“Башҡортостанда йәшәгән һәр кем башҡорт”\nБашҡортостанда йәшәгән һәр кем башҡорт”\n“Башҡортостанда йәшәгән һәр кем башҡорт”Үҙгәртергә\nБыл хаҡта Лев Гумилев та үҙенең төркиҙәрҙе өйрәнгән ғилми эштәрендә яҙа. “Пассионар күтәрелеш” майҙаны хаҡында һүҙ алып барыла унда, йәғни, әгәр XII-XIII быуаттарҙа монголдар пассионар милләт булһа, киләсәктә ул вазифа Уралда йәшәгән халыҡ иңенә төшә тип әйтелә. Әгәр үҙ заманында был урын Литва булһа, хәҙер тап Башҡортостан оло үҙгәреш кисерә, был ергә, халыҡҡа мәғәнәүи көс килеүе тураһында әйтелә.\nҒалимә Е. Марченко ла: “Башҡорт теле тәбиғәттең тамаҡ телдәрен һаҡларға ярҙам итә һәм кешенең тәбиғәт менән бәйләнешен көйләй, һис кенә лә боҙмай”, – тип яҙа. Ҡытай, Тибет сығанаҡтары ла Башҡортостандың үҙенсәлекле ер булыуын таный. Бик күптәр республикабыҙҙың ни тиклем мөғжизәле ерҙә урынлашыуы, халыҡтың ихласлығы хаҡында һөйләй.\nТөркиәлә булғанда ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов та башҡорт теленең боронғолоғо хаҡында ана ниндәй матур миҫал килтерҙе. Быларҙы теҙеп яҙыуым бушҡа түгел. Мәшһүр ишан Зәйнулла Рәсүлев та бит беҙгә был илаһи заман тураһында әйтеп ҡалдырған һәм ул дәүер килде. Бары тик милләтебеҙ ошо яңылыҡты аңлап, бөтә йөрәге менән ҡабул итергә, аңына һеңдерергә бурыслы: “Халҡыбыҙҙың сабырлығы иманы кеүек үк сикһеҙ. Аллаһ Тәғәләнең мәрхәмәте сикһеҙ, ул күргән михнәттәр өсөн лайыҡлы әжерен дә ебәрә. Ул көнгә мин барып та етә алмам, моғайын, әммә бер мәл бер нимә лә Хәҡиҡәттең яҡты нурын ҡаплай алмаясаҡ.”\nРәсәй яҙыусыһы һәм журналисы Олег Чернэ былтыр йыл аҙағында Башҡортостанға килеп ҡайтты. Шул саҡта осрашып, әңгәмәләшкәйнем. Яңы йылға әҙерләһәгеҙ була, тине ул. Яңы йыл әллә ҡайҙа алыҫта һымаҡ, етмәһә, ул март аҙағындағы йыл әйләнеше башы хаҡында һөйләй ине. Баҡтиһәң, ул көн килеп тә еткән.\nӘңгәмә урыҫ телендә барҙы, шуға күрә уның фекерҙәрен, әйткәндәрен үҙем аңлаған, тойған кимәлдә уҡыусыға еткерәм. Быны шуның өсөн әйтәм: яҙыусы, сәйәхәтсе, Көнсығыш, Азия илдәре мәҙәниәтен тәрән өйрәнгән, ошо ерҙә кешелекте һаҡлаған, афәттәр килгән мәлдә ҡотҡарыр көс, ҡот ятыуын әйткән үҙенсәлекле шәхес Олег Чернэның фекер эсендәге фекерен, һүҙе эсендәге ҡомарын, серен һәр кем үҙенсә сисер, аңлар.\n– Олег Михайлович, һуңғы йылдарҙа бик күптәр Башҡортостанға, ошо ергә тартыла. Был нимә менән бәйле икән?\n– Һеҙ башта миңә ниндәй тәрәнлектә һәм ниндәй юҫыҡта һөйләргә кәрәклеге хаҡында әйтегеҙ. Атап һөйләргә була, экзотерика кимәлендә йәки физика фәненә нигеҙләп аңлатырға була.\n– Минең өсөн барыһы ла ҡыҙыҡ, сөнки һеҙ сығыштарығыҙҙа башҡорттар, ошо төбәк хаҡында фәнгә нигеҙләнеп тә, кешенең тойомлауына таянып та ҡыҙыҡлы фекерҙәр белдерәһегеҙ, шуға күрә нисектер әйткәндәрегеҙ бер-береһенә бәйләнеп, үрелеп барһа ине.\n– Улай булғас, әйҙәгеҙ башта үҙемдең эшмәкәрлек тураһында һөйләйем. Мин боронғо цивилизациялар, мәҙәниәттәр менән шөғөлләнәм, әммә археолог, антрополог һымаҡ түгел, ә һәр цивилизацияла кешенең үҙенсәлеге, камиллығы ҡыҙыҡ миңә. Шул мәҙәниәтте тыуҙырған кеше үҙе физик, рухи яҡтан ниндәй була икән, тигән һорау борсой ине. Бер мәл мин үҙемдең көсһөҙлөгөмдө тойҙом, ауырыным, үҙемде яңынан тергеҙеүгә, аяҡҡа баҫтырыуға ун йылдан ашыу ваҡыт китте. – Рухи яҡтан инеме көсһөҙлөк, әллә физик яҡтанмы?\n– Бына был да ҡыҙыҡ һорау. Ҡайһы ваҡыт кешеләр рухиәт тип уның артында торған физик мәсьәләләр хаҡында онотоп ебәрә. Мин ниндәй ҙә булһа проблемам килеп тыуһа, уның анатомияһын, физик сағылышын аңларға тырышам. Этностарҙың да миңә анатомияһы ҡыҙыҡлы.\nАна шул ауырыған сағымда, етмәһә, ҡыйыҡ башынан йығылып төштөм. Миңә оҙайлы ваҡыт ятып сирләргә тура килде. Шул арала байтаҡ китаптар менән танышып, үҙем өсөн кеше асылын яңынан астым. Астым тип тә әйтеп булмай, быға мин яйлап килдем. Барыһы ла шуға табан барған булған. Ун алты йәштән спорт менән шөғөлләнәм, юлдамын. Әле лә һәр ваҡыт сәйәхәттәмен, барыһын да ҡыҙыҡһынып өйрәнәм, әммә тормошта килеп тыуған бер хәл мине донъяны тәрәнерәк асыуға булышлыҡ итте.\nБашта миңә бөтәһе лә ҡыҙыҡ ине, сәфәрҙәр барышында барыһын да ҡарайым, өйрәнәм. Үҙем өҫтөндә эксперименттар эшләргә яратам. Бөтә мәҙәниәттәр, диндәр ҙә ҡыҙыҡлы, фәһемле. Аҙаҡ һығымталар яһап, үҙ юлыма табан атланым. Мине ҡурай ҡыҙыҡһындырҙы. Мәҫәлән, ҡурайҙы тыңлап, уның ни тиклем етди музыка ҡоралы икәнен аңланым. Был – бик тәрән, фәлсәфәүи тема. Ул күптәр тарафынан әле тулыһынса аңланмаған, баһаланмаған. Ҡурайсылар тарафынан ғына алып барыла был эш, ә дөйөм кешелеккә барып етмәгән әле.\nТора-бара сәфәрҙәрҙә туплаған мәғлүмәттәр менән уртаҡлаша, башҡаларға ла һөйләй башланым. Күптәрҙә улар ҡыҙыҡһыныу уятты. Күңелем талаптары тора-бара йәшәү образыма әйләнде.\nБашҡортостанға килеп эләгеүем дә ҡыҙыҡлы булды. Осраҡты асҡан йәнә бер осраҡ була тиҙәр, ә был осраҡһыҙ ғына юл төшкән мәл ине. Килеп тыуған хәлгә илтеүсе осраҡ була, шул уҡ ваҡытта осраҡһыҙ килеп тыуған хәл дә булыуы ихтимал, йәғни бөтәһе лә ыңғай килеп тора һәм беҙ алға табан атлайбыҙ, ә ҡайһы берҙә ыңғай килеп торһа ла, үҙебеҙ теләгәнсә, башҡаса эшләйбеҙ. Бына һуңғыһы осраҡһыҙ осраҡ була инде. Был юл, бәлки, ауырыраҡ та булыр, әммә унда һин ныҡышмалылыҡ туплайһың.\nБашҡортостанға мине танышым Кастанеда саҡырҙы. Ул – билдәле антрополог. Ул – минең остазым. Кешеләрҙе эҙләнеүҙәргә ташлаған кеше. Беҙ уның менән аралаштыҡ, шуның һөҙөмтәһе – мин Башҡортостанға аяҡ баҫтым. Телеэфир аша биргән тәүге әңгәмәм дә һеҙҙә 25 йыл тирәһе элек булды. Ул ваҡытта яңы телевидение эшләй башлағайны. Исеме лә үҙенсәлекле генә ине.\n– “Толпар”мы икән ни? 3-сө канал тип тә атайҙар ине уны...\n– Уныһын хәтерләмәйем. Бында килгәс, мине кешеләрҙең үҙенсәлекле телмәре әсир итте. Башта аңламаным. Һеҙҙә бөтәһе лә тынын күкрәктән сығарып һөйләшә (с придыханием). Был хатта кешенең милләтенә лә бәйле түгел, ә бына тап һеҙҙә кешеләр ниндәйҙер музыка ҡоралында уйнаған кеүек итеп һөйләшә. Йәғни, тора-бара ошо ерҙең үҙенсәлеген өйрәнеп, бындағы тәбиғәт үҙе үк кешеләрҙе ошо рәүешле һөйләшеүгә этәргәнен аңланым. Башҡортостанда саҡта үҙемдең дә башҡорт икәнлегемде аңланым. Һөйләш үҙенсәлекле, ер үҙенсәлекле, тәбиғәт үҙенсәлекле – былар барыһы ла бында килгән кешене лә үҙенеке итә, үҙенсә һөйләштерә, йәшәтә. Бында хатта кешеләрҙең фекерләүе лә башҡаса, ул тын ҡалып фекерләй. Бына урыҫ теле лә бай, әммә унда ана шул туҡталыш юҡ, телмәр бер туҡтауһыҙ сығып тик тора. Был – физика. Ә башҡорт телендә, Башҡортостанда һөйләшкән кешеләр хатта ниндәйҙер айырым тембр менән, йырлаған кеүек һөйләшә. Һеҙҙә халыҡ төплө. Быны бөгөн килеп кенә раҫламайым, нимә генә тимә, бында бит мин 25 йылдан ашыу элек килеп китеүем хаҡында әйткәйнем. Бында кешеләрҙең ғүмере бушҡа үтмәй, башҡа ерҙәрҙә ғүмерҙәр бушҡа яна, сарыф ителә.\n– Бик үҙенсәлекле булыуҙың сәбәбе нимәлә һуң?\n– Минән дәрестәр алған ҡыҙ Башҡортостанға килде һәм, һеҙҙә уларҙы Әүлиә тип атайҙар, шундай зат ерләнгән урынға барған. Ул унда нур бағанаһы күргән. Әлбиттә, быны бөтә кеше лә күрә алмай, ул – айырым һәләт. Башҡортостан – шундай нур бағаналарынан торған ер. Башҡорт ерендә бөтәһе лә ана шул нур тулҡыны эсендә йәшәй.\n– Ә һеҙ ул нурҙарҙы күрәһегеҙме?\n– Беләһегеҙме, мин донъяға молекуляр күҙлектән бағам. Башҡортостандың да молекуляр йөҙөн күрәм, ә кешеләр уның һөҙөмтәһен, йоғонтоһон ғына татый. Бөтә донъя ДНК-нан тора. Ә нимә һуң ул? ДНК – ул күҙәнәктәрҙән торған йәшәү сығанағы. Этностарға ла ДНК позицияһынан ҡарайым. Башҡортостан – бик үҙенсәлекле ҡоролған төбәк, шул уҡ ваҡытта төҙөлөү схемаһы бик ныҡ айырыла. Рәсәй – ул үҙенә күрә йыя торған бер киңлек. Минән “Нимә ул урыҫ мәҙәниәте?” тип һорайҙар. Урыҫ мәҙәниәте – ул шул телдә һөйләшкән, фекерләгән кешеләр майҙаны һәм шуның менән бөттө лә. Рәсәй – бәләкәй матрицаларҙан торған майҙан. Бына ошоно тәрән аңлау кәрәк, сөнки Рәсәйҙең бөтә көсө ана шунда. Ә әле, тәрбиә аҡһау сәбәпле, быны лозунгтар кимәлендә генә аңлайҙар. Матрицаларҙың береһен дә юғалтырға ярамай.\n– Нимә ул тәрбиә?\n– Тәрбиә – ул кешенең үҙ-үҙенә йүнәлеше. Тәрбиә – ул дөрөҫ тын алыу. Тәрбиә – ул туҡланыу. Былар барыһы ла беҙҙе формалаштыра. Хәл-ваҡиғаларҙы кисереү, аңлау тойғоһо юҡ икән, кешелә тәрбиә лә булмай. Кешенең рухи үҫеше лә шуға бәйле. Физик яҡтан беҙ бер кимәлдә аралашһаҡ, кешенең рухы юғары кимәлдә аралашыу һәләтенә эйә. Борон замандарҙа кешеләрҙең йәшәү рәүеше шуға ҡоролған булған, улар юғары маҡсаттар ҡуйып, шуға ынтылған.\nБөгөн беҙҙе нимә тәрбиәләй? Смартфондармы? Улар кешене уйһыҙ итә. Кеше шуға таянып, шуны файҙаланып, үҙенең мөмкинлектәрен үҙе сикләй. Төрлө дини юлдар ҙа ҡайһы саҡ кешенең юлдарын икенсе яҡҡа бора. Кеше үҙе аңлап, тойомлауы менән үҙ юлын таба. Был – иң дөрөҫ юл, тип әйтә тиһегеҙме? Юҡ, әлбиттә. Мин эҙләнеү, кешелекте тәрәнлек менән алға әйҙәү яғындамын. Кешеләрҙең йәшәү рәүеше, кисерештәре физиологияһы ҡыҙыҡлы миңә.\nҠурайға әйләнеп ҡайтайыҡ. Ул – йәнле үҫемлек. Мәңгелек үҫемлеге йыһан энергетикаһын үҙенә туплап үҫә. Шунан уны ҡырҡып алып, ҡурайсы уға яңы ғүмер бирә, киңлектең, йыһандың рухын туплаған үҫемлек аша ҡурайсы тыңлаусыларға яңы рухи энергия өләшә. Был – бөйөк яңғыраш. Минең аңлауымса, Башҡортостанда һәр кем ҡурайҙы аңларға тейеш, уны белем алыу кимәлендә таратырға кәрәк.\nМузыка ҡоралында уйнау мотлаҡ түгел, ә уны аңлау мөһим. Бына, мәҫәлән, мин дә ҡурайҙа уйнамайым, әммә әленән-әле уға әйләнеп ҡайтам. Мин ҡурайҙы өйрәнәм. Ҡурайсы был музыка ҡоралында уйнағанда бик ҡатмарлы итеп тын алышты файҙалана. Мин быны энергия алыш тип атайым.\nҒәҙәти кеше бер төрлө тын ала, был күренеш ғалимдар тарафынан өйрәнелгән. Тын алғанда кислород организмға инә, асый, шунан кире сыға шул уҡ тын юлдары аша.\nӘ ҡурайсы тын алғанда үҙ тәнен физик яҡтан икенсе биохимия хәленә килтерә, йәки аҙыраҡ тын ала. Ҡурайсы эске аң кимәлендә энергияны регенерациялай. Ҡурайҙа уйнау ул тауға менеүгә тиң.\nЮлды атлаған кеше еңә. Ул атлай һәм һәр аҙым – уның өсөн йәшәү. Башҡортостанда кешеләр бына ошо рәүешле йәшәй, сөнки телмәрҙәре шулай, алда әйткәнемсә. Башта мин был күренеште аңламаным да, ҡабул да итмәнем. Тора-бара был һөйләштең тембры ер үҙенсәлегенә бәйле икәнен аңланым, физика закондарына бәйле.\nТелдең үҙенсәлеге мине бер әсир итһә, Башҡортостанда ҡыҙыҡһындырған тағы ла бер мөғжизә – ул ҡымыҙ. Бына әле мин бында ҡымыҙ эсергә тип килдем. Бер ҡыҙ менән хатта уны етештерергә лә тырышып ҡараныҡ. Был эсемлек мине бик ҡыҙыҡһындырҙы. Уның менән күптән таныш инем. Ҡымыҙҙы, уны етештереү технологияһын, милли ризыҡтың тәбиғәтен, молекуляр яҫылығын өйрәндем. Былар барыһы ла ҡыҙыҡ миңә.\nБеләһегеҙме, миңә тағы нимә ҡыҙыҡ? Ат – ул бик күптәрҙең мәҙәниәтендә изге хайуан. Боронғо эпостарҙа, уларҙы өйрәнгән ғалимдар кешенең йәне нисек хәрәкәт итә, ат та шулай хәрәкәт итә тип иҫәпләй. Төрлө йолаларҙа был төрлөсә аңлатыла. Бөгөн бит атта һыбай йөрөп, кешеләрҙе дауалау терапияһы ла бар. Бейә биргән һөт бөтә ерҙә лә бер төрлө. Башҡортостан ҡымыҙы – кеше тарафынан иң еңел үҙләштерелгәне. Ҡымыҙ ҙа, ҡурай кеүек, милли идея булырға тейеш. Бында йәшәгән һәр кем башҡорт булған кеүек, уларға ла этностың үҙенсәлеге һеңгән.\nБына ҡарағыҙ әле, Башҡортостан бик борон барлыҡҡа килгән. Фарсыларҙың да, төркиҙәрҙең дә йоғонтоһо һеңеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән үҙенсәлекле башҡорт менталлеге. Улар алтайҙарҙан да, төркиҙәрҙән дә, фарсыларҙан да айырыла. Башҡорттар монгол татарҙары хакимлыҡ иткән дәүерҙә һуғышҡан тигән фекерҙәрҙе лә башҡасараҡ еткерәләр беҙгә.\nНиндәй генә ҡаршы яуҙар, ҡаршылыҡтар булһа ла, был халыҡ ҡеүәтле көстәргә ҡаршы тора алған. Сәбәбе нимәлә һуң? Башҡортостандың үҙенсәлекле ерлегендә. Был халыҡ барлыҡҡа килгән, йәшәгән ер – ҡеүәтле энергия биреп торған урын. Мин уны алтынсы интеграль ялан тип атайым. Бөтә беҙҙе уратып алған донъя, киңлек төрлө селтәрҙәргә бүленгән.\nҺәр ялан – ул үҙе айырым селтәр. Ожмах баҡсалары, эфир яланы хаҡында күп яҙалар. Бик күп мифологик сюжеттар эфир яланында урынлашҡан. Эфир – ул инте-граль яландың нигеҙе, Йыһандың тын алышы. Мәҫәлән, ҡурайсы шул энергияны ҡурайҙа уйнағанда сығара. Был – бөйөк музыка ҡоралы. Йыһанға энергия тарата ул.\nТөрлө этностар интеграль ялан нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Ньютон да был хаҡта яҙған. Шуныһы йәл, ҡулъяҙмалары янып, был хаҡта бик аҙ мәғлүмәт ҡалған унан. Мәҫәлән, Рәсәйҙәге ожмах баҡсаһында тап башҡорттар йәшәй. Башҡа төбәктәрҙә был күренеш улай уҡ асыҡ күренмәй. Был молекуляр формала сағыла. Сыңғыҙхан да ошо ерҙе яулап алырға тигән маҡсат менән килә. Ул ҡеүәтле энергия сығанағына эйә булырға теләй. Сыңғыҙхан Рәсәйҙе яуларға теләмәй, ә энергия сығанаҡтарын берләштерергә ниәтләй.\nУл булмаһа, Ҡытай ҙа бөгөнгө хәлдә булмаҫ ине. Ул бында ла шуны эшләргә теләй. Ҡытайҙы берләштергәндә тәрән белемдәр менән таныша. Уға шулай уҡ ожмах баҡсаһына инеүҙең бер ере Рәсәйҙә урынлашҡанын да әйтәләр, шуға күрә ул ошонда ынтыла. Был, бер ҡараһаң, бик ҡатмарлы тема. Был – экзотерика түгел, ә молекуляр физика. Төрлө этностар төрлө яланда урынлашҡан. Мәҫәлән, Тибет – ул етенсе интеграль ялан. Улар ҡеүәтлерәк тигәнде аңлатмай был, унда башҡа төрлө резонанс. Ток энергияһы төрлө була бит, шуның кеүек.\nБына бөгөн ошо селтәрҙәрҙә боҙолош киткән. Төҙәтергә, рәтләргә, йүнәтергә кәрәк. Алтынсы интеграль яландың сылбыры боҙолған. Мин, мәҫәлән, кешеләргә һәр урында мөрәжәғәт итеп, барығыҙ ҙа Башҡортостанды ҡотҡарыу, уны һаҡлау хаҡында уйларға тейешһегеҙ, тип әйтәм. Сөнки был төбәк өсөн генә түгел, бөгөн тотош Ер шары өсөн Башҡортостандағы хәл-торош яуаплы.\nСүриәләге һуғыш та бындағы халыҡтың энергетик яланы ҡаҡшау менән бәйле. Бер ҡараһаң, Сүриә ҡайҙа ла Башҡортостан ҡайҙа? Әммә интеграль майҙанда улар бер яланда. Башҡортостанда йәшәгән кешеләрҙең хәүефһеҙлеге бик мөһим. Кешеләр нимә уйлауы, ниндәй ғәмәлдәр ҡылыуы хаҡында уйланырға бурыслы. Дөйөм кешелектең яҡты идея менән яныуы мөһим. Дөрөҫ музыка тыңларға кәрәк.