Халыҡҡа ярҙам күрһәтеүҙең бер ысулы - социаль контракттар | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n21 июля 2020 — 14:12 ГТРК «Башкортостан»\nСоциаль контракт — граждан һәм халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү органдары араһында төҙөлгән килешеү. Документ гражданға адреслы социаль ярҙам күрһәтеүҙе күҙ уңында тота. Башҡортостанда Социаль килешеү программаһы 2014 йылдан алып эшләп килә. Быйыл республика ярлылыҡ кимәлен кәметеү буйынса федераль пилот проектына инде. Проекттың төп маҡсаты– граждандарҙың килемләрен арттьрыуға булышлыҡ итеү. Уның өсөн федераль бюджеттан 430 миллионға яҡын аҡса бүленәсәк. Һөнәрҙе күңелгә ятышлыһына үҙгәртеү бер ҡасан да һуң түгел. Екатерина Әхиәрова быға асыҡ миҫал. Ике бала әсәһе һөнәре буйынса иҡдисадсы, әммә тормошон балаларһыҙ күҙ алдына килтерә алмай. Шуға ла, бер нисә йыл элек иҫәп-хисап эшен ҡалдырып, балалар баҡсаһына эшкә урынлаша ҡатын. Март айына тиклем үҙе йәшәгән Миловка ҡасабаһы балалар баҡсаһында эшләй, пандемия башланыу сәбәпле, эшен туҡтарырға мәжбүр була, бер айҙан бөтөнләй эшһеҙ ҡала. Башҡортостанда адреслы социаль ярҙам күрһәтеү программаһы 2014 йылдан уҡ бойомға ашырыла. Быйыл республика ярлылыҡ кимәлен кәметеү буйынса федераль пилот проектына инде. Ошо йәһәттән социаль килешеү программаһының йүнәлештәре лә үҙгәрҙе. Хәҙер кешене эш менән тәъмин итеү, өҫтәмә һөнәри белем алырға һәм шәхси эшҡыуарлыҡты үҫтерергә ярҙам итеү  — төп йүнәлештәр. Социаль килешеү нигеҙендәге адреслы ярҙамға аҙ тәъмин ителгән ғаиләләр һәм яңғыҙ йәшәгән граждандар дәғүә итә ала. Лилиә Ғәлиәкбәрова үҙ ғаиләһе менән шундайҙар иҫәбендә. Йәш әсә Өфө кафеларының береһендә ашнаҡсы булып эшләй. Пандемия арҡаһында байтаҡ ваҡыт өйҙә ултырырға тура килә. Беренселәрҙән булып социаль килешеү программаһы мөмкинлектәре менән файҙалана алыуына шатлығын йәшермәй ҡатын.Әлегә республикала 30-ҙан ашыу кеше социаль контаркт ярҙамында эшкә урынлаша алған. Тимәк, эш хаҡынан тыш, уларҙың һәр береһе ай һайын 10434 һум өҫтәмә аҡса ала, тигән һүҙ, Республикала 2 меңгә яҡын кешене социаль контракт буйынса эшкә урынлаштырыу маҡсаты тора. Социаль контаркт 3 айҙан бер йылға тиклем төҙөлә. Уның түләү ваҡыты кешенең мәтди хәленән сығып билдәләнә. Бөтә төр йүнәлештәр буйынса социаль ярҙам менән республикала йәшәүсе 5 меңдән ашыу кеше файҙалана аласаҡ. Бының өсөн бары тик тейешле документтар менән халыҡты социаль яҡлау бүлеге филиалдарында мөрәжәғәт итергә кәрәк.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЗАМАНА БЕҘГӘ БӘЙЛЕМЕ, ӘЛЛӘ БЕҘ - ЗАМАНАҒАМЫ? - 2016 - Мәҡәләләр\n"Заман - бик мөһим нәмә. Уны бушҡа үткәрергә ярамай. Әҙәм балалары, был ниндәй заман, тип Мине ҡыйырһыта. Һеҙҙең берегеҙ ҙә, заман боҙолдо, тимәһен, сөнки Заман - Мин Үҙем. Көнөн дә, төнөн дә Үҙем әйләндерәм, теләйем икән - туҡтата ла алам" - оло ҡөҙрәт эйәһе Аллаһы Тәғәләнең был һүҙҙәренә өҫтәп әйтер һүҙ юҡ. Уның әйткәндәрен иҫкәртеү, ер йөҙөндәгеләргә һабаҡ тип ҡабул ҡылыу - беҙҙең бурыс.\nҮкенескә ҡаршы, һуңғы быуат ҡәүеме замананы үҙ нәфсеһенә буйһондороу, бар һынауҙарҙы заман ауырлығына һылтау менән мәшғүл булып, үҙенә-үҙе золом итеүҙән ары китә алмай. Ҡайҙа ҡарама, фажиғә: йә һыу баҫа, йә булмаһа ҡоролоҡ көйҙөрә, авиа-автоһәләкттәр, шартлауҙар, янғындар, ер тетрәүҙәре, һис юғында, ерҙең теге йә был мөйөшөндә һуғыш суҡмарҙары баш ҡалҡыта. Кешеләр берәрләп түгел, ҡала-ауылдары менән ер йөҙөнән юҡ була. Шартлап, батып, янып, ер аҫтында ҡалып, тапалып, спайс-наркотик ҡулланып, ҡолап, үҙ-үҙенә ҡул һалып… Бындай бәлә-ҡазаның кем ишеген килеп ҡағыуын донъяла бер Ул ғына белә. Аллаһы Тәғәләнең ҡанундары ҡәтғи: ҡылған гонаһтар өсөн шулай иҫкәртә, һынай, язаһын бирә. Беҙҙә, кешеләрҙә, Уның ҡөҙрәтенә ҡаршы торорлоҡ көс юҡ. Яуыр болоттарҙы таратырға өйрәнгәнбеҙ, ә болот йыйып, ямғыр менән ҡыуандырырға хәлебеҙҙән килмәй, ҡоролоҡтан интегәбеҙ. "Кешеләрҙең ҡылған фәхеш, харам эштәре сәбәпле ер өҫтө үә диңгеҙҙәр өҫтө боҙолдо, Аллаһынан яза йөҙөнән ҡаты аслыҡ, йоғошло ҡаты сирҙәр заһир булды, ҡылған боҙоҡ эштәренең бәғзе гонаһтарына донъяла уҡ ғазапты татытмаҡлығыбыҙ өсөн, шәйәт боҙоҡлоҡтан яҡшылыҡҡа ҡайтырҙар, иман килтереп һәм тәүбә итеп төҙәлеп мосолман булырҙар" ("Әр-Рум" сүрәһе, 41-се аят). Изге Китапта бирелгән был аятҡа өҫтәп әйтерлек һүҙем юҡ, бары тик үҙемдең гонаһтарым өсөн генә түгел, ә Ер шарында ҡылынған гонаһтар өсөн әрнеү генә күңелде ҡырыуҙан туҡтамай.\n"Кешеләрҙе Беҙ һынайбыҙ, - ти Ҡөрьән. - Хәүеф-хәтәрҙәр, ҡурҡыныстар килтереп, аслыҡ биреп, малдарын, яҡындарын, баҡса емештәрен кәметеп һынайбыҙ. Сабыр була белгән бәндәләргә ҡыуаныс бир. Улар отолоуҙа булмаҫ" ("Әл-Баҡара" сүрәһе, 155-се аят). Тимәк, бөтә бәлә лә шунда - сабырлыҡ етешмәй, булғанына шөкөрана ҡылып, нәфсеңде ауыҙлыҡлай белеү хас түгел беҙҙең заман кешеһенә. АллаһыТәғәлә ебәргән бәләкәс кенә һынауҙы ла оло ҡайғы урынына күреп ҡабул итергә күнеккәнбеҙ. Һуңғы йылдарҙа Ҡөрьән Кәримде уҡып, уның йөкмәткеһен тәрәндән өйрәнеүҙе маҡсат итеп алғас, күпте аңланым. Ошо изге Китап ҡушҡандарҙы үтәп, тыйғандарынан тыйылып йәшәһәк, илебеҙҙә полиция-милиция, контроль-прокуратураның кәрәге лә ҡалмаҫ ине, тип уйланырға ла нигеҙ булды был. Бигерәк тә беҙҙең заманда, юғары технологияларҙың үҫешкән заманында, глобалләшеү заманында Кешелеккә ебәрелгән Төп Конституцияны өйрәнмәй, уны белмәй тороп, ер йөҙөндә халыҡ менән идара итергә бер кемдең дә хаҡы юҡ, минеңсә.\nОшо урында ике тапҡыр һуғыш кисергән чечен халҡын миҫалға килтермәй сарам юҡ. Телевизион тапшырыуҙарҙың береһендә республика башлығы Рамзан Ҡадиров чечен ерендә фәхишәлек, наркотик ҡулланыу кеүек проблемаларҙың бөтөнләй булмауы һәр чечен ғаиләһендә балаларға дини тәрбиә бирелеүе тураһында ғорурланып һөйләгәйне. Күпселеге мосолман халҡы йәшәгән республикабыҙҙа бындай күрһәткестәр менән ҡыуанырға әлегә хәлебеҙҙән килмәй.\nБеҙҙең быуын кешеләренә ҡарағанда йәштәр күпкә отҡорораҡ, етеҙерәк, белемлерәк булһа ла, хафаға һалырлыҡ эштәр ҙә байтаҡ. Сүп-сар бактарында табылған сабыйҙар, эскелек, яңыраҡ булып үткән спайс ваҡиғалары иҫкә төшкән һайын, был аяныс күренештәрҙе халҡыбыҙҙың иң ҡиммәтле хазинаһы - дини тәрбиәгә битарафлыҡ касафаты тип ҡабул итәм. Ғөмүмән, Рәсәйҙә мәктәптәргә дини дәрестәр индереү яй барыу ғына түгел, хатта туҡтатылыу кимәлендә тора кеүек, юғиһә, был фән нисә йыл буйына 4-се кластарҙа ғына уҡытылмаҫ ине, моғайын. Изге Китаптың "Әл-Хижер" сүрәһе, 94-се аятындағы "Инде Ислам динен изһар ҡыл! Кешеләрҙе иманға үә Ҡөрьән менән ғәмәл ҡылырға асыҡтан-асыҡ өндә! Һис кемдән ҡурҡма! Үә мөшриҡтәрҙән киҫел, улар менән булышып, ваҡытыңды әрәм итмә!" тигән һүҙҙәр замандың мөһимлеге һәм уны бушҡа үткәрергә ярамағанлығына ишара.\nҠөрьән ҡушҡандарҙы үтәп йәшәргә тырышҡан, дин тотҡан кешегә ҡайһы берәүҙәр һаман булһа ла иҫкелек ҡалдығына ҡараған кеүек ҡарай. "Миңә нимәгә мәсеткә йөрөргә? Минең гонаһтарым юҡ, ана, гонаһлылар йөрөһөн, исмаһам, гонаһтарын кәметерҙәр!" тип тәкәббер генә һүҙ ҡуша бер әңгәмәсем. Ярым шәрә торған был оло йәштәге ҡатынға тәү тапҡыр күргәндәй ҡараш ташлап, телһеҙ ҡалам. Гонаһтың нимә икәнен бөтөнләй аңламаған кеше менән нимә генә һөйләшәһең, һүҙебеҙ берекмәҫлеген аңлап, юлымды дауам итеүҙе хуп күрәм. Күп тә үтмәй, алдыма һуҡмыш ҡатын килеп сыға ла, улының был донъянан үҙ теләге менән китеүен һөйләп, эсеүенең "сәбәбен" аңлата башлай. Халыҡтың иманһыҙланыуын заманалар үҙгәреүенә юрап, арыу уҡ эйәреп килгән юлдашым менән дә әңгәмә ыңғайламай. Юлдашым айыҡ булһа, Изге Китаптың "Әр-Рум" сүрәһенең 30-сы аятында әйтелгәнсә, "Эй Мөхәммәт! Ихласлыҡ менән ҡарашыңды дингә йүнәлт. Кешеләрҙе Аллаһ ошо дин өсөн яраҡлы итеп яралтты. Кешенең ысын кеше булыуы Ислам дине менән. Аллаһ яралтып бар иткәндәрҙә үҙгәртеүҙәр булмаҫ. Был - хаҡ дин, иң көслө, иң дөрөҫ дин. Әммә күп кешеләр быны аңлап етмәй. Кешелек сифаттарығыҙ юғалһа, уны Исламдан табып алығыҙ. Эй кешеләр! Исламдан һуҡыр булып, кешелекһеҙ булып тәрбиәләнмәгеҙ!" - тип, иманға өндәргә булыр ине лә…\nМиңә ҡалһа, эскелек, наркоманлыҡ, фәхишәлек, суицидты бер-береһенән айырып ҡарау, һәр береһенең сәбәптәрен айырым эҙләп, уларҙан ҡотолоу сараларын табырға маташыуҙан бер фәтүә лә сыҡмаясаҡ, сөнки былар барыһы ла иман зәғифлегенән килгән ауырыуҙар. Иман зәғифлегенең төп сифаттарының береһе сабырһыҙлыҡ, холоҡ тотороҡһоҙлоғо, йәғни, тиҙ генә төшөнкөлөккә, өмөтһөҙлөккә, депрессияға бирелеү йә булмаһа, киреһенсә, агрессивлыҡ, тәкәбберлек. Минеңсә, юғарыла иҫкә алынғандар барыһы ла йән ауырыуынан. Тән ауырығанда табиптарға мөрәжәғәт итһәк тә, йән ауырыуынан һауыҡтырыусы табип әлегә Ер йөҙөндә юҡ. Йән дауаһы берәү генә - заманаға һылтанмай, үҙ динеңде ихтирам итеү, өйрәнеү.\nНиндәй генә заманда йәшәһәң дә эмоциялар менән түгел, ә айыҡ аҡыл, зирәк зиһен менән йәшәү өсөн үҙ-үҙеңә хеҙмәт итеү. Был донъяла иң ауыр хеҙмәт - ул үҙеңдең нәфсеңә ҡаршы көрәшеү. Һәр төрлө бысраҡлыҡҡа әүрәтеп кенә торған нәфсеңде еңә белеү өсөн, һис шикһеҙ, иманлы булыу фарыз. Халыҡ телендә әйткәндә, иманлы булыу - ояла белеү, ҡылған гонаһтарың өсөн яуап тотоуҙан ҡурҡа белеү.\nИншалла, һуңғы йылдарҙа республикабыҙ ауылдарында иман йорттары күпләп асыла. Мәсет - ул Иман йорто. Мәсеткә йөрөргә бер кем дә бер кемде лә мәжбүр итмәй. Иманлы, тәүфиҡлы, бәхетле булырға теләгән кешенең генә көсө етә унда йөрөргә. Тик ҡайһы бер ауылдарҙа мәсеттәрҙең буш тороуы - төҙөлгән мәктәптәрҙең буш тороуына бәрәбәр. Белемгә, ғилемгә эйәртеүсе, уға ынтылыусы булмағанда, тормошобоҙҙоң ыңғайлана барасағын шик аҫтына ҡуйырға ғына ҡала. Ошо урында түбәндәге риүәйәтте миҫал итеп килтергем килә. Аллаһы Тәғәлә бер ауылдағы иманһыҙҙарҙы Ер йөҙөнән юҡ итергә ҡушҡан, ти. Фәрештәләр Уға иманһыҙҙар араһында намаҙ уҡып ултырыусы бер генә иманлы кешенең булыуы һәм уның да һәләк булыу ихтималлығы тураһында хәбәр итә. "Ана шул кешенән башлағыҙ юҡ итеүҙе!" тип бойора Аллаһы Тәғәлә... Тимәк, мәсеттәр һалына икән, ул халыҡтың ғилемен күтәреүҙә үҙ вазифаһын теүәл башҡарырға бурыслы. Киреһенсә булғанда, имандары зәғифләнгән быуынға ҡарап, үҙебеҙгә уфтанырға ғына ҡалыр. Аллаға шөкөр, хәҙер ололар ғына түгел, йәштәр ҙә бик ихлас йөрөй иман йорттарына. Ә инде ауылдарҙа иман нуры таратыусы йорттар буш тора икән, тимәк, йәшәйешебеҙ ҙә нурһыҙ булып, үҙебеҙ рухи ярлылыҡтан ҡотола алмай, тормошобоҙ тик әхлаҡһыҙлыҡтан ғына торған хайуани тормошҡа әйләнәсәк. Халыҡҡа эш булдырып, йәшәйеште яҡшыртып, киләсәккә өмөт уятҡан хәлдә лә Аллаһы Тәғәлә ҡуйған бәләкәй генә һынауҙан да һынған, иманһыҙлыҡҡа ауышырға әҙер торған халыҡты ҡотҡарыусы - ул ғаиләлә традицион ислам тәрбиәһе биреү.\nҺүҙемде йомғаҡлап, шуны әйткем килә: дин тотоуҙы күптәр мөйөштә генә ултырып, көндәр буйы ҡуҙғалмай Ҡөрьән, намаҙ уҡып, көлмәй, шаярмай йәшәргә ҡушылған, тип күҙ алдына килтерә. Динебеҙ тураһында, бигерәк тә ғаиләлә дини тәрбиә биреү тураһында ябай ҙа, фәһемле лә яҙылған китаптар кәрәк беҙгә. Бала аяғында ныҡ баҫып торһон, үҫкәс, һәр төрлө ағымға кереп китеп юғалмаһын, замана афәтенән йыраҡ торһон өсөн, минеңсә, дини тәрбиә көслө булырға тейеш. Был йәһәттән бөтә йәмғиәт, һис юғында, үҙебеҙ, мосолмандар, бер сәпкә тейҙерерлек фекер йөрөтөп эш итергә бурыслыбыҙ, сөнки замана ниндәй генә һынауҙар ебәрмәһен, иманы ҡеүәтле кеше фетнәгә бирешмәй, үҙ аҡылында була, үҙ аҡылы менән эш итә, йәшәй. Буй-һыныбыҙ Хоҙай Тәғәлә тарафынан бирелгән булһа ла, аҡыл кимәлен үҫтереү, камиллашыу үҙебеҙгә йөкмәтелгән. Киләсәктә лә гәзитебеҙ халҡыбыҙҙы иман юлында тәрбиәләү мәсьәләһенә ҡағылышлы мәсьәләләрҙе күтәрә торһон, ә беҙ, уның даими уҡыусылары, динебеҙгә, гәзитебеҙгә, милләт яҙмышына битараф булыуҙан һаҡ була ғына күрәйек, иманлы булайыҡ. Замана нәфсеһен ауыҙлыҡлай беләйек. Амин.\nЯҙылған: 21.03.16 | Ҡаралған: 776


Май байрамдарына һауа торошо - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nМай байрамдарына һауа торошо\nРеспубликаның гидрометеорология хеҙмәте май байрамдарына һауа торошона фараздарын иғлан итте. 1 май – Яҙ һәм хеҙмәт байрамында аяҙ, йәйгесә йылы һауа торошо көтөлә, һауа температураһы төндә 10 градус, көндөҙ 25 градус йылы. 2 майҙан 5-енә тиклем, бер яҙ ямғыр яуасаҡ. Еңеү көнөндә көндөң аяҙлы-болотло булыуы, бер аҙ ямғыр яуыуы фаразлана, төндә 8, көндөҙ +17 градус йылы. 10 майҙан 12-һенә тиклем болотло, ләкин йылы көндәр көтөлә. Алдағы көндәрҙә республикала һауа торошоноң түбәнәйеүе көтөлә. Төньяҡ һәм таулы райондарҙа һауа температураһы 13 градусҡаса төшәсәк. Бынан тыш, ҡайһы бер райондарҙа ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы һәм юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы ихтимал.


