АҠШ доллары — Башҡорт Википедияһы\nАҠШ доллары (рус.)\nUS Dollar (инг.)\nКодтар һәм и символдар\nISO 4217 кодтары USD (840)\nЗнак валюты USD не найден\nБритания Виргин утрауҙары\nСығарылма һәм параллель берәмектәре\nБүленгән Дайм (1⁄10)\nАмерика Ҡушма Штаттары доллары, АҠШ доллары (ингл. US dollar, United States dollar) — Америка Ҡушма Штаттарының рәсми аҡсаһы (валютаһы). График тамғаһы — $, валюта коды — USD. АҠШ доллары донъялағы төп резерв валюталарының береһе булып тора. 1 доллар = 100 цент. Аҡса эмиссияһы хоҡуғына АҠШ-та үҙәк банкы функцияларын үтәүсе АҠШ-ның Федераль Резерв Системаһы (ингл. Federal Reserve System) эйә.\nАҠШ доллары шулай уҡ ҡайһы бер башҡа илдәрҙә (мәҫәлән, Маршалл утрауҙарында, Сальвадорҙа) милли валюта статусына эйә. Нәҡ АҠШ доллары юридик тендер булмаған илдәрҙә, шул иҫәптән ҡулаҡсала һәм/йәки ҡулаҡсаһыҙ әйләнештә (мәҫәлән, Зимбабвела) ҡулаҡсаһыҙ әйләнештә ҡулланылмаған осраҡтарҙа, йыш ҡына өҫтәмә (параллель) берҙән-бер милли валютаһы булып тора).\nДонъя сауҙа әйләнешенең 80 проценттан ашыуы АҠШ доллары менән иҫәпләнә тигән фекер йәшәй.\nBloomberg агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2013 йылдың майынан 2014 йылдың майына тиклемге осорҙа SWIFT системаһында банк-ара әйләнештә АҠШ долларының өлөшө 42 % тәшкил итә. Шул уҡ ваҡытта евро өлөшө (ошо уҡ ваҡыт арауығында) — 32 %, юань — 1,47 %, Рәсәй һумы — 0,35 % биләй..\n2 Тышҡы күренеше, биҙәлеше\n2.3 Резерв валютаның һәм АҠШ иҡтисадының роле\n2.4 АҠШ иҡтисадындағы роле\n2.5 2008 йылдан һуң АҠШ Федераль резерв системаһының аҡса-кредит сәйәсәте\n3 Валюта курсы режимы\nНоминалдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАҠШ-тың 1861 йылдан алып сығарылған бөтә федераль банкноталары әлегә тиклем юридик тендер булып тора. 1971 йылдың 15 авгусында АҠШ долларын алтын запасы менән тәьмин итеү бөтөрөлә.\nИрекле әйләнештә номиналь банкноталар бар һәм сығарыла:\nАҠШ тәңкәләре номиналы:\n5 цент (никель);\n10 цент (дайм — башҡаларҙан айырмалы рәүештә, был номиналдың рәсми исеме);\nдолларҙың 1⁄4 өлөшө (квотер);\nдолларҙың 1⁄2 өлөшө (хаф);\nШулай уҡ хәҙерге ваҡытта 500, 1000, 5000, 10 000 долларлыҡ номиналь банкноталар бар. Улар 1945 йылға тиклем сығарыла, ә 1969 йылдан рәсми рәүештә әйләнештән сығарыла (электрон банк түләүҙәре менән бәйле). Уларҙың бонистик хаҡы номиналдан күпкә юғары. Мәҫәлән, аукциондарҙа биш меңлек банкнота хаҡы 10 000 АҠШ долларына тиклем етергә мөмкин. Бөтә сығарылған 10 000 долларлыҡ банкноталар иҫәбенән әйләнештән 336 дана алынмаған, ә 5000 долларлыҡ номиналдар — 342 дана. Уларҙы һуңғы тапҡыр 1944 йылда сығарғандар.\n100 000 АҠШ доллары 1934 йылда сығарыла, әйләнештә булмай һәм тик ФРС-тың һәм Ҡаҙнаның эске иҫәп-хисабында ғына ҡулланыла.\nХәҙер иң ҙур банкнотаның номиналы 100 доллар тәшкил итә.\nТышҡы күренеше, биҙәлеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТәңкәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1 цент Авраам Линкольн Берләшкән дәүләтте кәүҙәләндергән ҡалҡан\n5 цент Томас Джефферсон Монтичелло\n1 дайм Франклин Д. Рузвельт Олива ботағы, факел, Имән ботағы\n¼ доллар Джордж Вашингтон Тәүге аболиционистарҙың береһе Джон Браундың форты\n½ доллар Джон Кеннеди АҠШ-тың геральдик символы — аҡ башлы орлан (диңгеҙ бөркөтө)\nФайл:SacDol3.jpg Файл:2016 Native American Coin.jpg 1 доллар Баланы тотҡан Сакага́вея Индей радистарының һалдат каскалары\nБанкноталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1 Джордж Вашингтон АҠШ-тың ҙур мисәте\n2 Томас Джефферсон Джона Трамбуллдың «Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһы» картинаһы репродукцияһы\n5 Авраам Линкольн Линкольнға мемориал\n10 Александр Гамильтон АҠШ-тың финанстар министры\n20 Эндрю Джексон Аҡ Йорт\n50 Улисс Грант АҠШ Капитолийы\n1996 йылғы 100 доллар, банкнотала Бенджамин Франклин портреты төшөрөлгән.\nҠалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота Ҡалып:Банкнота\nАҠШ-та көн һайын дөйөм суммаһы яҡынса 635 миллион долларға 35 миллионға яҡын төрлө номиналь банкнота сығарыла. Йыл һайын баҫылған банкноталарҙың 95 проценты туҙған аҡсаны алмаштырыуға тотонола. 2005 йылда бер банкнота эшләү хаҡы яҡынса 5,7 цент тәшкил итә һәм номиналға бәйле түгел тиерлек.\nДолларҙың бөтә заманса векселдәре 155 956 66 294 мм (6,14 -ға 2,61 дюйм) бер иш размер һәм яҡынса 1 грамм массаға эйә.\nКүпселек доллар векселдәренең дизайны 1928 йылда раҫлана. Банкноталарҙа АҠШ дәүләт эшмәкәрҙәренең портреттары һүрәтләнгән:\n1-се ил президенты Джордж Вашингтон (ингл. George Washington) 1 долларлыҡ банкнотала.\n3-сө АҠШ президенты Томас Джефферсон (ингл. Thomas Jefferson) — 2 долларлыҡ банкнотала.\n16-сы АҠШ президенты, Төньяҡ һәм Көньяҡ һуғышында еңгән Авраам Линкольн (ингл. Abraham Lincoln) — 5 долларлыҡ банкнотала.\nАҠШ-ҡа нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге финанстар министры Александр Гамильтон (ингл. Alexander Hamilton) — 10 долларлыҡ банкнотала.\n7-се АҠШ президенты һәм хәҙерге долларҙы булдырыусы Эндрю Джексон (ингл. Andrew Jackson) — 20 долларлыҡ банкнотала.\n18-се АҠШ президенты һәм Граждандар һуғышы Геройы Улисс Грант (ингл. Ulysses Grant) — 50 долларлыҡ банкнотала.\nҒалим, публицист һәм дипломат Бенджамин Франклин (ингл. Benjamin Franklin) — 100 долларлыҡ банкнотала.\n2015 йылда ҡатын-ҡыҙ образы менән 10 долларлыҡ яңы банкнота сығарыу тураһында ҡарар сығарыла. Банкнота 2020 йылда сығарылырға әҙерләнә ине. Әммә 2016 йылда, Гамильтондың популярлығы артыу сәбәпле, ҡарар кире ҡағыла.\nАҠШ-тың юғары суды рәйесе Джон Маршалл (ингл. John Marshall) — 1918 йылғы 500 долларлыҡ банкнотала.\n25-се АҠШ президенты Уильям Мак-Кинли (ингл. William McKinley) — 1934 йылғы 500 долларлыҡ банкноталар.\nБеренсе финанстар министры Александр Гамильтон (ингл. Alexander Hamilton) — 1918 йылғы 1000 долларлыҡ банкнотала.\n22-се һәм 24-се АҠШ президенты Кливленд Гровер (ингл. Grover Cleveland) — 1934 йылғы 1000 долларлыҡ банкнотала.\n4-се АҠШ президенты Джеймс Мэдисон (ингл. James Madison) — 5000 долларлыҡ банкнотала.\nПрезидент Линкольн осоронда Финанстар минстрлығы башлығы, артабан АҠШ Юғары суды башлығы Салмон Чейз (ингл. Salmon Chase) — 10000 долларлыҡ банкнотала. Чейз беренсе булып банкноталарҙа . We Trust In God (с ингл. — «Беҙ Аллаһҡа ышанабыҙ») яҙыуын урынлаштырырға ҡуша — уны 2 центлыҡ тәңкәләрҙә 1864 йылда баҫтыра башлайҙар. Ҡағыҙ аҡсаларҙа был яҙыу 1957 йылда барлыҡҡа килә, 1963 йылдан даими рәүештә бөтә банкноталарҙа яҙыла. 1963 йылда сығарылған беренсе 1 долларлыҡ банкнотала Джордж Вашингтондың һүрәте түгел, ә Салмон Чейздың һүрәте төшөрөлә (10 000 долларыҡ банкнота хәҙер сығарылмай, әммә 100 дана әле лә әйләнештә бар)\n28-се АҠШ президенты Вудро Вильсон (ингл. Woodrow Wilson) — 100 000 долларлыҡ депозит сертификатында (эске иҫәп-хисап өсөн ҡулланыла, ирекле әйләнештә бер ҡасан да булмай).\n2 долларлыҡ ярайһы уҡ һирәк осраған банкнотала — Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһына ҡул ҡуйыу, 5 долларҙа — Вашингтондағы Линкольн мемориалы, 10 долларҙа — АҠШ финанс министрлығы бинаһы, 20 долларҙа — Аҡ йорт, 50 долларҙа — Капитолий, 100 долларҙа — Бойондороҡһоҙлоҡҡа ҡул ҡуйылған Индепенденс-холл. 100 долларлыҡ банкнотаның артҡы яғындағы башняла 14 сәғәт 22 минут күрһәтелгән, әммә ҡайһы бер сығанаҡтарҙа сәғәттең ваҡыты 16 сәғәт 10 минут тәшкил итә тип иҫбатлана. Һүрәтте юғары сиселештә тикшереп, быны еңел генә кире ҡағырға мөмкин.\nБер долларлыҡ банкнотаның кире яғында АҠШ-тың ике яҡлы Ҙур мисәтенең ике һүрәте урынлаштырылған.\nҠайһы бер авторҙар хаталы рәүештә 1935 йылдағы бер долларлыҡ банкнотаны урыҫ рәссамы Николай Рерих исеме менән бәйләй.Әммә уның дизайнеры булып АҠШ Финанс департаментының Валюта һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар бюроһының гравюра бүлеге етәксеһе Эдвард М. Рикс тора.. Үҙгәрештәрҙең инициаторҙары булып Генри Уоллес менән Франклин Рузвельт торған.\nДолларҙың йәшел төҫкә әйләнеүенең сәбәбе ҡыҙыҡ. 1869 йылда АҠШ-тың Финанс министрлығы Филадельфияла урынлашҡан Messers J.M. Soh компанияһы менән 2-3 дюймлыҡ вертикаль һыҙаттар рәүешендә махсус һыу тамғалары менән аҡса ҡағыҙы сығарыу тураһында килешеү төҙөй. Шул уҡ йылдар тирәһендә ҡаҙна тәүге тапҡыр йәшел буяу ярҙамында доллар баҫтыра башлай. Сәбәбе — фотографияның таралыуы, сөнки ситтәрендә генә йәшел төҫ ҡулланылған ҡара буяу менән эшләнгән иҫке стилдәге банкноталарҙы фотография ысулы менән эшләүе күпкә еңелерәк бирелә. Әҙерләүҙә йәшел төҫ ҡулланылғанға күрә, төҫ һайлап, яңы буяуҙар һатып алырға кәрәкмәй ине. Шуға күрә йәшел буяуҙы ҙур күләмдә ҡуллана башлайҙар.\n6 F Атлантала\nБыл үҙәктәрҙә урынлашҡан Федераль резерв банктары ҡағыҙ аҡса баҫтырыу хоҡуғына эйә.Ҡалып:Банкнота\nРезерв валютаның һәм АҠШ иҡтисадының роле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2000-се йылдарҙа донъя илдәренең дөйөм алтын һәм валюта резервтарының 50 проценттан ашыуы АҠШ долларында була. 2003—2008 йылдарҙа, евро көсәйгән һәм АҠШ иҡтисадында кире тенденциялар тупланған һайын, долларҙың башҡа валюталарға ҡарата курсы һәм уның резерв валюта ролен кәметә. 2008 йылдың икенсе яртыһынан донъя иҡтисадында кризис күренештәренең глобалләшеүе шарттарында доллар башҡа илдәрҙең валюталарына ҡарата үҫә, сөнки доллар тотороҡло хәүефһеҙ һыйыныу валютаһы булып һанала.\nАҠШ иҡтисадындағы роле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2010 йылда McKinsey Global Instituct халыҡ-ара тикшеренеү ойошмаһы 2008 йылдағы көрсөктән һуң донъя финанс системаһында долларҙың статусы һәм перспективалары тураһында отчет баҫтырып сығара. Тикшеренеүҙең маҡсаты АҠШ өсөн донъяның төп резерв валютаһы булараҡ долларҙан саф һөҙөмтәһен билдәләү була.\nТикшереү һөҙөмтәләре ҡапма-ҡаршылыҡлы булды. Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, резерв валюта эмитенты статусы АҠШ-ҡа валютаны конверсиялағанда комиссияларҙа экономияларға мөмкинлек бирә, шулай уҡ АҠШ хөкүмәтенә, долларҙың юғары ликвидлығы арҡаһында, капитал баҙарҙарынан сағыштырмаса түбән ставкалар менән аҡса алырға мөмкинлек бирә. Әммә иҡтисадсылар фекеренсә, АҠШ долларлы иҫәпләшеүҙәрҙән бик аҙ файҙалы финанс һөҙөмтәһе алған. Төрлө баһалар буйынса, 2007 һәм 2008 йылдарҙа ул 40 миллиард (ВВП-ның 0,3 проценты) һәм 70 миллиард (ВВП-ның 0,5 проценты) тәшкил итә. Отчетҡа ярашлы, 2009 йылда доллар хаҡы 10 процентҡа күтәрелгән осорҙа АҠШ иҡтисадына файҙа 25 миллиард доллар тәшкил итә.\nАҠШ өсөн кире факторҙар булараҡ, тикшеренеүселәр билдәләүенсә, долларҙың юғары ликвидлығы уға ҙур ихтыяж тыуҙыра һәм артыҡ баһалауға килтерә. Был, үҙ сиратында, экспортерҙарҙың позицияларына һәм АҠШ-та ватан етештереүселәренең конкурентлыҡ һәләтенә кире йоғонто яһай, шулай уҡ илдең бурыс йөкләмәһен арттырыуға этәргес көс һәм сауҙа дефицитын арттыра.\n2008 йылдан һуң АҠШ Федераль резерв системаһының аҡса-кредит сәйәсәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2008 йылдың ноябрендә АҠШ Федераль резерв системаһы «һан яғынан йомшартыу» программаһын (QE) иғлан итә. Программа «токсик» облигацияларҙың (ликвидһыҙ активтарҙың) Федераль резерв системаһы тарафынан АҠШ доллары сығарыу юлы менән һатып алыуҙы күҙ уңында тота. 2008 йылдың ноябренән 2010 йылдың июненә тиклем ФРС 2,1 триллион долларлыҡ ипотека бурысын һәм башҡа облигацияларҙы һатып ала. Эмиссия тиҙлеге айына 105 миллиард доллар тәшкил итә.\nЙомшартыу программаһының (QE2) икенсе этабы 2010 йылдың ноябрендә башлана һәм 2011 йылдың июнендә тамамлана. Һатып алыу суммаһы 600 миллиард доллар тәшкил итә (тиҙлек — айына 75 миллиард доллар).\nӨсөнсө этап (QE3) сентябрҙә башлана һәм 2012 йылдың аҙағына тиклем дауам итә. Фрэнсис ай һайын айына 125 миллиард доллар сығарырға йыйыныуы тураһында белдерә. Шуларҙың 85 миллиарды АҠШ ҡаҙнаһының ҡиммәтле ҡағыҙҙарҙы һатып алыу программаһы аша һәм 40 миллиард доллар ипотека бурыстарын һатып алыу иҫәбенә.\n2012 йылдың 12 декабрендә 2013 йылдың 1 ғинуарынан эмиссия ставкаһы айына 85 миллиард доллар тәшкил итәсәк тигән ҡарар сығарыла: АҠШ-тың ҡаҙна ҡиммәтле ҡағыҙҙарын һатып алыу өсөн — 45 миллиард доллар һәм ипотека ҡиммәтле ҡағыҙҙарын һатып алыу өсөн — 40 миллиард доллар.\nTwist тип аталған QE-3 программаһы 2012 йылдың июнендә тамамланырға тейеш була, әммә Америка иҡтисадының көсһөҙ үҫеше һәм, киреһенсә, эшһеҙлектең юғары булыуы фонында уны йыл аҙағына тиклем оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 2012 йылдың сентябрендә ул ҡабаттан оҙайтыла. Шул уҡ ваҡытта һуңғы йыл эсендә ике тапҡырға кәмегән хаҡ артыуын иҫәпкә алып, программа структураһы үҙгәрә. Twist программаһы буйынса АҠШ-тың үҙәк банкы портфеленән АҠШ-тың ҡыҫҡа мөҙҙәтле дәүләт облигацияларын ай һайын 45 миллиард долларға һата һәм шул уҡ суммаға оҙайлы мөҙҙәтле облигациялар һатып ала. Йәғни операциялар балансы нулгә тиң ине. 2012 йылдың сентябренән ФРС яңы элемент өҫтәй — ай һайын банктарҙан һәм башҡа финанс компанияларынан 40 миллиард долларлыҡ ипотека облигацияһы һатып ала. Был аҡса финанс системаһына күсә.\nВалюта курсы режимы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАҠШ долларына ирекле үҙгәреүсән курс режимы буйһона.\n↑ Ye Xie, Halia Pavliva Putin’s Land Grab Undermines Global Ambition for Ruble (инг.). BloombergBusiness (2014-07-07). 30 ғинуар 2015 тикшерелгән.\n↑ Federal Reserve System Financial Accounting Manual for Federal Reserve Banks Federal Reserve Notes Outstanding (инг.)\n↑ McKinsey Global Institute: Доллар в качестве резервной валюты — смешанные сигналы. (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 27 май 2012.\n↑ Statement Regarding Transactions in Agency Mortgage-Backed Securities and Treasury Securities (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 декабрь 2012.\n↑ Statement Regarding Purchases of Treasury Securities and Agency Mortgage-Backed Securities (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 декабрь 2012.\n↑ Экономике США прописали QE-3.1 (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 19 декабрь 2012.\nДоллар США Викиөҙөмтәлә\nАҠШ доллары Викимилектә\nАҠШ доллары Викияңылыҡтарҙа\nБумажные деньги США (инг.)\nGND: 4012671-7 · LCCN: sh85038863\nҠалып:Федераль резерв системаһы Ҡалып:АҠШ доллары\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=АҠШ_доллары&oldid=1109152 ҡабул ителгән\nТөньяҡ Америка валюталары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:28 6 февраль 2022 үҙгәртелгән.


