ЙӘНБИКӘ, йәки Әжәлдәрең етһә... (хикәйә)\n13 Октябрь , 21:50\n– Үлек кеүек йоҡлайһың. Әйтерһең, эш ҡыйратып йөрөйһөң. Тор! – Сәмерхан ҡатынының беләгенә ҡағылды ла, нисек итеп ҡулын тартып алғанын да һиҙмәй ҡалды. Йәнбикәнең тәне боҙҙай һалҡын ине.\nӘбей, – тине Сәмерхан, кухняла ҡыштыр-ҡыштыр нимәлер эшләп йөрөгән Үлмәҫбикә ишетһен өсөн, тауышын күтәрә биреберәк. – Әбей!\n– Ни булды? – тегеһе бабай эргәһенә сыҡманы, әммә ҡыштырҙауын ҡуйып торҙо.\n– Әллә, мәйтәм, ауылға ҡайтып киләйекме?\nБыл хәбәрҙән һуң Үлмәҫбикә, итәгендәге алъяпҡысына ҡулын һөртә-һөртә, ҡарты яғына сыҡты.\n– Бынағайыш, иҫке ауыҙҙан яңы һүҙ, – тине ул көттөрөп кенә. – Кемгә төбәп ҡайтмаҡсыһың? Уттай ҡыҙыу эш мәлендә кем һине ҡолас йәйеп көтөп тора?\n– Әллә туйға килгәндә берәйһе саҡырып ҡайтҡайнымы?\nӘбейенең үҙенә төбәлгән үткер ҡарашынан Сәмерхан кесерәйеп ҡалғандай тойолдо.\n– Юҡ та. Хәлемде үҙең күреп тораһың, бөгөн былай, иртәгә... кем белә. Йәшәгән саҡлы йәшәп булмаҫ. Ҡунаҡҡа түгел, ҡайтып күреп кенә килһәк тигәйнем.\n– Теләһәң нишлә, мин бармайым. Инде мин йәш түгел, анауынсама ергә барып, көнөндә урап ҡайтырға. – Үлмәҫбикә үпкәләгәнен белдерергә тырышып, бәлки, Сәмерханды уйынан дүндерергә теләптер, ҡаты баҫып кухняһына ыңғайланы.\n– Әләйһәң, Фәрит күренһә, өндәшсәле, инеп сыҡһын.\nСәмерхан, өй йылы булыуға ҡарамаҫтан, юрғанын рәтләп ябынды. Йәйҙең матур көнөндә ошолай кеше көнлө булып ятыуына эсе бошто. Юғалтҡан һаулығын кире ҡайтара алмаҫын белә, йүнәлергә өмөт тә итмәй. Ярай әле, мәлендә шуны аңлап, ҡыҙының туйын үткәреп ҡалды. Үлһә лә үкенмәҫ ине лә, бынау малайы йәлке. Атаһы барҙа башлы-күҙле була алмай ҡала. Әрмеһенән имен-аман йөрөп ҡайтһа, егет кеше бирешмәҫ тә ул. Институттың ике курсын бөтөрөп китте, ҡайтҡас, Алла бирһә, тамамлап, ҡулына һөнәр алһа, ҡайҙа барһа ла юғалмаҫ.\nӨфөлә дауаханала ятып, ауырыуынан төҙәлеп булмаҫын белеп ҡайтҡас та, туйҙы үҙе ҡабаландырҙы Сәмерхан. Былай, йәй башына тип уйлап торалар ине. Майҙа өйләнешеү тыйыла, ә йәйгә хәтлем хөртәйеп китһәм, минең файҙам теймәҫ, рәтем барҙа үткәреп ҡалайыҡ, тип, апрелдә үк Зәйтүнәһен кейәүгә биреп ебәрҙе. Күптән таныш, осрашып-күрешеп йөрөгән буласаҡ ҡоҙаһы Сәмерхандың хәленә инде. Ашыҡтырып дөрөҫ эшләгән, әле бына йәйҙең башы ғына, ә ул түшәгенән дә саҡ-саҡ тора бит.\nТуйҙа телен тыймай, әҙерәк артыҡ ысҡындырып ебәргәйне, әле бына әбейе шуға кәксәйеңкерәп йөрөй.\n...Йәштәрҙе тәбрикләп, бүләк һалғанда, ҡайһылыр ҡоҙа:\n– Бай булығыҙ, бар булығыҙ. Теләгән нәмәгеҙ алдығыҙға килеп торһон, – тип башлағайны, ҡыҙмаса Сәмерхан ултырған еренән рюмкаһын күтәреп:\n– Һай, ҡоҙа, әйттең һүҙ, байлыҡ – ул бер айлыҡ, мөхәббәттәре булһын. Ошондай ҙа матур тормошта йәнең теләгәнен менән һөйөп-һөйөлөп йәшәүҙәргә ни етә! – тип ҡысҡырҙы ла:\n– Их, йәшәй белер инем дә ул, йәшлек кенәм үтеп киткән. Үкенесе генә ғүмергә етерлек... – тип, йәшкәҙәгән күҙҙәрен еңе менән һыпырып, араҡыһын төп күтәреп ҡуйҙы.\n– Башланы инде, хәҙер йырлайһың ғына ҡалды. – Үлмәҫбикә торорға ынтылған ҡартының салғыйынан тартып, урынына ултыртты. – Ҡартая белмәгән ҡарт ишәк! – Үҙе ҡысҡырып көлдө. Матур көлә ҡәһәрең, алтмышты үтһә лә, төҫ ташламай, һөйкөмлө генә олоғайып бара.\n– Ә ниңә, йырлармын да шул, – тине ҡарты киреләнеп.\n– Әтеү, ҡоҙа, йырла, йырла әйҙә.\n– Тартынма, туйҙа ла йырламағас.\n– Һин ниндәй ҡарт, ти, самый егет сағың. Йәле, йә, – тип дәртләндерҙеләр.\nСәмерхан инәлтеп торманы. Әкрен генә башланған йыр, тора-бара һәммәһен дә тетрәндереп, бар бүлмәне һағышҡа сорнаны.\n– Биргәс, бирә икән Хоҙай моңдо, – тиеште ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар.\n...Әжәлдәрен етһә, әйт үҙемә,\nҺинең өсөн үҙем үлермен...\nОшо йырҙы ғәфү итә алмай Үлмәҫбикә. Башҡа йырламам, тип һүҙ бирһә лә, мәле етеп, башына сыҡтымы, әйткән тәүбәһе онотола ла ҡуя. Зиһенендә тик бер генә йыр, бер генә исем – Йәнбикә...\nЙырлап бөткәс, күҙҙәре мөлдөрәмә йәшкә мансылған ҡыҙын ҡосаҡланы:\n– Ғәфү ит мин иҫәрҙе, балам, байрамыңдың йәмен ебәрҙем...\n– Юҡ, атай, киреһенсә, әсәйем дә беҙҙең менән бер табында ултыралыр төҫлө тойолоп китте. Рәхмәт һиңә...\nТабын бер мәлгә генә шымып ҡалды ла, үҙ яйы менән гөрләп-шаулап дауам итте...\n– Нимәгә саҡырғайның, олатай? – Бабайҙың ҡаҡса тарамыш ҡулын ҡыҫып күрешкәс, Фәрит ҡаршылағы креслоға ултырҙы.\n– Йомош бар ине, улым. Бөгөн-иртәгәләре буш булмайһыңмы?\nКүршеһе саҡ ҡына уйланды.\n– Бушмын, шикелле.\n– Әләйһәң, бик яҡшы. Мине Ҡайынлыға алып барсәле. Имгәк тимәһәң...\n– Ҡайынлыға уҡмы ни! – Фәрит һыҙғырып ебәрҙе. Сәмерхан уға үҙенең районы, ауылы хаҡында йыш һөйләй, Фәрит ихлас тыңлай, хатта күп кешеләрен белә лә төҫлө.\n– Бик алыҫ бит әле ул Ҡайынлы. Йомошоң оҙаҡмы?\n– Юҡ, юҡ, көнөнә әйләнерһең.\n– Ярай, ҡасаныраҡ ҡуҙғалырға һуң?\n– һинең ваҡытыңа ҡарап, Фәрит улым. Миңә ҡалһа, хәҙер осорҙай булып ятам.\n– Һөйләштек, олатай, ҡайтып сәй эсеп киләйем дә. Һин дә тамаҡ ялғап, әҙерләнеп кенә тор. Юл хәлен белмәҫһең, яҡын ара түгел бит.\nСығырға ыңғайлаған күршеһенә Сәмерхан яҫтыҡ аҫтынан алып аҡса һондо.\n– Бензиндан ҡалғанына юлға ваҡ-төйәк алырһың. Минең тамаҡ артынан йөрөрлөк рәт самалы...\nФәрит әйләнеп килеүгә ул әбейе әҙерләп биргән ҡоротло һурпаны эсеп, аҙ-маҙ әйберен сумкаға тултырып ҡуйғайны. Күршеһе уның эре һөйәкле, әммә һуңғы ай эсендә генә ите төшөп, шау һөйәккә ҡалып барған еңел кәүҙәһен бишенсе ҡаттан күтәреп тигәндәй төшөрҙө. Подъезд ишеге төбөндә Үлмәҫбикә әллә үпкәләп, әллә борсолоп, китеүселәрҙең артынан байтаҡ ҡарап торҙо.\nДүрт сәғәт тирәһе асфальттан елдереп кенә барҙылар. Шофёр эргәһендә һин дә мин тирә-йүнде байҡап килгән Сәмерхан, оло юлдан ҡайырылып, шоссеға төшөп, һелкетә башлағас, машинаны туҡтатты.\n– Артҡы урында терәлеберәк барайым әле. Эс-бауырым өҙөлә.\n– Арып киткәнһеңдер, бабай, әйҙә, әҙерәк ял итеп алайыҡ.\nМашинанан сығып, кирелеп-һуҙылып алғас, Фәрит ҡырҙараҡ бормаланып аҡҡан йылғаға йүнәлде. Сәмерхан да ҡатҡан һөйәктәрен яҙырға уйланы.\n– Эй, ҡарт тәре, ҡарт тәре. Майланмаған арба күсәре кеүек шығырҙай был һөйәктәр, улар ҙа ҡартая икән. Һәр ҡыбырлауың һыҙландыра, ҡәһәрең. – Ул йылғаға төшөргә хәле етмәҫен тойоп, «Жигу-ли»ға һөйәлде.\nҺай, матур ҙа һун уның тыуған төйәге! Йәшел ыуыҙ япраҡлы ҡайындары, тәүге сабыйын ҡулына алып һөйөнгән әсәләй, һутҡа тулышҡан кәүҙәләрен оялсан йәшереп, селтер-селтер сер һөйләй. Туғайҙары һап-һары бәпембә, күкшел умырзая менән кәкүк сәскәһенән биҙәнеп тә өлгөргән. Үлмәҫбикәнең ауыҙ һыуы ҡоротоп маҡтаған төрөк балаҫтарың ары торһон. Ә һауаһы һуң, һауаһы! Һуңғы егерме йылдан ашыу ҡала төтөнөн еҫкәп, тыуған яҡ һауаһының сафлығын онотоп та ебәргән икән. Йылға буйына һарылып үҫкән муйыл, ҡарағат сәскәләре, йәм-йәшел япраҡ, дымҡыл тупраҡ еҫе бергә ҡушылып, тәнгә сихәт, йәнгә йәннәт өҫтәрлек тере һыумы ни! Күҙгә күренмәй генә ҡоштар сутылдай, һабантурғай менән беснәк ярышмаҡ була, ахыры. Һиҫкәндереп, яҡында ғына кәкүк моңайып ҡуйҙы.\n– Кәк-күк, кәк-күк...\nИнде генә уның саҡырыуын һанарға әҙерләнгән Сәмерхан, ике генә ауазды ишетеп, тертләп китте.\n– Ике йылмы, ике аймы, әллә ике генә көнмө, рәхмәт төшкөрө?\nБыл уйҙан зиһене тарҡалып, аяҡ быуындары йомшарып, тотона-тотона саҡ машинаға инеп ултырҙы.\n– Үәт, шайтаның, икәү генә тигәнсәле, – тип һөйләнде үҙе.\nСаф йылға һыуында сайынып, күңеле күтәрелеп, тәбиғәттең хозурлығына һоҡланып, дәртле баҫып Фәрит килеп етте.\n– Ҡуҙғалдыҡмы, олатай? Эй, донъяның матурлығы! Көнө ниндәй бит әле, көнө!\nКәкүк саҡырыуынан йөрәгенә шом төшкән Сәмерхандың тирә-яҡ гүзәллеге хаҡында гәпләшергә теләге юҡ ине лә, яуапһыҙ ҡалыуҙы килештермәйенсә:\n– Әйтмә лә, улым, ожмахың ары торһон, – тип егетте йөпләп ҡуйҙы. Ҡуҙғалып киткәс, сумкаһына башын терәп, янтайып ятты. Кәкүк тауышы... Тиккә түгелдер был ике генә саҡырыу... Теге ваҡытта ла, бынан егерме йыл әүәлерәк, ошондай уҡ сихри иртә ине бит...\nБашҡа көндө йоҡоһон туйҙырып, кәләше эшен теүәлләп, сәйе әҙер булғас ҡына тора ине Сәмерхан. Бөгөн, ниңәлер, уянды да, өйҙәге тынлыҡты тыңлап ятты. Эргәһендәге бәләкәй карауатта ҡыҙы Зәйтүнә йоҡлай. Ике ҡулын да баш аҫтына һалып, бөгәрләнеп кенә ятҡан. Иртән һалҡынайта шул. Сәмерхан тороп, ҡыҙының юрғанын рәтләп япты, арҡаһынан тупылдатып яратты. Сибәр булып үҫеп килеүсе ҡыҙына матур төштәр күренәлер, күрәһең, йылмайып ҡына йоҡлай. Кескенә улы икенсе бүлмәлә әсәһе менән. Сабыйын күргеһе килеү теләген баҫып, уятып ҡуйыуҙан ҡурҡып, Сәмерхан тышҡа сыҡты.\nИкмәккә генә яғып ашарлыҡ хуш еҫле ауыл иртәһе. Сут-сут сыйырсыҡ һайрай, кәкүге лә кемдеңдер ғүмерен һанап маташа. Йомошон үтәп, өйөнә ыңғайлаған Сәмерханды күрше ихатанан килгән тауыш туҡтатты.\n– Ҡәһәр төшкөрө, кит бар, кит!\nУл ҡыҙыҡһыныуын еңә алмай, ҡойма аша күҙ һалды.\n– Шәпме, инәй, нимә таң тишегенән һуҡранып йөрөйһөң? Кемдең тетмәһен тетәһең?\n– Шәп кенәме, Сәмерхан улым. Әй әттәгенәһе, бынау кәкүкте ҡыуам. Ҡороғоро, нисәмә көн минең талыма ҡунып, күкелдәп тик ултыра.\n– Ҡуйсәле, инәй, ошондай матур көндөң йәмен ебәреп, әрләмәсәле. Ҡысҡыраһы килгәс, әйҙә, ҡысҡырһын, ни зыяны тейә...\nӘстәғәфирулла тәүбә, тьфү-тьфү, ана урманына китеп саҡырһын. Йорт тирәһендә күкелдәһә, яман була ул, улым. Аллам һаҡлаһын, бала-саға, күрше-күләнгә һаулыҡ бирһен. Көш-көш, үҙ башыңа саҡыр, мәлғүн.\nӘбей ерҙән сыбыҡ-сабыҡ алып, талға һуҡҡыланы, хатта кескәй таш сүпләп, ағас араһында күренмәй генә зарыҡҡан ҡошҡа сәйләп тә алды.\nӘбейҙең хөрәфәтенән йылмайып инеп барған Сәмерханды күрше инәй йәнә туҡтатты.\n– Көтөү китергә лә ыуахыт, нимә һыйырығыҙ баҡырып тик тора, килен йоҡлап ҡалмағандыр?\n– Юҡтыр, һауып ултыралыр.\n– Һауһа, баҡырмаҫ ине. Бар әле, байҡа. Йәш саҡта йоҡонан тәмле нәмә булмай. Етмәһә, йәш бала менән йонсоп, һуң ятһа, көтөүгә һуңлап та ҡалыр.\nСәмерхан гөбөрҙәтеп һыйыр һауған кәләшен күрергә өмөтләнеп барһа ла, лапаҫ аҫтында береһе көйшәнеп ятҡан, икенсеһе ҡапҡа бағанаһына арҡаһы менән ышҡынып, баҡырып торған һыйырҙарҙан башҡа йән эйәһе юҡ ине. Шундай саф, сағыу иртәнең йәмен ебәреп һөйләнгән күрше әбейгә лә, кеше бимазалап, һыйырын баҡыртып ҡуйған бисәһенә лә асыуы килде уның.\n– Эй, тор, көтөү китә, һуңлайһың бит, – тине ул бәпесен ҡосаҡлап, бер нәмә белмәй йоҡлап ятҡан Йәнбикәгә. Ҡатыны ҡымшанманы. – Үлек кеүек йоҡлайһың. Әйтерһең, эш ҡыйратып йөрөйһөң. Тор! – Сәмерхан ҡатынының беләгенә ҡағылды ла, нисек итеп ҡулын тартып алғанын да һиҙмәй ҡалды. Йәнбикәнең тәне боҙҙай һалҡын ине.\n– Йәнбикә, Йәнбикә, ни булды? – тип асырғаланып ҡысҡырып ебәрҙе. Тауышҡа сабый уянып, иларға тотондо. Ир ике ҡуллап ҡатынын үҙенә әйләндерҙе. Күҙҙәре асыҡ ине Йәнбикәнең. Уларҙа әйтеп аңлата алмаҫлыҡ әрнеү һәм һыҙланыу күреп, Сәмерхан тетрәнде. Гүр һалҡыны кергән кәүҙәнән сирҡанғандай, йәһәт кенә улын ҡулына күтәрҙе. – Сеү, улым, илама, әсәйең... -Үҙе, күҙенә эркелгән йәшен йотоп, тышҡа йүгереп сыҡты.\n– Инәй, инәй, Йәнбикә киленең үлеп киткән бит! – Йән өҙгөс был хәбәрҙән ҡарсыҡ саҡ һушынан яҙманы.\n– Гонаһ шомлоғо, бынау кәкүкте әйтәм, килә лә ошонда күкелдәй, килә лә ошонда күкелдәй. Башҡа ер бөткәндер уға. Юҡҡа түгелдер, үҙемдең вафатымалыр тигәйнем... Ни өсөн ул йәш киленгә... – Әбей илай-һыҡтай һөйләнеп, күрше-тирәгә хәбәр итергә йүгергеләне.\nШулай көтмәгәндә китеп барҙы уның Йәнбикәһе, һигеҙ йәшлек ҡыҙын, өс айы яңы тулып уҙған улын, утыҙ бише менән генә барған ирен ҡалдырып, мәңгелек йортона күсте. Сабыйҙан һуң мандый алманы шул, тип уйланы аҙаҡ Сәмерхан. Ә ҡатынының үлеменә тиклем ул хаҡта ике ятып бер төшөнә лә инмәне. Юғиһә, гел һөйләнеп йөрөнө лә баһа мәрхүмә.\n– Бөйөрҙәрем ауырта, роддомда даулағайнылар ҙа ул, берәр айҙан тағы ятып нығынып алырға ҡуштылар. Әллә барайыммы ? – тигәйне.\n– Эй, һинең ауырыуың бөтмәҫ. Сөскөрһәң дә балнис, йүткерһәң дә балнис. Әллә ниндәй сырхау бисәгә тап булынды, – тип көлкөгә һабыштырҙы ла ҡуйҙы шул. Дөрөҫөрәге, Сәмерхан ҡатынынан айырылғыһы килмәне. Йөклө сағында бик ауыр, ыҙаланып йөрөнө, бер нисә рәт дауаханала ятты. Бәпәйләгәс тә тиҙ генә сығарманылар. Бүтән бисәләр аҙна үтер-үтмәҫтән ҡайтып килә, ә был айға яҡын балнис койкаһында аунаны.\nИнде баланың ҡырҡы тулып, һин дә мин әҙәмсә йәшәй башлағас ҡына тағы ебәргеһе килмәне. Йәш саҡ – дәртле саҡ, кәләшенең һутлы ирендәре, йәш, тығыҙ тәне бик танһыҡ ине әле. Ыңһарлай-ыңһарлай йөрөнө лә, ҡабатлап дауахана тип ауыҙ асманы Йәнбикә. Ҡарап тороуға бынамын тигән үҙе: төҫ тиһәң – төҫө, бәпәйҙән һуң тулыланыбыраҡ киткән кәүҙәһе, балаларса ихлас, алсаҡ ҡарашы... Кем уйлаған шулай кинәт кенә көнө бөтөрөн...\nТөндә сабыйын имеҙеп ятҡан еренән иренә тауыш итте:\n– Сәмерхан, эҫе генә сәй яһап бир сәле.\nТәмле йоҡоһон бүлдергәнгә уныһының шул ҡәҙәр асыуы килде:\n– Көнө буйы йомошауың етмәгән, инде төн ҡалдымы? Хәҙер ете төн уртаһында һиңә сәй ҡайнатып йөрөрмөн, – тип бурылданы.\n– Улайһа, һыу ғына бир, тамағым кипте.\n– Таптың ялсыны, – тине Сәмерхан әсенеп, – һин бәпәй ҡосаҡлап ят, ә мин һиңә һыу ташырға тейеш.\nЯрай әле шул саҡ боролоп ятмаған, бүлмәһенән сығып, сүмес тултырып һыу килтерҙе. Йәнбикәһе башын ҡалҡытып, бер-ике йотом ғына уртланы ла, әллә нисек йәлләнес итеп ҡарап:\n– Рәхмәт, өҫтәлгә ҡуй, кәрәкһә, ынтылып алырмын, һине борсоп тормам, – тине. Карауат башындағы стенала элеүле төнгө лампаның һүрән яҡтыһында йөҙҙәре ап-аҡ булып күренгән ҡатыны менән улына күҙ ташлағас, Сәмерхан, эйелеп, сабыйҙың маңлайынан үпте лә, үҙ яғына сыҡты. Бала мыжып йоҡо бирмәгәс, ошо бүлмәлә айырым ята башлағайны Йәнбикә. Бәлки, төн йоҡоһо бирмәйһегеҙ, тип һөйләнгән иренән дә ҡасҡандыр, бахыр. Тамсы һыу ҙа бирә алмаһа, ғүмерлеккә ҡалыр ине үкенесе. Хәйер, хәҙер ҙә үкенә лә бит, мәлендә дауаланһа, һауығып та китер ине кәләше. Бөйөрҙәре эшләүҙән туҡтаған, тинеләр. Йөрәктән үлеүҙәре билдәле, бөйөрҙән дә әҙәм үлә икән, тип аптыраны Сәмерхан.\nНи өсөн кеше яҡынының ҡәҙерен юғалтҡас ҡына аңлай һуң?\nШаңҡыған балыҡ хәлендә йөрөп, мәрхүмәнең өсөн, етеһен уҡытып, туған-тыумаса, күрше-күлән ҡайнап торғанға ғына беленмәгән, көндөң ҡайһылай үткәне лә һиҙелмәгән. Бала ҡулдан-ҡулға тапшырылды, барлығы ла тойолманы. Аят уҡытылып, һәммәһе таралғас башланды ла инде донъяның ыҙаһы.\nСәмерхандың әсәһе баланы бағыуҙан баш тартты.\n– Килеп ҡараштырып, ашатып йөрөрмөн, әммә үҙемә ала алмайым. Үҙ хәлем үҙемә саҡ, – тине.\nӘ Йәнбикәнең икенсе районда йәшәгән әсәһе ысынлап та үҙе кеше көнлө, хәжәтенән башҡа тышҡа ла сыға алмай ине.\nӘҙәм ниндәй генә кәңәш бирмәһен, Сәмерхан балаларын хөкүмәт йортона тапшырыу хаҡында уйламаны ла. Медпункттан сабый өсөн аҙығын биреп торалар, ҡыҙы ҡул араһына инә башланы, көнө буйы ҡустыһын ҡарай. Тик төндә генә мәшәҡәт. Тороп һыу ҡайнатаһы, һөт йылытаһы, сабыйҙың аҫтын алыштыраһы бар. Был ҡатын-ҡыҙ нисек түҙә икән, йоҡоң – йоҡо түгел, арыуҙың сигенә сығаһың. Йонсота, көноҙон күҙ йомола яҙып йөрөйһөң. Бер нәмә белмәй, төнө буйы уянмай йоҡлаған саҡтарына ышанмай ҙа хатта Сәмерхан. Арыуы күңел яңғыҙлығына, Йәнбикәһен юҡһыныуға ҡушылып, йәнен әрнетә, йөрәген һыҙлата...\nКелтерҙәп кенә барған тормош арбаһы, Йәнбикәнең вафатынан һуң, ҡапыл кирегә тәгәрәп киткәндәй булды. Бәлә яңғыҙ йөрөмәй, тиҙәр. Тәүҙә ҡайныһы, күп тә үтмәй ҡәйнәһе үлеп китте. Өлкән кешеләр ине улар, кем әйтмешләй, ашарын ашаған, йәшәрен йәшәгән. Ғаиләлә кесе ҡыҙ ине Йәнбикә. Әллә кинйәкәйҙәренең үлемен шулай ауыр кисерҙеләрме, бер-бер артлы фани донъянан китеп барҙылар. Бәхетле ата-әсәнең һөйөклө ҡыҙы Йәнбикә... Тәүге балалары тыуа тора, үлә тора. Алты-ете баланы һаҡлап ҡала алмағас, өмөтөн өҙгән ир менән ҡатын алыҫта йәшәгән күрәҙәсегә юл тота. Теге уларҙың аһ-зарын тыңлағас, оҙаҡ итеп доға ҡыла, бетеү тегеп бирә һәм, сабыйҙары тыуһа, хикмәтле исемдәр ҡушырға бойора. Йыл үтә, улдары Ғоморҙаҡ, ҡыҙҙары Үлмәҫбикә менән Йәнбикә тыуа. Сабыйым тере ҡалһа, бер ауыҙ ауыр һүҙ әйтмәҫ инем, тип теләгән ата-әсә балаларын өф итеп кенә үҫтерә. Ғоморҙаҡтары институтта инженер һөнәре алып, Себергә эшкә ебәрелде. Онотҡанда бер ҡайтып күренә. Хәйер, танһыҡ күстәнәстәр килеп тора тороуын. Үлмәҫбикә эргәлә генә, Мәләүездә кейәүҙә, бухгалтер. Төпсөктәре Йәнбикә бәләкәйҙән йыр-бейеүгә маһир, Стәрлелә мәҙәниәт техникумын тамамлап, ошо Ҡайынлыға тәғәйенләнде лә, тормошҡа сығып, төпләнеп тә ҡуйҙы.\nҮлмәҫбикә менән Йәнбикәнең аралары алты йыл булыуға ҡарамаҫтан, бик дуҫ, татыу үҫтеләр. Өлкәне атаһына оҡшап, оҙон буйлы, етендәй сәсле, зәңгәр күҙле һылыу булһа, кесеһе, әсәһенә тартып, ҡыҫҡа буйлы, йоморораҡ кәүҙәле, сөм-ҡара күҙле сибәркәй. Бала саҡтағы татыулыҡ үҫә килә серҙәшлеккә әйләнде. Бер ауылда йәшәргә, көн дә күрешеп, ҡунаҡҡа йөрөшөргә хыялланған ҡыҙҙарҙың киләсәген яҙмыш үҙенсә хәл итте. Үлмәҫбикә училещела бергә уҡыған төҙөүсе егеткә кейәүгә сығып, бер-бер артлы ике малай тапты. Тәүҙә яҡшы ғына барған тормоштары, ире эсә башлағас, яйлап тигеҙлектән сыҡты һәм, соҡор-саҡырлы юлдан ана ауам, бына түңкәреләм, тип тәгәрәгән арба кеүек, оло хәүефкә әүерелде. Көнө-төнө айыҡмаған иренең әр-битәренән арынмаған Үлмәҫбикә һеңлеһен бик бәхетлегә һанап, бер аҙ көнләшә ине. Тәүҙәрәк үҙе ҡалала, бөтөн уңайлыҡтары булған фатирҙа, ә ҙур уҡыу бөткән «әртис» ҡарындашының ауылда йәшәүенә һауаланыбыраҡ ҡарай торғайны. Аҙаҡ уның ғаиләһенең татыулығына ҡыҙыҡты. Бала саҡта сәй эсеп ултырғанда ла көңгөр-мөңгөр ауыҙ эсенән көйләп, йә һикереп тороп, төрлө хәрәкәттәр яһап бейеп киткәнен мәрәкә күрһәләр, ҙурайғас, Йәнбикәнең шулайтып яңы бейеү һалғаны, көй сығарғаны асыҡланды.\nТехникумды тамамлап, ошо районға эшкә ебәрелгәс, башкөллө бирелеп тотондо Йәнбикә һөнәренә. Клубта художество етәксеһе булып эшләгәс, ҡара төнгәсә унда, ә көндөҙ мәктәптә төрлө түңәрәктәр алып бара. Ауылдың ялҡытҡыс төҫһөҙлөгөнә яңы һулыш өрҙө, концерттар, спектаклдәр, байрамдар, онотолған йолалар... Өр-яңы йырҙар яңғыраны, әллә ниндәй милләт бейеүҙәре сәхнә күркенә әйләнде. Ситтән килеүселәрҙе бик һынап, силәктән үткәреп кенә, һайлап эҫендергән Ҡайынлы Йәнбикәне тиҙ үк үҙ итте, «Үҙебеҙҙең килен» тип йөрөттө. Ике йыл самаһы эшләгәс, артынан тотам ҡалмаған Сәмерханға яҙмышын бәйләне. Ике апаһы уны ҡалала төпләнергә өгөтләне. Ләкин Йәнбикә ауылда ҡалыуҙы хуп күрҙе. Стәрленең зәңгәр төтөнөн һулауым да бик еткән, ҡаланы маҡта ла, ауылда тор инде ул, тип ризалашманы. Колхоздың алдынғы шофёры Сәмерхан эшкә бөтмөр, ғаиләһе, хужалығы өсөн янып торҙо. Өс-дүрт йылда үҙ көсө менән йорт һалып сыҡты, кәртә-ҡура, мунса-аласыҡ күтәрҙе. Ҡыҙҙарының баш ҡалала йәшәүенә ғорурланып бөтә алмаған ата менән әсә генә улының ауылда ҡалыуына бот сабып аптыраны, бар ризаһыҙлығын килендәренә төшөрҙө. Эш тип мөкиббән киткән Йәнбикәнең ҡайны-ҡәйнәһе ыңғайына торорға ваҡыты ла, уйы ла булманы. Әйтерһең, ул ысын тормошта йәшәмәй, ә үҙе ҡорған хыял донъяһында, әллә ҡайҙа, күктә осоп йөрөй. Өйләнешеп, йыл ярым самаһы үткәс, Зәйтүнәне тапты ла, йәше тулыр-тулмаҫ эшкә сыҡты. Икенсе бәпәй хаҡында ишетергә лә теләмәне. Сәмерхан:\n– Әйҙә, берәй ул йә ҡыҙ алып ҡайт әле, Зәйтүнәгә иптәш кәрәк бит, – тиһә,\n– Һаулығым юҡ таһа, Сәмерхан, – ти ҙә ҡуя.\nҺыуыҡ клубта көн тимәй, төн тимәй сабып, ысынлап та йыш сирләй башлағайны ул. Үпкәһенә, бөйөрҙәренә һалҡын тейҙереп, бер нисә мәртәбә дауаханала ятырға ла тура килде. Тик уның был һүҙҙәрен Сәмерхан ғына етдигә һанаманы, һуңғы арала бик теңкәһенә тейгәс, ауырға ҡалды Йәнбикәһе.\n– Әммә ҡара уны, бәпәй табам тип, мин үлеп ҡалһам, балаларҙы етем итмә. Ҡаҡмай-һуҡмай үҫтер, үҙеңә лә балаһыҙ берәй тол ҡатын осрар әле. Балалар йортона тапшырып, интектерә күрмә. Мәңге бәхиллегем булмаҫ, – тигәйне.\n– Кит әле, һантый, юҡ менән баш ҡатырма, һин үҙең әллә нисә ирҙе үлтерерһең, бисәләр ғүмере нисә тиҙәр әле, ҡырҡ сыраҡмы?\n– Уныһын Хоҙай белә. Ләкин минән ҡалһаң, ысын әйтәм, йәштән кәләш алма. Үҙе бала тапһа, минекеләрҙе ҡағыр. Йә өлкәнерәкте, йә бәпесе булмаҫтай ҡыҫырҙы ал...\nКөйөнөсө бушҡа булған, бәпәйҙән иҫән-имен бушанды ла ул Йәнбикәһе, тик келт-келт һуҡҡан ғүмер сәғәтенең һуңғы туҡталышҡа етеп килеүен генә шәйләмәгәндәр. Өс айлыҡ Тимерханын күкрәк һөтөнән мәхрүм итеп керҙе шул һалҡын гүрҙәргә...\nЕрләшергә килгән Үлмәҫбикә һеңлеһенең өҫтөнә ҡапланып иланы:\n– Ошондай донъяңды, алмалай сабыйҙарыңды ҡалдырып, нимә тип кенә киттең инде, Йәнбикә... һиңә кәрәкмәгән донъяң кемгә кәрәк?.. – тип һулҡылданы.\nКәрәге булған икән шул.\n– Улың бигерәк йәл. Үҙем генә алып көтөр инем, бажаңдың холҡо юҡ, сабыйға көн күрһәтмәҫ. Үҙем саҡ һыйып йәшәйем, – тип үрһәләнгән ҡайынбикәһенә Сәмерхан:\n– Юҡты һөйләмә, тере сағымда баламды кешегә бирә буламмы һуң! Ҡалайтһам да үҫтерермен, – тип йыуатты.\n– Атлап киткәнсе ауыр булыр. Ярай, йышыраҡ килеп торорбоҙ, ярҙамдан ташламабыҙ.\nЫсынлап та һүҙендә торҙо Үлмәҫбикә, йыш килде, бигерәк тә ата-әсәһе вафат булғас, юлға туҙан ҡундырманы. Тәүҙә эштән һорап киттем, отгул алдым, тип аҡланһа, торараҡ ни сәбәп менән килеүен аңлатып тороуҙы кәрәк һанаманы. Йөҙ илле саҡырым яҡын ер түгел, көнөнә генә ҡайта алмаһа, ҡуна ла ҡалғыланы Үлмәҫбикә. Өйгә ҡот ҡунды, балалар ҙа эҫенде. Тәүҙәрәк ҡайынбикәһенән уңайһыҙланған Сәмерхан да яйлап күнекте, оҙағыраҡ күренмәһә, борсола ине. Эскесе иренә ҡушылып, үҙе лә төшөргөләгән ҡатын Сәмерхандың араҡыға битараф булыуына бер һөйөнһә, иплелегенә йөҙ ҡыуанды. Ә бер көн килеп бөтөнләйгә тороп ҡалды. Күрше-тирәнән, туған-тыумасанан тартынып, Сәмерхан уның тиҙерәк бажаһынан законлы айырылыуын һәм ЗАГС-ҡа тороуҙы талап итте. Үлмәҫбикә шатланып ризалашты, сөнки иҫерек иренән ғарыҡ булған, ир еткән ике улынан да күңеле ҡайтҡайны.\nАуылдан атаһы килгәйне Үлмәҫбикәнен. Бик ныҡ ауырып, табипҡа күренеп, һалһалар, дауаханала ятып алыу ине иҫәбе. Эштән ҡайтҡан ҡыҙы менән йүнләп һөйләшергә лә өлгөрмәнеләр, һуҡмыш малайҙары ҡайтып инде Үлмәҫбикәнең.\n– О, ҡартатай приехал, здорово, – ҡосаҡлап күрештеләр. Әсәһе табынға саҡырҙы.\n– Осрашыу хөрмәтенә бер ярты ҡуйырһың ул, мам?\n– Әҙерләп торалар ти ине һиңә, икмәклек тә аҡса юҡ.\n– А то пусть дед үҙе ултыртһын, он пенсионер, иң аҡсалы кеше. Ҡартатай не откажет. Ул мировой парень. Видишь, даже миҙалдарын да тағып алған. Герой!\nДауаханала этләнеп сиратта тормаҫ өсөн генә таҡҡан орден-миҙалдары өсөн ҡарт былай ҙа уңайһыҙлана ине.\n– Ҡуйығыҙсы, балалар, юҡ менән булмағыҙ. Һеҙгәме һуң эсеп йөрөргә, самый уҡып, һөнәр алыр сағығыҙ. Ә миңә ярамай, йөрәк шаяра, давлением күтәрелә лә китә, – тип ҡаршы төштө.\n– Ну ты даешь, дед. Һиңә нельзя, а нам можно. Бер илле тәңкәң жалко что ли?!\n– Аҡса йәл түгел, ә йәштән ошо зәхмәткә башығыҙҙы тыҡҡан һеҙ йәл.\n– Спокойно, ҡарт, не лезь. Эсһәк, үҙебеҙҙекен әсәбеҙ, һинекен түгел.\nҒүмер буйы ауылдың хөрмәтле эшсеһе, олоһо ла, кесеһе лә аҡһаҡал тип тыңларға күнеккән бабай, ейәндәре лә әйткән өгөт-нәсихәтенә ҡолаҡ һалыр, тигәндер, артабан дауам итте.\n– Үҙегеҙҙекен дә эсмәгеҙ. Бына ҡандай матур табын, ҡайнар аш, тамаҡ ялғағыҙ ҙа, ятығыҙ йоҡларға. Әсәңә лә ял кәрәк, эштән арманһыҙ булып ҡайта.\n– Ә һин, ҡартлас, беҙҙе өйрәтмә. Беҙ үҙебеҙгә үҙебеҙ хужа.\n– Етәр, балам, ҡартатаңа ауыр һүҙ әйтмә. Былай ҙа сирләп саҡ йөрөй, – тип яҡлашты Үлмәҫбикә.\n– Тогда пусть заткнется. Нашелся умник, деревенщина!\nАтаһын был һүҙҙәр бик ғәрләндерҙе булһа кәрәк.\n– Тьфү, һеҙгә ауыҙ бысратҡансы, – тип өҫтәл артынан тороп китмәксе ине, кесе ейәне уны яғаһынан матҡып туҡтатты.\n– Кемгә төкөрәһең һин, старый черт?\nӨлкәне ауыҙын салышайтып, ҡустыһын йөпләп, мыҫҡыллап ултырҙы.\n– Покажи ему, браток, бик шашмаһын. Ана, беҙҙең пап башы эшләгәс, үҙе лә эсә, беҙҙе лә һыйлай, нотация уҡымай.\nТөпкө бүлмәлә ләх ятҡан аталары ишетмәне, бик маһайыр ине, юғиһә. Буйсан көслө егет, ысҡынмаҡсы булып тартҡылашҡан ҡаҡса бабайҙы бер генә һалып осорҙо, теге һыңҡ итеп ишек яңагына бәрелде лә тынып ҡалды.\nҮлмәҫбикә сәсрәп һикереп торҙо:\n– Ай, үлтерҙең бит, балаҡайым, бар сығып китегеҙ, йәшенегеҙ. Хәҙер «скорый» саҡыртам, бер-ике көнһөҙ ҡайтмағыҙ, – тип сарбайланы.\nЭштең былайға боролорон абайламаған егет ишараттары шымтайып, сығып юғалды. Икеһе лә мотоцикл урлаған өсөн милицияла иҫәптә тора һәм шартлы рәүештә хөкөм ителгәйне.\nАтаһы, иҫенә килмәйенсә, икенсе көндө дауаханала йән бирҙе. Үлмәҫбикә менән ике улынан башҡа был ҡурҡыныс енәйәтте һис кем белмәне. Ҡан баҫымы юғары булғас, ҡолап, һуштан яҙыуына шик тыуманы. Ни әйтәһең, һикһән йәшенә етеп килә ине бит. Ғүмер баҡый сөкөрҙәшеп кенә йәшәгән әсәһенең теләге бойомға ашты – ҡарты артынса ул да мәңгегә күҙен йомдо. Ошо бабайымдан ҡалдырмаһын, унһыҙ нисек көн күрермен, ти торғайны, бахырҡай.\n– Берәй ҡасан, берәй кешегә ауыҙ асып һүҙ өндәшһәң, үҙеңде лә ҡартатай артынан ебәрербеҙ, – тип ҡурҡытты Үлмәҫбикәне улдары. Шулай эшләйәсәктәренә шикләнмәне ҡатын, йөрәгенә хәүеф үрмәләне. Ошонан һуң уларҙан ҡотолор өсөн кейәүенең йортона һәм күңеленә юл һала башланы ла инде.\nҮлмәҫбикә менән һүнеп барған йортҡа ҡояш нуры ла керҙе. Көнө-төнө эш тип сапҡан Йәнбикә өй таҙалау, донъя бөтәйтеүгә бер ҙә иғтибар итмәгән икән. Аяғөҫтө ашап, йүгереп тик йөрөгән. Әле апаһы килеп, өйгә ҡот кереткәс кенә шәйләне быны Сәмерхан. Беренсе эш итеп Үлмәҫбикә бар йыһазын сығарып, ҡаҡҡылап-һуҡҡылап, өйҙө ағартты. Бөтөн кер йыуылды, ҡорған-пәрҙә алмаштырылды. Балаларға килгән пенсияға иң тәүҙә Сәмерхандың өҫ-башын бөтәйтте.\n– Шофермын, тигәс тә, йөрөмә ҡарасҡы ҡошап, трико кейеп. Хәҙерге заманда уҡытыусы ни ҙә, көтөүсе ни. Айырма юҡ, – тип ебәрҙе. Ысынлап та, бик килешә ине Сәмерханға һорғолт-ҡара костюм-салбар. Ҡиммәтле куртка, туфли-кроссовкалар ҙа ярап ҡалды. Өҫтәлдән тәм-том өҙөлмәне. Үҙе лә ҡунаҡҡа йыйынғандай кейенеп, биҙәнеп-төҙәнеп кенә йөрөнө. Сәмерхандың ҡыҙы Зәйтүнәне лә суҡтай кейендереп, сәсен матур итеп тарап үрҙе.\nБыл үҙгәреш кеше күҙенә күренмәй ҡалманы, әлбиттә. Әле генә Йәнбикә тип ауыҙ һыуы ҡоротҡан әбей-һәбейҙең дә, Сәмерханды йәлләүсе ир-аттың да уның яны йәмәғәтен маҡтап «теше төштө». Яйһыҙ тойолһа ла, Сәмерханға ла оҡшаны хәҙерге тормошо. Тик ваҡыты-ваҡыты менән йөрәген ниҙер сәнсеп, һулҡылдатып ала, йәнә «Йәнбикә»не йырларға тотона:\nБаҙарҙарға барһаң, аҡ тула ал,\nХаҡҡынайын үҙем түләрмен...\nСәмерхандың күңелендә үлгән ҡатынына ҡарата йылы хистәрҙең һүнеүенә бер ваҡиға сәбәпсе булды.\nБөтөн ерҙе пыр туҙҙырып, рәтләп йөрөгәндә, Йәнбикәнең ҡағыҙҙары араһынан хат килеп сыға. Уны вафатына ике-өс көн ҡала Йәнбикә яҙған. «Сәмерхан! Был донъяла миңә бүленгән ваҡыт үтеп бара, буғай. Ләкин мин яҙмышыма үпкәләмәйем. Үкенмәйем. Сөнки мин һинең алдында бөткөһөҙ ғәйепле, улай ғына ла түгел, гонаһлы. Ниндәй гонаһ икәнен йөрәгенә яра һалып, яҙып тормайым. Шулай ҙа һинең кисереүенде, бәхиллегеңде һорайым. Рәхмәт, Сәмерхан, мин һинең менән бәхетле булдым. Ғәфү ит һәм, зинһар, балаларҙы етем итмә».\nБыл хатты, әлбиттә, иң алда Үлмәҫбикә уҡыны. Күңеленә ауыр булыр, иҫләтеп тормайым, тип, тәүҙә Сәмерханға бирмәҫкә лә уйлағайны. Аҙаҡтан, киреһенсә, Йәнбикәнең фәрештә түгеллеген белеп, йәһәтерәк төңөлөр, тигән ҡарарға килеп, аманатты тапшырҙы. Сәмерхан хатты бер ни өндәшмәй уҡып сыҡты ла утҡа яҡты. Ҡатынын ғәйебе булыуға ул ышанманы, ауыл ерендә хәбәр тиҙ йөрөй, әгәр хилаф эш ҡылһа, әллә ҡасан ишетелер, сүпте сүмәлә итергә әҙер тороусылар күптән сәйнәп ырғытыр ине. Күңелендә мәрхүмәгә үпкәләү тойғоһо яралды, хәйер, ҡара гүр кемдәрҙе генә һыуындырмай! Әммә Йәнбикәнең йөрәкте әрнетерлек яңылығы бының менән генә бөтмәгән, имеш.\n– Бынағайыш, Йәнбикә композитор икән дә баһа. Бына, күр!\n– Үлмәҫбикә иренә ялтырап торған матур тышлы ҡатырға һуҙҙы.\n– Үәт, йомоҡ, шуны ла йәшереп йөрөһөн сәле. Исмаһам, һиңә әйттеме?\nУлар бөтәһе лә Йәнбикәнең шиғырҙар, көйҙәр яҙыуын белә ине, тик эшкә кәрәк булған өсөн, концерттарға, кисәләргә йәм өҫтәр өсөн генә тип ҡабул иткәндәр, күрәһең.\n– Юҡсы, – Сәмерхандың күкрәк тапҡырында ниндәйҙер ҡорт ҡымырйып ҡуйҙы, тере сағында ҡыҙғанмағанды, үлгән кешене үҙенә ышанмауҙа, хәләл иренән дә йәшерен сере булыуы, хатта гонаһлы икәнен белеү ризаһыҙлыҡ, улай ғына ла түгел, рәнйеү, асыу тыуҙырҙы. Ул ус аяһындай ҡатырғаны әйләндереп-тулғандырып ҡараны. Бер йылдан ашыу элегерәк бирелгән. Тап шул мәлдә семинар типме, әллә кәңәшмә типме, баш ҡалаға барып ҡайтҡайны шул. Ундай саралар йыш булғас, нимә эшләүҙәре хаҡында ул һорашманы, ҡатыны өндәшмәне. Әйтһә ни, ауыҙына һуҡмаҫ ине әле. Бәлки, Сәмерхандың мыҫҡыллауынан ҡасҡандыр. Сөнки Йәнбикәһе:\n– Тыңла әле, мин бер көй яҙҙым, – тип пианинола йә баянда уйнай башлаһа:\n– Башты ҡатырма әле, әйтерһең, мин берәй нәмә аңлайым. Лутсы әйҙә сәй эсер. Әтеү профессор бисә менән ас ҡарынға музыка тыңлап ҡына йәшәлә, – тип, үҙ йүненә бора ла ебәрә.\nҒәйепле генә түгел, оло гонаһлы ла ине Йәнбикә ире алдында. Ошо ялтыр ҡағыҙҙы алыр өсөн бер йыл самаһы элек баш ҡалаға барҙы. Автобус киске биштәр тирәһенә килеп етте. Тура Композиторҙар союзы етәксеһенә инде ҡатын. Сөнки иртәгәһенә Йәнбикәне Союзға алыу-алмау мәсьәләһен ул хәл итәсәк. Алтмышҡа еткән сал сәсле, ныҡ кәүҙәле, оҙон буйлы мөләйем ир ҡаршы алды уны. Йәш, сибәр Йәнбикәнең әле генә килеп төшөүен, урынлашып өлгөрмәүен белгәс, ул ҡатынды ҡапҡылап алырға саҡырҙы. Итәғәтле баш тартҡан Йәнбикәне өгөтләп күндерҙе. Ябай ғына ресторанда киске аш ашанылар, оҙаҡ ҡына тормош, ауылдағы көнитмеш, Башҡортостанда милли музыка кимәле һәм киләсәге хаҡында һөйләштеләр. Ауылда үҙенә бындай етди мөғәмәлә күрмәгән, ир бисәһе булып ҡына йәшәгән ҡатынға шундай ҙур мәсьәләләр тураһында кәңәшләшеп, уның фекерен һорап, ҡатын-ҡыҙ итеп комплимент әйтеп тороуҙары аңлата алмаҫлыҡ кинәнес килтерҙе, үҙенең әле саҡ утыҙҙы тултырған йәш ҡатын икәнлеген хәтеренә төшөрҙө. Талғын көйгә бер-ике мәртәбә вальс өйләнделәр. Киске уттар ҡабынып, меңәрләгән йондоҙ шикелле балҡып торған Өфө урамына сыҡтылар. Рәйес йәш ҡатынды өйөнә саҡырҙы. Оялышынан ҡып-ҡыҙыл булған Йәнбикәнең ҡаршы тешәүенә:\n– Ҡурҡма, һылыу, мин кеше ашамайым. Үкенескә күрә, һый-хөрмәт күрһәтә алмайым, хәләл ефетем өйҙә юҡ. Әммә баш төртөр мендәр табылыр, – тине. Был һүҙҙән һуң Йәнбикәгә уңайһыҙ булып китте. Өлкән кеше, бәлки, ысынлап та уны ҡайғырталыр, ял итергә урын ғына тәҡдим итәлер. Ә ул, диуана, әллә ниҙәр уйлай. Бахыр ауыл ҡатыны, эт һөйәккә ымһынмаймы һуң инде... Терһәген тешләрҙәй булып, был ҡылығына, бер ҡатлылығына үкенде лә бит аҙаҡ. Ҡаршылашып маташҡан ҡатын: «Ә бит һинең сәнғәттәге киләсәгең минең ҡулда. Теләйем икән, йондоҙ итеп балҡытам, теләмәһәм...» – тигән хужаларса талаптан ҡойолдо ла төштө, әҙәп кәртәһе емерелде...\nЮҡ, ул етәксене ғәйепләмәй. Бейә кешнәмәһә, айғыр тешләмәй икәнен ул яҡшы белә. Күңеле нисек кенә ытырғанмаһын, аҡылы менән Йәнбикә үҙен мәжбүр итте түгелме? Илаһи сәнғәт күгенә осорға рөхсәт һорауы, йәшел юл асырға маташыуы ине ҡатындың. Тәнем бысранһа ла, йәнем менән мин тик Сәмерхандыҡы ғына, тип үҙенә күпме тәҡрарламаһын, аҡылы эшләгән хыянатты үҙ күңеле онота ла, кисерә лә алманы. Шуға күрә, билдәле сәнғәт әһелдәренең фатиха биреп, үҙ даирәһенә алыуҙары ла көтөлгән ҡәнәғәтлек, шатлыҡ килтермәне. Союзға инеүе хаҡында Сәмерханға әйтмәүенең сәбәбе ошо ине. Был уға үҙенең түбәнлеге, хурлығы менән маһайыуын күрһәтеү булып тойолдо. Ниндәй бысраҡ, түбән хаҡ түләп алды бит ул ошо кескенә ҡағыҙ киҫәген.\nБәлки, ваҡыт үтеү менән онотолор ҙа ине был гонаһ. Йөрәк аҫтында сабый яралыуы аяҙ көндә йәшен атҡандай тәьҫир итте Йәнбикәгә. Тиҫтә йыллап ире менән түшәк бүлешһә лә, ни өсөндөр, ошо гонаһһыҙ йән теге гонаһлы төндә яралғандыр шикелле тойолдо. Алтмышҡа еткән иргә күҙҙәрен сытырҙатып йомоп, теләмәй генә буйһондоролған тәндә ниндәй осҡон булыуы мөмкин, юҡ, булмаҫ, тип үҙен ышандырырға маташһа ла, йәйенең бер мөйөшө һулҡылдап, «Ә шулай ҙа?..» тип йөрәкһене һәм бар тыныслығын алды. Кәләшенең малай табыуын һорап һарыуын ҡайнатҡан Сәмерхан улы Тимерханды сөйә-сөйә түбәһе күккә тейгәндәй ҡыуанғанда, Йәнбикәнең күңеле һыҡрай, ғазаплана барҙы.\nБәлки, бөтөн ошо тетрәнеүҙәр-үкенеүҙәр, йоҡоһоҙ төндәр буйы Алланан ярлыҡау һәм тейешле яза көтөү уның былай ҙа нескәргән ғүмер ебен ҡыҫҡартҡандыр. Сөнки был ғазап уты көндән-көн көсәйә, намыҫын кимерә, ялмай бара, улының йөҙ-ҡиәфәтендә баш ҡалала ҡылған гонаһ сәбәпсеһе менән оҡшаш һыҙаттар күреүҙән ҡурҡыу йөрәк әрнеүен түҙеп торғоһоҙға әйләндерә. Иренең тупаҫланыуын, баланын мыжыуын, үҙенең сирен бахыр ҡатын үҙ бизмәне менән үлсәп, әлеге хыянатына япһара, башы түбән эйелгәндән-эйелә, сүптәй ғәйеп, тауҙан тәгәрәгән ҡар тубылай ҙурая, ҡабарғандан-ҡабарып, Йәнбикәне күмә бара...\nСәмерхандың уйҙары Үлмәҫбикәгә күскәйне. Ауыл халҡы һынап ҡарап, тамам үҙ иткәйне уңған ҡатынды. Сәмерхандың ҡалала йәшәргә теләп тә, Йәнбикәнең һүҙен йыға алмай ғына ауылда йәшәргә мәжбүр булыуын белгәс, уның бар уйы ирен ҡалаға күсереүгә бәйләнде. Сәмерхан ҡаршы түгел ине түгеллеккә, ләкин шап-шаҡтай донъяһын, яңы өйөн ташлап, билдәһеҙлеккә сығып китеүгә шикләнеп ҡараны. Кем һине ҡолас йәйеп, фатир әҙерләп тора. Ә ул арала өлгөр ҡатын ҡайҙандыр Ҡайынлыла бер бисәгә йортҡа ингән ирҙең Стәрлелә фатиры барлығын белеп ҡалған. Нисек итһә итте, үҙҙәренең дүрт бүлмәле ҙур өйөн ике бүлмәле фатирға алмаштырыуға өлгәште. Етмәгәнен өҫтәп, мал-тыуар, ҡош-ҡортто һатҡан аҡса менән түләнеләр.\nШулай итеп, Йәнбикәнең вафатына йыл ярым үттеме-юҡмы, икенсе ҡатынлы һәм ҡала кешеһе булып китте Сәмерхан. Зарланырлыҡ йәшәмәне улар. Тик тәүге мәлдә үҙе өсөн өҙөлөп торған ҡатынының, йәшәй-йәшәй мыжыҡланып, үҙ һүҙен генә һүҙ итергә тырышып еңмешләнеүе ирҙең намыҫына тейә, бәҫен төшөрә барҙы.\n– Һинең балаларың хаҡына үҙемдекеләрҙе ташланым, бар ғүмеремде һеҙгә, Зәйтүнә менән Тимурға арнаным (ул Тимерханды бер ҡасан да ысын исеме менән атаманы, йәнәһе, хәҙерге заманда ниндәй Тимерхан ти ул, үҙ исемебеҙ ҙә ҡатлы-ҡатлы моҡ заманғы булыуы етмәгәнме), – тип, әленән-әле иҫкә төшөрөп, игәп тороуы ирҙе екһендерҙе. Киреһенсә, был хаҡта иҫкәртмәһә, Сәмерхан бисәһенең ҡәҙерен нығыраҡ белер, изгелеген онотмаҫ ине, тик Үлмәҫбикәнең яҡшылығы өсөн хаҡ талап иткән кеүек ҡыланыуы күңелен ҡайтарҙы. Әйтәһе түгел, һүҙ тигеҙмәй, үҙ балаларылай күреп тәрбиәләне. Зәйтүнәһе иҫ белгәс, «апай» тип, улы сабый сағынан «әсәй» тип өйрәнгәс, үҙ әсәһе түгел икәнен белгәс тә, ҡарашын үҙгәртмәне, әсәй тип өҙөлөп торҙо. Балаларының бәхете өсөн ата кеше Үлмәҫбикәгә бар йөрәктән рәхмәтле. Шул арҡала ғына үҙәген өҙгән мәлдәрҙә лә ҡаты һүҙ әйтә, яман ҡарай алманы Үлмәҫбикәгә. Әммә тамаҡ туҡлыҡтан, өй таҙалыҡтан, етеш тормоштан, балалар шатлығынан да өҫтөн рухи яҡынлыҡ, уртаҡ тойғолар бар икәнлегенә төшөнә барҙы. Ошо инаныу уны Үлмәҫбикәнән алыҫайтып, әллә ҡасан үткәндәрҙә ҡалған Йәнбикәһен йышыраҡ иҫенә төшөрҙө, онотолған хистәр ҡуҙғыны, терелә алмаҫлыҡ итеп баҫтырылған һөйөү осҡоно быҫҡып-быҫҡып, киренән тоҡанды һәм оло һағыш-үкенескә әйләнде.\nСәмерхан ҡарттың уйын юлдашы бүлде.\n– Кемгә төбәп ҡайтаһың, олатай, ҡаршы алыр кешең бармы?\nБәй, уйланып, Ҡайынлыға килеп еткәндәрен һиҙмәй ҙә ҡалғанда баһа. Тыуған ауылына ата-әсәһен ерләшергә генә ҡайтып уранылар, хәҙер һуңғы килеүенә лә туғыҙ-ун йыллап барҙыр. Ҡайынлы тағы ҙурайған, төҙөкләнгән. Элекке кеүек кесерткән, алабута баҫҡан тыҡрыҡ юҡ. Бөтөн ерҙә йәшеллек, аллы-гөллөгә буялған ҡапҡа-ҡойма, тәҙрә ҡапҡастары. Еңел машиналар байтаҡ күренә.\nҺоҡланыулы-хәсрәтле ҡарашын тәҙрәнән алмай, көттөрөп яуап бирҙе:\n– Атай-әсәй көтә.\nФәрит һыҙғырып ебәрҙе.\n– Бәхетлеһең һин, Сәмерхан бабай. Ошо йәшендә лә ата-әсәйле булып, көтөп торғас.\n– Эйе-е, бәхетлемен, – тип һуҙҙы Сәмерхан, уйҙары солғанышынан сыға алмай.\nИкенсе урамға боролоп, магазин ҡырынан өҫкә күтәрелделәр. Осраған ир-ат баш ҡағып, әбей-һәбей маңлайына ҡулын ҡуйып ҡарап ҡала. Әллә сырамыталар, әллә юҡ. Әммә ауылдың яҙылмаған ҡануны буйынса, береһе лә һаулыҡ һорашмай үтмәй, һул яҡлап урам осондараҡ тәпәшәк, ләкин ҙур ғына йорт янына туҡтанылар. Тәҙрәләренә арҡыс-торҡос таҡта ҡатылған, ҡапҡа алдын, баҡсаны әрем, кесерткән, һап-һары бәпембә баҫҡан. Ишеген асып, бабайға машинанан төшөргә ярҙамлашҡан Фәрит, был сәйер күренешкә аптырап, һораулы ҡарашын Сәмерханға төбәне.\n– Атаҡ, олатай,... ней... көтә тигәйнең дә...\n– Көтәләр. Ана улар... – Сәмерхан хәлһеҙ ҡулын күтәрә бирҙе лә, ярамағанлыған иҫенә төшөрөп, эйәге менән түбән осҡа ымланы. Унда киске ҡояш нурында ҡыҙғылт булып ялтырап, ярым айҙар күренә ине. Зыярат... Фәрит уңайһыҙланып көрһөндө, ғәйепле кешеләй урынында тапанды.\n– Тамаҡ ялғап кит, улым. Сумкала бөтөн нәмә бар, ҡайнар сәй ҙә термоста. Яҡын ер түгел бит, – тине ҡарт күршеһенә. – Бынауында, йәшел сирәмдә ултырып, бер сәй эсеп алайыҡ әле. Ҡабат әллә яҙа улайтып ирәүәнләнеп бәпкә үләнендә ултырыу, әллә юҡ. Бер Хоҙай Тәғәлә ҡулында.\n– Ә һин ҡалаһыңмы ни, олатай? – Фәрит ни эшләргә белмәй аптыранды. – Ҡасан ҡайтаһың? Әйткән көнөңдә килеп алырмын.\nСәмерхан һыҙлаған аяҡтарын көс-хәл менән бөкләп, ҡуйы үләнгә сүгәләне, йомшаҡ сирәмде һыйпап-ҡапшап ҡараны.\n– Бабай булып йөрөлә шул, – тине ул үкенгәндәй итеп. – Ә бит миңә, улым, алтмыш йәш тә юҡ. Һаулығың булмаһа, тәнең дә ҡартая, йәшәүҙең дә йәме китә икән. – Бер аҙ шымып, тирә-яҡты хәсрәтле ҡарашы менән байҡап алғас, дауам итте. – Ҡалам, Фәрит улым, шуның өсөн дә ҡайттым да баһа. Ҡабат Стәрлегә барып тормам, ахыры... Кәкүк тә... – Һүҙен әйтеп бөтмәне. Ирендәре ҡалтырап китте... Тамағына төйөлгән әсе төйөрҙө йотҡас, шулай тип өҫтәне: – Килерһең, улым, йәме. Ике көндән... Үлмәҫбикә инәйеңде алып килерһең...


