Берҙәм көс тау ҙа аҡтарыр » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Тарих » Берҙәм көс тау ҙа аҡтарыр\nБеҙҙең заманда барыһы ла илебеҙҙең яҡты киләсәге өсөн эшләнде.\nБөгөн хужалыҡтар өсөн бесән, һалам әҙерләү әллә ни ҡатмарлы эш түгел. Аҡсаң, кәрәкле техникаң һәм уңайлы һауа шарттары булһа, бер нисә көндә эштең осона сығырға була. Кешегә аҡсаһын ғына түлә. Аҙна-ун көндә ҡышҡылыҡҡа мал аҙығы әҙер. Ә бит быны 55 – 60 йыл элек күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын ине. Юғары уңышлы сәсенде үләндәр бик аҙ булды. Бесәнгә яраҡлы үлән башлыса туғайҙарҙа, юл буйҙарында, тау битләүҙәрендә үҫте. Һөрөнтө ерҙәрҙе иген культуралары үҫтереүгә тәғәйенләнеләр. Беренсе сиратта бесәнде колхоз малына әҙерләйҙәр. Планды үтәгәс кенә колхозсыларға ҡалған-боҫҡан, соҡор буйҙарынан һ.б. ерҙәрҙә бесән әҙерләргә рөхсәт итәләр ине. Халыҡта мал да хәҙерге кеүек ишле булманы – бер һыйыр, бер быҙау, бер нисә кәзә-һарыҡ, ҡош-ҡорт.\nЭлек колхоз малына аҙыҡ әҙерләү ҙур өмәгә әүерелә ине. Дөйөм эш өсөн колхоз ит, он һ.б. ризыҡтарын да йәлләмәне. Сөнки кешенең тамағы ризыҡҡа туйманы, һуғыш шауҡымы һаман да ныҡ һиҙелә ине. Өмә ваҡытында бесәнлектәр, туғайҙар гөрләп торҙо. Сөнки был эш күп ат, үгеҙ көсө менән башҡарылды. Берәүҙәр ҡул салғыһы менән саба, икенселәр, башлыса ҡатын-ҡыҙ, алдан сабылғанын йыйып, күбәләй, өсөнсөләре күбә тарттыра, күбә оҙата. Ныҡлыраҡ ир-ат эҫкерт, кәбән ҡоя. Йылға буйында 4 – 5 ҙур-ҙур ҡаҙан аҫалар, һәм апай-инәйҙәр яңы һуйылған мал итен тураҡлап, бешереү яғын хәстәрләй. Ныҡлап, күңелләнеп эшләһәң, яланда һурпалы ризыҡ бик үтемле. Әлбиттә, сер түгел, өмәселәр араһында ҡайһы берҙәрен ҡайнар ҡаҙандар нығыраҡ та ҡыҙыҡһындырғандыр, алдан әйтеүемсә, ауыр йылдар ине. Ғәҙәттә, өйҙә ыумас, ҡатығың булһа, тамаҡ туҡ, ти торғайны әсәйҙәр. Өмәлә үҙенә күрә «ремонтная бригада» булды. Инвалид йәки ҡулы оҫта 2 – 3 бабай кемдең салғыһын сүкеп, кемгә һабын, тотҡаһын рәтләп ултыра. Бигерәк тә яңғыҙ апай, инәйҙәрҙең салғы, һәнәктәре тутыҡҡан, көйләнмәгән була ине. Ир юҡ, балалар ир ҡорона етмәгән. Бесәнселәр сабырға төшөп китһә, арттарынан өлгөр генә, теләмәһәң дә, ярышырға тура килә, алдағынан ҡалышмаҫҡа тырышаһың. Сөнки артыңдан башҡа салғысылар үксәңә баҫып килә.\nЭш хаҡы ул ваҡытта шул «трудодень» инде – бер кеше бер көн эшләһә, бер таяҡ һыҙалар. Беҙгә, малайҙарға, күпме яҙғандарҙыр, белмәйем. Өлкәндәр һөйләүе буйынса, иң күбе 1 – 2 таяҡ, эштең ауырлығына, яуаплылығына ҡарап булғандыр инде. Барыһы ла ал да гөл булмаһа ла, халыҡ тырышып эшләне. Шулай булмаһа, анау тиклем ҡыйынлыҡтарҙы нисек еңеп сығырҙар ине? Ләкин, шуға ҡарамаҫтан, кешеләр рухи яҡтан нығыраҡ булды, киләсәккә ҙур өмөт, ышаныс менән ҡаранылар. Ул хыялдар яйлап булһа ла тормошҡа ашып, аҡлана барҙы. Кешеләр бер-береһенә ярҙамсыл, бергәләшеп тиҙәк баҫыу, утын, бесән әҙерләү, өй күтәреү өмә яһап башҡарылыр ине. Хәҙерге кеүек, берәйһен ярҙамға саҡырып өндәшһәң, күпме түләйһең, тип һораусылар булманы.\nШуныһы үкенесле, пенсияға сыҡҡанда колхозда эшләгән йылдарҙы 16 йәштән һуң ғына иҫәпкә алғандар, ҡыҫҡаһы, хеҙмәт кенәгәһе һуң асылған. Ул йәшкә тиклемге наряд-табелдәрҙе яндырғандар. Йәнәһе, Советтар Союзында балалар хеҙмәте файҙаланылмаған. Әлбиттә, бик күп тә түгел һымаҡ ул хеҙмәт стажы, ләкин балалар, үҫмерҙәр өсөн ул йылдар бик тә ҡиммәткә төштө, кемдәрҙер хатта ауыр эштән һаулығын юғалтты. Барыһы ла илебеҙҙең яҡты киләсәге өсөн эшләнде бит. Халыҡ үҙен йәлләмәне, тырышып эшләне. Һәр ваҡыт матур тормош булырына яҡты өмөт менән ҡаранылар.\nИҫке Отрада ауылы.\nСығыу ваҡыты 1-08-2014, 10:26 | Ҡаранылар: 1034\nКемгә – бесән, кемгә – ялан сәйе\nӘ һеҙҙә бесәнгә төштөләрме?


Бәләбәй - Приют юлының 26-сы километрында ВАЗ менән УАЗ автомобилдәре бәрелешеүе һөҙөмтәһендә өс кеше һәләк булған\nРеспублика автоинспекцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, «Жигули» водителе алда барған машинаны уҙырға теләп ҡаршы юлға сыға һәм «Уаз» менән бәрелешә. 7-се модель водителе, уның 37 һәм 15 йәшлек пассажирҙары ваҡиға урынында һәләк була. «Жигули» шоферының водитель таныҡлығы булмауы билдәле. УАЗ водителе дауаханаға оҙатылған.\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт автоинспекцияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, үткән ял көндәрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһы менән Тәтешле районында мотоциклдар ҡатнашлығында юл- транспорт фажиғәләре теркәлгән. Ике осраҡта ла мототранспорт водителдәре идара итеү һәләтен юғалтып юл ситендәге бағаналарға бәрелә. Руль артындағыларҙың икеһенең дә тиҙ ярҙам машинаһы килгәнсе ғүмере өҙөлә.


Мин – умырзая | Йәншишмә\nБәләкәй генә ҡалҡыулыҡта былтырғы ҡороған япраҡтар аҫтынан ипләп кенә башымды ҡалҡытам. «Ниндәй рәхәт тын алыуы, ниндәй саф һауа!» – тип уйланым мин. Тик күҙемде асманым. Шаян яҙғы елдән, һыуыҡ тейеүҙән ҡурҡтым. Ләкин оҙаҡ ултырырға тура килмәне: ҡояштың йылы нурҙары иркәләп битемдән һыйпаны.\n– Ас күҙеңде, батыр бул, ҡурҡма.\n– Хәҙер… хәҙер. – Мин яйлап ҡына күҙемде астым, ашыҡмай ғына тирә-яғыма күҙ һалдым. Иң тәүҙә ҡояш балҡыған зәп-зәңгәр күкте, эргәмдә генә ултырған аҡ ҡайынды күрҙем. Көндәрем бик һанаулы ғына шул. Ләкин бик күп нәмә эшләп өлгөрәм: балаларға яҙ килеүен хәбәр итәм. Бар тирә-яҡҡа йәм биреп ултырам.\nГөлдәр ГӨЛБӘЙЕТОВА, II синыф уҡыусыһы.\nКитапханала – ҡурсаҡ театры »


Сибайҙан һәләтле балалар Мәскәүҙә Башҡортостандың 100 йыллығна арналған концеррта ҡатнашасаҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСибайҙан һәләтле балалар Мәскәүҙә Башҡортостандың 100 йыллығна арналған концеррта ҡатнашасаҡ\n25 февраля 2019 — 16:12 ГТРК «Башкортостан»\nБыл турала бөгөн Республика хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә әйтелде. Концертта Башҡортостандың билдәле артистары сығыш яһаясаҡ. Республик етәксеһе Радий Хәбиров билдәләүенсә, ошо концерт менән 100 йыллыҡҡа арналған саралар башланып китә. 12 мартта Федерация советында Башҡортостан көндәре, 23 мартта тантаналы ултырыш үтәсәк. Ошондай уҡ саралар республиканың барлыҡ район һәм ҡалаларында ла ойошторола.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №28, 12 - 18 июль, 2014 - Информационные страницы\n№28, 12 - 18 июль, 2014\nСосланбәк Тавасиевҡа - яҡташтарым, ер-һыуым, заманым исеменән\nСапсындырып суйын саптарын.\nОран һалып илгә, һай, Салауат\nАрыҫлан ир, яугир, шағир ҡото\nАйбарланған батыр һынында.\nДошмандарын айҡар йәшен ише\nАй-ҡылысы ятыр ҡынында.\nҮрткә тотҡан ауылдарҙың ҡуҙы\nДөрләп яныр бөркөт күҙендә.\nЙолҡоп алған тотҡондарҙың теле\nАжар сәсер сәсән һүҙендә!..\nҠоштар осоп етмәҫ утрауҙарға -\nҠайҙа ғына батша һөрмәһен,\nУтлы тамға өтөр киң маңлайын,\nТик бөгөлмәҫ бығау-төрмәһе...\nИлкәйенең хөр көндәрен даулап,\nИрек, Ырыҫ, Хаҡлыҡ хаҡына,\nСал быуаттар аша сапты, сапты,\nСапты һаман ғәзиз халҡына.\nЙөҙөп сыҡты етмеш даръяларҙы,\nЯрып сыҡты етмеш тауҙарҙы,\nҠуй һарыҡтай турай-турай сапты\nҠаршы сыҡҡан етмеш яуҙарҙы.\nЯт тупраҡта ятып ҡалғанда ла\nАҫыл һөйәк, изге исеме,\nҮҙенән дә ғәййәр яугирҙарҙың\nТел осонда булды исеме.\nҠаһым түрә утлы Париждарға\nАлғасҡыла бәреп кергәндә,\nСалауаттың һынын олатайҙар\nЕңеү тауы итеп күргәндәр. Питер эшселәре башҡортома\nӘләм тотторғас та ҡыҙылдан,\nҠылысындай сыңлап Салауаттың,\nПулковтарҙа ҡалды беҙҙең дан.\nУл Шаһиттай шыуҙы, ҡаны һарҡып,\nКронштадттың боҙо өҫтөнән,\nБашлап таҡты "Ҡыҙыл Байраҡ"ты ла\nКүкрәгенә ғорур төҫ менән.\nҠайҙа ғына ул ҡурайын һыҙмаҫ,\nАт һуғармаҫ ҡайһы йылғанан, -\nВатан ҡушҡас, утлы өйөрмәһен\nУл Эльбаға илтте Волганан!..\nБатыр данын йылдар юя алмай,\nЕл-дауылға ул бит ҡарамай:\nӘле булһа һаҡлай фармандарын\nАҡмағандай кире Ағиҙелкәй,\nСалауаттың йыры тынмаҫ илдә,\nЕңә алмай рухын ҡорал-дау.\nХас дошмандар әле сиктәр аша\nХөр халҡыма күпме таш сөймәҫ.\nБашҡаларға башҡорт баш эймәҫ, -\nПугачевы менән Салауатым,\nСәсән теле менән сәмләндереп,\nМәңгелеккә әйҙәй сафтарын!..\nТарихи хәтеребеҙҙе нығытып торған Урал тауынан, ошо ерҙән, ошо һауанан, ошо һыуҙарҙан һәм, әлбиттә, "Салауат йыйыны"нда тулыһынса тиерлек сағылыш тапҡан рухи мөхитебеҙҙән башҡорт халҡы көс-ҡеүәт ала.\nУҡытыу, тәрбиә процесы менән шөғөлләнеү урынына, судтарҙа ваҡыт үткәргән мәғариф етәкселәрен йәлләп тә ҡуям. Әгәр ҙә баяғы закон проекты үҙ көсөнә инеп, уҡытыусылар судлаша башлаһа, уҡыу процесы нисек булыр икән?\nГлобалләшеү шарттарында башҡорттарҙың үҙенсәлеген, халҡыбыҙҙың тарихын һәм шәхестәребеҙҙең ролен боҙоп күрһәтергә тырышыуҙарға ҡаршы тороу, йәштәребеҙҙе рух-әхлаҡ нормаларында, илһөйәр итеп тәрбиәләү тора.\nБашҡорттар өсөн бөркөттәрҙе йәрминкәләрҙә һатыу иҡтисади яҡтан күпкә килемлерәк була. Өйрәтелгән ҡоштарҙы икмәккә алыштырған осраҡтар әҙ булмай.\nБеҙҙең йәшәйеште бай йәшәү, байығыу тип атап та булмай. Әгәр кеше сит илдәрҙә ер һатып ала алһа, шул осраҡта ул кешене бай кеше тип әйтергә булыр ине. Ә минең фатирым да банктыҡы - ипотека түләйем, мин әле бай түгелмен.\nУрманда үҙ мылтығынан үлеп ҡалған кешеләр тураһында ишеткәнем булды. Ошонан һуң еләккә, бәшмәккә барһам да, башҡа йомоштарым менән керһәм дә, урман хужаһына ниәтемде әйтеп, рөхсәт һорар булдым.


Благовещендан 21 бала тәрбиәләүсе ғаилә «Волга буйының уңышлы ғаиләһе» конкурсында тәүге урын яулаған - Bash.News\nБлаговещендан 21 бала тәрбиәләүсе ғаилә «Волга буйының уңышлы ғаиләһе» конкурсында тәүге урын яулаған\nБлаговещендан 21 бала тәрбиәләүсе ғаилә «Волга буйының уңышлы ғаиләһе» конкурсында тәүге урын яулаған https://bash.news/news/109110_blagoveshhendan_21_bala_trbilse_ail_volga_bujyny_uyshly_aile_konkursynda_tge_uryn_yaulaan\nВәлиевтар район кимәлендә пассажирҙар ташыу бизнесын яйға һалған. Бәйгелә лә улар тап «Ғаилә эше» номинацияһында еңеүгә ирешә. Эшһөйәр, оло йөрәкле ата-әсә хаҡында киләһе видеояҙма.\nӘсәләренең төп ярҙамысылары – иң бәләкәй ҡыҙҙары. Аш-һыу әҙерләгәндә – плита янынан китмәйҙәр, пиццаны ла, бәлеште лә бешерә белә улар. Ирина Александровна балалар тәрбиәләүгә етди ҡарай – «Эшһөйәрлек – булырға тейеш тормош девизы».\nҠунаҡтар тип, өҫтәл артына бер туғанға әйләнеп бөткән балалар йыйыла. Был йорт улар өсөн иң ҡәҙерлеһе, терәк урын. Ирина Александровна менән Вәхит Рауил улының башта үҙҙәренең ике ҡыҙы һәм бер улы була, артабан ғаиләлә малай-ҡыҙҙар ете тапҡырға арта. 2004 йылдан алып ата-әсә балалар йорттарында ҡарауһыҙ ҡалған сабыйҙарға йөрәк йылыһын бүләк итә башлай.\nБөгөнгө табындың төп сәбәбе – фатир туйлау. Ҡыҙҙары Карина Волкова дәүләт ярҙамы менән йортло булған. Вәлиевтарҙа тәрбиәләнгән 21 баланың һигеҙе инде хәҙер үҙҙәре ғаиләле.\nКарина Волкова: “Туғыҙынсы синыфта уҡыған сағымда тәрбиәгә алдылар. Тәү күреүҙән мине опекаға алыусыларҙы яҡын күрҙем. Атай-әсәй тип өндәшәм, хәҙер үҙемдең ғаиләм булыуға ҡарамаҫтан, аҙна һайын ҡунаҡҡа киләм. Бәйләнеш өҙөлмәй”.\nВәлиевтар былтыр тәрбиәгә алты йәшлек Олегты ала. Мөмкинлектәре сикләнгән бала бер ҡасан да һөйләшә алмаясаҡ тиҙәр, әммә ата-әсә һөйөүен татыған малайҙың теле асыла башлаған. Тағы ла бер ҡыуаныслы ваҡиға - ғаилә яңыраҡ Саранскиҙа үткән конкурста "Ғаилә эше" номинацияһында ҡатнашып, еңеү менән ҡайтҡан. Ата-әсә балаларға бар яҡлап та өлгө. Благовещен районында пассажирҙар ташыу өлкәһендә бизнес ойоштороп, ҡала менән ауылдар араһында транспорт бәйләнеше булдыра.\nИрина Вәлиева-Вервельская: “2010 йылда күп балалы ғаилә булараҡ дәүләттән Газель алдыҡ. Беҙ был транспортта балалар менән барлыҡ Башҡортостанды урап сыҡтыҡ тиһәң була, әммә ул күп осраҡта буш торҙо. Шуға файҙаһын күрәйек тип, шәхси эшҡыуар булараҡ теркәлдем. Пассажирҙар ташыу йүнәлешендә эшләргә булдыҡ. Маршруттар асып, лизингҡа тағы ла һигеҙ машина алдыҡ”.\nБәләкәй бизнес үҫешендә балалары төп таяныс. Руль артында хәҙер улдары, кейәүҙәре йөрөй. Ирина Александровна барлыҡ документ эше өсөн яуаплы. Ҡәҙерле кешеләрен эшкә оҙата, ҡаршы ала. Машиналар тахограф, глонасс менән тәьмин ителгән. Ғаилә башлығы билдәләүенсә, йәмәғәт транспорты менән идара иткәндә - иң мөһиме хәүефһеҙлек талаптарын үтәп, пассжаирҙар менән яҡшы мөнәсәбәттә булыу.\nБөгөн ғаилә бизнесы сәскә ата тиергә мөмкин. Вәлиевтар барлыҡ Благовещен районы халҡын ҡалаға йөрөтә. Йәмғеһе ун бер маршрут төҙөлгән. Иң алыҫ ауыл ҡырҡ саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Пассажирҙар ҙа даими йөрөгән автобустарға ҡыуанысын йәшермәй.\nВәлиевтар ғаиләһе пассажирҙар ташыу менән генә сикләнергә уйламай. Киләһе йылдарҙа улар питомник ойоштороп, ҡалала сәскә, ағас үҫентеләре менән сауҙаны яйға һалырға йыйына. Ата-әсәнең барлыҡ башланғыстарын балалары ла ҡеүәтләп тора. Берҙәм эш еңеүҙәргә илтә лә инде.