Азамат Ғүмәров Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nАзамат Ғүмәров Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде\n17:06, 12 января 2015 Сәйәсәт\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Азамат Ғүмәровты республиканың иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары итеп тәғәйенләне. Был хаҡта ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.\nАзамат Ғүмәров 1974 йылда Өфөлә тыуған. Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1996 йылда «Востокнефтезаводмонтаж» акционер йәмғиәте дирекцияһында иҡтисадсыһы вазифаһында башлай. 1996-2004 йылдарҙа «Урало-Сибирский Банк» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Башҡортостан дирекцияһының Үҫеш идараһы белгесенән алып генераль директор урынбаҫарына тиклем үрләй.\n2005- 2014 йылдарҙа ул төбәк коммерция банктарында етәксе вазифаларҙа эшләй.\nТеги: бр иҡтисади үҫеш министрлығы,бр башлығы


Башҡортостанда ҡотҡарыу хеҙмәттәренең уртаҡ номеры барлыҡҡа килде | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 122121\nБашҡортостанда бөгөн 112 һандарына килгән шылтыратыуҙарҙы ҡабул итеү һәм эшкәртеү үҙәге асылды. Башҡортостан һуңғы йылдарҙағы иң ҙур мәсьәләләрҙең береһе - 112 системаһын ғәмәлгә ашырыуға өлгәште. Граждандарҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн тәғәйенләнгән ҡотҡарыу хеҙмәттәренең дөйөм, йәғни, уртаҡ номеры федераль проекттар иҫәбенән. Өфөләге үҙәк тотош Башҡортостан өсөн. Тәүлегенә 6 меңдән ашыу шылтыратыуҙың береһе лә яуапһыҙ ҡалмай. Диспетчер үҙәгенә килгән мөрәжәғәтәтр шунда уҡ йә ашығыс ярҙам хеҙмәтенә, ҡотҡарыусыларға, янғын һүндереүселәргә ебәрелә. Кәрәк булған осраҡта ваҡиға урынына шунда уҡ төрлө белгестәр командаһы оҙатыла.Өфөләге диспетчер үҙәгенең тағы ла бер үҙенсәлеге. Граждандарҙан мөрәжәғәттәр башҡорт, рус, татар, инглиз, хатта япон телдәрендә ҡабул ителә. Башҡортостан Рәсәйҙә “112” системаһын бойомға ашырыусы 17-се субьект. Волга буйы федераль округында иһә беҙҙең республика ошо программаға ҡушылған өсөнсө төбәк. Программаның бөгөн айырыуса кәрәклеген республика етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий хәбиров та белдергәйне. Был проект бәлки, меңәрләгән кеше генә түгел, ә субьект именлеге нигеҙе. Республикала махсус хеҙмәттәргә йылына уртаса миллион ярым шылтыратыу булғанын иҫәпкә алғанда, яңы үҙәк тотош бер системаға яуап. 112 системаһы республика халҡы именлеген тәьмин итеүҙә сираттағы аҙым. Яҡын киләсәктә ул “хәүефһеҙ ҡала” програмаһына индереләсәк. Ул саҡта Башҡортостанда граждандар ҡотҡарыуы тулыһынса автоматик режимға күсерелә.


Рабочая программа по башкирскому государственному языку 5 класс | Универсальный образовательный портал UniverFiles.com\nРабочая программа по башкирскому государственному языку 5 класс\nУҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.\nЭш программаһы 35 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 1 сәғәт) .Төҙөүсеһе :Сәйфуллина Зәкинә Ғилфан ҡыҙы\nДәреслек: Ғәбитова З.М.,Усманова М.Ғ. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2014 .\nПрограмма кимәле : базис (икенсе быуын стандарттарына ярашлы)\nУҡытыусының тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты :Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Усманова М. Г., Ғәбитова З. М.- “КнигоГрад”. - Ижевск. - 2008.\nУҡыусының тел буйынса уҡыу комплекты:\nҒәбитова З.М.,Усманова М.Ғ. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2014 .\nБашҡортостан Мәғариф Министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Белорет ҡалаһы 16-сы һанлы урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының “Уҡыу планы”на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.\n• «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» законы,\n• Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы,\n• «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы,\n• Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы.\n1. телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу;\n2. телдең системаһын ( фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү;бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеүҙе күҙ уңында тота.\n3. шулай уҡ унда милли тәрбиә тураһында ла мәсьәлә күтәрелә.\n2. 5 класс өсөн башҡорт телен өйрәнеү өсөн уҡытыу планында аҙнаға 1-әр сәғәт ваҡыт бирелә. Был дәрестәрҙә балаларҙы башҡортса һөйләшергә, уҡырға, элементар яҙырға өйрәтеү бергә алып барыла. Тел менән әҙәби материалдары бергә кушып өйрәнелә (интеграция).\n3. Башҡорт теле мотлаҡ практик рәүештә өйрәнелә. Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).\nУҡыусыларҙа башҡорт телендә һөйләгәнде, уҡығанды, радиотапшырыуҙар тыңлағанды аңлау күнекмәләре булдырыу (аудирование).\nАралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.\nБашҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.\nБашҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады һәм башҡалар менән таныштырыу, балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеү, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү. Текстағы яңы һүҙҙәр, фразаларҙы аңлатыу, һүҙлек эше үткәреү мотлаҡ.\nӘҫәрҙе өлөшләп, һайлап, ролдәргә бүлеп, сылбыр буйынса уҡыу, тексты магнитофон яҙмаһынан тыңлау, йөкмәтке буйынса һорауҙарға яуап биреү кеүек эштәр башҡарғанда, һүҙлек эше иғтибар үҙәгендә тора.\n 5-6-сы кластарҙа алған белемдәр тулыландырыла. Темалар буйынса яҙыусылар, шағирҙар ижады менән таныштырыу, яңы текстар уҡыу, диалог һәм монолог ярҙамында бәйләнешле һөйләм төҙөү дауам итә.\nТуған тел, белем, уҡытыусы, мәктәп һәм көҙгө байлыҡ тураһында һөйләшеү күберәк урын ала.\nБәйләнешле текст төҙөү, бер телдән икенсе телгә тәржемә итеү күнегеүҙәре башҡарыла.\nУҡыу йылы аҙағына планлаштырылған һөҙөмтәләр:\n•Башҡорт теленең БР-да дәүләт теле булыуын аңлау һәм төшөнөү;\n•башҡорт теленән алынған белем һәм күнекмәләрҙе мәктәптә һәм көндәлек тормошта ҡулланыу;\n•аралашыуҙа рус теленән алған белемде башҡорт телендә тәржемә итеп ҡуллана белеү;\n•башҡорт телен башҡорт халҡының мәҙәни һәм рухи байлығын өйрәнеү сараһы булараҡ ҡулланыуҙы аңлау;\nтөрлө социаль ситуацияларҙа оло кешеләр һәм үҙ тиңдәштәрең менән хеҙмәттәшлек күнекмәләрен үҫтереү.\n•Яңғыраған телмәрҙе (ололарҙың һәм тиңдәштәреңдең әйтеүе, балалар тапшырыуҙары, аудиояҙмалар һәм мәғлүмәти технологияның башҡа формаларын) адекват ҡабул итеү;\n•һүҙҙәрҙе, ижектәрҙе, өндәрҙе һәм һөйләмде төҙөү, әйтеү буйынса белем һәм күнекмәләр;\n•бирелгән тема буйынса диалог төҙөй белеү; һорауҙарға ҡыҫҡа һәм тулы итеп яуап биреү, диалогты башлай һәм тамамлай белеү;\n•әҙерләнеп һәм әҙерләнмәй етеҙ, аңлап һәм тасуири уҡыу, тексты ҡыҫҡа һәм һайлап һөйләй белеү;\n•таныш булған орфографик ҡағиҙәләрҙе ҡулланып, уҡытыусы ярҙамында һәм үҙ аллы өйрәнеүҙә контроль характерҙа яҙма эштәрҙе башҡара белеү;\n•үҙ аллы тикшерә һәм башҡорт теленән предмет-ара (башҡа предмет дәрестәрендә) үҙ белемеңде анализлай белеү;\n•төп предметтан предмет-ара аңлатмаларҙы үҙләштереү;\n•мәктәптә һәм мәктәптән тыш ҡыҙыҡһыныуҙарынан сығып, башҡорт телендә аралашыу.\nУҡыуҙа универсаль эш төрҙәре:\n•телмәрҙе телдән ҡабул итеү һәм төп йөкмәткене аңлау;\nфонетик төҙөлөшөнөң төп берәмектәрен белеү; тартынҡы һәм һуҙынҡы, өн һәм хәрефтәрҙе айыра белеү; ижектәргә бүлеү,\nдөрөҫ әйтеү һәм баҫым;\n•рус телендә булмаған өндәрҙе һәм өн ҡушымсаларын дөрөҫ әйтеү;\n•һүҙҙәрҙе, грамматик формаларҙы һәм уларҙың барлыҡҡа килеүҙәрен, элементар сиктаксик конструкцияларҙы һәм уларҙың һөйләмдә һәм бәйләнешле телмәрҙә ҡулланылышын үҙләштереү;\n•баш хәрефтең яҙылышын, һүҙҙәрҙең ижеккә бүленеүен, тыныш билдәләрен яҙыу ҡағиҙәләрен белеү;\n•уҡыу һәм көндәлек аралашыу шарттарында үҙләштерелгән белем һәм күнекмәләрҙе ҡулланыу; диалогты дауам итеү; үҙләштерелгән лексиканы ҡулланып һорауға яуап биреү һәм үҙ аллы һорау биреү, тексты һөйләп биреү, картина буйынса һөйләм төҙөй белеү, тематик өлгө буйынса төрлө темаға монологик текст төҙөй белеү;\n•ҡысҡырып һәм үҙ аллы уҡый белеү, айырым һөйләм һәм тулыһынса тексты тасуири уҡыу;\n•тексты өлөштәргә бүлә белеү, уларға исем биреү, план төҙөү, биремде яҙып бөтөрә һәм әйтеп бирә белеү, предметты һәм картинаны һүрәтләй белеү һ.б.\n•телдең милли мәҙәниәттең сағылышы һәм аралашыу ҡоралы булыуын ҡабул итеү; башҡорт теленең дәүләт теле булараҡ әһәмиәтен аңлау.\n2.Бирелгән тема буйынса диалог төҙөү, диалогты дауам итеү;\n3.Ишеткәнде, күргәнде 4-6 һөйләм менән бәйләнешле итеп һөйләү.\n4.Ҡысҡырып шыма һәм тасури уҡыу.\n5.Һүҙлек һүҙҙәрен белеү һәм уларҙы телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу.\n6.Дәрестә өйрәнелгән грамматик материалды практик ҡуллана белеү.\n7.Ижади диктанттар, өйрәтеү изложениелары һәм иншалары яҙыу\n8.Программала күрһәтелгән шиғырҙарҙы яттан белеү; 3-4 башҡорт йырын башҡара белеү, мәктәптең үҙешмәкәр сараларында ҡатнашыу, сәхнәлә сығыш яһау. Бөтә был эштәр тураһында бәйләнешле һөйләй белеү.\n1.Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.\nбашҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;\nтәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);\nдәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;\nһорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар;\nтел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.\n2.Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.\n3.Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.\nБөтәһе 1 уҡыу йылына 35 сәғәт.\n1 сирек – 8.5 аҙна – 9сәғәт\n2 сирек – 7.5 аҙна – 8 сәғәт\n3 сирек – 9.5 аҙна – 10 сәғәт\n4 сирек – 9 аҙна – 8 сәғәт\nКонтроль эштәрПрог-ма б-са\nҺорауҙарға яуаптар (тест) 3\nКонтроль күсереү 0\nУҡыу тиҙлеге –75-85 һүҙ (120-150 һүҙ эстән уҡыу)\nҺаумы, мәктәп! – 4 сәғәт\nБыл тема (1 сентябрь – Белем көнө.Мәктәп, уҡыу, белем алыу, тел өйрәнеү) башлыса “Көҙ” темаһы менән бергә үрелеп бара. Бер үк ваҡытта, уҡыусыларҙың йәйге каникулды нисек үткәреүе тураһында әңгәмә үткәреү, фекер алышыуҙар ойошторола. Был темаларға ҡағылышлы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр иҫкә төшөрөлә, һүҙлек запасын байытыу йәһәтенән яңылары үҙләштерелә.Башҡорт теленең өн-хәрефтәре, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. Исем. Исемдәрҙең күплек ялҡауы. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.\nҮҙем тураһында. - 6 сәғәт\nБыл теманы үҙләштереү барышында уҡыусы үҙе тураһында,үҙенең ғаилә ағзалары, яҡындары тураһында һөйләргә өйрәнергә тейеш. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр .Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.Ҡылым тураһында төшөнсә.Сифат. Алмаш. Зат алмаштары. Зат алмаштарының килеш менән үҙгәреше. Эйәлек алмаштары. к-г,ҡ-ғ тартынҡыларының сиратлашыуы.\nЙыл миҙгелдәре. - 4 сәғәт\nЙыл миҙгелдәре, һәр йыл миҙгеленә хас үҙенсәлектәр менән танышыу. Йыл миҙгелдәрен, һәр миҙгелгә ҡараған ай исемдәрен дөрөҫ әйтә һәм телмәрҙә ҡуллана белеү. Һорау алмаштары.Күрһәтеү алмаштары. Күрһәтеү алмаштарының килеш менән үҙгәреше. Билдәһеҙлек алмаштары. Билдәләү алмаштары. Юҡлыҡ алмаштары.\nБашҡортостанды беләһеңме? - 6 сәғәт\nУҡыусыларҙы үҙҙәре йәшәгән республиканың үткәне, бөгөнгөһө, киләсәге менән таныштырыу. Уҡыусы аңына үҙе йәшәгән ерҙең – Башҡортостандың тарихы, уның байлығы, күренекле шәхестәре һ.б. хаҡында бер бөтөн тыуҙырыу һәм ул турала һөйләй белеүҙәренә өлгәшеү. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр(ҡабатлау). Һан.Ҡушма һан.\nКеше. Тән ағзалары.шәхси гигиена. - 2 сәғәт\nЯңы йыл менән. - 1 сәғәтЯңы йыл темаһы ҡыш темаһы менән берлектә алып барыла. Ҡыш миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү, Яңы йыл менән туғандарҙы, яҡын кешеләрҙе ҡотларға өйрәтеү, һәр байрамдың үҙенә генә хас күренештәре тураһында һөйләтеү. Ҡылымдың зат һәм һан менән үҙгәреше.\nАҙыҡ-түлек.Кейем-һалым. Магазин. Өй.Баҙар. – 4 сәғәт\n8 март – Ҡатын-ҡыҙҙар байрамы. - 3 сәғәт\nЯҙ етте. – 2 сәғәтЯҙ билдәләрен күрә һәм яҙ миҙгеленең үҙенсәлектәрен әйтә белергә өйрәтеү. 1 май, 9 май байрамдары, дуҫлыҡ тураһында һөйләшеү. Омоним.\nЯҙғы эштәр. - 1 сәғәтЯҙғы эштәр, яҙғы баҡса эштәре,баҫыу эштәре тураһында һөйләшеү. Һан. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nЙәйҙе ҡаршылайбыҙ. – 2 сәғәтБашҡорт халҡының, Башҡортостанда йәшәүсе башҡа халыҡтарҙың яҙғы тәбиәғәт менән бәйле ғөрөф-ғәҙәттәре һәм матур йолалары тураһында һүҙ алып барыла. Уҡыусыларға уларҙың кеше тормошондағы әһәмиәте, мәғәнәләрен, уларҙы тергеҙеү кәрәклеген еткереү. Грамматика буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\n1.Башҡорт теленән программа. (Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I – XI кластары өсөн). Төҙөүселәре: Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.\n2.Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. – Өфө: Китап, 2009.\n3.Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. Башҡорт телен дәүләт теле итеп өйрәнеүселәр өсөн. – Өфө: Китап, 2009. – 128 бит.\n4.Усманова М. Г. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.\n5.Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге. Ураҡсин З.Г. – Өфө, 2004.\n6.Русса-башҡортса һүҙлек. Ураҡсин З.Г., Саяхова К.Г. – Өфө, 1997.\n7.Омонимдар һүҙлеге. Әхтәмов М.Х. – Өфө, Китап, 2006.\n8.Башҡорт теленең фразеологик һүҙлеге. Ураҡсин З.Г. – Өфө, Китап, 2006.\n9.Раҡаева Ә.С., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теленән контроль һорауҙар, тестар ҡулланмаһы. – Өфө: Педкнига, 2008. – 96 бит\n1.Ғәбитова З.М.,Усманова М.Ғ. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 5-се класс уҡыусылары өсөн уҡыу ҡулланмаһы. – Өфө : Китап, 2014.\n2.Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.\n4.Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.\n5.Балалар уйын фольклоры. Сөләймәнов А.М. – Өфө, Китап, 2007.\n6.Балалар өсөн йөҙ йыр. Юнысова Г.А. – Өфө, Китап, 2003\n2017- 2018 уҡыу йылына календарь – тематик план\n№ Тема Сәғәт һаны План- ған Үткәрелде Иҫкәрмә\nҺаумы, мәктәп! – 4 сәғәт 1. 1 сентябрь – Белем көнө. Башҡорт теленең өн-хәрефтәре, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. 1 2. Ф.Ғөбәйҙуллина. Рәйфә мәктәпкә бара. Исем. 1 3. Һау булығыҙ, аҡҡоштар! Исемдәрҙең күплек ялҡауы. 1 4. Көҙ етте. Һөйләмдә .һүҙҙәр тәртибе. 1 Үҙем тураһында - 6 сәғәт 5. Үҙем тураһында. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр .Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. 1 6. Беҙҙең ғаилә. Ҡылым тураһында төшөнсә. 1 7. Башҡортостан йылғаары.Сифат. 1 8. 1 сирек өсөн контроль эш. Һорауҙарға яуаптар. 1 9. Хаталар өҫтөндә эш. Артурҙың бер көнө. Алмаш. Зат алмаштары. 1 10. Минең тамырҙарым. Эйәлек алмаштары. к-г,ҡ-ғ тартынҡыларының сиратлашыуы. 1 Йыл миҙгелдәре - 4 сәғәт 11. Йәй. Һорау алмаштары. 1 12. Көҙ. Күрһәтеү алмаштары. Күрһәтеү алмаштарының килеш менән үҙгәреше. 1 13. Ҡыш. Билдәһеҙлек алмаштары. 1 14. Яҙ. Билдәләү алмаштары. Юҡлыҡ алмаштары. 1 Башҡортостанды беләһеңме? - 6 сәғәт 15. Башҡортостан.Ҡушма исемдәр. 1 16. 2 сирек өсөн контроль диктант.Ирәмәл.(14 бит) 1 17. Хаталар өҫтөндә эш. Күренекле шәхестәр. Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр(ҡабатлау). 1 18. Республикабыҙҙың символдары,тыуған көнө.Һан. 1 19. Салауат Юлаев – башҡорт халҡының милли батыры. Ижады.Ҡушма һан. 1 20. Тест. (үтелгәндәрҙе ҡабатлау). 1 Кеше. Тән ағзалары.шәхси гигиена. - 2 сәғәт 21. Хаталар өҫтөндә эш. Тән ағзалары. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе. 1 22. Шәхси гигиена. Ҡылым. 1 Яңы йыл менән - 1 сәғәт 23. Шыршы байрамы.Исемдәрҙең күплек ялҡауы. 1 Аҙыҡ-түлек.Кейем-һалым. Магазин. Өй.Баҙар. – 4 сәғәт 24. Аҙыҡ-түлек.Синонимдар. 25. Кейем-һалым.Ҡылым (ҡабатлау). 1 26. 3 сирек өсөн контроль диктант.Бесәйем.(20 бит) 27. Хаталар өҫтөндә эш. Магазин. Өй.Баҙар.Сифат(ҡабатлау). 1 8 март – Ҡатын-ҡыҙҙар байрамы - 3 сәғәт 28. Ф.Мөхәмәтйәнов.Әсәйем.Антонимдар. 1 29. Ә.Ихсан.Әсә рәхмәте.Антонимдар. 1 30. Инша.”Минең әсәйем”. 1 Яҙ етте.- 2 сәғәт 31. Хаталар өҫтөндә эш.Яҙ етте.Омонимдар. 1 32. Еңеү көнө.Омонимдар. 1 Яҙғы эштәр.- 1 сәғәт 33. Яҙғы эштәр .Үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 1 Йәйҙе ҡаршылайбыҙ. -2 сәғәт 34. Йыллыҡ контроль эш (һүҙлек диктанты,тест). 1 35. Хаталар өҫтөндә эш. Һаумы,йәй ! Йомғаҡлау. 1 Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение\nосновная общеобразовательная школа г. Белорецк\nРассмотрено: согласовано: согласовано: утверждаю:\nна заседании ШМО методист УО зам. директора по УВР директор МОБУ СОШ №16\nпротокол № 1 ______/Ахметшина Л.Х./ ______/Гиниятуллина Н.В./ _______/Елисеева Л.В./\nот «___»_________2017г. «___»__________ 2017г. «___»__________2017г. «___»__________2017г.\nпо башкирскому (гос) языку в 5а,5б классах\nобщее количество часов- 35\nСоставила: Сайфуллина З.Г.\nРабочая программа по башкирскому (государственному) языку (8 класс)\nРабочая программа по государственному башкирскому языку 2 класс\nРабочая программа по государственному башкирскому языку 8 класс\nРабочая программа по государственному башкирскому языку 7 класс\nРабочая программа по государственному башкирскому языку 6 класс\nРабочая программа по государственному башкирскому языку 5 класс Габитова З.М.


