Шаран районында эшҡыуар туған мәктәбенә Яңы йыл бүләге яһаны // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nШаран районында эшҡыуар туған мәктәбенә Яңы йыл бүләге яһаны\n10:10, 29 декабря 2012 Йәмғиәт\nДмитрий Тимерғәлин Шаран районының Иҫке Кичкинәш ауылында тыуып үҫкән. Унда ни бары йөҙгә яҡын кеше йәшәй. 1997 йылда Иҫке Тумбағош мәктәбен тамамлай. Эш эҙләп Мәскәүгә сығып китә. Маҡсатҡа ынтылышлы йәш егет баш ҡалала үҙенең бизнесын ойоштороп ебәрә. Әлеге ваҡытта Мәскәүҙә Дмитрий Миңлегәрәй улының төрлө ҡаптар етештереү буйынса фирмаһы уңышлы эшләп килә. Унда нигеҙҙә Шаран районы кешеләре, шул иҫәптән ике ҡустыһы эшләй.\nЯҡташыбыҙҙың ҙур ҡалала уңыштарға өлгәшеп, тыуған ауылын да онотмауы ҡыуаныслы. Атай-әсәйен, ауылдаштарын күрергә ул йыш ҡайта. Яңы йыл байрамдары алдынан эшҡыуар туған мәктәбенә өс ноутбук, принтер, уҡытыу таҡталары, демонстрациялау экраны, проектор, музыкаль үҙәк, спорт инвентары бүләк итте.\n— Беҙҙең мәктәпте тамамлаған Дмитрийға оло рәхмәтлебеҙ, ул бүләк иткән барлыҡ әйберҙәр ҙә мәктәпкә бик кәрәк. Уҡыусылар бүләктәрҙе ҙур ҡыуаныс менән ҡабул итте. Яҡташыбыҙға эшендә артабанғы уңыштар теләйбеҙ, — тине мәктәп директоры Владимир Шамшеев.


15 март 2018, 13:08\nАлты йыл элек ҡулынасабыйын алғас, Алина үҙен донъяла иң бәхетле әсә итеп тоя. Аҡыллы, теремек,матур ҡыҙ бала, яҡындарын һөйөндөрөп, тәүге аҙымдарын яһай, йүгерә башлай –ниндәй бәхетһеҙлек һағалауы бер кемдең башына ла инеп сыҡмай. 3 йәштә аяҡтарыауырта башлағас та, әсә саң ҡаға, тик дауаханала врачтар ауырыуҙы асыҡлай алмай. Баланыңһыҙланыуын, хәрәкәттәре үҙгәреүен күргән ата-әсә Өфөлә тикшереү үткәрәләр, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һөҙөмтә булмай –дөрөҫ диагноз ҡуйылмай. Тик Мәскәү ҡалаһында Педиатрия фәнни тикшеренеүинститутында ғына мәкерле сир асыҡлана. Ауырыу бик тиҙ аҙа, ваҡыттың һәр минутыҡәҙерле.\nАлты йыл элек ҡулына сабыйын алғас, Алина үҙен донъяла иң бәхетле әсә итеп тоя. Аҡыллы, теремек, матур ҡыҙ бала, яҡындарын һөйөндөрөп, тәүге аҙымдарын яһай, йүгерә башлай – ниндәй бәхетһеҙлек һағалауы бер кемдең башына ла инеп сыҡмай. 3 йәштә аяҡтары ауырта башлағас та, әсә саң ҡаға, тик дауаханала врачтар ауырыуҙы асыҡлай алмай. Баланың һыҙланыуын, хәрәкәттәре үҙгәреүен күргән ата-әсә Өфөлә тикшереү үткәрәләр, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һөҙөмтә булмай – дөрөҫ диагноз ҡуйылмай. Тик Мәскәү ҡалаһында Педиатрия фәнни тикшеренеү институтында ғына мәкерле сир асыҡлана. Ауырыу бик тиҙ аҙа, ваҡыттың һәр минуты ҡәҙерле. Врачтар әсә йөрәген ярырҙай ҡарар сығара: “Ауырыу дауаланмай. Әгәр өлгөрә алһағыҙ, донор елеген күсереү (трансплантация костного мозга) буйынса операция яһатырға кәрәк, әлбиттә, бала өсөн был бик ауыр һәм хәүефле!” Ә башҡа сара юҡ. Етмәһә, ваҡыт та юҡ. Күп уйлап тормай, Аделияның ата-әсәһе Мәскәү ҡалаһындағы Рәсәй Балалар клиник дауаханаһына мөрәжәғәт итә. Бында баланы яңынан тикшереп, донор эҙләй башлайҙар. Өс ай ғаилә бына бөгөн, бына иртәгә операцияға саҡыртырҙар тигән өмөт менән йәшәй, әммә тура килгән донор табылмай һәм клиника баш тарта. Күрәһең, үлемесле генетик ауырыуҙың бик тиҙ көсәйеүен һәм баш мейеһе күҙәнәктәрен үлтереүен белгән врачтар, үткән ваҡыт баланың һәләкәтен яҡынайтыуын аңлап, шулай эшләгәндер.\nҒаилә сит ил клиникаларына мөрәжәғәт итеп ҡарай һәм ата-әсә Израиль врачтарына консультацияға барырға мәжбүр була. Ваҡыт - Аделияның төп дошманы, шуға күрә ата-әсә ғәзиздәренең яҙмышын Израиль врачтарына ышанып тапшырырға була.\n… Хәҙерге көндә Аделия йүгермәй инде, ололар ярҙамы менән генә йөрөй, үҙе кейенә лә алмай… ҡулдары ҡалтырай, шуға күрә яҙыуы, һүрәт төшөрөүе лә уға ҡыйын. Был бәләкәс ҡыҙсыҡ - шул тиклем һөйкөмлө, матур бала, алсаҡ, нурлы йөҙө, йылмайыуы фәрештәне хәтерләтә.\nИзраилдә операция яһатыуға 16291970 һум талап ителә. Аделия Ҡәйүмова ғаиләһенең ул тиклем аҡсаһы юҡ, беҙ тик бергәләп кенә бала ғүмерен һаҡлап ҡала алабыҙ. Ил төкөрһә, күл була – мәрхәмәтлек күрһәтәйек, сабыйға ярҙам ҡулы һуҙайыҡ.\nБаланың әсәһе Алина Зөлфәт ҡыҙы йыйылған аҡса тураһында социаль селтәрҙәрҙә отчет биреп бара - https://vk.com/adeliya_help, https://ok.ru/adeliyahelp .


Аҙашмайыҡ болан балаһылай » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Аҙашмайыҡ болан балаһылай\n18.05.2018 Аҙашмайыҡ болан балаһылай\nЭй, еркәйем! Уттар үткән халҡым\nМәңгелеккә төйәк тапҡан ер.\nТынғы белмәҫ сиктәреңде һаҡлап,\nИр-егеттәр яуҙар сапҡан ер.\nБашҡорт халҡы балаларында бәләкәй саҡтан уҡ Тыуған иленә, йәнтөйәгенә сикһеҙ мөхәббәт тәрбиәләргә тырышҡан. Сөнки унан башҡа йәшәүҙең үҙ халҡыңдан, телеңдән, моңоңдан айырылыу икәнен яҡшы аңлаған. Уларҙан айырылдыңмы, тамырынан сабып ауҙарылған ағас һымаҡ булаһың. Әллә шуғамы икән теләһә кемде арбарлыҡ моң боронғо йырҙарыбыҙҙа?!\nӘ беҙҙәге тәбиғәт һуң?! Аҫыл еркәйемдең гүзәл тәбиғәте ауыҙ-тел ижадында, йырҙарҙа сағылдырылған. Ошоларҙың бөтәһен дә ошо көнгәсә күҙ ҡараһылай һаҡлаған сая, ғорур халҡым! Ниндәй генә михнәттәр күрмәгән ул?! Ләкин һис ҡасан йәнтөйәген ташламаған.\nЫсынлап та, тыуған Башҡортостаныбыҙҙың именлеге өсөн күпме батырыбыҙ изге яуҙарҙа башын һалған. Ҡараһаҡал, Салауат, Вәлиди.. – был шәхестәр халҡыбыҙҙың оло ғорурлығы.\n... Зәки Вәлиди Туған. Данлыларҙан данлы ғәййәр ир-егеттәребеҙҙең береһе! Яҙмыш уны сит илдәргә ташлаһа ла, күңеле һәр саҡ тыуған төйәгендә була. Ҡыҙы Иҫәнбикәнең иҫтәлектәренә ҡарағанда, төн урталарында һикереп тороп, “Илсе Ғайса” йырын йырлар булған бит ул.\nАҙаштырған болан балаһылай,\nКөндәрен дә, төнөн дә йөрәгем яна,\nИҫемә төшһә тыуған ил генәм...\nЗәки Вәлиди илле йылға яҡын ғүмерен фәнгә бағышлай. Ҡиммәтле ғилми хеҙмәттәре менән бөтә донъяға таныла. Әммә ғүмере буйы тыуған яҡты һағыныу тойғоһо интектерә.\nЮлай улы Салауат тураһында ла белмәгән кеше юҡтыр. Ул да Башҡортостанды азат итеү өсөн көрәшкән. Аҙаҡ Салауатты тотоп алалар. Китә язалауҙар, ҡамсы менән һуҡтырыуҙар, маңлайына ҡыҙған тимер менән баҫыуҙар. Ҡаты язаларҙан һуң уны ғүмерлеккә һөргөнгә оҙаталар.\nОшонда күңелгә бер һорау килә. Ә иң ауыр яза кемгә бирелгән һуң? Бер уйлаһаң, Пугачевҡа эләккән кеүек. Уның башын, ҡулын сабып өҙгәндәр. Ә шулай ҙа батшаның ярандары башҡорт халҡының данлы улы Салауатты иҫән ҡалдырып, мәңгелек һөргәнгә ебәреүҙе хуп күргән. Сөнки бәләкәйҙән үк тыуған иленә һөйөү тойғоһон йөрәгенә һеңдереп үҫкән батырҙы иленән, теленән, моңонан айырып йәшәтеүҙең иң ҡаты яза икәнен улар яҡшы аңлаған.\nЫсынлап та, тәбиғәт балаһы башҡорт өсөн ил тойғоһо – иң мөҡәддәс тойғоларҙың береһе. Сөнки уны әсәйҙәр сәңгелдәк йырынан башлап ҡанға һеңдерә. Борон-борондан шулай булған. Тик һуңғы йылдарҙа «Ҡайҙалыр ситтә йәшәү еңел, бәхет мул, тик беҙҙә генә хөрт» тигән фекер ныҡ таралды. Шуға ла йәштәр тыуған еренән күпләп сит өлкәләргә тарала, ауылдың киләсәген күрмәй. Тамыры менән ауыл кешеләре ҡала тормошон үҙләштерә алмай, ерҙән дә айырыла. Ә балалары туған телде белмәй үҫә, хатта ата-әсәләренең ара-тирә башҡортса һөйләшеүҙәренән көлә. Тыуған тәбиғәтенең гүзәллеген күреп, ергә ерегеп үҫмәгән был балаларҙа бер ниндәй ҙә изге тойғо юҡ. Бының һөҙөмтәһе булып белемле, әммә рухи яҡтан ярлы кешеләр быуыны барлыҡҡа килде. Институт, университет тамамлаһа ла, улар илгә файҙа килтермәй. Кешене кеше иткән рухи байлыҡты матдиһы алмаштыра, ә тыуған төйәккә, тыуған телгә, ғөрөф-ғәҙәткә инаныу, тоғролоҡ бөтә. Бына Башҡортостанда туған телебеҙҙә уҡытыу өсөн ата-әсәләренән ғариза йыялар. Ә ни өсөн инглиз йә рус теленә ғариза йыйылмай?\nӘммә нисек кенә булмаһын, беҙ, йәш быуын, ғәзиз илебеҙгә күтәрелергә ярҙам итергә, башҡорт телен, милләтен, рухын һаҡларға, үҫтерергә тейешбеҙ.\nТ. Күсимов исемендәге Асҡар гимназияһының 11-се класс уҡыусыһы.\n24.05.19 Автоинспекторҙарҙың рейды бөгөн!\n24.05.19 Уҡытыусылар, миллион алғығыҙ киләме?\n24.05.19 Учалыла законды ихтирам иттеләр\n24.05.19 Һауаға шарҙар осорорға ярамай\n24.05.19 Ҡорал менән һаҡһыҙ эш итһәң


