Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында илебеҙ етәкселегенең, бигерәк тә Сталиндың СССР-ҙа, шул иҫәптән Башҡортостанда йәшәүсе мосолмандар йәмәғәтселегенә, ғөмүмән, дингә ҡарашы йомшара төшә. Бында шундай ҡапма-ҡаршылыҡ күҙгә ташлана: һуғыш алдынан башланған «шәхес культы» золомоноң көсәйгән, алдынғы ҡарашлы зыялыларҙы, дини эшмәкәрҙәрҙе юҡ итеү киң ҡолас алған бер мәлдә бындай «йомшарыу» ышандырмай\nӘхмәр Үтәбай, Марат Әминев, Фәнил Күзбәков\nБРИКС – донъяның ҡеүәтле илдәре ойошмаһы\n8-10 июлдә Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәренең саммитары үтәсәк. БРИКС – Бразилия, Рәсәй, Һиндостан, Ҡытай, Көньяҡ Африка Республикаларын берләштергән ойошма. Был илдәр донъялағы ҡоро ерҙең 30 процентын, халыҡтың 42 процентын берләштерә, донъя иҡтисадының 20 проценттан ашыуырағы ошо илдәр өлөшөнә тура килә. Бразилия, Һиндостан, Ҡытай,\nТалха Ғиниәтуллин менән әңгәмә\n«Үҙемде яҙыусы тип әйтергә һаман тел әйләнмәй...»\nБәләкәйерәк буйлы, ҡаҡса кәүҙәле, яҙыусы тышҡы ҡиәфәте менән башҡа олоғайған кешеләрҙән бер ҙә айырылып тормай кеүек. Бер күҙенең бөтөнләй күрмәүен, насар ишетеүен дә белгәс, бер аҙ уны йәлләп, аяуһыҙ тормошҡа әсенеп ҡуяһың. Бына ул һөйләй башлай… Чеховҡа һоҡлана, әҫәрҙәренән оҙон өҙөктәр килтереп (хәтеренә аптырарһың), уның оҫталығын һүрәтләй, Бальзак, Гете кеүек классиктар әҫәрҙәрендәге көслө һәм йомшаҡ яҡтарҙы асыҡ әйтеп бирә, ғөмүмән, донъя әҙәбиәтен бик яҡшы белә. Уға маһайыу, ҡыланыу, кемгәлер ярарға теләү бөтөнләй хас түгел. Эсендәге – тышында. Шул уҡ ваҡытта яҙыусы булараҡ үҙ баһаһын белә, башҡалар хаҡында ла бары тик әҫәрҙәренең кимәле буйынса фекер йөрөтә.\n«Яныр инем артыш булып...»\nБынан байтаҡ йылдар элек, «Ағиҙел» журналы редакцияһы Аксаков урамындағы 62-се һанлы йорттоң 7-се ҡатында өйҙәш ҡатын хәлендә көн күргән заманда, журналдың ул саҡтағы баш мөхәррире Булат Рафиҡов бүлмәһендә икәүҙән-икәү генә әҙәбиәткә, айырыуса әҙәби тәнҡиткә, уңың торошона бәйле мәсьәләләр хаҡында һөйләшеп ултырғаныбыҙ хәтерҙә. Әңгәмәнең был тема тирәһендә барыуы юҡтан ғына булмағандыр, күрәһең. Сөнки тап шул осорҙа, янып-бешеп илде үҙгәртеп ҡорорға керешкән мәлдә, әҙәби тәнҡиттең кәрәклеге-кәрәкмәгәнлегенә, уның артабан да йәшәргә хоҡуғы бармы-юҡмы икәнлегенә шикләнеберәк ҡараусылар ҙа күренгеләп ҡуйҙы.\nБөгөнгө прозала ҡатын-ҡыҙ образы\nҠатын-ҡыҙ образы һәр әҙәбиәттә мөһим урынды алып тора. Әсәй, ҡатын, ҡыҙ, һөйәркә, эшсе, алиһә... Ҡатын-ҡыҙҙың йөҙөнөң күп төрлөлөгөн һанап бөтөрөп буламы? Ул күп ҡырлы алмаз кеүек. Ҡатын-ҡыҙ әҙәбиәттә йыш ҡына символик мәғәнәгә лә эйә була. Художество-эстетик идеалға әйләнеп киткән ҡатын-ҡыҙ образына сит ил, урыҫ, башҡорт әҙәбиәте шедеврҙарынан миҫалдар килтереп китергә мөмкин. «Женщина Бальзаковского возраста», «Тургеневская девушка» кеүек һүҙбәйләнештәрҙе иҫкә алһаҡ та, ҡатын-ҡыҙ образының әҙәбиәттәге тотҡан урынын шәйләрбеҙ.\nТаҡташ әйтмешләй, «үткәндәргә ҡайтыр юлдар юҡ». Әммә уйҙар, йүгерек уйҙар ҡайта, мин дә бынан 30 йыл элек үткән һуҡмаҡтарҙан атлап барам, бик тә ҡайтып урағым килгән һуҡмаҡтарҙан.\nМаҡарға тыуасаҡ баламдың атаһы менән 1941 йылдың 19 июнендә Белорет районы Сәрмән ауылынан күсеп ҡайттыҡ. Зиннәтулла уҡытыусы һәм бик һәйбәт йырсы ине. Ул йылды Мәскәүҙә конкурс булырға тейеш ине, шул конкурсҡа әҙерлек курсына иптәшем дә эләккәйне.\nСәрбиназдың күңел ораны\nЯрҙарына һыймай ҡайнап аҡҡан боҙҙарға ҡарашын төбәгән Сәрбиназ өнһөҙ тороуын дауам итте. Шунан ҡапыл ҡулдарын күтәрҙе, ярға табан аҙым яһаны. Шул мәлдә күкрәге аҫтындағы сабыйы, «әсәйем, үлтермә, минең йәшәгем килә», тигәндәй, тәүге тапҡыр тыпырсынып, тибешеп алды. Шунда ғына Сәрбиназ айнып киткәндәй булды, үҙ ниәтенән үҙе һиҫкәнде. Ә йылғала бер ҙур боҙ киҫәге ярға бәрелеп, ыңғыраша-ыңғыраша урталайға ярылды ла, ярһыған януарҙай бәргеләнә-бәргеләнә, бер-береһен этешкән ваҡ боҙҙар эсенә инеп буталды.


Үҙенең һөнәренә мөкиббән киткән кеше менән аралашҡанда б арлыҡҡа килгән тойғоно ябай һүҙҙәр менән генә аңлатыуы мөмки н түгел. Ул сәғәттәр буйына эше, киләсәккә пландары тураһынд а һөйләй ала. Ә һин уға ҡарайһың һәм уның алдында йәшәүҙең м әғәнәһе тураһында һорау тормағанын аңлайһың. Ул был мәғәнәгә\nкүптән эйә булған инде, уның өсөн иң мөһиме - Эше.\nМинең әңгәмәсем - Терехов Владимир Николаевич. Был кешене ң бөтә тормошо металлургия менән бәйле. Ошо уҡ һүҙҙәрҙе уны ң менән бергә эшләүсе Мельников Анатолий Иванович һәм Садиҡо в Хәниф Фәрит улы тураһында ла әйтергә була. Улар урта быуат\nсере, уның тураһында легенда - риүәйәттәр һаҡланған металл - ҡоросто әҙерләү сере өҫтөндә баш ватҡандар. Булат... Тиме р һәм үтә күренмәле ебәк яулыҡты бер үк еңеллек менән киҫеүс е ҡорос. Һиндостанды, һуңынан Урта Азияны бөтә донъяға данла усы ҡорос. Уның исемендә үк быуаттар сыңы яңғырағандай була.\n... Моғайын тарихта бер ниндәй материал да бындай романти ка менән уратып алынмағандыр. Боронғо оҫталарҙың булат ҡылыс\nсифатын баһалау буйынса үҙ алымдары булған. Төп критерий б улып ҡылыстың сыңы, йөҙөнөң ныҡлығы һәм тығыҙлығы торған. Ме талл сыңы таҙараҡ яңғыраған һайын уның сифаты ла юғарыраҡ һа налған.\nБулаттың тыуған иле булып Һиндостан һанала. Ун икенсе быу атты һиндтарҙың ҡорал әҙерләү оҫталығы сәскә атҡан ваҡыт тип\nатарға була. Әммә Тимурҙың баҫып алыу походтары ваҡытында ҡ орал яһау оҫталарының күпселеге Бохара, Сәмәрҡәнд ҡалаларына\nсығарыла, һөҙөмтәлә юғары сифатлы ҡоростан ҡорал етештереү үҙәге лә Урта Азияға күсә.\nЙылдар, быуаттар үткән һайын булатты етештереү серҙәре, у нан һалҡын ҡорал эшләү оҫталығы юҡҡа сыға барған. Абруйлы сы ғанаҡтарҙан күренеүенсә, әле ун һигеҙенсе быуаттарҙа Һиндост анда уникаль ҡоростан эшләнгән ҡоралдар унда - бында килеп с ыҡҡылаған әле, әммә унда европалылар килгәндән һуң был серҙә р тотош юғалған, сөнки яңы халыҡ үҙе менән заман технологиял ары алып килә.\nБоронғо сәнғәттең серен асыу бәхетенә билдәле рус металл ургы Павел Петрович Аносов эйә була, йәғни, ун туғыҙынсы быу аттың тәүге яртыһында ул юғары сифатлы ҡорос етештереүҙең яң ы ысулын уйлап таба. Әйткәндәй, Павел Петрович беренселәрҙән\nбулып ҡоростоң төҙөлөшөн өйрәнгәндә микроскоп ҡуллана.\nПавел Аносов ысын булат алыуға өлгәшә, быға Златоуст ҡора л заводы етештергән ҡоралдар дәлил булып тора. Завод сығарға н ҡылыстар тимер ҡаҙауҙы сабып өҙгәндә лә, уларҙың йөҙө шул\nкилеш ҡалған, Ҡылысты дуға итеп бөгөп тә, ебәк яулыҡты урта лай ҡырыҡып та булған. Тик 1851 йылда, Павел Аносов үлгәндә н һуң, Златоуста ла булат ҡоралдар етештереү яйлап юҡҡа сыға .\nЕгерменсе быуат буйына унлаған тикшереүселәр боронғо оҫта ларҙың технологияһын тергеҙергә йәки Аносовтың тәжрибәһен ҡа батларға маташа. Һәм бына оҙайлы эҙләнеүҙәрҙән һуң Өфө оҫтал ары был рецептты тергеҙеүгә өлгәшә.\n- Беҙ был эш менән ауырый башланыҡ, тип әйтергә була, - т ип һөйләй геройҙарыбыҙҙың береһе Терехов Владимир Николаевич . - Тәүге тапҡыр беҙ булат ҡоросто биш йыл элек, 1999 йылда сығарҙыҡ. Әммә ул кешелек быуаттар буйына баш ватҡан ҡорос т үгел ине, сифаты ла бик юғарыларҙан булманы.\nОҫталарҙың тәүге пробаларын "Практика" фирмаһы белгестәре\nбаһалай - бының өсөн уларға Златоустҡа барып ҡайтырға тура килә. "Вердикт"тан һуң эш яңынан ҡайнарға тотона - башланған\nэште аҙағына еткерергә кәрәк бит. Һәм бына күп йыллыҡ хеҙмә ттең уңышлы тамамланыуы асыҡлана.\nНи өсөн тап булат ҡорос өҫтөндә баш вата оҫталар Заман т ехнологиялары был металды етештерергә мөмкинлек бирмәйме ни\nМеталлургия алға атлай, уның мөмкинселектәре бик күп, ҡорос тоң бик күп өлгөләре үҙҙәренең сифаттары буйынса булатҡа яҡы н, әммә уларҙың береһен дә булат ҡорос тип атап булмай.\n- Бөтә донъяға билдәле булған "Золингер" фирмаһы ла көсһө ҙ булып сыҡты: уның белгестәре өс йөҙ йыл дауамында ошо мәсь әлә өҫтөндә баш ватты, - тип дауам итә Владимир Николаевич. - Һәм бына парадокс: иҫ киткес ҡорос ябай, ғәҙәти, барыһына ла таныш материалдарҙан эшләнә икән. Беҙҙең булаттың барлыҡ үҙенсәлектәре лә боронғо ҡорос булаттың сифаттарына тап килә .\nБыны Златоуста ла раҫлайҙар. Яңы өлгөләрен алып, беҙҙең э нтузиастар тағы оҫталар ҡалаһына юл тота һәм күптән көтөлгән\n"Эйе, был тап шул булат!" тигән һүҙҙәрҙе ишетәләр.\nАртабан инде лирикаға урын юҡ, эштең практик яғы асыла. о ҫталарҙың яуапһыҙ ҡалған күп һанлы хаттары, мөрәжәғәттәре иҫ кә төшә. Республиканың Министрҙар кабинетында ла оҫталарҙың мөрәжәғәтенә яуап булмай. Тормошҡа ашырылмаған проекттар кем гә кәрәк һуң\nБөгөн ижади команда киләсәккә пландар төҙөй.\n- Беҙ яҡшы команда, - тип белдерә Владимир Николаевич, - мин ойоштороу һорауҙарын хәл итәм, Анатолий Иванович - беҙҙе ң "локлмотив", ә Хәниф Фәрит улы - металл эшкәртеү буйынса ҙ ур тәжрибә туплаған оҫта.