Тыуымдың кәмеүе аборттарға бәйле\nРеспубликала былтыр ғына 17 меңдән ашыу ҡатын-ҡыҙ йөклөлөктө өҙгән. Был һандар йылдан -йыл кәмей , шулай ҙа тынысланырға иртәрәк. Киләһе йылға бала алдырыу процедураларын өс меңгә аҙайтыу бурысы ҡуйылды. Юғиһә тотош Рәсәйҙә күҙәтелгән халыҡ кәмеүен туҡтатыу мөмкин түгел. Был турала Рөстәм Хәмитов тыуым мәсьәләренә арналған кәңәшмәлә белдерҙе. Төбәк башлығы билдәләүенсә, туҡһанынсы йылдарҙағы демографик хәл эҙемтәләрен тәбиғи алымдар менән яҡшыртыу мөмкин түгел. Шуға ла экстракорпораль аталандырыуҙы әүҙемләштереү, бала алдырыу процедураларын кәметеү , әсә һәм бала сәләмәтлеген яҡшыртыу кеүек эштәрҙе йәннләндереү мөһим, тине төбәк етәксеһе.\nЭкстракорпораль медицина процедураһы тураһында асыҡтан-асыҡ әйтергә ҡыйынһыналар, шуға, әсә бәхете татыусы йөҙөн күрһәтмәй генә төшөргә риза булды. Рәсәйҙең ҙур ҡалаларында йәшәүселәр өсөн ул күптән ғәҙәти күренеш булһа, беҙҙә "заман медицинаһы ярҙамы менән донъяға килгән сабыйға кәмһетеп ҡарарҙар", тигән фекер йәшәп килә. Шулай ҙа ЭКО менән тыуған балалар һаны арта ғына.\nБылтыр республикала 880 гүзәл зат яһалма аталандырыу нигеҙендә бәпес тапҡан. Ә был процедураны үтергә теләүселәр һаны байтаҡҡа күберәк. Сиратты кәметеү һәм демографик хәлде яҡшыртыу маҡсатында Башҡортостан быйыл ЭКО-ға квоталар һанын арттырырға ҡарар иткән.\nЭкстракорпораль аталандырыу һәм аборттар һанын кәметеү демографик хәлде яҡшыртыуҙың төп йүнәлештәре тип билдәләнде. Тәбиғи юл менән халыҡ һанын арттырыу әле мөмкин түгел. Сөнки һуңғы аралағы тыуым кәмеүе 90 йылдарҙағы демографик хәлгә, хатта һуғыштан һуңғы осорға ла бәйле .\nРөстәм Хәмитов әйтеүенсә, тыуымды арттырыу буйынса комплекслы эш алып барылырға тейеш. Әсәлекте яҡлау, сабыйҙар, хеҙмәт йәшендәге халыҡтың үлемен кәметеү менән бер рәттән, тирә-яҡ мөхитте яҡшыртыу, дөйөм халыҡ сәләмәтлеген нығытыу, медицинаны яҡшыртыу ҙа талап ителә, тине республика башлығы. Сөнки түлһеҙлектең артыуына күп факторҙар йоғонто яһай. Киләсәктә хатта әрмегә алынасаҡ егеттәрҙе комиссия үткәргәндә түлһеҙлеккә тикшереү индереүҙәре ихтимал. Сөнки тыуымдың кәмеүендә ир-егеттәрҙең дә өлөшө ҙур.


«Башавтотранс» предприятиеһы ҡала-ара рейстар өсөн яңы автобустар ҡабул итте - Правительство Республики Башкортостан\nВодителдәргә “НефАЗ” асҡыстарын республика етәксеһе Радий Хәбиров тапшырҙы. Уға тиклем төбәк етәксеһе Өфөнөң 1-се автотранспорт предприятиеһында диспетчерҙар эше һәм техник күҙәтеү посы менән танышты. Аҙаҡ яңы автобустарҙың береһен ҡарап сыҡты, водителдәрҙең эш шарттары менән ҡыҙыҡһынды, пассажирҙар хәүефһеҙлеген тәьмин итеү мәсьәләһенә айырым иғтибар бүлде.\n«Башавтотранс» предприятиеһы етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Надир Самиев әйтеүенсә, яңы автобустар Өфөнән Дүртөйлө, Нефтекама, Октябрьский, Туймазы, Бөрө, Яңауыл, Белорет, Учалы, Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәләүез, Баймаҡ, Сибай ҡалаларына, Иҫәнғол ауылына рейстар яһаясаҡ. Бөгөн улар Өфөнөң Көньяҡ автовокзалынан Нефтекама, Октябрьский, Туймазы һәм башҡа йүнәлештәргә сығасаҡ, билеттар һатылған. Муниципаль-ара маршруттар өсөн шулай уҡ бәләкәй һәм уртаса һыйҙырышлы яңы автобустар көтөлә.\nРадий Хәбиров үҙ телмәрендә автобус паркын яңыртыу «Башавтотранс»тың пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртасаҡ һәм республика халҡын уңайлы, хәүефһеҙ транспорт менән тәьмин итәсәк тине.\nӘйтергә кәрәк, предприятие һуңғы мәртәбә автобустар паркын 2016 йылда яңыртҡан.


Адам Һәм Гея – Бушлай Секс-Н Шпагат Уйын\nГея Һәм Аламаһы-Был Уйын Тәү Аталандырыу\nҠасан етә эш порноигр, бөтә төр жанр булыу, gnu бөтә төрҙәренә нигеҙләнә. Ябай уйын менән булған секс-RPG тиклем симулятор-уйын, уларҙың сюжет һәм персонаждар булдырыуға күп иғтибар бирелә. Әммә йылдың бындай эш менән мин беркасан ла күрергә була. бөтә уйын өлкәндәр өсөн уйын өсөн индустрия тематикаһына. Әгәр алла үҙе теләгәнгә һәм бер аҙ һеҙҙән бөгөн кис повеселиться юҡһа, һеҙ алама гея һәм уйналырға тейеш. Мин беләм, һеҙ ошо исем биреп, әллә ниндәй уйын-йә тураһында төшөнсә һөйләне, ни өсөн был ғәмәл, тик был хаҡта уйлап биреүсе. Адам-беренсе кеше, кем орлоҡ алға бара, кешелек өсөн булдырылған., Гея килгән булһам, ул-әсә-Ер булып, үҙенең тәбиғәте, уның аталаныуын мохтажлыҡ кисермәй, тормош өсөн тыуҙырылған.\nМин һеҙгә бирергә тейеш икәнен тағы ла ниндәйҙер ишара? Был уйын локатив. Ябай түгел ләкин ниндәйҙер уйын локатив. Ерҙе урап әйләнһә һәм уның батшалығы баренский сәскәләр һеҙ, теләге һәм ағзалары һеҙҙең менән барыһы непослушный. Gaia And Adam-world был-RPG building, монстр һәм енси цыпочки карталарын өйрәнергә була унда һеҙҙе эҙләп, әҙәпһеҙ, мыҫҡыллап иң ҡырағай ысул ул. әҙер булған, тормош өсөн тағы ла план тулмай. Бөтә, уйын килә, бер нөктәлә ҡушыла. Сөнки унда хәрәкәт барыусы график күп түгел, сөнки был уйын шпагат яһауын, шулай уҡ текст йәки уйын булараҡ билдәле., График һүрәттәр әммә ҡайһы бер персонаждар булырға, улар һеҙҙең ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн тәғәйенләнгән эротическое. Әммә уйын уйын булманы был рәхәтлек килеү тарихы, унда һеҙ тышына була. Дөйөм алғанда, был хыялы тураһында локатив сиккән. Бәлки, һин үҙең донъяға булдырыу ағзаһы. Крутая ни был?\nШпагат Яҡшы Уйыны, Ғибәҙәт Өсөн Тексҡа Исем Һеҙгә Һәр Тураһында Хәтерләтә.\nБар ике әйберләр яһарға, был шулай иҫ киткес уйын. Мин әйтәм, ни тип яҙа ул был хаҡта һәм тарихын яҡшы. Әгәр телисез икән ни, тип булған дәртен, һеҙ теманы яҡшы булыуы мөмкин тип, үҙенә ғүмер күберәк таралған. Был изге һын ҡабул локатив уйын формалары, ҡасан һеҙ тураһында уйларга, һеҙ шлюхин киск сперма өсөн ҡайһы бер ябай түгел, ҡамалыш. Спермалар ысынлап та һинең тормош арта барырға мәжбүр итә, һәм мин уйлайым, был нимә ундағы һәм, бер үк ваҡытта һәм матур. Икенсе яҡтан, йәғни, тарихы нисек яҙыла, шулай булғас, һеҙ төймәгә баҫып, һеҙ нисек белеү түгел, хатта, мөмкин булһа улар басыгыз., Һеҙҙе ҡатын-ҡыҙ итеп ала, шулай уҡ мифик заттар, һеҙ уларға уйын буйына аталандырырға кәрәк. Мин яратам мәҙәниәте һәм мифологияһы күп, уның был уйындарҙы индерергә була. Себеш персонаждарҙың һоҡландырғыс уйыны булды, донъяның бик күп булыуы тураһында сығанаҡтарҙың береһе. Шулай булғас, һеҙ шулай уҡ күп персонаждар ялбыр табып, улар хайуандар төҙөлһә, уңдырышлыҡтың улар синоним булып тора, бал ҡорто енси һәм дә мәлих ҡуян кеүек. Кентавр уйынында ҡатнашып, монстр һәм башҡа мил-яҡ нимфа. Икенсе яҡтан, күп кеше ҡаршы юлдағы шулай уҡ һеҙ үҙегеҙ себеш.\nУйын процесс, һәм график образдарҙа And Gaia Adam\nGaia And Adam-иң яҡшы уйындарҙың береһе, ҡасан шпагат жанры барлыҡҡа килде, һәм был иҫбатлау өсөн кәрәк тип һеҙ эффектный төҙөлгән график шедеврҙары. Шуға ҡарамаҫтан, уйындар бик уңайлы интерфейс күренә, һәм уның меню булһа, ул һөҙөмтәле һәм еңел навигациялы. Статистика бөтә, инвентаре, һәләттәре һәм башҡалар, тип, һеҙҙең өсөн уйындар буйынса итергә кәрәк, экран һул өлөшө табырға мөмкин. Һуңынан тәҙрәнән тарихы, унда булған бөтә ғәмәлгә., Бындай деталдәр һаны һеҙҙең менән яҙылған тарихын яҡшы фон пергаментный һары ала, тип, һеҙ, кәрәк түгел хатта визуаль образы. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер һүрәттә һеҙ получает, һеҙ ярҙам уның тарихы тағы ла нығыраҡ бата. Мин ошай, персонаждар кеүек уйындар булған. Бер яҡтан, барыһы ла беҙҙә бар һәм енси монстр, һәм уларҙың ҡайһы бер хентай аниме персонажы, ҡайһы берен һеҙ беләһегеҙ ала ул. Себеш эш ҡасан етә һәм кеше, моғайын, һеҙ уларҙы белеп, күреп, тип уларҙы таныштырҙым. Цыпочки өсөн ҡулланылған фотоһүрәттәр менән билдәле порода аралашыуға нигеҙ һалған., Фэй Риган, Аддамс Хмыров Хәлиф һәм Ау-береһе цыпочки шул, был уйынды улар персонаждарына әйләндерҙе. Һеҙ шул миссияһы булып тора, бөтә тарихын үҙ стратегияһын һәм ориентирлана өсөн ҡулланыу шулай итеп, себеш аталандырыу өсөн бөтә уйын тулыһынса тәьмин итә.\nҺәм Беҙҙең Сайтта Бушлай Уйнарға Гея Адам\nБыл уйын шуларҙың береһе мөғжизәле, унда эшләүсе билдәле яһай. Улар бөтәһе лә ҡылған булып, сюжет һәм стиль һәм сюжет графигы тиклем була. Был күпкә артыҡ шпагат өсөн мауыҡтырғыс уйындар, тармаҡ буйынса уртаса ҡарағанда. Һәм был, сөнки тамашасы үҙе менән бергә эшләгән эшләргә, хаталарҙы төҙәтергә һорай өҫтәү өсөн бөтә төрҙәре һәм функциялары. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, проектты туҡтатты. Яңыртыу йәки яңы тарихында яңы персонаждың ниндәй ҙә булманы түгел. Әммә мин ышанам, - тип шатлығы менән һеҙ хәрәкәт сәғәт уйындар күп булһа, ул шул булыр.\nБыл сайтта һеҙ беҙҙең бөтә тулы күләмдә уйнауы на, бер ниндәй ҙә экран түләүле, ниндәй ҙә булһа демо-һәм һеҙ, һеҙҙең айланмалар йәки башҡа шәхес зарарланыу хәүефе разоблачение сикләй. Бөтә, тип, һеҙ, кәрәк, быны интернет менән файҙаланырға, был уйын һәм уйын әҙер. Абсолют уның теләсә ниндәй төҙөлөшө эшләүсе, ios һәм android һәм mac п тиклем була. Бына беҙҙең сайтыбыҙҙа нимә эшләүенә ғәжәпләнерлек. Беҙ барлыҡ платформаларында был уйындың бушлай тәҡдим итә, хатта үҙен һаҡлап ҡалыу мөмкинлеге бирҙе, һәм беҙ һеҙҙең прогресс, уйынға аңлатма бирә һәм беҙ билдәләүенсә, әгәр бер нәмә лә хәл. Ләкин беҙ ышанабыҙ, тип һис бер нәмә лә бара, улай түгел, сөнки беҙҙә барыһы ла тикшерелә. Наслаждайся!