Танзимат — Башҡорт Википедияһы\nҒосман империяһындағы реформалар\nТанзимат (ғосман. تنظيمات — «тәртипкә һалыу», «йыйынтыҡ») — Ғосман империяһында 1839—1876 йылдарҙа, беренсе ғосман конституцияһы ҡабул ителгән осорҙа, йәмғиәтте яңыртыу реформаларының атамаһы. Реформаларҙың төп принциптары 1839 йылдың 3 ноябрендә солтан Абдулмәжит тарафынан тәхеткә ултырғанда сығарылған Гөлхана хатт-и-шәрифендә бирелә. Әүәлге реформаларҙан айырмалы, Танзиматта төп урынды хәрби түгел, ә социаль-иҡтисади үҙгрәтеп ҡороуҙар биләй. Инициатива Мостафа Рәшит паша етәкселегендәге зыялы бюрократиянан сыға, һәм Мостафа Рәшит паша Гөлхана хатт-и шәрифенең авторы ла була. Бер нисә йыл рәттән ул Англияла һәм Францияла илсе булған була, унан һуң сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә. Уның етәкселеге аҫтында, илдең тормошон Көнбайыш илдәрендәге тормош нормаларына яраҡлаштырыу маҡсатында, үҙәк власты нығытырға, Балҡандағы милли азатыҡ хәрәкәтенә юл ҡуймаҫҡа һәм Портаның Европа державаларына бойондороҡлолоғон кәметергә тейешле яңы реформалар планы эшләнә.\n1 Реформаларҙың тарихы һәм тәүшарттары\n1.1 Реформалар барышы\n2 Гөлхана хатт-и-шәрифе\n2.1 Хәрби реформа\n2.2 Мәғарифта реформа\n2.3 Дини һәм милли мәсьәләләр\n3 Реформаларҙың һөҙөмтәләре\n4 Реформалар исемлеге\n4.1 Иҡтисади реформалар\n4.2 Сәйәси реформалар\n4.3 Ҡануниәт реформалары\n4.4 Социаль реформалар\n4.5 Мәҙәни реформалар\n4.6 Хәрби реформалар\nРеформаларҙың тарихы һәм тәүшарттарыҮҙгәртергә\nXIX быуат башында Ғосман империяһында кризис тәрәнәйә, был кризис эске ҡапма-ҡаршылыҡтар үҫеүе һәм Европа державаларының Балҡанда һәм Яҡын Көнсығышта хакимлыҡ итеү өсөн көрәше киҫкенләшеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән була. Илдең иҡтисади һәм сәйәси хәлһеҙләнеүе, һуғыштарҙа еңелеү, үҙәктән ситтәге феодалдарҙың айырымланыуға ынтылышы, һалымдар артыуы һәм феодализм ҡоролошоноң иҫкереүе сәбәпле халыҡ массаларының ҡәнәғәтһеҙлеге ғосман идаралығы даирәләрендә реформаларға ынтылышты тыуҙыра.\nСолтан Сәлим III-нөң (1789—1807), унан һуң бөйөк вәзир Мостафа паша Байраҡтарҙың (1808)  реформа үткәрергә тырышыуы уңышһыҙлыҡҡа осрай. Мәхмүт II-нең реформалары (шул иҫәптән 1826 йылда яңысар ғәскәрен бөтөрөүе) дәүләт идаралығын, ергә милек формаларын тәртипкә һала, монархтың шәхси власын көсәйтә, ләкин төрөк йәмғиәтендә прогресс яһамай.\nИмпериялағы дөйөм кризис дауам итә, 19-сы быуаттың 20-30-сы йылдарында Төркиәнең һуғыштарҙа еңелеүе һәм хәҙерге Балҡан менән Греция территорияларындағы биләмәләрен юғалтыуы, Мысыр менән Ҡурдистандағы болаларҙы саҡлы-соҡло баҫтырыуы был кризистың сағылышы була.\nХужа Мостафа Рәшит паша\nИмперияның иҡтисади хәле насарайыу реформалар өсөн тәүшарттарҙың береһе булып тора. XVIII быуат аҙағына тиклем урындағы һөнәрселәр яй ғына үҫә барған ихтыяжды ҡәнәғәтләндереп тора. Мануфактура етештереү үҫә. Сауҙа-сәнәғәт производствоһы сауҙа капиталына буйһондорола бара. Һөҙөмтәлә ғосман йәмғиәтенең байыраҡ элементтары ер биләүселеккә күсә башлай. Сипаһ системаһын бөтөрөү менән эре ер биләүсе тибы ныҡлы формалаша. Феодаль-абсолютистик режимды урынлаштырыу был синыфтың сәйәси ҡеүәтен генә сикләй, әммә уның иҡтисади тамырҙарына ҡағылмай. Феодаль тәртип нигеҙҙә һаҡланып ҡала.\nXIX быуаттың беренсе яртыһында, айырыуса Европала сәнәғәт инҡилабы тамамланғандан һуң, Азия һәм Европа провинцияларындағы ҡала һөнәрселеге өсөн шарттар бик ныҡ насарлана, сөнки Европанан арзанлы һәм сифатлы тауар ташыла. Күп тармаҡтар бөлгөнлөккә төшә. Ебәк туҡыма, йөн, эшкәртелмәгән тире, майлы культуралар орлоғо, тәбиғи буяу, зәйтүн майы, тәмәке япрағы, иген, сәтләүек, әфиүн кеүек экспортҡа китә торған тауарҙар етештереү ҡыҫҡара.\nСауҙаның үҫешенә һәм берҙәм эске баҙар хасил булыуға феодаль тәртиптәр һәм империя иҡтисадының тотороҡһоҙлоғо аяҡ сала. Төркиәгә ингән сил ил капиталы капитализм урынлашыуға түгел, ә сауҙаны дәртләндереп, иҡтисадтың төшөнкөлөгөн тағы ла нығыраҡ арттырыуға ғына хеҙмәт итә. Һөҙөмтәлә, Төркиә Европа илдәре өсөн сеймал сығанағына һәм тауар һатыу баҙарына әйләнә. Империяла капитал туплау, аҡсаны эре хужалыҡ объекттарына һалыу өсөн шарттар булмай. Өҙлөкһөҙ барған һуғыштар дәүләт ҡаҙнаһын да бушатып тора.\nРәсәй һәм совет тарихи хеҙмәттәрендә Ғосман империяһындағы үҙгәртеп ҡороуҙарҙы шартлы рәүештә ике осорға бүлеү ҡабул ителгән:\nБеренсе осор — 1839—1853 йылдар, йәғни Ҡырым һуғышы башланғанға тиклемге осор.\nИкенсе осор — 1856—1876 йылдар, һуғыш тамамланғандан алып 1876 йылда конституция ҡабул иткәнгә тиклемге осор.\nРеформалар тураһындағы указды әҙерләү Мәхмүт II хакимлыҡ иткән саҡта уҡ башлана. 1839 йыл аҙағында йәш солтан Абдулмәжит билдәле Гөлхана хатт-и-шәрифен («хатт» — «изге указ», Гөлхана («раузалар торлағы») — хатт-и-шәриф иғлан ителгән һарай алдындағы Гөлхана паркы) баҫтырып сығара. Хатт-и-шәрифкә тоғролоҡҡа солтан үҙе ант бирә.\nГөлхана хатт-и шәрифе үҙгәртеп ҡороуҙарҙың өс төп маҡсатын иғлан итә: ниндәй диндән булыуына ҡарамаҫтан империяның бөтә граждандарының ғүмере, намыҫы һәм мөлкәтенең һаҡланғанлығын тәьмин итеү; һалымдарҙы дөрөҫ бүлеү һәм йыйыу; рекрутты тәртипкә һалыу һәм ғәскәри хеҙмәт мөҙҙәтен ҡыҫҡартыу. Солтандың 1839 йылғы указы идеяларын тормошҡа ашырған саҡта Мостафа Рәшит паша реформаға ҡаршыларҙың, бөтәһенән элек өләмдәрҙең һәм ришүәт алып, закондарҙы боҙоп байыған юғары чиновниктарҙың аяуһыҙ ҡаршылығына осрай. Реакционерҙарҙың әүҙем ҡарышыуы һөҙөмтәһендә Танзимат реформаларын эҙмә-эҙлекле үткәреү ауырлаша.\nПроект авторҙары шуны яҡшы аңлай: хөкүмәт һәм халыҡ берҙәм булһа ғына, алға ҡуйылған бурыстарға өлгәшеп буласаҡ һәм бының өсөн илдең күп милләтле халҡын берләштерерлек дәүләт идеологияһы кәрәк. Ғосмансылыҡ ошондай идеология тип иғлан ителә.\nҠырым һуғышы ваҡытында (1853—56) солтандың яңы рескрипты сығарыла (1856 йылдың 18 феврале) (хатт-и һумаюн 1856). Гөлхана актының төп положениеларын ҡабатлау менән бергә ул илдең иҡтисадын үҫтерергә, бының өсөн «Европа тәжрибәһен һәм капиталын файҙаланырға», йәғни сит ил капиталына яңы өҫтөнлөктәр бирергә вәғәҙә итә. Был рескрипт Париж солох договорында ла (1856) телгә алына һәм Төркиәнең халыҡ-ара йөкләмәләренең бер өлөшөнә әйләнә. Танзимат закондары дәүләт идаралығын, судты һәм хакимиәтте бер ни тиклем яҡшырта. Мәҫәлән, 1864 йылда вилайәттәр тураһында закон, 1858 йылда — енәйәт һәм ер, 1869 — граждан кодексы сыға.\n1858 йылда ер законы ҡабул ителә. Ғосман империяһындағы ерҙәр тарихи яҡтан түбәндәгесә бүленә:\nМири — дәүләт ере. Ил ерҙәренең күп өлөшө уға инә. Был ерҙәргә милек хоҡуғына дәүләт эйә була.\nМүлк — «хосуси». Феодал ерҙәре.\nВаҡуф — килтергән килемдәре дини учреждениеларға йә йәмәғәт хәйриәһенә бара торған ерҙәр.\n1857 йылдың декабрендә юғары юстиция советы тарафынан хупланған һәм шәйех-үл-ислам тарафынан иғлан ителгән ҡарарҙа мәрхүм булған балаһыҙ ирҙәр һәм ҡатындарҙың ерҙәрен тапшырыу, тапу (мири ерен билмәгә алыу хоҡуғын биргән документ) түләү шарты менән уларҙың ерҙәрен алыу хоҡуғына эйә булғандарҙың даирәһен киңәйтеү ҡағиҙәләре сыға. Был ерҙәрҙе беренсе сиратта уларҙың ата-әсәһенә түләүһеҙ тапшырыу ҡарала. Улар булмаһа, тапу буйынса ала алыусыларҙан сират төҙөлә. Вариҫтар даирәһен киңәйтеү тураһындағы ҡарарҙар 1858 йылғы Ер законына индерелә. 1839—1858 йылдарҙа индерелгән аграр мөнәсәбәттәргә ҡағылышлы үҙгәрештәр 1858 йылғы аграр законға әҙерлек була. Был законды ваҡытлы махсус комиссия әҙерләй. Ергә ҡағылышлы Күркәм (Ҡануни) Сөләймән I-нән башлап ҡабул ителгән бөтә закондар һәм шәйех-үл-исламдарҙың бөтә фәтүәләре ҡабат ҡарап сығыла. 1858 йылдың 21 апрелендә закон проекты Танзимат советы ҡарамағына тапшырыла, шунан һуң шәйех-үл-ислам һәм бөйөк вәзир раҫлауына бирелә. Солтан хуплағандан һуң 1858 йылдың 6 июнендә закон раҫлау ала. Законда ерҙәрҙең биш категорияһы атала:\nмүлк ерҙәре (мәмлүкә)\nдәүләт ерҙәре (мирийә)\nваҡыф ерҙәре (мәвкүфә)\nйәмәғәт ерҙәре (мүтрәкә)\nбуш ерҙәр (меват)\nЕр законына консерватизм хас була. Уна тыйыуҙар күп була. Мәҫәлән, үҙ ереңдә кирбес һуғыу менән шөғөлләнергә ярамай. Был ерҙә мәрхүмде ерләү тыйыла. Чиновниктың рөхсәтенән башҡа, ағас ултыртырға, баҡса яһарға ярамай. Ерҙе хөкүмәт чиновнигының рөхсәте менән генә бушлай бирергә йә шартлы хаҡҡа һатырға ярай. Шулай ҙа ер биләүсенең мөмкинлектәре киңәйә төшә. Ул үҙ биләмәһен ҡуртымға бирергә һәм уның өсөн үтес алырға һәм ерҙе рәһен итергә хоҡуҡлы була. 1858 йылғы закон буйынса крәҫтиәндәрҙең хоҡуҡтары киңәйһә лә, милеккә хоҡуҡ тулы булмай.\nМилеккә юғарғы хоҡуҡ дәүләттә ҡала.\nҒосман империяһында тәүләп тимер юлдар һалыу тураһындағы мәсьәлә күтәрелә. 1866 йылда юл төҙөлөшө проекттарын эшләү буйынса хөкүмәт комиссияһы төҙөлә. Әммә ғәмәлдә уның эше Истанбул юлдарын ремонтлау проекттарын эшләү менән сикләнә. Юлдар менән вилайәттәр үҙҙәре шөғөлләнергә тейеш була. 60-сы йылдарҙың икенсе яртыһында Дунай вилайәтендә юл төҙөлөшөнә ҙур иғтибар бирелә. Унда Миҙхәт паша губернатор булған була. Уның заманында вилайәттә 3 мең километр юл һәм 420 күпер төҙөлә. Дөйөм алғанда ла Ғосман империяһында юлдар яҡшыра төшә. Әммә ХIХ быуаттың икенсе яртыһында ғосман дәүләте үҙаллы тимер юл һалырлыҡ хәлдә булмай. ХIХ быуаттың 50-70-се йылдарында (хәйер, унан һуң да) Ғосман империяһында тимер юлдарҙы сит ил концессионерҙары һала.\nТанзимат сиктәрендә хәрби реформа үткәрелә. Илдә мосолмандарға ла, мосолман булмағандарға ла дөйөм хәрби хеҙмәт үтеү бурысы йөкмәтелә. Армияла хеҙмәт итеү мөҙҙәте 15 йылдан 5-7 йылға (артабан 4 йылға) ҡалдырыла. Империяла армия даимиға һәм замансаға әйләнә. Уңайлы яңы хәрби форма индерелә.\nМәғарифта реформа Үҙгәртергә\nТанзимат реформаһы барғанда асылған Ғалатаһарай лицейы\n40-сы йылдарҙан башланған донъяуи мәктәптәр асыу эше дауам итә. Уларға етәкселек итеү өсөн мәғариф министрлығы ойошторола. 60-сы йылдар уртаһында башланғыс донъяуи мәктәптәрҙә 660 мең уҡыусы уҡый. Урта мәктәптәр иһә бер нисә тиҫтә генә була. Шуның менән бергә мәсеттәр эргәһендәге мәктәптәрҙең бөтәһе лә һаҡланып ҡала, ә донъяуи мәктәптәрҙә уҡыу ваҡытының яртыһы дин дәрестәренә бирелә. Ғәмәлдә контроль руханиәт ҡулында ҡала. 1869 йылда төрөк мәктәптәрендә өс-дүрт йыллыҡ дөйөм белем биреү тураһында закон сыға.\nДини һәм милли мәсьәләләрҮҙгәртергә\n1856 йылда дини эдикт ҡабул ителә. Ул мосолмандарҙың һәм мосолман түгелдәрҙең хоҡуҡтарын бөтә яҡлап тиңләй. Ысынбарлыҡта, ислам дине нормалары үҙәктә ҡалыуын дауам итә. \n1895 йылғы төрөк асылмаһы, унда 1876 йылғы ваҡиғалар тасуирлана. Уртала солтан Абдулхәмит II, Бөйөк вәзир һәм империяның башҡа мөһим вазифалы кешеләре тора. Иң уртала торған ҡатын-ҡыҙ ҡоллоҡ бығауҙарын өҙөп ырғытҡан Төркиәне һынландыра. Өҫтә осоп барған фәрештә Француз инҡилабына һәм уның «Азатлыҡ, тиңлек, туғанлыҡ» тигән девизына ишара яһай. Быларҙың бөтәһе лә Истанбул ерлегендә бара.\nТанзимат реформалары ниндәйҙер кимәлдә традицияларға һәм шәриғәткә ҡаршы килгәнлектән, шулай уҡ чиновниктарҙың, руханиәттең һәм башҡа феодаль элементтарҙың матди һәм социаль мәнфәғәттәренә ҡағылғанлыҡтан тормошҡа ашырыу йәһәтенән ҙур ҡаршылыҡтарға осрай. Прогрессив булыуына ҡарамаҫтан, реформа Төркиәнең христиан халҡын иҙеүҙе көсәтеүҙе күҙҙә тота. Буржуаз реформалар өсөн нигеҙ Европа илдәрендә һәм Ғосман империяһында социаль-иҡтисади кимәл һәм хакимлыҡ иткән идеологиялар күҙлегенән бер төрлө булмай.\nРеформалар осоронда ауыл хужалығы етештереү һиҙелерлек үҫә. Шул уҡ ваҡытта 1863—1872 йылдарҙа импорт экспортҡа ҡарағанда бик ҙур була. Тышҡы сауҙа дефициты сит илдән үтескә алынған аҡсалар менән ҡаплана һәм илдең Европа капиталына бойондороҡлолоғон арттыра. Бер яҡтан, донъя баҙары Ғосман империяһында тарихи барлыҡҡа килгән етештереү структураһының һәм күләменең тарихи барлыҡҡа килгән ҡулланыу күләменә бәйһеҙлеген хасил итә, икенсе ятҡан, шуның уҡ тәьҫире аҫтында ихтыяждың яңы структураһы һәм йыйылмаһы барлыҡҡа килә. Ҡулланыу һәм етештереү араһында барлыҡҡа килгән нисбәтһеҙлек ғосман иҡтисадының етештереүҙе үҫтереү һәләтен юғалта барыуын аңлата.\nҒосман империяһының иҡтисади үҙаллылығы ҡаҡшай. Ҡырым һуғышынан һуң төрөк реформаторҙары илдә үткәрелгән үҙгәртеп ҡороуҙар өсөн финанс базаһы булдырырға тырыша, финанс һәм һалым системаһын үҙгәртеүҙе дауам итә. Танзимат реформалары талаптарына яуап биргән яңы финанс учреждениелары барлыҡҡа килә, яңы һалымдар индерелә. Ләкин һуғыштан һуң фискаль сәйәсәт башлыса халыҡ етештергәнде тартып алыу йүнәлешендә эшләүгә ҡорола. 70-се йылдарҙағы иҡтисади кризис илде бөлгөнлөккә алып килә.\nИлдең тышҡы бурыстары бик тиҙ үҫә. Әгәр 1854 йылда ул 75 миллион франк тәшкил итһә, 1863 йылда — 200 миллион франк, 1874 йылда 1 миллиард франкҡа етә. 1875 йылдың октябрендә төрөк хөкүмәте эске бурысты тейешле күләмдә түләй алмауы тураһында белдерә. Ғосман империяһы бөлгөнлөккә төшә.\nТанзимат реформалары өмөттө аҡламай. Иҫке хәрби-феодаль бюрократия үҙгәртеп ҡороуҙарға ҡамасаулай.\nИлдең үҫешенә һәм реформаларға аяҡ салған башҡа сәбәптәр ҙә етерлек була:\nЕтди үҙгәрештәрҙе телмәгән ғосман бюрократияһының көсө.\nXIX быуат уртаһында дин хакимлығынан баш тарта алмау, чиновниктарҙың күпселегенең сәйәси һәм иҡтисади ҡарарҙар ҡабул иткәндә динде икенсе планға ҡуйырға кәрәклеген аңламауы.\nТөрөк капитализмы менән төрөк иҡтисадының көсһөҙлөгө өҫтөнә дәүләттең ябыҡлығынан баш тарта алмау.\nҒосман империяһына көсләп тағылған Европа үтестәренең илдең финанс системаһын тәртипкә һалмау ғына түгел, уны бөтөнләй бөлдөрөүен аңламау.\nИмпериялағы бик юғары кимәлдәге коррупция.\nХалыҡтың реформаларҙы хупламауы, был реформаларҙың ниндәй булырға тейешлеген аңламау.\nXIX быуаттағы Ғосман йәмғиәтендә урта быуаттар һыҙаттарының өҫтөнлөк итеүе.\nМәхмүт II осоронда монархия власын көсәтеүҙең илдә ҡырҡа үҙгәрештәр яһау өсөн етерлек булмауы.\nЙәш солтан Абдулмәжит I-нең реформаларҙың әһәмиәтен аңламауы.\nИмперия эсендәге етди мәҙәни һәм милли ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың ғәрәп донъяһынан алып Европаға һәм Мысырҙан алып Кавказға тиклем арауыҡта йәшәгән халыҡтарҙың реформаларҙы бер төрлө ҡабул итә алмауы һәм яңы тәртиптәргә берҙәй буйһонмауы.\nРеформалар исемлеге Үҙгәртергә\nБеренсе ғосман аҡса банкноталары сығарыла (1840).\nФинанс реформаһы. Финанс министрлығы Франция өлгөһө буйынса эшләй башлай (1840). Ҡайтанан финанслауҙың процентлы ставкаһы, акционерҙар йәмғиәттәре төшөнсәһе булдырыла, беренсе фонд биржаһы ойошторола.\nТәү башлап илдең бюжеты нәшер ителә (1841—1842), ә 1846—1847 йылдарҙа беренсе профессиональ бюджет ҡабул ителә.\nИҡтисадта урта быуаттар ҡалдыҡтары бөтөрөлә. Гильдиялар һәм мануфактуралар фабрикаларға алмаштырыла.\nМосолман булмағандар өсөн өҫтәмә һалымдар бөтөрөлә, даими килемгә һалым индерелә.\nҺалымдар бер нисә тапҡырға күберәк йыйыла. Ауыл халҡы өсөн һалымдар арта.\nЧиновниктар коррупция менән көрәш сиктәрендә һалымдан өлөшләтә азат ителә.\nТөркиәлә тәүге пароходсылыҡтарҙы төҙөгән Şirket-i Hayriye компанияһы ойошторола (1851);\n1855 йылда Ғосман империяһы Бөйөк Британиянан тәүге тапҡыр ҙур сит ил кредиты ала.\nИстанбулдың Зәйтинбурну районында туҡыма етештерә торған беренсе механикалы фабрика һәм уның янында профессиональ тегеү мәктәбе асыла.\nМамыҡ иләү буйынса заводтар асыла.\nДәүләт хеҙмәткәрҙәренә тик Ғосманда етештерелгән туҡыманан тегелгән кейем һатып алыу йөкмәтелә.\nЙедикүле тигән беренсе өлгөлө индустриаль парк булдырыла.\nБеренсе телеграф селтәрҙәре үткәрелә (1847—1855), беренсе тимер юлдар төҙөлә (1856).\nКүпләп юлдар һалына башлай.\nҒосман үҙәк банкы асыла (Bank-ı Osmanî 1856) and the Ottoman Stock Exchange (Dersaadet Tahvilat Borsası, established in 1866).\nШәхси типографиялар һәм нәшриәттәр асыу рөхсәт ителә, элек Сәлим III заманында асылып һуңынан ябылған типографиялар ҡабат эшләй башлай — Serbesti-i Kürşad Nizamnamesi (1857).\nБуласаҡ төрөк парламентының элгәре — ғосман мәжлесе ойошторола (1841).\nЭске эштәр министрлығы (1845) һәм Мәғариф министрлығы ойошторола (1857).\nХәҙерге Истанбул муниципалитеты (Şehremaneti, 1854) һәм ҡаланы планлаштырыу советы ойошторола (İntizam-ı Şehir Komisyonu, 1855).\nИмперияның бөтә халҡын милләттәргә бүлмәйенсә «ғосмандар» тип рәсми иғлан иткән закон ҡабул ителә (1869).\nМосолман булмағандарҙы (шул иҫәптән христиандарҙы) дәүләт хеҙмәтенә алыу рөхсәт ителә.\nМосолмандарҙы һәм мосолман булмағандарҙы тәү башлап сәйәси хоҡуҡтарҙа тигеҙләйҙәр.\n1876 йылда тулы ҡиммәтле ике палаталы парламент ойошторола (1878 йылда таратыла).\nҒосман империяһының бөтә граждандарына тәү тапҡыр ғүмергә, намыҫҡа һәм дәрәжәгә, шулай уҡ мөлкәткә хоҡуҡ гарантиялана (1839).\nФранция өлөгөһө буйынса граждан һәм енәйәт кодексы ҡабул ителә (1840).\nЯңы сауҙа һәм коммерция кодексы ҡабул ителә (1850).\nБеренсе граждан (йәғни мосолман булмаған) судтар (Meclis-i Ahkam-ı Adliye, 1853), шулай уҡ коммерция судтары һәм Юғары суд барлыҡҡа килә (Meclis-i Ali-yi Tanzimat, 1853).\nЕр кодексы ҡабул ителә (Arazi Kanunnamesi (1857).\nЖурналистар кодексы ҡабул ителә (Matbuat Nizamnamesi, 1864).\nДәүләт хеҙмәткәрҙәренә ҡаршы дәғүәләрҙе ҡарау буйынса дәүләт советы нигеҙләнә (1867).\nТәүге тапҡыр сит ил граждандарына Ғосман империяһы территорияһында милеккә, ергә һәм күсемһеҙ милеккә хоҡуҡ гарантиялана, ергә хоҡуҡ нығытыла.\nҒосман империяһының беренсе конституцияһы ҡабул ителә (1876).\nҒосман империяһының почтаһы ойошторола (1840);\nТәүге Ғосман гимны һәм Ғосман милли флагы булдырыла (1844);\nҒосман империяһында тәү башлап халыҡ иҫәбе алына, илдәге бөтә ир заты һанала (1844);\nПаспортҡа тиң булған тәүге мәджидәләр индерелә (1844);\nҠоллоҡ бөтөрөлә һәм ҡол сауҙаһы тыйыла (1847);\nХатт-и Һумаюн (1856) бөтә диндәр вәкилдәренең тиңлеген гарантиялай\nГомосексуализм өсөн енәйәт яуаплылығы бөтөрөлә (1858).\nСолтан Абдул Азиз диңгеҙ флоты мобилизацияһын башлай\nТәүге Ғосман университеттары (darülfünun, 1848), академиялары (1848) һәм педагогика мәктәптәре (darülmuallimin, 1848) ойошторола;\nберенсе донъяуи (дини булмаған) мәктәптәр асыла.\nҺаулыҡ һаҡлау министрлығы булдырыла (Tıbbiye Nezareti, 1850);\nҒосман Фәндәр академияһы ойошторола (Encümen-i Daniş, 1851);\nИҡтисад һәм сәйәсәт фәндәре мәктәбе асыла (Mekteb-i Mülkiye, 1859);\nҒосман империяһы студенттары тәү башлап сит илдәргә уҡырға китә.\nҒосман империяһы профессиональ даими армияға күсә (20 йәштән өлкән ирҙәрҙе хеҙмәткә алыу башлана). Армияла мәжбүри хеҙмәт мөҙҙәте элекке 15 йылдан (1843—44) 4 йылға ҡалдырыла;\nТәүләп армияла мосолман булмағандарға ла хеҙмәт итеүгә рөхсәт бирелә (1856);\nСолтан Абдул Азиз Европа өлгөһөндә хәрби диңгеҙ флоты булдырыу тураһында бойороҡ сығара.\n1867 — Хәрби диңгеҙ министрлығы ойошторола.\n1869 — Европалағы кеүек хеҙмәттә үрләү системаһы ойошторола.\n↑ Миллер А.\nНовая история стран Азии (вторая половина XIX — начала ХX вв.)/Под ред. В. И. Овсянникова. — М.: МГУ, 1995. — 329 с.\nНовейшая история стран Азии и Африки, ХХ век: учеб. для студентов высших учебных заведений: в 2-х ч./ Под ред. А. М. Родригеса. — М.: Гуманит. Изд. Центр ВЛАДОС, 2001. — 4.1: 1900—1945. — 368 с.\nGelvin James L. The Modern Middle East: A History — Second Edition. — Oxford University Press, 2008. — ISBN 978-0-19-532759-5.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Танзимат&oldid=692091 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 май 2017 в 02:48\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:48 30 май 2017 үҙгәртелгән.