Республикала 900 мең тоннаға тиклем картуф йыйып алыу планлаштырыла // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликала 900 мең тоннаға тиклем картуф йыйып алыу планлаштырыла\n11:53, 29 августа 2012 Иҡтисад\nОшо көндәрҙә республикала картуф йыйыу башлана. Мәләүез, Өфө, Иглин һәм Шишмә райондары хеҙмәтсәндәре был эшкә тәүгеләрҙән булып тотондо.\nБилдәле булыуынса, картуфты «икенсе икмәк» тип атайҙар, шуға күрә был культура уңышының мул булыуы мөһим. БР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Николай Коваленко һүҙҙәренсә, ағымдағы йылда республикала картуф сәсеүгә 94 мең гектар ер бүленгән. Уның уңышы гектарынан 100 центнерға тиклем тәшкил итә. Шулай итеп, Башҡортостандың ауыл хужалығы етештереүселәре 900 мең тоннаға тиклем картуф йыйып алырға планлаштыра. Шул уҡ ваҡытта картуфҡа йыллыҡ ихтыяж республикала 550-600 мең тонна тәшкил итә. Тимәк, ул Башҡортостандан ситтә һатыуға ла етәсәк.\nӨфөлә иһә картуф 15 сентябрҙән башлап көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләрендә һатыла башлаясаҡ.\nТеги: ауыл хужалығы,йәшелсә,картуф


Бөгөн Башҡорт дәүләт аграр университеты нигеҙендә ойошторолған сыр етештереүселәр курсы тәүге уҡыусыларына таныҡлыҡ тапшырҙы.\n11 кеше ике аҙна дауамында һөт ризығын етештереү нескәлектәренә төшөнгән. Уҡытыу процесын университет уҡытыусылары менән Дәүләкән һөт компанияһы белгестәре алып барған. Курс 14 көн генә дауам итеүенә ҡарамаҫтан, уны тамамлаусылар бер нисә сорт сыр эшләүгә өйрәнгән. Иң мөһиме был продукция юғары сифатлы һөттән эшләнә, һәм уны етештереүҙә бер ниндәй ҙә химик ҡатнашмалар ҡулланылмай.\nӘлбиттә, был ваҡыт эсендә генә төплө белем биреү тураһында һүҙ бармай курстарҙың маҡсаты фермерҙарҙы һәм сыр етештереү менән шөғөлләнергә теләге булған башҡа йүнселдәргә башланғыс белем биреү, санитар-гигиена талаптарын аңлатыу һәм башҡалар. Был төбәктә һөттөң эшкәртелеүен күтәреү, шәхси эшҡыуарҙар һанын арттырыуға йүнәлтелгән сара. Курстарға яҙылыу өсөн Башҡорт дәүләт аграр университетының өҫтәмә һөнәри белем биреү үҙәгенә мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nНиколай Коваленко, Башҡортостандың ауыл хужалығы министры: «Курстарҙы тамамлаусылар артабан да беҙҙең күҙәтеү аҫтында ҡала. Уларҙы йүнселдәргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән төрлө программаларға ҡатнашыуға йәлеп итеп, сауҙа буйынса дәүләт комитеты менән продукцияларын һатыуҙа булышасаҡбыҙ».


Башҡортостанда Ковид-19 сирен йоҡтороусылар 7 мең 127-гә етте | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n13 августа 2020 — 11:42 ГТРК «Башкортостан»\n5 мең 424 кеше һауығып сыҡҡан. Пандемия башланғандан алып коронавирустан 25 кеше һәләк булған. Белгестәр тағы ауырыуҙан һаҡланыу өсөн битлектәр кейеү кәрәклеге тураһында иҫкәртә. Башҡортостанда әле коронавирус менән симптомһыҙ һәм еңел формала ауырыу осраҡтарының артыуы күҙәтелә. Был турала Роспотребнадзорҙың Башҡортостандағы идаралығы вәкиле Галина Пермина белдерҙе. Рәсәйҙә коронавирус инфекцияһына ҡаршы тәүге вакцина теркәлде. Медицина хеҙмәткәрҙәренә, өлкән йәштәгеләргә, һаулыҡтары насар булыусыларға прививка тәү сиратта эшләнәсәк.


Ҡыяр-помидор тоҙлар мәл Һыуыҡ һыуҙа тоҙланған ҡыяр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Ҡыяр-помидор тоҙлар мәл Һыуыҡ һыуҙа тоҙланған ҡыяр\nҠыяр-помидор тоҙлар мәл Һыуыҡ һыуҙа тоҙланған ҡыяр 21.08.2018 // Баҡса\nӨс литрлыҡ банка төбөнә бер укроп һабағы, ҡурай еләге, ҡарағат, сейә япрағы һалырға. Бер рәт ҡыяр теҙергә, тағы укроп, япраҡтар, өс-дүрт тырнаҡ һарымһаҡ, биш-алты бөртөк ҡара борос өҫтәргә лә банканы ҡыяр менән тултырырға. Өс аш ҡалағы тоҙ һалып, ҡайнап һыуынған йә бер-ике сәғәт ултырған һыуыҡ һыу ҡойорға.\nӨҫтөн керән япрағы менән ҡапларға. Пластмасса ҡапҡас ябып, тоҙ иреһен өсөн бер нисә тапҡыр әйләндереп алырға кәрәк. Ике-өс көн өйҙә тотоп, һыуы кәмеһә, тоҙло һыу өҫтәп, баҙға йә һыуытҡысҡа ҡуйырға. Эҫе һыу менән бешермәгәс, ҡыярҙар кетерләп кенә торасаҡ. Элек өләсәйҙәребеҙ мискәгә, эмалле биҙрәгә ҡыярҙы тап ошо ысул менән тоҙлаған.\nУртаса ҙурлыҡтағы ҡыярҙың башын киҫеп, бер тәүлек һыуҙа тотабыҙ. Быяла банкаларҙы яҡшылап йыуғас, парҙа йәки мейестә стерилләп алабыҙ. Банка төбөнә укроп, ҡарағат һәм керән япраҡтары, ҡара борос һалына. Ҡыяр йомшармаһын өсөн имән япрағы һалырға ла мөмкин. Таҙа итеп йыуылған ҡыярҙарҙы тултырғас, ҡайнап сығып, 5-10 минут самаһы һыуынған һыу ҡоябыҙ (ҡайнар һыуҙы тура ҡойһаң, ҡыярҙар бешеп йомшарасаҡ). 10-15 минуттан һыуын кәстрүлгә бушатып, өс литрлы банка иҫәбенә өс аш ҡалағы тоҙ, дүрт аш ҡалағы шәкәр өҫтәп, яңынан ҡайнатып алабыҙ. Тоҙлоҡто саҡ ҡына һыуытып, һәр банкаға өс аш ҡалағы иҫәбенән 9 процентлы һеркә өҫтәйбеҙ ҙә банкаларҙы тултырып, тимер ҡапҡас менән нығытып ябабыҙ. Шуныһы отошло: был ысул менән тоҙланған ҡыяр бүлмә температураһында ла һәйбәт һаҡлана.\n5 кг ҡыяр, 1 кг һуған, 200 г укроп, 5 татлы борос, 1 стакан көнбағыш майы, 200 мл һеркә, 200 гр шәкәр кәрәк.\nҠыярҙы, һуғанды ярым балдаҡлап турап, укроп, татлы борос, көнбағыш майы, уксус һалып, бер сәғәткә ултыртабыҙ. Стерилләнгән банкаға салатты һалып, 20 минут һыулы кәстрүлдә ҡайнатабыҙ. Ҡырҡыу ризыҡ яратыусылар татлы борос урынына әсеһен ҡуллана ала, тик әлеге күләмгә уның берәүһе лә етә.\nҮҙ һутындағы помидор\n3 кг бер тигеҙ ваҡ помидор, 2 кг итле сорт помидор (бешеп, иҙелгәндәре лә бара), өс аш ҡалағы тоҙ, шуның сама уҡ шәкәр, 100 мл аш һеркәһе.\nТәүҙә помидорҙың итле сортынан һут эшләнә. Бының өсөн уларҙы турап быҡтырып, иләк аша үткәрергә кәрәк. Комбайнығыҙ йәки һут һыҡҡысығыҙ булһа, эш икеләтә еңеләйә. Тоҙ һәм шәкәр һалып, һутты ҡайнатып алырға, ҡайнап сыҡҡас, аш һеркәһе өҫтәргә. Стерилләнгән 0,7 – 1 литрлы банкаларға өс-дүрт урындан тишеп, ваҡ помидорҙарҙы тултырырға ла эҫе һутты ҡойорға. Тимер ҡапҡастар менән нығытып ябып, баш түбән әйләндереп, йылы әйбер менән урап һыуытырға ҡуйырға.


Яңы йыл бына - бына килеп етәсәк, 2005 йылда алкоголикт ар, наркомандар һәм тәмәкеселәргә ҡаршы көрәшәсәкбеҙ, тиҙәр,\nә әлегә үтеп барған йыл - Тирә - яҡ мөхитте һаҡлау йылына йомғаҡ яһарға ваҡыт. БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов етәкселеге аҫтында үткән ойоштороу комитеты улты рышында һүҙ ошо турала барҙы.\nХәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ,был йылды үткәреү планы 12 бү лектән тора һәм 97 сараны үҙ эсенә ала ине. Сараларҙы үткәре үҙең дөйөм хаҡы 5,97 миллиард һум тәшкил итте: 465 миллионы\n- федераль ҡаҙна бюджетынан, 952 миллион - республика һәм 4 ,55 миллиард - предприятиелар аҡсаһы.\nБашҡортостандың тәбиғәт ресурстары министрлығы башлығы Ал ьфред Фәүхетдиновтың һүҙҙәренә ҡарағанда, декабрь башына 97 сараның 96 - һы үтәлгән. Бынан тыш предприятиелар төп планға\nиндерелмәгән йөҙҙән ашыу сараны тормошҡа ашырған.\n"Башҡортостан Республикаһы экологияһы һәм тәбиғәт ресурст ары (2004 - 2005 й.й.)" маҡсатлы программаһына ингән сарала рҙы бойомға ашырыу йәһәтенән дә күп эш башҡарылды. Үҙләштере лгән средстволар күләме 290,7 миллион һум тәшкил итте. "Экос истемз" һәм "Экогаз" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәрҙең көсө\nменән автомобилдәрҙе газ яғыулығына күсереү буйынса яңы үҙә ктәр барлыҡҡа килде. Бының менән айырыуса Өфө, Октябрьский, Нефтекама, Дәүләкән, Туймазы, Стәрлетамаҡ һәм Учалыла маҡтан а алалар. Бөгөнгө көнгә меңдән ашыу машина газ менән эшләүгә\nкүсерелде, өс газ менән заправкалау станцияһы эш башланы.\nӨфөлә Бөтә Рәсәй экологик журналистика Гильдияһы Ассамбле яһы уҙғарыуҙы һис шикһеҙ 2004 йылдың оло ҡаҙанышы тип әйтерг ә мөмкин. Уның сиктәрендә "Туҙ төргәк" Милли экология премия һын тапшырыу тантанаһы, Рәсәй һәм сит ил журналистарының ре спубликабыҙ буйлап матбуғат туры ойошторолдо. Башҡортостан П резиденты Мортаза Рәхимов "Экологизация производства" номина цияһында премияға лайыҡ булды.\nТирә - яҡ мөхитте һаҡлауға Башҡортостан халҡы ла үҙ өлөшө н индерҙе. Республика буйынса ойошторолған өмәләрҙә 3,77 мил лион кеше ҡатнашты. Билдәле ваҡыт эсендә 209 мең тонна сүп -\nсар сығарылды, 891 мең ағас һәм 23 мең ҡыуаҡ ултыртылды.\nҠыҫҡаһы, ойоштороу комитетының йомғаҡлау ултырышы Тирә - яҡ мөхитте һаҡлау йылына планлаштырылған барлыҡ бурыстарҙың да үтәлеүен күрһәтте. Иң мөһиме - 2004 йылда башлағанды арта бан да дауам итеүҙән туҡтамаҫҡа ғына кәрәк.