Бағдад — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Бағдад (мәғәнәләр).\nБағдад (ғәр. بغداد — «Алла бүләге») — Ираҡтың баш ҡалаһы, Бағдад муһафазаһының административ үҙәге. Ҡалала 9 миллиондан ашыу кеше йәшәй (2015), Яҡын Көнсығыштың иң ҙур ҡалалары иҫәбендә.\n33°21′00″ с. ш. 44°25′00″ в. д.HGЯO\nЗикра аль Виш \n8 126 755 кеше (2018)\nUTC+3, йәйге UTC+4\nБағдад — Ираҡтың сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни үҙәге. Унда хөкүмәт, үҙәк дәүләт һәм дин учреждениелары, дипломатик вәкиллектәр урынлашҡан. Ҡала — мөһим транспорт төйөнө. Унда вуздар, театрҙар, музейҙар һәм архитектура ҡомартҡылары күп.\n1 Атамаһының килеп сығышы\n2 Географияһы һәм климаты\n3.1 XXI быуат\n4 Халҡы, теле, дине\n6 Мәҙәни әһәмиәте\nАтамаһының килеп сығышыҮҙгәртергә\nАтамаһы барлыҡҡа килеү бер нисә төрлө аңлатыла. «Бағрад» атамаһы беҙҙең эраға тиклем туғыҙынсы быуаттағы ассирий шына яҙыулы яҙмаларҙа һәм Навуходоносор II батшаның мисәте баҫылған (беҙҙең эраға тиклем VI быуат) вавилон кирбестәрендә (беҙҙең эраға тиклем VI быуат) телгә алына.\nБағдад торағының әһәмиәте ул хәлифә Әбү Джафар әл-Мансур тарафынан нигеҙләнгән ваҡыттан бирле үҫә. Хәлифә Мәдинәт әл-Салаам тигән атаманы һайлай, был ғәрәпсәнән «донъя ҡалаһы» тигәнде аңлата. Рәсми атама ителгән был исем тәңкәләргә баҫыла, башҡа рәсми маҡсаттарҙа ҡулланыла, әммә халыҡ иҫке атаманы онотмай. XI быуатҡа «Бағдад» берҙән-бер атамаға әйләнә.\nАтаманың тамырына ҡағылышлы киң таралған версия — урта фарсы телендәге  bagh (\n) — «алла» һәм dād (\n) — «бирелгән» тигән һүҙҙәрҙән, йәғни «алла бүләге» йәки «алла биргән» тип тәржемә ителә. Был боронғо фарсы теленә лә тап килә. Һирәгерәк осраған версия буйынса, атама bāgh — «баҡса» һәм dād — «бирелгән» тигән һүҙҙәрҙән яһалып, «бүләк ителгән баҡса», «бирелгән баҡса» тип тәржемә ителә.\nГеографияһы һәм климатыҮҙгәртергә\nБағдад өсөн климатик диаграмма\nБағдад Ираҡтың уртаһында, Тигр йылғаһы буйында, Диала йылғаһы тамағына яҡында ултыра. Ҡалала һәм уның тирәһендә һауа торошо шарттары субтропик һәм Урта диңгеҙ климаты йоғонтоһона бәйле. Ғинуарҙа уртаса һауа температураһы яҡынса — + 10 °C, июлдә — +34 °C тирәһе. Уртаса ярым-төшөм кимәле 160-тан 180 ммиллимметрғаса. Иң күп яуым-төшөм декабрь — ғинуар айҙарында яуа. Йәй миҙгеле майҙан октябргә тиклем дауам итә: был ваҡытта Бағдадта бик эҫе, ҡаты селлә тора (июлдә көндөҙ һауа температураһы уртаса +43 градус), ямғыр бик һирәк яуа. Ҡыш декабрҙән мартҡа тиклем дауам итә, ҡыш көнө максималь һауа температураһы +18 градустан артмай. Ҡайһы берҙә ҡар яуа, һуңғы тапҡыр ҡар 2008 йылдың ғинуарында яуа. 2011 йылдың 21 ғинуарында −1-ҙән −3 °C тиклем туңдыра, был абсолют минималь дәүмәлгә яҡын.\nМай-июндә төньяҡ-көнбайыштан елдәр иҫә; был ваҡытта Бағдадта һәм уның тирә-яҡында туҙан һәм ҡом бурандары — хамсиндар күҙәтелә.\nТәбиғи үҫемлектәрҙән йылғын (тамариск), финик пальмаһы, яр буйы зонаһында татырлауыҡ үләндәре, ҡамыш, ҡыяҡҡамыш, тал үҫә. Тигр йылғаһы ярҙарында һыу ҡоштары, атап әйткәндә өйрәктәр, селәндәр, берғаҙандар, ҡаҙҙар оя ҡора; йылға һыуҙарында промысла балыҡтары: һаҙан, йәйен һәм башҡалар йәшәй; баш ҡала тирәһендә ваҡ кимереүселәр һәм варандар осрай, зарарлы бөжәктәр, айырыуса москиттар һәм малярия таратыусы серәкәйҙәр күп.\nХәҙерге Ираҡ баш ҡалаһы территорияһындағы ваҡ-ваҡ тораҡтар, археологик ҡаҙылмалар күрһәтеүенсә, беҙҙең эраға тиклем XIX—XVIII быуаттарҙа уҡ була.\nБағдад Тигр йылғаһының көнбайыш ярында 762 йылдың 30 июлендә нигеҙләнә; Ғәббәсиҙәр дәүләтенең баш ҡалаһы буласаҡ ҡала хәлифә Әбү Джафар әл-Мансур бойороғо буйынса төҙөлә. Ғәрәп хәлифәлегендә хакимлыҡ урынлаштырғас, ғәббәсиҙәр баш ҡаланы Дамасктан көнсығышҡа, үҙҙәренең яғында булған Хөрәсән эргәһенәрәк күсермәк була. Бынан тыш, яңы баш ҡала VII—VIII быуаттарҙа көнсығышҡа ҡарай киңәйгән хәлифәлектең географик үҙәгенә лә яҡын була.\nIX—X быуаттарҙа Бағдад Яҡын Көнсығышта иң эре мәҙәни һәм иҡтисади үҙәккә әүерелә. Һөнәрселек һәм башҡа илдәр менән сауҙа уңышлы үҫә. Бағдадҡа Ғәрәбстандан, Һиндостандан, алыҫ Европа дәүләттәренән төрлө аҙыҡ-түлек һәм тауарҙар килтерелә. Ғәрәп ғалимы Ибн-Хордадбех IX быуат аҙағына ҡараған тарихи документтарҙа Бағдадтың ар-Рус (рустар) сауҙагәрҙәре менән сауҙа бәйләнештәре тураһында телгә ала. Ғәббәсиҙәр дәүерендә (VIII—XIII быуаттар) Бағдад Ғәрәп (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа — Бағдад) хәлифәлегенең баш ҡалаһы була.\nҒәббәсиҙәр дәүләте тарҡалғас, ҡаланың сәйәси һәм административ әһәмиәте кәмей, әммә ғәрәп илдәре өсөн мәҙәни мөһимлеге юғалмай. Бағдад тиҙ арала эре фәнни үҙәк статусын яулай: XIII быуат башында уҡ бында 30-ҙан ашыу китапхана асыла. 945 йылда ҡала Буиҙар династияһы хакимлығына эләгә, 1055 йылдан Сәлжүктәр дәүләте территорияһына инә, ә 1258 йылда Бағдадҡа Хүләгү хан ғәскәрҙәре бәреп инә, улар ҡаланы талай, емерә. Бағдад хүләгүҙәрҙең Иран илханаты ҡарамағында ҡала.\n1356—1411 йылдарҙа Бағдад монголдарҙың Джалаир ырыуы солтанлығының провинция үҙәге була.\nXIV быуат аҙағында, шунан XV быуат башында Бағдадҡа Аҡһаҡ Тимер ғәскәре һөжүм итә, һөҙөмтәлә ҡаланың бик күп ҡоролмалары емертелә, байлыҡтары талана. 1393—1405 йылдарҙа Бағдад Аҡһаҡ Тимер империяһы эсендә була.\n1411—1469 йылдарҙа Бағдад Ҡара Ҡуйлылар ырыуы солтанлығында провинция үҙәге булып тора.\n1469—1508 йылдарҙа Бағдад Аҡ Ҡуйлылар ырыуы дәүләтенең провинция үҙәге була.\n1508—1523 йылдарҙа Бағдад Сәфәүиҙәр дәүләтенең провинцияһы була.\n1523—1529 йылдарҙа Бағдад курдтар ҡулына күсә.\n1529—1534 йылдарҙа Бағдад ҡабат Сәфәүиҙәр дәүләте ҡарамағына эләгә һәм провинция үҙәге була.\n1535 йылда 1514—1555 йылдарҙа барған төрөк-фарсы һуғышы һөҙөмтәһендә Ғосман империяһына ҡушыла.\n1623—1638 йылдарҙа Бағдад сираттағы төрөк-фарсы һуғышы барышында тағы сәфәүиҙәр ҡулына эләгә, әммә 1638 йылда Бағдад ҡабат Ғосман империяһына бирелә һәм 1917 йылға тиклем шунда була.\nБағдадтың спутниктан төшөрөлгән фотоһы\n1917 йылда ҡалаға Бөйөк Британия ғәскәрҙәре баҫып инә һәм уның биләмәләрен оккупациялай. 1920 йылда инглиздәр, Ираҡта иҡтисади хакимлыҡ урынлаштырып, Бағдадты мандат аҫтындағы территорияның административ үҙәге тип иғлан итә, ә 1921 йылда, дәүләттең суверенитеты танылғас, Бағдад Ираҡ короллегенең баш ҡалаһы булы. 1923 йылда ҡалала Ираҡ музейы асыла, унда башлыса эре археологик тупланмалар — Боронғо Бабил һәм Ассирияның тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡылары, Парфия батшалығы, Сәсәниҙәр дәүләте һәм башҡа дәүләттәр территорияларында табылған сәнғәт әйберҙәре урын ала.\n1941 йылда нацистар яҡлы һәм британдар яҡлы көстәр араһында тартҡылашыуҙар һөҙөмтәһендә бер аҙға власть вакуумы урынлаша. Ошондай шарттарҙа ҡанлы ҡыйралыш була, ул Фархуд тигән атама аҫтында билдәле. Уның барышында кәм тигәндә 175 кеше һәләк була, күп йорттар яндырыла. Был ҡыйралыш, һуғыш тамамланғас, йәһүдтәрҙең Ираҡтан күпләп китеүенең ситләтелгән сәбәбе була.\n1940-сы — 1950-се йылдарҙа ҡалала дәүләттең империалистик сәйәсәтенә ҡаршы халыҡ фетнәләре күтәрелеп тора, милли азатлыҡ хәрәкәте көсәйә, уға баш ҡаланың меңдәрсә кешеһе ҡушыла. Бағдадта күп халыҡ ҡатнашҡан болалар 1948, 1949, 1952 һәм 1954 йылдарҙа була. 1950-се йылдар уртаһында Ираҡта ҡабынған революцион ваҡиғалар һөҙөмтәһендә Хашимиҙарҙың монархия власы ҡолатыла һәм 1958 йылдың июлендә бойондороҡһоҙ Ираҡ Республикаһы төҙөлә, Бағдад уның баш ҡалаһы тип иғлан ителә. 1960-сы йылдар аҙағы — 1970-се йылдар башында ҡалала, нефть предприятиеларынан башҡа, бөтә сәнәғәт предприятиелары национализациялана. 1980—1990-сы йылдарҙа Фарсы ҡултығындағы бәрелештәр һөҙөмтәһендә (тәүҙә Ираҡ менән Иран, шунан Ираҡ менән Күвейт араһында) баш ҡалала хужалыҡ-иҡтисади эшмәкәрлек ҡатмарлаша.\n2003 йылдың апрелендә Ираҡ һуғышы барышында Бағдадты АҠШ армияларының пехота һәм танк частары баҫып ала, артабан ҡалаға башҡа илдәрҙең ғәскәри частары ла инә. Һуңынан сит ил оккупацион регуляр ҡораллы көстәре сығарыла һәм ҡала өҫтөнән контроль урындағы власҡа тапшырыла, ул элеккесә сит ил хәрби һәм полиция кәңәшселәренең ярҙамын файҙалана.\nҠала картаһы, 2003 йыл\n2003 йылдың майында ҡалала шиғи мосолмандарының АҠШ һәм уның союздаштарының Ираҡтағы эш итеүҙәренә ҡаршы беренсе эре манифестицияһы үтә. Баш ҡалала Америка оккупацияһы ваҡытында партизан һуғышы рәүешендә башланған һуғыш ул тамамланғас та тотош Ираҡта дауам итә, ул нығыраҡ террористик һуғыш рәүешендә бара.\nЕмертелгән баш ҡаланы тергеҙеү саралары күрелә, ҡала яйлап яңынан төҙөлә. Ҡала яны поездары йөрөй башлай, Бағдад ер өҫтө метрополитены төҙөлә.\n2019 йылдың мартында Бағдад, Mercer халыҡ-ара консалтинг компанияһы версияһы буйынса, донъяла йәшәү өсөн иң насар ҡала тип табыла. Ираҡтың баш ҡалаһы, Бангиҙан (ҮАР) ҡала, һуңғы 231-се урында тора. Рейтингты төҙөгән агентлыҡ белгестәре экологияны, торлаҡ шарттарын, йәмәғәт транспортын һәм башҡаларҙы иҫәпкә алған.\nХалҡы, теле, динеҮҙгәртергә\nБағдадта АҠШ-тың хәрби хәрәкәттәре башланғанға тиклем (2003) 5,1 миллиондан ашыу кеше йәшәй. Әммә халыҡтың бер аҙы һәләк була, бер аҙы башҡа ҡалаларға, илдәргә эмиграциялай, һәм халыҡ һаны кәмей. Ҡала халҡының милли составы башлыса ғәрәптәрҙән (75 процент), шулай уҡ курдтарҙан, төрөктәрҙән, ассирийҙарҙан, армәндәрҙән, йәһүдтәрҙән һәм башҡаларҙан тора. Ғәрәп теле дәүләт теле итеп раҫланған, курд теле киң ҡулланыла һәм рәсми тел статусы алған. Бағдадта диндарҙар араһында мосолман диненең шиғи һәм сөнни йүнәлештәренә ҡараусылар күпселекте (90 проценттан ашыу) тәшкил итә, бер аҙ христиандар һәм йәһүдиҙәр бар.\nӘл-Рәшид отеленән Бағдад күренеше\nБағдад 9 административ районға бүленә, улар, үҙ сиратында, 89 микрорайондан тора. Ҡаланың был подразделениелары коммуналь хеҙмәттәр күрһәтеү өсөн ҡулайлаштырылған административ үҙәктәр хеҙмәтен генә үтәй, 2003 йылға тиклем сәйәси функциялары булмай. 2003 йылдың апреленән АҠШ контроле аҫтында булған Ваҡытлы коалицион хакимиәт был подразделениелар өсөн яңы функциялар сығара башлай.\nБағдадта һуңынан мәҙәни-тарихи ҡомартҡы тип танылған архитектура ҡоролмалары XII быуат—XIV быуаттарҙа төҙөлгән. Улар араһында — Ғәббәсиҙәр һарайы (XII быуат аҙағы — XIII быуат башы), Зөбәйҙә төрбәһе (XIII быуаттың беренсе яртыһы), Мүстәнсириә мәҙрәсәһе (XIII быуат, XX быуатта реконструкцияланған), Бао әл-Вастани ҡапҡаһы (XIII быуаттың беренсе яртыһы), Суҡ әл-Ғәзәл манараһы (XIII быуаттың икенсе яртыһы), Мәрджән хандың каруанһарай бинаһы (XIV быуат уртаһы). XVI быуат башында Бағдадта Алтын мәсет йәки Мусса әл-Ҡадим төрбәһе төҙөлә. Был ҡоролма ике тапҡыр реставрациялана: XVII быуатта һәм XX быуат уртаһында.\nХәҙерге һынлы сәнғәт әҫәрҙәре араһында — таштан һәм бронзанан «14 июнь революцияһы» рельеф монументы (1960 йыл) һәм 1959 йылда Саадун проспектында ҡуйылған Билдәһеҙ һалдат һәйкәле. Бағдадтың көнбайышында парламент һәм хөкүмәт биналары, шулай уҡ әр-Рихаб һарайы урынлашҡан. Ҡалала 3 университет, институттар, Фәндәр академияһы бар; Асыҡ китапхана Бағдадтың иң ҙур китапханаһы иҫәпләнә. 1940—1950 йылдарҙа Тигр йылғаһы аша Әс-Сарафия күпере төҙөлә.\nБағдадтың 2003 йылдың яҙында Америка һәм Британия авиацияһы тарафынан бомбаға тотолоуынан һуң ҡаланың архитектура мираҫына ҙур зыян килтерелә. Бағдадта 6 музей учреждениеһы бар: Ираҡ Милли музейы (археология), Бағдад тәбиғи тарих музейы, Хәҙерге заман сәнғәте музейы, Ираҡ хәрби музейы. АҠШ Ираҡҡа баҫып ингәндән һуң (2003) музейҙарҙың мәҙәни-тарихи әһәмиәткә эйә экспонаттары талана, архитектура ҡомартҡылары емертелә.\nБағдад «Мең дә бер кисә» әкиәттәрендәге төп ҡала булараҡ та билдәле.\nИраҡтың милли авиаташыусыһы Iraqi Airways («Ираҡ авиалиниялары») баш ҡаланан 16 километрҙағы «Бағдад» халыҡ-ара аэропортында урынлашҡан. Бағдадта Al-Naser Airlines авиакомпанияһының да офисы бар.\n2008 йылда Бағдад метрополитены төҙөлә башлай. Ул ҡаланың үҙәген Бағдадтың көньяғындағы Дора биҫтәһе менән тоташтырырға тейеш була. 2010 йылдың майында «Бағдад ҡапҡаһы» тигән коммерция торлаҡ проекты эшләнә. Был проект торлаҡ ҡытлығын ғына хәл итеп ҡалмай, һуғыш үткәргән ҡала өсөн тыныс киләсәк символы ла булып тора.\nАмман, Иордания (1989)\n↑ Baghdad’s Trailblazing Female Mayor Zekra Alwach Faces Tough Times Ahead Архивная копия от 7 август 2017 на Wayback Machine, Glammonitor.com, 2015-7-8\n↑ Ҡалып:Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник\n↑ Baghdad, Iraq. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 11 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ 4,0 4,1 ما معنى اسم مدينة بغداد ومن سماه ؟. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 27 апрель 2010 тикшерелгән. 2012 йылдың 13 июль көнөндә архивланған.\n↑ ما معنى (بغداد)؟ - تمت الإجابة عنه — Google إجابات. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 27 апрель 2010 тикшерелгән. 2013 йылдың 14 ғинуар көнөндә архивланған.\n↑ 3 civilians wounded in IED attack in Baghdad Iraq. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 11 ғинуар 2013 тикшерелгән. 2013 йылдың 14 ғинуар көнөндә архивланған.\n↑ Persian Gulf Studies Center. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 11 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ Baghdad in Islamic History. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 11 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ BAGHDAD i. Before the Mongol Invasion – Encyclopaedia Iranica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 11 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ (ғәр.)ما معنى (بغداد)؟ - تمت الإجابة عنه - Google إجابات. Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 ғинуар 2013. 27 апрель 2010 тикшерелгән. 2013 йылдың 14 ғинуар көнөндә архивланған.\n↑ Багдад, город // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\n↑ В это место ни ногой. Назван худший в мире город для проживания (рус.). Life.ru (2019-03-13). 13 март 2019 тикшерелгән.\n↑ Официальный сайт Al-Naser Airlines. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 февраль 2011. (Тикшерелеү көнө: 7 ғинуар 2013)\nБагдад, город // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nстатья в энциклопедии «Вокруг света»\nКовтунович О., Ходжаш С. Багдад. — М., Искусство, 1971. (Серия «Города и музеи мира»).\nBaghdad government websites 2014 йылдың 22 октябрь көнөндә архивланған.\nIraq Image — Baghdad Satellite Observation. Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 сентябрь 2007. 2007 йылдың 11 сентябрь көнөндә архивланған.\nNational Commission for Investment in Iraq\nMan With A Plan: Hisham Ashkouri. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 сентябрь 2006.\nBehind Baghdad’s 9/11. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 август 2009.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бағдад&oldid=1099984 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 2 декабрь 2021 в 11:25\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:25 2 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Бөтә донъя буйынса ч рулетка - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nЭлек-электән кешеләр интернет ресурстарын үҫтереү өсөн илһам сығанағы булған, һәм тормош күҙ алдына ла бөгөнАрҡаһында, интернет-бәйләнеш, һайлау ризыҡ, кейем, автомобиль, күсемһеҙ милек тә һатып үҙ кеше күңеле. Кешенең, йәмғиәттең, уның алыштырғыһыҙ булды.\nХәҙерге ваҡытта күп кеше дуҫтары менән осраҡлы осрашыу көндәлек тормошта башҡа, мәҫәлән, үҙем аранжировкалар кеүек"коммуникатив рулетка"- булған проблемаларҙы асыҡларға һәм был хистәрҙе ҡыҙыҡ ы...\nВолынск өлкәһендә таныштырҙы: барыһы танышты сайтында табырға\nӘгәр телисез икән, телефон номерына үҙенең раҫлай ала, чатта аралашыу зонаһы һеҙлек зонаһы һәм волынь һәм яңы ғына ҡулланырға мөмкин.\nШулай уҡ ҡыҙҙар һәм егеттәр өсөн волынь ҡаланың иң яҡшы селтәр булып, шуға күрә һеҙҙең өсөн ул бөтөнләй бушлай. Беҙгә хат менән таныштырыр өсөн сайтынан һәм иҫәп-хисап яһалмауына аралашыу һанын сикләү юҡ. Һәм һәр граждан был системаға биреү өсөн, мөнәсәбәт мөһим. Сайтта теркәү мөмкинлеге буласаҡ, - ти...\nChat-Roulette - был аноним видеочить, урыҫ телле аудитория өсөн махсус булдырылғанБеҙҙең ч принцибы буйынса эшләй рулетка - бында осраҡлы кеше менән аралашырға мөмкин булды.\nЙәш, аралашыусан, асыҡтан-асыҡ\nЯратырға, үҙеңде һәм тирә-яҡ\nЙәш, аралашыусан, асыҡтан-асыҡ, бик мәрхәмәтлелек, һөйкөмлөлөк һәм тотоноуҙың үҙ ҡыҙы менән уның аңлайКүпселек, - тип әйтте, голливуд актрисаларының сағыу ҡиәфәттә оҡшай. Йәш кеше, бала һәм башҡа зыянлы булған ғәҙәтте тәмәке, алкоголь, актив тормош алып барыу, моғайын, мәсьәләне асыҡлау психология, һәм мине ни менәндер юғары үҫеше. Яуап урынына мин аҡыллы, яҡшы, мәҙәни, һалҡындар ир-егет, ҡатын-ҡыҙҙы хөрмәт итергә, яҡшы юмор тойғоһо менән. Матур, ...\nменән таныша Вконтакте африка илдәре ҡыҙҙары\nМин һине компанияһы\nРәсәйҙә мәҙәниәт һәм бик ҡыҙыҡлы кешеМин һөйләне, мин нисек күрергә Рәсәй буйынса минең фекер.\nМинең кәйеф һәм ыңғай заряд ала канал яҙылған, хаска кейеп, мин һеҙ кире элемтәне өсөн тырышайыҡ, дуҫтар, рәхмәт, яуаплылыҡ тойғолары менән ҡаршылап, ир-аттың иң яҡшы өлгөрөргә ышанам.\nМин ҡаршы түгел, мәҙәниәте һәм ғөрөф-ғәҙәттәрҙә айырмалыҡтар була. Мин һеҙҙең менән осрашыуҙан, үҙ-ара ихтирам менән һәм аңлап өсөн бер-береһен яратып, ғүмер аҙағын...\nВидеочивать"Түләүһеҙ интернет-ч"- Видеочивать-сервисТик беҙгә бер нисә функцияларҙы түләүле булған, ләкин теркәү өсөн түләү кәрәклеге юҡ, тоташыу веб-камера, чаты, һәм башҡа бик күп нәмәне алдан тере ағымына ҡарай. Киреһенсә, беҙҙә аҡса эшләргә мөмкин икән, үҙ ҡыҙ онлайн булдырылған. Блог һәм сайтында йәки түләү ҡуйҙы кодты реферальный беҙҙең үҙебеҙҙә аҡса эшләй. Был кире йоғонто яһай видеочить-берләшмәләр, был тағы ла"бушлай веб-ч". Беҙ одержимый реклама түгел, һылтанмаларҙы спам һәм ...\nҡатын-ҡыҙҙы яңғыҙ 45 таныштырҙы. егет танышырға онлайн интернетта танышҡан. ҡатын-кыҙҙар видео видеочивать онлайн заможняя ҡатын-ҡыҙ бушлай таныша видео онлайн иғлан танышты танышырға теләй


