таяҡсалары менән зарарланмаған булһа, был прививка тағы ла 7 һәм 14 йәштә ҡабатлана. Баланың туберкулез таяҡсалары менән зарарланғанын белер өсөн Манту пробаһы ҡуйыла. Был сара бер йәштән 18 йәшкә тиклем йыл һайын бер үк ваҡытта үткәрелергә тейешле тикшереү. Әгәр һөҙөмтәләр борсолорлоҡ булһа, баланы ата-әсәһе фтизиатрға күрһәтеп, тикшерелеү үткәрергә тейеш. Кәрәк осраҡта бала иҫәпкә алына һәм профилактик саралар үткәрелә, дарыуҙар ҡабул итә, шифаханаға ебәрелә.\nИҫегеҙҙә тотоғоҙ: ваҡытында эшләнгән прививка баланы туберкулездың һәр төрөнән, бигерәк тә иң ауыр төрҙәренең береһе булған туберкулез менингитынан һаҡлай, имиопрофилактик саралар туберкулез таяҡсалары менән зарарланған балаларҙа, ауырыуҙар менән бәйләнештә булғандарҙа сирҙең үҫеүен, таралыуын тотҡарлай, йыл һайын флюорографик тикшереүҙәр үпкәләге күп сирҙәрҙе, туберкулезды профилактикалау ысулдарының бер төрө ул. Шулай уҡ ваҡытында ашау, йоҡлау, режимды һаҡлау, алкоголь, тәмәке менән шаярмау, спорт менән шөғөлләнеү күп төрлө ауырыуҙарҙан, шул уҡ туберкулездан да һаҡланыу юлы.\nБашҡортостан гигиена һәм эпидемиология үҙәгенең Стәрлетамаҡ район-ара филиалы табибы.


Анкета танышыу видео - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nРаздражительный тормош рәүеше шулай булған мөмкинлектәр\nҠара һөҙөмтә бирә\nРаздражительный тормош рәүеше шулай булған мөмкинлектәр, ҡыҙыҡлы саралар үткәреү өсөн эшләйҙәр шул маҡсат менән ул, кем оҡшай рус телле әңгәмәләште, бөтә донъя буйлап таралғанБөтә ҡатнаша ала видеочинать күҙәтеп,"тыкать"в әңгәмәләште. Был исем сат. Шулай итеп, һеҙгә ҡеүәтте үҫтереү һәм фантазияны үҫтерә, башҡа таралған. Шул һеҙҙең өсөн булһа, кем эшләй, ни сентиментальность, был өсөн ҡулланыла мөмкинлегенә эйә. Мөмкин түгел һәм, кәрәк тип аталған болтовней р...\nСкачать программа - ҡыҙ менән видеочить.\nТамиль - ҡыҙ менән Видеочить\nбыл ҡушымта айырмалы, интернет аша бөтә донъяға яңы кеше менән таныштырыу өсөн булдырылдыҺуңғы ваҡытта өҫтәмә эшләй башлаған күп төҙөлә, улар программаһы типтағы һоро масса араһында бүленергә тейеш түгел. Ул күп төрлө функцияларгә менән маҡтана ала ч аноним бушлай, миллион кешегә, үҙенең ыңғай баһалау буйынса бөтә донъянан 80-дән ашыу. Һеҙ үҙегеҙҙең аккаунт программа булдырырға тәҡдим йөк булғандан һуң, үҙе тураһында мәғлүмәт һеҙгә кәрәкле булыр а...\nТрифонова ольга - алып барам, - Леха Кайловщик.<...\nРулетка ч - сервис был популяр аралашыу өсөн бөтөнләй бушлай, аноним ҡулланыусы булһағыҙ һәм видео аша бөтә донъя менән теркәлгәнБеҙҙең ч - эре, һәр көндән артыҡ булып китте. Донъяла төрлө телдә һөйләшеүсе менән файҙаланыусыларҙы асыҡлау. chatroulette һеҙҙең менән урыҫ телле өлөшө. Был видео-ч ҡулланыу, теркәү процедураһын үткән һәм йонсотҡос оҙаҡ эшләргә тура килә һеҙҙең өсөн, һеҙҙең иҫәп яҙмаһы һәм сервис өсөн түләтеү. Һеҙгә барыһы кәрәк - төймәгә басыгыз һ...\nАғымдағы версия хәҙер, ниһәйәт, хәҙерге наряд килгәнSkype альтернатива әммә элеккеһенән күпкә яҡшы сифатын тәьмин видео - һәм был шулай уҡ күпкә киң. Видео чат ҡыҙы менән таныштырыу программалары менән тәьмин итеү, һеҙҙең менән һәм башҡа бөтә донъя менән аралашҡан кешеләрҙең веб-камера. СИП-СИП тиҙ йөрөшлө был ярҙам менән тик скачать скачать установщик һәм ҡаршылыҡһыҙ-серверы, тип ышаныслы сығышы менән тәьмин итеү гарантиялана. Беҙҙең мөхәррирҙәр һеҙгә һынар өсөн ҡул антивирусный өҫтәү...\nיצירת לידים עבור ו- אתרים פין צ ' אט\n18 онлайн видео чат кейәүгә теләп таныштырҙы. видео без танышыу сайттарына теркәлдем видео менән танышты ҡатын-ҡыҙ 18 ч бушлай рулетка өлкәндәр өсөн бушлай таныша скайп аша танышып видео таныш булмаған ҡыҙым теркәлгән өсөн видео фото ч видеочивать


Материалы за 05.02.2013 » "Урал" гәзите\n5-02-2013, 15:57 / Яңылыҡтар\n* Тоҙло кәбеҫтәне, тоҙо бик әсе булһа, йыумағыҙ - бик күп витамины һәм микроэлементтар йыуыла. Ҡулланыр алдынан ныҡлап һығығыҙ ҙа тәменә ҡарап шәкәр һәм тоҙланмаған кәбеҫтәне ѳҫтәп турап һалығыҙ. * Арпа ярмаһын башта айырым бешереп, шунан ғына ашҡа һалып ебәрһәгеҙ, ашығыҙ тиҙерәк ѳлгѳрѳр. * Ашты уттан алғанға тиклем уға аҙ ғына кишер, помидор һәм кәбеҫтә һуты ҡойоғоҙ - тәмле лә, файҙалы ла булыр. * Салатҡа картуф һалырға уйлаһағыҙ, уны иң аҙаҡтан ғына турап ҡушырға кәрәк, сѳнки картуф бѳтә йәшелсәләргә ҡарағанда ла тиҙерәк боҙолоусан. * Йәшелсәләрҙе һалҡын һыу менән генә йыуығыҙ. Йылы һыу...\n5-02-2013, 15:55 / Әсәм теле - сәсән теле\n“ХАЛЫҠ ҺӨЙӨҮЕНӘ СИРАТ ӨҘӨЛМӘГӘН..”\nКүренекле яҡташыбыҙ, шағир һәм журналист, Хөкүмәттең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты Дамир Шәрәфетдинов менән бер һөнәр кешеләре булғас, яҡындан аралашып торабыҙ. Ғәҙәттә, ул редакциябыҙға, кәм тигәндә, аҙнаһына ике тапҡыр инеп сыға. Әҙәбиәт, сәнғәт һәм башҡа тормош күренештәре тураһында гәпләшәбеҙ. Шул һөйләшеүҙә Дамир ағайыбыҙ бик ҡыҙыҡ фекерҙәр әйтеп һала. Ә мин, күп уйламай, шуларҙы теркәп тә ҡуям. Бына шулар менән һеҙҙе лә таныштырмаҡсымын....\n5-02-2013, 15:52 / Мәҙәниәт\nҠан тѳркѳмѳ характерҙы билдәләй\nЯпон ғалимдары фекеренсә, ҡан тѳркѳмѳ кешенең характерын һәм шәхси үҙенсәлектәрен билдәләй. I тѳркѳм. Һеҙ лидер булырға ынтылаһығыҙ. Әгәр алдығыҙға маҡсат ҡуйғанһығыҙ икән, уны тормошҡа ашырғансы кѳрәшегеҙ. II тѳркѳм. Һеҙ тыныслыҡ һәм тәртип яратаһығыҙ. Башҡалар менән яҡшы килешеп эшләйһегеҙ. III тѳркѳм. Һеҙ ысын индивидуалист, үҙегеҙгә нисек оҡшай - шулай эшләйһегеҙ. IV тѳркѳм. Һеҙ тыныс һәм баҫалҡы, ғәҙәттә, башҡалар һеҙҙе ярата һәм үҙҙәрен янығыҙҙа яҡшы хис итә, сѳнки уларҙың күңелен таба беләһегеҙ....\n5-02-2013, 15:50 / Иман\nӘхмәрҙә лә мәсет ҡалҡыр\nҮткән аҙнала Әхмәр ауылы халҡы ауыл мәҙәниәт йортонда имам-хәҙрәт Хәмзә хажи Искәндәр улы Ғәлләмов менән осрашты. Ҡала-районыбыҙҙа динде таратыуға күп кѳс һалған яҡташыбыҙҙың ауылыбыҙға килеүенең тѳп маҡсаты - мәсет тѳҙѳтѳү. Әңгәмә барышында Хәмзә ағай мәсет ѳсѳн бурсанан башы ябылған 7х9 бура бүләк итеүен әйтеп ҡыуандырҙы. Йыйылыштан һуң ауыл аҡһаҡалдары, Әзекәй ауыл Советы депутаттары Хәмзә ағай менән бергәләшеп мәсеткә урын билдәләне. Эшҡыуарҙар, атап әйткәндә, Зариф Сәлимйән улы Вәлиев, Рим Сәлих улы Абдуллин, Мостафа Усман улы Хәйруллин, ғѳмүмән, ауыл халҡы был изге эштә һәр яҡлап...\n5-02-2013, 15:49 / Тәртип һағында\nЗыян тулыһынса ҡаплатыла\nҠала судына юл тѳҙѳлѳшѳ һәм ремонты идаралығына ялыу менән гражданин Б. мѳрәжәғәт итте. Ул юл-транспорт фажиғәһе һѳҙѳмтәһендә автомобиленә килгән ҡазаны ҡаплатыуҙы һорай. Дәғүәсе үҙ ғаризаһында К.Маркс урамындағы 56-сы ѳй эргәһенә һалынған тимер бетон блогына бәрелеүен, ҡар аҫтында ятҡан тимер блоктың күренмәүе һәм был хаҡта иҫкәртеүсе бер ниндәй ҙә билдә ҡуйылмауы хаҡында белдерә. Юл-транспорт фажиғәһе ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре тарафынан теркәлә. Ҡаза күреүсе мартта сығымдарҙы ҡаплатыу ѳсѳн дәғүә белдерә. Яуапҡа тарттырылыусы әлегә тиклем бер сара ла күрмәгән. Гражданин Б. үҙ...