Айырылған ботаҡтарҙы ҡышҡылыҡҡа тарттырып бәйләү\n1 Айырылған ботаҡтарҙы ҡышҡылыҡҡа тарттырып бәйләү\n1.1 Ҡайырҙы һаҡлағыҙ!\n1.2 Ҡояшлы, һалҡын көндәр ҙә ҡайһы саҡ ярамай\nАйырылған ботаҡтарҙы ҡышҡылыҡҡа тарттырып бәйләүҮҙгәртергә\nС. ХАЖИЕВТЫҢ “Емешле булһын баҡсаң” китабынан. "Башҡортостан" гәзитендә баҫылған 30.10.2012.\nҠар баҫымы аҫтында йә иһә уңышын күтәрә алмай, уңыш йыйғанда йәки дауылда ағас ботаҡтарының айырылыуы йыш осрай. Әгәр айырылғандарын ваҡытында, кисектермәйенсә үҙ урынына тартып бәйләһәң, ул олонға йәбешеп үҫеп китә, емеш ағасы уңыш биреүен дауам итә. Оҙаҡ ваҡыт үтһә, йәрәхәтләнгән урындағы күҙәнәктәр ҡорой башлаһа, айырылған ботаҡ олонға йәбешеп үҫмәй. Бындай осраҡта ботаҡтарҙы үткер бысаҡ менән яҡшылап таҙартырға кәрәк. Унан тарттырып бәйләргә мөмкин. Улай эшләүҙең дә төрлө ысулы бар. Иң ябай ысул тарттырғанда шпагат ағас ҡайырын киҫеп зарарламаһын өсөн, айырылған ағас ботағына һәм ҡайырына сепрәк урала, шунан ғына нығытып бәйләнә.\nЯпраҡтарҙа тупланған органик матдәләр ағас ҡайыры аша тамыр системаһына килә. Күренеүенсә, ҡайыр емеш ағасының үҫеүендә, емеш биреүендә ҙур роль уйнай. Йыш ҡына ағас ҡайыры ҡышҡы һалҡында туңыуҙан, яҙғы ҡояш көйҙөрөүҙән, ботаҡтар ышыҡлауҙан, ҡоротҡостар һәм бәшмәк ауырыуҙары менән зарарланыуҙан зыян күрә. Ҡайыры зарарланған ағас ҡороп һәләк була. Ағас ҡайыры түбәнге осраҡтарҙа серей: 1. Ашлағанда алмағастың, грушаның ҡайыры тупраҡ аҫтында ҡалһа. 2. Үҫенте тәрән ултыртылып, ялғанған урыны ер менән күмелһә. 3. Ҡар ҡатламы оҙаҡ иремәй ятҡанда ла серергә мөмкин.\nҠояшлы, һалҡын көндәр ҙә ҡайһы саҡ ярамайҮҙгәртергә\nБыл хәл иртә яҙ күҙәтелә. Көндөҙ ҡояш битендә ағас ҡайыры ирей, ә ҡояш төшмәгән яғында шул көндә үк туң ҡала. Төнөн һауа температураһы ҡапыл төшә. Көндөҙ ирегән ағас ҡайыры туңа, буйға ярыла, унан ағасынан ҡуба. Ағастың төньяҡ һәм көньяҡҡа ҡараған яғындағы ҡайырҙың температура айырмалығы 12 – 15 градусҡа етә. Был ағас ҡайырына ҙур зыян килтерә. Ҡояш көйҙөрөүен көҙ көнө лә күҙәтергә була. Буйға үҫкән ағас олоно тиҙ, йыш зарарлана. Сатыр күләгәһендә йәшеренеп ултырған ҡыҫҡа буйлы ағас олонона ҡояш нурҙары бик зыян килтермәй. Нурҙан көйгән ағас ҡайыры айырылып тора, ҡыҙғылт төҫкә инә, ҡарая. Бынан тыш, ағас ҡайырының рәт араларын эшкәрткәндә лә зарарланыуы ихтимал, айырылған ботаҡтарҙы тарттырып бәйләгәндә шпагаттарҙың да ҡайырҙы киҫеүе бар. Ҡоротҡостар, төрлө ауырыуҙар, сысҡан, ҡуяндар ҙа төҙәтә алмаҫлыҡ зыян килтерә.\nСысҡан, ҡуяндар ҡайырҙы, олондо уратып, балдаҡ формаһында зарарлаһа, “күперсә” ысулы менән ялғарға кәрәк. Бының өсөн зарарланған ерҙе баҡса бысағы менән таҙа өлөшөнә еткәнсе таҙарталар. Унан ошо урын 3 процентлы тимер купоросы менән йыуыла (бер биҙрә һыуға 300 г), баҡса елеме (садовый бор) менән һылана. Сысҡан, ҡуян һәм башҡа ҡоротҡостар ағастарҙы ныҡ яралай. Ошо урындан зарарлы микроорганизмдар еңел үтеп инә. Үҫемлектең ҡара рак ауырыуын таратыусы микроорганизмдар яраланған урындан таҙа күҙәнәктәрҙе зарарлай. Яра ваҡытында дауаланмаһа, ағасҡа ҡурҡыныс янай. Ул бәләкәй генә булһа ла, иғтибарһыҙ ҡалдырырға ярамай. Таҙартып, баҡса елеме менән һылап ҡуйыу мотлаҡ.\nЕмеш ағасы ҡайыры уратып кимерелһә, бигерәк тә ҡурҡыныс. Был саҡта тамыр системаһы менән ботаҡтар араһында бәйләнеш өҙөлә. Зарарланған ағастар яҙ көнө бөрө ебәреп, япраҡ ярһа ла, һуңынан әкренләп ҡорой башлай. Уларҙы тик “күперсә” ысулын ҡулланып ҡына ҡотҡарып була. Бының өсөн бер йыллыҡ сыбыҡсаны (черенок) олондоң ҡайыры зарарланған урыны аша, өҫкә һәм аҫҡы ҡайыры аҫтына ҡуйып, һығып бәйләйҙәр. Алма ағасы туҡлыҡлы матдәләрҙе ошо сыбыҡсалар аша ала башлай. Шуға күрә уны күперсә тип атайҙар ҙа инде.\nБындай ысул менән ҡайыр ағасынан еңел айырылғанда ялғайҙар. Беҙҙең климат шарттарында май айының өсөнсө ун көнлөгөндә ҡайыр ағасынан еңел айырыла башлай. Был иһә сыбыҡсаны ҡайыр аҫтына дөрөҫ ултыртыу өсөн мөһим.\nЯлғауҙың ваҡытын дөрөҫ билдәләү өсөн теләһә ниндәй ағастың ҡайырын һыҙырып ҡарарға кәрәк. Әгәр еңел һыҙырылһа, кисекмәҫтән эште башҡарыу мотлаҡ. Ялғау урыны һыулы сепрәк менән ентекләп таҙартыла. Зарарланған урындың ҡайыры ағасына тейҙермәй генә, өҫкө яҡтан да, аҫтан да Т формаһында киҫелә. Ҡайыр аҫтына ике яҡ башы ҡыя юнылған сыбыҡса урынлаштырылып, шпагат менән һығып бәйләп ҡуйыла.\n10–15 көндән һуң сыбыҡса йыуаная башлай. Шуға күрә ҡыҫып бәйләнгән шпагатты бушата бирергә кәрәк. Әгәр олондоң диаметры 3–4 см булһа, бер сыбыҡса ла етә, ә инде унан артһа, ике сыбыҡса ҡуйып бәйләйҙәр.\nШул көндө киҫеп алынған сыбыҡса менән ялғау күп осраҡта уңышлы булмай. Уларҙы иртә яҙ, март айҙарында, бөрөләр бүрткән генә мәлдә әҙерләргә кәрәк. Сыбыҡсаларҙы ҡар аҫтында, мөгәрәптә, һалҡын ерҙә (шытым бирмәҫлек, ҡоромаҫлыҡ урында) һаҡларға кәрәк. Емеш ағасының кимерелгән булыуын ҡар иреп бөткәс кенә беләбеҙ, ә май аҙаҡтарында ғына “күперсә” һала башлайбыҙ. Ошо ваҡытта зарарланған урын ҡоромаһын өсөн һыйыр тиҙәге ҡушылған балсыҡ иҙмәһе һылап, полиэтилен менән уратып бәйләнә.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Айырылған_ботаҡтарҙы_ҡышҡылыҡҡа_тарттырып_бәйләү&oldid=19936»\nПоследний раз редактировалась 29 август 2019 в 08:23\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:23 29 август 2019 үҙгәртелгән.


Песня «Торналар киткән саҡта» исполнителя Радик Гареев. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Торналар киткән саҡта»\nТорналар киткән саҡта\nБеҙҙе ташлап йыраҡҡа\nТорналар киткән саҡта,\nӘллә ниҙәр уйлата.\nӘллә ниҙәр уйлата, уйлата.\nӘллә ниҙәр уйлата, уйлата...\nЕргә һары моң ята.\nАйырылғас ҡауышыу бар\nШул күңелде йыуата.\nЕргә һары моң ята. Моң ята...\nБеҙҙән башҡа улар нисек\nЙәшәр икән сит яҡта?\nӘллә ниҙәр уйлата... Уйлата...\n(Р. Хәсәнов муз., Р. Ханнанов һүҙ.)


3 Май 2021, 20:15\n*Һәр мосолман үҙе өсөн һәм үҙ ҡарамағындағы кешеләр өсөн мотлаҡ фитыр саҙаҡаһы бирергә тейеш. Мәҫәлән, ир кеше үҙе өсөн һәм үҙенең ғаилә ағзалары өсөн түләй. Хатта кемдер берәй сәбәп менән ураҙа тотмаһа ла (мәҫәлән, ҡарт йә ауырыу булһа), уға ла барыбер фитыр саҙаҡаһы биреү тейешле. Әгәр кемдер бүтән кеше өсөн саҙаҡа бирергә уйлаһа, ул был турала ул кешегә мотлаҡ белгертергә һәм уның рөхсәте менән бирергә тейеш. Сөнки был – ғибәҙәт, ә ғибәҙәт өсөн ниәт мөһим (йәғни, ул кешенең саҙаҡа бирергә ниәте булмаған булһа, уның өсөн бирелгән саҙаҡаның файҙаһы булмаясаҡ).Дауамы сайтта.\n???? Әгәр ҙә кемдеңдер фитыр саҙаҡаһы бирергә мөмкинселеге юҡ икән, тимәк, уға был фарыз булмай, һәм ул был саҙаҡа өсөн ҡайҙандыр бурысҡа аҡса йә ризыҡ алырға тейеш түгел. ✨ «Аллаһ йәнгә мөмкин булғандан башҡа һис бер нәмәне йөкләмәй» ✨, - тиелгән Ҡөрьәндә («Һыйыр» сүрәһе, 2:286).\n⏰ ҠАСАН БИРЕРГӘ?\nФитыр саҙаҡаһын мотлаҡ Ураҙа байрамына ҡәҙәр биреп өлгөрөргә кәрәк. Байрам намаҙына барғанда тейешле кешенең өйөнә ҡалдырып китһәң, был иң яҡшы, иң матур ваҡыт. Байрам намаҙынан һуң бирелгән саҙаҡа фитыр саҙаҡаһы булып иҫәпләнмәй, ә ябай саҙаҡа ғына була. Ғалимдарҙың фекеренсә, кем үҙ мәлендә фитыр саҙаҡаһын бирмәгән, ул – гонаһ ҡылыусы. Уға Аллаһ алдында тәүбә итергә һәм һуңлап булһа ла мохтаждарға тейешле күләмдәге ризыҡты алып барып биреп ҡуйырға тейеш. Кем онотҡан, уның өҫтөнән дә барыбер был бурыс төшмәй, ул да һуңлап булһа ла саҙаҡаһын тейешле кешеләргә илтеп тапшырһын.\n???? НИСЕК БИРЕРГӘ?\nФитыр саҙаҡаһын берәй туғаныңа, яҡындарыңа «бүләк» , «күстәнәс» тип әйтеп бирһәң дә була. Сөнки «хәйер», «саҙаҡа» тиһәң, ҡайһы бер кеше ҡыйынһына, тартына башлаусан. Әгәр, мәҫәлән, ике-өс килограмм печенье, кәнфит алып инһәң, был бер кешенең фитыр саҙаҡаһы күләме була. Шулай уҡ, фитыр саҙаҡаһын йәшереп тә бирергә мөмкин. Мәҫәлән, ҡапҡаға, ишеккә, эт-бесәй тейә алмаҫлыҡ урынға элеп китергә була. Бының үҙ хикмәттәре бар. Беренсенән, йәшереп биргән саҙаҡаның әжер-сауабы ҙурыраҡ. Икенсенән, әгәр кешегә йәшереп кенә саҙаҡа ҡалдырһалар, ул «шул түгелме икән, был түгелме икән» тип бар таныш-\nбелештәрен барлап, уйлап сыға. Был иһә кешеләрҙең араһын яҡынайта.


Ауыл ерендәге ҡатындар өсөн эш аҙнаһы\n5 Апрель 2019, 14:04\n“Берҙәм Рәсәй”ҙә ауыл ерендә эшләгән ҡатындар өсөн ҡыҫҡартылған эш аҙнаһын һаҡлап ҡалыуҙы талап итәләр.\nХеҙмәт министрлығының эш ваҡытын аҙнаһына 36-нан 40 сәғәткә тиклем арттырыу тураһындағы инициативаһы төп эшенән тыш шаҡтай хужалыҡ йөкләнешен алып барған миллионлаған ҡатын-ҡыҙҙарға ҡағыласаҡ. Быға юл ҡуйырға ярамай. “Рәсәй ауылы” проекты федераль координаторы, Дәүләт Думаһы депутаты Владимир Плотников ошо хаҡта әйтте.\n“Киң мәғлүмәт сараларында Хеҙмәт министрлығында ауыл ҡатын-ҡыҙҙары өсөн ҡыҫҡартылған эш аҙнаһын бөтөрөү тураһындағы инициатива ҡарала, тигән мәғлүмәт барлыҡҡа килде. Беҙ, быға юл ҡуйырға ярамай, сөнки ауылда эшләүсе миллионлаған ҡатын-ҡыҙ хужалыҡ буйынса шаҡтай йөкләнеш алып бара, тип иҫәпләйбеҙ. Эшһеҙлекте һәм социаль көсөргәнешлекте яһалма арттырыу сараларын күрергә түгел, ә ауылдың социаль өлкәһен алға ебәрергә кәрәк”, – тине Плотников.\n“Эш сәғәттәрен оҙайтыу һәр ауыл ғаиләһенә тиерлек ҡағыласаҡ. Хеҙмәт министрлығының инициативаһы дәүләттең ауылда тормош сифатын арттырыу буйынса алып барған ғәйәт ҙур эшенә ышанысты ҡаҡшатырға һәләтле”, – тип һығымта яһаны парламентарий.\n“Берҙәм Рәсәй” Бөтә Рәсәй\nпартияһының матбуғат хеҙмәте.


Стәрлетамаҡ ҡалаһында ла шулай уҡ яңы белем усағы төҙөлә\n1300 балаға иҫәпләнгән мәктәпте йыл аҙағына тиклем файҙаланыуға тапшырыу бурысы ҡуйылған. Заман талаптарына яраҡлаштырып төҙөлгән объект педагогтарға яңы эш урындарын да булдыра. Төҙөлөш йылдам бара тип әйтергә мөмкин. 300 урынға иҫәпләнгән мәктәп ашханаһында, 600 кешегә һыйҙырышлы тамаша залында ла эш тамамланыу алдында. Синыф бүлмәләрендә ремонт бер минутҡа ла тынмай. Ошонда уҡ балалар бассейны ла төҙөлә. Ике объект та ҡала бюджеты һәм республика, федераль ҡаҙна иҫәбенән финансланған.


17:24, 11 ноябрь 2012 версияһы\n3 байт өҫтәлгән , 8 лет назад\n13:09, 6 ноябрь 2012 версияһы (төҙәтеү)\n17:24, 11 ноябрь 2012 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nТеатр [] йылдың [[14 декабрь|14 декабрендә]] тамашасы алдында тәүге тапҡыр үҙ шаршауын аса. Опера театрының тәүге йондоҙҙары, Мәскәү консерваторияһын тамамлаусы Б.Вәлиева, Ш.Вәлиәхмәтова, Х. Ғәлимов, В. Галкин һәм башҡалар беренсе спектакль – Д.Паизиеллоның «Прекрасная мельничиха» операһыопераһын ҡуйылакүрһәтә.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/269900 ҡабул ителгән


Өфөнөң Октябрь районын Александр Сопин етәкләне // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфөнөң Октябрь районын Александр Сопин етәкләне\n12:27, 26 августа 2014 Сәйәсәт\nӨфөнөң Октябрь районы хакимиәтенең яңы башлығы итеп, әлегә тиклем ҡаланың Граждандарҙы яҡлау идаралығында етәкселек иткән, Александр Сопин тәғәйенләнде. Ул был вазифала, Өфөнөң беренсе вице-мэры булып киткән, Салауат Хөсәйеновты алмаштырҙы.\nАлександр Сопин 1960 йылдың 9 июнендә тыуған. Ульяновск юғары гвардия танк команда училищеһын һәм Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Граждандарҙы яҡлау академияһын тамамлаған. «Хәрби хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән һәм «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған экологы» тигән маҡтаулы исемгә эйә.