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҮҘЕБЕҘҘЕКЕНӘ ЕТМӘЙ, ЙӘКИ СИТ ТАПШЫРЫУҘАР БЕҘҘЕКЕНӘН НИМӘҺЕ МЕНӘН АЙЫРЫЛА? - 2017 - Мәҡәләләр\nБөгөн мәғлүмәт сараларының ниндәйе генә юҡ. Уларҙың барыһына ла ныҡлы иғтибар биреп бөтөп тә булмай. Шулай ҙа һәр кемдең үҙ иткән, күңеленә яҡын булған ниндәйҙер баҫмаһы йәки тапшырыуы була. Эше тығыҙ булғанда ла шул тапшырыуҙарҙы ҡарарға, аҡсаһы етмәгәндә лә шул баҫмаларға яҙылырға тырыша ундайҙар.\nФекер ебен әллә ҡайҙа ситкә ебәрмәй, милли телдә яңғыраған тапшырыуҙарҙың, башҡорт баҫмаларының бөгөнгө көндә тотҡан әһәмиәтен тағы бер тапҡыр күҙ уңынан үткәреп, уларға күҙәтеү яһаһаҡ, киң мәғлүмәт сараларының йәмғиәтебеҙ аңына ҙур йоғонто яһауын, социаль-психологик һәм әхлаҡи яҡтан таяныс булыуын күрер инек. Быны матбуғат менән дуҫ булғандарҙың барыһы ла аңлай. Шуныһын айырып билдәләп үтеү мөһим: милли тапшырыуҙарыбыҙ һәм баҫмаларыбыҙ йөкмәткеһе үҙебеҙҙең генә менталитетҡа хас сифаттар менән айырылып тора. Был сифаттарҙа олоно оло итә белеү, борондан килгән тыйыуҙарҙы һанға һуғыу, әсәй менән ул, атай менән ҡыҙ араһындағы сиктәрҙе белеү кеүек яҙылмаған ҡағиҙәләрҙе үтәү ҙә сағыла. Сағыштырыу өсөн ҡайһы бер Рәсәй каналдарында барған фильмдарҙы йәки күңел асыу программаларын ғына алып ҡарау ҙа етә. Мәғәнәһеҙ, тоҙһоҙ шаяртыуҙары арҡаһында уларҙың күптәрен ғаилә менән бергәләп ултырып ҡарап та булмай. Ғәҙәттә, бындай киноларҙың күбеһендә ҡуйыусылар үҙҙәре ҡыҙыҡ һәм башҡалар көлөргә тейеш тип һанаған урындарҙа, кадр артында, күмәк көлөү яңғырай. Был инде режиссерҙарҙың халыҡта өйөр инстинкты уятып, үҙ тапшырыуҙарының сифатһыҙ булыуын йәшереү өсөн эшләнгән махсус "шпаргалкаһы". Тапшырыуҙарының ниндәй кимәлдә икәнен алдан белеп торғанға ла, кадр артында көлөү йәки ҡул сабыу тауыштарын ишеттереп, бында көлөргә кәрәк, тип иҫкәртеү яһай улар. Бындай фильмдарҙың исеме лә бар - ситкомдар, йәғни ситуацион комедиялар, тип атайҙар уларҙы. Тәү башлап улар 1920 йылдарҙа Америка радио тапшырыуҙарында килеп сыға һәм 40-сы йылдарҙа телевидениеға күсә, 70-се йылдарҙа иһә төрлө телесериалдарҙа киң урын ала. 2004 йылда был жанр Рәсәйҙә үҙен таныта һәм бөгөн дә СТС, ТНТ каналдарында уңышлы дауам итә. Беҙгә түгел, юмор кимәле түбән булған американдарға кәрәк был алым, тиһәләр ҙә, көнө буйы экран алдынан китмәй, ситком ҡараусылар ҙа күп бөгөн. "Европа плюс", "Русское радио" эфирында барған тапшырыуҙарҙы алып ҡараһаҡ та, беҙҙең халыҡҡа хас булмаған самаһыҙ көлөү, тәртипһеҙ шаярыу ҡолаҡты яра.\nОшо урында инде бына нисәмә йылдар халыҡ яратып тыңлаған үҙебеҙҙең "Юлдаш" мәғлүмәт һәм йыр-моң каналын ғорурлыҡ менән телгә алырға була. Каналдың йыр-моң сығанағы ғына түгел, ижтимағи, социаль-сәйәси, мәҙәни һәм башҡа төрлө өлкәләрҙәге көнүҙәк темаларҙы ла асыҡ яҡтыртыуы, тарихыбыҙҙы, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, йолаларыбыҙҙы онотмауы һәм, иң мөһиме, халҡыбыҙға хас тыйнаҡлыҡ, йор һүҙлелек сифаттарына эйә булып эш итеүе ҡыуандыра. Кәрәк урында кинәйә менән кәңәш биреүе, эфирға иң кескәйҙәрҙе лә йәлеп итеп, уларға бала саҡтан уҡ милли рухлы тәрбиә орлоҡтары һалыуы маҡтаулы.\nӘ инде һуңғы йылдарҙа үҙ режиссерҙарыбыҙ барлыҡҡа килеп, башҡорт кинолары, йәнһүрәттәре төшөрөүе айырым баһаға лайыҡ. Ошо өлгөлә тәрбиә алған балаларыбыҙ, һис һүҙһеҙ, Тыуған илен, тыуған ерен, үҙ халҡын ихтирам итеп үҫер, тип ышанғы килә.


Тағы бер яугир тыуған төйәгенә ҡайтты\nТуймазыла Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған өлкән сержант Ҡәнзил Хәбибуллинды ерләү сараһы үтте.\n"Хәрби ҡаҙаныштар өсөн" миҙалы менән бүләкләнгән уҙамандың һәм тағы өс ҡыҙыл армеецтың кәүҙәләрен эҙәрмәндәр Ленинград өлкәһендә ойошторолған экспедиция ваҡытында табып ала. Ҡәнзил Хәбибуллиндың шәхесе тап ошо миҙал номеры буйынса асыҡлана, эҙәрмәндәр уның туғандарын таба. Архив документтарына ярашлы, ул 1943 йылдың авгусында һәләк була. Еңеүҙең юбилей йылында Башҡортосанда был тыуған төйәгенә ҡайтарылған етенсе һалдат.


Трансгендерҙарҙы Уйыны: Уйын Берләшмәһенең Иң Яҡшы Транссексуал\nУйын трансгендерҙарҙы: бөгөн уйнай!\nБыл хәлдә, банда? Беҙ был – команда уйыны трансгендерҙарҙы, бөгөн беҙ һеҙҙән изгелек һәм бөтә асырға йыйыналар икән, беҙ янына килеп эсендә нимәгә, әгәр ҙә һеҙ шул, яҡшы кеше булыуын интерактив уйында инеп яратып, сифатлы трансвеститский менән күңелгә яҡын. Оҙаҡ ваҡыт дауамында иң яҡшы исем биреү, беҙ геймер инергә тырыша, улар барыһы ла яҡшылыҡ менән бәйле трансвеститский яҡын. Һеҙ кәрәк урынды ала һәм күп тапҡыр йөрөп арыным һәм һәр береһен үҙ урынына шул уҡ инвестиция түгел?, Ярай, беҙ һеҙ чувствуй, уйын һәм Трансгендерҙарҙы шуға күрә тап ошонда, тап шуның өсөн һезгә ярҙам итә алыр, тип телисез икән, йәки артығын бер ниндәй бреды. Шул платформала беҙҙең төп маҡсат булып тора, күрһәткән, һеҙҙең өсөн, наслаждаться уйындар һеҙҙең рәхәт gaming shemale тип теләгән иң яҡшы, һеҙҙең өсөн интерактив варианттары була. Беҙ бик һөнәренә тоғро, уның менән шөғөлләнегеҙ, һәм мин ышанам ни, бары тик ҡыҫҡа ваҡыт арауығында бында үткәреү, һеҙҙе күрергә тип, беҙ ҙә тап беләһеңме, ни була тип, күңел транссексуальный уйын эш ҡасан етә. Шулай итеп, һеҙ әҙер эҙәрлектәүҙәрҙән трансвеститский мажаралары бармы беҙҙә?, Ххх күңел үҙе теләп ала округының иң яҡшы? Хәҙер шул саҡта ғына яҙылған, иң яҡшы һәм беҙ һеҙҙе күрһәтәйек, тип трансгендерҙарҙы уйын тәҡдим итә ала.\nЭксклюзив тотош романға\nИң мөһиме башым менән аңланым, уйын трансгендерҙарҙы-был-100% эксклюзив мажаралары. Тимәк, уйындар береһен дә shemale, улар бында, бер ҡайҙа ла күберәк асыҡ буласаҡ, һәм башҡа уйындар һеҙҙең бер ниндәй ҙә таба алмай, улар башҡа, беҙҙең мәғлүмәттәр базаһынан йәшерә. Беҙ уйлағанса, был уйында һәр атҡаҙанған иң саф изгелек, һәм был, тимәк, һеҙ беҙгә ҡасан теркәлгән, йәғни тап һеҙҙең ала ала, тип теләйем, сөнки донъяла ла түгел, заботиться тураһында., Раят үҙ ваҡытында туҡтау урыны буласаҡ, һеҙ улар вәғәҙә иң яҡшы, ә һуңынан һөҙөмтә бирә – барыһы да һезгә эшләргә кәрәк, был уйынды үҙ итә трансгендерҙарҙы задница засовывать, һәм беҙ тирә-яҡшы коллекция порноигр шайтан һеҙгә бирәм! Иҫ киткес тура килә өсөн был урын шул, кем-ул, ысынлап порноигры яратам, һәм тиҙҙән беҙ һеҙҙе күрһәтәйек, тип, беҙҙең архив йондоҙ-иң яҡшыһы. Беҙ ҙур тиҙлек менән shemale interactive goodness архивтар булдырыу, хәҙер һыу инеү мөмкин һәм ул һәр ала – был һөйөү һәм хәстәрлек беҙҙең бөтә команда менән ҡул эшләй!, Етерлек тип әйтергә теләһә, кем interactive shemale тәм-том менән арбай, бында туранан-тура тап бына ошо алаһығыҙ!\nТрансгендерҙарҙы уйын иң текә әйбер береһе ҡалһа, мин икәнен аңлап, шунда бөтөнләй бушлай һеҙ бында теркәлергә мөмкин. Нәҡ шулай: беҙ һеҙҙең менән һыйлана ала һәм иң яҡшы күңел менән һеҙгә рәхәт өсөн түләү трансвестит порноигровой булыуына баҫым яһаны. Беҙ ышанабыҙ күрһәтә, был уйын бөтөнләй бушлай булыуы менән индустрияһы ярҙам итә, үҙебеҙҙе яҡлай аласаҡбыҙ студиялары һәм тағы ла ниндәй ҙә булһа башҡа проблемалар., Төп секторға ҡараған саҡта беҙ, күрҙек беҙ, тип, бик күп проекттар бар, һәм ул бик уңышлы инеп түгел был алмаштырыу өсөн контент һеҙҙең ҡулдағы аҡсаларҙы мохтаждарға бирәләр. Отложить һәм of League CS:GO – бик яҡшы миҫал ике-ғәмәлдәрҙе беләһегеҙме һәм уларҙы туплап, уларҙы яҡлар кеше булыу-булмауға ҡарамаҫтан, ниндәй хаҡтар! Геймер һеҙгә ҡарайым да, уларҙың нисек теләй, барыһы үҙ урынында тылсымлы образы баҫа., Был уйын беҙҙең Трансгендерҙарҙы фәлсәфә, беҙ һеҙҙе уйын һәм ҙур түҙемһеҙлек менән көтә шатлыҡ йәлеп итеү мөмкинлектәре, шул балҡыш йәки ямғыр булыр. Һеҙ ҡасан да булһа күренә, дөйөм алғанда, донъяның фантастик характерҙа трансвеститский порно ни? Ярай,, бер телем киҫеп рулевой әгәр һеҙ әйбәтерәк, был иң уңай урын булды, әгәр беҙ тип һорай һеҙ!\nБөгөн бөтә был уйындар, ауыҙ трансгендер\nМин бик оҙаҡ теккәндәр, мин, әлбиттә, тип иҫәпләргә бөтөн коллекция тураһында китап яҙа алыр ине, шуға иҫ киткес уйын трансгендерҙарҙы ни өсөн, бәлки, яҡшы булыр, әгәр күңел булһа инә һәм шәхсән мин был проект беҙҙең һәм һеҙҙең тәбиғәт иҫ киткес урынына тәнәфес яһарға тәҡдим итә. Был титул беҙ бик шатмын һәм һеҙгә тәҡдим трансвестит уйланған йондоҙ, инәң яҡшы нәмәне мөмкин тиклем тиҙерәк, йәғни һеҙҙең тылсымы шаһиты булыр өсөн, беҙ нимә тәҡдим итә ала., Был урын-үҙәге ҙурыраҡ, унда барыһы чертовски күп булды, шуға күрә хәленән килгән ҡарай һәм тулы кимәлдә файҙаланмай, тип трансгендерҙарҙы уйында аласыз яһарға һеҙҙең өсөн. Кинәт үҙен бәхетле һәм ғәйрәт – был һиңә, дуҫ!


Быйыл республикала 13 балалар баҡсаһын һалыу күҙаллана\n19 Февраль 2018, 23:13\nБашҡортостанда 2017 йылда мәктәпкәсә учреждениеларҙа 3,7 меңдән ашыу урын файҙаланыуға тапшырылған. Был 2016 йылға ҡарағанда 900 урынға күберәк. Яҡынса 110 ҡыҫҡа көн төркөмө асылған, ете балалар баҡсаһы төҙөлгән. Былтыр республикала 237 мең самаһы бала мәктәпкәсә учреждениеларға йөрөгән.\nӨФӨ, 2018 йыл, 16 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nМәктәпкәсә йәштәге балалар өсөн учреждениелар төҙөү быйыл да дауам итә. 1834 урынлыҡ тағы 13 объект, шул иҫәптән ике айҙан өс йәшкәсә балалар өсөн — 365 һәм альтернатив формалар иҫәбенә 2200 урын асыу ҡаралған, тип хәбәр итте йомғаҡлау коллегияһы барышында Башҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова.\nӘүҙем төҙөлөш бик урынлы, сөнки төбәктә балалар һаны йылдан-йыл арта. Яңы балалар баҡсаларын төҙөү өс йәштән ете йәшкәсә балаларға мәктәпкәсә белем алырға мөмкинлек бирә.\nРеспубликала балаларҙы мәктәпкәсә белем биреүгә йәлеп итеү 69,2% тәшкил иткән, был Рәсәй буйынса күрһәткестән 12% тиерлек һәм Волга буйы федераль округы буйынса 3% юғарыраҡ (Рәсәйҙә — 57,4%, Волга буйы федераль округында — 66,1%).


Өфөлә ер өҫтөнән метро төҙөү һәм халыҡ-ара мәктәп асыу мәсьәләһе тикшерелде | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n16 июля 2019 — 14:26 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика етәксеһе Таиландтың эшлекле делегацияһы етәксеһе Мом Луанг Раджадарасри Джаянкур менән осрашты. Башҡортостанда ул шулай уҡ Ҡытайҙың эре ширҡәте вәкиле булараҡ та килгән. Делегация беҙҙең республикаға бер-нисә проектты тикшереү өсөн килгән. Уларҙың араһында-үҫеп килгән йәш быуынға спорт белеме биреү өсөн халыҡ-ара Милфорд мәктәбен асыу. Радий Хәбиров әйтеүенсә, республика был проектты ғәмәлгә ашырыу өсөн әленән үк һөйләшеүҙәр башларға әҙер. Өфөлә ер өҫтөнән метро төҙөү, “Аҡыллы ҡала” проекты ла ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Проекттарҙы артабан ентекләп тикшереү өсөн Республика етәксеһе яҡтарға эшлекле төркөм төҙөргә тәҡдим итте.