\n5-02-2013, 15:45 / Тәртип һағында\nАвтомобиль бурҙары ҡулға алынды\nҮткән аҙнала Белорет полицияһында 467 хәбәр теркәлгән, шуларҙың 89-ы криминаль характерҙа. Полиция хеҙмәткәрҙәре машиналарҙы алып ҡасырға маташҡан 23 йәшлек егетте ҡулға алды. Дуҫында төн уртаһына тиклем күңел асҡандан һуң, егет өйөнә ҡайтырға сыға. Алыҫта йәшәгәнлектән, бының йәйәү ҡайтҡыһы килмәй. Ул Ленин урамында торған автомобилде күреп ҡала. Ғәҙәттә “ВАЗ” моделле автомобиль хужалары сигнализация ҡуймай, шуға ла бындай транспортты урлап алып китеүе артыҡ ҡыйынлыҡ тыуҙырмай. Егет машинаны тоҡандырып ҡайтырға уйлай. Тап шул ваҡытта уяу хужабикә килеп сыға, ә “төнгө мосафир”ға ҡасып...\n5-02-2013, 15:42 / Экология\nЯмаштылар - алдынғы\nУрмансы һѳнәре халҡыбыҙҙа быуаттар тѳпкѳлѳнән абруйлыларҙан һанала. Кѳньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығының Ямашты участка урмансылығы хеҙмәткәрҙәре лә халыҡ араһында лайыҡлы рәүештә абруй ҡаҙанды. Урмансылыҡ бѳтә күрһәткестәр буйынса ла алдан килә. Унда егәрле, оҫта һәм эштәренә ҙур яуаплылыҡ менән ҡараған ағайҙар эшләй. Үҙҙәренә ҡараған биләмәне һәр саҡ тәртиптә тоталар, тәбиғәткә зыян килтереүселәргә ҡарата эҙмә-эҙлекле эш алып баралар, янғынды һүндерергә лә ѳлгѳрәләр. Фәнис Мәғәсүмов, Ринат Шаһивәлиев, Илфат Мѳхәрәмов, Юлай Оморҙаҡов, Юнир Ғилманов, Владимир Муллағәләмов, Рауил Аҙнабаев...\n5-02-2013, 15:38 / Социаль ѳлкә\nИң оҙон ғүмерлеһе - ҡағылар\nБелорет районы муниципаль район буйынса 2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу һѳҙѳмтәләре Бѳтә Рәсәй буйынса халыҡ иҫәбен алыу 2010 йылдың аҙағында булды. 2012 йыл дауамында ѳлѳшләтә һѳҙѳмтәләр килде һәм хәҙер халыҡты ҡыҙыҡһындырған ҡайһы бер һорауҙарға яуап бирәбеҙ. Дѳйѳм алғанда... районда һәм ҡалала 107248 кеше йәшәй, (46,3% - ир-егет, 53,7% - ҡатын-ҡыҙ), шуларҙың 68806-һы ҡалала (45,1%-ирҙәр, 54,9%-ҡатын-ҡыҙҙар). Беҙҙә халыҡтың уртаса йәше 38,6, шул иҫәптән ир-егеттәрҙеке - 36, ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡы - 40,9 йәш. Эшләгән кешеләр һаны - 63725 кеше (59,4%), эшләргә йәше етмәгәндәр - 18,7%, эшләү...


Төңөлмәйек әле донъянан!\n2 Октябрь 2019, 14:54\nТормош шулай ҡоролған: йәшәү дәүерендә кеше шатлығын да, ҡайғы-хәсрәтен дә кисерә. Ғәҙәттә, улар сиратлап килеүсән.\nТормош шулай ҡоролған: йәшәү дәүерендә кеше шатлығын да, ҡайғы-хәсрәтен дә кисерә. Ғәҙәттә, улар сиратлап килеүсән. Ҡыуаныс-уңыштар-ҙан баштарыбыҙ әйләнһә лә, беҙ уларҙы еңелерәк кисерәбеҙ, ә тормош ҡуйған һынауҙарҙан шартлап һынмаҫ өсөн эргәбеҙҙә һәр саҡ үҙебеҙҙән көслөрәк кеше булыуын теләйбеҙ.\nҠулыма эш бармай, донъянан төңөлөбөрәк йөрөгән көндәремдең береһендә яҙмыш мине Таңһылыу менән таныштырҙы.\nКешеләрҙе магнит кеүек үҙҙәренә тартып, көсһөҙҙәргә - көс, дәрт¬һеҙҙәргә дәрт биреп торғандар була. Яңы танышым тап шундай¬ҙарҙан ине. Һөйләшеүҙең тәүге минуттарынан уҡ унан ниндәйҙер әйтеп аңлатҡыһыҙ йылылыҡ бөркөлөүен тойҙом. Тормошта бик күп уңышһыҙлыҡҡа юлығып, юғалтыу¬ҙар кисергән был ханымдың һәр һөйләгән һүҙендә тәрән аҡыл ята.\nУл кескәй генә сағында әсәйһеҙ ҡалып, үгәй әсә ҡулында үҫә. Яһил ҡатын ҡулында тәрбиәләнгән ҡыҙҙың бала сағы бөтөнләй булмай тиерлек. Көлһылыу хаҡындағы әкиәт тап минең турала яҙылған, ти ул, моңһоу хәтирәләргә бирелеп. Аҙаҡ атаһын да юғалта. Мөхәббәттә лә бәхете булмай сыға: әрмегә оҙатып, ике йыл буйы көтөп алған егете иң яҡын әхирәтенә өйләнә. Һөйгәне менән бергә ҡыҙ иң яҡын дуҫын да юғалта.\nБыл ваҡиғанан һуң байтаҡ йылдар үткәс, Таңһылыу бәхетен һынап ҡарамаҡ була - кейәүгә сыға. Һәүетемсә генә йәшәп ятҡанда, яҙмыш уға тағы үҙ һынауын ҡуя: иптәше уны ташлап, икенсе ҡатынға сығып китә. Бөгөн Таңһылыу улын яңғыҙы үҫтерә.\n– Мин үҙемә насарлыҡ ҡылған, хыянат иткән был кешеләрҙе ғәфү иттем, күңелемдә уларға ҡарата асыу ҙа, үпкә лә юҡ, – ти әңгәмәсем, кешеләргә ҡарата асыу тотоу көсһөҙҙәргә генә хас күренеш икәнлегенә ишаралап,– яҙмыш үҙенең был һынауҙарын алдыма сығарып һалған саҡта, төшөнкөлөккә бирелеп, шартлап һынмаҫ өсөн тештәремде ҡыҫҡан саҡтарым күп булды,- ти ул.\nБыларҙы һөйләгәндә танышымдың йөҙө ҡапыл моңһоуланып, уйсанланып китә, ауыр итеп көрһөнгәс, ул һүҙен дауам итә:\n– Иптәшем мине ташлап сығып киткән көндө ҡала урамдарын ете сәғәт ҡыҙырғанмын. Ғүмерлек юлдашым итеп һайлаған кешемдең ысынында кем булыуын аңлау өсөн миңә ошо ваҡыт етте.\nБыл ваҡиғанан һуң Таңһылыуҙың донъяға ҡарашы ҡырҡа үҙгәрә: мөхәббәт һәм нәфрәт, изгелек һәм яуызлыҡ, яҡшылыҡ менән насарлыҡтың һәр саҡ йәнәш тороуын аңлай, ләкин күңеле ҡатып ҡалмай. Һәр яманлыҡтың артында фәҡәт яҡшылыҡ булыуына ышанып йәшәй. Шуға ла кеше үҙенә, үҙ көсөнә генә ышана алһын, ә күргән-кисергәндәр кешене көслөрәк итергә тейеш, тигән фекерҙә ул.\nБөгөнгө көсөргәнешле заманда, үҙҙәрендә тормош еленә ҡаршы торорлоҡ көс тапмай, юғалып ҡалғандарға, күңел төшөнкөлөгөнә бирелгәдәргә Таңһылыу үҙ һүҙен еткерергә ашыға:\n– Кешегә ғүмер бер генә бирелә. Һин уны илап үткәрәһеңме, йырлап йәшәйһеңме – барыһы ла үҙеңдән тора. Нисек кенә ауыр булмаһын, йәшәргә тырышырға кәрәк. Яҡшылыҡҡа, яҡтылыҡҡа ынтылғандар ғына был донъяла бәхетле була. Хоҙай тарафынан бирелгән ғүмереңде илау-һыҡтауҙарға арнайһыңмы, әллә инде матур бер йырға әйләндерәһеңме – быныһы һәр кемдең үҙ эше. Әммә ҡара һыҙаттың теге яғында һәр саҡ аҡ һыҙат булыуына иманым камил, берүк донъянан төңөлмәгеҙ! – ти ул.\nИхласлығы, алсаҡлығы йөҙөнә сыҡҡан был ханымдың һәр һөйләгән һүҙе, әйткән теләге йөрәккә май булып яғыла, күңелгә дәрт, киләсәккә ышаныс өҫтәй. Икәүләшеп урам буйлап атлағанда, уның әйләнә-тирәләгеләргә битараф түгеллеген аңлайым. Осраған бер танышы менән ихлас иҫәнләшеп, алсаҡ йылмайыуын бүләк итеп үтә.\n...Ҡала урамынан атлап киләм. Ҡаршыма зәғиф бала етәкләгән ҡатын осрай. Йыш күрәм үҙен, көн дә ҡыҙын саф һауаға алып сыға ул.\nМейемде йәшен тиҙлегендә бер уй телеп үтә: «Балаларыбыҙҙың дүрт һаны төгәл булһын. Был ханыма түҙемлек бир, Хоҙайым». Эйе, Таңһылыу әйткәйне, балаң иҫән-һау, йүгереп йөрөй икән, шөкөр ит, зәғиф, ғәриптәргә Алланан сабырлыҡ һора, тип.\n«Бөгөн ашарға ризығың бар икән, уның өсөн Хоҙайға рәхмәт уҡы, ҡыуан, сөнки бер киҫәк икмәккә лә зар-интизар булып йәшәгәндәр етерлек. Ҡулыңдан килһә, ундай¬ҙарға ярҙам ит, урап уҙма.... »\nЭйе, үҙ донъябыҙҙа ҡайнап, бөтмәҫ мәшәҡәттәрҙән арына алмай, күп ваҡыт тирә-яғыбыҙҙағыларға иғтибар итмәй йәшәргә күнеккәнбеҙ. Үҙебеҙҙән юғарыларға көнләшеп түгел, һоҡланып ҡарап, ә мохтаждарҙы күреп, үҙ көнитмешебеҙгә шөкөр ҡылып көн итһәк, тормошобоҙ ҙа, бәлки, аҙ ғына булһа ла яҡшыраҡ, күңелебеҙ ҙә бөтөнөрәк, яҡтыраҡ булыр ине...


Мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт был аҙналағы ҡыҫҡа һәм байрам көндәре тураһында иҫкә төшөрҙө // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт был аҙналағы ҡыҫҡа һәм байрам көндәре тураһында иҫкә төшөрҙө\n11:07, 10 июня 2019 Йәмғиәт\nБыл аҙнала Башҡортостан халҡын, барлыҡ рәсәйҙәрҙе кеүек үк, ҡыҫҡа һәм байрам көндәре көтә. Мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт хәбәр итеүенсә, 12 июндә ил Рәсәй көнөн билдәләй. Шуға бәйле шаршамбы ял көнө тип иғлан ителде. Был көндә Өфө һәм Башҡортостан баш ҡаланың 445 йыллығын, Салауат Юлаевтың 265-се тыуған көнөн билдәләй.\n11 июндә эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡара.\nТеги: ял көнө, ҡыҫҡартылған эш көнө, байрам, 12 июнь


Геолог һөнәре ер шарында иң боронғоларҙың береһеле р, моғайын. Ул тәүтормош кешеһенең ерҙән таш күтәреп, сүкеш эшләр өсөн уны таяҡҡа бәйләргә башы еткән мәлдән барлыҡҡа килә.\nТағы ла геолог - тәбиғәте буйынса эколог. Ул тәбиғәткә бе р\nҡасан да зыян килтермәйәсәк, ә бар тереклеккә һаҡсыл ҡараш - уның профессиональ сифаттарының береһе.\nГеолог профессияһы - табиплыҡҡа ла яҡын. Әйтегеҙ әле, бығ а\nтиклем өс йыл ғүмерен баҙарҙа һатыу иткән хирургҡа үҙ ғүмерегеҙҙе ышанып тапшырыр ингеҙме Геолог та шулай: оҙаҡ\nваҡыт үҙ һөнәре буйынса эшләмәһә, квалификацияһын да, тәжрибәһен дә юғалта.\n- Барыһы ла нәҡ шулай, шуға күрә беҙҙең төп бурыс - геологтарҙың уҡыу һәм эштәренең даимилығын тәьмин итеү, - тип һөйләй "Башинформ" агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Рәсәй геология йәмғиәтенең вице - президенты (Мәскәү) Евгений Фәррәхов. - Әлеге ваҡытта геологияның абруйы бер аҙ төштө, ҡасандыр Советтар Союзында йәштәрҙе йәлеп иткән романтик рух та кәмене. География факультетына бер урынға 0, 9 кеше булған ваҡыттарҙы ла хәтерләйем мин. Йәғни студенттарҙы урамдан алалар ине. Һин килеп ғариза ғына яҙ, мотлаҡ уҡыясаҡһың. Хәҙер был хәл рәтләнде ( быйыл бер урынға алты кеше дәғүә итә), тик беҙҙе элеккесә борсоғаны - сығарылыусыларҙың үҙ һөнәре буйынса урынлашыу процентының түбән булыуы. Хәл көрсөккә терәлде тип әйтергә була: геологияла эшләүселәрҙең уртаса йәше - 50\nйәштән ашыу. Руда белгестәренә алмаштың килмәүе аяныслы,\nәлбиттә, шуға күрә беҙ геологияның абруйын күтәреү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләйбеҙ. Оҙаҡ йылдар эшләү дәүерендә был йәһәттән йәштәргә йоғонто яһарға мөмкин булған\nиң яҡшы ысул - балалар өсөн геологик хәрәкәт сиктәрендә үтк ән геослеттар булыуы асыҡланды, - тип билдәләй Евгений Гатов ич. - 45 йыл дауамында йәш геологтар хәрәкәте бер нисә быуын малайҙар һәм ҡыҙҙарға тыуған тәбиғәткә һөйөү уятыуға өлгәште .\n"Башинформ" агентылығының бөгөнгө ҡунаҡтары әйтеүенсә, бишенсе Бөтә Рәсәй йәш геологтар слеты тағы бер билдәле датаға - Башҡортостандың Рәсәй составына инеүенә 450 йыл тулыуына - арнала.\nРеспубликала геологик слет тәүге тапҡыр ғына үтмәй. Дөйөм\nалғанда, Башҡортостанда төбәк кимәлендә 19 слет уҙған, һәр саҡ унда 35 - 40 - лап команда ҡатнаша. Уларҙың араһында Башҡортостандан - Октябрьский, Салауат, Белорет ҡалалары һәм\nБүребай ҡасабаһынан дүрт команда бар. Сарала ҡатнашыусыларҙың йәше 12 - нән 16 йәшкә тиклем, ҡайһы ваҡыт 17 йәшлектәр ҙә килә. Слетты ойоштороусылар - Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса федераль агентлыҡ һәм Рәсәй г еология йәмғиәте.\nБындай слеттар ике - өс йылға бер тапҡыр уҙа, был "кадрҙа рҙы нығытыу" өсөн дә әһәмиәтле: һигеҙенсе синыф уҡыусылары икенсе тапҡыр инде вузға инергә әҙерләнеүсе абитуриент сифатында килә. Сарала ҡатнашыусы йөҙ баланың егерме - утыҙы геология факультетын һайлай. Бынан тыш сараны ойоштороусылар слеттарҙа еңеүселәр Рәсәй вуздарына проблемаһыҙ инә алһын өсөн барыһын да эшләй.\nНи өсөн бөтә Рәсәй йәш геологтар слетын үткәреү урыны ите п Башҡортостан һайланыуы тураһында һорауҙар тыуғаны ла юҡ.\n- Башҡортостан борондан үҙенең тәбиғи ресурстары менән билдәле, ә халҡы элек - электән руда белгестәре булып танылғ ан., файҙалы ҡаҙылмаларҙы ябайынан айыра белгән. Беҙҙең бай төбәгебеҙҙе - уның минераль - сеймал базаһын, тупрағын, күлдәрен үҙләштерергә, өйрәнергә кәрәк, был тыуған тәбиғәтте\nбаһаларға һәм уға ҡарата һаҡсыл ҡарашта булырға ярҙам итәсә к, - тип аңлата Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса БР\nтерриториаль агентлығы етәксеһе Рәсих Хәмитов. - Слеттың рәсми эмблемаһы - рюкзак аҫҡан, ҡулына компас һәм сүкеш тотоп бейек түбәләрҙе буйһондороусы һәм тау тоҡомдарын тикшереүсе һөйкөмлө башҡорт егете.\n- Слеттарҙа мине балаларҙың күҙҙәре хайран ҡалдыра - улар\nшатлыҡ һәм үҙ көстәренә ышаныс менән мөлдөрәмә тулы, - тип үҙ тәьҫораттары менән уртаҡлаша слеттың судьяһы Александр\nВашурин. - Уларҙың күңеле таҙа булыуы, матурлыҡ, изгелек, ғәҙеллек төшөнсәләрен аңлауҙары күҙгә ташлана. Беҙҙең балаларҙы урам түгел, ә тәбиғәт тәрбиәләй, беҙ уларға бары т ик тормоштарында үҙ урындарын табырға ярҙам итәбеҙ.\nСлеттарҙа беҙ команда һәм шәхси ярыштар ойошторабыҙ, ә был бурыс еңелдәрҙән түгел, тупраҡта йөҙләгән тоҡом һәм меңләгән минерал булыуын оноторға ярамай. Һүрәт, фото\nкүргәҙмәләре, геологик отчет конкурстары ойошторабыҙ. Тик беҙ балаларҙы геологик слетҡа бик етди ҡарарға саҡырабыҙ, ун ы Олимпия уйындары менән сағыштырып була, иң мөһиме - ҡатнашыу. Еңеү ҙә мөһим, әлбиттә, шулай ҙа беҙҙә еңелеүселәр\nбулмауын оноторға ярамай. Слетта ҡатнашыусы бер кем дә бүләкһеҙ ҡалмай. Ә республика ҡунаҡтары өсөн Өфө буйлап экскурсиялар, теплоходта йөрөүҙәр ойошторола.\n- Геология - һөнәр генә түгел, йәшәү стиле лә, - тип һүҙг ә\nҡушыла Рәсәй геологтар йәмғиәтенең вице - президенты\nЕвгений Фәррәхов. - Был ғәжәйеп донъяға сумған кешеләр башҡа һөнәр һайлаған хәлдә лә күңелдәре менән геолог булып\nҡаласаҡ. Слеттарҙың маҡсаты - үҙҙәрен геолог итеп тойған һә м ғүмерҙәрен ошо һөнәргә бағышларға теләүселәрҙе һайлап алыу.\nӘлеге ваҡытта беҙ Украина, Молдавия, Белоруссия менән һөйләшеүҙәр алып барабыҙ,тиҙҙән улар ҙа беҙҙең сараларҙа\nҡатнаша башлар, моғайын. Карталағы сиктәрҙе кешеләр үҙҙәре һыҙған бит, ә тәбиғәт өсөн улар барыһы ла бер, барыһы ла Ер