Баккара Онлайн Бушлай Бонус | Үрге Слот Сайтында Һәм Аласаҡһыҙ $ 200 + £Бушҡа 5\nБарыһын ла белергә кәрәк хаҡында Баккара Онлайн Бушлай Бонус\nБаккара Бушлай Онлайн Сара Бонусы & Фикерләр Музыка Короле Сент-Джеймс. Джон-Бәләкәй. ҡаты уйын автоматтары һәм казино.\nУйнай йөрәк колотить уйындар баккара " Үрге Слот сайтында, бушҡа тәҡдимдәр һәм бонустар! Депозит Талап Ителмәй Казино Һәм Уйын Ты Автоматтары!\nҠаты slots үҙ тәҡдим итә уйынсыларына ҙур ғына еңеүгә өмөт аҡса бар саҡта үрге топливе слот һәм уйындар. Әлбиттә, был өҫтәмә рәүештә ҡайһы бер үҙ уйынсыларына бик күп мөмкинлектәрен арттырыу өсөн активизируется приздар, шул иҫәптән бушлай слот теркәлмичә һәм ачуга бронза өҫтәмә увеселение. Ҡаты уйын автоматтары онлайн казино булып тора һәм аҙағына тиклем ныҡ ышанған, сөнки ул бар реаль хәл итеү һәм теркәү Олени (Ирландия) вәкаләттәре. Ул шулай уҡ тәҡдим итә слот андроид өсөн безлимитный уйынсыларға теләгән универсаль инеү нең уйындарына. Шулай уҡ был аңлайышлы на iPhone, айпад, айпад, һәм телефондары межевикин. Уларҙың береһе иң популяр уйындар ҡаты Слот баккара.\nУйын әүерелә, тағы ла ҡыҙығыраҡ, ҡасан Баккара Онлайн Бушлай Бонус тәҡдим ителә ҡаты слотов. Баккара-был уйын вероятностей, улар уйнай араһында банкир һәм уйынсыһы. Принцибы был уйын-угадать, кем кешелә – банкирҙар һәм уйынсылар буласаҡ якынрак йәки бер ни тиклем эшләргә ставканы мөмкинлеге ничья. Уйын баккара уйнай ғына бер олоно йыуан эсәк. Түбәндә беҙ күрәбеҙ тураһында баккара бушлай онлайн бонустар казино өр-уйын автоматтары онлайн казино.\nБаккара Онлайн Бушлай Бонус Уйнарға & Еңергә Бик Ҙур Джекпот\nУйынсылар уйын ғына автоматтар онлайн клубында ҡарарға мөмкин 150+ уйын автоматтары һәм атаһыҙ уйнарға, улар өсөн генә түгел, күңел асыу йәки режимында подлинного аҡса режимы.\nУлар тәҡдим итәләр, юҡҡа аҡса слот программаһы бүләктәр, улар ҡуллана ала өҫтәү өсөн үҙ бүләген.\nУйынсылар ҙа шулай уҡ эшләргә онлайн баккара бушлай бонус һәм атаһыҙ керергә баккара онлайн бушлай бонус өсөн утарға оло-оло аҡсалата бүләктәр тапшырылды.\nЮҡҡа слот натуральная һәм өҫтәмә аҡса бер контроля программалаштырыу Лейте, ул береһе булып тора величайший исемдәр керетеләсәк лау этабы программалаштырыу онлайн мауығыу уйындар уйын автоматтары.\nИК’s иң яҡшы уйындар баккара " Үрге Слот сайтында зарегистрировалась & Аласаҡһыҙ, Бушҡа £5 + Долларға тиклем 200 өсөн бонус депозит!\n" Баккара Онлайн Бушлай Бонус был алыу файҙалы азатлығы өсөн ҡулынан Уйындарҙа.\nБыл ярҙам итә ала иң ҡиммәтле уйынсыға бүләк тәртипкә килтереү кеүек уйын, ысынлап та ла, эшләй һәм тағын да яҡшыраҡ булһын өсөн, яңы уйынсылар.\nКиләһе иң яҡшы тере, әгәр музыкант яңы кеше түгел, теләһәгеҙ, бәхәсләшеп тә алырбыҙ менән үҙ аҡса, был баккара онлайн бушлай бонус ярҙам итә алмай яһарға уйынсыларға түләүһеҙ түңәрәк стопо эшләргә ставка уйынға.\nБыл бүләккә, ныҡлы ышаныс менән, файҙалы, бәй, улар һеҙгә ярҙам итер алырға ышаныс уйында һәм стартерға һеҙҙең шик һәм шул уҡ ваҡытта булыша, һеҙгә урнаштырырға күберәк ставкалары башҡа ниндәй ҙә булһа билдәле бер колебаний.


Еңеүгә өлгәшеп, дипломға лайыҡ булдылар\n10 Декабрь 2018, 18:52\n14 октярбҙән 31-енә тиклем Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институты “Электрон сараларҙы ҡулланып үткәрелгән иң яҡшы дәрес” электрон белем биреү концепцияһына нигеҙләнгән республика конкурсын ойошторҙо. Конкурс дистанцион формала үтте һәм заманса дәрес өлгөләренең иң яҡшыларын уҡытыусының инновацион тәжрибәһен, эш оҫталығын иҫәпкә алып һайлап алыуға ҡайтып ҡалды.\nКонкурстың маҡсаттары - электрон сараларҙы ҡулланыу эффективлығын күтәреү һәм педагогик хеҙмәткәрҙәрҙең ИКТ-компетентлығын үҫтереү менән бергә белем биреү сифатын күтәреү ине.\nКонкурсҡа республика район-ҡалаларының мәктәп, балалар баҡсаһы һәм өҫтәмә белем биреү учреждениеларынан 160 эш тәҡдим ителде. Шуныһы ҡыуаныслы, лауреаттар араһында беҙҙең мәғариф хеҙмәткәрҙәре – Мораҡ ауылының “Уралҡай” балалар баҡсаһы педагогтары: педагог-психолог Алһыу Фәхретдинова, музыка етәксеһе Светлана Фәхретдинова, логопед Гөлшат Байморатова ла бар.\nАлһыу Рәфҡәт ҡыҙы “Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһында педагог-психологтың тәрбиәүи эше” номинацияһында “Стресс һәм эмоциональ көсөргәнеште баҫыу алымдары” мастер-класы менән ҡатнашһа, Светлана Исмәғил ҡыҙы “Мәктәпкәсә белем биреү” номинацияһына мәктәпкә әҙерлек төркөмөндә“Ер шары буйлап сәйәхәт” темаһына интегрицияланған дәрес өлгөһөн тәҡдим итте. Гөлшат Рәшит ҡыҙы “Коррекциялы педагогика” номинацияһында “Һүҙҙәрҙә һәм һөйләмдәрҙә ”Ш” өнөн автоматлаштырыу” темаһына индивидуаль логопедик дәрес өлгөһө менән ҡатнашты.\nЕңеүгә өлгәшеп, дипломға лайыҡ булған педагогтарҙы беҙ ҙә ҡотлайбыҙ һәм тағы ла яңынан-яңы үрҙәрҙә артылыуҙарын теләйбеҙ!\nФәйрүзә ИБРАҺИМОВА, район мәғариф бүлегенең педагогик мәғлүмәт үҙәге директоры.


Рәсәй ауылдары һуңғы тапҡыр алыҫ 1920 - се йылда иҫә пкә алынды. Был ваҡыт эсендә үҙгәрештәр етерлек булды, әлби ттә, айырыуса һуңғы тиҫтә йылда - милек һәм ер мөнәсәбәттәре, иҡтисад үҙгәрҙе, шәхси с ектор әүҙемләште.\nБөгөн Рәсәй 2006 йылда үтәсәк ауыл хужалығы иҫәбен алыуға\nәҙерләнә. БР Хөкүмәт Йортонда үткән селектор кәңәшмәһендә л ә һүҙ ошо турала барҙы.\nАлда торған кампанияның маҡсаты - ауыл хужалығы хаҡында м өмкин тиклем тулы мәғлүмәт йыйыу. Һуңғы 85 йылда тәүге тапҡы р агросәнәғәт комплексы ентекле өйрәнеләсәк һәм иҫәпкә алынасаҡ. Был сараның һөҙөмтә һенән милли агросәйәсәттең киләсәге тора.\nИҫәп алыу 2006 йылдың июль айына тәғәйенләнгән, уны үткәр еүгә 25 көн\nбирелә. Мәғлүмәттәрҙе йыйыу һәм эшкәртеү халыҡ иҫәбен алыуҙ ағы\nалымдарға оҡшаш. Тик иҫәпкә алыу биттәре ҙурыраҡ буласаҡ, т имәк, демографик мәғлүмәт түгел, ә хужалыҡ - иҡтисад, мөлкәт, мал\nмайҙаны, техника тураһында мәғлүмәт алынасаҡ.\nИҫәп алыу объекттары булып ауыл хужалығы продукцияһын ете штереүсе йәки мал тотоусы ер участкаларының хужалары йәки уларҙы арен даға алыусылары булған физик һәм юридик шәхестәр торасаҡ. Ауыл ху жалығы предприятиелары өсөн иҫәп алыуҙа ҡатнашыу мотлаҡ, граждандар\nөсөн - ирекле.\nКүҙаллауҙар буйынса республикала бер миллион самаһы объек тты иҫәпкә алырға кәрәк буласаҡ. Улар араһында - 1600 ауыл хужалығы ойо шмаһы, биш меңгә яҡын крәҫтиән ( фермер) хужалығы һәм шәхси эшҡыуар, шә хси\nхужалыҡтары һәм шәхси торлаҡ төҙөү өсөн ер майҙандары булға н 760 мең ғаилә һ. б.\nБР Хөкүмәте янындағы координациялаусы үҙәк буласаҡ Комисс ияның составы раҫланды. Уны Башҡортостан Хөкүмәте Премьер - минист ры Рафаэль Байдәүләтов етәкләй.\nРеспубликала иҫәп алыу кампанияһына барлығы һигеҙ меңгә я ҡын кеше йәлеп ителәсәк. Һәр иҫәп алыусыға көнөнә уртаса алты объектт а булырға тура килә. Иҫәпкә алыусыларҙы өйрәтеү 2006 йылдың башына тәғәйенләнгән.\nИҫәпкә алыуҙың төп проблемаһы - халыҡтың мәғлүмәт биреүҙә н ҡурҡыуы. Үҙең тураһында һөйләүҙән ҡурҡырға кәрәкмәй. Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу - ябай статистик тикшереү. Дөйөмләштереп йомғаҡ яһағандан\nһуң барлыҡ анкеталар ҙа юҡ ителә.\nАртабан бындай тикшереүҙәр Рәсәйҙә ун йылға бер тапҡыр үт кәреләсәк. Үҫешкән илдәрҙә ул даими ойошторола: Австралия һәм Яңы Зелан дияла - йыл һайын, Германия һәм Голландияла - дүрт йылға бер , АҠШ һәм Канадала - биш йыл һайын.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЭНЦИКЛОПЕДИЯ ВИКИПЕДИЯНЫ АЛЫШТЫРА АЛАМЫ? - 2019 - Мәҡәләләр\nОшо көндәрҙә Рәсәй Президенты Владимир Путиндың Википедияға ҡағылышлы репликаһын медиаресурстарҙың төрлөсә аңлатыуына, хатта уны "Рәсәй территорияһында тыйыу" тураһындағы имеш-мимешкә бәйле социаль селтәрҙәрҙә дуҫтарымдан һәм таныштарымдан бик күп һорауҙар килә. Шуға күрә, донъяла популярлыҡ яулаған интернет-энциклопедия тураһындағы фекерҙәрем менән бүлешмәксемен.\nБер нисә йыл элек Башҡортостан Фәндәр академияһы етәкселегендә: "Башҡорт Википедияһы бар икән, нимәгә беҙгә Башҡорт энциклопедияһы?" - тигән фекер яңғырағайны. Бөгөн килеп ил Президенты үҙе "Википедияны Рәсәй аналогы менән алмаштырырға" тәҡдим итә. Был йәһәттән башҡа иң элек шундай уй килә: ни өсөн милли энциклопедиялары күптән инде цифрлаштырылған һәм дөйөм милеккә сығарылған милләттәр - инглиздәр, немецтар, француздар һ.б. был ике сығанаҡты бер-береһе менән алмаштырыу тураһында уйланмай? Хатта интернет киңлеге сикләнгән һәм ысын мәғәнәһендә популяр булған онлайн энциклопедияға эйә ҡытайҙар ҙа бер нәмәне икенсеһенә алмаштырырға йыйынмай. Ни өсөн бары тик Рәсәйҙә генә мотлаҡ аналогка алмаштырылырға тейеш, ә бер үк ваҡытта икеһе лә булһа, ярамаймы ни? Күрәһең, "бер нәмәне булдырыу өсөн икенсеһен емерергә кәрәк" икәне ҡаныбыҙға һеңгән, булмышыбыҙға һалынғандыр. Фән чиновниктарының һәм хәҙерге журналистарҙың интеллектуаль кимәле милли энциклопедия менән "Википедия" краудсорсинг проекты араһындағы ябай ғына айырманы ла аңларлыҡ кимәлдә түгелме икән ни? Бына, әйтегеҙ әле, Ҙур Рәсәй энциклопедияһында йәки Башҡорт энциклопедияһында һеҙ башҡорт телендә Париж тураһында мәҡәлә таба алаһығыҙмы? Эҙләмәгеҙ ҙә, тапмаҫһығыҙ ҙа. Шулай уҡ ике энциклопедияла ла башҡорт ауылы Париж тураһында ла мәҡәлә тапмаясаҡһығыҙ. Ә Википедияла уларҙың икеһе лә бар. Ниндәй милли энциклопедия үҙенә шундай мөмкинлек бирә ала? Википедия - киң тематикалы, күп телле проект, ә энциклопедияларҙың тематикаһы, ваҡыты, теле финанстарға бәйле сикләнгән. Википедия ирекле - ирекмәндәргә эш хаҡы түләнмәй, уларға берәү ҙә күрһәтмә бирмәй һәм мәҡәлә темаһын сикләмәй. Шуға күрә теләһә ҡайһы илдең милли һәм төбәк энциклопедиялары бер ваҡытта ла Википедияны алмаштыра алмаясаҡ.\nВикипедияның Энциклопедияны алмаштыра алмауын да аныҡ миҫал менән аңлатам. Кеше йәшәй, эшләй, ижад итә, Питерҙа, Мәскәүҙә, Өфөлә юғары вазифалар биләй. Элекке партия, хәҙерге Башҡортостандың йәмәғәт ойошмалары архивында уның бер нисә шәхси эштәре папкаһы һаҡлана. Ил яҙмышын хәл иткән ҡарарҙар, шул иҫәптән төрки халыҡтары яҙмаһын ғәрәп хәрефенән латин графикаһына күсереүҙе ҡабул итеүҙә ҡатнаша. Милләттәр эштәре буйынса комиссариат эше буйынса шәхсән Сталин менән таныш була. Төрки халыҡтарының яҙмаһы мәсьәләһен "дөрөҫ хәл итмәгәне" өсөн, беренсе дәүләт комиссияһы ағзаларының барыһы кеүек үк, Мәскәүҙән провинцияға "һөрөлә", 1937 йылда беренсе "халыҡ дошмандары" иҫәбендә ҡулға алына, 1938 йылда атыла һәм онотолоуға дусар ителә. Уның биографияһы тураһында бер кем бер юл да яҙмай. Асышым тураһында Башҡортостан мәғарифы һәм фәне тарихы китабы авторы Юрий Ергинға, "Башҡорт энциклопедияһы" дәүләт автономиялы фән учреждениеһы директоры урынбаҫары Клара Әһлиуллинаға шылтыраттым һәм БАССР-ҙың мәғариф комиссары, уҙған быуаттың 20-се йылдарындағы БАССР Ауыл хужалығы советтары рәйесе тураһында мәҡәлә баҫтырыуҙы үтендем. Рәхмәт, баҫтырҙылар. Һуңынан ғына беҙ Википедияла А. Т. Ғисмәтуллин тураһында мәҡәлә яҙҙыҡ, сөнки Башҡорт энциклопедияһы беренсел сығанаҡ статусына эйә, ул башҡа энциклопедиялар кеүек үк, бығаса баҫылмаған мәғлүмәттәрҙе баҫтыра ала. Википедия тәүҙән үк әгәр мәҡәлә бығаса бер ҡайҙа ла донъя күрмәһә, уны баҫтырыу ярамағанлығы тураһында белдерҙе (Орисс - оригиналь тикшереү тыйыла). Иҫләһәгеҙ, рус Википедияһында 2011 йылда "Өфө әҙәбиәте" һәм 2013 йыда "Өфө амфитеатры" мәҡәләләрен юйҙырҙылар, сөнки улар ғәмәлдә булһа ла, бығаса бер ҡайҙа ла яҙылмаған күренештәр ине. Википедия - икенсел сығанаҡ, абруйлы сығанаҡтарҙағы белемде тапшырыусы ғына. Бына ни өсөн Википедияның башҡорт бүлеге Башҡорт энциклопедияһын, руссаһы - Ҙур Рәсәй энциклопедияһын, инглизсәһе - Британиканы алмаштыра алмай. Йәғни ике сығанаҡ та кешеләргә белем илтһә лә, уларҙың тәғәйенләнеше төрлө һәм уларҙы бер-береһенә ҡаршы ҡуйырға йәки алмаштырырға тырышырға ярамай.\nШундай уҡ Энциклопедиялағы һәм Википедиялағы мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгө һәм актуаллеге тураһында яҙырға ла мөмкин булыр ине, әммә ул үҙе айырым ҙур тема. Бары тик шуны ғына әйтергә теләйем: ике сығанаҡта ла хаталар ҙа, иҫкергән мәғлүмәттәр ҙә бар. Уларҙы тапҡанда мин һәр саҡ Башҡорт Энциклопедияһына хат яҙам һәм Википедияла үҙем төҙәтәм.\nБашҡорт энциклопедияһының бер нисә мәҡәләһе авторы, 2005 йылдан Башҡорт Википедияһы ирекмәне һәм хакимы.\nЯҙылған: 25.11.19 | Ҡаралған: 587


