Был китап иҫтәлек һаҡлай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Был китап иҫтәлек һаҡлай\nБыл китап иҫтәлек һаҡлай 06.05.2015 // Йәмғиәт\n“Ҡаҡшамаҫ һәм легендар 112-се...” (“Несокрушимая и легендарная 112-я...”) китабы донъя күргәс, Рәсәй Ҡораллы Көстәре ветерандарының Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан бүлексәһе ағзалары 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы эҙенән сәфәр ҡылды. Башҡорт атлыларының ҡаһарманлығы хаҡында иҫтәлек һаҡлаған район һәм ҡала музейҙарына, шулай уҡ айырым кешеләргә ошо китапты тапшырыу сараның маҡсаты ине.\nИҫтәлекле бүләкте Курск медицина университетындағы, Суджа һәм Тулалағы тыуған яҡты өйрәнеү музейҙары ҡабул итте. Башҡортостан кавалеристарының яҡты иҫтәлеген ҡәҙерләп һаҡлаған Липецк (һуғыш осоронда – Курск) өлкәһенең Тербуны районына 25 китап бүленде.\nСәфәр барышында танылған шәхестәр менән дә байтаҡ осрашыу булды. Шундай кешеләрҙең береһе – Хәрби фәндәр академияһы президенты, армия генералы Мәхмүт Әхмәт улы Гәрәев Башҡортостан авторҙарының хеҙмәтен юғары баһаланы, иҫтәлеккә “Армия генералы Мәхмүт Гәрәев” тигән китабын бүләк итте. Ә Рәсәй Ҡораллы Көстәре ветерандарының Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы Советы рәйесе, армия генералы Владимир Ермаков Борис Яковлевич Малородовҡа ойошманың иҫтәлекле билдәһен тапшырҙы.\n112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы хәрәкәттәге армия составына индерелеп, 1941 йылдың 15 декабрендә башланған Тула һөжүм операцияһы барышында азат ителгән өлкә биләмәһендә урынлаша. Ике ай самаһы дивизия оборона позицияларын әҙерләй, хәрби күнекмәләр үткәрә.\n1942 йылдың йәйендә фронтта хәлдәр ҡырҡа ҡатмарлаша. 112-се кавалерия дивизияһы ҡараған 8-се кавалерия корпусы Курск (әле Липецк) өлкәһенең Тербуны районына күсерелә. 21 июндә кавалеристар, әҙер оборона позицияһын Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының уҡсылар подразделениеларына тапшырып, ашығыс рәүештә билдәләнгән урынға күсә.\nДивизия яугирҙәренә Тула ерендә һуғышырға насип булмай. Ләкин урындағы халыҡ йылы хәтирәләр һаҡлай, сөнки улар оҫта итеп яһаған нығытмалар ярҙамында уҡсыларыбыҙ дошмандың көнсығышҡа барған юлына кәртә ҡуйған. Вермахтың “Көньяҡ” армия төркөмөнөң һул флангы беҙҙең ғәскәрҙәрҙең ныҡлы ҡаршылығына осрап, Тула өлкәһендә һөжүмдән баш тарта һәм барлыҡ көсөн Сталинград, Кавказ йүнәлештәренә һала. Бының өсөн “Көньяҡ” армия төркөмө икегә (“А” – Кавказ һәм “Б” – Сталинград) бүленә.\nЕр эшен яҡшы белгән яугирҙәребеҙ окопты ла оҫта ҡаҙыған, утлы нөктәләрҙе һәм дзоттарҙы ла ҡулай ергә урынлаштырған. Дошман самолеттарының бомбаға тотоуы ла оборонаны өҙә алмаған хатта. 1975 йылда был ерҙә Дан ҡурғаны асылған. Республикабыҙ делегацияһы иҫтәлекле мемориалға ла сәфәр ҡылды.\nКитап донъя күреү менән уны тәүгеләрҙән булып Тула өлкәһенән һоранылар.


8 Август 2011, 13:43\n«Бөгөн Иглин районында булыу, һеҙҙе шатлыҡлы, бәхетле итеп күреү бик күңелле, - тине республика башлығы, Иглинда йәшәүселәрҙе байрамдары менән ҡотлап. – Бөгөн көн яҡшы башланды – Урман ауылының хәрби часть келәттәрендәге ғәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә зыян күреүсе кешеләргә асҡыстар тапшырҙыҡ. Бөгөн ул кешеләрҙә лә ҙур байрам. Ике ай элек бәлә ине, ә хәҙер барыһы ла яҡшы бара: кешеләрҙең яңы фатирҙары, яңы өйҙәре бар».\n«Иглин районы – ул һәр ваҡытта ла яҡшы кәйеф, ул – хеҙмәттә яҡшы һөҙөмтәләр. Иглин халҡы – ул Ватаныбыҙҙың тоғро кешеләре. Быны беҙ яҡшы беләбеҙ, - тип билдәләне республика Президенты. – Уларҙың барыһына ла ҙур рәхмәт».


Әлеге көндә донъялағы 6 мең телдең яртыһы юғалыу хәлендә. Ә башҡорт теленә бындай ҡурҡыныс янаймы?\nҺуңғы йылдарҙа йәмғиәттә башҡорт телен дәүләт теле һәм туған тел булараҡ уҡытыу тураһында төрлө ҡараштар һәм фекерҙәр яңғырай. Бигерәк тә Федераль дәүләт белем биреү стандарттары инеү һәм мәктәптәрҙе оптималләштереү процесы башланыу менән башҡорт теле дәрестәре күпкә ҡыҫҡарҙы. Рус мәктәптәрендә белем алған күп кенә башҡорт балалары туған телен өйрәнеүҙән мәхрүм ителде. Алдағы йылдарҙа милли мәктәптәрҙә 11-се класс уҡыусылары башҡорт әҙәбиәтенән мотлаҡ имтихан тапшырһа, Берҙәм дәүләт имтиханы индерелеү менән был имтихан да юҡҡа сыҡты. Быйылғы йылға тиклем 9-сы класс уҡыусылары башҡорт теленән сығарылыш имтиханы (диктант) яҙһа, хәҙер инде был имтиханды уҡыусылар теләк буйынса ғына тапшырасаҡ. 9-сы класты тамамлап, техникумдарға, колледждарға уҡырға киткән уҡыусылар башҡорт теленән имтихан тапшырыуҙан бөтөнләй баш тартырға мөмкиндәр, сөнки ул уҡыу йорттары өсөн башҡорт теле кәрәкле имтихан һаналмай. Үкенескә ҡаршы, был осраҡ буйынса Мәғариф министрлығы тарафынан да бер ниндәй ҙә аңлатма ебәрелмәне.\nФедераль дәүләт белем биреү стандартының 6-сы пункты ла туған телде уҡытыу һәм өйрәнеүҙе һыҙыҡ өҫтөнә ала: "Стандарт Рәсәй Федерацияһының күп милләтле халҡының мәҙәниәтен, телен һаҡлауға, үҫтереүгә, туған телде өйрәнеү, башланғыс белемде туған телдә алыу хоҡуғына йүнәлтелгән…" Ошо уҡ Стандарттың 19.3 пунктында яҙылыуынса, уҡыу пландары Рәсәй Федерацияһының мәғариф өлкәһендәге законына ярашлы туған (рус булмаған) телде һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дәүләт телен уҡытырға, туған телде өйрәнергә мөмкинлек тыуҙыра һәм кластар (йыл) буйынса телде өйрәнеүгә йүнәлтелгән сәғәттәр һаны бүленешен тәьмин итә.\nШулай уҡ Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы 1989 йылдың 20 ноябрендә ҡабул иткән Балалар хоҡуғы тураһындағы Конвенция ла һәр баланың үҙ туған теленә, мәҙәниәтенә, диненә хоҡуғы барлығын билдәләй. Тимәк, беҙ, башҡорттар, телебеҙҙең ҡәҙерен дә, шулай уҡ ошо атап үтелгән документтарҙы, уларға ярашлы хоҡуҡтарыбыҙҙы ла белеп бөтөрмәйбеҙ. Эш үткәс кенә ҡыбырҙай башлайбыҙ. Рәми Ғариповтың шундай бер шиғыры бар:\nӘммә, бер ярһыһаҡ,\nтотоп тыйып булмай,\nИшембай ҡалаһында милли мөхиттә тәрбиә алып барған бер генә мәктәп - Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Башҡорт гимназия-интернаты ғына бар. Гимназияла 772 уҡыусы белем ала, шуларҙың 478-е - ҡала балалары. Әммә Ишембайҙағы 2 меңгә яҡын башҡорт милләтенән булған уҡыусыны милли рухта тәрбиәләй алыусы тағы бер башҡорт мәктәбе кәрәклеге күптәрҙең телендә һәм күңелендә. Әммә ошо сетерекле мәсьәләнән сығыу юлында ата-әсәләрҙең дә, ҡала етәкселәренең дә ныҡышмаллығы етешмәй әлегә. Һүҙемде Р. Ғариповтың шиғыр юлынан бер өҙөк менән тамамлағым килә:\nТеле үлмәҫ, үҙе үлмәһә…\nҮҙен-үҙе әгәр күммәһә…\nӘхмәтзәки Вәлиди исемендәге Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле уҡытыусыһы.\nЯҙылған: 26.04.14 | Ҡаралған: 2111


Изге эшкә оло йөрәк кәрәк - Wikisource\nИзге эшкә оло йөрәк кәрәк\nИжад итеү ваҡыты: 2015. Нәшер ителгән: 2015. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Изге эшкә оло йөрәк кәрәк // «Башҡортостан» гәзите, 2015, 21 август.\nХалҡыбыҙҙың «Ир-егет ағас ултыртырға, ул тәрбиәләргә һәм өй һалырға тейеш» тигән билдәле хәҡиҡәтен шәфҡәтле һәм матур эштәре менән иҫбатлаусылар арабыҙҙа бихисап. Һүҙем шуларҙың береһе – Рәмил НӘБИУЛЛИН хаҡында. Йөрәгендә кесе ватанына сикһеҙ һөйөү, күңелендә ата-бабаларының яҡты иҫтәлегенә оло хөрмәт йөрөткән уҙаман яҡташтарын изгелектәре менән ҡыуандырҙы: тыуған төйәге тарихына бағышланған күләмле китап баҫтырҙы һәм фекерҙәштәре менән берлектә ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡандар хөрмәтенә һәйкәл асты.\nҺәр саҡ яңылыҡ эҙләү, күптәр тотонорға баҙнат итмәгән мәшәҡәттәргә егелеп, уларҙы уңышлы атҡарып сығыуға ынтылыш алтынсы тиҫтәһенә яҡынлаған Рәмил Бәғдәнур улын ғүмер буйына оҙатып килә. Мәктәп йылдарында ла, Башҡорт дәүләт университетында уҡығанда ла һабаҡташтары араһында бар яҡтан әүҙемлеге менән айырылып торҙо. 1979 йылда БДУ-ны тамамлап, йүнәлтмә нигеҙендә Бөрө дәүләт педагогия институтында эш башлаған йәш белгес аҙ ғына ваҡыт эсендә үҙенә бағланған өмөттө аҡлауға өлгәште. Ғаилә ҡороп, ал да гөл йәшәп алып китте, ике улы тыуҙы. 1984 йылда, Салауат ҡалаһына күсенеп, бер ҙә еңел булмаған һәм тынғыһыҙ хеҙмәтте үҙ яҙмышы итте: милиция өлкән лейтенанты формаһын кейеп, ҡаланың эске эштәр бүлегендә ябай инспектор вазифаһын үтәргә тотондо. Бурыстарын намыҫ менән башҡарып, күп маҡтауҙарға лайыҡ булып, эске эштәр идаралығы етәксеһе урынбаҫары дәрәжәһенә тиклем күтәрелде. Алдынғы тәжрибәһе бар республикаға өлгө итеп ҡуйылған хаҡлы ялдағы полковник Рәмил Нәбиуллиндың милициялағы өс тиҫтә йылға яҡын хеҙмәте оҙон яҙмаға торошло. Тик әлегә һүҙебеҙ уның яҡташтары өсөн башҡарған изге эштәре хаҡында ғына.\nҠайҙа ғына йәшәһәң дә, бала саҡ эҙҙәре һаҡланған ер онотолмай, кесе атайсалға булған һөйөү ғүмерлек. Шулай ҙа тыуған төйәге хаҡында китап сығарыусылар күп түгел арабыҙҙа. Бер ҙә еңел булмаған был эшкә тотоноу ғына ла оло маҡтауға лайыҡ.\n– Тыуған ауылым Абдулланың (икенсе исеме – Көсөкбай) боронғо икәнен ололарҙан ишетеп белә инем, – ти Рәмил Бәғдәнур улы. – Үҙ нәҫелемде өйрәнә башлап, архивтарҙа эҙләнеүем һөҙөмтәһендә ауыл тураһында мәғлүмәттәр ярайһы ғына йыйылып китте.\nАуылда йәшәүселәр тураһында иҫтәлек-хәтирәләр тупланған, төрлө осор фотолары менән биҙәлгән 350 битлек хеҙмәтен Рәмил Нәбиуллин 2012 йылда тыуған төйәгенә нигеҙ һалыныуға 230 йыл тулыу айҡанлы нәшер иткән.\nБәләкәй генә Абдулла ауылынан 63 ир-егет Бөйөк Ватан һуғышына киткән, уларҙың 42-һе Тыуған ил азатлығы өсөн башын һалған. Данлы Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы ошо яугирҙәрҙең исем-шәрифе иҫтәлекле мәрмәр таҡтаташта мәңгеләштерелде. Улар хөрмәтенә парк булдырып, обелиск ҡуйыуҙы Рәмил Бәғдәнур улы башлап йөрөнө, күп ойоштороу мәшәҡәтен үҙ иңенә алды. Һәйкәлде асыу тантанаһында район хакимиәте башлығы Борис Нурисламов изге эш өсөн күп тырышлыҡ һалған уҙаманға Маҡтау хаты тапшырып, был хаҡта айырым әйтеп үтте.\nӘле күркәм юбилейын билдәләгән хәләл ефете, хаҡлы ялдағы уҡытыусы Эльвира Исатай ҡыҙы менән бергәләп бихисап ағас ултыртҡан, улдарын үҙаллы тормошҡа сығарған замандашыбыҙ, ейән-ейәнсәрҙәренә ҡыуанып, үҙе теләгәнсә һалған заманса йортонда бәхетле ғүмер кисерә. Әлбиттә, ҡул ҡаушырып ултырмай, ҡала предприятиеларының береһендә яуаплы вазифа башҡара. Ветерандар ойошмаһы эшендә ҡатнашырға ла, һабаҡташтары менән осрашыуҙар ойошторорға ла ваҡытын таба ул.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Изге_эшкә_оло_йөрәк_кәрәк&oldid=503888"\nThis page was last edited on 22 March 2017, at 14:04.