Башҡортостанда лицей директорының үҙ эшенә һалҡын ҡарауы арҡаһында алты йәшлек малайҙың ғүмере өҙөлдө // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n12:56, 19 октября 2017 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда лицей директорының үҙ эшенә һалҡын ҡарауы арҡаһында алты йәшлек малайҙың ғүмере өҙөлдө Фото: Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы буйынса Тәфтиш комитеты\nБашҡортостанда лицей директорына хөкөм ҡарары сығарылды. Уның үҙ эшенә һалҡын ҡарауы арҡаһында алты йәшлек малайҙың ғүмере өҙөлдө. Суд тәфтиш органдары йыйған дәлилдәрҙе Яңауылдағы лицей директорына хөкөм ҡарары сығарыу өсөн етерлек тип тапты. Ул «битарафлыҡ арҡаһында кешене үлемгә дусар итеү» статьяһы буйынса ғәйепле тип танылды.\nУҙған йылдың 22 майында көндөҙ алты йәшлек бала өлкәндәрһеҙ лицей ихатаһында йөрөгән. Һигеҙ йәшлек танышы менән ул ҡапҡа янына килеп, уны һелкетә башлаған. Ҡапҡа малайҙың өҫтөнә ауған. Быны үтеп барыусылар күреп ҡалып, баланы дауаханаға алып киткән. Һуңынан малай ауыр баш йәрәхәттәренән вафат булған.\nРеспублика тәфтиш идаралығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, асыҡланыуынса, 2015 йылда ҡапҡаны иретеп йәбештереү аппараты ярҙамында махсус белеме булмаған кеше нығытҡан булған. Уны ошо эшкә лицей директоры йәлеп иткән. Белем биреү учреждениеһы етәксеһе, үҙенең бурыстарын боҙоп, эштең сифатын тикшермәгән һәм конструкцияны файҙаланырға рөхсәт иткән.\nРеспублика прокуратураһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ғәйепләнеүсенең эшкә һалҡын ҡарауы баланың үлеменә килтергән. Ғәйепләнеүсе үҙ ғәйебен таныманы.\nСуд лицей директорын дүрт йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм итте һәм ике йылға мәғариф учреждениеларында етәксе вазифаларын биләү хоҡуғын тартып алды.\nТеги: Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы буйынса Тәфтиш комитеты, эшкы һалҡын ҡару


Өфөлә Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең 100 йыллығына төшөрөлгән фильмдың исем туйы уҙҙы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n10:30, 6 февраля 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең 100 йыллығына төшөрөлгән фильмдың исем туйы уҙҙы Фото: автор\nӨФӨ, 2018 йыл, 6 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nКисә Башҡортостандың халыҡ шағиры, РСФСР-ҙың М. Горький исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Назар Нәжмиҙең тыуыуына 100 йыл тулды. «Родина» кинотеатрында уның тормошо һәм ижады хаҡында «Ялҡындан һәм хистән ҡойолған...» документаль фильмының премьераһы үтте. Кинотеатрҙың йәшел залында буш урындар булманы – фильмды ҡарарға Башҡортостан һәм Татарстан яҙыусылары, абруйлы ҡунаҡтар, мәҙәниәт йәмәғәтселеге вәкилдәре, студенттар, Назар Нәжмиҙең туғандары һәм яҡындары йыйылды.\nТеги: юбилей, әҙәбиәт, Назар Нәжми