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАЛАЛАРҒА БЫЛ ЯМАН ҒӘҘӘТ ЙОҠМАҺЫН - 2020 - Мәҡәләләр\nБАЛАЛАРҒА БЫЛ ЯМАН ҒӘҘӘТ ЙОҠМАҺЫН\nЭскелектең һаулыҡҡа, иҡтисадҡа, йәмғиәт һәм ғаилә именлегенә, тыуасаҡ балалар сәләмәтлегенә ҙур зыян килтереүен һәр беребеҙ белә. Белә, әммә унан баш тартырға теләүселәр генә аҙ.\nЭскән кеше һәр ваҡыт үҙенә аҡлау таба. Берәүҙәр ҡунаҡта ғына эсеүен әйтә. Икенселәр ауырыуға, өсөнсөләр проблемаларына һылтана. Йәнәһе лә, аҙыраҡ эсһәң, онотолаһың, хәл еңеләйә һәм башҡалар. Байрамда ғына эсһә лә, иҫергәнсе ҡырын тейәмәһә лә, эскән кешеләрҙең барыһы ла хәүеф төркөмөндә. Эш бит алкоголикка әйләнеүҙә генә түгел. Ә иҫерткес эсемлектең зыянында. Бер тапҡыр эсеп тә әллә ниндәй фажиғәләргә сәбәпсе булыуың ихтимал.\nКүңел төшөнкөлөгөнән, стрестан ҡасыу маҡсатында ҡулына шешә алғандар янында йәшәгәндәргә түҙемлек бирһен. "Миңә ҡыйын. Эсергә хаҡым бар", - тигән кешегә нисек ҡаршы тораһың? Депрессияла булған бәндә өсөн үҙе һәм уның ғазабы ғына бар, сөнки ул - эгоист. Ул фәҡәт үҙен һәм проблемаһын ғына уйлай. Уның өсөн башҡалар юҡ. Үҙенең эсеүе менән эргә-тирәһендәгеләргә ниндәй ҡыйынлыҡ тыуҙырыуы хаҡында уйламай. Ул булған аҡсаһын эсеп бөтөргә, булмаһа, йорттан алып сығып һатырға, урларға мөмкин. Баш төҙәтергә тапмаһа, яҡындарын рәнйетә, ҡул күтәрә, туҡмай. Алкоголизм - ул ауырыу, әммә үҙең теләп алған сир. Унан дауаланыу ифрат ауыр, әгәр эскесе үҙе теләмәһә, яҡшы һөҙөмтәне көтөргә лә түгел. Эскән кеше күберәк тормош ауырлығына зарлана. Йәнәһе лә, эшендә етәксе ҡысҡыра, эш юғалтыуҙан ҡурҡа, өйҙә ҡатын - тун, балалар айфон һорай. Етеш йәшәгәндәр - яратҡыһы, яратылғыһы, осто осҡа ялғап йәшәгәндәр матур кейенгеһе, хыялдарын тормошҡа ашырғыһы килә... Берәүҙәр күршеһе менән ярыша, икенселәр туғанынан көнләшә. Ҡыҫҡаһы, эсергә сәбәбен таба ундайҙар. Тормош ауырлығына зарланғандарға шуны еткергем килә: ҡасан еңел булған һуң? Аслыҡ-яланғаслыҡты, яу афәтен күргән өләсәй-олатайҙарың, әллә һуғыштан һуң ауыр йылдарҙа буй еткергән әсәй-атайың яҡшы йәшәгәнме? Был һорауға эскесе, әлбиттә, "Миңә генә ҡыйын", тип яуаплаясаҡ. Шуны иҫбат итер өсөн мең һылтау табасаҡ.\nШулай ҙа эскелеккә ҡаршы алып барған эш үҙ һөҙөмтәһен бирмәй ҡалманы. Айыҡ туйҙар, байрамдар үткәрелә. Яйлап ҡына сәләмәт тормош модаға инә башланы. Шулай ҙа табын артында, эсмәйем, тип ҡулына рюмка алмағандарға сәйерһенеп ҡарағандар ҙа бар әле һаман. Минең үҙемдең иптәшем эсмәй ҙә, тартмай ҙа. Шуны белһә лә, бергә эшләгән хеҙмәттәштәре уға әле лә ғәжәпләнеп ҡарай. Хәмер ҙә, тәмәке лә ғаилә бюджетын, кеҫәне таҡырайтыусы ғына түгел, ә һаулыҡҡа ныҡ зыян килтереүсе зарарлы ғәҙәт тә. Оҙон һүҙҙең ҡыҫҡаһы, шуны әйтергә теләйем: йәш быуын, балаларыбыҙ, ейәндәребеҙ уға бирелмәһен өсөн бөгөн ҙур тәрбиә эшен башларға кәрәк. Мәктәптә түгел, ә балалар баҡсаһында уҡ кескәйҙәр араҡы һәм тәмәкенең йәмғиәткә, иҡтисадҡа, сәләмәтлеккә, матурлыҡҡа килтергән зыяны хаҡында белергә тейеш. Бала саҡта һалынған онотолмай бит ул. Уларҙың күңеленә орлоҡ һалып ҡуйыу кәрәк...\nЯҙылған: 13.08.20 | Ҡаралған: 552


10 Ноябрь 2020, 13:25\nРәсәй Эске эштәр министрлығы Сибай ҡалаһы полиция бүлеген 2019 йылдан Дим Әнүәр улы Нәҙербаев етәкләй. Быға тиклем Бөрйән, Баймаҡ райондарындағы Эске эштәр органдарында етәкселек итеп, бай тәжрибә туплап өлгөргәнгә, характеры ла был тармаҡта ныҡлы сыныҡҡан.\nЙыл һайын 10 ноябрҙә Рәсәйҙә Эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамдарын билдәләй. Уның тарихы алыҫ 1715 йылға барып тоташа.\nРәсәй Эске эштәр министрлығы Сибай ҡа-лаһы полиция бүлеген 2019 йылдан Дим Әнүәр улы Нәҙербаев етәкләй. Быға тиклем Бөрйән, Баймаҡ райондарындағы Эске эштәр органдарында етәкселек итеп, бай тәжрибә туплап өлгөргәнгә, характеры ла был тармаҡта ныҡлы сыныҡҡан. Шуға ла Сибайҙа эшләп китеү бер ниндәй ауырлыҡ тыуҙырмаған. Бәләкәйҙән хыялланып, яратып һайлаған һөнәренә тоғро ҡалып, бар күңелен һалып эшләй ул. Бүлектең һәр хеҙмәткәре ҡалала йәмәғәт тәртибен һәм граждандарҙың тыныс тормошҡа хоҡуғын һаҡлау өҫтөндә намыҫлы хеҙмәт итә. Уларҙың именлекте яҡлауға һалған фиҙакәр хеҙмәтен, йөкмәтелгән һәр яуаплы эште намыҫлы үтәүен билдәләмәү мөмкин түгел.\nПолиция хеҙмәткәр-ҙәре тәүлек әйләнәһенә хоҡуҡ боҙоуҙы, үҫмер-ҙәрҙең һәм йәштәрҙең криминаль эшмәкәрлеккә юлығыуын иҫкәртә, наркоманияның таралыуына, терроризмға, экстремизмға юл ҡуймаҫ өсөн күп көс һала. Улар алып барған шаҡтай ҙур эш енәйәтселектең кәмеүенә булышлыҡ итә.