Проект буйынса фекерләшеү:Википедияла Азия айлығы — 2018 — Башҡорт Википедияһы\nПроект буйынса фекерләшеү:Википедияла Азия айлығы — 2018\nРөстәм Нурыев Ryanag Айсар Ләйсән Конкурстың шарты буйынса мәҡәлә күләме 300 һүҙҙән йәки 3000 байттан кәм булмаҫҡа тейеш. Программа тик текстағы һүҙҙәрҙе генә иҫәпләй, ғәмәлдә руссанан тулыһынса тәржемә ителгән урта күләмдәге 100 КБ артыҡ мәҡәләләр 200 һүҙҙән тора һәм программа ҡабул итмәй. Беҙгә Ле Лойға хәбәр итеп шарттарҙы 200 һүҙ тип үҙгәртергә кәрәктер. Тхить Нят Хань, Чжэцзян университеты, Чжуан-цзы мәҡәләләре тулыһынса тәржемә ителгән, әммә Азия айлығы өсөн һүҙҙәр әҙ.--ZUFAr (әңгәмә) 11:34, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nБер бүлектә 300, икенсеһендә 200 тип ҡуйып буламы ул? --Рөстәм Нурыев (әңгәмә) 12:07, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nМарафон шарттарын тулыһынса үҙгәртергә һорайбыҙ, бер бүлекте генә түгел.--ZUFAr (әңгәмә) 12:10, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nМин риза. Ул Ле Лой башҡортса аңлаһа, яҙам. Аңламаһа - яҙыу Зөфәр туғанға төшә инде.--Айсар (әңгәмә) 12:12, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nm:User:Ле Лой Рус теле — туған теле.--ZUFAr (әңгәмә) 12:15, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nАй-һай, Ле Лойҙа ғына торамы икән был мәсьәләне хәл итеү, конкурс шартын үҙгәтеү? Конкурс уртаһында шарт үҙгәртелеүе лә икеле. Әммә, тәҡдим итеп ҡарамайса белеп булмай. Һорағыҙ, минең ҡаршылығым юҡ. --Рөстәм Нурыев (әңгәмә) 12:25, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nУнда иҫәпте ике төрлө алырға була, шикелле - һылтанмаларҙы ла иҫәпкә алып һәм текстың үҙен генә. Ле Лой шул иҫәпкә алыуҙы ғына үҙгәртә ала, конкурс шарттарын түгел. Яңылышмаһам, беҙҙең өсөн ул махсус һылтанмаларҙы иҫәпкә алыуҙы индермәне, шикелле. --З. ӘЙЛЕ (әңгәмә) 12:31, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nen:Bhawana Kanth, en:Balairung балтырғы конкурста инглизсә ошондай ҡыҫҡа ғына мәҡәләләр үткән. Беҙҙең телгә тәржемә итһәң, үтмәйәсәк. Һылтанмаларын иҫәпкә алырға йәки күләмен 200 һүҙ тип алырға кәрәк.--ZUFAr (әңгәмә) 13:10, 8 ноябрь 2018 (UTC)\nМинеңсә был мәҡәләләргә Тхить Нят Хань (201 һүҙ), Чжэцзян университеты (233 һүҙ), Чжуан-цзы (227 һүҙ) башҡа тел бүлектәренән йәки сығанаҡтарҙан да мәғлүмәт өҫтәргә мөмкин. Мәҫәлән Чжэцзян университеты тураһында рәсми сайтында урыҫ телендә мәғлүмәттәр табырға була. Мәҡәләлә һүҙҙәрҙең һанын белер өсөн «Статистика» ҡоралын ҡулланырға мөмкин. --Ryanag (әңгәмә) 03:16, 14 ноябрь 2018 (UTC)\nСун империяһы һәм Цинь (династия) мәҡәләләрен исемлеккә өҫтәй алманым, 30 ноябрҙә 18 сәғәттәр тирәһенән үк алманы. --Айсар (әңгәмә) 07:31, 1 декабрь 2018 (UTC)\nАйсар Ваҡыт дөрөҫ көйләнмәгәндер. «Көйләүҙәрем», «Күренеш» тигән бүлектә урындағы ваҡытты ҡуйығыҙ.--ZUFAr (әңгәмә) 05:43, 2 декабрь 2018 (UTC)\nМиндә Вики ваҡыты тора: әле 6:32, беҙҙәге сәғәт 11:32 күрһәтә. --Айсар (әңгәмә) 06:32, 2 декабрь 2018 (UTC)\nТөҙәттем: өҫтә Вики-ваҡыт, ә үҙгәртеүҙәрҙә — урындағы (үҙебеҙҙең) ваҡыт күренә. Рәхмәт. Ике мәҡәлә конкурс иҫәбенә инмәне инде. --Айсар (әңгәмә) 09:23, 2 декабрь 2018 (UTC)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Проект_буйынса_фекерләшеү:Википедияла_Азия_айлығы_—_2018&oldid=851388 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:23 2 декабрь 2018 үҙгәртелгән.


Сергетыш — Викидәреслек\nСергетыш— 1.Серге өҫтөнән көпләгән биҙәкле күн йәки буҫтау;2.Төрлө буҫтау менән тышланған тар юрған.\nСерге— 1.Үнлек өҫтөнән эйәр аҫтына һалына торған тышлы кейеҙ;2.Ҡалымға килгәндә, күстәнәс һалып килтерә торған тоҡ.\nСергетыш— ҡушма һүҙ. Нигеҙ итеп алынған туҡыманың өҫтөндәге биҙәктәрҙең тигеҙ рәттәргә теҙеп һалып һырылғаны өсөн, йәғни буй-буй һырлы биҙәктәрҙән ҡоролғанға күрә, һыр>сыр>сер сылбыры аша серге һүҙенең тамырын төҫмөрләргә була. Һүҙьяһалышта ҡатнашыусы икенсе тамыр – тыш, сергетыштың кейеҙҙең тышына һалына торған япма булыуы менән бәйле.\n1 Сергетыштың сере нимәлә\n1.3 Биҙәктәрҙең символикаһы\n1.4 Халыҡ ижадында\nСергетыштың сере нимәләҮҙгәртергә\nАтаҡай ҙа, атың күкме ни,\nСергетышҡайҙарың суҡмы ни?  (Башҡорт халыҡ ижады)\nXIX быуатта халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен төплө өйрәнеп, яҙып ҡалдырған ғалим С.И. Руденконың башҡорттар тураһындағы китабының 213-сө битендә ат егеү кәрәк-яраҡтарының атамалары тәфсирләнгән. Шулар араһында бөрйәндәрҙең сергетышы тураһында ла фотоһүрәте менән бергә ярайһы уҡ ентекле мәғлүмәт бар. Әлбиттә, атты ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн эйәрләүҙең айырмаһы һыҙыҡ өҫтөнә алына. Биҙәү сәнғәтенең был тармағы бик алыҫ дәүерҙәргә барып тоташа.Улар XX быуат урталарына тиклем һаҡлана, ҡулланыла килгән әле. Ир-егеттәргә тәғәйен сағыу биҙәкле сергетыштар ҙа булған. Башҡорт егеттәре яҡшы кейенеп, һылыу аттарға менеп, ҡыҙ күҙләгәндәр. Шул арҡала ҡоҙа булышҡандар, туйҙар үткәрелгән. Ырыуҙар араһында туғанлыҡ, татыулыҡ көсәйә барған. Яҙғы эштәрҙән һуң үткәрелгән йола байрамы һабантуй ҙа ат ярышынан башҡа үткәрелмәгән. . Кейәүгә бирелгән ҡыҙ ата-әсә йортонан буласаҡ ғаиләһенә оҙатылғанда, уның өҫтөндәге кейеме һәм атының күкрәксәһе, сергетышы, бауырлығы, арҡалығы бер иштән сағыу төҫтәрҙә биҙәлгән булыуы уның нәҫел-нәсәбенең затлы, бай, тәрбиәле булыуын күрһәтеп тороусы бер билдә булған.\nЭйәр аҫтына һалынған кейеҙҙең өҫтөн сепрәк менән ҡаплап, уныһын үҙ сиратында төҫлө туҡыма киҫәктәренән мөгөҙлө ҡусҡар, өсмөйөш- шаҡмаҡтар менән дүрт яғының да ҡырҙарына ғына һалына. Өйҙә түшәк урынына ҡулланылған сергетыштан айырмалы, был сергетыштың урта өлөшөнә биҙәкләнмәй. Ғәҙәттә сепрәк япма үҙе кейеҙҙән бәләкәйерәк алынып, кейеҙе ҡайма булып күренеп тора.Ҡатын-ҡыҙҙарға тәғәйене ҙурыраҡ та һәм сағыуыраҡ та итеп әҙерләнгән. Оҫталар уны һәр кем үҙенсә текһә лә, сергетыштың биҙәктәре бер үк техникала башҡарылған.\nМәҫәлән, “һалмалап туралған” төрлө төҫтәге буҫтау ҡырҡындылар теҙелгән аҡ буй юлаҡтарҙы ҡарайыҡ. Шаҡмаҡ йәки ромб – бер урында нығынған, ныҡлы торған тамға булараҡ, ер,ер эшкәртеү символы булыр. Аҡ юл образы ғөмүмән башҡортта киң таралған төшөнсә. Аҡлыҡ, сафлыҡ– иреккә, тыныслыҡҡа, рухиәткә ынтылыш билдәһе булһа, шаҡмаҡтар кешенең был фани донъяла, йәғни ер тормошонда йәшәгән йылдары, үтелгән аҙымдары һанын һынландыралыр тип фаразларға мөмкин.\nӘ япманың үҙәгендә дүрт яғын да уратып алған эрерәк тигеҙ өсмөйөштәрҙән торған һыҙаттар нимәне аңлата? Өҫкә ҡаратылған өсмөйөш –һәр саҡ өҫкә йүнәлеп яныусы ялҡын телдәре, ут символы ул. Тағы бындай өсмөйөш тау түбәһенә оҡшаш булғанға күрә, бейеклеккә артылыу, рух күтәренкелегенә ишара булһа, бер үк ваҡытта ир-ат тамғаһы (фаллос!) ла ул. Уларҙың тигеҙ бер рәткә теҙелеүе – йәнтөйәген яҡларға, ҡурсаларға һәр саҡ әҙер, кәрәк саҡта яуға күтәрелер өсөн сафҡа баҫҡан ғәскәр символын күҙ алдына килтерә...\nОшо өсмөйөштәрҙең бер рәткә ярышлап теҙелеүенән, һәр икеһенең араһында түбәһе аҫҡа ҡарай йүнәлгән, йәғни түңкәрелгән өсмөйөштәр хасил була. Һыу йыйылып ятыр соҡор-саҡыр, һауыт-һаба төҫмөрләнә уларҙа. Шуға күрә эзотерикала өсмөйөштөң был төрө ер йөҙөндә йәшәү сығанағы булған һыу, ҡатын-ҡыҙ символы булараҡ ҡабул ителгән. Ошо ике төрлө өсмөйөштәрҙең бер сафта үҙ-ара ярашып, төҙөк биҙәк-һыр барлыҡҡа килтереүе йәшәүҙең нигеҙендә ятҡан ут һәм һыу, ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ башланғысы, фанилыҡтың һәм рухиәттең мәңге айырылмаҫ ҡиммәттәр икәнен сағылдырған фәлсәфәнең сағылышы ул. Бына ошо ике генә фигураны ҡулланып, бер-береһен һис тә ҡабатламаҫ әйбер тегергә мөмкин булыуы – үҙе бер мөғжизә инде! Хәрәкәт итеү мөмкинлеге биргән атта кәрәк-яраҡ итеп ҡулланыла торған сергетыштың биҙәлешендә ата-бабаларыбыҙҙың йәшәйеш-булмышының сағылышы, тормош фәлсәфәһе һыйған икән дә баһа.\nСергетышты ҡыҙыл, һары йөн йәки ебәк ептәр менән сигелгән мәңгелек донъя тәгәрмәсе түңәрәк, йыһан тамғалары ҡояш-ай-йондоҙҙар ҙа биҙәй. Шулай уҡ дүрт мөйөшөн суҡлап ҡуйғандар. Ҡат-ҡат ҡатлаған ептең бер осон ҡуша төйөп, икенсеһен һалындырып ҡуйған биҙәүес булараҡ, суҡ үҙе лә символ рәүешен үтәй. Беренсенән, ул күп булғанды белдерә. Икенсенән, күптең бергә ойошоуын, берҙәмлектә тупланыуҙы аңлата.\nМатурлыҡҡа ынтылыш кешенең кейгән кейеме менән генә сикләнмәгән. Башҡорттар үҙҙәренең тоғро дуҫы атты, ат өҫтөндәге эйәрҙе, йүгәнде, уҡ-һаҙаҡтарын һ.б.биҙәүгә лә ҙур иғтибар биргәндәр. Башҡорт халыҡ йыры ”Ҡара юрға” ла был күренеш бигерәк тә асыҡ сағылдырылған: Һай, йомро матур тояғыңды,\nРуденко С.И. Башкиры: Историко-этнографические очерки- Уфа:Китап,2018.-376 с.:илл. Шәкүр Рәшит Сыңрау торналар иле.Мәҡәләләр һәм очерктар.-Өфө:Башҡортостан “Китап”нәшриәте,1996.- 416 бит.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Сергетыш&oldid=20444»\nПоследний раз редактировалась 9 март 2020 в 17:28\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:28 9 март 2020 үҙгәртелгән.


Аэробтар — Башҡорт Википедияһы\nАэробтар — (аэро… һәм гр. bíos — тормош), мөхиттә молекуляр кислород булғанда йәшәүсе һәм үҫеүсе организмдар.\nАэробтарға бөтә үҫемлектәр һәм хайуандар, күпселек бәшмәктәр һәм күп бактериялар ҡарай. Облигат (мотлаҡ) һәм факультатив (мотлаҡ булмаған) аэробтарға айырыла. Облигат аэробтар күҙәнәк (туҡыма) һулышы процесында туҡлыҡлы матдәләрҙең окисланыуы иҫәбенә энергия ала һәм кислород булғанда ғына үҫешә ала. Факультатив аэробтар, әсеү энергияһын ҡулланып, кислородтың аҙ концентрацияларында ла үҫә ала (микроаэрофилдар). Фотосинтезға һәләтле аэробтар (ылымыҡтар, ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәр, цианобактериялар) кислород бүлеп сығара һәм башҡа аэроб организмдарҙың үҫеүен тәьмин итә. Башҡортостанда аэробтар араһында 80‑дән ашыу реликт, яҡынса 60 эндемик бар, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына 220 төр көпшәле үҫемлек, 24 төр мүк һымаҡтар, 12 төр лишайник, 19 төр ылымыҡ, 5 төр бәшмәк һәм 112 төр хайуан индерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Аэробтар&oldid=715717 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:15 16 июль 2017 үҙгәртелгән.