Атай-әсәйҙәр тере саҡта уларһыҙ ҙа йәшәп булыр төҫлө, ә уларҙы юғалтыу менән тормош шундай ауыр тойола. Яҡындарыбыҙҙы һаҡлайыҡ, ваҡытында ҡәҙер-хөрмәт күрһәтәйек, дуҫтар! #Шоңҡаржурналы #хикмәт\nБейек тауҙағы ике ауыл араһында тәрән тарлауыҡ икән. Ике ауыл халҡы уның аша үтер өсөн аҫылмалы күпер төҙөп ҡуйған. Кешеләр ағас таҡталар буйлап йөрөһә, ике яҡлап һуҙылған трос яндауыр булараҡ хеҙмәт иткән. Был күпер аша кешеләр яндауырға тотонмайынса ла йөрөргә өйрәнгән, хатта балалар ҙа тарлауыҡ аша бер ҡурҡыуһыҙ йүгереп уҙыр булған.\nӘммә бер ваҡыт трос-яндауырҙар юҡҡа сыҡҡан. Иртә менән тарлауыҡ янына килгән кешеләр күпер аша бер аҙым да яһай алмаған. Тростар булғанда, уларға тотонмай ҙа үтергә мөмкин ине, ә уларһыҙ күпергә яҡын барғыһыҙ.\nАтай-әсәйҙәребеҙ менән дә шундай уҡ хәл. Улар тере саҡта уларһыҙ ҙа йәшәп булыр төҫлө, ә уларҙы юғалтыу менән тормош шундай ауыр тойола. Яҡындарыбыҙҙы һаҡлайыҡ, ваҡытында ҡәҙер-хөрмәт күрһәтәйек, дуҫтар!


Республика буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы: ял көндәрендә көслө ҡар яуыуы көтөлә\n22 Декабрь 2017, 17:44\nӨФӨ, 2017 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Башҡортостан буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы республика халҡын 23 декабрҙә көслө ҡар яуыуы хаҡында иҫкәртә.\nГидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхитте күҙәтеү идаралығы мәғлүмәттәренә ярашлы, 23 декабрҙә төндә республиканың көнбайыш райондарында көслө ҡар, юлдарҙың ҡайһы бер участкаларында ҡар һырынтылары көтөлә. Һауа температураһы 23 декабрҙә төндә 14-19, урыны менән 23 градусҡаса һалҡын. Көндөҙ -6, -11.\nҺауа шарттарының боҙолоуына бәйле водителдәргә техник яҡан төҙөк булмаған транспортта юлға сыҡмаҫҡа һәм иғтибарлы булырға кәңәш ителә. Йәйәүлеләргә юл аша сыҡҡанда һәм трасса буйында үтә һаҡ булырға кәрәк.\nТеги:ҡарғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы


Бөйөк депрессия — Башҡорт Википедияһы\nБөйө́к депре́ссия (ингл. Great Depression) — Икенсе донъя һуғышына тиклем ун йылға һуҙылған донъя кимәлендәге иҡтисади рецессия. Бөйөк депрессия төрлө илдә төрлө ваҡытҡа тура килә. Күп илдәрҙә башлыса 1929 йыл тирәһендә башлана, 1930 йылдар аҙағында, 1940 йылдар башында тамамлана (иң көслө осоро 1929—1933 йылдарға тура килә). Ул 20-се быуаттағы иң оҙон, донъя буйлап иң ныҡ таралған, иң тәрән депрессия була.\nДоротея Лангеның Эмигрант әсә Калифорнияла фотоһы\nРецессия Америка Ҡушма Штаттарында 1929 йылдың 24 октябрендә фонд биржаһында акция хаҡтарының ҡырҡа түбән төшөүенән башлана (был көн Ҡара шишәмбе исеме аҫтында билдәле), һәм тиҙ арала донъяның һәр иленә тиерлек тарала. Ул башлыса Көнбайыш Европаның үҫешкән илдәренә ҡағыла, сәнәғәт, ауыл хужалығы тауарҙарына хаҡтар ҡырҡа төшә, эшһеҙлек кимәле күпкә арта.\nҠайһы бер илдәр 1930 йылдың урталарына аяҡҡа баҫа башлай, әммә күпселек илдәрҙә рецессия Икенсе донъя һуғышына тиклем дауам итә.\n1 Бөйөк депрессияның башланыуы\n3 Алтын стандарт\n4 Депрессияның төрлө илдәргә йоғонтоһо\n4.2 Бөйөк Британия\n4.6 Советтар Союзы\n5 Сәйәси һөҙөмтәһе\n6 Бөйөк депрессия әҙәбиәттә\nБөйөк депрессияның башланыуыҮҙгәртергә\n1929 йылдың 29 октябренән һуң Уолл-Стрит урамы\n1929 йылдың 29 октябрендә Америка Ҡушма Штаттарының Уолл-Стрит фонд биржаһында акциялар хаҡы ҡырҡа төшә, артабан был көндө Ҡара шишәмбе тип атайҙар. Тарихсылар йыш ҡына Бөйөк депрессияның башланыуын ошо ваҡиға менән бәйләй. Әммә күптәр быны кире ҡағып, фонд биржаһындағы хәлде Бөйөк депрессияның сәбәбе итеп түгел, ә һөҙөмтәһе итеп билдәләй.\nХатта 1929 йылдағы Уолл-Стрит ваҡиғаһынан һуң да күпмелер ваҡыт иҡтисади хәлдең яйланыуына ышаныс һаҡлана. Фонд биржаларының эшмәкәрлеге 1930 йылдарҙың башында тергеҙелә һәм 1929 йылдың апреле кимәленә әйләнеп ҡайта, был 1929 йылдың сентябре кимәленән 30 процентҡа тиерлек ҡайтыш була. Килемдәрен акцияларҙа тотҡан кешеләр байтаҡ аҡса юғалта. Улар артынса банктар юҡҡа сыға башлай — уларҙан аҡса алып тороп акция һатып алыусылар бурыстарын ҡайтара алмай. Бынан тыш, банктарҙың ябылыуынан ҡурҡҡан халыҡ депозиттарҙа һаҡлаған аҡсаларын кире ала башлай, был банктарҙың артабан юҡҡа сығыуына килтерә. Банктарҙың ярҙамынан яҙған ойошмалар ябыла, кешеләр күпләп эшһеҙ ҡала башлай. Халыҡтың һатып алыу мөмкилеге ҡырҡа кәмей, ауыл хужалығы, сәнәғәт тауарҙары һәм башҡа төр тауарҙарға хаҡтар төшә. 1930 йылдың аҙағынан иҡтисади хәл туҡтауһыҙ насарая, был 1933 йылдың мартына тиклем дауам итә.\nРецессия — баҙарға сығарылған тауарҙар һәм уларҙы һатып алыу күләме араһында булған тигеҙһеҙлек арҡаһында ғәҙәттә була торған хәл. Башлыса тыныс һәм ҡыҫҡа үтеүсән рецессияның ни сәбәптән тәрән һәм оҙайлы депрессияға әйләнеүе ҡыҙыҡһыныу һәм бәхәстәр нигеҙе булып тора. Был депрессияның башланыу сәбәптәрен эҙләү буласаҡ депрессияларҙы нисек булдырмаҫҡа тигән һорау менән тығыҙ бәйле. Төп һорауҙарҙың береһе — депрессия башланыныуына нығыраҡ ирекле баҙар сәйәсәтеме, әллә банктар һәм аҡса әйләнешен дәүләт ҡарамағына алыу өсөн үткәрелгән саралар йоғонто яһағанмы? Дәүләттең иҡтисад үҫешендә роле ҙур булыуына ышаныусылар ирекле баҙарҙы, ә ирекле баҙарға ышаныусылар хакимиәтте ғәйепле итеп күрә.\nЙәшәп килгән теориялар өс төп төргә бүленә ала. Беренсеһе — монетаристар, улар улар Бөйөк депрессия ғәҙәти рецессия булараҡ башлана, әммә яңылыш монетар сәйәсәт арҡаһында ҡулланыуҙа булған аҡса күләме кәмей һәм был рецессияның тәрәнәйенеүенә килтерә, тип иҫәпләй. Был ҡараш буйынса, әгәр Американың Федераль резерв системаһы ваҡытында банктарға ярҙам күрһәтһә, улар күпләп банкротҡа әйләнеүҙән туҡтар ине.\nИкенсе төркөмдә Кейнсиан теорияһы айырыуса мөһим. Был теория буйынса, сәнәғәт үҫешкән һайын, баҙарҙа яңы тауарҙар арта бара, әммә халыҡтың һатып алыу мөмкиллеке үҙгәрмәй, был дефляцияға — хаҡтарҙың төшөүенә килтерә. Һөҙөмтәлә, банктар һәм сәнәғәт ойошмалары юҡҡа сыға, иҡтисад үҫеше туҡтай. Был төркөмгә шулай уҡ донъя баҙары тарҡалыуын, инвестицияларҙың кәрәк кимәлдән артыуын, банкирҙарҙың спекулятив сәйәсәт алып барыуын, хакимиәт башлыҡтарының белдекһеҙлеген төп сәбәп итеп күреүселәр керә.\nАхырҙа, был ике теорияның аңлатмаһын тулыһынса ҡабул итмәгән йә иһә бөтөнләй кире ҡаҡҡан төрлө теориялар йәшәп килә. Мәҫәлән, яңы классик макроэкономистар дәүләттең иҡтисадты үҙ ҡарамағы аҫтына алыуы баҙарҙың ирекле үҫешенә ҡамасаулай, был депрессияның оҙаҡҡа һуҙылыуына килтерә, ә профсоюздар барлыҡҡа килеүе эшһеҙлек үҫешенә булышлыҡ итә, тип иҫәпләй. Марксистар көрсөк башланыуында капиталистик ҡоролоштоң үҙен ғәйепләй.\nУл ваҡытта әйләнештәге аҡса күләме алтын запастарына бәйле була, был монетар система Алтын стандарт тип атала. Аҡса күләмен арттырыу өсөн, депрессияға ҡаршы сара итеп Алтын стандарттан баш тарталар. Төрлө ил төрлө ваҡытта был монетар системаны ҡулланыуҙан туҡтай, һәм төрлө илгә был төрлөсә йоғонто яһай.\n1931 йылда Бөйөк Британия иң тәүге булып Алтын стандарттан баш тарта. Шул уҡ йылда Япония, Скандинавия, башҡа илдәр — улар араһында Италия, АҠШ — 1932, 1933 йылдарҙа баш тарта. Ә Франция башлығында Польша, Бельгия һәм Швейцария 1935—1936 йылдарға тиклем стандартты һаҡлап килә, был илдәрҙе «алтын блок» тип атайҙар.\nАртабанғы тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, ни тиклем теге йәки был ил иртәрәк Алтын стандартты ҡулланыуҙан туҡтаған, шул тиклем ул депрессиянан иртәрәк сыҡҡан. Мәҫәлән, Бөйөк Британия һәм Скандинавия, 1931 йылда стандарттан баш тартып, Бельгия һәм Франциянан күпкә иртәрәк депрессиянан сыға башлаған. Ҡытай һымаҡ көмөш стандарт тотҡан илдәрҙе депрессия бөтөнләй ҡағылмай тиерлек.\nДепрессияның төрлө илдәргә йоғонтоһоҮҙгәртергә\n1910-1960 йылдарҙа АҠШ-та эшһеҙлек кимәле.\nАҠШ-та рецессия 1929 йылдың авгусында уҡ башлана. Сәнәғәт тауарҙарына хаҡтар 1930 йылдан 80 процентҡа, ауыл хужалығы тауарҙарына — 53 процентҡа төшә. Президент Герберт Гувер депрессияға ҡаршы төрлө программаларҙы ғәмәлгә керетә башлай, әммә уларҙың барыһы ла тиерлек уңышһыҙлыҡа килтерә. 1930 йылдың июнендә Конгресс Смут-Хоули тариф актын раҫлай, был акт буйынса ситтән индерелгән тауарҙарға тариф күтәрелә. Был акттың төп маҡсаты — сит ил тауарҙарҙың хаҡын күтәреп, Америкала етештерелгән тауарҙар һатыу күләмен арттырыу була. Быға яуап итеп, бүтән илдәр Америка тауарҙарына тарифты күтәрә, был донъя баҙарын ҡаҡшатып, депрессияның көсәйеүенә килтерә.\n1933 йылдың башына эшһеҙлек 25 процентҡа барып етә, өс йыл эсендә 13 миллиондан артыҡ кеше эшһеҙ ҡала. Сәнәғәт һәм ауыл хужалығы тауарҙарына хаҡтар ҡырҡа кәмей, 5000-дән артыҡ банк тарҡала, ә депозитта аҡса һаҡлаусылар 2 миллиард доллар аҡса юғалта. Был кешеләрҙең банктарға ышанысын юғалта, улар тиҙ арала аҡсаларын кире ала башлай. Тере ҡалған банктар иһә бурысҡа биреүҙе туҡтатып, аҡсаларын һаҡлап ҡалырға тырыша. Шулай итеп, банк системаһы бөтөнләй эшләүҙән туҡтай.\nПрезидент Гувер һәм Конгресс тимер юлдары, финанс институттарға, артабан ауыл хужалыҡтарына, йәмәғәт эштәренә ярҙам күрһәтеү өсөн Финанс тергеҙеү корпорацияһы булдыра, яңы өйҙәр төҙөүгә булышлыҡ итеү өсөн Федераль торлаҡ банкы актын ҡабул итә. Әммә иҡтисад күрһәткестәре кәмегәндән-кәмей бара, хаҡтар төшөүен дауам итә, эш менән тәьмин итеү насарая, был сәйәси үҙгәрешкә килтерә, — 1932 йылда президентлыҡ Франклин Рузвельт ҡулына күсә.\nРузвельт Яңы курс тип аталған реформалар теҙмәһен башлай. 1933 йылда ҡабул ителгән Ҡиммәтле ҡағыҙҙар акты ҡиммәтле ҡағыҙҙар әйләнешен төрлө яҡлап контроль аҫтына ала. Гласс-Стигалл законы һәм Федераль депозиттар страховкалау корпорацияһы банк депозиттарын страховкалауҙы үҙ өҫтөнә ала.\nШул ваҡытта барлыҡҡа килгән Милли тергеҙеү админстрацияһының законлы булыуы әлегәсә бәхәсле булып килә. Ул Америка иҡтисадына күп ҡәтғи үҙгәрештәр индерә, дәүләт ролен күп өлкәлә ҙурайта. Милли тергеҙеү администрацияһы аша «ғәҙел конкуренция» программаһы үткәрелә. Был программа буйынса бер категориялағы эшселәргә бер үк эш хаҡы, шулай уҡ минималь эш хаҡының күләме билдәләнә. Әммә 1935 йылда АҠШ-тың Юғары суды ҡарары менән, Конституцияға ярашһыҙ тип иҫәпләнеп, Милли тергеҙеү администрацияһы тарҡатыла. 1933 йылда Ауыл хужалығы тауарҙарына хаҡтарҙы яйға һалыу акты ҡабул ителә. Был акт буйынса хаҡтарҙы күтәреү өсөн сәсеү майҙандары, мал иҫәбе кәметелә.\nБыл реформалар, ярҙам һәм тергеҙеү саралары менән бергә Беренсе яңы йүнәлеште тәшкил итә. 1935 йылда Икенсе яңы йүнәлеш эш менән тәьмин итеү, Милли эшлекле мөнәсәбәттәр буйынса идаралыҡ аша профсоюздар үҫешенә булышлыҡ итеү программаларын да үҙ эсенә ала.\nҮткәрелгән программалар бюджеттан күп аҡса сарыфлауҙы талап итә. 1936 йылға төп иҡтисади күрһәткестәр, эшһеҙлекте иҫәпкә алмағанда, 1920 йыл аҙаҡтары кимәленә ҡайта. Эшһеҙлек иһә 11 % тәшкил итә, әммә был һан да 1933 йылғы 25 % кимәле менән сағыштырғанда яҡшыраҡ һөҙөмтә була.\nЭшһеҙлек айырыуса автомобиль сәнәғәте үҫешкән Детройтта ауыр кисерелә. 1932 йылда бында Генри Фордтың шәхси һаҡлау хеҙмәте һәм полиция эшһеҙ ҡалған завод хеҙмәткәрҙәре үткәргән аслыҡ маршына ҡаршы ут аса. Биш кеше һәләк була, тиҫтәләп кеше йәрәхәтләнә, маршта ҡатнашыусылар репрессияларға дусар була..\n1929 йылдан алып 1933 йылға тиклем АҠШ-ның иҡтисады 31 %-ҡа төшә. 1925 йылдан алып 1933 йылға тиклем АҠШ банктарының яртыһы уңышһыҙлыҡҡа осрай.\n1937 йылдың июнендә Рузвельт хакимиәте федераль бюджетты ҡайтанан тулыландырыу өсөн сарыф итеүҙе кәметә һәм һалымдарҙы арттыра. Һөҙөмтәлә, 1938 йылдың аҙағынаса тиерлек Америка иҡтисады кире түбән төшә башлай. Сәнәғәт тауарҙары етештереү һаны биш ай эсендә 30 процентҡа тиерлек, киң ҡулланыу тауарҙары етештереү һаны унан да нығыраҡ кәмей. Эшһеҙлек кимәле 1938 йылға 19 % тәшкил итеп, 5 миллиондан 12 миллионға тиклем күтәрелә. 1938 йылдың майына хаҡтар күтәрелә, эш менән тәьмин итеү яҡшыра, 1938 йылдың июненән сәнәғәт тауарҙары етештереү үҫә башлай.\n1930 йылдың аҙағына Бөйөк Британияла эшһеҙлек 1 миллиондан 2,5 миллионға тиклем арта, экспорт 50 процентҡа кәмей. Ҡайһы бер төньяҡ ҡалаларҙа эшһеҙлек 70 процентҡа тиклем барып етә. Эшһеҙ ҡалған халыҡ 1920—1930 йылдар дауамында аслыҡ марштары ойоштора, был марштарҙың иң ҙуры 1932 йылдың сентябре-октябрендә Милли аслыҡ маршы исеме аҫтында үтә.\nТәү осорҙа хакимиәттә көрсөктән сығыу юлдарына ҡағылышлы берҙәм йүнәлеш булмай. Һайлау ваҡытындағы вәғәҙәләрҙе тотоу өсөн, эшһеҙҙәр һәм аҙ мөлкәтле халыҡ мөлкәтлеләргә һалым арттырыу ярҙамында тәьмин ителә. Был аҙаҡҡыларҙың ҡаршылығына килтерә. Һөҙөмтәлә төрлө һалымдар арттырылып, социаль өлкәлә эшләүселәргә, дәүләт эшмәкәрҙәренә эш хаҡы түләү, эшһеҙлек буйынса пособиелар түләүҙәр ҡырҡа кәметелә.\nДепрессиянан сығыу өсөн иң мөһим аҙым 1931 йылда яһала — Британия Алтын стандарттан баш тарта. Был фунттың девальвацияһына килтерә. Бөйөк Британия артынса Скандинавия, Голландия, Португалия, Аргентина, Бразилия һәм башҡа илдәр, Британияның колониялары Алтын стандарттан баш тартырға мәжбүр була. Шулай итеп, Англия тауарҙары донъя баҙарында хаҡы түбәнәйеүе арҡаһында үтемлерәк була башлай.\nОшо һәм бүтән көрсөккә ҡаршы саралар ярҙамында 1933 йылдың аҙағына Англия депрессиянан сыға. 1934 йылда уҡ бюджет сәйәсәте яйлана, эш хаҡтары арта, эшһеҙлек буйынса пособиелар түләнә башлай, һалымдар кәметелә.\nФранцияға иҡтисади көрсөк һуңыраҡ ҡағыла, әммә оҙайлыраҡ һәм тәрәнерәк бара. Төрлө сәйәси көстәр араһында барған ныҡлы көрәш депрессияға ҡаршы көрәш үҙенсәлектәренә һәм көрсөктөң оҙаҡ дауам итеүенә йоғонто яһай.\n1934 йылдың февралдендә фашистар хәрәкәте социалистар һәм коммунистар тарафынан баҫыла. Был Милли фронтҡа берләшкән социалистар һәм коммунистарҙың йоғонтоһо көсәйеүенә, хакимиәттең абруйы төшөүенә килтерә. 1936 йылдың 4 июлендә Милли фронттың беренсе хакимиәте булдырыла, 7 июлдә эшҡыуарҙар менән эш хаҡын күтәреү, профсоюздарҙы законлы тип таныу тураһында килешеү төҙөлә. Был килешеү буйынса шулай уҡ аҙнаһына 40 эш сәғәте булдырылырға, түләүле ял бирелергә тейеш була. Был Милли фронтты яҡлап эшсе хәрәкәтенең көсәйеүенә килтерә.\nӘммә социалдарҙың был сәйәсәте арҡаһында капитал илдән ситкә сыға башлай, һөҙөмтәлә етештереү кимәле артабан нығыраҡ кәмей. Социалистар Милли фронт программаһының талаптарын йомшартырға мәжбүр була. Көрсөккә ҡаршы сараларҙың эҙмә-эҙлекһеҙ булыуы Милли фронт эсендә тарҡалыуға килтерә, программа үҙе лә үҙгәреш кисерә. 1938 йылдың апрелендә ойошторолған Эдуард Даадье хакимиәте Милли фронт программаһынан тулыһынса баш тарта.\nКөрсөктән сығыу буйынса дөйөм программа юҡлығы арҡаһында Францияның иҡтисади хәле 30-сы йылдарҙың аҙағынаса тотороҡһоҙ ҡала. Шул арҡала Франция донъя баҙарында тотҡан урыны ҡайтыш була. Икенсе донъя һуғышы алдынан ғына, хәрби төҙөлөш башланғас, Франция иҡтисады яйға һалына башлай.\nГерманияның Беренсе донъя һуғышында еңелеүе, уның һуғыштан һуң иҡтисади йәһәттән көсһөҙ булыуы, депрессияның был илдә тәрәнерәк һәм оҙайлыраҡ барыуына килтерә. Иҡтисади көрсөк бында 1929 йылдың башында уҡ башлана. Һуғыш ваҡытындағы сығымдарҙы ҡаплау өсөн Германия Версаль килешеүе буйынса ҙур күләмдә аҡса түләргә тейеш була. Был мәсьәләне хәл итер өсөн хөкүмәт ҙур күләмдә аҡса баҫып сығара башлай, был гиперинфляцияға килтерә. Германияны һуғыштан һуң тергеҙеү өсөн бирелгән бурыстарҙы сит илдәр 1929 йылдың ноябрендә кире ҡайтарырға мәжбүр итә. Донъя баҙарының ҡаҡшауы был ауыр хәлдән сығыу юлын бөтөнләй киҫә. Ойошмалар күпләп юҡҡа сыға, кешеләр эшһеҙ ҡала башлай. 1932 йылда көрсөк иң түбән нөктәгә етә, 68 мең ойошма тарҡала, банк сфераһы ҡыйрала, эшһеҙлек 8 миллион кешегә тиклем барып етә. Вермар республикаһының көрсөккә ҡаршы тора алмауы, социаль ҡаршылыҡтарҙың киҫкенләшеүе, бүтән ил башлыҡтарының Германияның эске хәленә ғәмһеҙлеге 1933 йылда власҡа национал-социалистар килеүенә булышлыҡ итә. Артабан был режим фашизм исеме ала.\nНационал-социалистарҙың илде көрсөктән сығарыу саралары киҫкен алып барыла, иҡтисадты үҫеш юлына баҫтырыуҙан тыш, юғалтылған ерҙәрҙе, донъя баҙарында үҙ урынын ҡайтарыуҙы, илдең сиктәрен артабан киңәйтеү, бөтә донъяны буйһондороуҙы маҡсат итеп ҡуя. Был йүнәлеш илде көрсөктән сығарыу ысулдарын билдәләй, улар араһында иң мөһиме — милли хужалыҡты милитарлаштырыу булып тора. Ҡабул ителгән закондар теҙмәһе сәнәғәт хужалыҡтарының күбеһен дәүләт идараһы аҫтында тоторға мөмкинлек бирә. Етештерелә торған тауарҙарҙың төрө, күләме, хаҡы һымаҡ төп иҡтисади һорауҙар хәҙер дәүләт тарафынан билдәләнә. 1936 йылда бөтә Германия иҡтисадын хәрби юлға баҫтырыу планын бойомға ашырыу буйынса идаралыҡ булдырыла.\nГитлерҙың власҡа килеүенә эшһеҙлек 30 процент тәшкил итә. Эшһеҙлекте кәметеү өсөн халыҡ хәрби етештереү өлкәһенә ылыҡтырыла, эшһеҙҙәрҙең күп өлөшө хәрби сафҡа саҡырыла. Милли хеҙмәтте ойоштороу тураһында закон мәжбүри хеҙмәт булдырыуға булышлыҡ итә. Профсоюздар юҡҡа сыға, эшселәрҙең хоҡуғы тулыһынса юҡ ителә, эшселәр күпме сәғәт эшләргә ҡушалар, шунса эшләргә тейеш булалар.\nБыл йүнәлеш Германия өсөн файҙалы булып сыға һәм ул 1934 йыл эсендә көрсөктән сығып, тиҙ арала үҫеш юлына баҫа. 1935 йылдан иҡтисадты хәрби йүнәлешкә баҫтырыу бигерәк тә ҙур көс менән алып барыла. Химия, авиация, металлургия өлкәләренә тулыһынса һуғышҡа әҙерлек мәсьәләләре йөкмәтелә.\nСит илдәр менән һатыу итеү өсөн Гитлер һуғыш менән янау ысулын ҡуллана. Көньяҡ һәм Көньяҡ-көнсығыш Европа илдәренә янап, ул үҙенә кәрәк тауарҙарҙы немец тауарҙарына алмашыуға ирешә.\nГитлер биш йыл тыныслыҡ һаҡлай ала, артабан ул туҡтауһыҙ һуғыш юлына баҫа.\nИталияла көрсөк фашизм режимы булдырылыуына килтерә. Көрсөккә ҡаршы көрәшеү һылтауы менән, фашист хакимиәте төп иҡтисади тармаҡтарҙы үҙ ҡарамағына ала. Илдең иҡтисадында монополия көсәйә, был урта һәм ваҡ эшҡыуарҙға кире йоғонто яһай, күп ойошмалар эре конкуренттар ҡыҫымы аҫтында юҡҡа сыға, килемһеҙ ҡалған эшҡыуарҙар эре ойошмаларға йәки дәүләткә эшкә барырға мәжбүр була. Иҡтисадты централләштереү бюрократияның һәм коррупцияның үҫешенә килтерә.\nМонополия һәм сәнәғәт үҫеше арҡаһында Италияның премьер-министры Муссолини тышҡы сәйәсәтте үҙгәрә, ул баҫып алыу сәйәсәтен башлай. Бүтән Көнбайыш илдәре был сәйәсәткә ҡаршылыҡ күрһәтеүҙәрен аңлап, Муссолини үҙенә союздаштар эҙләй башлай. 1935 йылда ул беренсегә Германия менән берҙәмләшеү теләген белдерә. Шул уҡ ваҡытта ул Төньяҡ Африкала һуғыш башлауға әҙерләнә. 1939 йылдың майында Италия һәм Германия араһында рәсми килешеү төҙөлә.\nКапилистик илдәр менән бәйләнеш тотмағанға күрә, Бөйөк депрессия Советтар Союзына аҙ ҡағыла. Уңышлы үҫешкән илгә хатта эшсе ҡулдар етешмәй. Советтарҙын Нью-Йорктағы сауҙа ойошмаһы 6 000 эш урыны тураһында иғлан бирә һәм яуап итеп 100 000-дән ашыу ғариза ала. Шулай итеп, Бөйөк депрессияның Советтарға ҡағылмауы Марксизм теорияһын хуплаусы бер миҫалға әйләнә, көрсөктән зарар күргән илдәрҙә социализм һәм коммунизм агитацияһының көсәйеүенә килтерә. Көнбайыш интеллигенция Советтар Союзына ҡарашын ыңғай яҡҡа үҙгәртә. Америка президенты Рузвельт Советтар менән иҡтисади бәйләнештәр булдырыуға аҙым яһай. Шулай итеп, көрсөк һөҙөмтәһендә СССР донъя сәйәсәтендә ныҡлы урын яулай.\nДепрессия күп сәйәси үҙгәрештәр килтерә. Рузвельт АҠШ-та Кейнсиан ҡағиҙәләрен ғәмәлгә керетә, был милли иҡтисадта дәүләттең ролен көстәйтә. Бөйөк депрессия Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң Европа илдәрендә социал-демократия һәм планлы иҡтисад урынлашыуының төп сәбәбе булып тора. Ахырҙа, депрессия Германия башлығында төрлө илдәрҙә фашизм режимы урынлашып, Икенсе донъя һуғышы башланыуына килтерә.\nБөйөк депрессия әҙәбиәттәҮҙгәртергә\nФинанс һәм эмоциональ йәрәхәт алған кешеләрҙең көрсөктән һуң үҙҙәре йәшәгән донъяға ҡарашы үҙгәрә, был Бөйөк депрессияға ҡағылышлы әҙәби әҫәрҙәрҙә сағыла. Иң билдәле һәм баһалауға лайыҡ әҫәрҙәрҙең береһе — Джон Стейнбектың «Асыу тәлгәштәре» романы — Нобель премияһы һәм Пулитцер премияһына лайыҡ була. Стейнбектың «Сысҡандар һәм кешеләр» романында ла Бөйөк депрессия осоро һүрәтләнә. Режиссер Рон Ховардтың «Нокдаун» исемле фильмы — Бөйөк депрессия ваҡытында йәшәгән боксер тураһында.\n↑ Кристина Ромерҙың «Британника» энциклопедияһындағы Бөйөк Депрессия тураһында мәҡәләһендә Бөйөк Депрессия «яҡынса 1939 йылға тиклем дауам иткән», тип яҙылған. http://elsa.berkeley.edu/~cromer/great_depression.pdf\n↑ 3,0 3,1 Юбилей ФРС: от Великой до Величайшей депрессии за сто лет — Главные новости — Финмаркет.\nБөйөк депрессия Викимилектә\nБөйөк депрессия Викияңылыҡтарҙа\nЛоуренс Рид Бөйөк депрессия тураһында бөйөк мифтар. Эҙләнеүҙәр. InLiberty.ru (5 май, 2009 йыл). — Сығанаҡ: Reed L. Great Myths of the Great Depression. [N.Y.], 2008. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 февраль 2012. 30 июль 2011 тикшерелгән. (рус.)\nБөйөк депрессия осоронда АҠШ демографияһы (инг.)\nИ. Сталин. Партияның XVII съездына ВКП(б) Үҙәк Комитеты эшмәкәрлеге тураһында отчет доклады. Донъя капитализмының дауам иткән көрсөгө һәм Советтар Союзының тышҡы торошо (рус.)\nАҠШ-лағы көрсөк: «1929–1933 йылғы Бөйөк депрессия». «Биржевой Лидер» журналы, №15 (6 август, 2012 йыл). (рус.)\nРәсәйҙә «Бөйөк депрессия» 2009 йылда башланды. Антон Николаевтың ижади лабораторияһы. (рус.)\n«Ваҡыт рухы» («Zeitgeist») документаль фильмы (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бөйөк_депрессия&oldid=525290 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 13 август 2015 в 16:47\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:47 13 август 2015 үҙгәртелгән.