Ғүмер бушҡа уҙмаған\n14 Ғинуар , 11:26\nТөрлөһө бар кешенең. Берәүҙәр юҡ-бар сәбәпте һылтау итеп зар илаһа, икенселәр тормоштан ҡәнәғәт булып, килер көндәргә яҡты өмөттәр бағлап, оло маҡсаттар ҡуйып йәшәй. Кемдәрҙер тыумаҫ борон ҡартайып, аяҡтарын көскә һөйрәп баҫһа, икенселәр олпат йәштә булыуына ҡарамаҫтан егеттәрсә тура ҡарап, ер емертеп йөрөй. Бәғзеләр арҡырыны буй һалырға йыбанып, эт ялҡауына әйләнгәндә, икенселәр, өлкән йәштә булыуына ҡарамаҫтан, гөрләтеп, сәмләнеп донъя көтә. Ана шул икенселәр төркөмөнә ҡараған, һис ҡасан да төшөнкөлөккә бирелмәгән, йөҙөнән һәр саҡ көләс йылмайыу өҙөлмәгән, һәр тыуған яңы көндө шатланып, рухланып ҡаршылаған уҙамандарҙың береһе ул Ильяс ағай Садиҡов.\nУндай кешеләр менән күңелдәрең күтәрелә, борсолоуҙарың да юғала, уларҙың оптимистик рухы һиңә лә күсә төҫлө. Кеше менән ихлас аралаша торған, кәрәк саҡта төплө кәңәштәрен дә бирер, ҡулынан килгән ярҙамын да кинәнес кисереп атҡарыр ил ағаһы Ильяс Яҡуп улы күптәребеҙ өсөн өлгө ул. Уға ҡарап һоҡланырлыҡ, күп нәмәгә унан өйрәнерлек, әллә күпме тормош тәжрибәһе алырлыҡ. Ғүмере буйы физик хеҙмәттән, мал-тыуар ҡарауҙан, баҡсаһында йәшелсә, емеш-еләк үҫтереүҙән ләззәт алды, хәрәкәттә -бәрәкәт тип иртәләрен йүгереүҙән, саңғыла ялан-ҡырҙар иңләүҙән кинәнес тапты. Шуға күрә, күҙ теймәһен, бөгөн дә егеттәр кеүек йөрөп ятҡаны. Машина рулен дә ышаныслы тота, донъя хәлдәре, тормош ваҡиғалары менән дә бик яҡшы хәбәрҙар үҙе. Бына әле лә хәл-әхүәл алышҡас:\n-Быйыл йәй Өфөлә “Йәшел сауҡалыҡ” шифаханаһында ял итеп ҡайттым. Бик әйбәт булды әле. Хеҙмәтләндереү яҡшы, итәғәтлеләр, - тип шатлығы менән уртаҡлашып алды.\nӘ бит тормош Ильяс ағайҙы һәм уның тиҫтерҙәрен һис кенә лә иркәләмәне. Балалыҡ һәм үҫмерлек йылдары Бөйөк Ватан һуғышы һәм унан һуңғы ауыр мәлдәргә тап килде. Ололар менән бергә ана шул үҫмерҙәр эшкә егелде, илгә килгән ауырлыҡты өлкәндәр менән тиңләшеп бергә татыны. Ана шулай сыныҡты, ваҡытынан алда ир ҡорона етте һуғыш осоро балалары.\nИльяс Яҡуп улы Ибраһим (Йомран) ауылында күп балалы ғаиләлә үҫә. Бөтә ерҙә фәҡирлек ул замандарҙа. Ике тәҙрәле, һалам башлы кескәй генә өйҙә малайҙар, ҡыҙҙар бер таҡта һикелә теҙелешеп йоҡлай. 13-14 йәштән ауыл малайҙары оло ағайҙарға эйәреп колхоз эшенә сыға. Эш етерлек, кеше кәрәк. Шуға күрә ошо үҫмерҙәр ҙә ярап ҡала. Яҙғыһын иген сәсергә лә йөрөйҙәр, йәйҙәрен туғайҙа ҡуна ятып бесәнен дә әҙерләйҙәр, ураҡ осоронда атҡа йәки үгеҙгә егелгән фурмандарға тейәп иген көлтәләрен бер урынға ташыйҙар. Арманһыҙ булып арыған мәлдәр була. Әммә йәшлек йәшлек инде. Арыуҙар тиҙ үк онотола. Нисек кенә булмаһын, тормоштоң күңелле миҙгелдәре лә етерлек: Ҡыҙылғы йылғаһында кемуҙарҙан сумышып һыу инеүҙәр, кинәнеп балыҡ ҡармаҡлауҙар, киләсәк йылдарҙы күҙаллап хыялға бирелеүҙәр, ҡыҙыу-ҡыҙыу бәхәстәр. Уҡыуҙы ла тоҙларға ярамай. Үҙҙәренең ауылында мәктәп дүрт йыллыҡ ҡына. Бишенсе кластан башлап уҡырға алты саҡрым алыҫлыҡтағы Бишауыл-Уңғар ауылы мәктәбенә йөрөйҙәр. Көн һайын ошо араны йәйәүләп үтәләр. Кейергә йүнле кейеме лә юҡ, аяҡта ла йүкәнән үрелгән сабата. Икмәккә лә бик тейенеп булмай, күберәк бәрәңге менән хушһынырға тура килә. Атай-әсәйҙәргә хеҙмәт хаҡы түләнмәгәс, аҡса тигән нәмә бик һирәк эләгә. Ошондай ауыр шарттарҙа күптәр уҡыуҙарын ташларға мәжбүр була. Тик ныҡышмалылар, сыҙамлылар ғына артабан уҡыуын дауам итә. Ошо рәүешле, Ибраһим ауылынан 1954 йылда Фаҡиһа Хажиева, Нәжип Дәүләтбаев, 1955 йылда Рәмзиә Зөбәйҙуллина һәм Ильяс Садиҡов ҡына урта белем хаҡында аттестат алыу бәхетенә ирешә.\nМәктәпте тамамлағас, Ильяс Яҡуп улының теләге хәрби осоусыға уҡыу була. Ошо хыялын тормошҡа ашырыу ниәтенән район хәрби комиссариатынан юллама алып, Ҡаҙағстандың Аҡтүбә ҡалаһындағы хәрби авиация училищеһына имтихандар тапшырырға китә. Уларын бик һәйбәт тапшыра ла бит, тик медицина тикшереүе генә ҡамасаулай. Осоусы булаһы кешенең һаулыҡ торошон бик ентекләп, энә күҙәүенән үткәргән һымаҡ тикшерәләр икән дә. Өйөрөлөп торған ултырғыста зырылдатып әйләндереүгә сыҙамай шул егет, башы әйләнеп китә. Шулай итеп осоуға яраҡһыҙ тип табыла. Теләге шул тиклем көслө булғандыр инде: байтаҡ ваҡыт күңеле төшөп, бойоғоп йөрөй. Ни хәл итәһең, яҙмыштан уҙып булмай шул.\n1955 йылдың көҙөнә Ильяс әрме сафтарына алына. Диңгеҙ флотына тәғәйенләйҙәр. Башҡортостан, Татарстан, Ырымбур тарафтарынан йыйылған егеттәр егерме тәүлек поезд вагондарында килә торғас, ниһайәт, Совет гаваны ҡалаһында туҡтала. Хәрби диңгеҙ базаһы ошонда урынлашҡан була. Йәш матрос мәктәбен тамамлап, дүрт йыл Тыуған ил алдындағы изге бурысын үтәй егет. Шунда Советтар Союзы Коммунистар партияһы сафына инә. Әйткәндәй, Ильяс ағай бөгөн дә үҙенең 61 йыл коммунист булыуы менән сикһеҙ ғорурлана.\nХәрби хеҙмәттән һуң Ҡырмыҫҡалы районындағы Ляхово ауылы һөнәрселек училищеһына уҡырға инә. Унда комсомол ойошмаһы секретары вазифаһын башҡара. Киң профилле тракторсы –машинист танытмаһы алғас, үҙҙәренең Фрунзе исемендәге колхозында дүрт йыл тракторҙа һәм комбайнда эшләй. Шулай бер ни тиклем хеҙмәт сынығыуы алып, тормош тәжрибәһе туплағас, артабан белем алыу теләге Башҡортостан ауыл хужалығы институтының агрономия факультетына алып килә. Имтихандарҙы һәйбәт тапшырып, беренсе курсты ла тамамлай. Ошо мәлдә колхоз коммунистары егетте партия ойошмаһы секретары итеп һайлап, ҙур ышаныс күрһәтә. Был вазифаның иңенә ниндәй яуаплылыҡ һалыуын аңлай Ильяс Яҡуп улы. Шуға күрә уҡыуын ситтән тороп тамамларға тура килә. Тырыша, имтихандарға ныҡлап әҙерләнә, үҙенең дә, ауылдаштарының да йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәҫкә тырыша.\nНиһайәт, институт йылдары ла артта ҡала, ҡулда - юғары белемле агроном дипломы. Ҙур кинәнес менән эшләй башлай. Өйләнергә лә өлгөрә. Ғаиләһендә бер-бер артлы улдары Илдар, Илдус, ҡыҙҙары Клара, Әлмира тыуа. Колхоз үҙәге булған Һәүәләй ауылында уңайлы иркен йорт һалып керәләр. Ҡатыны Зилә Ғизетдин ҡыҙы менән бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап, тормоштарынан, эштәренән йәм табып, ғүмер үрҙәренә артылалар.\n1975 йылда Фрунзе колхозында агроном һөнәренә урын булмау сәбәпле Садиҡовтарға байтаҡ йылдар Иглин районының Алаторка совхозында йәшәп, хеҙмәт итергә насип була. Хужалыҡ районда иң ҙурҙарҙан иҫәпләнә. 8 мең гектар һөрөнтө ере, 1200 баш һауын һыйыры, ит өсөн тәғәйен 1000 башҡа иҫәпләнгән сусҡа фермаһы, 4 умарталығы бар. Ошо совхозда ете йыл баш агроном, ун ике йыл совхоздың партия ойошмаһы секретары йөгөн тарта Ильяс Яҡуп улы. Совхоз районда етештереүсәнлеге юғары, көслө хужалыҡтарҙың береһе була. Игенселек, малсылыҡ тармаҡтары менән бергә умартасылыҡ та ҙур табыш килтерә. Юғары һөҙөмтәләр совхоз эшсәндәренең фиҙаҡәр хеҙмәте менән яулана. Шулай уҡ совхоз директоры Василий Рябовтың етәкселек итеү оҫталығы ла алдынғылар сафында барыуға булышлыҡ итә. Совхоздың юғары уңыштарға өлгәшеүендә Ильяс Садиҡовтың да хеҙмәт өлөшө баһалап бөткөһөҙ.\nАна шулай тынғыһыҙ эш, көндәлек мәшәҡәттәр менән ғүмер йылдары һиҙелмәй ҙә үтә. Яңынан үҙҙәренең тыуған яҡтарына ҡайтып, элекке йорттарында йәшәй башлайҙар. Мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрап, баҡса үҫтереп, тормоштарынан ҡәнәғәтлек кисерәләр. Һаулыҡ- ҙур байлыҡ тиҙәр. Ошо яҡтан бик ҡәнәғәт Ильяс Яҡуп улы. Тәбиғәт, ата-әсәһе уға ныҡлы сәләмәтлек бүләк иткән. Тәмәке кеүек хәшәрәтте ғүмерендә ауыҙына ла алмаған. Һәр саҡ тормоштоң йәмен, бирелгән ғүмерҙең ҡәҙерен белеп йәшәргә ынтыла. Ана шуға күрә лә ауырыуҙың ни икәнен дә белмәй ул.\nЗарланмай тормоштан, баҙап ҡалмай ауырлыҡтан. Йыр-моң була һәр саҡ юлдашы. Талапсан була кешегә һәм үҙенә, әммә һис кемде юҡ-барға рәнйетмәй, шаян һүҙ, йор тел менән күтәрә кешеләр күңелен. Көтмәй ул күктән төшкәнде, тәүәккәллек һәм йүнселлек була сифаты. Һәр саҡ алдына ҡуя ниндәйҙер бер маҡсат. Ирешһә уға, була һәр саҡ ҡәнәғәт.\nРайон гәзиттәре, республика матбуғаты менән дуҫ Ильяс Яҡуп улы. Даими рәүештә төрлө темаларға мәҡәләләр яҙып тора. Лауреат булыу бәхетен дә бер нисә тапҡыр татыны. Ошо осорҙа донъя күргән мәҡәләләренән тупланған “Ғүмерем миҙгелдәре” тигән ыҡсым ғына йыйынтыҡ та сығарып алды. Ана шулай рухланып, тулы ҡанлы тормош менән йәшәй хеҙмәт уҙаманы Ильяс Садиҡов. Ҡатыны Зилә Ғизетдин ҡыҙы менән татыу пар булып 61 йыл ғүмер юлдарын үтәләр. Бәхетле олатай, өләсәй булып улдары, ҡыҙҙары тормошона ҡыуаналар, ҡулдарынан килгәнсә ярҙам итәләр. Һигеҙ ейән-ейәнсәре, ете бүлә-бүләсәре - уларҙың шатлығы. Уларҙың үҫкәндәрен күреү - үҙе бер бәхет. Тимәк, донъяға юҡҡа ғына киленмәгән, ғүмер заяға үтмәгән. Шәжәрә тамырҙары дауам итә, нәҫел ептәре ышаныслы ҡулдарҙа. Ир-егет өсөн ошонан да мөһимерәк нәмә бармы икән…\nФото: ғаилә архивынан.