Материалы за Июль 2015 года » Страница 8 » Табын\n20 июля 2015 йыл | Яңылыҡтар\nРәсәйҙең бала хоҡуҡтары буйынса уполномоченныйы Павел Астаховтың тәҡдиме буйынса Башҡортостанда Донбасс һәм Луганск халыҡ республикаһы балаларына мәктәп кәрәк-яраҡтары рәүешендә гуманитар ярҙам йыйыу ойошторолдо.\nРеспубликаның Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы халыҡтан, ойошмаларҙан, предприятиеларҙан һәм шәхси эшҡыуарҙарҙан канцелярия тауарҙары йыйыу буйынса Хәйриә акцияһы иғлан итте һәм ул 26 июнгә тиклем дауам итә.\nБыл көндәрҙә район һәм ҡалаларҙың халыҡты социаль хеҙмәтләндереү Комплекслы үҙәктәрендә мәктәп кәрәк-яраҡтары (портфелдәр, төҫлө ҡәләмдәр, ручкалар, фломастерҙар, буяуҙар, альбом һ.б.-лар) йыйыу ойошторола.\nХәйриә акция барышында йыйылған әйберҙәр Мәскәүгә, Бала хоҡуҡтары буйынса Уполномоченный аппаратына, артабан балаларҙы яңы уҡыу йылына әҙерләүҙә ярҙам йөҙөнән Донбасс һәм Луганск халыҡ республикаларына оҙатыласаҡ.\nАкцияла ҡатнашырға теләүселәр халыҡты социаль хеҙмәтләндереү Комплексы үҙәгенә мөрәжәғәт итә ала. Адресы: Красноусол ауылы, Калмыков урамы, 16/1, 1-се бүлмә. Тел.: 8(34740) 2-73-77.\nЯңы Заһит яугирҙары иҫтәлегенә\nСәйетбаба ауыл биләмәһенә ҡараған, заманында бөтөүгә дусар ителеп, бөгөн яңынан тергеҙелә башлаған Яңы Заһит-Биҙәүләт ауылынан яуға һигеҙ тиҫтәгә яҡын кеше китә. Шуларҙың 43-ө илебеҙ азатлығы өсөн яуҙа һәләк була.\nБөйөк Ватан һуғышында һәләк булған бер генә яугир ҙа онотолорға тейеш түгел. Ошо хәҡиҡәтте иҫтә тотоп, Биҙәүләт ауылында тыуып үҫкән уҙаман, республикабыҙҙа киң билдәле шәхес – яҙыусы, драматург, шағир Кәбир Аҡбашев ауылдаштарының исемен мәңгеләштереүҙе үҙ өҫтөнә ала. Ул яуҙа һәләк булған 43 ауылдашының исем-шәрифтәрен мәрмәр таҡтаташҡа яҙҙырып, Сәйетбаба ауыл мәҙәниәт йорто эргәһенә урынлаштырта. Уға был эштә ауыл биләмәһе башлығы Рәмил Латипов, "Сәйетбаба” тарихи-мәҙәни үҙәге етәксеһе Рәзим Мәүлетҡолов ҙур ярҙам күрһәтә. Үҙенсәлекле һәйкәлдең 22 июнь – Хәтер һәм ҡайғы көнөндә асылыуы ла ҙур мәртәбәгә эйә. "Ауылым тергеҙелеп, берәй заман ҙурайып китһә, һәйкәлде киләсәк быуындар күсереп ултыртыр әле”,- ти ҙур изге эш башҡарған Кәбир Аҡбашев. Уға "Афарин!” тиергә генә ҡала.\nБеҙҙең сәсәниә - икенсе!\n20 июндә Салауат районы үҙәге Малаяҙҙа үткән "Салауат йыйыны” республика фольклор байрамында Айҙар Байыҡ сәсән исемендәге республика сәсәндәр бәйгеһе уҙғарылды.\nУнда "Шоңҡар” журналы һәм "Киске Өфө” гәзите ойошторған сәсәндәр бәйгеһе еңеүселәре лә ҡатнашып көс һынашты. Улар араһында беҙҙең райондан Фәүзиә Ҡотлогилдина (Родина ауылы) бар һәм ул сәсәндәр бәйгеһенең II дәрәжә дипломына лайыҡ булды. "Алтынбикә сәсәниә” ҡушаматы менән бәйге тотҡан Фәүзиә Ҡотлогилдинаны сираттағы уңышы менән ҡотлайбыҙ!\n13 июля 2015 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nНи ҡәҙәрле яңлышҡанмын:\nДонъя аҡ тип уйланым.\nЙәшәй-йәшәй генә белдем –\nҠараһы ла бар икән.\nКемдәргәлер киң донъялар\nЙәшәр өсөн тар икән.\nЙығылғанда ысын йөрәктән\nҠул һуҙыусы бар икән.\nАбынғанда, ситтән көлөп,\nҺөйөнөүселәр бар икән.\nКәрәк саҡта дөрөҫлөктө\nЯҡлаусылар бар икән.\nХаҡ һүҙеңде, яйы сыҡһа,\nТаплаусылар бар икән.\n"Дуҫ” тиеп битлек кейеп\nЙөрөүселәр бар икән.\nАуыр саҡта утҡа-һыуға\nКерер дуҫтар бар икән.\nТулды диңгеҙ – уйҙарым.\nБарыһын да мин аңланым,\nНи үкенес: аҙға ғына һуңланым.\nТыуған ауылым минең\nБыл күптәргә ғәжәп тойола,\n"Ниңә шулай?” – тигән таныш\nТағын бер ҡат миңә ҡуйыла.\nЭйе, ауылымдың исеме матур,\nИсеменән үҙе ул күркәм.\nУл күркәмлек уға кешеләрҙең\nСадә күңелдәре менән бит ингән.\nИгендәре йылға булып\nАҡмаһа ла эсәр һыуынан,\nЙылы күмәс, бәрәмәстәр еҫе\nТаралалыр һәр бер өйөнән.\nӨҫтәлдәрҙә - тәмле ап-аҡ ҡалас,\nБалан бәлештәре, ҡоймаҡтар…\nУңғандар шул ауылым килендәре,\nҮҙҙәре тик шундай тыйнаҡтар.\nАуылымдың исемен есеменә\nКилтерерҙәй тырыш халҡым бар:\nБына шуны әйтәм – белеп ҡал.\nСулпанлы ил - Үтәгем\nСулпан булып балҡып китә\nӘ кистәрен ишетелә\nЗәки Мәхмүт моңдары.\nАта-баба рухы йәшәй\nШул Сулпан таңдарында,\nҺандуғастар моң өләшә\nЕгән буйҙарына төшә\nСулпандан килгән нурҙар.\nМөхәббәткә бәхет теләй\nТулҡын өҫтөндә йырҙар.\nСулпанлы ил - Үтәгем.\nҠайҙа барып йөрөһәм дә\nР.S. Был шиғырҙың авторы Миҙхәт Мәхмүтов Үтәк ауылында тыуып үҫә. Районыбыҙҙың Ҡолҡан, Ҡотлоғужа ауылдарында уҡытты. 1974 йылда 46 йәшендә генә донъя ҡуйҙы.\nШиғырҙы заманында Кәбир Аҡбашев ҡарап, эшкәрткән булған. Уны мин Миҙхәт ағайымдың төҫө итеп тә, Үтәгебеҙгә арнап йыр сығарыу өсөн билдәле композиторыбыҙ Рәмил Ғимраниға тәҡдим булараҡ та яратып уҡыған "Табын” гәзитенә тапшырҙым.\nТыуған яҡҡа ҡайтып киләм\nУрман, яландар буйлап.\nАлыҫтарҙа тороп ҡалған\nБала сағымды уйлап.\nҠайтам һине һағынып,\nАта-бабам үҙ итеп\nНигеҙ ҡорған төйәгем.\nЙәшлегем көтә кеүек.\nЕркәтауҙа ҡоштар моңо\nЙөрәккә үтә кеүек.\nТәбиғәтең гүзәл һинең,\nБәрәкәтле бит ерең.\nКүпме һәләтле шәхестәр\nҺин, ауылым, үҫтерҙең.\nҠайтам тағы ла ашҡынып,\nАуылдаштарға был шиғыр\nҺағышлы сәләм булһын.\nҺағындым һине, ауылым,\nҮҙем ситтә йәшәһәм дә,\nҺиндә генә уйҙарым.\nМатур һүҙҙәр әйтмәнем,\nҺин барынса ҡабул иттең,\nҺис бер үпкәләмәнең.\nРәхмәт һиңә, ҡәҙерлем,\nӘле әйтәм, һуң түгел.\nБеләм, һинең күңелең\nЙомшаҡ бит ул, таш түгел.\nҠалған ғүмерҙәрҙе бергә\nҺуң түгел, бер-беребеҙгә\nМатур һүҙҙәр әйтәйек.\nКүңел була йылы һүҙҙән,\nЙомшаҡ, наҙлы ҡараштан.\nӘйҙә, әйтелһен ул һүҙҙәр\nҺинең дә, минең дә күңел\nЯҙмыш ҡушыуымы, әллә\nМине үҙеңә ҡараттың.\nҺинең хисте, уйҙарыңды\nКире ҡаға алманым.\nЙөҙҙәр, меңдәр араһынан\nМин бит һине һайланым.\nШундай көслө, тылсымлы,\nКүрәһең, һөйөү көсө.\nХоҙай беҙҙе яратҡандыр\nТик бер-беребеҙ өсөн.\nЯңы Ҡыйышҡы ауылы.\nДонъя тыныслығын теләйек\nКөньяҡтарҙан килгән аҡҡоштарҙың\nҠанаттары нисек талмайҙар?\nҺағыштарһыҙ үтмәй был ғүмерҙәр,\nҺырлана ла шуға маңлайҙар.\nБыл донъяла күптәр килеп киткән,\nЯҡты донъяларҙы ҡалдырып.\nҠалған һүҙкәйҙәре күңелдәрҙә,\nЙөрәккәйҙе тора яндырып.\nБыл донъяның иртә таңдарында\nБалҡыштарын көн дә күрәйек!\nКиләһе лә ҡалған быуындарға\nДонъя тыныслығын теләйек.\nМуйыл сәскәһен өҙмәгеҙ,\nИртә ҡыйылған ғүмерҙәр\nБалалар, тип әсәләр\nДонъя йәмләп балҡып торһон,\nТеүәл булып йәшәү кәрәк\nҠайтып киләм тағы ауылыма\nТыуған яҡҡа тыуған тупраҡ тарта –\nЕләм генә ҡаршы елдәргә.\nҠайтып киләм тағы ауылыма,\nБала сағым үткән ерҙәргә.\nҠаршы ала, ана, ғорур баҫып,\nБуйсан һынлы һылыу ҡайындар.\nӘллә ҡайҙан ҡоласын йәйеп ята\nСал тарихлы Моҡай тауым да.\nОшо ерҙән аға талғын ғына\nКүпте күргән Әрмет һыуғынам.\nҠайҙа булып, ҡайҙа йөрөһәм дә,\nҺине бит мин өҙөлөп һағынам.\nҺиндә, ауылым, бөгөн тормош\nТөтөн сыға һәр бер мөрйәнән.\nҠәҙерен белеп донъя көтөргә,\nАуылдаштар хәҙер өйрәнгән.\nБында һәр кем ныҡлап тамыр\nКиләсәге – тыуған ауылда.\nЕргә ереккәнде ер үҙ итә,\nҠуҙғата алмаҫ уны дауыл да.\nКүк үләнгә тәпәй баҫҡан ерҙе\nАлмаштырмам башҡа илдәргә.\nАлтын ҡуллы апайға\nАҫалы балаҫтар һуғыусы оҫта Рабиға Йәрмиеваға\nБашҡорт ҡыҙының шөғөлө\nАҫалы балаҫ һуғыу.\nЙөрәк йылыһына ҡушып\nАҫыл ептәрҙе туҡыу.\nҺайлайһың иң сағыуын.\nНескә зауыҡ һәм нәфислек\nНағышлы балаҫ, көйөҙҙәр\nЯҙын донъя йәшәргәндәй\nКүңелең дә йәшәрә.\nАлтын ҡуллы, көләс йөҙлө\nҠулдарыңда уйнай нур.\nҺине маҡтап шиғыр яҙҙы\nЭй, Хоҙайым, һаҡлай күрсе,\nХаҡ, нахаҡ бәләләрҙән.\nҺин бит барыһын белеүсе,\nҺин барыһын күреүсе.\nЯман менән юлдаш итмә,\nБулһын юлдаш Хызыр Ильяс.\nУл булғанда күңелем тыныс,\nУл бит миңә таяныс.\nИңемдә ике фәрештә,\nҠайҙа барһам гел бергә.\nУлар минең һаҡсыларым,\nЭй, Хоҙайым, ғәҙелһеҙлек\nТулып ята донъяла.\nҠурсаласы һәр саҡ мине,\nӘсе елдән, арала.\nЭй, Хоҙайым! Иман нурың\nЯҡтырта бар ғәләмде.\nҠөрьән Кәрим китабынан\nАлам бик күп фәһемде.\nЭй, Хоҙайым, әлдә һин бар,\nКөн дә һыйынам һиңә.\nИртән торғас, рәхмәт әйтеп,\nТабынамын тик һиңә.\n45-ем тулған саҡ –\nЕләк кеүек бешкән саҡ.\nКүкрәп-йәшнәп йәшәр саҡ.\nЙылдар үтте, тыуған көнөм -\nХәҙер миңә илле биш.\nКүңелемдә яҡты хистәр,\nЙөрәк ҡалды йәш килеш.\nЙылдар ғына сәстәремә\nКөмөш тәңкәләр һибә.\nҠояшҡайым мине ҡотлап,\nАлтын нурҙарын һибә.\nҒүмер уҙа, йылдар уҙа,\nВаҡыт тик алға бара.\nЙәш, матур саҡ иҫкә төшә,\nБулмаймы, туҡтап торһа?\nБөгөн минең тыуған көнөм,\nТулды бит илле һигеҙ.\nҒүмер туҡтатмай ағышын,\nТик көндәр үтә һинһеҙ.\nБурлы ауылында ғүмер иткән, мәрхүмә әсәйем Мәүжиҙә Зәйнулла ҡыҙы Фәхретдинованың яҡты иҫтәлегенә.\nҺинһеҙ килә, әсәй, быйыл йәйҙәр,\nАна, яҙ ҙа килде ҡар менән.\nНисек өйрәнәйем һинһеҙ йәшәп,\nҺин булғанһың донъям,\nҺағыштарҙы бер ни баҫа алмай,\nҺин, ахрыһы, быны беләһең.\nМәхрүм итмәйһең күрешеүҙән,\nРәхмәт, төштәремә керәһең.\nБер кем, әсәй, һине алыштырмаҫ,\nМин аңланым тик бик һуңынан.\nВаҡыт үткән һайын тағы нығыраҡ\nЮҡһынамын, әсәй, һағынам.\nХоҙай биргән бер көнөм дә\nҮтмәй, әсәй, һинең һүҙһеҙ.\nИртә-кисен, эштә көндөҙ.\nҺинең һүҙҙе яҙып барһаң\nСығыр ине яҡшы китап.\nТәрән мәғәнә, төплө аҡыл\nЙәшәгәнһең бит һин туплап.\nӘгәр яң(ы)лыш тормошомдо\nЯлғандарға сорнап алһа,\nҺүҙең һәр саҡ һаҡлап ҡалһа.\nХәтерҙәрҙә, әсәй, һүҙең.\nДалалағы бала күңелен\nҒәфү итсе, әсәй – үҙең.\nИҫтә, һаман да иҫтә\n13 июля 2015 йыл | Хаттар\nБөйөк Ватан һуғышы бер ғаиләне лә урап үтмәне. 28 генә йорттан торған Таш-Аҫты ауылынан 37 ир һуғышҡа китә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙың 20-һе һуғыш яланында һәләк була, йә хәбәрһеҙ юғала, ә 17-һе ауылына иҫән-һау әйләнеп ҡайта, күбеһе инде инвалид булып. Мәҡәләмдә һуғыш осорон бер аҙ иҫкә төшөрөп үтмәксе булдым.\nМинең инәйем Вәхиҙә, атайым фронтҡа киткәс, 5 бала менән тороп ҡала. Иң оло апайым 1926 йылда тыуған, ағайым Зәйнулла 1929 йылғы. Колхозда ат менән дә, һыйыр менән дә ер һөрҙөләр, сәстеләр, уңыш йыйыуҙа ҡатнаштылар. Атайым 1943 йылда ҡаты яраланып, контузия алып ауылға ҡайтты. Төрлө яуаплы эштәрҙә эшләне, 64 йәшендә донъя ҡуйҙы.\nБәхтегәрәй Зәйнешев үҙе һуғышҡа киткәндә ҡатыны Рәхимә 9 бала менән ҡала. Балаларының өсөһө генә колхоз эшенә ярарлыҡ, ҡалғандары бәләкәстәр. Рәхимә балаларын аслыҡтан һаҡлап ҡалыу өсөн һыйыр аҫрап көн күрә. Бәхтегәрәй һуғыштан ҡайтманы, хәҙерге көндә Рәхимә еңгәнең 2 балаһы ғына иҫән. Ҡыҙы Мәрүә Мәләүездә йәшәй, улы Бәхтейәр Санкт-Петербургта, хәрби кеше булды ул.\nСәлимгәрәй Әбүзәровтың өс улы һуғышҡа китә. Оло улы Сәлимйән 1944 йылда иҫән-һау әйләнеп ҡайта, икенсе улы Шакирйән 1943 йылда бик ҡаты яраланып ауылға ҡайта, төрлө яуаплы эштәрҙә эшләй. Ҡауарҙы мәктәбендә военрук булып та йөрөгәне хәтерҙә ҡалған. Ҡауарҙы ҡыҙына өйләнгәйне. Бик йор һүҙле, тиҙ генә йыр-таҡмаҡ та сығарырға оҫта ине үҙе.\nСәлимгәрәйҙең өсөнсө улы Имаметдин 1946 йыл һуғыштан ҡайта һәм граждандар авиацияһы технигы була, орден һәм башҡа наградаларға лайыҡ булған. Хәҙерге көндә Өфөлә йәшәй, 90 йәш уға.\nНәғимә инәй Әбүзәрованың өс улы һуғышҡа китә. Оло улы Ниғәмәтйән һуғышҡа киткәндә ҡатыны 5 бала менән ҡала. Ә Ниғәмәтйән лейтенант булып, 1945 йылда бер аяҡһыҙ ауылына ҡайтып төшә, ә бер ҡулында ике генә бармаҡ ине. Ул күп яуаплы эштәрҙә эшләне, үҙе һуғыштан ҡайтҡас, тағы бер ҡыҙ, бер улдары тыуҙы. Хәсбиә апай менән Ниғәмәтйән еҙнәнең иң кесе улы Хисмәт Өфөлә нефть институтын тамамлап, нефть эшкәртеү заводында машинист-аппаратсы булып эшләне, унан "Өфөнефтехим” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең баш бухгалтеры вазифаһына тиклем үрләне һәм "Почет Билдәһе” орденына, Ғ.Сәләм исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булды, Башҡорт АССР-ының Юғары Советына депутат итеп һайланды. Хәҙерге көндә Өфөлә йәшәй һәм эшләй.\nИкенсе улы Ғәлимйән Әбүзәров һуғышҡа киткәс, уның ҡатыны Заһира 3 бала менән тороп ҡала, оло улы Сабирйәнгә - 8, Рәсүлгә - 3, иң кесе ҡыҙы Флүрәгә 1 йәш самаһы ине. Ғәлимйән Әбүзәров Ленинград блокадаһында һәләк була.\nАуырлыҡтарға ҡарамаҫтан, Заһира апай өс балаһын тәрбиәләп үҫтереп, уҡытып, оло тормош юлына баҫтырҙы. Оло улы Сабирйән, юғары белем алып, нефть быраулау ҡорамалдары инженеры, икенсе улы Рәсүл ауыл хужалығы институтын тамамлап, туған колхозында баш зоотехник, партком секретары булып эшләне, әле лә тик тормай, Имәндәш ауыл Советы буйынса ветерандар советы рәйесе, ҡыҙы Флүрә Башҡорт дәүләт университетын тамамлап, бар ғүмерен балаларға белем биреүгә бағышланы. Өфөлә йәшәй.\nНәғимә инәйҙең кесе улы Хәсәнйән, Толпар ҡыҙы Зәйнәп исемле ҡыҙға өйләнгәйне, һуғышҡа китте. Зәйнәп ауылда ҡалды, колхозда бригадир булып, ат менеп кешеләрҙе эшкә ҡыуа ине. Хәсәнйән һуғыштан ҡайтманы, Зәйнәп үҙенең Толпарына ҡайтып китте.\nХәнифә инәй менән Шәһивәли бабай Әбүзәровтарҙың бер-бер артлы 3 улы һуғышҡа китә: Мәсәғүт, Сәлих, Сабит. Сәлих Фәймә апайға өйләнә, күпме генә йәшәп ҡалғандарҙыр, Сәлих һуғыштан ҡайтманы. Фәймә апай уны бик оҙаҡ көттө. Мәсәғүт тә һуғыш яланында һәләк булды. Сабит иһә 1947 йылда иҫән-һау ауылға ҡайтты, Еҙем-Ҡаран сельпоһында эшләп йөрөнө, аҙаҡҡы яҙмыштарын белмәйем. (Драматург, шағир Салауат Әбүзәрҙең бабалары).\nШакир Йомағолов ауылдың иң сибәр, аҡыллы ҡыҙы Камилаға өйләнә, уға ни бары 15 йәш кенә була. Һуғыш башланғас, Шакир һуғышҡа китә. Шул саҡ Камила апай таҡмаҡ әйтә:\nМинең йәрем армияла,\nҠайтыр ул йылы тулғас.\nУл ҡайтыр ун йылы тулғас,\nМин яттарҙыҡы булғас.\nШакир ҡайтманы, йәш ҡыҙ уны бик оҙаҡ көттө. Һәм Камила тормошҡа сыҡты, өс ҡыҙ үҫтерҙеләр. Хәҙерге көндә Камила апай ауылыбыҙҙың иң оло ағинәйе, уға оҙаҡламай 90 йәш тула. Ҡәҙер-хөрмәттә ҡыҙы, кейәүе ҡарамағында бәхетле ҡартлығын үткәрә.\nХәҙисә Айытҡолова ире киткәс, өс бала менән ҡала. Мунса кеүек кенә өйҙә йәшәйҙәр, яғырға утындары ла булмай. Аслыҡ-яланғаслыҡ, үҙәккә үтерлек һалҡында йәшәү үҙен һиҙҙермәй ҡалмағандыр инде, ҡыҙы Гөлбәзир гүр эйәһе булды. Балаларҙың атаһы һуғыштан ҡайтманы. Улы Айытбай Айытҡолов ситтә йәшәне, электровоз машинисы булып эшләп, юғары наградаларға өлгәште.\nҺуғыш бөткәндә, миңә 10 йәш ине, бик күп нәмәләр иҫемдә, һорауҙар тыуа,\nауылда һорашыр, белгән кешеләр ҡалмаған. Ҡайһы бер нәмәләрҙе ауылдаштарымдың иҫенә төшөрәйем әле, тип уйлап яҙҙым был мәҡәләне. Ситтә йәшәгәндәр, бәлки, уҡырҙар, фәһем алырҙар, тиеүем.\nМәүлиха БИКҠОЛОВА - ЗӘЙНЕШЕВА.\nТатар Саскүле ауылы.\nҒәбделғәни бабайҙың етегән йондоҙлоғо\nДәһшәтле Бөйөк Ватан һуғышы бер кемде лә ситләтеп үтмәне. Бер өйҙән 3-әр, 4-әр, хатта 6-шар кеше киткән ғаиләләр ҙә булды. Беҙҙең Яңғыҙҡайын ауылынан ғына 800-ҙән ашыу кеше фронтҡа китеп, 341-енә генә иҫән-һау әйләнеп ҡайтырға яҙҙы. Һуғышҡа 3-әр, 4-әр улдарын ебәргәндәр ҙә булды.\nЙәштәре 60-тан уҙған Маһира әбей менән Шакир бабай Ғафаровтар бер-бер артлы 4 улын оҙата. Мәғәфүр 1943 йылда Харьковта һәләк була, Мәғәсүм хәбәрһеҙ юғала. 1920 йылғы Мансур менән 1923 йылғы Йәғәфәр икеһе бер взводта хеҙмәт итәләр. Йәғәфәр ҡаты һуғыштарҙың береһендә вафат була. Мансурға ҡустыһын ерләшергә тура килә. Ата-әсәһенең бәхетенә, уға иҫән-һау ҡайтыу насип булды.\nСәғиҙулла Моратшиндың 4 улы – Ғәзизулла, Заһиҙулла, Хәлиулла, Шәһиҙулла тыуған илебеҙ азатлығы өсөн батырҙарса һуғышып, яу яландарында ятып ҡалдылар.\nЗаһиҙулла Хисмәтуллиндың да 3 улы – Ғәлимулла, Кәлимулла, Ғәзизулла шундай яҙмышҡа дусар булалар.\nӘсәйемдең бер туған ағаһы Абдрахман бабайым менән Ҡәмәр әбейем Вахитовтарҙың фронтҡа киткән өс улы - Әбделханнан, Абдулла, Әбделхайҙың хәбәрһеҙ юғалдылар тигән "ҡара ҡағыҙҙары” килде.\nХәйрулла Мөьминов бабайҙың 6 улы, 1 ейәне һуғышҡа китә. Шуларҙан 4 улы: Ғәйнулла, Ғәбделғәфүр, Мансур, Хәбир яуҙа башын һала, Кәбир менән Мәғәфүр улдары, Мәғәфүрҙең улы Йәғәфәр тыуған ауылдарына иҫән ҡайталар.\nҺатыусы булып эшләгән Сәфиулла Зәйнулла улы Сабитов һуғышҡа тәүге көндәрҙән үк алына һәм хәбәрһеҙ юғала. Уның бер туған энеһе Хәмиҙулла Ленинградты һаҡлап һәләк була. Сәфиулланың улы – минең класташым, уҡсылар отряды командиры, сержант Сәхиулла Сабитов та атаһы һәм ағаһы кеүек һәләк була. Әйткәндәй, ауылыбыҙҙан һуғышҡа иң күбе Сабитовтар киткән – бөтәһе 46 кеше. Шуларҙың 30-ы яуҙа һәләк булған, 16-һы ғына әйләнеп ҡайтҡан.\nӘ бына Бибисара әбей менән Ғәбделғәни бабай Исламғоловтар ете улдарын бер-бер артлы һуғышҡа оҙаттылар.\n1902 йылғы Ғабдулла улдары колхоз ойошторолғас, "Ҡыҙыл яр” колхозында ферма мөдире ине. Ул 1943 йылда Кавказ фронтында башын һала. Уның дүрт балаһы булып, кесе ҡыҙы Асияға 2 йәш кенә ине. Асия Яңғыҙҡайында май заводы директоры булып эшләне, хәҙер хаҡлы ялда.\nИкенсе улдары Моталлип (1904 йылғы) һуғышҡа тиклем 58-се урман участкаһы (Сахалин ауылы) начальнигы ине. 1941 йылда һуғышҡа алынып, 1943 йылда ҡаты яралана һәм өйөнә ҡайтып вафат була. Ҡатыны Мәрйәм 7 бала менән тол ҡалды.\nӨсөнсө улдары Мөхәмәт 1941 йылда һуғышҡа китеп, 1943 йылда яраланып ҡайтты. Ул Сибайҙа йәшәне, 1970 йылда вафат булды.\nДүртенсе улдары Әхмәт Исламғолов педагогия институтын тамамлап, Нуриманда мәктәп директоры булып эшләп йөрөгәндә, 1941 йылда фронтҡа алына.\nМайор Әхмәт Ғәбделғәни улы Ленинградты һаҡлап һәләк була. Атаһынан бер йәштә генә ҡалған ҡыҙы Лилиә атаһы юлын һайлап, Төмәндә уҡытыусы булып эшләй, әле хаҡлы ялда.\nБишенсе улдары Хашим 1917 йылғы, Үзбәкстанда (ҡайһы районда икәнен хәтерләмәйем) хәрби комиссариатта эшләгән, өлкән лейтенант. Ул да 1941 йылда фронтҡа алынып, хәбәрһеҙ юғала.\nАлтынсы улдары Ғәбделхәй 1923 йылда тыуған. Ул 1942 йылдың 23 февралендә армияға алынып, Ҡаҙағстанда, Гурьев ҡалаһында мәктәптә уҡый, өлкән сержант булып Сталинград һуғышында ҡатнаша. Яраланып, госпиталдә ята, һауыҡҡас, хәрби училищела уҡып ҡабат фронтҡа китә. Һуғыш тамамланғас, Дрездендә, унан Украинала, Ҡаҙағстанда, Үзбәкстанда хәрби хеҙмәттәрҙә була, 1978 йылда майор званиеһында отставкаға китә. Уның берҙән-бер ҡыҙы Мәскәүҙә йәшәй.\nЕтегән йондоҙлоғоноң етенсеһе - Ғәбдрәшит 1926 йылғы. Ул 1944 йылда һуғышҡа алынып, 1946 йылда әйләнеп ҡайтты. Тыныс тормошта, Свердловск ҡалаһында столяр булып, Украинала шахтала эшләне.\nҒәбделғәни бабайҙың һигеҙенсе – кинйә улы Әсҡәт кенә һуғышҡа эләкмәне, ул 1932 йылғы. Ул 1951-55 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итте. Калининградта авиамәктәптә уҡып, авиатехник һөнәренә эйә була. Һалдат бурысын үтәп ҡайтҡас, Яңғыҙҡайын мәктәбендә тарих фәненән уҡытты, ситтән тороп пединститут тамамланы. Әле хаҡлы ялда.\nИсламғоловтарҙың 7 улының 4-һе тыуған илен һаҡлап батырҙарса һәләк булды. Колхозда ат ҡараусы булып эшләгән Ғәбделғәни бабай 93 йәшендә, Бибисара әбей 88 йәшендә донъя ҡуйҙылар. Йәндәре йәннәттә булһын.


