“Паспорт буйынса ҡырҡ дүрт, әммә улдарымдың иҫәбе менән егерме һигеҙ генә ни бары…”\n3 Апрель 2018, 22:46\nҺылыуҙарҙан-һылыу Баныу ҠАҺАРМАНОВАның матбуғатта донъя күргән яҙмалары берәүҙе лә битараф ҡалдырмайҙыр, моғайын. Бөгөн беҙ тынғыһыҙ йөрәкле журналистың үҙенә һүҙ бирергә булдыҡ. Уның гүзәллек серҙәре лә, уның донъяға, кешеләргә булған мөнәсәбәте лә, мөхәббәте лә ярылып ятыр.\nАрабыҙҙа шундай кешеләр бар: улар ҡояш кеүек. Булмыштарынан йылылыҡ, ихласлыҡ ҡына бөркөлә. Үҙҙәре туҡтауһыҙ йылмая. Йөрәгендә буран уйнаһа ла… Һис тә бошмаҫ булғанға түгел был. Ҡаты бәғерле бәндәләрҙе ғәмһеҙлектән ҡотҡарыр, күңелдәргә ҡот, ғәм өҫтәр, көсһөҙҙәрҙе, ярҙамға мохтаждарҙы ҡурсалар, ғәҙеллек яҡлы булыр өсөн яратылған кеүек миңә улар. Коллегабыҙ, “Йәшлек” гәзитенең үҙ хәбәрсеһе, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, һылыуҙарҙан-һылыу Баныу ҠАҺАРМАНОВА тап шундайҙарҙан. Уның матбуғатта донъя күргән яҙмалары берәүҙе лә битараф ҡалдырмайҙыр, моғайын. Бөгөн беҙ тынғыһыҙ йөрәкле журналистың үҙенә һүҙ бирергә булдыҡ. Әңгәмәлә Баныу Ҡаһарманованың гүзәллек серҙәре лә, уның донъяға, кешеләргә булған мөнәсәбәте лә, мөхәббәте лә ярылып ятыр.\nЙәшәреүем иремдән, уның һөйөүенән башланды, буғай…\n– Йылдар үткән һайын йәшәрә бараһығыҙ. Бының сере ниҙә?\n– Шул һүҙҙәрегеҙ, киң күңеллелек күрһәтеүегеҙ өсөн рәхмәт, Гөлшат. Айрат Сабиров исемле дуҫым да миңә, һеҙ ‒ башҡорт Бенджамин Баттоны, шикелле, тип шаярта. Уның ыңғайына көләм дә, элекке фотоларыма ҡарап, аптырап та ҡуям. Әйтерлеге лә бар шул, ун алты йәшемдә утыҙ алты йәшлек булып күренгәнмен. Урыҫтар юҡҡа ғына мине, әле үҫмер баланы, өлкән итеп ҡабул итеп, “тётка” тимәгән икән. Йәшәреүем иремдән, уның һөйөүенән башланды, буғай. Ул мине нисек бармын – шулай яратты, кәмселектәремде күрмәне, гел дә һоҡланып ҡараны. Уға тиклем үҙемде бөтөнләй яратмағайным. Мәҫәлән, тешләнешем дөрөҫ булмау сәбәпле, аҫҡы иренем алға сығыбыраҡ торҙо, һәм яҡын кешеләремдең береһе миңә бәләкәйҙән, иренең биш бешеремдәй, тип төрттөрҙө. Шунлыҡтан ирендәремде күрә алмай инем. Ҡырҡып бәрергә, ептәй генә итеп ҡалдырырға ине шуларҙы, тип уйлай торғас, бер заман ҡурҡыныс хәлгә тарыным: үҙемә ҡарата булған кире уйҙарымдан иренемдә оло шеш барлыҡҡа килде. Табиптарға рәхмәт – иренемде һаҡлап алып ҡалдылар. Шул саҡта уйҙар менән һаҡ булырға кәрәклеген, уларҙың тормошҡа ашҡанын тәүге тапҡыр тойоп, аңланым. Өйләнешкәндән һуң ирем бер туҡтауһыҙ, тулы ирендәрең үбелер өсөн генә яратылған, тиһә, уға шикләнеп ҡарап китә торғайным, йәнәһе лә, мине мәсхәрәләп көләме әллә?!. Ҡаты итеп яуапларға ла әҙер инем. Ләкин уның эскерһеҙ, һөйөү тулы ҡарашын күрәм дә, ҡойолоп төшәм: “Нисек ул минең бала саҡтан күрә алмаған ирендәремде шулай ярата? Ғөмүмән, нисек мине яратырға мөмкин?!” Үҙемә ҡалһа, биле лә булмаған тулы кәүҙәле, түңәрәк ҡара тут йөҙлө, йыуан тупыс бармаҡлы, ҡыҫҡа муйынлы ҡыҙға йәлләп кенә өйләнергә мөмкин ине (көлә). Ни, исмаһам, керпектәрем дә оҙонораҡ, ҡуйыраҡ түгел, бөгөлөбөрәк тә тормайҙар, йән көйгөстәр. Бәләкәй саҡта күҙемә арпа йыш сыҡҡас, керпегем үҫкән ерҙә үҫә, үҫмәгән ерҙә үҫмәй ул минең. Һәм ошо “гүзәллек” гөлләмәһен ниндәйҙер сәбәп менән яратыусылар, үҙ күреүселәр, дуҫлашырға теләүселәр һәр саҡ табылһа ла, уларға ышанмай, гел хөсөтлөк көттөм. Ниндәйҙер мөғжизә менән кейәүгә сыҡҡанға тиклем (көлә). Иремдән һөйөү “эстафета”һын улдарыбыҙ ҡабул итте: әйләнгән-тулғанған һайын, әсәй, һин шундай матур, һин донъялағы иң гүзәл кеше, тинеләр. Улар менән бала сағымды оҙонайттым: утыҙ биш йәшкәсә хәрәмләшә-хәрәмләшә футбол да уйнаным, ағастарға ла үрмәләнем, сана ла шыуҙым – нисек йәшәрмәйһең шунан һуң? Өлкән улыбыҙ ете йәшендә бик ҡаты сирләп, дауаханаға эләккәйне. Беләгенә тамыҙғыс ҡуйған арала шәфҡәт туташтары күҙен дә аса алмай, саҡ тын алып ятҡан улымдан, әсәйеңә нисә йәш, тип һорайҙар, үҙҙәренә ҡалһа уны әүрәтәләр, ауыртыуҙан илап ҡуймаһын, тиҙәрҙер. Балам, тыуғандан тиерлек бар нәмәгә етди ҡараған кеше, шыбырлаған була: “Былай утыҙ, әммә беҙ бөтәһенә лә, егерме биш, тибеҙ”. Шәфҡәт туташтары: “Әсәйегеҙҙе шулай йәшәрткәс, һеҙ – маладис”, – тип көлөшөп палатанан сығып киткәс, улым хәлһеҙ генә усымды ҡыҫты: “Әсәй, беҙ һиңә биш йыл инде “егерме биш”, тибеҙ, әйҙә инде киләһе биш йылда “егерме алты” тип әйтәйек”. Ризалаштым. Һәр биш йыл һайын берәр йыл өҫтәргә һөйләшеп килештек. Шунан алып иҫәпләгеҙ инде, нисә йәш икәнен миңә. Эйе, паспорт буйынса ҡырҡ дүрт, әммә улдарымдың иҫәбе менән егерме һигеҙ генә ни бары.