Нуриман районы Иҫке Бүрес ауылында йәшәүсе Ғәфүр Зәйнәшев йыш ҡына Ҡариҙел йылғаһына балыҡҡа йөрөй\nБиш йыл элек балыҡҡа барғанында һыуҙың төбөндә аҡ төҫтәге һөйәккә иғтибар итә. Һөйәк йылдан-йыл асыла бара. һәүәҫкәр балыҡсы уны ҡаҙып алырға ҡарар итә.\nҒәфүр Һаҙи улы Ҡариҙел йылғаһы төбөнән тапҡан табышын ҡәҙерләп һаҡлай. Ун ике метр тәрәнлектәге һыу төбөнән филдең һуҡма тештәрен ҡаҙып алыуға ул ярты көнләп ваҡыт сарыф иткән. Биш йыл элек тапҡан тәбиғәт ҡомартҡыһы кибә бара еңеләйеп ҡалған.\nТормош иптәшенең мамонт тештәрен табыуына Вәсилә Мәхмүт ҡыҙы башта ышанмайыраҡ тора. Ҡаҙып алып, өйгә алып ҡайтып күрһәткәс, ғәжәпләнеүен һәм һоҡланыуын йәшермәй.\nНуриман районы Иҫке Бүрес ауылында йәшәүсе Зәйнәшевтар мамонттың һуҡма тешен музейҙарға тәҡдим итергә уйлай. Тәбиғәт ҡомартҡыһы өсөн улар хаҡ та ҡуйған.\nМамонт тешен һатыуҙан килгән аҡсаны Ғәфүр Зәйнәшев тормош иптәшен дауалауға тотонмаҡсы. Вәсилә Зәйнәшева шәкәр диабеты менән яфалана, икенсе төркөм инвалиды. Уның инсулин помпаһына ихтыяжы бар. Ер ҡуйынынан табылған теште уңышлы ғына һатып булһа изге маҡсатта файҙаланыр инек тип билдәләй һәүәҫкәр балыҡсы.


Бөрйән районы Нәби ауылында 2023 йылда яңы мәктәп асыласаҡ\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Бөрйән районына эш сәфәре барышында социаль, инфраструктура һәм туристик объекттар менән танышты.\nНәби ауылында республика етәксеһе Иҫке Монасип урта мәктәбе филиалында булды. Филиал 1959 йылда һалынған бинала урынлашҡан. Уҡыу йорто директоры Даян Ҡотлобаев әйтеүенсә, бында 71 бала белем ала, 13 уҡытыусы эшләй. Ағас бина йылдан-йыл ултыра, ҡыйыҡтан һыу үтә, стеналарҙан штукатурка ҡойола.\nРеспублика Башлығы бер нисә класты ҡарап сыҡты, уҡыусылар менән аралашты. Төбәк етәксеһе шулай уҡ спорт залына инеп сыҡты. Ул әле авария хәлендә. Ҡыш бында температура минусҡа төшөп киткән мәлдәр була, балалар башҡа ҡулайыраҡ бүлмәләрҙә шөғөлләнергә мәжбүр.\nБөрйән районы хакимиәте башлығы Ғәзиз Манапов яңы мәктәп бинаһының проектын әҙерләү тураһында белдерҙе. Радий Хәбиров 20 урынлыҡ балалар баҡсаһы һәм 60 уҡыусылыҡ мәктәп төҙөлөшөн 2022 йылда башларға ҡушты.\n– 2023 йылдың 1 сентябрендә Нәбиҙә яңы мәктәп асылырға тейеш, – тине Башҡортостан Башлығы.\nБыл ауылда республика етәксеһе шулай уҡ урындағы халыҡ менән аралашты, Ағиҙел аша йәйәүлеләр күперен ҡараны. Ул 2012 йылда һалына башлаған. Подрядсы ойошма үҙенең йөкләмәләрен үтәмәүе сәбәпле, 2014 йылда уның менән килешеүҙе өҙгәндәр. Эште дауам иткән яңы ойошма проектҡа үҙ белдеге менән үҙгәрештәр индергән, һөҙөмтәлә ҡоролманы файҙаланыуға тапшырыуға рөхсәт бирелмәгән.\nРадий Хәбиров Транспорт һәм юл хужалығы министрлығына бер ай эсендә ҡоролманы ҡабул итергә, транспорт өсөн ауырлыҡ сикләүҙәрен билдәләргә ҡушты.\n– Ноябрь уртаһына йәйәүлеләр һәм еңел автомобилдәр өсөн күпер эшләй башларға тейеш, – тине төбәк етәксеһе.\nНәби ауылы халҡы Радий Хәбировҡа үҙҙәрен борсоған мәсьәләләр тураһында һөйләне. Шуларҙың береһе – яңы йорттарға газ үткәреүҙең ҡиммәткә төшөүе.\n– Зәңгәр яғыулыҡты йорттарға тиклем еткереү йәһәтенән дәүләт башлығы ҡуйған бурыс республикалағы 2,5 мең биләмәләге 180 мең йортҡа ҡағыласаҡ. Беҙ был эште башланыҡ. Газ үткәргестәр участкаларға бушлай еткерелә, йорт эсендәге коммуникацияларҙы ғына һеҙҙең иҫәпкә монтажлайҙар, – тине Радий Хәбиров.\nРеспублика Башлығы Бөрйән районы хакимиәтенә был программаның шарттарын халыҡҡа аңлатырға ҡушты. Әйткәндәй, Башҡортостанда программаны финанслауҙың дөйөм күләме 22 миллиард һум тәшкил итә.\nНәби халҡын борсоған йәнә бер мәсьәлә – Ағиҙел ярын нығытыу. Йыл һайын ташҡын осоронда һыу йорттарға бик яҡын килә. Радий Хәбиров Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына ауылға үҙ вәкилдәрен ебәреп, хәлде баһаларға һәм ярҙы нығытыу йәһәтенән тәҡдимдәр индерергә ҡушты.\nАуыл халҡы ҡайһы бер урамдарҙа яҡтылыҡтың булмауына, балаларҙың мәктәпкә ҡараңғыла йөрөүенә зарланды. Башҡортостан Башлығы район хакимиәтенә был мәсьәләне хәл итергә ҡушты.\nУрындағы фельдшер Зәбиҙә Ибәтуллина Радий Хәбировҡа яңы модулле ФАП өсөн рәхмәт әйтте. Һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы Нәбиҙә былтыр асылған. Башҡортостан Башлығы ауылда вакцинацияның нисек барыуы менән ҡыҙыҡһынды.\n– Статистика күрһәтеүенсә, прививка яһатмаған кешеләр сирҙе ауыр үткәрә. Вакцина яһатҡандар араһында бер нисә кеше генә ауырыны. Улар сирҙе еңел үткәрҙе, – тине Зәбиҙә Ибәтуллина.\n– Кешеләрҙе вакцина яһатырға күндерергә кәрәк. Коронавирус – бик мәкерле сир, уның эҙемтәләре ауыр. Үҙеңдең һәм яҡындарыңдың һаулығын һаҡлау бик мөһим, – тине Радий Хәбиров.


24 майҙа Рәсәйҙә һәм башҡа славян илдәрендә Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө билдәләнде. Ул славян әлифбаһын булдырған мәғрифәтселәр һәм христиан динен таратыусылар бөйөк Кирилл һәм Мефодий иҫтәлегенә арналды.\nБашҡортостандағы төп сараларға килгәндә, 21-24 майҙа Краснокама районы Николо-Березовка ауылында байрам үтте. 23 майҙа Өфө районы Красный Яр ауылында боронғо рус йырҙарының XVIII фольклор байрамы үткәрелде. Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре сиктәрендә Өфөлә славян халûҡòàðûның мәҙәниәтен үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға йүнәлтелгән әҙәби-музыкаль кисәләр, "түңәрәк өҫтәл"дәр ойошторолдо, күргәҙмәләр асылды. 25 майҙа Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының Шаляпин залында һәм 26 майҙа Сергей Аксаковтың мемориаль йорт-музейында хор дини музыка концерты була.\nХалыҡтарҙың мәҙәни мираҫы һаҡлана һәм ул йырҙарҙа ғына түгел, әммә нәфис һүҙҙә лә быуындан-быуынға тапшырылып килә. 26 майҙа Михаил Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университетының Өфө филиалында үтәсәк III Кирилл-Мефодий уҡыуҙары славян телдәрен һаҡлау мәсьәләләренә арнала.\n- 2007 йылда Кирилл-Мефодий уҡыуҙарын үткәреү инициативаһы менән беҙ БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығына мөрәжәғәт иттек, унда беҙҙең тәҡдимде хупланылар. Һәм ошо уҡ йылда Урал-Волга буйы төбәгендә Кирилл-Мефодий уҡыуҙары тәүге тапҡыр ойошторолдо, - ти Өфө филиалының рус һәм сит ил филологияһы кафедраһы мөдире Юлия Сиренко.\nОйоштороусылар билдәләүенсә, юғары уҡыу йортонда Кирилл-Мефодий уҡыуҙарын үткәреү матур традицияға әүерелде, ул славян халыҡтарының мәҙәниәтен үҫтерергә булышлыҡ итә. Рус, украин һәм белорус халҡының тел һәм рухи яҡынлығы белдереүҙәр һәм докладтарҙың төп темаһы булып тора, уларҙы уҡытыусылар һәм студенттар Кирилл-Мефодий уҡыуҙарына махсус әҙерләй. Сара сиктәрендә рус мәҙәниәте традицияларын һаҡлау проблемалары тикшерелә, милли характер үҙенсәлектәренә арналған тикшеренеү эштәре менән таныштырыу ойошторола.\n- Кирилл-Мефодий уҡыуҙарына әҙерлек бөтә уҡыу йылы дауамында алып барыла, - тип һүҙен дауам итә Юлия Сиренко. - Һәм был процесс төп белем биреү программаһы сиктәрендә үтә. Беҙ рус, туған (рус, башҡорт, татар, украин) һәм сит телдәргә ҙур иғтибар бүләбеҙ. Бөтә специальность студенттары "Рус теле (дәүләт теле булараҡ)", "Рус теле (туған тел булараҡ"), "Аралашыу һәм үҙ-ара аңлашыу мәҙәниәте" кеүек дисциплиналар өйрәнә. Бынан тыш уҡыу планына "Рус теле һәм телмәр мәҙәниәте" дисциплинаһы ингән һәм студенттарҙың белем кимәлен билдәләү өсөн йылына ике тапҡыр ректор диктанттары үткәрелә. Рус теле буйынса белем сифатын күтәрергә теләүселәр өсөн ун сәғәтлек "Фраза" компьютер программаһы ҡаралған. Бынан тыш, филиал - Рәсәйҙә бюджет нигеҙендә студенттарға "Рус теле һәм әҙәбиәте" специальносы буйынса өҫтәмә "Украин теле" специальносы биргән берҙән-бер юғары уҡыу йорто. Филиалда уҡыған дәүерҙә филологтар поляк теле серҙәренә төшөнә.\nЮлия Сиренко һүҙҙәренә ҡарағанда, Өфө филиалы базаһында славян мәҙәниәтен өйрәнеү буйынса методик үҙәк ойошторолған. Был үҙәк ярҙамы менән Башҡортостанда йәшәгән славян халыҡтарының тарихи, фольклор, этнологик, тел мираҫын тикшереү буйынса эш әүҙемләшкән. Бында йыл дауамында славян мәҙәниәте, дини музыка фестивалдәре, милли мәктәп уҡытыусылары өсөн уҡыу семинарҙары үткәрелә. Славян мәҙәниәтен өйрәнеү буйынса үҙәк үткәргән ғилми тикшеренеү БР атласына ингән.\n- Кирилл-Мефодий уҡыуҙары төбәк статусына эйә, һәм йылдан-йыл унда ҡатнашыусылар һаны арта, - ти Юлия Сиренко. - Уның сиктәрендә студенттарҙың "Беҙ славян донъяһында" тигән вуз-ара конференцияһы үтә. Унда филиал студенттарынан тыш, Өфө дәүләт авиация техник университеты, Өфө дәүләт сервис институты, Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, Өфө дәүләт нефть техник университеты, шулай уҡ ҡаланың урта махсус уҡыу йорттары студенттары ҡатнаша.\nЮлия Сиренко билдәләүенсә, быйылғы Кирилл-Мефодий уҡыуҙары Николай Гоголдең тыуыуына 200 йыллығына һәм Тарас Шевченконың 195 йыллығына арнала. Сара сиктәрендә "Гоголь: классик һәм замандаш" тигән секция эшләйәсәк һәм китап күргәҙмәһе асыласаҡ. Филиал студенттары һәм "Злагода" украин йәкшәмбе мәктәбе уҡыусылары Елена Хәйруллина етәкселегендә Гоголь әҫәрҙәре буйынса œƒåðëœíãœí спектаклдәрҙән ("Раштыуа алдынан төн" - украин телендә һәм "Май төнө" - рус телендә) өҙөктәр күрһәтәсәк.