\nБашҡорт музыкаһы – нигеҙле. Шуны кешеләргә тыңлатырға, шул рәүешле уларҙы үҫтерергә кәрәк. Кешеләр тыуғанда уҡ айырым энергетика менән тыуа. Быны ишеткәнебеҙ бар, әммә тыуған ерҙең үҙенең айырым ҡеүәте була. Бына ошолар хаҡында ла мин физика ҡанундарына нигеҙләнеп, фәнни эш яҙҙым. Был хаҡта сығыш та яһайым. Бына американдар Нобель премияһына тәҡдим итмәксе, әммә миңә ул тәҡдим ҡыҙыҡ түгел, сөнки уларҙа был процесты аҡыл яғынан аңлау килә, ә тойомлау юҡ. Башҡорттар минең асыштарға нисек ҡарар ине икән?\nКүҙ алдына килтерәһегеҙме: кеше ошонда тыуған һәм донъяға килгәс тә уның ДНК-һы киңлектең ДНК-һына инә. Тап ошо ерҙә тыуған өсөн генә. Ҡайҙа йәшәүенә, булыуына ҡарамаҫтан, ул дөйөм киңлек ДНК-һына тегелгән була. Уны үҫтерергә була, әммә юҡ итеп булмай. Был ерҙә тыуған кешеләрҙең күҙәнәктәренең төҙөлөшө ҡатмарлы, шуға ла функцияһы ҙур.\n– Һеҙ бер әңгәмәгеҙҙә “башҡорттар – алтынсы интеграль ялан банкирҙары, уларҙы рәнйетергә ярамай” тип әйттегеҙ. Шуны асыҡлабыраҡ аңлатһағыҙ ине?\n– Интеграль ялан – ул нур майҙаны. Бер ҡатын шиғырҙар яҙа, яҙғандарының ритмикаһы ана шул алтынсы интеграль яландыҡына тап килә. Уның яҙмалары менән Интернет тулған, тиергә була. Әммә бер көн уға берәү яла яҡҡан, шунан мин уның ҡеүәтле ҡулъяҙмаларын уҡып, ошо фекерҙе әйттем. Ысынлап та, был рухҡа ҡаршы сығыу шул уҡ ҡаршы сыҡҡан яҡтың үҙенә хәүефле, сөнки, алда әйткәнемсә, башҡорттар – алтынсы интеграль ялан хужалары. Башҡортостанда ижад итергә теләгәндәр, ана шунда яҙғандары ҡеүәтле үҫеш энергетикаһы менән тулы буласаҡ. Кешеләрҙең ДНК-һын да йүнәтергә кәрәк бит, үҙ-үҙҙәрен түбәнһетеү һөҙөмтәһендә уларҙың ас-яланғас ДНК-һы вибрациялары дөйөм йыһан энергетикаһына тоташа алмай.\n– Тимәк, башҡорт шиғыры, башҡорт телмәре айырым көскә эйә? Физика закондары менән аңлатығыҙ әле?\n– Әлбиттә, шулай. Башҡорт һүҙе – ул айырым темпҡа эйә телмәр. Шиғырҙа ана шуны тотоу мөһим. Ҡурайсы ул темпты үҙенән-үҙе тота, сөнки әгәр ул шул рәүешле уйнамаһа, көй сыҡмаясаҡ. Гармонияға килтергән көй.\n– Беҙ уны моң тибеҙ!\n– Башҡорт шиғриәте ул бит бер теҙмәнән теҙелгән тел түгел. Ул – дөрөҫ киңлектә ятҡан телдең күләмле сағылышы. Бында һүҙҙәргә айырым көс һалынған. Мәҫәлән, минең рухтың молекуляр сағылышы хаҡындағы көноҙоно барған лекцияларымды тыңларға бик күмәк халыҡ бары тик Башҡортостанда ғына килә. Был нимә хаҡында һөйләй? Бындағы халыҡта, ошо ерлектәгеләрҙә интеграль яландың көсөн тойоу һәләте бар. Бында килгән һайын шул хәл ҡабатлана. Бында нигеҙле итеп кешеләрҙең үҫеш кимәлен күрергә була.\n– Бөгөн энергетик баланстың ҡаҡшауы хаҡында йыш телгә алалар. Ә һеҙ уны хатта Башҡортостан менән дә бәйләйһегеҙме?\n– Картаға ҡараһаң, Башҡортостан бер төбәк кенә кеүек. Ә ысынында иһә ундағы халыҡҡа мөнәсәбәт айырым булыуы мөһим. Беҙҙең илдәге яҡтылыҡ сығанағы булған Башҡортостандан килгән энергия ҡыҫылған. Был төбәкте һаҡларға кәрәк, кешеләренә айырым мөнәсәбәт булырға тейеш, тип әйтһәм, сәйер яңғырай, шулай бит?! Ә физика закондары менән, интеграль яландағы үҙгәрештәргә күҙ һалһаң, барыһы ла аңлашыла. Ер шарындағы именлек тә һәр интеграль яландың үҙ ваҡытында йыһанды кәрәкле энергия менән тәьмин итеүенә бәйле. Төрлө ерҙә терроризм күренештәре лә кешеләрҙең аҡылы дөрөҫ фокуста тормауы менән бәйле, уларҙы түбән вибрациянан алырға кәрәк. Йәки алтынсы интеграль яландың вибрацияһын көсәйтергә кәрәк, сөнки улар ҙа бергә бәйле был яланда, шуға күрә энергияларын икенсегә борорға кәрәк (урыҫса әйткәндә, “перебить энергию” була). Иң ҡеүәтле энергия ҡайҙа икән тип өйрәнә башлағас, мин Башҡортостанды астым. Рәсәй менән бер нимә лә булмаясаҡ, хәүефләнергә кәрәкмәй. Әммә бының өсөн илдә һәр саҡ мәңгелек ут янып торорға тейеш, ә ул – Башҡортостан. Тап ошо төбәк – мәңгелек утын һаҡлаусы.\n– Был хаҡта күп әҫәрҙәр яҙылған. Ә хәҙер шул уҡ фекерҙе физиктың ауыҙынан ишетеү бик ҡыҙыҡлы!\n– Был хаҡта күптән әйтелгән ул, һәр заман ғалимы һөйләгән. Бәлки, Башҡортостан тип атап әйтеүсе генә һирәктер. Быны хатта иҫбатларға кәрәкмәй, был күптән раҫланған. Иң мөһиме – кешеләрҙең шуны аңлауы, тойоуы кәрәк. Мәғлүмәт булыуы – бер, уның кешеләргә барып етеүе – икенсе нәмә. Ошо дәлилгә кешеләрҙең аңын йүнәлтеү зарур. Иң төп вазифа – әҙәм балаларының башҡаларға түгел, ә үҙ-үҙенә мөрәжәғәт итеүе. Беҙ йәшәгән киңлек беҙҙән көслөрәк. Уның өсөн беҙ минерал ғына, унда юҡҡа сығыу бер ни түгел. Шуның өсөн кешеләргә дүртенсе интеграль ялан нисек йәшәүен белеү кәрәк. Ә дүртенсе интеграль ялан – ул беҙҙең мейе. Кеше үҙенең мейеһен ихтирам итмәйенсә, бер ниндәй ҙә уңышҡа өлгәшә алмаясаҡ. Цементланған фекерле, ҡарашлыларҙы уятыуы, эйе, ауыр. Хатта ҙур ғалимдар ҙа шундай булыуы ихтимал. Мейе эшмәкәрлеге дипломдар менән баһаланмай. Ә бына мин һеҙҙә медицина университетында сығыш яһағанда йәштәрҙең тере аңын тойоп һоҡландым. Уларҙың мейеһе яңылыҡты ҡабул итергә, үҫеш юлынан барырға әҙер. Ә бит арабыҙҙа мейеләре ябыҡ кешеләр бик күп.\n– Бәлки, уларҙың йөрәге ябыҡтыр?\n– Уларҙың мейеһе ябыҡ. Ә ябыҡ мейе йөрәкте теләһә ҡайһы яҡҡа бора. Ул тойоуҙан, фекерләүҙән мәхрүм. Мейене асырға кәрәк. Мин үҙемде ғүмер буйы өйрәнсек итеп тоям, минең өсөн һәр секунд, минут һайын нимәлер өйрәнеү ҡыҙыҡлы. Беҙ ҡайҙа ғына булһаҡ та, үҙебеҙҙе уратып алған киңлекте тойорға, аңларға тейешбеҙ. Был бик мөһим. Был – минең йәшәү принцибым.\n– Һеҙ ҡурайсылар хаҡында ҡыҙыҡлы фекерҙәр әйттегеҙ. Бына элек йөҙәрләгән, меңәрләгән ҡурайсы яланға сығып ҡурай уйнаған. Был күренеште, бәлки, ҡабат тергеҙергәлер, тип уйлап ҡуйҙым.\n– О! Был – бик үҙенсәлекле фекер! Ирәмәл тауын яҡшы беләһегеҙ бит инде. Ул бит ябай ғына түгел, ул тау-идея! Ул – астраль тау. Ҡурайсылар булмай, тағы кем шул тауҙы яңынан күтәрә, уның энергияһын яңынан тергеҙеп ебәрә алһын?! Был бик шәп булыр ине. Ҡурайсы эске стресс кимәлендә уйнарға бурыслы. Асыҡлап әйткәндә, тәне үҙе ҡыл һымаҡ тартылып торорға тейеш.\n– Үҙе ҡурай булырға тейеш килеп сыға инде?!\n– Эйе, үҙе ҡурай көпшәһенә әүерелергә тейеш. Ҡурайҙа уйнау йөрәккә лә көсөргәнеш килтерә. Ә бына күмәкләшеп йыйылып бер уйнағанда, күҙ алдына килтерәһегеҙме, ниндәй ҡеүәт таралыр ине Ирәмәлдән! Был хаҡта башҡаларға һөйләргә кәрәк. Ҡурай ябай музыка ҡоралы түгел. Мин хатта унда уйнап, нисек үлемһеҙлеккә өлгәшергә мөмкин булғаны хаҡында ла һөйләй алам. Лаборатория институты кимәлендә мин ҡурайсының үлемһеҙлеген иҫбатлай алыр инем. Бының өсөн махсус медицина институты, лаборатория кәрәк. Үлемһеҙлек бар, йәнә лә үлемһеҙ рух бар.\n– Башҡорт телен һаҡлау тураһында фекер ҙә әйткәйнегеҙ?\n– Бына ҡарағыҙ: теләһә ҡайһы телде ике юл менән өйрәнергә була. Әгәр кеше ниндәйҙер телдә һөйләшә икән, ул уны белә тигән һүҙ түгел. Телде аңлау уның тамырын аңлауҙан башлана. Телдең матрицаһын белеү кәрәк. Бына үҫемлек ултыра, беҙ уны күрәбеҙ, әммә уның эске төҙөлөшөн маңлай күҙе менән күрмәйбеҙ. Телде һаҡлау өсөн ошо телдә фекерләүҙе һаҡлау мөһим. Әгәр кеше башҡортса уйлай белмәй икән, уға телдең матрицаһын өйрәнергә кәрәк. Әлбиттә, Башҡортостанда башҡортса фекерләгән кешеләр күп булырға тейеш. Хатта ун ике аҡыл эйәһе булыуы мөһим, улар халыҡтың тәрән аң кимәлендә уй йөрөтә. Улар телде һаҡлап торасаҡ. Кешеләр дөрөҫ тын алмай башлаған, ә ул аңды әсетә. Ә был күренеш, үҙ сиратында, булғанды юя. Былар барыһы ла физика менән бәйле. Башҡортса фекерләмәгән кеше үҙен башҡорт тип әйтә алмай. Кем тарихи тамырҙарын белмәй, ул үҙен башҡорт тип әйтә алмай. Кем ҡурайҙа уйнамай, ул үҙен башҡорт тип әйтә алмай. Минең миҫалда инде, кем ҡымыҙ эсмәй, ул үҙен башҡорт тип әйтә алмай (йылмая – авт). Был телде өйрәнергә теләгәндәр ҙә күп булыр әле.\n– Һеҙҙең алтынсы интеграль ялан тигәнегеҙ рух булып сыға түгелме, тип уйлап ултырам?\n– Бына ҡарағыҙ, һеҙ әле ошо һүҙҙе әйттегеҙ, ә мин уның геометрик формаһын, схемаһын күрәм. Һеҙҙең туған телегеҙ ана шунан башланған. Рух – ул бер ерлектә берләшеүҙең боронғо төрө. Уның сиктәре ана шул алтынсы интеграль яланда ята. Бик күптәр энергияның физикаһын төшөнөп етмәй. Бер һүҙҙе генә әйтеп тә, тотош ҡеүәтле бер ҡатламды күтәреп була.\nАлда әйткәнемсә, хатта нимә эскәнен дә кеше белергә тейеш. Яҡшы сәй, һыу, ҡымыҙ эсергә кәрәк. Улар молекуляр кимәлдә беҙҙең организмға дөрөҫ йоғонто яһай. Шиғырҙы ла авторҙың туған телендә уҡыу мөһим, сөнки энергетикаһы үтеп инә. Был бик мөһим. Мәҫәлән, кемдер әйтә минең лекцияма меңдән ашыу кеше килде, тип. Ә минең өсөн мең килеүе мөһим түгел, минең өсөн мине тойған, аңлаған аудитория менән аралашыу мөһим. Үҙ-ара бәйләнеш, бер-береңде тойоу ҡәҙерлерәк. Музыканы кеше шунда уҡ ҡабул итә, сөнки ҡолағы тауыштан ҡаса алмай.\nЕҫте лә кеше шунда уҡ ҡабул итә, сөнки тын алмай тора алмай. Ә шиғырҙы туған телдә, туған телмәрҙә уҡыу уның эске энергетикаһын еткереүгә бәйле. Ун кешегә, өс кешегә барып етһен ул рухи ҡеүәт, әммә был күпкә мөһимерәк.\nҒөмүмән, кешеләргә бөгөн һәм күпте эшләүе ҡәҙерлерәк булырға тейеш. Ни өсөн әле беҙ үткәндәрҙе баһалайбыҙ ҙа киләсәк хаҡында һөйләйбеҙ. Ә бөгөнгө кемгә ҡала? Уҙғандар – ул башҡаларҙың дәүере, унда беҙ тығыла алмайбыҙ. Киләсәктә әллә күпме уңышым була тип әйтер алдынан, шул киләсәк өсөн бөгөн бер генә булһа ла ғәмәл эшләнеңме һуң? Бына ошо хаҡта фекерләргә кәрәк.\nКешенең мөмкинлектәре сикһеҙ. Мин уларҙың ҡеүәтен аса алам. Кешеләрҙең осоу һәләте бар. Һеҙҙә лә булған ундай заттар. Әүлиә тигәндәр. Уларҙың физик тәне нурға әйләнә. Былар барыһы ла физика фәне менән бәйле. Быларҙың барыһын да эшләү өсөн кешенең аңын үҙенә бороуы кәрәк. Мин бөтә ҡаҙаныштарымды үҙемдә һынап ҡарайым.\nМиңә килгән кешеләр араһында ауырыуҙар ҙа бар. Дарыу ашауҙан туҡтағыҙ, тиһәм, юҡ, ярамай, табип ҡушты, тиҙәр. Шул уҡ беҙгә тәҡдим иткән витаминдар ҙа бизнесҡа ҡоролған. Улар кеше организмына йоғонто яһамай.\nКеше – үҙ-үҙен дауалаусы ла, юҡҡа сығарыусы ла. Кешеләр миңә килә лә, дауала, тиҙәр. Кеше үҙен үҙе дауалай ала. Үҙе ҡыҫылмай ғына уны кем һауыҡтыра алһын? Мин тәүлектәр буйы эшләйем. Төшөмдә лә эшләйем, хатта нисә сәғәт йоҡлағанымды ла белмәйем, сөнки эш – минең йәшәү рәүешем.\nҺеҙҙең бөтәһе лә янығыҙҙа ғына – машинала теләһә ниндәй көй түгел, ҡурай моңо тыңлағыҙ. Эскәндә ҡымыҙҙы һайлағыҙ. Ана шул бәләкәй генә аҙымдарҙан кеше үҙенә үҙе йөҙ борорға тейеш.\nАҙаҡҡы һүҙ урынынаҮҙгәртергә\nОлег Чернэ әңгәмәләшергә саҡырғас, башта икеләнеп кенә барғайным. Әммә һөйләшеү барышында милләтебеҙ хаҡында башҡаларҙа ла фәнни мәғлүмәт етерлек икәнлеген күрҙем. Беҙҙең халыҡ – ошо быуатта ла үҙенең тарихи хәтерен, асылын юғалтмаған, “Урал батыр” кеүек боронғо яҙмаһын һаҡлап ҡалған бик һирәк милләттәрҙең береһе.\nЭйе, заман ҡатмарлы, ә был ғалим фәнни юл аша халҡыбыҙ хаҡында ҙур мәғәнәгә эйә булған фекерҙәр белдерә. Ул ислам динендә булмағас, бәлки, әүлиәләрҙең кемлеген аңлап та етмәйҙер, әммә был хаҡта фекер йөрөтә. Юҡҡа ғына борон-борондан Башҡортостан – әүлиәләр иле тимәгәндәр бит. Нур тулҡыны хаҡында ла әйтә, ә беҙҙең күпме изге урындарыбыҙ бар. Ирәмәл, Әүештау, Нарыҫтау, Балҡантау һәм башҡа урындарҙың ырыҫын тойоп йәшәй халҡыбыҙ.\nТап Зәйнулла ишан әйткән һүҙҙәрҙең бөгөн тантана итер мәле еткән. Был хаҡта Шәйех Назим да: “Башҡорттарға мәғәнәүи көс килде”, – тигәйне бынан бер нисә йыл элек. Ислам, дин, иман аша килә халыҡтың асылына табан юлы. Милләтебеҙҙең иң аҫыл сифаттарының береһе – ул ихласлыҡ. Йөрәге асыҡ, Күктәр менән бәйләнешен юғалтмаған башҡорттар.\nТел – ул аралашыу ғына түгел, бейеү ҙә, йыр ҙа, моң да. Ул аралашыуҙың иң юғары кимәле – Аллаһ Тәғәлә менән бәйләнеш, йән, рух теле. Ошо асылыбыҙҙы юғалтмай ошо көнгә тиклем алып килеп еткергән халҡыбыҙ һәр заман Зәйнулла ишан юлында, ихласлыҡта булһын! Автор: Лариса АБДУЛЛИНА әңгәмәләште.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=“Башҡортостанда_йәшәгән_һәр_кем_башҡорт”&oldid=19353»\nПоследний раз редактировалась 30 апрель 2018 в 06:50\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:50 30 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Әлегә – бензобысҡы, ҡалғандары – сюрприз\n25 Ноябрь 2019, 17:31\nМатбуғат – 2020 Әлегә – бензобысҡы, ҡалғандары – сюрприз Хөрмәтле дуҫтар! 2020 йылдың тәүге яртыһына “Ейәнсура таңдары” гәзитенә яҙылыусылар араһында декабрь аҙаҡтарында ғәҙәттәгесә бүләктәр уйнатыласаҡ. Ярты йыл буйы район гәзитен уҡып бер кинәнһәгеҙ, шул уҡ ваҡытта хәтәр генә приз отоу мөмкинлеге лә бар. Бүләк уйнатыуҙа ҡатнашыу өсөн гәзиткә яҙылырға ла, квитанция күсермәһен редакциялағы махсус ҡумтаға төшөрөргә кәрәк. Әлегә приздарҙың береһен сер итеп кенә гәзит уҡыусыларыбыҙға күрһәтәбеҙ, ҡалғандары сюрприз булып торһон. Бынан тыш гәзит аҙна һайын интернет селтәрендәге “Бәйләнештә” төркөмөндә уйын уҙғара, унда ла ҡатнашып бүләк отоу мөмкинлеге бар. Хөрмәтле гәзит уҡыусылар! Матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы тамамланырға ла бик аҙ ваҡыт ҡалды. Алдағы йылда ла таңдарҙы “Таңдар” менән аттырыр өсөн гәзиткә яҙылырға ашығығыҙ. Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ, дуҫтар!\nМатбуғат – 2020\nХөрмәтле дуҫтар! 2020 йылдың тәүге яртыһына “Ейәнсура таңдары” гәзитенә яҙылыусылар араһында декабрь аҙаҡтарында ғәҙәттәгесә бүләктәр уйнатыласаҡ. Ярты йыл буйы район гәзитен уҡып бер кинәнһәгеҙ, шул уҡ ваҡытта хәтәр генә приз отоу мөмкинлеге лә бар. Бүләк уйнатыуҙа ҡатнашыу өсөн гәзиткә яҙылырға ла, квитанция күсермәһен редакциялағы махсус ҡумтаға төшөрөргә кәрәк. Әлегә приздарҙың береһен сер итеп кенә гәзит уҡыусыларыбыҙға күрһәтәбеҙ, ҡалғандары сюрприз булып торһон.\nБынан тыш гәзит аҙна һайын интернет селтәрендәге “Бәйләнештә” төркөмөндә уйын уҙғара, унда ла ҡатнашып бүләк отоу мөмкинлеге бар.\nМатбуғатҡа яҙылыу кампанияһы тамамланырға ла бик аҙ ваҡыт ҡалды. Алдағы йылда ла таңдарҙы “Таңдар” менән аттырыр өсөн гәзиткә яҙылырға ашығығыҙ.\nБергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ, дуҫтар!