". . . Фәриҙә сәсрәп ергә ауҙы. Илаш ҡысҡырыш китте, Хәнифә бауылдап илай, илай, йоҙроҡтары менән Фирүзәнең башын, арҡаһын төйҙө . Фирүзә ауыртыуҙы ла һиҙмәне, илай ҙа алманы, таштай ҡатҡайны ул. Күңел иңрәй тик илап булмай .- Ҡәһәр һуҡҡыр, ҡороғор! Ҡайҙа иттең баламды ыыыОшо үкергән тауыш ғүмер буйы ҡолаҡ төбөнән китмәҫ инде.Бөтә ауыл зыҡ ҡупты . Ҡояшлы көндө болот ҡапланы .Сөмбөл зым зыя юҡ булды. . . "\nЙәйге отпускыны алғас , йыл һайын тыуған яҡтарына ялға ҡайтҡан йәштәр , яңы тыуған улдарының ҡырҡы тулыр - тулмаҫтан юлға йыйынды .\nМансурҙың тағы ла бер аҙнаһыҙ эшенән китә алмаҫын белһә лә , Фирүзә сыҙамай ашҡынды. Ниңәлер тыуған яҡтарына ныҡ ҡайтҡыһы килгән ҡатын , иренә мөлдөрәп ҡараны .\nЙөрәкһегән ҡатынын тыя алмаҫын аңлаған ир ,ҡатыны менән сабыйын поездға ултыртып ебәрергә , ә үҙе биш йәшлек ҡыҙы менән аҙаҡ барырға булды .\nФирүзәне улы менән купеға урынлаштырып ,хушлашып сыҡҡас , Мансур перронда поезд күҙҙән юғалғансы тороуын белде . Аяҡтары ергә ҡуша ҡаҙаҡлағандай торҙо ул. Күңеленең түрендә ниндәйҙер бер ҡыл сыңлап өҙөлдө .\nЙөрәген әсе , аңлайышһыҙ һыҙланыу ҡыҫты ...\nБөтә доньяны тетрәткән Аша ҡалаһы янында Оло Теләктәге фажиғәне күптәр хәтерләйҙер .Ҡапма ҡаршы юнәлештәге " Адлер - Новосибирск " һәм "Новосибирск - Адлер " поездары көслө шартлау арҡаһында , рельстан ситкә сығып оса . Вагондар яна , хатта өс километр алыҫлыҡтағы ағастар ауа, алты йөҙләп ҡазаланған кешеләрҙең дүрт йөҙләбе үлә .\nОшо поездың береһендә тыуған яғына ашҡыныусы , йәш һәм сибәр Фирүзәнең дә , әле ҡырҡы ла тулмаған сабыйының да ғүмере өҙөлдө .\nБер көн эсендә сәстәре ап аҡ булды Мансурҙың .Артабан нисек йәшәргә ? Нисек күтәрергә был ҡайғыны ? Яңы утыҙ йәшен тултырған иргә доньяның йәме ҡалманы .\nҠатынын алырға барғанда , ҡолағындағы алтын алҡаларының ,муйынындағы цепочка ,хатта бармағындағы никах балдағының да юҡлығын абайлаған ирҙең күҙҙәренән әсе йәштәре субырлап аҡты .\nКемдәрҙең ҡулы барҙы икән , үлгән кешенең биҙәүестәрен сисеп алырға ?!\nБерәүҙәр оло фажиғә кисергәндә ,икенселәрҙең донья ялтырауыҡтарына ҡыҙығыуы уның аҡылына һыйманы .\nЮҡ ,алтындар өсөн ҡайғырманы ул .Йәненән артыҡ күреп яратҡан ,һөйөклө Фирүзәһенең саф тәненә ҡағылған әшәке ҡулдарға рәнйене ул .\nМагазинда арыу уҡ ҡына ҡатындар менән һөйләшеп торҙо Хәнифә апай . Ҡайтышлай Зәкинә әхирәтенә инде ,байтаҡ ҡына ултырғас ҡайтырға сыҡты .\nҮҙҙәренең ҡапҡа төбөндә торған ят машинаны ла , арыу уҡ ҡына йыйылған кешене лә алыҫтан уҡ абайланы ул .\nХәле бөтөп , тирләп - бешеп йән - фарман югереп ҡайтты өйөнә .\nИшек алдында башын баҫып ултырыусы иренә аңраланып ҡараны , сәсе ап - аҡ кейәүен таныманы . Ҡаршыһына илауҙан күҙҙәре шешенгән ҡоҙағыйы сыҡты , Хәнифә апай ҡоҙағыйын этә төртөп өйгә атылды .\nӨйҙөң түрендә һуҙылып ятыусы ҡыҙын күргәс ,ултыра төштө .Күҙ алды ҡараңғыланды ,үңәсенә ниндәйҙер төйөр тығылды .\nСабырлыҡ тигән сифаттың ни икәнен белмәгән апай ,шарылдап илап ҡыҙының өҫтөнә ауҙы .\nЙәне тәненән айырылып күккә осҡан кешенең тәне , таш кеүек ҡаты булыуын ,унан боҙ һалҡынлығы килеүен беләһегеҙме ? Хатта сәстәре лә үлгән була .\nХәнифә апай ҡорт саҡҡандай тертләне . Тыуғандан алып бер тапҡыр ҙа ҡыҙының башынан һыйпамаған , арҡаһынан һөймәгән ,бер ҡасан да "балам " тип әйтмәгән әсәгә донья түңкәрелде .\nҠара ҡарғыш яуҙырып ҡарғап һәм ҡыуып ебәргән ҡыҙының ,ошо рәүешле ҡайтып инеүенә ышанырға теләмәне .\nИх ! Үткәндәрҙе кире ҡайтарып булһа ине лә !!! Юҡ шул ,юҡ .Башты ташҡа бәрһәң дә булмай .\nҮкенестән йөрәге ярылыр сиккә етеп ,үҙәге өҙөлгән Хәнифә сәстәрен йолҡа - йолҡа иҙәнгә тәгәрәне .\nХәнифә тапҡыр телле , баҫҡан ерендә ут сәсрәтеп тороусы сая ҡыҙ булды .Сибәр ҡыҙға күҙ атыусы егеттәр ҙә байтаҡ ине ауылда .\nЯңыраҡ ҡына армиянан ҡайтҡан ҡупшы Фәһим , сибәр ҡыҙҙың күңелен тиҙ арала яулауға иреште . Ҡыҙ ниндәй генә уҫал булмаһын , тәтәй егеттең татлы теленә алданды барыбер .\nЙылғыр егет ҡыҙҙың буйға уҙыуын белгәс , ҡасыу яғын ҡараны .Хәнифә белмәй ҙә ҡалды егетенең уны ташлап ситкә сығып киткәнен . Фәһим йәһәт кенә әсәһе әллә ҡасан күҙләп ҡуйған ҡыҙға өйләнде лә , кәләшен алып ҡалаға сығып олаҡты .\nХәнифә нимә эшләргә белмәй өҙгөләнде .Ата әсәһе белһә , ниндәй яньял ҡубасағын да белеп тора ул .Һәр саҡ дөрөҫ юлдан ғына атларға тырышҡан атаһы менән әсәһенә был хәлдең нисек тәҫьир итәсәген аңламаймы ни ул ?\nОҙаҡ илап , ҡайғырып ятманы сая ҡыҙ . Ауыр хәлдән сығыу юлын эҙләне .Серен оҙаҡ йәшерә алмаясағын аңлаған Хәнифә , совхозда тракторсы булып эшләгән ипле , йыуаш Зиннурҙы ҡарауылланы .\nШундай сибәр ҡыҙҙың үҙен һайлауына , бәхеттең етенсе ҡатында булған егет оҙаҡ уйлап торманы . Тиҙ арала ҡыҙҙың ата - әсәһенә ризалыҡ һорап яусы ебәрҙе .Гөрләтеп туй үткәреп , кәләшен оҙатып та алдылар .\nАуылда шыш быш таралһа ла , Зиннур ҙа ,уның кеше йәнле ,тыныс һәр саҡ һүҙен уйлап һөйләүсе әсәһе Мәфтүхә инәй ҙә ғәйбәткә юл ҡуйманылар .\nӘсә күңеле һиҙмәй буламы һуң ?\nКилененең хәл торошон да бер күҙ һирпеүҙә абайланы ул , ауыл буйлап таралған имеш мимеште лә күптән үк ишеткәйне инде .Инде утыҙға яҡынлап килгән улының һаман яңғыҙ йөрөүенә лә эсе боша ине .\nЙөҙө ҡояштай балҡыған улының , өйләнәм тигән һүҙенә ниндәй йөрәк менән ҡаршы төшһөн ул ?\nЙыуаш тигәс тә , Зиннур ҙа һуҡыр ҙа , һаңғырау ҙа түгел .Белә күрә өйләнде Хәнифәгә .\nЯрата ине ул ошо ҡыҙҙы . Бөтә йөрәге менән ярата ине .\nВаҡытынан алда доньяға килгән ҡыҙ баланы үҙҙәренеке итеп ҡабул итте ул менән әсә .\nҮҙ сираты еткәс Зиннур менән Хәнифәнең уртаҡ ҡыҙҙары Фирүзә тыуҙы . Йәш аралары йыл ярым ғына булған булған ҡыҙыҡайҙар игеҙәктәр кеүек инеләр . Ҡәйнәһе менән ире ҡыҙҙарҙы айырманы , икеһен бер тигеҙ күреп яратты .Ҡәйнәһе лә ире лә Хәнифәне ғүмер буйына ла аңлай алманылар .Туғыҙ ай күкрәк төбөндә йөрөткән , тулғаҡ ғазаптарын кисереп үҙ йәненең бер өлөшө булып яралған сабыйға күңеле ятманы .\nФәриҙәһен " өф " итеп торһа , Фирүзәгә күңеле иремәне . Әйтерһең дә ул уның өсөн үгәй бала ине .\nБөтә матур һәм яҡшы нәмә Фәриҙәгә тейеш ине . Кейемде лә апаһынан ҡалғанды , зарланмай ауырһынмай ғына кейҙе Фирүзә .Фәриҙәһе иркә , еңмеш ; Фирүзәһе баҫалҡы , сабыр булып үҫтеләр . Фәриҙә күберәк урам тапаны , өйҙәге бар эш Фирүзә елкәһендә булһа ла , әсәһе мәңге риза булманы .Ниндәй булһа ла йөй табып ҡыҙын әрләп , һуҡранып йөрөү уның төҙәлмәҫ ғәҙәтенә әүерелде .\nҠалай ғына булһа ла ваҡыт бер урында туҡтап тормай . Үҙ яйына үҙа бирә .\nБереһенән береһе матур ҡыҙҙар үҫеп буй еткерҙе.\nФәриҙә алыҫҡа китмәне ,күрше егетенә кейәүгә сыҡты .Фирүзә ҡабаланманы магазинда һатыусы булып эшләп йөрөй бирҙе.\nӨс саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан күрше ауылда йәшәүсе һөйгән егете бар Фирүзәнең .Шаян , илгәҙәк , һәр саҡ ҡыҙыҡ хәбәр һөйләп кешене көлдөрөргә әүәҫ булған Мансуры бар уның . Әллә ҡасандан һораталар ҡыҙҙы .Хәнифә апай ғына ризалашмай .\n- Кейәү ищу уға , мин уны нимәгә табып үҫтергәнмен , көсөн күрмәгәс .Әҙерәк йомшайым әле .\nФирүзә әсәһенә нисек ҡаршы барһын да , ғүмерендә ҡатынына бер ауыҙ ҡаршы һүҙ әйтә алмаған Зиннур ағай ни ҡылһын ? Хәнифә иренә лә ҡәйнәһенә лә ал бирмәне . Ғүмер буйы үҙ һүҙен һүҙ итеп өйрәнгән яһил ҡатындың алдына кем ҡаршы сыға алһын ?\nФирүзәнән башҡа тормошон күҙ алдына килтермәгән Мансур , сабыр ғына көттө лә көттө .\nВаҡыты еткәс , доньяға ҡыҙ бала ауаз һалды . Фәриҙә сабыйын мең үлем менән тиерлек , бик ауыр тапты . Ҡабат әсәй була алмаясағын белгән ҡатын , ҡыҙына үҙен тотошлайы менән арнаны .\nҠайҙан алдым , ҡайҙа ҡуяйым тигән балалары өсөн йәндәрен фиҙа ҡылырҙай инеләр йәш әсәй менән атай .\nБар яҡтан да һөйөүгә сорналған бәләкәстең йөҙөнән йылмайыу юйылманы . Илауҙың ни икәнен белмәгән баланы ҡулдан - ҡулға йөрөтөп "өф " итеп кенә үҫтерҙеләр .Ирәбе , иркә генә телдәр ҡыҙсыҡ ике өй араһында югерҙе .Бер ҡараһаң үҙҙәрендә , икенсе ҡараһаң өләсәһендә . Уҫал Хәнифә апайҙың да теленән бал ғына тама ине бәләкәсте күрһә .\nҠыҙыҡай бигерәк тә Фирүзә апаһын яратты . Ҡайҙа барһа ла артынан ҡалманы , итәгенә йәбешеп йөрөнө.\nСабыр иткән , мораҙына еткән тигәндәй ,ниһәйәт , Хәнифә апай ризалығын бирҙе йәштәрҙең ҡауышыуына . Туйға ҡыҙыу әҙерлек башланды . Кешенән кәм булырға яратмаған апай , ең һыҙғанып баш көллө әҙерлек эштәренә сумды ул .Янындағыларҙы ла югертте ул ,бер кем дә эшһеҙ ултырманы .\nИшек алдары һеперелде , өйҙө йыуып йышып сыҡтылар , буяр ерен буяп , аҡлар ерен аҡлап , донья таҙалау эштәре тамамланыуға , һалма йәйеү , сәк - сәк бешереү һәм башҡа бешереү төшөрөү эштәренә сират етте .\nҺалма йәйеү кеүек яуаплы эште апай үҙе башҡарҙы , Фәриҙә сәк - сәк бешереүгә оҫта . Зиннур ағай өҫтәл ,эскәмйәләр эшләү менән мәшғүл , уға кейәүе Фәриҙәнең ире Сабир ярҙам итә .\nФирүзәгә лә эш күп . Булған таҫтамал , юрған тыштары кеүек керҙәрҙе йыуып алырға булды .\nМатур ҡояшлы йәй көнө кер йыуыуы үҙе бер күңелгә рәхәтлек бирә торған шөғөл бит ул .\nАуыл ҡатындары йәй көнө керҙе Һаҡмарға төшөп сайҡата ине .Был шөғөл Фирүзәгә лә оҡшай .Тасын бәләкәй арбаға ултыртып , керен тейәп , картуфлыҡ артында яҡын ғына булып ағып ятҡан Һаҡмар буйына төштө ул .\nАпаһының итәгенә йәбешеп йөрөүсе биш йәшлек Сөмбөл дә эйәрҙе уға .\nЭй , ярата Фирүзә Һаҡмарҙа кер сайҡарға ! Рәхәтләнеп , яланаяҡланып ,күлдәк итәген ҡыҫтырып һыу кисеп ,шаптырлатып мас булып кер сайҡай ул .\nҺыуҙың рәхәтлегеее , ялан аяҡтарын һыу төбөндә йөҙгән сүмешбаш , ваҡ балыҡтар ҡытыҡлай .\nОшо рәхәтлеккә шатлыҡ ҡыуанысҡа сорналған ҡыҙ доньяһын онотто .\nТиҙҙән аҡ күлдәк кейеп , Мансуры менән загсҡа барасаҡтарын күҙ алдына килтереп , бәхетле йылмайҙы .Матур хыялдарға сумып , көлә йылмая һыу сәсрәтеп эше менән булды ул .Йәйҙең шуныһы матур бит .Сайған бер керен талға элә барҙы , ҡалғанын сайғанса алдағылары кибә тора .\nФирүзә Мансуры менән дә Һаҡмар буйында танышҡайны бит . Әхирәте Сәмәрә менән еләктән ҡайтышлай ,һыу буйына төштөләр . Һыу төшөүсе бер төркөм егеттәр араһында Мансур ҙа бар ине .Егеттең апаһы Фирүзәләр ауылына килен булып төшкәйне , әйләнгән һайын апаһына килеп йөрөгән егет яҙмышын да ошонда тапты .\nЕгеттәр егетлеген итә инде ул , ҡыҙҙар күргәс өндәшмәй ҡалып буламы ни ?\n- Их , ҡыҙҙар йондоҙҙар , еләк ашағы килә бит , әллә һыйлап ебәрәһегеҙме ? - шаян йылмайып һүҙ башланы Мансур .\n- Эйе шул , әрәмтамаҡтар . Һеҙҙең өсөн ыҙалап йыйғайныҡ . Урманға барып ашағыҙ .\nСәмәрә һүҙгә аптырамай ул , яуабын таба . Фирүзә генә оялыңҡырап тора бирҙе лә , ҡулындағы суҡлап йыйған еләк тәлгәшен егеткә һуҙҙы .\nЕгет еләк тәлгәшен алғанда , ҡыҙҙың бармаҡтарын ҡыҫып тотто ла ,серле ҡараштары менән тишерҙәй итеп ҡараны .Фирүзә ҡойолоп төштө .\nЙөрәктәрҙең аҫтын өҫкә әйләндергән , атлап түгел осороп йөрөткән ҡайнар мөхәббәт осҡононоң дөрләп ҡабынған , ғазаплы ла татлы ла минуттары ...\nФирүзә ҡапыл иҫенә килеп тирә яғын байҡаны .Аһ , аһ . Хыялланып тороп Сөмбөлдән күҙ яҙҙырған да баһа .Ҡысҡыра - ҡысҡыра һеңлеһен эҙләне .Талдар араһына инеп беләк , ҡулдарын һыҙыра - һыҙыра югерҙе . Үрҙә сыр сыу килеп һыу төшкән бала сағанан һорашты , берәү ҙә күрмәгән булып сыҡты ҡыҙыҡайҙы . Бәлки , ҡайтып киткәндер , Фирүзә керҙәрен дә онотто . Йөрәге дөпөлдәп типкән ҡыҙ өйҙәренә ҡарай югерҙе .Үҙҙәрендә лә , өләсәһендә лм юҡ ине ҡыҙыҡай .\nБәлә яҡынлашҡанын һиҙгәндәй , Зиннур ағайҙың күкрәгенән ниндәйҙер иңрәү сыҡты . Сабир еҙнәһенең ҡулынан балтаһы төшөп китте , Фәриҙә сәсрәп ергә ауҙы . Илаш ҡысҡырыш китте , Хәнифә бауылдап илай илай , йоҙроҡтары менән Фирүзәнең башын , арҡаһын төйҙө . Фирүзә ауыртыуҙы ла һиҙмәне , илай ҙа алманы , таштай ҡатҡайны ул . Күңел иңрәй тик илап булмай .\n- Ҡәһәр һуҡҡыр , ҡороғор ! Ҡайҙа иттең баламды ыыы\nошо үкергән тауыш ғүмер буйы ҡолаҡ төбөнән китмәҫ инде .\nБөтә ауыл зыҡ ҡупты . Ҡояшлы көндө болот ҡапланы .\nСөмбөл зым зыя юҡ булды .\nИке көндән таптылар ҡыҙыҡайҙы . Һаҡмарҙың боролған ерендә , һыуға эйелгән талдар араһына ҡыҫылып ҡына торға ине ул .\nТуй ҡайғыһы китте . Фирүзә өйгә инергә лә , апаһы күҙенә күтәрелеп ҡарарға ла ҡурҡты .\nҠурсаҡ кеүек кенә , тәтелдәк бәләкәстең үлеменә ышанырға теләмәгән , үҙенең ғәйебен юя алмаҫын аңлаған ҡыҙ ашауҙан да йоҡонан да яҙҙы . Әсәһе лә апаһы ла уның өйгә ҡайтмай , зыяратта алйыр сиккә етеп ултырыуын белмәнеләр .\nӘсәһе ҡарғауынан туҡтамай , сеңләп иланы ла иланы , Фәриҙә бөтөнләй тора алманы .\nИнде кейәү булырға һанаулы ғына көндәр ҡалған ине бит . Мансур үҙ өйөнә килгәндәй , ҡыйыу ғына килеп йөрөй ине Фирүзәләргә .\nБыл йорттағы хәлдәрҙең айышына төшөнгән егет , бошоноп ҡына үҙ әсәһенә кәңәш итте .\nДоньяның әсе - сөсөһөн күп татыған , ҡайғы һурпаһын да арыу уҡ ҡына һемергән Шәмсинур апай аҡыллы ҡатын ине .Ниндәй генә хәлгә осрағанда ла , һалҡын , айыҡ аҡылына таяныусы апай күп уйлап торманы . Сәсрәтә баҫып Хәнифәләргә юлланды.\n- Ҡоҙағый , туй кисекте инде .Риза булһаң , киленемде үҙебеҙгә алып ҡайтайым , тип һүҙ башланы .\n- Ниндәй туй ?! Ҡәһәр һуҡһын ! Фәриҙәмде яңғыҙ балаһынан яҙҙырҙы ,үлһен !\n- Фирүзә лә һинең балаң түгелме ни ? -\nҠара ҡарғыш яуҙырып , үҙ ауыҙынан ни сыҡҡанын үҙ ҡолағы ишетмәгән ҡоҙағыйы менән ,артабан һөйләшеүҙең мәғәнәһе юҡлығын аңлаған Шәмсинур Фирүзәне алып ҡайтып китте .\nМулла саҡырып никах уҡыттылар ҙа , йәштәр йәшәп китте .\nФирүзәнең күңел яраһы оҙаҡ төҙәлмәне . Үҙен аңлап , ҡурсалап тороусы ире менән ҡәйнәһе генә уға йәшәргә көс бирә ине.\nӘсәһе менән апаһы тупһаһын күп тапаны Фирүзә , кисереү һорап .Ләкин , уларының боҙло йөрәге иремәне .Һуңғы барғанында , әсәһе ҡаршы сығып ҡыҙын өйгә индермәне .\n- Юҡ һинең әсәйең ! Ҡабат тупһама баҫма ! Бала төҫө күрмә , үл ! - тип ҡысҡырған әсәһенең күҙҙәре уҫал йылтырай ине .\nӘсәһенең һүҙҙәренән бигерәк , шул йән өшөткөс ҡараштар Фирүзәнең йәнен өшөттө . Күҙ алдары ҡараңғыланған йәш ҡатын , сайҡала - сайҡала артына сигенде .Әсәһе ҡапҡаны шартылдата япты .\nТыуған йортона ҡапҡаһы уның өсөн бикләнде .\nШәмсинур апай улына ситкә китергә кәңәш бирҙе .\nЯңы урында яңы тормош башланы йәштәр . Икеһе лә эшләне .Ҡыҙҙары тыуҙы . Күңел яралары яйлап төҙәлгәндәй булды . Йәй һайын Мансурҙың ауылына ялға ҡайттылар .\nТыуған ауылына югереп килде Фирүзә , күп тапҡырҙар килде . Йәйәүләп килеп , инергә баҙнат итмәй , картуфлыҡ артынан кире боролоп китеүсе Фирүзәне әсәһе лә апаһы ла белеп күреп йөрөнөләр .Ләкин , икеһенең береһе ҡаршы сыҡманы .Яҙған хаттары ла яуапһыҙ ҡалды .\nӘсәй кешенең боҙ булып туңған йөрәге ирене барыбер . Ҡыҙын ғәфү итте ул .Әгәр хәленән килһә , ҡыҙын торғоҙоп үҙе уның урынына ятыр ине .Бына бит ҡыуып ебәрһә лә ,ҡыҙы ҡайтты тыуған йортона .Мәңгелеккә ҡайтты .\nХәнифә ҡыҙының тереклеген юғалтҡан сәстәренән , боҙ кеүек туң биттәрен , ҡулдарын һыйпаны .\n- Балаҡайым !!! Балам !!! Ас күҙҙәреңде . Кисер мине , кисер .Минең һиңә бер асыуым да юҡ ...\nФирүзә миңә хәҙер барыбер инде , тигән кеүек тын ғына ята бирҙе .Күҙҙәрен , ҡабат бер ҡасан да асмаҫҡа йомған ине ул .\nУға хәҙер башынан һыйпау ҙа , йылы һүҙҙәр әйтеү ҙә ,хатта әсәһенең ярлыҡауы ла кәрәкмәй ине инде .\nХәнифәгә ниндәйҙер бер эске тауыш :\n- Һуңланың ... Һуңланың , тип ҡабатлағандай ишетелде .\nБыл ауаз уның ҡолаҡтарын ярып , башын сатнатып тауҙарға , урмандарға шаңдау булып яңғыраны...