Ҡырымға яҫҡыныу урынһыҙ » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Сәйәсәт » Ҡырымға яҫҡыныу урынһыҙ\nҠырымға яҫҡыныу урынһыҙ 23.12.2014 // Сәйәсәт\nЕвропа союзы менән Америка Ҡушма Штаттарының Ҡырымға ҡарата яңы санкциялар ҡабул итеүе, ЕС илдәрендә Рәсәйгә теләктәшлек күрһәтеүселәр барлыҡҡа килеүе, ҡурдтарҙың Мәскәүҙән ярҙам эҙләүе кеүек ваҡиғалар уҙған аҙнала иғтибар үҙәгендә булды.\nБрюссель ҡалаһында Европа союзы илдәре етәкселәренең сираттағы саммиты булды, унда Украиналағы ваҡиғалар тикшерелде. ЕС Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылғанын һаман да тыныс ҡабул итә алмай, шул сәбәпле әлеге сарала был дәүләткә ҡарата яңы санкциялар иғлан ителде. Бынан ары Европа илдәре Ҡырымға инвестиция һалмаҫҡа, финанс, иҡтисади, сауҙа өлкәһендә бөтөнләй хеҙмәттәшлек алып бармаҫҡа тейеш булып сыға.\nСанкцияларҙа Ҡырым Украинаның бер өлөшө тип күрһәтелгән. Ошолайтып булһа ла, ЕС был дәүләттең Рәсәй составында түгеллегенә баҫым яһамаҡсы. Быға тиклем Ҡырым ярымутрауында Германияның “METRO”, Францияның “Auchan” сауҙа селтәрҙәренең магазиндары бар ине, уларға эшмәкәрлеген туҡтатырға тура килә. Йәғни ЕС үҙе ултырған ботаҡҡа балта саба булып сыға. Өҫтәүенә Европаның автомобиль эшләгән предприятиеларының да ауыр хәлдә ҡалыуы ихтимал: уларға ла бынан ары Ҡырымға юл ябыла.\nИғлан ителгән санкциялар Ҡырымға байтаҡ зыян вәғәҙәләй. Мәҫәлән, дәүләткә Украинанан бойондороҡһоҙ булыу өсөн яңы электр станциялары төҙөү талап ителә, уларға газ турбиналарын Европа илдәренән алырға тейештәр ине. Санкцияларға бәйле был эштең туҡталып ҡалыуы ихтимал.\nҠырымға күмәкләп бер юлы ябырылырға булдылар, күрәһең: һөжүмгә Вашингтон да ҡушылды. АҠШ президенты Барак Обама Украинаға ярҙам күрһәтеү, Рәсәйгә ҡарата өҫтәмә санкциялар иғлан итеү һәм Ҡырымды тулыһынса ҡулсала ҡалдырыу тураһындағы документҡа ҡул ҡуйҙы. Тәүге икәүһен конгресмендар тәҡдим иткәйне. Хәҙер АҠШ Украинаға законлы нигеҙҙә ярҙам итә башлаясаҡ. Барак Обаманың указына ярашлы, Ҡырымды тулыһынса иҡтисади блокадала ҡалдырыу хаҡында һүҙ бара.\nАмериканың Ҡырымға ҡарата иғлан иткән санкцияларына Канада ла ҡушылды. Икеһе лә был дәүләтте Рәсәй субъекты түгел, ә Украина биләмәһе итеп күрә. Был – уларҙың республикала уҙған референдумды танымауына дәлил.\nАҠШ, Канада, ЕС илдәренең Ҡырымға ябырылыуы бер төптән эш итеүҙе күрһәтә кеүек, әммә тәү ҡарашҡа ғына шулай тойола. Ысынында араларында фекер айырмалығы байтаҡ. Мәҫәлән, Австрия канцлеры Вернер Фрайман: “Ни өсөн беҙ Рәсәй иҡтисадының түбән тәгәрәүенә, һумдың осһоҙлана барыуына һөйөнөргә тейеш? Ундағы хәлдәр иртәме-һуңмы башҡа илдәрҙә лә сағылыш табасаҡ –санкцияларҙы туҡтатырға ваҡыт”, – тип белдерҙе. Германия вице-канцлеры, Социаль демократтар партияһы етәксеһе Зигмар Габриэль Мәскәүҙең фекерен санкциялар иғлан итеп кенә үҙгәртеп булмаҫын иҫкәртте. Европаның башҡа илдәрендә лә Рәсәйгә теләктәшлек күрһәтеүселәр арта бара. Эйе, санкцияларҙың мәғәнәһеҙ икәнлегенә төшөнә башланылар булһа кәрәк.\nҠурдтар Мәскәүҙән ярҙам өмөт итә\n22 декабрҙә Мәскәүгә Төркиә парламентының Халыҡ демократик партияһы етәксеһе, ҡурд оппозицияһы лидеры Сәләхетдин Демирташ килде. Билдәле булыуынса, ҡурдтар Төркиәлә үҙ автономияһын булдырыу өсөн көрәш алып бара. Ундағы парламенттағы 550 депутаттың 27-һе – Халыҡ демократик партияһы вәкиле. Күп булмаһалар ҙа, ҡурдтарҙың Төркиәнең ижтимағи-сәйәси тормошонда өлөшө һиҙелерлек. Уларҙың бер лидеры, партия етәксеһе Абдулла Оджалан, террор ҡылыуҙа ғәйепләнеп, 1999 йылда төрмәгә ябылғайны. Сәләхетдин Демирташ уны азат итеү хаҡында һүҙ алып барҙы һәм был тәңгәлдә Мәскәүҙән ярҙам һорамаҡсы.\nКүп булыуҙарына ҡарамаҫтан, ҡурдтар – үҙ дәүләте булмаған берҙән-бер милләт, тип әйтергә кәрәк. Улар Төркиә (15 – 18 миллион), Иран (6 – 8 млн), Ираҡ (6,5), Сүриә (1,5 – 2,2), Германия (800 мең) һәм башҡа илдәргә таралып йәшәй, фарсы теллеләр. Үҙ дәүләтселеген булдырыуға ынтылалар, әммә гел уңышһыҙлыҡҡа осрайҙар. Ҡурдтар Төркиәлә 30 йыл самаһы инде партизандар һуғышы алып бара. Ошо алышта ғына ла 40 мең тирәһе кеше үлгән. Сәләхетдин Демирташ төрөктәр менән ҡурдтар араһында барған был ыҙғышҡа сик ҡуйыу, ҡурд автономияһын булдырыу хаҡында фекерҙәрен еткерҙе.\nОшо аҙнала Мәскәүгә тағы ла бер вәкилдең – Сүриә ҡурдтары етәксеһе Сәлих Мөслимдең – килеүе көтөлә. Ул да халҡының мәнфәғәтен яҡлауҙа Рәсәй етәксеһенә өмөт бағлай. Быйыл декабрь башында Төркиә президенты Таип Эрдоган менән осрашҡанында Владимир Путин был мәсьәләне тыныс юл менән хәл итеү мөһимлегенә баҫым яһағайны. Ҡурдтар, илебеҙ етәксеһенең ошо һүҙҙәрен әләм итеп күтәреп, Төркиә менән Сүриә сигендә тыныс юл менән үҙҙәренә автономия булдырыуға өмөт итә. Тик мәсьәлә бик сетерекле, еңел генә хәл ителмәйәсәк. Ҡурдтар Төркиәлә лә, Сүриәлә лә оппозиционер булараҡ танылған, уларҙы күп осраҡта террорҙа ла ғәйепләйҙәр. Нисек кенә булмаһын, Мәскәүгә ярҙам һорап килеүҙәре Рәсәйҙең халыҡ-ара кимәлдәге абруйы һаҡланыуын күрһәтә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИЖАДҠА ҒАШИҠТАР ҮҘҘӘРЕНЕҢ ЙӨРӘК ТАУЫШЫН ТЫҢЛАЙ БЕЛӘ - 2021 - Мәҡәләләр\nИЖАДҠА ҒАШИҠТАР ҮҘҘӘРЕНЕҢ ЙӨРӘК ТАУЫШЫН ТЫҢЛАЙ БЕЛӘ\nБаш ҡалала йәшәгән был музыкаль ғаиләлә һәр ваҡыт бер-береңә ышаныу, ярҙам итеү, яратыу һәм бер-береңде хәстәрләү мөхите урынлашҡан. Һәм бында барыһы ла үҙенең һөйөклө кеше икәнен, күңел офоҡтарын киңәйтеүсе йылы һүҙҙәр әйтеүсе яҡындары барлығын белә. Бәхетле атай-әсәй эш сәғәттәре тамамланыу менән күҙҙәренә ҡарап торған, йылы һүҙен, йылы ҡарашын көткән балалары янына ашыға... Шәһәрғазиндар "Киске Өфө" гәзите уҡыусыларына татыулыҡ, берҙәмлек серҙәре тураһында һөйләй.\nБыл донъяла һәр кемдең күктәр тарафынан яратылған үҙ яртыһы була. Мәле еткәс, бәндә шул икенсе яртыһын эҙләй башлай. Таба алһа ғына бәхетле була, тиҙәр. Ә һеҙ бер-берегеҙҙе "икенсе яртым" тип әйтә алаһығыҙмы?\nГөлсәсәк: Бер-беребеҙҙе күреү менән сат йәбештек (көлә). Беренсе осрашыуыбыҙ 2001 йылда Сибай сәнғәт мәктәбендә уҡып йөрөгәндә булды. Заһир унда эшләй ине. Студенттарҙың "Ете ырыу" ансамбленә йөрөгәндә таныштыҡ беҙ. Ул флейтала уйнай ине, мин - думбырасы.\nОшо осрашыуҙан алда ғына башҡа тиҫтерҙәремдән айырмалы, гел көнкүреш тауарҙары, хужалыҡ кәрәк-яраҡтары магазинына ингем килә. Унда матур һауыт-һаба, түшәк йыйылмаларын иҫем китеп ҡарайым, аҡса булғанда оҡшағандарын һатып алам. Шунда бер апай: "Гөлсәсәк, һиңә кейәүгә сығырға ваҡыт", - тип уйынлы-ысынлы әйткәйне. Ысынлап та, үҙем дә һиҙмәҫтән, күңелем менән үҙемдең ғаилә усағын яғыуға тартылып йөрөгән булғанмындыр инде.\nЗаһир: Минең дә ғаиләле булғым килеп йөрөгән ваҡыт ине. Әммә әлегә күңел ятҡан кешене генә осратмағанмындыр инде. Гөлсәсәкте күреү менән уның үҙемдең яртым икәнен аңланым. Үҙе матур, үҙе тәрбиәле. Уның менән һөйләшеүе, тормоштоң бөтә өлкәһенә ҡағылышлы темаларға әңгәмә ҡороуы шул тиклем еңел ине. Осрашһаҡ, һөйләшеп һүҙебеҙ бөтмәй торғайны. Быға тиклем бер-береһен белмәгән ике кешенең һүҙҙәре, уйҙары берегеүен, уртаҡ фекерҙәр булыуын "бер-береңдең яртыһы" тип аңларға булһа, беҙ үҙебеҙҙең икенсе яртыбыҙҙы тапҡанбыҙ тип әйтергә була инде.\nДуҫлашып йөрөгәндә бер осрашыу хәл иткес булды. Замана ҡыҙҙары һәм егеттәре мөнәсәбәттәре тураһында әңгәмәләшә инек. Гөлсәсәктең: "Хәҙерге ҡыҙҙар байға сығып, бер нәмә лә эшләмәй генә йәшәү тураһында хыяллана, ә минеңсә, бергәләп тапҡан, бергәләп өлгәшкән нәмәләр ҡәҙерлерәк", - тип әйтеүе миңә бик оҡшаны һәм ғүмер буйы ошондай кешене эҙләгәнемде аңланым.\nГөлсәсәк: Холҡобоҙҙағы һәйбәт һыҙаттарҙы тиҙ күрҙек, шуға ла бер-беребеҙҙе һынап күп йөрөмәнек. Уртаҡ уйҙар, маҡсаттар күп булыуы беҙҙең араны ҡыҫҡа ваҡытта нығытты. Бер йыл дуҫлашып йөрөгәндән һуң, дөрөҫөрәге, мин уҡып бөткән йылды өйләнештек һәм Сибай сәнғәт мәктәбендә бергә эшләй башланыҡ.\nКем ғөрөф-ғәҙәткә ышана, ысынлап та, юрағаны юш килә. Хыял менән дә шулай, тиҙәр. Хыялың, ниттәрең бойомға ашыуына ышанһаң, мотлаҡ бойомға аша...\nЗаһир: Теләкте лә дөрөҫ теләргә кәрәк. Ә хыял - ул маҡсат. Уның тормошҡа ашыуын теләһәң, уға ынтылырға кәрәк. Өйләнеп, бергә йәшәй башлаған йәштәрҙең иң изге теләге, әлбиттә, үҙеңдең ҡыйығыңды булдырыу. Беҙ ҙә торлаҡлы булыуҙың төрлө варианттарын өйрәндек, уртаға һалып төрлөсә кәңәшләштек тә йәш ғаиләләр өсөн программала ҡатнашып, тиҙҙән ҙур яңы йорттан фатир алдыҡ.\nГөлсәсәк: Хыялды ысын итеп йәшәү өсөн һәр кемдән ихтыяр көсө, эшһөйәрлек, ныҡышмалыҡ, маҡсатҡа ынтылыш, бер-береңде дәртләндереү, ярҙам итеү талап ителә. Икебеҙ ҙә тик кенә ятып, бер ни ҡыбырҙатмай хыялланып, матур тормошҡа, әҙерҙән-бәҙергә өмөт иткән, кемдер килтереп бирер тип ултырған заттарҙан түгелбеҙ. Тормош ҡороу менән ең һыҙғандыҡ. Донъяны алып барыу өсөн икебеҙ ҙә бер рәттән иртәнән кискә тиклем эшләһәк тә, ғаилә усағын йылы тотоуға, ғаилә ҡотон булдырыуға берҙәй тырыштыҡ, бергә көс һалдыҡ. Тәмләп, яратып башҡарған эш кенә уңышлы килеп сығыуын бәләкәйҙән белеп үҫкәнгә, мин дә, Заһир ҙа, өйҙә булһынмы, эш урынындамы - бөтә нәмәгә ижади ҡараныҡ.\nЗаһир: Иң мөһиме - яратҡан эшебеҙ булыуы. Күңелең, йәнең теләгән эш менән булыу бер ҡасан да арытмай, ялҡытмай. Киреһенсә, яңынан-яңы маҡсаттар ҡуйып, үргә атларға этәргес бирә. Килеп тыуған проблемаларҙы ла, ҡаршылыҡтарҙы ла еңелерәк үтәһең. Эшебеҙгә ни тиклем мөкиббән булһаҡ та, ғаилә, балалар барыбер беренсе урында булды.\nҺәр дәүер, һәр быуын тарих алдында һынау тота. Үҙе өсөн дә. Ғаиләһе өсөн дә. Хатта иле өсөн дә. Һеҙ - дүрт балаға ғүмер бүләк иткән әсәй-атай. Донъяла барған глобалләшеү заманында бала тәрбиәләүе, уларҙы илһөйәр, телһөйәр итеп үҫтереүе, нимә генә тимәһендәр, ярайһы ҙур мәсьәлә. Балалар тәрбиәләгәндә уларҙа, тәү сиратта, ниндәй сифаттар күрергә теләйһегеҙ? Гәзит уҡыусылар менән тәрбиә алымдарығыҙ тураһында таныштырып үтегеҙ әле.\nЗаһир: Иң беренсе, балаларыбыҙ үҙҙәрен яуаплы тойоп үҫеүҙәрен теләйем. Ҡылған ҡылығы, әйткән һүҙе, эшләгән эше өсөн. Яҡындары, дуҫтары өсөн. Бөгөнгө йәштәргә ошо сифат бик етешмәй. Шулай уҡ балаларыбыҙҙың хәҙерге заман ҡалаһының этнос бөтөнлөгөн һаҡлап ҡалыуға үҙ өлөшөн индерерлек камил үҫешкән башҡорт рухлы шәхестәр булыуын күргем килә. Баланың ҙурайғас ниндәй кеше булып китеүендә ғаиләнең роле бик ҙур. Ниндәй мөхиттә үҫәһең, шундай шәхес булып формалашаһың. Шуға күрә улыбыҙ, ҡыҙҙарыбыҙға иң яҡшы тәрбиә мөхите булдырырға тырышабыҙ. Шулай итегеҙ, былай эшләгеҙ, тип түгел, ә үҙебеҙҙең өлгөлә тәрбиәләйбеҙ. Кешелеклек сифаттарының күбеһе атай-әсәйҙән килә, ә бала уны күреп үҫә, күргәнен, ишеткәнен тормошта һынай. Быуындар бәйләнеше шунан башлана. Шуға ла мин эшһөйәрлек, әҙәплелек, ярҙамсыллыҡ, яуаплылыҡ, кешелеклелек кеүек сифаттарҙы мәңгелек ҡиммәттәргә тиңләйем. Балаларыбыҙҙың туған телен, тарихын, мәҙәниәтен белгән, улар менән ғорурланған кешеләр булып, Ватанына файҙалы ул һәм ҡыҙҙар булып үҫеүен теләйбеҙ.\nГөлсәсәк: Бала тәрбиәләү һәр заманда ла еңел булмаған. Был мәсьәлә ата-әсәнән ҙур аҡыл, сабырлыҡ талап итә. Үҫмерҙәрҙе бөгөн урамға саҡырған бик күп кире күренештәр бар. Ана шуларға ылығып китмәһен өсөн уларҙың буш ваҡытын файҙалы шөғөлдәр менән үткәреүенә ҙур иғтибар биреү мөһим. Аҡса юҡлыҡҡа, мөмкинлектәр сикле булыуға һылтанырға ярамай. Баланы тапҡас, уны төрлө яҡлап үҫтереүгә, аяғында ныҡлы баҫып торған кеше итеп тәрбиәләргә кәрәк. Һәр бала үҙ ризығы менән тыуа, тигәндәре бик дөрөҫ. Беҙҙең ғаилә һәр сабыйға тәғәйенләнгән ярҙамды алып тора. Беренсе бала тыуғас, ипотекаға алған фатирҙың 8 квадрат метры өсөн дәүләт түләне. Икенсе балаға Әсәлек капиталы алдыҡ. Өсөнсөһөнә бушлай ер участкаһы бирелде. Дүртенсеһе донъяға килгәс, Путин ярҙамын тойҙоҡ.\nОяһында ни күрһә, осҡанында шул булыр, тип әйтәһегеҙ инде. Улайһа, күрәҙәлек ҡылырға мөмкинме? Һеҙ икегеҙ ҙә йыр-моңға ғашиҡ, башҡорт йыр сәнғәтен белгән, илһөйәр, телһөйәр ғаиләлә үҫкәнһегеҙ...\nГөлсәсәк: Дөрөҫ, беҙ икебеҙ ҙә бала саҡтан әсәй-атайыбыҙҙан башҡорт йырын-моңон тыңлап, халҡыбыҙҙың тылсымлы, шифалы ижад өлгөләрен йөрәгебеҙгә һеңдереп үҫкән кешеләрбеҙ. Мин сығышым менән Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылы ҡыҙымын. Үҙемде белә-белгәндән атайым Урал Хәсән улы гармунда һыҙҙыра ине, матур йырланы. Әсәйем мандолинала уйнаны, ҡалаҡ һуҡты. Уны шулай уҡ оҫта таҡмаҡсы, бейеүсе лә тип хәтерләйҙәр.\nҠайным менән ҡәйнәм дә - башҡорт музыка сәнғәтенә ғашиҡ кешеләр ине. Әбйәлил районы Ишҡол ауылында ҡәйнәм Хафиза Әхиәр ҡыҙы музыка дәресенән уҡытты, ҡайным Рәхимйән Ситдиҡ улы матур йырлай торғайны.\nЗаһир: Хәҙер балаларыбыҙ беҙҙең юлдан атлай. Өлкән ҡыҙыбыҙ Заһиҙә сәнғәт училищеһында музыка теорияһы бүлегендә думбыра класында уҡый. Фатима Мостафина исемендәге 20-се урта мәктәптең 6-сы класын тамамлаған Нурмөхәмәт улыбыҙ балалар музыка мәктәбендә флейта һәм фортепьяно класында белем ала. Гөлнәзирәбеҙ урта махсус музыка колледжында виолончелдә уйнарға өйрәнә. Мин үҙем дә ошо белем биреү учреждениеһын тамамлағайным. Мәҙинәбеҙгә әлегә ике йәш. Ул да апайҙары-ағалары юлынан китһә, беҙҙең бер ҡаршылығыбыҙ ҙа юҡ. Музыкаға, ижадҡа ғашиҡ кеше бер ҡасан да юғалып ҡалмай ул. Ундайҙар үҙҙәренең йөрәк тауышын, күңел саҡырыуын тыңлай белә. Ә был һәләт иһә үҙеңде табырға, булмышыңды тиҙерәк аңларға булышлыҡ итә. Йыр-моң, бигерәк тә үҙ халҡының, туған музыкаһын яратҡандар, белгәндәр нисә йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, тормошҡа балаларса ҡыҙыҡһыныусанлыҡ һәм һөйөү менән ҡарай. Улар көн һайын үҙҙәре өсөн яңы бер нәмә аса.\nҺеҙҙең икегеҙҙе лә йә ғаилә ансамбле, йә үҙегеҙ етәкләгән ижади коллективтар, йә уҡытҡан уҡыусыларығыҙ менән баш ҡала сәхнәләрендә төрлө кимәлдәге тантаналарҙа, конкурстарҙа, фестивалдәрҙә йыш күрергә мөмкин. Был саралар һеҙгә нимә бирә?\nГөлсәсәк: Балалар менән конкурстарҙа ҡатнашыу, дөйөм эш менән булыу беҙҙе бер-беребеҙгә яҡынайта, бер-беребеҙҙе яҡшыраҡ аңларға, үҙебеҙҙең һәм ҡыҙҙарыбыҙ, улыбыҙҙың нимәгә һәләтле икәнлеген күрһәтергә ярҙам итә. Төрлө кимәлдәге конкурстарҙа юғары һөҙөмтәләргә өлгәшеүебеҙ беҙҙең һәр беребеҙҙең тырыш хеҙмәте ул. Ғаилә ансамблебеҙ, шулай уҡ педагогтар ҡатнашлығындағы "Аманат", "Гөлбостан" , "Уралтау", "Тамъян" ансамбле менән дә төрлө сараларҙа, конкурстарҙа, тантаналарҙа, байрамдарҙа сығыш яһайбыҙ. Унда беҙ фәҡәт үҙебеҙҙең ғаиләне генә түгел, ә тотош башҡорт ғаиләһе бына нисек булған, бар һәм буласаҡ тигән уйҙан сығып, уға бик етди ҡарайбыҙ. Музыкаль яҡтан ғына түгел, ә милли кухнябыҙҙы, милли сифаттарыбыҙҙы, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе үҙ эсенә алған дөйөм башҡорт донъяһын сағылдырабыҙ.\nБалаға исем һайлау белеү үҙе бер аҡыл булһа, исемде аҡлау - ҙур ғәмәл. Улығыҙға, ҡыҙҙарығыҙға халҡыбыҙҙың боронғо исемдәрен ҡушҡанһығыҙ. Исемдәрҙе кем һайланы?\nГөлсәсәк: Тәүге ҡыҙыбыҙ тыуғас, атаһының исеменә оҡшаһын тип, Заһиҙә тип ҡушырға мин тәҡдим иттем. Улыбыҙҙың исеме Нурмөхәмәт төшкә инде. Ғөмүмән, балаларға исемдәрҙе бергә һайланыҡ. Гөлнәзирәне "гөл"дән башланһын тинек. Мәҙинәгә исем һайлағанда мәғәнәһенә иғтибар иттек: намыҫлы, ғәҙел, матур тигәнде аңлата. Исем кешене матурламай, ә кеше исемде матурлай. Әлегә балаларыбыҙ үҙенең исемен уҡыуҙағы тырышлығы, төрлө кимәлдәге конкурстарҙағы уңыштары менән аҡлай.\nБер көн артта ҡалһаң, биш көн йүгерерһең, тигән әйтемебеҙ бар. Бөгөн беҙ шул тиклем тиҙ үҙгәреүсән заманда йәшәйбеҙ. Бер көн артта ҡалһаң, биш көн түгел, аҙна-ун көн йүгерһәң дә ҡыуып етеп булмаҫ төҫлө. Яңылыҡҡа, камиллыҡҡа нисек ынтылаһығыҙ?\nЗаһир: Тормоштан артта ҡалырға ярамай. Бөгөнгө заман мәғлүмәтле булыуҙы талап итә. Һөнәри эшмәкәрлегебеҙ, шулай уҡ белем биреү өлкәһендәге бар яңылыҡтар, үҙгәрештәр менән танышып барырға тырышабыҙ. Гөлсәсәк әйтеп китеүенсә, конкурстарҙа ҡатнашыуға өҫтөнлөк бирәбеҙ. Бындай саралар беҙҙең кеүек кисен генә осрашҡан ғаилә ағзаларын нығыраҡ берләштерә. Ғөмүмән, балаларыбыҙ бәләкәйҙән төрлө конкурстарҙа ҡатнашып, тормош менән сәхнәне тиң күреп үҫте, тиһәк, бер ҙә арттырыу булмаҫ.\nГөлсәсәк: Яратҡан шөғөлдәр булыуы ла камиллыҡҡа ынтылырға булышлыҡ итә. Күңел һөйгән эш менән булыу беҙҙең ғаилә өсөн яҡшы кәйеф, сәләмәтлек сығанағы ла, тип уйлайым. Мин үҙем саҡ ҡына буш ваҡытым булһа, ҡулыма бәйләмемде алам. Был шөғөлгә 9 йәштә өйрәнгәйнем, 11 йәштә төрлө биҙәктәр уйлап сығарып, заказға ла, бүләккә лә бәйләй торғайным. Ә хәҙер ҡыҙҙарым да бәйләй, хатта улым да ырғаҡ менән бәйләргә өйрәнде. Һуңғы ваҡытта милли биҙәүестәр, ҡашмау тегәм. Эшебеҙ ҙә, хоббиҙарыбыҙ ҙа беҙҙең бергә үрелеп бара, бер-береһен тулыландыра, камиллаштыра. Уларҙа ғаиләбеҙҙең эске донъяһын да, күңел талпыныштарын да күрергә мөмкин.\nШулай итеп, күктәр инселәгән икенсе яртыһын тапҡандар ғына бәхетле була тигәйнек. Эйе, бәхетле була, әгәр ҙә үҙе эргәһендәге бөтә нәмә бер тулҡында һәм хәрәкәттә булһа. Гөлсәсәк һәм Заһир Шәһәрғазиндарҙыҡы кеүек...