Сифатлы белем – уңышлы киләсәккә нигеҙ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Сифатлы белем – уңышлы киләсәккә нигеҙ\nСифатлы белем – уңышлы киләсәккә нигеҙ\nУҡыу йылы аҙағына яҡынлаша, сығарылыш синыф уҡыусылары өсөн айырыуса яуаплы осор етә. Берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерләнергә кәрәк, шул уҡ ваҡытта киләсәктә ниндәй һөнәр эйәһе булырыңды хәл итеп, уның буйынса белем аласаҡ уҡыу йортон да һайлар мәл. Бында дөрөҫ йүнәлеш һайлауың мөһим. Уҡыусылар интернеттан, уҡыу йорттарының сайттары аша, махсус баҫмалар, юғары һәм урта белем биреү учреждениеларында ойошторолған «Асыҡ ишектәр» көнөндә ҡатнашып, уҡыу йорттарындағы специальностар, уҡырға ҡабул итеү һәм уҡыу шарттары менән таныша. Һөнәр һайлау алдында торған уҡыусыларға дөрөҫ йүнәлеш һайлауҙа Өфө ҡалаһында үткәрелгән «Мәғариф. Фән. Карьера» күргәҙмәһенең дә роле ҙур. Хатта иң ҡулайы тип әйтергә мөмкин. Сөнки бында республиканың барлыҡ уҡыу йорттары тиерлек күҙ алдында. Һәр береһе менән яҡындан танышырға була. Шулай уҡ яңы йүнәлештәр, яңы специальностар, хеҙмәт баҙарында кәрәкле һөнәрҙәр тураһында бик күп файҙалы мәғлүмәт алырға, уҡыу йорттарының вәкилдәре менән аралашып, үҙеңде ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап табырға мөмкин. Шуға күрә лә йыл һайын үҙенә бик күп халыҡты йыя ул.\nБашҡортостанда Йәштәр фәне көндәре барышында уҙғарылған быйылғы күргәҙмәлә республиканан һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән 100-ҙән ашыу уҡыу йорто ҡатнашты.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, күргәҙмәлә ҡатнашыусыларҙы тәбрикләп, уның йылдан-йыл киң популярлыҡ яулай барыуын, уҡыусылар өсөн генә түгел, ата-әсәләр, уҡыу йорттары етәкселәре һәм эш биреүселәр өсөн дә ҙур әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне.\n– Күргәҙмә профессиональ белем биреүҙе тағы ла юғарыраҡ кимәлгә күтәреүгә ҙур өлөш индерә. Ул аралашыу, тәжрибә уртаҡлашыу, яңы методикалар, технологиялар менән танышыу майҙаны булып тора, – тине ул.\nБР мәғариф министры Әлфис Ғаязовтың: «Яҡшы белем алған кеше генә тормошта үҙенә яҡшы карьера эшләй ала. Мәғариф менән фән генә беҙҙең уҡыусыларҙы юғары бейеклектәргә күтәрә ала», – тигән һүҙҙәрендә лә хаҡлыҡ бар. Бөгөнгө заманда, белемең булмаһа, яҡшы эш табырмын тимә.\n– Әле лицейҙа уҡып йөрөйбөҙ, киләсәктә ҡайҙа уҡырға барырға мәғлүмәт тупларға килдек. Күргәҙмә сағыу, мәғлүмәткә бай булыуы менән оҡшай. Яңы технологиялар ҙа урын алған, – ти Өфөләге 1-се полиграфия лицейы уҡыусылары Яна Данькова менән Гүзәл Шакирова.\nЫсынлап та, мәғариф, һәм фәнгә арналған күргәҙмә күңелһеҙҙер ул, тип уйлағандар ҡаты яңылыша. Бындай ҙа бай һәм ҡыҙыҡлы күргәҙмәне бик һирәк осратырға мөмкин. Экспозицияларҙың төрлөлөгөнән күҙҙәр ҡамашырлыҡ: роботы ла, автомашинаһы ла, төрлө техникаһы һәм электроникаһы ла бар. Кулинарҙар, тегенселәр һәм дизайнерҙар әҙерләүсе уҡыу йорттарының күргәҙмәһе лә иғтибарҙы йәлеп итә. Урман хужалығы техникумының күргәҙмәһе янынан да тыныс ҡына үтеп китерлек түгел, зауыҡлы биҙәлеше, йәшеллеге менән әллә ҡайҙан үҙенә саҡырып тора. Ҡыҫҡаһы, һәр уҡыу йорто күргәҙмәлә ҡатнашыусыларға үҙҙәре хаҡында бай мәғлүмәт тәҡдим итә.\n– Күргәҙмәлә йыл да ҡатнашабыҙ. Уҡыу йорто өсөн бик файҙалы ул, үҙебеҙҙе күрһәтәбеҙ, башҡаларҙың эш тәжрибәһен өйрәнәбеҙ. Быйылғы сара беҙҙең өсөн айырыуса мөһим, сөнки әле урта махсус белем биреү йорттары үҙгәреш осоро кисерә. Рәсәй күләмендә үҙгәрештәр бара. Беҙ үҙебеҙҙең системала ҡалырға тырышабыҙ, шуға күрә урман хужалығы өсөн белгестәр әҙерләүсе уҡыу йортоноң бөгөн дә үҙ-үҙен аҡлауын күрһәтергә, иҫбатларға тырышабыҙ. Нисә быуат буйы урман хужалығы булған, булды һәм буласаҡ. Тимәк, беҙ әҙерләп сығарған белгестәр эшһеҙ ҡалмай, уларға һәр саҡ эш урындары бар. Беҙҙең уҡыу йортона уҡырға инергә теләүселәр күп, йыл һайын бер урынға ике-өс кеше дәғүә итә. Бында «Мәғариф. Фән. Карьера» күргәҙмәһенең дә өлөшө бар. Әйткәндәй, 9 апрелдә техникумда «Асыҡ ишектәр» көнө үткәрәбеҙ. Киләсәген урман хужалығы менән бәйләргә теләүселәр шунда уҡыу йорто менән яҡындан таныша ала, – тип күргәҙмә хаҡында үҙ фекерҙәре менән уртаҡлаша Өфө урман хужалығы техникумының директоры Дамир Асҡаров.\n– Иң яҡшыһы – Өфө дәүләт авиация техник университеты. Беҙҙә уҡыуы еңел түгел, әммә кемдәр уҡып сыға, уларға яҡшы эш һәм лайыҡлы эш хаҡы гарантияланған, – ти үҙе уҡыған уҡыу йорто хаҡында «Информатика һәм робот техникаһы» факультетының 4-се курс студенты Рөстәм Әхмәтов.\nЙәштәргә эш табырға ярҙам итеү йәһәтенән дә күргәҙмә ҙур эш башҡара. Эш урындары вакансиялары йәрминкәһе менән «Йәштәргә – эш!» акцияһы бик күптәргә республика предприятиелары һәм ойошмаларында эш табырға ярҙам итә. Ғөмүмән, күргәҙмәнең программаһы бай һәм йөкмәткеле ине. Төрлө темаларға «түңәрәк өҫтәл»дәр, конференциялар, семинарҙар, лекциялар, оҫталыҡ дәрестәре, дискуссиялар ойошторолдо, уҡыу йорттары араһындағы конкурстарға йомғаҡ яһалды.\nСығыу ваҡыты 2-04-2011, 12:41 | Ҡаранылар: 1995\nСифатлы белемгә – яңы эш алымдары аша\nПрофессиональ әҙерлектең яңы юлдары эҙләнә\nБелгестәр әҙерләүҙең яңы системаһы раҫлана\nФорумға ныҡлы әҙерлек менән