“Самауырҙа ҡунаҡта” » Табын\nФойела тиҙ арала ҡамыр ризыҡтары, ҡайнатма, бал һ.б. тәмлекәстәрҙән торған сәй өҫтәле әҙерләнде. Конкурста Табын казактары хоры, социаль приют, Совет урамында йәшәүселәр һәм мәктәп коллективтары ҡатнашты. Совет урамы вәкилдәре пирог, бал, һөт, эремсек янына витаминлы үлән сәйе әҙерләгән. Табын махсус-коррекция интернат-мәктәбе һәм социаль приют бүлеге сәй өҫтәле генә әҙерләмәгән, балаларҙың ҡул эштәренән күргәҙмә лә ҡуйған.\nАнна Аванесян хуш еҫле үлән сәйҙәрен Әрмәнстандан килтергән инжир, грек сәтләүеге, кизил ҡайнатмалары менән эсерҙе. Сара ҡунағы – Красноусолдан шәхси эшҡыуар Рәзилә Шәрипова сәй дегустацияһы ойоштороп, донъяның иң тәмле сәйҙәре тураһында һөйләне.\nБыл байрам оло йәштәгеләр көнөнә арналды. Өлкәндәрҙе ауыл биләмәһе башлығы Ә.Ғ.Хисаметдинов, Табын ауылының ветерандар советы рәйесе М.Н.Сидорова ҡотланы. Артабан алып барыусы Е.Рябова Рәсәйҙә сәйҙең килеп сығыу тарихын һөйләп ишеттерҙе, Табын халыҡ казак хоры сәйгә арналған йырҙар йырланы. Сараны байрам концерты дауам итте.\nШулай итеп, был көндө йомарт самауыр үҙ янына төрлө милләт халҡын йыйҙы.\nТабын мәҙәниәт йорто