\n—Беҙҙең төп бурыс—йәмғиәттең тыныслығын һаҡлау. Уҙған ун ай эсендә енәйәт эштәренең 70 проценты асыҡланды. Ҙур ижтимағи резонанс тыуҙырған ауыр енәйәттәр һирәк булһа ла осрап тора. Улар 100 процентҡа асылһа, шәхси милекте урлауға бәйле хоҡуҡ боҙоуҙарҙың 50 проценты билдәле булды. Сибай ҡалаһында балиғ булмағандар тарафынан һәм төркөм менән енәйәт эштәрен ҡылыуға юл ҡуймау өсөн бер туҡтауһыҙ профилактик саралар уҙғарып торабыҙ. Бынан тыш, магазиндарҙа үҫмерҙәргә тыйылған продукция һатыуҙы асыҡлау өсөн рейдтар ойошторола. Шуны әйтеп үтергә кәрәк: беҙҙең халыҡ үтә ышаныусан. Һуңғы арала банк иҫәптәренән аҡса урлау йышайҙы. Күп осраҡта бурҙар үҙҙәрен банк хеҙмәткәре итеп таныштыра һәм карта номерҙарын һорап ала. Һөҙөмтәлә, һаҡлыҡ кенәгәһенә йыйылған аҡсалар юғала. Шуға күрә, халыҡты тағы ла бер тапҡыр иҫкәртеп үтәм: банк хеҙмәткәрҙәре бер ваҡытта ла һеҙҙән карта номерын һорап шылтыратмай, карта асҡанда уҡ уның номерҙарын бер кемгә лә әйтмәҫкә ҡушалар,—ти Дим Әнүәр улы.—Бөгөн полиция бүлектәрендә эшләп ҡарау күптәрҙе ҡыҙыҡһындыра, тик хеҙмәткәрҙәргә ҡарата ныҡлы талапты ишетеп баҙап ҡалыусылар бар. Бында мотлаҡ рәүештә әрме хеҙмәтен үткәндәр, һаулығы ныҡ булғандар ғына ҡабул ителә. Хеҙмәт, әлбиттә, юғары компетентлыҡ, ҡыйыулыҡ, фиҙакәрлек, граждандарға ҡарата мәрхәмәтле мөнәсәбәттә булыуҙы, закон мәнфәғәттәрен үтәүҙе талап итә. Сибай ҡалаһы полиция бүлегенең татыу коллективы ҡалаға хеҙмәт итергә теләгән йәштәрҙе эшкә ҡабул итергә һәр ваҡыт әҙер.\nПолиция хеҙмәткәрҙәрен, ветерандарыбыҙҙы һөнәри байрамыбыҙ уңайынан ысын күңелдән ҡотлайым! Барығыҙға ла ныҡлы һаулыҡ, ғаилә именлеге, һөнәри һәм гражданлыҡ бурысығыҙҙы үтәүҙә уңыштар теләйем! Ветерандарыбыҙға күп йыллыҡ тырыш хеҙмәттәре өсөн ҙур рәхмәтемде еткерәм.\nСибай Эске эштәр бүлеге начальнигы ҡотлауына ҡушылып, беҙ ҙә полиция хеҙмәткәрҙәренә сәләмәтлек, именлек теләйбеҙ!


Песня «Хушлашыу» исполнителя Фидан Гафаров. Скачать или слушать онлайн\nТоморолып, зәңгәр яулыҡ иҙәп ,\nЯлан тәпәй йүгерә ак ҡайындар миңа таба.\nБарыр юлым иркен баҫыу, ҡырҙар аша үтә,\nАлда мине янар усаҡ булып өмөт көтә.\nЫрғый поезд, дулҡынланып юлдар катылып ҡала,\nТуған ерем, газиз ерем мине наҙлап бара.\nАлда мине янар усак булып өмөт көтә\nЮл ситендә яңгыҙ нарат кеүек ҡалдың баҫып,\nҠайтыр өсөн китеп барам һинән, һаубуллашып.\nЮлдар көтә мине, йырҙар көтә, шуға китәм,\nАйырылу иркәм бигрәк ауыр, ауыр икән.\nАйырылыу, иркәм, бигрәк ауыр, ауыр икән.\nЮлдар көтә мине, дуҫтар көтә, шуға китәм,


Башҡортостанда һалҡын көндәр һаҡланасаҡ\n28 Март 2011, 13:09\nБашҡортостанға уҙған аҙна аҙағында килгән һалҡындар йылы яҙғы һауа торошона юл ҡуйырға ашыҡмай. Гисметео мәғлүмәттәренә ярашлы, республика буйынса төнөн ун градус һыуыҡ буласаҡ. Айырым райондарҙа 15 градусҡа етеүе күҙаллана. Көндөҙ минус өс градустан бер градусҡа тиклем йылы булыуы көтөлә.\nВаҡыты менән бер аҙ ҡар яуасаҡ.


Йәшлеккә юлдар асыҡ! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Йәшлеккә юлдар асыҡ!\nЙәшлеккә юлдар асыҡ! 11.10.2017 // Эшҡыуар\nӨфөлә үткән ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәренең\nIII бәләкәй эшҡыуарлығы форумының икенсе көнөндә Конгресс-холда “Йәштәр эшҡыуарлығы – ШОС һәм БРИКС киңлегендә бизнес-хеҙмәттәшлектең төп векторы” тигән секция эшләне. Унда “Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә перспективалы тармаҡтар: йәш эшҡыуарҙар өсөн төп ориентирҙар”, “Нисек инвесторҙа ҡыҙыҡһыныу тыуҙырырға һәм партнер табырға: ШОС – БРИКС киңлегендә йәштәр эшҡыуарлығын үҫтерергә”, “Йәштәр эшҡыуарлығына ярҙам итеү механизмы: ШОС һәм БРИКС илдәренең эшҡыуарлыҡты үҫтереү институттары нимә тәҡдим итә?” тигән һорауҙар тикшереүгә сығарылды.\nСарала Федерация Советы рәйесенең Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова, “Госконсалт”, Йәш эшҡыуарҙарҙың Рәсәй-Ҡытай клубы координаторы һәм Башҡортостан Республикаһындағы Рәсәй-Ҡытай студенттарының бизнес-инкубаторы компаниялары төркөмө президенты Иван Абрамов модераторҙар булды. Секция эшендә 200-ҙән ашыу кеше ҡатнашты.\n– Рәсәй Президенты Владимир Путин тәҡдиме буйынса һәм Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ярҙамында Өфөлә өсөнсө тапҡыр абруйлы форум үтә, – тип был хеҙмәттәшлектең ыңғай һөҙөмтәләр биреүен билдәләне.\nИке көн барған сарала Рәсәйҙең 47 төбәгенән 1000-дән ашыу делегат һәм Беларусь, Бразилия, Германия, Һиндостан, Иран, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай, Латвия, Тажикстан, Төркиә һәм КАР илдәренән вәкилдәр ҡатнашты. Форумдың икенсе көнөнөң йәштәр эшҡыуарлығына арналыуы төп өмөттәрҙең йәш быуынға йүнәлтелеүе хаҡында һөйләй. Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығының Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты һәм конкурентлыҡты үҫтереү департаменты директоры урынбаҫары Олеся Тетерина, эшҡыуарлыҡ үҫентеһен таҙа яландан, нулдән башларға тура килә, тип иҫәпләй.\nЙәштәрҙе йүнселлеккә ылыҡтырыуға арналған сарала ШОС һәм БРИКС альянсына ингән илдәр араһында йәштәр эшҡыуарлығын үҫтереү тураһында сығыштар тыңланды. Үҙ-ара хеҙмәттәшлекте үҫтереү маҡсатында йәштәр өсөн инкубаторҙар булдырыла. Унда буласаҡ йәш эшҡыуарҙар уҡый, аралаша, продукттар етештерә, проекттар өҫтөндә эшләй. Ошондай инкубатор Өфөлә Башҡорт дәүләт университеты нигеҙендә асылған, теләгән һәр кем уның резиденты була ала.\n– Һәр һөнәр буйынса курс ойошторола. 15-20 лекция йәш кешене аныҡ белем менән ҡоралландырырға ярҙам итә. Был ҡыҙыҡлы бизнес-инкубатор һәм улар грант бүлеү өсөн генә эшләмәй, ә ысын мәғәнәһендә ярҙам итә һәм белем бирә, – ти Лилиә Ғүмәрова.