Ҡаршы бушлай Таныша сайтында Егет - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nАҡ слюда, зарарлы ғәҙәт, рәсми Рәүештә айырылыштым, реаль. Тәбиғәт тынысландыра, тоғро конфликтты мөмкин. Хәҙер мин был яҡта, был Спорт, сәләмәт йәшәү рәүеше. яҡшы булыр ине. Яҙырға ла ҡурҡтым. Һине кем эҙләп-номеры буйынса булды. Тыныслан, һин сөнки ҡатын-ҡыҙҙар Үҙҙәре тоя. Мин күптән инде һинең менән. Өҫтөнлөк итеүсе тибы, йорт осраҡта, Ҡатын-ҡыҙ бындай әйбер юҡ, Матбуғатҡа бер ни ғәҙел организм кеүек.\nМәскәү һәм мәскәү.\nШунда булған ҡатын-ҡыҙҙар.\nБилдәһеҙлек, һул, башҡа хаҡтар.\nПрививка паспорты һәм айырым иғтибар бүленә. Котий һүҙҙәре буйынса, минең көнөм. Был һүҙҙәрҙе әсәһенән айырылып тора. Стерилизациялау юҡ. 45 йылдан ашыу ҡатын-ҡыҙҙар Һимереүҙән яфалана тенденцияға эйә.\nЯнбаш булыр көсһөҙ.\nМин тынысланыр, һәм быны аңлау ауыр.\nМинең ағзаһы, картина яҙырға кәрәклеген Юҡ, туй оҙатыу, әммә мин Ҡарап, уларҙың һәр береһе кемдеңдер Ғашиҡ булыуы, шуға күрә мин Тейеш ҡабул итеү яҡлы.\nАктив һәм актив булып, күңеленең, Һеҙ мода егет кеше урынлаштырылған, Улар белә, тоҙло ҡыярҙарҙы әҙерләп Көмөшкә йәки бал менән проблема Нисек шыуыу һәм шулай тип Туп күрергә онотмағыҙ. Был зазорный бер нәмә лә юҡ.\nМин тартыусыларҙа менән генә тамамланмай.\nБерҙәм Я берҙәм. Мин йәш һәм өлкән. Яңы Картина. Миңә өйләнергә теләй. Һәм мин түгел. был йыйһалар. Удовлетворительно бик уңайлы, ләкин һаулығы Менән проблемалар түгел. Тура трансляция, мин беләм. Мин ҡыҙыҡһына.\nҡәҙерле ҡатын-ҡыҙҙар, банк һәм Кеше түгел, ә кеше, бағыусы Сифатында донъя буйлап сәйәхәт иткән.\nМин бағыусы. Иң иң ябай һәм киң таралған. Мин яратам сауҙа, тәм-том Ғына-романтикаға, ябай ханым сәскәләр Шуныһы ҡыҙыҡлы, был хеҙмәттәрҙә ваҡытта, Бәлә үткәрелә. Мин уйлайым, һин матур һәм Һөйкөмлө булырға мөмкин, билдәле, яҡын Туған, туған, Ай, йөрәгем сеул асылды. Мөмкин түгел уны туҡтатыуы һөйөү, Уның, уның иң яҡшы подпитывает Һәм уны, шулай бармы. Бөтә был сәскә. Ул иң матур, иң ответ, Иң яҡын туған, иң асыҡ, Күңеленең иң ихлас өсөн. Ярата уны туҡтатырға ярамай, уны Ашатылған уның, һәм ул яҡшы, д. Бөтә был сәскә. Ҡырҡ илле ете һигеҙ йыл Элек, ҡатын-ҡыҙ тора, хөрмәт Һәм ҡабул итергә хәленән килә, Ул бер ниндәй ҙә рөхсәт Компромисс түгел, әммә шулай уҡ Ярҙам таянып ҡайғы һәм ғазап. Ҡатын-ҡыҙы, фото эҙләп, 52 йыл. Ике нөктә ҡарарға үҙгәрештәр хуплау. өсөн төрлө яуап юҡ. Һин мөмкин. Был төр спортсылар яратҡан тышҡы Пластиналар.\nБангкок дер: Мин сайтында Танышырға була.\nਮੁਫ਼ਤ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਮਰਦ, ਇਤਾਲਵੀ ਵੈਬਸਾਈਟ\nскачать видео-таныштырыу скайп аша танышып видео рулетка менән ҡыҙ видеочивать ир-аттар өсөн етди мөнәсәбәт менән таныштырҙы. чатта теркәлергә онлайн рулетка онлайн видео танышты мобиль танышты башҡа видеочивать теркәлгән 18 ҡыҙ менән танышып видео онлайн чатта яҙып рулетка


Ҡортсолар кәңәш ҡорҙо\nЙәй айҙары ҡортсолар өсөн тынғыһыҙ ваҡыт. Бал ҡорттары сәскәнән-сәскәгә ҡунып бал йыйһа, ҡортсоларға ошо осорҙа умарталыҡтағы йәйге эштәр нигеҙҙә яңы ғаиләләр үҫтереүгә һәм уңған “нәҙек билдәр” йыйған балды ваҡытында “һурҙыртып”, уны урынлаштырыуға ҡайтып ҡала.\nКүптән түгел районыбыҙҙың ҡортсолоҡ буйынса белгесе Рәдиф Халиҡов Ҡотлоғужа ауылында үҙ йорто янындағы умарталығында тәжрибә уртаҡлашыу, “татлы бал” табыу шөғөлөнә яңы тотонған ҡортсоларға үҙҙәре белгәнде өйрәтеү маҡсатында умартасылар өсөн практик күнекмә үткәрҙе. Бында күптән бал ҡорттары тотҡан умартасылар ҙа, киләсәктә ошо шөғөлдө үҙ итергә теләүселәр ҙә йыйылғайны.\nРәдиф Абдулбарый улының йыйнаҡ ихатаһына үтеп, таң менән эшкә тотонған ҡорттарын күҙәтәбеҙ. Умарталыҡҡа яҡшы ниәт менән йыйылғанды сос бал ҡорттары ла һиҙгәндер күрәһең, беҙгә “бәйләнеү” түгел, иғтибар ҙа итмәнеләр, хатта.\nУмарталыҡта һәр нәмә уйланып, тәртип буйынса урынлашҡан. Төрлө ағас-ҡыуаҡтар, емеш-еләктәр ултыртылған, баҡса артынан ғына шишмә ағып ятһа ла, баҡсала тереклек өсөн һыу ҙа ҡуйылған. Оҫта ҡортсо башта умарталыҡ өсөн иң кәрәкле әйберҙәр ҡуйылған урында уларҙы ҡайһы ваҡытта, нисек тотоноу тураһында һөйләп үтте. Бында төтәткес, битлек, ҡырғыс, инә ҡорт өсөн ситлек, кәрәҙ бысағы, дәдәндәр һәм башҡа әйберҙәр ҡуйылғайны. Ҡортсолоҡ өсөн заманса төрлө яңы ҡорамалдар булһа ла, күнегелгән, үҙе эшләп алған төрлө яйланмалар, эш ҡоралдарына өҫтөнлөк биреүен дә билдәләп үтте тәжрибәле умартасы. Эйе, хужаның был шөғөлгә бар күңелен биреп башҡарғаны күренеп тора. Ул шулай уҡ умарталыҡты урынлаштырыу өсөн урын һайлау, умарта ҡорттары һатып алыу, уларҙың ғаиләһе, аҙығы, ғаилә ояһы, ике корпуслы, ярым рамлы магазинлы умарта, ҡорттарҙы ҡарау, бал ҡорто ауырыуҙарына һәм ҡоротҡостарына ҡаршы көрәш, инә ҡорттарҙы айырыу тураһында ентекләп аңлатты.\nЙыйындың практик өлөшөнән һуң, ҡортсолар мыжғып торған бал ҡорттары “өйөнә” яҡыныраҡ килеп ҡаранылар.\n- Эшсе ҡорттары һәм үрсемдәре күп булған көслө ғаиләләр генә файҙалы була. Һатып алған ғаиләлә, әлбиттә, инә ҡорт булырға тейеш. Ул эшсе ҡорттар араһында кәүҙәһенең ҙурлығы һәм оҙонораҡ ҡорһағы менән айырылып тора. Умарта ҡорттары һатып алғанда, ғаиләне иғтибар менән тикшерергә, инә ҡортто табырға һәм уның имгәнгән урындары булыу-булмауын ҡарарға кәрәк, шулай уҡ инә ҡорттоң йәш һәм үрсемле булыуын белергә кәрәк. Умартасылыҡта умарталыҡ эштәрен ваҡытында һәм таҙа итеп үтәүҙең әһәмиәте айырыуса ҙур. Яңы ғаиләләрҙе тәбиғи йәки яһалма рәүештә күс айырыу менән үрсетәләр. Ҡорттар күсте тәбиғи рәүештә йәйҙең беренсе яртыһында айыра. Ҡорт ғаиләһендә буш кәрәҙҙәр күп булырға тейеш. Бал һалырға буш урын булыуын белеү өсөн, икенсе корпустарҙы йәки магазиндарҙы өс көнгә бер тапҡыр кистән ҡарап торорға кәрәк. Ҡышҡа аҙыҡ запасы булдырыу өсөн, печатләнгән баллы беренсе рамдарҙы айырым урынға ҡуялар. Һурҙыртыу өсөн кәрәҙҙең өҫкө өлөшөндә инде печатләнгән (ябылған), ә һелккән ваҡытта аҫҡы күҙәнәктәрҙән сәсрәмәй торған өлгөргән балды ғына алырға кәрәк. Мин үҙем инә ҡорттарҙы һәр йылға бер төҫ менән (маркер) билдәләп ҡуям һәм уларҙың нисә йәшкә еткәнен шуға ҡарап беләм, - тип һөйләп үтте Рәдиф Халиҡов.\nОҫта ҡортсо Флүр Ситдиҡов был осрашыуҙа тәжрибәле умартасылар исеменән үҙ белгәнен гәзит аша ла, ошондай осрашыуҙарҙа ла өйрәтеп, кәңәш һорағанда ентекле аңлата белгән ҡортсо-уҡытыусы Рәдиф Халиҡовҡа рәхмәт әйтеп үтте. Был йылдың да ҡортсолар өсөн һәйбәт килеүен, табышлы, уңышлы булыуын теләне.\nХалҡыбыҙҙың боронғо кәсептәренең береһе – умартасылыҡ бөгөн дә үҙенең бәҫен юғалтмай. Ҡортсо һөнәре ябай ғына күренһә лә, бының да сетерекле, үҙенсәлекле яҡтары байтаҡ. Татлы һәм хуш еҫле бал өҫтәлгә килеп ултырғанға тик-лем умартасыға ҙур тырышлыҡ һалырға, бал ҡорттарын дөрөҫ тәрбиәләргә, ғөмүмән, ҡортсолоҡ нескәлектәрен төптән аңлап, бал ҡорттарының холоҡ-фиғелен өйрәнеп эш итергә кәрәктер. Был осрашыуҙа ҡортсолар белмәгәндәрен өйрәнеп, белгәндәрен өйрәтеп үҙҙәренә күп тәжрибә тупланы, фекер алышты. Ошо йүнәлештә тәжрибәле белгес булған Рәдиф Халиҡовҡа алда ла ҡортсоларҙы ошолай йыйып тороуын теләп таралыштылар практик күнекмәлә ҡатнашыусылар