3 Апрель 2020, 21:00\n". . . Ләкин хужа эштән ҡайтҡанда аш бүлмәһендә буш кәстрүлдән башҡа бер нәмә лә юҡ ине.– Зиночка, ниңә ашарға бешермәнең? – ғәжәпләнде Таһир.– Маникюрым боҙола бит, кисә генә бик ҡыйбат хаҡҡа эшләттем, – тигән яуап ишетелде.Иртәгәһенә лә шул уҡ хәл ҡабатланды.– Мин диетала, миңә ашарға ярамай, – булды был юлы яуап.Меҫкен ир билмән алып ҡайтып бешереп ашарға мәжбүр булды. Тамаҡты алдап булмай. Шул ваҡыт ул Рәсиләнең бәлештәрен, былауҙарын һағынды. Эх, нисек тәмле бешерә ине Рәсилә, телеңде йоторлоҡ!. . "Һеҙҙең иғтибарға Таңһылыу Ғүмәрованың бик шәп хикәйәһен тәҡдим итәбеҙ. Дауамы беҙҙең сайтта.\nӘ Рәсиләгә, киреһенсә, ике ҡанат бүләк иттеләрме ни?! Эшенә осоп бара, осоп ҡайта, йүгереп йөрөп өйҙәге эштәрен башҡара. Ғашиҡ булыу ошо буламы икән әллә? Улай тиһәң, ун бер йыл бергә уҡы ла, хәҙер килеп ғашиҡ бул, имеш... Шулай ҙа Таһир элекке маңҡа малай түгел, Рәсилә лә ике ҙур бантлы илаҡ ҡыҙҙан күптән үҫкән инде. Мөхәббәт тә ошоноһон яраттырайыммы, быныһынмы тип һорап килмәй шул.\nШыҡ итеп ишек асылғанын ишетеп, һиҙгер бесәй, иҙрәп йоҡлап ятҡан еренән тороп, тауыш сыҡҡан яҡҡа йүгерҙе. Ҡара ялбыр йөнлө, дәү кәүҙәле хайуан, зөбәржәттәй йәшел күҙҙәрен майландырып, хужабикәһенең инеүен көттө. Һағыныуҙан түгел бер ҙә. Ул белә: Рәсилә төйөнсөгөнән итле-майлы күстәнәстәрен сығарып һаласаҡ. Ҡарабайҙың хатта ишек биге асылыуға рефлекс барлыҡҡа килгән.\nРәсилә, ғәҙәттәгесә, үҙе эшләгән ашхананан алып ҡайтҡан аҙыҡ ҡалдыҡтарын бесәйенә һалды ла, ары-бире эштәрен эшләгәс, компьютер артына ултырҙы. Бүлмәне яратҡан йыры солғап алды:\nСибәрҙәрҙе сибәр яратыр,\nҺөйөү урманына таратыр.\nМоңһоуланып ҡалған яңғыҙҙарҙы,\nУларҙы һуң кемдәр яратыр?\nРәсиләнең дә йәше утыҙға етеп килә, шуға ҡарамаҫтан, һаман да икенсе яртыһын осратмаған әле. Ҡалала фатирға төшөп йәшәп ята, яҡындағы ашханала ашнаҡсы булып эшләй.\nҠыҙ “Бәйләнештә” сайтындағы хәбәрҙәрҙе барлай башланы. Унда “Бөгөн Таһир Моратовтың тыуған көнө” тигән яңылыҡ бар ине. Эйе шул, класташы Таһирҙың тыуған көнө икән дә! Ихласлап ҡотлау яҙып ебәрҙе лә мөхәббәт тураһында фильм ҡарарға кереште.\nТаһирҙан яуап бар ине: ҡотлау өсөн рәхмәт белдергән, класташының ҡайҙарҙа йөрөүе, ни менән шөғөлләнеүе тураһында ҡыҙыҡһынған. Ҡыҙ үҙе тураһында яҙып ебәрҙе, Таһирҙың да ҡалала икәнлеге асыҡланды. Шулай итеп, интернет бәйләнеше аша аралашыу башланды. Бер нисә көндән Таһир осрашырға тәҡдим итте. Осрашыу урыны итеп ҡала паркы һайланды.\nКис һалҡынса булһа ла, Рәсилә алһыу төҫтәге ебәк күлдәген кейҙе, үҙенә үтә лә килешә ошо әйбере. Ел иҫкән ыңғайға күлдәк итәктәрен елберләтә-елберләтә паркка ыңғайланы һылыу.\nАна тора Таһир! Элекке малай-шалай түгел, ир төҫө инеп, мыҡтыланып киткән. Йылмайып, Рәсиләнең ҡаршыһына килде лә, ҡыҙҙың ҡулдарына ҡағылды. Таһирҙың ҡағылыуынан ҡыҙҙың тәне зымбырлап китте.\nЙәштәр парк буйлап йөрөнө, мәктәп йылдарын иҫкә төшөрҙө. Рәсилә, өшөп ҡалтырай башлағас, класташы пинжәген сисеп кейҙерҙе. “Иғтибарлы ғына икән”, – тип уйлап ҡуйҙы ҡыҙ.\nЯл көнө булыуға ҡарамаҫтан, Рәсилә иртә торҙо. Ниндәйҙер моңло көйҙө көйләй-көйләй, ашнаҡсыға ғына хас таҫыллыҡ менән бешеренә-төшөрөнә башланы. Ҡарабай ҙа, үҙенә нимәлер эләгеүенә өмөтләнеп, аяҡ араһында уралды. Хужабикәһенең күңеле шат, матур табын әҙерләй. Өҫтәлдән балыҡ ҡойроғон һөйрәтеп төшөргәнгә әрләшмәне лә хатта.\nКемдер ҡыңғырауға баҫты, хужабикә, ҡоштай талпынып, ишеккә табан ыңғайланы. Барлыҡҡа килгән рефлексҡа буйһоноп, Ҡарабай ҙа ишек асылған тауышҡа коридорға атылды.\n– Мөмкинме? – ауыҙ тултырып йылмайып инеп килгән әҙәмде күреп, Ҡарабай йөндәрен тырпайтты, уҫал ыҫылданы, сабып барып диван башына ултырҙы ла, уттай йәшел күҙҙәре менән өтөрҙәй булып өйҙәгеләрҙе күҙәтә башланы.\n– Оһо, ниндәй байрам? – ғәжәпләнде Таһир, өҫтәлдәге һыйҙы күргәс тә.\n– Байрам тип ни, минең эшем шул бит, – тип яуапланы ашнаҡсы.\n– Ә, шулай бит әле, – тип ризалашты егет тә.\n– Ничего ғына йәшәп ятаһың икән! – Таһир фатирҙы урап сыҡты ла Ҡарабайҙы, эргәһендә туҡтап, һыйпамаҡсы булды. Ҡара бесәй, ырылдап, тәпәйе менән һуғып та ебәрҙе.\n– Ҡайһылай уҫал!\n– Улай булмай торғайны ул, бөгөн үҙен әллә нисек сәйер тота, – тине Рәсилә аҡланғандай итеп.\nҠарабай тағы Таһирға тексәйҙе, күҙ ҙә алмай уның һәр хәрәкәтен тикшереп ултырҙы. Ул бөтә булмышы менән “сит”те һиҙә, бер нисек тә ҡабул итә алмай ине.\nБөгөн генә түгел, Таһирҙың башҡа килгән осраҡтарында ла шул уҡ хәл ҡабатланды, һуңғы килгәнендә Ҡарабай, үҙенең бөтә ҡылыҡтарын арттырып, егеттең ботинкаһына “бес” итеп ҡуйҙы.\n– Беҙ бәхетле, – ти Рәсилә Таһирҙы ҡосаҡлай-ҡосаҡлай, – һинең менән шундай рәхәт.\n– Рәхәт тигәнең менән ризамын, – ти Таһир ҡоро ғына, – бер ниндәй ҙә беҙ юҡ, һин бар ҙа, мин бар.\n– Нисек? – күҙ алдары ҡараңғыланып китте ҡыҙҙың. – Ә осрашыуҙар?\n– Осрашыуҙар былай ғына, – ти егет иҫе лә китмәйенсә.\n– Тимәк, һин мине яратмайһың?\n– Ниндәй яратыу ти? Мин һиңә берәй тапҡыр яратам тип әйттемме? – мыҫҡыллы көлөп ебәрҙе Таһир.\n– Шулай булғас, ниңә юҡты һөйләйһең? Мин яратҡан ҡыҙыма ғына өйләнәсәкмен. Мин Таһир булһам да, һин Зөһрә түгел бит!\nБүлмәлә тынлыҡ урынлашты. Тынлыҡты боҙоп Таһир:\n– Мин Себергә китәм. Контракт яҙылған. Так что, һау бул!\nРәсилә хис-тойғоларын йыя алмай, шаңҡып ултырып ҡалды. Ҡолағында һаман “Һин Зөһрә түгел бит, Зөһрә түгел бит, түгел бит...” тигән уҫал һүҙҙәр яңғырап тик торҙо. Ҡанаттары киҫелгән ҡыҙ, аяҡтарын көскә һөйрәп, эшкә барып ҡайтты. Әмәлгә ҡалғандай, тиҙҙән отпускыға сыға.\nОтпускыһының тәүге көнө булғанға күрә, үҙенә ял итергә ирек биреп, Рәсилә төшкә ҡарай ғына йоҡонан уянды. Уянғас та, көндәгесә һикереп тормай, ята бирҙе. Ҡарабай ҙа, “Бының татлы минуттарын бүлмәйем әле” тигәндәй, ашарға һорап, карауат эргәһендә уралманы.\nТороп, тәҙрәне асты: көн салт аяҙ, болот әҫәре лә юҡ. Шунда уҡ биткә йылы һауа ағымы бәрелде.\nБындай илаһи көндә нисек таш стена эсендә түҙеп ултырмаҡ кәрәк? Рәсилә тышҡа сыҡты. Подъезд алдында Фатима әбей япа-яңғыҙ ултыра ине. Иптәш табылыуға һөйөнөп:\n– Иртә торһаң, аш бешә, һуңға ҡалһаң, бит бешә, – тине уйынлы-ысынлы.\n– Таң һарыһынан тороп аш һалырға ҡырылып ятҡан балаларым барҙыр шул, – тип кире-мире яуап бирҙе ҡыҙ.\n– Әллә кавалерың ҡастымы? – тип һорай һалды әбей.\n– Ҡасты, – күңелһеҙ генә яуапланы ҡыҙ.\n– Танауыңды төшөрмә. Ниңә шулай тип әйтәләр беләһеңме? – һүҙҙең тәрәненә төшөп китте әбей. – Танауҙа бәхет ултыра, ә елкәлә – нужна. Үлсәү кеүек инде: танауҙы төшөрһәң нужна еңә башлай, ә ҡалҡытһаң, бәхет өҫкә сыға. Аңланыңмы? Шуға күрә танауыңды юғары тот!\nРәсилә, танауын күтәрә биреп, турайып ултырҙы.\n– Хоҙай һәр береһенә икенсе яртыһын үҙе бүлеп ултыра, ти, – дауам итте Фатима ҡарсыҡ. – Бер яҡшыға – бер шаҡшы тип бүлә икән, ҡайһы ваҡыт яңылышып ҡына, бер яҡшыға бер яҡшы, бер шаҡшыға бер шаҡшы тип әйтеп ташлай, – урынһыҙ хәбәр һөйләгәнен абайлап, Фатима әбей шымып ултыра бирҙе лә:\n– Ҡайғырма, һинең дә икенсе яртың ҡайҙалыр йөрөйҙөр әле аҙашып. Тибешеп ятһа ла, тиңең булһын, – тип өҫтәп ҡуйҙы.\nСамолеттан төшөүсе оҙон аҡса эҙләүселәрҙе Себер уҫал, ҡырыҫ холоҡло бурандары менән ҡаршы алды. Дымлы һауа ла иркен тын алырға ирек бирмәй. Ҡолас йәйеп ҡаршы алырға был Башҡортостан түгел шул!\nАуылдарҙа колхоз-совхоздар бөтөрөлгәс, әзмәүерҙәй ирҙәр эшһеҙ аптырап тороп ҡалды. Кемдер сараһыҙлыҡтан эскелек һаҙлығына батты, тәүәккәлерәктәре Себер тарафтарына юлланды. Уларға Таһир кеүек бәхет эҙләүсе романтиктар ҙа ҡушылды.\nКилеүселәрҙең ярты көн тиерлек документ-фәләндәрен тикшергәс, кискә ҡарай ғына ятаҡтағы бүлмәләргә урынлаштырҙылар.\nТаһир төҙөлөштә эшләй, эш әллә ни ауыр тойолмай. Ләкин тәртип үтә ҡаты: килешмәгән урында тәмәке тартҡан өсөн дә, һүгенгән өсөн дә штраф, эсеп йәиһә һуғышып йөрөүселәрҙе шунда уҡ үҙ иҫәптәренә ҡайтарып та ебәрәләр.\nЯл көнө Таһир Сережа исемле бүлмәләше менән ҡаланы ҡарап килергә булдылар. Ҡаланы уртаға бүлеп, йылға аға: йылғаның үр яғында тормош түбәнге яҡҡа ҡарағанда яҡшыраҡ кеүек тойолдо егеттәргә. Үр яҡта өйҙәр ҙә ыҡсымыраҡ, еңел автомобилдәр ҙә затлыраҡ.\n– Әйҙә, кафеға инеп, һыра һемереп сығайыҡ, – тип тәҡдим яһаны Сергей.\n– Әйҙә, – ризалашты бүлмәләше лә.\nКафела Таһирҙың иғтибарын күрше өҫтәлдә ултырған сибәр генә ике ҡыҙ йәлеп итте. Берәүһе бигерәк тә һылыу: билгә тиклем төшөп торған ерән сәстәр, уйнап торған йәшел күҙҙәр, һомғол буй-һын. Көлөп ебәреүе лә матур ғына моңдо хәтерләтә.\nТаһир ятаҡҡа ҡайтҡас та теге ҡыҙ күҙ алдынан китмәне: йылмайып-көлөп ҡаршыһында тик торҙо. Аҙналап ваҡыт үтте, ятһа ла, торһа ла Таһирҙың күңелендә тик теге һылыуҡай ғына булды.\n“Былай булмаҫ, – тип уйланы егет, – күрергә, танышырға кәрәк!”\nЯлы тура килгәндә ғашиҡ егет кафе тупһаһын тапаны, ләкин күпме өмөт итмәһен, ҡыҙыҡай башҡаса күренмәне. Инде өмөтөн өҙҙө тигәндә, ерән сәсле ҡыҙ үҙе килеп инде.\n“Ул, эйе ул, – йөрәге дөп-дөп типте Таһирҙың, – танышырға, мотлаҡ танышырға, бер минутты ла әрәм итмәҫкә кәрәк!”\nЕгет ҡыҙ ултырған өҫтәл янына килде:\n– Һеҙҙе һыйларға мөмкинме?\n– Ниңә мөмкин булмаһын ти, мөмкин, – ҡыҙ сая ғына яуап бирҙе.\nЕгет шарап, тәм-том алып, ҡыҙ янынан урын алды.\n– Таһир булам...\nТаһир күктең етенсе ҡатында йөҙҙө: матурлыҡ алиһәһе үҙе иғтибар итте бит уға. Егет һәр бер көнөн, минутын тик Зина янында үткәрергә тырышты. Ҡыҙ уға һыу, һауа кеүек кәрәк ине. Таһир тамам ғашиҡ булды. Зина менән йышыраҡ осрашыу маҡсатында Таһир ҡуртымға фатир алып сыҡты.\n“Әйҙә, бергә йәшәйек”, – тигән тәҡдимгә ҡыҙ ҡуш ҡуллап риза булды, иртәгәһенә үк, барлы-юҡлы мөлкәтен тейәп, күсенеп тә килде. Зинаның бер ҡайҙа ла эшләмәүе асыҡланды, шулай ҙа ғашиҡты был әллә ни бошондорманы.\n– Матурым минең, Зөһрәм минең, – тип ҡосаҡлай Таһир һылыуҡайҙы.\n– Ниңә син мине Зөхрә тисең, мин Зиниә, – тимәһенме ҡыҙ, телде вата-емерә, әллә башҡортса, әллә татарса.\nБына һиңә мә! Мәрйә тип йөрөгән Зиночка беҙҙеңсә аңлай булып сығамы? Етмәһә, Зиниә имеш! Шулай ҙа ҡыҙҙың “Таһир менән Зөһрә” дастанын белмәүе аңлашыла ине.\n“Ярай өйҙә ултырһын, уның ише һылыуҙар эшләргә тейеш түгел, – тип фекер йөрөттө Таһир, – ашарға бешереп, фатирҙы таҙа тотһа, еткән”.\nЛәкин хужа эштән ҡайтҡанда аш бүлмәһендә буш кәстрүлдән башҡа бер нәмә лә юҡ ине.\n– Зиночка, ниңә ашарға бешермәнең? – ғәжәпләнде Таһир.\n– Маникюрым боҙола бит, кисә генә бик ҡыйбат хаҡҡа эшләттем, – тигән яуап ишетелде.\nИртәгәһенә лә шул уҡ хәл ҡабатланды.\n– Мин диетала, миңә ашарға ярамай, – булды был юлы яуап.\nМеҫкен ир билмән алып ҡайтып бешереп ашарға мәжбүр булды. Тамаҡты алдап булмай. Шул ваҡыт ул Рәсиләнең бәлештәрен, былауҙарын һағынды. Эх, нисек тәмле бешерә ине Рәсилә, телеңде йоторлоҡ!\nИртән торғас та, иргә сәй ҡайнатыусы ла, эшкә оҙатыусы ла булманы.\n– Матурлыҡ салонына аҡса ҡалдыр! – тигән тауыш ҡына ишетелде йоҡо бүлмәһенән.\nИр кеше аҡса һанап һалды ла эшенә сығып тайҙы.\nБер ни тиклем ваҡыттан Таһир һыуыҡ алдырҙы, ахырыһы, йүтәлләй башланы, шулай булыуға ҡарамаҫтан, эшкә йөрөүен дауам итте. Бына ҡайтыр алдынан тыны ҡыҫылды, тирләп-беште, күкрәгендә ауыртыу тойҙо, тамам хәлдән тайҙы. Иптәштәре, “Тиҙ ярҙам” саҡыртып, егетте дауаханаға оҙатты. Температураһы бик юғары булып сыҡты, һаташты, ҡысҡырҙы, Зиночканы саҡырҙы. Кәрәкле анализдар алып, рентген үткәргәндән һуң, “пневмония” тигән диагноз ҡуйылды.\nТаһир Зина– Зиниәгә шылтыратты, ләкин телефон алыусы булманы. Һуңынан да нисә тапҡыр ғына уның номерын йыйһа ла “Абонент временно не доступен” тигәндән башҡа яуап булманы. Таһир үҙен сит ҡалала бер кемгә лә кәрәге булмаған бахыр итеп тойҙо. Рәсиләне бик һағынды. Ул янында булһа, бер минутҡа ла яңғыҙын ҡалдырмаҫ ине, ауыр минуттарында йылы һүҙен йәлләмәҫ ине. Ирекһеҙҙән, ҡулдары ҡыҙҙың телефон номерын йыйҙы. Теге яҡ оста яуап бирҙеләр. Үҙен һәр саҡ йәлләтеп өйрәнгән Таһир хәлен һөйләп бирҙе. Рәсилә, хәҙер үк самолетҡа билет алып, тиҙҙән килеп етәсәге тураһында белдерҙе. Таһирға рәхәт булып китте, яңғыҙы түгел икән донъяла!\nПалатаға шәфҡәт туташы килеп инде лә:\n– Һеҙҙең бер анализығыҙ юғалған, яңынан алыр кәрәк, – тине.\nКисәге мөләйем генә ҡыҙ Таһирға ерәнеп ҡараған кеүек бөгөн.\n– Ул ни тигән һүҙ ул? Нисек инде дауаханала анализдар юғала? – тип ҡәнәғәтһеҙлек белдерҙе Таһир.\n– Шулай кәрәк, – тип ҡыҙ ҡан алды ла сығып та юғалды.\nИртәгәһен Таһирҙы бер кешелек палатаға һалып ҡуйҙылар.\n– Һеҙгә хәҙер баш врач килә, бер ҡайҙа ла сыҡмағыҙ, – тип иҫкәртеп китте шәфҡәт туташы.\n“Баш врач үҙе килә? – тип аптыраны ауырыу. – Шулай уҡ хәлем хөртмө икән?”\nБер ни тиклем ваҡыҡыттан баш табип күренде. Таһир эргәһенә ултырғыс алып ултырҙы ла, ҡабаланмай ғына һөйләй башланы:\n– Дауаланмай йөрөп, үпкә ауырыуын аҙҙырғанһығыҙ, шулай ҙә хәлегеҙ үтә мөшкөл түгел. Оҙаҡ ятырға тура килмәҫ һәм тағы... – тәжрибәле табип бер ни тиклем пауза яһап алды, – һеҙҙә ВИЧ-инфекция асыҡланды. Беренсе тапҡыр анализдар ыңғай һөҙөмтә биргәс, иҫбатлар өсөн ҡабаттан тикшереп ҡараныҡ. Икенсе анализдың да һөҙөмтәһе ыңғай булды. Беҙҙә дауаланғандан һуң СПИД-үҙәккә мөрәжәғәт итергә тура килер. Оҙаҡҡа һуҙмаҫҡа кәңәш итәм.\nТаһирҙың ултырған ерендә ер уйылып төштөмө ни, үҙен упҡынға тәгәрәгән һымаҡ тойҙо.\n“Бына һиңә Зина–Зиночка–Зиниә! Бына һиңә мөхәббәт алиһәһе! Фәхишәне тәрбиәле ҡыҙҙан айыра алмағанмын икән!”\n“Эх, Рәсилә, белһәң ине, мәңгегә юғалттым бит мин һине!”\nТаһир ҡыҙға “Килмә” тигән бер генә һүҙ яҙып ебәрҙе.\nТаһирҙан хәбәр алғас та, Рәсилә эшенән ял һораны, самолетҡа билет алды. Һис тә онотмаған бит уны һөйгәне!\n“Ул хәҙер ауыр хәлдә, минең ярҙамға мохтаж. Әлбиттә, барам Таһир янына, һис шикһеҙ, барам!” – тип фекер йөрөттө ҡыҙ.\nРәсилә такси саҡыртты.\nПроспектҡа сыҡҡас та машина “тығын”ға эләкте.\n– Тиҙерәк, самолетҡа һуңлайбыҙ бит, – тип түҙемһеҙләнде ҡыҙ.\n– “Тығын”ды бер нисек тә урап сығып булмай, әҙерәк көтөргә тура килер, – тип яуапланы такси йөрөтөүсе егет.\nРәсилә машинанан сығып йүгерерҙәй булып сәбәләнде. Пассажир һораулы ҡараштарын тағы таксисҡа төбәне. Уныһы “Ни хәл итәһең”, – тигәндәй яурындарын ғына һелкте. Тап шул ваҡыт, смс-хәбәр килеүен аңғартып, ҡыҙҙың телефоны уйнап ебәрҙе. Рәсилә түҙемһеҙләнеп уҡый һалды ла шымып ҡалды. Бер ни тиклем ваҡыттан:\n– Бер ҡайҙа ла бармайбыҙ, – тип уфтанып ҡуйҙы.\nМашина тағы бер ни тиклем “тығын”да торҙо. Боролошҡа яҡынлашҡас, егет һүҙгә килде:\n– Бер ҡайҙа ла бармағас, анау кафеға инеп ашап сығайыҡ, көнө буйы йөрөп асығылды.\n– Әйҙә һуң, – тип ризалашты бөтә нәмәгә битараф булған ҡыҙ.\nЕңел автомобиль кафе яғына боролдо. Бының алда шатлыҡлы ла, бәхетле лә мәлдәр килтерәсәк тормош боролошо икәнлеген аңламай ине әле Рәсилә.\nТаһир терһәген тешләрҙәй булып үкенде, ләкин һуң ине инде. Уға, әлеге хәл-торошон ҡабул итеп, нисек тә артабан йәшәргә кәрәк.\n“Юлыма сығарып ҡуйған фәрештәне иблескә алыштырҙым бит, – тип яфаланды егет. – Мөхәббәт хаҡы бик ҡиммәткә төштө, һаулығым, хатта ғүмерем менән түләргә тура киләсәк”.\nЮлына Рәсиләне яҙмыш үҙе сығарып ҡуйған да бит, Таһир ғына шуны аңламаған, ете-ят ерҙә бәхет һынаған.\nТаһир дауаланыуын дауам итте. Дин юлындағы кешеләр менән танышты, үҙе лә ошо юлға баҫты, күңеле таҙарҙы. Иллә-мәгәр күктәге торнанан ҡулдағы сәпсек яҡшыраҡ икәнен бик һуңлап аңланы егет.