\nМине һөйгән кешеләр арҡылы йылдан-йыл үҙемде нығыраҡ яратам – көҙгөгә ҡараған һайын танауымдың ҡупшылығына, ирендәремдең тулылығына, ҡаштарымдың ҡыйғаслығына ҡыуанам (көлә). Ләкин үҙемдән бигерәк донъяға иҫем китеп ғашиҡмын: матур күңелле кешеләргә ҡарата мөхәббәтем сикһеҙ, тәбиғәттең һәр күренеше, бар тереклеге, йәнһеҙ ташына ҡәҙәр, һоҡландыра, камиллығы менән һушымды ала. Ошо гүзәллекте бар иткән Хоҙайға аҙым һайын рәхмәттәр уҡыйым. Күңелем тулы һөйөү. Унда яуызлыҡҡа, яман уйҙарға, көнсөллөккә, кергә урын юҡ. Кеше артынан булышмайым, ғәйбәт таратмайым, кеше йөҙөн йыртмайым, бер кемде рәнйетмәйем, кемделер яманлап “анонимка” яҙмайым. Мине эстән ашаған нәфрәтте лә еңергә үҙемдә көс таптым – барыһын да Хоҙайға тапшырҙым. Шулай дөрөҫөрәктер, тим. Сөнки мин үҙ-үҙемә – дошман, күңелем сүплек түгел – ул тик матурлыҡ баҡсаһы.\nЙәш саҡта бөтәһе лә сибәр, ә һин лайыҡлы ҡартайып ҡара...\n– Матурлыҡ төшөнсәһе һеҙҙең өсөн нимәнән ғибәрәт?\n‒ Эстет булһам да, матурлыҡ – минең өсөн тәү сиратта изге күңел. Тышҡы йөҙ-ҡиәфәте камил булып та, күңеле бысраҡ, боҙоҡ икән, ундай әҙәмдәрҙән йыраҡ йөрөргә тырышам. Яҡты, яҡшы уйлы кешеләр иһә – матурлыҡ өлгөһө булараҡ – мине магнит кеүек үҙҙәренә тарта, әсир итә. Әле яңыраҡ бер оло йәштәге ябай ауыл ҡатыны менән әңгәмәләшеп ултырырға тура килде. Буялған оҙон тырнаҡлы бармаҡтарыма ҡарап, ғүмер буйы һауынсы булып эшләгән пенсионер сирышып, тиреһе тартылып, ҡатып бөткән ҡулдарын ҡайҙа тығырға белмәй яфаланды – бер өҫтәл аҫтына йәшерҙе, бер ҡултыҡ аҫтына тығып маташты... Ә мин уға башкөлләй ғашиҡ булдым: аралашыуҙа ябайлығына, күңел байлығына, тәбиғи һөйкөмлөлөгөнә. Күҙҙәренән нур түгелеп кенә тора инде, Аллаҡайым! Һаубуллашҡанда ике ҡулымды уға һондом да, күңелемә тулған хис-тойғолар шауҡымынан кинәт эйелеп бармаҡтарынан үптем. Бер килке һүҙен дә әйтә алмай ҡатты ла апай, шунан иланы ла ебәрҙе: “Һыйыр имсәгенән, йыуғыстан башҡа нәмә күрмәгән сирыш ҡулдар бит...” Ә миңә ҡалһа, ул ҡатындың ҡулдары ла, үҙе лә иҫ киткес гүзәл ине. Сөнки уның күңеле шундай матур! Изге күңелле кешеләр бик күркәм олоғая, шуға иғтибар иткәнегеҙ барҙыр. Йәш саҡта бөтәһе лә сибәр, ә һин лайыҡлы ҡартайып ҡара...\n– Ошо лайыҡлы ҡартайыуға табан китеп барғанда көнөгөҙҙө нимәнән башлайһығыҙ һуң?\n– Хоҙайға рәхмәт һүҙенән. Күҙемде лә асмаҫ борон, йылмайып, ошо гүзәл донъя, яҡындарым, дуҫтарым, үҙем, тирә-яғымдағы гүзәллек һәм камиллыҡ өсөн бар күңелемдән ихлас рәхмәт әйтәм. Шунан, әйҙә, тор инде, һине ифрат уңышлы көн, яҡшы эштәр, һәйбәт кешеләр көтә бит, тип үҙемде эстән әпәүләп, тыштан елкәмдән һөйрәтеп тигәндәй торғоҙоп, карауаттан шыуышып төшәм – иртән минең өсөн иң ауыры шул. Душ аҫтына баҫҡансы уяна алмай йонсойом. Әммә барыбер йылмаям да йылмаям, йәшәүҙәре рәхәт бит!\n– Кешенең тышҡы ҡиәфәтенә уның туҡланыу рәүеше лә йоғонто яһамай ҡалмай. Нисегерәк туҡланаһығыҙ?\n– Ни теләйем – шуны ашайым, әммә саманы онотмайым. Нимәгә тотонһам да, шуны күңел һалып башҡарырға яратам, ашауҙан да ләззәт алам. Яман шештән ғүмере киҫелгән туғаным теләгән ризығын да ашай алмай, уны кире ҡоҫҡан сағында, үҙемә һүҙ бирҙем – бер ҡасан да ризыҡтан йөҙ бормаҫҡа. Шулай ҙа электән сусҡа итен, консерва аҙыҡтарын, колбаса ашамайым, алкоголле эсемлектәрҙе тәмләп тә ҡарағаным юҡ. Сүпрә ҡушылған икмәкте һирәк ашайым. Ваҡыты-ваҡыты менән бөтөнләй ҡамыр аҙыҡтарынан баш тартып алам. Алмаһыҙ бер көн йәшәй алмайым тиерлек. Йыш һыу эсәм.