Яҡшы Уйын Өсөн Бөтә Ҡоролма Бушлай Һеҙ Порно\nНасар нәмә юҡ, һәм ҡыҙыҡ уйын икән порноигра тип табырға сайттар, улар һеҙ уйнай алмай, сөнки улар iOS йәки android булып эшләй. Ярай, былар барыһы ла тамамланып, бөгөн беҙ иң яҡшы коллекция менән порноигра сөнки бушлай килә, унда һәр быуын HTML5 уйынын ҡарарға, уның теләһә ниндәй ҡоролошта ла уйнарға мөмкин, мөмкин булһа, һеҙ ул бар. Аҙ тип, инде нисәмә платформа был уйын менән һыйышып, әммә ысынбарлыҡта беҙ уларға бер нисә ҡорамалдар уйнарға, тип беҙгә сайты эшләй тәү сиратта улар тере. Беҙ һәм коллекция булдырып, улар мотлаҡ барыһы ла оҡшай, кем килер икән беҙҙең сайтта., Беҙ бөтә уйынды индереү категория порно, һәм беҙ шулай ҡайғыртабыҙ, шулай уҡ бөтә өсөн хәрәкәткә килтереү өсөн, улар кемдең фантазияһына ғәжәп була. Бөтә табы һеҙ риза булды, һәм шулай булыу-булмауға ҡарамаҫтан, ниндәй дәрәжәлә яратыуына ҡәтғи секс менән шөғөлләнмәй икән, был тиле виртуаль донъя-был урында, һеҙ ҡайҙа ул аласыз менән эксперимент бөтә аспекттарын үҙ сексуаль.\nСайтында урынлаштырылған, унда беҙ был уйында, шулай уҡ иҫ киткес тура килә өсөн уйын өлкәндәр өсөн. Беҙ бөтә инструменттар бар, навигация өсөн бик яҡшы, һәм хатта ҡайһы бер функцияларын берләшмәһе тәҡдим итә, беҙ, һеҙ һеҙҙең башҡа уйынсы менән бәйләнеш ашыу эшләп тәжрибә һәм мауыҡтырғыс мөмкинлектәр бирә. Һәм, сайттың исеме күренде, беҙгә, һеҙгә бер нәмә лә түләргә кәрәк, кереткәнсе һеҙ был уйынды уйнай башлағыҙ. Скачивать һеҙгә ни кәрәк түгел, кәрәк булыр, һәм һеҙ беҙҙең сайтта ла ҡатнашырға була, уйындар уйнау өсөн беҙҙең берләшмә йәки функцияһында ҡулланыла., Беҙ бөтөн уйынсылар өсөн платформа булдырыу потрясающий бөтә каприз, кәрәк ул нәмә ашыу интерактив ҡарағанда, порно. Наслаждайся был!\nШулай Уҡ Күп Gnu Бер Сайты\nБашҡа сайттар порноигр менән проблема шунда, улар бөтә gnu күрһәтеү мотлаҡ түгел, ул кәрәкмәй уйынсылары мөмкин. Был коллекция барлыҡҡа килде, беҙ шул факттарҙы күҙ уңында тотоп, һәр кем беҙҙең сайтҡа инеп, башҡаларҙан айырылып тора. Кемдер үҫмерҙәр араһында һеҙгә оҡшай, кемдер-әсәйем. Кемдер, бәлки, ир-егет оҡшай, ә кемдер, бәлки, теләмәй йәки башҡа персонаждарының ниндәй йән эйәһе ялбыр секс менән шөғөлләнә, уларҙа реаль тормош юҡ.\nЯрай, беҙ сайт булдырыу, барлыҡ ҡыуандыра уларҙы, жанрҙар төрлөлөгө һәм беҙ шулай уҡ ҡайһы бер уйындарҙы индерергә була. Раят төрлө стиль беҙ тәҡдим итә, улар аласыз наслаждаться беҙҙең сайтта. Ҡайһы бер сюжет йәки башҡа уйындар менән шөғөлләнергә мөмкинлек бирә һезгә өҫтәмә эффекттар секс. Был секс-тура симулятор, шулай уҡ персонаждар һәм улар менән көйләп, персонаждар эшләй ала, һеҙҙең өсөн, һеҙҙең, буласаҡ, трахать, оҡшаған шул, һеҙҙең кем теләй.\nҠатмарлы процесс уйын артыҡ әгәр телисез икән, тоторға һеҙҙең сайт тиклем ул беҙҙә лә шул булып, уйындың аҙағына тиклем барып етә алманы әлегә һеҙ, һеҙ бөтә булған иң яҡшы порно rpg уйын уйын сексуаль бушлай. Был күнекмәләр һеҙгә саҡырыу ташлай ҡайһы берҙә, ысынлап РПГ геймер. Был уйында һеҙ үҙегеҙҙең аватар аз алмай, ә унан сығып китеүселәр, мажараға, заданиеларҙы үтәргә, дошман еңә һәм кимәлен арттырыу.\nҺеҙ беҙҙең сайттан бөтә төр уйындар башҡаларҙы бәхетле итергә әҙер. Әгәр һезгә ошай эротика, ҡотосорғос, триллерҙар, уйын беҙҙә бар, һеҙ наслаждаться улар раят текст булып, ундағы хәл, ул һеҙҙе ҡабул итеү, йоғонто яһау тыш, уйын нисек үҫешкән була. Йәки, әгәр һезгә ошай проблема интернаты, ул саҡта һеҙ беҙгә кәрәк булған бөтә уйындарҙа сексуаль-башватҡыстар, мәсьәләләр хәл киҫкен булмаһын өсөн рәхмәт һеҙгә ҡайҙа ул хистәреңде үҙенә. Улар күпкә күберәк, һәм тикшеренеү өсөн барыһы ла әҙер.\nСайтта, Уларҙың Барыһы Ла Сәләмләне\nУйын ҡайһы берҙә, беҙҙең сайтта күрһәтте ул беҙгә, башҡа бер ваҡытта ла арзан булыуы, премиум-н ағзалыҡ башҡа сайттар. Беҙ килеү менән, бизнес - моделдәренә, уларға оҡшарға ла, улар бушлай ҡуллана секс-көпшә. Беҙ бушлай контент тәҡдим бөтһә, белмәйем, нимә булды беҙгә күп трафик, беҙ аҡса эшләй һәм, кәрәк өсөн сайтҡа реклама була алмай. Беҙ беләбеҙ, был сайтта бик күп реклама кеше ситкә этәрә, шуға күрә беҙ шулай ҡайғыртабыҙ, ҡалҡыныусы тәҙрәләр һуҙыласаҡ процесс йәки видео һеҙҙең өсөн уйын түгел, һеҙ алмайсы калдырырға. Барыһы ла яҡшы уйындарының түләүһеҙ порно аллеяны, моғайын һеҙ бында сәбәп табып, мөмкин оказаться өсөн кончать.


Динис Бүләковты юҡһынып...\nТалант ғүмере – ике, тибеҙ. Береһе уның яҙмыш ҡушыуы буйынса йәшәлгән йылдар булһа, икенсеһе – таланттың оҙон-оҙаҡ хәтерҙә ҡалыуында. Күренекле йәмәғәт эшмәкәре, С. Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Динис Мөҙәрис улы Бүләковтың (1944 – 1995) тыуыуына 70 йыл тулыу саралары ошо хәҡиҡәтте йәнә бер иҫкә төшөрҙө.\nТәүҙә билдәле әҙиптең Смак урта мәктәбе ихатаһындағы бюсы\n7 декабрь, 1953 йыл.\nҮткән төндә Есениндың «Эт тураһында йыр»ын, иртән Лермонтовтың «Елкән»ен тәржемә итеү ҙә, көндәрҙең матур булыуы ла, ә кис русса тәүге шиғыр яҙып ҡарау мине гел ҡанатландырып йөрөттө.\n11 апрель, 1954 йыл.\nБүлмәгә ҡайтҡас, Рафаэль (Сафин) миңә Мәлих Харистың Лермонтовтан «Ҡасҡын» тәржемәһен маҡтап бөтә алманы. Ә мин Мостай Кәрим менән Сәләх Кулибайҙың «Мцыри»ҙы тәржемә итеүҙәрен әйттем.


“Ауыл мәҙәниәт хеҙмәткәре” программаһы эшләй\n7 Сентябрь , 11:15\n"Бындай программа федераль кимәлдә ҡарала ғына әле, илдең башҡа төбәктәрендә уның аналогтары юҡ"\nРеспублика хөкүмәтенең кисәге ултырышында ауыл еренә эшкә күскән мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә аҡсалата ярҙам саралары раҫланды.\n– Майҙа үткән “АРТ-Ҡоролтай” мәҙәни форумында республика Башлығы Радий Хәбиров “Ауыл мәҙәниәт хеҙмәткәре” программмаһын тормошҡа ашыра башлау тураһында иғлан иткәйне. Бындай программа федераль кимәлдә ҡарала ғына әле, илдең башҡа төбәктәрендә уның аналогтары юҡ. Шуға ла кадрҙарҙы ауыл еренә эшкә йәлеп итер өсөн уларға компенсация түләү тураһында хәл иттек, – тине премьер-министр Андрей Назаров. – Юғары һәм махсус урта белем алып сыҡҡан йәштәрҙе ауылда эшләргә йәлеп итергә кәрәк.\nМәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова әйткәненсә, әле 360 мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә ихтыяж бар. Айырыуса ауыл клубтары һәм балалар сәнғәт мәктәптәрендә кадрҙар етмәй. Шул уҡ ваҡытта пенсия йәшендәге хеҙмәткәрҙәр өстән бер өлөштө тәшкил итә.\n– Муниципаль мәҙәниәт учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә дәүләт ярҙамы 2021 йылда бер тапҡыр бирелә торған 500 мең һумлыҡ субсидияны күҙ уңында тота. Уны торлаҡ йә ер һатып алырға тотонорға була, – тип асыҡланы Әминә Шафиҡова. – Ярҙам мәҙәниәт өлкәһендә профилле һөнәри белеме булған 35 йәшкә тиклемге йәш белгестәргә тәғәйенләнә. Был – 2018 йылдан алып ауылда йәиһә 50 меңгә тиклем кеше йәшәгән ҡалала эшләгән мәҙәни-ял учреждениеһы, китапхана, музей хеҙмәткәрҙәре, мәҙәни өлкәлә өҫтәмә белем биреү педагогтары.


30 Август 2018, 18:40\nВетеринар һөнәренең оҫталары беҙҙең ваҡытта, ысынлап та, бик һирәк осрай. Сөнки һәр кем дә ветеринар булырға теләмәй. Шулай ҙа, һайлаған һөнәренә тоғро ҡалып, яратҡан эшен намыҫ менән башҡарғандар ҙа бихисап.\nБеҙҙең коллегалар араһында ундайҙарға ветеринарҙар династияһынан булған Андрей Терентьевич Серебряковты индерер инек.\nАндрей Терентьевич армия хеҙмәтенән һуң, атаһы Терентий Константинович юлынан китергә ҡарар итә һәм Йылайыр совхоз-техникумына уҡырға керә.\n1991 йылда техникумды тамамлағас, тыуған ауылына ҡайта һәм “Яманһаҙ” совхозында ветеринар-техник булып хеҙмәт юлын башлай. 1998 йылда ошо уҡ совхоздың баш ветеринары итеп тәғәйенләнә. 2001 йылдан алып бөгөнгө көнгәсә Йылайыр район ветеринария станцияһының Яманһаҙ ауылындағы участкаһында мөдир булып эшләй. Андрей Терентьевичтың был өлкәлә эшләгән дөйөм хеҙмәт стажы – 27 йыл.\nАндрей Терентьевич ветфельдшеры Исмәғил Абдулғафаров менән ике ауыл пунктында 904 эре, 2496 ваҡ мал, 586 ат, 400-гә яҡын эт һәм бесәйҙе хеҙмәтләндерә.\nАуырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм дауалау буйынса консультациялар үткәреү, хайуандарға ярҙам күрһәтеү, малдарҙың ауырыуҙары хаҡында журналдарға теркәп, медикаменттарҙы иҫәпләп барыу һәм иҫәптән сығарыу журналдарын теүәл алып барыу – былар бөтәһе лә ветеринарҙың көндәлек эше. Андрей Терентьевич быларҙы ҙур яуаплылыҡ менән тәртиптә башҡара, сөнки уны башҡаларҙан эшлеклелеге, эшһөйәрлеге айыра. Андрей Терентьевич диагностик, эпизоотик сараларға һәм ауылдарҙы ветеринар хеҙмәтләндереүгә бик яуаплы ҡарай, үҙ хеҙмәтен белеп башҡара.\nОҙайлы йылдар был юҫыҡта эшләү Андрей Серебряковты үҙ эшен башҡарыуға яуаплы ҡарауға һәм фиҙаҡәр хеҙмәткә өйрәткән.\nУл үҙ һөнәренең оҫтаһы ғына түгел, яҡшы ғаилә башлығы ла, ике балаға өлгөлө атай. Ауыл тормошо уларҙың ғаиләһен берләштерә, бер бөтөн итә. Сөнки Серебряковтарҙың ҡураһы тулы ат, һыйыр, һарыҡ, сусҡа малдары һәм ҡош-ҡорт. Бында хужаның малға һөйөүе лә күренә. Мал аҙығын һәр саҡ күпләп әҙерләргә күнеккән улар, бында инде балаларҙан да яҡшы ярҙамсы тапмаҫһың.\nҺөнәри оҫталығы һәм тәжрибәһе өсөн Андрей Терентьевич ауыл халҡы һәм коллегалары араһында ихтирам яулаған. 2011 йылда оҙайлы һәм фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең “Һөнәре буйынса иң яҡшыһы” Дипломы менән бүләкләнә, ә 2015 йылда уға Башҡортостан Республикаһының ветеринария идаралығының Почет грамотаһы бирелә.\nВетеринарҙар байрамы айҡанлы, райондың ветеринар хеҙмәте коллективы хөрмәтле Андрей Терентьевичты һөнәри байрамы менән ҡотлай һәм хеҙмәтендә уңыштар, ныҡлы һаулыҡ, ғаилә именлеге, бәхет теләй!\nЙылайыр ветеринария станцияһы хеҙмәте коллективы.