Бөгөн Рөстәм Хәмитов ауыл хужалығы тармағы алдынғыларын дәүләт наградалары менән бүләкләне\nТөрлө кимәл орден һәм билдәләргә бөтәһе 40 кеше лайыҡ булды.\nМәҫәлән, «Халыҡтар дуҫлығы ордены» Туймазының «Йәрмөхәмәтов» кооперативы механизаторы Әнәс Вәлиевҡа тапшырылды. Уҙаман 40 йылдан ашыу ырҙында юғары күрһәткестәргә өлгәшә. Бынан тыш, ике кеше Салауат Юлаев орденына, 10 кеше Башҡортостандың почет грамотаһына лайыҡ булды. Бөгөн шулай уҡ «Башҡортостан ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре» һәм «Башҡортостан аҙыҡ-түлек сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре» званиелары тапшырылды. Бүләкләнеүселәрҙең күптәре оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, артабан да ең һыҙғанып эшләргә әҙер булыуын белдерә.\nБыйыл Башҡортостандың агросәнәғәт комплексы 100 мең тоннана ашыу бойҙай культуралары йыйып алды. Гектар ҡеүәте уртаса 18.9 центнер тәшкил иткән. Был күрһәткес буйынса республика Волга буйы федераль округында 10-сы урынды биләй. Рөстәм Хәмитов аграрийҙарға артабан да һөҙөмтәле эшләүҙәрен теләне, ауыл хужалығы һәр ваҡыт иғтибар үҙәгендә булыуын белдерҙе.


Мостай Кәрим- башҡорт әҙәбиәтенең ғорурлығы. - Мои файлы - Каталог файлов - Персональный сайт с. Ильчигулово\nМостай Кәрим- башҡорт әҙәбиәтенең ғорурлығы.\nМостай һүҙе һыя һәр кешегә\nҺүҙе үтә бөтә әҙәмгә.\nӨләшеп бирһәң уның осҡор һүҙен,\nЕтер ине барлыҡ ғәләмгә,\nБереһе китмәҫ ине әрәмгә.\nМостай күҙе үткер- барын күрә,\nБөтәһенә һирпә ҡарашын.\nАтайҙарса уның ҡарашынан\nТалашҡандар китә ярашып,\nКүптәргә заң уның ҡарашы.\nМостай Кәрим исемен белмәгән кеше юҡ Башҡортолстаныбыҙҙа. Олоһо ла, кесеһе лә йә уны ишетеп белә, йә әҫәрҙәре менән таныш, йә театрҙа уның пьесалары буйынса ҡуйылған спетаклдәр ҡарағандыр.\n(рәт буйлап әҫәрҙәрен һанап китәләр)\n«Беҙҙең өйҙөң йәме», «Өс таған», «Йылғалар һөйләшә», « Ҡара һыуҙар», « Ай тотолған төндә», « Айгөл иле», « Оҙон- оҙаҡ баласаҡ», « Салауат», « Ташлама утты Прометей», « Ярлыҡау» һ.б\nКүп улар. Уларҙың бөтәһе лә үҙебеҙҙә йәшәүгә хоҡуҡ һәм ғүмерлек прописка алды, унан ут күршеләргә күсте, сит батшалыҡтарҙы ла айҡаны, үҙәктәге нәшриәттәрҙе лә үҙ итте.\nӘҫәрҙәре менән Мостай Кәрим бары йәшәүҙең матурлығы, мәғәнәһе менән һоҡландырҙы, һыҙландырҙы, яраттырҙы. Ул кеше күңеленә бары тик матурлыҡ, изгелек, инсафлыҡ, яҡшылыҡ тойғолары аша яҡын килергә, йоғонто яһарға тырышты. Һәм быны ул оҫта рәссамдарса, маһир әҙиптәрсә, нескә психолог булараҡ башҡарҙы.\nБөгөн беҙ уның йәш кенә сағынан оло йәшкә еткәненсә яҙған әҫәрҙәрен уҡып,шиғырҙарын һөйләп, шулай уҡ һәүәҫкәр артистарыбыҙ ҡатнашлығында драмаларынан өҙөктәр ҡарап китәрбеҙ... (...)\n( шиғырҙарын уҡығандан һуң һүҙҙәр)\n...Мостай Кәрим үҙенең һәр нервы ебе, йөрәгенең һәр тамыры менән заманына, халҡына тоташҡан. Ул ваҡиғалар ағымының иң үҙәгендә йәшәй, һалҡын тулҡындарҙан нур айырып алған кеүек, ваҡиғаларҙы йөрәге аша үткәреп, уларҙың асылын һөҙөп ала һәм кешеләргә шиғри һүҙ итеп тарата.\nБашҡорт шиғриәтенең титаны Мостай Кәрим һуңғы шиғырҙарының береһендә былай тип яҙҙы:\nКитеп барһам, ҡан ҡәрҙәштәр, һеҙгә,\nТүп- түңәрәк ер ҡалдырам һеҙгә,\nАғын һыу ҡалдырып китәмен...\nЭйе, шағир беҙгә йомарт Ҡояш, имен, бәрәкәтле Ер, шулар менән бергә мәңге балҡыр шиғриәт һәм мөхәббәт ҡалдырҙы.\nМостай Кәрим мөхәббәт темаһына бик ихлас һәм яуаплы ҡараған, шағир мөхәббәт тойғоларын һүрәтләү аша бар булмышын, күңел донъяһын, кешеләргә, һөйгәненә, Ватанына ҡарата хис тойғоларын, мөнәсәбәтен сағылдырған.\nМөхәббәт булмаһа, шиғриәт булмаҫ ине,- тигән бит. Шағир Риф Мифтахов былай тип хәтерләй: «Мостай ағай бер миңә:\n«Мөхәббәт шиғырҙары яҙаһыңмы әле?- тип төрттөрә». «Яҙам»- мин әйтәм.*Маладис!*- ти йылмайып,-улай булғас, шағир икәнһең әле,-ти».\nШулай булмаһа, ошондай шиғырҙар тыуыр инеме, беҙгә, шиғыр һөйөүселәргә, йәдкәр-шиғырҙар ҡалыр инеме?!\nМостай Кәримдең шағир булараҡ формалашыуында Башҡортостан « Китап» нәшриәтенең әһәмиәте бәхәсһеҙҙер./китап күргәҙмәһенә күрһәтеп/.Сөнки шағирҙың тәүге китабынан алып, үҙенең 88 йәшенә тиклем бөтәһе лә иң әүәл үҙебеҙҙә башҡорт телендә донъя күргән.\nОлуғ шағирыбыҙҙың китаптары өҫтәлебеҙҙә, әленән әле уларҙы ҡулға алып, эстетик ләззәт кисерәбеҙ,аҡыллы фекер табабыҙ.


Пародийный Порноигра: Секс Иң Яҡшы Ҡорал-Бушлай Уйыны\nОнлайн Уйнауҙар 263+ Parody Уйын Порно\nӘгәр һеҙ концепцияһы менән бигүк таныш пародийный порноигра: мин аңлатып бирҙем. Асылда, был сегментта сайтта, ҡайҙа теләһә, беҙ урынлаштырабыҙ, релиз, төп франшиза төҙөп булған, беренсе сиратта видеоуйындары, һәм фильмдар аниме-сериалы. Хәҙерге өйөмдә сығанаҡтар был үҙенсәлекле ҡатнаш, ләкин әгәр һеҙ контент бағышланған икән, нимә менән һеҙҙең, бәлки, яңы таныштар, ғөмүмән, һеҙҙе ниндәй проблемалар барлыҡҡа килә. Был материал бына ошондай пародийный тип, был шулай булғас, әгәр һеҙ енси персонаждар тип табып, уларҙың ысынбарлыҡҡа тулыһынса трахнуть ине һеҙҙең (FFVII Юффи була, кем?,), тап ошо уйын аласыз яһарға һеҙҙең, һеҙ уны ошонда таба. Енси пародийный бик күп уйын булды, сөнки ғәҙел бирергә була: һеҙ был һорауға бик етеҙ тейәп йөрөтөү отработка ябай һәм башҡалар. Бында мәсьәлә беҙҙән тормай шул, сүп-сарҙы айырып торор өсөн бөйөк, иң ҡайнары ғына парта менән танышырға мөмкин сығарыу һеҙҙең өсөн ниндәй ҙә булһа башҡа проблемалар йәки мәсьәлә. Беҙ, тип иҫәпләй һәм наслаждайся был ҡырағай аҙымын алға иң яҡшы материал өсөн иң яҡшы ысул һеҙ эротическое, билдәле кеше. Тураһында, шулай уҡ һәм был бөтә интерактив – был яҡшы булырға мөмкин?\nРәхим итеп, иғтибар, һеҙҙең браузер аша туранан-тура ошо уйынды уйнарға, тип, бөтә булған: һеҙ бер нәмә юҡ скачивать үҙе компьютер тура килә, түләп инергә тура килде һәм һеҙҙең өсөн түгел! Шайтан алырға, хатта кәрәк түгел һеҙ был иҫәп яҙмаһы өсөн релиз пародийный, һәм эйе, беҙҙең уйлауыбыҙса, был чертовски текә. Эш шунда, әгәр һеҙ ысынлап та был секс кәйеф-иң яҡшы класс менән релиз донъя уйын булды, беҙ беләбеҙ, был-һеҙ нисек килтергән, ә аҙаҡ һәм башҡа ҡайһы бер. Шулай итеп, рәхмәт, тип, килде, һәм, рәхим итегеҙ, бында загляни түгел, ваҡыты менән онота, иҫ киткес киң мәғлүмәт саралары тураһында күберәк белер өсөн, бында ҡуйылған ул беҙгә., Донъя, мөхәббәт беҙҙе бәхетле юл коллекция һәм парта!


Тел таныштырҙы. - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nТәүлегенә 24 Сәғәт интернет Һәм ҡыҙҙарға\nДевушкой1 ике варианты менән аралаштыДремина чатта аралашҡан ҡыҙҙар төркөм-Төркөм булып, 180 ашыу булыуы Һәм унда мөмкин тиклем тамашасы 2 башҡа.2. Плюс 1 1 ҡыҙы менән Шәхси чат: 7-22 онлайн Режимда трансляция туранан-тура бәйле Тәүлек ваҡытына һәм матур ҡыҙ Юҡ анонимность ботә ҡунаҡтар бушлай Номер: 80 түләүһеҙ трансляциялар булып, Нисә ҡыҙы өсөн бушлай дөйөм Ч беренсе хәбәрҙәр яҙалар хәбәрҙәр. әгәр экранда ғына түгел, даими Һәм загружаться трансляция буласаҡ отображаться Загрузки йәки аҡ, йәғни техник Эштәр барҙы, мөмкин тиклем уларҙың 5 60 минут дауам итә, Ә әлегә һеҙҙе көтә, 2 ч. профиль күсеп һылтанмаға баҫырға һәм Үҙен - хат яҙа, һәм был Ҡулланыусы исеме пароль тергеҙеү һәм Мөмкинлек бирһендәр һеҙгә, әгәр һеҙ Түгел, сервис инә ала, шулай Уҡ пароль алмаштырҙы.\nМенән Осрашыу һәм Телефон номеры Япон ҡатын-Ҡыҙ фотоһүрәттәре Менән\nБыл бер нисә миллион\nОгромно файҙаланыусылар һаны теркәлгәнУлар араһында иҫ киткес күп Кеше ҡояш ерҙе тоташа. Киңәйтелгән эҙләү системаларында сайттың уңайлы булды. Шуның арҡаһында ҡатын-ҡыҙ япон Ала мотлаҡ осрашырбыҙ һеҙҙең менән, Һеҙ улар тураһында идеалына тап була.\nУның етештереүсәнлеге юғары\nСтатистика буйынса, ҡатнашыусыларҙың күпселеге - танышым теләгәндәр. Йыш ҡына етди мөнәсәбәткә әүерелде Виртуаль осрашыу, ғаилә барлыҡҡа килә. Тәүҙә анкета тултырырға һәм теркәлергә кәрәк. Бынан һуң һеҙ расширенный уңайлы Партнер эҙләү системаһы менән файҙалана ала. Белем алыу өсөн кәрәкле параметрҙарҙы Һайлауҙарына кандидат ғариза, һәм һеҙ Йүнәлеш биреүсе кеше булды, улар Менән таныштырҙы.\nДе Синь Синь Төбәктәр\nВаҡытта киләсәк тураһында белдерҙе үҙе, һәм үҙе Булды һәм унда матурлыҡ тураһында бында үҙе тураһындаБында ҡыҙҙар һәм малайҙар менән таныштыра, ир-Егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙы, күңел, һеҙҙең профиль Бушлай йөрөй. Ҡото алынған һеҙҙең сайт, һеҙҙең өсөн махсус булдырылған. Иң мөһиме-аралашыу өсөн, кеше йылмая, үҙеңдең Яҡшы тойоп, ғашиҡ, бөтөн ғаилә төҙөп, никах Йәки бәйләнеш ныҡлы. -Таныш булып, бында башлана, бөтәһе лә Ябай һәм мил -Сәләм. Һеҙ үҙ мәғәнәһендә спортсыларына билдәле булырға тейеш, Төрлө һорауҙар менән күп ваҡытта һеҙҙең өсөн Эшләргә теләй. Иң мөһиме, беҙ яҙғандар һеҙгә, әгәр һеҙ, Сәләм ҡыҙы BOS, һеҙ әйтерһегеҙ. Һәм барыһы ла, тип, һеҙ, кәрәкмәй, ҡасан Был эшләргә - һәр ваҡыт. Һәм һеҙҙең менән бәйләнештәр асыҡлау ысын дуҫ Менән ҡыҙға бирелә. Ҡыҙ менән таныша, улар кейәүгә сығыу ауыр Булһа, һәм ҡыҙыҡай менән - аҡш. Сиратында, фотолар, белә - бер-береһенә оҡшаш һәм Яҙған мәлдә көтә.\nМенән бушлай ҡатын-ҡыҙға секс ч\nҺин, тип ышанырға теләмәй онлайн версияһы үҙ эсенә сатФункционалы Онлайн-версия оптималь максималь сифатлы һәм ч. Беҙ онлайн версияһы ҡулланыла тәҡдим ч нәҡ беҙҙең бөтә кулланыусылар. Әҙәм күрергә ашыға яланғас шоу-иң популяр ханым секс-ч бушлай. Сатнай шашып.-хәҙер туранан-тура моделе бүлмә эҫе. Рәхим итегеҙ «веб камера ҡыҙ» эротическое иң популяр интернет-видеочивать, ҡайҙа яланғас -заскучать ханым тап һин бирә. Теркәлгән беҙҙең секс-сат мөйөштәре бөтә донъяны тетрәндерҙе мең бушлай һәм моделдәр менән танышты, тойғо һәм хистәре һиңә генә һәйбәт бүләк әҙер. Развратный блондинка һәм брюнетка рафинировать, арбаусы һәм яҡты һылыуҡай бесподобный иҫәпләгәндә, иң яҡшы уҡыусылар юғары уҡыу йорттары студенттары һәм өлкән класс европа, бальзаковский йәштәге хужабикәләр, аш-н шалить. иремдең булмауы, беҙҙең секс-яланғас табыуын тап шул һинең ч-ханым, ул һине енси өҫтөнлөк тулыһынса тап килә. Беҙгә һинең бер ҡасан да ваҡытын үткәреп тама секс-ч, сөнки һин алдаҡсы ғына түгел, һәләтле моделен эротическое яңылыҡ үҙе ғәжәпләнә, әммә аралашыу ҡыуанысы бүләк һәм ҡауыштыра. Беҙгә ҡушылып секс-ч бушлай булыу һәм, яланғас ҡатын-ҡыҙ бер ниндәй шоу пылкий һин күрергә теләй. Һин беҙгә яңы тойғолар кисерергә мөмкин эротическое һәм гарем. Барыһы да, нимә кәрәк һиңә, беҙҙең сайтта теркәү үтеү бушлай, һин минутта ул артыҡ биләй алмай. Яңылыҡ үҙебеҙҙең илдә иң ҡайнар эротическое онотолмаҫ сәйәхәт башланды. Ышанмаһағыҙ, беҙҙең ойошмаға ҡушылып, һин пожалеть.\nБулараҡ ойошторола слайд-шоу ярҙамында программой avs Video Editor\nҺәм түбәнерәк инструкциям кәрәк\nӘгәр телисез икән, булдырырға слайд-шоу, беҙҙең цифрлы фотоһүрәте editor программой avs video ҡуллана башлап, уның мөмкинлектәрен булдырыу слайд-шоу менән төрлө һүрәттәр араһында күсеп, йәки субтитрҙар комментарий, видео һәм тауыш эффекты бирә\nИң мөһиме, мультимедиа файлдарын фото һәм, кәрәк булһа (мәҫәлән, фрагмент видео-һәм аудиояҙма, музыка фоновый булараҡ ҡулланыла) һәм урынлаштырыу ваҡытлы файл раскадровка өлк.\nИнструменттар панелдәре шк н Раскадровка ваҡытлы төймәгә басыгыз өсөн раскадровка индереп, эҙмә-эҙлелек сағылдырған фотолар торғас, өҫтәне. Тәртибен үҙгәртеү өсөн фотолар, һүрәттәр һәм сысҡандың уң төймәһенә ҡулланыу параметрҙарын береһе раскадровка нажмите, һулға-уңға, меню контекстный (сысҡандың уң төймәһенә). Ваҡыт бирә, ул отражает һүрәт экрандың эсендә. Раскадровка оҙайлығы кәрәкле төймәгә басыгыз һәм был панель һүрәт һайлай. төймәгә басыгыз һәм әһәмиәте индерелгән. Әгәр телисез икән отрегулировать сағыулыҡ, контрастность һайлағыҙ һәм төймәгә басыгыз был панель. раскадровка раскадровка тәҙрә сәскә һүрәте, төҫ коррекцион исправлено өсөн тәҙрәләре асыла. Күберәк белер өсөн, интернет аша беҙгә мөрәжәғәт итә. Раскадровка үҙәге әүҙем һәм басыгыз был төймәгә, экрандағы күсә. Барыһы файл эффект һәм отражает өлкәһенә күсә. Категория буйынса ойошторола. һул тәҙрә программаһының бер өлөшө.\nШуның өсөн, тәүҙә бер-ике фотоһүрәтен һайларға күсә.\nРаскадровка өҫтәү өсөн, һеҙ телисез өстәргә эсенә күсереп, мышканың уң төймәгә басыгыз һәм был өлкәлә эффект файл күсә, һәм башҡа бер-бер артлы өҫтәп, өҫтәргә һәм алмаштырырға вариант ҡулланыуға күскән. Өсөн ҡулланырға барлыҡ фотоһүрәттәр араһында бер үк күсә, барыһы күсә килгән контекстный һайлау меню вариант ҡулланыла (сысҡандың уң төймәһенә). Осраҡлы күсеү өсөн ҡулланып, осраҡлы ҡулланырға вариант ҡулланыуға күскән. Ғәҙәттә, күсенеү оҙайлығы, кәрәк төймәгә һайлау һәм күсеүҙе раскадровка раскадровка панелдәр күсә.\nOk төймәһенә баҫыр кәрәк.