Радий Хәбиров округ кәңәшмәһендә ҡатнашты\n10 Сентябрь , 18:30\n1 ноябргә тиклем башланғыстарҙы раҫлау ваҡыты тураһында Хөкүмәт рәйесенә хәбәр итергә кәрәк.\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Волга буйы федераль округындағы төбәк башлыҡтары менән социаль-иҡтисади үҫеш буйынса округ кәңәшмәһендә ҡатнашты. Сараны видеоконференция тәртибендә Рәсәй Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Дмитрий Чернышенко һәм ил Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Игорь Комаров үткәрҙе.\nКәңәшмәлә Дмитрий Чернышенко Хөкүмәт рәйесе Михаил Мишустин тарафынан раҫланған округта кураторлыҡтың төп принциптары тураһында һөйләне. Уның әйтеүенсә, һәр төбәк буйынса социаль-иҡтисади үҫешкә ыңғай йоғонто яһаясаҡ биш мөһим проектты йылдам билдәләргә кәрәк. Шулай уҡ төбәктәрҙең үҫеш стратегияһын милли маҡсаттар, дәүләт программалары һәм төп башланғыстар менән яраштырыу шарт.\n– Ваҡыт аҙ ҡалды. 1 ноябргә тиклем башланғыстарҙы раҫлау срогы тураһында Хөкүмәт рәйесенә хәбәр итергә кәрәк. Бөтә төбәк етәкселәрен биш көн эсендә үҙ биләмәләре буйынса юл картаһын төҙөүҙе һорайым, ә 18 сентябргә беҙ дөйөм юл картаһын әҙерләйәсәкбеҙ, – тине Дмитрий Чернышенко.\nТөбәк етәкселәре вице-премьерға кураторлыҡ программаһы нигеҙендә күрһәтелгән ярҙам өсөн рәхмәт әйтте һәм федераль үҙәк, Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең ярҙамы менән өлкәләрҙе, республикаларҙы йылдам үҫтереүгә өлгәшергә мөмкин, тип билдәләне.\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров кәңәшмәлә сығыш яһап, федераль округтарға ил Хөкүмәте рәйесе урынбаҫарҙары дәрәжәһендәге кураторҙарҙы беркетеүҙәрен ҙур өмөт бағлап көтөп алыуҙары тураһында белдерҙе.\n– Был беҙҙең башланғыстарыбыҙға етди булышлыҡҡа әүерелер тип ышанам, – тине ул.\nРадий Хәбиров шулай уҡ республикалағы үҫеш күрһәткестәрен, мөһим проекттарҙы, сәнәғәттәге һәм иҡтисадтағы хәлде, Өфөнөң 450 йыллығына әҙерлек мәсьәләһен, “Сибай – Подольск – Һары” тимер юл тармағын төҙөүҙе телгә алды.\nКәңәшмә йомғаҡтары буйынса Дмитрий Чернышенко Волга буйы федераль округы төбәктәре һанына ҡарап, 14 эш төркөмө төҙөргә ҡушты. Уларға субъект башлыҡтары етәкселек итәсәк. Был төркөмдәр төбәк үҫешенең көн тәртибен тикшереп, 2030 йылға тиклем субъекттың айырым маҡсатлы образын күрһәтергә, мөһим проекттар исемлеген тәҡдим итергә тейеш.