Һауа шарттарына бәйле М-5 һәм М-7 федераль трассаларына сыҡмай тороу хәйерле - Bash.News\nНочной кинозал. Художественный фильм Спящий и красавица (16+) По окончании: Новости /на баш.яз./\nҺауа шарттарына бәйле М-5 һәм М-7 федераль трассаларына сыҡмай тороу хәйерле\nҺауа шарттарына бәйле М-5 һәм М-7 федераль трассаларына сыҡмай тороу хәйерле https://bash.news/news/89561_aua_sharttaryna_bjle_m5_m_m7_federal_trassalaryna_symaj_torou_xjerle\nТатарстандан яуым-төшөмлө атмосфера фронты яҡынайыуға бәйле, Республика дәүләт автоинспекцияһы водителдәрҙе М-5 һәм М-7 федераль трассаларына, шулай уҡ көнбайыш райондарҙың муниципаль- ара юлдарға сыҡмай тороуҙарын үтенә.\nШулай уҡ юлда мөмкин тиклем иғтибарлы булырға, тиҙлек режимын арттырмаҫҡа кәңәш ителә. Автоинспекция экипаждары юл хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың барыһына ла ярҙамға килергә әҙер. Ғҙәттән тыш хәлдәр министрлығы идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн киске 8-ҙән республикала урыны менән бер аҙ ҡар яуыуы, айырым райондарҙа буран сығыуы көтөлә.\nЕл тиҙлегенең секундына 15-20 метрға етеүе ихтимал. Иртәгә көндөң икенсе яртыһынан 8 февраль төнөнә тиклем республиканың көнбайыш райондарынан башлап ҡар яуыуы, көслө буран булыуы, юлдарҙа күреү мөмкинлегенең 500 метрҙан да кәмерәк арауыҡҡа сикләнеүе көтөлә.


Уңайһыҙланып, бер ни әйтә алманым. Был бабайҙы мин танымайым шул, ә ул мине белә\nУңайһыҙланып, бер ни әйтә алманым. Был бабайҙы мин танымайым шул, ә ул мине белә.\n— Рамаҙан бабай булам, — тине минән яуап ишетмәгәс. — Мин ауылдың иң оло кешеһе. Һеҙ бәләкәй инегеҙ бит, хәтерләмәйһеңдер ҙә. Атайыңа ясинды уҡығайным. Мәрхүмде тәрбиәләп, үҙем һуңғы юлға оҙатҡайным. Их, иртә китте шул, иртә...\nУның һүҙҙәрен ҡеүәтләп, баш һелктем.\n— Әйҙә әле беҙгә барайыҡ, минең һиңә бирер әйберем бар. — Бабай таяғына таянып алға атланы. Мин уның артынан эйәрҙем.\nӨйгә ингәс, бабай ултырғыс бирҙе лә, үҙе һандығынан нимәлер эҙләй башланы. Үҙ алдына һөйләнә биреп ҡуя:\n— Эй, хәтер тигәнеңде! Ошонда ғына һалғайным шикелле, ҡайҙа ята икән, ә?\nНимәне эҙләй икән Рамаҙан бабай? Һандыҡҡа һалғас, моғайын, кәрәкле әйберҙер. Бабай оҙағыраҡ эҙләнә бирҙе, ә минең ҡыҙыҡһыныуым артты ғына.\n— Әт-тә-тә! Таптым! Таптым!\nБабай шатланып яныма килеп ултырҙы. Теге нәмәне усына йомған да күрһәтергә ашыҡмай.\nҺүҙҙе "алыҫтан" башланы ул.\n— Әле нисәнсе класта уҡыйһың әле, улым?\n— Ун берҙе бөттөм. Бына университетҡа инергә йөрөйөм.\n— О-о-о! Бик шәп, бик мәслихәт. Атайығыҙ мәрхүм булғанда, бигерәк кескәй инегеҙ шул. Ғиззәттең хәле насар икәнен ишеткәс, уға инеп сыҡҡайным. "Һаулыҡ самалы, — тигәйне ул. — Әгәр минең менән берәй хәл була ҡалһа, ошо әйберҙе кесе улыма — Ильясҡа бирерһең", тине. Күп тә үтмәй ул донъя ҡуйҙы. Ә мин уны һиңә тапшырып өлгөрмәнем — һеҙҙе детдомға алып киткәндәр. Яңғыҙым тороп ҡалғас, һине күреп өлгөрмәйенсә үлеп китермен тип борсолғайным. Бына бит Хоҙайҙың мәрхәмәтлелеге. — Бабай туп-тура күҙемә ҡараны ла, миңә ҡулын һуҙҙы. — Мә, улым, атайыңдан ҡалған ҡомартҡыны ҡабул ит.\nҠараһам, бабайҙың усында бетеү! Атайым ошоно миңә бирергә булған икән. Ипләп кенә, ҡалтыранып бетеүҙе ҡулыма алдым.\n— Бер үк ҡәҙерләй бел уны, Ильяс, — тине Рамаҙан бабай. — Был ябай әйбер түгел. Ул бик тарихи ҡомартҡы. Уның менән олатайың һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайтты. Эйе, эйе — ошо бетеү Европаны урап ҡайтҡан. Аҙаҡ донъя ҡуйыр саҡта уны атайыңа тапшырған. Бына хәҙер Ғиззәттең васыяты буйынса һиңә бирәм.\n— Рәхмәт һеҙгә, мең рәхмәт!\nШатлығымды йәшерә алмай, ҡартласты ҡосаҡлап алдым.\n— Олатайың да, атайың да һәйбәт кешеләр булды! Уларҙы тотош ауыл халҡы хөрмәт итте. Һин дә, ошо бетеүгә тоғро ҡалып, яҡшы йәшә, игелекле бул йәме. Һинең ҡылыҡтарың өсөн ата-бабаң рухына рәнйергә тура килмәһен.\n— Эйе, бабай, аңланым. — Рамаҙан ҡарт өгөт-нәсихәттәрен әйтә бирҙе.\n— Увенисерға, әй әттәгенәһе, дөрөҫ әйтә алмайым шуны.\n— Университетҡа, — тинем төҙәтеп.\n— Эйе, эйе. — Бабай үҙе лә йылмайып ҡуйҙы. — Үәт шунда уҡырға инергә тырыш. Былай ҙа һеҙҙең турала район гәзитенән уҡып, ҡыуанып торҙоҡ. Детдомда үҫеп, тыуған йортоңа килеүең бик хуп. Һинең тормошоңда былай ҙа имтихандар күп булғанын, уныһын белеп торам. Шөкөр, һынауҙарға бирешмәгәнһең. Өфөлә лә имтиханыңды уңышлы бирерһең тип ышанам...\nРамаҙан бабай шыжлатып сәй ҡайнатып ебәрҙе. Кескәйҙән таныш ине шишмәбеҙҙең тәмле һыуы. Сәй эскәндә мин бала сағыма урап килгәндәй булдым. Бер аҙ тамаҡ ялғап алғас, юлға сыҡтым.\n— Улым, бетеүгә тап төшөрмә! — тип киҫәтеп, ҡул болғап ҡалды бабай.\nАлыҫ юлға кистән үк әҙерләндем. Келәттән аҙыҡ-түлеген дә алдым. Икешәр кило дөгө, ҡарабойҙай, макарон үлсәп бирҙеләр. Берәр кило шәкәрем, кәнфитем дә бар. Аҙаҡ яңы нәски, яҙып-һыҙырға дәфтәр, ҡәләмен дә тотторҙолар. Элек мәктәпкә кейеп йөрөгән ҡыҫҡа еңле костюмды, күлдәгемде лә алдан уҡ йыуып ҡуйғайным. Тик барлыҡ ошо ашамлыҡтарҙы һәм кейемдәрҙе һалып алырға юл сумкаһы табылманы.\n— Ана, шәкәрҙән ҡалған тоҡтар донъя беҙҙә, — тинеләр. Башҡаһы булмағас, бар "мөлкәтемде" шул тоҡҡа һалып алдым.\nТыуған ауылым булмаһа ла, был ерҙәр миңә шул тиклем ғәзиз. Ошо төбәктә үҙемә яҡшы дуҫтар таптым, мәктәбендә үҙем өсөн донъяның күп серҙәрен астым. Уҡытыусыларыма айырыуса рәхмәт! Кеше айырыу тигән күренеш бында ят. Ябай ғаиләнән булһынмы, әллә детдомданмы — улар өсөн тип-тиң. Барыһына ла талаптар бер. Бәлки, шуғалыр ҙа унда уҡыуы еңел бирелде. Шуға улар алдында баш эйәм.\nМин хәҙер элекке Ильяс түгел. Үҙемдең һәр ҡылығыма яуап бирә алам. Ә бит балалар йортона килгәндә күҙе асылмаған бесәй кеүек инем. Рәйфә апай ҙа, "няня"быҙ Флүрә лә, дуҫ-иштәрем дә — барыһы ла күҙемде асырға ярҙам итте. Уларҙың һәр ҡылығына ҡарап һығымта яһаным, кәрәк икән фәһем алдым.\n"Хөкүмәт әйберен кире ҡайтар", "хөкүмәт ашын ашайһың" тип элек ишетһәм, аптырашта ҡала инем. Кем һуң ул хөкүмәт? Әле генә шуны аңланым, хөкүмәт иҫәбе — ул барлыҡ халыҡтан йыйылған ҡаҙна икән. Ә мин уны берәй бай кеше икән тип уйлап йөрөнөм. Оҙонмо, ҡыҫҡамы, йоҡамы кейгән әйберҙәр өсөн мин хөкүмәткә рәхмәтлемен. Хөкүмәткә, тимәк, халыҡҡа. Атай-әсәйем үлеп киткәс, ошо халыҡ беҙҙе урамда ҡалдырманы, аяҡҡа баҫтырҙы. Бының өсөн мин бөтәһенә лә бурыслымын.\nӨфөгә килеп еткәнсе ошо хаҡта уйланып барҙым. Был уйҙар әллә ҡайҙан килә ул?! Йәнемә яҡын ауылдан алыҫлашҡас, күңелдә ниндәйҙер бушлыҡ кеүек.\nБаш ҡалаға директорыбыҙ Мәүлиҙә Нурғәлиевна ла барҙы. Юл буйына ул миңә бер һүҙ ҙә ҡушманы. Өфөгә етеү менән тәүҙә ниндәйҙер ҙур бина алдына барып туҡтаныҡ.\n— Ошоно ал әле, — тине лә директор ҡулыма ауыр ғына йәшникте тотторҙо. Быны юлға сығыр саҡта детдом келәтенән алғайнылар. Эсендә берәй төрлө ҡағыҙ-ҡоғоҙ ятһа, еңел генә булыр ине. Үҙе лә ике пакет тотоп алды. Әммә ул пакеттарҙа тәмлекәстәр икәнлеген шундуҡ күреп ҡалдым.\nДиректор ҡушҡанса уның артынан эйәрҙем. Ҙур ишекте асып, эскә индек. Был бинаның эсе ғәләмәт матур икән дәһә. Аҙым һайын кабинеттар. Моғайын, бында етәкселәр ултыраларҙыр. Икенсе ҡатҡа күтәрелеп тормайынса, һул яҡҡа боролдоҡ. Коридорҙың осона барып еткәс, тимер ишек алдында Мәүлиҙә Нурғәлиевна туҡтап ҡалды. Әле генә ауыҙы остайып барған директорыбыҙҙың кабинетҡа еткәс, йөҙөндә йылмайыу күренде. Ул бүлмәлә оло йәштәге апай ултыра ине.\n— Хәйерле көн, остазыбыҙ, — тине инеү менән Мәүлиҙә Нурғәлиевна. Бә-әй, беҙҙең директорыбыҙ матур итеп иҫәнләшә лә белә икән! Тәүгегә ишетеп торам.\n— Һаумыһығыҙ, һаумыһығыҙ, — тине күҙлеген сисеп теге ханым.\n— Матурҙарҙан-матур, аҡыллыларҙан-аҡыллы, педагогтарҙың-педагогына таулы райондан ҡайнар сәләм алып килдем әле. — Директорыбыҙҙың был хәтлем һөйләшә белеүенә хайран ҡалдым. — Бына һеҙгә кескәй генә күстәнәсебеҙ ҙә бар.\nӨҫтәл артында ғына эре ултырған апайҙың күҙҙәре ялтлап китте.\n— Рәхмәт инде һеҙгә, — тине ул берсә йәшниккә, берсә миңә ҡарап. — Бына һеҙҙе һәр ваҡыт бүтән балалар йорто директорҙарына үрнәк итеп ҡуям. Алыҫ ара тип тормайһығыҙ, Өфөгә йыш киләһегеҙ. Һәр саҡ эҙләнеү юлындаһығыҙ.\nМәүлиҙә Нурғәлиевна оялғандай, ҡул һелтәп ҡуйҙы.\n— Тырышҡан булабыҙ шунда...\n— Әйткәндәй, Мәүлиҙә Нурғәлиевна һеҙҙе кисекмәҫтән дәүләт наградаһына тәҡдим итер кәрәк. Был мәсьәләне үҙем хәстәрләйәсәкмен. — Ошо һүҙҙәрҙе ишеткәс, директорыбыҙ иреп төшкәндәй булды. Балаларса ҡыуанып, уның алдында мине лә һөйөп ебәрҙе. Мәүлиҙә апайыбыҙ балаларҙы ярата ла белә икән! — Әле ниндәй уйҙар менән янаһығыҙ? — тип ҡыҙыҡһынды оло йәштәге апай.\n— Кандидатлыҡ диссертацияһы яҙырға булдым әле. Ни тиһәң дә, тәжрибәм етерлек.\n— О-о, бик мәслихәт. Уңыштар ғына теләйем. Ә был егет кем була?\n— Балаларымдың береһе, — тип Мәүлиҙә Нурғәлиевна яһалма йылмайырға маташты, шунан башымдан һыйпап ҡуйҙы. — Университетҡа нисек тә булһа индерергә уйлайым. Унан ҙур кеше сығыр ул. Университетҡа индермәһәм — исемем Мәүлиҙә булмаҫ!\n— Һеҙҙең киң күңеллелегегеҙгә һоҡланмау мөмкин түгел. Ысын педагог шулай эшләргә тейеш тә.\nШунан директор мине коридорға сығарҙы ла, үҙҙәре оҙаҡ ҡына нимәлер хаҡында һөйләште. Мәүлиҙә апайҙың юлы уңды, күрәһең. Кәйефе көр ине. Сығып машинаға ултырҙыҡ та ҡайҙалыр киттек. Ә мин тиҙерәк теге университетты күргем килә.\n— Апай, ҡасан университетҡа барабыҙ? — тинем оҙаҡ шым бара торғас.\n— Әй, әттәгенәһе! Ошо ҡойроҡ хәҙер башымды ҡаңғыртыр инде. Туҡтат әле машинаны, — тип һуҡрана-һуҡрана шоферға бойороҡ бирҙе. — Килеп еттек, сыҡ, әйҙә!\n— Ә ҡайҙа һуң университет!\n— Ашыҡма. Тыңла мине! Бына һинең документтарың. Аттестатың да, справкаларың да ошонда, — тип ҡаты ғына папканы һуҙҙы. — Бына һиңә йәшәргә 500 һум аҡса. Ипләп тотонһаң, етә ул. Уйлап ҡараһаң, бер икмәк 15 һум ғына тора, тимәк, был аҡсаға туйғансы ашай алаһың.\n— Ә университетҡа мине алып бармайһығыҙмы ни? Мин юлды белмәйем бит...\n— Бахырға һалышма! Министрға минең өҫтөмдән яла яғып хат яҙғанда үтә лә сос инең! Телең оҙон икәнен яҡшы беләм. Үәт! Шулай булғас, университет ҡайҙа икәнен дә табырһың! — Директор машинаға ултырып, ишекте шап иттереп япты ла, ҡуҙғалып та киттеләр.\nҘур ҡалала мин тәүге тапҡыр. Бында таныштарым да, туғандарым да юҡ. Ә теге университетҡа нисек барып етергә икән? "Ҡала советы" тигән туҡталышта оҙаҡ шаңҡып торҙом. Етмәһә, миңә бөтәһе лә тексәйеп ҡарай. Әллә тоҡ аҫҡан кешене тәүгегә күрәләр инде!?\nБылай ауыҙыңды асып троһаң, кис тә етер. Тиҙерәк ҡыбырлар кәрәк. Их, ҡаланың картаһы булһа... Киоскта, моғайын, барҙыр. Барып илле һумға шунан Өфөнөң картаһын һатып алдым. Унда юғары уҡыу йорттарының адресы ла, нисек барырға икәнлеге лә күрһәтелгән. Үәт шәп булды, исмаһам! Ә мин һайлаған университет Телеүҙәк янында икән. Бигерәк алыҫ шул. Аҡса йәлләп йәйәү атлаһаң, көнө буйына ла барып етмәҫһең. Юл аша сығып, автобусҡа ултырҙым.\nБына, мин күптән күрергә хыялланған уҡыу йортондамын. Буласаҡ уҡытыусылар ошонда белем ала икән. Ҡабул итеү комиссияһына барып, кәрәк документтарҙы тапшырҙым, ғаризаһын да яҙҙым. Ҡултамғамды ҡуйҙырып, документтарымдың күсермәһен алып ҡалдылар.\n— Имтихан көнөндә килерһегеҙ. Әлегә хуш булып тороғоҙ, — тине бындағы белгес. Әммә мин кабинеттан сығырға ашыҡманым. Ҡайҙа барырға һуң миңә? Имтихан көнөнә тиклем урамда йөрөмәйем бит инде. Ахырҙа, ул апайға барыһын да аңлатым бирҙем.\n— Борсолма, хәҙер студенттар профсоюзына барабыҙ ҙа мәсьәләне хәл итәбеҙ, — тине апай тынысландырып. — Етемдәргә ятаҡта йәшәү бушлай. Әйҙә, эйәр артымдан.\nБер сәғәттән һуң ятаҡтың өс кешелек бүлмәһендә ял итә инем. Юлда шул хәтлем арытҡайны. Изге кешеләр сит тарафта ла бар икән, тип ҡыуандым.\nШөкөр, баш ҡалаға килеп, университетҡа документтарымды тапшырҙым, ятаҡҡа урынлаштым. Хәҙер бар маҡсатым — имтихандарҙы уңышлы биреү.\nУрамға әллә ни сығып йөрөмәнем. Яҡындағы магазинға барам да, кире бүлмәгә ҡайтам. Көнөн дә, төнөн дә китапты ҡулдан төшөрмәнем. Миңә еңелгә һалышырға ярамай. Әгәр илке-һалҡы йөрөп, уҡырға инә алмаһам, әҙәм мәсхәрәһе буласаҡ. Мәүлиҙә Нурғәлиевна ла рәхәтләнеп көлөр, бүтәндәр алдында исемемде һатыр. Юҡ, бындай хәлгә юл ҡуйырға ярамай! Нисек кенә булмаһын, университетҡа уҡырға инергә тейешмен! Ҡайһы саҡ китап тотҡан көйөнә йоҡлап китәм. Шулай итеп аҙнанан ашыу ваҡытым, уҡыған материалдарҙы ҡабатлау, яҙыу-һыҙыу менән үтте.\nИке имтиханды ла "бишле"гә бирҙем. Шатлығым эсемә һыйманы. Әммә уның менән уртаҡлашыр кешем юҡ шул янымда. Бүтәндәрҙең ата-әсәһе һөҙөмтәһен көтөп, ишек алдына тора. Шатлыҡты ла уртаҡлашыр кеше юҡ, быныһы үтә лә ҡыйын ине. Урыҫ теленән диктант, туған телдән инша яҙыу әллә ни ҡыйын түгел. Ә бына тарих менән саҡ ҡына ауырлыҡтар бар. Етмәһә, күп уҡый торғас, башым да әйләнеп бөттө. Иртән иртүк һуңғы имтиханды бирергә барам. Быуындар ҡалтырай. Берәй һанды ғына яңылыш әйтмәһәм ярар ине. Бетеүҙе усыма һалып, эстән генә белгән доғаларымды ҡабатланым:\n— Эй, Хоҙай, зинһар өсөн, ярҙам ит инде. Минең шул хәтлем юғары белемле кеше булғым килә. Үтенесемде ишетһәң ярар ине...\nИмтиханда бөтәбеҙгә лә һорауҙар яҙылған ҡағыҙҙар таратып бирҙеләр. Шунда дөрөҫ яуапты яҙып тапшырырға тейешбеҙ. Һуңғы имтихан үтә лә ҡыйын булып сыҡты. Һорауҙарҙа күберәк икеләнә башланым. Әллә күп уйланғанға шулай тойола. Ә профессор парта араһынан йөрөй, унда-бында ҡарай. Күсереп ултырған бер егетте ҡыуып та сығарҙы. Уф, йөрәгем атылып сыға хәҙер!\n— Ваҡыт үтте, тапшырығыҙ! — тине имтихан ҡабул итеүсе. — Иртәгә ошо аудиторияға йыйылығыҙ. Һөҙөмтәләрен әйтәсәкмен!\nШул ваҡыт арауығы йылдан оҙағыраҡ тойолдо. Төнө буйына йоҡлай алмай сыҡтым. Башҡа ниндәй генә уйҙар инмәне! Әгәр насар бирһәм, нимә булыр? Улайһа, хуш хыялдарым! "ПТУ-ға урынлаштырам тигәндә ризалашманың, хәҙер инәл миңә" — тип мыҫҡыллар директорыбыҙ. Ғәрлегеңдән ят та үл! Иртә менән барып, университет алдында оҙаҡ тапандым...\nӘйтелгән ваҡытҡа аудиторияға инеп ултырҙым. Профессор ҡағыҙҙар тотоп килеп инде. Янында факультеттың деканы ла бар ине. Декан тигәндәре бында дәү генә етәксе икән.\nДекан имтиханды уңышлы биргән абитуриенттарҙың, дөйөм һөҙөмтә буйынса уҡыуға ҡабул ителгәндәрҙең исемен уҡый башланы. Әле береһе, әле икенсеһе үҙ исемен ишеткәс, баҫып рәхмәтен әйтә. Шатлығын йәшерә алмай ҡул сабып, урынынан һикергәндәре лә осрай. Ун туғыҙ кешенең исеме аталды. Шатлығынан илап ебәргәндәре лә бар ине. Унауҙан ашыуҙың күңеле төштө.\nМинең исем яңғыраманы... Барлыҡ хыялдарым селпәрәмә килде. Бөттө былай булғас! Хәҙер кейемдәремде йыйырға ла, килеп алыуҙарын һорап, детдомға шылтыратыр кәрәк. Кеҫәмдә, исмаһам, аҡсам да ҡалманы. Уҡытыусыларымдың күҙенә нисек күренермен? Балалар йортонда ҡалған Зөлфирә һеңлем дә минең өсөн оялып йөрөр хәҙер.\n— Иғтибар! — тине шатлығынан шаулашҡандарҙы тынысландырып декан. — Ғәфү итегеҙ, мин берәүҙең исемен әйтергә онотҡанмын. Ильяс Мөхәмәтов атлы егет бындамы ул? — Исемемде ишеткәс, ҡулдарым ҡалтырап китте. Яуап бирергә телем дә әйләнмәй.\n— Б-ба-ар! — тотлоға-тотлоға яуапланым да, көскә аяғыма баҫтым.\n— Ҡотлайым! Һеҙ ҙә "биш"кә бирҙегеҙ! Университетыбыҙҙың ишектәре бөгөндән һеҙҙең өсөн асыҡ!\nШул һүҙҙәрҙе ишеткәс, аңлатып бирә алмаҫлыҡ хистәр солғап алды. Шатлығымдан күктең етенсе ҡатына ғына түгел, меңенсе ҡатына күтәрелгәндәй хис иттем үҙемде.\nАвтор тураһында белешмә\nАйгиз Ғиззәт улы Баймөхәмәтов 1988 йылда Белорет районының Абҙаҡ ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. Үкһеҙ етем ҡалғас, Сермән балалар йортонда тәрбиәләнә. БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлай. Санкт-Петербург дәүләт политехник университетында махсус курс үтә. Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы. "Башҡортостан" гәзитенең әҙәбиәт һәм мәҙәниәт бүлегендә эшләй.