\n“Рәсәй эшҡыуары” федераль дәүләт бюджет учреждениеһы директоры Михаил Колтунов илдең 59 төбәгендә “Һин – эшҡыуар” программаһының тормошҡа ашырылыуы тураһында һөйләне. “Беҙ түбәндәге тенденцияларҙы күҙәтәбеҙ: йәштәр эшҡыуарлыҡты һөнәри тармаҡ итеп әүҙем һайламай. Шул уҡ ваҡытта стартаптар һанының артыуын күҙәтәбеҙ. Бөгөнгө йәштәр үҙҙәрен киләсәктә нимә көткәнен яҡшы белә һәм хәүефте лә алдан күҙаллай, элекке тиҫтерҙәренә ҡарағанда әҙерлек кимәлдәре лә күпкә юғары. Хәҙер йәштәргә тәҡдим итә торған әйберҙәр күп: уй-ниәттән алып һатыу баҙарына һәм бизнесты ҙур күләмдә үҫтереүгә тиклем. Эшҡыуарлыҡ мәҙәниәтен формалаштырыу позицияһын яҡлайбыҙ. Вуздарҙағы бизнес-инкубаторҙарҙың программала ҡулланылыуы ла мөмкин. Был – эшҡыуарға коллегалары менән бәйләнеш булдырыуҙа ярҙам итеү өсөн яҡшы механизм”, – тине Михаил Колтунов.\nШОС һәм БРИКС илдәре араһындағы хеҙмәттәшлек арҡаһында һуңғы ике-өс йылда Башҡорт дәүләт университеты нигеҙендә Рәсәй һәм Ҡытай берлегендәге бизнес-инкубатор ойошторолған. Уларҙың һаны Рәсәй менән Ҡытайҙа 20-гә еткән. Эшенә эксперттар, патент органы хеҙмәткәрҙәре лә йәлеп ителгән. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән 350-нән ашыу йәш кеше предприятие асҡан. Сит ил партнерҙары менән ныҡлы бәйләнеш, Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығы, Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ, республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы ярҙамында илдә йәштәр яҡшы финанс ярҙамы алыуға ирешкән.\nЛилиә Ғүмәрова аныҡ үҫеш нөктәләрен билдәләүҙе, уларҙа күпме йәш кеше эш табасағы, асыҡ тәҡдимдәр индереүҙәрен һораны. “Бөгөн йәштәр ҡайҙа барырға, кемдең ишеген шаҡырға, ҡайҙа уларҙы ҡабул итәсәктәре тураһында белергә тейеш”, – тине ул.\nСекция эшендә сығыш яһағандарҙы тыңлағандан һуң, әлеге ваҡытта сәйәси ваҡиғаларҙың иҡтисадтан күпкә алдараҡ барыуы аңлашыла ине. Бөтәһе өсөн отошло пландар, килешеүҙәр төҙөлә, ә уны матди яҡтан тормошҡа ашырыу, ҡулланыу күпкә артта бара. Үҙ-ара ябай аралашыу ҡоралы булған тел мәсьәләһенә генә килгәндә лә, ул сағылыш таба. Йәғни ошо альянсҡа ингән илдәрҙең телдәрен өйрәнеү беҙҙең вуздарҙа, мәктәптәрҙә киң таралыу алмай. Бәлки, әле мәктәптәрҙә икенсе сит тел итеп мотлаҡ немец йәки француз телен өйрәнеүҙе индергәнсе, ШОС һәм БРИКС альянсына ҡараған дәүләттәрҙең телдәрен өйрәнә башлау отошлолор. Был сәйәси һәм иҡтисади яҡтан да үҙен аҡлар ине.\nҠытай һәм КАР илдәре вәкилдәре үҙ-ара хеҙмәттәшлектә, эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә ниндәй өлкәләр отошло булыуы тураһында һөйләне. “Элек һорау тәҡдимде үҫтерһә, хәҙер, киреһенсә, тәҡдим һорауҙы үҫтерә”, “Кеше проблеманы ғәмәлдә күргән саҡта ғына ысын эшҡыуарлыҡ башлана”, “Йәштәрҙе сәйәсәткә һәм иҡтисадҡа йәлеп итеү мөһим” тигән фекерҙәр ҙә әйтелде.\n“Инвест Консалтинг Реалитти” йәмғиәтенең генераль директоры Иван Кульшицкий йәштәргә күсемһеҙ милек өлкәһендә эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеү отошло булыуы тураһында һөйләне. Был тармаҡтың баҙарҙа төп урынды тотоуы, перспективалы булыуы, яҡшы килем алып эшләү мөмкинлеген тыуҙырыуы хаҡында мәғлүмәттәр менән уртаҡлашты. Коммерцияға нигеҙләнгән ҡыҙыҡһыныу башҡа тармаҡтарҙы өйрәнеүгә булышлыҡ итәсәк, тигән фекерҙә ул.\n“Опора России” йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе Мәғлүмәт-консультация үҙәгенең башҡарыусы директоры Тимур Лоҡманов иһә Ҡытай иленә сәйәхәтендә алған тәьҫораттары, күргән-кисергәндәре менән уртаҡлашты.\n– Ҡытай – үҙе бер донъя, уны өйрәнергә лә өйрәнергә кәрәк. Төрлө муниципалитеттарҙа булдыҡ. Уларҙың иҡтисади яҡтан ирекле һәм инвестициялар йәлеп итеүҙә азат булыуҙары оҡшаны. Ҡытайҙа 60-тан ашыу милләт вәкиле йәшәй. Аҙ һанлы халыҡтар иҫәбенә ингән халыҡ вәкиле булған эшҡыуарҙарға дәүләт ярҙамы күрһәтелә, – тине Тимур Урал улы.\nЛилиә Салауат ҡыҙы, уның сығышын хуплап: “Һәр йәш кеше ШОС һәм БРИКС илдәрендә булһын өсөн программа кәрәк”, – тине.\n– Рәсәй менән Ҡытай мөнәсәбәттәре беҙҙә үҫешкән, айырым проекттар бар. Был йүнәлештә даими эш дауам итәсәк. Бөтә факультеттарҙа ла финанс белемен арттырыу курсы индерелә. Рәсәй-Ҡытай үҙәге булдырабыҙ. “Ике диплом” программаһын үҫтерәбеҙ. Донъя иҡтисады буйынса уҡытабыҙ. Беҙҙә ҡытай телен Ҡытайға барып, ә ҡытайҙарҙың университетҡа килеп рус телен өйрәнеүе буйынса программа ҡабул ителгән. Былтырҙан студенттар менән алмашыу программаһы буйынса эшләйбеҙ. Йәшәү һәм уҡыу бушлай. Киләсәктә лә ошо йүнәлеште үҫтерәсәкбеҙ. Беҙҙең үҙәккә рәхим итегеҙ, – тине БДУ ректоры Николай Морозкин.\nДонъя сәйәсәте күҙлегенән сығып ҡарағанда ла, киләсәктә ШОС һәм БРИКС альянсына ҡараған илдәр менән хеҙмәттәшлек Рәсәйҙең иҡтисадын үҫтереүҙә төп йүнәлеш буласағы аңлашыла. Шуға ла ошо йүнәлештә эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнергә, хеҙмәттәшлек итергә теләгән йәштәргә бөгөндән эш башларға кәрәктер. Илдең был альянсҡа ҡараған дәүләттәр менән сәйәси һәм иҡтисади мөнәсәбәттәренең киләсәген бөгөндән үк төҙөй башлау маҡсатында, йәштәр секцияһы эшендә ҡатнашыусылар ШОС һәм БРИКС сараһында йәштәр эшҡыуарлығы инициативаларын үҫтереүҙә ярҙам итерлек аныҡ тәҡдимдәрҙе форум резолюцияһына индерергә тигән ҡарар менән таралышты.\nАльбина ҒАРИПОВА, БДУ-ның иҡтисад факультеты студенты:\n– Иң мөһиме – йәштәр эшҡыуарлығына һәм идеяларына ярҙам барлығын тойҙоҡ. Үҙеңдең тәҡдимеңде белдереү өсөн майҙан булдырылған. Ниндәй мөмкинлектәребеҙ, перспективаларыбыҙ булыуы хаҡында һөйләнеләр. Хәҙер йәштәргә ярҙам барлығы тураһында беләбеҙ.\nАнна БАШИРИНА, БДУ-ның иҡтисад факультеты студенты:\n– Фәһемле яңылыҡтар менән таныштыҡ. Күп кенә курсташтарҙа ҡытай телен өйрәнеү теләге тыуҙы. Саранан һуң акселерацион программа директоры менән аралаштыҡ. Ул беҙҙе буласаҡ конференцияға саҡырҙы. Әгәр ҙә студенттар ошондай сараларҙа ҡатнашһа, әлбиттә, уларҙа ҡыҙыҡһыныу тыуасаҡ.