Бәләкәй бизнесты яҡлау тураһында күп һөйләйбеҙ. Шулай уҡ күп эштәр башҡарыла. Бәләкәй эшҡыуарҙар был ярҙам тураһында белмәй тиерлек - был инде уңышһыҙлыҡ. Улар төрлө һорау бирә, киләсәк тураһында борсола, предприятиеның яҙмышы менән ҡыҙыҡһына... Һәм, бәлки, дөрөҫ тә эшләйҙер.\nҺандан сифатҡа күсеү тураһында оноторға ярамай. Тик бер нәмә аңлашылмай - "һан" ниһайәт "сифат"ҡа күсһен өсөн нимә эшләргә кәрәк һуң? Еңелдән булмаған һорауҙы асыҡлап ҡарайыҡ.\nБР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Юрий Пустовгаров белдереүенсә, уның ведомствоһына ингән хаттар һәм шылтыратыуҙар буйынса, кешеләр "дәүләт яҡлауы" асылын аңлап еткермәй. Теләгән бер кеше аҡса алала, тип уйлай улар. Әлбиттә, улай түгел, һәм бәләкәй бизнесҡа ярҙам күрһәтеүҙе "фил таратыу" кеүек ҡабул итергә кәрәкмәй. Дәүләттән аҡса алыу банк кредитынан бер ҙә айырылмай - кешенең еренә еткереп эшләнгән бизнес-планы, залог рәүешендә ниндәйҙер мөлкәте, үҙ эшендә тәжрибәһе булырға тейеш... Берҙән-бер айырма - дәүләт ҡарамағында булған аҡсалар нәҡ бизнес өсөн тәғәйенләнә. Ярҙам механизмдары - күп: әгәр һеҙ яңы башлап тотоноусы икән - "старт-ап" йүнәлешен файҙаланығыҙ, залог булмаһа - гарантия фондын файҙаланырға була.\nҒәмәлдәге бәләкәй предприятие үҙенең базаһында тағы бер предприятие булдырһа, был реаль вариант. Юрий Пустовгаров һүҙҙәренә ҡарағанда, уға финанс ярҙам күрһәтелә. Был, беренсе яҡтан, тотороҡлолоҡ гарантияһы, икенсе яҡтан - эш урындары булдырыу, ул, асылда, программаның төп маҡсаты булып тора.\nЯрҙам һорап килгән эшҡыуар ышаныслы һәм дөрөҫ мәғлүмәт алырға тейеш.\n- Шуға күрә беҙ бөгөн киң мәғлүмәт саралары аша әүҙем мәғлүмәтè эш алып барабыҙ, - тиíå Премьер-министр урынбаҫары. - Бәләкәй бизнесты яҡлау тураһында 10 мең тирәһе брошюра баҫылды, улар райондарҙа һәм ҡалаларҙа үҙ уҡыусыларын табасаҡ. Бынан тыш, беҙ территориаль берәмектәрҙе йәлеп итеп, был тема буйынса айына бер нисә тапҡыр семинар үткәрәбеҙ.\nҮкенескә ҡаршы, эшҡыуарҙарҙың мөрәжәғәттәре йыш ҡына яуапһыҙ ҡала. Күҙ алдына килтерегеҙ: эшҡыуар РФ Президентына хат яҙа. Уны федераль үҙәктән чиновник ала, һәм шунда уҡ яңынан төбәккә оҙата. Төбәк чиновнигы хатты бәләкәй чиновникка тапшыра, ә ул - үҙенең ярҙамсыһына... Ә һуңғыһы күҙ буяу өсөн яуап яҙа - "законға ярашлы беҙ ошондай ярҙам күрһәтәсәкбеҙ, һеҙ ошондай-ошондай закондар менән танышығыҙ". Һәм был кемгә ярҙам итә?\nБеҙ бындай практиканан арынырға тейеш. Башҡортостан Президентының Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитетын төҙөү тураһындағы указы был проблеманы хәл итеүҙә булышлыҡ итәсәк. Уның маҡсаты - эшҡыуарҙар һәм власть араһында үҙ-ара эш итеү системаһын көйләү.\nӘлегә бындай система булдырылмаған, бәләкәй бизнестан бөтә хаттар һәм мөрәжәғәттәр уйланылған проекттар реестрына инә. Улар менән махсус кешеләр шөғөлләнә, һәм эшҡыуарҙан ингән һорау иғтибарһыҙ ҡалмаясаҡ.\n- Власть хәҙерге ваҡытта эш юғалтҡан кешеләргә иғтибар бүлһен ине.\n- Нигеҙҙә, беҙҙең программа бының өсөн тәғәйенләнә лә инде. Беҙҙең бөгөн уңышлы эшҡыуарға аҡса бирергә хоҡуғыбыҙ юҡ. Ни өсөн? Эш шунда, был аҡсаны ул ҡорамалдар алмаштырыуға (капиталға әйләндереү) сарыф итәсәк, ә һуңынан хеҙмәткәрҙәрҙең береһен эштән сығара ала. Беҙгә был бөгөн кәрәкмәй! Капиталға әйләндереү урынына эш урындары булдырыуға баҫым яһарға кәрәк. Ҙур предприятие үҙенең янына "бәләкәй" предприятиены ултыртһын, һәм уларға функцияларын бүлеп бирһен. Ә улар, үҙ сиратында, дәүләттән ярҙам алала.\n- Хәҙерге шарттарҙа бизнес асыðà ÿðàéìû, йәки был хәүефлеме? (ҡултамға - "студент").\n- Ярай һәм кәрәк. Баш ҡалала студенттар өсөн махсус булдырылған бизнес-үҙәктәр бар. Һеҙ был үҙәккә килеп, яҡшы "офис", шәхси интернет киңлеге, бухгалтер реквизиттары алаһығыҙ. Шулай итеп, ошондай ойошмаларҙың береһендә йылына 30 кеше бизнес аса!\nКүптән түгел беҙгә Рәсәй министрлығынан коллегалар менән ошондай үҙәктә булырға тура килде. Студенттар менән әңгәмәләштек, уларҙың нимә менән шөғөлләнәсәктәре тураһында һораштыҡ. Яуаптàр төрлө - берәү тәмәке фильтры һатырға теләй, икенсеһе торлаҡ һатырға теләй, өсөнсөһө - йорт ҡуяны үрсетергә... "Һинең өсөн 300-400 мең һум нимә?" - тип һораныҡ унан. "Минең өсөн 500 йорт ҡуяны", - тине ул. Дөрөҫөн әйткәндә, эксперименттың бындай төрөнә мин ыңғай ҡарайым. Кеше бизнес-үҙәктә билдәле ваҡыт үткәрә, тәжрибә туплай, ә аҙаҡ - алға, ирекле йөҙөүгә!\nҒөмүмән, теүәл әйтә алам - әгәр ҡыл да ҡыбырлатмаһаң, ул саҡта бер ни ҙә килеп сыҡмай. Статистика күрһәтеүенсә, эш юғалтҡан 100 кешенән уныһы ғына эшҡыуар була. Әммә ҡыҙыҡлы өҫтәмә бар - ошо ун кеше генә үҙ эшен асырға тырышҡан!\n- Көрсөк иҡтисад үҫешен төшөнөргә ярҙам итерме?\n- Һөйләшеүҙәр буйынса - эйе, эш итеү буйынса - юҡ. Сәнәғәт производстволары үҫешенә аҡса йүнәлтергә күптән ваҡыт, ә беҙ әлегә тиклем һуҙабыҙ, нимәлер көтәбеҙ.\nБәләкәй бизнесты яҡлау милли идея булырға тейеш. Иҡтисад диверсификацияһы - ул бәләкәй бизнестың тулайым төбәк продуктында 50-60 процент. 50 кешенән торған предприятиелар еңел йүнәлеш алала, ә эре ауыр ҡуҙғалыусан "гиганттарға" бының өсөн ҙур средстволар кәрәк. Өфө моторҙар эшләү берекмәһен генә алып ҡарайыҡ, унда яңы производство булдырыу өсөн ете миллиард доллар талап ителә! КамАз, НефАЗ-ды алып ҡарайыҡ, улар хәҙерге ваҡытта ниндәй ауырлыҡ кисерә... Әгәр уларҙың производствоһы диверсификацияланған булһа, бындай хәлãœ òàðûìà¿ èíå.\n- Предприятиеның көрсөк шарттарында уңышы нимәгә бәйле?\n- Бөтәһе лә ябай - киҫкен йүнәлеш алырға кәрәк, донъяла нимә эшләнә, үҙеңдә эшләй башларға кәрәк. Болалы 90-сы йылдарҙы иҫкә төшөрөгөҙ. Башта аҙыҡ-түлек барлыҡҡа килде (магазиндарҙа колбаса күренә башланы), һуңынан - өҫ кейеме, дөрөҫ ни өсөндөр сит ил бренды менән - йәғни бәләкәй бизнестың аҡсаһы етерҙәй нәмәләр. Әммә бының менән бергә инновацион производстволар барлыҡҡа килергә тейеш ине - үкенескә ҡаршы, улай булманы. Башҡа илдәр (мәҫәлән, Ҡытай) ваҡытында "сәбәләнде" - ҡайҙалыр - идеяны урланы, ҡайҙалыр - технологияны, ҡайҙалыр үҙенең етештереүселәренә аҡса өҫтәне... Ә хәҙер бөтә донъя буйлап аҡса эшләй.\n- Республикала шәхси ярҙамсы хужалыҡтар үҙенә күрә бәләкәй бизнес, уларҙы яҡлау өсөн нимә эшләнелә?\n- Республиканың Ауыл хужалығы министрлығына тейешле баһа бирергә кәрәк - улар ҡайһылыр яҡтан бөтәһен дә эшләй. Дөйөм алғанда, беҙҙә ауыл хужалығын үҫтереү перспективалары яҡшы. Беҙ республикала сеймал эшкәртеү буйынса эре предприятиелар булдырырға планлаштырабыҙ, улар шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙың продукцияһын ҡулланыусы булып торасаҡ һәм, шулай итеп, электән килгән һатыу итеү проблемаһын хәл итәсәк.\n- Венчур фондының киләсәге бармы?\n- Һис шикһеҙ. Республикала ниһайәт идара итеүсе компания барлыҡҡа килде, ул венчур фонды эшенә тотонасаҡ. Унда 200 миллион šóì федераль һәм төбәк аҡсаларû тупланасаҡ, ә идара итеүсе компаниялар үҙҙәре тағы 200 миллион һум бүлергә тейеш. Үкенескә ҡаршы, беҙ өс йыл был процесты эшкә ҡуша алманыҡ: беренсе конкурста беҙгә авантюристар килде, һәм беҙ конкурсты тамамларға ҡарар иттек, икенсеһендә - Олег Шварцмандың компанияһы еңде (ул гәзиттәрҙең береһендә ғауғалы сығыш яһаны, һәм үҙенә булған ышанысты юғалтты), яңыраҡ өсөнсө конкурс үтте. Һәм, ниһайәт, беҙ лайыҡлы кандидат таптыҡ, тип ышанаһы килә.


7 меңдән ашыу алданған өлөшсө һәм 125 проблемалы объект иҫәпләнә\n9 Февраль , 12:00\n7 меңдән ашыу алданған өлөшсө һәм 125 проблемалы объект иҫәпләнә. Күпселеге Өфөлә һәм Өфө районында урынлашҡан, тип белдерҙе республиканың төҙөлөш һәм архитектура министры урынбаҫары Артем Ковшов хөкүмәттә уҙған оператив кәңәшмәлә.\nБылтыр Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура министрлығы Өлөшсөләр хоҡуҡтарын яҡлау фонды менән проблемалы төҙөлөш объекттарын берлектә финанслау механизмын индереү мөмкинлеге өсөн эш алып барҙы. Йыл йомғаҡтары буйынса, Фонд менән 62 объектҡа ҡарата мәсьәлә өйрәнелде, улар буйынса 3,5 меңдән ашыу өлөшсөнөң хоҡуҡтарын тергеҙеү планлаштырыла.\nФондтың Күҙәтеү советы 53 объект буйынса финанслау тураһында ҡарар ҡабул иткән. 19 объект буйынса граждандарға аҡсалата компенсация түләнә. 700-гә яҡын граждан түләү алған да инде.\n2021-2023 йылдарҙа 34 объект төҙөлөп бөтөргә тейеш. Төҙөүсенең бурыстарын республиканың Өлөшсөләр хоҡуҡтарын яҡлау фонды үҙенә ала.\nФедераль фонд менән берлектәге саралар барышында 2021 йылға ике меңдән ашыу зыян күргән өлөшсө иҫәпләнгән 31 проблемалы объект раҫланған. Улар – Өфөлә, Салауатта, Нефтекамала, Октябрьскийҙа, Шишмә, Иглин, Учалы, Стәрлетамаҡ райондарында.\nОшо объекттар буйынса 480 миллион һум күләмендә республиканан берлектә финанслау талап ителә, тип өҫтәне министр урынбаҫары.\n«Сумма бөтә объекттарҙы төҙөүҙе тамамлау мөмкинлегенән сығып иҫәпләнгән, ләкин документтарҙы ҡараған ваҡытта фонд компенсациялар түләү мөмкинлеге тураһында мәсьәләне хәл итергә тейеш», — тине Артем Ковшов.


Йәшәү мәғәнәһен хеҙмәттә тапҡан » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Йәшәү мәғәнәһен хеҙмәттә тапҡан\nЙәшәү мәғәнәһен хеҙмәттә тапҡан 05.08.2015 // Йәмғиәт\nМәғариф тармағына заман технологиялары, яңыртыу алымдары индерелгән саҡта туған телебеҙ иғтибарға айырыуса ҙур мохтажлыҡ кисерә. Уны ҡулланыу йәһәтенән туҡтауһыҙ эш талап ителә. Был бурысты иңенә алған төп кешеләр – башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары. Араларында Сибай медицина колледжының юғары категориялы педагогы Мәүлиҙә Килдебаева ла бар.\nУны башҡорт ҡатын-ҡыҙына хас баҫалҡы холоҡло, итәғәтле, әҙәпле, ярҙамсыл, эшен намыҫ менән башҡарған төплө белемле уҡытыусы тип беләм. Халҡыбыҙҙың моңло йырҙарының береһе сығарылған ерҙә – Хәйбулла районының Таштуғай ауылында – тыуып үҫкән ул.\n– Төйәгебеҙҙән өс саҡрым алыҫлыҡтағы Айғыртауҙа Көнһылыу ташы бар. Беҙ, бала-саға, шунда менә лә тирә-яҡты ҡарай торғайныҡ, – тип йылы хәтирәләргә бирелә Мәүлиҙә Мөхәмәтғәле ҡыҙы. – Шәмсиһан ҡартәсәйем менән тау сейәһе, муйыл, еләк йыйырға йөрөй торғайныҡ. Ҡәҙерлем ҡарһүҙҙәрҙе, риүәйәттәрҙе ифрат күп белер, Көнһылыу ташы тураһында ла һөйләр ине. “Таштуғай” йырын да тәүләп унан ишеттем. Атайым да тарихты яҡшы белде, кистәрен төрлө мауыҡтырғыс хәл-ваҡиғаларҙы бәйән итә торғайны. Үҙем бәләкәйҙән йырларға, шиғыр һөйләргә яраттым.\nАтаһы Мөхәмәтғәле Абдуллин 45 йыл колхозда тракторсы булып эшләй, бихисап наградаға лайыҡ була. Әсәһе Әминә апай фермала һыйыр һауа, быҙау ҡарай. Абдуллиндарҙың татыу ғаиләһендә өс ул, ике ҡыҙ хеҙмәт тәрбиәһе алып үҫә. Егеттәрҙең барыһы ла шофер һөнәрен үҙ итә, ҡыҙҙар иһә уҡытыусылыҡты һайлай. Мәүлиҙә Сибай педагогия училищеһын, унан БДУ-ның филология факультетын тамамлай. Ауыл мәктәбендә белем биргәс, 1998 йылда Сибайҙың ”ПолиТЭК” лицейына эшкә урынлаша. Тап ошонда ҡала шарттарында башҡорт телен уҡытыу методикаһын ныҡлап үҙләштерә ул.\n– Хәҙер инде өс йыл медицина колледжында башҡорт телен уҡытам, – ти педагог. – “Медицина хеҙмәткәре булараҡ, төрлө йәштәге кешеләр менән эшләйәсәкһегеҙ. Тимәк, башҡорт телен яҡшы белеү мөһим”, – тим студенттарға. Улар дәрестәремә теләп йөрөй. Телмәр үҫтереүгә айырыуса ҙур иғтибар бирәм. Урыҫ төркөмөндә методик әсбаптар етмәүен күҙ уңында тотоп, I курс өсөн ҡулланма сығарҙым. Китапты баҫтырыуҙа колледж директоры Лилиә Ғилмуллина ҙур ярҙам күрһәтте. II курс өсөн дә шундай уҡ ҡулланма әҙерләргә иҫәбем бар.\nМәүлиҙә Килдебаева сығарған ҡалын әсбап башҡорт телен дәүләт статусында өйрәткән башланғыс һәм урта һөнәри уҡыу йорттары педагогтары өсөн ҙур ярҙам буласаҡ. Ҡулланмала дәрестәр планы, төрлө грамматик күнекмәләр, контроль эштәрҙең варианттары, тестар, өҫтәмә мәғлүмәттәр тупланған, телмәр үҫтереүгә, диалог төҙөүгә өҫтөнлөк бирелгән. Ғөмүмән, методик әсбаптың йөкмәткеһе ифрат бай, уны башҡа кимәлдәге белем усаҡтарында ла ҡулланырға мөмкин.\nРеспубликалағы медицина колледждарының башҡорт теле уҡытыусылары өсөн семинарҙар һуңғы йылдарҙа гел Сибайҙа уҙғарыла. Уларҙа Мәүлиҙә Килдебаева эш тәжрибәһе менән уртаҡлаша, оҫталыҡ дәрестәре күрһәтә. Тынғыһыҙ педагог колледжда кисәләр, осрашыуҙар, байрамдар ойоштороуға ла ваҡыт таба. Уның уҡыусылары республика конкурстарында, олимпиадаларҙа ҡатнаша, еңеү яулай.\nМәүлиҙә Мөхәмәтғәле ҡыҙының тәбиғәттән бирелгән тағы бер үҙенсәлеге бар: ул – нәфис һүҙ оҫтаһы. Төрлө конкурста ҡатнашып, наградаларға лайыҡ булған. Йәнә бер бәйгелә сығыш яһарға әҙерләнә.\n– Аллаһ Тәғәлә бүләк иткән ғүмерҙе матур итеп үткәрергә тейешбеҙ, – ти педагог. – Йәшәүҙең мәғәнәһе – яҡшылыҡ, изгелек эшләү, халҡыңа хеҙмәт итеү, илеңде, телеңде һаҡлау.