\nкүсә һәм әһәмиәтен асыу оҙайлығы тәҙрәгә индерҙе.\nҺеҙ шулай уҡ аласыз, тәҙрәнән тәҙрәгә ҡарап ҡарап алдан һайлауҙа был күсә. Баҫыу Текст экранда төймәһенә үҙәге. Файл һәм текст һайлау.\nОКНО тәҙрә асырға кәрәк\nэффекттарҙың моделен өлкәһе. График ҡалыптар тура килә һәм киләсәк һайлаусылар перетаскивать линияһы урынлаштырылған. Өсөн текстар оҙайлығы уңын, һулын блогы сиктә, текст баҫыу һәм береһе булыу, сысҡан тотоу төймәһе, ул. перетаскивать урын кәрәк. Ике тапҡыр блогы нажмите өсөн текст, уның үҙенсәлектәре менән исправлено өсөн тәҙрәләре асыла. Был өлкәлә алдан ҡарау, үҙгәртеү индереүҙе кәрәк. нажмите өсөн әһәмиәте шаблон буйынса, ике тапҡыр тәҙрәләре асыла. Һеҙ шулай уҡ аласыз ҡулланырға төрлө видео ҡарау эффектын слайд-шоу. Шуның өсөн, белергә, ул нисек эшләй, был етәкселегенә мөрәжәғәт итә.\nАңлатма яҙыу һәм төймәһен баҫһаң әгәр һеҙ теләһәгез өстәргә экрандан фотоһүрәттәр үҙәге.\nКүңел, микрофон тауышы картаһы йәлеп итеү. Параметрҙарҙы яҙыу записи на панелдәр тауыш биреп, урын н һәм ваҡытын уңайлаштырыу курсор яҙыу төймәһенә баҫыр кәрәк. шк шкалаһы ваҡытлы башланды. Һәм төймәһенә яҙып туҡтатып әйләнә. Басыгыз, яҙыу туҡтатыу өсөн теләсә ҡайһы ваҡытта. Шуның өсөн, тауыш өҫтәне, төймәгә басыгыз"Китапхана"үҙәге. интерфейс өлөшө үрге һәм категорияны һайлағандан Аудио экран. Иң элек юлдар һәм тармаҡ өсөн һәм ваҡытлы файл тауыш эффекты перетаскивать микширование шкалаһы на прием өл. Әгәр һеҙ ойоштороу планлаштырыла слайд-шоу форматында DVD йә Blu-ray, бынан тыш, бәлки, һеҙҙең өсөн диск меню төҙөргә. Меню төймәгә басыгыз өсөн экран. үҙәге, Инанырға, һеҙ, актив вариант менюға индерелгән. Шаблон буйынса, ике тапҡыр эффект һәм стиль өлкәһендә файл нажмите өсөн, уны ҡулланыу өсөн презентацияһы булды. Файл файл өлкәһе һәм өлкәһендә иң арзаны-һурәттәре йәки видео һәм эффект перетаскивать тәҙрәһе аҫҡы өлөшө эш программаһы. Исем һайлауға, музыка һәм һаны үҙгәреүен бите ҡып башлығы фоновый бирә. көйләү бүлеге тейешле. Һеҙ шулай уҡ тематик презентациялар башлығы бүленә. Шуның өсөн, башлығына өҫтәп, һул төймәгә баҫабыҙ. программалар бүлеге өлөшө тәҙрә, ваҡытлы ваҡыт шкалаһы һәм инструменттар панелдәре. төймәгә басыгыз перетаскивать ползунок шк н нөктәләрендә талап өҫтәне.\nИғтибарлы, һиҙгер, Нескә юмор менән. Бәлки, мин Яҙған нәмә, Әммә аралашыуы\nИғтибарлы, һиҙгер, Нескә юмор менәнБәлки, мин Яҙған нәмә, Әммә аралашыуы Бер-береһен Яҡшы белә. ҡатын-ҡыҙ, Ул әҙер Аңларға, хөрмәт Итергә, яратам Барлыҡ тормош Һәм шатлығы Менән уртаҡлашты Горесть һәм Был мине, Минең мөхәббәт Яуап итеп, Һәм мин Уның өсөн Бөтәһе лә Әҙер булып Эшләй, бәхетле Һәм хәҙер Белмәүен уның Өсөн хәсрәт була. Һеҙ бында Теркәлгән булған Бөтә ир-Ат профиль Төбәгендә бушлай Ҡарай ала. Сайтта теркәлеү, Малайҙар һәм Ир-аттың Һеҙҙең менән Аралаша алмайынса, Улар был Төбәктә йәшәп Рязань өлкәһендә Генә түгел, Ә башҡа Төбәктәрҙә һәм өлкәләрҙә. Әгәр һеҙгә Танышырға теләһәм, Үҙенең мөхәббәтен Табып, яңы Таныштар, дуҫтар, Икенсе яртыһы, Йәғни һеҙ Беҙҙең сайтҡа Танышыу көтә.\nМенән теркәлгән Фотоһүрәттәр менән Танышырға фарс Телефон\nХәҙер һәм ошонда осрашты, фарс Яртыһында сайтында теркәлеү бушлай булды Һәм буласаҡФотоһүрәттәргә ҡарап, хәбәрен һәм үҙ өҫтәне.\nПоловинка - сайтына, иң яҡшы фотоһүрәттәр Менән танышырға һәм телефон номерын, Хәҙер унда теркәлмәгән һәм башҡа Бушлай булған икән. Ҡыҙҙар менән егеттәр танышырға теләй Йәки Фарс. интернет һәм аралашыу, уларҙың фотоһүрәттәрен Ҡарарға һәм уның буйынса телефондан шылтыраталар. Һуңынан 100 половнка сайттарының мөмкинлектәрен Файҙаланып, бөтә сайтҡа инеү бушлай Ала һәм сервис теркәлгән, унда Ҡатнашыусылар менән осрашыу үтәсәк һәм Бөтә донъя һәр көнө яңы таныштырҙы. Мин бөгөн ҡыҙҙар һәм малайҙарҙың Фотоларын һайлай сервис ярҙамы менән Оҡшаған була, хатта улар менән Танышыу һәм телефон буйынса шылтырата.\nБушлай таныша Барған Франкфурт-На-майне, Гессен\nСәйәхәт тураһында хыяллана һәм мин Тураһында һөйләп, тәжрибә менән уртаҡлашыу Өсөн үҙ ғаиләһен\nМин ғаилә һәм туғанлыҡ традицияларына Баһалап, минең өсөн ғаилә - ул Ҡәлғә нерушмый.\nҺеҙ интернет биттәренән танышып бара Франкфурт-на-майне. Һеҙ бында ҡарай алаһығыҙ, ҡайһы Бер кешеләр Профиль Франкфурт-на-Майне теркәү бушлай булғас.\nТеркәлгәндән һуң, бер нисә минут Торорға, һеҙгә инеп булған кешеләр Менән аралашыу, башҡа ҡалаларҙа йәшәй.\nҺәр кем осрашыуҙар теләп, яратып Таба, үҙе икенсе половинка табып, Кейәүгә сығыу йәки өйләнеүҙән ҡала Франкфурт-на-майне, һеҙ наслаждаться Аралашты.\nАктив push-хәбәр итеү\nИнкогнито кешеләрегеҙгә һәм һеҙ кәрәк Булған яуап яҙа аласаҡ\nМин уның менән һөйләшергә теләй Тет-а-тет, ә - йомаҡ.\nТик һеҙҙең өсөн ике хат Алышҡанды белмәй. Йәки ҡушымта теркәп ҡуйыу кәрәк түгел. Беҙгә бөтә ошо проблемаларҙы хәл Ч аноним, һеҙ алмашырға һәм Шәхси хәбәрҙәр ҡаршылыҡһыҙ ала, серен Үҙе тота. Ч исемен индереү, уны күреп Алыу теләге Булдырыу һәм төймәгә баҫығыҙ. Тәҙрә асып ебәреү тәҡдиме менән Ч һылтанмалар саҡыра. Был осорҙа кешеләр менән һеҙ Ебәрергә кәрәк һылтанып, ч, һеҙҙең Менән аралаштырған тел ул. Быны һеҙ ебәргәнһегеҙ -хәбәрҙе интернет Аша мәҫәлән, беҙҙең менән сайттың. йәки электрон хәбәр менән ебәреү Адресына булмаясак асылды.\nМобиль телефондарының экрандары блогы һеҙ Белерһең ч тураһында яңы хәбәрҙе, Уларға ярҙам итә.\nӘгәр һеҙ кемде ҙә булһа, Кем һеҙҙең менән һөйләшкән ҡоролмалар Йәшереү мөмкин түгел, уны һаҡлау. Ҡул яңы хәбәрҙәр һеҙ тикшерергә Тейеш, сайт асылған. Һин булмаһа, күршеләре, уны ишек Янында йәшәй. Һеҙ аралашырға кәрәк, әммә был Туранан-тура йәки һеҙ эшләгән Стесняйтесь ҡурҡа. Әңгәмә аша яҙылырға мөмкин аноним Һин уны, ниндәй һоҡланғыс ул. Йәки ул үҙенең насар алып Барыла, һәм әгәр ул туҡтай Алмай, йәғни закон буйынса яза. Тармаҡҡа һин. Йәки һине балалары мәктәпкә йөрөй. Уҡытыусы тапшырырға кәрәк нәмә мөһим, Әммә әҙләп-әҙләп уҡытыусы, кем Менән хат килде.\nМәҫәлән, студенттар менән дәрестәр николай Тип яһаҡ йыйып.\nБыл ата-әсә һәм хулиган Ошаҡсы неадекватный язаһын аласаҡ. Ул уҡытыусыларға һәм улар менән Яҡшы мөнәсәбәттәр тип әйтә алам, Нәҡ кем ялыу яҙа. Һеҙ аноним ч аша мәғлүмәт Алыу, тапшырыу мәктәп директоры эҙемтәләре булмаған. Улар йөктө йәки йорт телефоны Һеҙҙе ҡалдырып. Бәйләнеш өсөн телефон номеры һәм Интернет бар. Был планшетлы компьютерҙар аша аралашырға Саҡырабыҙ һеҙҙе һәр уңайлы һәм Аноним рәүештә ебәрергә мөмкин. Һеҙ бушлай аралашыу, башҡа файҙаланыусы Исем һәм пароль.\nТелефон һеҙҙең менән бәйләргә тейеш кеше.\nҺеҙ ҡоролмалары юҡ -йыуан эсәк, Һәм һеҙ ҡулланырға мөмкин түгел, Телеграмма йә. Интернетта аноним ч өсөн генә кәрәк. Интернет менән туранан-тура һеҙҙең Сайт ч саҡырыу менән ебәрергә мөмкин. Чатта аралашып, шул тиклем алырға Һәм һеҙҙең телефон һылтанмалар асыларға, Ни тиклем һеҙ телисез. Әгәр һеҙгә был һөйләшеү тойолһа Ла, оппоненттары ла һеҙ беләһегеҙ, Уны кем яҙған.Һәм уларҙың телефон номерҙарын хужаһы Тураһында сайт.Телефон номеры буйынса эҙләп, часть Номеры, адресы, категорияһы йәки тасуирлау.Беҙ һеҙгә әйтәм, кем шылтыратып, Трубкаға йәки күтәреп, һәм нисек Дөрөҫ яуап ала.Номерҙары, социаль селтәрҙәрендә бирелгән, етеҙ Һәм иғлан мессенджер.Буласаҡ телефон китабы, код илдә Һәм ҡала.Һеҙ аласыз ебәрергә йәки үҙе Кеҫә телефонының аноним сатнай башланы.\nМенән осрашыу Ҡатын-ҡыҙ Бушлай Акмолинский Өлкәһе, Ҡаҙағстан Сайтында\nБаҡсасылыҡ миңә оҡшай\nМин ҡатын-ҡыҙ ирекле, күнелле, тырышЭзләй ир-атты өсөн етди мөнәсәбәттә. Ябай ҡыҙ, мөхәббәт эҙләй.\nЕтди кеше, зинһар, мин борсоп\nӘгәр һеҙ романтичный, ышаныслы, ир-Аттары юмористичный, улар балаларын яратып, Мин шулай яҙғанмын Акмолинский өлкәһендә Ҡатын-ҡыҙ менән. Һеҙ бында профиль төбәктең барлыҡ Ҡатын-ҡыҙҙарҙы күрергә мөмкин, һәм Был башҡа бушлай теркәй. Сайтта теркәлгәс, ҡатын-ҡыҙы һәм Ҡыҙы бар, һеҙҙең менән аралашыу Мөмкинлеге булған, ул ғына түгел, Төбәктә йәшәгән Акмолинский өлкәһе һәм Башҡа төбәктәр. Әгәр һеҙ теләһәгез белергә, үҙ Мөхәббәтен табып, яңы таныштар, дуҫтар Икенсе яртыһында, Һеҙ беҙҙең сайтҡа Танышыу көтә.\nМенән осрашыу Була һәм Ҡырғыҙстан фотоһүрәттәр\nбыл һинең менән ярҙам итә\nКүк тауҙар итәгендә йәшәгән кешеләр, Уларҙың күңелдәре киң, Ҡырғыҙстан кеүек далаНыҡышмалы һәм, улар бәхәс һәйбәт, Ышаныслы дуҫ, тоғро һөйәр. Һеҙ кешеләр тураһында хыялландым, һәм Ул шатлыҡты һеҙҙән йылмайып ваҡытында Ауыр минуттарҙа ярҙам бүленә. Ҡырғыҙстан өсөн осраша башланы, ябай Сайтында теркәлгән. Бер тин түләү һәм 5 Минут аша түгел, һеҙ күп Яңы мөмкинлектәр барлыҡҡа килә: профиль Асып, блог алып барып, фотоһүрәттәрҙе Ҡараным, лайка алмашыу һәм чатта аралашыу. Һәм, иң элек, үҙ бәхетен Үҙе һеҙ табырға мөмкинселек булды.\n24 рус рулеткаһы. аноним яңы Видеочивать\nРулетка тағы, тағы урыҫ\nТимәк, һеҙҙең менән осрашыу һәм Башҡа аноним рәүештә теркәлгән йөҙ Мең кеше рәсәй, украина, Ҡаҙағстан, Башҡа илдәр һәм балтия илдәре, Унда урыҫ телен аңлайТеләһә ниндәй һайлау һәм төймәгә Баҫығыҙ әңгәмәләште. Тәүлегенә 24 сәғәт таныштырҙы.\nТөндә кешеләр ҙә күп.\nКәрәк түгел һинең алышты. Бәйләнеш аша, веб-камера һәм Микрофон в режиме онлайн.\nЧ принциптар үҙгәрешһеҙ ҡала\nКеше һинең менән һөйләшергә мөмкин, Сөнки реаль тормош.\nҺәм әгәр кемдер арыны, нажмите Был төймәгә еңел тылсымлы.\nКонкрет кеше араһында ғына була Торған үҙенсәлеге биреп килгән ине Ч эҙләү буйынса бурыстарҙы билдәләне. Бик файҙалы функциялары.\nШул сығарып, ашҡаҙан йәки кем Үҙен маҡтағанды яратмай икән, тип Ашҡаҙан түбән.\nБыны мотлаҡ файҙалана, яңы танышҡан Саҡта ҡуҙғатылған ине.\nМенән Эротическое видеочить Ҡыҙы\nБыл берегеү, 1 1 ҡуйҙы\nШунда уҡ һин нимә беләһең, Ниндәй тапшырыуҙар ҡарап торабыҙЭротическое булған икән онлайн-видеочивать Ҡарай һәм, туранан-тура трансляция Өсөн тип яуап бирҙе ҡыҙ. Үрге ағымының өлөшө булды һәм Булып биттәр өҫтәлә яҡшы беркетелгән Булып һайлана. Һәр ваҡыт һеҙҙең менән буласаҡ Собеседница ч эротическое ҡыҙҙы күреп, Ишетеп һәм ул процесына йоғонто яһай. Аралашты, һорауҙар бирҙе һәм аноним Булып ҡала. Темалар буйынса сикләүҙәр юҡ йәки Ваҡыт беҙгә.\nЭротическое видео беҙҙе-ҡыҙ һәм Икеләнеү хисе ч башҡа выражать Үҙ хистәрен, матурлыҡ, шулай уҡ Үҙен күрһәтә.\nБразилиялылар эҫе, баҫалҡы азиат, ҡәтғи Европалылар - бөтә донъяның иң матур Ҡыҙы беҙҙең менән. Сөнки ҡыҙ каналы яҙылыу өсөн Түбәндәге трансляцияһы үткәреләсәк. Күсеп онлайн-ҡыҙҙар һеҙгә видеочить тәме. Иң мөһиме - үҙеңде алдан буш Ваҡытта бергәләп тураһында уйлайым. Бәләкәй генә бүләк һеҙҙең өсөн Бик яҡшы ваҡыт үткәрергә һәм Матурлығы менән уединяться. Дөйөм ч күрһәтелгән ҡайһы бер Әйберләрҙең була мөмкин түгел.\nОсрашыу, бысраҡ мәзәкләре был бөтә Төр һәм флирт.\nӘгәр теләгән нәмәгә ғәжәпләнеп, ҡыҙ Биреү барып инһәң. һезгә кәрәк түгел ҡуйылған веб-Камера, ә һеҙгә ишетеү һәм Ҡыҙҙарын күрергә мөмкин. Эротическое беҙҙең веб-сат булараҡ Күренә веб-сайты эшләй ала, Әммә уның күпкә күберәк. Тиҙ һәм юғары сифатлы тәьмин Трансляция һеҙҙең браузер. Һеҙ булғанға беҙ һеҙҙең аккаунт Теркәү шәхесте раҫлаусы һорай. Мөмкин түгел шул иҫәптән һеҙҙең Веб-камералар йәки һөйләшеү ваҡытында Кешегә үҙенән йәшерәк. Ҡыҙ бөтәһендә эшләй, - тип теләмәй. Асыҡ шылтыратып, стриптиз, уйынсыҡтар, тәм-Том һеҙҙең башҡа һәм күңелегеҙгә Ролле уйын.\nсекс видео менән бушлай таныша шунда таныштыҡ. өлкәндәр өсөн видео-таныштырыу веб ч рулетка ҡыҙ видео трансляции онлайн видео сайтында танышырға без теркәлгән видеочивать яңғыҙ танышырға теләй беренсе танышыу видео чатта теркәлергә рулетка башҡа 18


Милли проект: һәр кемдең үҙ мөйөшө булһын\n“Торлаҡ һәм ҡала мөхите” милли проекты – башҡа проекттар араһында иң мөһимдәр иҫәбендә. Был ил, йәмғиәт, дәүләт үҫеше өсөн иң төп мәсьәләләрҙең береһе һанала. Сөнки тап йәшәү мөхите, торлаҡ мәсьәләһен хәл итеү йәмғиәт кәйефен генә түгел, хатта Рәсәй иҡтисады үҫешенең тотош секторҙарын билдәләй”, – тигәйне ил Президенты Владимир Путин Ҡазандағы осрашыуҙарҙың береһендә.\nӘйткәндәй, “Торлаҡ һәм ҡала мөхите” милли проекты 2019 – 2024 йылдарға иҫәпләнгән. Уның төп маҡсаттарының береһе – йыл һайын илдәге биш миллиондан кәм булмаған ғаиләнең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу, торлаҡ төҙөп тапшырыу күләмен арттырыу, ипотека баҙарын үҫтереү һәм йәшәү өсөн яраҡһыҙ торлаҡ фонды күләмен ҡыҫҡартыу.\nБашҡортостан Республикаһының граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡ фондынан күсереү буйынса республика адреслы программаһына ҡул ҡуйылды. Авария хәлендәге күп ҡатлы йорттарҙан 2 мең 595 гражданды күсереү өсөн 43754,75 квадрат метр торлаҡ төҙөргә йәки һатып алырға кәрәк.