8 Декабрь 2021, 20:55\nКейәүгә сығып, йыл самаһы бәпес көҫәгән, әммә ниңәлер йөккә уҙмаған Гөлниса, күңел өсөн тип, әхирәте бүләк иткән китапты, ниһайәт, ҡулына алды. Ундағы ҡыҙыҡлы яҙмаға юлыҡҡас, айырыла алмай, йотлоғоп, бар донъяһын онотоп, уҡыны ла уҡыны.\n“...Гипноз йоҡоһо мәлендә психолог Айҙар энемдән тыуғанға ҡәҙәр ҡайҙа булыуын һораны.\n– Һауала осоп йөрөнөм, – тине ул. – Ҡоштар менән остом. Ерҙе, кешеләрҙе күрҙем.\n– Әйт әле, һауаға ҡайҙан килдең?\n– Ҡайһы яҡтағы йондоҙҙарҙан?\n– Төньяҡ йондоҙҙарҙан... Өс йыл остом.\n– Унда кешеләр бармы?\n– Улар нишләй? Ер һөрәләрме? Иген игәләрме?\n– Ә нимә ашайҙар һуң?\n– Ҡорт... Ҙур ҡорт...\n– Айҙар ҡасан тыуа?\n– Һикһән йылдан…\nУн алты йәшендә сағында гипноз йоҡоһона талғанда ҡыҙымдың йәнә нәҡ ошо күренеште һүрәтләүе ғәжәпләндерҙе һәм ныҡ уйландырҙы.\n– Ләйсән тыумаған әле, – тине психолог. – Һин нишләйһең?\n– Йыһанда осам.\n– Нимәләр күрәһең?\n– Шарҙар... Шарҙар араһында осам.\n– Шарҙар ҙурмы?\n– Эйе, ҙур.\n– Эргәңдә кемдәр бар?\n– Ҡанатлы... Ҡанатлы...\n– Кемдәр ҡанатлы?\n– Бәпәйҙәр ҡанатлы.. Улар ҙа оса...\nГипноз әле беҙ ышанып, аңлап, төшөнөп етмәгән Ғаләмдең, мөхиттең ҡапҡаларын аса, йәндең Йыһанда ҡош, фәрештәгә оҡшаш бәпәй килбәтендә осоуын күҙалландыра. Йәндәр (рухтар) үҙ тәндәре менән ҡушыла ғына. Фарсыларҙың Ҡояш культы, боронғо Көнсығыш диненең яҡтылыҡ илаһы, кешеләр араһындағы имен, яҡшы мөнәсәбәттәрҙе ҡурғыусы Митра, йәғни митраизм тәғлимәтенсә лә үлем – юҡ, икенсе торошҡа күсеү, башҡа донъяларға сәйәхәт ҡылыу, бүтән ваҡыттарға ашыу бар. Тән ахирәткә киткәндән һуң донъя – илаһи. Физик үлем менән бергә мин-минлек, үҙеңде өҫтөн ҡуйыу, тәкәбберлек кеүек сифаттар ғына юғала. Ғөмүмән, Ер вә тәбиғәт үҙҙәре лә рухилыҡҡа эйә, тормош Йыһан ритмдарына дусар. Дини ҡарашса, Хоҙай Тәғәлә – еңелеү белмәҫ ҡөҙрәт һәм хикмәт эйәһе. Йән биргән дә, йән алған да – Ул. Уның бар нәмәгә лә ҡөҙрәте етә.\nТәңреселек, шулай уҡ Ҡояш культын кәүҙәләндергән митраизм бәпескә ҡалыуҙы илаһи ҡөҙрәттең иң бөйөк тәбиғи хәле һанай. Шуға бәйле Ҡояштың яңы йән эйәһе тыуыуын, уға йән-рух өрөлөүен, аң, йәшәйеш ҡыуанысы бирелеүен...”\n– Гөлниса, тим, Гөлниса, ниңә шымып ҡалдың? – Ире Гранит шөбһәләнеп өндәшә.\n– Бер яҙыусының башҡа донъялар, нур һәм йән, йән серҙәре тураһындағы әҫәрен уҡыйым. Ғәйәт мауыҡтырғыс. Бына тыңла әле: “Әҙәм ышанмаҫлыҡ күренеш — әле генә үлгән кешенең йәне ҡулда тере балыҡ һымаҡ тулай. Әлбиттә, ул ҡәҙимге күҙгә салынмай. Ләкин махсус компьютерҙың экранында йән шулай күренә: яңы тыуған баланы хәтерләткән йән эйәһе һымаҡ, килешһеҙерәк ҙур башлы, бәләкәй генә кәүҙәле, аяҡ-ҡулдары ҡанатҡа, елпеүескә оҡшаш һәм кәүҙәнән ары арауыҡта юғала барған кеүек”.\n– Һин шул юҡ-барға, хөрәфәткә ышанаһыңмы? Математик кеше, информатика белгесе. Имеш, кеше үлһә лә, йән үлмәй, төштәргә инеп, ниндәйҙер бәлә-ҡаза, ауыр хәл булырын иҫкәртә. Уйлап сығарып яҙалар. Әкиәт! Мин – инженер-механик, һис кенә лә ундайға ышанмайым.\n– Фекереңде, нимә әйтереңде әүлиә кеүек алдан белгәндәй, бына нимә ти һиңә яҙыусы ағай: “Тормошта, кеше ғүмерендә, яҙмышында әҙәм ышанмаҫлыҡ, башҡа һыймаҫлыҡ һәм аңлата ла алмаҫлыҡ мөғжизәле күренештәр күҙәтелә. Тәбиғи ҡанундарға һыймаған һымаҡ тойолған ғәжәп ваҡиғаларға күптәр ышанмаһа ла, мөмкин түгел, әкиәт тиһә лә, улар әүәл донъяла булған һәм хәҙер ҙә бар, кире ҡаға алмаҫлыҡ хәл-хәҡиҡәт”.\n– Әкиәт, уйҙырма тиһәң дә, әруахтар рухына бағышланған аяттарға йөрөйбөҙ ҙә һуң. Доғалар тыңлайбыҙ, хәйер бирәбеҙ. Мин бер нисә доғаны ятлап та алдым.\n– Ата-инәһен, яҡын туғандарын, дуҫтарын юғалтыу ҡайғыһын еңеләйтер, күңелдәрен тынысландырыр өсөн йола үтәйҙәр, бурыс атҡаралар инде. Өсөн, етеһен, ҡырҡын, йылын үткәрмәһәләр, кеше яманлап һөйләй.\n– Бәлки, шулайҙыр ҙа, Гранит?.. Әммә элгәре төн үҙем ап-асыҡ итеп атайымды төшөмдә күрҙем. Йөҙө борсоулы. Ҡыҙым, бәғерем, машинала һаҡ йөрөгөҙ, тейсе...\n– Юҡҡа борсолма. Ныҡ уйлағанға атайың күҙеңә күренгәндер. Тормошобоҙ имен, бәхетлебеҙ, гөлдәр кеүекбеҙ.\n– Бөтәһе лә имен түгел шул. Инде өйләнешкәнебеҙгә йыл тула, һаман йөккә ҡалмайым. Тәүҙә бер-ике ай һөйөп-һөйөшөп кенә үҙебеҙ өсөн йәшәйек, тинең. Күңелемде шундуҡ бала биләр тип уйланың, буғай. Хәҙер иһә һинең балалы парҙарға һоҡланып, көнләшеп ҡарағаныңды тоймай тиһеңме әллә?\n– Көйәләнмә, һәр йәһәттән йәтеш, килешле ҡатын ауырға ҡалмай буламы! – Гранит һомғолҡайын ҡосаҡлап алды.\n– Алла бойорһа, тиң.\n– Бойорһа-бойормаһа ла, ул ғына оҫталыҡҡа һәләтлебеҙ, – тип, ир дәртләнеп, дарманланып, йәренең һутлы ирендәрен һурып үбеүҙән тағы ла нығыраҡ ләззәтләнеп, ҡомарланып, һөйгәненә һырылды... Эстән генә: “Эй Аллам, балаға уҙайымсы?” – тип тә һораны. Бығаса был тиклем дә иренең иркәһенә иҙрәгәне, тәне ирегәне юҡ ине. Гранит әллә ниҙәр уйлар тип, әүәл гелән хис-тойғоһон тыйҙы. Ул да йыш ҡына: “Мин һине шул тиклем яратам, шашып, тилереп һөйөргә лә йәлләйем”, – тине. Ә был юлы ниңәлер йәлләмәне. Гөлниса ла тәбиғи теләген тыйманы...\n– Гранит, өс аҙнанан ҡауышҡаныбыҙға йыл була, – тип йәнә туй көнөн хәтергә төшөрҙө йәнекәйе. – Билдәләргә кәрәктер?..\n– Мотлаҡ, Гөлөм, Гөлнисам. Әйҙә, икәү генә туйыбыҙ үткән “Ике аҡҡош” кафеһында ултырайыҡ, шәм яндырып, затлы шарап эсеп.\n– Эштән һуң “Ике аҡҡош” кафеһы алыҫыраҡ булмаҫмы?\n– Булһа ни. Машинала “һә” тигәнсе елдереп барабыҙ ҙа етәбеҙ. Кәрәк икән, йондоҙҙарға осабыҙ, киң йыһанды ҡосабыҙ...\nКүңелдәренә уйылған иҫтәлекле көн дә, уның сихри кисе лә етте. Ҡайтанан егет менән ҡыҙға, һоҡланып ҡарап туймаҫлыҡ йәрҙәргә әйләнеп, машиналарына сығып ултырҙылар. Ҡуҙғалғас, күркәм туй көнөн хәтергә төшөрҙөләр. Ҡыҙының йүнсел, итәғәт, яғымлы егеткә тормошҡа сығыуына Гөлнисаның атаһы Рәмил айырыуса ҡыуанғайны. Әммә күп тә үтмәй, күҙҙәренән субыр-субыр йәштәрен ағыҙып, араларынан китте лә ҡуйҙы. Ауылға туғанына ярҙамлашырға барғайны. Эҫкерт һалышып, ҡайтыр саҡта ат егешеп, ҡамыт бауын тартҡанында, ҡапыл йөрәге туҡтап йығылған да ҡуйған. Бесән эшен һағынып, үтә ярһып эшләгән... Ныҡ атлығыу, ҡыҙыу ярамай ҙа бит... Ана, әле ире лә ниндәйҙер тойғонан ярһыу аттай ашҡына, машинаһын ҡыуа.\n– Гранит, яйыраҡ бар, төн бит, төн. Ниңә шул хәтлем ашығаһың...\n– Киске уйында танышҡас, беҙ, диуаналай ике ғашиҡ, төнөн йөрөргә ярата торғайныҡ, мин һине ҡосоп, үбеп туймай инем...\n– Алдыңа ҡара, алдыңа, хыялый.\nШул арала яҡтыртылмаған юл сатынан ҡаршыларына уҡ кеүек атылып, бер машина килеп сыҡты. Юғары тиҙлектә килгән Гранит тормозға баҫһа ла, теге дыуамалдың артҡы яҡ ҡабырғаһына дөңк итеп ҡаты бәрелде. Күҙ асып йомған арала Гөлниса әсе итеп “Атай!” тип ҡысҡырып өлгөрҙө һәм, селпәрәмә килгән алғы тәҙрәнән осоп сығып, асфальтҡа барып төштө. Күпме ятҡандыр һушһыҙ. Моғайын, бер нисә генә минуттыр.\n– Ҡыҙым, балам, – тигән сихри тауышҡа күҙҙәрен асты. Бәй, атаһы өндәшә ләбаһа... Үлгән кеше... Һаташа, ахырыһы. Был шок, психик кисереш кенәлер... Улай тиһәң, атаһы һаман тартҡыслай:\n– Ҡыҙым, тор, йәһәтерәк тор! Кейәүҙе ҡотҡарайыҡ!\nНиндәйҙер тылсым менән Гөлниса аяғына баҫты. Атаһы ашыҡтырҙы. Боршайған, йәмшәйгән машинанан көс-хәл менән Гранитты тартып сығарҙылар ҙа арыраҡ һөйрәнеләр. Уны юл ҡырыйына һалғас, атаһы:\n– Һаҡ йөрөгөҙ тип иҫкәрттем бит мин һеҙҙе, – тине лә юҡ та булды. Гөлниса һамаҡлай-һамаҡлай үкһеп, һығылып илай башланы:\n– Атай, ҡайҙа киттең? Ҡайҙа? Тороп тор! Ҡалдырма беҙҙе!..\n– Ярамай! – тигән серле тауышы ғына ҡолағына салынды.\nШул саҡ гөп-гөп итеп машиналар шартланы, гөлтөлдәп ут көлтәһе ҡалҡты. Гөлниса тағы һуштан яҙып, ергә ауҙы.\nГөлниса дауахана палатаһында кемдәрҙеңдер һөйләшкәненә уянып китте. Өнмө, төшмө?.. Йәннәтме, тамуҡмы?.. Аҡ елән кейгән кешеләр... Әллә табиптар... Ни булғанын иҫләргә тырышты. Ә-ә-ә, авария, авария... Тәне дерелдәп, йөрәге өшөнө.\n– Иҫенә килде. – Шәфҡәт туташы йәнәшәһендәгенә өндәште.\n– Ирем ҡайҙа?\n– Ирегеҙ иҫән. Күрше палатала.\n– Үҙегеҙҙең хәл арыумы?\n– Бөтә тәнем һыҙлай, эсем ныҡ ауырта.\n– Йәһәт кенә УЗИ-ҙан ҡарағыҙ! – тип бойорҙо етди ҡиәфәтле табип.\nҠабат, ҡабат ҡаранылар, оҙаҡ ҡына һөйләштеләр, кәңәшләштеләр. Шул арала Гөлниса ҡәҙимге аңына килде.\n– Һеңлем, һығымта шундай: һеҙ ауырлы булғанһығыҙ...\nӘйтеп бөткәнен көтмәй, Гөлниса табипты бүлде:\n– Ауырлы? Нисек ауырлы?..\n– Эйе, тап шулай. Әммә, ҡыҙғанысҡа, ныҡ һуғылыуҙан бәпәйегеҙ ятҡылыҡта үлгән, төшмәгән. Һыулы шеш шартлаған. Һис кисектермәй операция яһайбыҙ. Ирегеҙгә лә әйттек.\nУкол яһап, Гөлнисаны йоҡлаттылар. Операциянан һуң, Гранит ҡулынан тотоп, маңлайынан, сәстәренән һыйпап янында ултырҙы. Уға мейеһе һелкенеүҙән, бер нисә ҡабырғаһы һыныуҙан башҡа, ҡот осорлоҡ зыян булмаған. Аяҡ-ҡулдары һау, башы һау. Гөлнисаға система ҡуйҙылар, көн һайын уколдар ҡаҙанылар. Тора-бара апаруҡ һауыҡты. Дауахананан сығыр көндә дауалаусы табип Гөлниса менән Гранитты бүлмәһенә саҡыртып алды.\n– Һауыҡҡас, әйтергә мөмкиндер. Һеҙҙең резусығыҙ – кире, ирегеҙҙеке – ыңғай, йәғни резустар ҡаршылығы тимәксемен. Быныһы – бер, икенсенән, бер йомортҡалыҡты һәм балаятҡы көпшәһен алып ташларға мәжбүр булдыҡ. Медицина күҙлегенән ҡарағанда әсәй булыу, бала табыу мөмкинлегегеҙ юҡ. Зинһар, ғәфү итегеҙ!\nБыл күҫәк менән башҡа тондорған һымаҡ ауыр һүҙҙәрҙән шаңҡып, берсә күгәрҙе, берсә ағарҙы Гөлниса һәм бөгөлөп төштө. Укол ҡаҙап, ятҡырып торҙолар. Күҙенән йәштәр атылып сыҡты. Бала бағыу өмөттәре, зәһәр утта янғандай, юҡҡа сыҡты, яҡты хыялдарҙың ҡара көйҙөргөс ялҡын-ҡуҙы ғына ҡалды.\nДонъя буш, йәнһеҙ, йәмһеҙ. Ҡороған инештәй, телдәренән һүҙ сыҡмай. Үҙенә урын тапманы Гөлниса, ире күрмәгәндә манма йәшен түгеп иланы ла иланы. Йөрәге һыҙланы ла һыҙланы. Тыумаған бәпесен уйланы. Бала – бауыр, бала – бәғер шул. Әүәл өләсәһе әйтмешләй, балаһыҙ ҡатын – емешһеҙ ағас, балаһыҙ баш – ярылған таш. Эйе, Граниты менән ярылған таш хәлендәләр. Бала бәхетенән, йәшәү шатлығынан яҙҙылар. Әлбиттә, ире әле лә – йөрәк ите. Бер аныҡ ниәткә килеп, бөтә ҡыйыулығын туплап, йөрәге тулап, Гөлниса кисен хәләленә һүҙ ҡатты:\n– Гранит, тим, Гранит... Зинһар, мине бүлдермәй генә тыңла. Беләм, аңлайым, ир кешегә улдар кәрәк. Урамда малайҙарҙың арҡаһынан һөйөп китәһең, уларға ҡарап туя алмайһың. Минең иһә башҡаса ҡөҙрәтем юҡ. Мин – түлһеҙ. Фатихамды бирәм, айырылышайыҡ. Һине бик яҡын күргән, үҙ иткән әхирәтемә өйлән, Гранит, балалар үҫтер. Һәйбәт, итәғәтле ҡыҙ ул. Минең артабан йәшәүемдең мәғәнәһе юҡ...\n– Туҡта, тим. Туҡта! Миңә һинһеҙ ҡалыуҙың мәғәнәһе бармы?.. Бер көн, бер сәғәт эсендә һине һағынам. Һинһеҙ ҡорормон, ҡыу ағас һымаҡ ауырмын.\n– Нишләйек һуң, нишләйек?\n– Китһәк, был фани донъяға тыуа алмаған балабыҙ артынан бергә китәйек.\n– Яйын табырбыҙ...\nГранит күккә бағып уйланды... Ҡатыны уҡып ишеттергәнсә, йәндең Йыһанда ҡошҡа, фәрештәгә оҡшаш бәпәй рәүешендә осоуын күҙалланы. Ҡөҙрәт һәм хикмәт эйәһе Ер эсендәгеләрҙе лә, унан сыҡҡандарҙы ла, Күктән ингәндәрҙе лә, Күккә ашҡандарҙы ла белеп, күреп тора. Донъя беҙ көн иткән Ер өҫтө генә түгел. Тереклек Ерҙәгенән дә элегерәк Күк есемдәрендә тыуған, илаһи нурҙан яралған күренеш...\n– Ниндәй уйҙарға сумдың, Гранит?\n– Бәпесебеҙҙең йәне авария арҡаһында күккә ашҡас, беҙ ҙә ошо юл менән күккә ашайыҡ.\nИренең әле ҡәҙимгенән ситенерәк һөйләгәненә Гөлниса ғәжәпһенеүен белдермәй генә ҡарары менән ризалашты.\nГранит ҡайныһының иҫтәлеге булып, ярты йыл самаһы гаражда торған машинаһын ҡабыҙҙы ла, ҡатынын ултыртып, яҡты донъя менән бәхилләшеү урынын эҙләргә сыҡты. Аҡ граниттан ҡалын итеп һалынған ҡойманы йәтеш таптылар. Ҙур тиҙлек менән барып һуғылаһың да – шунда уҡ бөтәһең, интегеп ғәрип булып та ятмайһың.\nФатирҙарына ҡайтып, туй кейемдәрен кейҙеләр, гәлсәр бокалдарға шифа өсөн генә тотолған бәлзәм ҡойҙолар, йыуаныс шыйыҡсаһынан иләҫ-миләҫ булып, вальс әйләнделәр. Әйтерһең, әле генә өйләнешәләр, ҡауышалар, хисләнеп үбешәләр... Ваҡыт үткәне һиҙелмәне. Төн дә етте. Тап килеүме, тәҡдир-яҙмышмы, ҡәҙер төнө, Күк ҡабағы асылыр төн ине.\nТаш ҡоймаға яҡынлашҡас, көтмәгәндә-уйламағанда, машинаның эсе сәйер рәүештә баҙлап, яҡтырып китте. Йәнәштәрендә кемдер булғанға оҡшай. Гранит шып туҡтаны ла артына боролоп ҡараны. Ни мөғжизә – унда ҡайныһы төҫмөрләнә. “Аһ!” тиеүенә Гөлниса ла боролдо, йәне сыға яҙып “Атаҡайым!” тип ҡысҡырып ебәрҙе. Ҡапыл тыш, Күк көмбәҙе лә балҡыны. Күк ҡабағы асылды, буғай. Тылсымлы тауыш зиһендәренә үтте:\n– Балалар, аҡылығыҙға килегеҙ! Үҙ-үҙеңде юҡ итеү – ғәфү итмәҫлек гонаһ. Һуғылып үлһәгеҙ, тамуҡ утында янырһығыҙ. Туғандарығыҙ өҙгөләнер. Әсәйең был ҡайғыны күтәрә алмаҫ, кейәү. Уларҙы уйлағыҙ! Балағыҙ иһә булыр, мотлаҡ тыуыр. Күк нуры – илаһи! Мин һеҙгә киләсәктә ейәнем күҙҙәре менән бағырмын. Ҡыҙым, Рәмил атайым, тылсымлы атайым әйтте, тиерһең. Инде ҡайтығыҙ...\nИлаһи яҡтылыҡ тағы ла сағыуланып, күҙҙәрен ҡамаштырҙы, тәндәрен дерелдәтте. Гөлнисаның эскенәһе семерләп, тамырҙары буйлап нимәлер йөрөгәндәй тойолдо, тере һыу йотҡандай һулышы иркенәйҙе. Күҙҙәрен асҡанда Күк яҡтыһы һүрелгәйне, атаһының йәне лә киткәйне.\n– Атайымдың йәне беҙҙе үлемдән ҡурсалап, изге мәлдә теләген еткереп өлгөрҙө, – тине лә Гөлниса ҡыуанысынан түгелеп илай башланы. – Ғәфү ит, Тәңрем! Ғәфү ит, атам!..\nГранит бындай күренешкә шаҡ ҡатып, ошо хикмәттән сихырланған, арбалған килеш бик оҙаҡ өнһөҙ ултырҙы. Таң тыуғас ҡына телгә килде:\n– Аҡылға һыймай, ышанып булмай... Әгәр был ғиллә сағым, күҙ бәйләү генә икән, берәй баланы уллыҡҡа алырбыҙ, үҙебеҙҙеке кеүек тәрбиәләп үҫтерербеҙ, Гөлнисам.\n– Шулай итербеҙ, йәнем. Атайымдың рухы, беҙ күргән серле нур, яҡтылыҡ теге яҙыусы ағайҙың Изге Китаптан килтергән юлдарына тап килеп тора кеүек. Шул урынын мин ятлап алғайным.\n– Ни тиелә һуң унда?\n– Аллаһ – Күктең һәм Ерҙең нурылыр. Эсендә шәм яндырылған йорт кеүек яҡты нурҙыр Ул. Шәм иһә Шәмдәлгә ҡуйылған. Ул Шәмдәл алмас һымаҡ балҡыусы йондоҙ кеүек йымылдай... Уның майы, үҙенә ут төртмәһәләр ҙә, үҙенән-үҙе нур сәсә. Был яҡтылыҡ нур өҫтөнә нур булып яна. Аллаһ ихтыяр иткән кешеһен нурға ирештерә... Был нурлы Шәмдәл байтаҡ ҡына йорттарҙың эсен яҡтырта... Нәҡ илаһи нур булған өсөн дә Аллаһ мәңге йәшәй, һәр ваҡыт булған һәм буласаҡ. Ул – үлемһеҙ. Ер, Күк, тереклек – бөтә нәмә Уға мохтаж. Аллаһ нур бирмәһә, кешенең нуры булмаҫ... Кеше Нурҙа вә Нур менән һәм Нур өсөн йәшәй.\n– Ул нурлы Шәмдәл беҙҙең йорттоң эсен яҡтыртһа, беҙҙе нурға, балаға ирештерһә ярай ҙа. Бала Нур һымаҡ тойола башланы миңә.\n– Оҙаҡ ҡына ауырға ҡалмағас, “Кәңәш” сүрәһенән ағайҙың әҫәренә ингән юлдарҙы ла уҡығайным. “Күктәрҙә һәм Ерҙә батшалыҡ – Хоҙайҙыҡы. Ул теләгән нәмәне барлыҡҡа килтерә, теләгән кешегә ҡыҙ, теләгән кешегә ир балалар бирә. Йәки уларға ир бала ла, ҡыҙ бала ла бирә һәм бәғзеләрҙе нәҫелһеҙ яһай. Ысынлап та, Ул белә, Ул ҡөҙрәтле!”\nБыны ишетеп, Гранит әҫәрләнеп китте:\n– Мин тәүҙә ир бала биреүен теләйем. Шунан – ҡыҙ...\n– Тормошобоҙҙо, иртәгәбеҙҙе яҡшыға юрайыҡ, йәнем. Ата-инә алғышы утҡа-һыуға батырмаҫ, ти торғайны ҡәртнәйем. Атайым миңә әүлиә һымаҡ. Уның әйткәненә ышанам, инанам. Ул: “Балағыҙ мотлаҡ тыуыр, һеҙгә киләсәктә ейәнем күҙҙәре менән бағырмын”, – тип исем өсөн генә һүҙ ҡатмаҫ ине. Шуға ла балабыҙ булырына ныҡ өмөтләнәм.\nГөлниса иренең әүәл әкиәт, уйҙырма тигән серле күренештәргә ҡарашы үҙгәреүен тойҙо. Ғүмерҙәренең һуңғы минуттары етте тигәндә, ҡайныһының нурлы һынын үҙ күҙҙәре менән күрҙе, сихри тауышын үҙ ҡолаҡтары менән ишетте бит. Хәҙер ул рухҡа, дингә бәйле хәлдәрҙе хөрәфәт тимәй. Туйынғас, әүәҫләнеп, әппәр итеп ҡуя. Инсафланып китте. Күңелендә – һәр саҡ изгелек, яҡшылыҡ. Холҡо, ғәҙәттәре хозурланғандан-хозурлана. Күңелендә – нур, уйында – бала, алтын бағана. Йәндәренә сихәт бирер нәҫелен ҡалдырыу теләгенән ғөсөлләнеп, таҙарынып, ҡатынын наҙлап, иркәләп, йылы һүҙҙәр әйтеп кенә яҡынлыҡ ҡыла. Шуғалырмы, икеһенең дә гелән йөҙҙәре яҡты, көндәре сыуаҡ. Бала табыу бәхетенә өмөтләнеп, аҙналар, айҙар үтте...\nБула икән дә илаһи мәл!.. Бер көн Гөлниса буйында йән эйәһе барлығын тойҙо, әммә үҙ-үҙенә ышанмай таныш табипҡа йүгерҙе. Ул иһә ғәжәп ҡылды:\n– Әҙәм ышанмаҫлыҡ хәл, мөмкин булмаған хәл... Мөғжизә...\nВаҡыты еткәс, ата-әсәһенең баштарын күккә тейҙереп, иҫ киткес ныҡ, таҙа малай тыуҙы. Күҙҙәре иһә – тас Гөлнисаның атаһының күҙҙәре!.. Мәжлес йыйып, мулла саҡырып, тылсымлы балаға Рәмил тип исем ҡуштылар. Гранит ҡанатлы толпарға менгәндәй булды, улын-тумалағын һөйөп туйманы. Бер кис ҡолонсағы йоҡоға талғас, ҡатынынан тартынып ҡына һораны:\n– Йәнекәйем, һин йотлоғоп уҡыған яҙыусының башҡа донъялар, нур һәм йән тураһында яҙылған китабын бир әле? Минең дә йән серҙәрен белгем килә.\nИке йылдан һуң һылыуҙарҙан-һылыу ҡыҙҙары тыуырын улар белмәй ине әле...