Бер бабай менән әбей йәшәгән, ти. Бала-сағалары булмаған, икәүҙән-икәү генә ғүмер иткәндәр. Күҙгә күренерлек мал-тыуарҙары ла булмаған, бары ике бесәй генә аҫырағандар: береһе – ҡара бесәй, икенсеһе – һоро бесәй.\nБабай ҙа, әбей ҙә бесәйҙәрҙе бик яратҡан. Ҡара бесәйҙе Ҡарасай тип, һоро бесәйҙе Һоросай тип кенә йөрөткәндәр улар.\nҺоросай бик уңған булған. Ул, төн йоҡламай, сысҡан тота, көндөҙ ҙә тик ятмай, бөтә тишек-тошоҡто күҙәтеп тора, әбейҙең бөтә ашамлыҡ нәмәләрен сысҡандарҙан һаҡлай, ти.\nҠарасай бик ялҡау булған. Бер ҙә сысҡан-маҙар тотоп мәшәҡәтләнмәгән. Төнөн әбейҙең һөтөн эсеп, ҡаймағын ашап ҡуя ла, көндөҙ, түшәккә менеп, мырылдап йоҡлай ҙа ята, ти, был.\nӘбей аптырауға ҡалған. Уйынмы ни! Ике бесәй аҫырайҙар, шуға ҡарамаҫтан, һәр көн төндә һөт менән ҡаймаҡ ашап ҡуйылған була. Ни эшләргә кәрәк? Тота ла был ҡартына әйтә:\n– Шулай ҙа шулай, төн булдымы, ҡаймаҡ менән һөттө ашап китәләр. Был, ахыры, үҙебеҙҙең бесәйҙәр эшелер,– ти\n– Ҡайһыһы эшләне икән был яуызлыҡты? – ти ҡарт.\n– Белмәйем шул, – ти әбей, – Ҡарасай былай бик аҡыллы күренә инде: нисә ҡарама түшәктә генә ултыра, Һоросай эше булырға тейеш был.\nБылар тағы һынап ҡарарға булалар. Ҡарасай төнөн тағы һөт менән ҡаймаҡҡа зыян килтерә. Өҫтәүенә, аҙыраҡ майҙы ла ауыҙ итеп ҡуя. Һоросай был төндө лә сысҡан артынан йөрөп үткәрә.\nИртәгеһен Ҡарасай түшәккә менеп ята ла мырылдап йоҡлап китә. Һоросай, ғәҙәтенсә, тағы тишек-тошоҡтарҙы һағалап йөрөй.\n– Дөрөҫ, Һоросай эше булырға кәрәк был,– ти.\n– Эйе, эйе, – ти әбей, – Ҡарасай бик инсафлы, гел шулай ул.\nШунан бабай менән әбей кәңәш итәләр ҙә, Һоросайҙы урманға алып барып олаҡтырырға булалар. Бер кон бабай уны тоҡҡа һалып алып китә лә ҡараңғы урманда ҡалдырып ҡайта.\nҺоросай, яңғыҙы ҡалғас, ҡайҙа барырға белмәй, бер аҙ аптырай йөрөгән, ти. Ул арала ҡараңғы ла төшөп китә, бүреләр ҙә олой, өкөләр ухылдаша башлаған, ти. Һоросай шөрләп тә ҡуя икән. Шул саҡ, югереп килеп, ағас башына менеп, үҙенсә тауыш сығарып, мыяулап ултыра башланы, ти, был.\nУрмандағы йәнлектәрҙең бесәй мыяулағанын ишеткәне юҡ икән. Былар бөтөнләй аптырашта ҡалған. Килеп һорарға ҡурҡалар. Ни эшләмәк кәрәк? Йыйылышып алалар ҙа кәңәш итәләр.\n– Тәүҙә беҙ уның кем икәнен беләйек, шуның өсөн арабыҙҙан берәүҙе һайлап ебәрәйек.\n– Ундай эшкә Көлтәғойроҡ төлкө бик шәп була торған. Ул барһын.\n– Юҡ, мин булдыра алмайым: ауырып торам. Унда бына Шешҡолаҡ барырға тейеш.\nШешҡолаҡ ҡуян, бахыр, ҡурҡыуынан шөрләп үк ебәрҙе, ти. Шулай ҙа ни эшләһен инде, бармай булдыра алмай. Ни өсөн тиһәң, тегеләр быны тотоп ашарға ғына торалар.\nШешҡолаҡ ҡалтырана-ҡалтырана ғына Һоросай ултырған ағас төбөнә килеп өндәште, ти:\n– Әйтегеҙсе, һеҙ кем булаһығыҙ?\nҺоросай, тегенең ҡурҡҡанын һиҙеп, батырайып китте, ти.\n– Минме? Мин бесәй затымын. Исемем бесәй батыр булыр.\n– Ни теләйһең, бесәй батыр?\n– Минме? Миңә сысҡан кәрәк. Сысҡан килтерегеҙ миңә! Сысҡандарҙы ҡырып бөткәс, унан тағы күҙ күрер!..\nШешҡолаҡ ҡуян ҡайтып, тегеләргә хәбәрҙе һала. Урмандағы барлыҡ йәнлектәрҙе йыйып, бесәй батыр өсөн сысҡан тоторға сығып китәләр. Эй йөрөйҙәр, ти, былар урманды ҡыҙырып, эй йөрөйҙәр, ти, тик береһе лә сысҡан таба алмай, ти. Кисен тағы айыу янына йыйылалар. Ни эшләргә кәңәш итәләр.\nТөлкө әйтә: – Бөгөнгә беҙ бына Шешҡолаҡ ҡуянбикәне балалары менән биреп торайыҡ. Ә иртәгә тағы күҙ күрер,– ти. Бүре төлкөгә әйтә:\n– Иртәгә сирут һиңә була.\n– Юҡ, минең ҡойроҡ бик ҙур бит, иртәгә һин барырһың.\n– Юҡ, йәмәғәт, былай ярамай. Былай барһа, ул беҙҙе берәм-берәм ашап бөтөрөр, беҙ уны саҡырып һыйлап ҡарайыҡ...\nШунан былар бесәй батырҙы саҡырып һыйламаҡ булалар. Һәр ҡайһыһы үҙенсә әҙерләнә: айыу бал килтерә, бүре һарыҡ ите килтерә, Көлтәғойроҡ төлкө тауыҡ ите килтерә, Шешҡолаҡ ҡуян уҫаҡ ҡайрыһы алып килә. Һый әҙерләп бөткәс, Һоросайҙы саҡырырға әлеге Шешҡолаҡ ҡуянды ебәрәләр.\nШешҡолаҡ ҡуян Һоросай янына килеп, ҡурҡа-ҡурҡа ғына өндәшә:\n– Мин һеҙҙе, бесәй батыр, ҡунаҡҡа саҡырып килгәйнем.\nҺоросай ҙа сер бирмәй: сысҡан таба алмай асыҡҡан булыуына ҡарамаҫтан, ойоп ҡына ултырған була. Шешҡолаҡтың ҡурҡҡанын күргәс, ул тағы батырайып китә.\n– Ярар, барһам барырмын,– тигән була был. Үҙе, Шешҡолаҡ ҡуян ҡайтып киткәс тә, тегенең артынан бара.\nҺоросайҙың килергә риза булғанын ишеткәс, тегеләр тағы ҡурҡып китәләр. Кем ҡаршы алырға тейеш? Кәңәш итәләр. Төлкө әйтә:\n– Шешҡолаҡ ҡуянбикә уны белә инде, ул ҡаршы алһын. Бүре әйтә:\n– Дөрөҫ, бик дөрөҫ, Шешҡолаҡ ҡуянбикә ҡаршы алһын. Айыу әйтә:\n– Һеҙ риза булғас, мин дә ҡаршы түгел. Улайһа, һин, Шешҡолаҡ, ҡәҙерле ҡунағыбыҙҙы ҡаршы ал. Ә беҙ өйҙә көтөп торорбоҙ.\nШунан айыу үҙе ағас башына менеп китә. Бүре шул ағас төбөндәге ялғаш аҫтына кереп ята. Көлтәғойроҡ төлкө сытыр аҫтына инеп китә. Шешҡолаҡ ҡуянбикә генә тороп ҡала. Тегеләр киткәс, был да ҡурҡышынан үлә яҙып, бер түңгәк артына йәшеренә.\nБына бер саҡ, эре генә атлап, Һоросай килә. Килә был, бер-ике атлай ҙа мыраулап ҡуйған була. Үҙе тирә-яҡҡа ҡарап ала. Килеп етә лә әйтә:\n– Мырам, мырамм! Бөтәгеҙҙе лә ҡырам! Ҡайҙа бында хужалар?\nЯуап юҡ. Ни өсөн тиһәң, тегеләр барыһы ла шөрләп боҫоп бөтәләр, Һоросай эште һиҙеп ала ла тағы нығыраҡ итеп мыраулай башлай:\n– Мырам, мырамм! Бөтәгеҙҙе лә ҡырам! Үҙе шул саҡ килеп, тегелөр әҙерләгән һыйҙы тәмләп ҡарай. Ҡараһа – бал да һарыҡ ите, тауыҡ ите лә уҫаҡ ҡайрыһы... Был тағы мыраулап ҡысҡыра:\n– Ни эшләп миңә сысҡан әҙерләмәнегеҙ? Мырам, мырам, барығыҙҙы ла ҡырам!\nТегеләр уның һайын ҡурҡышалар. «Инде ни хәл итәйек?»– тип ятҡанда ғына, Һоросай түңгәк артында бер нәмә һелкенгәнен күреп ҡала. Ул быны сысҡан тип уйлай. Әлегесә мыраулап, тегеңә табан бара башлай.\n– Әһә, эләктеңме?!– ти Һоросай.– Мин һине күпме ваҡыт эҙләп йөрөйөм!\nБыны ишеткәс, түңгәк артындағы Шешҡолаҡ ҡуян бөтөнләй һуштан яҙа. Һоросай инде килеп эләктерҙем тигәндә генә, көс-хәл менән атылып, сытыр өҫтөнә менеп китә. Һоросай аптырай, ҡараһа: сытыр аҫтында ла бер нәмә һелкенеп ята. Был тағы мыраулай башлай:\n– Әһә, ҡаптыңмы?– ти был.– Юҡ, минән ҡасып ҡотола алмаҫһың!\nҺоросай килеп, Көлтәғойроҡ төлкөнөң сытыр аҫтынан күренеп ятҡан ҡойроғон эләктереп ала. Шунан Көлтәғойроҡ төлкө, ҡурҡышынан сытыр аҫтынан сығып, йән-фарманға сабып, урман эсенә инеп юғала. Был хәлгә Һоросай, үҙе лә бик ҡурҡып, тиҙ генә яҡындағы ағас башына менеп китә.\nТеге айыу шул ағастың башында ултыра икән. Ҡапыл Һоросайҙың менеп килеүен күргәс, был, ҡурҡып, ултырған еренән йығылып төшә. Шул ағастың төбөндәге ялғашҡа килеп төшә. Ә ялғаш аҫтында бүре ята. Ул да ҡурҡып китә. «Был Һоросай тигәне тегеләрҙе ашап бөткән икән дә миңә тотонорға булған икән», – тип уйлай. Тиҙ генә ялғаш аҫтынан сығып ҡаса.\nШулай итеп, тегеләр бөтәһе лә ҡурҡып, ҡасып бөтәләр, Һоросай бер үҙе тороп ҡала.\nҠалыуында ни файҙа бар инде, әҙерләнгән һый ашарлыҡ булмағас! Һоросай ҡарап тора-тора ла ағас башына менеп ултыра.\nКискә табан был йәнлектәр тағы шул ергә йыйылышалар.\n–Ҡолағымдан тотоп сытыр өҫтөнә ташланы, кем, йәнем ус төбөндә генә ҡалды, ти. Көлтәғойроҡ төлкө:\n– Ә минең ҡойроғомдан тотоп алып ырғытты, үләм икән тип торам, – ти.\n– Мин менгән ағасты килеп һелкетә башланы, кем, тәгәрәп төштөм дә киттем,– ти.\n–Ялғаш аҫтында ятам, эй, теге бер ваҡыт килеп баҫты, көскә сығып ҡотолдом!– ти.\nЯрай, былар шулай һөйләшә торһон, Һоросай ағас башында ҡайғырып ултыра торһон, бөҙ киләйек ауылға, инәйек әбей менән бабайға.\nБабай Һоросайҙы урманда ҡалдырып ҡайта ла:\n– Инде тынысландыҡ, зыян итеүсе булмаҫ,– ти. Әбей ҙә бик һөйөнә:\n– Шулай ғына булһын инде, – ти.\nБер кис ҡуналар былар, ике кис ҡуналар. Ҡараһалар – әбейҙең һаман һөтөн дә эсәләр, ҡаймағын да ашайҙар. Етмәһә тағы, тотоусы булмағас, сысҡандар ҙа күбәйеп китә. Бының Ҡарасай эше икәнен инде хәҙер былар төшөнәләр. Бахыр Һоросайҙы йәлләп алалар.\nИнде ни аҡыл итергә? Хәҙер бабай Ҡарасайҙы тоҡҡа һалып, әлеге урманға алып китә.\nУрманға килә был, бер аҙ ҡарап йөрөй ҙә бер ерҙә туҡтап, тоғоноң ауыҙын сисә башлай. Сисеп тә өлгөрмәй, әлеге Ҡарасай тырнаша ла башлай.\n– Әһә, һин әле шулай уҫаллашырға уйлайһыңмы, яуыз?– ти бабай.– Улай булһа, мин һине тоҡтан сығармайым.\nШул көйө тоҡтоң ауыҙын ҡабат бәйләй ҙә ҡарағайға аҫып ҡуя, үҙе ҡайтып китә.\nҠайта-ҡайта, был бер илаған тауыш ишетеп ҡала. Абайлабыраҡ ҡараһа – тауыш бесәй балаһыныҡына оҡшаған, үҙе яҡында гына һымаҡ. Бабай шул яҡҡа китә. Китә-китә, бер ҡарама төбөнә килеп сыға. Ҡараһа – ҡарама башында әлеге Һоросай ултыра. Ҡарт тегене күтәреп ала ла, бик ҡәҙерләп ҡуйынына тығып, өйөнә алып ҡайтып китә.\nҠарағай ботағына аҫып ҡуйған Ҡарасай тоҡ эсендә бер аҙ ята ла сығырға тырышып сәбәләнә башлай. Сығырға әмәл таба алмағас, был ҡаты итеп мырылдап ала, улай ҙа булмағас, яман итеп ҡысҡырырға тотона.\nУрмандағы йәнлектәр тағы ҡурҡышып китәләр. Йыйылып, тағы кәңәш итәләр.\n– Булмаһа, бүре дуҫ, берәйегеҙ барып килегеҙ әле. Тағы нимә һорай икән?\n– Бик дөрөҫ әйтәһең, айыу ағай, барып килергә кәрәк. Был юлы бына Көлтәғойроҡ төлкө барһа, һәйбәт булыр.\n– Эйе, эйе, мин дә ҡушылам. Икегеҙ ҙә бик дөрөҫ әйтәһегеҙ, барырға кәрәк, барырға кәрәк. Инде Шешҡолаҡ ҡуянбикә – бер өйрәнгән йәнлек, ул барһа, һәйбәтерәк булыр.\n– Бик дөрөҫ әйтәһегеҙ. Һин, Шешҡолаҡ, бар, тағы барып ҡарап кил әле. Нимә эшләй икән ул бесәй тигәндәре, тағы нимә һорай икән, белеп кил.\nШунан Шешҡолаҡ ҡуян, ҡурҡышынан илай-илай тағы китә. Түңгәктән түңгәккә, түмәрҙән түмәргә ышыҡлана-ышыҡлана ғына, Ҡарасай аҫылынып торған ҡарағай төбөнә килә. Килһә, ни күҙе менән күрһен: ҙур ҡарағай, ҡарағай башында ҙур ботаҡ, ботаҡҡа бер тоҡ эленгән, тоҡ эсендә әлеге бесәй ҡысҡыра. Шешҡолаҡ башта аптырап ҡала, шунан, эштең ниҙә икәнен төшөнөп алғас, шатлығынан һикерә-һикерә, тегәләр янына ҡайтып китә. Ҡайта ла әйтә:\n– Ҡурҡмағыҙ, иптәштәр, теге яуыз бесәйҙе берәү килеп, тоҡҡа һалып, бикләп киткән!\nАйыу ҙа, бүре лә, Көлтәғойроҡ төлкө лә был хәбәргә бик һөйәнәләр. Шешҡолаҡ ҡуян артынан эйәреп, әлеге ҡарағай янына киләләр.\nБылар килгәс, тоҡ эсендәге Ҡарасай оторо ҡысҡырып ебәрә. Күпме ҡысҡырһаң да, тоҡ эсендә ятып ни эш ҡыраһың инде! Был да шул, хәле бөтөп, тына...\nТегенең тоҡ эсендә икәнен күреп ышанғас, айыу әйтә:\n– Туҡтағыҙ әле, булмаһа, мин ҡарағай башына менәйем. Менәйем дә был яуызды алып төшәйем.\nАйыу шатырҙап ҡарағай башына менеп китә. Теге тоҡ эленгән ботаҡҡа етә. Шул ботаҡ буйлап тоҡҡа табан килә башлай был. Килә ята, килә ята, инде килеп тоттом тигәндә генә, ботаҡ һынып китә лә айыу дөрҫөлдәп барып тешә бер яҡҡа, тоҡ эсендәге бесәй – икенсе яҡҡа.\nБүре лә, Көлтәғойроҡ төлкө лә, Шешҡолаҡ ҡуян да ҡурҡып урман эсенә ташлана. Айыу асыуланып ҡысҡыра, ти:\n– Ә һин шулай тоҡ менән башҡа һуғаһың икән әле,– тип әйтә, ти,– үҙең тоҡ эсендә ятҡаныңды белмәйһең! Яуыз!\nШунан айыу, асыуланып, тоҡ янына килеп, Ҡарасайҙы туҡмай башлай, ти. Эй туҡмай, ти был, эй туҡмай, ти, Ҡарасай уның һайын аҡыра, ти. Тауышҡа тегеләр ҙә килеп еттеләр ти. Ҡыҙып алып, улар ҙа Ҡарасайҙы туҡмарға керешеп киттеләр, ти. Бүре килеп тоҡто сәйнәп-сәйнәп ҡуя, ти. Көлтәғойроҡ төлкө килеп тырнап-тырнап ала, ти. Хатта инде Шешҡолаҡ ҡуян да килеп тоҡто типкеләп китә, ти.\nБылар шулай туҡмай торғас, тоҡ эсендәге Ҡарасай тына. Тоҡто сисеп ебәрһәләр, эсенән үлгән ҡара бесәй килеп сыға. Былар аптырап ҡалалар.\nШешҡолаҡ ҡуян әйтә:\n– Үлеүен үлгән дә инде, ул хәтле туҡмағас, үлмәй сыҙамаҫ. Тик бына ни эшләп һоро бесәй ҡараға әйләнде икән һуң?\n– Мин бик ҡаты туҡманым шул. Минең ҡул тейгән ер ҡара янып китә ул.\n– Юҡ, мин бик ҡаты сәйнәнем, мин сәйнәгән ергә ҡап-ҡара ҡан һауа ла ҡуя торған.\nКөлтәғойроҡ төлкө әйтә:\n– Юҡ, мин бик ҡаты тырнаным уны. Мин тырнаған ер ҡараймай ҡалмай.\n– Мин һуң, мин типкеләп ташланым бит уны. Бынау табан менән типкеләүгә ни сыҙамаҡ кәрәк, ҡарайыу түгел, ағарырһың да!\nШулай итеп, урмандағы йәнлектәр бесәй тигән ят йәнлектән ҡотолалар. Шунан урман тынып ҡалған, ти.\nӘ Һоросай, өйгә ҡайтып, бабай менән әбейгә бик оҙаҡ хеҙмәт иткән, ти.