\n– Һеҙҙеңсә, ысын ҡатын-ҡыҙ ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш?\n– Сабыр, йомшаҡ күңелле булырға тейештер. Тотанаҡлылыҡ, итәғәтлелек тә ҡатын-ҡыҙҙы биҙәгән сифаттар. Ир-егеткә тауыш, йә, Аллам һаҡлаһын, ҡул күтәргән, көслө затты кәмһетергә ынтылған ҡатын-ҡыҙҙарҙан ытырғанам. Ысын ҡатын-ҡыҙ ирҙәрҙең алдына сығырға маташмай, өҫтөнлөккә ынтылмай, гендер роленә ярашлы үҙ урынын, бурыстарын белеп, донъя, яҡындары менән гармонияла йәшәй, тип уйлайым.\nБала саҡтан кешеләрҙе асыҡ китап кеүек уҡыйым\n– Тыштан көслө күренәһегеҙ. Әммә күңелегеҙ ыуалырға торған гәлсәрҙәй. Килешәһегеҙме?\n– Үкенескә, был ысынлап шулай. “Үкенескә” тим, сөнки күңелемдең ҡатыраҡ, ҡабырсаҡлы булыуын теләр инем. Асыҡ-ярыҡ килеш йәшәгәс, йөҙ йыртырға теләүселәр ҙә табыла, һәм шул саҡта рәнйетеүсеңә ҡаты бәрелә лә алмайһың, уның үҙен, балаларын уйлап, йәлләйһең, үҙеңде яҡлай алмайһың.\nБала саҡтан кешеләрҙе асыҡ китап кеүек уҡыйым, кемдең кемлеген үтәләй күрәм. Идеаль кешеләр юҡ, беҙ ыңғай һәм кире сифаттарҙан туҡылғанбыҙ. Ләкин насар сифаттарға күҙ йомоп, яҡшыларына окулярҙы йүнәлтһәң, кешенең шау ғына йәйғорҙан торғанын күрергә мөмкин – мине шул ҡыуандыра. Әйткәндәй, кешеләрҙең талантын таныуҙан ҡанатланып, аяҡ аҫтындағы ерҙе тоймай осоп ҡанатланыуым да бар, шаҡшы әҙәмдәрҙең боҙоҡлоғонан йөрәгем болғанып, уҡшып ебәреүем дә ихтимал. Ҡабырсаҡһыҙ йәшәүҙең бер ғәләмәте шул.\n– Яҙмаларығыҙҙан, йәшәү рәүешегеҙҙән күренеүенсә, һеҙ бик нескә күңелле, һиҙгер йөрәклеһегеҙ. Бер нәмәгә лә битараф ҡала алмайһығыҙ. Йөрәккә, сәләмәтлеккә йоғонто яһамай ҡалмайҙыр был?\n– Минең йөрәк – ҡорама юрған кеүек инде ул. Мөрәжәғәт иткән һәр кемдең ҡайғы-хәсрәте йөрәгем аша үтә, уны туҙҙыра. Табиптар, улай ярамай, үҙеңде һаҡла, тиҙәр. Әммә мин башҡаса йәшәй ҙә, икенсе төрлө була ла алмайым. Кешенең кисерешен, үҙемдеке кеүек, һәр күҙәнәгем менән тоям. Әңгәмәсемде тыңлағанда, гүйә, уның менән минең арала күҙгә күренмәгән еп-сымдар һуҙыла һәм бергә тетрәнеп илайым, физик кимәлдә һыҙланыуҙы тәнемдән үткәрәм. Был бик ауыр, һаулыҡты ҡаҡшата ғына. Ләкин ҡыуаныслы ваҡиғалар, хәлдәр, һөйөнөстәр ҙә бар бит! Шул уҡ йөрәк сит кешенең шатлығын да үҙенекендәй күреп, дәртле тибә башлай. Башҡаларҙың уңышы, табыштары ла офоҡтарыңды киңәйтеп ебәрә, илһамландыра, йәшәүгә көс өҫтәй.\n– Ниндәй ҙә булһа күңелһеҙ хәлгә тарыһағыҙ, кәйефегеҙ төшһә, ул хәлдән һеҙҙе нимә йолоп ала?\n– Физик күнекмәләр (көлә). Ете ҡат тирең сыҡҡансы шөғөлләнеп, һуңынан ҡойонһаң, аңлатып бөткөһөҙ еңеллек солғап ала. Күнекмәләрҙән тән һәм йән рәхәтлеге алаһың. Елдереп иҙән йыуыу, ҡутарып кер ышҡыу, һауыт-һабаны тулыһынса ялтыратып ҡуйыу ҙа психологик көсөргәнештән арындыра. Минең өсөн ауыр уйҙарҙан ҡотолоу юлы шул ғына. Аяҡ-ҡулдарың эш менән булғанда, баш үҙенән-үҙе ял итә. Йоҡо ла үҙенә күрә шәп дауа.\n– Ҡатын-ҡыҙ йөрәк менән йәшәргә тейешме, әллә күберәк аҡыл менәнме?\n– Мин үҙем күберәк хис-тойғо менән йәшәгән кеүек күренһәм дә, ысынбарлыҡта иһә һәр аҙымымды йөҙ ҡат үлсәп, бер ҡат киҫергә күнеккәнмен. Алабарманлыҡ миңә хас сифат түгел. Нимәлер эшләйем, ҡылам икән, тимәк, ул аҡыл иләгенән иләнгән, уның фатихаһында ҡылынған. Миңә ҡалһа, һәр кемгә – ҡатын булһынмы, ир булһынмы – йөрәкте теҙгендә тоторға кәрәктер. Аҡыл саҡ ҡына булһа ла алданыраҡ йөрөһөн ул.\n– Тормошҡа бик иртә сыҡҡанһығыҙ. Ғаилә тарихығыҙ хаҡында ла һөйләп китһәгеҙ ине, сер булмаһа…\n– Әллә ни иртә лә түгел, Гөлшат, кейәүгә егерме ике йәштә сыҡтым. Ә бына ирем иртә өйләнде, тип иҫәпләйем, бәлиғ булыу менән муйынына ҡамыт кейҙе. Етмәһә, шунда уҡ йүргәккә күмелде. Башында аҡылы булған кеше ун һигеҙ йәштә өйләнәме ни, йәшлегеңде күрмәй ҙә ҡалдың, тип йәлләһәм үҙен, уның ҡарауы, һине эләктереп өлгөрҙөм, тип ауыҙ йыра. Икебеҙ ҙә тыныс, ирешеп-талашыу беҙҙең формат түгел, бер-беребеҙҙең ыңғайына тороп йәшәгән булабыҙ. Әммә мин ҡайһы ваҡыт бер төрлө һил тормоштан ялҡып, тулай башлайым, ярҙарымдан сығып сапсығым килә, күңелем дауыл даулай. Әкиәттәге һылыуға кеүек, миңә лә ағыу сәсергә ҡара урман талап ителә. Иремдең дә шундай саҡтары килеп сыҡҡылай. Ярһыуҙар килә лә китә ул, ғаилә нигеҙе лә ҡай ваҡыт ҡаҡшағандай тойола, әммә уртаҡ бурыстарҙы, маҡсаттарҙы хәтергә төшөрәһең дә, әлдә күңел яраларлыҡ бер ни ҙә әйтмәнем, тип һөйөнөп, ҡабаттан ярҙарыңа ҡайтаһың.