Балаларҙы милли рухта үҫтерәйек\nТыуған илгә, милләткә, телгә һөйөү тәрбиәләүҙә халыҡ педагогикаһы ҙур роль уйнай. Бәләкәстәрҙе башҡорт халҡының милли кейеме, музыка ҡоралдары менән таныштырып, бейеү-йырҙарын өйрәтеп, беҙ уларҙа сәнғәткә һөйөү тойғоһо уятабыҙ. Был бер яҡтан эмоциональ хис-тойғоларҙы үҫтерһә, икенсе яҡтан телмәргә йоғонто яһай.\nХалыҡ ижады менән таныштырғанда балаларҙың уйлап сығарыу һәләте, ижадҡа ынтылышы, тирә-яҡҡа ҡарашы формалаша. Ә сәнғәт әҫәрҙәре, милли биҙәктәр, орнаменттар, ҡул эштәре менән таныштырып, уларҙа эстетик тәрбиә менән берлектә үҙ милләте өсөн ғорурлыҡ тойғолары үҫтерәбеҙ. Ғөмүмән, халыҡ педагогикаһы Башҡортостандың яңы гражданинын тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнай.\nҒалим К.Д. Ушинский халыҡ педагогикаһын тәрбиә эшендә мөһим факторҙарҙың береһе, тип иҫәпләй. “Халыҡта ниндәйҙер билдәле бер характерлы тәрбиә системаһы йәшәп килә... Тик халыҡ тәрбиәһе, йәғни уның педагогикаһы ғына тарихи дәүер осоронда иң йәнле орган булып ҡала”, – тип яҙған Ушинский.\nБеҙ барыбыҙ ҙа яратып уҡыған, тыңлаған әкиәттәр халыҡ педагогикаһының төп компоненттарына инә. Улар яҡшылыҡты айыра белергә, туғанлыҡ, дуҫлыҡ кеүек һүҙҙәрҙе төптән аңларға өйрәтә.\nАфористик жанрҙар халыҡ ижадында иң боронғо һәм үҙенсәлекле жанрҙарҙың береһе. Йомаҡ-мәҡәлдәрҙе икенсе төрлө “Боронғолар һүҙе” тип тә әйткәндәр. Мәҡәлдәрҙә өгөт-нәсихәт, кәңәш биреү ысулдары төп урында тора. Әйтем-мәҡәлдәр ололар һүҙенә ҡолаҡ һалырға, ихтирам итергә өйрәтә. Эшкә, хеҙмәткә оло хөрмәт менән ҡарарға саҡырған мәҡәлдәр күп. Тыуған илгә һөйөү тойғолары тәрбиәләүҙә лә уларҙың роле әйтеп бөтөргөһөҙ. Мәҡәлдәрҙе тәрбиә эшендә ҡулланыу яҡшы һөҙөмтә бирәсәк. Йыр-бейеү, өзләү, төрлө милли музыка ҡоралдары менән танышыу балаларға сәнғәт донъяһына юл асырға булышлыҡ итә.\nТәрбиә эше дөйөм бер принципҡа ҡоролорға һәм берҙәм булырға тейеш. Әлбиттә, тәрбиә эше тик тәрбиәселәрҙән генә тормай, ғаилә һәм йәмғиәттең йоғонтоһо ла ҙур. Кескәйҙәрҙә үҙе йәшәгән еренә һөйөү тәрбиәләгәндә халыҡ педагогикаһына таянмау мөмкин түгел. Сөнки фән дә уның нигеҙендә барлыҡҡа килгән бит.\n“Сулпылар” балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 10:22\nТынғы белмәҫ ветеранБилал ауыл Советының ветеран...


Конспект урока по башкирскому языку по теме "Ф.Ғөбәйҙуллина. Тамырҙар"(4 класс)\nИнфоурок › Начальные классы › Конспекты › Конспект урока по башкирскому языку по теме "Ф.Ғөбәйҙуллина. Тамырҙар"(4 класс)\nШәйхетдинова Айгөл Мансур ҡыҙы\nЯңы материалды өйрәнеү.\nБелем биреү маҡсаты: Ф.Ғөбәйҙуллинаның “Тамырҙар” хикәйәһе менән таныштырыу;\nҮҫтереүсе: һүҙлек байлығын арттырыу, фонематик ишетеү һәләтлелеген, тексты аңлы уҡыу күнекмәһен, ижади һәләтте үҫтереү;\nТәрбиәүи: кешеләрҙәге яҡшы һәм насар сифаттар, әҙәп-әхлаҡ ҡағиҙәләрен еткереү.\nШәхескә йүнәлтелгән УУЭ: яңыны белергә, белгәндәрҙе камиллаштырыу теләге уятыу.\nРегулятив УУЭ: уҡытыусы менән берлектә дәрес темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү, булған белемдәрен барлау, баһалау;\nтанып белеү УУЭ: Тормош менән бәйләү, башҡа предметтар менән бәйләнеш булдырыу,өлгө буйынса эш итә белеү, белгәндәрҙе ҡулланып кластер төҙөү;\nкоммуникатив УУЭ: Һорауҙар биреү, уларға яуап эҙләү, башҡа уҡыусыларҙы ихтирам менән тыңлай белеүгә теләк уятыу.\nПредмет Ф.Ғөбәйҙуллинаның “Тамырҙар” хикәйәһен уҡыу\nБелеү уҡылған әҫәрҙең йөкмәткеһен белеү, тексҡа анализ яһай, әҫәрҙең идеяһын, проблематикаһын асыҡлай алыу, геройға ҡылыҡһырлама биреү.\nЭшләй белеү тема буйынса яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр өйрәнеү, уларҙы бәйләнешле телмәрҙә ҡулланыу.\nШәхескә йүнәлтелгән хикәйә эстәлегенең әхлаҡи яғына иғтибар итеү, яҡшы-насар сифаттарҙы айыра белеү\nШәхси УУЭ һөҙөмтәләре: туғандарына иғтибарлы, ихтирамлы булыу, бүләк биреү һәм бүләк алыу этикетын белеү.\nБашҡорт теле.Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С.. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 4-се класы өсөн дәреслек. 2-се баҫма. – Өфө: Китап, 2006.\nМультимедиа проекторы, һүрәттәр, карточкалар, презентация, эш дәфтәре\nТормош һабаҡтары, биология, технология.\nДәрестең технологик картаһы\nДәрестең һәр этабында формалаштырылған УУЭ (регулятив, танып белеү, коммуникатив, шәхси)\nУҡыу эшмәкәрлегенә мотивация булдырыу\nХәлдәрегеҙ, кәйефтәрегеҙ нисек?\nБөгөнгө дәрестә һеҙҙе күреүемә бик шатмын. Әйҙәгеҙ, дәрестә үҙебеҙгә уңыштар теләп, бер-беребеҙгә ҡарап йылмайыштыҡ.\nТәҙрә төбөндә гөлдәрем\nСәскә атып ултыра.\nӨйөбөҙҙө улар йәмләй,\nХуш еҫтәргә тултыра.\nУҡыусылар башҡорт теленең һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрен дөрөҫ әйтеп, шиғырҙы уҡытыусы артынан, хор һәм рәттәр менән, парлап ҡабатлайҙар.\nРегулятив: үҙҙәренең уҡыу эшмәкәрлеген ойошторалар;\nШәхси: белем алыуға, уҡыуға ҡарата, дәрескә ыңғай ҡараш күрһәтәләр.\nТанып белеү: яңы белем алыу кәрәклеген аңлайҙар, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштыралар.\nII.Уңыш ситуацияһы тыуҙырыу (белемдәрҙе актуалләштереү)\n- Был шиғырҙа гөлдәрҙе ниңә үҫтерәләр тигән һорауға яуап бар. Яуапты табығыҙ.\nГөлдәрҙе ниңә үҫтерәләр? Беҙҙә байрамдарға сәскә бүләк итеү йолаға ингән. Ә гөлдәрҙе бүләк итәләрме?\nШиғыр юлдарынан һорауға яуап табалар\nУҡыусылар тормош менән бәйләп яуап бирәләр(эйе гөлдәр ҙә бүләк итәләр, миңә(әсәйемә) бүләк иткәндәре бар)\nРегулятив: уҡыу мәсьәләһен аңлау, ҡабул итеү, маҡсатҡа ярашлы эштәрҙе башҡарыу, ҡуйылған һорауға яуап бирә белеү.\nТанып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте текстан ишетеп аңлау\nКоммуникатив: тыңлайҙар һәм диалогка инәләр, әңгәмәгә ҡушылалар\nШәхси: уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация булдырыу, уҡыуға, яңылыҡ белеүгә ынтылыш,\nҡыҙыҡһыныусанлыҡ сифаттары формалаша.\nБыл дәрестә мин ошо гөлдө айырып әйтер инем. Был гөлдөң исемен кем белә? Дәресебеҙҙең темаһы нимә тураһында буласаҡ? Гөл нимәһеҙ йәшәй алмай? Ни өсөн?\nЭйе, гөл тамырһыҙ йәшәй алмай шул. Бөгөнгө темабыҙ ҙа беҙҙең “Тамырҙар” тип аталасаҡ. Дәфтәрегеҙгә бөгөнгө числоны, класс эшен һәм теманы яҙып ҡуйығыҙ.\nДәресебеҙ гөл тураһында буласаҡ. Гөл һыуһыҙ, тамырһыҙ йәшәй алмай.\nУҡытыусы менән берлектә дәрескә маҡсат ҡуялар.\nБөгөн дәрестә тамырҙар, гөлдәр тураһында уҡырбыҙ, яңы һүҙҙәр белербеҙ һәм тағы әҙәплелек, тырышлыҡ тураһында ла һөйләшербеҙ.\nТанып белеү: логик фекерләү (сылбырын) алгоритмын төҙөйҙәр.\nРегулятив: уҡытыусы менән берлектә дәрестең маҡсатын билдәләйҙәр.\nIV.Яңы материалды өйрәнеү.\nДәреслектәрегеҙҙең 50-се битен асығыҙ. Текстың исемен уҡығыҙ. Тамыр гөлгә генә кәрәкме икән? Кемгә тамыр кәрәк булыр икән беҙҙең текста?\nАвторы кем? Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина\nИң элек текста осраясаҡ яңы һүҙҙәрҙе уҡып асылына төшөнәйек.\nЯңы һүҙҙәр өҫтөндә эш. (4-се слайд)\nЯран гөлө - герань\nБиҙәп торор – украсит\nКөн аша – через день\nБиреште – сдалась, не устояла\nШиңә башланы – начала увядать\nЙомшартты – разрыхлила\nҠороп бөттө – высохли\nҠатты – затвердела (земля)\nҠурсалап тороу – заботиться, защищать\nТамыр – корень\nҠом – песок\nТекст өҫтөндә эш:\nСылбыр буйынса уҡыу.\n-Мин уҡый башлайым, ә һеҙ дауам итерһегеҙ.\n4) Уҡылған буйынса һорауҙар биреү.\nТекста кем тураһында һүҙ бара?\nИптәштәре уға нимәләр бүләк иткән? Әлисә өләсәһенән ниндәй бүләк көткән?\nДәреслектең 50-се битен асалар 71-се күнегеүҙең биремен уҡыйҙар.\nӨс төркөмдә эшләйҙәр. Өҫтәл һүрәтенә аҙыҡ-түлектәрҙе һайлап йәбештерәләр. Артабан был проект эштәрен яҡлайҙар.\nУҡыусылар уҡытыусының һорауына яуап бирәләр һәм әңгәмәлә ҡатнаша.\nЯңы һүҙҙәрҙе өлгөлө уҡыу. Хор менән уҡыу, айырым уҡыусыларҙың уҡыуы. Өндәрҙең дөрөҫ әйтелешенә иғтибар итеү. Һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр төҙөү.\n(Көслө тамыр, яран гөлө матур, беҙҙең яран гөлө бар, ҡара күмер, гөл шиңә башланы, көн аша туған тел дәресе була, йылға буйында ҡом бар, гөл биҙәп торор…..)\nАбзацлап уҡыу. Тәржемә итеү, текста осраған һүҙлек һүҙҙәренә иғтибар итеү.\nУҡытыусы һүҙҙең башын уҡый, уҡыусылар аҙағын табалар.\nТекстың эстәлеге буйынса һорауҙарға яуап эҙләү.\nРегулятив: өлгө буйынса эшләй белеү, төркөмдә эшләй белеү.\nТанып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте һайлап алыу, рефлексия үткәрәләр, үҙҙәренең эштәрен яҡлай беләләр, анализ бирәләр\nКоммуникатив: монологик телмәр төҙөй белеү, бер-береһе менән хеҙмәттәшлек итә белеү, үҙ эштәрен анализлау, башҡаларҙы тыңлай белеү, әңгәмәгә ҡушыла белеү формалаша\nШәхси: һаулыҡ өсөн файҙалы аҙыҡ-түлекте ашау кәрәклеген аңлайҙар, үҙҙәренең һаулығы өсөн яуаплылыҡ тойғоһо арта.\nV. Ял минуты\nБер – баҫайыҡ, киреләйек.\nИке тигәс, эйеләйек.\nӨс тигәндә тура баҫ,\nДүрт тигәндә сүкәйҙек,\nБиш тигәс тә баҫайыҡ,\nАлты тигәс, бер-бер артлы\nӘ етелә ултырайыҡ.\nШиғыр һүҙҙәре менән хәрәкәттәрҙе үтәү. Бер уҡыусы хәрәкәттәрҙе күрһәтә ала.\nШәхси: уйында ҡатнашыу мәҙәниәте формалаша, уҡыу материалына ҡыҙыҡһыныу арта.\nVI. Белемде нығытыу\nҺ еҙ кешеләрҙең дә тамыры була тигәнде нисек күҙ алдына килтерәһегеҙ? Сағыштырайыҡ: (10-сы слайд)\nКешенең дә гөлдөкө кеүек тамыры – олаталары-өләсәләре бар, һабағы кеүек олоно – әсәләре-аталары бар. Ә балалары гөлдөң сәскәһе кеүек, йәшел япраҡтары. Күрәһегеҙме, ни тиклем ағастың тамырҙары ныҡ булған һайын ағасы ла мәғрур. (11-се слайд) Кешенең дә, ни тиклем тамырҙары-ата-әсәһе сәләмәт була, сәскәләре-балалары ла матур була.\nХәҙер дәфтәргә темабыҙҙы асҡан һөйләмдәрҙе яҙып ҡуяйыҡ. Ҡыҙыл юлдан яҙып ҡуйығыҙ.\nОшо һөйләмдәр араһында ҡайһыһы беҙҙең теманы тулыраҡ итеп аса:\nТимәк, һәр үҫемлеккә лә матур итеп үҫер өсөн көслө тамыр, тамырҙы тотор ныҡлы ер кәрәк. Шуның кеүек беҙгә лә тамырҙарыбыҙҙы йәйелдереп, тыуған еребеҙгә ныҡлы ерегергә кәрәк. Кеше үҙ илендә, үҙ ерендә генә бәхетле була!\nУҡыусылар нисек күҙ алдына килтерәләр икәнен әйтәләр.\nИке һүрәтте сағыштырғанда үҙҙәренең шәжәрә төҙөүҙәрен иҫкә төшөрәләр.\nҺүрәттең ни аңлатыуын беләләр. Әңгәмәлә ҡатнашалар.\nДәфтәргә, таҡтаға текстан теманы асыусы һөйләмдәрҙе айырып яҙалар. Өҫтәйҙәр, фекер алышалар.\nТеманы тулыраҡ асыусы һөйләмдең аҫтына һыҙалар.\nӘлисәнең бөгөн тыуған көнө. Тамыры ныҡ булмағас, гөл дә түҙмәй. Кешеләрҙең дә тамыры була. Әлисәнең тамырҙары – уның өләсәһе, олатаһы, әсәһе,атаһы.\nШәхси: тасуири уҡыу күнекмәләре формалаша, уҡыуға ҡарата ҡыҙыҡһыныу\nРегулятив: уҡыу мәсьәләһен (биремен) аңлау, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырыу\nКоммуникатив: диалог төҙөйҙәр, һорауҙарға яуап бирәләр, башҡаларҙы тыңлай белеү, әңгәмәгә ҡушыла белеү формалаша\nТанып белеү: анализлау, сағыштырыу, алған мәғлүмәтте дөйөмләштереү\nVII.Ҡуйылған уҡыу мәсьәләһен сисеү.\n1)Уҡыусылар, бына һеҙ яңы текстың йөкмәткеһен аңланығыҙ, дөрөҫ яуаптар бирҙегеҙ. Ә был текста әҙәплелек, тырышлыҡ тураһында һүҙ барамы? Ул турала ҡайһы һөйләмдәрҙә әйтелә?\nБүләк биргәндә нимә тип әйтәләр? Бүләктең ҙуры, бәләкәйе бармы?\nБына халыҡ мәҡәле “Дөйә лә бүләк, төймә лә бүләк” – ти.\nб) Һеҙҙең гөл ултыртҡанығыҙ бармы? Текста нисек тип яҙылған?\nӘлисәнең өләсәһе ни өсөн гөлөн шулай тырышып, еренә еткереп ултыртҡан?\nв)“Әлисә хәҙер гөлөн яҡшылап тәрбиәләне, һыу һипте, төптәрен йомшартты”\nГөлгә ниңә һыу һибеп, төбөн йомшартып торор кәрәк?\n2)Тимәк, гөл матур булып, шау сәскәгә күмелеп ултырһын өсөн ниндәй шарттар кәрәк?\nКластер төҙөү. Гөл яҡшы үҫһен өсөн нимәләр кәрәк?\nНиңә гөлдө тәҙрә төбөнә ултырталар?\nНиңә көн аралаш һыу һибәләр? (13-сө слайд)\nХатта кешеләр ҙә гөл кеүек. Сәләмәтлеген ҡайғыртмаһа, насар шарттарҙа йәшәһә, кеше лә сирләй башлай. Шулай булғас, гөл үҫтергән кешеләр ниндәй була? Кемдең гөлө матур була? Гөлдәр кешене яғымлыраҡ итәме?\nБыл текста төп геройҙың өләсәһенең бүләгенә битараф ҡалыуын әйтәләр, текстан атыбп уҡып күрһәтәләр:\nа)“Һе, - тип кенә ҡуйҙы Әлисә.”\nБүләк биреүсегә мотлаҡ рәхмәт белдерергә кәрәклеген әйтәләр.\nҮҙ фекерҙәрен әйтәләр(фекерҙәр айырылырға мөмкин).\nТекстан табып уҡыйҙар(кем уҡығанда иҫендә ҡалдырған тиҙерәк таба).\n“Әлисәнең өләсәһе көршәк төбөнә күмер, ваҡ ҡом ҡушып, сиҙәм ер һалды бит.”\nӨләсәһе гөлгә ни кәрәген белә. Уның тәжрибәһе бар.\nТамыры ҡоромаһын өсөн. Тамыр бит ул гөлдө туҡландыра. Тамыры насар булһа, сәскәһе лә булмай.\nУҡыусылар үҙ фекерен әйтә (сәләмәт була, тырыш була, яғымлы була)\nVIII. Өйгә эш\nМин һеҙгә өс төрлө эш тәҡдим итәм. Иғтибарлап тыңлағыҙ. Үҙегеҙ эшләрҙәй эште һайлап, көндәлегегеҙгә яҙығыҙ:\nҺүҙлек һүҙҙәрен күсереп яҙырға;\nҮҙегеҙҙең өйҙәге яратҡан сәскәгеҙҙең һүрәтен төшөрөргә һәм уға шиғыр, йәки йыр табырға;\nМин һеҙгә гөл япрағын бирәм. Һеҙ уны көршәккә дөрөҫ итеп ултыртығыҙ. 4-се класты тамамлағанда миңә килтереп күрһәтерһегеҙ.Ҡайһығыҙ дәрестә иғтибар менән тыңлап ултырған, тырышып эшләгән, кемдең гөлө матур булып үҫкән икәнлеген күрербеҙ.\nКөндәлеккә өй эшен яҙалар.\nТанып белеү: кәрәкле мәғлүмәтте һайлап алыу, анализлай, һайлай белеү.\nРегулятив: яңы уҡыу мәсьәләһен ҡабул итә белеү, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырыу.\nКоммуникатив: әсәйҙәрен уртаҡ эшкә ылыҡтырыу.\nIX. Дәресте йомғаҡлау.\nШулай итеп, бөгөн дәрестә нимә белдегеҙ?\nНимәгә өйрәндегеҙ? Дәрес башында ҡуйған маҡсаттарға ирештекме? Баһалау битендә үҙегеҙгә баһа ҡуйығыҙ.\nАлған белемдәрегеҙ тормошта кәрәк булырмы?\nДәрестә алған белемдәрегеҙҙе тормошта ла ҡулланырһығыҙ, тип ышанам. Тәртипле. аҡыллы малайҙар һәм ҡыҙҙар булып Тыуған илебеҙгә файҙалы, кәрәкле шәхестәр булып үҫеүегеҙҙе теләйем.\nДәрес бөттө. Һау булығыҙ.\nУҡыусыларҙың яуаптары. Нимәгә өйрәнеүҙәре тураһында әйтәләр. Дәрес башында ҡуйған маҡсаттарҙы иҫкә төшөрөү, баһалау битендә үҙҙәренә баһалар ҡуялар.\nРегулятив: үҙҙәренең эшмәкәрлегенә баһа биреү, уҡытыусының баһаһына адекват ҡараш формалаша.\nШәхси: үҙүҫеш, баһалау һәләте үҫә.\n“Башҡортостан уҡытыусыһы” журналының 2012-2015 йылғы һандары.\nҒәбитова З.М. Эш программаһы эшкәртеү буйынса методик кәңәштәр. Башҡорт теле. – Өфө: БР МҮИ нәшриәте, 2014. – 24 бит.\nДәүләтшина М.С. Башҡорт теленән 4 класҡа электрон дәреслек.\nИлмөхәмәтов Ә.Ғ. Хәҙерге заман башҡорт теле дәрестәрен проектлау: методик кәңәштәр. – Өфө: БР МҮИ нәшриәте, 2015. – 44 бит.\nИшембай ҡалаһы 12-се лицейҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Л.Д.Әхмәтйәнова. Электрон физминут.\nНафиҡова З.Ғ., Вәлиева Ф.Ф. Күргәҙмә-дидактик ҡулланма “Афарин”, - Өфө:”Башҡортостан” нәшриәте, 2008 й.\nЯл минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.\nТамыры ныҡ булмағас, гөл дә түҙмәй\nЯрангөл байрамға сәскә атты\nКешеләрҙең дә тамыры була\nҺинең тамырҙарың дуҫтарың\nНомер материала: ДВ-472702\nКонспект урока ИЗО по теме "Декоративное рисование. Узор для стаканчика"\nДоклад на тему: "Оптимизация экологического образования обучающихся 7-10 лет на основе фасилитационного обучения"\nУрок по технологии на тему: "Аппликация из ваты с использованием блистеров" (2 класс)\nКонкурсы для мальчиков к 23 февраля\nКонспект и презентация родительского собрания "Воспитание самостоятельности"\nПланирование по окружающему миру, УМК "Перспективная начальная школа"