КҮП ЯҠЛЫ ИЖАД ЭЙӘҺЕ\nСибай ҡалаһында арҙаҡлы дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы, журналист Рамаҙан Fимран улы Өмөтбаевтың исемен мәңгеләштереүгә ҙур иғтибар бирелә. Илем, халҡым тип янып йәшәгән, телебеҙҙе үҫтергән һәм йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡан шәхестәребеҙгә Р.Өмөтбаев исемендәге премия тапшырыу матур традицияға әүерелде.\nБыл мәртәбәле премияға тәҡдим ителеүселәр араһында исеме бөтә Урал аръяғына билдәле ижадсы, журналист, шағир һәм сценарийҙар яҙыу оҫтаһы Мотал Рәмов та бар. Үҙенең күп яҡлы ижады менән ул был мәртәбәле премияға күптән лайыҡ кеше.\nМотал Зәкирйән улы һөйләүенсә, 4-5 йәшлек сағынан уҡ үҙенең тыуған ере—Йылайыр районының Сәләх ауылының «бәләкәй артисы» булған. Нурислам, Фирзат, Байморат ағайҙар йыр йырларға һәм шиғыр һөйләүгә әүәҫ малайҙы клубҡа саҡырып, громкоговорителдән бөтә ауылға ҡысҡыртып «Шайморатов генерал», «Күл буйына килһәң ине», «Шаулай урман» йырҙарын йырлатҡан. Унан һуң, клубтан ҡайтып барыусы «бәләкәй әртискә» Маһинур, Разия, Өммөгөлсөм, Нәбирә һәм Сабира инәйҙәренең кәнфит-печеньелар биреүҙәре, ауыл ҡарттары Сәғит, Әхмәтсафа, Кинйәғәле, Әбүбәкер һәм Хәмит олатайҙарҙың арҡаһынан ҡағып һөйөүҙәре әле лә иҫендә Мотал ағайҙың. Ауылдаштары күтәрмәләгәнгә лә уның бәләкәйҙән ижадҡа ынтылышы артҡан, һәләте асылғандан-асыла барған тип фаразларға булалыр.\nМотал Зәкирйән улының сәсән телле булып үҫеүендә әсәһенең дә роле ҙур. Вәлимә Мотаһар ҡыҙын беҙ үткен, йор һүҙле инәй тип беләбеҙ. Ул мәжлестәрҙә, табын артында ултырғанында ҡоҙаларға, туғандарға ҡарап шиғырҙар, таҡмаҡтар сығарырға әүәҫ булған. Оҫта бейеүсе тигән даны ла таралған. Ижадҡа тартылыу Мотал ағайҙың атаһы яғынан да килә. Юлдыбайҙа йәшәүсе Фәрит Рәмовты белмәгән кеше һирәктер. Уның мәҡәләләре әленән-әле район һәм республика баҫмаларында сығып тора.\n1974 йылда Йомағужа мәктәбенең 4-се класына уҡырға барған Мотал Рәмовтың яҙыуға һәләте тағы ла нығыраҡ асылып китә. Ул ҡыҫҡа-ҡыҫҡа нәҫерҙәр, парсалар, шиғырҙар яҙа башлай. Уҡытыусыһы Фәүзиә Сабирйән ҡыҙы Йомағужинаның әйтеүе буйынса, ул үҙенең шиғырҙарын район гәзитенә ебәрә. Артабан уның ижад өлгөләре республика баҫмаларында донъя күрә. Шулай итеп, Мотал Рәмовтың ижад даирәһе киңәйгәндән-киңәйә бара.\nМотал ағай Сәләх ауылының элекке клуб мөдире Fәлиә Таһироваға рәхмәтле. Сөнки ул йәш егеттең һәләтен күреп, байрамдарға сценарийҙар яҙҙырта, кисәләрҙең алып барыусыһы итеп ҡуя.\nЯҙмыш үҙе шулай хәл иткәндер, күрәһең, Мотал Рәмовты әрменән ҡайтып килгәнендә үк район гәзите редакцияһына эшкә алалар. Ул ваҡытта Йылайыр районы башлығы булып эшләүсе З.Я.Күсәрбаев, уның урынбаҫары Х.З.Хәйбуллин, район гәзите хәбәрселәре Фәрит Мортаев, Рәшит Түләшев, Әхмәт Юланов, ҡәләм оҫталары Әмир Моратов, Мөслим Әбсәләмов, Фәүзиә Юлдашбаевалар йәш ижадсының һәләтен күреп, уны артабан үҫтереүгә булышлыҡ итә.\nМ.Рәмовтың шиғырҙар тупланмаһы Бәләбәй ҡалаһында үткән «Илһам шишмәләре» төбәк-ара шиғриәт фестиваленең «Йәйғор» альманахында, өс телдә баҫылған «Артылыш» йыйынтығында донъя күрҙе.\n30 йылға яҡын Йылайыр район үҙәгендә йәшәгәндән һуң 2012 йылда Рәмовтар балаларҙың киләсәген уйлап Иҫке Сибай ауылына күсеп киләләр. Ҙур ергә урынлашыуҙы ҡатыны Эльвира Әбделғәней ҡыҙы һәм улдары Райман, Алик-Батырхан да хуплай.\nКүптән инде Урал аръяғының мәҙәниәт үҙәге булып танылған Сибай Мотал Рәмовты ҡолас йәйеп ҡаршы ала. Сибай институтының нәшриәт үҙәгендә эшләп йөрөгәнендә Сибай филармонияһының художество етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Нәсимә Fиззәтуллина һәм Ильяс Сафиндың тәҡдиме менән филармонияның элекке директоры, Башҡортостандың халыҡ артисы Вәкил Йосопов уны үҙҙәренә эшкә саҡыра. Мотал Зәкирйән улы филармонияға килеү менән башкөллө ижад итергә тотона. Концерт программалары өсөн бер-бер артлы бай эстәлекле сценарийҙар яҙа. Халыҡ бигерәк тә «Атайсалын данлар уландар», «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!», «Башҡортомдоң хазинаһы—йырлы-моңло Сибайҙар» концерт программаларын яратып ҡабул итә. Әйткәндәй, Мотал ағайҙың «Ирәндек моңдары—2016» башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың төбәк-ара конкурсына әҙерләгән сценарийы ла үҙенсәлекле килеп сыҡты. Ижадсы нимәгә тотонһа ла, еренә еткереп башҡара.\nМ.Рәмов беҙгә йырҙар ижад итеүсе булараҡ та яҡшы таныш. Композиторҙар Рәфҡәт Шәрипов, Дамир Солтанов, Юлай Моратов, Ирек Атанов, Илшат Яхин, Азат Исҡужин, Урал Иҙелбаев, Илшат Абдрахманов, Рәмил Туйсин, Илдар Рәхимғолов һәм Вафа Мәүлетовтар Мотал Рәмовтың дүрт тиҫтәгә яҡын йырҙарын тамашасы хөкөмөнә сығарҙы. Авторҙың Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Альберт Салауатов башҡарыуындағы «Раббым» йыры хитҡа әүерелде тиһәк тә хата булмаҫ. Үҙешмәкәр композитор Дамир Солтанов көй яҙған «Их, ҡайтаһы ине…» һәм «Ауылым» йырҙарында Мотал ағай үҙенең тыуған ауылы Сәләхкә һөйөүен белдергән.\nМ.Рәмовтың 2016 йылда донъя күргән «Рәхмәт һиңә, тыуған ерем» шиғырҙар йыйынтығын да халыҡ йылы ҡабул итте. Әле тынғыһыҙ ижадсының тағы бер китаплыҡ шиғырҙары һәм хикәйәләр китабы сығыуға әҙерләнә. Ул шулай уҡ балалар өсөн ижад иткән тәүге пьесаһын режиссерҙар ҡарамағына тапшырған. Мотал ағайҙың тағы бер хыялы—ул да булһа киләсәктә яҡташы, композитор Д.Солтанов менән берлектә йырҙар китабын сығарыу.\nМотал Зәкирйән улы үҙенең юлында осрап, уға ҙур ярҙам күрһәтеүсе һәм ижадҡа илһамландырыусы коллегаларына, Сибай концерт-театр берекмәһе директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Айбулат Минеғәле улы Ҡотошевҡа рәхмәт уҡып бөтә алмай. Ул ижадташ дуҫтарының ҡеүәтләүенән тағы ла дәртләнеберәк эшкә егелә, береһенән-береһе уңышлыраҡ сценарийҙар, йырҙар яҙа, мәҡәләләр әҙерләй.\nРәсәй һәм Башҡортостан журналистар союзы ағзаһы, билдәле журналист, шағир, ижадсы Мотал Рәмовтың киләсәктә лә ҡәләменең үткер, ижад юлының уңышлы булыуын теләп ҡалабыҙ.\nВәкил Барый улы Йосопов, «Сулпан» театрының баш режиссеры, Башҡортостандың халыҡ артисы:\n—Филармония—ижад үҙәге. Беҙ профессиональ яҡтан сығыш яһайбыҙ икән, тел байлығына ҙур иғтибар итергә бурыслыбыҙ. Коллективҡа Мотал Рәмов килеү менән телгә, тел байлығын, уның нескәлектәрен күрһәтеүгә иғтибар артты. Башҡорт һүҙенең тәмен, һутын белмәйенсә юғары кимәлдә ижад итеп булмай. Шулай итеп, Мотал Зәкирйән улының эшмәкәрлеге менән әҙәби бүлектең эше йәнләнде. Ул бөтә нәмәне лә тиҙ эшләй, киң фекер йөрөтә. Мотал—ысын ижад кешеһе. Уның баҫалҡы, мәҙәниәтле, динле булыуы, кешеләр менән мөнәсәбәт ҡора, һөйләй һәм көйләй белеүе ҡыуандыра. Уның беҙгә килеп эләгеүе—ҙур отош. Режиссерға ижади яҡтан яҡын, уны бер һүҙҙән аңлаған кешене табыуы бик ҡыйын. Был тәңгәлдә беҙ Мотал Рәмовтан уңдыҡ. Киләсәктә лә бергәләп ижад итергә яҙһын. Уға уңыштар, юғары бейеклектәр теләйем.