\nУлдарыбыҙҙың бала сағын урламаныҡ\n– Һеҙ – ике ул әсәһе. Малайҙарға әсәй булыу анһат түгелдер, моғайын? Әллә, киреһенсә, малайҙарҙы тәрбиәләүе еңелерәкме икән?\n– Беҙҙең ғаиләлә өс ул, Гөлшат. Икеһенә – атай-әсәй, береһенә әбей-бабай булһаҡ та, өсөһөнә лә, айырмай, тиң ҡарайбыҙ. Мин малайҙарҙы яратам. Улар менән күңелле, еңел, мыжып тәҡәтте ҡоротмайҙар, илап теңкәгә теймәйҙәр, теләһә нимә һорап, таптырып, иркәләп ҡаңғыртмайҙар. Оҙон-оҙаҡ итеп аңлатыу, фәлсәфә һатыу ҙа талап ителмәй, һүҙеңде аныҡ һәм ҡыҫҡа тотаһың. Мәҫәлән, бәләкәй саҡтарында сәйнүккә күрһәтеп, был эҫе сәйнүк, саҡ ҡына тейеп ҡара, тиһең: “Беш-беш”ме? Ә был – розетка. Ул ныҡ “беш-беш”. Шуның менән тәрбиә эше вәссәләм: балалар розеткаға яҡын да юламай! Йәки урамда “ҡаһ” та “ҡоһ” йүткергән, ҡаҡырып-төкөрөнгән тәмәкесегә иғтибарҙарын йүнәлтеп, һуңынан өйҙә никотиндан ҡарайған үпкәнең һүрәтен күрһәтеп: “Кәрәкме һеҙгә шул?” – тиһең. Ерәнгес күренешкә кем “эйе” тиһен? Балаларҙы ете йәшкә ҡәҙәр тәрбиәләйһең, тәү сиратта үҙеңдең өлгөңдә. Һуңынан саҡ ҡына төҙәтергә мөмкин, әммә формалашҡан холоҡто тулыһынса үҙгәртеп булмаясаҡ. Кеше үҙе теләһә генә үҙгәрә аласаҡ. Минән күршеләр, нисек шундай аҡыллы, тәртипле, тырыш балалар үҫтерә алдығыҙ, тип һораһа, уларға үҫергә ҡамасауламаныҡ, тип яуаплайым. Бала саҡтарын урламаныҡ. Туйғансы уйнанылар, күңелдәре ятҡан түңәрәктәргә йөрөнөләр, кис һайын әкиәт тыңланылар. Уйын аша хеҙмәткә күнектерҙек. Һорауҙарына ҡул һелтәп ҡуйманыҡ. Элек “Ниңә бесәйҙәрҙең күҙе ҡараңғыла яна?”, “Ни өсөн был шыршының энәләре күк?” – тигәнерәк һорауҙарға яуап эҙләһәк, хәҙер арауыҡ-ваҡыт континуумы, яҡтылыҡ тиҙлеге, константа, “һуңлаған” фотондар тураһында бергәләп баш ватабыҙ. “Әсәй, ни өсөн донъяла ғәҙеллек юҡ?” – иң ауыр һорауҙары шул булды. Улдарыбыҙҙың өсөһө лө сәләмәт йәшәү рәүешен үҙ иткән егеттәр. Йәй буйына ҡулдарынан балта-бысҡы, көрәк төшмәй: сынъяһау итеп мунса, гараж, һарай төҙөнөләр, йәйге өйҙө ҡатлап нығыттылар. Атайҙарының ғына түгел, минең дә ярҙамсыларым. Йәғни ҡатын-ҡыҙ эше, ирҙәр эше, тип бүлешеп тормайҙар. Уларҙы маҡтап-хуплап, арҡаларынан тупылдатып һөйөп, ҡосаҡлап үбеп кенә торам. Шуға ҡарамаҫтан, мәмәй түгелдәр, ирҙәргә хас ҡырыҫлыҡтары ла, ҡатылыҡтары ла етерлек. Бәпес саҡтарынан алып атайҙары менән көрмәкләшә башлағайнылар, әлегәсә шул шөғөлдәрен ташламай, осрашҡан һайын дүртәүләп көрәшәләр. Элек бейегерәк ергә менеп, балаҡайҙарымды имгәтеп ҡуйма, тип иремде тыйып ҡауғалаһам, хәҙер алыҫыраҡ мөйөшкә боҫоп, атайығыҙҙың берәй ерен ауырттырып ҡуймағыҙ, тип улдарыма таҡылдайым. Улдарыбыҙ урынына ҡыҙҙар булһа, шым ғына баш баҫып бәйләм бәйләп, йырлашып теген тегеп ултырырҙар ине лә бит, әммә ләкин... Бәләкәй саҡтарында малайҙар эш боҙһа (унһыҙ ниндәй бала саҡ булһын!), атайығыҙға әйтәм, тип бармаҡ янаным. “Атайҙың йомшаҡ икәнен беләбеҙ, ә барыбер ҡурҡҡан булабыҙ”, – тип көлдөләр үҫкәс. Атайҙарҙың, ысын ирҙәрҙең абруйы шулай көслө була. Ир балалар шул абруй менән тыуа. Һәм уны юҡҡа сығармай, һаҡлаусы, яҡлаусы, көслө зат үҫтереү – әсәйҙәрҙең бурысы. Был йәһәттән һынатманым, шөкөр.\nТоломдар үҙенән-үҙе оҙон итәктәр таптыра икән!\n– Ҡатын-ҡыҙҙы нимә биҙәй? Һәм нимә бөтөнләй биҙәмәй?\n– Нәзәкәтлелек, наҙ биҙәйҙер. Тәмәке тартыу, спиртлы эсемлектәр эсеү, һүгенеү, ирешеп-талашырға яратыу, ир-егеттәрҙе һанламау ҡатын-ҡыҙҙы ҡотһоҙ итә. Ә беҙгә ҡот бик ныҡ кәрәк: ғаилә ҡорғас, йортоңдо нурлар, яҡындарыңа көс бирер өсөн. Хатта һинең менән аралашҡан кешеләргә лә ҡотоң ҡунып, уларҙы уңышлы итә ала.