2 Октябрь 2010, 21:29\nҮҙен итәғәтле тотҡан, башҡаларға үрнәк булып торған әбейҙәргә ҡарап, күңел ҡыуана. Улар менән аралашҡы, һөйләшке, тормош һабаҡтарын өйрәнеп ҡалғы килә. Республика кимәлендәге саралағы күргәҙмәлә оло ғына инәй иғтибарҙы йәлеп итте. Ул ихласлап тирүгә һуға ине.Бөрйән районының ҡолғана ауылынан Зәйтүнә Ғәлимйән ҡыҙы Яҡупова икән. 81 йәштә булһа ла, Зәйтүнә инәй әүҙем тормош алып бара. Халҡыбыҙҙың ата-бабаларҙан ҡалған шөғөлөн ул киләсәк быуынға күрһәтә. Һабантуй һәм башҡа мәҙәни байрамдар ҙа Зәйтүнә инәйһеҙ үтмәй, оҫтабикәнең даны күрше ауылдарға ла таралған.– Бер саранан да ситтә ҡалдырмайҙар, һәр саҡ саҡыралар. Тирүгә, балаҫ һуғыу – беҙҙең өләсәй, әсәйҙәрҙән килгән шөғөл ул, – ти Зәйтүнә Ғәлимйән ҡыҙы. Рәмилә МУСИНА.Белорет ҡалаһы.


Инфоурок / Другое / Конспекты / Разработка урока на тему: Х.Әхмәтов "Тыуған ауылым". Эйәртеү теркәүестәре.\nТема: Х.Әхмәтов “Тыуған ауылым”. Эйәтреү теркәүестәре.\nМаҡсат: Х.Әхмәтовтың тормошо һәм ижады менән танышыу, шиғыр йөкмәткеһен аңларға һәм һөйләргә өйрәтеү, эйәртеү теркәүестәре менән танышыу.\nЙыһаҙландырыу: Х.Әхмәтовтың портреты, Башҡортостан картаһы, дәреслек, компьютер.\n1.Һаумыһығыҙ балалар, ултырығыҙ!\nЙырҙан ғүмерлерәк нимә бар һуң?\nЙыр тормошто биҙәй, хеҙмәтте.\nЙыр кешегә дуҫ та һәм юлдаш та,\nЙыр йәшәртеп йәшәй йөрәкте!\n( А.Игебаевтың шиғыр юлдарын үҙем уҡыйым)\nа) – Уҡыусылар, ә ни өсөн беҙҙең дәрес йыр һүҙе менән бәйле икән?\nЙыр менән бәйле..., сөнки беҙҙең бөгөн танышасаҡ шәхесебеҙ – композитор Хөсәйен Әхмәтов.\nб) – Уҡыусылар, хәҙер дәфтәрҙәрҙе йыйып алайыҡ һәм икенсе дәфтәрҙәргә бөгөнгө датаны, теманы яҙып ҡуяйыҡ.(дата һәм тема таҡтаға яҙылған)\n3.Хөсәйен ағай Әхмәтов тураһында ишеткәнегеҙ барҙыр. Булма һа, әйҙәгеҙ беҙ уның менән танышып китәйек.( портретын күрһәтәм)\n- Бына ул киң маңлайлы, сал сәсле композиторыбыҙ Х.Әхмәтов 1914 йылдың 6 ғинуарында Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында тыуған.Ул күп балалы ғаиләлә тәрбиәләнә. Уның бала сағы бикауыр була һәм йәшләй етем ҡала.Ауырлыҡтар ҙа уны урап уҙмай: Урал йылғаһында һалға тиклем ағыҙа ул. Бала саҡтан уҡ йыр моңға ғашиҡ булған ул...\nХөсәйен ағайҙың матур моңло тауышы тураһында булған бер хәлде һөйләп алайым әле һеҙгә, уҡыусылар.\n1930 йылдың көҙөндә Х.Әхмәтов ике туған ағаһы (Хажи) Темәс ауылына китәләр. Унда һигеҙйыллыҡ мәктәп була. Ара алыҫ булыу сәбәпле, (50саҡрым)уҡыу башланыуға барып етә алмайҙар.Өйгә кире ҡайтмаҫҡа ҡарар итеп, улар Баймаҡҡа йүнәләләр. Юлдың ауырлығы һиҙелмәһен өсөн, улар икәүләп, юл буйы йырлап баралар. Һәм ҡапыл,артта ат тояҡтары тауышын ишетеп, үлән араһына ҡасалар. Был кешеләр туҡтап,уларҙы табып, үҙҙәренең ауылына алып ҡайтып китәләр.\nБаҡтиһәң, был кешеләр,уларҙың юл буйлап, моңло, матур итеп йырлағандарын тыңлап килгәндәр икән. Һәм үҙҙәренең ауылдарында үткәргән көҙгө уңыш байрамында Хөсәйен ағайҙы йырлатҡандар.\nОшонан һуң Х.Әхмәтов Баймаҡ Тау сәнәғәте мәктәбендә уҡый һәм тамамлай.\nУнан үҙенең тырышлығы менән Ҡазан музыка техникумын тамамлай. Бының менән генә сикләнмәй.Мәскәү дәүләт консерваторияһына уҡырға инә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, үҙе теләп фронтҡа китә.Һуғыштан һуң ғына ул консерваторияны тамамлай.\nУнда уҡыған осорҙа бик күп йырҙар, романстар яҙа. Ишеткәнегеҙ барҙыр “Урал”, “Ғилмияза”, “Сибай” йырҙарын...Беҙ белгән “Шайморатов генерал” шиғырына, көйҙө Х.Әхмәтов яҙған.\nКомпозиторыбыҙҙың бик күп орден, миҙалдары бар. Шулай уҡ ул Салауат Юлаев премияһы лауреаты.\nУл йөҙәрләгән йырҙың авторы.\n4. а)Уҡыусылар, хәҙер Х.Әхмәтовтың “Тыуған ауылым” шиғырын үҙаллы уҡып сығығыҙ. (Һуңынан бер, ике уҡыусы ҡысҡырып уҡып сыға)\nб) Был шиғырҙа һүҙ нимә тураһында бара? ( уҡыусылар менән әңгәмә ҡорам)\nв) Ә һеҙ, уҡыусылар, Хөсәйен ағай кеүек үҙ тыуған яғығыҙҙы яратаһығыҙмы?(әңгәмә)\n5. Ял минуты.(уҡыусыларға йомаҡтар таратып бирәм. Бер-береһенә йомаҡ әйтешеп алалар)\n6.Балалар, хәҙер темабыҙҙың икенсе өлөшө -теркәүестәргә күҫәйек.\nБеҙ, теркәүестәрҙе ике төргә бүленә тигәйнек..Ниндәй теркәүестәрҙе беләбеҙ? (яуап)\nЭйе, теҙеү һәм эйәртеү.\n7. Таҡтала эшләйбеҙ. Шаҡмаҡтарҙы теркәүестәр менән тултырабыҙ\nЯуаптар: әммә, йәки, тағы, әллә.\n8. Ә эйәртеү теркәүестәренә- сөнки ( потому что), шуға ла (поэтому), тимәк( значит), әгәр (если), шулай булғас ( в результате этого), айырыуса, бигерәк тә һәм башҡалар инә.(87-се биттәге ҡағиҙәне уҡыйбыҙ).\n9. 109-сы,110-сы күнегеүҙәр өҫтөндә эшләйбеҙ.\n10. Дәресте йомғаҡлау.\nУҡыусылар, беҙ бөгөн Х.Әхмәтов менән таныштыҡ. Хөсәйен ағай кем ул? (Яуап)\nКем картанан уның тыуған районын, ауылын күрһәтер?\nУнда ниндәй йылғаны күрәһегеҙ? ( Һаҡмар)\n11.Өйгә эш: 111-се күнегеү ( аңлатма бирәм)\n12. Уҡыусыларҙы баһалайым.\nНомер материала: ДВ-229004


Оҙаҡ йәшәргә теләһәң...\n27 Июль , 15:22\nДөрөҫ туҡланыу сәләмәтлекте һаҡларға, ғүмерҙе оҙайтырға ярҙам итә икәнлеген барыбыҙ ҙа беләбеҙ. Ғалимдар сөгөлдөр һуты ла ошондай үҙенсәлектәргә эйә булыуын асыҡлаған.\nБаҡһаң, ул яман шеш барлыҡҡа килеүенә юл ҡуймай, ҡан баҫымын кәметә. Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, файҙалы нитраттарға бай был эсемлек ғүмерҙе лә оҙонайта икән. Уның составында тимер күп булғанлыҡтан, аҙ ҡанлылыҡтан файҙаһы ҙур. Аҡыл хеҙмәте менән шөғөлләнеүселәрҙең хәтерен яҡшыртырға, иғтибарын йүнәлтергә лә булыша. Сөгөлдөр һуты бөйөр эшмәкәрлеге өсөн дә һәйбәт. Вирустарға, бактерияларға ҡаршы тороу өсөн иммунитетты күтәрергә лә ярҙам итә.


Республиканың төньяҡ-көнсығыш төбәгендә бушлай юридик консультациялар үткәрелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликаның төньяҡ-көнсығыш төбәгендә бушлай юридик консультациялар үткәрелде\n12:59, 31 мая 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостан Президентының Мәсәғүт ауылындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә граждандар менән осрашыу үтте. «Рәсәй юристары ассоциацияһы»ның төбәк бүлексәһе Аппараты етәксеһе Людмила Әхмәтшина, адвокаттар, нотариустар Дыуан районы халҡына бушлай юридик консультациялар үткәрҙе.\nЮристарға йәмғеһе 66 кеше мөрәжәғәт итте. Улар ер һәм торлаҡ милкенә хоҡуҡ, хеҙмәт, эшҡыуарлыҡты үҫтереү, һалым һалыу принциптары, баланы тәрбиәгә алған ғаиләләргә социаль түләмдәр, званиелар биреү, хосусилаштырыуға бәйле мәсьәләләрҙе ҡуҙғатты.\nБелгестәр хоҡуҡи консультациялар һәм аңлатмалар бирҙе. Ҡайһы бер мәсьәләләр «Рәсәй юристары ассоциацияһы»ның төбәк бүлексәһе Аппараты етәкселәренең һәм БР Президентының Мәсәғүт ауылындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең контроленә алынды.\nАлдағы айҙарҙа бындай хоҡуҡи сараларҙы республиканың башҡа төбәктәрендә лә үткәреү планлаштырыла.\nТеги: хоҡуҡи ярҙам,граждандар ҡабул итеү


Гараждар емерелә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n29 сентября 2015 — 15:32\nӨфөнөң Октябрьский районында законһыҙ урынлаштырылған тимер Бөгөнгә ошондай ҡоролмалар һаны ике меңдән ашыу. Металл конструкцияларҙытәү сиратта мәктәптәр, балалар баҡсалары янынан аласаҡтар. Күрелгән сараларҙың төп сәбәбе -халыҡ именлеген тәьмин итеү. Бш ҡала хакимиәте мэры күрһәтмәһе буйынса үткәрелгән таҙартыу эштәренең үҙ сәбәбе лә бар. Яңыраҡ ошондай гараждар араһында 11 йәшлек Виолетта Токарчук мәйете табылғайны.