HuffPost ғәжәйеп факт тураһында фәнни күкрәгенә Германия\nТиҫкәре йәки ыңғай булыуы — һәр ҡатын-ҡыҙ күкрәгенә уның үҙ фекере бар. Әгәр һеҙ ҡараған ҡатын-ҡыҙ, ул үҙен күңелендә яратһағыҙ, һеҙ йылмая, сөнки күпселек өлөшө (проценты) уның күкрәгенә йә дәғүәләр була. Шул уҡ ваҡытта күкрәген, күләменә ҡарамай, әле был тәбиғәт мөғжизәһе. Ҡатын-ҡыҙ күкрәгенә тураһында ҡыҙыҡлы факттар белде.»Кешенән башҡа, приматтар даими күкрәгенә лә башҡа була», тип яҙа Evolutions-эксперт. Jähem Carole»Гардиан». “Non-приматтарҙан кеше (һөтимәрҙәр һәм башҡа) күкрәге тулы асыҡтан-асыҡ билдәләре булып тора, йәғни, ҡатын-ҡыҙ күкрәгенә ашатылған. Ул кеше түгел.»Был ниңә шулай, әле асыҡ түгел. Бер теорияһы, тип фаразлай әһәмиәткә эйә кеше репродуктив көллият — тимәк, һеҙ һаҡсыл булған. Гиннесстың рекордтар китабына ярашлы, Хокинс Энни-донъяла иң ҙур тәбиғи Тернер күкрәгенә эйә.\nҺеҙ ZZZ Лифчик күләмендә һатып алырға кәрәк. Сосок ҡатын-ҡыҙ үҙ юлы менән килергә мөмкин ҡуҙғытыу кульминацияһы буласаҡ — был фәнни яҡтан иҫбат ителгән. Тикшеренеү журнал килгән»man’ s Health»ҡатын-ҡыҙ процентҡа һорауҙар әйтәбеҙ, һеҙ ҡасан да булһа»оргазм күкрәк». Күкрәк һөтө -«идеаль туҡланыуҙа»сабыйҙар өсөн. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы (ВОЗ) һөйләне. Аңлата ул, тип һөт антитоксиндар бар, балалар һәм инфекция ауырыуҙары һаҡлана. Бынан тыш, уның еңел үҙләштерелә. Ғәжәйеп факт тураһында секс фото галерея галереяһы ғилми ете аҙым күкрәген ете күл аҙым секс потрясающий потрясающий. Бының өсөн уйнаһа ла күкрәктә үрсемен ашатҡанда Роле, әсә күкрәгенә бәләкәй йәки оло ли. Ә ҡатын-ҡыҙ йыш ҡына ҙурлығы менән эсеп, әҙерәк, ҡурҡма, үҙ балаһын күкрәгенә ашатылған алмай уларҙы, ҡатын-ҡыҙҙың эшенә иң ҙур күкрәк, күкрәк менән уның ауырлығын кисергән үрсемен ашатҡанда. Һеҙ күләме сынаяҡ һеҙ ҙә ойошторолдо.\nКөтөгөз бер ни тиклем тағы һеҙгә\nҮҫмер осоронан һуң күп кенә ҡатын-ҡыҙ күкрәгенә хатта үҫә. Шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙар проценты сексуаль күкрәгенә эксперттар фекере буйынса ҡуҙ арттырырға мөмкин. Был-ғәҙәти күренеш, тип күкрәгенә күләме ике ҡатын-ҡыҙ бар. Ҡатын-ҡыҙының күкрәгенә бөтә һул процент булһа, әйткәндәй, күберәк хоҡуҡтарға эйә, тип яҙа автор Пико Дженна. Был ни өсөн шулай, прояснять өйрәнеү мөмкин түгел ине. Pinots теорияһы: күп ҡатын-ҡыҙ күңелен үрсемен ашатҡанда күкрәктең һул, уң ҡулында өсөн ирекле. Шул сәбәпле организмда һөт етештереү өсөн автоматик күкрәгенең һул күберәк. Ышанам, була бер генә соска-форма. Һуңынан уның эргәһендә ятҡан ҙур.»Ғәҙәти»бер торт сосок Бородавка һарайында миллиметр булған, булыр ҡуҙы һәм ул күберәк енси һалҡында.»Яҫы»ҡасан һеҙҙең йәки торт соска һалҡын ғына стимул булды.»Опухать»соска арта ареола бар һәм мин»баштүбән»соска эскә йүнәлтелә. Төп мәҡәлә һәм блог-постарҙа буйынса почта көн һайын. Персонализировать бюллетень контент һәм реклама эсенә ала.\n← Скачать видео чат кәңәш apk шәхси таныша - таныша android кушымталар өсөн видео-таныштырыу\nКОМПЛЕКТОВЩИК танышыу сайттарында теркәү һәм күҙәтеү популяр LIFE →


Стәрлетамаҡта төҙөлөшкә өлөшләтә аҡса индереүселәр фатирһыҙ ҡалыуы ихтимал | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 января 2017 — 17:02 ГТРК «Башкортостан»\nСтәрлетамаҡта төҙөлөшкә өлөшләтә аҡса индереүселәр фатирһыҙ ҡалыуы ихтимал.\nБаҡтиһәң, йортто төҙөүсе ойошма хужаларға әйтмәйенсә хәләл аҡсаға алынған фатирҙарҙы банкка залогҡа һалған. Стәрлетамаҡ ҡалаһының Николаев урамында йәшәүселәр аҡсаһын ғына түгел, хатта яҡындарын да юғалта башлаған. Билдәле булыуынса, яңы төҙөлгән йортта улар һатып алған фатирҙар банкка залогҡа һалынған. Һөҙөмтәлә ғүмере буйы йыйған аҡсалары елгә осҡан булып сыға. Алданған кешеләрҙең һаны йөҙҙән ашыу. Уларҙың һәр ҡайһыһы төрлө ысул менән был фатирҙарҙы һатып алған. Был хужалар фатирын ошо йорттарҙы төҙөүсе Берҙәм сауҙа-һатып алыу компанияһынан алған. Һатып алғанда улар алдан төҙөлгән килешеүгә генә риза булып, сумманы тулыһынса төҙөүсе компанияға биргән. Ә төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыу тураһындағы килешеү бөтөнләй булмаған. Субподрядсыларҙан һатып алған кешеләр ҙә шул хәлдә тороп ҡалған. Ә төҙөүсе компания вәкилдәре подрядсыларға бөтөнләй бындай хоҡуҡ бирмәнек, был килешеүҙәрҙең барыһы ла законһыҙ, ти. Ә компанияның генераль директорына ҙур күләмдәге мутлашыу факты буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Енәйәт эше барғансы мөлкәтте файҙаланыу тыйыла. Шуға ла был ике йортта йәшәгән кешеләрҙе әлегә урамға бер кем дә ҡыуып сығара алмай. Алданған фатир хужаларының мөлкәттәре үҙҙәрендә ҡалырмы, әллә банкка тапшырылырмы – суд ҡарары тиҙҙән билдәле буласаҡ.


Һәр шартлы мал башына 26,3-әр центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nҺәр шартлы мал башына 26,3-әр центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән\n13:59, 18 октября 2013 Иҡтисад\nБашҡортостан буйынса алдағы мал ҡышлатыу осорона һәр шартлы мал башына уртаса 26,3-әр центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән. Республиканың Ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был былтырғы ошо уҡ күрһәткестәрҙән 5,2 центнерға күберәк.\nӘ республиканың туғыҙ районы хужалыҡтарында һәр шартлы мал башына 30 центнерҙан ашыу мал аҙығы берәмеге әҙерләнгән. Улар араһында — Саҡмағош, Архангел, Стәрлетамаҡ, Борай, Ҡырмыҫҡалы, Мәләүез, Хәйбулла, Стәрлебаш һәм Яңауыл райондары.\nШул уҡ ваҡытта иң юғары күрһәткестәр — Саҡмағош районында, йәғни һәр шартлы мал башына 36 центнер мал аҙығы берәмеге.\nТап ошо районда республикала тәүгеләрҙән булып 2013 йыл башынан алып һәр һыйырҙан һауым буйынса дүрт меңлек рубежға өлгәштеләр. Унда тулайым һөт етештереү һәм уны һатыу буйынса ла иң яҡшы күрһәткестәрҙең береһе.\nТөбәктең аграр ведомствоһында билдәләүҙәренсә, мал аҙығы әҙерләү әле дауам итә. Белгестәр фекеренсә, өҫтәмә рәүештә тупаҫ һәм һутлы мал аҙыҡтары, шулай уҡ эшкәртеү сәнәғәте предприятиеларының өҫтәмә продукттарын әҙерләү мөмкинлеге бар әле.


Һаҡ булығыҙ, бурҙар - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nҺаҡ булығыҙ, бурҙар.\nАвтомобилгә бензин ҡойоу станцияларында, ғәҙәттә, күптәр машиналарын бикләмәй ҡалдырып китә.Ошоно ғына көтөп торған бурҙар, автомобиль салонында булған ҡиммәтле әйберҙәрҙе урлай. Енәйәтселәр төркөм менән эшләй. Бындай осраҡтар илдең күп кенә төбәктәрендә теркәлгән. Шуға ла бензин өсөн түләгәндә лә машинаны бикләргә кәңәш итә беллегстәр. Әйткәндәй, беҙҙең мобиль репортер проектына видеояҙмалар һәм фотолар ебәрә алаһығыҙ. Ватсап номеры 8-927-638-17-00.\n06 марта Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары


#Һаҡмар_конкурс_АйратСирбаевҠәҙерле дуҫтар! Ишдәүләт Мөхтәр улы Сафиуллиндың "Сәғәт" исемле хикәйәһен ҡаршы алығыҙ. Хикәйәне уҡығыҙ, тауыштарығыҙҙы йәлләмәгеҙ.\nКөтмәгәндә-нитмәгәндә, бесән ваҡытында Басир бабайҙың ҡул сәғәте юғалып ҡуйҙы. Әллә ҡайһы арала ҡулынан һыпырылып төшкән дә ҡалған бит ҡәһәр төшкөрө нәмә. Эй көйәләнде, эй өтәләнде быға ҡартың. Бесән йы-йыу ҡайғыһы китте. Көйәләнмәйсә теге, сәғәте лә ниндәй бит әле! Үҙе әйт-мешләй «уаяннай камандирский». Әрмелә хеҙмәт иткән сағында рота коман-диры Ершов үҙ ҡулынан сисеп бүләк иткән үтә лә ҡәҙерле әйбер ине. «Береги эти часы и себя тоже, товарищ сержант Басир!» тигәйне ул бөтә часть алдын-да ғорур тауыш менән. Был бүләккә бабай, йәғни ул саҡтағы сержант Басир Батыршин, заставала торғанда сикте боҙоп үтергә маташҡан бер төркөм шпи-ондарҙы ҡулға алғаны өсөн лайыҡ булғайны. Шул сәғәтте ул 50-се йылдарҙа әрменән ҡайтҡаны бирле бер тапҡыр ҙа ҡулынан төшөргәне булманы. Ҡайҙа ғына булмаһын: урам-фәләнгә сыҡҡандамы, ҡунаҡ-мәжлестәрҙәме, эштәме-аштамы тигәндәй, ул ошо бүләген башҡаларға күрһәтеп, уның тарихын ҡат-ҡат һөйләп, үҙенсә ғорурлыҡ тойғоһо кисереп йөрөй торған булды. Был ғәҙә-те ҡартайғас та ташламаны уны. Бәғзе бер уҫал теллеләр уның турала «Басир ҡарт йоҡлағанда әбейен түгел, тик сәғәтен генә ҡосаҡлап йоҡлай икән» тигән хәбәр таратып бөттөләр хатта. Унан да бигерәк, хаҡлы ялға сыҡҡансы колхоз кәнсәһендә баш бухгалтер булып эшләгән Басир бабай, ғүмере буйына аңына һеңгән ғәҙәтенә тоғро ҡалыпмы, һаман булһа иҫәплек-теүәллекте ярата ине. Сәғәте уға бик күп ярҙам итте. Уға ҡарап, ҡарт ваҡытты ғына түгел, хатта көн торошон да яңылышмай әйтеп бирә ала ине.\nУлан-ейәндәрен эйәртеп, бесәнлеген арҡырыһын-буйына йөрөп ҡабат-ҡабат тикшереп эҙләп сыҡһа ла, ҡәҙерле сәғәт табылманы. Күҙ менән ҡаш араһында юҡҡа сыҡҡан нәмә ҡайҙа китергә мөмкин? Энә түгел бит инде һәр хәлдә бесән араһына кереп китергә. «Моғайын һайыҫҡан сәлдергәндер, ул ғә-ҙәттә ялтыр-йолтор нәмә йыйыусан» тип, ейәндәре яҡын-тирәләге ояларҙы ҡараштырҙылар, әммә уларҙа ҡоро сыбыҡ-сабыҡтан башҡа бер ни ҙә булмай сыҡты. Юғалмаҫ ине лә. Бик оҙаҡ йөрөтөүҙән һуңғы йылдарҙа уның күн ҡа-йышы ныҡ ҡына туҙып бөткәс, бер ейәне сәғәткә металдан эшләнгән сыл-бырлы браслет ҡуйып биргәйне. Шул браслеты аҙаҡҡа табан ҡарттың һуры-шып, ҡоро тире лә һөйәккә әүерелә барған тарамыш беләгендә эләгеп тормай, аҫлы-өҫлө шыуғылап йөрөй башланы. Әленән әле тарттырғылап, һыҡтырып та ҡаранылар, ләкин сылбыр һаман әкренләп киңәйә барҙы. Әбейе «Етер инде шул сәғәтеңде һаман тағырға! Муҙы ҡыуаһыңмы әллә? Йәштәр ҡошап ней мына» тип һуҡранһа ла, бабайы уны тыңламаны.\nАшы аш, төшө төш булмай башланы ҡарттың. Көнө-төнө юғалған сәғә-тен уйлап, бөтөнләй төшөнкөлөккә бирелде ул. Балалары быға һағайышып, аталарының ҡайғыһын баҫыр өсөнмөлөр, үҙҙәре йәшәгән ҡаланан өр-яңы сә-ғәт алып ҡайтып бүләк итеп ҡаранылар. Өлкән улы Таһир «Атай, быны теге юғалғаның ише туҡтауһыҙ борғолап, заводить итеп тороу кәрәкмәй. Был электрон сәғәт. Батарейка менән эшләй. Көсө бер йылға тулыһынса етә» тиһә лә, бабайҙың был бүләккә күңеле һис тә ятманы. Шулай ҙа, ысын күңелдән атаһының хәлен уртаҡлашып торған улының хәтерен ҡалдырмаҫҡа ты-рышыпмы, «сервантҡа һалып тор, улым, һуңыраҡ тағырмын» тиеү менән ге-нә сикләнде. Ейәне Роберт «Дедушкаға мобильник подарить итергә кәрәк. Уның за то бөтә нәмәһе лә була: сәғәте лә, ватсабы ла. Часики давно не в мо-де!» тип кенә ҡуйҙы.\nБеҙ ҡапсыҡта ятмай тигән кеүек, Басир бабайҙың сәғәтен юғалтыуы хаҡындағы хәбәр бөтә ауылды урап сыҡты. Төрлөсә һүҙ сурыттылар ғына:\n– Йә инде, туҡһанға аяҡ баҫҡан ил ҡартының иң яратҡан, күҙ терәп торған әйбере юғалһынсы әле! Кем алған, кем тейгән инде ул ер йот-ҡорон?!\n– Әйтмә лә теге. Атын юғалтһа ла, әҙәм шул тиклем ҡайғырмаҫ!\n– Һай-һай, йәненән дә артыҡ ҡәҙерле күрҙе шул сәғәт кенәһен!\n– Хәҙер ҡалайта инде? Ҡайғыһынан алъяп ҡына китмәһә ярай ҙа.\n– Тәүбә-тәүбә, әстәғәфирулла! Хоҙайым күрһәтмәһен бәләһен!\nХәтимә әбей меҫкен ҡартының төндәрен дә сәғәте менән һаташып, ыңғырашып ятҡанын тыңлап-тыңлап, ахыры сиктә түҙемлеге бөткәс, бер көндө ул өйҙә юҡтан файҙаланып, түбән оста ноҡот һалыусы әхирәте Батимаға сығып китте. Ара-тирә юрағандары дөрөҫкә сығып ҡуйған була уныһының да. Ҡарты ырым-юрауҙарға ышанмай. Ҡарсығының ноҡот һалдырырға киткәнен белһә, мотлаҡ «шул юҡ-барға иҫең китер ҙә йөрөр инде һинең» тиәсәк. Шуға күрә ҡуйынына һандыҡ төбөндә электән тейелмәй ятҡан, ҡасандыр бүләккәме, йә хәйергәме төшкән импорт яулыҡ менән бер әсмүхә сәй ҡыҫтырып, сығып та йүгерҙе.\nБатима ҡарсыҡ ашыҡмай ғына уҡына-төкөрөнә, шартына килтереп, өс тапҡыр ноҡот һалды. Унан бер аҙ уйланып ултырғандан һуң:\n– Нигеҙегеҙгә төшөргә тора, әхирәт. Сит-ят әҙәм ҡулына теймәгән. Алла бойорһа табылыр. Эйәһе үҙ ҡулдары менән табып алырға тейеш. Һөйөнсөләү-нейтеү булмағанға оҡшай. – тип һығымта яһаны.\n– Эй, хоҙайым, табылһа ғына ярар ине лә. Шул нәмә тип, ҡара ҡайғыларға ғына батты бит әйтәгүр. Торһа ла – сәғәт, ятһа ла – сәғәт!\n– Шулай инде, әхирәт. Урлатҡан бер гонаһлы, юғалтҡан мең гонаһлы, тип белмәйенсә әйтмәгәндәрҙер. Табылыр, иншалла, табылыр!\nӘхирәтенең юрауы күңеленә бер яҡтан өмөт һалһа ла, икенсе яҡтан бәхәсле мең төрлө һорауҙар тыуҙырҙы. «Һөйөнсөләүсе булмаясаҡ, үҙ ҡулы менән табыр тине. Ҡайҙан, ҡалайтып табылыр икән? Бесәнлектең һәр тишеген аҫтын-өҫкә килтереп нисәмә тапҡыр эҙләне бит инде». Шик-шөбһәләренә бер аҙ сик ҡуйыр өсөнмө, йә ахыры сиктә аптырағанданмылыр, ул ҡартының бесәнгә кейеп йөрөгән кейем-һалымдарын да тикшереп сыҡты. Бабайының үҙ әйберҙәрен кейем кеҫәләренә һалып йөрөтмәгәнен белһә лә, батып барыусының һуңғы һаламға йәбешкәне кеүек булды инде быныһы ла.\nИртәгәһен Басир бабайҙарға урмансы Тимерғәле килеп инде. Иҫәнлек-һаулыҡ һорашҡас, ҡулындағы ҡағыҙҙы ҡартҡа һоноп:\n– Олатай, һеҙҙең бесәнлек эргәһенән лесхоз диләнкә аса. Бына кисә генә райондан күрһәтмә алып ҡайттым. – тип хәбәр һалды.\nҺәр нәмәнән тик сәғәте тураһында ғына яңылыҡ ишетеүҙе көтөп ултырған ҡартты был хәбәр әллә ни аптыратманы. Шуға күрә «кәрәк булһа, асаһығыҙ инде уны» тиеү менән генә сикләнде.\n– Уныһы шулай ҙа бит. Тик межа ҡуясаҡ мөйөштә һеҙҙең кәбәндәрегеҙ ултыра бит әле. Әҙерәк... ҡамасаулай тиәйемме икән?\n– Ә мин уларҙы ҡайҙа итергә тейеш? Һуң, бесәнде кәбәнгә ултыртҡанға аҙна ла юҡ бит әле. Ныҡлап төбөнә ултырмаған, нығынмаған. Барыбер ҡыш етмәйенсә алып ҡайтып булмай әле уны! Әллә һин алырға ҡушаңмы?! – унһыҙ ҙа кәйефе китеп ултырған ҡарт ҡыҙа башланы.\nБабайҙың холҡон күптән белеп бөткән Тимерғәле ыңғайға һыпыртты:\n– Юҡ-юҡ, олатай! Юҡҡа борсолаһығыҙ. Ултыра бирһен. Беҙ барыбер бөгөн-иртән үк урман йыҡмайбыҙ бит әле. Диләнкә теп-теүәл бер айҙан һуң ғына асыласаҡ. Уға тиклем ваҡыт күп әле тигәндәй. Кәрәк булһа, үҙебеҙ үк трактор менән килтереп бирербеҙ. Хаҡын да һорамаҫбыҙ. Мин бары тик алдан белдереп кенә ҡуяйым тигәйнем.\n– Улайһа ярар. Килтереү-килтермәү мәсьәләһен хәл итербеҙ әле. Тик бына, улым, минең башҡа ҡайғы бында. Шул бесәнлектә сәғәтемде юғалтҡайным, ишеткәнһеңдер.\n– Ишетмәгән ҡайҙа инде ул, олатай! Бөтә ауыл..., – «һайрай» тип саҡ-саҡ ҡына ысҡындырып ебәрмәне урмансы, – ней... бик ҡайғыра.\n– Ҡайғырһалар – шул! Диләнкәлә булғанығыҙҙа ваҡыт табып шул сәғәтте ҡараштырып йөрөгөҙ әле, бәлки килеп сығыр берәй ерҙән.\n– Ярай, ярай, олатай! Һөйләштек. Һау булығыҙ! – Тимерғәле, эш сәғәткә килеп терәлгәс бабайҙың хәбәре тиҙ генә бөтмәҫ тип, йәһәтерәк сығып тайыу яғын ҡараны.\nСәғәт иртәнге ун тулып ун бергә киткән мәлдә алыптай ауыҙын тағы ла ҙур итеп асып иҫнәй-иҫнәй, ярым емерек өйөнән мәңге айнымаҫ Мотой килеп сыҡты. Йоҡоһон асып тирә-яҡты күҙәтеп алыр өсөн ҡапҡа тышына сығып ул-тырҙы. Йәше утыҙҙы үтеп ҡырҡҡа аяҡ баҫһа ла, өйләнеп донъя ҡорорға уйлап та бирмәгән, япа-яңғыҙы ҡатын-ҡыҙ урынына шешә ҡосаҡлап йоҡлаған Мо-тиғулланың яҙа-йоҙа «калым итеп», йә урлашып тапҡан аҡса-маҙарға сәмәй, йәки үрге остағы Йомабайҙың спиртын алып туңҡайғансы эсеүҙән башҡа бер һөнәре лә юҡ. Ата-әсәһе килен күрә алмай күптән инде ысын донъяға күскән. Бер туған ағаһы менән апаһы алыҫ Себерҙә үҙ донъялары менән мәж килеп йәшәп яталар. Ауылға бик һирәк кенә ҡайтып китәләр. Мотойҙың йорт-иха-таһын кесерткән баҫып бөткән. Мал-тыуары түгел, эт-бесәйе лә юҡ уның. Бар «байлығы» бер БСТ-ны ғына тотоп тороусы иҫке генә телевизор ҙа, ҡаҡашып ҡатып, сатнап бөткән бер-нисә һауыт-һаба һәм буш шешәләр. Калым тигән-дән, яйы сығып ҡына тора. Бөтә халыҡ йығылып ятып бесән әҙерләгәндә Мо-той һымаҡтарға эше табыла ул. Кемеһенәлер сабышып, күбәләшеп йә кәбә-нен ҡойошһа, аҙағынан һыйы ла була. Мотойға нимә, тамағы туҡ булһа – шул еткән. Эшен эшләткән кешегә лә рәхәт. Эсмәгән кешене яллаһаң, мотлаҡ кө-нөнә меңәр һумыңды сығарып бирергә кәрәк. Ә былай «шыйыҡ валюта» үҙен һәр саҡ аҡлай.\nМотиғулла бер аҙ ултыра биргәс, тәмәке тартып алырға тип, кеҫәләрен-дә соҡсонорға кереште. Уларынан ҡойолоп бөткән бер-нисә һыныҡ төпсөк һөйрәп сығарҙы ла аяҡ аҫтында күптән туҙып ятҡан гәзит киҫәгенә «кәзә тоя-ғы» урарға кереште. Шул саҡ уның янына ут күршеһе, үҙе кеүек үкһеҙ һәүе-рек дуҫы Иншар килеп сыҡты. Быныһының да, кисәгенән башы шаңҡып, ни эшләргә лә белмәй йөрөгән сағы ине. Иншарҙың кесе йәшенән үк йүгәнһеҙ холҡо, өҫтәүенә аҡылға бер аҙ «еңелерәк» булыуы менән даны сыҡҡан ине. Шуға күрә әрмегә лә алманылар үҙен. Шулай булһа ла, ҡулынан килмәгән\nэше юҡ был ир ишаратының. Бер ярты өсөн теләһә ниндәй эшеңде һә тигәнсә ялт иттереп балҡытып башҡарып та ҡуйыр. Тик эскегә һабышыуы ғына йәл.\n– Сәләм, Мотой ағай! Ништәй, һинең дә кәлләң ауыртамы? Ну, брат, кисә бик шәп еббәрелгән шу! Берәй яйын табырға ине бит, әй?\n– Әллә инде, нисек табырға? Калым-маҙарға бөгөнгә әйтмәнеләр. Бе-сән сезоны ла тамамлана. Юҡмы берәй вариантың шунда, Шарик?\n– Лесник Тимер ағай тиҙҙән асыласаҡ диләнкәгә кешеләр эҙҙәй тип ишеткәйнем кисә. Әйҙә шуға барайыҡ, мужыт берәй эш ҡушыр.\n– Ҡасан асылыр бит әле уныһы ла! Көҙ еткәс кенә инде.\n– Яааҡ! Бер айҙан. Ней, диләнкәһе Басир бабай бесәндегендә була тей.\n– Һы... Әйткәндәй, ул ҡарт сәғәтен таптымы икән?\n– Яааҡ! Ҡайҙаааан?! Һаман табалмай ҡаңғыра тейҙәр. Үәт тәк.\n– Ҡыҙыҡ. Бесән өҫтөндә юғалтҡан. Берәйһе сәлдермәгәнме икән шунда? Слушай, һин унда калымда булманыңмы әле шул көндө?\n– Ул ҡарт бесәнгә кеше ялдамай бит. Үҙ баллары килеп тора... Әй, кстати! Миндә атай мәрхүмдән ҡалған бер сәғәт ята. Әйҙә, тотабыҙ ҙа шуны Басир бабайға бүләк итәбеҙ бер яртыға. И эсәбеҙ.\n– Шунан, алыр тиһеңме шуны?\n– Ала, ништәп алмаһын! Тегеһен әллә таба, әллә юҡ. Сәғәтһеҙ йәшәй алмай бит ул ҡартлас. Үәт тәк!\n– Һинең башың бер тингә лә тормай, Шарик. Сөнки унда бер ҡасан да мейе тигән нәмә булманы. Шулай ҙа, аңра ғына булһаң да, аҡыллы һүҙҙәр әйтеп ташлайһың ҡайсаҡ. Килтер! Рисковать так рисковать.\n– Атыу һин көттор! Мин һәҙер, тиҙ генә апсығам да...\nЕгеттәр килгәндә, Басир бабай ун икенән үреп сыбыртҡы ишеп ултыра ине. Туҡһанға етеп килһә лә, ҡарт бирешерлек түгел әле. Үҙе һымаҡ оло йәш-тәге бейәһе менән бер тайы бар. Йәнә бер туҡал һыйыры һәм бер-нисә бөртөк кәзә-һарыҡтары йөрөй. Әбейе инкубаторҙан алған тиҫтәләп бройлер тауыҡта-рын ҡушҡанда, донъяһы теүәл уларҙың. Балалары «инде олоғайҙығыҙ, бөтө-\nрөгөҙ малдарығыҙҙы» тиһәләр ҙә, ҡарттарҙың яуабы бер: малдан яҙһаҡ, беҙ ауырып үләсәкбеҙ! Әле быйыл шул малдарына тип ике кәбән бесән әҙерләп ҡуйҙы. Өҫтәүенә уның былтырҙан артып ҡалған ҙур ғына эҫкерте лә һыртҡы кәртәһендә ултыра. Ғөмүмән, донъялары бөтөн, табындары һыйлы уларҙың.\n– Һаумыһығыҙ, Басир олатай! Ни эштәр бөтөрөш? – Егеттәр бабай менән ҡул биреп иҫәнләште.\n– Бөтөргән юҡ та, бына, сыбыртҡы ишәм. Тегенеһе туҙып бөткәйне.\n– Ну көтәһең донъяны, бабай! – Иншар ергә сүгәләне, – Бинсиәгә сыҡҡас та, рәхәттәнеп түр башында ғына ятмай. Ҡарт көнөңдә ыҙалап мал тәрбиәләүе анһаттыр шу? Үәт тәк.\n– Һәәәй, уландар! Ҡартмын тип тик кенә ятһаң, набарут ауырыуға һабышаһың. Беҙ йәштән шулай сыныҡҡанбыҙ. Тиҙ генә бирешергә теләк юҡ әлегә. Ә бына һеҙ йөрөйһөгөҙ буҡ тибеп!\n– Беҙгә ни булһын, йөрөйбөҙ инде шунда! – Мотой ҙа һүҙгә ҡушылды.– Тапһаҡ туҡбыҙ, тапмаһаҡ – юҡбыҙ. Һеҙҙең йәшкә еткәнсе әле.\n– Ай-яй-яй, улым. Беҙҙең йәшкә етерһегеҙме икән әле? Сумниваюсь!\n– Ә ниңә етмәҫкә! Көс бар, дәрт бар тиҙәрме әле?\n– Бер айныған көнөгөҙ юҡ, хөрәсәндәр! Көс-дәрт имеш, тфү!..\n– Ярар-ярар, олатай. Ней... Беҙ йомош менән.– Иншар һүҙҙе икенсегә бора һалды, – Күҙ ҡараһындай һаҡтап йөрөткән сәғәтеңде юғалтҡан-һың тип ишеттек. Үәт тәк. Шуны...\n– Ә?! Нимә? Таптығыҙмы әллә?! – Басир бабай ялт итеп ҡалды.\n– Яаҡ, ни сәпсим! Тыныстан-тыныстан, олатай. Тыңдап бөт әле, пажалысты. Ней, һинең сәғәтһеҙ йәшәй алмаҫыңды белеп, бер нәмә тәҡдим итергә буғайныҡ та. Ҡаршы килмәһәң генә инде. Үәт тәк.\n– Уныһы нимә тағы? – Ҡарттың кәйефе ҡырылды.\n– Бына ошо аманатты һиңә бүләк итергә буғайныҡ та. – Иншар кеҫәһенән сәғәт сығарҙы, – Рәхим итеп ал. Теге юғалғаның әллә табыла, әллә юҡ тигәндәй! Үәт тәк.\n– Эйе-эйе. Ал, олатай! Хаҡы әҙ ҙә түгел, күп тә түгел. Ни бары бер ярты ғына. – Мотой, дуҫына мәғәнәле ҡарап, күҙ ҡыҫты.\n– Бер ярты?.. Һы... Бүләкте лә һатып бирәләр икән, әстәғин!\n– Ну, бүләк тиһәң дә стойщщий шул. Атай ҡарт яратып таға торғайны.\n– Бүләк тиһең. Ищщу, атайыңдан ҡалған ҡомартыҡы тиһең инде! – Басир бабай «бүләк»те әйләндергеләп ҡараны.\n– Эйе лә, ҡарт... Әй, ней... Басир олатай.\n– Бынауы менән икегеҙҙе лә һыртығыҙҙан һыҙырмаҫ элек, хәҙер үк тайығыҙ бынан, әрәмтамаҡтар! – Бабай сыбыртҡыһын болғай башланы. Быны көтмәгән егеттәрҙең ҡоттары ботҡа китте.\n– Туҡта әле, олатай! Туҡта зинһар! – Мотой юхалай башланы, – Ярай, алмаһаң алма. Ныҡышҡан юҡ. Әйҙә, лутсы һиңә берәй эшеңде эшләшәйек.\n– Нимә, баш ауыртамы? – Бабай һыуына төштө, – Эсмәҫ инегеҙ! Баш ауыртһа, арт яҡҡа еңел була ул.\n– Ҡана, олатай, сыбыртҡыңды үҙем ишеп бирәйем. – Иншар ҙа һырпаланып бабайға яҡынлашты, – Мин беләм у! Әле мына ҡарап торам, һин ун икенән алғаның. Ә мин күрше ауыл көтөүсеһенә ун алтынан ишеп биргәйнем яҙын. Һаман алып йөрөй әле. Үәт тәк.\n– Мә, тот, булдыра алһаң. Тик ҡара уны, бушаҡ итмә берүк!\n– Олатай, ә мин нимә эшләрмен? – Мотой урынында боршаңланы.\n– Ай һағыҙаҡтар! Һеҙҙән былай ғына ҡотолоп булмаҫ инде. Ниндәй эш ҡушырға икән һиңә? Тәк-тәк... Ә, әйҙә әле, малай. Һин хәҙер драу-никтан балтаны ал да, анау ятҡан ҡоро утынды ярып ташла. Бик күп түгел унда, ярты арбалай булалыр. Ә мин хәҙер өйгә инеп сығайым. Ҡара уны, утынды эре итмәй генә яр!\n– Канишна-канишна, олатай! Хәҙер мин уны живо ярып һалам...\nИке дуҫ, ҡосаҡлашып, күкле-йәшелле тауыштар менән «Аҡ болоттар» ҙы һуҙып, бәүелә-сайҡала өйҙәренә ҡайтҡанда, эңер төшкәйне инде.\nЙәмле йәй, уның артынса һағышлы йонсоу көҙ ҙә үтеп киткәс, бар тирә-яҡты ап-аҡ төҫкә күмеп, сатлама һыуыҡтарын ебәреп, ыжғыр бурандарын уй-натып, ергә ҡырыҫ ҡыш та килеп етте. Ауыл халҡының бар мәшәҡәте йорт-маҙарын йылытып, ҡураһындағы малын тәрбиәләү менән үтә. Басир бабай ҙа иртә менән тороп, малдарына бесән һалып инде. Бесән тигәндән, урмансы үҙ һүҙендә торҙо: ҡарттың кәбәндәрен көҙ уртаһында уҡ килтереп ҡуйҙыртты. Көндәр һыуытҡансы бабай яңы кәбәнен теймәҫкә булғайны. Йәй башында уҡ лапаҫы башына ташып өйгән «запасын» әҙләп-әҙләп кенә бирә ине. Ҡыш ба-уыры бик оҙон, яҙ сыҡҡансы барыбер ул кәбәндәрең һеүләйәсәк кенә. Биге-рәк тә бейәһе ҡолонлап, һыйыры быҙаулай башлаһа, уларға тигән аҙыҡты ет-кереп өлгөр генә. Бесәндән башҡа ем-һалымы ла күпләп «оса». Бөгөн көн бо-ҙолоп торғанлыҡтан, ҡарт малдарын ҡура эсенән сығармай торорға булды. Кистән күп итеп ҡар яуып һалғайны, бөгөн буранларға самалай ахыры.\nАуылда ҡышҡы тормош шулай дауам итте. Бәләкәй генә дүрт йыллыҡ башланғыс мәктәптә лә уҡыу миҙгеленең иң ҡыҙған осоро ине. Бында ни ба-ры егермегә тулыр-тулмаҫ баланы ике төркөмгә бүлеп, ике уҡытыусы белем бирә. Мәктәпкәсә йәштәгеләр өсөн учреждение булмағанлыҡтан йәш балалар өйҙә, ата-әсәһе ҡарамағында ғына тәрбиәләнә. Эй, бар ине бит заманалар! Ба-сир бабайҙың уландары бәләкәй саҡта ошо мәктәп ун йыллыҡ булып гөрләп эшләп тора торғайны. Ауылдың клубы ла булды. Хатта колхоздың ҡырсы-лыҡ буйынса бер бригадаһы ла ауылға яҡын урынлашҡан ине. Бөттө, китте ул замандар. Барыһын да бөтә ил буйынса барған ҡулайлаштырыу, ҡыҫҡар-тыу сәйәсәте төбө-тамыры менән үҙгәртте. Ауылда эш булмағанлыҡтан, тип-һә тимер өҙөр йәштәр, ҡайһы берәүҙәре хатта ғаиләләре менән, Мәскәү йәки йыраҡ Себер тарафтарына күсеп китте. Ҡасандыр 250 ихатанан торған ҡә-ҙимге ҙур ғына ауылдан бөгөнгө көндә ни бары илле-алтмышлап ҡына йорт ҡалды. Хәҙер бында ҡарт-ҡоро менән Мотой, Иншар кеүек бомж хәлендә йә-шәгәндәр генә тороп ҡалған инде.\nТәнәфес еткәнен белдереп, ҡыңғырау шылтыраны. Баянан бирле, ҡасан ғына дәрес тамамлана инде тип түҙемһеҙләнеп, улай-былай боршаңлап, сып-раңлап ултырған Айназ алғы парталағы күршеһе Радикка төрттө:\n– Әйҙә әле, старик, тиҙ генә тышҡа сығайыҡ. Әйтәһе серем бар.\n– Математикаға әҙерләнергә кәрәк, хәҙер звонок була.\n– Уй, отличник! Ярар, өлгөрөрбөҙ әле! Оҙаҡҡа түгел. Йә, не тормози!\n– Бында ғына әйтеп булмаймы ни ул сереңде?\n– Булмай, старик! Башҡалар белергә тейеш түгел. Особенно анау ҡыҙ-ҙар. Ул бетлебаштар, апайға ошаҡлап, бөтә эште боҙасаҡ...\nМалайҙар коридорҙың иң осонда урынлашҡан бер бүлмә янына килде.\n– Беләһеңме, старик, был ниндәй бүлмә?\n– Ха-ха! Бирҙең дә һорауҙы. Уны кем белмәһен инде? Музей бит һуң!\n– Тссс, шаулама ул хәтлем. Миндә бер шәп кенә план бар.\n– Ҡыҙыҡ. Һәм ниндәй план инде ул һинең?\n– Әйтәм. Но уны беҙҙән башҡа бер кем дә белмәһен. Ант ит!\n– Ант итәм. Берәү ҙә белмәйәсәк!\n– Апай төштән һуң кружокка саҡыртҡанда, беҙгә ошо музейға шым ғына инеп сығырға кәрәк.\n– Ә һин унда нәмә юғалттың? Тем более ул гел бикле тора. Һуңғы тапҡыр унда 9 май байрамында инеп сыҡҡайныҡ по-моему.\n– Бикле булһа ла, уның йоҙағын аса беләм мин, старик.\n– Һинең белмәгән нәмәң юҡтыр ул. Ә мин бында причём?\n– Сообщник кәрәк миңә, вот әй! Киноларҙа күргәнең юҡмы ней, гангстерҙар яңғыҙ йөрөмәй бит.\n– Һин нимә, урлашырға булдыңмы әллә, белеп ҡуйһалар әгәр?!\n– Юҡ, һин мине не понял! Бер ниндәй ҙә урлашыу булмаясаҡ.\n– Атыу нимә? Аңлат һуң яҡшылап.\nАйназ аңлатырға өлгөрмәне – дәрескә саҡырып ҡыңғырау шылтыраны.\nКисен класташтар үҙ-ара ниҙер мығырлаша-мығырлаша Басир бабайҙарға килеп ингәндә, ҡарттар йоҡларға әҙерләнеп йөрөй ине.\n– Һөйөнсө, Басир олатай, беҙ һинең сәғәтеңде таптыҡ! – Айназ ишек төбөнән үк һөрән һалды.\n– Әб-бәәә! – «Сәғәт» һүҙен ишеткәс, бабай һиҫкәнеп китте, – Бына һи-ңә мә!.. Таптыҡ тиһегеҙ инде. Ҡайҙан, нисек таптығыҙ?\n– Юлда табып алғайныҡ... – Айназ ыҡ-мыҡ итте. Янында торған Радик уның бөйөрөнә төрттө. Алдан һөйләшкәнсә, улар сәғәтте «ур-манға ҡуян ҡыуа барғанда тапҡан» булырға тейештәр ине.\n– Юлда?! Бына ғәжәп! Мин бит уны бесәнлектә юғалтҡайным. Ҡайҙа, күрһәтегеҙ әле? – тине бабай ыуаланып.\nАйназ кеҫәһенән, музейға ҡасандыр бер һуғыш ветераны үҙе тапшырған хәрби сәғәтте, немец трофейын, сығарып бабайға һондо:\n– Ошо һеҙҙеке түгелме, олатай?\n– Ну-ка, ҡарайыҡ әле! – Басир бабай сәғәтте ентекләп ҡараны.\n– Беҙ һеҙҙекелер тип уйлағайныҡ... Шуға килтерҙек тә.\n– Эй, уландар! Минең сәғәтем түгел шул. Был сәғәт витиран вайны, хәҙер инде күптән мәрхүм Ҡотлоғәлләм ағайҙыҡы бит ул. Теге донъяға китер алдынан ул быны үҙ ҡулдары менән музейға биргәйне шикелле, хәтерем яңылышмаһа. Ҡайһы йүнһеҙе урланы икән унан? Һы!\nМалайҙар оялыштарынан ер тишегенә инеп китерҙәй булып, ҡыҙарынып баштарын аҫҡа эйҙе. Сәғәткә әүрәгән бабай быны шәйләмәне.\n– Бына нәмә, балаҡайҙар! Был сәғәт минеке булмай сыҡты шул. Ярар инде. Минеке бесәнлегемдә юғалғайны. Әгәр йыбанмаһағыҙ, һабаҡтан һуң ваҡыт тапһағыҙ, әтрәтегеҙ менән саңғы кейеп шул яҡты бай-ҡаштырып ҡайтығыҙ. Бәлкем табып алырһығыҙ, кем белә? Ә быны мәктәбегеҙ музейына апарып бирегеҙ. Бик тә ҡәҙерле ҡомартҡы ул!\nТөндә ҡаты буран сыҡты. Көслө ел бүре олоған тауыштар сығарып геүләне генә. Әленән-әле ҡар һырынтылары тәҙрәне ҡаплап китә. Туҡтауһыҙ шаулаған тауышҡа ҡолаҡ һалғанда, бар ғаләм ҡайҙалыр икһеҙ-сикһеҙ һауаға осоп барған кеүек тойола ине. Басир бабай, иртән ишек алдына сыҡҡанда, бө-тә ихатаны бейек-бейек итеп ҡар тауҙары баҫҡайны. Буран тымған, шулай ҙа ҡар үҙ эшен эшләгән ине инде. Бында ни һарайға түгел, ике аҙымда ултырған бәҙрәфкә лә яҡын барырлыҡ түгел. Бер килке аптыранып, тирә-яғына күҙ һалып торғандан һуң, ҡарт соландағы келәтенә инеп фанера көрәген алып сыҡты ла, һарайға табан юл ярырға тотондо. Һай-һай, ҡар бик күп! Бабай быға үтә хафаланманы ла, киреһенсә, киләһе йылға уңыш-бәрәкәт яуған тип кенә ҡуйҙы. Ергә дым булыр исмаһам. Юҡһа һуңғы ике-өс йыл рәттән йәй ниңәлер бик ҡоро килә. Ямғырҙар һирәгәйҙе. Июнь баштарында уҡ аяҡ аҫтарын-дағы үләндәр янып-көйөп бөтә. Ауыл тирәһендәге йылға-шишмәләр ҡорой. Элек бил-быуарҙан ат йөҙҙөргән Таллы йылғаһы ла хәҙер тауыҡ кисмәле генә булып бара.\nБасир бабай кәртә артына үтеп, кәбәндәренә яҡынлашты. Запастағы бесәне бөттө. Бөгөндән ул өр-яңы кәбәнен боҙоп, малҡайҙарына үҙе әйткәнсә «эп-эсвежий» бесән ашата башлаясаҡ. Кәбәндәре, ҡар баҫҡанлыҡтан, башына сәллә ураған муллаға оҡшап ултыра. Бабай уларҙың береһенә баҫҡыс терәп менеп тә китте. Бик оҙаҡ ҡына асты ул кәбән башын. Һай-һай, ҡар бик мул икән. Ярай әле, ҡатып өлгөрмәгән. Юғиһә үҙе генә булдыра алмаҫ, берәйһен ярҙамға саҡырырға тура килер ине. Кәбәнен асып бөткәс, өс асалы һәнәге менән бесән ҡутарырға кереште. Танауға, йәмле йәйҙе хәтерләтеп, тәмле йәш бесән еҫе бәрелде. Бер-ике күтәремде аҫҡа ташлағас ҡарт, һарыҡтарына тип, япраҡлы үләндәрҙе сүпләй башланы. Шул саҡ һәнәгенә нимәлер шаҡ итеп бәрелде лә, сылтырлаған тауыш ишетелеп ҡалды. «Һай әттәгенәһе, һындырҙым буғай» тип, бабай аҫҡа эйелеп ҡарағас, ниндәйҙер ялтыр нәмәне шәйләп ҡалды. Һыуыҡтан йәшкәҙәгән күҙҙәрен һөрткөләп, теге әйбергә ныҡлап ҡараны һәм, көтөлмәгән хәлдән быуындары йомшарып, башы әйләнеп китте – тап аяғы аҫтында ғына бесән араһына буталып йәйгеһен юғалтҡан сәғәте ята ине.