\n– Кейем стилегеҙ ниндәй? Ҡатын-ҡыҙҙың ниндәй кейемдә булыуы мөһимме?\n– О-о, мин уңайлылығы өсөн Casual (кэжуал) стилен ныҡ яратам! Кроссовкиҙар, лоферҙар, ботинкалар, джинсы салбарҙар, футболкалар, майкалар, жакет-жилеттар, ҙур сумкалар, шарфтар – минеке инде ул (көлә). Ниндәй кейемдә булыуың, әлбиттә, мөһим, Гөлшат, сөнки, ни генә тимә, кейемеңә ҡарап ҡаршылайҙар. Кейемеңдән тыш тотош йөҙ-ҡиәфәтеңә, үҙ-үҙеңде тотошоңа ҡарап та, алдыңда ҡыҙыл балаҫ түшәүҙәре йәки танауың алдында ишекте шартлатып ябыуҙары ихтимал. Шуға ла ниндәйҙер учреждениеға, ойошмаға йомош менән бараһың икән (айырыуса эшлекле осрашыуға) һин башыңдан алып аяғыңаса тел тейҙергеһеҙ булырға тейешһең.\n– Элекке яҙмаларығыҙҙа һеҙ малай холоҡло булыуығыҙ, бала саҡта малайҙарға оҡшарға тырышыуығыҙ хаҡында һүҙ йөрөтөүегеҙ хәтерҙә ҡалған. Ә хәҙер һеҙ матур итеп толом үҫтереп ебәргәнһегеҙ. Был һеҙҙең холоҡ-һыҙаттарығыҙға йоғонто яһанымы? Кисәге Баныу менән бөгөнгө Баныу араһында айырма бармы?\n– Айырма юҡтыр, ахыры, ә, бәлки, саҡ ҡына иркәрәк, ҡылансығыраҡҡа әйләнгәнмендер... Миңә утыҙ биш йәш самаһы булғандыр, урау юлды ҡыҫҡартыр өсөн туранан тимер рәшәткә аша һикереп сыҡҡайным ғына, элекке хеҙмәттәшемде тап иттем. Етәр һиңә малай-шалай кеүек һикерәнләп йөрөргә, өлкәнәйергә ваҡыт инде, тип шелтәләп башын сайҡаны. Үҙемдең ҡылығым өсөн уңайһыҙланһам да, әлегәсә үҙгәрергә, төҙәлергә уйламайым да: йүгерергә, баҫтырышырға, һикерергә, йондоҙло, болотло, зәп-зәңгәр күккә ҡарап ятырға, урман-тауҙар буйлап гиҙергә, тәҙрә төбөндә ултырырға, ыртаға, йәғни һис бер сәбәпһеҙ, көлөшөргә яратам. Оҙон сәс үҫтергәс, матур күлдәктәр тектереп, иҙәнгәсә итәктәр һатып алдым (эйе, толомдар үҙенән-үҙе оҙон итәктәр таптыра икән!). Башты текә тотоп урамдан үткәндә кешеләр артымдан әйләнеп, боролоп ҡарап ҡала. Ир-егеттәр генә түгел, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа комплимент яуҙыра, мине артистка, телевидение йондоҙо, тип уйлайҙар. Шулай ҡыланып йөрөп киләм дә, ҡойроҡҡа йыйылған сәсте бейсболка аҫтына йәшереп, ҙур спорт сумкаһын аҫып, спорт кейемендә күнекмәләр залына сабам. Унда ҡайһы бер егеттәр, мине әле кейәүгә сыҡмаған ҡыҙ тип уйлап, ҡулдарын да тәҡдим итте, ҡатын-ҡыҙҙар ул-ейәндәренә лә димләп бөттө... Шулай ҡыҙыҡ итеп йәшәп ятам ул мин.\n– Һис шикһеҙ, һеҙгә ҡыҫҡа сәс тә килешә ине! Үҙегеҙгә нисек уңайлыраҡ? Сәс үҫтереү, тәрбиәләү серҙәрегеҙ менән дә бүлешмәҫһегеҙме?\n– Рәхмәт, Гөлшат! Ҡыҫҡа сәс менән мәшәҡәт күберәк. Уны өс аҙна һайын ҡырҡтырып, көн һайын йыуып торорға кәрәк ине, шапка аҫтында ла тиҙ генә формаһын юғалта һала. Ә оҙон сәскә шапка аҫтында бер нәмә лә булмай. Ул ҡәҙәре бысрамай ҙа. Төрлө-төрлө прическалар яһауы ла күңелле: бөгөн бер образдаһың, иртәгә – икенсе. Оҙон сәсемде хәтәр яратам! Иртән һәм кисен яйлап тарап ултырыуҙан әйтеп бөтөргөһөҙ ләззәт алам.\nБер сантиметрҙан ярты метрға тиклем үҫтергәнсе (уның араһында асаланған остарын күпме тапҡыр ҡырҡтым!) өс йыл ваҡыт үтте. Тиҙерәк үҫһен, тип, ниндәй генә маскалар яһалманы! Уларҙың иң ябайы менән бүлешәм: ике аш ҡалағы дегәнәк майына бер йомортҡа һарыһын ҡушып болғап, шуны сәсеңә һөртәһең дә, йылы ҡалпаҡ кейеп, бер сәғәттән шампунь менән йыуаһың. Икенсе маска ла ябай ғына: ярты стакан кефирға (әсегән һөткә) бер йомортҡа һарыһын, 1-2 балғалағы дәрсен онтағы (корица) ҡушып болғап, килеп сыҡҡан шыйыҡ бутҡаны еүеш сәскә һылайһың. Ярты сәғәт таҫтамал аҫтында тотҡас, йыуып төшөрәһең. Маскаларҙы аҙна һайын икешәр ай дауамында яһаным. Бынан тыш мунса төшкәндә гелән кесерткән һыуы менән сайҡаным. Сәсемде тәрбиәләргә яратҡас, артабан да үҫтерермен, тим.\n– Ихласлығығыҙ өсөн рәхмәт, Баныу! Ғәжәйеп матур күңелле кеше икәнегеҙгә тағы ла бер инандым бөгөн! Һеҙҙең кеүектәр күберәк булһын ине!\n– Үҙегеҙгә рәхмәт, Гөлшат! һөйләмәгән нәмә ҡалманы бит! Берәйһе аҙағынаса уҡый алырмы икән (көлә)?!