ЯҢЫ УҠЫУ ЙЫЛЫНА ТУЛЫ ӘҘЕРЛЕК МЕНӘН\nУҡыу йылы башланыуға күп ваҡыт та ҡалманы. Белем усаҡтарында ремонт эштәре тамамланып, махсус комиссия башҡарылған эштәргә, әҙерлек кимәленә баһа бирҙе. Ике йыл элек сафҡа ингән Сибай ҡалаһының Арҡайым башланғыс мәктәбе малай һәм ҡыҙҙарҙы ҡабул итергә тулыһынса әҙер.\n—Учреждение яңы булғанлыҡтан, йүнәтеү эштәре әллә ни талап ителмәне. Буяу, аҡлауҙы ике аҙна эсендә ҙур яуаплылыҡ менән башҡарып сыҡтыҡ,—тип ҡаршы алды беҙҙе мәктәп директоры Рѳстәм Салауат улы Мусин.\nӘлеге ваҡытта белем усағында 113 уҡыусы иҫәпләнә. 1-се класҡа иһә 30 бала киләсәк. Башлыса йәштәрҙән торған коллективта хеҙмәтенә яуаплы ҡараған 4 уҡытыусы белем бирә. Уларҙың тырышлығы менән яҙ айҙарында мәктәп биләмәһенә 120 тѳп ҡарағас һәм миләш үҫентеләре ултыртылған. Шулай уҡ учреждение янында балҡып ултырған тѳрлѳ тѳҫтәге сәскәләр ҙә уҡытыусыларҙың һәм тәрбиәселәрҙең хеҙмәте һѳҙѳмтәһе. Балаларҙың ялын дѳрѳҫ һәм файҙалы уҙғарыуға ла оло әһәмиәт бирелә бында. Мәҫәлән, ағымдағы йәйҙә мәктәп янындағы «Батыр» лагерында 50 уҡыусы ял иткән.\nБашланғыс мәктәп менән бер бинала урынлашҡан балалар баҡсаһына ла кескәйҙәр теләп йѳрѳй.\n—Ҡасабала мәктәп һәм балалар баҡсаһы эшләп килеүе ата-әсәләр ѳсѳн бик уңайлы. Шулай уҡ йылдан-йыл балалар һанының арта барыуын билдәләү мѳһим. Әле балалар баҡсаһына 91 бала йѳрѳй, яҡын киләсәктә тағы бер тѳркѳм асыласаҡ,—тип һүҙен дауам итте Рѳстәм Салауат улы.—Ҡаланың мәғариф бүлегенән ҙур ярҙам тоябыҙ. Мәктәпте ноутбуктар, интерактив таҡта, музыкаль аппаратура менән тәьмин итеүҙә етәкселектең ѳлѳшѳ баһалап бѳткѳһѳҙ.\nБѳгѳн Арҡайым мәктәбе—ҡасабаның тѳп биҙәге, хатта үҙәге тип әйтергә мѳмкин. Сѳнки һайлау, йыйылыш кеүек рәсми саралар, халыҡтың сәләмәтлеген тикшереүгә йүнәлтелгән диспансеризация нәҡ ошо бинала уҙа. Ә иң мѳһиме—уҡыусылар үҙҙәренең йәшәгән урындарында белем алыу мѳмкинлегенә эйә.\nҺүрәттә: Р.С.Мусин балалар баҡсаһы хеҙмәткәрҙәре менән.


Яманғол — Башҡорт Википедияһы\nЯманғол (рус. Ямангулово) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 244 кеше. Почта индексы — 453350, ОКАТО коды — 80239840010.\nОтрада ауыл советы\nРайон үҙәгенә тиклем (Ермолаевка): 27 км\nАуыл Советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Отрада): 7 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Ермолаево): 28 км\nЯманғол ауылы тарихи документтарҙа тәү башлап 1756 йылда телгә алына. Ул — Вознесенск баҡыр иретеү заводы хужаһы барон Фон-Сиверсҡа аҫаба ерҙәрҙе һатыу тураһындағы «купчий» ҡағыҙы. Был документта, башҡа күп кенә башҡорт аҫабалары менән бер рәттән, Яманғол ауылына нигеҙ һалыусы олоҫ йөҙ башы, йәғни сотнигы Яманғол Уңғаровтың да ҡултамғаһы бар. Был шәхестең нәҫел-нәсәбенә килгәндә, Яманғол Һыуын-Ҡыпсаҡ ырыуынан. Уның 6-сы быуыны — тыуасары Өмөкамал Абдулла ҡыҙы Иҫәнғолова (1920 йылғы) инәй һөйләүенсә, Яманғол, Иманғол, Иҫәнғол бер туған булғандар. Иманғол хәҙерге Ырымбур өлкәһе Октябрь районына инеүсе Башҡорт Иманғоло ауылын нигеҙләгән. Ул йәш яғынан күпкә оло булғандыр, күрәһең, сөнки улы Муса Иманғолов Яманғол Уңғаров менән бер осорҙа йәшәгән\nЯманғолдоң улдары — Атанғол, Ишмәкәй. Был нәҫел ир-заттары, үкенескә ҡаршы, инде бөгөн юҡҡа сығыу сигендә, тик гүзәл заттарыбыҙ ғына дауам иттерә Яманғол Уңғаровтың быуындар теҙмәһен. Шуларҙың береһе — беҙ исемен әле телгә алған Өмөкамал инәй.\n—Яманғолдағы мәсетте заманында олатайым Исхаҡ һалдырған. 1918 йылға тиклем атайым Абдулла Исхаҡов старшина булып торған. Ул үҙ ғүмерендә 8 ҡатын алған, шуларҙан бөтәһе 20 балаһы тыуған. Ул нәҫелебеҙҙең шәжәрәһен бик ентекле алып барған булған. Тик үткән быуаттың 30-сы йылдарында уның был ҡулъяҙмаһын ҡулынан тартып алып, юҡ итәләр, ти ул. Шулай ҙа Өмөкамал инәй хәтерендә 10 быуынын һаҡлай алған. Уңғар — Яманғол — Атанғол -Иҫәнғол -Исхаҡ -Атаулла -Абдулла — Харис — Ергис — Рузин. Ә Яманғол Уңғаровтың Ишмәкәй тигән улынан түбәндәге быуындар таралған — Абдулваһап -Ғәбдерәзәҡ — Шәфҡәт.\nБеҙ Һыуын-Ҡыпсаҡ ырыуының төрлө шәжәрәләрен сағыштырып өйрәнеп, уларға индерелмәгән быуындарҙы, бигерәк тә, һуңғы быуындарҙы өҫтәп, Яманғол ауылын нигеҙләүсе тарихи шәхестең Мешәүле Ҡарағужаҡ кенәздең 11-се быуын вариҫы икәнлеген асыҡлай алдыҡ. Лоҡман Хәким — Ҡыпсаҡ — Лас бей -Ҡолдәүләт бей — Ҡолсадиҡ бей -Тулат бей — Баҡтыш бей — Торташ бей — Килдуш бей — Монаш бей -Йомаш бей — Мешәүле Ҡарағужаҡ кенәз — Шайынғужа — Жыянғол — Ҡолсадиҡ — Этҡоҫто — Уңғар -Яманғол — Атанғол -Иҫәнғол — Исхаҡ — Атаулла -Абдулла — Харис — Ергис — Рузин.\nЯманғол ауылының төп нәҫел-нәсәбе Әбсәләмов, Дәүләтшин, Балхиев, Мәмбәтшин, Ишмәкәев, Иҫәнғолов, Сөләймәнов фамилияларын йөрөткән һәм йөрөтә. Ҡырҙан күсеп килеп ултырғандар ҙа бик күп. Юлбарисовтар — монгол араһы, Юлсурин, Әлиевтар — ҡырым татарҙары, Сатвалов — сыуаш нәҫеле, Абдрахмановтар Ҡарғалы татарҙары араһынан күсеп килеп ултырып башҡортлашҡандар.\nҠарт атайым Исхаҡ мулла булған, ул Мәхмүт Мөрсәлимовтың атаһын Яманғолға мөәзин итеп ситтән алып килгән. Мөрсәлимовтар нәҫеле бына шулай барлыҡҡа килгән был ауылда. Әсҡәт Әхмәтов Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районының Мәҡсүт ауылынан күсеп килгән. Йосоповтарҙың сығышы Урта Бабалар ауылынан, тәү күсеп килгән бабалары уҡытыусы булған, — тип һөйләй Өмөкамал инәй.\nҒалим Азат Әхмәҙулла улы Камалов «Атайсал» китабында Яманғол ауылында Ҡыпсаҡ ҡәбиләһенең Һыуын-Ҡыпсаҡ, Ҡары-Ҡыпсаҡ, Кирәй-Ҡыпсаҡ башҡорттары йәшәгәнлеген айырып яҙған.\n1786 йылғы картала Яманғол мәхәллә үҙәге итеп күрһәтелә. 8-се ревизияла ауылда 42 йорт барлығы теркәлгән. 1859 йылда 32 өй булып, уларҙа 154 кеше йәшәгән. 1920 йылда бында йорттар һаны 53-кә, ә йәшәүселәр һаны 245 кешегә еткән. һәм Яманғол ауылы Етерыу кантонының Туғыҙтимер олоҫона ингән.\nАуыл халҡы, малсылыҡ менән бер рәттән, иген сәсеү эштәре менән дә шөғөлләнгән. Мәҫәлән, 1842 йылда 189 кешегә 584 бот яҙғы бойҙай сәселгән.\nЯманғолдарҙан 22 йәшлек Илекәй Яныбай улы Арыҡов 1812 йылғы Ватан һуғышынан әйләнеп ҡайта алмаған. Был ауылда Турай Бикйәнов тигән һирәк осрай торған исем-шәрифле кеше лә йәшәгән. Уның хәҙерге Яманһары ауылында йәшәүсе йә шунда тыуып-үҫкән Тураевтарҙың нәсәбенән булыуы ихтимал. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә яманғолдарҙың тулы шәжәрәһе төҙөлмәгән.\nЯманғол ауылы башҡорт әҙәбиәтенә күренекле яҙыусы Раил Байбулатовты бирҙе. Вафатынан һуң әҙип тыуған ауылында ерләнде, башланғыс мәктәпкә уның исеме бирелде.\nИсеме үрҙә телгә алынған Өмөкамал инәйҙең ҡыҙы Рәмилә Иҫәнғолова ла — бер нисә шиғри йыйынтыҡ авторы. Яманғолдар, районыбыҙҙың башҡа ауылдары халҡы менән бер рәттән, бөгөнгәсә фажиғәле лә, данлыҡлы ла үҫеш юлы үтте.\nБайбулатов Раил Фәтхелислам улы (2.06.1937—22.07.2002) — яҙыусы, публицист, тәржемәсе. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ының (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nРәмилә Иҫәнғолова - уҡытыусы, шағир, бер нисә шиғри йыйынтыҡ авторы.\nРаил Байбулатов. Дала таңдары. Роман. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1990.-368 бит.\nРәмилә Иҫәнғолова. "Ауылдаштар" шиғыры. «Юшатыр» гәзите, 8 август, 2006 йыл.\n↑ Атайсал. Өфө, «Китап» — 2001й.\n↑ Тәлғәт Шаһманов. Яманғол. «Юшатыр» гәзите, 2006 йыл, 8 август\nЯманғол // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелгән 5 февраль 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яманғол&oldid=864255 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 февраль 2019 в 15:37\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:37 5 февраль 2019 үҙгәртелгән.


Йондоҙнамә (12-18 август) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Йондоҙнамә (12-18 август)\n12.08.2019 Йондоҙнамә (12-18 август)\nАҙна барышында яҡшы таныш эштәрегеҙ һәйбәт барыр. Йондоҙҙар алдан ҡорған маҡсаттарығыҙҙан бер аҙым да тайпылмаҫҡа ҡуша. Шаршамбыла бик кәрәк саҡта ярҙам алырһығыҙ.\nТөп эшегеҙҙә үҙ фекерегеҙҙе йыш яҡларға тура килер. Әйткәндәй, күпселек осраҡта һүҙегеҙ үтер. Яҡын араға файҙалы сәфәрҙәр ҙә көтөлә. Йомала иңегеҙгә ниндәйҙер яуаплылыҡ алырға кәрәк булыр.\nЭлекке аҙнаға ҡарағанда, быныһы күпкә уңышлыраҡ килер. Эшлекле мөнәсәбәттәр һәйбәт булыр, кәрәкле кешеләр менән уртаҡ тел таба алырһығыҙ кеүек. Шаршамбылағы мәсьәләне хәл иткәндә эске тауышығыҙға ышанығыҙ.\nҺуңғы ваҡыттағы эштәрегеҙгә йомғаҡ яһарһығыҙ, моғайын. Ғөмүмән, аҙнанан ҡәнәғәт ҡалырһығыҙ. Уңыштарға тырышлығығыҙ һәм һәр саҡтағы етеҙлегегеҙ булышлыҡ итер. Был арала бер нисә өмөтлө тәҡдим ишетерһегеҙ.\nАҙна һәйбәт килер. Алдығыҙҙа торған бер нисә ҡатмарлы мәсьәләне хәл иткәс, абруйығыҙ тағы ла артыр. Шаршамбыла һис уйламағанда аҡса килеүе ихтимал. Йомала яҡын кешенән ыңғай хәбәр ишетерһегеҙ.\nКире ваҡиғалар йоғонтоһо көслө булырға оҡшай. Хәлде ыңғай яҡҡа бороу өсөн ныҡ тырышырға тура килер. Яҡындарығыҙ һеҙҙе аңлар, ләкин әллә ни ярҙам итә алмаҫ. Бөтә мәсьәләне үҙегеҙ генә сисерһегеҙ.\nОсор бер аҙ икеле килер кеүек. Аҙнаға ҡорған маҡсаттарығыҙҙың йыш боҙолоуы ихтимал. Аҡса менән бәйле мәсьәләләргә ҡарата йондоҙҙар үтә иғтибарлы булырға ҡуша. Хаталаныу ихтималлығы был арала юғары буласаҡ.\nКүпселек осраҡта үҙ көсөгөҙгә генә таянырға кәрәктер. Башҡаларға ышанып, ауыр хәлдә ҡалыуығыҙ мөмкин. Был арала яңы эштәрҙе башламаҫҡа тырышығыҙ, ҡыйынлыҡтар уларҙы тамамлауға ҡамасаулар.\nУңышлы аҙна. Ыңғай мөмкинлектәрҙе файҙаланырға тырышығыҙ, ундай мәлдәр һирәк була. Бөтә өлкәлә лә алға китерһегеҙ. Шаршамбыла бик ҡатмарлы мәсьәләне хәл итеү юлын табырһығыҙ.\nҠайһы бер уңыштарға өмөт итергә булалыр. Шишәмбеләге һөйләшеүҙән һуң кәйефегеҙ мотлаҡ күтәрелер. Кесе йомала ниндәйҙер хата ебәреүегеҙ ихтимал. Әгәр уны шундуҡ тәҙәтмәһәгеҙ, аҙаҡ ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙырасаҡ.\nАҙна бер аҙ икеле көтөлә. Был арала кеше һүҙенә артыҡ ышанмағыҙ, ул файҙа бирмәҫ. Кесе йома уңышлы булырға оҡшай, уңайлы мәлде файҙаланып ҡалығыҙ.\nҺәйбәт осор. Йондоҙҙар тырыш кешегә бөтә өлкәлә лә һиҙелерлек уңыштар вәғәҙә итә. Көндәрҙең тәүге яртыһы файҙалыраҡ үтергә тейеш. Офоҡтар бер аҙ асылып китер. Туғандар менән генә ҡайһы бер ҡатмарлыҡ булыуы бар.


Өс башҡорт фильмы Ҡазан халыҡ-ара мосолман киноһы фестивалендә ҡатнаша // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨс башҡорт фильмы Ҡазан халыҡ-ара мосолман киноһы фестивалендә ҡатнаша\n17:37, 3 сентября 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 3 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n«Башҡортостан» киностудияһында төшөрөлгән өс кинотаҫма XI Ҡазан халыҡ-ара мосолман киноһы фестивалендә ҡатнаша. Фестиваль 5 сентябрҙән 11-нә тиклем уҙа. «Ҡыҫҡа метражлы уйын фильмдары» номинацияһында конкурс программаһында режиссер Айнур Асҡаровтың «Әсә» фильмы, «Ҡыҫҡа метражлы документаль фильм» номинацияһында режиссер Насур Юрушбаевтың «Ике тотҡон: Жәүит менән Вальтер», «Анимация фильмы» номинацияһында Рим Шәрәфетдиновтың «Ни пуха, ни пера!» фильмы ҡатнаша.\nМосолман киноһы фестивале приздарына донъяның 25 иленән 51 кинотаҫма дәғүә итәсәк. Фестивалгә бөтәһе 700 самаһы ғариза ебәрелгән. Шулар араһынан билдәле кино белгесе Сергей Лаврентьев етәкселегендәге комиссия һәр номинация өсөн 10 фильм һайлап алған. Конкурс номинацияһында биш номинация ҡаралған — «Уйын тулы метражлы кино», «Уйын ҡыҫҡа метражлы кино», «Документаль тулы метражлы кино», «Документаль ҡыҫҡа метражлы кино» һәм «Анимация киноһы».


Эшҡыуарлыҡты үҫтереү алымдары...\nӨфөлә эшҡыуарлыҡ аҙналығы дауам итә. Республика йүнселдәре кәңәшмәләрҙә ҡатнаша, тәжрибә уртаҡлаша. Ҡатмарлы иҡтисади хәлдән сығыу юлдарын эҙләү, республикала эре һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү маҡсатында уҙғарылған аҙналыҡтың төп саралары «Аҡбуҙат» ипподромында бара.\nБөгөн эшҡыуарҙар өсөн стартаптар бәйгеһе тип аталған тренинг уҙҙы. Башҡортостандың 16 районынан йыйылған йүнселдәр дүрт командаға бүленеп ярышты. Унда эшҡыуарҙарҙың бизнес төҙөү оҫталығы тикшерелде.\nАҙналыҡ сиктәрендә «Алтын Меркурий» төбәк конкурсы лауреаттары билдәләнде. Төҙөлөштә, хеҙмәт, сәнәғәт өлкәһендә уңышлы эшләүселәргә премиялар тапшырылды. «Йәшел йорттар» яуаплығы сикләнгән йәмғиәте Бөтә Рәсәй кимәлендәге сауҙа сәнәғәт палатаһының премияһына лайыҡ булды. Өс йыл эсендә етештерелгән продукцияның сифаты өсөн компания егерменән ашыу бүләк ала. Улар экологик һәм энергияны файҙалы ҡулланыусы торлаҡ йорттар төҙөй. Тәүге проект 2012 йылда тормошҡа ашырылып, тотош илгә таратыла.