Ҡотлайбыҙ! » Башҡортостан гәзите\n31-10-2017, 00:09 // Информация // Баҫып сығарырға\nБөтә редакция коллективын һәм ветерандарын, гәзит уҡыусыларҙы ысын күңелдән “Башҡортостан”дың күркәм юбилейы менән ҡайнар ҡотлайым!\n100 йыл – сағыу ваҡиғалар теҙмәһенән торған бөтөн бер заман. Ошо дәүер эсендә республикабыҙҙың башҡорт телендә сыҡҡан алдынғы баҫмаһы күп үҙгәрештәр кисерҙе, әммә үҙенең лайыҡлы кимәлен матбуғат өсөн иң ауыр ваҡыттарҙа ла һаҡлап ҡала белде. Гәзит республикала ҙур ихтирам яуланы, ул үҙенең мәҡәләләренең көнүҙәклеге, йәмғиәт проблемаларына етди ҡарашы, ҡыҙыҡлы журналистикаһы һәм юғары полиграфия сифаты менән айырылып тора. Бөтә ошо йылдар дауамында редакция коллективы беҙҙең күп милләтле республикабыҙҙың сәйәси, социаль-иҡтисади һәм рухи-мәҙәни тормошоноң төп ваҡиғаларын объектив рәүештә сағылдырып ҡына ҡалмай, ә киң уҡыусылар аудиторияһында тормошҡа ҡарата позитив мөнәсәбәт барлыҡҡа килтерә. “Башҡортостан” гәзитенең һәр сыҡҡан һанында беҙ һәләтле, тынғы белмәҫ журналистарҙың сағыу һәм тәрән фекерле эш һөҙөмтәһен күрәбеҙ.\nИшембай районына, уның предприятиелары һәм кешеләренә лә абруйлы баҫма һәр саҡ иғтибарын бүлеп тороуы беҙҙең өсөн бик ҡыуаныслы.\nГәзиттең күркәм юбилейы көнөндә “Башҡортостан”ға – оҙон ғүмер һәм уҡыусылар һанының көндән-көн артыуын, редакция коллективына ижади ҡаҙаныштар, тыуған Башҡортостаныбыҙ хаҡына ҡуйылған маҡсаттарға ирешеүҙә уңыштар теләйем! Барығыҙға ла ныҡлы һаулыҡ, бәхет һәм именлек юлдаш булһын!\nИшембай районы хакимиәте башлығы.\n“Башҡортостан” – ул милләтебеҙҙең рухи маяғы һәм таянысы, республикабыҙҙың көҙгөһө, беҙҙең һәр беребеҙ өсөн иң ҡәҙерле гәзит. Баҫма республиканың социаль-иҡтисади, ижтимағи-сәйәси, мәҙәни, фәнни, спорт тормошон яҡтырта. Шулай уҡ халыҡтың этномәҙәниәтенә, рухи тормошона ҙур иғтибар бүлә.\nҘур район етәксеһе, халыҡтың тын алышын яҡындан белеүсе булараҡ, гәзиттең әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ тип иҫәпләйем. Йәмғиәттәге үҙгәрештәр, бар яңылыҡтар, ваҡиғалар теҙмәһе, замандаштар ҡарашы, дәүләттең власть структураһы менән киң йәмәғәтселектең мөнәсәбәте, халыҡтың рухи талабы, тарихыбыҙ сағылдырыла гәзиттә. Бөгөнгө Интернет һәм телевидение заманында ла ташҡа баҫылған фекерҙең үҙ баһаһы бар.\nУҡытыусылар ғаиләһенән булараҡ, гәзит бала саҡтан уҡ минең дуҫым булды. Әлеге ваҡытта ла бар хәл-ваҡиғаларҙың йөрәк тибешен тойор өсөн мөһим сығанаҡ ул.\n“Башҡортостан” бер быуат дауамында үҙ бурыс-маҡсаттарына тоғро ҡалып, халҡына үҙ һүҙен еткерә, быуаттарҙы быуаттарға бәйләй. Байрамың менән, “Башҡортостан”!\n“Башҡортостан” коллективын баҫманың 100 йыллығы айҡанлы ҡотлайым. Гәзитегеҙ үткән юл йәмғиәт тормошонда 1917 йылда башланған ҙур үҙгәрештәрҙән алып республикабыҙҙың үҫеш тарихын сағылдыра. Уның тарихы — бөйөк еңеүҙәр һәм ауыр һынауҙар, ҡаҙаныштар, иҡтисад, мәҙәниәт, фән үҫешендәге уңыштар тарихы ул.\nБаҫма урындағы власть органдары эшенә, ауыл халҡының проблемаларына даими иғтибар бирҙе. Уның биттәрендә муниципаль власть эшмәкәрлегенең төрлө өлкәләре, халыҡтың тормошон яҡшыртыуға йүнәлтелгән социаль-иҡтисади үҫеш программаларын тормошҡа ашырыу барышы даими яҡтыртыла. “Башҡортостан” гәзите артабан да республика киң мәғлүмәт саралары флагмандарының береһе булып ҡалыр, тормошобоҙҙо лайыҡлы яҡтыртыр, уҡыусыларға көнүҙәк объектив мәғлүмәтте ваҡытында еткерер, тип ышанам.\nИлеш районы хакимиәте башлығы.\nДәүләкән районы хакимиәте исеменән “Башҡортостан” гәзите коллективын һоҡланғыс юбилейы — 100 йыллығы менән ихлас ҡотлайым!\n“Башҡортостан” гәзите — республикабыҙҙың төп матбуғат баҫмаларының береһе. Бөгөн уның биттәрендә республикабыҙҙың ижтимағи-сәйәси, социаль-иҡтисади, рухи-әхлаҡи тормошо яҡтыртыла. Ижади коллективтың башҡорт телен һаҡлауға, ғаилә ҡиммәттәрен нығытыуға, халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадын үҫтереүгә индергән өлөшө баһалап бөткөһөҙ.\nЮғары профессионализм, бурыстарына яуаплы ҡараш, алдан күреп эш итеүсәнлек, баҫманы һаҡлап ҡалыуға мөмкинлек биреүҙән тыш, уҡыусыларҙың гәзиткә ихтирамын арттырыуға булышлыҡ итте. Гәзит биттәрендә күләмле саралар, ҡала һәм ауыл эшсәндәренең тормошо яҡтыртылыуы, халыҡты борсоған көнүҙәк проблемаларҙың күтәрелеүе баҫманың популярлығын арттыра.\nЗаманса технологияларҙың әүҙем индерелеүе, яңы проекттар һәм рубрикалар өҫтәлеүе яңынан-яңы уңыштарға әйҙәй. Баҫылған мәҡәләләр уҡыусыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уята.\nЮбилей менән ҡотлап, татыу коллективығыҙға артабан да яңы ҡаҙаныштар, ижади уңыштар теләйем. Ҡыҙыҡлы идеяларығыҙ һәм уй-ниәттәрегеҙ тормошҡа ашһын.\nДәүләкән районы хакимиәте башлығы.


Башҡортостанда "Үҙ йортом" программаһын тергеҙергә итәләр » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Башҡортостанда "Үҙ йортом" программаһын тергеҙергә итәләр\n29.09.2019 Башҡортостанда "Үҙ йортом" программаһын тергеҙергә итәләр\nБашҡортостан халҡы үҙ йортонда йәшәүҙе хуп күрә.\nБР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Артем Ковшов «Урал төҙөлөш индустрияһы» форумында шулай тип белдерҙе. Өфөлә файҙаланыуға тапшырылыусы торлаҡтың 65 проценты – шәхси торлаҡ. Ошондай уҡ пропорция киләсәктә лә һаҡланыр, тип күҙаллана.\nАртем Ковшов әйтеүенсә, 10 йыл элек тормошҡа ашырылған “Үҙ йортом” программаһы бик һөҙөмтәле булды. “Йорттарҙың сифатына, дизайнына ҡарата ҡайһы бер һорауҙар булһа ла, юлдары, инфраструктураһы, социаль объекттары, фельдшер пункттары булған ауылдар барлыҡҡа килде. Беҙ был программаны тергеҙергә уйлайбыҙ. Мохтаждарға бушлай ер участкалары бирергә мөмкинлегебеҙ бар”, – тине ул.\n2024 йылға тиклем һәр муниципалитетта 10 гектар майҙанды комплекслы ҡасабалар төҙөлөшөнә йәлеп итеү күҙаллана. Бының менән Башҡортостандың төҙөлөш фонды шөғөлләнәсәк.\nШулай уҡ Артем Ковшов, “Торлаҡ һәм ҡала мөхите милли проектына ярашлы, 2024 йылға тиклем республикала йыл һайын файҙаланырға тапшырылырға тейешле 3,7 млн квадрат метр торлаҡтың үтә ҙур һандар булыуын билдәләне. “Өс млн квадрат метрға тиклем булырға тейеш. Был һандарға төҙәтеү индереү мәсьәләһен күтәрербеҙ”, – тине ул.\nӘйткәндәй, Башҡортостанда «Үҙ йортом” программаһы 2007 – 2010 йылдарҙа тормошҡа ашырыла. Һөҙөмтәлә Шамонин, Жуково, Дорогино, Әлкә ҡасабалары барлыҡҡа килә. Унда нигеҙҙә бюджет өлкәһендә эшләүсе ғаиләләр йорт алып ҡыуанды. Программаның төп үҙенсәлеге – йорттоң квадрат метрҙарының арзанлығы, ер участкаларының бушлай бирелеүе, коммуникацияларҙы дәүләт иҫәбенә үткәреү.


Республикала уртаса пенсия – 9,4 мең һум // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликала уртаса пенсия – 9,4 мең һум\n18:45, 30 сентября 2013 Иҡтисад\n1 октябрҙә Халыҡ-ара Ололар көнө алдынан Башҡортостанстат һуңғы йылдарҙа республикалағы пенсионерҙарҙың килемдәрен һәм мәшғүллеген һүрәтләүсе мәғлүмәттәр бирә.\nМәҫәлән, 2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда эшкә һәләтле йәштән өлкәнерәк кешеләрҙең 92,2 проценты пенсияны төп килем итеп күрһәтә. Рәсәй буйынса был күрһәткес уртаса 86,8 процентҡа тиң.\nДәүләт алып барған сәйәсәт пенсия түләүҙәрен даими индексациялауҙы күҙ уңында тота. Шуғы күрә һуңғы йылдарҙа, бөтә Рәсәйҙәге кеүек, пенсия 2000 йыл кимәленән 3,2 тапҡырға артыуы күҙәтелә.\nСтатистика хеҙмәткәрҙәре биргән мәғлүмәттәргә ярашлы, Башҡортостанда уртаса пенсия айына 9,4 мең һум тәшкил итә, һәм ул Волга буйы федераль округындағы уртаса күрһәткескә тап килә.\nВолга буйы федераль округы төбәктәре араһында уртаса пенсия кимәле араһындағы айырма 10,9 процент тәшкил итә. Иң күп пенсия Пермь крайында (айына 9,9 мең һум), иң аҙы – Марий Иле республикаһында (8,9 мең һум).\nӘлеге ваҡытта пенсионерҙарҙың уртаса айлыҡ йәшәү минимумы 5,3 мең һум тәшкил итә.\nПенсияға сыҡҡандан һуң эшләү килем арттырыу мөмкинлеген бирә.\nҺуңғы йылдарҙа республикала эшләүсе пенсионерҙарҙың һаны артыуы күҙәтелә. 2000 йыл менән сағыштырғанда, эшләүсе пенсионерҙар һаны 2,3 тапҡырға күберәк. Ауылда йәшәүсе пенсионерҙар үҙ шәхси ярҙамсы хужалыҡтары менән мәшғүллекте компенсациялайҙар. Ауыл ерендә был күрһәткес 32,9 процентҡа тиң, ә ҡалала – 7,9 процент.