Йәш ғалимдар үҙенсәлекле япма уйлап тапҡан | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЙәш ғалимдар үҙенсәлекле япма уйлап тапҡан\n26 октября 2018 — 17:03\nӨфө дәүләт авиация-техник университетының йәш ғалимдары төрлө ҡоралдар өсөн ҡыҙыҡлы япма уйлап тапҡан. Был уйлап сығарылған ысул киҫеү-ҡырҡыу ҡоралдарының үткерлеген ете тапҡырға арттырасаҡ, ти улар. Инженер- технолог һөнәрен үҙләштергән йәш ғалим – Алмаз Назаров лабораторянан тәүлек әйләнәһенә сыҡмай тиерлек. Сөнки бында эшләнгән әйберҙәрҙең сифатын күҙ яҙлыҡтырмай ҡарап торорға кәрәк. Вакумлы ион-плазмалы ҡоролмаларҙа машиналарға, төрлө деталдәргә махсус ҡатлам эшләп сығаралар. Был материал деталде һаҡлай һәм оҙағыраҡ хеҙмәт итергә ярҙам итә. Лаборатория ике йүнәлештә эшләй. Беренсе ҡоролмала деталдәрҙе азот ярҙамында киҫһәләр, икенсеһендә әҙер өлөштәрҙе махсус япма менән ҡаплайҙар. Ғалимдар билдәләүенсә, һуңғы биш йылда лаборатория составында металл булған ҡоралдарҙы /инструменттарҙы/ ябайлаштырыу менән шөғөлләнә. Киләсәктә йәш белгестәр республиканың ҙур ойошмалары менән дә хеҙмәттәшлек итергә йыйына.Бында етештерелгән махсус япманың ҡалынлығы 1 микрометрҙан 3 микрометрға тиклем. Ғалимдар билдәләүенсә, ул хатта кеше сәсенән дә нәҙегерәк. Ундай япма деталдәрҙе таушалыуҙан биш тапҡырға нығыраҡ һаҡлаясаҡ.


Хаттар яҙҙым ултырып... » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Медиа » Хаттар яҙҙым ултырып...\nКеше ғүмерендәге онотолмаҫлыҡ ваҡиғалар, тыуған көндәр, ғаилә, никах, бәпес туйҙары менән уртаҡлашыу өсөн “Юлдаш” радиоһында көн һайын “Ҡәҙерле кешемә” ҡотлауҙар тапшырыуы эфирға сыға. Ошондай ваҡытта ҡәҙерле, хөрмәтле кешеләргә күңел түренән әйтелгән теләктәр бар донъя мәшәҡәттәрен, ығы-зығыларын оноттора кеүек. “Ысын күңелдән еткергән теләк ҡабул була”, – ти халыҡ. Был теләктәр моңло йырҙар менән бергә үрелеп барһа, тағы ла үтемлерәк.\nЯҡындарын радио аша тәбрикләргә теләүселәр бихисап. Бөгөн беҙ күптәрҙе даими ҡыҙыҡһындырған бер нисә һорауға асыҡлыҡ индереп китергә теләйбеҙ. Хаттар бүлеге эш көндәрендә сәғәт туғыҙҙан бишенсе яртыға тиклем тәнәфесһеҙ эшләй. Хаттарҙы ошо ваҡытта телеүҙәккә килеп тапшырырға була. Сит өлкәләрҙә, район-ауылдарҙа йәшәүселәр ҡотлауын, “Юлдаш” радиоһының рәсми сайтында күрһәтелгән реквизиттар аша түләп, интернет аша ла ебәрә ала. Яҡынығыҙ тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт менән, исем-шәрифтәрҙе, ауыл, ҡасаба атамаларын баҫма хәрефтәр менән яҙып тапшырырға мөмкин. Ҡәҙерле кешеләрегеҙҙе ҡотлау өсөн ике йыр һайлайһығыҙ, уның береһе эфирға һайлап алына. “Юлдаш” радиоһының хаттар бүлеге йәй айҙарына отошло акция иғлан итте. 1 июндән 31 авгусҡа тиклем туғандарығыҙ һәм яҡындарығыҙҙы иҫтәлекле байрамдары менән радио аша тәбрикләһәгеҙ, ярты хаҡҡа йәнә бер ҡотлау ҡалдырып була.\nБелешмә өсөн хаттар бүлегенең телефоны: 8 (347) 291-22-47.\nЭлектрон адрес: radioufa2013@yandex.ru\nТыңлаусыларыбыҙ иғтибарына шуны ла еткерәбеҙ: йәйге осорҙа беҙҙең тапшырыуҙар селтәрендә үҙгәрештәр ҙә бар. Июлдә “Иртәнсәккәй тороп” уятҡыс программа ял итә, шулай ҙа яратҡан алып барыусыларығыҙ менән тапшырыуҙың дайджестарында осрашып барырға мөмкин була. “Асыҡ студия” ны алып барыусылар ҙа июлдә ялға китә. Яңылыҡтар хеҙмәте, “Ҡотлауҙар”, “Самауыр янында”, “Ял итәйек бергәләп” һәм башҡа тапшырыуҙарҙың эфирға сығыу ваҡыты үҙгәрешһеҙ ҡала.\nЙәй йәмдәре күңелдәрҙе биләгәндә, “Юлдаш” тулҡындарында тормошоғоҙға дәрт өҫтәр матур көй-моңдар ағылып торор.\nСығыу ваҡыты 24-06-2016, 12:54 | Ҡаранылар: 882\n“Юлдаш” радиоһының тапшырыуҙар программаһы (9 – 15 июнь)\nПрограмма радио "Юлдаш"


Бушлай Секс Уйын – Уйын Онлайн Порно Ххх\nБушлай Секс-Уйын-Неограниченный Порно Был-Раят Онлайн\nБар бик күп алымдарын, улар ярҙамында һеҙ ҡәнәғәтләндереп, үҙ причуды һәм үҙ фантазияһы онлайн. Бушлай миллион сездә бар, секс-н тубал порно видео, шулай уҡ тере мең секс-моделе, ул һеҙҙе көтә сайты секс-камера. Порнофильм бушлай булһа ла, улар тәҡдим нуль интерактивты, шул уҡ ваҡытта интерактив секс-ч, һеҙ, бәлки, моделдәр менән үткәрелә торған веб-камера, һеҙгә ҙур булмаған хәл үтмәй. Әгәр телисез икән,-тип бушлай һәм интерактив, йәғни кәрәк һезгә бушлай коллекция уйынын сексуаль., Был иң яңы реалистик китерелә менән порноигр сайты секс-симулятор, һеҙ уны интернеттан таба. Порноигра ғына яңы коллекцияһын күрһәтеү, был html5 булдырылған. Был уйын буласаҡ теләсә ниндәй төҙөлөшө яңы быуындар теҙмәһе, улар һеҙгә мөмкин булғанса, туранан-тура һеҙҙең браузер. Был уйын графигы аҡылһыҙ, әммә ысынбарлыҡты тойоу, улар һеҙҙе кисерер, интерактив раят барлыҡҡа килә, улар өҫтөнән тулы контроль эш бирҙе.\nБеҙҙең исеме күренде, веб-сайт, һеҙ беҙҙең сайтта бөтә уйын бушлай бирелә. Был ғына түгел, бөтә килгән һәм тәжрибә әммә бер ниндәй ҙә шарттар. Теркәү өсөн ниндәй талаптар биреү өсөн юҡ йәки ниндәй ҙә булһа шәхси мәғлүмәтте, бер ниндәй ҙә ысул менән булһа ла, уларға ярҙам итеүгә йүнәлтелгән булыуы менән һеҙ сайттың ситтән. Был иғланда ла бер платформаларға урынлаштырылды, беҙ, һеҙ, улар уйын процесына ҡамасау була алмай. Әгәр һеҙ реклама ойошторолдо, унда һеҙ аласаһы бушлай секс-тубал, һеҙгә нисә баннер ойоштороп, беҙ ул беҙҙең сайтында урынлаштырылған., Параграф коллекция тураһында тулыраҡ киләһе уҡыу беҙгә!\nКүп Һы, Улар Һеҙ Йәшәү Мөмкин Булһа, Бушлай Шөғөлләнә, Секс Уйындар\nБындай уйын менән секс сексуаль коллекция һаны бушлай ашатып-симулятор, уларҙың теләген ҡәнәғәтләндереү өсөн ҡулланыу мөмкин стольким, һеҙ уларҙы килеп ала. Иң тәүҙә даими енси уйындары беҙҙә бар, һеҙ наслаждаться секск менән булған тәүге ҡатын-ҡыҙҙы уларҙың йөҙөнә бөтә төр. Үҫмерҙәр трахать һеҙ, һеҙ милф трахать, трахать һеҙ ниндәй милләт балалары, шулай уҡ уйын тәҡдим итә, һәм беҙ, унда һеҙ трахать GILFs йәки BBW., Әгәр сездә бар, бик үҙенсәлекле леди өсөн билдәле бер төр үҙенсәлеге, персонаждар тышҡы ҡиәфәте менән һеҙгә меню ярҙамында киңәйтелгән көй үҙгәртә алмай, улар мөмкинлек бирәсәк һезгә үҙгәртергә персонаждар, улар өсөн яҡшы енси тап һеҙҙең хыялығыҙ.\nҺуңынан симулятор фантастик булған, һеҙ уларҙың ярҙамы менән төрлө сценарий иң секс менән шөғөлләнергә мөмкин. Уйын булып, үҙ трахнуть һеҙ унда әсәйем, һеңлеләрем йәки үҙенең ҡыҙҙарын үҙе симулятор инцест, уҡытыусылар беҙҙең менән булған һәм грустная токарчукты распутный уйын, уйын серияһын тәҡдим одевание менән сексуаль һәм беҙ, һеҙ уларҙы үҙегеҙгә алаһығыҙ наслаждаться бөтөнләй яңы кимәлгә униформа табы.\nБысраҡ секс уйындар бүлегендә булырға беҙгә хатта артыҡ булмаҫ пародийный порноигра фетишистский-симулятор, унда һеҙгә бер яҡ красотки трахать йәнһүрәттәр, фильмдар аниме һәм хатта иң ябай йәки видеоуйындары. Әгәр һеҙ ҡасан да булһа теләгән ҡолдарына хужалар, һеҙгә кәрәк бдсм симулятор менән таныштырҙы. Ә уйын ваҡытында йөклөлөк менән бара фетишистский секс, көсләү һәм ролле уйындар уйнау менән хатта аяғы менән.\nЯҡшы Хеҙмәте Өсөн Һеҙ Сайттың Порноигр\nБушлай секс-яңы китерелә менән секс уйындар-уйындары, интернет тәҡдим итә һәм уларҙың барыһы өсөн беҙ өлкәндәр өсөн яҡшы уйындар платформаһында, улар һеҙгә тәҡдим итәбеҙ. Аҙ икән, сөнки бында барыһы ла бушлай, тик барыһы менән дискрет. Кем беркасан ла белер, һеҙ кем кеүек, үҙ-ара форумында уйын өсөн ҡулланылған йәки хатта әгәр һеҙ башҡа уйынсы менән билдәләне. Беҙҙең команда белеү түгел, хатта һеҙҙең IP-адресы, сөнки башынан аҙағына тиклем һеҙ беҙгә сайтында шифрланған кереште. Шулай булғас, ошо мәлдә һәр тапҡыр, ҡасан һеҙ тыуҙырып, бушлай булыуы ябай килгән секс уйындар, һәм һеҙҙең фантазия менән башҡарылған., Беҙ-сайттар, улар һеҙ тойорға мәжбүр итә, тип, реаль тормош секс менән шөғөлләнмәй икән, был бөтә һәм бөтөнләй бушлай!


Рөстәм Хәмитов бейеү студияһын үҫтереү өсөн Өфөлә майҙансыҡ табырға ҡушты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n14:07, 16 августа 2017 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2017 йыл, 16 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика хөкүмәтенә «E-Dance Studio» бейеү студияһын үҫтереү өсөн майҙансыҡ табырға ҡушты. Граждандарҙы ҡабул итеү сиктәрендә республика Башлығы «Бейеү сәнғәте лидерҙары ассоциацияһы» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы етәксеһе Артем Боев менән осрашты.\nСтудия Өфөлә бер нисә бинаны ҡуртымға алған, әммә үҫешер өсөн уға майҙансыҡ кәрәк. Ул киләсәктә төрлө бейеү йүнәлештәре менән шөғөлләнергә теләүселәрҙе, ижади йәштәрҙе йәлеп итә аласаҡ. Проект командаһы тулыһынса майҙансыҡты йыһазландырыуға һәм йүнәлеште үҫтереүгә инвестициялар йәлеп итергә әҙер.\nПроектҡа нигеҙ һалыусы Артем Боев «E-Dance Studio» эше менән таныштырҙы. Студияла заманса хореографияға өйрәнәләр. Унда йөрөүселәр төрлө сараларҙа, шул иҫәптән Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта һәм илебеҙҙең башҡа ҡалаларында уҙғарылған Рәсәй кимәлендәге конкурстарҙа, фестивалдәрҙә ҡатнаша.\n«Был һеҙҙең бизнес, бер үк ваҡытта ижтимағи йөкләнеш тә», — тине Рөстәм Хәмитов. Яңы ижади проекттар йыш ҡына ярашлы бина таба алмау сәбәпле республика Башлығы студияны урынлаштырыу өсөн яйлы варианттар табырға йөкләмә бирҙе.\nТеги: Башҡортостан Башлығы,бейеү сәнғәте


Туймазы республика балалар халыҡ хореография фестивален ҡабул итергә әҙерләнә\n11 Март 2011, 09:02\n24 - 26 мартта Туймазыла III «Дуҫлыҡ хороводы» асыҡ республика балалар халыҡ хореография фестивале үтәсәк. Ул балалар халыҡ хореографияһын пропагандалау һәм артабан үҫтереү, үҫеп килеүсе быуынды эстетик йәһәттән тәрбиәләүҙә уның ролен көсәйтеү, халыҡ бейеүе үҫешенең перспективаларын билдәләү маҡсатында ойошторола. Фестивалде ойоштороусылар булып БР Мәҙәниәт министрлығы, республика халыҡ ижады үҙәге һәм Туймазы районы муниципаль район хакимиәте сығыш яһай.\nКонкурс ике йәш категорияһы буйынса үткәрелә: 9 йәштән 12 йәшкә тиклем һәм 12-нән 16 йәшкә тиклем. Еңеүселәрҙе Гран-при, лауреат һәм дипломанттар исемдәре көтә.\nСығыш яһауҙан бушаған арала балаларҙың «Һаумы, яңы дуҫ» дискотекаһында күңел асырға, Туймазы дәүләт татар драма театрында спектакль ҡарарға, Туймазы ҡалаһында күргәҙмә экскурсияла йөрөргә мөмкинселеге буласаҡ, ә коллектив етәкселәре өсөн ижади лаборатория ойошторола. Район хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге мәғлүмәте буйынса, Башҡортостан ҡалалары һәм райондарының ижади коллективтарынан тыш, күрше өлкәләрҙекеләр ҙә фестивалдә ҡатнашырға теләк белдергән. Хужалар байрамдың уңышлы үтеүе өсөн барыһын да эшләй.


СИТ КЕШЕГӘ ЫШАНМА, АҠСАҺЫҘ ҠАЛЫРҺЫҢ…\nМутлашыусылар анһат байыу ѳсѳн ниндәй генә аҙымға бармай ҙа, нимә генә уйлап сығармай. Сибай ҡала прокуратураһы ҡала эске эштәр бүлегенең тәфтишселәре тарафынан асыҡланған мутлыҡҡа бәйле енәйәт эшен законлы тип тапты.\nПолицияға 26 йәшлек ҡатын-ҡыҙ мѳрәжәғәт итә. Уның һүҙҙәренсә, банк картаһынан аҡсаһы юҡҡа сыға. Тикшереү барышында шул асыҡлана: июнь аҙағында ғариза яҙыусы ҡатынға ниндәйҙер ят кеше шылтырата, үҙен банкының хәүефһеҙлек хеҙмәте хеҙмәткәре тип таныштыра һәм ниндәйҙер ҡатмарлыҡтар тыуыу сәбәпле, банк картаһы реквизиттары кәрәк, тип белдерә. Ҡатын уны-быны уйламай бар мәғлүмәтте әйтеп һала. Һѳҙѳмтәлә, күп тә үтмәй уның банк картаһынан 4 мең һум тирәһе аҡсаһы юҡҡа сыға. Мутлашыусы Интернет селтәре аша уның бар аҡсаһын «сисеп» ала. Әлеге кѳндә тикшереү эштәре бара.\nЮғарыла бәйән ителгән ваҡиғаға замандаштарыбыҙҙы иғтибар итергә саҡырып, һаҡ булырға ѳндәйбеҙ. Мутлашыусылар ҡулына эләгә күрмәгеҙ.\nҡала прокуроры урынбаҫары.