Борай егете намыҫ менән хеҙмәт итеп ҡайта\nВатанды һаҡлау — ир-егеттәрҙең быуындан-быуынға күскән изге бурысы. Хәрби хеҙмәттәге кешеләр оло ихтирамға лайыҡ. Улар ил сиген, тыныс тормошобоҙҙо уяу һаҡлай.\n— Армия! Ябай ғына тойолған һүҙгә тәрән мәғәнә һалынған. Йәп-йәш егеттән ҡыйыу ир-атҡа әйләнеп ҡайта торған сынығыу мәктәбе ул. Армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡан егеттәр элек-электән абруйлы һаналған, — ти хәрби хеҙмәтен намыҫ менән үтеп ҡайтыусы Борай егете Марат Нурисламов.\nМарат Борай 3-сө мәктәбен уңышлы тамамлап, Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжына уҡырға инә. 2016 йылдың ноябрендә армия сафына алына. Ул Приморье крайында разведчик-снайпер булып хеҙмәт итә. Әсәһе Рәүфә Нурисламоваға хәрби частән Рәхмәт хаты ла килә. Унда Мараттың намыҫ менән хеҙмәт итеүе, инициативалы, тырыш булыуы хаҡында әйтелә һәм шундай аҡыллы, булдыҡлы ул тәрбиәләгәне өсөн рәхмәт һүҙҙәре еткерелә.\nХеҙмәтен иҫән-имен тамамлап, 2017 йылдың декабрендә Марат тыуған ауылына ҡайта. Маҡсаты — уҡыуын дауам итеп, яҡшы эшкә урынлашып, матур донъя көтөү.\n— Һалдат өсөн армияла бер йыл хеҙмәт итеү әллә ни оҙаҡ ваҡыт түгел. Минеңсә, егет кеше «һалдат һурпаһы»н тәмләп ҡарарға тейеш. Сөнки армия характер, ныҡлы ихтыяр көсө тәрбиәләй. Ә былар тормош өсөн иң кәрәкле сифаттарҙың береһе, — ти Марат.


Нимә көслө – доға көслө\n17 Июль 2019, 11:50\nДоғалар –кеше тормошоноң айырылғыһыҙ бер өлөшө булып тора. Ниндәй осраҡта ла Аллаһы Тәғәләғә доғалар менән мөрәжәғәт итергә ғәҙәтләнгәнбеҙ, хатта ҡаныбыҙға һеңгән тиергә була. Бала саҡта йүгергеләп уйнап йөрөгәндә ҡолап китһәк тә, өләсәйҙәр өшкөрөп ебәрер ине. Илаулаһаҡ та, сырхап китһәк тә, инәй-олатайҙар өшкөрҙө.\nБеҙҙең ауылда Фәғилә тигән инәй була торғайны. Мәрхүмә инде үҙе күптән. Оҙон ғүмерле булды. Әбейҙәрсә генә итеп тегелгән йәшел күлдәген кейеп, таяғына таянып, көн дә хәл белергә инде. Кеше килгәс, һорап та тормай, сәй ҡуябыҙ. Ҡоро сәй булһа ла, эсеп алайыҡ тиһәк, сәйҙең ҡороһо буламы, тиер ине. Бер ҡасан да баш тартманы. Ризыҡтан оло булманы. Арлы-бирле тәм-том менән генә сәй эсһә лә, оҙон итеп доғаһын ҡылыр ине...\nБер мәл һин дә мин генә йөрөгән ерҙән күҙем йәшләнеп, арпа сығып, ауырып киттем. Аяғөҫтө генә үтер тиһәк, үтмәй һуҙыла башланы. Әсәйем Фәғилә инәйгә алып китте. Оҙаҡ өшкөрҙө. Доға уҡып ултырған еренән иҫәнәп-иҫәнәп, ойоп китә. Үҙе ара-тирә “Ҡалай ныҡ ҡағылған, ҡарыштырып тик тора” тип һөйләнеп-һөйләнеп ала... Шул өшкөрөүҙән икенсе көнөнә шәбәйеп тә киттем.\nНимә көслө – доға көслө ти торғайны ҡартатайым да.\nӨләсәйем мәрхүмә лә бер хәлде бәйән иткәйне. Ул да доға көсөнә бәйле. Иген баҫыуына йәшен уты осҡоно эләгеп янып китә. Һыу ҙа һибеп ҡарайҙар, һуҡҡылап та, ҡом һибеп тә маташалар. Һүндерермен тимә, оторо ялҡынлана. Ашығып имамдар килеп етә. Бөтәһен дә ситкә китергә ҡушып, өшкөрөп, доғаларын уҡып, япраҡлы ағас ботағы менән генә һыпырып, утты туҡтаталар. Хоҙай ҡөҙрәтенә, доға көсөнә шунан нисек ышнамайһың?! Ниндәй доға булғандыр, Хоҙай ғына белә хәҙер. Яҙып, ятлап алыусылар булмағандыр ҙа, ҡыҙғанысҡа ҡаршы. Ул замандарҙың кешене ниндәйерәк идеалогияла тәрбиәләгәнен беләбеҙ...\nБер апай менән икәү йомош төшөп бер кешеләргә барҙыҡ. Бәйҙә торған эттәре ашарҙай булып өрә, үтеп булмай. Юлдашым нимәлер уҡып, ыңғайлап атлай башлағайны, ташланырҙай булып торған эт бер заман ҡойроҡ болғап, уйнаҡларға тотондо! Доға көсөнә шулайтып тағы бер шаһит булдым. Аҙағыраҡ ниндәй икәнлеген һорашып белдем: “Сәләмүн ғәлә нухи фил ғәәләмин” (“Ас-Саффәт” сүрәһенең 79-сы аяты, мәғәнәһе: “Ғәләмдәгеләрҙән Нухҡа сәләм!”).\nЭттәргә һәм йыртҡыс хайуандарға ҡаршы уҡыла торған тағы ла башҡа бер нисә доға бар: “Әғүҙү билләһи минәш шайтанир раджим, бисмилләһир рахмәнир рәхим” тип әйткәндән һуң “Үә кәлбүһүм бәәситуң ҙираағәйһи бил-үәсиид” (“...