Башҡортостан рәссамдарының ижадын баһала! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Башҡортостан рәссамдарының ижадын баһала!\nБашҡортостан рәссамдарының ижадын баһала! 30.06.2017 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nИнтернет селтәрендә ҡыҙыҡлы бер проект күҙгә салынып ҡалды. “Башҡортостандың яратҡан рәссамдары” тип атала ул. Идея авторы – Стәрлебаш районында тыуған уҙаман, фән кандидаты, ғүмере буйы үҙен белем алған һөнәренә бағышлаған нефть-химия тармағы белгесе Наил Мәхмүтов. Документалистика уның өсөн мауығыу ғына булған, әммә тора-бара был өлкә лә уны үҙенә йәлеп итеп, ун бер йыл эсендә “Яҡташтар” проектына ярашлы 13 китап сығарыуға өлгәшкән. Араларында йәшлек йылдарына, комсомол ойошмаларына, төҙөлөш отрядтарына, хатта Юрий Шевчукка арналғаны ла бар. Ә нисек рәссамдар донъяһына ылығып китеүе хаҡында Наил Мәхмүтов әңгәмә барышында һөйләр.\n– Бала саҡтан оҡшай ине миңә һынлы сәнғәт донъяһы, әммә, икенсе өлкәлә эшләү сәбәпле, уға әллә ни иғтибар ҙа итеп бөтмәгәнмендер. Ә бит Башҡортостандың хозур тәбиғәтенә, уны һынландырған рәссамдарҙың эшенә һоҡланмау мөмкин түгел. Ошо рәүешле беҙҙең ерлектә тыуған оҫталарҙың ижад өлгөләрен халыҡҡа еткереү идеяһы уянды. Өҫтәүенә был эштәрҙе бер майҙанда сәнғәт һөйөүселәргә лә еткерергә була бит. Замана шарттарына ярашлы, ошо рәүешле artrb.ru сайты барлыҡҡа килде. Унда рәссамдарҙың эштәре урынлаштырылды. Һәр кем үҙе лә ҡуя ала, сөнки сайт асыҡ форматта. Башҡортостан рәссамдарының халыҡ рейтингын билдәләү ҙә тап шунда бара. Был ниндәйҙер коммерция проекты түгел, беҙҙең партнерҙар – рәссамдар үҙҙәре. Әгәр инде уларҙың кемеһелер яҡты донъянан киткән икән, вариҫтары беҙгә ярҙам итә ала. Бергәләп атҡарырға ниәтләйбеҙ был эште.\n– Конкурс әле ни рәүешле бара?\n– Рәссамдарҙың китабын сығарыу ята был проект нигеҙендә. Уны башлағанда Башҡортостандың төрлө һөнәр эйәләре, төрлө тармаҡта эшләгән белгестәре миңә шулай ихлас ярҙам итер тип уйламағайным да. Был осраҡта башҡаларҙың һынлы сәнғәткә ҡарата мөнәсәбәте хаҡында әйтергә теләйем. Нигеҙендә яҡташ рәссамдарҙың ижадын пропагандалау маҡсаты ятҡан был конкурс күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятты. Интернеттың мөмкинлектәрен файҙаланып, беҙҙең оҫталарҙы, уларҙың эштәрен, ошоноң аша тыуған яҡ тәбиғәтен республиканан ситтә лә таный башларҙар, һоҡланыуҙарын белдерерҙәр, тип өмөт итәм.\nЙәштәр күңелендә ватансылыҡ тойғоһо тәрбиәләүгә лә был сара йоғонто яһар, моғайын: һүрәттәрҙең күпселегендә – Башҡортостан тәбиғәте, ошо ер кешеләре, уларҙың кисерештәре. Тыуған яҡтан да гүзәлерәк төбәк юҡлығын һәр кем белә, һәм был хаҡта һынлы сәнғәт әҫәрҙәре аша ла әйтергә бурыслыбыҙ. Беҙҙең рәссамдарҙың иң талантлыһы икәнен күмәкләп иҫбатлаясаҡбыҙ. Бындай ерҙә бары тик шағирҙар, йырсылар, рәссамдар ғына тыуа ала! Юҡҡа ғына Өфөлә донъяға билдәле яҙыусылар, музыканттар, ҡылҡәләм оҫталары тыумаған бит!\n– Конкурс булғас, еңеүселәре лә булырға тейеш бит?\n– Был осраҡта беҙ ниндәйҙер ҡаршылыҡты, авторҙарҙы бер-береһенә ҡаршы ҡуйыуҙы, ғәҙел булмаған ысулдар менән тауыш биреүҙе күҙ уңында тотмайбыҙ. Киреһенсә, дуҫтарса фекер алышыу, хатта рәссамдарҙың бер-береһенең эштәрен баһалауы, ижад аша бер-беребеҙҙе үҫтереү мөһим. Уйлап ҡараһаң, беҙ бит бергәләп ошо Ер шарында ижад итәбеҙ, уны матурларға, күркәмерәк итергә тырышабыҙ.\nАлда әйткәнемсә, “Башҡортостандың яратҡан рәссамдары” проекты һуңында китап сығарыласаҡ. Унда исемдәре билдәлеләрҙең генә түгел, башлап ижад итеүселәрҙең дә күңел емештәре инәсәк. Заманса сәнғәт төрҙәре лә – стрит-арт, инсталляция, перфоманс кеүек йүнәлештәге эштәр буласаҡ. Һәр кем һүрәтен сайтҡа үҙе инеп тә ҡуя ала. Ойоштороу комитеты тарафынан эштәр тупланғас, тауыш биреү башланасаҡ. Әле апаруҡ ҡына рәсем йыйылды. Һәр оҫта биш эшен тәҡдим итә ала. Сайтҡа ингәндәр һүрәттәргә баһа бирәсәк, бынан тыш, танылған эксперттар комиссияһы әҫәрҙәрҙең сәнғәти кимәлен, юғарылығын да баһалаясаҡ. 1 июндән 1 октябргә тиклем дауам иткән сарала социаль селтәрҙәр аша ла һәр кем ҡатнашып, үҙенең ҡарашын белдерә ала.\nӘйткәндәй, Интернет менән файҙалана белмәгән авторҙарға проекттың башынан аҙағына тиклем республика төҙөлөш отрядтары хәрәкәте белгесе Ирина Сухарева һәм был эшкә йәлеп ителгән студенттар ярҙам итәсәк.\n– Номинациялар ҡаралғанмы?\n– Эйе, әлбиттә. Профессионалдар – “Оҫталар”, формаль булмаған йүнәлештә ижад иткәндәр – “Перфоманс”, махсус белем алмағандар “Аҫылташ” номинацияһында ҡараласаҡ. Ай һайын һөҙөмтәләр күрһәтелеп барасаҡ.\nУнан тыш, теге йәки был оҫтаның ижадын баһалаусылар айырым билдәләнәсәк. Иң шәп комментарий, пост, мәғлүмәти материал, видеоклип, йыр проект авторҙары тарафынан бүләкләнә. Рәссамдарға бағышлап йыр яҙыусылар ҙа бар: мәҫәлән, Сергей Круль йыр ижад итте.\nКонкурс һуңында сыҡҡан китапҡа иң шәп 50 рәссам хаҡында очерк яҙыласаҡ, ә еңеүселәрҙе, әлбиттә, бүләктәр көтә. Сараны Йәштәр һарайында матур байрам менән 21 октябрҙә тамамлап ҡуйырға уйлайбыҙ.\n– Ә рәссамдар үҙҙәре нисек ҡарай был конкурсҡа?\n– Ыңғай. Башҡорт һынлы сәнғәтен пропагандалаған проектты улар ҡеүәтләне. Мәҫәлән, билдәле рәссам Рәсих Әхмәтвәлиев әйтеүенсә, төрлө күргәҙмәләрҙән, рәсми сараларҙан тыш, был конкурс бөтөнләй башҡа аудиторияны ла туплауы ихтимал. Социаль селтәрҙәр аша Башҡортостан рәссамдарының эше менән башҡаларға ла танышыу мөмкинлеген булдырыуҙы ла хуплай.\nУнан тыш, Башҡортостандың Рәссамдар союзы ла ярҙам ҡулы һуҙҙы. Улар был донъянан киткән оҫталарҙың эшен, фоторепродукцияларҙы сайтҡа ҡуйып барасаҡ. Йәнә лә союз етәкселеге эштәрҙе баһалаған эксперт советы составына инде. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультеты деканы Тәлғәт Мәсәлимов, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының художество факультеты деканы Әмир Мәжитов, М. Нестеров исемендәге Башҡорт художество музейы директоры Айрат Тереғолов, “Ала ҡарға” клубы президенты, Нефть-химия эшкәртеү институты директоры Эльшад Теляшев – эксперт комиссияһы ағзалары.\n– Рәссамдарға, һынлы сәнғәт менән ҡыҙыҡһыныусыларға әйтер һүҙегеҙ барҙыр?\n– Хөрмәтле ҡылҡәләм оҫталары, мин һәр саҡ һеҙҙең хеҙмәтегеҙгә һоҡланыу менән ҡараным. Беҙҙең махсус порталға инеп, үҙегеҙҙең һүрәттәрегеҙҙе тәҡдим итеү мөмкинлеге бар. Ә инде кем рәсем донъяһы менән ҡыҙыҡһына, улар үҙҙәренә оҡшаған, күңеленә ятҡан һүрәткә “лайыҡ” ҡуя ала. Тауыш биреүҙә рәсемдәре алға сыҡҡандарҙы, йәғни “Башҡортостан рәссамдарының халыҡ рейтингы” проектында еңеүселәрҙе, бүләктәр көтә. Әлбиттә, һәр кем аңлап тора: иң ҙур баһа – ул халыҡ таныуы, ижадығыҙҙы яратыуы.\n– Бонустар хаҡында ла әйтеп китергә кәрәктер...\n– Ошо беҙҙең проектты ҡеүәтләүселәр өсөн махсус рәүештә бонустар уйлап таптыҡ. Йәғни, алда әйтеп киткәйнем бит әле, “лайыҡ” ҡуйыу, пост яҙыу, фекерең менән уртаҡлашыу хуплана тип. Бына шулар хаҡында ентекләберәк аңлатырға уйлайым. Мәҫәлән, рәссамдар хаҡында йыр яҙғандарға “Арсенал” музыка ҡоралдары магазины гитара бүләк итә. Бер нисә ресторан ике кешелек романтик киске аш табыны өсөн сертификат тәҡдим итә. Теләгән ваҡытта барып, тәмле аштарҙан ауыҙ итеп килергә була. “Клиника “А” поликлиникаһы бушлай медицина тикшереүе үтеү өсөн сертификат бирә. “Ультра” кинотеатрына бушлай сеанстар, Квестҡа – аҡыл уйындары майҙанына – сертификат та бар. Ана шулай ҡыҙыҡһындырыу, эшкә йәштәрҙе лә, өлкәндәрҙе лә йәлеп итеү, Башҡортостан рәссамдары хаҡында йышыраҡ һөйләү өсөн уны пропагандалаусылар араһында ла үҙенсә ярыш ойошторҙоҡ. Спортҡа әүәҫтәр беҙҙең оҫталарҙы танытыуға иғтибар бүлһә, уларға Парашют спорты федерацияһы парашюттан бушлай һикереү ойошторасаҡ. Өфө өҫтөнән түләүһеҙ осоп йөрөү мөмкинлеген бирергә теләүселәр ҙә бар. Бары тик ҡатнашығыҙ, рәссамдар хаҡында яҙығыҙ, ижад итегеҙ, уларҙы ҡеүәтләгеҙ, ә бүләктәр хужаһын оҙаҡ көттөрмәҫ.


15 май — Башҡорт Википедияһы\n15 май — григориан стиле буйынса йылдың 135-се (кәбисә йылында 136-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 230 көн ҡала.\n15 май Викимилектә\nБМО: Ғаилә көнө.\nЕр: Климат көнө.\nҠамыр аштары көнө.\nҠоро паёк көнө.\nҺиндостан: Ағастар көнө.\nИран: Фарсы теле.\nҠырғыҙстан: Әсә көнө.\nКөньяҡ Осетия: Осетин теле һәм әҙәбиәте көнө.\nМәскәү: Метрополитен көнө.\nКолумбия: Уҡытыусылар көнө.\nКорея республикаһы: Уҡытыусылар көнө.\nМексика: Уҡытыусылар көнө.\n1664: Башҡорт ихтилалы һөҙөмтәһендә, батша хөкүмәте Өфө воеводаһы Ф. И. Сомовҡа наказ ебәрә, унда башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуҡтары таныла һәм воеводаға ошо мәсьәлә буйынса башҡорттарҙың мөрәжәғәтнамәләрен ҡарауҙы һәм уларҙы ҡәнәғәтләндереүҙе, шулай уҡ яһаҡ йыйғанда баш-баштаҡлыҡты бөтөрөүҙе талап итә.\n1755: Көсөкбай батыр, Сурағол Миңлебаев һәм башҡалар етәкселегендәге башҡорт ихтилалы башлана.\n1905: АҠШ-тың Невада штатындағы Лас-Вегас ҡалаһына нигеҙ һалына.\n1918: Ҡустанайҙа башҡорт (Башҡортостан автономияһы) һәм ҡаҙаҡ (Алаш автономияһы) милли хәрәкәттәре вәкилдәренең кәңәшмәһе асыла.\n1920: Әхмәтзәки Вәлиди теллеграммаһына яуап итеп, Башревком автономиялы республиканың хоҡуҡтарын РСФСР-ҙың 1918 йылғы Конституцияһы һәм 1919 йылдың 20 мартындағы Килешеүҙә раҫланған хоҡуҡтарға ҡарағанда бик ныҡ ҡыҫыу ярамағанлығы тураһында Мәскәүгә мөрәжәғәтнамә юллай, уның аҫтына 49 кеше ҡул ҡуя.\n1935: Мәскәү метрополитенында беренсе линия асыла.\n1940: АҠШ-та нейлон ойоҡ һатыуға сығарыла.\n1944: Өфөлә «Промсвязь» предприятиеһы эш башлай.\nХыялетдинов Шакир Шәйхислам улы (1890—15.06.1974), дин әһеле, мөфтөй. 1951—1974 йылдарҙа СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты рәйесе. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Ҡурған өлкәһенең Звериноголовский районының үҙәге Звериноголовский ауылынан.\nВәхитов Аҡмал Ғилфан улы (1900—20.11.1957), алдынғы нефтсе. 1939—1956 йылдарҙа «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығы мастеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).\nБиктимеров Әнүәр Нурислам улы (1920—25.10.2000), ғалим-селекционер. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1955 йылдан Башҡортостан игенселек һәм баҫыу культуралары селекцияһы ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1982—1985 йылдарҙа лаборатория мөдире. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1974). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Шишмә ауылынан.\nХәзиев Ғәҙелгәрәй Закир улы (1930—12.02.2012), ғалим-ветеринар врач. 1965 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының директор урынбаҫары. 1982—2009 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2001 йылға тиклем паразитология һәм вирусология кафедраһы мөдире. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), ветеринария фәндәре докторы (1982), профессор (1986). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.\nВолошин Николай Дмитриевич (1935), ғалим-инженер-технолог. 1962 йылдан Өфө нефть институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1975—1977 йылдарҙа киске факультет деканы; 1984 йылдан Башҡорт дәүләт университетының дөйөм химик технология һәм аналитик химия кафедраһы, 1986 йылдан — Украинаның Днепродзержинск техник университетының органик булмаған матдәләр технологияһы кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1984). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Әлебай ауылынан.\nИҫәкәев Иҫлебай Иҫәкәй улы (1935—30.11.1998), ғалим-агроном. 1983 йылдан Ямал ауыл хужалығы тәжрибә станцияһының өлкән ғилми хеҙмәткәре, бүлек мөдире, 1998 йылдан — «Ямал аграр фәне» ғилми производство предприятие (икеһе лә — Салехардта) директоры. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1995). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Түбән Таҡыя ауылынан.\nҠыуатов Салауат Сафый улы (1955), ғалим-табип, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. 2008 йылдан Өфөләге 17-се балалар клиник дауаханаһының баш табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Сығышы менән Мәскәү ҡалаһынан.\nШихов Николай Михайлович (1960), оркестр артисы, юғары һәм махсус урта мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының әйҙәүсе сәхнә оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2014).\nКрючко Александра Ильинична (1931—1.09.2019), юғары категориялы табип-педиатр, йәмәғәтсе. 1955 йылдан Салауат ҡалаһында участка педиатры, 1968 йылдан ҡала дауаханаһы баш табибының дауалау буйынса урынбаҫары; 1982—1987 йылдарҙа берләштерелгән балалар дауаханаһының баш табибы, 1988 йылдан поликлиниканың педиатрия бүлеге мөдире. Өс саҡырылыш ҡала Советы депутаты, балиғ булмағандар эштәре буйынса комиссия ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1978), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Салауат ҡалаһының почётлы гражданы (1988).\nНуғаев Рәйес Йәнфүр улы (1931), хеҙмәт ветераны, ғалим-тау инженеры. 1994 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Экологик фәнни техник ассоциацияһы директоры, бер үк ваҡытта 1990—2010 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы; 2012—2018 йылдарҙа Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтының баш ғилми хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1989), профессор (1992), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1976), СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1991) һәм почётлы нефтсеһе (1991). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1984).\nРафиҡова Лина Хәсән ҡыҙы (1936), хеҙмәт ветераны. Башҡортостан Радио һәм телевидение буйынса дәүләт комитетының элекке өлкән мөхәррире. СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nМөхәмәтйәнов Хәмит Хәзи улы (1951), хеҙмәт ветераны. 1979 йылдан прокуратура органдары хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1985—1990 йылдарҙа Дүртөйлө районы прокуроры. Башҡортостан Республикаһының икенсе һәм өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Сығышы менән хәҙерге Октябрьский ҡалаһы составында ҡалған Төркмән ауылынан.\nСабитов Камил Басир улы (1951), хеҙмәт ветераны, ғалим-математик. 1973 йылдан (өҙөклөк менән) Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты һәм Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1980—1988 йылдарҙа математик анализ кафедраһы мөдире, 1992—2007 йылдарҙа физика-математика факультеты деканы; бер үк ваҡытта 1995 йылдан Башҡортостан Республикаһының Ғәмәли тикшеренеүҙәр институтының Стәрлетамаҡ филиалы директоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2006), физика-математика фәндәре докторы (1992), профессор (1993), Рәсәй Федерацияһының (2014) һәм Башҡортостан Республикаһының (1999) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001) һәм Башҡортостан Республикаһының һәм мәғариф отличнигы (1996).\nҠудашева Зөлфиә Иҙрис ҡыҙы (1956), бейеүсе. 1975 йылдан (өҙөклөктәр менән) хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһыының балет артисы, 1978—1980 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүсеһе, 2012 йылдан Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн реабилитация үҙәге хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995). Бөтә Союз эстрада бейеүе фестивале лауреаты (Кишинёв, 1989).\nМостаева Лира Рифҡәт ҡыҙы (1971), муниципаль хеҙмәткәр. 2016 йылдан Краснокама район хакимиәте башлығы урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡалтасы районы Ҡалтасы ауылынан.\nҒиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы (1892—6.04.1974), Башҡортостандың беренсе театр актёры, режиссёр. Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1966).\nҠунаҡҡолов Әнүәр Мөхәмәтғариф улы (1917—18.05.1976), механизатор, ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1933 йылдан Сибай МТС-ы тракторсыһы, комбайнёры, бригадир-механигы; 1957—1959 йылдарҙа һәм 1962 йылдан Баймаҡ районы «Сибай» совхозы Куйбышев бүлексәһе бригадир-механигы, 1964—1976 йылдарҙа — бүлексә идарасыһы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1967). Сығышы менән ошо райондың Кәрешкә ауылынан.\nСайранов Садиҡ Уйылдан улы (1917—21.10.1976), Халхин‑Гол йылғаһы буйында 1939 йылғы совет‑япон ҡораллы бәрелешендә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, уҡсылар полкының взвод командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1945).\nМихайлов Яков Семёнович (1922—??), төҙөүсе, рационализатор. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1949—1987 йылдарҙа Салауат ҡалаһы төҙөлөш ойошмалары механигы һәм мастеры, шул иҫәптән 1955 йылдан 2-се төҙөлөш идаралығының механик-энергетигы, 1963—1983 йылдарҙа — баш механигы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1980). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы хәҙер бөткән Ҡарлыкүл ауылынан.\nСафин Иштимер Сафа улы (1922 — ?), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе лейтенанты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.\nМәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы (1927—10.09.2017), нефтсе, 1946—1971 йылдарҙа «Туймазанефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. СССР-ҙың 7-се саҡырылыш, Башҡорт АССР-ының 5-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959), СССР-ҙың почётлы (1977), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1976) нефтсеһе, Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданы (1983).\nНәсибуллин Фәхрулла Нәсибулла улы (1927—1985), ауыл һәм урман хужалығы хеҙмәткәре. 1953 йылдан Баҡалы районы «Ҡыҙыл Шишмә» колхозының комплекслы бригада бригадиры, 1973 йылдан — урмансы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971). Сығышы менән ошо райондың Мостафа ауылынан.\nИсхаҡов Хәйбулла Абдулхаҡ улы (1932), ауыл хужалығы алдынғыһы. 1957—1993 йылдарҙа Хәйбулла районы «Хәйбулла» совхозы водителе. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971). Сығышы менән ошо райондан.\nҒиндуллин Илүс Ғиндулла улы (1937), хеҙмәт ветераны, алдынғы нефтсе. 1965—1997 йылдарҙа «Южарланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Ленин (1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Йосоп ауылынан.\nХәсәнов Миндиәхмәт Рәхимйән улы (1937), механизатор. 1955—1996 йылдарҙа Баймаҡ районы Салауат исемендәге колхоз тракторсыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1973). Сығышы менән ошо райондың Түбәнге Яйыҡбай ауылынан.\nЖуманиязов Амангилде Жуманияз улы (1947), ғалим-офтальмолог, медицина фәндәре кандидаты, СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1997).\nЮлмөхәмәтов Миндибай Бәхтиәр улы (1947), ғалим-педагог, дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре, дәреслектәр авторы, педагогия фәндәре кандидаты. 1987—2007 йылдарҙа Башҡортостан мәғариф министры урынбаҫары. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.\nСәғәҙәтова Рәйсә Шәмсетдин ҡыҙы (1957), малсы. 1974 йылдан Баймаҡ районы хәҙерге Ленин исемендәге кооперативы һауынсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997). Сығышы менән ошо райондың Түбәнге Таулыҡай ауылынан.\nБикҡолова Нурия Фазул ҡыҙы (1948), педагог, 1991—2007 йылдарҙа Баймаҡ районы мәғариф бүлеге методисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.\nТаңсулпан Бабичева, (1953), башҡорт театр һәм кино актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981), Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының (1994) халыҡ артисы.\nШәһиәхмәтов Мөхәмәҙинур Шаһинур улы (1879—1922), мәғрифәтсе.\nСызранкин Фёдор Николаевич (1889—11.05.1978), иҡтисадсы, хужалыҡ эшмәкәре. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. 1919—1921 йылдарҙа Белорет ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1934–1970 йылдарҙа Ауыр машиналар эшләү үҙәк ғилми-тикшеренеү институтының ҡойоу цехы начальнигы. Сталин премияһы (1943), СССР‑ҙың Дәүләт премияһы (1967) лауреаты. Ленин (1966), Октябрь Революцияһы (1976), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1956), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы. Сығышы менән Белорет ҡалаһынан.\nСекин Владимир Алексеевич (1924—20.12.2005), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы. Полковник (2000). Советтар Союзы Геройы (1945). Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы.\nӘсфәндиәров Әнүәр Закир улы (1934—4.02.2014), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре кандидаты (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1984). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2007), Ә. Вәлиди исемендәге халыҡ-ара (1997) һәм В. П. Бирюков исемендәге Урал (1994) премиялары лауреаты. Халыҡтар дуҫлығы, Салауат Юлаев (2004) ордендары кавалеры.\nХөсәйенов Марат Әсҡәт улы (1944—12.12.2016), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Һарт-Наурыҙ ауылынан.\nБайбулатова Гөлфирә Ғәлимйән ҡыҙы (1974), ғалим-тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист. Филология фәндәре кандидаты (2010).\n1982: Лайал Аббуд, Ливан йырсыһы.\n15 майҙа вафат булғандар\n1995: Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=15_май&oldid=1134892 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 13 май 2022 в 18:14\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:14 13 май 2022 үҙгәртелгән.