ЙӘШЛЕКТӘГЕ ҺӨЙӨҮ ДОҒАҺЫ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » ЙӘШЛЕКТӘГЕ ҺӨЙӨҮ ДОҒАҺЫ\n27.04.2019 ЙӘШЛЕКТӘГЕ ҺӨЙӨҮ ДОҒАҺЫ\nҮткәндәрҙе иҫләр өсөн ҡай саҡ\nБары бер көй, бер йыр ҙа етә...\nТәбиғәткә күптән көҙ һулышы ҡунған. Түбәнәйә төшкән күк ҡабағын иңләп, ҡайһы аралалыр осар ҡанаттарын нығытҡан торналарҙың, ҡыр ҡаҙҙарының тыуған яҡтары менән хушлашып, сараһыҙҙан йылы яҡтарға китеп барышы. "Тор-ройоҡ-тор-ройоҡ", "ҡыйғаҡ-ҡыйғаҡ" тигән моңһоу тауыштары ғына ҡолаҡҡа салынып ҡала. Йәшәйештең ҡанундары шулай инде: ҡайтыуҙарҙың – китеүҙәре, китеүҙәрҙең ҡайтыуҙары бар, кем әйтмешләй, ҡайтыр юлдар ябылмаһын да, барып инер ишектәр бикләнмәһен. Тик үткәндәргә юлдар өҙөлгән, кире ҡайтыу юлдары ябыҡ. Ғүмер тигәнең айҙар-йылдарҙы бер-береһенә ялғай-ялғай, оло бер йомғаҡҡа әүерелгән. Ҡабатланмаҫ, ҡабат янмаҫлыҡ булып, тормош усағында көйрәп ҡалған йылдар-күмерҙәр араһында көлгә әйләнгәндәре лә, сала-сарпы ғына быҙлаған ҡуҙ-йылдар ҙа, күңелгә йылылыҡ, яҡтылыҡ биреп тороусы, саҡ ҡына өрһәң дә, ҡабынырҙай осҡон-йылдар ҙа шул бер йомғаҡҡа уралған. Ғүмер йомғағындағы хәтер ептәрен һүтә башлаһаң, сейәлгән-сеймәлгән урындары ла юҡ түгел. Үткәндәр менән йәшәмәһәң дә, хәтерләтер сәбәптәр сығып ҡуя шулай ҙа.\nӘлфинур ҙа бөгөн, төшкө сәй мәлендә, ғәҙәттәгесә, радиоһын асҡайны, "Самауыр янында" тапшырыуында "Гармун тауышы" тип исемләнгән темаға йәнле әңгәмә бара. Эй, береһенән-береһе уҙҙырып, үҙ гармунсыларын маҡтайҙар, гармунлы йәшлектәрен иҫкә төшөрәләр, танһыҡ ҡына булып ҡалған гармун тауышын тыңлап кинәнәләр. "И-их, урамдарҙан гармун уйнап үтеүҙәре..." – тип уфтанғандары ҡайҙа... Бына береһе өҙҙөрөп уйнап та ебәрҙе. Көйҙөң дә ниндәйен бит әле! "Кил, кил, кил, иркәм, кил инде..." Үҙәк өҙгөс был көй Әлфинур өсөн ябайҙан түгел, ә ғүмере буйына оҙата килгән тылсымлы бер доға һымаҡ. Йәшлек йылдарында тороп ҡалған тәүге мөхәббәтенең яратып уйнаған көйө.\nРадионан ағылған көй уның күңел ҡылдарын өтөп алды, ғүмер буйы һыҙылып килгән йөрәк һағышын ҡуҙғатты: "Кил, иркәм, кил инде..." Әйтерһең,тәүге мөхәббәтенең саҡырыу ауазы булып, яҙмыш елдәренә бәрелә-һуғыла, аҙашып йөрөй һымаҡ. Күңелендә һаман да әкрен генә быҫҡып янған, һүнмәй ҙә, һүрелмәй ҙә торған хистәре яңынан ҡабынып, тәүге мөхәббәтен күҙ алдына килтерҙе ҡатын. Кино кадрҙары һымаҡ бер-бер артлы йылғыр йылдар теҙелеп үтте. Әлфинур, яһаған сәйен дә эсергә онотоп, радионан яңғыраған көй ыңғайына, татлы-һағышлы хәтирәләргә сумды. "Кил, кил, кил..." Тик уның уйнауы башҡасараҡ, үҙенсәрәк. Йырҙың ҡушымтаһында "ки-и-ил, ки-и-ил..." тип гармун күректәре өҙөлә яҙғансы һуҙып ебәрә ине. Нәҡ шулай, моңланып, хистәргә бирелеп, беренсе тапҡыр ҡасан, ҡайҙа уйнағанын әле лә хәтерләй.\nЯңы йыл кисәһендә. Эйе, мәктәптә Яңы йыл бал-маскарады бара. Төрлө битлек кейгән уҡыусылар, уҡытыусылар күкле-зәңгәрле уттары менән балҡып ултырған шыршы тирәләй вальс әйләнә. Сығарылыш класы уҡыусыларына ҡәтғи битлек әҙерләргә ҡушылғайны, йәнәһе, мәктәптә һуңғы йылығыҙ. "Әтәс" булып кейенгән Әлфинур ҙа байрам уртаһында. Гармунда уҡытыусы Сынтимер ағай уйнай. Ҡапыл әлеге көйгә күсте, тик йырҙың ҡушымтаһына етһә, көйҙө һуҙыпмы-һуҙа. Ҡушылып йырлап йөрөүселәр ҙә ризаһыҙлыҡтарын белдергәйне, шикелле.\nКисә барышында ул замандарҙа киң таралған "Почта" уйыны ла уйнатылды. Маска кейеү-кеймәүенә ҡарамай, бөтәһенә лә, хатта уҡытыусы-тәрбиәселәргә лә түштәренә беркетеп ҡуйырға номерҙар таратып бирҙеләр. Бер класс-кабинетты "Почта бүлексәһе" итеп йыһазланылар, өҫтәлдәргә открыткалар, дәфтәр-ҡағыҙҙар, ручкалар һалдылар. "Хат ташыусы" булып кейенгән ике уҡыусы, сумкаларын аҫып, ҡотлау-хаттарҙы номерҙар буйынса таратып йөрөнө. Әлфинурҙың да ҡулына өсмөйөшлө хат тоттороп киттеләр: "№7 Әтәскә".\nЙәһәт кенә асып уҡыны ҡыҙ: "Яңы йыл менән! Мин һине йөрөп килергә саҡырам! С/м № 53". Яҙыуын танытмау ниәтенәнме, баҫма хәрефтәр менән яҙылғанға күрә, береһе шаярталыр, тип уйланы. Шулай ҙа кисә барышында, һиҙҙермәй генә күҙ ҡараштары менән 53-сөнө байҡап йөрөнө – кем икән? Кисәне алып барыусы тағы ла Ҡыш бабай һәм Ҡарһылыу менән бергәләп вальс әйләнергә саҡырҙы. Әлфинур ҙа "Ҡар бөртөгө" булып кейенгән дуҫы Миңниса менән бейергә төштө. Вальс әйләнә-әйләнә, алғы рәткә килеп сыҡҡайнылар, гармун кинәт туҡтаны ла ҡуйҙы. Әлфинур, үҙе лә һиҙмәҫтән, гармунсы яғына боролдо һәм Сынтимер Шәрифулла улының костюм яғаһына беркетелгән 53 һанын күреп ҡалды. Ә үҙе ҡулдарын гармун өҫтөнә һалған да мөхәббәт тулы ҡараштары менән ҡыҙға төбәлгән. Уңайһыҙланып, ҡаушап ҡалған Әлфинур йәһәт кенә шыршы артына ҡарай атланы. "Ярамай! Ул бит уҡытыусы!" – тигән уй йәнә мейеһен телеп үтте. Ана күпме күҙ күҙәтә.\nЙәмле йәй баштарында ғына армиянан ҡайтып, яңы уҡыу йылы башында мәктәптә уҡытыусы-тәрбиәсе булып эш башлаған, тәүге көндән үк ятаҡтағы күп ҡыҙҙың һушын алған был ағай Әлфинурға ғашиҡ булды ла ҡуйҙы. Тик йәш айырмаһы әллә ни ҙур булмаһа ла, берегеҙ – уҡытыусы, икенсегеҙ – уҡыусы тип, һәр яҡлап тыйыу-иҫкәртеүҙәр ҡабатланып торғанға, Әлфинурҙың күңеленән ҡурҡыу тойғоһо китмәне. Бигерәк тә әсәйҙән шөрләү көслөрәк булғандыр. Уның бер һүҙе лә етә ине: "Ишетеп ҡалһам!" Ҡыҫҡаһы, ололарҙан бәхиллек булманы. "Ярамай!" – тип үҙенә үҙе ҡаршы тороп ҡарай ҙа бит...\n...Лотерея билеттары уйнатыу башланғас, ҡыҙҙың ҡулына тағы хат тоттороп киттеләр: "Әлфинур, баянан бирле, ки-и-ил, ки-и-ил, тип саҡырам, гармун телдәрен аңламайһың, ахыры. Ҡурҡма, әйҙә, маскаң менән сыҡ та кит! Был мин – С. Ағайың – №53". Башта ни уйларға ла белмәне Әлфинур. Ә һуңынан теге ҡош телендәй ҡағыҙ киҫәгенең усынан ҡайҙа төшөп ҡалғанын да абайламаны.\nТеге көйҙө Сынтимер ағалары уңайы тура килгән һайын уйнар булды: мәктәптә үткәрелгән кисәләрҙә булһынмы, киске ял сәғәттәрендәме. Дуҫ ҡыҙҙар ҙа белеп бөттө, ишетеп ҡалһалар, хәбәр еткерә һалалар, йәнәһе, һине саҡыра. Улар ғынамы?! Һуңғы ҡыңғырау байрамынан һуң мәктәп директоры Азамат Саматович кабинетына саҡыртып алды. "Нимәгә? Ни өсөн?" Төрлө борсоулы уй солғанышында ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына барып ингәйне ул саҡта. Директор янында көлә-көлә хәбәр һөйләп, Сынтимер Шәрифуллович ултыра. Әлфинурҙың килеп инеүен көтмәгән, ахыры, йөҙөндә аптыраулы ҡараш пәйҙә булды. Азамат Саматович ултырғыс тәҡдим итте лә алда торған имтихандарға әҙерлек, ҡайҙа уҡырға барасағы тураһында тәфсирләп һорашты, кәңәштәр бирҙе. Һуңынан, эргәһенә килеп, атайҙарса, арҡаһынан һөйөп алды: "Мәктәп ғорурлығы булған уҡыусыларҙың мәктәптән сығып китеүе икеләтә яманһыу була ул. Уңыштар һиңә, Моратова! Сынтимер Шәрифуллович, Әлфинур, мин һеҙҙе быларҙы әйтер өсөн саҡырманым. Сынтимер ҡустым, теге юлы һине, миңә килеп еткән һәр төрлө имеш-мимеште тыңлап, ҡаты ғына шелтәләгәйнем. Ҡаты бәрелеүем уҡыусыны ҡурсалауҙан ғына ине. Эйе, эйе, мөхәббәтте тыйыуҙан түгел, ә яуаплылыҡ тойоуҙан. Уңайһыҙ булһа ла әйтәйем, әле байрам барышында һиҙҙермәйсә һеҙ икәүҙе күҙәттем, ғәфү итегеҙ. Мөхәббәт йәште лә, ваҡытты ла һорап килмәй шул. Теге көйөңдө – "һөйөү телеңде" хәҙер мин дә аңлайым. Мөхәббәтегеҙгә кәртә булып торған булһам, кисерегеҙ мине! Йәшлек беҙҙән дә үтте. Үҙем Мәғәзирә еңгәгеҙҙе мәктәпте тамамлауын да көтөп тормай алып киттем әле", – тип көлөп ебәрҙе лә, үҙенең мөхәббәте, өйләнеү мажаралары тураһында һөйләп ташланы. Талапсан, ҡырыҫ күренгән директор ағайҙары бөтөнләй яп-ябай кеше икән дә баһа! Етмәһә, ҡайһылай матур итеп әйтте – "һөйөү теле!"\nҺөйөү теле! Ә бер осрашыуҙа Сынтимер ул көйҙө "һөйөү доғаһы"на әйләндереп ебәрҙе. "Әлфинурым – күҙ нурым! Яндарыңа килә алмаһам, ҡулымда гармуным булһа, мин һине ошо көй аша саҡырасаҡмын. Әйҙә, беҙҙең "һөйөү доғаһы" булһын! Ишетеп ҡалһаң, килерһең!" – тип уйынлы-ысынлы әйткәйне.\nӘллә яҙмыш, әллә яңылыш булды, әллә баяғыса, ризалыҡ булманымы: тормош юлдары аймылышты. Ташҡын һыуҙар кеүек елеп, тиҫтә-тиҫтә йылдар уҙҙы, күпме йыр йырланып иҫкерҙе. Ә бына был көй – "һөйөү доғаһы" онотолманы, сихри йылылыҡ биреп тороусы йәшлек моңо булып, күңеленә һеңеп ҡалды. Артыҡ тамсынан күнәктәге һыу ҙа түгелә. Ә күңел... Һағыныуҙан күңелдәре мөлдөрәмә тулған мәлдәрҙә эстән генә үҙе көйләп йөрөр булып китте Әлфинур. Ә шулай ҙа донъя – түңәрәк. Көйҙө ишетергә тура килмәһә лә, ғүмер дауамында уйламағанда осрашырға тура килгеләне. Үҙәктәргә үтерлек күрешеүҙәрҙән һуң, йөрәк яралары яңынан ҡуҙғалып, һуңынан мәңге һүнмәй торған утлы күмер йотҡандай йөрөгән саҡтары ла булды Әлфинурҙың. "Теге көйҙө әле лә уйнайым. Уны хәҙер минең визитка тиһәң дә була. Һин, бәлки, онотҡанһыңдыр ҙа?" – тигәйне Сынтимер. Онота буламы һуң? Ки-и-и-ил, кил инде... "Ишетһәм, таныр инемме икән?" – тип уйлап та йөрөгәйне.\nТаныны бит, таныны йәне, күңеле танһыҡлаған был көйҙө. Әлфинур йәнә тормош усағында һүнер-һүнмәҫ көйрәгән ҡуҙ-күмерҙәрҙе терелтергә, күңел төбөндә йәшеренеп ятҡан хәтирәләрен аҡтарырға тотондо. Йәйге отпускыһы мәлендә алыҫтан ҡайтҡан туғаны хөрмәтенә күрше районда йәшәүсе апаһы ҡунаҡҡа саҡырғайны. Әлфинур, ғәҙәттә булмағанса, ниндәйҙер мөғжизә көткәндәй, саҡырылған ергә ашҡынып барҙы. Ифрат күңелле мәжлес булғайны. Гармунға ҡушылып йырлашып-бейешеп тә алдылар, әллә ҡасанғы хәл-ваҡиғаларҙы иҫкә төшөрөп, рәхәтләнеп көлдөләр, әлбиттә, күҙҙәр ҙә сыланмай ҡалманы. Күптәре саф һауаға сығып әйләнгәстәр, Әлфинур менән еңгәһе яурындарына яулыҡ ҡына һалды ла шау-гөр килеп торған табынды ҡалдырып, тупһаға сығып ултырҙылар. Август айында ғына була торған аяҙ, айлы сихри төн. Тирә-яҡта һиллек, ара-тирә эт өргән тауыштар ишетелеп ҡала. Ауыл татлы йоҡоға талған. Тик апайҙарынан бер-ике өй аша ғына берәүҙәрҙең ихатаһында яҡтылыҡ күренә. Шул саҡ төнгө тынлыҡты боҙоп, кемдер гармун уйнап ебәрҙе. Берсә көсәйеп, берсә тын ғына ағылған моңдар күңелдең иң нескә ҡылдарына ҡағыла ла үҙ тулҡынында тирбәлтә. Әйтерһең, уйнаусы үҙенең күңел кисерештәрен ҡыңғыраулы гармун телдәренә һалып һөйләй ҙә һөйләй.\nҠапыл "кии-ил, кии-ил" тигән һымаҡ, һуҙып уйнап ебәрмәһенме? Һағая төштө Әлфинур. "Ул уйнай..." Иңрәү ҡатыш шыбырҙап ҡына әйтелгән һымаҡ булһа ла, еңгәһе лә ишетте: "Кем ул?" Яуап биреүҙе кәрәк тапманы. "Улмы, түгелме? Мин хәҙер, ултырып тор!" – Көйҙө юғалтып ҡуймайым тигәндәй, Әлфинур апайҙарының бәрәңге баҡсаһы аша үтеп, кесерткән-дегәнәктәргә эләгә-йығыла, гармун тауышы килгән яҡҡа атланы. Өркә-ҡурҡа барып етеп, рәшәткәгә тотонғайны ғына гармун тынып ҡалды. Баҡсаһындағы ағас-ҡыуаҡтар араһынан өй тупһаһында ике ир ултырғаны күренә. Береһе, тәмәке тотҡан ҡулын болғай-болғай, ниҙер һөйләй. Ә икенсеһе (үҙ күҙҙәренә үҙе ышанмай торҙо Әлфинур), гармун ҡосаҡлап ултырғаны Сынтимер ине.\n– Сынтимеееер, ҡәҙерлеееем, онотмағанһың "һөйөү доғаһы"н! Бына килдем...– Әлфинур, йән атҡан кешеһен тыны менән тартып алырҙай булып, һығылып төштө, сикәләре буйлап ҡайнар күҙ йәштәре аҡты ла аҡты...Күпме ултырғандыр, гармун яңынан телгә килде: "Кии- иил, кил, иркәм, кил инде..." Шул саҡ солан ишеге асылып китте:\n– Һаман шул бер "пластинка"ңды әйләндерәһеңме, алкаш! Әйҙә, ҡайттыҡ!– тигән сәрелдәк тауыш һиҫкәндерҙе Әлфинурҙы.\nАуыр ҡуҙғалып, ҡайтыр юлына төштө ул. Осрашып-һөйләшеү мөмкин түгеллеген аңлаһа ла (күптән йөрәккә аҡылды баш итеп йәшәлә бит), килгән юлынан кирегә атлағанда ай нурҙарына түгел, һөйөү нурҙарына ҡойонғандай, әйтеп тә аңлата алмаҫлыҡ ҡыуаныс хистәре кисерҙе. "Нисәмә-нисә йылдар үтһә лә, йөҙҙәр түгел, меңдәр араһынан да айыра алыр, таныр инем һинең уйнауыңды. Рәхмәт, Сынтимер, бар булғаның, был доньяла йәшәгәнең, "һөйөүебеҙ доғаһын" онотмағаның өсөн. Тормош тигән оло үҙәндең һикәлтәле һуҡмаҡтары буйлап атлағанда, яҙмыш тулҡындары ярҙан-ярға ҡаҡҡанда ла , әсе ел -дауылдар алдында юғалып ҡалмаҫҡа – миңә шул да етә. "Һөйөүем доғаһы" мине яҙмыштарҙан көслөрәк итә."\nТөш кенә булдымы был, тип һуңынан да бер килке уйланып йөрөгәйне. Юҡ, төш түгел, үҙ күҙҙәре менән күрҙе, үҙ ҡолаҡтары менән ишетте уйнағанын. "Онотмаған! Һаман өҙөлөп саҡырамы, әллә үҙе әйтмешләй, "доға" урынына ҡабатлай ғынамы? Эй, үҙем дә, дыуамалмын да инде. Уның хәҙер үҙ көйө, минең үҙ йырым, өлөшөм дә, көмөшөм дә түгел," – тип күңелен йыуатҡайны. Ҡарасәле, барып та – етә алмай, ҡарап тороп та – күрешмәсе әле? Ҡылт итеп, мәктәптең оло юбилейын үткәргәндәге хәтирәләр иҫенә төштө.\n...Туған мәктәптәренең алды осрашыуға килеүселәр менән шау-гөр килә. Илаһи минуттар, күрешеү-ҡосаҡлашыуҙар... Әлфинур һаман ҡараштары менән йәнгә яҡын кешеһе – Сынтимерҙе эҙләне. Килерме? Байрам башланды. Класташтарының һорауы буйынса телмәрҙе Әлфинур тотто.\n– Һаумы, туған мәктәбем, һаумы, интернатым-пар ҡанатым! Хәйерле көн, беҙгә белем һәм тәрбиә биргән хөрмәтле уҡытыусыларым, тәрбиәселәрем! – тип башлап киткәйне. Сығышының һуңында: "Мәктәбебеҙ – белем усағыбыҙ ғына түгел, алыҫта, зәңгәр томандар артында ҡалған йәшлек утрауыбыҙ ҙа, күптәребеҙҙең йөрәгендә мөхәббәт ялҡыны ҡабыҙып ебәргән һөйөү усағы ла ул", – тине лә мәктәп, йәшлек йылдарының ауазы булһын тип, әлеге йырҙы бүләк итте.\n"Аҡ сәскә ата балан,\nКүмелгәс гөлгә ялан..."\nӘллә микрофондарының тауышы үтә сағыу булды, әллә ныҡ тулҡынланыуҙан үҙенә шулай тойолдомо – йыры, алыҫтарға таралып, йылға арьяғындағы Буранташ ҡаяларына ҡағылып,ҡайтауаздай, кире әйләнеп килгәндәй булды. Килде Сынтимер. Һәр береһе менән, кетерләтә көлөп, ҡул бирешеп күреште, берәүҙәрендә оҙағыраҡ та туҡталды, буғай. Әлфинурҙың яурындарынан һөйөп, күкрәгенә ҡыҫа биреп: " Өлгөрҙөм йырыңа. Һағындым", – тип кенә шыбырҙаны. Бары шул. Байрам һуңынан, төркөм-төркөм булып таралышырға тура килгәнлектән, күрешеп һөйләшергә насип булманы. Һағышланып ҡайтып китергә тура килде. Ай күрҙе, ҡояш алды, тигән һымаҡ булды был юлы ла. Риүәйәттәге Саҡ менән Суҡ түгелдәр ҙә, юғиһә...\nСынтимерҙең, уҡыуҙан ялға ҡайтып килгәнендә, вокзалда бер татар ҡатынының кәрт менән күрәҙәлек ҡылыуын мәҙәккә бороп, татарсалап һөйләгәне иҫенә төштө: "Син, алла бәндәсе, мәхәббәт, тип ашкынып кайтып барасын. Сезнең бергәлеккә бәхиллек юк, булмаган да. Берегезгә- килә алмаслык, икенчегезгә әйтә алмаслык итеп, арагызга кара пәрдә королган. Баштан ук тыйылган мәхәббәт булган ич! Тыйылган сөю алмасы татлы булса да, ахыры, ай-буууй. Йәнегезне генә канатасыз. Син үз башыңа үзен етәсен, малай!" Ул саҡта, ысынлап та, мәҙәк һымаҡ ине.\nӘлфинур гел уйлай: "Саҡ менән Суҡты, тыңлауһыҙ булғандары өсөн, әсәләре ҡарғап айырған. Ә беҙҙе кемдәр, нимә өсөн ҡауышмаҫлыҡ итте икән? Юҡ, кеше ҡарғыштары түгел, йәшлек яңылышылыр, тип яҙмышҡа һылтана. Ә ғүмер тигәнең, ана, үткән дә киткән!” Өмөт ҡуҙы күңел ҡылдарын әленән-әле өтөп торһа ла, ҡабат ишетергә тура килмәне көйҙө. Шулай ҙа, уның яҡты доньяла йәшәүе, алыҫтағы ҡояш кеүек, тормошона гел яҡтылыҡ биреп, күңел түрен һаман йылытып торған икән. Хәҙер ул юҡ. Гармун күректәре урталай өҙөлдө. Төшөндә...\n...Әлфинур төш күрә. Имеш, Сынтимер, баштан-аяҡ ап-аҡ кейемдә, әллә сәхнәлә инде, үҙәктәрҙе өҙөрлөк итеп гармунда уйнай: "Ки -иил, ки-иил, кил, иркәм, кил инде..." Ҡапыл гармун күректәре ҡап урталай икегә бүленде лә ҡуйҙы. Көй туҡтаны. Түбәнән һуҙылып ҡына сөм ҡара шаршау төштө лә Сынтимер юҡ булды...\nҺаташып, һипһенеп уянып китте ҡатын. "Хәйерлегә булһын!"–тиһә лә, хәйерһеҙ төш булды күргәндәре. Бер нисә көндән һуң ишетте Әлфинур йән өшөткөс һүҙҙе:"Китеп барған..." Эй йәне өҙгөләнде, йөрәге телгеләнде шунда. Нимә булған? Ни өсөн? Өмөт шәмдәлдәре һүнде. Ҡылдай ғына икән кеше ғүмерҙәре. Мәңге ҡайтып булмаҫ ерҙәргә китеп барҙы Сынтимер. Иҫтәлеккә йөрәк ҡылдарында ғүмер буйы сыңлар көйө ҡалды. Һәм һуңғы хаты...\nТәбиғәттә көҙҙөң һуңғы көндәре ине. Ҡыш яҡынлашып килеүен иҫкәрткәндәй, ергә ябалаҡлап күбәләк ҡар бөртөктәре яуған бер көндө таныш шәфҡәт туташы ҡалдырып китте ул хатты.\n– Әлфинур апай, мине ғәфү итегеҙ! Дауаханала ятҡанында һеҙгә тапшырырһығыҙ тип, Сынтимер исемле ағай биргәйне, өлгөрмәнем. Мәрхүм булып ҡалды. Һеҙҙең яҡтарға килеп сығырға форсат та булманы, – тигәйне.\n"№ 7 - гә - Әтәскә ( шаяртам)! Алтыным - Әлфинурым! Хатты дауахананан яҙам. Яҙыуы ауыр: ҡәләмгә көс етмәй. Мин ауыр хәлдә, шулай килеп сыҡты. Барыһына ла үҙем ғәйепле (теге керәшен татарының юрауы юш килде, ахыры). Бер-бер хәл була ҡалһа (Аллам һаҡлаһын) , һиңә түгелә -түгелә һөйләр һүҙҙәрем үҙем менән китер. Мин бит ғүмерем буйы һине һағынып, һине көтөп йәшәнем. "Һөйөүебеҙ доғаһы"н ҡабатлай - ҡабатлай, осрашыуҙар өмөт итеп, бер талпындым, бер төңөлдөм. Арала үтә – алмаҫлыҡ кәртәләр, тауҙай йылдар ҡапҡаһы. Эх, берәй тылсым булып, шул таштай йылдар диуарын емерәһе ине лә, етәкләшеп, йәшлек таңдарына бер миҙгелгә генә булһа ла ҡайтып әйләнәһе ине. Һөйөүеңде һынайым , тигәндәй, теге саҡта, ҡышҡы сатнама һыуыҡта юлдарҙы киҫештергәйне бит Хоҙай (ул көндән һуң күпме йылдар үтте). Нисәмә-нисә йылдар өмөт итеп, Ҡәҙер төнөндәй көтөп алған бәхетле көнөм булды ул! Һағышлы ҡараштарың, ҡулдарың йылыһы... Онотмайым. Әлдә осраның юлдарымда! Һорауыма яуап та бирмәгәйнең – бәхетлеһеңме? Бәхетлеһеңдер, тием.\nӘ мин... Һөйөүем гонаһмы, тип, ҡайта -ҡайта уйланған саҡтарым күп булды. Әммә яуап таба ла, бер тәүбәгә килә лә алмайым. Әгәр гонаһ була торған булһа, үҙе доньяға бар ҡылған бәндәһен дә, һөйөүемде лә кисерер Тәңрем. Яҙмыш булмай яңылыш, тиһәләр ҙә, әллә ниндәй яңылыш яҙмыш булды.Ҡайҙа аҙаштыҡ? Ҡайһы ерҙә яңылыштыҡ? Тормош хаталарын төҙәтерлек түгел инде. Шулай ҙа мин, юлдарыма һине сығарып ҡуйғаны өсөн, яҙмышыма рәхмәтлемен. Йөрәгемдә оло мөхәббәт йөрөтөүем, һине һөйөүөм менән бәхетлемен, алтыным! Бәхетһеҙҙәр генә һөйөүҙең ни икәнен белмәйҙер. Һауығып сыҡһам ..."\nХат өҙөлөп ҡалған, аҙағы юҡ. Биҙгәк тотҡандай ҡалтырана-ҡалтырана , илай-һыҡтай уҡыны хатты Әлфинур. Әсе йәштәр күҙҙәренән түгел, йөрәгенән тамғандай тойолдо. Уҡып бөтөүгә, болоттар араһынан һүрән генә булһа ла, ҡояш яҡтыртып ебәрҙе. Ҡатындың болоҡһоу күңелендәге бушлыҡ тойғоһо ла кинәт юҡҡа сығып, йөрәге аңлата алмаҫлыҡ йылылыҡҡа, сихри нурға сорналғандай, күңелен оло тойғо – мөхәббәт тойғоһо яңынан биләп алғандай булды. Мөхәббәт бәхетме? Бәхеттер...\nҒүмер артылыштарында һағыштарҙан һарыларға һабышҡан саҡтар, төрлө үкенес, юғалтыу - тетрәнеү кисерергә тура килһә лә, тормошто, бар доньяны йәйғор нурҙарылай балҡышлы иткән мөхәббәте менән бәхетле, һәр төрлө ваҡлыҡтарҙан өҫтөн булырлыҡ сабырлығы өсөн Хоҙайға рәхмәтле. Һис тә бәхетһеҙ тоймай үҙен Әлфинур. Бәхетте Хоҙай бөтә кешегә лә бер тигеҙ өләшкән булһа, ул был тиклем татлы ла, ғазаплы ла, ҡәҙерле лә булмаҫ ине. Бына бит йәшлек йылдарының моңо – "Һөйөү доғаһы" күңел төбөндәге күпме хәтирәләрҙе тергеҙҙе, тормош китабының әллә күпме сәхифәләрен аҡтартты.\nТышта әбейҙәр сыуағы. Ғүмер календарында ла – көҙ. Ярһыу йәшлек яҙҙары күптән артта ҡалған, яҙмыштың әсе елдәре күптән инде сәстәренә юлаҡ -юлаҡ аҡ ҡырауҙар һипкән. Тик мөхәббәт кенә ҡартаймай ҙа, үлмәй ҙә.\nУрамда уйнап йөрөгән ейәнсәре лә ҡайтып инде:\n– Өләсәй, ҡыр ҡаҙҙары китте йылы яҡҡа, сылбыр-сылбыр теҙелгәндәр үҙҙәре!\n– Киткән ҡоштар ҡайтыр ул, Алла бойорһа.Үткәндәр генә кире ҡайтмаҫ шул,– үҙе лә һиҙмәй ҡалды: ынйы бөртөгөләй ике тамсы күҙ йәше сикәләре буйлап тәгәрәне.\nАвтор: Мария Тереза