Марттың тәүге ун көнөндә төбәктә аномаль йылы һауа торошо күҙәтеләсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМарттың тәүге ун көнөндә төбәктә аномаль йылы һауа торошо күҙәтеләсәк\n14:10, 2 марта 2016 Йәмғиәт\nМарттың тәүге ун көнөндә төбәктә аномаль йылы һауа торошо күҙәтеләсәк Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 2 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nРәсәй Гидрометүҙәге мәғлүмәттәре буйынса, марттың тәүге ун көнөндә Башҡортостан биләмәһендә аномаль йылы һауа торошо һаҡлана. Һауа температураһы норманан 5-7 градусҡа юғары.\nБашҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы белгестәре әйтеүенсә, айҙың беренсе аҙнаһында тотороҡһоҙ һауа торошо көтөлә. Бер аҙ епшек ҡар яуасаҡ, боҙлауыҡ буласаҡ. Һауа температураһы төндә -3, -12 градус, аяҙайтҡанда -17 градусҡа тиклем. Көндөҙ йылыраҡ — 0, -5.\n2 мартта республикала урыны менән бер аҙ ҡар яуасаҡ, юлдарҙа боҙлауыҡ. 3 мартта епшек ҡар яуыуы көтөлә. Тимер сымдарға һәм ағастарға ҡар һырыуы ихтимал. Һауа температураһы төндә -3,-8 градус, көндөҙ -2,+3 градус.\nАҙнаның икенсе яртыһында йылытасаҡ.


Емешле иттегеҙ тормошомдо – мең рәхмәт, Зәйнәб апай! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Емешле иттегеҙ тормошомдо – мең рәхмәт, Зәйнәб апай!\nЕмешле иттегеҙ тормошомдо – мең рәхмәт, Зәйнәб апай! 02.01.2019 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\n...Бибеш, Йәнеш, Гөлйемеш,\nГөлйемеш шаҙра, имеш...\n“Кәмһетелгәндәр” романында Байрастың Емеште шулай тип үсекләүен уҡып, малайға ҡапыл үпкәләйем, ҡыҙып китәм. “Ниңә ул шаҙра булһын?! Матур ғына ҡыҙыҡай ҙаһа!..”\nТулҡынланып торған ҡара ҡуйы сәстәрен икегә ярып, толомлап үргән, аҡ йөҙлө, оҙон керпекле, эшкә шәп, шымыҡай Емеш... Уның менән “бергә үҫтем” тиерлек. Һәр яҡлап оҡшарға тырыштым үҙенә. Күп һөйләп тормаҫҡа, йүгереп йөрөп эшләргә, өлкәндәрҙе тыңларға, малайҙарҙы урап үтергә, уларға һыр бирмәҫкә... Емешкә эйәреп, хатта шәл бәйләргә лә өйрәндем – ауылыбыҙҙа шул һөнәргә оҫта бер инәй бар ине.\nТәүге бүлекте уҡығас, трилогияның артабанғы “Оло Эйек буйында”, “Емеш” романдарын таба алмай йонсоп, төндәрен һыҡтап илағанымды бөгөнгөләй хәтерләйем. Тормошомдағы тәүге һынауҙарҙың береһе булғандыр был. Китаптар табылғас, ҡайһылай шатланғайным!..\nЭйе, бала сағым Емешле булды. 2 ғинуарҙы – бөйөк Зәйнәб Биишеваның тыуған көнөн – элек-электән иң әһәмиәтле даталарҙың береһе тип ҡабул иттем, яҙыусыға күңелемдән изге теләктәремде, яратыуымды, хөрмәтемде еткерә инем.\nБөгөн дә таң менән Емешле бала сағымды һағынып уянып киттем. Әҫәрҙәге яҡтылыҡ өсөн көрәшкән шундай ябай, ихлас, тормошто яратҡан геройҙарҙы юҡһынам, уларҙан һаман да өлгө алам. Ҙур рәхмәт, Зәйнәб апай, ошондай оло тәрбиәгеҙ, хеҙмәтегеҙ өсөн!\nӘйткәндәй, бөгөнгө ҡыҙҙарҙың минең кеүек “йығылып ятып” уҡыған китаптары, юғары өлгө итеп күргән геройҙары бармы икән?\nАвтор: И. ҠОРМАНОВА\nФото: gtrk.tv сайтынан\nУрғыл шишмә моңдары 16.01.2019 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nМираҫы йылдар шауҡымына бирешмәй....\nИхлас күңелдән һөйләшеү 15.01.2019 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nӘбйәлил район үҙәк китапханаһында “Ысын күңелдән һөйләшеп алайыҡ” тип аталған ғаилә байрамы үтте....\n“Яҡшылыҡ булһын атығыҙ!” 15.01.2019 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\n“Урал батыр” спектакле ошо һүҙгә тоғро ҡалдымы? “Урал батыр” эпосы – ул башҡорт халҡының йәшәү...\nРухлы күңелдәр берләште 15.01.2019 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nБишбүләктәр мәшһүр эпосты яҡшы белә....


«Шаран турғайы – 2015»\nШаран районында мәктәпкәсә учреждениеларҙа шөғөлләнеүселәр һәм башланғыс синыф уҡыусылары араһында татар телендә йыр башҡарыусылар бәйгеһе үтте. Йәш таланттар жюри ағзаларына ижади күстәнәс тә әҙерләп килгәйне. Шулай уҡ мәҙәниәт йорто сәхнәһендә балалар тәүгә ойошторолған әҙәби марафонда ла ҡатнашты. Гала-концертта еңеүселәргә Маҡтау ҡағыҙҙары, иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Ойоштороусылар билдәләүенсә, бындай саралар йәш быуында телгә, мәҙәниәткә, тыуған ергә һөйөүен тәрбиәләй.


Йәкшәмбе көн көндөҙгө дүрттәрҙә Әлшәй районының Раевка ҡасабаһында алты йәшлек малай Дим йылғаһында уйнағанда һыуға батты\nБоҙ өҫтөндә уйнаусы өс малайҙың бәләгә тарыуын йылға буйында ултырған балыҡсы күреп ҡала. Был мәлдә малайҙарҙың береһе боҙ аҫтына китә, икенсеһе иптәшен ҡотҡарам тип, шулай уҡ һыуға төшә. Ярҙамға килеп етеүсе ир малайҙарҙың береһен һыуҙан сығара ала. Ҡыҙғанысҡа, һыуға тәүҙә төшкән баланың кәүҙәһе әлегә тиклем табылмаған. Ваҡиға урынында ҡотҡарыусылар эшләй. Фажиғә сәбәптәре асыҡлана.


Иләс — Башҡорт Википедияһы\n51°45′53″ с. ш. 58°12′28″ в. д.HGЯO\n80 255 832 002\n80 655 432 106\nИләс (Турат) ауылы — Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы, Яңы Ергән ауыл биләмәһенә ҡараған ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 359 кеше.\n4 Турат сағылы\n6 Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар\n2010 йыл 14 октябрь 359 181 178 50,4 49,6\nАуыл советына тиклем (Яңы Ергән): 6 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Сара, Ырымбур ѳлкәће): 54 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай, Башҡортостан): 121 км\nШулай уҡ бында 53 йәшлек Ниғмәтулла Аҫҡаров та үҙенең ике улы һәм ҡыҙҙары менән көн күргән һәм башҡалар. 1834 йылда Иләс 16 хужалыҡтан тороп унда бөтәһе 98 кеше йәшәһә, хужалыҡта 248 кеше, ә 1859 йылда унда 45 хужалыҡта. Иләс ауылға әйләнә, ҙурая.\n«Ырымбур губернаһы. Ауыл-ҡалалар теҙмәһе. 1866й.» китабында ошондай яҙыуҙар бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, №772 Иләс ауылы (Ильясово, Турат), башҡ., Турат йылғаһы буйында урынлашҡан, иҫке линия тракты (уң яғы), Орск – Өҫкөурал ҡалалары почта тракты (һул яғы) араһында. Өйәҙ ҡалаһынан 80 саҡрым, стан фатирынан 30 саҡрым, йорт һаны – 43, халҡы: 142 ир-ат, 107 ҡатын-ҡыҙ. 1889 йылда ауылда 39 йортта 463 кеше, 1900 йылда – 91 йорт һәм 459 кеше. Ауылда 1 мәҙрәсә, 1 мәсет, 1 һыу тирмәне эшләгән. Ә инде ошо быуат баштарында (1917 йылда) 138 хужалыҡ булып, 625 кеше йәшәгән. Ауыл икегә бүленгән: "Яңы ауыл", "Иҫке ауыл". 1940 йылда – 394 кеше, 1989 йылда – 90 йортта 372 кеше, 2009 йылда – 318 кеше, шулар араһында: 134 ир-ат, 184 ҡатын-ҡыҙ.\nТурат сағылы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТурат тип аталыуға килгәндә, был туралағы легендаларҙы ситләтеп үтеү мөмкин түгел. Беренсе легенда: Хәҙерге Иләс ауылына ҡыҙ күҙләргә бер кейәү-егете ҡанатлы туры толпарға атланып килә. Кеше күҙенә күрһәтмәҫкә күпме генә тырышһа ла, әрһеҙ еңгәйҙәрҙән ҡотола алмаған. Уларҙың күҙе тейеүҙән ҡанатлы туры толпар-аты йән бирә. Уны ауыл эргәһендәге сағылға күмәләр. Шуға ла ауылға Турат (Туры + ат) сағылы исеме бирелгән.\nѲсѳнсѳ легенда. Борон, халыҡ йөрмәгән саҡта, был яҡтарға ҡаҙаҡ-ҡалмыҡтар йәйләүгә килер булған. Бер ҡалмыҡ байы менән ошо яҡтың бер байы ҡоҙалаша. Кейәү егете ҡайны йортонда була, ҡыҙ менән күрешә. Ә ҡайтыр осорҙа: «Ҡара ҡаҙҙар ҡайтҡан саҡта, мине көт!» ти…\nЭйе. Алыҫта аҡ тирмә күренә. Ҡатын-ҡыҙҙар шул яҡҡа юллана. Еңгәләре килеп етеүгә егет ҡаршы сыға, алып килгән бүләктәрен тарата. – Ниңә тирмәңә саҡырмайһың, әллә берәү бармы? – тип еңгәйҙәре һорай – әйҙә инеп ҡарайыҡ әле! – Тирмәлә берәүҙә юҡ! – ти егет, - мин булмағанда тирмәғә инмәгеҙ, әгәр инер булһағыҙ миңә, зинһар өсөн, әйтегеҙ. Кейәү егетте ҡайны йортона оҙаталар. Уның хөрмәтенә ҡунаҡ саҡыралар. Ҙур туй башлана. Шул арала еңгәйҙәре, берәүгәлә өндәшмәй генә тирмә яғына юллана.\nӘ тирмәлә толпар туры ат. Туры атты егет, күҙ тейеүҙән ҡурҡып, ошо аҡ тирмәлә йәшергән булған. Еңгәйҙәре килеп ингәндә, толпар ҡанатын йәйеп ятҡан була. Улар килеп ингәнде һиҙмәйҙә ҡала толпар, ҡанатын йыйып өлгөрмәй. Ә ҡатын-ҡыҙҙар, иҫтәре китеп, урындарында ҡатып ҡала, күҙҙәрен толпарҙан алмай. Еңгәйҙәрҙең күҙе тейеүҙән, шул арала туры ат йән бирә. Егет ныҡ ҡайғыра. Тау башына ҡәбер ҡаҙа ла, толпарын ерләй. Ҡәбергә, аты менән ҡуша, алтын эйәрен, үрелгән йүгәнен һала. Үкһеп илай.\n– Нимәгә ҡайғыраһың, кейәү? – тине ҡайны. – Әллә миндә, һин ҡайтып етерлек, ат юҡ тиһеңме әллә? Ҡайны кеше ат кәсәген, толпар ерләнгән сағыл һыртына, ҡыуып алып килергә ҡуша. Егет һәр атты ҡарап сыҡты, күңеленә ятҡаны булманы.\n– Һәй, көтөүселәр! – тип ҡысҡырып ебәрҙе бай. – Кәсәктән ат тороп ҡалманымы? Көтөүселәр:\n– Кәсәк араһына индә, йүгәнеңде шылтырат. Ҡайһы ат ҡарай, шуны тот- ти. Егет, кәсәк араһына инеп, йүгәнен шылтырата. Йүгән шылтырауына бер бәләкәй генә, ҡышҡы йөнөндә ҡойоп бөтмәгән, тай ҡарай. Кейәү егетенә тай оҡшамай, ул тағы бәхетен һынап ҡарарға була, ләкин шул тай ғына борола.\n– Төҫкә матур булмаһа ла, йөрөшө матур, - ти егет. Шул арала бер кеше күк юрғала йылға аша сыға ла, туҡтапта тормай, сабып үтеп тә китә.\n– Ниңә туҡтаманы, ә эргәнән үтеп ките әле? – тип аптырап ҡалды бай. – Бар, кейәү, ҡыуып етеп, кем, ҡайҙан икәнен белеш әле. Егет һыбайлы артынан ҡыуа төшә. Һуң ғына ҡайтып инә.\n– Мә, тот. Сәстәрең ошо толомоң буйына етһә, мин һине алып ҡайтырға килермен. Ә ошоғаса мине көтмә. Ошо китеүҙән егет юҡ була. Был яҡтарҙа ул күренмәй.\nШунан бирле был, дала уртаһында ҡалҡып сыҡҡан, сағылды, туры толпар хөтмәтенә, Турат сағылы тиҙәр. Ул Иләс ауылының көньяғында, Өлкән Ҡурғы буйында, Умын кисеүе янында. Туры аттың ҡәберенә ике яҡтан таш ҡуйылған. Ул изге урындарҙан һанала. Борон-борон замандан «Турат сағылы» көйөн ҡурайҙа уйнайҙар…\n== Тағы бер тарихи мәғлүмәт --\nБашҡа төр мәғлүмәт ауыл сайтында бар\nҠырымғужин Ғилметдин Сәйфетдин улы (1.07.1927—1.02.1991) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре, 1954—1990 йылдарҙа Йылайыр районы «Башҡорт» совхозының трактор бригадаһы бригадиры һәм бүлексә идарасыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), ике Ленин ордены кавалеры (1957, 1971). Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш юғары Советы депутаты (1971—1975).\nБөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАллабирҙин Муллағәле Кинйәғәле улы, хххх йыл хххх йыл мәғлүмәт\nАллабирҙин Мырҙағәле Кинйәғәле улы,\nАллабирҙин Муллахәмит Кинйәғәле улы,\nАллабирҙин Йосоп Ғәлләм улы,\nАллабирҙин Шаһивәли Ғәлләм улы,\nАллабирҙин Аҡмал Морат улы,\nАллабирҙин Абдулла Йомағәле улы,\nАсҡаров Әхмәтьязар Низаметдин улы,\nАсҡаров Хисаметдин Низаметдин улы,\nАйсыуаҡов Төхвәт Хөсәйен улы,\nБайсурин Нуретдин Хәмитйән улы,\nБайғусҡаров Тимербулат Харис улы,\nБиксәмбәтов Шәкирйән Сабирйән улы,\nБиксәмбәтов Шаһиморат Шаһибал улы,\nИльясов Зәйнулла Әмирхан улы,\nИльясов Әхмәт Мулләхмәт улы,\nҠоломбәтов Йәнбәк Мырҙағәле улы,\nҠотлобаев Йомағужа Солтангәрәй улы,\nҠарабатыров Исмәғил Хәсән улы,\nКилдебаев Ғибаҙулла Хөснөтдин улы,\nҠырымғужин Аллабирҙе Ғәриф улы,\nҠырымғужин Хәсән Әфлитүн улы,\nҠырымғужин Мәхйән Яхия улы,\nҠырымғужин Хажиәхмәт Мәхйән улы,\nҠырымғужин Әхәт Мәхмүт улы,\nҠырымғужин Хәйретдин Мәхмүт улы,\nҠырымғужин Зәйнулла Салауат улы,\nҠырымғужин Фәйзулла Салауат улы,\nҠырымғужин Аҡмал Зариф улы,\nҠунаҡасов Хәмит Латиф улы,\nҠунаҡасов Ғиниәт Батырша улы,\nҠунаҡасов Шәрифйән Ғибәҙулл улы,\nҠунаҡасов Мортаза Мостафа улы,\nҠунаҡасов Хәммәт Мостафа улы,\nҠунаҡасов Әйүп Мостафа улы,\nҠунаҡасов Шаһимырҙан Шаһиғәле улы,\nҠунаҡасов Төхвәтулла Фәтхулла улы,\nҠунаҡасов Сәлих Ғәлиәхмәт улы,\nҠунаҡасов Хәйрулла Сәлмән улы,\nҠунаҡасов Ғиззәтулла Сәлмән улы,\nҠунаҡасов Фәйзулла Сәлмән улы,\nҠунаҡасов Әбүзәр Әҙһәм улы,\nҠунаҡасов Әнүәр Әҙһәм улы,\nҠунаҡасов Сәләхетдин Сәйфетдин улы,\nҠунаҡасов Ғәле Зыя улы,\nҠунаҡасов Әхмәтғәле Әхмәтулла улы,\nКәримов Шиһабетдин Минхажетдин улы,\nКәримов Фәттәхетдин Шиһабетдин улы,\nКәримов Әбделхаҡ Фәтхулла улы,\nКәримов Ишмырҙа Нотфулла улы,\nКүбәков Ғөбәйҙулла Шәриф улы,\nКүбәков Ғарифулла Ситдиҡ улы,\nКүбәков Саҙыҡ Ғәзиз улы,\nКүҫәков Йыһанша Баҙалиш улы,\nКүҫәков Ирғәле Ҡорманғәле улы,\nКүҫәков Миңлеғәли Ҡорманғәле улы,\nЛатыпов Батый Моталлип улы,\nНағаев Фәйзулла Ғибаҙулла улы,\nРәхмәтов Хәммәт Вәлиша улы,\nРәхмәтов Мөхәмәтйәмил Усман улы,\nРәхмәтов Кәфиф Хөсәйен улы,\nРәхмәтов Ҡорманғәле Сафарғәле улы,\nРәхмәтов Әхмәтзариф Сафарғәле улы,\nРәхмәтов Миңлеғәли Сафарғәле улы,\nРәхмәтов Ғәлиулла Әхмәҙулла улы,\nРәхмәтов Ғүмерҙак Муллағәле улы,\nРәхмәтов Рәхмәт Муллағәле улы,\nРәхмәтов Хәмитйән Яңыбай улы,\nРәхмәтов Әхмәтхан Әлебай улы,\nТаһиров Фәйзирахман Бәхтийәр улы,\nТаһиров Сәйфулла Хәмит улы,\nТүләшов Иҙрис Әбделкәрим улы,\nТуҡбаев Ғәрифйән Сабирйән улы,\nТуҡбаев Фазылйән Мотағолла улы,\nУраҡов Ғәҙелша Ғәле улы,\nШәрипов Вәзирхан Сәмерхан улы,\nШәрипов Вәлиулла Бикмөхәмәт улы,\nШәрипов Насырйән Баймөхәмәт улы,\nШәрипов Зәкирйән Баймөхәмәт улы\nИләс — Турат ауылы сайты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иләс&oldid=778029 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:22 29 ғинуар 2018 үҙгәртелгән.