Топ 10 Слот Сайты | Иң Яҡшы Уйын Сайтына Депозит | Үрге Сайтында Слот | Мобиль & Online £5 FREE | £€$800 Bonus :)\nТоп 10 Сайт онлайн Слот башҡа фекерҙәр депозита Сент-Джеймс. Бәләкәй Джон. өсөн TopSlotSite.com\nHere at this Топ 10 Онлайн казино һәм уйын автоматтары уйындар ер – we reckon there is no better casino for online gaming – етди!\nWe’re always one of the favourite Топ 10 Слот сайтында онлайн, беҙ шулай тип уйлайым, сөнки беҙ’D беҙгә ун өлөшө сәбәптәр, ни өсөн беҙ иң яҡшы онлайн казино һәм уйын автоматтары уйын сайттары, был ябай ғына иҫбат итер өсөн!\nЛидер булараҡ яҡшы. башҡа ятҡылыҡтар слот, беҙ гарантиялана, иң яҡшы уйынсы беҙҙең өсөн бонустар һәм мобиль онлайн казино, уйын һәм улар тың мәңгелек һәм сафҡа индереү, уйын менән слот бушлай бонустар уйын 1 млн фунт стерлинг түләргә прогрессив microgaming селтәре беҙгә арҡаһын ашыу.!\nТоп 10 Ranked Best Мобиль Сайттар Слот Бөйөк британия! өҫтәрәк Casinophonebill.com\nБеҙгә ҡушылығыҙ & Ҙур Джекпот Отто\n1. Топ 10 Слот тәҡдим сайтында онлайн-ябай был уйын супер – Вау – Топ 10 Сәбәп!\nХәҙер туранан-тура алыу өсөн уйын, барыһы да һезгә эшләргә кәрәк, был беҙҙең теркәлгән топ онлайн казино, бында туранан-тура, туранан-тура хәҙер, бушлай. Был биләйәсәк бер нисә минутҡа ғына, шуға күрә уны тиҙ эләгә!\n2. Беҙгә кушыл бонус менән япты – мобиль сайт һәм иң яҡшы уйын автоматтары онлайн ҡарар...\nБеҙҙең береһе уйнай топ онлайн н реаль аҡсаны слот һәм беҙ бирергә һеҙҙең 100% бонустар тиклем £800! Тимәк, әгәр һеҙ түләргә £800, һеҙ уйнап тиклем £1600.\n3.Еңеү өсөн уйнаны cardsonline шанс нуль\nБыл’хоҡуғы s, скретч-әле карта онлайн. Һеҙ үҙегеҙҙе еңел зудин ҡәнәғәтләндерҙе, хәҙер уйнай һәм еңеү яулау өсөн Иң Яҡшы Сайты Слот бында.\n4. Әгәр һеҙгә оҡшамаһа, уның өсөн күсерҙем, Беҙҙең мобиль кушымталар һеҙҙең уйынды тота.\nЯҡшы уйнай слот, мобиль өҫтәл уйынын казино шул уҡ ваҡытта мобиль һеҙгә һәм һеҙҙең күберәк хәрәкәткә ҡушыла., уйын майҙансыҡтары үрге с. Бер ҡасан да ябай бизнес яғында буласаҡ төшөү!\n5. Сюрприз, сюрприз! Аҙналыҡ Акцияла Ҡатнашырға Беҙгә.\nАҙна һайын беҙ үткәргән аҙнаһына бер сюрприз көтә, тотоп алыу. Әгәр һин бәхетле эйәһе, һеҙ бик яҡшы, һеҙҙең ҡулдағы аҡса иҫәбенә бер нисә өҫтәмә итеп таба һәм.\n6. Һеҙгә Ҡарағанда Күберәк Уйнай, Рәхмәт һеҙгә ҡарағанда күберәк\nБеҙ теләүселәрҙе беҙҙең бәхетле һаҡлау иң яҡшы уйынсылар. Шуға күрә, беҙ һеҙҙең менән даими уйынсыларын өҫтәмә тотоу өсөн наградалар менән бүләкләнгән тирәләй. Был хаҡта бөтәһен дә уҡый бында.\n7. Тылсым ғыналыр был тәжрибә беҙгә менән live казино\nҺеҙ һәр ваҡыт ярата., бер яҡшы ҡушыла аласыз онлайн-казино тәжрибә тылсымлы н. Уйнарға Блэкажек, Рулеткалар һәм уйын баккара многопользовательский өлөшө булған йәки, әгәр һеҙ хуп.\n8. Аҡылһыҙлыҡ Был Беҙҙең Дүшәмбе Сдуть Блюз\nАҙна башында ниндәй матур, ул беҙҙең менән тәьмин дүшәмбе аҡылһыҙлыҡ! Һеҙ саралар һеҙгә икеләтә артып, һеҙ ҡасан эшләйһе депозит араһында £һәм 10 £50 дүшәмбе.. Ти’t яҡшыраҡ булырға беҙ?\n9. Мотлаҡ страховка булырға тейеш һәр кесаҙна\nӘгәр һеҙ казино онлайн уйындар уйнау буйынса кесаҙна араһынан үҙе теләгәнде. 00:00 – 23:59, теләһә ниндәй сумманы ҡаплау һәм юғалтҡан 10% страховка суммаһы казино сифатын юғалтып ҡайтҡан..\n10. Бында чувствуй үҙен тулыһынса ҡәнәғәтләндерерлек, Өҫкө Онлайн 10 Сайт Уйын Менән Автоматты\nБеҙ бер иң яҡшы онлайн казино тирәләй, күп сәбәптәр буйынса. Ғәҙел булып беҙҙең сайтта, хәүеф-хәтәр һәм. Ярҙам хеҙмәте беҙҙе ҡулыбыҙға була, әгәр сездә ниндәй ҙә булһа һораусылар, беҙ шулай яҙған, ҡәнәғәтлек тойғоһо һаҡлау әгәр һеҙ шулай телисез.\nБөйөк британия табыу’ы Исемлеген Иң Яҡшы Мобиль Бонус Казино һәм Акция.\nБеҙгә ҡушылығыҙ & Өйрәнеү Күберәк!!


Асҡындар Өфөлә лайыҡлы сығыш яһаны\n12 Апрель 2018, 17:47\nӨфө ҡалаһының Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тулыуға арналған «Башҡортостандың тарихи биттәре» фестиваль-марафон сиктәрендә Асҡын районы сығыш яһаны.\nБайрамдың тантаналы өлөшө башланғансы тамашаға килеүсе яҡташтарыбыҙға һәм башҡа ҡунаҡтарға муниципалитеттың мәғариф, мәҙәниәт, ауыл хужалығы һәм сәнәғәт өлкәһенең тарихын, бөгөнгөһөн сағылдырған һәм киләсәген күҙаллаған бай йөкмәткеле күргәҙмә тәҡдим ителде. Ошонда уҡ ҡунаҡтар республикабыҙға нигеҙ һалыуҙа, артабан үҫтереүҙә ҙур урын тотҡан тарихи шәхестәр, күренекле яҡташтарыбыҙ тураһында дөйөм мәғлүмәт менән таныша алды.\nРайон ҡатын-ҡыҙҙар советы һәм Урмияҙ ағинәйҙәре тырышлығы менән әҙерләнгән милли аш-һыу өҫтәле эргәһенән дә кеше өҙөлмәне. Район мәғариф бүлеге, Балалар сәнғәт мәктәбе һәм Балалар ижады үҙәге, музей, район китапханаһы коллективтары әҙерләгән үҙенсәлекле экспозициялар ҙа барыһын да һоҡландырҙы һәм рухландырҙы. Кәрзиндәр үреүсе Виктор Бычин, кейеҙ баҫыу һәм йөндән күҙ яуын алырлыҡ картиналар эшләүсе Фәридә апай менән ағас эше оҫтаһы Ғәйнетдин ағай Хөснөтдиновтар, туҙҙан картиналар яһаусы Гөлһөйәр Сәғитованың ҡул эштәре лә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. “Танып” шифаханаһы, тәжрибәле умартасы Марат Шәйбәков, “Спутник” ҡулланыусылар йәмғиәте үҙҙәре етештергән продукцияны алып килгәйне.\nФестиваль-марафондың икенсе өлөшөндә бай йөкмәткеле концерт ҡарап, тамашасылар Асҡын еренең таланттарға ифрат бай булыуына тағы ла бер тапҡыр инанды. Байрамда яҡташыбыҙ, ғалим һәм яҙыусы, педагогия фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Фәндәр академияһы президенты Әлфис Ғаязов, күренекле йырсыларыбыҙ Марат Шәйбәков, Сулпан Ғафуръянова, Вилдан Абраров, Нәфис Ниғәмәев сығыш яһаны. Яҡташтарҙы осраштырып, дуҫлыҡ-туғанлыҡ тойғоларын нығытҡан йыйыныбыҙ район Мәҙәниәт йорто артистарының һәм үҙешсән сәнғәт һөйөүселәренең дәртле, рухлы сығыштары менән үрелеп барҙы.\nБайрамды Илсур Ғилфанов менән Айгөл Барыева алып барҙы.\nМарат Юнысов фотолары.


Республика вәкилдәре халыҡ-ара шашка буйынса Европа чемпионатында Рәсәй йыйылмаһы өсөн алтын һәм бронза яуланы // Спорт | новости башинформ.рф\nРеспублика вәкилдәре халыҡ-ара шашка буйынса Европа чемпионатында Рәсәй йыйылмаһы өсөн алтын һәм бронза яуланы\n8:59, 21 сентября 2017 Спорт\nФото: «Башнефть» ойошмаһы профессиональ шашка клубының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2017 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\nЛитваның Вильнюс ҡалаһында халыҡ-ара шашка буйынса Европа команда чемпионаты бара, унда Рәсәй йыйылмаһы тулыһынса Башҡортостан вәкилдәренән – «Башнефть» профессиональ клубы спортсыларынан төҙөлгән. Ир-егеттәр өсөн беренсе таҡтала – Александр Георгиев, икенселә – Айнур Шәйбәков һәм өсөнсөлә Муродулло Амриллаев сығыш яһай. Ҡатын-ҡыҙҙарҙа – команда капитаны Айгөл Иҙрисова һәм икенсе таҡтала Әлиә Әминова. Уҙған көндәрҙә тиҙ программа – рапидала миҙалдар отолдо. Рәсәйҙең ир-егеттәр йыйылмаһында алтын, ҡатын-ҡыҙҙарҙа – бронза. Бик яҡшы команда тактикаһы ир-егеттәргә алтын килтерҙе: Муродулло Амриллаев өсөнсө таҡтала уйнаны һәм командаға «алтын» мәрәйҙәр килтерҙе. Һөҙөмтәлә ете партияла уның 14 мөмкин мәрәйҙән 13 – алты еңеү һәм бер тигеҙ иҫәп.\nЯрыштар 23 сентябргә ҡәҙәр дауам итә, был көндө классик программала еңеүселәр билдәләнәсәк, тип хәбәр иттеләр «Башнефть» ойошмаһы профессиональ шашка клубының матбуғат хеҙмәтендә.\nТеги: халыҡ-ара шашка


Тотороҡһоҙ һауа торошо мал аҙығын әҙерләүгә ҡамасаулай\nБашҡортостандың ауыл хужалығын консультациялау үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөнгә төбәктә 384 мең тонна бесән әҙерләнгән. Был күрһәткес былтырғы менән сағыштырғанда яҡынса ике тапҡырға әҙерәк. Салауат районы хужалыҡтары ла яуым-төшөмдөң күп булыуы сәбәпле, сенаж һалыуҙы төп йүнәлеш итеп алған.\n"Яуым-төшөм дауам итһә, ике көндән һуң сабылған үлән күгәрә башлаясаҡ,"- ти шәхси эшҡыуар Владик Нәбиуллин. Ун көндән ашыу инде ауыл уңғандары был участкалағы йәшел массаны йыя алмай интегә. Дымлылыҡ көслө, йылылыҡ тейешле кимәлдә етмәй, шунлыҡтан күп йыллыҡ үләндәр кибә алмай аптырата. Былтыр Салауат районы Лаҡлы ауылы хужалығы ай ярым эсендә ярты мең гектар майҙандан бесән әҙерләһә, хәҙер июль аҙағы еткән. Ер эштәре ни бары 100 гектар биләмәлә генә көйләнгән. Ҡышҡыһын 300 башҡа яҡын йылҡыны мал аҙығы менән тәьмин итеү ҙур һорау тыуҙыра.\nКиҫкен проблеманан сығыуҙың берҙән-бер юлы - бесән урынына сенаж әҙерләүҙә. Хужалыҡтар был йүнәлештә әүҙем эшләй.\nЛаҡлы ауылынан Игорь Хәбибуллиндың фермер хужалығында егерме башҡа яҡын һыйыр малы иҫәпләнә. Йүнсел йыл аҙағына тиклем мал һанын тағы ике тапҡырға арттырырға ниәтләй. Ҡышҡылыҡҡа 40 гектар бесән әҙерләгәндә, 25 гектар сенаж һалғанда - иҡтисади юғалтыуҙарҙы кәметергә була. Әммә һауа торошоноң шашып уйнауы ҡуйылған пландан тайпылырға мәжбүр итә. Туҡранбаштың һаман сәскә атмауы ла йылылҡ етмәүҙән.\nАуыл эшсәндәре баҫыуҙарҙы һәр ваҡыт ҡарауыллап торорға мәжбүр. Ҡояшлы көндәргә ҡытлыҡ бер кемгә лә тынғы бирмәй.\nСалауат районында 150-нән ашыу фермер иҫәпләнә. Тотороҡһоҙ һауа торошонан бигерәк барыһын да тағы ла бер проблема борсой. Мал аҙығын әҙерләү өсөн махсус техникаға ҡытлыҡ бар. Шуға урындағы фермерҙар күрше район хужалыҡтарынан ярҙам һораған. Әлегә һөйләшеүҙәр алып барыла.\nТөбәктең ауыл хужалығын консультациялау үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, мал аҙығы әҙерләү буйынса әлегә Ейәнсура, Әлшәй, Краснокама, Балтас, Борай райондары алдынғы урындарҙа. Республика буйынса 1 миллион 361 мең тонна сенаж әҙерләнгән, бесән яҡынса өс тапҡырға әҙерәк.