Күрше, ҡас, мин – салют! (булған хәл) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Күрше, ҡас, мин – салют! (булған хәл)\nКүрше, ҡас, мин – салют! (булған хәл)\nЯңы йыл кисәһен кем нисек ҡаршы алғандыр, әйтеүе ҡыйын, ә бына колхозда вазифалы урында эшләгән Мөхәмәҙғәли ҡусты һымаҡ мажараға тарыған кеше булмағандыр.\nҮтеп киткән 1997 йыл Мөхәмәҙғәли өсөн насарҙан булманы, ни тиһәң дә, йыл буйы эш хаҡы алмаһа ла, бөтә ҡағыҙ эшен еренә еткереп башҡарҙы, төрлө отчетты ла районда беренселәрҙән булып тапшырҙы, колхоз рәйесе лә маҡтап торҙо, ғаиләһендә лә ал да гөл.\n31 декабрҙә ҡалаға китер алдынан ҡатынына: “Аш-һыуыңды әҙерләй тор, Яңы йыл – ғаилә байрамы, өйҙә генә ҡаршыларбыҙ, ваҡ-төйәк алып ҡайтырмын”, – тине. Нурания һыната торғандарҙан түгел, көнө буйы газ плитаһы эргәһенән китмәне, көн кисләүгә өй эсенә тәмле еҫ таралған, өҫтәлгә төрлө тәм-том, бәлеш теҙелгәйне.\nМөхәмәҙғәли ҡайтып, ҡатынына серле генә итеп ҡарап йылмайҙы ла: “Пландар үҙгәреп китте, Яңы йылды күрше-тирә менән бергә ҡаршыларға ниәтләнек. Минең сюрприз да бар”, – тип, өҫтөн дә һалып тормай, әйберҙәрен ҡуйып, мал-тыуары яғына ашыҡты. Иренең һәр һүҙен ихлас ҡабул итеп өйрәнгән Нурания өҫтәлдән алып, күстәнәс төрә башланы...\nСәғәт телдәре 12-гә яҡынлашҡас, саҡырылған ҡунаҡтарҙың бөтәһе лә йоҡонан уянғандай йәнләнә башланы. Телевизор экранынан Президенттың ҡотлау һүҙе тамамланыу менән Мөхәмәҙғәли аяғүрә баҫты ла: “Иптәштәр! Мин дә һеҙҙе ҡотлап сюрприз күрһәтергә уйланым, ур-ра, Яңы йыл менән!” – тип ҡулдарын юғары күтәрҙе.\n“Шарт-т!” Бөтә ҡунаҡтарҙың иғтибары Мөхәмәҙғәлигә төбәлде... “Ах!” – тип әйтеп кенә өлгөрҙөләр, ағас өйҙөң тәпәш кенә түбәһенән көлтә-көлтә йондоҙҙай ут ямғыры һибелде. Аптыраштан ни эшләргә белмәй ҡатып ҡалған ҡунаҡтарҙы: “Әстәғәфирулла!” – тигән тауыш ҡына айнытып ебәрҙе.\nҠырмыҫҡа иләүенә таяҡ тыҡтылармы ни?! Бар халыҡ хәрәкәткә килде. Иң тәүҙә оло ғына йәштәге Шәмсибәҙәр ҡарсыҡ ауыҙ эсенән генә уҡына-уҡына, башын тотоп, өҫтәл аҫтына инеп боҫто. Быны күреп, өй хужаһы Сафинур әтәс етеҙлеге менән карауат башына һикерә һалып ҡунаҡлап, өрлөктә эленеп торған эшләпәһен тырнап алды, унан ҡолап төштө лә шаршау артына йәшеренде. Әҙәп һаҡлап өндәшмәйерәк ултырған хужабикә, алыпһатар үзбәктәрҙән алған күлдәгенең итәге төшкән уттан ирей башлауын һиҙеп, ҡысҡыра-ҡысҡыра ишеккә ташланды. Өҫтәл артында етенсе төшөн күреп, йоҡлап ултырған колхоз хисапсыһын ҡатыны Зәмзәмиә ҡаты ғына итеп төртөп урынынан ҡуҙғатты. Һалмыш булып алған Игеҙйән, ут ығы-зығыһын малайҙары сығарған тип уйлап, һелтәнә башланы, ҡатынына ла бер аҙ эләктерҙе.\n“Ишеккә борол!” – Нуранияның был көслө тауышы Мөхәмәҙғәлиҙе ысын донъяға ҡайтарҙы. “Әй, әттәгенәһе! Вәт башһыҙ! Бенгал уты тип һатҡайнылар ҙа”, – тип ишек яғына боролдо. Ут көлтәһе сөйҙә эленгән өҫ кейемдәренә – ҡытай пуховиктарына һибелде.\nЯрай әле тыштан килеп ингән Заһира, эштең ниҙә икәнен төшөнөп, еҙнәһен тышҡа һөйрәп алып сыҡты. Ут көлтәһе иреккә сыҡҡас, 20 метр бейеклеккә күтәрелеп, һаман һибелеүен дауам итте. Ысын салют булып “ата” ине Мөхәмәҙғәли ауылдаш.\n“Ут менән шаярма!”, “Уттан ҡалмай, бурҙан ҡала!” тигәнде Яңы йыл ҡаршылағанда ла онотмаҫҡа кәрәк шул.\nСығыу ваҡыты 18-01-2018, 10:51 | Ҡаранылар: 380\nМинең Яңы йыл мажараларым\nЯңы йылды – мунсала\nЯңы йыл етә-ә-ә!


“Өй”лө булыу һөйөнөс! » Башҡортостан гәзите\n– Был – һуңғы өс йылда яңы эш башлаған 16-сы кескәйҙәр учреждениеһы, – тине тантаналағы сығышында ҡала хакимиәте башлығы Алексей Изотов. – Йәнә 200-гә яҡын баланың урынлы булыуы – һәр кемебеҙ өсөн ҙур шатлыҡ.\nТөрлө заманда был бина мәктәп, ятаҡ итеп файҙаланылған. Былтыр иһә уны балалар баҡсаһы итеп үҙгәртергә ҡарар ҡылып, бер йыл эсендә яңыртыуға өлгәшкәндәр. Капиталь ремонт федераль бюджеттан бүленгән 21,8 миллион һум аҡсаға яһалған.\n“Алтынай”ҙың иркен уйын бүлмәләре, уҡыу кабинеттары, медицина блогы, спорт, тамаша залдары кескәйҙәргә ныҡлы белем һәм тәрбиә биреүгә, сәләмәтлеген һаҡлауға ныҡлы ярҙам итәсәк.\nБаҡсаның айырым учреждение булып түгел, ә гимназияла асылыуы күптәрҙә һорау тыуҙыралыр. Балалар баҡсаларына сират булып, шул уҡ ваҡытта был бинаның буш тороуын күҙ алдына килтерһәк, ғәжәпләнеү үҙенән-үҙе юҡҡа сыға. Икенсенән, мәктәпкәсә төркөмдә шөғөлләнгәндәр артабан белем алыуын ошо уҡ мәктәптә дауам итә ала. Ни тиһәң дә, өйрәнгән мөхит, таныш педагогтар. Был фекер менән ата-әсә лә килешмәй ҡалмаҫ.\nГимназияның уңыштарға бай тарихын иҫәпкә алғанда, “Алтынай”ҙың ҡалалағы иң яҡшы балалар баҡсаһы булып танылырына шик юҡ.


Бер китаптың күҙҙе асҡаны...\nБер китаптың күҙҙе асҡаны...13.12.2016\nБашҡорт телен өйрәнәм тигән кешегә бөгөн бер ниндәй ҙә ҡамасаулыҡ юҡ кеүек. Магазинға инһәң дә, Интернетта, китапханаларҙа ла йәнең теләгән һүҙлек йәки дәреслекте таба алаһың – уҡы ғына. Тик бына күреү һәләтенән мәхрүм ҡалғандарҙы ғына онотоп ҡалдыра яҙғанбыҙ шикелле... Ҡабарынҡы нөктәле Брайл шрифты менән башҡортса-русса, русса-башҡортса тәүге һүҙлек әле саҡ донъя күрҙе.\nҺуҡырҙар өсөн һүҙлек сығарған Башҡорт республика махсус китапханаһына инеү менән башҡа мөхиткә эләккәндәй тойҙом. Күҙгә иң тәү салынғаны иҙән уртаһынан һуҙылған резина келәм булды. Нимә икәнен һорағас, вахтала ултырған апай яуап ҡайтарҙы:\n– Беләһегеҙме, күҙең күрмәһә, шуның буйынса йүнәлеш алыуы еңелерәк. Кәрәкле ишекте лә шуның буйынса табырға мөмкин...\nПрезентация уҙасаҡ бүлмәгә йүнәлдем. Барып ингәндә, бер нисә рәткә теҙелгән буш ултырғыс, улар алдына ҡуйылған өҫтәлдә яңы китаптар ғына күренә ине.\nБереһен шунда уҡ ҡулға алдым. Тышлығын асып ҡарағас та, төҙөүсе-авторҙары филология фәндәре докторы Миңһылыу Усманова менән педагогия фәндәре докторы Лена Сәйәхова булыуы асыҡланды, ләкин китаптың артабанғы биттәрендә беҙгә таныш булған ябай хәрефтәр күренмәне. Улар урынына ҡабарынҡы нөктәле Брайль шрифты ине. Бармаҡтарҙы өҫтөнән йөрөтһәң, билдәләр һиҙелеп тора, тик унда нимә яҙылғаны аңлашылмай. Бының өсөн махсус тамғаларҙы өйрәнергә кәрәк. Эргәгә Миңһылыу Усманова үҙе килеп баҫҡас, китапты әҙерләү технологияһы тураһында һорамай булдыра алманым.\n– Һүҙлекте ике ай тирәһе әҙерләрмен тигәйнем, ләкин улай ғына булһа икән. Бер аҡыл эйәһе әйтеүенсә, һүҙлек – алфавит тәртибендәге йыһан, уны киңерәк асыр өсөн уйға ҡалдым да, башҡа һүҙлектәрҙе ҡулланып, һүҙҙәрҙең мәғәнәһен тулыраҡ асыҡларға ҡарар иттем. Лена Сәйәхова менән дүрт айҙан ашыу көн-төн хеҙмәт иткәндән һуң, бына һөҙөмтә: китапта ун биш меңдән ашыу һүҙ, һүҙбәйләнеш һәм фразеологик берәмек урын алды, – тип яуап бирҙе ул.\nМиңһылыу Усманова һөйләгән арала кеше йыйыла башланы һәм, ҡулындағы таяҡ менән юлын барлап, Алина Әхмәтҡужина беҙгә табан ыңғайланы. Уның Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙына рәхмәт һүҙҙәре бар ине:\n– Был һүҙлек менән ысынлап та шатландырҙығыҙ, рәхмәт һеҙгә! Йәнә башҡорт теленең грамматикаһы нәшер ителһә, аудиокитаптар сыҡһа, яҡшы булыр ине. Беҙ барлыҡ мәғлүмәтте лә ҡабул итергә әҙербеҙ, – тине ул.\nМиңһылыу апай ҡыҙҙың һүҙҙәренән моңһоуланып киткәндәй тойолдо. Ирекһеҙҙән күҙҙәре йәшләнде:\n– Һеҙҙең ҡыуанысҡа мин дә шатланам!\nБынан тыш, Алина Салауат Низаметдинов тураһында ла һүҙ ҡуҙғатты:\n– Һеҙ, бәлки, ышанмаҫһығыҙ, ләкин һикһәненсе йылдарғаса Брайль шрифтында башҡорт хәрефтәре булмаған. Белеүемсә, Салауат ағай Низаметдинов ҡайһы бер тамғаларҙы үҙгәртеп, кәрәклеһен яһап ала...\nОшо ҡыҫҡа ғына һүҙ алышыу тамамланғас та, уйҙар тынғы бирмәне. Күреү һәләте булмағандарҙың ошоғаса телде өйрәнә алмауында кем ғәйепле? Улар түгел, ә беҙ үҙебеҙ тома һуҡыр булып сығабыҙ түгелме ни? Һүҙлек күҙҙе асҡандай булды...


Күмертауҙа моноҡаланы үҫтереү өсөн проект менеджеры тәғәйенләнгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nКүмертауҙа моноҡаланы үҫтереү өсөн проект менеджеры тәғәйенләнгән\n12:50, 23 мая 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nКүмертауҙа моноҡаланы үҫтереү өсөн проект менеджеры тәғәйенләнгән. Моноҡалаларҙы үҫтереү фонды ҡарамағындағы проект комитеты үҫеш пилот программаһын тормошҡа ашырыу өсөн 11 ҡалаға беркетелгән менеджерҙар исемлеген раҫланы. Улар федераль аҡсалар һәм шәхси инвестициялар йәлеп итергә ярҙам итәсәк. Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, Күмертауҙың проект менеджеры итеп Моноҡалаларҙы үҫтереү фондының генераль директоры кәңәшсеһе Андрей Мигаль тәғәйенләнгән. Ҡала властары менән бергә Күмертауҙы комплекслы үҫтереү программаһына инәсәк проекттарҙы һәм сараларҙы билдәләү уның тәүге бурыстарының береһе буласаҡ. Пилот программаһы уңышлы ғәмәлгә ашырылған осраҡта был тәжрибә бөтә моноҡалаларҙа ла ҡулланыласаҡ, тип иҫкә төшөрҙөләр министрлыҡта.