Башҡортостанда Еңеүҙең 70 йыллығына арналған автоуҙыш башлана // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда Еңеүҙең 70 йыллығына арналған автоуҙыш башлана\n17:14, 14 апреля 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 14 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\n16 апрелдә Башҡортостанда Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған республика автоуҙышы башлана.\nАкция 19 апрелгә тиклем дауам итә. Ҡатнашыусылар Ҡариҙел — Асҡын — Тәтешле — Балтас маршруты буйынса юлға сыға. Маршрутта үҙгәрештәр булыуы ихтимал, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nАвтоуҙыш сиктәрендә һуғыш ветерандары, тыл эшсәндәре, локаль хәрби бәрелештәрҙә ҡатнашыусылар, хәрби-патриотик клубтар һәм берекмәләрҙең курсанттары менән осрашыуҙар ойоштороласаҡ.\nАвтоуҙыш иртәнге сәғәт 10-да Совет майҙанынан старт ала. Проекттың ойоштороусылары — Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Башҡортостандың Патриотик тәрбиә биреү һәм хәрби хеҙмәткә әҙерләү үҙәге һәм Волейболсылар клубы.\nТеги: еңеүҙең 70 йыллығы,автоуҙыш


DataLife Engine > Версия для печати > Селтәрле булыу хыялы... Ағинәйҙәрҙе Өфөгә йыйҙы\nГлавная > В Башкортостане > Селтәрле булыу хыялы... Ағинәйҙәрҙе Өфөгә йыйҙы\n14-01-2016, 12:45. Разместил: 147258951\nКүптән түгел Сибай ҡалаһының Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, сәсәниә Асия Ғәйнуллина етәкселегендәге “Ағинәй” йәмәғәт ойошмаһы ағзалары Өфөлә башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәү әйбере - селтәр ( һаҡал, күкрәксә, хәситә, арҡыры яға ла тиҙәр) эшләү буйынса оҫталыҡ дәресе үткәрҙе. Был сара Республика халыҡ ижады үҙәге эргәһендәге Сәсәндәр мәктәбе һәм Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы ҡарамағындағы “Ағинәй” йәмәғәт ойошмаһы менән берлектә ойошторолдо һәм Башҡортостандың төрлө төбәктәренән йөҙҙән ашыу ағинәйҙе йыйҙы.\nБылтыр II “Селтәр” башҡорт сәхнә костюмы республика күргәҙмә-конкурсы үткәрелгәндә үк халыҡ ижадын өйрәнеүсе белгестәр ҡатнашыусылар араһында бөтөнләй яңылыш тегелгән селтәр өлгөләрен күреп, борсолоуын белдергәйне. Сөнки ҡайһы бер ижади төркөмдәр ялтырауыҡлы ептәр, ҙур муйынсаҡтар ярҙамында төрлө биҙәктәр һалып эшләгән өлгөләрен “селтәр” тип конкурсҡа тәҡдим итте. Улар араһында ете тажлы ҡурай, Башҡортостандың флагын төшөрөп ҡуйыусылар ҙа булды. Ул саҡта хәлде төҙәтеү өсөн берәй сара күрергә кәрәк, тигән ниәт яралһа, ниһайәт, быйыл уны тормошҡа ашырыу юлы ла табылды. Республика халыҡ ижады үҙәге эргәһендә Сәсәндәр мәктәбе асылыуы һәм Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы ҡарамағындағы “Ағинәй” йәмәғәт ойошмаһының эше йәнләнеүе быға булышлыҡ итте. Республиканың төрлө төбәктәренән йыйылған йөҙҙән ашыу ағинәйгә башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының милли кейеменең бөтә нескәлектәрен белгән Сибай ҡалаһы ағинәйҙәре үҙ оҫталыҡтарын өйрәтте. Улар оҫталыҡ дәресендә ҡатнашыусылар өсөн селтәрҙең нигеҙен тәшкил иткән тауарҙы бесеп тегеп, уға кәрәк тиклем ҡыҙыл мәрйен, ҡортбаш һәм хатта энәһен-ебен дә ҡушып һалып әҙерләп килтергәйне. Был эште еңелләштерҙе һәм һөҙөмтәле итте. Өлгө өсөн сибайҙар үҙҙәре эшләгән селтәр, хәситә, арҡыры яғаларҙың күргәҙмәһе лә ойошторолдо. Республика халыҡ ижады үҙәге ҡарамағындағы бинаның ҙур залында түңәрәкләп теҙелгән өҫтәлдәр артына шау-гөр килеп урынлашып бөткән ҡатын-ҡыҙҙарға Асия Ғәйнуллина селтәрҙәргә һалынған мәрйен биҙәктәренең мәғәнәһе, ниндәй әһәмиәткә эйә булыуы тураһында һөйләгәндән һуң, йым ғына итеп мәрйен теҙеү серҙәренә төшөндөрҙө.\n- Селтәрҙәге һәр биҙәккә тәрән мәғәнә һалынған, улар кеше күҙенән генә түгел, насар көстәрҙән дә һаҡлаған, - тип башланы һүҙен Асия Солтан ҡыҙы. - Боронғо биҙәктәрҙә башҡорт халҡының мөһөрө, бетеүе мотлаҡ төшөрөлә. Мөһөр - түңәрәк, ә бетеүҙәр өсмөйөш, ромб формаһында була. Мөһөрҙөң уртаһына ҡортбаш, аҡыҡ, ысын мәрйен, ай ташы ҡуйырға мөмкин. Мөһөр эсенә бетеү эшләп, уның уртаһына ошо таштарҙың береһен ҡуйһағыҙ, донъяғыҙҙың дүрт яғына ла ҡот ҡуныр. Селтәрҙә мәрйендәрҙең сәнселеп төшөүе Ҡояш нурын һынландыра – был ҡатын-ҡыҙ, һуҙылып төшкәне - Ай нуры, уның осонда орлоғо була, был ир-егеттең нуры. Ир-егеттең орлоҡло нурына ҡатын-ҡыҙҙың таралып төшкән нуры ҡушылып, орлоҡтан шытымдар сыға. Бына ниндәй тәрән фәлсәфә һалынған беҙҙең милли кейемебеҙҙең һәр биҙәгенә. Селтәрҙең башына өс, дүрт, биш йәки ете ҡортбаш ҡуйыла һәм улар ике яҡтан да тәңкә менән уратылырға тейеш. Селтәр эшләгәндә боронғо өлгөләргә ҡарап эшләү кәрәк, сөнки бына ошондай беҙ белеп бөтмәгән йәшерен мәғәнәләрҙе һаҡлау һәм киләсәк быуынға түкмәй-сәсмәй тапшырып ҡалдырыу мөһим...\nБыл оҫталыҡ дәресендә ҡатнашыусылар барыһы ла бер маҡсатҡа хеҙмәт итә – улар беҙҙең рухиәтебеҙ һағында тора. Бөгөн беҙ ошондай сараларҙың халыҡ өсөн мөһим булыуын һәм беҙ фараз итеүгә ҡарағанда ла күберәк кешеләр битараф ҡалмауын күрҙек. Киләсәктә Өфөлә генә түгел, республиканың башҡа төбәктәрендә лә ошондай оҫталыҡ дәрестәрен ойоштороу мәсьәләһе барлығын аңланыҡ, - тине Республика халыҡ ижады үҙәге директоры урынбаҫары Нәфисә Тулыбаева саранан ҡәнәғәт ҡалыуын белдереп.


Башҡортостанда «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнгән әсәләргә премия күләме 25 мең һумғаса арттырыла\n14 Декабрь 2021, 12:17\nБашҡортостанда «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнгән әсәләргә премия күләмен 25 мең һумға тиклем арттырыла. Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы Башҡортостан Башлығының республика наградаһы тураһындағы указына төҙәтмәләр әҙерләне.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Әсәлек даны» миҙалы 1998 йылдан алып биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән күп балалы әсәләргә бирелә. Башҡортостанда йәмғеһе һигеҙ меңдән ашыу ҡатын-ҡыҙ ошо юғары исемгә лайыҡ булған.\nНаграда менән бергә аҡсалата премия тапшырыла, элек ул һалым ҡайтармаһы менән 17 241 һум ине. 2022 йылдың 1 ғинуарынан иһә ҡатын-ҡыҙҙарға 25 мең һум түләнә башлай.


Республикала урындағы етештереүселәр тауарҙарын тәҡдим итеүсе сауҙа селтәре ойоштороу мөһим\nЮғиһә, бәләкәй хужалыҡтар етештергән тауар һатып алыусыларға барып етә алмай. Бындай шарттарҙа импортты алыштырыу тураһында һүҙ йөрөтөү һөҙөмтәһеҙ. Сит илдән индереү тыйылған аҙыҡ-түлеккә алмаш етештереү мәсьәләләре БашПродЭкспо күргәҙмәһе сиктәрендә үткән түңәрәк өҫтәлдә ҡаралды.\nКәңәшмәлә билдәләнеүенсә, көнбайыштың санкциялары илдең аграр секторы үҫешенә этәргес кенә булырға тейеш ине. Ләкин күҙалланғанса, әүҙемлек һиҙелмәй. Шулай ҙа ситтән индереү тыйылған тауарҙарҙың дефицитын иҫкәртеүгә өлгәшелде. Был бушлыҡты урындағы етештереүселәр ҙур теләк менән тултыра. Ләкин йүнселдәрҙең ҡеүәтле сауҙа селтәрҙәренә инә алмауы ғына эште бер аҙ тотҡарлай.\nРөстәм Камалетдинов, Башҡортостандың сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе: «Урындағы етештереүселәрҙең үҙ брендын булдырыу мөһим. Әле ошондай проекттарҙың береһе тормошҡа ашырыла башланы. «Башҡортостан тауары» тип аталған селтәр ойошторорға ниәтләнәбеҙ. Һуңынан был бренд менән төбәк-ара кимәлгә сығыу ҙа күҙаллана. Ваҡ кибеттәрҙә лә хәҙер «Башҡортостан тауарына» махсус урындар бирелә башланы».


Рөстәм Хәмитов Ҡытайҙың Циндао ҡалаһы делегацияһы менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n10:00, 18 сентября 2018 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nКисә Мәскәүҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ҡытай Халыҡ Республикаһының Циндао ҡалаһы мэры Мэн Фаньли етәкләгән делегация менән осрашты. Яҡтар киләсәктә төбәк-ара хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙе һәм берләштерелгән проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙы тикшерҙе.\n— Башҡортостан Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы саммиттары буйынса коллегаһын сәләмләй. Өс йыл элек беҙҙең республика Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы саммиттарын ҡабул итте, ә быйыл ойошма саммиты һеҙҙең бик матур ҡалағыҙҙа уҙҙы, — тине Рөстәм Хәмитов. — Илдәребеҙ һәм уларҙың лидерҙары араһындағы мөнәсәбәттәрҙә хасил булған дуҫлыҡ һәм партнерлыҡ рухы төбәктәр араһындағы эшмәкәрлектә лә сағылыш таба. Бөгөнгө осрашыу – Рәсәй-Ҡытай төбәк-ара хеҙмәттәшлек йылы саралары программаларын тормошҡа ашырыуға бер өлөш ул.\n- Циндао – беҙҙең өсөн бик ҡыҙыҡлы һәм бөтә яҡтан йәлеп итеүсән партнер булыуын аңлайбыҙ. Ҙур порт, Ҡытайҙың алдынғы сәнәғәт һәм фәнни-белем биреү үҙәктәренең береһе, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. — Бөгөнгө осрашыу, һис шикһеҙ, бер-беребеҙҙе яҡшыраҡ белергә ярҙам итер. Беҙ һеҙҙе республикабыҙҙа көтәбеҙ, һеҙҙең өсөн бай йөкмәткеле программа ойошторорға, тәбиғәтебеҙ, тарихи һәм мәҙәни иҫтәлекле урындар, тыуған яғыбыҙҙың йолалары менән таныштырырға әҙербеҙ.\n— Ҡытай һәм Рәсәй араһында бик яҡшы сәйәси мөнәсәбәттәр. Дәүләттәр етәкселәре яғынан иғтибар һәм предприятиеларҙың ҡыҙыҡһыныуы бында бик мөһим роль уйнай, — тине Мэн Фаньли. — Беҙҙең ҡала Ҡытайҙа диңгеҙ буйындағы мөһим үҙәк булып тора. Циндао – мөһим туристик үҙәк, курорт, халыҡ-ара порт, тарихи билдәле ҡала. Былтыр ҡалабыҙҙың эске тулайым продукты 1 триллион юандан ашыу тәшкил итте. Быйыл ҡалабыҙҙың иҡтисады шулай уҡ тиҙ үҫешә. Циндао иҡтисадының үҫеше илебеҙҙең эске баҙарынан, шулай уҡ халыҡ-ара хеҙмәттәшлектән тыш мөмкин түгел. Тығыҙ үҙ-ара бәйләнештәргә була беҙҙең яҡшы перспективалар барлыҡҡа килер тип ышанам.\nБашҡортостандан Ҡытайға сығарылған продукциялар араһында – турбореактив двигателдәр (77 процент), химия продукцияһы һәм синтетик каучук, вертолеттар, нефть продукттары, сей көкөрт, төҫлө металдарҙан изделиелар, үлсәү приборҙары, ҡул эше ҡоралдары, ағас-юнысҡы плиталары һәм урман материалдары, бал, араҡы һәм башҡа тауарҙар. Сит илдән күбеһенсә машиналар, ҡорамалдар һәм транспорт саралары (63 процент), химия сәнәғәте продукцияһы (14 процент), металдан эшләнгән изделиелар (9 процент), текстиль (7 процент), консерваланған йәшелсә һәм емеш-еләк (3 процент) индерелгән.


Башҡорт теленән диктант яҙҙыҡ\nБөгөн Башҡорт дәүләт университетында башҡорт теленән халыҡ-ара диктант яҙыу акцияһы үтте. Унда Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Фәрит улы Хәбиров та ҡатнашты.\nБДУ-ла был сара быйыл 5-се тапҡыр ойошторолдо һәм был юлы туған телебеҙҙе яҡшы белгәндәр һәм уны өйрәнергә теләүселәр өсөн айырым майҙансыҡтар булдырылды. Университеттың иң ҙур 01-се һәм 02 се аудиториялары халыҡ менән шығырым тулғанлыҡтан, 400-сө аудитория ла йәлеп ителде.\nМәғариф акцияһы ҡурайҙа Башҡортостандың халыҡ артисы, виртуоз ҡурайсы Роберт Юлдашев башҡарыуында «Урал» көйөн тыңлауҙан башланды. Унан һуң йыйылыусыларҙы “Өфө йүкәләре йыры” менән Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Венер Камалов тәбрикләне.\nДиктант өсөн быйыл Салауат Әбүзәровтың “Ағыла ҡурай моңо” тигән тексы һайлап алынды. Тәүге залда уны Хөрмәтулла Үтәшев, икенсеһендә Ростислав Мырҙағолов уҡыны. Әйткәндәй, 2015 йылда башҡорт теленән үткәрелгән иң беренсе диктантты ла Хөрмәтулла Үтәшев яҙҙыртҡайны.\nДиктант яҙыусылар араһында дәүләт эшмәкәрҙәре, депутаттар, билдәле ғалимдар, яҙыусылар, артистар, журналистар бик күп булды. Сараға бирелгән ваҡыт үткәс тә халыҡ таралырға ашыҡманы. Күмәкләп фотоға төштөләр, аралаштылар. Һәр кем аудиторияла ғына түгел, күңелдәрҙә тантана иткән рух күтәренкелеген оҙағыраҡ һаҡлап ҡалырға тырышты.\nЮлай Кәримов фотолары


Башҡортостан вахтасылары тыуған яҡтарына ҡайта - Bash.News\nБашҡортостан вахтасылары тыуған яҡтарына ҡайта\nБашҡортостан вахтасылары тыуған яҡтарына ҡайта https://bash.news/news/111301_bashortostan_vaxtasylary_tyuan_yataryna_ajta\nАлыҫ Көнсығышта эшләүсе төҙөүселәргә хеҙмәт хаҡын түләмәүҙәре тирәләй ваҡиғалар ҡуйыра. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Яңылыҡтар» программаһында вахтасыларҙың видеомөрәжәғәте эфирға сыҡҡайны. Улар эш биреүсе ике ай инде хеҙмәт хаҡын тотҡарлауы тураһында хәбәр итте.\nШунлыҡтан республикаға ҡайтырға аҡсалары юҡ. Быға бәйле, эшселәр забастовка иғлан итте. «Өфөнефтемаш» предприятиеһы етәкселеге Яңы йылға тиклем хеҙмәткәрҙәр менән тулыһынса иҫәпләшергә ниәтләнеүҙәрен белдерҙе. Башҡортостандан 38 кеше самолетҡа билет алып бөгөн тыуған яҡтарын юлға сыҡты.\nРуслан Ғәлиуллин, «Өфөнефтемаш» предприятиеһы директоры: “Хеҙмәт хаҡындағы тотҡарлыҡтарға «Өфөнефтемаш» предприятиеһының эске мәсьәләләре сәбәпсе. Аҡсалар тәү сиратта төп эшмәкәрлек йүнәлешен тәьмин итеү өсөн материалдар һатып алыуға кредит йөкләмәләрен ҡаплау өсөн тотонолдо. Быға бәйле, хеҙмәткәрҙәр алдында сентябрь-октябрь айҙары өсөн бурыс барлыҡҡа килде. Ике-өс аҙна эсендә предприятиеның финанс хәле тотороҡлана, хеҙмәт хаҡы буйынса бурыстар менән иҫәпләшербеҙ. Мин был турала етәксеһе булараҡ рәсми белдерәм”.\nБөгөн бер төркөм матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренә юғары награда тапшырылды\n22:06, 05 дек