Ә эттәре лә тупһала ята ине, аяҡтарын һуҙып, йоҡлашып”-“Мәмерйә” сүрәһенең 18-се аяты) тигән доғаны уҡыйһың. Был доғаны башҡа йырҡыстарға, мәҫәлән, айыу, бүре, ҡабан, һеләүһен һәм башҡа хайуандарға ла уҡырға мөмкин.\nҠатын –ҡыҙҙарға тулғаҡты еңеләйтеү өсөн Аллаһы Тәғәләнең 99 исеменең хәтергә төшкәнен ҡабатлау ҙа ярҙам итә, айырыуса “Әр-Рахман-Әр-Рахим”, “Әл-Латиф” тигән исемдәрен ихлас ҡабатлау, ысынлап та, еңеллек бирә. Ғөмүмән, Аллаһы Тәғәләнең бөтә исемдәренең дә хикмәте, ҡөҙрәте ҙур.\nМатди бурыстан ҡотолоу өсөн уҡый торған доға ла була: “Аллааһуммә-кфинии бихәләәликә ғән хәраамикә үә әғнинии бифәдликә ғәммән сиүәәк”\nМәғәнәһе: “Эй Аллаһым, Һин хәләл-рөхсәт иткәнеңде хәрәмдән ҡотолорлоҡ итеп бир, һәм Үҙ рәхмәтең менән Һинән башҡа кемгәлер мохтаж булыуҙан һаҡла!”\nРизыҡ һорау доғаһы ла бар:\n“Аллааһүммә йәә муфәттихәл-әбүәәб. Ифтәх ләнәә хайрал-бәәб. Аллааһүммәрзуҡнәә ризҡан хәләәлән таййибән вә ризҡан үәсиғән, бирахмәтикә йә әрхәмәр-раахимиин. Үә әнтә хәйрур-раазиҡыын” (Эй, ишектәрҙе асҡан Аллаһым! Беҙгә хәйерле ишектәрҙе ас, Аллаһым! Беҙгә хәләл һәм пак ризыҡтарҙы ихсан әйлә, ризығыбыҙҙы киң ҡыл, мәрхәмәтлеләрҙең Мәрхәмәтлеһе! Ризыҡ биреүселәрҙең иң хәйерлеһе — Һинһең!).\nДоғалар көндәлек эштә лә ҡурсып тора беҙҙе. Баҡсаны ҡырмыҫҡа баҫып киткәндә лә доға ярҙамға килә. Бының өсөн “Ән-нәмл” (Ҡырмыҫҡа) сүрәһенең 18-се аятын - Йәә әййүһәән-нәмлү-дхулуу мәсәәкинәкүм лә йәхтимәннәкүм Суләймәәну үә джунуудуһу үә һүм лә йәшғурун” ( “Әй, ҡырмыҫҡалар! Ояғыҙға кереп ҡасығыҙ. Һаҡ булығыҙ, Сөләймән ғәскәрҙәре, үҙҙәре лә белмәҫтән, һеҙҙе тапап-ярып китмәһен”) - ҡағыҙға яҙып, уның иләүенә һалһаң, улар ул урынды Хоҙай ҡөҙрәте менән ташлап китә икән.\n“Сүбхәналлаһи үә бихәмдиһи сүбхәналлаһил ғаҙыйм үә бихәмдиһи әстәғфируллаһ” тигән доғаны фәрештәләр тәсбихе тип тә әйтәләр икән. Бөрйәндән Айһылыу апай Ғарифуллина ла былай тип яҙа ул доға хаҡында: “Уны иртәнге намаҙға тиклем 100 тапҡыр әйтһәң, шул кеше фәҡирлектән имен булыр, уға ризыҡ киңлеге, файҙалы кәсеп насип булыр, тип уҡығайным. Ошо тәсбихте төндә йоҡларға ятҡанда 100-ҙө әйтеү ғәҙәткә инеп китте. Онотоп китһәм, шундуҡ белгертә: аҡса етмәй, иремә эш булмай, бурысҡа батып кителә. Үҙем эш табалмай йонсоп йөрөгән һәр кешегә өйрәтеп йөрөйөм. Күп кеше, ошо тәсбихте әйтеп Аллаһты зекер итеүҙе даими шөғөлгә әйләндергәс, эшле, аҡсалы булып китеп, рәхмәт әйтте. Үҙе бер ҡыуаныс. Ни генә тиһәк тә, ризыҡ биреүсе хөкүмәт түгел, Аллаһ шул. Һыналған ысул: гел зекерҙә , доғала булһаң, ризыҡты Аллаһ һин уйламаған ерҙән бирә...” (Ҡөрьәндән дәлил дә килтерә: “Кем Рахмәәнды зекер итеүҙән ваз кисһә, уның янына шайтанды ҡуйырбыҙ, шайтан гел уның артынан тағылып (ҡотортоп) йөрөр” (“Зухруф” (“Алтын хазина”) сүрәһе (43), 36-сы аят)).\nХәйер, бер Айһылыу апай ғына түгел, һәм кемебеҙ ҡылған доғаларының көсө, шифаһы тураһында һөйләй, уртаҡлаша алыр ине, хәтерегеҙгә төшөрөп ҡарағыҙ әле.\nБала саҡтан һәр кемебеҙ ололар артынан ҡабатлап йөрөп өйрәнгән “Бисмилла”ның ғына ла әллә күпме хикмәттәре бар. Бына шуларҙың бер нисәүһе (“Һәфтиәк-шәриф” китабынан):\n* Башында “Бисмилләһир-рахманир-рәхим” һүҙҙәре булған доға кире ҡағылмаҫ;\n* Кем дә кем “Бисмилләһир-рахманир-рәхим” тип берәр сихыр, боҙоҡ өҫтөнә 487 мәртәбә уҡып өрһә, ул сихыр үҙ көсөн юғалтыр;\n* Кем дә булһа 50 мәртәбә “Әр-рахмәнур-рәхим” тип берәр ҡағыҙға яҙып, шул ҡағыҙ өҫтөнә 150 мәртәбә “Бисмилләһир-рахманир-рәхим”де уҡыһа, берәр яуыз хужа янына әлеге ҡағыҙҙы ла алып инһә – уның яуызлығынан имен булыр;\n* Яуыз кешенең йөҙөнә ҡарап, “Бисмилләһ” 50 мәртәбә уҡылһа, яманлығы теймәҫ;\n* Ҡағыҙға “Бисмилләһ”те 35 мәртәбә яҙып, өйҙөң берәр урынына ҡуйһаң, яуызлыҡ инмәҫ.\nДоғаларҙың ҡабул була торған мәлдәре лә була. Ә бына хәрәм ризыҡ ейгән кешенең доғаһы 40 көн буйына ҡабул ителмәҫ.\nНимә көслө – доға көслө. Күңелебеҙҙә Аллаһы Тәғәләгә инаныу булһа, телебеҙҙән доғалар төшмәһә, тормошобоҙ ҙа бәрәкәтле булыр.\nАйгөл АЙЫТҠОЛОВА .