Эштән ҡайтҡас, өй эсендәге бөтмәҫ-төкәнмәҫ эштәре менән мәшғүл булған Рәйсә апай эңер төшкәнен һиҙмәй ҙә ҡалған икән. Өйҙәгеләр киске ашҡа ултырған. Шул ваҡыт уның ҡолағына сырҡылдашып көлгән ҡыҙҙар тауышы ишетелде. «Тағы тегеләр!.. Фидан, бар, йәшенеп тор!»\nҠыҙҙар араһындағы иң ҡыйыуы һыҙғырып ебәрә. Яуап итеп эт өрөп ҡуя. Рәйсә апай ҡапҡаға табан ыңғайлай.\n— Кем йөрөй, төн еткәс?!\n— Беҙ, беҙ инек ул…\n— Беҙ, беҙ инек, беҙ ун ике ҡыҙ инек…\nМиндә — өй тулы егеттәр, әллә заман үҙгәрҙеме, ҡыҙҙар килеп тәҙрә сиртә?!\n— Рәйсә апай, беҙгә һеҙҙең егеттәрегеҙ араһынан берәүһе генә кәрәк!\n— Ә, күптән шулай тимәй уны! Әйҙә, Рәйефте, йә булмаһа Рафаэлды саҡырайым…\nҠыҙҙар уны йәһәт кенә туҡтатырға ашыға:\n— Рәйсә апай, беләһең бит беҙгә кем кәрәк икәнен…\n— Фидан өйҙә юҡ. Ҡайҙалыр йөрөй, ҡайтмаған әле... Ҡыҙҙар артынан киткән!..\n— Рәйсә апай, эх, шаяртаһығыҙ! Ул бәләкәй бит әле ҡыҙҙар артынан йөрөргә! Рәйсә апай, сығарығыҙ инде уны беҙҙең менән!\nҠыҙҙар кемуҙарҙан инәлеп-ялбарып һорай башлай…\n— Ҡыҙҙар артынан йөрөргә бәләкәй әле, тип үҙегеҙ әйттегеҙ түгелме ни? Әйттем бит инде — өйҙә юҡ! Юҡты бушҡа ауҙарып йөрөмәгеҙ! Барығыҙ, әтеү клубығыҙ ябыла…\n— Рәйсә апай, унда барыуҙан ни мәғәнә, гармунсы булмағас…\nРәйсә апай ҙа ҡаты тормаҡсы:\n— Юҡ, өйҙә юҡ, тинем бит!..\nШул ваҡыт мунса яғынан гармун тауышы ишетелә, моңло көй ағыла башлай.\nРәйсә апай асыуланырға ла, көлөргә лә белмәйенсә:\n— Ошо баланы, ни эшләтәһең инде бына?!.. — тип һауала йоҙроҡтарын\nуйнатып ала. — Фидан, Фидан, тим! Кил әле! Әйттем бит мин һиңә, шым ғына\nултырып тор, тип… Шул гармуныңды утҡа яғырмын инде!..\nМалай ғәйепле кеше һымаҡ башын эйеп торған арала ҡыҙҙар Рәйсә апайҙы ян-яҡтан уратып ала:\n— Рәйсә апай, берүк улай итмә инде. Ауылда бер бөртөк гармун!..\n— Беҙ һиңә иртәгә үҙебеҙ ярҙам итербеҙ. Һыуыңды ла ташып бирербеҙ, иҙәнеңде лә йыуып сығырбыҙ, Фиданды клубҡа ебәр инде!\nРәйсә апай ахырҙа күнә. Ҡыҙҙар сыр-сыу килешеп, береһе туғыҙ йәшлек Фиданды етәкләп, икенсеһе уның гармунын тотоп, һөйләшеп-көлөшөп клуб яғына табан ыңғайлай. Рәйсә апай уларҙың артынан: «Оҙатып ҡуйығыҙ ыш-тубы, килеп алдығыҙ — килтереп тә ҡуйығыҙ баланы! Атаһын да әйтер инем, улын йүнле һөнәргә өйрәтһә, яҡшыраҡ булыр ине, гармун менән тамаҡ туйҙыра алырмы?!» — тип һуҡранып, бер юлы тормош иптәше Сафа ағайҙы ла телгә «эләктереп» тороп ҡала.\nТөн уртаһы етә, клуб яғынан ағылған гармун тауышы ла баҫыла, ә бала һаман юҡ… «Был еүеш танау әллә егеттәргә ҡушылып сығып киттеме, мыйыҡ ебәргән малайҙар менән буталып йөрөһә, хәйерлегә булмаҫ…» — тип һөйләнә-һөйләнә, ишек башында эленеп торған аҡыл сыбығын ҡулына тотоп, клуб яғына атлай Рәйсә апай.\nКлубтың тышында тып-тыныс, эскә үтә — дөм-ҡараңғы… Шул ваҡыт бер мөйөштә кемдеңдер, танауын мыш-мыш тартып, илағаны ҡолағына салына. Ауыл йәштәре Фидандың гармунына рәхәтләнеп йырлап-бейеп күңел асҡандар ҙа, уйын бөткәс, һәр кем үҙенең Хәлиле-Ғәлиәбаныуы менән таралышҡан… «Бүтән ике аяғыңдың береһен атлатмаясаҡмын ошо клубҡа, имеш тә, уларға гармунсы кәрәк! Йөрө инде төн уртаһында балаңды эҙләп!» Шулай һөйләнә- һөйләнә өйҙәренә ҡайтып етәләр, киске уйындың төп геройы булып киткән гармунсы малай юрған аҫтына сума, ә Рәйсә апай йорт-ҡура эштәренә тотона — иртә менән эшкә китергә, шуға тиклем балаларға ашарға хәстәрләргә кәрәк: ҡамыр әсетә, һәр балаһына, икешәрҙән иҫәпләп, ун йомортҡа бешерергә ҡуя.\nТөнө буйы гармун уйнап асыҡҡан малайҙың танауын тәмле еҫ ҡытыҡлай — йоҡо аралаш тороп, тамағын туйҙырып алғас, тағы ла йомшаҡ түшәккә барып ята. Тамаҡ туҡ, эш ҡушҡан кеше юҡ — рәхәтләнеп төштәр күрә ул, янына барып туп менән атһаң да, ишетмәйәсәк. Хатта йомортҡаларҙы кем ашаған, тип, бер-береһен ғәйепләп, сыр-сыу килгән туғандарының тауышын да ишетмәй. Бәлки, ишетәлер ҙә, тик «мин ашаным» тип әйтергә генә баҙнат итмәгәндер, оялғандыр, йә ҡурҡҡандыр… «Мин бит йоҡлайым, иң һуңғыһы булып йоҡонан торам — тимәк, мин ғәйепле түгел…» Малайҙың башынан уйҙар сылбыры үтә. Икенсе яҡтан уйлаһаң, был йомортҡаларҙы ашап ҡуйырға хаҡы барҙыр — ауыл йәштәре уны нисек күтәреп йөрөтәләр?! Ағайҙарына ундай почет юҡ… Гармунда ул уйнай, клубҡа уны йөрөтәләр! Тик бына бөгөн әсәһе ныҡ асыуланды булһа кәрәк — ана бит, ике аяғыңдың береһен атламаясаҡһың, тине…\nЯҙмыштан уҙып буламы инде?! Ауылдарында ойошторолған концерттарҙа, йәштәрҙең киске уйындарында, кисәләрҙә «бәләкәй артист» һәм гармунсы булып йөрөй торғас, етенсе класты ла тамамлап ҡуя Фидан. Оло ағаһы Рәйефкә эйәреп, баш ҡалаға килә. «Раушаниям, бәғерем…» тип йырлап, Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инеп китә… Аҙаҡтан, йылдар үткәс, танылған артист, тыуған ауылы сәхнәһендә «Ғәлиәбаныу»ҙы уйнап, йәнә ауылдаштарының йөрәген әсир итә.\nЯрты быуат буйына сәнғәттә иң популяр, иң сағыу йондоҙ булып ҡала Фидан Ғафаров. Артисты оло быуын да, йәштәр ҙә берҙәй ярата — уның ижады ысын мәғәнәһендә милли, халыҡсан, романтик рухлы, ә сәхнә мөмкинлектәре сикһеҙ. Һоҡланғыс тауыш тембры, музыкаллеге, ғәжәйеп үҙенсәлекле башҡарыу оҫталығы артисты йырсы булараҡ та танытты. Йылдар дауамында тамашасының ҡайнар һөйөүен тойоп йәшәгән, яҙмышын үҙенең яратҡан һөнәре менән бәйләгән артистың ижад юлы һәр йыр-моң һөйөүсегә таныш.\nФидан Сафа улы Ғафаровты «мөхәббәт йырсыһы», «беҙҙең Фидан» тип йөрөтәләр. Бындай популярлыҡтың сере нимәлә? Яуап ябай — уның мөхәббәт йырсыһы булыуындалыр, моғайын. Сөнки донъяны бар иткән, йәшәткән, алға әйҙәгән көс — ул мөхәббәт.\nҺөйкөмлө, матур һын-ҡиәфәтле артисты режиссерҙар күберәк мөхәббәт темаһына ҡоролған спектаклдәргә йәлеп итә һәм яңылышмай ҙа: романтик хисле ҡатын-ҡыҙҙар ғына түгел, ә оло һөйөүгә ышанған һәр тамашасы Фидан Ғафаров ижад иткән образдарға ғашиҡ була. Әнғәм Атнабаев пьесаһы буйынса ҡуйылған «Мөхәббәт тураһында йыр» спектаклендә Илһам роле Ф.Ғафаровтың ижад биографияһында тәүге роль булһа, И.Абдуллиндың режиссер Лек Вәлиев сәхнәләштергән «Тиле йәшлек» комедияһындағы Зөлҡәрнәй — уның визит карточкаһы, артисҡа танылыу алып килгән, ғүмер буйы оҙатып килгән ролдәрҙең береһе. Шаян, күңелсәк, отҡор, дәртле Зөлҡәрнәй — артистың булмышына тап килгән образ, хас та үҙе бит! 1970 йылда сәхнәгә сыҡҡан «Тиле йәшлек» комедияһы тураһында 1974 йылда театр тәнҡитсеһе Һөйөндөк Сәйетов «Башҡортостан» гәзитендә шулай тип яҙа: «Режиссер Лек Вәлиев тарафынан сәхнәләштерелгән «Тиле йәшлек» лирик комедияһының нигеҙендә кешелектең мораль ҡиммәттәре ята. Академия театры был спектаклде 250-се тапҡыр уйнаны. Һәм ул спектакль тағы ла шунса тапҡыр бөгөнгө кеүек тулы залдарҙа уйналасаҡ әле!» Театр белгесе яңылышмаған — был комедия театрҙа 1970, 1991, 2004 йылдарҙа ҡабаттан ҡуйыла. Һуңғы ҡуйылышта ла Фидан Ғафаров Зөлҡәрнәй ролендә, тик хәҙер инде уның геройы яҙмыш һуҡмағы алдында торған шаян, шуҡ Зөлҡәрнәй исемле егет түгел — артистың үҙ йәшендәге Оло Зөлҡәрнәй. Әммә шуныһы: Оло Зөлҡәрнәйҙә лә, тәүге Зөлҡәрнәйҙәге кеүек, Фидандың үҙенең «һөйкөмлө һөйәге» ярылып ята. Был — «Тиле йәшлек»тәге Зөлҡәрнәйҙе һәм тормоштағы Фиданды берләштергән сифат. Ғөмүмән, тамашасы был комедияла\nбыуындар алмашыныуын да, ваҡыт сиктәренең булмауын да күрә.\nФидан Ғафаров тәү сиратта лирик пландағы актер тип ҡабул ителһә лә, уның репертуарында төрлө жанрҙағы спектаклдәрҙән төрлө характерлы образдар бар: Ғ.Әхмәтшиндың «Яр буйындағы усаҡтар» драмаһындағы тарихи шәхес, революционер Иван Якутов йәки Мостай Кәримдең «Ҡыҙ урлау» комедияһындағы көлкөлө хәлгә ҡалған Ҡотләхмәт, Н.Асанбаевтың «Ҡыҙыл паша»һында дипломат К.Хәкимов менән бергә сит илдә Совет Республикаһы өсөн йәнен-тәнен аямай хеҙмәт итеүсе сая, тәүәккәл матрос Солтан йәки Ә.Мирзаһитовтың «Әсәләр көтәләр улдарын» әҫәрендәге Тыуған илгә һәйкәл булып ҡайтҡан һалдат…\nУл йылдарҙағы театр репертуарында драматик яҙмышлы, романтик хисле, ҡулында гармуны, күңелендә моңо булған образдар осраһа, уларҙы, ҡағиҙә рәүешендә, Фидан Ғафаровҡа бирәләр. Әнғәм Атнабаев пьесаһы буйынса ҡуйылған «Хушығыҙ, хыялдарым!» спектаклендәге Айсар ҙа, М.Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» повесы буйынса ҡуйылған «Яҙмыштарҙан уҙмыш бар» (Р.Исрафилов инсц.) спектаклендәге гармунсы Мәрәһим дә тәү ҡарамаҡҡа ҡырыҫ, аҙ һүҙле персонаждар, ләкин икеһе лә тамашасыларҙы йәшәлгән йылдар, эшләнгән хаталар тураһында әсенеп уйланырға мәжбүр итә, ғүмерҙең ҡәҙерен белергә, кисерелгән яңылыштарҙы артабан ҡабатламаҫҡа саҡыра.\nМәрәһим ролен Фидан Ғафаровтың иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе тиергә була, сөнки әле һаман ҡатын-ҡыҙҙар уны Мәрәһим итеп ҡабул итә, уға ғашиҡ булалар… «Мәрәһим (Фидан Ғафаров) — ҡабатланмаҫ илаһи мөхәббәт символына әүерелгән образ. Ул көслө рухлы ла, зирәк зиһенле лә, эсе тулы моң-һағыш…». Залда спектакль ҡарап ултырған ҡыҙҙар үҙҙәрен Мәрәһимдең ҡосағында тип хис итә, шундай уҡ саф мөхәббәт хаҡында хыял менән йәшәй башлай. Ромео, Зөлҡәрнәй, Искәндәр, Заһир, Хәлил, Булат кеүек мөхәббәт геройҙарын ижад итеп, һөйөү тураһында йырҙар йырлаған, ихлас йылмайып, ҡыҙҙар йөрәгенә ут һалған, ҡатын-ҡыҙҙарҙың кумирына әйләнгән Фидан үҙе мөхәббәт тойғоһон ҡасан кисергән икән?\nҒүмерлек мөхәббәтен егет икенсе курста уҡығанда осрата. Бөгөнгөләй хәтерендә — ул көндө Фидан бүлмәлә дежур була, йәғни егеттәр ҡайтыуға иҙәнде йыуып, ашарға бешереп ҡуйырға тейеш. Уларҙың иң яратҡан ризығы — ҡурылған бәрәңге. Бүлмәлә ун бер кеше торғас, бер генә таба етмәй, шуға күрә ятаҡ буйлап икенсе таба эҙләй. Уны иҙән йыуып йөрөгән бер ҡыҙҙан алып тора. Егеттәр менән ашап алғас, теге ҡыҙға кире табаһын алып бара. Икенсе күргәндә уға нығыраҡ иғтибар итә. Иң һоҡландырғаны — күҙҙәре! Улар шундай ҙур һәм саф ҡарашлы! Һөйләшеп китәләр. «Фәриҙә Ягафарова», — тип таныша ул ҡыҙ. «Фамилияңдағы «я» хәрефен һыҙып ташлайбыҙ ҙа, Гафарова итәбеҙ», — тип шаярта Фидан. Шаярыу ысын мөхәббәткә нигеҙ һала, һылыу ҡыҙ Фәриҙә Ғафарова булып китә. «Минең Фәриҙәм — үҙем һайлап алған, Хоҙай тарафынан ебәрелгән ҡатын-ҡыҙ. Сәнғәт кешеһенең тормошо ҡатмарлы, уның донъяһы ҡәҙимге кешеләрҙекенән айырылып тора, башҡасараҡ. Ана шул донъямды ҡабул иткән, күктең етенсе ҡатында булғанда ла, алдымда төпһөҙ упҡын хасил булғанда ла Фәриҙәм янымда булды. Нисек бармын, шулай ҡабул иткәне һәм яратҡаны, ғаиләбеҙҙе ҡурсалағаны, үҙенең сикһеҙ мөхәббәте менән миңә көс биреп торғаны өсөн ҡатыныма сикһеҙ рәхмәтлемен…» — ти артист.\nМеңәрләгән гүзәл заттың йөрәген әсир иткән Фидан ҡатынына булған һөйөүе һәм ихтирамы тураһында һөйләй. Күпме ҡатын-ҡыҙ Фәриҙә апай урынында булырға хыялланғандыр… Тамашанан һуң театр алдында йыйылып, уның спектаклдән сыҡҡанын көтөп торған һылыуҙар?! Ҡазан ҡалаһындағы концерттарынан һуң ике-өс кварталға тиклем һуҙылған сылбыр?! Концерт залдарында, сәхнәлә сығыш яһаған ваҡытта ҙур, сағыу гөлләмәләр бүләк итеүсе гүзәлдәр?! Әле булһа матур һүҙҙәр, мөхәббәт шиғырҙары тулы хаттар килә… Улар араһында Фидан Ғафаровты ғүмере буйына\nяратып йөрөгәндәре лә бар бит... Фидан Сафа улы бына ниҙәр һөйләй:\n«Барҙыр ғына түгел, барҙар улар. Мин белгәндәре һәм белмәгәндәре, мине ғүмере буйы эҙләгәндәре, осрашыу көткәндәре, яратҡандары бар. Төрлө йәштәгеләр, хатта йәш ҡыҙҙар ҙа һаман һөйөүҙәрен белдерә… »\nФидан Сафа улы менән уның тормош иптәше Фәриҙә Хәбибулла ҡыҙы бөгөн яҡындарының һөйөүен, иғтибарын тойоп йәшәй. Ата-әсәһенең оло терәге Азамат — Башҡортостандың халыҡ артисы, атаһының юлын, эшен дауам итеүсе, уның моңдашы һәм ижадташы.