16 Октябрь 2010, 14:49\n«Һаумыһығыҙ, «Йәшлек» гәзите хеҙмәткәрҙәре!Йөрөнөм-йөрөнөм дә һеҙгә хат яҙырға булдым әле. Әсәй кешенең бөтә ҡайғыһы шул балалары бит инде. Минең ике улым бар. Икеһе лә 40 йәштән уҙған. Уларҙың һаман өйләнмәй йөрөүе күңелгә тынғылыҡ бирмәй. Әсәнең үҙе иҫән саҡта балаһын ғаиләле иткеһе, ейән-ейәнсәрҙәрен күргеһе килә. Ә улар был хаҡта уйлап та бирмәй. Хәҙер үҙем дә олоғайҙым, һыйыр һауыуы, ашарға бешереүе лә ауыр, һыҙланам да. Минең дә, килен йомошап, түрҙә генә ултырғым килә. Улдарыма әйтеп-әйтеп тә арыным инде, өйләнербеҙ әле, ти ҙә ҡуялар. ҡасан өйләнергә уйлайҙарҙыр, 60-ҡа еткәсме икән? Кеше йәш саҡта парлы йәшәргә тейеш. Элек ата-бабаларыбыҙҙан һорап та тормағандар, кәләш алып биргән дә ҡуйғандар. Хәҙер ҙә шулай булһын ине. Ул саҡта ауыл-ауыл өйләнмәгән егеттәр йөрөмәҫ ине. Бәлки, минең ошо хатымды уҡып, өйләнмәгән егеттәр бер аҙ уйланыр?!Шәфиғә инәйегеҙ».\n«Һаумыһығыҙ, «Йәшлек» гәзите хеҙмәткәрҙәре!\nЙөрөнөм-йөрөнөм дә һеҙгә хат яҙырға булдым әле. Әсәй кешенең бөтә ҡайғыһы шул балалары бит инде. Минең ике улым бар. Икеһе лә 40 йәштән уҙған. Уларҙың һаман өйләнмәй йөрөүе күңелгә тынғылыҡ бирмәй. Әсәнең үҙе иҫән саҡта балаһын ғаиләле иткеһе, ейән-ейәнсәрҙәрен күргеһе килә. Ә улар был хаҡта уйлап та бирмәй. Хәҙер үҙем дә олоғайҙым, һыйыр һауыуы, ашарға бешереүе лә ауыр, һыҙланам да. Минең дә, килен йомошап, түрҙә генә ултырғым килә. Улдарыма әйтеп-әйтеп тә арыным инде, өйләнербеҙ әле, ти ҙә ҡуялар. ҡасан өйләнергә уйлайҙарҙыр, 60-ҡа еткәсме икән? Кеше йәш саҡта парлы йәшәргә тейеш. Элек ата-бабаларыбыҙҙан һорап та тормағандар, кәләш алып биргән дә ҡуйғандар. Хәҙер ҙә шулай булһын ине. Ул саҡта ауыл-ауыл өйләнмәгән егеттәр йөрөмәҫ ине. Бәлки, минең ошо хатымды уҡып, өйләнмәгән егеттәр бер аҙ уйланыр?!\nШәфиғә инәйҙең борсолоуы аңлашыла, һәр әсә балаһын ваҡытында башлы-күҙле итергә тырыша. Әммә һуңғы йылдарҙа егеттәр өйләнергә ашығып бармай. Бөгөн һәр ауылда, һәр өсөнсө ғаиләлә бар ундайҙар. Кемдер 18 йәше тулыр-тулмаҫ кәләш алып ҡайта, кейәүгә сыға, кемдер 30 – 40-та ла өйләнергә уйламай. Никах сәғәте етмәгән, тиҙәр был хаҡта беҙҙең халыҡта. Никах сәғәтең етһә, һиҙмәй ҙә ҡалырһың, өйләнерһең. Әммә шулай ҙа 30 – 50 йәшлек егеттәрҙең һаман ғаилә ҡормай яңғыҙ йәшәүе борсолоу уятырға тейештер. Донъяла һәр йән эйәһе парлы булып тыуа, парлы булырға тейеш. 50-лә өйләнеп, балалар үҫтермәгәс, ҡасан ул тулы ҡанлы тормош алып барырға тейеш?!\nНи өсөн егеттәр өйләнмәй һуң? «ҡыҙҙар барыһы ла эсә, тарта, кәләш итеп алырлыҡ йүнле ҡатын-ҡыҙҙар бармы?» – тигән яуапты ишетергә мөмкин. Әммә был үҙ-үҙеңде аҡлау ғына түгелме икән? Тирә-яғығыҙға яҡшылабыраҡ күҙ һалығыҙ әле, бөткәнме ни бынамын тигән ҡатын-ҡыҙҙар? Бәлки, төп ғәйеп һеҙҙең үҙегеҙҙәлер, ҡыҙҙарҙан артыҡ күпте талап итәһегеҙҙер: матур ҙа булһын, уңған да, бай ҙа, аҡыллы ла. Һайланған – һаҙға батҡан, тигән халыҡ мәҡәлендәгесә, шуның арҡала һеҙ һаман яңғыҙ, ә тиҫтерҙәрегеҙҙең инде балалары үҫеп бөтөп, донъя ҡора башлаған. «Өйләнеп тә, йүнләп йәшәй алмайҙар. Йәшлек тилелеге менән өйләнешәләр ҙә, һуңынан йә айырылышалар, йә эт менән бесәй шикелле көн итәләр», – тип ҡаршы килер кемдер. Өйләнергәме, өйләнмәҫкәме – был һорау кешелек донъяһына һәр саҡ тынғылыҡ бирмәгән. Әйҙәгеҙ, был хаҡта фәйләсүфтәрҙең фекеренә күҙ һалайыҡ.\nҮткәнгә бер ҡараш\nАҡыл эйәһе Фалес Милетский һәр иртән уны хайуан итеп түгел, ә кеше итеп, вәхши, тупаҫ кеше итеп түгел, ә мәҙәниле кеше итеп, ҡатын-ҡыҙ түгел, ә ир-егет итеп тыуҙырғаны өсөн Хоҙайға рәхмәт уҡыған. Фалес үҙе өйләнмәгән булған. Бер көндө әсәһе уға: «ҡасан өйләнәһең?» – тигән. «Әле ваҡыты етмәгән», – тип яуап биргән улы. Әсәһе бер аҙ көткәндән һуң өйләнеү тураһында йәнә улының иҫенә төшөргән. Ул иһә: «Хәҙер инде ваҡыты үткән!» – тип яуап биргән.\nИке йөҙ йыл үткәс, Платондан: «Өйләнгәс фәлсәфә менән шөғөлләнеп буламы?» – тип һорағандар. Платон: «Ә һеҙҙеңсә, нисек, карап һыуға батҡас, бер үҙеңә йөҙөп сығыуы еңелерәкме, әллә ҡатыныңды елкәңә ултыртыпмы?» – тип яуап биргән.\nБаҙнатһыҙ ғына бер кеше фәйләсүфтән: «Миңә өйләнергәме, юҡмы?» – тип һораған. «Нимә эшләһәң дә эшлә, барыбер үкенерһең», – тип яуап биргән фәйләсүф. «Ни өсөн?» – ти икән теге кеше. «Матур ҡатын башҡалар ҡыуанысы буласаҡ, ә яман ҡатын – үҙең өсөн яза ғына буласаҡ», – тип яуап биргән.\nБындай көләмәстәр бик күп һәм уларҙың барыһы ла бер нәмә хаҡында һөйләй: боронғо Грецияла ҡатындарға түбәнһетеп ҡарағандар, гүзәл зат етди ир-егет өсөн ауыр йөк кеүек кенә иҫәпләнгән. Шул рәүешле грек халҡының яртыһы йәмғиәт тормошонда ҡатнашыуҙан ситләшкән.\nКешеләр ҡатындарын яратҡан өсөн өйләнмәгән, ә нәҫелде дауам итеү, үҙенән һуң балалар ҡалдырыу өсөн генә ғаилә ҡорған. Әгәр ҙә балаң юҡ икән, һин үлгәс, кем һине хөрмәтләп иҫкә алыр ҙа кем доға уҡыр, тип фекер йөрөткән улар. Кемгәлер был көлкө кеүек тойолор. Әммә грек өсөн иң мөһиме һәм мәңгелеге – ул нәҫел, ә ул ошо быуындың ерҙәге ҡыҫҡа ваҡытлы бер вәкиле генә.\nШуға күрә граждандарҙың никахы хаҡында дәүләт үҙе хәстәрлек күргән. Әйтеүҙәренсә, Спартала өс яза тураһында закон булған: никахһыҙлыҡ өсөн, һуңлаған никах өсөн һәм насар никах өсөн. Афинала Солондан: «Никахһыҙлыҡ өсөн ниндәй яза бирер инең?» – тип һорағандар. «Никах», – тип яуап биргән Солон.\nБуласаҡ кәләш һәм кейәүҙе лә ныҡлап һайлағандар. Фәйләсүф Демокрит: «Яҡшы кейәү менән уллы булырһың, насар кейәү менән ҡыҙыңды юғалтырһың», – тигән. Периклдың ҡыҙын ике кеше һоратырға килгән. Береһе бай, әммә алйот булған, икенсеһе аҡыллы, әммә ярлы. Перикл икенсеһен һайлаған. Байлығын юғалтыу ҡурҡынысы булған алйотҡа ҡарағанда аҡылы менән байый алыр ярлы яҡшы, тип аңлатҡан ул быны. Ә Фемистокл тағы ла ҡыҫҡараҡ аңлатма биргән. «Аҡса кешегә мохтажлыҡ кисергәнгә ҡарағанда кеше аҡсаға мохтажлыҡ кисерһен», – тип әйткән. Тик Перикл да, Фемистокл да бер нәмәне генә – ҡыҙҙарының кемде һайлауын ғына һорарға онотҡан.\nБоронғо аҡыл эйәләре «Өйләнергәме, юҡмы?» тигән һорауға яуап таба алмаған. Никахҡа ыңғай һәм ҡаршы фекерҙәр бер-береһен еңә алмаған. Уларҙың бер нисәһенә күҙ һалайыҡ.\n«Бер нәмәгә ҡарамай өйлән. Әгәр ҙә яҡшы ҡатын тура килһә, һин бәхетле, әгәр ҙә насар икән – һин фәйләсүф булырһың» (Сократ).\n«Никах союзы – кешелек йәмғиәтенең беренсе баҫҡысы» (Цицерон).\n«Кемдер Менедемдан: «Фекерләй белеүсе кеше өйләнергә тейешме?» – тип һораған. «Һинеңсә, нисек, мин фекерләй беләмме, юҡмы?» – тип һорауға һорау менән мөрәжәғәт иткән Менедем. Ыңғай яуап ишеткәс: «Ә мин өйләнгәнмен», – тип яуап биргән» (Диоген Лаэртский).\n«Өйләнеү – бер айлыҡ ҡыуаныс, ғүмерлек ҡайғы» (Көнсығыш мәҡәле).\nИр-егеттәр ни әйтер?\nБына шулай. Ә көслө зат өйләнеү-өйләнмәү мәсьәләһенә нисек ҡарай һуң?\nРушан, 25 йәш:\n– Мин 20 йәштә өйләндем. Иртә тип иҫәпләмәйемсе. Өйләнергә иртә, йөрөй бирәйем әле, тип яҙмышыңды юғалтып ҡуйыуың бар. Әҙме ни шундай миҫалдар. Егет өйләнәм тигәндә ата-әсәһе ҡаршы төшә лә һуңынан, 30 – 40-ҡа етһә лә, өйләнмәй йөрөй. Иртә өйләнһәң, балаларың үҫә тора, донъяңды ла теүәлләйһең. Минең әле ҡыҙым да, улым да бар, хәҙер иһә йорт хәстәрләй башларға уйлап йөрөйөм. Эштән арып ҡайтһаң, өйҙә ҡатын көтөп тора, балалар, атай, тип йүгереп килә – үҙе бер ҡыуаныс. Балаларға ҡарап, бөтөн ваҡ-төйәк мәшәҡәт онотола. Ә һуң өйләнһәң, балаң да булмауы бар. Минең таныштарым араһында ғына ла ундайҙар бер нисәү. Махсус рәүештә медицина тикшереүе лә үтеп ҡарайҙар.\nНиндәйҙер эш эшләйем тиһәң дә, кәләшең менән кәңәшләшеп эшләйһең, бер-береңә терәкһең. Өйләнмәй йөрөүселәрҙең тегеләй һуғылып, былай һуғылып йөрөп, боҙолоп китеүҙәре лә бар. Минең өйләнмәгән ике күршем бар. Бер ерҙә лә эшләмәй, өйҙә яталар. Өҫтәүенә, эсергә лә яраталар. Ә өйләнгән кеше ғаиләһен аҫрар өсөн эш тураһында уйлай, ни генә тимә, уны ҡатыны ла тота. Юҡҡа ғына күп кенә әсәйҙәр улдарын иртәрәк өйләндерергә тырышмай бит. Өйләнә икән, өҫ-башы ла ҡараулы, аҙып-туҙып та йөрөмәй, яуаплылыҡ та ҙур.\nМинеңсә, һәр кемдең үҙ яҙмышы. Әгәр ҙә йәш саҡта үҙ яртыңды осратаһың икән, ваҡытында өйләнеү кәрәк, ә иртә әле, өлгөрөрмөн ҡамыт кейергә, тип йөрөргә түгел. Иртә өйләнеүемә бер ҙә үкенмәйем.\nВәхит, 45 йәш:\n– ҡатыным менән бер-беребеҙҙе оҡшатып өйләнештек. Ике ҡыҙыбыҙ тыуҙы. Тәүҙә матур ғына йәшәй кеүек инек, әммә тора-бара бер-беребеҙҙе аңламай башланыҡ. Мин нимә эшләһәм дә уға оҡшамай ине. Һәр нәмәнән ғәйеп табырға тырышып, туҡтауһыҙ игәүе, туғандарымды яманлауы ялҡытты. Өндәшмәй түҙеп йөрөнөм-йөрөнөм дә, бер көн, әйберҙәремде йыйып, сығып киттем.\nШунан ҡабат ғаилә ҡороу тураһында уйлағаным юҡ. Үҙемә башҡа ҡыҙыҡлы шөғөлдәр таптым. Тәбиғәттә йөрөргә яратам, шунда үҙемә ял һәм кинәнес табам. Эсмәйем, эшләп йөрөйөм. Ашарға бешереү ҙә яратҡан шөғөлдәремдең береһенә әүерелде. Бигерәк тә йәшелсә аштарын төрлөләндереп бешерергә яратам. ҡолағым да, күңелем дә тыныс, әрләүсе лә, мыжыусы ла кеше юҡ. Юғиһә, ҡатындың һүҙҙәрен тыңлай торғас, үҙемде бер бөткән кеше, йыртҡыс хайуан итеп хис итә башлағайным. ҡыҙҙарымды ташлағаным юҡ, бар хәлемсә ярҙам итеп торам.\nФәрғәт, 47 йәш:\n– Бер ҙә өйләнмәгәнмен. Тәүҙәрәк, әле өйләнергә иртәрәк, тип йөрөһәм, аҙаҡ ваҡыт үтеп тә киткән. Ә йәш үткән һайын үҙеңдең парыңды табыуы ҡыйыныраҡ. Йәш ҡыҙҙар һиңә ҡарамай, ә үҙеңдең тиҫтерҙәрең күптән тормошта. Хәҙер ҡыҙҙар ҙа тәртипһеҙ, эскән, тартҡан ҡыҙҙы нисек ҡатын итеп алаһың инде? ҡатын-ҡыҙ үҙенең гүзәл зат икәнен онотмаһын ине.\nӨйләнмәй йөрөүемә баҙнатһыҙлығым да сәбәпсе булғандыр. ҡыҙҙар менән дуҫлашып йөрөп тә, тәҡдим яһарға батырсылығым етмәне. Бына шулай, ауылда үҙ парымды таба алмай ғүмер үткән дә киткән. Әлбиттә, йәшерәк саҡта өйләнеп ҡалырға кәрәк булған. Хәҙер өйләнмәҫмен инде ул, йәш тә бара, яңғыҙ йәшәп өйрәнелгән дә. Миңә тигән ҡатын, күрәһең, тыумағандыр.\nТырышып донъя көткән, мал үрсеткән, баҡса үҫтергән, үҙе һыйырын һауып, икмәген бешергән яңғыҙ ир-егеттәр ҙә юҡ түгел. Шулай ҙа матур итеп парлы донъя көткән, балалар үҫтергән, етеш йәшәгән, эштәрендә лә уңышҡа өлгәшкән дуҫ-иштәренә, туғандарына ҡарап, һәр кем ғаилә ҡороу тураһында уйлана торғандыр. Юҡҡа ғына, парһыҙ донъя – һанһыҙ, тип әйтмәйҙәр бит. Элек өйләнмәй йөрөгән егеттәр булһа, уларҙы димләп өйләндергәндәр. Димләү аша өйләнһә лә, бынамын итеп йәшәп алып киткәндәр. Ысынлап та, күктән йондоҙ көтөп ултырырға кәрәкмәйҙер. Һеҙгә тигән йәр, бәлки, янығыҙҙа ғына йөрөйҙөр. Әйткәндәй, хәҙер өйләнәм тигән кеше матбуғатта танышыу иғландары аша ла, радио аша алып барылған махсус тапшырыуҙар ярҙамында ла үҙенә пар эҙләй ала, төрлө таныштырыу хеҙмәттәре лә эшләй, интернет аша ла танышырға мөмкин.