Өфө «Горожанин» маркалы 10 яңы троллейбус алды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12:28, 8 апреля 2021 Иҡтисад\nБөгөн баш ҡала хакимиәте Өфө трамвай-троллейбус заводында сығарылған «Горожанин» маркалы 10 яңы троллейбус алды. Троллейбус водителдәренә асҡыстарҙы Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров тапшырҙы. Яңы троллейбус Минск автозаводы менән хеҙмәттәшлектә проектланған, бында уларҙың кузовы файҙаланылған. 2020 йылда «МАЗ» йәмғиәте – «БЕЛАВТОМАЗ» холдингының идарасы компанияһы – предприятиеның стратегик партнеры булды. Быға тиклем «Горожанин» Нефтекама автозаводының НефАЗ-5299 автобусы кузовы нигеҙендә сығарылды. Республика етәксеһе троллейбустың салонын ҡарап сыҡты, водителдәр менән аралашты һәм «Горожанин»ға һәйбәт баһа бирҙе.\nТроллейбустың һыйҙырышлығы – 90 кеше (31 ултырғыс). Өфө трамвай-троллейбус заводының генераль директоры Денис Рассадников һүҙҙәренсә, машина Өфө ихтыяжына яраҡлаштырылған.\n«Салонды йылытыу өсөн өҫтәмә мейестәр, пассажирҙар өсөн геджеттарҙы зарядлау мөмкинлеге бар. Троллейбустар тәпәш иҙәнле: мөмкинлектәре сикле кешеләргә, коляскалы әсәйҙәргә, велосипедсыларға инеү уңайлы», — тип һөйләне звод директоры «Башинформ» агентлығына.\nӨфө трамвай-троллейбус заводы яңы троллейбус менән ике тендер отто: 68 машина Чебоксарға оҙатыла, автоном йөрөшлө 10 машина бөгөндән Өфө маршруттарына сыға.\nЯңы «Горожанин»дың преспектикалары яҡшы. Башҡортостанда ғына Өфөләге һәм Стәрлетамаҡтағы электр транспорты паркын яңыртыу өсөн яҡынса 300 троллейбус кәрәк, уларҙың 90% ашыуы иҫкергән. Заводта яңы троллейбустарҙы Рәсәйҙең башҡа төбәктәренә, хатта экспортҡа ла оҙатырға ниәтләйҙәр.\nКиләһе йылда Өфө троллейбусы 60 йыллыҡ юбилейын билдәләй. 1962 йылдың 27 ғинуарында Башҡортостандың баш ҡалаһында даими троллейбус бәйләнеше асылған.\nТеги: пассажир транспорты, яңы автобустар


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - РӘХМӘТЛЕ БУЛА БЕЛӘМ... - 2019 - Мәҡәләләр\nРӘХМӘТЛЕ БУЛА БЕЛӘМ...\nБилдәле эстрада йырсыһы, һәләтле актер, телетапшырыу алып барыусы, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры Венер КАМАЛОВ ошо көндәрҙә матур юбилейын билдәләй. Уның тығыҙ эш графигы араһында осрашып һөйләшкән әңгәмәлә иһә һүҙ күберәк театр тураһында барҙы, сөнки күптәр өсөн ул, тәү сиратта, театр актеры бит.\nМилли йәштәр театрының асылған көнөнән алып ошо сәхнәгә тоғролоҡ һаҡлап ижад итәһегеҙ, бер ҡасан да башҡа театрға күсергә теләк булманымы?\n- Башҡа театрға күсеү уйы бөтөнләй булманы, ә бына театрҙан китергә мәжбүр иткән ваҡыттар булды. Мине йырсы булараҡ саҡырыуҙар булып торҙо. Ә театрҙың үҙ йәшәйеше - репетициялар, спектаклдәр, гастролдәр һәм һин унан бер көнгә лә ситтә тороп ҡала алмайһың. Шул мәлдә ярты йыл элекке ролдәрҙе генә уйнап, күберәк эстрадаға бағышланым үҙемде. Тик ярты йылдан артыҡ театрһыҙ йәшәй алманым. Һөнәргә лә мин аңлы рәүештә, Өфө сәнғәт училищеһының йыр бүлеген тамамлап, курсҡа йәш буйынса өлкәнерәк булып килдем. Шуныһына ла гел шөкөр тип кенә торам, тормошта ла, һөнәрҙә лә алдыма ҡаты һынауҙар, кәртәләр, ҡаршылыҡтар ҡуйманы миңә яҙмыш. Барыһы ла көтөлмәгәндә генә ыңғай юҫыҡҡа һалынды.\nСиттән ҡарағанда, тормош, тәбиғәт, йыһан менән бер көйгә көйләнеп, тулы гармонияла йәшәгән кешегә оҡшағанһығыҙ?\n- Тормошҡа ыңғай ҡарашлы, бар нәмәгә рәхмәтле була белгән, ауырлыҡтарҙы ла ваҡытлыса һынау итеп ҡабул итә белгән ғаиләлә үҫтем. Атайым мәрхүм үҙе гармунда уйнай, йырлай ине, олоһона ла, кесеһенә лә алсаҡ йөҙ күрһәтеп, барыһы менән дә аралашып, уртаҡ тел табып йәшәне. Кинйә ул булараҡ, төп йортта йәшәнек. Өләсәйемдең ситтә көн иткән балалары, ейәндәре йәй һайын ҡайтыр ине, бик күңелле була торғайны. Ошо мөхит, үҙ-ара йылы мөнәсәбәттәр үҙе минең холҡомдо тәрбиәләгәндер. Кеше менән низағлашып, үҙенә-үҙе проблемалар уйлап сығарып, аҙаҡтан уларҙы героик рәүештә еңеп сыҡҡан кешеләр рәтенән түгелмен, тип кенә әйтә алам. Күңел тыныслығы минең өсөн өҫтөнөрәк. Әле бына ҡатынығыҙ һөнәрегеҙҙе аңлаймы тип һорайһығыҙ. Ә беҙ был турала бөтөнләй һөйләшкәнебеҙ ҙә юҡ, ул бит минең актер икәнемде белеп кейәүгә сыҡты. Шөкөр, ғаиләлә лә юҡ-бар өсөн тауыш сығарыу беҙгә хас түгел. Ҡыҙҙарыбыҙ ҙа тыныс холоҡло, музыка мәктәбендә уҡынылар, бейеүгә лә йөрөнөләр һәм әлеге мәлдә һынлы сәнғәттә туҡтап ҡалдылар. Художество мәктәбендә белем алалар.\nИкенсе яҡтан, нисек кенә юғары яңғырамаһын, сәхнә бит ул тормоштоң көҙгөһө. Уҡытыусыбыҙ Павел Романович Мельниченко, тамашасыға һинең нисә китап уҡығаныңа тиклем күренә, тип әйтә торғайны. Унда геройың артына йәшенә алмайһың, сәхнәлә бөтөн етешһеҙлегең, ыңғай яҡтарың күренеп тора. Шуға ла камиллыҡҡа ынтылаһың инде. Актерҙың донъяға, әлеге мәлдә үҙе уйнаған ситуацияға үҙ ҡарашы, әйтер һүҙе, ҡайһылыр осраҡта гражданлыҡ позицияһы ла булырға тейеш. Авторҙың тексына үҙеңдең фекереңде ҡушып әйтмәһәң, ул ҡоро һүҙ булып, һауала эленеп ҡаласаҡ.\nАктер өсөн ролдәрҙең булып тороуы ла, үҙенең тап ошо заманда, тап ошо театрға кәрәк булыуы ла мөһимдер?\n- Ролдәргә бик баймын. Йәш саҡта ла, әле лә күп уйнайым. Бер ролдән дә ҡурҡманым. Бөгөнгө көндә 7, 14 йәшлек малайҙарҙы ла уйнайым, егеттәр ролдәре тураһында әйтеп тә тормайым. Беҙ бит балалар өсөн дә күп уйнайбыҙ, Ҡабаҡмы, Аждаһамы, Терпеме - ролдәремдең барыһын да яратам. Иҫтә ҡалған, йәш саҡта Нәғим Нурғәлин менән әкиәт уйнайбыҙ ҙа, "Күҙ алдына килтерәһеңме, 50 йәштә лә ҡуян булып һикереп йөрөйбөҙ икән, ти", тип көлгән булабыҙ. Ул ваҡытта был, ысынлап та, көлкө хәл булып тойола ине. Хәҙер бер ҙә көлкө килмәй, әммә йылдан-йыл ҡуяндар ҙа оҫтара, байый, матурая бара. Ә былай мин үҙемде 50 йәшлек итеп тоймайым да, күңел буйынса 35 тирәһе бар. Кешенең быуыны нығынып, үҙ-үҙендә ышаныс тойоп, бер нәмәнән дә ҡурҡмайынса алға ышаныс менән ҡарап, ең һыҙғанып эшләй торған мәл.\nАктер Венер Камалов үҙенең был күркәм юбилейын нисек билдәләйәсәк?\n- Майҙың 31-ендә бенефис буласаҡ, "Килә яуа, килә яуа" (З. Хәким) спектаклендә төп ролде башҡарам. Был музыкаль комедияны ике ай уйнап йөрөйбөҙ, гастролдә лә йөрөп ҡайттыҡ, шуға бик тулҡынланмай ғына көтәм был көндө. Драма, трагедияла темп яйыраҡ, унда актерҙан хистәр тәрәнлеге, фекер күберәк талап ителә. Ә комедияла ихласлыҡ, дәрт, энергетика менән алдыраһың. Шуға ла комедияны физик яҡтан уйнауы ауырыраҡ. 5 актер ғына ҡатнаша, материалы ла ҡыҙыҡлы - тамашасыға оҡшайҙыр, тип ышанам. Һәр спектакль бит уға һалынған идеяһы менән ҡиммәтле. Ғаиләлә бер-береңдең ҡәҙерен белергә, бар нәмәне уртаға һалып һөйләшергә кәрәклеген иҫкәрткән был комедияның да тамашасыға үҙенең әйтер һүҙе бар. Нисек кенә булмаһын, театр ул тәрбиәләргә лә тейеш. "Беҙҙең өйҙөң йәме" спектаклендә мин хәҙер Автор ролен уйнайым. Финал мәлендә залға ҡарап торам, тамашасының яртыһы илай-илай ҡарай спектаклде. Театрҙың көсө ошонда ла. Әйтергә теләгән һүҙебеҙ, тимәк, тамашасының күңеленә барып еткән. Шундай ваҡыттарҙа үҙеңдең эшеңдән ҡәнәғәтлек кисерәһең дә инде.\nЯҙылған: 29.05.19 | Ҡаралған: 543


Хәбәрҙәр: Президент Путиндың эте интерью ваҡытында “үҙ һүҙен әйтте”.\nПрезидент Путиндың эте интерью ваҡытында “үҙ һүҙен әйтте”.\nЯпонияға юлға сығыр алдынан Рәсәй президенты Владимир Путин япон журналистарына интерью бирҙе. Осрашыуға ул япондарҙың акита-ину тоҡомло Юмэ ҡушаматлы этен дә алғайны.\nРәсәй Федерацияһы президенты Nippon ТВ-каналы һәм “Ёмиури симбун” гәзите журналистарына интервью бирҙе. 2012 йылда, уның Конни ҡушаматлы лабрадоры үлерҙән алда, Японияның Акито префектураһы Путинға акито-ину көсөгөн бүләк иткәйне.\nЮмэ муйынсаҡһыҙ көйө шым ғына япон журналистары булған бүлмәгә инде. Японияла акита тоҡомло эттәргә ышаныс менән ҡарайҙар, сөнки улар хужаларына тоғро. Фотоаппараттарҙың ялт-йолт килеүе ҡаушаттымы - Юмэ мәғлүмәт сараһы хеҙмәткәрҙәренә ныҡ итеп өрә башланы. Путин уға ”үҙ һүҙен әйтергә” мөмкинлек бирҙе, аҙаҡ, дәртләндереү өсөн һыйлағас, эттең бер нисә һөнәрен күрһәтте.\n”Юмэның бәхетле, һәйбәт формала булыуына шатландыҡ. Шулай ҙа осрашыу башында беҙгә өрөүе бер аҙ һағайтты, хатта ҡурҡытты,”-тип аңлатты япон журналистарының береһе.\n10 йыл элек Сочиҙа Германия канцлеры Ангела Меркель менән осрашыу ваҡтында резиденция залына килеп ингән Конни ҡушаматлы ҡара лабрадорын фотоаппарат объективтары аҫтында Владимир Путин иркәләп алғайны. Протокол бүлеге хеҙмәткәрҙәре Рәсәй президентын Меркелдең эттәрҙәр ҡурҡыңҡырауын еткерергә тырышҡайны.


БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры блоггерҙар менән осрашасаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры блоггерҙар менән осрашасаҡ\n11:26, 11 августа 2010 Йәмғиәт\nБР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин 12 августа блоггерҙар менән осрашасаҡ. Осрашыу Совет урамы, 18 адресы буйынса БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында үтәсәк. Сара 19 сәғәттә башлана.\nҮҙенең блогында Александр Никериндың яҙыуынса, «һорауҙар күп йыйылған, һәм уларға яуап менән тотҡарларға ярамай. Барыһы менән дә күрешергә шат буласаҡмын. Әгәр кемеһелер был ваҡытҡа килеп етә алмай икән, 272-97-08 телефоны буйынса ҡабул итеү бүлмәһенә шылтыратығыҙ, индивидуаль рәүештә башҡа ваҡытта аралашырбыҙ. Тура тәнҡиттән ҡасҡаным булманы, һәм әле лә йәшенергә йыйынмайым. Эшебеҙҙәге ҡайһы бер мәлдәр буйынса һеҙҙең тәнҡитегеҙ – беҙҙең оло етешһеҙлек ул. Беҙ ҡайһы ваҡыт ысынбарлыҡтағы хәл-ваҡиғалар торошон халыҡҡа еткерә белмәйбеҙ. Әммә Һеҙҙе ышандыра алам, беҙ быға ынтыласаҡбыҙ».


Баш ҡалала «Прайм-тайм» профессиональ тележурналистарҙың республика конкурсы еңеүселәре бүләкләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала «Прайм-тайм» профессиональ тележурналистарҙың республика конкурсы еңеүселәре бүләкләнде\n10:59, 25 декабря 2013 Йәмғиәт\nӨфөлә «Прайм-тайм» муниципаль һәм дәүләттеке булмаған телекомпанияларҙың профессиональ тележурналистары республика конкурсы еңеүселәрен бүләкләнеләр.\n«Иң яҡшы ижтимағи-сәйәси материал» номинацияһында «Шишмә-ТВ» коллективы иң яҡшыһы булды. «Иң яҡшы социаль-иҡтисади материал» номинацияһында «Баймаҡ-ТВ» бүләкләнде. «Иң яҡшы мәҙәни-рухи материал» номинацияһында «БР Дүртөйлө-ТВ» хәбәрселәре еңде.\n«Учалы ТВ» тележурналистары Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылын сағылдырыу буйынса иң яҡшы материал тәҡдим итте. «Коррупцияға ҡаршы йүнәлтелгән сараларҙы яҡтыртыу буйынса иң яҡшы материал» өсөн «РИК-ТВ» (Бөрө ҡалаһы) телеканалы бүләкләнде.\n«Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының дәүләт һәм туған телдәре үҫеше һәм йәшәйеше мәсьәләләрен сағылдырыу буйынса иң яҡшы материал» номинацияһында конкурс комиссияһы награданы Мәсетле районы «Урал» телестудияһы редакцияһына тапшырҙы. «Жанрҙар төрлөлөгө өсөн» БР Яңауыл телевидение һәм радиоһын билдәләнеләр. «Социаль темаларҙы яҡтыртыуҙа гуманизм өсөн» «Аҡъяр ТВ» коллективы махсус бүләккә лайыҡ булды.\n«Прайм-Тайм» профессиональ конкурсын «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы ойошторҙо. Ижади ярышта муниципаль һәм дәүләттеке булмаған телекомпаниялар ҡатнашты. Конкурсҡа 2013 йылдың 1 ғинуарынан алып 1 декабргә тиклем эфирға сыҡҡан тапшырыуҙар ҡабул ителде.


Күңелдәрендә – илһөйәрлек тойғоһо | Йәншишмә\nКүңелдәрендә – илһөйәрлек тойғоһо\nНаписал в 27 февраля 2018, 17:57\nБуласаҡ ил һаҡсылары ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш? Ҡыйыу, батыр, аҡыллы, тиерһегеҙ. Дөрөҫ, улар рәтенә сәләмәт тормош яҡлыларҙы, спорт һөйгәндәрҙе лә индерергә кәрәк. Интернат-гимназияның VIII «А» синыфы уҡыусылары ошо сифаттарға эйә булырға тырыша ла инде.\nБағышлау тантанаһынан һуң.\nУрал аръяғы райондарының талантлы уҡыусыларын туплаған белем усағының бер үҙенсәлеге бар: бында VII – IX синыфтарҙа малайҙар һәм ҡыҙҙар айырым белем ала. Был иһә тәүгеләре араһында лидерлыҡ сифаттары тәрбиәләү йәһәтенән әһәмиәтле. Шулай булмай, дәрестәрҙә малайҙар ҡыҙҙар артына боҫоп ултырмай хәҙер, саралар уҙғарыуҙы ла үҙ өҫтөнә алалар.\nКүптән түгел шау малайҙарҙан торған VIII «А»лар кадетлыҡҡа ҡабул ителде. Буласаҡ һалдаттарҙың шатланғанын күрһәгеҙ! Күктең етенсе ҡатында тойҙолар үҙҙәрен. Тантаналы сараға балаларының ҡыуанысын уртаҡлашырға ата-әсәләре, туғандары ла килеп еткәйне.\n– Кадет булыу ҙур яуаплылыҡҡа тиң. Ул – үҙ иленең патриоты. Тыуған иленең намыҫына тап төшөрмәй, уның үткәне менән ғорурланған ил һаҡсыһы, – тине кадетлыҡҡа бағышлау сараһын асып, интернат-гимназияның директоры Роза Хаммат ҡыҙы Бикбова. – Был мәктәпте үтеүселәр бер ҡайҙа ла юғалып ҡалмаясаҡ. Шул уҡ ваҡытта бәләкәй туғандарына, дуҫтарына өлгө лә булып торасаҡ.\nУҡыу алдынғыһы Ғайса Ғәлләмов флаг күтәргәндән һуң, ҡаланың «Барыҫ» ветерандар йәмғиәте рәйесе Рәсүл Аманов малайҙарға изге теләктәрен еткерҙе. Унан һуң инде һәр «йәш һалдат» ант ҡабул итте.\n– Тәрбиәсе Вәзирә Абдуллина менән берлектә хәрби йүнәлеш төрлө яҡлап өйрәнелгән, махсус программа булдырылған, формалар алынған, – ти Роза Хаммат ҡыҙы. – Ата-әсәләр йыйылышында ла ҡарар ыңғай ҡабул ителде.\nБеҙҙең эш хәрби әҙерлеккә, шул иҫәптән спорт һәм туризмға, йүнәлтелгән. Көн һайын күнекмәләр уҙғарыла, туристик походтарға, ярыштарға йөрөйбөҙ. Уңыштар ҙа бар. Туризм буйынса ҡала кимәлендә I урын яуланыҡ. Кадетлыҡҡа ҡабул итеү малайҙарҙы дәртләндермәй ҡалманы. Өлгәш сифатының күтәрелеүе ошо хаҡта һөйләй.\nЫсынлап та, кадет синыфын булдырыу үҙ эсенә бихисап әһәмиәтле бурыстарҙы һәм маҡсаттарҙы ала. Тәүгеһе – үҫеп килеүсе быуында илһөйәрлек рухы тәрбиәләү. Икенсенән, спорт менән дуҫ булғандар тормош мәғәнәһен нығыраҡ аңлай һәм яңынан-яңы үрҙәргә ынтыла. Үҙ алдына юғары маҡсаттар ҡуя. Ә иң мөһиме – хәрби әҙерлек характерҙы сыныҡтыра, балаларҙы көслө ихтыярлы һәм сәмле итә.\nУңыштар һеҙгә, кадеттар!\nБеренсе тапҡыр илебеҙҙә кадеттар корпусы Анна Ионовна указы буйынса 1731 йылда булдырыла һәм әлеге көнгә тиклем Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә илһөйәр, яуаплы, көслө рухлы, патриот, намыҫлы егеттәр тәрбиәләнә. Хәҙер беҙҙең интернат-гимназиябыҙҙа ла кадеттар белем аласаҡ.\nУларҙың кадет исеменә тап төшөрмәй, рухлы, ҡыйыу, әҙәпле, ярҙамсыл, бүтәндәргә өлгө булып ҡалырына ышанабыҙ.\nКадеттарҙы бағышлау тантанаһына әҙерләгән синыф етәкселәре Фәрит Биктимер улы Харрасовҡа һәм тәрбиәселәре Вәзирә Борхан ҡыҙы Абдуллинаға рәхмәттәребеҙҙе белдерәбеҙ. Уңыштар һеҙгә, кадет егеттәребеҙ!\n« Һалдат бурысы\nБорон-борон заманда… »


Өлфәт Мостафин 9-сы һанлы балалар музыка мәктәбенең төҙөлөш барышын тикшерҙе\nПодрядчик вәкилдәре әйтеүҙәренсә, эске эштәр февраль башында, ә фасад эштәре февраль уртаһында тамамланасаҡ.\nӨфө ҡалаһы Хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин бинаның тейешенсә һыу һәм электр менән тәьмин ителеүе, кабинеттарҙы мебель һәм башҡа ҡоролмалар менән йыһазландырыу, медицина кабинеты һәм уңайлы мөхит булдырыу кеүек мәсьәләләрҙең хәл ителеүе менән ҡыҙыҡһынды.\n- Балаларҙың һаны йылдан йыл арта. Бина сафҡа индерелгәндән һуң музыка мәктәбендә балалар ике корпуста ла уҡыясаҡ. Объекттың әҙерлек дәрәжәһе юғары. Асыҡланған етешһеҙлектәрҙе бөтөрөлөп, мәктәп март айының башында асылырға тейеш тигән бурыс ҡуям, - тип билдәләп үтте Өлфәт Мостафин.\nМузыка мәктәбе директоры Әхиәт Ғәйетбаев әйтеүенсә, бина «Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына 100 объект» программаһы сиктәрендә төҙөлә. Һәм унда 400 яҡын бала уҡытыу планлаштырыла.\nБилдәләп үтәбеҙ, 9-сы балалар музыка мәктәбе йәш өфөлөләрҙе музыка башҡарыу оҫталығының нигеҙҙәренә һәм сәнғәтенә 1966 йылдан алып өйрәтә. Әлеге мәлдә музыка мәктәбендә 295 тирәһе уҡыусы 16 белем биреү программаһы буйынса уҡый. Балалар менән 40 уҡытыусы эшләй. Мәктәптә өс хор, халыҡ инструменттары оркестры эшләп килә һәм скрипка класы үҫешә.