Бөйөк Еңеүҙә уның да өлөшө бар\n12 Май , 16:15\nОло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, теремек, йөҙөнән йылмайыу китмәгән, ихлас аралашырға яратҡан Василий Герасимовичҡа 101 йәш бирерлек тә түгел.\nТыуған илгә бойондороҡһоҙлоҡ, бәхетле тормош һәм аяҙ күк йөҙө бүләк иткән, имен-аман үҙ иленә әйләнеп ҡайтҡан яугирҙәрҙең ҡаһарманлығы ла, һуғыш яланында ятып ҡалғандарҙың батырлығы ла мәңге онотолмай, ул тереләр хәтерендә һаҡлана. Бөгөн беҙҙең район һәм ҡаланың 13 ветераны тереләр исемлеген тултыра.Шуларҙың береһе - 101 йәшлек Василий Осипов. Ул 1921 йылда Федоровка районының Теняй ауылында тыуған. Ул мәктәптә алты класс белем алырға, «Рассвет» колхозында балта оҫтаһы булып эшләргә өлгөрә. 1940 йылдың 19 ноябрендә Стәрлебаш хәрби комиссариатынан Ҡыҙыл Армияның эшсе-крәҫтиән сафына алына. Василий Герасимович ғүмеренең алты йылын Ватанын яҡлауға һәм һаҡлауға бағышлап, 1946 йылдың 20 майында ғына демобилизациялана.\nХәрби юлын ул Алыҫ Көнсығыш фронтында башлай. 1940 йылдың аҙағында уны палуба моторисы вазифаһына тәғәйенләйҙәр. Хәрби антты 1941 йылдың 23 февралендә ҡабул итә.\nБарлыҡ яугирҙәр кеүек үк, Василий Герасимовичҡа ла, бик ауыр шарттарҙа хеҙмәт итергә тура килә. Ҡырыҫ тәбиғәт шарттарына ғына түгел, Японияның Квантун армияһы һөжүменә ҡаршы тороу һис тә еңел бирелмәй һалдаттарға.\n1943 йылдың көҙөндә уларҙың полкы Украинаға ебәрелә. Днепр өсөн барған алыш аяуһыҙ була. Барлыҡ күперҙәр дошман тарафынан юҡ ителеү сәбәпле, танк һәм артиллерияны бер ярҙан икенсеһенә понтондар ярҙамында ғына сығарырға мөмкин була. Көҙгө һыуыҡта Днепрҙың үҙәккә үткес боҙло һыуын нисә кискәндер һалдаттар... «Дошман һөжүме шул тиклем көслө ине, күҙ алдымда яуҙаш дуҫтарымды юғалттым, уларҙың күбеһе һыу төбөнә китте»,- тип хәтерләй ул йылдарҙы ветеран. 1944-1945 йылдарҙа ул Украинаның бер өлөшөн, Молдавия, Румыния, Болгария, Югославакия, Венгрияны һәм башҡа дәүләттәрҙе азат итеүҙә ҡатнаша.\n1945 йылдың 9 майын Василий Осипов сит тарафта ҡаршы ала.\nУт-һыуҙы кискән старшина тыуған ауылына әйләнеп ҡайтҡас, урындағы колхозға эшкә төшә, ғаилә ҡора. Ҡатыны Ольга Яковлевна менән (ул бөгөн беҙҙең арала юҡ, урыны йәннәттә булһын, - авт.) бер ҡыҙ һәм өс ул тәрбиәләп үҫтерәләр.\nФронттағы кеүек үк, тормошта ла һынатмай Василий Герасимович, колхоз рәйесе урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнгәс тә, башҡаларҙың ышанысын тиҙ аҡлай. Уның намыҫлы һәм фиҙаҡәр хеҙмәте «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән баһалана.\nБөгөн ветеран балаларының һәм яҡындарының ҡәҙер-хөрмәтендә бәхетле ҡартлыҡ кисерә. Уның дүрт ейәне, алты ейәнсәре һәм ун бүләсәре бар.\n-Атайыбыҙ ғүмере буйы сабыр, ипле һәм тыныс кеше булды. Һис ҡасан кемгәлер асыуланып, тауышланып йөрөмәне, беҙҙе лә иркәләп, һөйөп кенә үҫтерҙе, - ти уның тураһында балалары.\nАуыр һуғыш юлын үткәнгә күрә тыныс тормоштоң ҡәҙерен белеп, һынауҙарҙы сабыр ҡабул итеп, кешеләрҙе яратып, тыуған һәр яңы көнгә ҡыуанып йәшәй ветеран, ул бит тап шундай яҡты киләсәк өсөн үҙ Ватанын яҡлап, йәнен аямай дошманға ҡаршы алышҡан һәм үҙ халҡына азатлыҡ бүләк иткән.\nВасилий Осипов фронтта күрһәткән батырлыҡтары өсөн «1941-1945 й.й. Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы, Еңеүҙең 40 йыллығы айҡанлы, 1985 йылдың 6 апрелендә III дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.