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ДОНЪЯ ДИЛБЕГӘҺЕН АҠҺАҠАЛДАРҒА ТАПШЫРЫРҒА ӘҘЕРҘӘР - 2015 - Мәҡәләләр\nӘбйәлил районы ағинәйҙәре был юлы Таштимер ауыл биләмәһендәге "Ғимран ташы" тип исемләнгән ҡая таш янында йыйылды. Ҡыҙыу эш ваҡыты булыуға ҡарамаҫтан, бер аҙ ғына ял итеп, кәңәшләшеп, фекер төйнәп, йыл буйы эшләнгән эштәргә йомғаҡ яһап ҡайтыу ине ниәттәре. Уларҙың туплаған тәжрибәһе, һис шикһеҙ, башҡалар менән дә уртаҡлашырлыҡ, шуға ла әбйәлилдәр ҡорона Учалы, Белорет, Хәйбулла ағинәйҙәре лә саҡырылды.\nГөрләшеп, ғәҙәттәгесә сағыу милли кейемдәрҙә килеп төшкән ҡунаҡтарҙы Таштимер ауыл биләмәһе ағинәйҙәре, биләмә башлығы Гөлшат Йәркәева ҡаршы алды. Ҡорҙоң программаһы буйынса, йыйылыусылар иң тәүҙә тауға артылырға тейеш ине. Ойоштороусылар Рәйлә Хафизова һәм Ғәлиә Ҡаһарманова башта "Ғимран ташы"ның, Ҡанлы бил тауының һәм ошо уҡ исем менән аталған кескәй генә таҙа һыулы йылғаның тарихын бәйән итте. Был атамалар башҡорттарҙың үҙ ерҙәре өсөн ҡаҙаҡтар менән аяуһыҙ алышы тураһындағы тарихҡа бәйле икән. Риүәйәттәрҙә һөйләнеүенсә, башҡорттар ҡаҙаҡтарҙың ҙур ғәскәренә ҡаршы тора алмайынса сигенеп, ошо ҡая-ташлы, текә һәм ҡуйы урманлы тауға килеп һырынған. Эҙәрлекләп килгән дошман ҡулынан байтаҡ ир-егеттәребеҙ ҡырылған. Түгелгән ҡандан йылға ҡыҙыл төҫкә ингән хатта, бына шуға ла был урын "Ҡанлы бил" тип аталған. Йылға тау башындағы бәләкәй күлдән инеш алып, шарлауыҡ булып ағып төшә. Был йылғаның һыуы йыл буйына яҡынса бер үк температура һаҡлай, унда сумып сыҡҡан кеше йыллыҡ сырхауҙарынан арынып, тәненә сихәт ала икән... Ошондай фәһемле тарихтарҙы тыңлай-тыңлай, "Ғимран ташы" ҡаяһына дәррәү күтәрелде ағинәйҙәр. "Иҫ киткес мөғжизәле лә, һоҡланғыс та тәбиғәт ҡосағында йәшәйбеҙ. Ләкин донъя мәшәҡәттәренән арынып, ауылыбыҙ эргәһендәге тауҙарға артылып, тирә-яҡты байҡарға, күлдәребеҙҙә, йылғаларыбыҙҙа бер йөҙөп сығырға ла ваҡыт таба алмайбыҙ шул". Тауға артылғанда әленән-әле шулай тип үкенес белдереүҙәр салынды ҡолаҡҡа. Әммә ағинәйҙәр, халыҡ әйтмешләй, үкенестең үсен ҡандырҙы. Ҡаялы тау башында өймәкләшеп ултырып хәбәрен дә һөйләште, йырланы ла, мөнәжәт тә әйтте. Иң ҡыҙығы: ағинәйҙәр уратып ултырған тар ғына ерҙә, ярты метрҙай ғына майҙанда, рәхәтләнеп, кинәнеп бейеп тә күрһәтте Салауат ауылы мәктәбе уҡытыусыһы Рәйлә Хафизова. "Быны бары тик беҙҙең башҡорт ҡыҙҙары ғына атҡара ала!" тип һоҡланды йыйылыусылар.\nТауҙан төшкәс, Таштимер биләмәһе хужабикәләре ҡунаҡтарҙы үҙҙәре әҙерләгән табын артына саҡырҙы. Бишбармаҡ ашаған, сәй эскән арала ағинәйҙәр үҙ-ара аралашты, ҡунаҡтарҙың сығыштарын тыңланы. Әбйәлил районы "Ағинәйҙәр ҡоро" етәксеһе Роза Вәли ҡыҙы Таһирова үҙҙәре алып барған эшкә ҡыҫҡаса йомғаҡ яһаны, әүҙем эшләгән ағинәйҙәргә Әбйәлил районы башҡорттары ҡоролтайының маҡтау ҡағыҙҙарын тапшырҙы. Ҡотлауҙарҙы Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты эргәһендәге "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Гөлфиә Янбаева дауам итте, шулай уҡ маҡтау ҡағыҙҙары һәм бүләктәр менән ҡайһы бер ағинәйҙәрҙең тырышлығын, әүҙемлеген билдәләп китте.\n- Ағинәйҙәр алдына шундай ҙур бурыс ҡуйылған: һеҙ халҡыбыҙҙың йолаларын тергеҙеүселәр, йәмғиәтебеҙҙә таралған эскелек кеүек яман ғәҙәттәргә ҡаршы көрәшеүселәр, ауылдарыбыҙҙың сәләмәт мөхитен, тәбиғәтебеҙҙе һаҡлаусылар, йәш быуынды тәрбиәләүселәр, - тине Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы. - Ошо бурыстарҙы атҡарыу буйынса һеҙ, Әбйәлил районы ағинәйҙәре һәм һеҙҙең етәксегеҙ Роза Вәли ҡыҙы Таһирова - республикала иң әүҙем эшләүселәр. Хәйбулла, Баймаҡ, Белорет, Учалы ағинәйҙәре лә һеҙҙән ҡалышмай. Артабан да тәжрибәләрегеҙ менән уртаҡлашып, үҙ-ара аралашып йәшәһәгеҙ ине. Һеҙҙең бына шулай үҙегеҙ белеп, үҙегеҙҙең күңел талабы буйынса башҡарған эштәрегеҙ киләсәктә йәмғиәтебеҙҙең зарури бер күренешенә әйләнеп, ауылдарҙы һаҡлап ҡалыуға үҙенең тос өлөшөн индерәсәк икәненә иманыбыҙ камил. Урындағы етәкселәр ҙә һеҙҙең улар ҡулы етмәгәнде эшләүселәр, уларға төп ярҙамсылар икәнде таный башлар, инициативаларығыҙҙы хуплап, күтәреп алыр икәненә ышанайыҡ...\nАғинәйҙәр ҡорона баш ҡаланан танылған яҙыусы Мәрйәм Бураҡаева ла килгәйне. Ул республикала ағинәйҙәр хәрәкәтенең әүҙем таралып китеүенә ҡыуаныуын белдерҙе.\n- Халҡыбыҙҙың киләсәген хәстәрләү ир-егеттәр елкәһенә лә һалынған, ошо яуаплылыҡты ҡатын-ҡыҙҙар үҙ иңенә алып уҡ бөтмәһен ине, - тине Мәрйәм апай. - Ағинәйҙәрҙең төп бурысы - эште ойоштороп, яйға һалып ебәреү. Үҙ баһағыҙҙы белегеҙ, бәҫегеҙҙе төшөр-мәгеҙ. Әсәләр - милләт тотҡаһы, һеҙгә ғаилә мәктәбен тергеҙеү буйынса бик күп эштәр башҡарырға кәрәк. Бөгөн беҙ, мәктәптәр ябыла, тип илайбыҙ ҙа ултырабыҙ, ләкин элек башҡорт халҡы дөйөм мәктәптәрҙә уҡымаһа ла бик белемле, зыялы булған. Әгәр ҙә беҙ, ата-әсәләр, балаларыбыҙҙың туған телде белеүен төп бурыс итеп ҡуймаһаҡ, ауылдарҙы, милләтте һаҡлап ҡалыуға мәктәптәр генә ярҙам итмәҫ...\nАртабан билдәле табип Ишмырҙа Һиҙиәтовтың ҡатыны Венера Фәрит ҡыҙы телмәр тотто. Ул ағинәйҙәрҙе ир-егеттәребеҙҙе заман афәте булған эскелектән йолоп ҡалырға саҡырҙы. Йор һүҙле сәсәниә Вәсилә Садиҡова ҡатын-ҡыҙҙарға шул арала ижад итеп өлгөргән шиғри юлдарын уҡып ишеттерҙе:\n- Ағинәйҙәр һеҙгә әйтәм,\nИл тотҡаһы ирҙәр ҡайҙа?\nДонъя ҡалһа ҡатын-ҡыҙға,\nЯнып әйләнмәҫме ҡуҙға?\nДилбәгәне тотһа улар,\nКәрәк саҡта ҡаҡһа ҡулдар,\nИл намыҫы - ир намыҫы.\nИрһеҙ ҡалһаҡ Алла ҡарғар!\nИрҙәрҙе ҡәҙерләйек, улар эсә тип, тағы ниндәйҙер етешһеҙлектәрен табып, ирҙәребеҙҙе өйҙән сығарып ебәреп, балаларҙы яңғыҙ тәрбиәләп ултырып ҡалмайыҡ. Итәгенә йәбешеп булһа ла изгелеккә һөйрәйек уларҙы, яҡшы ниәттә эшләнгән эшкә Хоҙай үҙ ярҙамын һәр ваҡыт бирә, - тип, Вәсилә апай йәш ҡатын-ҡыҙҙарға үҙ кәңәштәрен еткерҙе. Йылы һүҙ - йән аҙығы, тиҙәр. Ағинәйҙәрҙең сығыштарын ситтәнерәк тыңлап тороусы ир-егеттәр үҙҙәре тураһындағы йылы һүҙҙе ишетеп, йәнләнеп китте. Бер-бер артлы үҙ фекерҙәрен белдереп, бергәләп хәл ителергә тейешле ҡайһы бер етешһеҙлектәрҙе барланы. Рысҡужа ауылы старостаһы Вәкил Баҡыев, мәҫәлән, эскелек тураһындағы мәсьәләгә бер яҡлы ғына ҡарамаҫҡа, был афәттең таралыуында ҡатын-ҡыҙҙарҙың да ғәйебен танырға саҡырҙы. "Ҡатын-ҡыҙҙар яңы күлдәк алып кейеү кеүек бәләкәй шатлығын да, бала табыу һымаҡ оло ҡыуанысын да әхирәттәре менән "йыуырға" күнегеп китте, - тине Вәкил Әнәс улы. - Байрамдарҙа, ғаилә менән бергә йыйылғанда, һуғым аштарына йөрөгәндә өҫтәлгә хәрәм ризыҡ ҡуйыуҙан тыйылмайынса, хатабыҙҙы танымайынса тороп, был афәттән ҡотолоп булмаясаҡ. Һеҙҙең был изге ниәттәр менән башланған эшегеҙҙә уңыштар теләйем, уртаҡ проблемаларҙы уртаға һалып хәл итеп, бергәләп эшләргә насип итһен".\nӘбйәлил районының Әүнәш ауылынан Рәсүл Даутов, Ҡаҙмаштан Миҙхәт Рәжәпов, Ишбирҙенән Зөлфәр Дәүләтшин, Ҡужандан Азат Фәтхуллиндар ҙа үҙ сығыштарында бындай мәсьәләләр буйынса ағинәйҙәр менән бер төптән эш итеүҙең мөһимлегенә баҫым яһаны. Ир-егеттәрҙе "Аҡһаҡалдар ҡоро"на ойошторорға хыялланған ҡатын-ҡыҙҙар уларҙың ағинәйҙәр бурыс итеп алған эштәрҙән, маҡсаттарҙан ситтә ятып ҡалырға теләмәүен, битараф булмауҙарын күреп шатланды. Донъя дилбәгәһен ҡатын-ҡыҙҙар тартып алды, тип түгел, ә дилбегәне дөрөҫ йүнәлешкә борорға маташалар, тимәк, уларға ярҙам итергә кәрәк, тигән аңлау тип ҡабул ителде уларҙың сығыштары.\nӘйткәндәй, ағинәйҙәр "Ғимран ташы" эргәһендәге ҡорҙан һуң юл ыңғайында Ҡужан ауылы эргәһендәге урманда үҫкән, халыҡ телендә "бөҙрә" йә "өлпәк" тип йөрөтөлгән ҡарағастар янына ла һуғылды. Был уникаль ағастар бары тик Японияла һәм Австралияла ғына үҫә икән. Улар Әбйәлил районы территорияһына ниндәй хикмәт, ниндәй юлдар менән килтереп ултыртылғандыр, уны Хоҙай үҙе генә белә. Шуға ла эшҡыуар Клара Абдуллинаның был территорияны кәртәләп алып, ҡарағастарҙы ҡурсыуы, килгән-киткән кешеләрҙе тәбиғәт мөғжизәләре менән таныштырыуҙы үҙ өҫтөнә алыуы маҡтауға ғына лайыҡ. Клара апай әйтеүенсә, был ағастарҙың "инәһе" һәм "атаһы" бар, улар һәр яҙ һайын башҡа ағастарҙы һеркәләндереп, береһе һыу ағыҙып, икенсеһе сайыр тамыҙып тора һәм был ағастарҙың йәшәйешен тәьмин итә, имеш. Эйе, тәбиғәттә һәр нәмәнең үҙ гармонияһы бар. Шуның кеүек, һәр милләттең үҙенең рухи донъяһы, боҙолмаҫ ҡанундары, үҙенә генә хас уникаль йәшәү рәүеше була. Әбйәлил районында үткән "Ағинәйҙәр ҡоро"нан тап ошо иң мөһим фекергә килеп, үҙ асылыбыҙға тоғро ҡалыу юҫығында әүҙем эш башлаған ағинәйҙәребеҙ йәнәшәһенә аҡһаҡалдарыбыҙҙың да баҫырға ынтылышын күреп ҡайттыҡ. Афарин һәммәһенә!\nЯҙылған: 24.08.15 | Ҡаралған: 834


Рәсәйҙең Бөтә донья сауҙа ойошмаһына инеүе тылсымсы Фата Моргананың һарайҙары кеүек шәүлә булып ҡалыуын дауам итә, әммә уға әҙерлек эше туҡтамай. ВТО ағзаһының абруйлы статусына тап килеү өсөн яңынан яңы аҙымдар эшләнә. ХАССП сертификатлаштырыу системаһын индереү ошондай аҙымдарҙың бер еһе булып тора. ХАССП хәүеф һәм критик контроль нөктәләрен анализлау системаһы тип тәржемә ителә. Ул 60 - сы йылдарҙа АҠШ - та Милли аэрокосмик агентлыҡтың заказы буйынса барлыҡҡа килә һәм американ астронавтары туҡланған\nпродукттарҙың сифатын тикшереү өсөн тәғәйенләнә. Бөгөн Евросоюздың барлыҡ илдәре, шулай уҡ ВТО - ға инеүсе дәүләттәрҙең күпселеге уның буйынса эшләй.\nХАССП - ИСО 9000 системаһын индереүҙән һуң киләһе баҫҡыс булып тора. Уның ИСО 9000 системаһынан төп айырмаһы сифат\nконтролен производствоны грамоталы ойоштороу ярҙамында ғына түгел, ә, нигеҙҙә, техник шарттар тыуҙырыу иҫәбенә булдырыуға ҡайтып ҡала.\nХАССП эше ике этапта төҙөлә. Беренсеһендә сифатһыҙ продукция етештереүҙә янауы мөмкин булған хәүефтәр тикшерелә. Махсус методика барыһын да, шул иҫәптән сифатһыҙ продукттарҙы файҙаланыуҙың ауыр эҙемтәләрен дә иҫәпкә ала. А ртабан продукцияның бысраныу ихтималлығын иҫкәртергә мөмкин булған критик контроль нөктәләре булдырыла. Икенсе этап - конкрет хәүефте иҫкәртеү, ул төрлө иҫкәртеү саралары үткәреүгә бәйле - йылытыу, фильр аша үткәреү һ. б.\nРәсәйҙә ХАССП проблемаһы буйынса тикшереүҙәр 1998 йылда Б өтә Рәсәй сертификатлаштырыу институтында башлана. ХАССП - т ың беҙҙең илдәге версияһына ҡарата төп талаптар һәм ГОСТ булдырыла, һуңғыһы ҡайһы бер Рәсәй предприятиеларында тикшереү үткәндән һуң, 2001 йылдың июнендә үҙ көсөнә инә. Тәжрибә продукцияның хәүефһеҙлегенә ышаныуҙан тыш һиҙелерлек иҡтисади һөҙөмтә алырға ла мөмкин булыуын\nӘлеге ваҡытта Рәсәйҙә ХАССП системаһы индереү тураһында\nйөҙҙән ашыу сертификат бирелгән. Башҡортостанда әлегә был\nсистеманы индергән предприятие юҡ, әммә уға әҙерлек бара. 2004 йылдан башлап Башҡортостандың сертификат һәм экспертиза үҙәге ХАССП сертификатлаштырыу системаһы буйынса эксперттар әҙерләй башланы һәм быйыл уның буйынса аккредитация алды. Башҡортостан Рәсәйҙә был система индереләсәк етенсе төбәк. Республиканың ете предприятиеһы үҙендә ХАССП сифат системаһын индерергә ҡарар итте лә инде. Республиканың икмәк бешереү, һөт һәм ит тармаҡтарында сифат менеджменты системаһына ХАССП системаһы индерелгән осраҡта етештереү һөҙөмтәлерәк буласаҡ тип һанайҙар.\nБеренсе булып уны индереүгә ғаризаны "Мәләүез һөт - консерв а комбинаты" ябыҡ акционерҙар йәмғиәте бирҙе.\n"Башҡорт сертификатлаштырыу һәм экспертиза үҙәге" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең ХАССП сертификатлаштырыу си стемаһы буйынса эксперттары шулай уҡ "Өфө ит - консерва комбинаты" һәм "Башкирская" ҡошсолоҡ фабрикаһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте белгестәре менән дә өйрәтеү эше алып бара. Был предприятиеларҙа ИСО 9000 стандартлы сифат менеджменты системаһы индерелгән дә инде, әммә бында сеймал ҡабул итеүҙән башлап һатыуға тиклем барлыҡ етештереү стадияларында ла бөтә хәүеф факторҙары асыҡланыуын һәм продукция хәүефһеҙлегенең 100 процент тәьмин ителешен булдырыу теләге ҙур.\n"Өфөнөң 7 - се икмәк заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә\nлә "Башсерт" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте белгестәрен йәле п итеп, ХАССП системаһын индереү буйынса эш башланған. Был предприятиеларҙа етештереү цехтарын беренсел тикшереү үткәрелгән һәм уларҙы реконструкциялау буйынса барлыҡ саралар билдәләнгән. Сиратта - "Стәрлетамаҡ икмәк комбинаты"\nасыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм "Камский бекон" кесе


Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында Попечителлек советы эшләйәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт дәүләт университетының тарих факультетында Попечителлек советы эшләйәсәк\n11:08, 19 марта 2012 Йәмғиәт\nБашҡорт дәүләт университетының тарих факультетында Попечителлек советы эшләйәсәк. Бындай ҡарар шәмбе, 17 мартта, беренсе ултырышта ҡабул ителде. Унда 30-ҙан ашыу кеше – тарих факультеты студенттары һәм уны тамамлаусылар ҡатнашты. Ултырышты Башҡорт дәүләт университеты студенттары һәм аспиранттарының профсоюз ойошмаһы рәйесе Сергей Корлыханов алып барҙы.\nОсрашыуҙа БашДУ-ның тарих факультетындағы Попечителлек советы тураһында положение раҫланды, уның эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре тикшерелде. Рәйес итеп Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының шәхси состав менән эшләү буйынса идаралығы начальнигы Сергей Емелин һайланды.\nБашҡорт дәүләт университетынан хәбәр итеүҙәренсә, 2011 йылдың 6 ноябрендә «Юғары һәм юғары уҡыу йортон һуңғы һөнәри белем тураһында»ғы Федераль закондың 12-се статьяһына төҙәтмә индерелгәйне, уға ярашлы илдең барлыҡ вуздарында попечителлек советтарын булдырыу ҡарала. Әлеге закон сиктәрендә Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында ла бындай Совет булдырыу мәсьәләһе өлгөрөп етте. Был мәсьәлә факултетта бер нисә ай дауамында тикшерелде, һөҙөмтәлә положение раҫланды.\nПопечителлек советының киләһе ултырышы ағымдағы йылдың июненән дә ҡалмай ойоштороласаҡ. Артабан факультетты тамамлаусыларҙы һәм башҡа ҡыҙыҡһынған кешеләрҙе йәлеп итеп, совет составын ҙурайтыу планлаштырыла.\nБашДУ өсөн айырым факультеттарҙың бындай башланғысы, әлбиттә, файҙалы, сөнки факультет советтары нигеҙендә артабан тотош университеттың Попечителлек советын булдырыу мөмкин.\nТеги: вуздар, попечителлек советтары


Балаларҙы яҡлау көнө алдынан табип-физкультура диспансеры белгестәре барлыҡ теләүселәр өсөн консультация үткәрәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБалаларҙы яҡлау көнө алдынан табип-физкультура диспансеры белгестәре барлыҡ теләүселәр өсөн консультация үткәрәсәк\n16:08, 24 мая 2012 Йәмғиәт\n28 майҙан 1 июнгә тиклем Республика табип-физкультура диспансерында Асыҡ ишектәр көнө үтә.\n9-16 сәғәттәрҙә белгестәр балаларға бушлай консультация үткәрә һәм физик культура менән шөғөлләнеү, дауалау физкультураһы, сәләмәт тормош, сынығыу, физик тәрбиә буйынса кәңәштәр бирә. Диспансерға килеүселәрҙе дауалау физкультураһы һәм спорт медицинаһы буйынса табип ҡабул итәсәк.\nБынан тыш, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнгән балалар медицина тикшеренеүе үтә ала.\nРеспублика табип-физкультура диспансеры Блюхер урамы, 1 адресы буйынса урынлашҡан. Тулыраҡ мәғлүмәт менән түбәндәге телефондар буйынса танышырға була: 233-01-14, 233-54-70, 235-60-07.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,асыҡ ишектәр көнө


Тау аҡтартып йөрөүсе Брагин бер ваҡыт Талҡаҫ күленә яңылыштан балдағын төшөрөп ебәрә. Шунан был күлдең бөтә һыуын һоҫоп алырға ҡуша. Юғалтҡан ҡиммәтле бүләген эҙләшергә тип приказчиген дә ебәрә. Башҡорттар шулай күлдең һыуын түгә башлайҙар. Күлде бушата торғас, ҡарттар үлеп китә, йәштәр аҡ һаҡаллы ҡартҡа әйләнә, ә күл һаман кәмемәй ҙә кәмемәй икән, элеккесә мөлдөрәмә тулы булып тик ята, ти.\nБер саҡ күл буйына эштең нисек барғанын ҡарарға хужа үҙе килеп сыға. Ул ҡара күҙле, ҡыйғас мыйыҡлы бер егеттең улай ҙа былай буш күнәк менән йөрөгәнен күреп ҡала. Бра-гин унан, ни эшләп былай йөрөйһөң, тип һорағас, теге егет көлөмһөрәп яуап бирә:\n— Һинең әмереңде үтәп йөрөйөм,— ти икән.\n— Исемең кем һинең, ялҡау? — тип һорай бынан Брагин.\n— Исемем Мәргән булыр, һин беҙгә иләк менән һыу ташырға ҡушҡайның, ә мин бына һауа ташыйым, барыбер түгелме ни? — ти егет.\nБрагин уға ҡамсыһы менән һелтәнгән икән, Мәргән уны эйәренән төртөп төшөрә лә, атына үҙе менеп, сабып китә лә бара, ти. һаҡсыларының уның артынан мылтыҡ тоҫҡағанын күреп, Брагин:\n— Атмағыҙ! Миңә икенсе ат килтерегеҙ ҙә, был атты мин уға бүләк итермен. Әйҙә ул минең ялсым булһын,—ти.\nМәргән был хаҡта ишеткәс, Брагингә килгән дә:\n— Миңә бындай эш оҡшамай: күлдең һыуын бушатып: бөтөрөп булмаҫ ул,— тигән.\n— Ярай, улайһа. Бөтәһе лә ҡайтып китһен. Минең балдаҡты күл үҙе һаҡлар. Тик бынан һуң күлдән бер тамсы һыу алырға ла рөхсәт итмәйем,— тигән шарт ҡуйған.\nКөн артынан көн үткән. Халыҡ һыуһыҙ интеккән. Мал-тыуар ҡырыла башлағас, күлдән тағы һыу ала башлағандар. Шул саҡ ауылға стражниктар килеп тулған. Брагиндең әмере буйынса, һәр өсөнсө кешене урамға алып сығып, ҡамсылап йөрөткәндәр.\nАлыҫ юлдан ҡайтып төшкән Мәргән, быны күргәс, ярһып килеп етә. Килһә, былар бер ҡыҙҙы һөйрәп алып китергә яталар.\n— Был минең кәләшем, ҡулығыҙҙы ла тейҙерәһе булмағыҙ! — тигән.\n— Мәргән,— тигән шул саҡ Брагин.— Мин һине бығаса ғәфү итеп килдем, быныһы инде һуңғыһы булыр! — тигән.\nБрагин хәйлә ҡора башлай. Бығаса ул туй алдынан һәр егеттең кәләшен үҙенә алып ҡайтып, мыҫҡыл итеп ҡайтара торған була. Мәргәндең кәләшен ул тартып алмай. Кейәүҙе аяҡтан йыҡҡансы иҫертә лә кәләште үҙенә алып ҡайтып китә.\nКәләше әйләнеп ҡайтҡас, Мәргән уны ҡыуып сығара ла үҙе тауҙар араһына ҡаса. Ҡыҙҙы атаһы йортонда ла ҡабул итмәйҙәр.\nШулай итеп, байтаҡ ваҡыт үтә. Брагин һаман, халыҡты ҡан илатып, ҡотора бирә. Тик тауҙар араһына ҡасҡан Мәргәндән генә шөрләп ҡуя.\nБер саҡ Брагин стражниктәре менән Мәргәнде тоторға сыға. Ә Мәргән шуны ғына көтөп ята икән. Быларҙың килгәнен аңдып ҡына тора ла, уҡ менән стражниктәрҙе берәм-берәм ҡырып һала. Брагин, ҡото осоп, күлгә табан югерә. Мәргәндең ҡыуып еткәнен күреп был тиҙ генә кәмәгә ултыра ла бар көсөнә ишә башлай. Мәргән уҡтан атып, кәмәнең төбөн аҡтарып ташлай ҙа, Брагин күл төбөнә китә. Күл бер болғанып тулҡынлана ла, тап-таҙа булып, тынып ҡала.