Хәрби хеҙмәткә саҡырыу ҡыҙғандан-ҡыҙа бара, мәғлүм булыуынса, ул йәштәргә рух дәрте өҫтәмәй. Сессияһын ваҡытында тапшыра алмаусыларҙың тап ошо яҙ айында хәрби комиссариатҡа эләгеүе ихтимал... Күптәр ҡасандыр армия сафында хеҙмәт итергә теләй ине (ата-әсәйҙең һөйләгәндәрен иҫемә төшөрөм), ә хәҙер унан ҡасалар. Әлбиттә, быға сәбәптәр бар: армия сафына яңы килеүселәрҙе ҡыйырһытыу, һалдаттар менән һатыу итеү, офицерҙарҙың һалдаттарҙы инвалидлыҡҡа һәм үлемгә алып килгән башбаштаҡлығы һәм законһыҙлығы.\n- Армиялағы хәлдәр һәйбәт булһа, хеҙмәт итергә мин барыр инем, - ти Башҡорт дәүләт университетының икенсе курс студенты Виталий. - Мин аҡылһыҙ түгел, яңылыҡтар менән танышып барам, армия сафынан ҡайтҡан егеттәр менән аралашам. Күрәм, улар ҡарт бүре булып йә инвалидҡа әйләнеп ҡайта... Әйтерһеңдә улар зонала ултырған. Һәм мин үҙемсә һығымта яһайым. Армияла туҡмаманылар һәм кәмһетмәнеләр тигән һүҙҙе ишеткәнем юҡ. Бындай шарттарҙа кемдең армия сафында хеҙмәт итәһе килһен?\n- Мин армиянан ҡайтҡас, дуҫлашып йөрөгән ҡыҙым мине ташланы. Минең менән ул һөйләшә алманы, сөнки мин, уның һүҙҙәре буйынса, тупаҫ һәм ҡаты тәбиғәтле кешегә әйләнгәнмен, - тип һөйләй элекке хәрби хеҙмәткәр Александр. - Ул мине ике йыл көттө, хаттар яҙҙы, мине көтөп алды... Мин тәүге ваҡытта уға асыулана инем, уны аңламаным. Ә хәҙер йылдар үтеү менән, аңлайым. Армиянан башҡа бер нәмә лә һөйләмәй инем бит. Минең һөйләгәндәрҙән ул хайран ҡала ине...\n- Кеше тормошта эш менән мәшғүл икән, уға армия кәрәкме?, - ти Өфө дәүләт сәнғәт академияһы студенты Иван. - Минең ҡарашҡа, хеҙмәт итеү ниндәй генә "яҡшы" булмаһын, ҡайһы бер профессия вәкилдәренә насар тәьҫир итә. Миҫал өсөн, музыканттарҙы ғына алып ҡарайыҡ: улар көнөнә бер нисә сәғәт шөғөлләнергә тейеш. Армияла хеҙмәт итеү уларҙың карьераһына крест ҡуясаҡ: ике йыл буйына музыка менән шөғөлләнмәгән кеше юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә алмай.\nЕгеттәрҙең һорауы күп. Уларҙан ни өсөн патриотизм талап ителә? Армияла йыш ҡына хәрби әҙерлек урынына башҡа эштәр менән шөғөлләнергә тура килә... Улар быны аңлай алмай.\n- Минең улым ике йыл элек армиянан ҡайтты, - ти Наталья. - Ҡырымда хеҙмәт итте. "Улым, һине унда туҡманылармы?" тип һораным. Төрлө саҡтар булды, ти ул. Мин артабан һорау биреүҙән тыйылдым, әҙерәк тынысланһын, аҙаҡ үҙе яйлап һөйләр әле, тинем. Тап шулай килеп сыҡты ла. Күренеп тора, Володяның ул ваҡыттарҙы иҫенә алаһы килмәй, уның хеҙмәтен хәрби әҙерлек тип әйтеп булмай. Володя башҡа иптәштәре менән сусҡа көткән, ҡарбуз үҫтергән. Ике йыл ваҡытын бушҡа уҙғарғанына уның асыуы килә. Ә мин уның имен-һау әйләнеп ҡайтыуына Хоҙайыма рәхмәт яуҙырам.\n- Армия - йәмғиәт һыны, - тип һанай Сергей (уның ике улы бар). - Төрмәлә ултырып сыҡҡан кешеләр армия сафына алына башлағас, хеҙмәткә яңы алыныусыларҙы ҡыйырһытыуҙар башланды. 18 йәшлек егеттәр улар менән һуғыша аламы һуң? Енәйәтселәр үҙҙәренең тәртибен урынлаштыра, һәм хәҙер армияла дисциплина ҡурҡыныс нәмә. Бында патриотизм тураһында һөйләүе лә оят...\n- Армияла үҙгәрештәр булырға тейеш, - ти Байкал арты хәрби округында хеҙмәт иткән Алексей. - Беренсенән, патриотик рух тәрбиәләһендәр һәм хәрби әҙерлеккә өйрәтһендәр, армияла эш хаҡы индереү кәрәк. Беҙгә, мәҫәлән, армияла бер тин дә түләмәнеләр... Бынан тыш, техник база һәм көнкүреш шарттары юғары кимәлдә булырға тейеш.\nАта-әсәләр һәм балалар, йәштәр һәм уларҙың ата-әсәләре армияға ҡарата кире ҡарашта, һәм уларҙы аңлауы ҡыйын түгел. Армияны нисек итеп яҡшыртырға, һәм ул мөмкинме? Күптәр мөмкин тип һанай. Тик быны нисек эшләргә һуң? Бәлки, офицерҙар составын ныҡлап ҡулған алып, хеҙмәт итеү срогын бер йылға ҡыҫҡартып, үҙенән-үҙе үҙгәрер...\nӨфө хәрби комиссариаты хеҙмәткәрҙәре был турала нимә уйлай икән? Подполковник Олег Корнилов һүҙҙәренә ҡарағанда, армиялағы кире күренештәр булыуында офицерҙарҙы ғына ғәйепләп булмай.\n- Кеше армияға аяҡ баҫыу менән законһыҙлыҡҡа юлығамы? Мин бының менән килешмәйем. Армия - ул экстремаль шарт, стресс, ҡаты дисциплина. Армия сафына эләгеүселәрҙең ҡайһы берҙәре үҙҙәрен лайыҡлы, ысын ирҙәрсә тота, ә ҡайһы берәүҙәр ҡыйынлыҡтарға бирешә. Шуға күрә идеаль армия була алмай - кешеләр бер төрлө түгел бит. Әммә Рәсәй армияһын яҡшыртыу кәрәк. Минең уйымса, Германиялағы кеүек, ҡатнаш армия системаһы: хеҙмәткә алыныусылар ярты, 1 йыл хеҙмәт итә.\nБыйылғы яҙғы сағырыу элеккеһенән нимә менән айырыла һуң? Подполковник Юрий Алферов яуап бирә:\n- Был юлы хеҙмәт итеү срогы ике йылдан йыл ярымға ҡыҫҡартыла.\n- Армияла хеҙмәт итеүҙән кисектереү бармы?\n- Киң таралған кисектереү - уҡыуға бәйле. Уҡыу йорттарында уҡығандар, шулай уҡ аспирантураға һәм докторантураға инеүселәр армияға алынмай.\n- Яҡташтарыбыҙ "ҡыҙыу нөктәләрҙә" хеҙмәт итәме?\n- Улар Башҡортостан территорияһында ҡалмай - бөтә Рәсәй буйынса, унан ситтә хеҙмәт итә. Әммә ата-әсәләр улар өсөн ҡурҡырға тейеш түгел - егеттәр "ҡыҙыу нөктәләргә" эләкмәй. Унда контракт буйынса хеҙмәт итеүселәр ебәрелә.\nҠасандыр армияны "батырлыҡ мәктәбе" тип йөрөткәндәр. Ул бөгөнгө көндә шулай булып ҡала. Армияла хеҙмәт итеүҙән ҡурҡырға кәрәкмәй - хеҙмәт итергә кәрәк.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БУЛМЫШЫБЫҘ, ҮҘ ЙӨҘӨБӨҘ МЕНӘН ДОНЪЯ КИМӘЛЕНДӘ ТАНЫЛЫУ ЮЛЫ УЛ - БАШҠОРТ ВИКИПЕДИЯҺЫ - 2015 - Мәҡәләләр\nБУЛМЫШЫБЫҘ, ҮҘ ЙӨҘӨБӨҘ МЕНӘН ДОНЪЯ КИМӘЛЕНДӘ ТАНЫЛЫУ ЮЛЫ УЛ - БАШҠОРТ ВИКИПЕДИЯҺЫ\nБашҡорт Википедияһының ойошторолоуына 10 йыл тулды. Ошо ваҡыт эсендә халыҡ уның әһәмиәтен аңлап өлгөрҙөмө, юҡмы, әллә ул һаман да энтузиастар араһында ғына алып барылған проект булып ҡалдымы? Барлыҡ һорауҙарға яуап эҙләү маҡсатынан редакцияға Башҡорт Википедияһы хакимы Рөстәм НУРЫЕВты, интернет Ағинәйе Гүзәл СИТДИҠОВАны, Аҡһаҡал - Азат ХӘЛИЛОВты һәм йәштәр менән бер рәттән виртуаль киңлектәрҙе гиҙеп, милләтебеҙҙе рухи арғымаҡҡа атландырырға тырышыусы Мәрйәм БУРАҠАЕВАны саҡырҙыҡ.\nБашҡорт Википедияһының милләт өсөн бөтөн донъя кимәлендәге әһәмиәте нимәлә?\nГ. Ситдиҡова: Бөгөн Башҡорт Википедияһының әһәмиәтен аңлаусылар арта баралыр, тип уйлайым. Тәүҙә ошондай проект барлығын кеше бик белмәй ине. Икенсенән, уны асып ҡарау өсөн компьютерға ла, кеҫә телефондарына ла башҡорт клавиатураһы ҡуйылыуы мөһим. Башҡорт хәрефтәре юҡ икән, туған телебеҙҙә яҙылған берәй мәғлүмәтте эҙләй башлаһаң, ул асылмай. Хәҙер инде күптәр башҡорт клавиатураһын ҡуйып алды. Шуға күрә, уның әһәмиәтен аңлаусылар ҙа, ҡулланыусылар ҙа арта, сөнки ҡушылыусылар күбәйә. Сит яҡтарҙан да башҡортса яҙышҡан авторҙарҙың килеп сығыуы үҙенә күрә ҡыуаныслы. Мәҫәлән, япон егете Юто Һишияма башҡортса мәҡәләләрен яҙып ҡуйҙы Википедияға, был да проекттың мәртәбәһен арттыра. Ә иң мөһиме, әлбиттә, ҡуйылған мәҡәләләрҙең сифатлы булыуы. Әгәр ҙә кеше сифатлы мәғлүмәт ала икән, файҙаланыусылар, һис шикһеҙ, Википедияға ҡабаттан инә, эҙләй, бер-береһенә мәғлүмәт тапшыра. Бигерәк тә уҡытыусылар, уҡыусылар, студенттар төп файҙаланыусылар булып тора, тип уйлайым.\nА. Хәлилов: Бына мин - уҡытыусы, һәм Википедиялағы мәғлүмәттәрҙе дәрестә лә ҡулланам. Күмертауҙа урыҫлашҡан милләттәштәребеҙ йәшәй. Улар балаларын, башҡортса өйрәтегеҙ, тип, беҙгә килтерәләр. Уҡытыусыға нимә ҡала инде? Рус Википедияһынан берәй мәҡәләне башҡортса яҙырға ҡушам балаға. Ошо эште башҡарған арала улар мәҡәләнең йөкмәткеһен аңлап ала. Бына шулай, Башҡорт Википедияһы урыҫлашҡан балаларыбыҙҙы яйлап ҡына асылыбыҙға ҡайтарыуы менән дә отошло. Икенсенән, Башҡорт Википедияһы аша бар донъяға Башҡортостан тураһында күберәк мәғлүмәт еткереү мөмкинлеге бар. Шуның өсөн мин уҡытыусыларға, башҡаларға Башҡорт Википедияһы тураһында һөйләйем, унда ҡатнашырға саҡырам.\nМ. Бураҡаева: Ысынлап та, милләтебеҙҙе, уның тураһындағы мәғлүмәтте донъя кимәленә сығарыуҙың бер юлы ул Башҡорт Википедияһы. Беҙ интернет майҙанына ла кемгәлер яраҡлашып түгел, ә үҙ йөҙөбөҙ, үҙ булмышыбыҙ менән сығырға тейешбеҙ, тигән ҡараштамын.\nДонъя картаһына күҙ һалып, XII-XIII быуаттарҙа Төрки ҡағанатында булған милләттәрҙе ҡарап сыҡтым. Унда һундар, ғағауыздар, болғарҙар, башҡорттар булған, әммә шул бөйөк ҡағанаттан башҡорт ҡына тороп ҡалған. Халҡыбыҙ ниндәй ҡанундар менән йәшәгән, ул бөгөнгәсә нисек үҙе булып ҡалған икән, тип өйрәнә башланым. Бөтөн ҡанундарыбыҙ, бөтөн һорауҙарға яуап беҙҙең халыҡ ижадында, бигерәк тә "Урал батыр" эпосында бар. Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре менән аралашып, улар менән фекерҙәш булыуымды асыҡлап, рухи туғандарҙың артыуына һәм шул юлдың булыуына ҡыуанып, проектҡа үҙемдең өлөшөмдө индерәйем тип ҡушылып киттем. Сөнки был бит беҙҙең халыҡҡа бик ҙур мәртәбә.\nА. Хәлилов: Википедия - заман талабы, заман күренеше тип әйтергә мөмкин. Ул тормошобоҙға ҡапыл ғына килеп инде, шуға күрә күпселек әле һаман уның эсенә инеп китә алмай, әммә уларҙы яйлап ылыҡтырырға кәрәк. Беҙҙең халыҡтың менталитеты шундай бит, ҡунаҡҡа сәғәт бергә саҡырһың, икегә килә. Әммә әлеге ваҡытта бындай ығышлыҡҡа юл ҡуйырға ярамай. Әгәр менеп етер үргә, барып етер урынға бер сәғәткә генә һуңлайбыҙ икән, урыныбыҙҙы башҡалар яулап аласаҡ. Интернет киңлегендә барыһын да секундтар хәл итә. Мәҫәлән, республика буйынса әллә күпме башҡорт теле уҡытыусыһы бар. Уларҙың һәр ҡайһыһы Башҡорт Википедияһына инеп, үҙенең генә шәжәрәһен яҙһа ла, мәҡәләләр һаны күпкә артасаҡ. Йәштәребеҙҙе алға әйҙәүҙә лә Башҡорт Википедияһының роле бик ҙур, әммә әлегә халыҡ уны аңлап еткерә алмай.\nР. Нурыев: 2013 йылдың декабрендә ЮНЕСКО Википедия проектын булдырыусы Джимми Уэльсҡа Нильс Бор алтын миҙалын тапшырҙы. Википроект идеяһын хәҙер миллионлаған ирекмән күтәреп алды. Нимә әйткем килә, идея - идея менән, әммә ирекмәндәр булмаһа, ул проект тормошҡа ашмаҫ ине. Һәм дә донъя кимәлендә ЮНЕСКО тарафынан әһәмиәтле тип табылған проекттың, һис шикһеҙ, башҡорт милләте өсөн дә файҙаһы бик ҙур.\nБашҡорт Википедяһы материалдарын дәрестә, балаларҙы туған телгә ылыҡтырыу өсөн дә файҙаланырға була, тип әйттегеҙ. Ә беҙҙең уҡытыусылар һаман да дәреслектәр юҡ, программалар камил түгел, тип зарлана...\nМ. Бураҡаева: Әлбиттә, илһөйәр уҡытыусы икән, ул биологиянан да, географиянан да, тарихтан да, хатта шул уҡ математиканан да, урындағы компонентты, бигерәк тә башҡорттоң ғилемен дә дәрестәрендә файҙаланасаҡ. Ни өсөндөр беҙ дөйөм кешелек ҡиммәттәренә ынтылабыҙ, әммә юл башында барыбер ҙә тәүге аҙымды яһарға кәрәклеген онотабыҙ. Дөйөм кешелек философияһын өйрәнгәнгә тиклем, беҙ тәү сиратта башҡорт философияһын белеп, шунан һуң ғына дөйөм философияға килергә тейешбеҙ. Был ҡағиҙәне бөтөн өлкәләргә ҡарата ла ҡулланырға була. Интернационализм ул патриотизмға нигеҙләнергә тейеш. Интернациональ нигеҙҙә тәрбиәләп, ҡабаттан илһөйәрлеккә ҡайтып булмай. Шуға күрә, мәғариф системаһында ла иң элек балаға үҙенең эргә-тирәһендәге тарихты, мәҙәниәтте, мөхитте һ.б. өйрәтергә кәрәк.\nГ. Ситдиҡова: Был проект уҡытыусыларҙың эштәренә бер плюс ҡына. Әйтәйек, география дәресен үткән ваҡытта ла Башҡорт Википедияһын асып, үҙҙәре йәшәгән төбәк тураһында ниндәй мәғлүмәттәр барлығын ҡарап, нимә өҫтәй алабыҙ, тип уйлаһындар ине. Балалар хәҙер барыбер интернетта ултыра, шуға күрә синыф етәкселәре лә, мәктәп директорҙары ла уларҙың ваҡытын файҙалы бер яҡҡа йүнәлтергә тырышырға тейеш. Хатта география уҡытыусыларына үҙҙәренең ауылдары тирәһендәге топонимияны йыйып, Башҡорт Википедияһына индерергә тигән бурыс та ҡуйырға кәрәктер. Мәрйәм апай әйткәнсә, илһөйәр уҡытыусылар һәр фән буйынса ла ошо проектты файҙалана ала. Мәҫәлән, ботаника, зоология, биология булһын - урман кейектәре, дарыу үләндәре, ағастар һ.б. күп нәмәләрҙе, ошо өлкә буйынса эшләгән билдәле шәхестәребеҙҙе, башҡа бик күп мәғлүмәтте дәрестәрҙә төбәк компоненты булараҡ файҙаланырға мөмкин. Унан һуң, Башҡорт Википедияһында башҡорт телен ҡулланыу даирәһе киңәйә, ниндәй генә фән терминдары булмаһын, уларҙың башҡорт телендәге тәржемәһен уҡып була. Балаларыбыҙ, йәштәребеҙ бөтөн фәндәрҙәге төшөнсәләрҙе лә туған телендә белергә тейеш. Дөйөм Википедия ҡанундары буйынса, һәр телдә лә мотлаҡ булырға тейешле мең мәҡәлә бар - машина эшләү булһынмы ул, банкирҙар булһынмы, философтармы һ.б. Шуларҙы тәржемә иткән ваҡытта телебеҙ мөмкинлектәренең бик ҡеүәтле икәненә иғтибар иттем. Башҡорт Википедияһы - телдең байлығын да күрһәтеү ул. Әгәр Башҡорт Википедияһына балаларҙы йәлеп итәбеҙ икән, мәҡәлә яҙған ваҡытта уларҙың телмәре байый, аң даирәләре киңәйә, зиһене үҫешә. Һис шикһеҙ, уҡыусылар әҙер мәҡәләне ҡулланыусы ғына түгел, ә үҙе ошо виртуаль донъяны булдырыусы ла булырға тейеш. Шул уҡ ваҡытта Википедияның дуҫтары бик күп булыуын иҫәпкә алып, унда һәр тараф ирекмәндәре менән бергәләшеп дөйөм бер виртуаль клуб, дөйөм бер ҡор төҙөп, Башҡортостан тураһында һөйләргә, уның хозурлығын асып бирергә, телебеҙҙең матурлығын, байлығын күрһәтергә була. Был бит үҙе үк илһөйәрлек тәрбиәләй.\nИнтернет селтәрендә шундай ҡыҙыҡ бер һүрәт бар ине: трибуна артындағы кеше "Кем тормоштоң үҙгәреүен теләй?" тип мөрәжәғәт иткәс, аудиториялаларҙың барыһы ла ҡул күтәрә. Ә инде "Кем үҙгәреүҙе үҙенән башлай?" тиеүгә, берәү ҙә ҡул күтәрмәй. Тимәк, беҙҙең һәр ҡайһыбыҙға эште үҙебеҙҙән башларға кәрәк...\nА. Хәлилов: Ысынлап та, иң әсендергәне - ҡайһы берәүҙәрҙең телебеҙҙе һаҡлап ҡалыу йүнәлешендә булһынмы, башҡа өлкәләме, һаман да кемгәлер ышанып, кемдеңдер килеп эшләп биреүен көтөп ятыуы. Уны беҙҙән башҡа берәү ҙә эшләмәйәсәк. Үҙебеҙ башларға тейешбеҙ. Рәхмәт, әлдә Башҡорт Википедияһын күтәреп алып барыусы Рөстәм Нурыев бар, тип ҡуям ҡай саҡта, ул ирекмәндәрҙе йәлеп итеп, кәрәкле йүнәлешкә бороп, башлап йөрөй бар эштә. Алматыға барғанда ҡайһы бер милләттәрҙең үҙ телдәрен Гугл-тәржемәсегә индергәнен күреп аптырағайныҡ. Шул ваҡытта Рөстәм Нурыев, ошо проектҡа тотонорға кәрәк, тигән теләк менән янып ҡайтҡайны, әле үҙе тотондо, яйлап тормошҡа ашырып килә. Башҡортса Гугл-тәржемәсе лә булһа, милләттең теле юғалмаясаҡ. Сөнки 2016 йылдан ҡайһы илгә барһаҡ та, ниндәй телдә аралашһаҡ та, ошо кеҫәгә һыйған электроника ярҙамында, бер ниндәй тәржемәсеһеҙ аңлашып буласаҡ.\nГ. Ситдиҡова: Яңыраҡ балҡар шағиры-тәржемәсе Мөхәммәт Геккиев менән һөйләшеп алдыҡ. Ул Аҡмулланың шиғырҙарын балҡар теленә тәржемә итә башлаған. Минән урыҫсаға һүҙмә-һүҙ тәржемә итеп биреүҙе һорай. Ғәмәлдә бит беҙҙең телебеҙ оҡшаш. Ниңә Гуглда башҡортса тәржемәсе юҡ, нишләп һүҙлек эшләмәйһегеҙ, ти. Мин ул эштең йәмәғәт башланғысында ғына эшләнеүен әйттем. Ә улар беҙҙең республика шундай бай булғас, дәүләт ярҙам итә, хөкүмәт кимәлендә эшләйҙәр, тип уйлай. Юҡ, Википедия ла, социаль селтәрҙәрҙәге төркөмдәр ҙә бер ниндәй түләүһеҙ йәшәп килә. Ҡайһы саҡ, нишләп Башҡорт Википедияһында теге йәки был нәмә хаҡында мәғлүмәт юҡ, тип һорайҙар. "Ә ниңә үҙең яҙмайһың? Нимәлер хаҡында мәҡәлә юҡ икән, теләгән кеше үҙе инә лә яҙа. Уға бер кем дә ҡушмай, бер кем дә аҡса түләмәй. Милләтеңде яратаһың икән - инәһең дә эшләйһең", - тип яуаплайым. Әле бына мәҡәлдәрҙе өҫтәшеүсе бер авторыбыҙ - Фирүзә Хөсәйенова килеп сыҡҡанына бик һөйөндөм. Алла бойорһа, мәҡәлдәр буйынса ла инкубаторҙан да сығып алырбыҙ әле.\nҠайһы бер урындарға интернет селтәренең барып етмәгәнен, шулай уҡ Википедия проекты менән саҡ таныша башлаусыларҙың да барлығын иҫәпкә алып, инкубаторҙың нимә икәнен дә аңлатып китеү кәрәктер...\nГ. Ситдиҡова: Инкубаторҙы ябай ғына итеп себеш сығарыу менән сағыштырырға була: инкубаторҙағы йомортҡалар яйлап-яйлап үҫешә-үҫешә бер көн себеш булып килеп сыға. Википедияла ла шулай: ниндәйҙер бер бүлек асыла ла, ул бөтөн халыҡ ҡуллана алырлыҡ кимәлгә еткәнсе, инкубаторҙа үҫтерелә. Әле мин инкубаторҙа ВикиӨҙөмтә тигән проектта мәҡәл-әйтемдәр яҙам. Әйтеп үтеүемсә, эшемде бөтөн файҙаланыусылар күрә башлаһын, эҙләгестәр табып бирә алһын өсөн даими рәүештә ярҙам итеп торған кешеләр, проектты тулыландырыу, камиллаштырыу, әлеге лә баяғы шул система төшөнсәләрен тәржемә итергә кәрәк. Бына ошо йәһәттән кешеләрҙең инеп, проектҡа ҡушылып китеүе бик мөһим. Башлаған ҙур-ҙур эштәр бар, үкенескә күрә, улар себеш булып үҫеп етә алмай, йомортҡаны ярып сыға алмай ята. Уның ниндәй ваҡытта сығыуы - оҙаҡмы, тиҙме - ирекмәндәрҙең әүҙемлегенә бәйле.\nУнан тыш, инкубаторҙа һүҙлектәргә лә баш һалып ҡуйғанбыҙ. Башҡортса-монголса һүҙлеккә байтаҡ һүҙҙәр индерҙем. Әзербайжанса-башҡортса һүҙлек башлап ҡуйғанмын. Уларҙы үҫтереү йәһәтенән тел белгестәренә ҙур өмөт бағлайым. Мәҫәлән, инглиз, алман (немец), француз телен туранан-тура башҡортсаға тәржемә итеп, сит телдәр уҡытыусыларының, ғөмүмән, башҡорт телен камил белгән кешеләрҙең әүҙем ҡушылыуы зарур. Ҡайһы берҙә, мин бит ул телде камил белмәйем, тип, һүҙлеккә тотонорға ҡурҡалар. Мин дә монгол телен камил белмәйем, шулай булһа ла тотондом, сөнки мин уны эҙләгес-тәржемәселәр аша, рус теле аша тәржемә итәм.\nР. Нурыев: Иң башта Википедия проекты ғына булды һәм ул 287 телдә алып барыла ине. Шунан, беҙгә лә ул бүлек кәрәк, тип, башҡа халыҡтар килә башланы. Ҡайһы бер бүлектәр бөтөнләй йәшәмәй, үле тора. Шуның өсөн донъя кимәлендә тикшереп, тәжрибә үткәреп, үҙенең йәшәүен иҫбатлай алған проектты артабан үҙаллы сығарыу өсөн инкубатор булдырылды. Хәҙер инкубаторҙа Википедияның ғына 493 тел проекттары ята, үткән йылда асылған Сыбыр Википедияһы (себер татарҙары) вәкиле беҙгә конференцияға киләсәк. Беҙ инкубаторҙа башҡортса китапхана, һүҙлек, өҙөмтә бүлектәрен эшләнек. Шул уҡ ваҡытта яңылыҡтар бүлеген эшләргә була, был йүнәлеште журналистар башлаһа, бик шәп булыр ине. Сәйәхәтсе (ВикиГид) бүлеге бар. Викитөрҙәрҙә тик биологик төрҙәр тураһында яҙыла.\nТимәк, илһөйәрлек сағылышының бер критерийы булып Википедияла әүҙем яҙышыу ҙа тора?\nГ. Ситдиҡова: Википедияла ла илһөйәр кеше эшләүе мөһим. Беҙҙең әле мәҡәләләр күп, уларҙы тулыландырыу ҙа, төҙәтеү ҙә кәрәк, сөнки ҡайһы берҙә кереп, вандализм менән шөғөлләнеүселәр, йәғни мәҡәләләрҙе боҙоп төҙәтеүселәр ҙә бар: шәхестәребеҙҙе икенсе милләт итеп яҙыусылар булһынмы, йәки булған ҡаҙаныштарҙы кәмһетергә тырышһындармы. Шуның өсөн дә беҙҙең мәғлүмәтле, белемле кешеләребеҙ мөмкин тиклем быға битараф булмаҫҡа тейеш. Википедияға бөтөн донъянан инәләр, тимәк, башҡорт телендәге мәҡәләләр юғары сифатлы һәм ғәрипләнмәгән булырға тейеш. Ярҙамсылар бик күп кәрәк. Беҙҙең әле булғандары бик тырыш һәм мәғлүмәтлеләр, әммә был ғына көс етерлек тип әйтеп булмай. Һәр башҡорт үҙе инеп, һис юғы, үҙенең шәжәрәһе, ата-бабаһы тураһында яҙып сыҡһа ла файҙа булыр ине. Сөнки һәр затта тормошта, бала тәрбиәләүҙә үрнәк булырлыҡ күренекле кешеләребеҙ етерлек. Беҙ ана шуларҙы ла күрһәтергә тейешбеҙ. Әйткәндәй, рус телендәге мәҡәләләргә лә, әгәр ул беҙҙең Башҡортостан, шәхестәребеҙ, ҡаҙаныштарыбыҙ һ.б. тураһында икән, инеп ҡарап йә тулыландырып, йә төҙәтмә һалып сығам. Беҙгә бөгөнгө көн батырҙарыбыҙ тураһында һөйләргә, рус телендәге мәҡәләләргә лә ҡул тығырға, яңыларын яҙырға кәрәк. Үҙ йөҙөбөҙҙө ниндәй телдә булһа ла күрһәтеү мөһим. Әле Вячеслав Черневтың эсперанто телендә, хатта немец теленең ҡайһы бер диалекттарында, поляк телендә башҡорт теле тураһында мәҡәләләр яҙғанына һөйөнәм. Был да ҙур эш. Тел белеү - ул байлыҡ, был байлыҡ милләтебеҙҙе күрһәтеү, аңлатыу, бәйләнештәр булдырыу өсөн бик-бик кәрәк һәм уны тел белгән йәштәребеҙ мөмкин тиклем файҙаланырға тейеш.\nБрендтарыбыҙ бик күп, әммә ни өсөн Башҡортостанды ситтә белмәйҙәр? Википедия аша ошо брендтарыбыҙҙы донъяға күрһәтеү ҡулайыраҡ та, уңайлыраҡ та, отошлораҡ та түгелме?\nР. Нурыев: Википедия төрлө халыҡтарҙың телендә алып барыла. Һәм бер үк мәҡәләне төрлө телдәрҙә яҙырға була. Башҡорт Википедияһының 10 йыллығына арнап, башҡа телдәрҙәге бүлектәрҙә Башҡортостан тураһында мәҡәләләр яҙыу буйынса "Башҡортостан - Википедияла" тигән халыҡ-ара конкурс иғлан итергә ниәтләнәбеҙ. Мотлаҡ ниндәйҙер айырым бренд менән сикләмәйбеҙ. Яҡын көндәрҙә Башҡортостан энциклопедияһы үҙенең ете томлығын онлайн версияға сығара һәм был башҡа телдәрҙәге википедиясыларға, ошо мәғлүмәттәргә таянып, Башҡортостан тураһында мәҡәләләр яҙыуға төплө нигеҙ буласаҡ. Конкурс булғас, дәртләндереү сараһын да уйлап табырға кәрәк. Был, әлбиттә, өс кеше генә хәл итә торған эш түгел, бында дөйөм башҡорт халҡы бергәләшеп эшләһәк, сит милләттәрҙән ярҙам итешергә, эште ойошторошоп ебәрергә әҙер кешеләр бар. Беҙгә бында эште башлап, күрһәтеп кенә бирергә кәрәк. Әле генә Мәскәү ҡалаһы "Узнай Москву из Википедии" тигән конкурс башлап ебәрҙе. Әммә ул рус Википедияһында. Дөйөм Википедияла ла шундай конкурстар булып тора.\nГ. Ситдиҡова: Әгәр ҙә "Узнай о башкирах на языках мира" тигән конкурс эшләһәк, бигерәк тә отошло буласаҡ. Мәҫәлән, инглиз телендә беҙҙең башҡорттар тураһында, Башҡортостан тураһында нимәләр яҙылған икән? Ул бит донъя кимәлендәге аралашыу теле. Шулай булғас, бында, минеңсә, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ошо мәсьәләне хәл итеүҙә ярҙам ҡулы һуҙырға тейеш, тип уйлайым. Әллә ниндәй ҙур проект төҙөп тораһы ла, аҡса ла һалаһы түгел. Үҙебеҙҙең ирекмәндәрҙе, ҡоролтайсыларҙы йыйып, ошо хаҡта етди һөйләшергә генә кәрәк. Башҡорт Википедияһының 10 йыллығын үткәргәндә лә Ҡоролтай ситтә торорға тейеш түгел. Сөнки был милләт өсөн телде һаҡлау, башҡортто, Башҡортостаныбыҙҙы, тарихыбыҙҙы күрһәтеү, алдағы көндәге үҫеш йәһәтенән дә бик мөһим сара.\nМ. Бураҡаева: Үҙебеҙҙекен үҙебеҙҙеке тип иҫбат итеп өйрәнергә ваҡыт инде беҙгә. Башҡорт Википедияһы - ул донъяға ишек, донъя киңлегенә алып сығасаҡ оло юл. Был юлға беҙ үҙебеҙҙең барлығыбыҙҙы ғына түгел, ә ниндәйлегебеҙҙе белеп-белгертеп булғанын раҫлап аяҡ баҫырға тейешбеҙ. Юғиһә булғанын юҡҡа сығарырға әҙер торабыҙ йәки дөйәләй олоғара эш башлаған саҡта төймәләй генә мәсьәләлә бәхәс ҡуптарабыҙ. Мәҫәлән, төрөктәрҙәге мәғлүмәттә Ерәнсә сәсәндең Башҡортостанда Үрген ауылы эргәһендә ерләнеүе хаҡында әйтелгән. Ә Үрген ауылы тирәһендә бер ни ҙә юҡ. Шуға күрә, Үрген ауылы кешеләренән һорашып, киң билдәле сәсәндең ҡайҙа ерләнгәнен белеп, таш ултыртыу мәсьәләһен күтәрҙем. Ул саҡтағы район етәксеһе Марат Түләбаев был эште ихлас күтәреп алды. Әммә ауыл ҡарттары араһында бәхәс китте. Һигеҙ урынды билдәләнеләр. Аты менән ҡуша һикергән ҡая аҫтын да күрһәттеләр. Әммә унда бер кем дә барып йөрөмәйәсәк, әйҙәгеҙ, иң матур, кеше йөрөрлөк урынға таш ултыртайыҡ, тип, район етәксеһенең ҡәтғи ҡарары менән урын һайланды. Йәки бына Учалы районы Ҡунаҡбай ауылы мәктәбендә Александр Матросовҡа музей асылған саҡта барғайным. Ҡаҙандан да ике егет килгәйне. Улар А. Матросовтың Шәкирйән Мөхәмәтйәнов икәнлеге раҫландымы, тип һорашып торҙо. Энциклопедияға индереп ебәрәбеҙ, тип тә хәбәр һалдылар. Индергәндәр, хатта милләтен татар тип яҙғандар. Ә беҙ, журналист Рәүеф Насиров ярты ғүмерен сарыф итеп иҫбат иткән мәғлүмәттең дә дөрөҫлөгөн раҫларға ҡурҡып, үҙ энциклопедиябыҙҙа уның милләтен яҙмағанбыҙ! Үҙебеҙҙең рухи байлығыбыҙға битараф булыуыбыҙ арҡаһында байтаҡ ҡиммәттәребеҙҙән ҡолаҡ ҡағыуыбыҙ ихтимал. Википедия аша бик күп нәмә эшләп була. Тағы бер тапҡыр әйтеп китеүҙе урынлы тип һанайым: ошо киң ҡоласлы мөмкинлекте файҙаланып, донъя киңлегенә үҙебеҙҙекен бирмәй, башҡаларҙыҡына ҡул һуҙмай сығырға кәрәк. Раҫланмаған рухи байлығыбыҙ бихисап беҙҙең. Өйрәнергә, раҫларға, киләсәк быуынға бәхәсһеҙ мәғлүмәт ҡалдырырға кәрәк.\nВикипедияла белемле, ғилемле кешеләр эш башланы. Бәлки, был эшкә ҡушылырға теләүселәрҙә, юғары планка ҡуйылды, беҙ уларҙың кимәленә етмәгәнбеҙ әле, тигән баҙнатһыҙлыҡ барҙыр?\nР. Нурыев: Интернетта кемдең кем икәне түгел, уның әйткән фекере, эшләгән эше мөһим. Шул уҡ уҡытыусы Башҡорт Википедияһында донъя кимәлендәге абруйлы ғалим булып танылып китеүе ихтимал. Төплө фекер менән яҙһа, тиҙ арала үҙен шул тиклем юғары кимәлгә күтәрәсәк. Нигеҙле, дәлилле итеп яҙмаһа, уны викийәмғиәт ҡабул итмәйәсәк. Башҡаларҙың фекерен инҡар итмәйенсә, үҙеңдекен иҫбатлай белергә кәрәк. Юҡһа, бар көсөн башҡа фекерҙе хурлап бәхәсләшеүгә һалған, үҙенекен иҫбатлай алмаған дәрәжәле ғалимдарға "туҡмаҡ" эләккән осраҡтар ҙа бар. Әммә Википедиянан ҡурҡмайынса яҙышырға кәрәк. Викийәмғиәт, дөйөм алғанда, ыңғай ҡарашлы ирекмәндәрҙән тора, белмәгәндәргә итәғәтле итеп ярҙам ҡулы һуҙырға әҙерҙәр.\nГ. Ситдиҡова: Минең дә, Башҡорт Википедияһына яҙғанда хаталаныуҙан ҡурҡмағыҙ, унда бит хакимдар бар, улар йә төҙәтә, барырлыҡ булмаһа, үткәрмәй, тип яҙғаным булды. Үҙемдең "Бәйләнештә" сайтындағы төркөмдәрҙә һәр ваҡыт аңлатыу алып барам. Әйтергә кәрәк, беҙҙең халыҡ барыбер ҙә интернетта әүҙемләшә һәм кәйефе лә үҙгәрә. Башта, 3-4 йыл элек, илаулау күп ине. Хәҙер позитив күбәйә башланы, сөнки, һәр кеше ҡулынан килгәнен эшләргә тейеш, тигәнгә баҫым яһап яҙыусы авторҙар йоғонто яһай. "Үҙ йортоңдан башла!" - шулай тип яҙалар хәҙер бик йыш.\nАпрель аҙағында тарихыбыҙҙа беренсе тапҡыр Вики-Һабантуй уҙғарыла. Ул ниндәй форматта үтәсәк һәм уның төп маҡсаттары нимә-лә? Әлеге ваҡытта ойоштороу мәсьәләләрендә ниндәй ҡыйынлыҡтар бар?\nР. Нурыев: Башҡорт халҡының брендтарының береһе булған Һабантуй рәүешендәге был асыҡ сара 24-26 апрелдә үтәсәк. Төп сара - ғилми-ғәмәли конференция 25 апрелдә Башҡорт дәүләт университетында буласаҡ. Уға кем теләй, шул килә ала. Төп маҡсаты - донъя кимәлендә ошо йүнәлештә ниндәй эшмәкәрлек барғанын үҙебеҙҙең халыҡҡа күрһәтеп, һөйләп биреү. Ситтән килергә теләүселәр (Филиппин, Алжир, Израиль, Эстония, Польша, Украина, Ҡаҙағстан), сығыш яһарға теләүселәр байтаҡ һәм планлаштырған бер көнгә һыябыҙмы, юҡмы, тип тә уйлай башланыҡ. Тәүҙә уны йәйгеһен, һабантуй менән бер ваҡытта үткәреүҙе күҙаллағайныҡ, әммә ул ваҡытта ғәмәли яғы булыр, ғилми яғы юғалып ҡалыр ине. Ә беҙгә сараның ғилми яғы ҡәҙерлерәк. Шуға Вики-Һабантуй форматын һайланыҡ, ҡунаҡтарҙы ҡаршы алған беренсе көндә символик рәүештә булһа ла һабантуйҙа булған милли уйындарыбыҙҙы күрһәтергә ниәтләйбеҙ.\nИкенсе маҡсат - донъя кимәлендә ҙур, көслө википедиялар ғына түгел, ә барлыҡ халыҡтарҙың да үҙҙәренең википедияһы булыуын, уларҙы үҫтереү милләттең ҙурлығына ла, бәләкәйлегенә лә ҡарамай, тап шул халыҡтың үҙенең бурысы булып тороуын аңлатыу. Беҙгә килгән ҡунаҡтарҙан үҙебеҙгә файҙаны күберәк алып ҡалырға кәрәк. Улар бит аҙаҡ Башҡорт Википедияһынан башҡорт халҡы тураһындағы материалдарҙы үҙҙәрендә урынлаштырасаҡ.\nГ. Ситдиҡова: Был сара Хөкүмәт тарафынан уҙғарылмай, йәмәғәт башланғысында, шуға уны үткәреү ҙә күмәк көс талап итә, ирекмәндәр кәрәк. Иғәнә йыйыу бик аҡрын бара. Мәҡәлә яҙмайҙар икән, һис юғы, ошо иғәнә йыйыуғамы, башҡорт милли ризыҡтарын әҙерләп килтереүгәме үҙ өлөшөн индерһен ине милләттәштәребеҙ. Ситтән кешеләр килә икән, беҙ уларға ҡунаҡсыллыҡты ла, аш-һыу байлығын да, ҡунаҡ саҡыра белеү мәҙәниәтен дә күрһәтеп ҡалырға тейешбеҙ. Был Википедияның йөкмәткеһенә генә ҡайтып ҡалмай, беҙ үҙебеҙҙең ниндәй милләт икәнлегебеҙҙе күрһәтәбеҙ.\nР. Нурыев: Теләгәндәр интернет селтәренә инеп, башҡортсамы, руссамы, инглизсәме, "Вики-һабантуй-2015" тип яҙып эҙләһә, Башҡорт Википедияһында асылған ошо биткә барып юлығасаҡ. Унда иғәнә йыйыу өсөн уң яҡта махсус иҫәп бирелгән. Күңелендә башҡорт рухын йөрөтөүсе, "Мин булмаһам, кем һуң?" тип уйлаусы илһөйәр, телһөйәр милләттәштәребеҙ ошо иҫәпте тулыландырыуға үҙ өлөшөн индерһә, бик сауаплы эш булыр ине.\nХалыҡ шағиры Рауил Бикбаев үҙенең бер шиғырында:\nБерләшәйек, барлыҡ донья\nбашҡорттары! - тип оран һала икән, бөгөн әңгәмәлә ҡатнашыусылар берләшеүҙең бер урыны итеп Башҡорт Википедияһына һәм туғандаш ВикиКитапхана, ВикиӨҙөмтә (Мәҡәл), ВикиҺүҙлек проекттарына саҡыра!\nЯҙылған: 20.04.15 | Ҡаралған: 1473