\nФидан Ғафаровтың ижад биографияһында бер үк авторҙың әҫәре бер нисә тапҡыр осрай. Әйтәйек, «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» (М.Кәрим, Р.Исрафилов инсценировкаһы, режиссеры Айрат Әбүшаһманов) спектакленең һуңғы ҡуйылышында Мәрәһим ролендә Фидандың улы Азамат уйнай, ә сәхнәгә беренсе булып Мәрәһимде алып сыҡҡан Фидан Ғафаровты тамашасы Талип ролендә лә яратып ҡабул итте. «Башмағым» (Х.Ибраһимов) музыкаль комедияһында Ғәлимйәнде башҡарған артист һуңғы сығарылышта Кәрим бай ролендә тамашасының күңелен әсир итте. Мәрәһим менән Ғәлимйәнде аталы-уллы икеһе лә уйнаны. Ричард Галин («Айгөл иле», М.Кәрим) һәм Тимерхан («Нәркәс», И.Йомағолов) ролдәре шулай уҡ Ғафаровтарҙың икеһенең дә ижад биографияһында урын алды. Фидан һәм Азамат Ғафаровтар ул ролдәрҙе һәр ҡайһыһы үҙенсә уйнай — атанан улға, сәхнә һөйкөмлөлөгө менән бергә, ролдәр ҙә күсә. Сәхнәлә янып-ярһып ижад иткән Ғафаровтар егәрле, уңған ғаилә башлыҡтары ла. Бөгөнгө көндә Азамат Фидан улы тормош иптәше Алһыу Ғәлина-Ғафарова менән Нәргизә һәм Нурлана исемле ике ҡыҙ үҫтерә.\nТормош иптәше Фәриҙә Хәбибулла ҡыҙы менән\n«Йәш саҡта яҡындарыңа, ғаиләңә мөнәсәбәт бер төрлө булһа, олоғая килә, хистәр тәрәнәйә, тойғолар ҙа башҡасараҡ сағылыш таба, тормошҡа ҡараш үҙгәрә, «бергә йәшәү — бүләк» тигән һүҙҙәр оло мәғәнәгә эйә булып, күңелдәге уйҙар йыр юлдарына күсә», — ти артист ғүмер юлдарын барлағанда:\nҺәр кемдең дә ғәзиз балаһы бар,\nОлоһо бар уның, кесеһе,\nҠыштар ҙа бит түгел мәңгегә.\nБалаларым менән бергә йәшәп,\nАйырылмаһаҡ ине мәңгегә!..\nБыл донъяла бергә йәшәү — бүләк!\nУҙған быуаттың алтмышынсы-етмешенсе йылдарында театр артисы Фидан Ғафаров популярлығы буйынса хатта Мәскәү артистарын да уҙып китә.\nАзамат Фидан улы тормош иптәше Алһыу Ғәлина-Ғафарова менән\n...Бер төркөм артистар Красноусолдан Өфөгә ҡайтырға сыға. «Жигули» машинаһы әкрен генә баш ҡалаға табан елә — газға баҫып, «һә» тигәнсе ҡайтып етерҙәр ине лә, бензин яғы самалы, яғыулыҡ бөтһә, юлда ултырып ҡаласаҡтар. Алда яғыулыҡ станцияһы бар, ана, уттары ла күренде, тигән мәлдә генә машиналары һүнә. Артистар, машинаны этеп, станцияға барып етәләр. «Хәҙер бензин ҡоябыҙ ҙа, туп-тура Өфөгә!..» — тигән хыялдарын яғыулыҡ станцияһында эшләгән ҡыҙ һүндерә. «Станция хөкүмәт машиналарын ғына хеҙмәтләндерә, шәхси машиналарға яғыулыҡ һатмайбыҙ», — шулай тип ҡағиҙәләрҙе аңлата ла, бәләкәй тәҙрәһен шартлатып ябып та ҡуя. «Беҙгә Өфөгә барып етерлек кенә бензин кәрәк…» — типинәлеп-ялбарып һораһалар ҙа, тәҙрә асылмай, бензин юҡ!..\n— Ҡара әле, һылыуым, беҙ бында ҡунып ҡала алмайбыҙ бит инде. Өйҙә көтәләр… Бына Фидан Ғафаров үҙе һинән һорай.\n— Эйе, һылыу, зинһар, ярҙам итеп ебәр, изгелегеңде ғүмерҙә лә онотмам… — тип, Фидан Сафа улы бәрхәт тауышы менән һылыуға өндәшә.\n— Эйе, ышанды ти берәү!.. Фидан Ғафаровҡа төн уртаһында Талбазы юлында нимә ҡалған?! — бензоколонка хужабикәһе һаман һүҙен бирмәй.\n— Ысынлап та Фидан ул! — эргәлә торған артистар ҡушыла.\n— Бына документ, һылыуым! — ти артист, кеҫәһенән таныҡлыҡ сығарып.\n— Фидан Ғафаров? Документҡа теләһәң нимә яҙырға була… — бәләкәй тәҙрә һаман да асылмай. — Йырсы булғас, йырлап күрһәт…\nТынлыҡ урынлаша. Көрһөнөп ҡуйғандай тауыш ишетелә. Көрһөнөү әкрен генә йырҙың һүҙҙәренә әйләнә. Көмөш айлы ҡараңғы төндә тирә-йүнде йыр күмә… Тамаша залында ултырған йөҙәрләгән тамашасы өсөн түгел, Талбазы яғыулыҡ станцияһында эшләүсе ҡыҙ өсөн башҡарыла «Ғәлиәбаныу» спектакленән Хәлил йыры. «Ул төндә йырлаған йырым мәңгелеккә хәтеремдә ҡалды — тирә-яҡта һиллек урынлашҡан, күктә ай йөҙә... Тәбиғәттең иҫ киткес матур мәленә моң булып өҫтәлде ул йыр. Иң мөһиме — Өфөгә ҡайтып етерлек яғыулыҡ алдыҡ, бына бит ниндәй көскә эйә сәнғәт», — тип хәтерләй Фидан Ғафаров ул төндәге мажараларын.\nАлтын бөртөкләп, күл тамсылап йыйылғандай, артист тәжрибәһе лә бихисап күп табыштарҙан тупланған. Шағирҙың рухи байлығы — шиғырҙарында, рәссамдың күңел биҙәге — һүрәттәрендә, композиторҙыҡы йырҙарында сағылған кеүек, артистың хис-тойғолары, бөртөкләп йыйылған алтын кеүек, — үҙе ижад иткән образдарҙа.\nТеатр беҙҙең ҡәҙимге тормоштан өҫтөнөрәк, юғарыраҡ. Сәхнәлә барған ваҡиғалар тамашасы йәшәйешенә, уны борсоған һорауҙарға ауаздаш, әҫәрҙең темаһы теләктәренә, хыялдарына тура килә, изгелек яуызлыҡты еңә, оло мөхәббәт тантана итә — быларҙың барыһы ла сәхнә әҫәрендә уйнаусы геройҙарҙы идеал итеп күреүгә килтерә. Төп ролдәрҙе уйнаған Фидан Сафа улы ла кумирға, сәхнә йондоҙона әйләнә, һәр ҡалала ул — көтөп алынған ҡунаҡ, гастролдәр афишаһында уның исеме булыуы һәр ижади сәфәрҙең уңышлы тамамланыуына ишара, хатта, яңы тыуған сабыйҙарҙы Фидан тип атау менән бергә, ул уйнаған геройҙарҙың — Хәлил, Искәндәр һ.б. исемдәрен күпләп ҡушалар, артисҡа ғашиҡ булалар, уның тураһында төрлө театраль миф, легендалар телдән-телгә күсеп йөрөй, һәр өйҙә уның башҡарыуында йырҙар яңғырай. Профессиональ йырсы булмаһа ла, йыр-моң һөйөүселәрҙең күңелдәрен арбарлыҡ тауыш тембрына эйә ул. Йырлаған йырының мәғәнәһен еткерә белеү һәләте лә бар драма артисы Фидан Ғафаровтың. Күңел түренән урғылып сығып, тәүҙә залға йомшаҡ ҡына булып таралған аһәң, тора-бара йөрәк тетрәткес моңға әүерелеп, һүҙ менән йыр бергә ҡушылып, тамашасының эске донъяһын бөтөнләй биләп ала:\n«Тапшырылмаған хаттар» спектакленән Искәндәр йыры, йылдар үтһә лә, популяр булып ҡала. Был йыр башҡа йырсыларҙың репертуарына инеп киткән, әммә йыр-моң һөйөүселәргә Фидан Ғафаров башҡарыуында ул айырыуса яҡын. Драма артисы булараҡ ҡына түгел, бәлки, лирик йырҙары менән «Фидан ғына шулай башҡара ала» тип әйтерлек дәрәжәлә үҙенсәлекле, ифрат та ихлас һәм моңло итеп йырлай белеүе менән дә билдәле. Фидан йырлаған йырҙар спектаклгә лә бер бөтөн булып барып инә, уға айырыуса йәм өҫтәй. «Тапшырылмаған хаттар», «Айһылыуҙың айлы кистәре», «Ғәлиә» һәм башҡа спектаклдәрҙә Фидан Ғафаров башҡарған йырҙар бөгөн дә бик популяр. Йырҙары ла иҫкермәй, үҙе лә ҡартаймай торған артист ул Фидан Ғафаров. Һуңғы йылдарҙа тағы ла бер яратҡан шөғөлө барлыҡҡа килгән — йырҙарға көйҙәр һәм һүҙҙәр яҙа башлаған. Мәҫәлән, «Ҡартаяһы килмәй бер ҙә» тигән йырының тыуыуы тураһында шулай тип һөйләй артист: «Мин йәйәү йөрөргә яратам. Бер көн шулай Ленин урамы буйлап китеп барам. Башта төрлө уйҙар ҡайнай: «Ҡара әле, Фидан, элек нисек ине лә, хәҙер нисек! Ҡыҙҙар юл бирмәй ине бит, малай! Ә хәҙер? Әйләнеп ҡарап ҡуялар ҙа — шуның менән вәссәләм! Исмаһам, бер һүҙ ҡушһаларсы… Ә бит ҡартаяһы килмәй!..» Уйҙар күңелдә моң яралта:\nҮтмәй тор әле, йәшлегем,\nХушлашмайыҡ әле, иртә.\nҺүнмәне бит йәшлек дәрте,\nҺаман күңелде сиртә.\nХыял ҡайҙалыр йүгерә,\nКүңел кемгәлер тарта.\nҠартаяһы килмәй бер ҙә,\nЙәшлеккә уйҙар ҡайта…\nҺөнәрен, ижад юлын сәхнә менән бәйләгән артисҡа бәхетле булыу өсөн үҙенең тамашасыһын һәм режиссерын табыу зарур. «Уй- фекер йөрөтә белеү генә етмәй, әгәр ҙә хис-тойғо менән фекер бергә үрелмәһә, актер образдың йәненә инә алмай. Аҡыл менән йөрәк ҡушылһа ғына сәхнәлә онотолмаҫ образдар тыуа… Мине күренекле режиссер, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рифҡәт Вәкил улы Исрафилов мәктәбе ысын мәғәнәһендә актер итте. Мин режиссерҙарымдан һәм партнерҙарымдан уңдым — беҙҙең осорҙа ең һыҙғанып ижад иткән данлыҡлы режиссерҙар эшләне, көндө төнгә ялғап, арыу-талыу белмәй ижад иткән, театрға ысын хеҙмәт иткән артистар уйнаны. Ғүмеремдәге тағы ла бер ыңғай күренеш — хеҙмәттәшем Нурия Ирсаева менән бер үк осорға тура килеп эшләүебеҙ…» — тип хәтерләй Фидан Сафа улы.\nҺоҡланғыс сәхнә дуэты — Нурия Ирсаева һәм Фидан Ғафаров\n(«Ғәлиә» спектакленән күренеш)\nУларҙың сәхнә дуэтына һоҡланмаған, улар уйнаған мөхәббәттең ялҡынын тоймаған тамашасы бармы икән? Заһир һәм Ғәлиә, Булат һәм Мәйсәрә, Миләүшә һәм Иншар, Рәйсә һәм Фәйзи… Тамашасылар араһында Фидан Сафа улы менән Нурия Исхаҡ ҡыҙын тормошта ла мөхәббәтле пар булараҡ ҡабул итеүселәр, сәхнәлә мөхәббәтте уйнар өсөн бер-береңде яратырға кәрәк, башҡаса булыуы мөмкин түгел, тип иҫәпләүселәр ҙә бар. Иҫәпләү генә түгел, үҙҙәренән дә туп- тура һорап ҡуялар. Бер ваҡыт реквизит цехына Лена исемле мөләйем генә апай эшкә урынлаша. Фидан Сафа улына ла, Нурия Исхаҡ ҡыҙына ла бик итәғәтле, яғымлы була ул. Спектаклдәр гөрләп барған ваҡыт, көн аша тиерлек — сәхнәлә Фидан-Нурия дуэты. Бер уңай мәлен тура килтереп, Лена Нурия Исхаҡ ҡыҙына әйтеп ҡуя: «Бына халыҡ һөйләй, Фидан менән Нурия бер-береһен ныҡ яраталар икән, тип…» Был һорауға күнегеп бөткән Нурия Ирсаева Лена апайға оҙон-оҙаҡ итеп һәр кемдең үҙ тормошо булыуы, ғаиләләре менән дуҫ булып йәшәүҙәре тураһында һөйләй. Лена апай тыңлап ултыра ла: «Әй, барыбер Фидан менән бер-берегеҙҙе яратаһығыҙ!» —тип, үҙенсә һығымта яһап ҡуя.\nСәхнәлә үҙеңдең партнерыңды табыу уңышлы ижад итергә ярҙам итә. Ә Фидан менән Нурия бер осорҙа тыуып, бер ваҡытта театрға хеҙмәт итеп, икеһе лә лирик пландағы актерҙар булып, халыҡ күңелен мәңгелеккә әсир итте һәм театраль легендаға әйләнде.\nЫсынлап та, Фидан Сафа улын халыҡ араһында беҙҙең кеүек ҡәҙимге кеше итеп түгел, ниндәйҙер кимәлдә алыҫтағы йондоҙ, башҡа донъя кешеһе итеп күреүселәр ҙә бар. 2002 йылда М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры менән Себер яҡтарына гастролгә сыҡтыҡ. Ханты-Манси һәм Ямал-Ненец автономия округтарында йәшәүсе театр һөйөүселәр һәм Башҡортостандан шул тарафтарға китеп төпләнгән яҡташтарыбыҙ алдында Мәскәү драматургы Надежда Птушкинаның «Алдан түләйем!» исемле комедияһын күрһәтәбеҙ. Ролдәрҙә — Фидан Ғафаров, Эльвира Юнысова, Миңзәлә Хәйруллина, Алһыу Ғәлина. Өс аҙналыҡ сәфәребеҙ Лянтор ҡалаһына килеп терәлде, төркөмдө нефтселәр ҡунаҡханаһына урынлаштырҙылар. Бында вахта ысулы менән эшләүселәр йәшәй. Киске спектакль алдынан, буш ваҡыт булыу менән файҙаланып, телевизор ҡарап, ял бүлмәһендә ултырабыҙ. Театр хеҙмәткәрҙәренән, артистарҙан тыш, ике-өс нефтсе лә урын алған. Беҙҙең Өфөнән икәнлекте, театр менән гастролгә килеүебеҙҙе белгәс, араларынан берәүһе: «Йәш саҡта театрҙы бик күп ҡаралды инде...» — тип һүҙ башланы. Уға икенсеһе лә ҡушылды: «Хәҙерге театр элеккеһе һымаҡ түгел шул — бөтөнләй ят артистар уйнай... Дөрөҫөн әйткәндә, оҙон аҡса артынан ҡыуып, спектаклдәргә ваҡыт ҡалмай. Ә бар ине бит заманалар — Башҡорт академия драма театрына барып, Фидан менән Нурияны ҡарап ҡайта инек…» — тип үҙ заманының матур хәтирәләр менән бүлешә. Уның һүҙен тәүгеһе бүлдереп: «Әйткәндәй, Фидан миңә туған тейешле. Бигүк яҡын түгел, әммә гел генә уның менән аралашып йәшәнек! — тип данлыҡлы артист менән таныш булыуы тураһында ғорурланып әйтеп һалды. Шунан, эргәһендә ултырған артисҡа боролоп: — Башҡорт академия драма театрында эшләмәй, уның үҙенең театры бар, тиҙәр. Хәҙер Фидан ҡартайғандыр ҙа, уйнамайҙыр ҙа… Беҙ йәш саҡта ла оло ине бит ул… Шулай ҙа туған театрына Фидан килмәй тормаҫ — күрһәгеҙ, фәләндән сәләм әйтегеҙ, йәме?!» — тине. Сәләм юллаусының үҙенә төбәлгән һораулы ҡарашын тойоп — бер аҙ уйнап алыу теләге менән дә — Фидан Сафа улы: «Ярай, күрһәк, әйтербеҙ. Тик бына ул сит илдә йәшәй, сереп байыған, имеш, тиҙәр бит әле, ҡустым. Туған тейеш кешеһенең сәләмен шулай ҙа еткерергә тырышырбыҙ», — тип үҙенең яңы барлыҡҡа килгән «туғанын» тынысландырҙы.