Иран таулығы — Башҡорт Википедияһы\nИран таулығы (фарс. فلات ایران) — Көньяҡ-Көнсығыш Азияның иң ҙур тау системаһы. Көнбайышта Месопотамия уйһыулығы, көнбайышта Һинд йылғаһы үҙәне, төньяҡта Копетдаг тау системаһы, Көньяҡ Каспий һәм Туран уйһыулыҡтары, көньяҡта Фарсы ҡултығы, Һормуз боғаҙы һәм Ғәрәбстан диңгеҙе ярҙары буйлап һуҙылған Гермсир сүле менән сикләнгән. Географик киңлек буйынса оҙонлоғо 2500 километрға, ә меридиональ йүнәлештә — 1500 километрға барып етә. Майҙаны яҡынса 2,7 млн км².\nИрандың физик картаһында\nОҙонлоғо 1930 км\nИң бейек түбәһе Рорайма\nБейек нөктәһе 2810 м\nIranian plateau Викимилектә\nТаулыҡ башлыса (территорияһының 2/3 өлөшө) Иранда, һәм шулай уҡ Афғанстан, Пакистан һәм Төрөкмәнстан илдәренең биләмәлерендә урынлашҡан.\nИран таулығы Ғәрәбстан платформаһы һәм Һиндостан плитаһы тарафынан ҡыҫылған Евразия плитаһының бер өлөшө булып тора. Төбәктә йыш ҡына ер тетрәүе булып тора.\nТаулыҡ территорияһында нефть, металл рудалар, тоҙҙар, фирүзә һ.б. файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтары бар.\nТаулыҡ бер нисә тау һырттары: төньяҡтан — Эльбурс, Төрөкмән-Хөрәсән, Паропамиз һәм Гиндукуш тауҙары; көньяҡтан һәм көньяҡ-көнбайыштан — Загрос һәм Мекран тауҙары, көнсығыштан — Киртхар һәм Сөләймән тауҙары, шулай уҡ Спингар һәм Хиндурадж һырттары менән уратып алынған\nИран таулығындағы йылғалар ҡыҫҡа, сағыштырмаса аҙ һыулы, йыш ҡына һуғарыу өсөн ҡулланыла. Иң эре йылғалары — Карун, Гильменд, Герируд. Йылғаларҙың күп өлөшө эске тымыҡ уйпаттарға, күлдәргә ағып төшә, улар башлыса тоҙло.\nТаулыҡтың төньяҡ өлөшөндә климаты континенталь, субтропик; йәй эҫе, ҡыш сағыштырмаса һалҡын була. Көньяҡта климат тропик — эҫе йәй һәм йылы ҡыш. Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ нормаһы бик бәләкәй — 50—150 мм. Айырым райондарҙа — Эльбурстың төньяҡ битләүҙәрендә яуым-төшөм 2000 мм-ға, ә Сөләймән тауҙарының көньяҡ-көнсығыш битләүҙәрендә — 1000 мм-ға барып етә.\n↑ 1,0 1,1 1,2 Иран таулығы — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иран_таулығы&oldid=951931 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 июнь 2020 в 17:36\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:36 5 июнь 2020 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАЙЛЫҒЫМ, ДАНЫМ, ДӘРӘЖӘМ – БАШҠОРТСА ҺӨЙЛӘШКӘН БАЛАЛАРЫМ! - 2017 - Мәҡәләләр\nМәктәп йылдарында физика уҡытыусыһы уны мотлаҡ физик булырға өндәй, ә тарих уҡытыусыһы тарих юлын һайларға өгөтләй. Тарих егетте үҙенә нығыраҡ ылыҡтыра һәм ул мәктәптән һуң Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында белем алыуын дауам итә. Әммә яҙмыш уны бөтөнләй икенсе тармаҡҡа - мәғлүмәт өлкәһенә алып килә. Бөгөн ул Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары. Сираттағы әңгәмәсебеҙ - политология фәндәре кандидаты Марат Әсхәт улы ҒӘЗИЗОВ.\nМарат Әсхәт улы, һуңғы ваҡытта ҡала башҡорто, Өфө башҡорто, ауыл башҡорто тигән һүҙбәйләнештәр телмәребеҙҙә йышыраҡ ишетелә башланы. Һеҙҙеңсә, Өфө башҡорто башҡа башҡорттарҙан ни яғы менән айырыла?\n- Кеше кешенән айырыла инде ул. Был айырма уның кейенеү, йәшәү рәүеше, туҡланыуы, ҡайҙа эшләүе, эш хаҡының күләмендә сағылырға мөмкин. Әммә был бит кемдеңдер өҫтөнөрәк, икенсеһе түбәнерәк булыуын аңлатмай. Шуның кеүек, башҡорттоң да төрлөһө булыуы мөмкин. Минеңсә, башҡорт - ул ҡымыҙ эсеп, ҡурай тартып, күп итеп ит ашап йәки ит ашамай йәшәүсе түгел. Хатта бәғзеләр башҡорт телен камил белмәһә лә, филология факультетын тамамлағандарға ҡарағанда ла башҡортораҡ булыуы мөмкин, сөнки башҡортлоҡ - ул йөрәктә йәшәй. Ул белем кимәле менән генә баһаланмай. Бәлки, кемдер меңдәрсә башҡорт һүҙен белә, телмәрен ҡойоп ҡуя, матур итеп һөйләй беләлер, әммә халҡы өсөн бер нәмә лә эшләмәгәндер, ауылдан килеп ярҙам һораған яҡташына ярҙам итеү өсөн ҡыл да ҡыбырлатмағандыр.\nШуға күрә, башҡорт булыу өсөн иң элек кешелә рух булырға тейеш, тип һанайым. Шул ваҡытта уның ҡайҙа йәшәүе мөһим түгел. Ул барыбер халҡын яратасаҡ, уның яҙмышы, киләсәге өсөн уйланасаҡ, янып-көйәсәк, балаларын да ошо мөхиттә тәрбиәләйәсәк, улар менән башҡортса һөйләшәсәк.\nҠала башҡорто ни яғы менән айырыла? Ул заманса технологияларҙы ҡулланыу мөмкинлеге киңерәк булған мөхиттә йәшәй. Бында миҫал өсөн хатта Башҡортостандан ситтә йәшәгән егет-ҡыҙҙарҙы килтерер инем: улар ҡырҙабыҙ тип тормайҙар, йәмәғәт ойошмалары ойоштора, башҡорт шрифттары, андроидтар өсөн ниндәйҙер ҡулланмалар эшләй һәм бөтөн был эштәрҙе үҙ инициативалары менән башҡара. Улар йөҙәрләгән милләт йәшәгән мегаполистарҙа башҡорт халҡына файҙа килтерә, уның имиджын күтәрә. Шуға күрә, минеңсә, башҡортлоҡ - ул һинең йөрәгеңдә, күңелеңдә, рухыңда булырға тейеш; ул һине тотоп торған арҡа һөйәге. Ә ҡалғандары: матур кейем, ялтырауыҡ һүҙҙәр - улар бары тик тышлыҡ ҡына.\nБер ваҡыт шағир Риф Тойғон "Башҡорт булыу өсөн күп кәрәкмәй" тип яҙһа, Рәшит Шәкүр уға "Башҡорт булыуы өсөн бик күп кәрәк" тип яуапланы. Һеҙҙең ҡарашҡа, башҡорт булыуы өсөн аҙ кәрәкме, күп кәрәкме?\n- Бында бөтөн нәмә лә кешенең теләгенән тора. Әгәр ҙә бер милләттәш яҡшы ғәмәлдәре менән башҡа халыҡтар араһында башҡорттарҙың абруйын күтәрергә теләй икән, әлбиттә, башҡорт булыу өсөн күп кәрәк. Теләйһеңме, теләмәйһеңме, һин һәр саҡ күҙ уңында. Беҙ, ҙур ҡалала булһынмы, бәләкәй ауылдамы - күп милләтле ҙур йәмғиәттә йәшәйбеҙ. Бөгөн донъя берҙәм, глобалгә әүерелде. Һәм һине һәр саҡ кемдер баһалай, бәлки, хатта ыңғай йәки кире өлгө лә алалыр. Ә бөгөн заманса технологиялар дәүерендә Ер шарының теләһә ҡайһы мөйөшөндә йәшәгән һәр кемдең видео аша бөтөн донъяға танылыу мөмкинлеге бар. Ошоно һәр саҡ иҫтә тотоп, һәр саҡ йыйнаҡ булырға кәрәк. Әгәр, мин - башҡорт, тиһең, башҡорттар тураһында юғары фекер тыуҙырырға теләйһең икән - тәү сиратта был талапҡа үҙең яуап бир: уйҙарың, ғәмәлдәрең, кейемең һ.б. менән. Был ниндәй рангта булыуына ҡарамаҫтан, һәр кемгә ҡағыла.\nМәҫәлән, әрмелә хеҙмәт иткән башҡорт егеттәре тураһында һәр саҡ йылы һүҙҙәр генә ишетергә тура килә, сөнки улар яуаплы, ышаныслы, һәр саҡ таянырға мөмкин. Өлкән улымдың ант ҡабул итеүенә барҙыҡ та, Башҡортостандан икәнлекте белгәс, командирҙарының: "Иң ышаныслы егеттәр - Башҡортостандан", - тиеүе күңелгә май булып яғылды.\n90-сы йылдарҙа, "Башҡорт ниндәй булырға тейеш?", тигәнгә: "Ул башҡортса һөйләшергә, шәжәрәһен белергә, милли музыка ҡоралдарында уйнарға тейеш", - тигәнерәк дәлилдәрҙе килтерерҙәр ине. Бөгөн замандар үҙгәрә, башҡорт заман менән бергә, типә-тиң атларға тейеш. Әлбиттә, барыһы ла юғары белем алһа яҡшы булыр ине, әммә был донъяла һәр кемдең тәғәйен урыны бар: кемдер иген үҫтерә, кемдер икмәк бешерә, шуға ҡарамаҫтан, бөгөн тракторист булып эшләгәндә лә камиллыҡҡа, белемгә ынтылырға кәрәк. Заман башҡорто булыу өсөн, үҙеңә ҡарата хөрмәт булһын өсөн кәрәк был. Шулай уҡ был сит илгә сығып тәжрибә алыу, тәжрибә уртаҡлашыу өсөн дә мөһим шарт. Телдәр белеү ҙә мөһим.\nЯңы технологияларҙы белеү өйҙә генә ултырып, сит илдәге ҡәрҙәштәрең, таныштарың, дуҫтарың менән һөйләшеү, аралашыу мөмкинлеге бирә. Әлеге ваҡытта беҙҙең мәҙәни, философик нигеҙҙәр үткәндәргә йүнәлтелгән, үткәндәр менән ғорурланабыҙ, ләкин киләсәк менән ғорурланырлыҡ итеп тә йәшәргә кәрәк бит. Тарихҡа, үткәндәргә таянырға, уны белергә кәрәк, шул уҡ ваҡытта алға ҡарарға һәм киләсәктәге моделде күҙалларға тейешбеҙ.\nҺеҙ үҫкәндә Өфөлә башҡорт мөхите булдымы?\n- Мине әсәйем - Ғәзизова (Таулыҡаева) Зәйтүнә Сабир ҡыҙы тәрбиәләне. Уның төп сығышы Хәйбулла районының Айыулы ауылынан. Ҡартәсәй беҙҙең менән йәшәне. Ҡалала йәшәһәк тә, йәй һайын мөмкинлек сығыу менән әсәйҙең тыуған яҡтарына, уның өлкән ағаһы йәшәгән Йәнтеш ауылына ҡайтып йөрөнөм. Ул яҡтарҙы яҡшы беләм, йәй һайын бала сағым Һаҡмар буйы тәбиғәтенә һоҡланып, бесән сабышып үтте, тип әйтә алам. Өйҙә лә, ауылда ла тик башҡортса аралашҡас, мәктәпкә барғанға тиклем рус теленә ҡарағанда башҡортса яҡшыраҡ һөйләшә инем. Белем биреү рус телендә алып барылған 100-сө мәктәптә уҡыным. Заманы шундай ине бит: беҙҙең башҡорт мөхите ғаилә һәм ауыл менән сикләнде. Хатта уҡыу йылдарында, ҡыҙыҡһынып, класс журналын ҡарағанда 42 бала араһынан 4 кенә башҡорт булыуын белдем.\nМилләт-ара аралашыу теле, тип, ул ваҡытта балаларына күберәк рус телен өйрәтергә тырыштылар. Әммә мин тел проблемаһын тойманым, сөнки өйҙә тик туған телдә һөйләштек. Шуға был мәсьәләне етешһеҙлек кеүек күрмәнем. Бөгөн шул йылдарға анализ яһағанда, әлбиттә, ул ваҡыттағы мөхиттең тарлығын аңлайым.\nӨләсәй-олатай менән үҫкән балалар шул тиклем бәхетле, сөнки улар халҡыбыҙҙың бай фольклоры менән тәүге таныштырыусы ла, үҙҙәренең үткәндәрен әкиәт кеүек итеп тәфсирләп һөйләүсе лә, әкиәттәр, китаптар уҡыусы ла...\n- Өләсәй әкиәттәр һөйләй ине, тип әйтә алмайым, боронғоларҙы, үҙе күргән-кисергәндәрҙе, Ҡөрьән тәфсирҙәрен һөйләй торғайны. Таҡмаҡтар ҙа әйтеп ебәрә торғайны. Ә бына әсәйемдең Аҡъяр эргәһендәге Ҡараһыу ауылында йәшәгән өлкән апаһы Фирҙәүес Тапаҡова башҡорт фольклорын бик яҡшы белде, хәтерендәге меңләгән таҡмаҡ араһынан, кәрәклеһен мәлен, урынын тура килтереп, әйтеп ҡуя ине. Уның таҡмаҡтары төпһөҙ инеш кеүек, урғылып сығып торҙо. Ошо инәйҙе белеүселәр һаман да уның тураһында йылы хәтирәләр һаҡлай. Ошондай мөхиттең дә йоғонтоһо булғандыр инде миңә.\nБөгөн шундай бәхәстәр бара - башҡорт телен уҡытыуҙы ҡыҫалар, тел мәктәптә уҡытылмаһа, бөтәсәк, йәнәһе. Бәғзеләр телде һаҡлап ҡалыуҙың юлын ғаиләлә аралашыуҙа, ғаиләлә башҡорт мөхите булдырыуҙа күрә. Икенсенән, телде һаҡлау өсөн теләк кәрәк, тиҙәр. Һеҙ мәктәптә башҡорт телен бөтөнләй уҡымағанһығыҙ, әммә әсә телен онотмағанһығыҙ, башҡорт рухын һаҡлағанһығыҙ. Бөгөнгө хәл-торошто баһалап, нимә әйтерһегеҙ?\n- Дөрөҫ әйтәһегеҙ, тәрбиә, рух башы - ғаилә. Ул яңы кешегә генә түгел, рухҡа ла, туған телгә лә ғүмер бирә, ошо ҡиммәттәрҙең инеш башы булып тора. Әгәр сығанаҡ, тамыр юҡ икән, тыштан күпме генә һыу ҡойма, үҫенте үҫмәйәсәк. Юҡҡа ғына, баланы түгел, башта үҙегеҙҙе тәрбиәләгеҙ, тимәйҙәр атай-әсәйҙәргә. Әгәр бала ғаиләлә, атай-әсәйендә туған телгә ихтирам тоя икән, үҙе лә уны ихтирам итәсәк.\nБөтөн илдәрҙә 3-4 тел белеү нормаль күренеш. Күпме тел беләһең - һин шул тиклем кеше, тип тә әйтеүҙәре урынлы. Тормош шулай булғас, хәҙер күптәр русса һөйләшеү генә түгел, хатта русса уйлай. Шуға ҡарамаҫтан, рус теле рус булмаған милләттәр өсөн сит тел. Шулай булһа ла, уны туған телебеҙгә ҡарағанда нығыраҡ һәм яҡшыраҡ беләбеҙ. Ул беҙҙең туған телебеҙгә әйләнеп бөткән. Йәғни рус булмаған халыҡтарға туған теленән башҡа ике-өс телде белеү шулай кәрәк тип ҡабул ителә икән, башҡа милләттәр ҙә ғәҙәти күренешкә әйләнгән был матур өлгөгә эйәрә ала.\nҠалала башҡорт теле проблемалары буйынса социологик һорау алыуҙар үткәргәндә, күпселек өфөләрҙең был мәсьәләгә бик тыныс ҡарауы аптыратты. Йәғни, улар телдәр өйрәнеүгә тыныс ҡарай һәм аңлап ҡабул итә. Кемделер ҡәнәғәтләндермәй икән, был да аңлашыла - кешегә ай ҙа, ҡояш та ярамаған кеүек, ундайҙарҙың үҙҙәренең ихтыяжы. Ләкин телдәр белеү - ул бит ауырлыҡ түгел, ә байлыҡ. Ни тиклем күп тел беләһең, эргәңдә йәшәүселәрҙе, уларҙың психологияһын шул тиклем нығыраҡ аңлайһың һәм бынан тормош тағы ла ҡыҙыҡлыраҡ ҡына. Башҡортостан халҡы бит иңгә-иң терәшеп, биш быуат самаһы татыу һәм дуҫ йәшәй, беҙҙең дуҫлыҡ быуаттар буйына формалашҡан. Ошо ваҡыт эсендә ниндәй генә тулҡындар үтмәгән. Әммә генетик кимәлдә бер-береңә, мәҙәниәтеңә, тарихыңа толерант мөнәсәбәт һаҡланып ҡалған һәм әле лә һаҡлана.\nВаҡытында һеҙ Төркиәлә магистратура тамамланығыҙ. Ситтә белем алғандарҙың йәки йәшәгәндәрҙең кемеһенән генә һорама, хатта улар иң үҫешкән илдәрҙә ғүмер итһә лә, барыбер Башҡортостанды, Өфөнө һағыныуын йәшермәй. Һеҙ баш ҡаланы - тыуған ҡалағыҙҙы һағына инегеҙме?\n- Дөрөҫөн әйткәндә, тыуған ереңде ни тиклем яратыуыңды бөтөн йөрәгең, йәнең-тәнең менән ситтә булғанда нығыраҡ тояһың һәм аңлайһың. Ситтә бөтөнләй икенсе мөхит, икенсе телдә һөйләшәләр, мәҙәниәт, традициялар, ғөрөф-ғәҙәттәр башҡа. Яйлап ошо мөхиткә өйрәнәһең, шул уҡ ваҡытта тыуған ил ҡәҙерен ысынлап аңлайһың..\nӘлбиттә, белемең, һөнәрең, теләгең бар икән, сит илгәме, Рәсәйҙең башҡа төбәгенәме барып эшләп ҡайта алаһың, әммә үҙ илең барыбер үҙеңдеке булып ҡала.\nӨфөлә үҫеүселәр, әлбиттә, баш ҡаланы арҡырыһынан-буйына йөрөп, уның һәр мөйөшөн тикшереп бөткәндер инде, шулай ҙа иң яратҡан урынығыҙ ҙа барҙыр?\n- Иң яратҡан урын, әлбиттә, бала сағым үткән ерҙәр. Әсәй Урал дәүләт консерваторияһын тамамлағандан һуң ғүмер буйы бер генә урында эшләне - уның хеҙмәт кенәгәһендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры тигән бер генә яҙыу тора. Диплом алыу менән Башҡортостандан саҡырыу булып, шунда уҡ фатир биргәндәр һәм сабый сағым Новостройка районында үтте. Күпселеген Октябрь проспектында йәшәргә тура килде. Юл буйында 5 ҡатлы йорттар тора, ә ихата эсендә - ағас өйҙәр. Ауылдағы кеүек, бар бабайҙар, әбейҙәр, дуҫ малайҙар шул ихатала була торғайныҡ. Әлбиттә, ошо урындар ғүмер буйы ҡәҙерле иҫтәлек булып йөрәк түрендә йәшәйәсәк. Мәктәпкә барған юлдар, малайҙар менән өй баштарына менеп, уҡтан атып йөрөгән ваҡыттар йылы хәтирәләр булып һаҡлана.\nВаҡытында Өфө ҡала хакимиәтендә лә эшләнегеҙ, баш ҡаланы ябай граждандар кеүек тыштан ғына түгел, уны эстән дә - проблемаларын, нескә урындарын - яҡшыраҡ беләһегеҙ. Мөмкинлегегеҙ булһа, нимәне үҙгәртер инегеҙ?\n- Үҙгәртеүҙең мәғәнәһе бармы икән? Крайҙы өйрәнеүселәр юҡҡа ғына теге бинаны һүттеләр, быныһын емерҙеләр, аллея урынына юл һалынған, тип һөйләмәй. Бер яҡтан, уларҙың һүҙендә ниндәйҙер консервациялау фекере ятҡан кеүек: бер нәмәгә лә тейергә ярамай. Икенсе яҡтан, бәғзеләр Өфөнөң етерлек кимәлдә уңайлы, тейешенсә заманса булмауын билдәләй һәм нимәлер ҡуйырға йәки алырға, нимәнелер үҙгәртергә тәҡдим итә. Был ике фекер бер-береһенә ҡаршы килә. Брендҡа әйләнгән Өфө йүкәләрен һаҡларғамы, әллә юлдары тура, тығынһыҙ, инфраструктура үҫешкән заманса Европа кимәлендәге ҡалала йәшәргә теләйбеҙме? Беҙ теләйбеҙме, теләмәйбеҙме, үҙгәрештәр булып тора һәм ҡала ла һәр ваҡыт үҙгәрәсәк. Әлбиттә, тарихи архитектура өлгөләре, тәбиғи, милли-мәҙәни ҡомартҡылар ҡалырға, мәҫәлән, Нияз Мәжитов асып, бөтөн донъяға күрһәткән "Өфө-2" башҡорт ҡалаһы һәм шуға оҡшаш археологик ҡомартҡылар мотлаҡ һаҡланырға тейеш. Ул - донъя әһәмиәтендәге һәйкәл. Ә башҡалар яйлап барыбер ҙә үҙгәрә - йорттар ҙа, юлдар ҙа, парк-аллеялар ҙа. Эволюция ҡанундарына ярашлы, һәр нәмә үҙгәрә. Әммә беҙ Европа-Азия сигендә урынлашҡанлыҡтан, баш ҡаланың үҙенең йөҙө булыуы зарур. Сөнки бында көнсығыш мәҙәниәте лә, Европа мәҙәниәте лә сағылыш табырға, шул уҡ ваҡытта уның Башҡортостандың баш ҡалаһы булараҡ, үҙ милли йөҙө булырға һәм ул һаҡланырға тейеш. Йәғни яңы төҙөлгән йорттар үҙенең стиле менән айырылып торһон, урамдар, парктар милли колорит менән эшләнһен, рух һаҡланһын ине.\nӨфөлә, һеҙҙең ҡарашҡа, милли стиль, милли колорит бармы?\n- Һуңғы ваҡытта әҙ-мәҙ күренә башланы: йорт фасадтары милли орнамент менән биҙәлә. Был тема хәҙер республика етәкселегенең дә иғтибар үҙәгендә. Ниндәй генә ҡаланы алып ҡараһаҡ та, уның үҙенсәлекле, онотолмаҫ урындары була. Мәҫәлән, Мәскәү - ул Кремль, Ҡыҙыл майҙан, Санкт-Петербург - Эрмитаж, Ҡышҡы һарай. Шуның кеүек, Өфө лә үҙенең мотлаҡ булырға тейешле йөҙө менән тартып, ылыҡтырып торһа, насар булмаҫ. Ул хатта ҡала төҙөлөшөнөң генераль планы үҙгәртелгәндә лә үҙгәрешһеҙ ҡалырға тейеш.\nӘле шундай тренд барлыҡҡа килде - артыҡ сығым талап итмәгән һәйкәлдәр, композициялар, яҙыусыларҙың, композиторҙарҙың бюстары урынлаштырыла, һәйкәлдәр ҡуйыла. Шулай уҡ урамдарға ла арҙаҡлы башҡорттарҙың исеме бирелә - былар барыһы ла яҡшы күренеш. Үкенескә күрә, Өфө парктар күләме буйынса бик маҡтана алмай: быны дүрт бала атаһы булараҡ әйтәм, сөнки баш ҡалала балалар менән прогулкала йөрөү еңел түгел. Шуға, халыҡ ял итһен өсөн тейешле урындар күберәк булыуын теләргә ҡала. Улар ҙа билдәле бер стилистика менән эшләнергә, үҙҙәренең милли йөҙө булырға тейеш.\nБыл йәһәттән баш ҡалала "Урал батыр" эпосы, "Төньяҡ амурҙары", эпос батырҙары, башҡа геройҙар һәйкәлдәре урынлаштырылған аллеялар, комплекстар, ансамблдәр эшләү тураһында идеялар булып тора, әммә улар идея кимәлендә генә ҡала килә. Ошо тәҡдимдәр буйынса фекерегеҙ?\n- Әлбиттә, ыңғай ҡарайым, әммә шул уҡ ваҡытта аңларға ла кәрәк: идеялар, фантазиялар күп, ләкин ҡаланың маҡсат-бурыстары ла бихисап - транспорт ваҡытында йөрөһөн, урамдар ҡышҡыһын таҙа булһын, урамдарҙа ут янып торһон һ.б. Әлбиттә, әлеге ваҡытта мөмкинлектәр ныҡ сикле. Шул уҡ элекке урамдың исемен яңы атамаға алыштырыу өсөн генә лә күпме сығым кәрәк: алтаҡтаны ғына алмаштырҙың да бөттө түгел, бөтөн документтарҙы, штамп-мисәттәрҙе, шул урамда йәшәүселәрҙең паспорттағы теркәлеү урынын - барыһын да алыштырырға кәрәк. Был тиҫтәләрсә миллион сығым талап итә. Әгәр аҡсаны башҡа нәмәгә тотонорға кәрәкмәй икән, урамдарҙың исемдәрен алыштырырға мөмкин. Ә беҙгә светофорҙар ҡуйырға, ҡайҙалыр асфальт түшәргә, икенсе нәмәләр эшләргә кәрәк. Яңы урамдарға исем ҡушыу иҡтисади күҙлектән ҡарағанда, осһоҙораҡ. Хәҙер һәр урамдың исемен алыштыра башлаһаҡ, һуңынан ҡала етәкселеген аҡсаны елгә осороуҙа ғәйепләйәсәктәр. Шуға ҡарамаҫтан, ҡаланың үҙ йөҙө булырға һәм беҙ ситтән килеүселәрҙе һоҡландырырға тейешбеҙ. Бөгөн нимә менән һоҡландыра алабыҙ: тарихыбыҙ, мәҙәниәтебеҙ, телебеҙ менән. Бөтөн донъяла шулай. Хәҙерге глобалләшеү ваҡытында Таиландта ла, Ҡытайҙа ла компьютерҙар эшләйҙәр. Ә илдең, дәүләттең үҙенсәлеге нимәлә: халҡында, мәҙәниәтендә, тарихында, телендә. Шуға, ҡайһы ғына илгә барып төшһәң дә милли мәҙәниәттәре, аш-һыуы менән таныштырасаҡтар, шуларҙы тәҡдим итәсәктәр. Ошо үҙенсәлектәр халыҡ араһында иғтибарға лайыҡ та. Шуға ошоларға нығыраҡ иғтибар бүлергә кәрәк.\nӨфөнөң имиджын үҫтереү, уны киңерәк таратыу буйынса етерлек эшләнәме? Сөнки сит илдәрҙә генә түгел, хатта Рәсәйҙең ҡайһы бер төбәктәрендә лә башҡорттарҙың кем икәнен, Башҡортостандың ҡайҙа урынлашҡанын белмәйҙәр, тиҙәр... - Был - тормошҡа ашырыу йәһәтенән бик ҡатмарлы мәсьәлә. Территориаль маркетинг тигән төшөнсә бар, йәғни, төбәкте күрһәтеү. Ул тотош тикшеренеү проблемаларын үҙ эсенә ала. Мәҫәлән, республиканы йәки баш ҡаланы ниндәй өлкәлә, ниндәй маҡсаттан сығып күрһәтергә теләйһең? Сит илдәрҙән туристар килһен өсөнмө, әллә инвесторҙар килһен типме? Мәҫәлән, мең ярым ҡытай экскурсияға килде икән, ти. Уларҙы ҡайҙа урынлаштырырға, ҡайҙа алып барырға? Әле, Аллаға шөкөр, ШОС һәм БРИКС илдәре саммиттарына Европа кимәлендәге ҡунаҡханалар төҙөнөк. Хәҙер илдәге күп конгрестар Өфөлә үтә. Бындай ҡунаҡханалар баш ҡалала ғына. Килгән ҡунаҡтарға нимә күрһәтә алабыҙ: Салауат Юлаев һәйкәле, Конгресс-холл, Дуҫлыҡ монументы һәм Ләлә мәсете. Артабан ҡайҙа алып барырға? Райондарға алып сығыу өсөн ҡунаҡханалар, экологик ҡаласыҡтар, туристик маршруттар, сувенир продукцияһы, ете телгә тәржемә итә алған гид-тәржемәсе кәрәк. Эйе, беҙ туристарҙы саҡыра алабыҙ, әммә улар килеп, төбәкте тейешле кимәлдә күрһәтә алмаһаҡ, кире имидж ғына эшләйәсәкбеҙ. Ҡунаҡ саҡырғас, итең бешергә тейеш, итең бешмәһә, битең бешә.\nИкенсе мәсьәлә: Өфөнө ҡайҙа күрһәтергә теләйбеҙ - Рәсәйҙәме, әллә донъяламы? Үҙебеҙ өсөн асыҡлағас, ниндәй ҡалаларҙа икәнлеген билдәләргә кәрәк. Был маҡсатлы алып барылған мәғлүмәт кампанияһы булырға тейеш. Ниндәй маҡсат менән пиар-кампания башларға теләйбеҙ - шул аудиторияға мөрәжәғәт итергә, шуларға сығырға кәрәк. Был эш етди сығымдар талап итә. Беренсенән баҙарҙы тикшереү зарур, икенсенән, ниндәй һөҙөмтә көтәһең: туристар килһенме, инвесторҙармы, спортсылармы, ағас эшкәртеүселәрме, сәнәғәтселәрме... Әлбиттә, мәғлүмәт тә булырға тейеш. Мәҫәлән, фольклориада үткәрәбеҙ икән, был хаҡта бөтөн донъя беләсәк. "Апимондия", Бөтә донъя балалар уйындары - был йәһәттән баш ҡаланы һәм республиканы күрһәтеү бара, иң мөһиме, һөҙөмтәне үҙебеҙ күҙалларға тейешбеҙ. Нимәлер эшләрҙән алда, уны ни өсөн эшләгәнеңде үҙең аңларға, ҡыҙыҡһыныу белдергән аудиторияны өйрәнергә, кәрәк икән, уларға мөрәжәғәт итергә тейешһең. ВВС күрһәткән фильм менән үҙең хат таратыу бер түгел. Әле эш алып барыла, киләсәктә һөҙөмтәһе лә булыр тип ышанайыҡ.\nБөгөн республика гәзиттәре заманға яраҡлашырға тырыша, үҙенең юлын һайлай, ҡайһыларылыр электрон варианттарға күсә. Беҙ үҙебеҙҙең менталитет менән электрон гәзиттәргә күсергә әҙербеҙме?\n- Донъяла баҫма матбуғат ҡаламы, әллә уларҙы электрон матбуғат баҫма ҡыҫырыҡлап сығарамы, тигән бүленеш юҡ. Республикала ла ундай хәл булмаясаҡ, сөнки беҙ донъя буйынса ҡарап, күҙәтеп торабыҙ. Донъялағы баҫма матбуғат бөгөн үҙен Рәсәй баҫма матбуғатына ҡарағанда, проблемалары булһа ла, ышаныслыраҡ тоя. Европала баҫма матбуғаттың иҡтисади, матди хәле яҡшыраҡ. Шулай уҡ Бөйөк Британияла шундай тенденция күҙәтелә, халыҡ электрон гаджеттарҙы ҡулланыуҙы кәметеп, баҫма матбуғатҡа яҙыла, һөҙөмтәлә, тираж арта. Финляндияла интернет бынан 10 йыл элек тулыһынса үтеп бөтөүенә ҡарамаҫтан, халыҡтың 90 проценты урындағы гәзит-журналдарға яҙыла. Әлбиттә, улар эшләгән иҡтисади шарттар - уныһы икенсе мәсьәлә. Германия, Франция, Англия кеүек үҫешкән илдәрҙә баҫма матбуғатҡа дәүләт ярҙамы күберәк күрһәтелә - субсидиялар, һалым ташламалары бирелә.\nМәҫәлән, Францияла 18 йәшкә еткән һәр йәш кеше теләгән гәзитенә бушлай яҙыла ала, ә Германияла "Мәктәптәге журналдар" программаһы эшләй һәм уның буйынса 30 балалар журналынан торған комплектҡа бушлай яҙылырға була. Голландияла һәр студент биш йыл дауамында бер журналды бушлай алдырыу мөмкинлегенә эйә.\nРәсәйҙә иһә әлегә ошо яңылыҡтарҙы ҡарап, күҙәтеп баралар һәм Хөкүмәткә ярҙам һорап мөрәжәғәт итәләр, тәҡдимдәр индерәләр. Хатта милли матбуғат өсөн. Әле бына саха коллегалар инициативаһы менән Рәсәйҙә Милли киң мәғлүмәт саралары ассоциацияһы ойошторолдо. Милли баҫмалар баҙарға яраҡлашып китә алмай, реклама биреүсе баҙар ҡеүәте ҙурыраҡ булған мәғлүмәт сараһына, йәғни рус телле баҫмаларға йөҙ тота. Уларҙы милли һәм балалар баҫмалары ҡыҙыҡһындырмай. Ләкин милли киң мәғлүмәт сараларының тәғәйенләнеше социаль йүнәлешле - тел, мәҙәниәт, ғөрөф-ғәҙәттәр, йолалар, балалар өсөн рухи тәрбиә биреү һ.б. Шуларҙы иҫтә тотоп, уларға айырым ҡараш булырға тейеш. Быны Хөкүмәт тә аңлай һәм мөмкинлектән сығып, милли баҫмаларға ярҙам күрһәтелеп тора.\nЭлектрон киң мәғлүмәт сараларының баҙарҙа үҙ урыны бар, әммә видеомагнитофондар барлыҡҡа килгәс, барыһы ла, тиҙҙән театрҙарҙың, кинотеатрҙарҙың кәрәге лә ҡалмаясаҡ, улар ябылып бөтәсәк, ти ине. Видеокассеталар DVD-дисктарға алышынды, улары флешкаға күсеп бөттө, телевизор бар, интернет бар, театрҙарға, кинотеатрҙарға халыҡ барыбер йөрөй. Бының менән нимә әйтергә теләйем: матбуғаттың йәмғиәттә үҙенең урыны бар һәм ул урын юғалмаҫ, тип уйлайым һәм өмөтләнәм.\nӘңгәмәне йомғаҡлап, "Ғүмерегеҙҙең бер артылышына еттегеҙ, артҡа боролоп ҡарап, үҙегеҙ өсөн ниндәй һығымталар яһай алаһығыҙ, нимәләрҙе һәйбәт эшләнегеҙ, нимәләрҙе эшләп еткермәнегеҙ... Эх, тип үкенгән ваҡыттарығыҙ булдымы?" - тигән һорауға Марат Әсхәт улы түбәндәгесә яуап ҡайтарҙы: "Үткән юлыма үкенмәйем, һайлаған һөнәремдән ризамын. Тарихҡа тартылдым, саҡ ҡына үҙгәртеп, гуманитар тарафҡа йүнәлеш алдым. Ләкин иң ҙур ҡаҙанышым - минең дүрт балам. Ғүмерҙә лә, ҡалала йәшәп, дүрт бала атаһы булырмын, тип уйламағайным. Шуға, кешенең был донъяла ҡалған иң мөһим эҙе - уның балалары, тип уйлайым. Сөнки байлыҡ, дан, дәрәжә - улар бөгөн бар, иртәгә юҡ. Минең байлығым, даным, дәрәжәм - башҡортса һөйләшкән балаларым!"\nЯҙылған: 29.12.17 | Ҡаралған: 850