Өфөнөң төньяғында ҡаланан ситкә сығыусы юлда тығындар кәмейәсәк\nЫңғай үҙгәреште был йүнәлештә йөрөүселәр ике йылдан һиҙәсәк. Водителдәр араһында тығындары менән дан тотҡан Тимашев ауылы эргәһендәге тимер юл аша сығыу урынында күпер төҙөлә башланы.\nӘле төҙөүселәр буласаҡ ҡоролманың терәүҙәрен эшләй башлаған. Эш тәүлек әйләнәһенә бара. Буласаҡ күперҙең киңлеге 18 метр буласаҡ, ул Затон биҫтәһе яғына Ағиҙел аша һалынған конструкцияға оҡшаш. Төҙөүселәр аңлатыуынса, эште ер аҫтында коммуникацияларҙың күплеге ҡатмарлаштыра.\nАлександр Санкин, «30-сы күпер төҙөлөшө» ойошмаһының участка етәксеһе: «Был участкала газ торбаһы, һыу селтәрҙәре, электр сымдары һәм элемтә кабелдәре ята. Уларҙың буласаҡ күпер терәүҙәре менән тап килгән урындарын күсерергә тура киләсәк. Шуға ла эштәр күләмле булыр тип күҙаллана».\nЯңы күпергә яҡынса 800 миллион һум аҡса талап ителәсәк. Матди сығымдарҙы республика бюджеты ҡаплаясаҡ. Автоһәүәҫкәрҙәр бер тауыштан тимер юлдарын урап үтеү мөмкинлеге бирәсәк объект бында көн талабы булыуын билдәләй.