\nАртист ҙур кеше булып һаналған замандар, күрәһең, шулай артта ҡалалыр, әммә иң популяр артистарҙың даны йылдар аша үтеп, бөгөнгө көнгә лә шауҡымы килеп етә. Фидан Ғафаров та шундайҙарҙан.\nЙәштәр менән дә уртаҡ тел таба белә: эштәренә ҡарата фекерҙәрен әйтә, тәнҡитләп тә ала, кәрәк саҡта йылы һүҙен дә йәлләмәй. «Бөгөн аҡыл менән йәшәй торған заман, романтика, кеше күңеле хаҡындағы әҫәрҙәргә урын аҙ бирелә, әммә хәҙерге йәштәр тормоштоң тотҡаһы мөхәббәт икәнен иғтибарҙан ситкә сығармаһын ине. Театрҙа эшләү өсөн ҡайнар йөрәк, һайлаған һөнәргә тоғролоҡ һәм тормошто яратыу кәрәк», — ти артист, тормош һәм сәхнә тәжрибәһе менән бүлешеп.\nҺуңғы йылдарҙа Фидан Ғафаров «Алдан түләйем!» (Н.Птушкина) комедияһында Альберт Маратович, «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ»та (М.Кәрим, Р.Исрафилов инсц.) — Талип, «Салауат»та (М.Кәрим) — Иван Федулов, «Башмағым» комедияһында (Х.Ибраһимов) — Кәрим бай, «Сәсәндәр»ҙә (И.Йомағолов) — Янһары, «Урал батыр»ҙа (Ғ.Шафиҡов) Йәнбирҙе һ.б. ролдәрен башҡарҙы. Уларҙа ла артисты йәштән килгән сәхнә һөйкөмлөлөгө, урынлы халыҡсан юморы, ихласлығы һәм бай фантазияһы ташламай.\nТәбиғи, Фидан Ғафаров бөгөн үҙ йәшенә тура килгән ролдәрҙә уйнай. Һуңғы йылдарҙа бик популяр спектакль — ул, әлбиттә, «Бәхет хаҡы» (Х.Мөҙәрисова) мелодрамаһы. Сәхнә әҫәре репертуарҙан инде биш йыл төшмәй, һәр спектакль аншлаг менән үтә. Ошо әҫәр хаҡында бик күп һөйләйҙәр һәм яҙалар.\n«Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында барған «Бәхет хаҡы» спектакле тураһында алыҫ райондарҙың береһендә йөрөгәндә ишеттем. «Илап ҡайттыҡ», — тигәйне спектаклде Өфөгә барып ҡарағандар. Баш ҡалаға ҡайтҡас, ҙур елкенеү менән ошо спектаклде ҡарарға барҙым.\nЙәш саҡта Олег Ханов, Таңсулпан Бабичева, Нурия Ирсаева, Фидан Ғафаровтарҙы ҡарар өсөн генә театрға барғаным иҫкә төшөп китте, сөнки Театр урамына етеңкерәгәс, хәс шул саҡтағыса, байтаҡ кешенең ашығып тамаша ҡарарға йүгергәне күҙгә салынды. Күңелгә дәрт керҙе. Тик бына ғәжәп... Билет юҡ! Әллә ысынлап та элекке заманға кире ҡайттым инде? Фойеға анһат ҡына үтеп тә булманы. Спектаклде күрергә ашҡынып килеүселәр ишеккә ябырылды, әммә билет бөткән... Бына һиңә мә! Шул саҡ кемеһелер артыҡ билетын һатты, бәхетемә күрә, миңә насип булды.\nНиһайәт, көткән тамаша башланды. Аһ, бына ул мәшһүр артисыбыҙ Фидан Ғафаров! Йәш сағынан үҙенең һылыулығы, тальян гармуны, ҡабатланмаҫ моңо,\nйырҙары менән хәтерҙә уйылып ҡалған, бөтә ғүмерен сәхнәгә бағышлаған, ижад юлында бихисап сағыу образ тыуҙырған һәм ғүмере буйы тамашасыны үҙенә әсир иткән кумирыбыҙ сәхнә уртаһында баҫып тора. Мин текәлеп-текәлеп уның һәр хәрәкәтен, мимикаһын күҙәттем, әйтерһең дә, актерҙың йәш сағынан алып бөгөнгәсә өлгәшкән уңыштарын, күргән шатлыҡ-ҡыуанысын, михнәтен барлайым, һәр хәрәкәтенә анализ яһайым, уйҙарын белергә теләйем. Һәм күрҙем: Фидан Ғафаров — оҫта һәм талантлы актер ғына түгел, ә сәхнә күрке!\nСпектакль барышын, әлбиттә, актерҙың моңло тауышы, быға тиклем ишетелмәгән яңы йырҙары тағы ла күркәмләндерҙе. Пьеса фәҡәт Фидан Ғафаров өсөн генә тиһәм, бер ҙә яңылышмаҫмын, сөнки был ролдә башҡа актерҙың уйнауы мөмкин түгел. Йырсы актерҙар бик һирәк шул... Сәнғәтебеҙ башында шундай остаздарыбыҙ, кумирҙарыбыҙ булмаһа, мәҙәниәт усаҡтары һүнер ине...» — тип яҙҙы «Башҡортостан» гәзитендә тамашасы Тәнзилә Кейекбаева-Ғилманова.\nҮҙе уйнаған Зариф роле хаҡында Фидан Сафа улы шулай ти: «Тематикаһы һәм тәбиғәте буйынса Зариф роле миңә бик яҡын. Геройымдың спектаклдәге тормошо минекенә бик оҡшаш. Гүйә, сәхнәләге ваҡиғаларҙа ижади һәм ҡатмарлы тормош юлым сағыла. Эйе, һәр кешенең тормошта үҙ юлы була. Спектакль геройҙарыныҡы ла шулай уҡ: кемдер яҙмышы менән ҡәнәғәт булып, ҡыуанып йәшәй, ә кемдер тормошта буй етмәҫлек үрҙәргә ынтыла, дан, абруй, танылыу артынан ҡыуа. Кеше тормошонда аңлатып бөтмәҫлек тылсымлы, серле көскә эйә булған, йәшәйештең айырып алғыһыҙ өлөшө һаналған ижад геройҙарҙы тормошта иң ҡәҙерле һәм иң мөһим нәмә — бәхет хаҡы тураһында уйланырға мәжбүр итә».\nТеатрҙа гөрләп барған тағы бер спектакль — «Мин һинең ҡәйнәң булам» (пьесаның авторы С.Белов үҙе был әҫәрен «Теща» тип кенә йөрөтә) заманса комедияһы. Етеҙ хәл-ваҡиғалар, төрлө әүерелештәр, заманса режиссура (О.Ханов) — ҡыҫҡаһы, «Мин һинең ҡәйнәң булам» — туҡтауһыҙ көлөргә мәжбүр иткән фантастик комедия. Фидан Ғафаров унда төп образдарҙың береһе — Ғәлиә Харисовна ролен башҡара. Ул ҡәйнә ролендә сығыш яһай. Ә ниндәй ҡәйнә хаҡында һүҙ бара һуң? Йәше үтеп барған Нажия исемле ҡыҙға, ниһайәт, кейәүгә cығырлыҡ кавалер осрай, ошо никах өсөн ҡыҙ егетте төрмәлә ултырған әсәһе урынына уйлап табылған «әсәһе» менән таныштырырға мәжбүр була. Яңы табылған «буласаҡ ҡәйнә» отҡор , тиктормаҫ, хәйләкәр. Ҡыҙҙың иғтибары саҡ ҡына ситкә йүнәлеүе була — алдаҡсы, мут, авантюрист «ҡәйнә» яңы «туғанлыҡ» ептәрен үҙ файҙаһына ҡуллана башлай. Ҡыҙҙың үҙ ата-әсәһе пәйҙә булғас, ваҡиғалар тағы ла нығыраҡ бутала. Фидан Ғафаровтың сираттағы сәхнә роле быға ҡәҙәр беҙ күреп өйрәнгән амплуала түгел, популяр артист был спектаклдә шаҡ ҡатырғыс образ тәҡдим итте. Әйтергә кәрәк, спектакль тамашасы өсөн ҙур яңылыҡ булды. Шаяртыу, көлкө, импровизация, төрлө уйын алымдары талап иткән комедия ҙур уңыш менән бара. Уйын-көлкө тигәндә, сәхнәлә генә түгел, тормошта ла шаярырға әүәҫ Фидан Сафа улы. Шулай ҙа артист һәр ваҡыт үҙе булып ҡала, хатта шаяртҡанда ла. Бер нисә йыл элек Салауат ҡалаһындағы гастроль мәлендә шундай ваҡиға була. Тәнәфес ваҡытында ир-егеттәр тәмәке тартып тора, улар араһында Фидан ағай ҙа бар. Шул ваҡыт эргәләренә алама кейемдәге йәш егет килеп баҫа. Фидан ағай шунда уҡ: «Әйттем бит мин һиңә, эсмә, тип! Хәҙер йөрөйһөң инде бына! Ней ҡайта алмайһың, ней йүнле кейем алырға аҡсаң юҡ!» — тип тегене әрләп ташлай. Шунан Салауат башҡорт драма театры артистарына боролоп: «Егеттәр, милицияла блатығыҙ юҡмы? Һеҙҙекеләр минең шоферымдың праваһын алған, шуға ул бына ошондай меҫкенлеккә төшкән, праваһы булмағас, ҡайта ла алмай…» — тип хәбәр һалған. Фидан үҙе үк ярҙам һорағас, тегеләр, әлбиттә, тегендә-бында шылтыратып, таныштарын эҙләй башлайҙар, йәш егеткә таныҡлығын алып бирергә вәғәҙә бирәләр… Антракттан һуң спектакль башлана, шунда ғына Фидан менән бергә гәп һатып тороусылар аңлай: артист уларҙы төпһөҙ кәмәгә ултыртҡан — насар кейемдәге теге кешекәй йәш артист та баһа, ул сәхнәлә асарбаҡ булып уйнап йөрөй икән!..\n«Мин һинең ҡәйнәң булам» спектакленән фрагмент\n1980 йылда «Мосфильм» төшөргән «Алтын атлы һыбайлы» (режиссеры — В.Журавлев) музыкаль әкиәтендә Алтын дуға ролендә\nПрофессиональ театр сәнғәтенә илле йыл хеҙмәт иткән Фидан Сафа улының уйнаған ролдәре йөҙҙән ашҡан. Йылдар уҙған һайын сәхнә һәм тормош тәжрибәһе, талантына баш эйеүсе тамашасыһы ла арта бара. Хәҙер инде йәштәр ата-әсәләренең яратҡан артисы Фидан Ғафаровты үҙҙәренеке иҫәпләй һәм театрға «Фиданға» тип килә, ә йәш йырсылар данлы сәхнә оҫтаһының йырҙарын үҙ репертуарҙарына ала. Ошо популярлыҡтың сере, моғайын, артистың күңел байлығында, тормошто яратыуында һәм сәхнәгә тоғролоғондалыр. Мәрәһим йырындағыса («Яҙмыштарҙан уҙмыш бар», М.Кәрим), яҙмышын уҙырға тырышмаһа ла, яҙмышына яҙғанынан бәхетле артист ул.\nФидан Ғафаров, әгәр бик теләһә, киноактер булып та китер ине. Мәҫәлән, башҡорт әкиәттәре буйынса 1980 йылда «Мосфильм» төшөргән «Алтын атлы һыбайлы» (режиссеры — В.Журавлев) музыкаль әкиәтендә ул Алтын дуға ролен башҡарған, был фильмды теләгән һәр кем интернет киңлектәренән табып ҡарай ала.\nДүртөйлө районы Яңы Уртай ауылының данын Башҡортостанға һәм тотош илебеҙгә таратҡан, меңдәрсә тамашасының йөрәген әсир иткән Фидан Сафа улы Ғафаров бөгөнгө көндә — Башҡортостандың, Татарстандың, Рәсәйҙең халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ сәнғәт әһеле. Ярты быуатлыҡ ижади ғүмере Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры менән бәйле.\n«Нимә ул һеҙҙең өсөн театр?» тигән һорауға Фидан Ғафаровтың яуабы берәү генә: «Театр — ул минең тормошом...»


Яңы иҫке Мэр\nӨфө ҡала хакимиәте башлығы итеп тағы ла Ирек Ялалов һайланды. Был юлы биш йылға. Быға тимклем ҡала хакимиәте башлығы икешәр йылға ғына тәғәйенләнә ине. Ирек Ялалов сити-менеджер вазифаһында 2014 йылдан. Киләһе йылдарға яңы башлыҡ ниндәй үҫеш юлы тәҡдим итә? Ни өсөн ҡала советы депутаттары тап Ирек Ялаловтың үҫеш программаһын хупланы?\nБына улар юлбашсы вазифаһына дәғүә итеүсе өсәү. «УфаГорСвет» директоры Илдар Чанышев, «Инициатива» төҙөлөш предприятиеһы етәксеһе Николай Герасимов һәм Ирек Ялалов. Дүртенсеһе, адвокат Ринат Әхмәҙуллин, һайлауғаса етә алмаған.\nДәғүәселәрҙең һәр береһе конкурс комиссияһы алдында Өфөнө үҫтереү буйынса үҙ программаһын тәҡдим итте. Төҙөүсе булараҡ Николай Герасимов баш ҡала киләсәген коммуналь проблемаларҙан, торлаҡҡа мохтажлыҡтан азат итеп күрә. Күберәк инвестициялар йәлеп итеп халыҡты уңайлы һәм арзан торлаҡ, яҡшы инфраструктура менән тәьмин итергә вәғәҙәләй. Шулай ҙа депутаттар биргән һорауҙарға, алдан әҙерләнеп килгән төҫлө , ҡағыҙҙан уҡып яуап бирҙе. Бәлки, ошо күренеште конкурс комиссияһы ағзалары өнәп бөтмәгәндер ҙә.\n«УфаГорСвет» етәксеһе лә Өфөнө тағы ла сағыуыраҡ яҡтыртырға вәғәҙәләне. Илдар Чанышев үҙ сәйәсәтен властың асыҡлығына, халыҡтың әүҙемлегенә ҡорған. Бюджет бүлеү эштәренә, көнүҙәк мәсьәләрҙе хәл итеүгә йәмәғәтселекте нығыраҡ ылыҡтырыу кәрәклеген белдерә.\nИрек Ялалов иһә үҙ сығышын вәғәҙәгә түгел, ә башҡарлыған эштәргә нигеҙләгән. Уның сити-менеджер булып эшләү дәүерендә Өфө байтаҡ үҙгәрештәр кисерҙе. Дүрт йыл эсендә генә 5 йөҙ миллиард һум инвестициялар йәлеп ителгән. Инфраструктура танымаҫлыҡ булып үҙгәрҙе, балалар баҡсаларына сират бөтөрөлдө, бағы тиклемпа ташландыҡ хәлдә булған парктарҙың 50 проценты төҙөкләндерелеп яңы һулыш алды. Халыҡ-ара форумдар, самммиттар ҙа тап уның эшләгән мәлендә ойошторолдо. Яңы объекттар, юлдар барлыҡҡа килде. Иң күләмле һәм тарихта ҡалырҙайы Затон күперенең сафҡа инеүе. Ләкин был эштәр мин алған үҫеш векторының башы ғына, тип ышандыра Ирек Ялалов.\nДепутаттарға өс дәғүәсе араһынан һайлау ауыр булманы. Улар бер төптән Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһына өсөнсө мөҙҙәткә Ирек Ялалов өсөн тауыш бирҙе. Шунда уҡ яңы, иҫке сити-менеджер менән контракт та төҙөлдө.\nРөстәм Хәмитов та ҡала советы депутаттары һайлауын хупланы. Һуңғы йылдарҙа Өфө танымаҫлыҡ булып үҙгәрҙе, шулай ҙа хәл итәһе проблемалар, башҡараһы эштәр ҙә байтаҡ, тине республика етәксеһе.\nТәү сиратта хәл ителергә тейеш проблемалар рәтенә Рөстәм Хәмитов ер мәсьәләләре, бюджет наҡыҫлығы, ҡаланың архитектур йөҙөн яҡшыртыуҙы ла сығарҙы. Ирек Ялаловҡа был эштәрҙе башҡарыу өсөн ваҡыт етәрлек бирелә. Быға тиклем контракт ике йылға төҙөлһә, был юлы сити-менеджер биш йыл урынында ҡала.