БӨТӘ РӘСӘЙ КИТАПХАНАЛАР КӨНӨ - БРГИ1\nБөгөн, 27 май, Бөтә Рәсәй китапханалар көнө. Китапхана элек-электән яҡтылыҡҡа, матурлыҡҡа өндәй торған, кешеләргә рухи тәрбиә, белем биреү үҙәге булған урын.\nКешеләр китапханаға әҙәбиәт алыу өсөн генә килмәй, бында ул үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап, күңел йылыһын, мәшәҡәт донъяһынан арыныу ышығын эҙләй. Китапханасы һѳнәре бик яуаплы, сѳнки ул халыҡ менән эшләй. Бѳгѳнгѳ кѳндә ул – педагог та, психолог та, агитатор ҙа, артист та.\nКитапхана эшенең тарихы бөтә йәмғиәттең тарихы һәм мәҙәниәтендә мөһим урын биләй. “Аманат” журналын таратыу өсөн күп көс һалған кешеләр – ул китапханасылар.\nРәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт гимназия-интернаты республика китапханасыһы Гөлфиә Фәхрисламова:\n“Аманат” журналына ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ! Беҙҙең гимназия укыусылары бөтә синыф менән журналға яҙылып, һәр һанын һағынып көтөп ала. Китапханасылар көнөнә бағышлап сыҡҡан мәҡәләбеҙҙе баҫтырып, гимназиябыҙға үҙҙәре килеп журналды бүләк итеп, беҙҙе шатландырып киттеләр. Киләсәктә лә “Аманат” менән берге эшләп, киләсәкте белемле, яҡты итербеҙ. Үҙебеҙҙең телебеҙҙе юғалтмайыҡ, башҡорт телендә сыҡҡан китаптарҙан, гәзит-журналдарҙан айырылмайыҡ!