Милли көрәшкә – яңы һулыш » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Спорт » Милли көрәшкә – яңы һулыш\n20.03.2019 Милли көрәшкә – яңы һулыш\nУчалы районының Абҙаҡ ауылында Зәйнулла ишан Рәсүлевтың иҫтәлегенә милли көрәш буйынса турнир үтте\nУчалы халҡы үҙ батырҙарын, данлы шәхестәрен онотмай, хөрмәт итә: даими рәүештә Социалистик Хеҙмәт Геройы Рамазан Ниғәмәтуллин, Советтар Союзы Геройы Жәүҙәт Сөнәғәтуллин, Советтар Союзы Геройы Хәкимйән Әхмәтғәлин иҫтәлегенә – милли көрәш, Ватан һуғышы геройы Абдулнасир Наурызов призына йәйәнән уҡ атыу буйынса турнирҙар, РСФСР-ҙың спорт мастеры Радик Зәйнуллин иҫтәлегенә дзюдо буйынса ярыш, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән наградланған яугир-интернационалист Илгиз Бирғәлин иҫтәлегенә бәйгеләр ойошторола. Ошо исемлекте бөйөк мәғрифәтсе, дин әһеле Зәйнулла ишан Рәсүлев иҫтәлегенә бағышланған милли көрәш буйынса турнир ҙа байытты. Ярыш Учалы районының Абҙаҡ ауылында уҙҙы.\nУчалы мөхтәсибәте, “Башҡорт” ойошмаһы һәм район башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ойошторған турнирҙа, үҙебеҙҙең Абҙаҡ, Сәфәр, Комсомольск, Туңғатар, Рәсүл, Ҡоҙаш, Иманғол һәм Сораман ауылдары көрәшселәренән тыш, Белорет районының Сермән ауылы һәм Силәбе өлкәһенең Арғаяш менән Сосновка райондары спортсылары ла бил һынаны. Еп-еңел, йоп-йоҡа 30 – 40 килограмлыҡ малайҙарҙан алып 90 – 100 кг ауырлыҡтағы ир-егеттәр ҡатнашҡан көрәш бик ҡыҙыу барҙы. Баш судья Рәмил Әхмәтйәновҡа күңелһеҙләнеп ултырырға ваҡыт та булманы: ул кемделер иҫкәртте, кемделер төҙәтте, кемделер дәртләндерҙе.\n– Көс һынашырға тәжрибәле, шәп көрәшселәр сыҡты. Ҡыҙҙар, йоҡлап ултырмағыҙ, егеттәрҙең икеһе лә буйҙаҡ, өйләнмәгән, – тип БР-ҙың атҡаҙанған тренеры гүзәлдәрҙең йөҙөн дә алһыуландырҙы.\nКеләмдә көсөргәнешле мәлдәр тыуып ҡына торҙо: көрәшселәр бер-береһен өйрөлтөп тә йөрөттө, баш аша ла ырғытты, ҡабырғаларын да шытырлатты. Ҡарап торһаң, ҡыҙыҡ инде: әле генә келәм өҫтөнән осоп тигәндәй йөрөгән малаҡайҙар бер нисә йылдан баҫҡан һайын иҙән таҡтаһын һындырыр бәһлеүәндәргә әүереләсәк... Бындай үҙгәрештәр тауыштарҙа ла сағыла: нәҙек, фальцетҡа тартым альттарға алмашҡа баритон, бастар килә. Иң ауыр көрәшселәр бер-береһен алып бәргәндә, иҙән һелкенеп киткәндәй, ҡысҡырһалар, түшәм ҡалҡынғандай тойола. Бындай тамашаға бер кем битараф ҡала алмай. Ҡараныҡ, инде ҡайтырға, малға һыу эсерергә кәрәк, тигән көйәрмәндәр ҙә ҡайтып китә алмай, йән-фарман, бер тороп, бер ултырып, көйөүҙән бушамай. Ярай, тағы берәүҙе генә ҡарайым да, тип ҡат-ҡат көрәшселәрҙең алышын тамаша ҡыла.\n– Артынан йөрөмә!\n– Күтәрмә, ал да бәр! – тип аҡыл биргән, алҡыштар менән көрәшселәрҙе ҡеүәтләгән көйәрмәндәр араһында абҙаҡтар күп ине.\n– Ауылыбыҙҙа көрәшселәр байтаҡ, – тип ғорурланды Абҙаҡ мәктәбе директоры Ислам Зарипов. – Әхмәт Дәүләткирәев, Руслан Мәғәфүров,\nРишат Ситдиҡов, Рәнис Мәғәфүров... Араларында Рәнис иң йәше, әммә ул бөтә ярышта ла әүҙем ҡатнаша – футбол да ситтә ҡалмай, хоккей ҙа, саңғы ла... Беҙҙә хоккей командалары ла бар. Хатта ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ ҙа хоккей уйнай. Киләсәктә милли көрәш тә ауылыбыҙҙың данына әйләнер, тип ышанам. Бөгөнгө ярыш бик яҡшы, матур үтә, ҡыуанып бөтөрлөк түгел.\nСараның күркәмлеген, әлбиттә, батырҙарҙың таһыллығы, оҫталығы арттырҙы. Бер-бер артлы ярышташтарын алып һелтәгән Силәбе өлкәһенең Тәгеш ауылы егете Әмир Зарипов, бала саҡта ғына көрәшкәйнем, әле көрәш яңынан тарта башланы, тип маңлай тирен һыпырҙы:\n– Социаль селтәрҙә көрәш тураһындағы иғланды күргәс, бында килергә, милләттәштәрҙең изге ниәтен күтәреп алырға, шулай уҡ башҡаларҙы күрергә, үҙ көсөбөҙҙө һынап ҡарарға уйланыҡ. Ярыш барышына һүҙ тейҙерерлек түгел. Бөтәһе лә оҡшай!\nОҡшамай әллә – еңеүсе булды бит ул! Берәү залға һуңлап килеп инеп:\n– Әле кем еңде? – тип һорағас, уға:\n– Көслөрәге еңде, – тип яуаплағайнылар. Әйткәндәй, иң көслөләр пьедесталдың иң юғары баҫҡысына күтәрелде. Балалар араһында төрлө ауырлыҡта Илнур Хәсәнов, Рәил Әхмәтйәнов, Рәмзис Мәғәсүмов, Айвар Тажетдинов (Учалы районы, Иманғол ауылы), Вадим Ихсанов, Әлмир Дәүләтов (Учалы районы, Сәфәр ауылы) еңһә, өлкәндәр араһында Рәмис Мәғәсүмов, Азат Ибраһимов (Учалы районы, Иманғол ауылы), Рәфил Ғәзизов (Учалы районы, Сәфәр ауылы), Ринат Бүләков (Силәбе өлкәһе, Арғаяш районы), Әмир Зарипов (Силәбе өлкәһе, Сосновка районы) беренсе урынға сыҡты. Ярышты ойоштороусылар еңеүселәрҙе тәбрикләгәндә, милли көрәшебеҙҙең киләсәге бар, тип һөйөндө: “Көслө йәш быуын үҫә!” Көрәшселәрҙең береһе лә иғтибарҙан ситтә ҡалмай, һәр кем иҫтәлекле приздарға лайыҡ булды.\nВадим Моратшин, Ильяс Сырлыбаев, Ринат Сәлимов, Дамир Ҡадиров, Фәнил Таипов кеүек бағыусылар ярҙамы менән үткәрелгән ярыш һуңында, ата-бабаларҙың йолаһына тоғро ҡалып, спортсылар ҡорбан ашынан ауыҙ итте, әруахтар рухына доғалар ҙа ҡылынды.


«Картуф сәсер мәл етә...» » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Бөйөк Еңеүгә 71 йыл » «Картуф сәсер мәл етә...»\nйәки 96 йәшлек һуғыш ветераны Мөждәбә Ғәҙелшин ҡул ҡаушырып ултырырға яратмай\n− Бәрәңге сәсер ваҡыт етә, онотоп ҡуймағыҙ, килегеҙ, бергәләп сәсербеҙ, − тип оҙатты балаларын 96 йәшлек Мөждәбә Ноғоман улы. Үҙенең саҡ тын алып, хәлһеҙ ятыуында эше юҡ, һаман донъя ҡайғыртты. Ул электән шулай эшкә талымһыҙ, бер минут тик ултырырға яратмай. Әле ун йыл элек һуғыш һәм хеҙмәт ветеранының яйлап баҫып, мал тәрбиәләп йөрөгәненә һоҡланһам, быйыл ҡыш инде йөҙ йәште баҫтырған олатай ҡар көрәп аптыратты. Тыуған көнөмә балалар йыйылһа, көрткә сумып йөрөмәһендәр, тип, йылы өйҙә ятып түҙмәй, ҡулына көрәк алған. Көрәктең дә иң еллеһен, ауырын тотҡан, йәнәһе лә, эш ырамлыраҡ барһын. Бар нәмәне еренә еткереп эшләп өйрәнгән Мөждәбә бабай ҡапҡа алдын һепереп үк ҡуйған. Әле уның, ауырһынып, урынынан тора алмай ятыуына ышанғы ла килмәй...\nУл Учалы районының Ураҙ ауылында йәшәүсе Шәрфи менән Ноғоман Ғәҙелшиндарҙың ғаиләһендә өсөнсө бала булып донъяға килгән. 1940 йылда Мөждәбәне армияға алғандар. Егерме биш йәшлек егетте йәш ҡатыны – Ҡунаҡбай ауылынан килен булып төшкән кәләше Закира оҙатып ҡалған. Һәүетемсә Алкинда хеҙмәт итеп йөрөгәнендә тормоштарын пыран-заран килтергән ҡурҡыныс хәбәр ишетелгән: «Фашистар илебеҙгә һөжүм иткән!» Тәүҙә, буш хәбәрҙер, тип ышанмағандар, аҙаҡ, һуғыш оҙаҡ бармаҫ, тип өмөтләнгәндәр. Әммә һуғыш уты һүнмәй, көсәйгәндән-көсәйгән, ялҡыны Башҡортостанға ла тиҙ үк килеп еткән. Йәш һалдаттарҙы, эшелондарға тейәп, фронтҡа алып киткәндәр. Мөждәбәнең ут эсенә инеп киткәнен белгәс, әсәһенең йоҡоһо ҡасҡандыр, атаһы уны йыуатҡандыр. Унан һуң ата менән әсә, йөрәктәрен усҡа ҡыҫып, ил күргәнде күрәбеҙ, тип, өлкән улдары Мөхәммәтте лә, Мәхмүтте лә фронтҡа оҙатҡан. Кинйә малай Камил, ағайҙарынан зарығып хаттар көтә-көтә, ауылда ҡалған өлкәндәр менән бер рәттән ауыр крәҫтиән йөгөн тартҡан. 