Битарафлыҡ ҡайҙа илтер?\nБитарафлыҡ ҡайҙа илтер?16.11.2011\nБына егерме йыл инде Рәсәйҙә, шул иҫәптән Башҡортостанда ла ер-аграр реформаһы бара. Рәсәй Федерацияһының Ер кодексы ерҙе тәғәйенләнеше буйынса ете категорияға бүлә. Уларҙың һәр береһе норматив-хоҡуҡ нигеҙендә көйләнә. Ерҙең ҡайһы бер категориялары ныҡлы үҙгәреш кисермәне, үҙенең әүәлге тәғәйенләнешен, хоҡуҡи нигеҙен һаҡлап ҡалды. Шул уҡ ваҡытта илдең аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген тәьмин иткән ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ер категорияһы үҙгәртеп ҡороу барышында етди тетрәнеүҙәргә дусар булды. Был хәл әле лә дауам итә.\nАуыл хужалығы ерҙәре — ил халҡының йәшәү нигеҙе. Донъялағы аҙыҡ-түлектең 90 проценттан ашыуы ошонда етештерелә. 120 миллион гектар самаһы (элегерәк 130 миллион гектар ине) һөрөнтө ере булыуға ҡарамаҫтан, Рәсәй әле аҙыҡ-түлекте аҙ етештерә һәм ситтән килтерелгән продукттарға ҙур ихтыяж кисерә. Уның айырым төрҙәре буйынса импорт 60 процентҡа етә. Мәскәү һәм Санкт-Петербург кеүек ҡалалар дөйөм ҡулланылған аҙыҡ-түлектең 80 — 90 процентын ситтән ташый.\nИлдә үҙгәртеп ҡороу башланғанға тиклем аҙыҡ-түлек етештереүҙе арттырыу мәсьәләһен хәл итеү өсөн дәүләт кимәлендә мөһим саралар күрелде. Ауыл хужалығы машиналары эшләү буйынса ғәйәт ҙур индустрия ойошторолдо, аҙыҡ-түлек һәм эшкәртеү сәнәғәте предприятиелары төҙөлдө, ерҙең уңдырышлылығын арттырыу өсөн минераль ашламалар менән үҫемлектәрҙе һаҡлау сараларын етештереүсе тармаҡтар барлыҡҡа килде. Салауат һәм Мәләүез ҡалаларында — минераль ашламалар, Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта үҫемлектәрҙе һаҡлау буйынса етештереүсе ҙур предприятиелар асылды.\nАгросәнәғәт комплексына ярҙам күрһәтеү өсөн республикабыҙҙағы кеүек ҡеүәтле комплекстар илдең башҡа бер генә төбәгендә лә юҡ ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үҙгәртеп ҡороу йылдарында был предприятиеларҙың күбеһе эшен туҡтатты йәки бөлгөнлөккә төштө. Эшен дауам иткән предприятиеларҙың продукцияһының ҙур өлөшө әле экспортҡа китә. Мәҫәлән, Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда етештерелгән минераль ашламаларҙың 90 проценты тиерлек аграр сәйәсәт юғарыраҡ кимәлдә ҡуйылған, ә ер һөҙөмтәле файҙаланылған Ҡытайға һәм ҡайһы бер башҡа илдәргә оҙатыла.\nҠасандыр һәр районда сәнәғәт нигеҙендә алға киткән малсылыҡ индустрияһы булдырылыуын һағынып иҫкә алырға ғына ҡала. Агросәнәғәт комплексын үҫтереү юлдары ныҡлы уйланылған һәм Рәсәй, республика власть органдары тарафынан реформаларҙы үткәреүгә яуаплы ҡараш булдырылған осраҡта был комплекстар төрлө шарттарҙа һөҙөмтәле эшләй алыр ине.\nХәҙер ауыл етештереүсеһенең техникаһыҙ ҡалыуы, Рәсәйҙәге күп һанлы ауыл хужалығы машиналары эшләү заводтарының, заказдар булмау сәбәпле, эшен туҡтатыуы — аҡылға һыймаҫлыҡ хәл. Аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген дәүләт власы көйләргә тейеш түгелме ни?\nИлебеҙҙә ауыл хужалығын һәләкәткә илткән ер һәм аграр реформа үткәреүҙәге хаталы йүнәлеш Рәсәй Президенты Борис Ельциндың 1991 йылдың 27 декабрендә “РСФСР-ҙа ер реформаһын тормошҡа ашырыу буйынса ашығыс саралар тураһында” Указын ҡабул итеүҙән башланды. Был реформа ауыл хужалығы ерҙәрен файҙаланыу һөҙөмтәлелеген, иген һәм мал аҙығы культуралары уңышын арттырыуҙы, ерҙә хужалыҡ итеүҙең төрлө алымдарын ғәмәлгә индереүҙе маҡсат итеп ҡуйҙы, әммә ул осорҙа ерҙе хосусилаштырыу һәм һатып алыу-һатыу хаҡында һүҙ булманы.\nСССР тарҡалыу һәм дәүләт сәйәсәте үҙгәреү менән ауыл хужалығында ерҙе һөҙөмтәле файҙаланыу зарурлығы тураһында һөйләүҙән туҡтанылар. Уны хосусилаштырыу, өлөштәргә бүлеү, документтар менән рәсмиләштереү һәм ер баҙары ойоштороу төп урынға ҡуйылды. (Башҡортостандың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры урынбаҫары Илдар Әминев был хаҡта гәзитебеҙ битендә сығыш яһағайны инде — ред.).\nМинистрлыҡтың отчеттарында республикалағы 350 145 кешегә ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙән 2 277,2 мең гектар майҙандың өлөшләтә дөйөм милеккә бирелеүе хаҡында әйтелә. 2011 йылдың 1 сентябренә 277 127 кеше 1 778,6 мең гектар майҙанға милек хоҡуғын теркәгән. Шул уҡ ваҡытта ерҙе файҙаланыу торошон, күпселек райондарҙа һәм хужалыҡтарҙа уны ҡарағура, ҡыуаҡлыҡтар баҫып алыуын телгә алған кеше юҡ.\nБынан тыш, Рәсәйҙә ерҙе хосусилаштырыу һәм ауыл хужалығы предприятиеларын үҙгәртеп ҡороу башланыу менән ергә контроллек итеү кимәле түбәнәйҙе.\nРәсәйҙең дәүләт власы һәм Ауыл хужалығы министрлығы етәкселәре күп йылдар инде мул уңыш, донъя баҙарында иген һатыу буйынса Рәсәйҙең, АҠШ-тан ҡала, икенсе урынға сығыуы, илдә игендең артыҡ булыуы хаҡында даими һүҙ алып бара, әммә был мәғлүмәт дөрөҫлөккә тап килеп бөтмәй. Башҡортостан Республикаһында һуңғы 10 — 12 йылда уңыштың мул булыуы хаҡында һөйләнелде. Тик бына 5 миллион тонна иген йыйып алыныуы, гектарынан уңыштың 30 центнерға, ҡайһы бер хужалыҡтарҙа 70 центнерға етеүе хаҡындағы мәғлүмәттәргә ышаныуы ҡыйын.\nРеформа йылдарында агросәнәғәт комплексындағы сәсеүлек майҙандары — 1,5 – 2 тапҡырға, ә ҡайһы бер райондарҙа — 70-80 процентҡа, минераль һәм органик ашламалар индереү 5 — 6 тапҡырға түбәнәйгәндә (ҡайһы бер райондарҙа һәм хужалыҡтарҙа бөтөнләй индерелмәгәндә), күпселек райондарҙа ауыл хужалығы машиналары, тракторҙар һаны кәмегәндә мул уңыш ҡайҙан алына һуң, тигән һорау тыуа. Бер нисә районда агрономдар бөтөнләй юҡ. Шәхси ярҙамсы хужалыҡтар өсөн фураж игенен ситтән килтерәләр.\nЯлған һөҙөмтәләр, уңыштар хаҡындағы һүҙҙәрҙе туҡтатырға кәрәк, тип бик дөрөҫ әйтә республика Президенты Рөстәм Хәмитов. Мәҫәлән, статистика буйынса отчетты төҙәткәндән һуң, былтыр һыйырҙар һанының 230 мең башҡа арттырып яҙылыуы асыҡланды. Рәсәйҙә иген етештереүҙәге уңыштар хаҡындағы мәғлүмәттәр ҙә дөрөҫлөккә тап килмәй. Иҡтисад фәнендә билдәләнеүенсә, илде аҙыҡ-түлек менән тулыһынса тәьмин итеү өсөн бер кешегә йылына 1 тонна иген етештерергә кәрәк. Тотош Рәсәй өсөн был күрһәткес 140 — 145 миллион тонна тәшкил итә. Икмәк бешереү (120 — 130 килограмм), буласаҡ уңыш өсөн орлоҡ һалыу (2,5 центнер), малсылыҡ продукцияһы етештереү, спирт-араҡы сәнәғәте һәм башҡа маҡсаттарҙы ла иҫәпкә алырға кәрәк.\nИгенде донъя баҙарына сығарабыҙ икән, уны һәр кешегә бер тоннанан ашыу етештерергә кәрәк. Асылда иһә Рәсәйҙә игенгә тулы ихтыяждың 50 — 60 проценты ғына ҡәнәғәтләндерелә. Малсылыҡ продукцияһы күпләп ситтән индерелә. Илдә барыһы өсөн дә аңлайышлы ер сәйәсәте генә түгел, ерҙе файҙаланыуға дәүләт идараһы ла юҡ. Идара итеү органдарын үҙгәртеп ойоштороу, ерҙе федераль, субъекттар һәм муниципаль милеккә айырыу, бер-береһен ҡабатлаусы структуралар булдырыу, уларҙы даими үҙгәртеү, ауыл хужалығында эре етештереүселәрҙе бөтөрөү, уларҙың ерен өлөштәргә бүлеү кире эҙемтәләргә килтерҙе.\nҺөҙөмтәлә ауыл халҡы ҙур иҡтисади юғалтыу кисерҙе. Ҡала халҡына ла сит илдән ит ташыу файҙа килтермәне. Мысырҙан һәм Израилдән килтерелгән картуфтың бер килограмы 30 — 50 һумға төшә. Рәсәйҙә ҡоролоҡ бөтә төбәктәрҙә лә бер үк ваҡытта булмай. Улар ауыр ваҡытта бер-береһенә ярҙам итергә тейеш. Әммә ауыл хужалығы министры Елена Скрынник бөтә төбәктәр ҙә үҙ ихтыяждары өсөн генә продукция етештерһен һәм уларҙы үҙҙәрендә һатһын, тигән бурыс ҡуя.\nРеформа йылдарында дәүләттең ауыл хужалығы өлкәһендә үткәргән сәйәсәтендә етештергән продукцияны һатыуға дәүләт гарантияһы бирелмәүе төп етешһеҙлек булды. Мәҫәлән, быйыл игендең хаҡы үҙҡиммәтенән күпкә түбәнерәк. Реформа башланғанға тиклем игенгә, һөткә, яғыулыҡ-майлау материалдарына хаҡтар бер сама булһа, әле уларҙа ҙур айырма күҙәтелә. Ауыл хужалығы һәм сәнәғәт тауарҙарына, энергия сығанаҡтарына хаҡтар араһындағы тигеҙһеҙлек илдәге агросәнәғәт комплексын бөлгөнлөк сигенә килтерҙе.\nИл иҡтисадының аграр секторында уйланылған дәүләт сәйәсәте тормошҡа ашырылған башҡа илдәрҙә (мәҫәлән, Японияла) үҙ крәҫтиәндәре етештергән продукцияны тулыһынса һатып бөтмәйенсә, ситтән аҙыҡ-түлек индерергә рөхсәт бирмәйҙәр. Был аграрийҙарға гарантия бирә. Ә Рәсәйҙә Ер-аграр реформалары осоронда ил етәкселәре ауылға әллә ни иғтибар итмәне, уның төп проблемаларын аңларға тырышманы, тип әйтергә мөмкин.\nЙылдар үтеү менән был реформаларҙың һөҙөмтәһеҙ булыуы асығыраҡ сағыла бара. Табындағы һөйләшеүҙәрҙе рәсми кимәлгә сығарып, власть структураларына еткерергә, илдәге идара итеү кимәленең, уға бәйле иҡтисади үҫештең (айырыуса агросәнәғәт комплексындағы үҫештең) даими түбәнәйеүе хаҡында асыҡтан-асыҡ һүҙ алып барырға ваҡыт. Мәҫәлән, төрлө сығанаҡтарҙан алынған мәғлүмәттәр буйынса Рәсәйҙәге 120 миллион гектар ерҙең 50 миллион гектары эшкәртелмәй, 52 меңгә яҡын ауыл ташландыҡ хәлдә. Ауыл хужалығы машиналары эшләү предприятиеларының күпселеге туҡтап ҡалған. Илдә етештерелгән баҡса кәрәк-яраҡтары түбән сифатлы, шуға күрә ҡиммәт булһа ла, сит илдәрҙә етештерелгәндәргә өҫтөнлөк бирелә.\nАуылда эш хаҡының түбән булыуы, эшһеҙлек, социаль мәсьәләләрҙең насар хәл ителеүе арҡаһында йәштәрҙең күпләп ҡалаға китеүе дауам итә, тиҙҙән хосусилаштырылған ерҙә эшләргә кеше ҡалмауы ла ихтимал. Әле Рәсәйҙә, шул иҫәптән республикабыҙҙа ауыл хужалығы продукцияһының 60 – 65 проценты шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа етештерелә. Әммә бында ла мал һанының кәмеүе, етештереүҙең түбәнәйеүе күҙәтелә.\nҺуңғы тиҫтә йылда фермер хужалыҡтарының һаны кәмене. Элегерәк ауыл хужалығына аҡса һалырға теләгән инвесторҙар байтаҡ булһа, финанс көрсөгө башланыу менән улар юҡ кимәлендә.\nШулай итеп, ҡатмарлы сәйәси шарттарҙа барған 20 йыллыҡ реформалар осоронда Рәсәйҙә ыңғай һөҙөмтәләргә өлгәшелмәне. Ауыл хужалығында ерҙе файҙаланыу 1861 йылғы (крепостнойлыҡ хоҡуғы бөтөрөлгән осор) кимәлгә әйләнеп ҡайтты. Тик бер генә айырма бар: ул заманда ер өлөштәре крәҫтиәндәргә файҙаланыуға бирелһә, әле өлөшләтә дөйөм милеккә тапшырыла.\nХәҙер ер өлөштәренең хужалары уны һатыу, бүләк итеү, мираҫ итеп ҡалдырыу йәки яҙма рәүештә унан баш тартыу хоҡуғына эйә. Асылда иһә был — ергә уйҙырма милек хоҡуғы. Ул илдәге дәүләт власы эшендәге ҙур етешһеҙлектәрҙе асып һалған ваучерлы хосусилаштырыуға оҡшаш күренеш.\nХәҙер ерҙең һәр милексеһе уны бүлеп алыу хоҡуғына эйә. “Ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр әйләнеше тураһында”ғы Законда был эште тормошҡа ашырыу сараларының барыһы ла аныҡ билдәләнә. Ә ғәмәлдә иһә бөтәһе лә киреһенсә. Ауыл халҡының күпселеге үҙенең шәхси хужалығында ғына эшләй. Ә унда, механизация булмау сәбәпле, күп көс һәм ваҡыт талап ителә. Ергә милек хоҡуғы документтарын тултырыусыларҙың күбеһен ауыл хужалығы етештереүе бөтөнләй ҡыҙыҡһындырмай.\nЕр өлөшсөләре араһында пенсионерҙарҙың йылдан-йыл артыуы ла борсоуға һала. Ә ауыл хужалығы яҡшы белем, оҫталыҡ һәм физик көс талап итә. Икенсе мәшәҡәт — ер өлөшөн натурала бүлеү. Ауыл ҡалаға яҡын урынлашҡан иң яҡшы, уңайлы, уңдырышлы ерҙәрҙең ни бары 10 – 15 процент тәшкил итеүе берәүгә лә сер түгел. Ер участкаһы урынын билдәләгәндә ҡатмарлы хәл килеп тыуа: барыһы ла ауылға яҡыныраҡ урындан ер алғыһы килә. Өҫтәүенә, ер өлөштәрен рәсмиләштереү — оҙаҡ ваҡыт талап иткән ҡатмарлы, ҡиммәтле эш. Бюрократик ҡаршылыҡтарҙы ныҡышмалдар ғына үтә. Дәүләт власы органдары быны яҡшы белә. Улар ер өлөштәрен бүлеү ғәмәлдәрен ябайлаштырыу буйынса ниндәй ҙә булһа саралар күрергә тырыша, әммә әлегә һөҙөмтә юҡ.\nРәсәйҙең ер ҡануниәте буйынса ауыл хужалығы ерҙәре үҙҙәренең туранан-тура тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылырға тейеш. Илдәрҙең аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген тәьмин итеү маҡсатында бындай ҡағиҙә бөтә донъяла ҡабул ителгән. Әммә күсемһеҙ мөлкәт һәм тауар булараҡ ер ресурстарына идара итеүсе Рәсәйҙең Иҡтисади үҫеш министрлығының Хөкүмәткә Ер кодексына төҙәтмәләр индерелгән закон проектын тәҡдим итеүе хаҡында мәғлүмәттәр бар. Унда ерҙе категорияларға бүлеү системаһын юҡҡа сығарыу һәм ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге категорияны бөтөрөү хаҡында һүҙ бара. Был закон проекты ҡабул ителгән осраҡта ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр башҡа маҡсаттарға, тәү сиратта олигархтар өсөн биләмәләр итеп бүленәсәк. Ҡасандыр иген һәм мал аҙығы етештереү өсөн сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙең ниндәй ҡыйынлыҡтар һәм сығымдар менән үҙләштерелеүен илебеҙ онотмай. Әйтелгәндәр һөҙөмтәһендә илдә кире эҙемтәләргә килтергән ер-аграр реформаһы, аҙыҡ-түлектең ситтән килтерелеүенә етди бәйлелек, ауылдың иҡтисади һәм социаль йәһәттән емерелеүе өсөн кем яуап бирергә тейеш, тигән һорау тыуа.\nОшо көрсөктән сығыу сараларын эҙләү өсөн бөтә кимәлдәге крәҫтиән съездары үткәреп, мәсьәләләрҙе тикшерергә тәҡдим ителә. Рәсәй власында был проблемаларҙы аңлаусы юҡ. Әле илебеҙ ҙур сәйәси ваҡиғаларға, Дәүләт Думаһына, Президент һайлауға әҙерләнгәндә, уларҙы дөйөм тикшереүгә сығарырға кәрәк. Күптән түгел генә үткәрелгән алдан һайлауҙа был мәсьәләләрҙең иғтибарға алынмауы үкенесле. Депутатлыҡҡа күрһәтелгән кандидаттар араһында ла әүәлгесә ауыл хужалығы белгестәре юҡ тиерлек.\nБашҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы профессоры,\nауыл хужалығы фәндәре кандидаты,


Медицинанан – эшҡыуарлыҡҡа » "Урал" гәзите\nБына инде дүрт йыл Ирина Ивановна Кузнецова Үҙән һәм Ҡаһарман ауылы халҡын тәмле икмәктәре, бәлеш-күмәстәре һәм перәник-печеньелары менән ҡыуандыра. Әммә был эшҡыуар ҡатындың тормошҡа ашырасаҡ хыял, уй-ниәттәренең башы ғына.\nИрина Ивановна Үҙән балалар йортонда 21 йыл фельдшер булып эшләгән. Тормош иптәше, эшҡыуар Григорий Иванович Кузнецовтың тәҡдиме буйынса үҙ эшен асырға баҙнат итә.\n- Медицинанан аҙыҡ-түлек тармағына күсеүе еңелдән булманы. Эште икмәк бешереүҙән башланыҡ. Һуңынан һатыуға һәм кешеләр заказы буйынса бәлештәр етештереүҙе яйға һалдыҡ. Әле лә ассортиментты тѳрлѳләндерәбеҙ. Икмәк-күмәстәр бешереү тармағында конкуренция кѳслѳ. Шуға ла һан артынан ҡыумай, сифат ѳҫтѳндә эшләйбеҙ. Тәмле, һатып алыусының талабына яуап биргән аҙыҡ-түлек етештереп, беҙ алға китәсәкбеҙ, тип уйлайым.\nӘлеге ваҡытта предприятиела ѳс кеше эшләй. Коллективым яҡшы. Ҡыҙҙар араһынан Любовь Геннадьевна Портнова икмәкхана асылған кѳндән эшләһә, Алевтина Николаевна Чернышованың килеүенә ике йыл, - ти Ирина Ивановна. Әлеге ваҡытта шәхси эшҡыуар Үҙән, Ҡаһарман ауылдары мәктәптәрен һәм балалар баҡсаларын икмәк менән тәьмин итә. Балалар менән эшләү икеләтә яуаплылыҡ ѳҫтәй, шуға улар аҙыҡ-түлекте ай һайын санэпидемстанцияға анализға алып бара.\n“Етештергән аҙыҡ-түлекте урындағы магазиндарға һатыуға сығараһығыҙмы?” - тип ҡыҙыҡһындым. “Ниңәлер ауыл магазиндары ситтән килтерелгән икмәккә ѳҫтѳнлѳк бирә. Халыҡ та тәүҙә беҙҙең аҙыҡ-түлеккә шикләнеп ҡараһа, хәҙер инде ѳйрәнә башланы. Ике йыл элек магазин астыҡ. Хәҙер даими һатып алыусыларыбыҙ бар. Беҙ совет заманында үҙебеҙҙә етештерелгән “Северный” тигән перәниктең, “коржик”тарҙың рецептарын табып, уларҙы сығарыуҙы яйға һалдыҡ, уларҙы халыҡ яратып ала. Перәник алабыҙ тип хатта Сермән ауылынан килгәндәр ҙә бар. Магнитогорск ҡалаһынан ял итеүселәр ҙә беҙ етештергән икмәк-күмәстәрҙе, кондитер изделиеларын яратып ала. Ҡаһармандар икмәк ташыған машинаны кѳтѳп тора”, - тип ҡыуаныуын йәшермәй эшҡыуар.\nИкмәкхана хеҙмәткәрҙәрен икмәк-күмәстәр, кондитер изделиеларын бешереү нескәлектәренә ѳйрәтеү ѳсѳн даими рәүештә технологтарҙы саҡырып торалар. Беҙ барғанда Ѳфѳнән “Яҡташ” фирмаһы технологы Алһыу Рәмис ҡыҙы Ғәзизова икмәк бешереүселәрҙе “Посольский”, “Дачный”, “Кукурузный” һәм әсеткеһеҙ икмәк тѳрҙәрен бешереү серҙәренә ѳйрәтә ине.\nҮҙ үҙеңә бикләнеп ултырып, һѳнәри яҡтан үҫеп булмағанын аңлаған эшҡыуар тѳрлѳ сараларҙа, конкурстарҙа ҡатнашырға тырыша. Быйыл Үрге Әүжән ауылында үткән байрамда ойошторолған бәлеш конкурсында I урын яулағандар. Яңыраҡ Ҡазан ҡалаһында үткән икмәк семинарында ҡатнашып, тағы ла дәртләнеп ҡайтҡан эшҡыуар. “Сара бик фәһемле булды, файҙалы кәңәштәр алдыҡ. Семинарҙан тағы ла ҡанатланып, яңы пландар менән ҡайттым. Хәҙер икмәк бешереү ѳсѳн заманса яңы ҡорамалдар алырға кәрәк. Ошо уңыштар менән генә сикләнеп ҡалмай, артабан үҫәсәкбеҙ”, - тине Ирина Ивановна.