4 Май 2019, 15:52\nБашҡортостан Хөкүмәте 30 апрелдән республикала янғынға ҡаршы махсус режим индереү тураһында ҡарар ҡабул итте. Бойороҡта уның 2019 йылдың 13 майына тиклем дауам итеүе тураһында әйтелә. Ошо хаҡта республика Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының рәсми сайтында хәбәр ителә.\nӨФӨ, 2019 йыл, 30 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nҠотҡарыусылар талаптар, тыйыуҙар һәм боҙоуҙар хаҡында һөйләне. Төрлө статьялар буйынса 2 меңдән алып штраф йәки 90 тәүлеккә тиклем ҡулға алыу ҡарала.\n«Башинформ» хәбәр иткәнсә, 15 апрелдән Башҡортостанда янғын йәһәтенән хәүефле миҙгел башланыуы тураһында иғлан ителде.


16:40, 7 июль 2015 версияһы\n7 байт өҫтәлгән , 6 лет назад\n08:17, 5 май 2015 версияһы (төҙәтеү)\n16:40, 7 июль 2015 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n'''Кеҫә телефоны''' – — [[мобиль телефон]], [[GSM – форматы]] элемтә селтәрендә ҡулланылған телефон; GSM селтәре ҡаплаған зона территорияһында телефон элемтәһе өсөн ябай радио тулҡындарын һәм традицион [[телефон]] [[коммутация]]һын ҡуллана.\n[[Рәсем:Korean.culture-cellphone-01.jpg|thumb|200px|[[Сеул]] магазины витринаһында кеҫә телефондары, [[Көнъяҡ Корея республикаһы|Көнъяҡ Корея]], 2006 йыл]]\n[[Рәсем:Typical cellphone SIM cards.jpg|thumb|150px|Типик [[SIM-карта|сим-карта]]]]\nӘлеге ваҡытта GSM-элемтәһе – — бөтә мобиль элемтә төрҙәренән иң таралғаны, шунлыҡтан, [[спутник телефоны]], [[радиотелефон]] һәм [[магистраль элемтә]] аппараты мобиль телефондарҙан һаналһа ла, кеҫә телефонын ғына мобиль телефон тип һанайҙар.\nКеҫә телефоны – — ҡатмарлы юғары технологик электрон ҡоролма. Уға: 2-4 СВЧ-диапазонындағы ҡабул итеү ҡоролмаһы, махсуслаштырылған идара итеү контроллёры, төҫлө/монохром дисплейы, интерфейс ҡоролмаһы, аккумулятор инә. Күп телефондар уникаль номерҙан тора (атам. [[IMEI]] – — мобиль ҡоролманың халыҡ-ара идентификаторы). IMEI кеҫә телефоны эшләнелгән мәлдә бирелә һәм 15 һандан тора, телефондың модификацияланмаған өлөшөнә яҙыла. Был номер телефондың аккмуляторы аҫтында, этикеткаһында, баҫтырылған, шулай уҡ телефон ҡумтаһында (төргәгендә) ҡуйылған ([[штрих-код]] аҫтында). Күп кенә телефондарҙа клавиатураһында *#06# кодын йыйып белергә мөмкин.\nКүп кенә мобиль элемтә стандарттары абоненттарҙы идентификациялау өсөн [[SIM-карта]] ҡуллана. SIM-карта үҙенсә пластик карта формаһында, микросхемаһы һәм уникаль идентификацион номеры бар. SIM-картаның электр ҡулланыу көсө 3,3 Вольт.\n* [[1946 йыл]] – — [[АҠШ]]-та, Сент-Луис ҡалаһында AT&T Bell Laboratories компанияһы үҙенең автомобилендә телефон элемтәһе ҡуйыу буйынса эксперимент башлай.\n* [[1947 йыл]] – — Bell компанияһында эшләүсе Дуглас Ринг һәм Рей Янг мобиль элемтә өсөн алты яҡлы күҙәнәк принцибын тәҡдим итәләр.\n* [[6 март]], [[1983 йыл]] – — Motorola компанияһы беренсе булып һатыуға кеҫә телефонын сығара. DynaTAC 8000X аппаратын уйлап сығарыр өсөн $100 млн һәм 15 йыл ваҡыт кәрәк була. Телефондың ауырлығы 794 грамм, ҙурлығы 33x4,4x8,9 см тәшкил итә. Телефон $3995 тора.\n* [[1984 йыл]]да мобил элемтәне ҡулланыусылар һаны 300 000 кешегә етә.\n* [[2003 йыл]]да мобил элемтәне ҡулланыусылар һаны 1 200 000 000 кешегә етә.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/514491 ҡабул ителгән


Материалы за Ноябрь 2011 года » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nХәйбулла районының «Хайбуллинский вестник» гәзитенә 80 йәш тулды. Йомабикә Ильясова ошо уңайҙан үткәрелгән тантанала ҡатнашты һәм, яҡташтарын ҡотлап, «Йәмғиәттә тотороҡлолоҡто һәм рухиәтте һаҡлауҙа киң мәғлүмәт сараларының роле» тигән темаға сығыш...\nМәркәзебеҙ Өфө – бар йәһәттән Башҡортостаныбыҙ йөҙө. Республикалағы социаль сәйәсәттең өҫтөнлөклө йүнәлеше – ғаиләне, әсәлекте, балалыҡты яҡлауҙың нисек бойомға ашырылыуын баш ҡала миҫалында күрергә ынтылып, беҙ Өфө ҡала округы хакимиәте...\nМөхәббәтле өйгә бер көн килеп ҡайғы ишек ҡағыр, тип берәү ҙә уйламай. Ғаилә башлығы, нефть университетын тамамлап, төньяҡта эшләп йөрөгән Ирек, юғары белемле иҡтисадсы, һалым инспекторы Гөлшат, уларҙың үҫмер улы менән ҡыҙы – был ғаиләнең тормошо...\nӘйтергә түгел, балалар приюты матур, иркен, мөһабәт бинала урынлашҡан. Тимер рәшәткә менән уратып алынған биләмәһендә ҡарағай, миләш, алма, муйыл ағастары һәм ҡарағат үҫә. Уйнау өсөн тәғәйенләнгән урындары ла иркен, заманса ҡорамалдар менән...\nЕйәнсура районының Иҫәнғол ауылында даими үткәрелеп килгән «Ейәнсура шәлдәре-2011» байрамы булды. Унда оҫталар үҙ эштәрен күрһәтте. Был төбәктең һөнәрмәндәре бәйләгән данлы дебет шәлдәр күркәм биҙәктәре, юғары сифаты менән һоҡландыра. Байрамда...\nҒүмерҙең һәр мәле ҡәҙерле\nНиндәй ҡиәфәттә, ниндәй кәйефтә булһаң да, ғүмер ағышы аҡрынаймай. Зарланыу-мыжыуҙан үтмәһәң дә, яман уйҙар сәсеп йөрөһәң дә, буш хыялдар менән янһаң да, бар донъяға битараф булһаң да, ғүмер үтә лә үтә. Ә шул тормошҡа нисек итеп бәхет ҡундырырға,...\nҠаршымда, яғымлы йылмайып, һөйкөмлө бер ханым ултыра. Ул – режиссер. Ошо һүҙ менән генә лә уның булмышын яҡынса күҙ алдына баҫтырырға мөмкин. Алып барыусы, хәбәрсе, актер – улар һәр ваҡыт зәңгәр экранда, шуға күптәренең йөҙөн танып, белеп бөтәбеҙ. Ә...


Тәбиғәткә һөйөү кескәйҙән тәрбиәләнә\n22 Август 2018, 20:16\n1 сентябрҙән Башҡортостан мәктәптәрендә экологик белем биреү буйынса кластан тыш дәрестәр инә башлаясаҡ. Бынан тыш, ошо уҡ предметтың тәүге төшөнсәләрен балалар баҡсаһында уҡытыу ҙа күҙ уңында тотола.\nТөбәктәге бөтә белем биреү учреждениеларын эшкә йәлеп итәсәктәр. Был проект профилле министрлыҡтар булышлығында тормошҡа ашырыла, был эштә Башҡортостандың Мәғариф министрлығы һәм Республика балалар экология-биология үҙәге ярҙам итәсәк, тип билдәләнеләр Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында.\n“Был йүнәлештә айырым саралар әҙерләнгән: балалар баҡсаһынан башлап экологик белемлелеккә уҡытыу, был эшкә муниципаль берәмектәрҙе, биләмә башлыҡтарын да йәлеп итәбеҙ. Бер төркөм медиапродукттар сығарыласаҡ. Был план хуплау тапты, шуға оҙаҡламай уға тотона алабыҙ. 1 сентябрҙән республиканың бөтә мәктәптәрендә лә Мәғариф министрлығы аша экологик белем биреү индерелә. Яҙғы миҙгелдә үк төрлө саралар уҙғарҙыҡ: экологик марафондар, экологик КВН-дар һәм башҡалар. Башҡортостан балаларҙы экологик тәрбиә биреүгә йәлеп итеү буйынса алдынғы төбәктәр иҫәбенә инде. Был идеологияны алып барасаҡбыҙ, бындай дәрестәр “Йәшел Башҡортостан” бренды нигеҙендә үтәсәк”, — тип белдерҙе республиканың экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министры урынбаҫары Наталья Логунова.\n– Был дәрес Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының башланғысы булып тора, – ти республика Мәғариф министрлығының тәрбиә һәм өҫтәмә белем биреү бүлеге етәксеһе Вәсилә Абдрахманова. – Барлыҡ мәктәптәр өсөн дә мотлаҡ булырмы ул, әллә урындағы мәктәп үҙе хәл итерме, уныһы айырым ҡарар менән билдәләнәсәк.


Башҡорт мәғрифәтселегенә юл башлаусы\n15 Март 2019, 18:29\nМирсәлих Биксуриндың тыуыуына – 200 йыл. Әҙип һәм ғалимдары булмаған ҡәүем – бәхетһеҙ, мәшһүр кешеләрен онотҡан халыҡ – хәмиәтһеҙ (яҡлаусыһыҙ), әҙәбиәте булмаған милләт – рухһыҙ. Ризаитдин ФӘХРЕТДИНОВ.\nТарихи үткәнебеҙ, рухи-мәҙәни тамырҙарыбыҙ тураһында һүҙ сыҡҡанда, йыш ҡына киҫкен, хатта еңел-елпе фекерҙәр ишетергә тура килгәне бар. Шундай саҡтарҙа әҙәбиәтебеҙҙә тарихи теманы үҫтереүгә ифрат ҙур көс һалған арҙаҡлы прозаигыбыҙ Ғәли Ибраһимовтың “Беҙ, ғәҙәттә, емештәрен ашайбыҙ, ә тамырҙары тураһында йыш ҡына онотабыҙ” тигән һүҙҙәре иҫкә төшә. “ХХ быуат Рәсәйенең намыҫы” тип нарыҡланған, рус һүҙ сәнғәтенең тәрән тамырҙарын берәмтекләп ғүмере буйына барлаған, зиһен һәм күңел күҙе менән байҡаған бөйөк әҙәбиәт белгесе, академик Д.С. Лихачевтың “Хәҙерге заманды бары быуаттар фонында ғына тейешенсә баһаларға мөмкин” тигән һүҙҙәре лә үрҙә әйтелгәндәргә бер ҡеүәт булып яңғырай.\nҒилем баҡсаһындағы ҙур фекер эйәһе\nХалҡыбыҙҙың “быуаттар фоны” сағыу һәм бай, уның ижтимағи аңы һәм рухиәте үҫешенә, социаль-иҡтисади алға китешенә, милли-мәҙәни әүҙемлегенә һут биреп торорҙай тарихи тамырҙары мул һәм тәрән. Мәшһүр “Урал батыр” эпосынан алып бөйөк Шәйехзада Бабичҡа тиклемге арауыҡта ғына ла беҙ халҡыбыҙҙың күңел түрендә урын алған йөҙәрләгән йырауҙар, сәсәндәр, яҙыусылар, ғалимдар, дин белгестәре, педагогтар, рәссамдар, артистар, бейҙәр, тархандар, кантон, ғәскәр башлыҡтары, азатлыҡ көрәше етәкселәре, идеолог-сәйәсмәндәр, йәмәғәт эшмәкәрҙәре һәм башҡа “быуаттар фонын” тыуҙырған шәхестәребеҙ булғанлығын күрәбеҙ. XIX быуат башҡорт ижтимағи фекере, ғилеме, әҙәбиәте, публицистикаһы һәм педагогикаһы тарихында тәрән эҙ ҡалдырған Мирсәлих Биксурин – шундай ил улдарының береһе. Ошо көндәрҙә уның тыуыуына 200 йыл тулды.\nМ. Биксурин 1819 йылда Ырымбур губернаһында Кәлсер Табын ырыуы уҙаманы Мөрсәлим атлы обер-офицер ғаиләһендә тыуған. Ул 1838 йылда “бик яҡшы әхлаҡи сифаттары һәм уҡыуҙағы юғары уңыштары” өсөн “коллежский регистратор” дәрәжәһенә лайыҡ булып, Неплюев хәрби училищеһын тамамлай һәм Ырымбур сик буйы комиссияһында тәржемәсе булып эшләй башлай. 1844 – 1878 йылдарҙа Неплюев кадет корпусында ғәрәп, фарсы һәм ваҡыты-ваҡыты менән башҡорт, татар һәм ҡаҙаҡ телдәре уҡытыусыһы була. Бер үк ваҡытта 1850 – 1869 йылдарҙа Ырымбур сик буйы комиссияһы эргәһендә ҡаҙаҡ балалары өсөн асылған мәктәптә рус һәм ҡаҙаҡ телдәренән дәрес бирә. “Тәрбиәләнеүселәргә бик тә шәп һәм файҙалы дәрестәре өсөн” ул 1869 йылда II дәрәжә изге Анна ордены менән наградлана.\n1856, 1866 – 1867 һәм 1871 – 1873 йылдарҙа М. Биксуринға педагогия эшен ҡалдырып, тәржемәсе сифатында рус армияһының Урта Азияға хәрби походтарында ҡатнашырға, Төркөстан халыҡтарының делегацияһы составында, баш тәржемәсе булып, Санкт-Петербургка батша янына барырға тура килә. 1879 йылда отставкаға сыға. 1880 йылда уға иң юғары гражданлыҡ дәрәжәһе – “мөхбир дәүләт кәңәшсеһе” тигән һәм бер ҡатарҙан генерал-майор тигән хәрби дәрәжә бирелә.\nТөрлө уҡыу йорттарында, административ урындарҙа эшләү дәүерендә М. Биксурин Ырымбур төбәгендә генә түгел, унан ситтә лә һәләтле педагог һәм көнсығыш телдәре белгесе, ҙур ғалим һәм халыҡты ағартыу өсөн арыу-талыу белмәй көрәшкән яҙыусы, публицист булараҡ киң билдәлелек ала, төрлө дәрәжәләргә күтәрелә. “1853 – 1855 йылғы һуғыш иҫтәлегенә” тигән Владимир таҫмаһындағы бронза миҙал (1856), III һәм II дәрәжә изге Станислав (1864,1866), IV һәм III дәрәжә изге Владимир (1867, 1873) ордендары менән наградлана.\nТыуған төбәгенең йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡаны, көнсығыш халыҡтарының матди һәм рухи мәҙәниәтен, телен өйрәнеү буйынса күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Рус география йәмғиәтенең ағза-хеҙмәткәре һәм был йәмғиәттең Ырымбур бүлегенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы (академигы) итеп һайлана. 1887 йылда Ырымбурҙа ғилми архив комиссияһын ойоштороусыларҙың, әүҙем ағзаларының береһе була. Оҙаҡ йылдар был комиссияның рәйесе вазифаһын да атҡара.\nЫрымбурҙа эшләү осоронда М. Биксурин Ҡазан университетын фән кандидаты дәрәжәһенә лайыҡ булып тамамлаған С. Күкләшев, М. Иванов, В. Григорьев, В. Вельяминов-Зернов, С. Федоров ише башҡорт, рус ғалимдары һәм яҙыусылары, генерал Г. Генс, кантон башлыҡтары Ишмөхәмәт һәм Фәхретдин Өмөтбаевтар, Абдулла Дәүләтшин, Әлмөхәмәт Ҡыуатов менән аралаша. Һуңғыһы – университетта белем алып, фән кандидаты дәрәжәһенә лайыҡ булған, Башҡортостандағы йәмғиәт тәртиптәре, уларҙы камиллаштырыу тураһында мәғрифәтсел йөкмәткеле тәҡдимдәр менән сыҡҡан шәхес.\nМирсәлих Биксурин үҙе кеүек үк туған халҡының, еренең һәм уртаҡ ватан Рәсәйҙең бөгөнгөһө һәм киләсәге өсөн янып эшләгән, ижад иткән шәхестәргә лайыҡлы алмаш тәрбиәләүгә лә ҙур иғтибар бүлә. Киләсәктә башҡорттоң арҙаҡлы улдары булып таныласаҡ Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев менән Урта Азия яҡтарында туғандаш төрки халыҡтарына белем биреүгә ифрат ҙур өлөш индергән, профессор дәрәжәһенә өлгәшкән Әбүбәкер Диваев, ҡаҙаҡтың мәшһүр ғалимы, публицисы һәм йәмәғәт эшмәкәре булып китәсәк Ибраһим Алтынсарин тап унан һабаҡ ала. Һуңғараҡ М. Өмөтбаев уға исемләп “Остаз Мирсәлих Биксуринға” тигән мәктүбен – шиғри хатын да ижад итәсәк, уны ғилем баҡсаһындағы ҙур фекер эйәһе тип ололаясаҡ.\nЗамандаштары һәм шәкерттәре араһында бына шулай ҙур абруй ҡаҙанған, халҡыбыҙҙың рухиәте тарихында юйылмаҫ эҙ ҡалдырған был олуғ шәхес 1903 йылда 84 йәшендә вафат була һәм Ырымбурҙың мосолман зыяратында ерләнә.\nКүп яҡлы ижади эшмәкәрлек\nМ. Биксурин үҙ осороноң ижтимағи үҫеш проблемалары, мәҙәниәт һәм әҙәбиәт, тарих һәм тел мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына. Фекерҙәш ҡәләмдәштәре М. Иванов, С. Күкләшев кеүек үк, ғилми-әҙәби йыйынтыҡ төҙөү өҫтөндә эшләй. Уның “Башҡорт һәм ҡырғыҙҙарҙың (ҡаҙаҡтарҙың – Ғ.Ҡ.) Ырымбур крайында булған һөйләштәренең һәм рус-фарсы-татар һүҙҙәренең, һөйләшеү һәм дөрөҫ яҙыу өлгөләренең ҡушымтаһы менән ғәрәп, фарсы һәм татар телдәрен өйрәнеүгә башланғыс ҡулланма”һы ике тапҡыр донъя күрә.\nСоциаль-тарихи һәм мәҙәни үҫеш тенденцияларын ентекле өйрәнеү һөҙөмтәһендә М. Биксурин халыҡтарҙың артта ҡалыуында төп сәбәптәрҙең береһе милли сикләнгәнлек, дуҫлыҡ ептәрен нығытмауҙа тигән фекергә килә. Шуға ла ул туған халҡының мәҙәниәте һәм әҙәбиәтенең артабанғы үҫешен Көнсығыш һәм Көнбайыш, бигерәк тә алдынғы рус мәҙәниәте ҡаҙаныштарын төплө үҙләштереүҙә күрә. Үҙенең “Башланғыс ҡулланма”һын төҙөгәндә, ғалим-педагог тап ошо күҙлектән сығып эш итә. Унда ул башҡорт, татар, ҡаҙаҡ телдәрен ғәрәп, фарсы һәм рус телдәре менән сағыштырып тикшерә. Күрһәтмә әсбаптар сифатында йыш ҡына был телдәрҙә ижад ителгән ауыҙ-тел һәм яҙма әҙәбиәт өлгөләрен килтерә. Дәреслегенең аҙағына рус-ғәрәп-фарсы-татар-башҡорт-ҡаҙаҡ һәм тематик принципҡа ҡоролған рус-фарсы-татар һүҙлектәрен урынлаштыра. Был йәһәттән М. Биксуриндың ҡулланмаһы Рәсәйҙә төркиәтселектең үҫеү тарихында ҡәрҙәш булмаған телдәрҙе сағыштырма планда өйрәнеүҙең тәүге тәжрибәһе була.\nУрта Азияла тәржемәсе булып эшләгән осорҙа М. Биксурин төбәктең тәбиғәте, унда йәшәгән халыҡтарҙың тормошо менән ныҡлап ҡыҙыҡһына һәм социаль-иҡтисади, сәйәси темаларға арналған мәҡәләләр яҙа башлай. Яҙмалары “Хәрби йыйынтыҡ”, “Рус географияһы йәмғиәтенең хәбәрҙәре” тигән баҫмаларҙа донъя күрә. Артабан улар, бер йыйынтыҡҡа тупланып, 1872 йылда Ҡазанда “Төркөстан төйәге” тигән исем менән баҫылып сыға.\nМәғрифәтсе М. Биксурин фольклористика өлкәһендә лә ҙур эшмәкәрлек күрһәтә. Ул, туғандаш татар, ҡаҙаҡ халыҡтарының ауыҙ-тел ижады өлгөләре менән бер рәттән, башҡорт йырҙарын, хикәйәттәрен, әкиәттәрен һәм легендаларын үҙенең “Башланғыс ҡулланма”һына урынлаштыра. 1870 йылда уның мөхәррирләүендә һәм туранан-тура булышлығында И. Покровский “Рус география йәмғиәтенең Ырымбур бүлеге яҙмалары”нда (1-се сығарылыш) 2-се Үҫәргән улысы башҡорто Ю. Әминев тарафынан яҙып алынған һәм Ырымбур сик буйы комиссияһында тәржемәсе булып эшләгән С. Батыршиндың рус теленә тәржемә иткән 215 башҡорт йырын ғәрәп шрифты менән төп нөсхәлә һәм русса баҫтырып сығара.\nШуныһы мөһим: фольклор әҫәрҙәрен йыйып нәшер иткәндә, М. Биксурин халыҡтың һөйләү теле үҙенсәлектәрен һаҡларға тырыша. Уның ғилми-әҙәби йыйынтығында башҡорт һүҙ сәнғәте тарихында тәү тапҡыр башҡорт телендә “Батыр батшаның әкиәте” тигән исем менән Петр I хаҡындағы Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә билдәле булған хикәйәттең бер өлөшө баҫыла. 1861 йылда “Ҡазан университетының ғилми яҙмалары”нда (3-сө китап) уның тырышлығы менән йәнә башҡорт телендә “Өс туған” тигән башҡорт әкиәте донъя күрә.\nИке әҫәрҙең дә теле беҙҙең быуаттың 20-се йылдарында ғәрәпсә шрифт менән башҡортса яҙылған текстарҙан стилистик яҡтан да, лексик һәм грамматик йәһәттән дә әллә ни айырылмай. Улар халыҡтың һөйләү теле нигеҙендә милли яҙма әҙәби телде барлыҡҡа килтереүгә тәүге ынтылыштарҙы сағылдырған ҡомартҡылар булараҡ ҙур әһәмиәткә эйә һәм халҡыбыҙҙың үҙ милли яҙма әҙәби телен булдырыу өсөн көрәш-ынтылыштарҙың һис кенә лә ХХ быуат баштарында түгел, бәлки XIX быуаттың урталарында уҡ башланыуы тураһында һөйләй.\nФольклор һәм яҙма әҙәбиәт әҫәрҙәрен йыйып баҫтырғанда, М. Биксурин уларҙың жанр-стиль тәбиғәтенә ныҡ иғтибар итә. Көнкүреш, юмор характерындағы хикәйәттәргә – яҙма әҙәбиәт, ә әкиәттәргә, мәҡәл һәм әйтемдәргә фольклор өлгөләре булараҡ ҡарай. Уларҙы китабында ла шул принциптан сығып урынлаштыра. Әйтергә кәрәк, был әҫәрҙәре баштан-аяҡ донъяуи эстәлекле булып, халыҡтың ғәҙел, кешелекле хаким тураһындағы хыялын яҡтыртыуға, кешенең эшсәнлеген һәм ҡыйыулығын, аҡылын һәм намыҫын, ҡыҫҡаһы, халыҡҡа төрлө ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға булышлыҡ иткән сифаттарҙы данлауға, унда ғилем-һөнәргә һөйөү тәрбиәләүгә, әхлаҡи шөҡәтһеҙлектәрҙе, насар ғәҙәттәрҙе, наҙанлыҡты тәнҡитләүгә йүнәлдерелгән. Бына китапта бирелгән мәҡәл-әйтемдәрҙең бер нисәһе: “Иҫкеһеҙ яңы булмаҫ”, “Байҙың эше фарман менән, юҡтың эше дарман менән”, “Ананың күңеле – балала, баланың күңеле – далала”, “Эт һимерһә, эйәһен ҡабыр”, “Ярлылыҡтан яҡшы нәмә юҡ, ятып ашар аш булһа”, “Саҡҡан – үлтерер, маҡтаған – еткерер”, “Бирһәң – алырһың, икһәң – урырһың” һ.б.\nМирсәлих Биксуриндың күп яҡлы ижади һәм педагогик эшмәкәрлеге эҙһеҙ юғалмай. Гимназияларҙың, хәрби һәм башҡа уҡыу йорттарының уҡыусылары уның дәреслеге ярҙамында көнсығыш һәм әсә телдәрен өйрәнә; Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев, Ибраһим Алтынсарин, Әбүбәкер Диваев кеүек шәкерттәре үҙҙәренең бөтә ғүмерен туған башҡорт һәм ҡаҙаҡ, ҡәрҙәш төрки халыҡтарҙы белемле итеүгә, уларҙың мәҙәниәтен һәм әҙәбиәтен үҫтереүгә арнаған күренекле ғалим, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре булып формалаша. Уның ижад емештәренә көнсығыш илдәрен өйрәнгән күренекле белгестәр мөрәжәғәт итә. Мәҫәлән, “Башланғыс ҡулланма”һында донъя күргән “Батыр батшаның әкиәте” И. Березиндың “Төрөк хрестоматия”һында ла (Ҡазан, 1876) урын ала.\nШулай итеп, М. Биксуриндың күп яҡлы ижади эшмәкәрлеге йөҙөндә Башҡортостанда капиталистик үҫеш яралғылары күренә башлаған осорҙоң ижтимағи-сәйәси, әхлаҡи-этик, фәлсәфәүи һәм эстетик ҡараш тенденциялары киң сағылыш тапты. Улар ғалим-әҙиптең ысын мәғәнәһендә башҡорт мәғрифәтселек хәрәкәте пионерҙарының – юл башлаусыларының – береһе һәм берәгәйе булыуы тураһында һөйләй. Был ижад – рухи-мәҙәни тормошобоҙҙоң “быуаттар фонын” тыуҙырышҡан яҡты биттәренең береһе ул.