ЯБАЙ ВОДИТЕЛЬ ТИМӘГЕҘ йәки Сорғот башҡорттары ни хәлдә?\n2 Март 2018, 12:04\nӨфөлә уҡыған саҡта шундай лаҡап йөрөй торғайны. Имеш, баш ҡалабыҙҙа дүрт милләт йәшәй: башҡорттар, рустар, татарҙар һәм баймаҡтар. Ысынлап та, сығышы менән Баймаҡ районынан булғандар бик күп булды. Хәҙер был «милләт» Себер тарафтарын да баҫып алып бара икән. Эш эҙләп урындағы халыҡтың күпләп ситкә китеүе һөйөндөрмәһә лә, эшһеҙлеккә һылтанып тик ятмауҙары, ғаилә аҫрарға тырышыуҙары ҡыуандыра. Ә инде уларҙың сит тарафта милләтебеҙ үҫеше өсөн ниҙер эшләүе бөтөнләй хайран итә.\nСеберҙә, анығыраҡ итеп әйткәндә Нижнесортымск ҡасабаһында, милли-мәҙәни үҙәк эшләп килә. Уға «Ирәндек» атамаһы бирелгән. Үҙәктең етәксеһе Хәбир Һибәтуллин.\n—Мин 1995 йылда килдем. Ул мәлдә «Нижнесортымскнефть» идаралығының начальнигы булып Зинур Хөсәйенов эшләй ине. Сығышы менән Туймазы районынан булды. Әле Нижнесортымск ҡасабаһының бер урамына уның исеме бирелгән. Нәҡ уның янында милләтебеҙҙең әүҙемселәре күпләп йыйыла ине. Шул саҡтарҙа беҙ республиканан артистар саҡырып, байрам саралары ойошторҙоҡ, Башҡортостандан килгән ҡыҙ-егеттәрҙе эш менән тәьмин итергә тырыштыҡ. Милли-мәҙәни үҙәк эшмәкәрлегенең башы 1990 йылдарға барып тоташһа ла, рәсми рәүештә 2002 йылда ғына теркәнек. Үҙебеҙ йәшәгән төбәктә уҙғарылған сараларҙан ситтә ҡалмайбыҙ. Халҡыбыҙҙың бар ижади байлығын башҡаларға еткерергә, һаҡлап ҡалырға көс һалабыҙ. Мәҫәлән, 2009 йылда милләт-ара форумда I дәрәжә дипломын алыуға өлгәштек. 2016 йылда Лянторҙа уҙған фестивалдә икенсе урын яуланыҡ. 2011 йылда «Ирәндек» милли-мәҙәни үҙәге «Нижнесортымск» идаралығы етәкселеге менән һөйләшеү алып барҙы һәм бер төркөм делегация Баймаҡ ҡалаһына килде. Беҙҙе аңлап, яҡшы ҡабул иткән хакимиәт башлығы ИХ.Ситдыҡовҡа оло рәхмәт. Бында хеҙмәттәшлек итеүгә килешеү төҙөлдө. Шуға ярашлы Өфө йылылыҡ-энергия колледжының Баймаҡ филиалында белем алыусылар «Нижнесортымскнефть» идаралығында практика үтеү мөмкинлеге алды. Әйткәндәй, уларға эш хаҡы түләнә. Улай ғына ла түгел, артабан эшкә урынлашыу мөмкинлеге лә табыла. Бына 19 февралдә генә 4 курста белем алыусы 11 студент килде. Улар ай ярым практика үтәсәк, ҡулдарына 50-60 мең һум аласаҡ. Ә май айында 3 курс студенттары килә. Егеттәр уҡып бөтөп, әрмегә барып ҡайтыуға беҙҙә уларға эш буласаҡ. Әлеге көндә Баймаҡ филиалында нефть ҡорамалдарында эшләү йүнәлешендә бүлектәр асырға уйлайбыҙ. Бының өсөн тәүҙә уҡыу полигоны булдырыу зарур. Хакимиәт башлығы И.Х.Ситдыҡов йәнә беҙҙе хупланы. Киләсәктә Баймаҡта нефтселәр ҙә әҙерләй башларбыҙ тип ышанам,—ти Хәбир Нурмөхәмәт улы.\n«Ирәндек» милли-мәҙәни үҙәге телде һаҡлап ҡалыуға ла үҙ өлөшөн индерә. Улар Башҡортостан Мәғариф министрлығы аша методик һәм уҡыу әсбаптары ала һәм 2011 йылда урындағы мәктәптә йәкшәмбе мәктәбе аса. «Северное сияние» балалар баҡсаһының өлкән тәрбиәсеһе Гөлназ Аллаярова дәрес алып барыуҙы үҙ өҫтөнә алып, 5 йыл дауамында 45 балаға һабаҡ бирә. Тик, үкенескә күрә, һуңғы йылда йәкшәмбе мәктәбе эшмәкәрлеге туҡтап ҡалған. Сөнки ҡасабала балалар һаны бик күп, улар ике сменала уҡырға мәжбүр булған. 2016 йылда 1-се класҡа—260, 2017 йылда 270 бала килгән. Әлеге көндә яңы мәктәп төҙөлә. Ул сафҡа ингәс тә, «Ирәндек» үҙәге әүҙемселәре йәкшәмбе мәктәбен кире тергеҙеүҙе маҡсат итеп алған.\nУрындағы «Премьер» мәҙәниәт-ял итеү үҙәгендә етәксе Илдар Мөхәйәров һәм уның ярҙамсыһы Иҙел Һағынбаев тырышлығы менән балалар ҡурай уйнарға өйрәнә. Әйткәндәй, Башҡортостандан килгән сәнғәт әһелдәре бик күп бында. Улар үҙәктең түңәрәктәрен алып бара, музыка мәктәптәрендә уҡыта, балалар баҡсаларында кескәйҙәрҙе йырларға, бейергә өйрәтә. «Нур» бейеү студияһы эшләй. Етәксеһе Лена Fәли ҡыҙы Дәүләткирәйева. Ир-егеттәрҙе бейеү ансамблен Фәиз Усманов етәкләй. Ә «Лидер» спорт комплексында көрәш түңәрәге булдырылған (тренер Надир Исмәғилев). Уны ойоштороуҙы ла «Ирәндек» милли-мәҙәни үҙәге атҡарып сыға.\n—Мин Сорғот районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесемен дә. Шуға ла милләттәштәргә ярҙам итеүҙе төп бурысым итеп алғанмын. Ярҙамсыларыма рәхмәтлемен. Темәс егете Илшат Яҫыбаев, Ниғәмәт егете Илшат Мусин, Хәйбулла районы егете Самат Торомтаев... Һынай китһәң улар бик күп. Һәр береһе тыуған төйәктән йыраҡта булыуға ҡарамаҫтан, халҡыбыҙҙың йолаларын, ғөрөф-ғәҙәтен һаҡлап ҡалыуға, яҡташтарға ярҙам итергә тырышып тора. Районда һәммәһе—18, ә ҡасабала 3 милли-мәҙәни үҙәк эшләй. Улар араһында беҙҙеке, башҡорттарҙыҡы, һис кенә лә ҡалышмай. Һәр сарала ҡатнашып, үҙ традицияларыбыҙҙы сәхнәләштереп, аш-һыуыбыҙҙан күргәҙмәләр ойоштороп, йыр-моңобоҙҙо тамашасы күңеленә еткерергә күнеккәнбеҙ. Фестиваль-конкурстарҙа алдынғылыҡты бирмәйбеҙ,—ти Хәбир ағай.\n«Нижнесортымскнефть» идаралығында эшләгән башҡорттарҙың һаны 3 меңгә яҡын. Хәбир Нурмөхәмәт улы үҙе бында 21 йәшендә водитель булараҡ эшкә төшөп, нығынып киткән. Әле килеп ябай машинистың халҡы, милләте өсөн янып-көйөүе, шундай ҙур эштәр атҡарыуы хуплауға лайыҡ. Тыуған яғына ҡайтҡанда буй еткергән ғәзиз ауылы Ниғәмәткә, кәләшенең тыуған ауылы Таулыҡайға ла ярҙам күрһәтеүе икеләтә һоҡланырлыҡ. Шундай ир-егеттәребеҙ барлығын белгәс, «Мин—Баймаҡтан» тип күкрәк һуҡҡы ла килә шул!


БАШҠОРТ МӘҘӘНИӘТЕН БАШҠОРТ ТЕЛЕН ЯҠЛАЙЫМ! | Кинокомпания «Живая Лента»\nРеспубликала кинематография менән шөғөлләнеү ҡатмарлы һәм, йәшерен-батырыны юҡ, рәхмәтһеҙ эш. Шуға ла кинематография менән шөғөлләнеүем берәй файҙа алыу ниәтенән түгел, ә үҙемдең идеологик ҡараштарыма бәйле. Башҡорт мәҙәниәтен үҫтереү һәм һаҡлау миңә оҡшай. Урыҫ мәҙәниәтен һаҡлаусылар былай ҙа күп, ә мин Башҡортостанда тыуғанмын һәм мин уға кәрәкле булғым килә. Башҡортостан — Рәсәйҙең, Башҡортостан мәҙәниәте — Рәсәй мәҙәниәтенең айырылғыһыҙ өлөшө. «Бабич» һәм «Беренсе Республика» проекттарына тотоноуымдың да сәбәбе ошо.\nЙәшермәйем, «Бабич» фильмын төшөрөр алдынан был проект миңә бик оҡшап етмәй ине. Дөрөҫөрәге, Шәйехзада Бабичтың фигураһын аңлап етмәгәнмен. Ә һуңынан Бабич минең өсөн асыш булды. Бөгөн донъя глобалләшеү юлынан барғанда, сиктәр юйылып, телдәр юғалғанда, милли асылыңды аңлау — мөһим мәсьәләләрҙең береһе. Телебеҙгә «Барбешоп», «воркаут», «смузи», «маффиндар» тигәнерәк һүҙҙәр килеп кенә инмәне, ә быға тиклем ҡулланылып йөрөгәндәрен ҡыҫырыҡлап сығарҙы. Быға беҙ үҙебеҙ юл ҡуябыҙ. Бер кем дә мәҙәни үҙаңды тыя йәки уны көсләп таға алмай. Тыйыу — кире реакцияға ғына килтерәсәк. Беҙҙе бер кем дә Голливуд фильмдарын ҡарарға, көнбайышса либераль хыялдар артынан ҡыуырға мәжбүр итә алмай. Күпселек осраҡта былар альтернатива булмау һөҙөмтәһе. Һәм «Бабич» ошондай альтернатива булды ла.\nМинең өсөн бөгөн Шәйехзада Бабич — башҡа мәҙәниәттәргә ҡаршы барыусы кеше өлгөһө түгел, Рәсәйҙең көсө күп милләтле булыуҙа. Ул, тәү сиратта, кеше булған. Бабич — халҡын эскерһеҙ яратҡан һәм ул бәхетле йәшәһен өсөн үҙенең ғүмерен биргән. Зәки Вәлиди менән Бабич башҡорт халҡының рухын һәм мәҙәниәтен һаҡларға тырышҡан һәм быға өлгәшкән. Ниндәй хаҡ түләүҙәренә ҡарамаҫтан, улар еңеүсе. Бөгөн беҙ был фильмды райондар буйлап күрһәткәндә уның һулар һауа һымаҡ кәрәк булғанлығын күрәбеҙ. Бабичты экранда терелтеп, проект авторҙары һәр беребеҙгә үҙ тормошобоҙға бөтөнләй икенсе яҡтан ҡарарға мөмкинлек бирә. Бабичтың шиғырҙары битарафлыҡ битлеген һыпырып ташлап, халыҡтың күңелен, асылын күрһәтә. «Беренсе Республика» проектында ла ошо уҡ идеялар дауам ителә. Вәлиулла Мортазин-Иманский, Мәкәрим Мәһәҙиев, Ғабдулла Амантай, Һәҙиә менән Ғөбәй Дәүләтшиндар, Ғәзиз Әлмөхәмәтов кеүек сәнғәт, фән, ижтимағи-сәйәси эшмәкәрҙәр тураһында ул. Республиканы бар итеүгә улар шундай көс һала, бының емештәрен беҙ бөгөн дә татыйбыҙ әле. Фән, мәҙәниәт, тарих өлкәһендә улар сәскән орлоҡтар дөйөм Рәсәй өсөн дә әһәмиәткә эйә. Башҡортостан тотош СССР-ҙа төҙөлгән агитбригадалар нигеҙенә ятҡан күсмә театр моделен күрһәтә. Мәҙәни һәм фәнни үҫеш өлгөһө бирә. Тап ошо ерлектә опера театры, институттар барлыҡҡа килә. Башҡортостан Рәсәйҙе нефть менән тәьмин итә. Башҡортостан Рәсәйгә сәнәғәт бирә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда тап Башҡортостан СССР, шулай уҡ Украина Фәндәр академияһын һыйындыра, заводтар эвакуациялана. Былар бит юҡҡа ғына эшләнмәй. Үҙ халҡына ышаныу, уны бәхетле итергә тырышыуҙың һөҙөмтәһе былар. Әммә тарихта трагик хәлдәр ҙә була, беҙ уларҙы хәтерҙә тоторға тейешбеҙ. Үткән ҡайғылар бөгөнгөнөң ҡәҙерен белергә ярҙам итә.\nБына шуның өсөн дә мин башҡорт мәҙәниәтен үҫтереү менән шөғөлләнәм. Сөнки Башҡортостан мәҙәниәте — Рәсәй цивилизацияһының бер өлөшө. Һәр кем быға үҙ өлөшөн индерә ала.\nӘйткәндәй, гәзитебеҙҙең 35-се һанында Леонид Филиновтың башҡорт теле тирәләй барған шау-шыу айҡанлы әйткән фекере баҫылғайны. Уҡыусыларыбыҙҙан был сығыш буйынса матур фекерҙәр, рәхмәт һүҙҙәре ишеттек. Рус егетенең: «Атай-әсәйҙәргә өндәшәм: башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеүгә ҡараштарығыҙҙы үҙгәртергә саҡырам. Тел өйрәнеүгә ҡаршы булыу — наҙанлыҡ. Кемдер, башҡорт теле инглиз, ҡытай, испан телдәре кеүек кәрәкле түгел, тиер. Тик башҡорт теле төрки телдәр төркөмөнә ҡарай һәм уны аҙ ғына белһәң дә, Төркиәнән килгән туристар менән аралаша аласаҡһың, хатта Венгрияла ла һеҙгә туған итеп ҡараясаҡтар. Татарстан, Якутстан, Бүрәтстан, илдең башҡа төбәктәрендә «Ҙур рәхмәт!» тигән һүҙбәйләнеш тә һеҙҙе ҡәҙерле ҡунаҡҡа әйләндерәсәк. Төрки телдәрендә 165 миллиондан ашыу кеше һөйләшә. Ошондай оло мәҙәниәттең бер өлөшө һеҙҙең иғтибарығыҙға лайыҡмы? Һис шикһеҙ!»- тигән һүҙҙәре, ысынлап та, күңелдәргә май булып яғыла. Был ысын мәғәнәһендә аңлы, рухлы, илһөйәр егеткә рәхмәттән башҡа ни әйтәһең инде!\nпродюсер, «Тере таҫма» кинокомпанияһының башҡарма директоры.\nПоделиться "БАШҠОРТ МӘҘӘНИӘТЕН БАШҠОРТ ТЕЛЕН ЯҠЛАЙЫМ!"


Хужа беҙҙең арала » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\n27.04.2012 Хужа беҙҙең арала\nКүрше ҡолҡан ауылында Әхмәт исемле кеше йәшәй ине. Сабый сағында уҡ имгәнеп инвалид булып ҡалһа ла, күрәһең, көслө рухлы булғандыр, һис бәлә һалып ултырмаған: ҡалайҙан самауыр мөрйәләре, һоҫҡо, хатта биҙрәләр эшләгән, аҡ ҡурғаш менән самауыр, сәйнүктәр ямап, күндән сандали, итек тегеп, ҡыштарын кешеләргә быйма төпләп, үҙ көнөн үҙе күргән. Билдәле кинофильмда әйтелгәнсә, «был эштә иң мөһиме аяҡ түгел» булғанлыҡтан, алты балаға ғүмер ҙә биргән ул.\nБер ваҡыт ағаһы менән һүҙгә килешкәндәр. Һүҙ көрәштерә торғас, быларҙың дәлилдәре бөткән. Әхмәт шулай ҙа аптырап ҡалмай: «Үҙ ғүмеремдә һинең кеүек сабата кейеп йөрөмәнем», − тип ағаһын шаңҡыта. Тегеһе ҡайтышлай, нисек булһа ла ҡатыраҡ һүҙ табып, үс алырға уйлап бара. ҡапҡа бауын ысҡындырғас ҡына ҡустыһының инвалид булыуы иҫенә төшә һәм шунда уҡ кире боролоп, Әхмәттең өй ишегенән генә башын тығып: «Знамы, кеймәҫһең, аяҡтарың булмағас», − тип һимеҙ ташбаш тотоп ашаған ата бесәйҙәй ҡәнәғәт булып ҡайтып китә. ҡалҡандар берәй һүҙҙе йөпләр булһа, «знамы», тиҙәр.\n«ҡайҙа минең сүсиңкә?»\nӘхмәт сатанды ҡаранйылға ауылындағы туғандары ҡунаҡҡа саҡырған.\nҡунаҡтар таралыша башлағас, Әхмәт: «ҡайҙа минең сүсиңкә?» − тип тауыш ҡуптара. Һуң булғанлыҡтан, ул көндө сүсиңкәне эҙләп тормайҙар. Иртәгәһенә кисәге ҡунаҡтарҙың өйҙәренә йөрөп сығалар, тик ҡайһыһы − эшкә, ҡайһыһы − урманға, ҡайһыһы Сәйетбабаға йомош менән киткәнлектән, кискә ҡалына. Ләкин сүсиңкә табылмай. Шул саҡ хужаларҙың береһе Әхмәттең аяғы ҡамсы һымаҡ һәлберәп торғанына иғтибар итә һәм: «Ә уның сүсиңкәһе бар инеме һуң?» − тип һорай.\nСер асылғас, Әхмәт: «Һыйығыҙ бик оҡшағайны, шуға ҡайтҡы килмәгәйне», − тип ғәфү үтенә. Бындай йыумалау хужаларҙың күңеленә хуш килгәндер: асыуланмағандар, уның ҡарауы, шаян һүҙ ҡалды. Хәҙер беҙҙә ҡунаҡтар таралыша башлаһа, шаяныраҡтар: «ҡайҙа минең сүсиңкә?» − ти.\nБеҙҙең күршелә Мәймүнә инәй бар ине. Шәп сағында һыйыр, һарыҡ, ҡош-ҡорт аҫраны. Бер ваҡыт ҡаҙҙары үҙҙәре генә йөрөгәнен күргән күршеһе һорай:\n− Бәпкәләрең апаруҡ ине ләһә, ни булды?\n− ҡырҡҡа һаттым, − ти Мәймүнә инәй иҫе лә китмәй. Әңгәмәсенең күҙҙәре маңлайына менә: «Нисек, 40 һумғамы?» (Ул ваҡытта 25 һум да − колхозсыға ҙур эш хаҡы). «Юҡ, ҡырҡҡа һаттым».\n− Бер бәпкәңде 40 тингәме? − тип ныҡыша һаман тегеһе.\n− Ана бит, ҡырҡ-ҡырҡ тип ултыралар, шуларға бирҙем, − тип ситән башын күрһәтә Мәймүнә инәй, аптырағас. Ә унда… теҙелешеп ҡарғалар ултыра. Баҡтиһәң, бәпкәләрҙе улар ашап бөткән.\nМәймүнә инәйҙең кәзәһе берәүҙәрҙең баҡсаһына инеп, алмағастарын кимергән. Асыуы килгән хужа тегене тотоп, тештәрен ҡыпһыуыр менән һурып ырғытҡан. Бер аҙҙан кәзә үлгән. Ошонан һуң Мәймүнә инәй: «Алмағас бик ағыулы икән. Фәләндәрҙең алмағасын кимергәйне, кәзәм үлеп ятҡан», − тип белдергән.