Төҙәтмәләр индерелерме? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Төҙәтмәләр индерелерме?\nТөҙәтмәләр индерелерме? 10.01.2019 // Иҡтисад\nХеҙмәт кодексына хеҙмәткә түләүҙең минималь күләменә (МРОТ) ниндәй өҫтәмәләр инеүен аныҡ билдәләгән төҙәтмәләр мотлаҡ индерелергә тейеш. Был хаҡта “Российская газета” биттәрендә Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы рәйесе Михаил Шмаков сығыш яһаны.\nБыл үҙгәрештәр ябай хеҙмәт кешеһе тормошона ниндәй йоғонто яһар? Профсоюздар лидеры аңлатыуынса, Конституция Судының ҡарарына ярашлы, бөтә дәртләндереү һәм компенсация өҫтәмәләре минималь эш хаҡына индерелергә тейеш. Өҫтәмәләрҙең ҡайһыһы МРОТ-ҡа инеүен мотлаҡ асыҡлау кәрәк.\n“Беҙ Хөкүмәттән һәм парламент ағзаларынан ошо төҙәтмәләрҙе ҡабул итеүен талап итәсәкбеҙ”, – тип билдәләй профсоюздар федерацияһы рәйесе.\n“2018 йылда мөһим аҙымға барҙыҡ: МРОТ-ты йәшәү минимумы кимәленә еткереү һәм уны йыл да индексациялау тураһында закон ҡабул итеүенә өлгәштек. Әммә бөгөнгө йәшәү минимумы ысынбарлыҡ менән ярашмай, ул хатта кешеләрҙең минималь талаптарына ла яуап бирмәй”, – тип өҫтәй ул артабан.\nПрофсоюз лидерының фекеренсә, ҡулланыу кәрзинен иҫәпләүҙең өр-яңы ысулына күсергә ваҡыт. “Беҙ “кәрзин”де минималь ҡулланыу бюджеты күләменә тиклем киңәйтеүҙе талап итәсәкбеҙ. Уның күләме хәҙерге ҡулланыу кәрзине хаҡынан яҡынса ике тапҡырға ҙурыраҡ – 25 мең һум самаһы”. Профсоюздар федерацияһы рәйесенең әйткәне тормошҡа ашһа, МРОТ-тың ике тапҡырға артыуы ихтимал.\nТотош уҡырға 1 734


Ҡорос ҡуллы нефтсе, нескә йөрәкле әҙип » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Ҡорос ҡуллы нефтсе, нескә йөрәкле әҙип\nҠорос ҡуллы нефтсе, нескә йөрәкле әҙип 24.02.2017 // Шәхестәр\nШул уй менән ҡыҙыҡһынып, алда һүрәтләнәсәк геройым биографияһында уға яуап эҙләнем. Беренсенән, ул беҙ әле йәшәгән дәүерҙең хәтһеҙ өлөшөн атлап уҙған, икенсенән, уның Башҡортостан нефтселәре араһында танылған инженер, спортсы икәнен күптән белә инем.\n…Ренат Нуретдинов Бөйөк Ватан һуғышы бөткән осорҙа – 1945 йылда Туймазы районының Ҡаран-Бишенде ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Ғаиләлә бишенсе – иң кесе бала булһа ла, һуғыштан һуңғы ауыр ауыл тормошон, ҡоролоҡ-аслыҡ һынауҙарын тәрән аңлап үҫә. 12 йәштән, көсө еткән ҡәҙәр, колхоз эштәрендә ҡатнаша. Бәләкәй арба тартып бесән, утын әҙерләүҙәр уны урап үтмәй. Тыуған ауылында белем ала. Төплө белем биргәндәре өсөн көслө, берҙәм уҡытыусылар коллективына ғүмере буйы рәхмәт уҡый. Бында уға, тәрән белем биреүҙән тыш, ҙур спортҡа аяҡ баҫырға ярҙам итәләр. Кешелекле булырға, илеңде яратырға өндәйҙәр. Уҡырға һәләте, теләге була Ренаттың. Хатта, етенсе класты тамамлап имтихан биргәндә атаһы яҡты донъянан киткәс, уға Октябрьский нефть техникумына уҡырға барырға рөхсәт бирәләр.\n– Ренат, һинең ғаилә хәлеңде аңлап, техникумға барырға кәңәш итәбеҙ, математиканы яҡшы беләһең, уҡырһың. Унда стипендия ла ҙурыраҡ, – ти мәктәп директоры.\nРенат ошонда урта мәктәпте тамамлап, институтҡа уҡырға барыу теләген белдерә. Шул уйы менән уҡытыусыларҙы аптырашта ҡалдыра. Ул йылдарҙа мәктәптән түгел, ауылдан сығып китергә рөхсәт булмай. Паспорт биреү ҙә күпкә һуңлап керетелә халыҡ көнкүрешенә. Шул саҡта ауыл малайының ташламаларға ҡыҙыҡмауы аптыратҡандыр күптәрҙе. Юғары белем алыу теләге, атаһының “Уҡырға кәрәк, улым!” тигән һүҙҙәре көслөрәк булып сыға.\n…Шаулы мәктәп йылдары уҙып китә. Район күләмендәге математика олимпиадаларында ҡатнашыуҙар, саңғы ярышында еңеүҙәр һағынып һөйләргә генә ҡала.\nАттестатында тик “бишле” һәм “дүртле”ләр генә булған егет, ул саҡтағы партия Үҙәк Комитетының беренсе секретары Н.С. Хрущевтың “институтҡа тиклем абитуриенттың хеҙмәт стажы булырға тейеш” тигән талабын үтәп, Туймазы медицина быяла заводына эшкә урынлаша. Был күрһәтмә бигүк дөрөҫ булмай, әлбиттә. Ике йыл эсендә нимә булмаҫҡа мөмкин, белем дә онотола башлай. Кем әйтер, шул арҡала имтихан бирә алмайынса, буласаҡ Ломоносовтар, Эйнштейндар юғары белемһеҙ ҡалмаҫ тип.\nРенат шулай 1963 – 1964 йылдарҙа ҙур “завод мәктәбен” үтә.\nӨс сменала ҡайнар һауалы, газ еҫе таралған ярайһы ғына ауыр шарттарҙа эшләү уны ике йылда колхоз крәҫтиәне кимәленән ысын пролетариатҡа әйләндерә. Эшсе халыҡтың хәлен дә, хеҙмәт түләүенең ҡәҙерен дә яҡшы аңлайһың, уға ҡарата ихтирамың бермә-бер арта. Завод мәктәбе уға тормош хәҡиҡәтен бөтөнләй башҡаса аңларға ярҙам итә. Шул тәжрибәһе менән башҡа урында эшләгәндә, кешеләр менән аралашҡанда файҙалана. Заводтың тағы бер файҙаһын әйтмәй булмай – буласаҡ студент институтҡа керер алдынан биш йылға етерлек өҫ һәм аяҡ кейеме алып ҡуя. Юҡһа ғүмере буйы колхозда эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан әсәһенең 20 һум пенсияһына әллә ҡайҙа китә алмаҫ ине…\nИнде эшсе вазифаһын үтәп, “заводчан” исеменә лайыҡ булған, беренсе разрядлы саңғысыға әйләнгән һәм күп ярыштарҙа призлы урындар яулаған спортсы егет Өфө нефть институтына уҡырға керә. Биш йыл шулай уҡ тиҙ үтеп китә. Стипендияһы бөтөп, аҡсаһыҙ йөрөгәндә генә сәғәттәр оҙаҡ һуҙыла. Ярай әле институттың йыйылма командаһы исеменән сығыш яһағаны өсөн кафедранан туҡланыу талондары эләгә. Аҙаҡҡы курсҡа ҡәҙәр ярыштарҙы ташламай. Еңел атлетика буйынса республика кимәлендә бронза миҙалға лайыҡ була.\n1969 йылда “инженер-механик” дипломлы йәш инженерҙы институт йүнәлтмәһе буйынса “Ишембайнефт”кә эшкә ебәрәләр. Йәш кеше өсөн икенсе осор хеҙмәт мәктәбе башлана. Ул үҙенең ошо эш дәүерен былай хәтерләй:\n– Ишембай кешеләре бер ҡасан да блокадала булмаһа ла, нисектер ленинградсыларҙы хәтерләтә. Һуғыш ваҡытында нефть табыу, фронттағы хәрби техниканы кәрәсин, бензин менән тәьмин итеү һәм башҡа ауыр эштәрҙе башҡарыуҙа үткер күҙле дәүләт именлеге органдары күҙәтеүендә булыу кешеләрҙең холоҡ-фиғелендә тәрән эҙ ҡалдырған. Бер-береңә ярҙам итеү, хәлде аңлау сифаттары шунда тыуған. Ул саҡта эшсенең хата ебәрергә “хоҡуғы” булмаған. Хатта гайка бора торған асҡыс һынһа ла, “органдарҙа” (НКВД) яуап бирергә тура килгән. Уртаҡ эште дуҫ, татыу коллектив ҡына башҡарып сыға алған. Һәр ваҡыт бер-береңә ярҙамға килеү – уларҙың йолаһы, ғөрөф-ғәҙәте.\nОшондай кешеләр, фронттан ҡайтып ең һыҙғанып тир түккән ветерандар араһында эшләү һәр кемгә ыңғай тәьҫир итә. Икенсе яҡтан, Ишембай “икенсе Баку” бит. Бында – беренсе “ҡара алтын”ды табыусылар, нефть сығарыу оҫталары… Алдынғы технологияларҙы, техниканы һынау мәктәбе...\n“Бында мин үҙемдең нефтсе юлын башланым. Йәш белгес инем – күренекле кешеләр менән эшләнем, матур, тыныс, йәшел ҡалала йәшәнем, тәжрибә тупланым, ысын инженер-нефтсе булып етештем, минең алда профессиональ үҫеш өсөн ишектәр һәр ваҡыт асыҡ булды…” – ти Ренат Нуретдинов.\n“Ишембайнефт”тә ун өс йыл эшләгәндән һуң инде хәтһеҙ тәжрибә туплаған инженерҙы – ер аҫты ҡорамалдарын ремонтлау белгесен – “Башнефть” берекмәһе генераль директорының бойороғо менән яңы нефть ятҡылыҡтары үҙләштерелә башлаған “Саҡмағошнефть” коллективына күсерәләр. Ике идаралыҡта эшләү дәүерендә ул слесарь, өлкән инженер-механик, цех начальнигы урынбаҫары, НГДУ-ның баш инженер урынбаҫары сифаттарындағы яуаплы вазифаларҙың барыһын да еренә еткереп үтәй. Шулар араһында иң күп эшләгән урыны – ер аҫты ҡорамалдарын ремонтлау буйынса өлкән инженер дәрәжәһе. Беренсенән, бында ремонт эштәре ауырлығы, ҡатмарлылығы, хәүеф-хәтәрҙең яҡын йөрөүе, ҙур тәүәккәллек һәм оҫталыҡ талап итеүе менән киҫкен айырылып тора. Икенсенән, был ҡорамалдарҙың сифатлы һәм оҙаҡ хеҙмәт итеүенә нефть сығарыуҙың 90 процентҡа яҡын уңышы бәйләнгән.\nОшо өлкәлә ҙур күрһәткестәргә өлгәшкән “Башнефть” берекмәһендәге алдынғы өлкән инженерҙың тәжрибәһен билдәләп, уны йыйылма бригадаларға етәкселек итеү өсөн Себер нефтселәренә ярҙамға командировкаларға ла ебәрәләр. 1984 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарары менән хәҙерге “Лукойл” промыслалары “Башнефт”кә шефлыҡҡа бирелгәс, бындай ярҙамдың һөҙөмтәләре айырыуса асыҡ күренә, сөнки һәр бригада – уларҙың һаны егерменән артып китә – Ивано-Франковский һәм “Куйбышевнефть” егеттәренән күпкә уңышлыраҡ эшләй. Улар бер скважина ремонтлағансы, беҙҙекеләр ике-өстө сафҡа индерергә өлгөрә. Башҡорт бригадаларын бында “башҡорт атлы амурҙары” тип ихтирам итеп йөрөтәләр. Уларҙың хеҙмәт батырлығы тураһында легендалар тыуа.\nРенаттың был осорҙа инженер белеме менән бергә ойоштороу оҫталығы ла, ауыр шарттарҙа эшләгәндәр менән уртаҡ тел таба белеүе лә, таланты ла асыҡ күренә.\nКешеләр менән эшләү, уларҙы ихтирам итеү, һәр ваҡыт ярҙамға килергә әҙерлек Ренат Нуретдиновҡа пионер ойошмаһынан башлап комсомол сафында ла, партия ағзаһы булараҡ та ҡанына һеңеп ҡалған, характерын формалаштырған. Бөгөн дә ул үҙен совет кешеһе кеүек хис итә, ғорурлана. Коллективтарҙа ихтирам менән ҡарайҙар, уға һәр ваҡыт ышаныс күрһәтәләр.\nИшембайҙа эшләгәндә комсорг итеп һайлайҙар, ҡала һәм өлкә комсомол комитеттарына ағза итеп тәғәйенләйҙәр. 27 йәшендә партияға алалар, коммунистар уны күп тә үтмәй үҙҙәренең секретары итеп күтәрә. Бер нисә йылдан уның партия ойошмаһында производствонан айырылмайынса эшләй алыу тәжрибәһен пропагандалау ниәте менән КПСС Үҙәк Комитетына мәғлүмәт ебәрәләр.\nДанлыҡлы Дүртөйлө ерендә лә шул тәртип һаҡлана. Нефтселәр уны шулай уҡ цехтың партия ойошмаһы секретары итеп һайлай. Эш ғүмерендә ул ике тапҡыр Рәсәй нефтселәре профсоюзы советына, өс саҡырылыш район депутаттары советына үтә. Хаҡлы ялға киткәнсе сирек быуат профсоюз комитеты рәйесе вазифаһында була. Һәр һайлауҙа үҙенә коллективтың бер ҡаршылыҡһыҙ тауыш биргәнен һис тә иҫенән сығармай, халыҡтың ышанысын аҡлай. Профсоюз ойошмаһы 20 йыл буйы республика советында алдынғы урынды биләп килә. Ә был инде профсоюз комитеты, уның етәксеһе коллективта һәр эшсенең мәнфәғәтен күҙәткән, һәр һорауын ваҡытында ғәҙел хәл иткән тигән һүҙ.\nБилдәле, проблемалар еңел генә артҡа сигенмәй. 1990 – 1991 йылдарҙа юғары власть органдары, хатта ил Президенты кимәлендә коллективты яҡлап көрәшергә лә тура килә. 2004 – 2005 йылдарҙа, коллективты яҡлап, профсоюз комитеты рәйесенә йылға яҡын “Башнефть” акционерҙары етәкселеге менән судлашырға, тартҡылашырға тура килә. Коллектив һаҡлана, 112 нефтсе ҡыҫҡартылыуҙан ҡотолоп ҡала.\nРенат Ғиләжетдин улының хеҙмәте күп миҙалдар, “СССР-ҙың нефть сәнәғәте алдынғыһы”, “Рәсәйҙең маҡтаулы нефтсеһе” тигән исемдәр менән билдәләнә.\nЭйе, 41 йыл стаж тупланған. Күп эшләнгән, ғаиләлә Илдар, Роза, Шамил исемле өс бала тәрбиәләнгән. Улар өсөһө лә юғары белемле, ғаиләләре менән йәшәй, һөнәрҙәре буйынса тырышып эшләй.\nБәләкәйҙән спорттың байтаҡ төрҙәрен үҙ иткән, тирә-яҡта көслө спортсы булып танылған Ренат Ғиләжетдин улы – Башҡортостан һәм Рәсәй Журналистар союздары ағзаһы. Күп йылдар күңелдең иң нескә ҡылдарын тирбәтерлек хикәйәләр, очерктар, мемуарҙар ижад итә, мәҡәләләр яҙа. Йөрәге аша үткәрелеп, образдарға бай ижад емештәренең күбеһе нефть өлкәһенә, Туймазы, Ишембай, Дүртөйлө кешеләренә бағышланған. Улар башҡорт, татар, урыҫ телдәрендә нәшер ителгән туғыҙ китапта донъя күргән.\nРенат ағай – һөнәре буйынса нефтсе, шул уҡ ваҡытта бөтөн күңеле, йәне менән тәрән уйлап, кисерә белгән оло тойғоло яҙыусы ла. Дүртөйлө ҡалаһындағы “Тулҡын” әҙәби-ижад берләшмәһенең әүҙем ағзаһы булараҡ, әҙәби кисәләрҙә ҡатнаша, сығыш яһай.\nЯҡты тормош юлы үткән Ренат Нуретдиновтың яратҡан һөнәренә, тыуған еренә, торған йәнтөйәгенә, халҡына ихтирам һәм мөхәббәт менән һуғарылған китаптары уҡыусыларҙа илаһи көс, йәшәү дәрте уята.