1944 йылда, ун ете йәше тулыу менән, ул ата-әсәһенә өндәшмәй генә военкоматҡа барып, фронтҡа ебәреүҙәрен һорап, ғариза яҙып ҡайта. Хәрби комиссариаттан саҡырыу ҡағыҙы килгәс, әсә:\n– Һиңә ун һигеҙ тулмаған да һуң, нишләп һуғышҡа алалар?! – тип һығылып төшә. Камилдың үҙенә йәш өҫтәгәнен улар һуңынан ғына белә. Ғәҙелшиндар берҙән-бер ҡыҙҙарына бауыр баҫа, иң ауыр мәлдәрҙә лә улдарының имен-һау ҡайтырына ышаныстарын юғалтмай. Дүрт егеттең өсөһө еңеүсе булып үҙ аяҡтарында ауылдарына ҡайтып төшә. Тик Мәхмүттәре генә Кенигсберг ҡалаһы өсөн барған алыштарҙа һәләк була.\n– Бөтә Европаны ҡайҙа шыуышып, ҡайҙа атлап, ҡайҙа танкыла үтелде, – тип хәтирәләре менән бүлешә Мөждәбә Ноғоман улы. – Фашист илбаҫарҙарын өңөнә алып барып тыҡҡансы бирешелмәне.\nҺуғыштың иң аяуһыҙ мәлдәре ветерандың күңелендә юйылмаҫ эҙ ҡалдырған. Разведротала хеҙмәт иткән һалдаттың үҙәгенә айырыуса Ленинград блокадаһын өҙөү үткән. Шунда мең эт бәләһе менән «тел» алыуҙары тураһында ла түкмәй-сәсмәй һөйләй:\n– Ленинград янында ҡамауҙа ҡалдыҡ. Командир, былай бармай, «тел» кәрәк, ти. Нисек алырға ул «тел»де? Тәүҙә бер нисә кеше барып ҡараныҡ, тик килеп сыҡманы. Командир менән кәңәшләшкәс, ул беҙгә ер аҫтынан барырға ҡушты. Әйтеүе анһат та ул... Ятҡан килеш иллеләп кеше ер ҡаҙҙыҡ. Тупраҡты тоҡҡа тултырып, бер-беребеҙгә сылбыр буйлап тапшырып, тышҡа сығарып түгәбеҙ. Өйөп һалмайбыҙ, яланға һибәбеҙ. Юғиһә дошмандарҙың беҙҙең ниәтте һиҙеп ҡалыуы ла ихтимал. Берәү автомат менән һаҡта тора, командир, бинокль менән алға ҡарап, элемтә аша беҙҙең менән етәкселек итә. Уның ҡушыуы буйынса, тура итеп ҡаҙмайбыҙ, биш метр тегеләй, биш метр былай ерҙе соҡойбоҙ: был дошман утҡа тотҡан хәлдә барыбыҙ ҙа ер аҫтында тороп ҡалмаһын өсөн. Ишелеп төшмәһен өсөн, үҙебеҙсә стеналарын да нығытҡан булабыҙ. Алдағыларҙың ҡулында – танкыға ҡаршы граната. Командир, барып еткәс тә, элемтәне өҙөгөҙ, ти. Фронт һыҙығын нисек үткәнде һиҙмәнек, немецтарға барып еткәс, кинәт бәреп өҫкә ҡалҡып сыҡтыҡ та, блиндаждарына тулдыҡ. Туғыҙ «тел»де тиҙ генә бәйләп һалып, ауыҙҙарына сепрәк тыҡтыҡ та, килгән юл менән уларҙы һөйрәтеп алып ҡайтып киттек. Пулемет, автоматтарын да алырға онотманыҡ. Иң мөһиме, операция ла уңышлы үтте, үҙебеҙ ҙә иҫән ҡалдыҡ, тип ҡыуандыҡ. Бер аҙҙан фашистар яғында ғауға ҡупты, атыш башланды. Командир, дошмандарға тыныс йәшәргә бирмәйек әле, тигәс, дәррәү күтәрелдек, фашистарҙы ҡыуа киттек. Ҡыш көнө бит, аяҡта быйма. Дуҫым бер ваҡыт минаға баҫты ла ҡуйҙы. Ҡолаҡтарҙы ярырҙай булып шартлау яңғыраны, тулҡыны беҙҙе әллә ҡайҙа алып бәрҙе. Шаңҡып ятабыҙ. Минең арҡа ауырта. Иптәшем, аяғым, тип ыңғырашты. Янына шыуышып килеп, быймаһын сисеп ебәргәйнек, шау ғына ҡан. Мина үксәһен ярған. Көс-хәлгә иптәшебеҙҙең аяғын бәйләп, санитарға тапшырҙыҡ. Госпиталгә алып китеп барғанда, йән биргән... Бынамын тигән күпме ир-егет башын һалды ул яуҙа, һанап бөтөрлөк түгел!\nДошманды ҡыуғанда, яҙға ҡарай юлдарында йылға осрай. Тәрән генә була ул. Бойороҡ – уны кисеп сығырға. Ә нисек, нимә менән аша сығырға – бер кем белмәй. Һалдаттарға быйма, шинелдәрен һалырға тура килә. Йөҙә белгәндәр, шул иҫәптән Мөждәбә лә, тиҙ генә икенсе ярға барып сыға. Арыу уҡ ваҡыт этләнә торғас, ниһайәт, башҡалар ҙа йылғаны кисә.\n– Дошман беҙҙе ҡарап тик ятмай, аталар һәләк, пулялар ямғыр кеүек яуа, – тип ветеран һүҙен дауам итте. – Һыу килеш ерҙә ятып, өшөттөрҙө лә. Шинелдәр килтергәс, йәшәйбеҙ әле, тип шатландыҡ. Тик мин икенсе размер кейәм бит инде, ә миңә өсөнсөнө биргәндәр. Йүгергәндә былай ҙа тайҙыра, хәҙер инде, етмәһә, шинелдең сылғауына эләгеп йығылам. Йән көйҙө лә, кинжалым бар ине, шуның менән итәген ҡырҡтым да ташланым. Артыҡ тоҡорайтып, кеҫәләренә тиклем ҡырҡҡанмын, имеш. Иптәштәр, ну һинең шинель тәк шинель, тип көлөп бер булды. Уның ҡарауы, шинель яурындарҙы ла баҫмай, аяҡҡа ла сырмалмай башланы.\nБер көн командир беҙҙе сафҡа теҙҙе лә, тракторсылар, ҡул күтәрегеҙ, тип бойорҙо. Ҡул күтәрҙем. Беҙҙе танкисҡа уҡырға ебәрҙеләр. Шулай танкыла Германияға барып етелде.\nБерлинға тиклем утыҙ саҡрым ер ҡалғас, Мөждәбә Ноғоман улы, ҡаты яраланып, госпиталгә эләгә. Унан һауығып сыҡҡас та, тиҙ генә тыуған яғына әйләнеп ҡайта алмай. 1945 йылдың 25 ноябрендә генә Ураҙға аяҡ баҫа. Ҡар юҡ, ер туң, халыҡ ауыр эштән, аслыҡтан биҙрәгән. Уға боҙоҡ трактор биреп, ер һөрөргә ҡушалар. Техниканы рәткә килтерәм тип, элекке танкист һыуыҡ тейҙерә. Һалдаттың эш көндәре (трудодень) булмағас, йүнләп ашарға ла юҡ. Һуғышҡа тиклем паспорт йүнәткән була, шуны алып, ауыл советына йүнәлә, ситкә эшкә китер өсөн белешмә һорай. Әммә тәүҙә һөт, йомортҡа, ит буйынса бурыстарығыҙҙы ҡайтарығыҙ, шунан ҡарарбыҙ, тиҙәр.\n– Саҡ түләп бөттөк, – ти бабай, шул саҡтағы ғәҙелһеҙлекте иҫләп, тауышы ҡалтырай. – Ашарға ла кәрәк бит. Эй, эт күрмәгәнде күрҙек инде... Шунан ғына паспорт алып, Миндәккә киттем, карьерға эшкә урынлаштым. Норманы гел арттырып үтәнем. Алдынғы эшсе булғас, быраулаусыға уҡырға ебәрҙеләр. Ә минең бер класс та белемем юҡ. Шулай ҙа, тыңлап ҡына ултырһам да, имтихандарҙы уңышлы тапшырып, һөнәрле булдым. Аҙаҡ байыҡтырыу фабрикаһында киптереүсе булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡтым. Эшләгәндә ултырыуҙы белмәнем, баш баҫып эшләнем дә эшләнем. Башҡаса йәшәй ҙә белмәйем.\n– Һуғышта өйгә ҡайтам тип уйламайһың, дошманды еңергә тырышаһың, – хәтер ебе тағы һуғышҡа барып тоташты. – Бер ҡул, бер аяҡ булмаһа ла, ҡайтып үлгәндә яҡшы булыр ине, тип уйлайбыҙ ҙа бит, һуғыштың үҙ ҡанундары, пулялар үлем көҫәп, гөжләп тора... Ленинградтағы аслыҡты күреп, бәғер теленде. Унда, аяҡ ял итһен тип, ботинканы сисеп ятҡайным. Иртән тороуға аяҡ кейемен ҡомаҡтар ашаған да ҡуйған. Улар өйөр-өйөр булып йөрөй, кешегә лә һөжүм итергә ҡурҡмай, атып үлтереп бөтөрлөк түгел. Улар ҙа һуғыштың бер аяныс, ҡурҡыныс йөҙө.\n«Ашаған бөтә, кейгән туҙа, татыулыҡҡа ни етә?» – тип яратҡан мәҡәлен йыш һамаҡлаған Мөждәбә Ғәҙелшин ҡыҙы Зәкиә, кейәүе Әхмәт менән Миндәк ҡасабаһында йәшәй (ҡатыны Закира менән улар биш бала үҫтергән). Балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә, эштән ҡурҡырға ярамай, эшләгән кеше бәхетле була, тип васыятын гел генә әйтә: «Һәр яҡтан мине үтеп китегеҙ әйҙә! Тик һуғыш күрергә яҙмаһын һеҙгә, донъялар имен торһон». Ҡарт һалдаттың васыятын һуғыш көҫәүселәр ҡолағына ла төшөрөргә, улар быуыны күргәндәрен йөрәктәренә ярып яҙырға ине лә бит, ҡайҙа һуң...\nӘ Мөждәбә Ноғоман улы менән тағы осрашырға яҙһын.\nСығыу ваҡыты 10-05-2011, 11:06 | Ҡаранылар: 1848