Шундай оҫталар бар беҙҙә\n12 Март 2018, 18:27\nБыйылғы ҡыш ҡарҙың аҙ яуыуы менән айырылып торҙо. Әммә тәбиғәт көтмәгәндә үҙгәреп китә шул. Күптән түгел күпләп яуған ҡар автоһәүәҫкәрҙәргә генә түгел, ә йәйәүлеләргә лә ҡыйынлыҡтар тыу-ҙырҙы. Әммә юл хеҙмәте һәм ауыл биләмәләренең хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре тырышлығы менән юлдар ҡарҙан ваҡытында таҙартылды. Район үҙәге халҡына юлдарҙа йөрөү еңелләшһен өсөн ул көндәрҙә тырышып эшләүселәрҙең береһе Ришат Фәрхитов булды.\nОло Ыҡтамаҡ ауыл Хакимиәте водителе Ришат Фәрхитовтың эш көнө йыш ҡына, бигерәк тә ҡыш көнө, иртәнге сәғәт биштә башлана. Ҡар яуған был көндө лә иртә таңдан эшкә сыҡты. Сөнки ул водитель генә түгел, ә тракторсы бурыстарын да башҡара.\n– Был көндө эш күп булды, әлбиттә, – тип хәтерләй ул. – Юлды таҙартып үтәһең, ә артыңдан яңынан ҡар яуып китә.\nРишат Фәрхитовтың хеҙмәт тәжрибәһе ярайһы уҡ ҙур – ауыл биләмәһендә генә ун йыл. Унан алда ун дүрт йылдан ашыу Оло Ыҡтамаҡ училищеһында производствола уҡытыу мастеры һәм инструктор вазифаһын башҡарған. Водителлек стажы – 36 йыл.\nОло Ыҡтамаҡ ауыл биләмәһе Хакимиәтендә ул – алмаштырғыһыҙ хеҙмәткәр. Биләмә территорияһында юлдарҙы ремонтлау һәм ҡом һибеү, урамдарҙа лампочкаларҙы алмаштырыу, ауылды төҙөкләндереү кеүек эштәр уның ҡатнашлығынан тыш үтмәй.\nЙәй ауыл биләмәһе хеҙмәткәрҙәре күп ваҡыттарын һәм көстәрен экология проблемаларын хәл итеүгә бүлә. Ришат Фәрхитов ауылдарҙан сүп- сарҙы сүплеккә илтеүҙә ҙур тырышлыҡ күрһәтә. Һабантуйҙарҙа һәм башҡа байрамдарҙа тирмәләрҙе килтереп ҡороу ҙа уның бурысына инә. Хеҙмәте буйынса ул Оло Ыҡтамаҡта йәшәүселәргә генә түгел, Мөслим, Әжекәй һәм Салйоғот ауылдары хал-ҡына ла таныш.\nҠайһы ваҡыт Ришат ағайға электр-сы һәм газ менән иретеп йәбештереүсе лә булырға тура килә. Бына шулай, Ришат Фәрхитовтың оҫталығына хайран ҡалырға ғына ҡала.


Инфоурок / Другое / Презентации / Презентация "Минең фәнем – йәшәү һәм сәләмәт булыу"\n(Лукреций Тит Кар)\nНаркотик “тәмләп” ҡарауға депрессиялар булышлыҡ итә, кәйефте күтәреү теләге этәрә. Психологтар һәм табиптар киң таралған портретын ошолай һүрәтләй. Улар хисле кешеләр йәмғиәткә ауыр яраҡлашалар һәм тормош һынауҙары алдында бирешеүсәндәр, киләсәккә маҡсат менән йәшәмәйҙәр.Тап шундайҙар наркотиктарҙа тынысланыу сараһын күрә.\nАғыулы һәм биологик йоғонтоноң тәьҫире төрлө кешегә төрлөсә. Мәҫәлән, киҙеү ваҡытында бөтөн кеше лә сирләмәй, күпләп ағыуланыуҙарҙан да ҡайһы берәүҙәр һау-сәләмәт ҡала. Эҫе һәм һыуыҡты ла һәр кем төрлөсә кисерә. Шуның кеүек наркотик бәйлелек тә бөтө кешеләрҙә үҫешмәгән. Наркотик тәмләп ҡараусыларҙың бөтәһе лә наркомания менән сирләмәй. Ләкин был осраҡта нәҫелгә бәйлелек ҙур роль уйнай. Наркоман булып китеүе бик тиҙ. Улар бер кемгә лә кәрәкмәй.\nНомер материала: ДВ-295319


Һәр яңылыҡ кеүек үк, берҙәм дәүләт имтиханы төрлө бәхәстәр тыуҙыра. Уның уҡыусыларҙың белеменә йомғаҡлау контроле була аламы-юҡмы һәм хәҙерге белем биреү системаһына тап киләме-юҡмы икәнлеге хаҡында юғары уҡыу йорто һәм мәктәп уҡытыусылары, ата-әсәләр һәм был үҙгәртеп ҡороу беренсе сиратта ҡағылған кешеләр - сығарылыш класы уҡыусылары һәм абитуриенттар бәхәсләшә.\nӘммә уның "булыу йәки булмау" классик хәлен хәл итеү беҙгә бәйләнмәгән. БДИ - буласаҡ, етмәһә, эксперименттар рангынан киләһе йыл ул штатлы режимға күсәсәк. "Плюс бер балл" системаһы бөтөрөләсәк, ике берҙәм дәүләт имтиханы - рус теле һәм математика мотлаҡ булып ҡаласаҡ, тап БДИ формаһында тапшырырға кәрәкле предметтар 13 буласаҡ.\nУның белем биреү системаһына һәм, айырым алғанда, һәр уҡыусыға нимә менән "янауы" һәм берҙәм дәүләт имтиханы ҡайһы яҡтан эшләп еткереүҙе талап итеүе тураһында "БАШвестЪ" республиканың мәғариф министры урынбаҫары Владимир Аристархов менән әңгәмәләште.\n- Һорауға, БДИ - яҡшы йәки насар, тип, бер төрлө генә яуап бирергә ярамай, - тип ҡәтғи билдәләне Владимир Викторович. - Берҙәм дәүләт имтиханы - яңы форма, тимәк, айырыуса тәүге осорҙа бөтәһе лә беҙ теләгәнсә шыма ғына бармаясаҡ. Уны эшләп еткерергә кәрәк, һәм беҙ уны бергәләп эшләйәсәкбеҙ. Әммә нимәһелер шунда уҡ килеп сыҡманы тип, БДИ-нан баш тартырға ярамай. Нимә генә тимәһендәр, сығарылыш имтихандарын үткәреүҙең бындай формаһының ыңғай яҡтары аҙ түгел.\n- БДИ, бәхәсһеҙ, уҡыусыларҙың белемен баһалауҙың күпкә объективыраҡ формаһы. Берҙәм дәүләт имтиханы, ахыр килеп, беҙҙе дөрөҫлөккә тура ҡарарға мәжбүр итте: күп уҡыусыларҙың тыуған мәктәбендә алған белеме, оҫталығы һәм күнекмәләре яҡшыртыуҙы талап итә. Һәм бында бөтә ғәйеп уларҙа түгел. Белем биреү системаһы, дөйөм алғанда, уҡыусынан ун йыл элеккегә ҡарағанда байтаҡ күберәк талап итә, ә бөтә был материалды һөҙөмтәле итеп кенә бирә алмай. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ, мәктәптәр беҙгә биргән отчеттарҙа уҡыусыларҙың белем сифатының рәсми күрһәткестәре 50 проценттан ашып китә, БДИ һөҙөмтәләре иһә бөтөнләй икенсе күренеште "һүрәтләй". Йәнә килеп, уҡытыусының имтиханда баһаны субъектив рәүештә арттырыу йәки кәметеү мөмкинлеге юҡҡа сыға. Һәр эште уның авторын да, уҡыған урынын да белмәгән ике бойондороҡһоҙ эксперт тикшерә, ә бәхәсле хәл килеп тыуғанда өсөнсөһө лә ҡушыла. Уҡыусы "икеле" алған хәлдә лә, ул, иң элек, үҙенә үпкәләргә тейеш. Шулай итеп, БДИ - тышҡы баһа формаһы булараҡ, элеккеһенән яҡшыраҡ. Элек мәктәптәрҙә беҙ эске баһа менән генә эш иттек: педагог уҡыусыны ятлап бөткән, ул уға, шулай уҡ үҙенә лә баһа ҡуйҙы. Сығарылыш уҡыусыларының түбән балдары уҡытыусының ғына түгел, тотош белем биреү учреждениеһының эшен күрһәтә.\n- БДИ-ның был плюсы тәүгеһе менән туранан-тура бәйләнгән. Аңлатыу өсөн һуңғы, әммә йыш ҡына осраған хәлдәрҙең береһен килтерәм. Мотлаҡ имтихандарҙың береһе буйынса бер уҡыусыға "бишле"гә бер генә балл етмәне. Уның әсәһе, министрлыҡҡа килеп, оҙаҡ ҡына ҡыҙының бейеү конкурстарында ҡатнашҡан өсөн алған грамоталарын күрһәтеп йөрөнө. Әммә килешегеҙ, эксперттар аныҡ бирелгән критерийҙар буйынса баланың билдәле бер предметтан белемен баһалай бит, ә уның хореографик һәләттәрен түгел.\n- Берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәләренең вузға ингәндә иҫәпкә алыныуы, тимәк, мәктәпте әле генә тамамлаған уҡыусы- абитуриентҡа был ҡатмарлы һәм тулҡынландырғыс процедураны бер-ике ай эсендә ике тапҡыр үтергә тура килмәүе лә БДИ файҙаһына һөйләй бит.\n- БДИ-ның төп кәмселектәренең береһе бөтә дөйөм белем биреү учреждениелары өсөн заданиеларҙың бер төрлө булыуында. Ә бит бөтәһен дә дөйөм стандартҡа һалып булмай. Лицейҙар, гимназиялар, профилле уҡытыу алып барылған мәктәптәр һәм, ахыр килеп, киске мәктәптәр бар бит. Һәм физик-математик һәм гуманитар кластарҙа шөғөлләнгән балаларҙың төрлө предметтар буйынса белем кимәле ныҡ айырыла. Был яғы, һис шикһеҙ, өҫтәмә өйрәнеүҙе талап итә.\n- Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, БДИ һөҙөмтәләре уҡыусыларҙың да, уларҙың ата-әсәләренең дә, хатта уҡытыусыларҙың үҙҙәренең дә белемде баһалауҙың был формаһына психологик әҙер булмауы тураһында һөйләй. Балаларҙың күбеһенә имтиханды сит мәктәптә, сит уҡытыусылар менән тапшырырға тура килде, был да бер ни тиклем уҡыусыларҙы ҡаушатты. Ә бит күп йылдар инде БДИ заданиелары стандартлы, уларҙың төрлө төрҙәрен интернеттан табып, шөғөлләнергә мөмкин ине. Бының урынына ҡайһы бер белем биреү учреждениеларында тырышып-тырмашып был "ҡот осҡос" системаны алдау ысулдарын уйлап сығарҙылар. Минеңсә, уҡыусыларҙы БДИ-ға әҙерләгәндә психолог консультацияһы ла бик мөһим буласаҡ, ул балаларҙы ыңғай тулҡынға көйләр, һәм улар имтиханға үтеп булмаҫлыҡ һынау итеп түгел, ә ҡәҙимге имтихан итеп ҡарарҙар ине. Белемде тикшереүҙең тест формаһы ул тиклем үк яңы түгел бит, олимпиадаларҙы иҫегеҙгә төшөрөгөҙ, уларҙың һорауҙары ла тест формаһында төҙөлә бит.\n"Ауыр тап килеү"\n- БДИ-ның етди кире яғы булып, минеңсә, баһа критерийҙары системаһы тора. Мәҫәлән, рус теле буйынса өсөнсө заданиела эксперт уҡыусының эшен 12 критерий буйынса баһалай! Был өс көндә 33500 эште тикшерергә тейешле 264 эксперт өсөн дә, был критерийҙарҙың барыһына ла тап килергә тейешле уҡыусыларҙың үҙҙәре өсөн дә ауыр. Әммә, әйтергә кәрәк, эксперттарыбыҙ был һынауҙы сыҙамлы үтте, ысын мәғәнәһендә ҙур эш башҡарып сыҡты.\nҺөйләшеү аҙағында Владимир Аристархов билдәләгәнсә, йәмғиәттең БДИ-ны ҡабул итмәүендә ҡайһы бер киң мәғлүмәт сараларының да өлөшө бар, улар миҙалға "барған" уҡыусының БДИ-ны насар тапшырыуы арҡаһында миҙал ала алмауы хаҡында тәфсирләп мәҡәләләр яҙып сыға.\n- Бындай хәлдәр элек-электән, БДИ барлыҡҡа килгәнсе үк булғылай торғайны. Ата-әсәләр министрлыҡҡа баһаны төҙәтеүҙе һорап мөрәжәғәт итә; бындай осраҡта мин бер нәмә генә тәҡдим итә алам - апелляция бирергә, - тип билдәләне министр урынбаҫары. - Ләкин юҡ, теләмәйҙәр бит. Ә быйыл бирелгән апелляцияларҙан бармаҡ менән һанарлыҡтары ғына ҡәнәғәтләндерелде, улар фактик хаталар (эксперттарҙың) булманы, ә техник хаталар ғына ине. Тураһын әйткәндә, ҡайһы бер миҙалға дәғүәселәрҙең эштәрендә төҙәтеүҙәрҙән "бармаҡ баҫырлыҡ та" урын булмаған саҡта, ниндәй миҙал тураһында һүҙ алып барырға мөмкин.\nВладимир Викторович әйтеүенсә, БДИ, сығарылыш һәм уҡыуға инеү имтиханы формаһы булараҡ, камиллаштырыуҙы талап итә, ләкин иҫке системаға әйләнеп ҡайтыу тағы ла ҙурыраҡ хата булыр ине.


Һеҙҙең хеҙмәт хөрмәткә лайыҡ\n5 Март 2019, 12:04\nНимәнән башлана мәктәп? Һәр мәктәп уҡытыусынан башлана тип әйтһәгеҙ, һис яңылышмаҫһығыҙ. Уҡытыусының эше яуап-лы ла, ижади ла. Уның үҙен ышаныслы тотоуы киләсәккә өмөт менән ҡарарға, үҙ көсөңә ышанырға ярҙам итә.\nЗөһрә Зияфетдин ҡыҙы Михайлованың исеме 1-се һанлы Оло Ыҡтамаҡ лицейы менән тығыҙ бәйләнгән. Ул ошо мәктәптә белем алған һәм бына инде 25 йылдан ашыу туған мәктәбендә балаларҙы уҡыта. Был уҡыу йорто тормошонда аҙмы, әллә күпме? Һәр кеше өсөн был тормоштоң бер осоро ғына түгел, ә һынауҙар һәм уңыштарға ирешеү, шатлыҡ һәм көйөнөстәр менән тулы оло юл. Ул – балаларҙы тәрбиәләү буйынса даими һәм маҡсатлы эш, үҙ-үҙеңде камиллаштырыу. Зөһрә Зияфетдин ҡыҙы аралаша белеүе, дуҫтарса мөнәсәбәте менән коллегалары араһында хөрмәт яулаған. Ул һис һүрелмәҫ көскә эйә, төрлө хәлдәрҙә ниндәйҙер яңы нәмәне күрә белә һәм һәр ваҡыт йәштәргә ярҙам итергә әҙер. Эшенә һәм уҡыусыларына ҡарата һөйөүҙе үҙендә берләштереп, ул эргәһендәгеләргә күңел байлығын ихлас өләшә.\nУның хаҡында һис туҡтамай һөйләргә мөмкин. Педагогик эшмәкәрлеге осоронда ул бихисап класс сығарҙы. Зөһрә Зияфетдин ҡыҙы “БР мәғарифы алдынғыһы” исеменә лайыҡ, күп һанлы грамоталар менән бүләкләнгән, әммә иң ҙур байлығы – уҡыусыларының ҡаҙаныштары, ата-әсәләрҙең йылы һүҙҙәре һәм бергә эшләгән педагогтарҙың рәхмәте.\nХөрмәтле Зөһрә Зияфетдин ҡыҙы, Һеҙҙе матур юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ! Һеҙгә сәләмәтлек, ғаилә именлеге, оҙон ғүмер, уңыштар, һәр ваҡыт шундай уҡ шат булып ҡалыуығыҙҙы теләйбеҙ. Бәхетле булығыҙ! Һеҙҙең изге эштәрегеҙҙе онотмайбыҙ, традицияларығыҙҙы хөрмәт итәбеҙ.\nОло Ыҡтамаҡ лицейынан коллегаларығыҙ.