Республиканың социаль-иҡтисади үҫеш перспективалары тикшерелде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспубликаның социаль-иҡтисади үҫеш перспективалары тикшерелде\n11:08, 27 июля 2010 Сәйәсәт\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Профсоюздар йортонда БР Профсоюздар федерацияһы активы менән осрашты. Сәғәт ярым буйына фекер алышыу барышында республика башлығы БР Профсоюздар федерацияһы етәкселеге, тармаҡ профсоюздары һәм тәүге профсоюз ойошмалары вәкилдәре менән республика иҡтисадында йыйылып киткән проблемаларҙы һәм төбәктең артабанғы үҫеш перспективаларын тикшерҙе. Президенттан тыш, профсоюздар менән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Фидус Ямалетдинов та аралашты.\nРөстәм Хәмитов сығышында республикала айырым ҡаҙаныштар менән бер рәттән кисектергеһеҙ мәсьәләләрҙең күп булыуын белдерҙе.\nКөнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе итеп Рөстәм Хәмитов йылдан-йыл ҙурая барыусы бюджет дефицитын атаны. Бөгөнгө көндә республиканың йыллыҡ бюджеты 80 миллиард һум самаһы тәшкил итә. Рөстәм Хәмитов белдереүенсә, әлеге күрһәткес буйынса республика 54-се урынды биләй.\nУртаса хеҙмәт хаҡы күләме буйынса ла хәлдәр шәптән түгел. Был позиция буйынса республика илдә 40-сы урында.\nАуыл хужалығы үҫешендәге мәсьәләләргә лә Президент айырым туҡталды. Бөгөн Башҡортостан халҡының 40 проценты ауылда йәшәй. Шул уҡ ваҡытта агросәнәғәт тармағының тулайым төбәк продуктындағы өлөшө 10 проценттан артмай.\n— Төбәктә проблемалар етерлек, — тине Президент. – Мин улар тураһында асыҡтан-асыҡ һөйләү, тикшереү һәм хәл итеү яҡлы. Ғөмүмән, проблемалар хаҡында дөрөҫөн һөйләргә кәрәк. Яңы ойоштороласаҡ Хөкүмәттән мин уларҙы яуаплы хәл итеүҙе талап итәсәкмен.\nРөстәм Хәмитов фекеренсә, әлеге кеүек темптар менән республика оҙаҡ үҫешеүе мөмкин. Әммә был осраҡта беҙ, әйтәйек, халыҡты торлаҡ менән тәьмин итеү кеүек проблеманы хәл итә алмаясаҡбыҙ.\n— Әгәр йылына ике миллион квадрат метр торлаҡ төҙөһәк, 2020 йылға беҙ һәр кешегә 23–24 квадрат метр торлаҡ майҙаны менән тәьмин итеүгә өлгәшә алмаясаҡбыҙ, — тип иҫәпләй республика башлығы. – Шуға күрә беҙгә йыл һайын дүрт-биш миллион квадрат метр торлаҡ сафҡа индерергә кәрәк, йәғни һәр кешегә берәр квадрат метр. Шул саҡта 2020 йылға беҙ һәр кешегә 30 квадрат метр торлаҡ күрһәткесенә өлгәшә, һәм шулай итеп уртаса үҫештәге илдәргә тиңләшә аласаҡбыҙ.\nБыл шулай уҡ тулайым төбәк продуктына ла ҡағыла. Әлеге үҫеш темпы менән беҙ 2020 йылда уны 1,2 триллион һәм күләмендә күҙаллай алабыҙ. Ә Башҡортостанда ысынлап та етди иҡтисади үҫеш тураһында һүҙ алып барыу өсөн республикаға ул ваҡытҡа өс триллион һум күләмендә тулайым төбәк продукты күрһәткесенә өлгәшергә кәрәк. Ә бының өсөн перспективалы тармаҡтар табырға һәм уларҙы үҫтерергә кәрәк.\nПрофсоюздар, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, кешене яҡлау өсөн туранан-тура яуап биреүсе структура. Һәм был функцияһын ул тулы күләмдә үтәргә тейеш.\n— Әйтергә кәрәк, бөгөн республикала хеҙмәтсәндәр яғынан билдәле бер ризаһыҙлыҡ күҙәтелә, — тине Президент. — Был түбән эш хаҡы ла, эш күплеге лә, зарарлы хеҙмәт шарттарында эшләү ҙә. Эш биреүселәр менән эшләүселәр араһында килеп тыуған бөтә микроконфликттарҙы тикшереү – профсоюздарҙың төп функцияларының береһе. Тап улар был мәсьәләләрҙең айышына төшөнөргә һәм уларҙы хәл итергә тейеш.\nРеспублика башлығы профсоюз активы менән даими рәүештә ошондай осрашыуҙар үткәрәсәк. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, ул профсоюздар менән йылына кәмендә бер тапҡыр осрашырға йыйына, ә уларҙың лидеры Әмирхан Сәмерханов менән – ихтыяжға ҡарап.\nБөгөнгө кеүек осрашыуҙарҙы төбәк башлығы ҙур сәнәғәт предприятиелары милекселәре, банк берләшмәһе һәм урта бизнес вәкилдәре менән дә үткәрергә планлаштыра. Улар август айында уҡ үтергә тейеш.\nТеги: БР Президенты, профсоюздар


17 Октябрь 2021, 11:35\nБәлиғ булған, йәше еткән һәм аҡылы теүәл һәр кемгә никахлы булыу Аллаһ Тәғәләнең ризалығына өлгәшеү өсөн сөннәт ғәмәлдәрҙең береһе иҫәпләнә. Никахҡа ингән егет менән ҡыҙҙың йәше, милләте, дәрәжәһе тура килеүе яҡшы. Ҡыҙ баланың ғәҙәттә, һаулығына, нәҫеленә, иманына, байлығына, уңғанлығына, матурлығына ҡарайҙар. Кем дә кем иман, аҡыл, әҙәп, әхлаҡ нигеҙҙәренә таянып өйләнә, ул бәхеткә һәм бәрәкәткә өлгәшәсәк, тиелә динебеҙҙә.\nТормош ҡороу өсөн һайлаған һылыу – буласаҡ балаларҙың әсәһе генә түгел, ә нәҫел ҡотон, бәрәкәтен үҫтереүсе лә ул. Өй йәме, балалар һаулығы һәм тәрбиәһе уның булмышына, тормошҡа ҡарашына, ирен хөрмәт итеүгә бәйле. Ә киләсәк быуындың рух ныҡлығы, иман кимәле милләттең сәскә атыуына ла туранан-тура йоғонто яһай.\nДинебеҙ никахлашыуҙы оҙаҡҡа һуҙмаҫҡа, ғаилә ҡорорға ашығырға ҡуша. Хатта ки, өйләнгән ирҙең үҙе лә, намаҙы ла өйләнмәгәндекенә ҡарағанда күпкә дәрәжәле һанала. Аллаһҡа инанмаған йәки күп илаһтарға табынған гүзәл затты ҡатын итеп алыу хупланмай. Был хаҡта Ҡөрьәндең «Әл-Бәҡара» сүрәһенең 221-се аятында тыйыу бар. Шулай уҡ «Ән-Ниса» сүрәһенең аяттарында былай тиелгән:\n«...Үҙегеҙгә оҡшаған ҡатындарға өйләнегеҙ – икәүгә, өсәүгә, дүртәүгә...»\n«Һеҙгә әсәйҙәрегеҙгә, ҡыҙҙарығыҙға, апай-һеңлеләрегеҙгә, атай-әсәйегеҙ менән бер туған ҡатын-ҡыҙҙарға, ир туғандарығыҙҙың һәм ҡыҙ туғандарығыҙҙың балаларына, һөт әсәләрегеҙгә, имсәктәш апай-һеңлеләрегеҙгә, ҡатындарығыҙҙың әсәләренә, бер юлы ике бер туған ҡыҙға, һеҙ ҡушылған ҡатынға эйәреп килгән аҫрау ҡыҙҙарығыҙға, үҙ улдарығыҙҙың ҡатындарына өйләнеү тыйыла».\n«...Һылыуҙарға ғаиләләренең рөхсәте менән өйләнегеҙ, мәһәрҙәрен яҡшы итеп түләгеҙ, ғиффәтлеләргә, зина ҡылмаусыларға һәм йәшерен дуҫтар тотмаусыларға...» (Ҡөрьән Кәрим).\nНиках уҡыр алдынан мәһәр хаҡы һөйләшелә. Мәһәр хаҡы ун дирхәмдән йәки ул ерлектәге уртаса хаҡтан кәм булырға тейеш түгел. Мәҫәлән, хәҙер Өфөлә уртаса мәһәр 30-40 мең һум икән, унан да кәм түләнергә тейеш түгел. Әлбиттә, юғары дәрәжәле, уҡымышлы һәм олуғ иманлы ҡыҙға мәһәр күберәк бирелә.\nҮкенескә ҡаршы, беҙҙең йәмғиәттә ҡайһы берәүҙәр никахҡа хәтлем зина ҡылып йөккә уҙа. Улар һуңынан никах уҡытһа ла, бала зинанан тыуған иҫәпләнә һәм ул атаһы нәҫеленән иҫәпләнмәй, һуңынан мираҫ бүлгәндә өлөшһөҙ ҡала.\nӨйләнеү – диндең яртыһын үтәү ул, йәғни пәйғәмбәребеҙҙең сөннәтен үтәү, тигән һүҙ. Иманлы ғаиләләр артыуы динде ҡеүәтләндерә. Мосолмандың иң күркәме – үҙ ғаиләһенә, ҡатындарына яҡшы, ипле мөнәсәбәт һаҡлағаны.\nХәҙистә Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙ саллалаһу ғәләйһис-сәләм: «Өйләнегеҙ һәм артығыҙ! Яуап көнөндә мин үҙемдең өммәтемдең күплеге менән ғорурланырмын», – тигән. Аллаһ рәхимле, ул барыһын да ярлыҡай!\nМәғәнәһе: Әй, Раббым! Гонаһтарымды ярлыҡа, йөрәгемдәге асыуҙы бөтөр, шайтан яуызлыҡтарынан һаҡла.\nАллаһүммә әғты нәфсии тәҡүәәһәә үә зәкәәһәә әнтә хайру мән зәкәәһәә, әнтә үәлийүһәә үә мәүләәһәә.\nМәғәнәһе: Аллаһым! Күңелемде тәҡүә ҡыл үә таҙарт, Һин – таҙартыусыларҙың иң хәйерлеһе, Һин – ҡәлебтәрҙең Хужаһы үә Хөкөмдарылыр.