тәрбиәгә алыу ябайлашты » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Социаль мәсьәлә » тәрбиәгә алыу ябайлашты\nтәрбиәгә алыу ябайлашты 02.03.2018 // Социаль мәсьәлә\nРәсәй Хөкүмәте етем балаларҙы уллыҡҡа алғанда документтар йыйыуҙы күпкә ябайлаштырҙы. Әйткәндәй, ил Президенты быға хәтлем дә күп тапҡыр балалар йорттарынан тәрбиәгә алған ғаиләләргә ярҙамды күберәк күрһәтеү һәм иғтибарҙы арттырыу зарурлығын белдергәйне.\nҮҙгәрештәргә ярашлы, хәҙер граждандарға төрлө инстанцияларҙан иҫәбе-һаны булмаған белешмә юллау талап ителмәй. Быны опека хеҙмәткәрҙәре үҙ өҫтөнә алған. Мәҫәлән, элек Эске эштәр министрлығынан хөкөмгә тарттырылған булыу-булмауың тураһында белешмә һорайҙар ине, заказ биргәндән алып ул ҡағыҙ бер ай тирәһе әҙерләнде.\nМаннур Ғәлиәкбәровтың һүҙҙәренә ҡарағанда, бер нисә йыл элек ут күршеләре фажиғәле рәүештә вафат булғас, ул кәләше менән һис уйламай береһенән-береһе бәләкәй балаларҙы тәрбиәгә алған.\n– Улыбыҙ һәм ҡыҙыбыҙ мәктәпкә йөрөй ине, тағы ла бәпесебеҙ тыуғайны, – тип һүҙгә ҡушыла Аймара. – Тап шул саҡта дуҫтарыбыҙ тураһында ауыр хәбәрҙе ишеттек, ул аяҙ көндә йәшен һуҡҡандай тәьҫир итте. Нисек улай килеп сыҡты? Уларҙың да өс бала, өҫтәүенә, өлкәндәре саҡ мәктәпкә барған, ә бәләкәстәр өс һәм ике йәшлек. Ваҡыт яраларҙы дауалай, тиҙәр, барыбер ҙә йөрәк һыҡрай һаман да. Унан бигерәк балалар үҙҙәрен етем тоймаһын өсөн, барыһына ла ғәҙел ҡарарға тырыштыҡ. Әйтеүе генә анһат, ә донъя көткәндә бөтөнләй башҡаса. Шөкөр, татыу бер ғаилә булып йәшәйбеҙ.\nБеренсенән, таныштарыма изге пландарын тормошҡа ашырыу өсөн байтаҡ тир түгергә тура килгән. Ысынлап та, документ юллағанда төрлө ҡаршылыҡтарға осрағандар. Барыһы ла теүәл тигәс тә, “үҙегеҙҙең матди хәлегеҙҙе яҡшыртыу тураһында уйлайһығыҙҙыр әле” тип белгестең шик белдереүен ишетеү, ят балалар өсөн дә әсәй ролен үтәй башлаған Аймараның башына күҫәк менән тондорғандай тәьҫир иткән.\nИкенсенән, тикшереү артынан тикшереү ойоштороп, теңкәһенә тейеп бөткәндәр. Йомортҡанан йөй эҙләйҙәр. Имеш, туҡланыу хөрт, өҫ кейемдәре йыуылмай һәм башҡа кәмселек эҙләп йонсотҡандар, әммә бүтәндәргә матур йәшәү өлгөһөн күрһәткән парҙар бер нимәгә ҡарамай балаларҙы аяҡҡа баҫтырыуҙы дауам итә.


Скайп аша танышып видео - Ч ВИДЕО - онлайн Мөхәббәт!\nХеттолог - ч онлайн башҡа Бушлай теркәлгән\nКөтөгөз, ЧАТЫЙ ч был сайттың ябай түгел, яңы мөмкинлектәр менән танышырға тәҡдим иткән кеше һеҙҙең, бәлки, улар һеҙгә үҙ идеялары менән уртаҡлашыу, төрлө фото һәм видео сат (сат, үҫмерҙәр, ч танышырға, чат танышырға, чат балаларына, сат, незнакомец йәки видео, ча-ча), был күберәк былҠайһы бер сайттарҙа беҙҙең борсоған темалар тураһында әйтеп, беҙ ч өлөшө өсөн эшләй, хеҙмәтендә танышып, осрашыуҙар һәм мөнәсәбәттәр. Бында табылған әйберҙәр күп советы һәм һеҙҙең мөһим, һеҙ нимә эшләргә белмәй, был һеҙ яһарға тейеш, һеҙ тратты сайт йәки чатта ҡасан буш ваҡытында таныштырҙы үҙен. Бынан тыш, һеҙ был советы ярҙам итә, кешеләр менән аралашыу мөмкинлегенә эйә булғандар өсөн интернет алыҫ түгел лохотрон.\n3. с. ПОСТЫДНЫЙ бәйләнеш ХАТА. Ҡыҙ менән һөйләшергә тип\n- Әгәр һиңә оҡшаған, был ярҙамдан тыш был видеоШул тиклем ҡыҙҙар менән һөйләшеп. Бәйләнештә ҡыҙы менән аралашты.\nҠыҙҙар менән дөрөҫ аралашырға.\nШул тиклем ҡыҙҙар менән һөйләшә башлай. Ҡыҙ менән таныша.\nХата менән ҡыҙыклы осрашыу булды.\nБәйләнештә ҡыҙы менән аралашты\nШул тиклем ҡыҙҙар менән һөйләшеп. Осрашыу ваҡытында хата. Хата аралашырға һәм уларҙы нисек хәл итә. Хата бәйле. Хата ҡыҙы менән аралашты. Ҡыҙ менән таныша. Беҙҙең көн. Мин һүҙ хатаһы тураһында һөйләне, улар менән кешеләрҙе таныштырыу һәм аралашыу яһай ҡатын-ҡыҙ һәм ҡыҙҙар. Был бик ҡот осҡос хатамы, ауыр, насар, уларын да күрҙек. Моғайын, һеҙ, хөрмәтле тамашасылар, улар, ысынлап та, ҙур булмаған процент осраҡта. Мин ни өсөн шулай ти. Сөнки ҡот осҡос был бик күп кешеләрҙең яһай, кошмар, мәсхәрәле, отвратительное, невыносимо хата - улар тибеше ҡарап, уларҙы бер ҡасан видео күреп, был бик йәл күренде, отвратительно, отвратительно һәм оят. Эйе, улар күпселек кешеләр эшлиләр, күпселек ир-егет тип уйлап, уҡый белергә, был хаталарҙың яһалыу, әммә улар ҡот осҡос, иң юғары интеллектлы кеше менән социаль эш, социаль интуицияһы ла бик юғары - айырыуса ир-аттар араһында. Эйе, уларҙың араһында ҡатын-ҡыҙ бик аҙ, ә ир-егеттәр араһында тағы ла кәмерәк. Әгәр һеҙ ҡайҙа күрҙем был хатаһы ла булмайынса, яза үҙ-үҙеңә, әлбиттә. Һеҙ бик, бик обидно яңғыҙлыҡ, үҙе яза биреп, насар репутациялы, кире эмоциялар. Әлбиттә, мин бында булған барлыҡ хаталарын һанап, тик иң билдәле бер мәғәнәлә, улар мине больно йәки ишетеү һәм күреү булып мин уларҙы бик һуңғы ваҡытта тураһында ҡарай улар. Беренсе хата - ҡыҙҙар осрашыу ваҡытында яһаған сәбәптәр бирә икән, тип, теләйем һиңә. Был һөйләшергә мөмкин буласаҡ, һәм ул һеҙгә артабан да бәйләнешкә сығырға мөмкин.\nМенән балаларға бушлай фильм һәм сериал балалар Tube, улар онлайн ҡарарға мөмкин\nШигыр һәм сабыйҙар өсөн бала төрөп, күҙәтергә һәм балалар өсөн еңел һәм хәүефһеҙ, тимәк\nБалалар көпшәнән эшләнгән, шул рәүешле, был сайтта өсөн смартфон, планшет һәм ПК.\nҠала метроһында"Бала"фильмды ҡараған балалар күп булды. Һәр көн балаға яңы фильмын ҡушып, шулай булмаһа, һәр яңы фильм тапҡыр бала бала ала. Ҡасан килә һеҙҙең веб-сайт балаһын төрөп, бәлки, һеҙ төймәгә басыгыз тигәнсе"Уйнап", балалар өсөн бөтә рәттән күреү. Прокрутить аҫҡа табан шулай уҡ бала ғына бит, шуға күрә бала һеҙҙең фильм һайлай ала. Балалар өсөн балалар төрөп ҡулланыуға еңел. Шулай итеп, балаһын төрөп еткәс, үҙен балалар был фильмды балаларға ҡарарға мөмкин. Сөнки ҙур булмаған тексты булған сайтта, һәм һеҙ тораһы, ни был, бәлки, һүрәт тора, бәлки, ябай басыгыз был төймәгә балалар, балалар өсөн фильмдар открытка тура килә. Менән смартфон, планшет экранына йәнә һеҙҙең пк йәки сенсор менән сысҡан кәрәк. Титоға урынлы булыуына ҡарамаҫтан, башҡа күп кенә сайттары, улар балалар менән видео фильм күрһәтелде.\nТрубка"фильмын, балалар өсөн"хәүефһеҙ бала өсөн фильм һәм балалар өсөн фильм ҡараны.\nВидеочивать алышыу төркөмө бушлай онлайн видео Skype\nТелефон ашығыс ярҙам саҡырыу юҡ Skype алмаштырыу ғәҙәти була алмай, ашығыс ярҙам саҡырыу өсөн ҡулланыу мөмкин түгелАнализ өсөн был сайт ҡуллана cookies, шулай уҡ реклама һәм йөкмәткеһе өсөн персонализировать. Был сайтты ҡарап дауам итә, һеҙ уларҙан риза булып ҡулланыла. Наслаждайся башҡа бушлай видео skype файҙаланыусылар менән фекер алышыу, йыһазландырылған веб-камералар йәки смартфон яраша. Дуҫтар таба. Осрашыу урыны тәҡдим итәләр, һинең урыныңда бүлеү буйынса Skype (смартфон өсөн).\nҺәр береһе был - штурман\nПрофессионалдар һәм һәүәҫкәрҙәр әгәр һеҙгә, йәғни һатып алыусылар, һеҙҙең өсөн адаптер адаптер һәм камера кәрәкБыл аҙыҡ-түлек һатып алыу өсөн уңайлы түгел был аласыз яһарға һеҙҙең iphone tecnica автомобиле беркетелгән. Күп функциялы кеҫә телефоны һәм күп кенә файҙалы ҡорамалдар алмаштырылған ваҡытта беҙгә үҙебеҙ башҡара.\nБайрам беренсе ҡырым булды\nҺәм һеҙҙең менән ошо автобусҡа ултырып өсөн урындарҙа теләһә ниндәй функцияһы ҡырымға барып ял итергә уңайлы.\nАртабан сәйәхәткә барыр өсөн бөтә нигеҙе булып тора. Мәғлүмәт-консультация үҙәге"микроавтобусы хеҙмәттәре тәҡдим итә йүнәлешендә Харьков, Севастополь. Уның күп ваҡыты диңгеҙ ял итеү өсөн матур ял итеү һәм күңел круиз буйынса мөмкинлеге беҙҙә булманы.\nҺәм был сәйәхәт һәм экскурсия төрлө диңгеҙ, Диңгеҙ буйлап круиз индерелгән.\nШулай уҡ диңгеҙ һәм милли паркына экскурсияға Тонга Наг, таиланд ҡасан булдым мин, мин булдым алмай наг тонга диңгеҙ милли паркы бара. Был тамашаның таң ҡалдыра ине, ысынлап та, зөбәржәт лагуна күргән өсөн. Экскурсия бик ҡыҙыҡлы структураға эйә. Бөтә ғаиләһе менән йәй башында тиерлек шунда туҡтап, унда улар үткәрергә үҙ ялға. Был сәйәхәт ҡыҙыҡ һәм ҡайһы бер күсә сит илдәрҙән сәйәхәтселәр тип ҡарау өҫтөнлөк итә. Кемдер ҡуртымға яхтала ял һәм киевта илдәге хәлде яҡшы тиҙлек сиктәрендә абсолют яхта, һуңғы ваҡытта популярлыҡ йыйҙы. Һәм шул хатта бөгөн, бер ҡасан да бындай эшмәкәрлек тураһында кем уйлана, нисек алда, хәҙер инде шундай мәсьәлә ҡыҙыҡһындыра, унда онлайн буйынса алырға кредит картаһы, Украина кем дә беҙҙең илдә аҡса етмәй. Хатта олигархтар ҡәнәғәтләндерә алмай, хатта, әгәр улар тиҙ арала килеме артты, ә ябай украиндар тураһында һөйләшеү, уларға аҡса етмәй, аренда автомобилей в киеве автомобилист - был күп кеше айырым төрҙәре, уларҙа позитив һәм наслаждайся һирәк - ышаныс юҡ. Киев биләмәһендәге планлаштырырға мөмкинлек автомобилдәр маршрут үҙ фатир кредит, финанс һәм үҙ план билдәләү мөмкинлеге тормош менән яҡын бер нисә йыл, һеҙ банк штурм башлауы мөмкин, торлаҡ һатып алыуға кредит алыу өсөн. Башта потенциаль заемсы күп кенә. Өйгә"Бөхтәлек Яңылыҡтар супер-эшләп, хәҙер ч на youtube егерме бер ил.\nИзмир йәштәге ҡатын-ҡыҙ: Бушлай алдан теркәлеү\nडेटिङ सेवा Kum, निःशुल्क डेटिङ को लागि एक गम्भीर सम्बन्ध छ ।\nҡыҙы менән бушлай онлайн ч рулетка секс ч рулетка 18 ҡыҙы менән бушлай видеочить секс без танышты теркәлгән триллерҙар видеочивать башҡа ҡыҙҙар менән танышып теркәлгән видео чат сайтында танышырға бушлай чатрулетка онлайн видео сайтында танышырға видеочить онлайн рулетка


Һаҙ итектәре менән, кәмәләргә ихтыяж арта\nИшембай районы Байғужа ауылында тиҫтәнән ашыу йорт-ҡураны һыу баҫҡан. Ә Күгәрсен районында Оло Эйек йылғаһындағы көслө ташҡындан Үрге Мөрсәләй ауылы халҡы ыҙа сигә.\nАуыл эргәһенән аҡҡан Тәйрүк йылғаһы йылдағыса ярҙарынан сығып, Арал урамына үтеп ингән. 11 йорт һыу эсендә ҡалған. Урам аша һаҙ итектәре кейеп йөрөү түгел, автомобилдә лә үтермен тимә. Халыҡтың күҙ төбәп торған берҙән-бер ҡотҡарыу сараһы - кәмә. Балаларға мәктәпкә, баҡсаға юл өҙөлгән. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре ташҡындан зыян күреүселәргә ваҡытлыса йәшәп тороу пункттары тәҡдим итә. Тик байғужалар эвакуациянан баш тартҡан.\nКүгәрсен районында ла ҙур һыу арҡаһында Үрге Мөрсәләй ауылының бер өлөшө ярымутрауҙа тороп ҡалған. Оло Эйек йылғаһы былтыр ҙа ныҡ ташҡан була. Әле тиҫтәгә яҡын йорт хәүеф зонаһында ҡала. Һыу баҫҡан өй хужаларына ваҡытлыса йәшәп торор өсөн шарттар бар. Тик әлегә унда ни бары бер кеше - 80 йәшлек оло йәштәге ханым ғына күсенергә ризалыҡ биргән. Шәхси хужалыҡтарҙағы малдар хәүефһеҙ урындарға күптән күсерелде, ти ауыл старостаһы Азамат Ҡотлогилдин.\nОло Эйек кимәле бер тәүлек эсендә 29 сантиметрға күтәрелеп 2007 йылда теркәлгән иң юғары күрһәткескә етә. Әлегә биш ауыл хәүеф зонаһына ҡарай, бынан тыш, Ағиҙел йылғаһы ла ташыуы мөмкин.\nВалерий Павлов, Күгәрсен районы буйынса ғәҙәттән тыш хәлдәр комиссияһы рәйесе: «Унда бөгөн секундына 700 куб һыу ағыҙыла. Барыһы ла контролдә. Һыу баҫыу ихтималлығы хаҡында урындағы халыҡты алдан иҫкәртеү саралары үткәрелгәйне, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре барыһына ла мәғлүм. Зарланыусылар күп түгел. Йылға буйҙарында мониторинг алып барыла».\nСоциаль селтәрҙәрҙәге видеояҙмаларҙан күренеүенсә, Өфө районында йәшәүселәр ҙә ҙур һыуҙан интегә. Тәүеш йылғаһы ярҙарынан сығып, Грибовка ауылын оло юл менән тоташтырған арауыҡты йыуа. Йылдағыса халыҡ цивилизацияһыҙ тороп ҡалған. Стәрлетамаҡта йәшәүселәр ҙә Ашҡаҙарҙың ташыуын билдәләй. Ҡайһы бер ауылдар эргәһендә ҙур күлдәр хасил булған. Әйткәндәй, Башҡортостанда заманса техника ярҙамында ҙур һыу менән көрәш алып барыла, 200 меңгә яҡын кешегә ваҡытлыса урынлаштырыу пункттары әҙерләнгән. Халыҡҡа ярҙамға ике меңгә яҡын ҡотҡарыусы килергә әҙер.\nФәрит Ғүмәров, Башҡортостандың ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе: «Һыу баҫыу янаған биләмәләрҙә хәүефһеҙлек саралары алдан күрелде. Тәүгеләрҙән булып Инйәр йылғаһы бассейнына авиация разведкаһы ойошторҙоҡ, 10 мең квадрат метрҙан ашыу майҙанда боҙ ҡарайтылды, күперҙәр янында бысыу, артабан шартлатыу эштәре башҡарылды. Был Ғәбдүк, Усманғәле, Инйәр ауылдары эргәһендә ташҡын көсөн кәметергә булышлыҡ итте. Ошондай уҡ эш Башҡортостандың һыу баҫыу хәүефе янаған барлыҡ йылғаларында ла уҙғарыла».\nМайҙың тәүге көндәрендә ташҡындың иң көслө мәле булыр тип көтөлә. Шулай ҙа хәүефләнергә сәбәп юҡ, ти белгестәр.