31 мая 2019 — 13:53 ГТРК «Башкортостан»\nАмерика Ҡушма штаттарының Урта Көнбайышы буйлап 55-тән ашыу көслө ҡойон үткән. Синоптиктар мәғлүмәттәренә ярашлы, тәбиғәт ғәрәсәте һөҙөмтәһендә һигеҙ штатта йөҙләгән йорт емерелгән, 65 мең бина электрһыҙ тороп ҡалған. 130 кеше йәрәхәтләнгән, 81 йәшлек ир һәләк булған. Уның йортона автомобиль килеп төшкән. Иң ҙур зыян Огайо штатына тура килгән.\nРәсәй космонавтары Алексей Овичинин менән Олег Кононенко асыҡ йыһанға сыҡҡан. Был ваҡиғаны улар беренсе булып асыҡ йыһанға сығыусы совет космонавты, ике тапҡыр Советтар Союзы геройы Алексей Леоновҡа бағышлаған. 85 йәшлек тыуған көнөн билдәләүсе Алексей Архиповичтың фоторәсемен космонавтар үҙҙәре менән алған һәм скафандарҙарына ҡотлау һүҙҙәре менән яҙыуҙар беркеткәндәр.\nBlack Star бренды хужаһы, рэп башҡарыусы Тимати “Рәсәй армияһы” магазины менән берлектә “Ҡара йондоҙ” тип аталған яңы кейем коллекцияһын тәҡдим иткән. Улар араһында әрме стилендәге курткалар, ир һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн күлдәктәр, баш кейемдәре һәм футболкалар. Рәсәй Федерацияһы оборонаһы идаралығының милли үҙәгендә үткән коллекцияның презентацияһында Оборона министры Сергей Шойгу ла ҡатнашҡан. Тимати уға бер данала ғына тегелгән әрме курткаһы бүләк иткән.\nТайыштабандар өсөн балалар баҡсаһы. Тверь өлкәһендә яңғыҙы ҡалған айыу балалары өсөн “Ҡотҡарыу үҙәге” асылған. Әле унда 16 хайуан аҫрала, уларҙы үҙәк хеҙмәткәрҙәре тәрбиәләй. Шулай ҙа айыуҙар кешегә өйрәнеп китмәһен өсөн улар эргәһенә һирәк баралар. Киреһенсә, ҡырағай тәбиғәткә яраҡлаштырырға тырышалар. Сөнки 8 ай тулғас, тайыштабандарҙы иреккә ебәрәләр.


Инфоурок › Другое › Рабочие программы › Рабочая программа по башкирскому языку для 2 класса\nУҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2– се класы өсөн башҡорт теленән эш программаһы түбәндәге хоҡуҡи - норматив документтар нигеҙендә төҙөлдө:\nБыл эш программаһы дөйөм белем биреү буйынса федераль дәүләт стандарттары талаптарынан сығып төҙөлдө.\nДәреслек: Башҡорт теле 2: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек. Х.А.Толомбаев, М С Дәүләтшина. – Өфө: Китап, 2014. – 148 бит.\nҒәбитова З.М., Урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр.- Өфө:Китап, 2009. – 192 бит.\nТемалар буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу, диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә.\nбәйләнешле текст төҙөү,\n- аралашыу-телмәр процесында кәрәкле һүҙлек запасына эйә булыу, үҙ фекереңде еткереү өсөн тейешле грамматик сараларҙы үҙләштереү.\n- Тәҡдим ителгән темалар буйынса балаларҙың һүҙлек запасын арттырыу, шул һүҙҙәрҙе телмәрҙә ҡулланыу күнекмәләрен әүҙемләштереү; грамматик материалды үҙләштереү, уны дөрөҫ файҙаланып, бәйләнешле һөйләү, яҙыу күнекмәләрен артабан үҫтереү.\n- тыңланған йә уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә һөйләй алыу;\n- ситуация буйынса һорауҙар бирә белеү, уҡытыусының (йәки башҡаларҙың) һорауҙарына яуап бирә белеү; яуаптарҙы дөрөҫ интонация менән асыҡ, аңлайышлы итеп әйтеү, һөйләү.\n2-се класс өсөн телмәр предмет һөҙөмтәләре\nТанышыу – 4 сәғәт.\nБашҡортостан тураһында әңгәмә. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен өйрәнеү, темаға ҡараған башҡорт һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеү күнекмәләрен камиллаштырыу. Тема буйынса яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр өйрәнеү.\nТән өлөштәрен белдергән һүҙҙәрҙе өйрәнеү.Ҡ өн - хәрефе.\nТема буйынса уҡыусыларҙың һүҙ байлығын арттырыу. Ни эшләй? Ғ, Ө өн - хәрефтәре.\nМин нимә яратам? – 2 сәғәт.\nАҙыҡ-түлек, һауыт - һаба темалары буйынса яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр үҙләштереү. Нимә менән? Ҫ хәрефе - өнө.\nМинең мәктәбем – 2 сәғәт.\nМәктәп, класс бүлмәләре, дәрестәр, кластағы уҡыусылар, уларҙың эштәре. Темаға ҡараған һүҙҙәрҙе өйрәнеү.\nМинең класым – 1 сәғәт.\nТема буйынса яңы һүҙҙәр өйрәнеү.\n7. Мин мәктәпкә йыйынам. Мин – уҡыусы – 2 сәғәт.\nТема буйынса яңы һүҙҙәр өйрәнеү. Кемдеке?\nМин дәрестә. Мин дәрестән сыҡтым – 2 сәғәт.\nҠайҙа? Диалог төҙөү. Нимә эшләйем?\nМинең уйынсыҡтарым – 3 сәғәт.\nУйынсыҡтарҙың атамалары. “Уйынсыҡтар магазинынында” темаһына диалог төҙөү. Төҫтәрҙе өйрәнеү.\nМин уйнарға яратам – 2 сәғәт.\nТема буйынса яңы һүҙҙәр өйрәнеү. Ҡылымдың күплек ялғауҙарын өйрәнеү.\nМин уйнарға сығам. Мин уйнарға сыҡтым – 2 сәғәт.\nКейем - һалым атамаларын үҙләштереү. Миңә нимә кәрәк? Нисәнсе?\nМинең кескәй дуҫтарым – 3 сәғәт.\nМин ял итәм – 6 сәғәт.\nҠырағай йәнлектәр темаһы буйынса яңы һүҙҙәр өйрәнеү. Ҡайҙа? Ҡасан? Ҡайҙан? Ҡош атамаларын, йорт хайуандарының атамаларынын өйрәнеү. Тәржемә итеү күнекмәләрен үҫтереү. Үткәндәрҙе ҡабатлау.\nБашҡортостан Республикаһының уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-11-се кластар өсөн уҡыу планы 2 – се класта башҡорт телен аҙнаһына 1 сәғәт күләмендә уҡытыу күҙ уңында тота: барлығы 34 сәғәт.\nһорауҙарға яуап яҙыу\nДиктант, изложение, инша башҡарыу уҡыусыларҙың уҡыу кимәленә, белеменә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла.\nУҡыу һәләтлектәрен баһалау: Һүҙ: 25 – 30, билдә: 90 – 120, эстән уҡыу: 35 – 40.\nҺин кем? Ә хәрефе - өнө.\nҺеҙ кем? Һ хәрефе - өнө.\nҺинең исемең нисек? Ң хәрефе -өнө.\nҺин ҡайҙа йәшәйһең? Ҙ хәрефе - өнө.\nТән өлөштәре. Ҡ хәрефе - өнө.\nАуырта - ауыртмай.Ҡ хәрефе - өнө.\nМинең, һинең, уның. Ғ хәрефе - өнө.\nБармы? Ғ хәрефе - өнө.\nНимә менән? Ҫ хәрефе - өнө.\nКемдеке? Күсереп яҙыу.\nНисәнсе? Контроль күсереп яҙыу.\nМинең кескәй дуҫтарым\nБыл нимә? Контроль диктант.\nНомер материала: ДБ-338473


Екатерина II һәйкәле (Краснодар) — Башҡорт Википедияһы\n45°00′56″ с. ш. 38°58′06″ в. д.\nЕкатерина II һәйкәле (Краснодар)\nбронза, Суйын[d], Алюминий һәм сусальное золото[d]\nЕкатерина II һәйкәле (Краснодар) Викимилектә\nЕкатерина II һәйкәле — император Екатерина II монументы, Краснодар ҡалаһында 1907 йылда асылған, 1920 йылда большевиктар тарафынан емерелгән. 2006 йылда тергеҙелгән.\n2 Һәйкәл тарихы\n3 Техник мәғлүмәт\nИмператор ҡулында — скипетр һәм держава, ә ул үҙе батша порфираһы кейгән илаһи хикмәт эйәһе итеп кәүҙәләндерелгән. Һәйкәл постаментының үҙәк өлөшөн 1792 йылдың 1 (12) июлендә бирелгән Жалованная грамота тексы биләй 1 (12) июль 1792 йылда . Һулда кенәз Потемкин-Таврический хәрби һәм ғәскәри байраҡтар фонында һүрәтләнгән. Уң яғында Ҡара диңгеҙ казак ғәскәренең өс атаманы тора : Антон Головатый, Сидор Белый һәм Захарий Чепега. Һәйкәлдең артҡы яғында һуҡыр йыраусы Ккобзарь үҙен йөрөтөүсеһе менән, шулай уҡ Кубань казактары ҡатнашлығында Рәсәйҙең алыштарҙа еңеү исемлеге урынлашҡан.\nКазак атамандарының һүрәте\nҺәйкәл проектын билдәле рәссам һәм скульптор Михаил Микешин 1895 йылда Кубань казак ғәскәренең 200 йыллыҡ юбилейына эшләй. Микешиндың ваҡытһыҙ вафат булыуы арҡаһында, уның эшен скульптор Борис Эдуардс айырым ғәскәри төҙөлөш комиссияһы күҙәтеүе аҫтында башҡара. 1896 йылдың көҙөндә һәйкәлгә нигеҙ һалыу тантанаһы була, ә ул 1907 йылдың 6 майында ғына асыла.\nЯңы һәйкәл Рәсәй рәссамдары союзы ағзаһы, билдәле скульптор Александр Аполлонов тарафынан элекке һәйкәлдең бронза моделе һүрәттәре, архив документтары һәм һыҙмалары буйынса эшләнә. Монумент Ростов дәүләт университетының художестволы иретеп ҡойоу оҫтаханаһында ҡойола, архитектура-скульптура атрибутикаһы Краснодар компрессор заводында эшләнә.\n2011 йылда Екатерина II Краснодарҙағы һәйкәленең бәләкәйләтелгән күсермәһе Сочи ҡалаһында асыла.\nҺәйкәлдең бейеклеге — 13,81 метр, бөтә комплекстың киңлеге 16 метр. Екатерина фигураһының ауырлығы 3 тонна, бейеклеге 4 метр. Скульптура композицияһына барлығы 25 тоннабронза, 12 тонна суйын, 250 кг алюмин һәм 80 грамм сусаль алтыны китә.\nҺәйкәл ҡаланың төп күсәре башында — Красная урамында, Екатерина скверында урынлашҡан. Һәйкәл ҡаршыһында Краснодар крайының Закондар сығарыу йыйылышы бинаһы тора. Уң яҡта 1853 йылда кенәз Александр Невский хөрмәтенә һалынған һәм уның исеме менән аталған ғәскәри собор, ул да, Екатерина һәйкәле кеүек, 2006 йылда тергеҙелгән.\n↑ 17.058.—Июля 1. Жалованная грамота войску Черноморскому.— О вспоможенiи козакамъ переселяющимся на новопожалованныя сему войску земли..1 (12) июль 1792 года\nБыл Медиафайлдар бар викиһаҡлағыста тема буйынса Екатерина II Һәйкәле (Краснодар)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Екатерина_II_һәйкәле_(Краснодар)&oldid=879081 ҡабул ителгән\n1907 йылда барлыҡҡа килгәндәр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:13 5 апрель 2019 үҙгәртелгән.