Өфөлә сығарылыш уҡыусыларының «Яҙғы балы» 25 майҙа уҙа // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n15:46, 22 марта 2019 Йәмғиәт\nӨфөлә сығарылыш уҡыусыларының «Яҙғы балы» 25 майҙа уҙа Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2019 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.\n2019 йылдың 25 майында Өфө һигеҙенсе йыл рәттән «Яҙғы бал»ды ҡабул итә. Быйыл бер көндә 22 ҡалала вальс һәм полонез бейейҙәр. Башҡортостандың баш ҡалаһында мәктәп тамамлаусыларҙың байрамын, ғәҙәттәгесә, Совет майҙанында ҡаршылайҙар.\n«Яҙғы бал» уҙғарылған йылдарҙа республиканың һәм Ырымбурҙың 66 500 ун беренсе класс уҡыусыһы ҙур бейеү традицияһының бер өлөшөнә әүерелде», — тип хәбәр иттеләр Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә.\nӨфөнөң Ленин урамында «Мәктәп тамамлаусылар аллеяһы» ойошторола. Махсус стендтарға 11-се класс уҡыусыларының фотоһүрәттәре, уларҙың һайлаған һөнәре тураһында мәғлүмәт ҡуйыла.\nТеги: яҙғы бал, Өфө, сығарылыш уҡыусылары


Ғинуар-февралдә мәшғүллек хеҙмәтенә 38700 вакансия тураһында мәғлүмәт бирелгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nҒинуар-февралдә мәшғүллек хеҙмәтенә 38700 вакансия тураһында мәғлүмәт бирелгән\n12:38, 11 марта 2012 Иҡтисад\nБыйыл ғинуар–февралдә Башҡортостанда көсөргәнешлек коэффициенты, йәғни эшһеҙҙәр менән вакансияларҙың нисбәте 1-гә тиң булған. Рәсми теркәлгән эшһеҙлек кимәле республикала 1,5 процентты тәшкил итә.\nБР Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығында хәбәр итеүҙәренсә, ошо ике айҙа республикалағы эш биреүселәрҙән 38700-ҙән ашыу вакансия тураһында мәғлүмәт бирелгән. Ошо уҡ ваҡытта февраль аҙағына ҡарата Башҡортостандың мәшғүллек хеҙмәте органдарына бирелгән заявкалар буйынса, хеҙмәткәрҙәргә мохтажлыҡ 31300 кешегә тиерлек еткән.\nҮҙ сиратында февраль аҙағында мәшғүллек хеҙмәтендә иҫәптә торған эшһеҙҙәрҙең рәсми иҫәбе 31 меңгә яҡын кешене тәшкил иткән.\nШул уҡ ваҡытта, Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттарына ярашлы, Башҡортостанда эшһеҙҙәр иҫәбе 139 мең кешенән аша. Дөйөм эшһеҙлек кимәле – 6,7 процент.


Ҡатын - ҡыҙҙарға урамда, автобустарҙа, туҡталышта, кафе һәм дискотекаларҙа, уҡыу йә эш буйынса осрашырға тура килгә н, ғөмүмән, үҙҙәрен уратып алған ир - аттарҙың ниндәй сифатт ары оҡшап етмәй\nБаҡһаң, бөгөнгө заман ирҙәренең бик күп сифаттары ҡатын - ҡыҙҙарҙы ҡәнәғәтләндермәй икән. "БАШвестЪ" гәзите ойошторға н һорау биреүҙәрҙән һуң 17 йәштән алып 60 йәшкә тиклем ҡатын - ҡыҙҙар ир - аттарҙа иң алама сифаттар исемлегендә беренсе урынға һаранлыҡ, ваҡсыллыҡ, иҫәпселлек, һәм ҡурҡаҡлыҡты ҡуй ыуын белдерҙе (80 процент). Ҡатын - ҡыҙҙарҙың 50 проценты ир ҙәрҙең шаяртҡанды аңламауы, ҡанһыҙ, сикләнгән, һауалы, иҫәпс ел һәм оятһыҙлығын ҡабул итә алмай. 20 проценты ирҙәрҙең инф антиллеге, көнләшеүе, һуҡранырға, үҙен йәлләтергә яратыуы һә м аумаҡайлығынан ғазап сигә икән. Биш проценты иһә ирҙәрҙең артыҡ теүәл булырға тырышыуы, таҙалыҡ яратмауы, әммә үҙ - үҙ ен башҡаларға ҡарағанда нығыраҡ яратыуына зарланды.\nҠатын - ҡыҙҙар үҙҙәре эргәһендә ниндәй ир кешене күрергә теләр ине 95 процент ҡатын - ҡыҙҙар өсөн идеаль ирҙең төп с ифаты - уның "уртасанан юғарыраҡ" аҡыл эйәһе булыуы, йәғни т әбиғәт биргән сифаттарға алған белеме һәм тормош тәжрибәһен дә өҫтәп, үҙен һәр саҡ камиллаштырырға ынтылыу. Һорау бир елгән Өфө ҡатындарының биш проценты ғына бәхет өсөн иң кәрәг е аҡса тулы янсыҡ тип һанай.\nӘ инде ир кешенең ыңғай сифаттары исемлегендә изге күңел лелек, һөйә белеү, үҙ эшен яратыу, тапҡырлыҡ, маҡсатҡа ынтыл ыш, асыҡ күңелле булыу тора.\nБарлыҡ ыңғай сифаттары һәм етешһеҙлектәрен бергә ҡушһаң, ниндәй ир - ат күҙ алдына баҫа һуң Күңелегеҙҙе ҡырырға т еләмәйем, әммә беҙ һорау менән мөрәжәғәт иткән ҡатын - ҡыҙҙа р был "портретты" бик үк мауыҡтырғыс тип иҫәпләмәй. Йыйылма образ былай: ул эшҡыуар ҙа, эшһеҙ ҙә булыуы мөмкин. Әгәр уны ң аҡсаһы күп икән, машина менән йорттан тыш ул ғәҙәт буйынса "ҡатын менән һөйәркә лә һатып ала". Эш менән килеп сыҡмай и кән, ул ғәҙәттә йәшел йылан менән дуҫлаша һәм бар бәләләренд ә лә ҡатынын ғәйепләй ( һирәгерәк күршеләрен, дуҫтарын, таны штарын). Егеттәр хәҙер күпселек ҡыҙҙарҙың күңелен табырға ты рышып ваҡыт әрәм итмәй, ҡаршы яҡтан иғтибар билдәләре көтә. Улар икенсе яртыһын иҫәп буйынса эҙләүҙә лә ҡыҙҙарҙан бер ҙ ә артта ҡалмай.\nИрҙәргә килгәндә инде, улар өсөн ҡатын - ҡыҙҙа иң ҡиммәтл е сифат - матурлыҡ ( 98 процент). Көлөргәме, иларғамы, белмә йем, әммә һорау бирелгән 80 ирҙең береһе генә үҙе өсөн ҡатын - ҡыҙҙарҙа оҡшаған сифаттар иҫәбендә тоғролоҡ, яҡшы хужабик ә булыу, таҙалыҡ яратыу кеүек сифаттарҙы атаны. Тағы береһе яуап бирергә ҡыйынһынды. Ә бына ҡалғандары һорауҙы ишетеү ме нән бер һүҙ әйтте:\n- Ә башҡа сифаттар һуң\n- Ә тағы нимә кәрәк!\nУның ҡарауы, һөҙөмтәлә ирҙәргә оҡшамаған сифаттар байтаҡ йыйылды. Улар ҡатын - ҡыҙҙарҙа йүләрлек һәм тупаҫлыҡ, намыҫһ ыҙлыҡ һәм хәйләкәрлекте, сикләнгәнлек һәм һаранлыҡты күрә ал мауын белдерҙе.\nЗаман ҡатын -ҡыҙҙары, ирҙәр фекеренсә, "ап - аҡ һәм йомша ҡ" түгел, һатыла һәм һатып та ала. Ғөмүмән, ирҙәрҙең үҙен "д жентльмендарса" тотмауында ҡатын - ҡыҙҙар үҙҙәре ғәйепле.\nӘ бына ирҙәрҙең 25 проценты бының менән риза түгел. Хәйер , идеаль кешеләр юҡлығы күптән раҫланған. Ә донъяны бары мөх әббәт ҡотҡара алыуы барыбыҙға ла мәғлүм.


Киләсәк быуынды хәстәрләп » Табын\nРайон үҙәге көндән-көн үҫә, матурлана, яңы биҫтәләр ҡалҡып сыға. Халыҡ һаны ла арта һәм йәш ғаиләләр барлыҡҡа килә. Ошоноң менән бәйле Красноусолда балалар баҡсаларында урын етешмәүе үҙен һиҙҙертә башлаған ине. Мәктәптәр базаһында өҫтәмә рәүештә балалар баҡсаһы төркөмдәре булдырыу был проблеманы өлөшләтә хәл итһә лә, яңы биҫтәлә өр-яңы балалар баҡсаһы төҙөү ихтыяжын барлыҡҡа килтерҙе. Район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров инициативаһы менән проект-смета документтары әҙерләнеп, 2014 йылда был төҙөлөшкә старт бирелде. Төп төҙөлөш эштәре 2015 йылда башланды. 120 урынға иҫәпләнгән балалар баҡсаһы төҙөлөшөн "Ремдорстрой” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте алып бара.\n- Бөгөн төҙөлөштә 10 берәмек техника, өс тиҫтәгә яҡын кеше эшләй. Бинаны яңы төр төҙөлөш материалы – газобетондан төҙөйбөҙ. Стеналарын күтәреп бөткәс, тыштан металл сайдинг менән көпләү ҡаралған. Ике ҡатлы балалар баҡсаһының ҡыйығы профнастилдан буласаҡ. Төҙөлөшкә барлығы 63 миллион һум аҡса бүленә. Шуның 20 миллион һумдан ашыуын үҙләштерҙек тә инде,- ти "Ремдорстрой” йәмғиәте етәксеһе Бадретдин Газгириев.\n- Бындағы төҙөлөш планға ярашлы алып барыла. Төҙөүселәр былтыр бүленгән лимитты тулыһынса үҙ ваҡытында үҙләштереп бөттө. Балалар баҡсаһын йыл аҙағына тиклем файҙаланыуға тапшырырға тейештәр. Бынан башҡа районда тағы ла бер мөһим социаль әһәмиәтле төҙөлөш алып барыла. Табын ауылында 162 урынға иҫәпләнгән коррекция мәктәбе бинаһы төҙөлөшө лә тергеҙелде. Бындағы төҙөлөштө Стәрлетамаҡ ҡалаһының "Виктория” йәмғиәте алып бара. Уҙған йыл был объект төҙөлөшөндә 9 миллион 300 мең һумлыҡ эш башҡарылды. Быйыл иһә был төҙөлөшкә 23 миллион һум аҡса йүнәлтелә. Төҙөүселәр һынатмаҫ тип ышанам, - ти район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Кейекбаев.\nЭйе, балалар - беҙҙең киләсәгебеҙ. Илебеҙ иҡтисады ауыр осор кисергәндә лә киләсәк быуын хаҡында хәстәрлек күреү ил, респуб-лика һәм район етәкселегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе. Киләсәккә инвестиция йүнәлтеү, һис шикһеҙ, үҙен аҡлаясаҡ.