Етеш йәшәүҙе берәү ҙә тыймай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Етеш йәшәүҙе берәү ҙә тыймай\nЕтеш йәшәүҙе берәү ҙә тыймай 30.05.2018 // Эшҡыуар\n“Раздолье” ауыл хужалығы етештереү кооперативын районда һәр яҡтан да өлгө итеп ҡуялар – үҫемлекселектә лә, малсылыҡта ла һынатмайҙар. Эштә лә уңғандар, байрамда ла уларға етеүсе юҡ. Райондың ауыл хужалығы идаралығы начальнигы Динис Биков билдәләүенсә, ошо ише алдынғы тағы бер нисә хужалыҡты һаҡлау – төп ниәттәре.\nХужалыҡта Раздолье, Кадрик һәм Оло Әмзә ауылдарынан кешеләр эшләй. Хәйер, бындағы халыҡ уларҙы бер генә исем менән – Раздолье тип кенә атай. Өсөһө лә бер-береһенә терәлеп тигәндәй бик яҡын урынлашҡан, йылға ғына айырып ята. Әйткәндәй, эшсәндәрҙең йорттары ла төҙөк, ихаталары ла тәртиптә. Шулай булғас, өлгөрҙәр һәм егәрлеләр тип әйтергә нигеҙ бар.\n– Тәртип тупһанан башлана, – тип башланы һүҙен хужалыҡ рәйесе Зәфил Нурлыев. – Шулай булмай ни, хәҙер бит артта һөйрәлеүселәр юҡ беҙҙә, “иртәгәһен ишәк ҡайғыртҡан” принцибы менән берәү ҙә йәшәмәй.\nЙәмғиәт малсылыҡта ла, үҫемлекселектә лә һынатмай. Етәкселек йылдан-йыл һыйыр малын арттырыуҙы маҡсат иткән. Көрсөк еле иҫкәндә лә һөттөң кәмеүенә юл ҡуйылмаған. Әйткәндәй, аҡты Ҡалтасы районындағы “Агромол” йәмғиәтенә тапшыралар. Килем тураһында һүҙ йөрөткәндә, әлбиттә, төрлө саҡ булған. Ғөмүмән алғанда, һөттән табыш мул килә.\nКиләсәккә пландары тураһында ла һораштыҡ. Зәфил Миңлехан улы билдәләүенсә, бер нисә йүнәлештә эш итеү хужалыҡты һәр йәһәттән дә үҫтерә, заман менән бергә атларға этәргес бирә, халыҡҡа эш урындарын арттырыуға йоғонто яһай. Көндәлек һауым, әйтәйек, шартлы рәүештә 50 центнерҙан ашыу икән, был улар өсөн сик түгел. Шул уҡ ваҡытта сәсеүлек майҙанын да киңәйтеүгә йөҙ борғандар. Йәнә бер ҡыуанысы менән уртаҡлашты әңгәмәсем – былтыр мал аҙығы шул тиклем күп әҙерләнгән икән.\nРайон һабантуйында ҡатнашыуҙан тыш, хужалыҡтың үҙендә лә һабантуй ойошторалар икән. Алдынғылар исемлеген тулыландырған Альберт Әхмәҙишин, Нәфис Нурғәлиев, Рәзиф Ғарипов, Эрик Ильясов һәм бүтәндәр – хужалыҡтың төп көсө.\n– Эшсәндәр күберәк аҡса алған һайын, дәрте артып тора, эшләргә теләге көслө була, – ти Зәфил Нурлыев. – Матур йәшәүҙе, етеш ғүмер итеүҙе әлегә берәү ҙә тыймаған. Беҙ ошо позицияны яҡлайбыҙ.\nТотош уҡырға 1 377


Рәсәй Америка дарыуҙарына һалым һалмаясаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n9:10, 20 июня 2018 Сәйәсәт\nАмерика дарыуҙары Рәсәйҙең яуап итеп импорт һалымдары индереләсәк тауарҙар исемлегенә инмәй, тип асыҡлыҡ индерҙе иҡтисади үҫеш министры Максим Орешкин, тип хәбәр итә «Известия».\nҺалым Рәсәй баҙарында аналогтары булған тауарҙарға ғына ҡағыла, тип айырып әйтте министр. Өҫтәмә һалым һалынасаҡ Америка тауарҙары исемлеген Иҡтисади үҫеш министрлығы яҡын көндәрҙә әҙерләй.\nАлдан 19 июндә Максим Орешкин Рәсәйҙең АҠШ-нан индерелгән бер төркөм тауарҙарға импортҡа өҫтәмә һалым һалырға ниәтләнеүен белдергәйне. Уның һүҙҙәренсә, был Американың протекционистик сәйәсәтенә яуап булып хеҙмәт итәсәк.\nТеги: дарыуҙар, санкциялар


Йылға йомғаҡ яһау\n31 Ғинуар 2019, 14:07\nСоциаль һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәләре эшмәкәрлеге йомғаҡтары буйынса тармаҡ кәңәшмәләре булды\nКәңәшмә эшендә муниципаль район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Гөлназ Ҡадирова, район Советы депутаттары, социаль учреждениелар етәкселәре, РФ МВД-һының БР Мәсетле районы буйынса вәкилдәре, район хакимиәтенең бүлек начальниктары, социаль блок белгестәре, медицина хеҙмәткәрҙәре һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашты. 2018 йылдағы эшмәкәрлек йомғаҡтары менән Мәсетле районы буйынса Халыҡ мәшғүллеге үҙәге начальнигы Гөлнара Бикташева, Пенсия фонды идаралығы начальнигы Эдуард Бәҙретдинов, полицияның участка уполномоченныйҙары һәм балиғ булмағандар эштәре буйынса бүлеге начальнигы Вадим Хәбибуллин, “Мәсетле тормошо” гәзите мөхәррире Эльвира Баһауетдинова, “Социум” халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге бүлексәһе мөдире Гөлназ Миндиәрова, “Ғаилә” төньяҡ-көнсығыш район-ара үҙәгенең социаль эш буйынса белгесе Лариса Миңлебаева, опека һәм попечителлек органы баш белгесе Регина Ғайсина, йәштәр сәйәсәте һәм спорт бүлеге начальнигы Артур Сафин һәм йәштәр үҙәге директоры Лилиә Орлова сығыш яһаны.\nСығыш яһаусылар, алдағы йыл менән сағыштырып, 2018 йылдың тәғәйен статистик мәғлүмәттәрен килтереп социаль өлкәнең бөтә йүнәлештәре буйынса эштәр торошона тулы характеристика бирҙе.\nСығыштарҙа социаль етем-лек, балиғ булмағандар тарафынан ҡылынған хоҡуҡ боҙоуҙарҙы профилактикалауға, һаулыҡ һаҡлау һәм халыҡтың социаль яҡланғанлығы мәсьәләләренә, хәл итергә кәрәкле проблемалар-ға һәм 2019 йылға пландарға айырым иғтибар бүленде.\nМәсетле районы һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең 2018 йылдағы эшмәкәрлеге йомғаҡтары менән Оло Ыҡтамаҡ үҙәк район дауаханаһы баш табибы Альберт Нурмөхәмәтов сығыш яһаны. Ул демографик хәл-торош: тыуым, эшкә һәләтле халыҡтың үлеме һәм йөрәк-ҡан тамырҙары, онкология һәм башҡа сирҙәрҙән үлем тураһында статистик мәғлүмәт килтер-ҙе, Мәсетле районының һаулыҡ һаҡлау учреждениелары эшенә дөйөм баһа бирҙе.\nМедицина учреждениелары бөгөн үҙ эшмәкәрлектәренең нәтижәлелеген анализлауға күп иғтибар бүлә һәм, әлбиттә, медицина учреждениеларының кадрҙар менән комплектланыуына 2019 йылда юғары иғтибар бүленәсәк, шунһыҙ үрҙә һанап үтелгән бурыстарҙы үтәү мөмкин түгел. Районда Яңы Мөслим һәм Октя- брьск ауылдарында модулле ФАП-тар асылыуы күңелле мәлдәр булды. Ә тиҙ ярҙам бүлексәһенең автомобилдәр паркы тулыланыуы – ашығыс медицина ярҙамының сифатын һәм һәр кем ала алырлыҡ булыуын, оперативлығын арттырыу юлында мөһим аҙым. Яҡын арала ихтирамлы регистратура асыу планлаштырыла.\nТармаҡ кәңәшмәләре уңышлы һәм конструктив үтте. Йомғаҡтар яһалды, бурыстар ишеттерелде. Артабанғы һөҙөмтәләр һәр кемебеҙҙең урындарҙағы сифатлы эшенә бәйле буласаҡ.


Киләсәк йәштәр ҡулында » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Киләсәк йәштәр ҡулында\nКиләсәк йәштәр ҡулында 04.09.2018 // Ауыл хужалығы\nХәҙерге заманда йәштәрҙең ауылда ҡалырға атлығып тормауы барыһына ла мәғлүм. Ә бына Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Бәпес ауылында беҙ бөтөнләй икенсе күренешкә шаһит булдыҡ.\nАсҡар Ишбирҙин – ошо ауыл егете. Республика башҡорт лицей-интернатын тамамлағас, Свердловск өлкәһенең танк ғәскәрҙәрендә әрме хеҙмәтен башлай һәм уны Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районында тамамлай. Унан һуң Башҡорт дәүләт университетының география факультетында геология йүнәлеше буйынса белем ала.\nАсҡар беренсе курста уҡығанда уҡ лаборант-тикшеренеүсе булып эшкә урынлаша. Бакалавр дипломын алғас, “Башнефтегеофизика” йәмғиәтендә хеҙмәт юлын башлай. Шул уҡ ваҡытта һайлаған һөнәре буйынса магистратурала уҡырға ла ваҡыт таба тырыш егет. Географияға һөйөү әсәһенән килә: Рима Рәшит ҡыҙы Иҫке Бәпес мәктәбендә ошо фән серҙәренә төшөндөрә.\nЯрайһы уҡ яҡшы эшкә урынлашыуына ҡарамаҫтан, егеттең күңеле ауылға тартыла, әммә унда эш табыу мәсьәләһе ҡырҡыу тора. Ниһайәт, былтыр шундай мөмкинлек тыуа: Иҫке Бәпес мәктәбе директоры Рамазан Шаймарҙанов мәктәпкә уҡытырға ҡайтырға тәҡдим итә. Оҙаҡ уйлап тормайынса Асҡар ҡатыны – Белорет районы һылыуы Гөлнур һәм кескәй ҡыҙы Сафия менән тыуған ауылына юл тота. Шулай итеп, былтыр август айында йәштәр мәктәптә эш башлай. Ғаилә башлығы география фәненән белем бирһә, юғары уҡыу йортон ҡыҙыл дипломға тамамлаған хәләле инглиз һәм немец телдәренән уҡыта.\nУҡыусылар Асҡар ағайҙарын һәм Гөлнур апайҙарын шунда уҡ яратып өлгөрә, хатта арттарынан ҡалмай эйәреп йөрөй. Үҙҙәренең белгәндәрен балалар менән ихлас уртаҡлаша йәш уҡытыусылар.\nӘйткәндәй, Асҡар Рәсүл улы инглизсә лә бик яҡшы белә – телде ул лицейҙа ентекләп өйрәнгән. Ушу менән дә тап шунда ҡыҙыҡһынып китә. Ярты йыл шөғөлләнгәндән һуң ярыштарҙа сығыш яһай башлаған. Әрменән һуң да мауығыуын ташламаған, үҙ көсөн төрлө бәйгеләрҙә һынаған. Әле иһә уҡыусыларын спортҡа, сәләмәт йәшәү рәүешенә йәлеп итә, буш ваҡыттарын файҙалы үткәрергә өйрәтә. Йәш булыуына ҡарамаҫтан, һәр балаға атайҙарса хәстәрлек күрһәтергә, иғтибар бүлергә тырыша. Һәм һөҙөмтәләр оҙаҡ көттөрмәй: бер нисә ай шөғөлләнгәндән һуң республика кимәлендәге ярыштан еңеү менән ҡайталар! Тәүҙә күнекмәләргә дүрт-биш бала килһә, тора-бара уларҙың һаны арта. Ҡыҙҙарҙың йөрөүе лә – шатлыҡлы күренеш. Киләсәктә кикбоксинг һәм ҡул һуғышы буйынса ла сығыш яһарға ниәтләйҙәр. Башланғыстары маҡтаулы, әлбиттә, әммә матди яҡтан ярҙам булһа, тағы ла яҡшыраҡ һөҙөмтәләргә өлгәшеү мөмкин булыр ине.\nГөлнур Рәмил ҡыҙы иһә сәнғәткә ғашиҡ. Түңәрәк ойоштороп, балаларҙы бейеү серҙәренә төшөндөрә. Алдағы көндәрҙә уларҙың уңыштары өсөн дә шатланырға яҙһын.\nУҡыу йылдары – баланың хәтере шәп ваҡыт, ул бар мәғлүмәтте тиҙ отоп ала. Ошо мәлде уңышлы файҙаланыу маҡсатында һәр шәмбелә инглиз телендә субтитрҙар менән фильмдар күрһәтелә. Балаларға оҡшай, бик теләп йөрөйҙәр.\nГөлнур һәм Асҡар Ишбирҙиндарға ҡарап, күҙ тейеп ҡуймаһын, тип әйтке килә. Уларҙың киләсәккә пландары бик ҙур, һәр ниәттәре тормошҡа ашып тороуын теләйек. Киләсәк – йәш быуын ҡулында, ә ошондай йәштәр күберәк булһа, ауылдың йәшәйәсәгенә лә өмөт-ышаныс арта.\nАвтор: Илнара ХӘКИМОВА