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - "БИШУТ" СӘЙЕ - 2019 - Мәҡәләләр\nЕр йөҙөндә "сәй" тип аталған япраҡты эҫе һыуҙа бешереп эсеү ғәҙәте нисек, ҡайҙа барлыҡҡа килгәндер, аныҡ түгел. Әммә төрлө үләндәрҙе бешереп эсеү, моғайын, таш быуаттан килә. Кешенең мейеһе һәр ваҡыт ижади эшләп тора. Шуның менән дә ул хайуандыҡынан айырыла. Ниндәй үләнде бешереп эсһәң, ниндәй сирҙәр кәмей, ниндәй көс-ҡеүәт арта йәки, киреһенсә, ниндәй үлән быуындарҙы йомшарта, йоҡоно килтерә икәнен ата-бабаларыбыҙ быуындан-быуынға һөйләп, өйрәтеп, күсереп килгән.\nИң ҡыҙығы, һәр халыҡта үҙенсәлекле ысулдар йәшәй. Мәҫәлән, ҡытайҙар күберәк йәшел, ҡыҙыл, һары һәм хуш еҫле сәйҙәрҙе ярата, Тибетта иһә "часуйма" тигән сәй эсәләр (был сәй пресланған япраҡтарҙан бешерелә лә мотлаҡ иретелгән һыйыр майы һәм тоҙ өҫтәлә). Әйткәндәй, Тибетта борон-борондан башҡорттарҙағы кеүек талҡан ҡулланалар һәм талҡан онона май ғына түгел, брикетҡа ҡатырылған сәй япраҡтары онтағын да ҡушалар. Үҙенсәлекле "ҡоро сәй" килеп сыға. Уны ашаған кешенең кәйефе күтәрелә һәм сәләмәтлеге яҡшыра. Монголдар иһә беҙ эсеп өйрәнгән ҡәҙимге сәйҙәргә һөт кенә түгел, май, тоҙ ҙа ҡушалар. Ҡайһы берҙә бер стакан сәйгә тоҙ ғына түгел, бер бөртөк ҡара борос та төшөрәләр. Ҡалмыҡтар был тәңгәлдә лавр япрағы йәки мөшкәт сәтләүеген (мускатный орех) ҡулланалар. Японияла йәшел сәй яраталар. Улар бигерәк тә сәйҙең хуш еҫенә ныҡ иғтибарлы. Шуға ла бер стакан һыуға бер балғалаҡ самаһы йәшел сәйҙе һалып, сәйнүккә эҫе һыу ҡоялар ҙа бер-ике минуттан эсә башлайҙар. Сәй тулыһынса бешеп өлгөрмәй. Эҫе килеш аш алдынан яйлап ҡына ике-өс йотом (шәкәрһеҙ генә), ашап бөткәс тағы ла шулай эҫе сәйҙе ике-өс йотом эсеп ҡуялар.\nБөгөнгө көндә "сәй" һүҙе бары тик "сәй япрағын" ғына бешереп эсеүҙе түгел, ғөмүмән, үләнде эҫе һыуҙа бешереп эсеүҙе аңлата. Буталыш китмәһен өсөн генә "үлән сәйе" тибеҙ. Хәҙер төрлө дарыуханаларҙа йәнеңә теләгән ҡушылмалы "үлән сәйҙәре"н табырға мөмкин (бигерәк тә артыҡ һимереүҙе туҡтата торғандары күп осрай).\nМинең фекерем шулай: һатыуҙағы, бигерәк тә лицензиялы аптекаларҙағы һәр үлән дә ентекле тикшереү үтә һәм, әлбиттә, ниндәйҙер кимәлдә файҙалы. Ни өсөн "ниндәйҙер кимәлдә" тием, сөнки ысынлап та файҙаһы тейһен өсөн был ҡушылмаларҙы бик оҙаҡ, хатта бер-ике йыл дауамында бер туҡтауһыҙ, әммә самаһын белеп (күрһәтмәлә яҙылғанса) кенә эсергә кәрәк. Шунда улар ысынлап та файҙалы. Ә беҙ нимә эшләйбеҙ? Грипп йәки башҡа берәй инфекция сире башландымы, тиҙ генә һауығыу өсөн йә ҙур миҡдарҙа үлән бешереп эсеп, "зыян" эшләп ҡуябыҙ, йәки үләндәрҙе, мәҫәлән, тын юлдарын таҙартыу өсөн (бронхит, трахеит, пневмонияларҙан һуң) йүткереү туҡтағанса, бер-ике аҙна дауамында эсәбеҙ ҙә, вәссәләм. Минеңсә, был дауаланыу бик файҙалы булмаясаҡ. Бары тик ошо үләндәрҙе һатып алған аҡсаны елгә осороу ғына.\nШулай аҡсағыҙҙы ла янда ҡалдырып, сәләмәтлегегеҙҙе лә нығытып, бар ғаилә менән күтәренке кәйефтә йәшәгегеҙ килһә, артабан уҡығыҙ һәм, әгәр оҡшаһа, минең кәңәштәрҙе тыңлағыҙ. Оҡшамаһа, фитоаптекаларға юлланығыҙ. Һәр хәлдә, шәхсән үҙем йылдар буйына ҡулланған ысул, файҙалы кәңәштәрем менән бүлешергә теләйем (фекерҙәрем менән килешмәүселәрҙе лә ихлас тыңлаясаҡмын!)\nТәүҙә иң ябай һәм һәр кемгә файҙалы үлән сәйе ҡушылмаһынан башлайыҡ һүҙҙе. Был үләндәр Башҡортостаныбыҙҙың һәр төбәгендә үҫә һәм был ҡушылмаларҙы хәтерҙә тиҙерәк ҡалһын өсөн "Бишут"сәйе тип атаным. Йәғни был ҡушылмаға биш төрлө үлән ҡушыла. Ул йөрәк эшмәкәрлеген көйләй, ҡан һәм лимфа юлдарын таҙарта, тимәк, баш мейеһе эшмәкәрлеген яҡшырта, иммунитетты нығыта.\nКлевер сәскәһе. Файҙаһы - йөрәк-ҡан тамыры системаһын көйләй, микроэлементтарға бай, хуш еҫле. Борсаҡ, фасоль кеүек "ҡуҙаҡлылар" төркөмөнә ҡарағас, клевер сәскәһендә лә аҡһым, азот, май кислоталары (ашҡаҙан эшмәкәрлегенә, быуын кимерсәктәренә файҙалы майҙар) күп. Иммунитетты нығыта.\nҠарағат япрағы. Файҙаһы - хуш еҫле флавоноидтарға бай (ашҡаҙан-эсәк эшмәкәрлеген көйләй, кәйефте күтәрә). Бигерәк тә иммунитетты көйләүсе, йөрәк эшмәкәрлеген яҡшыртыусы барыбыҙға ла билдәле, тик аш-һыу аша ғына организмға инеүсе С витамины күп. Ҡарағаттың ҡалын һәм ҡуйы йәшел төҫтәге япраҡтарының файҙаһы ҙур. Мөмкинлек булһа, баҡса ҡарағатынан бигерәк, ҡырҙа, йылға ярҙарында, уйһыулыҡтарҙа үҫкән ҡарағаттың япраҡтарын йыйығыҙ.\nҠурай еләге япрағы һәм емештәре. Файҙаһы - ҡан тамырҙарын таҙарта, ҡуйы ҡан бер аҙ шыйыҡлана, туҡыма араларындағы артыҡ шыйыҡсаны сығара, артерия баҫымын көйләй. Йәй һәм көҙ осоронда бары тик ҡурай еләгенең япраҡтарын ҡулланырға, ә ҡыш һәм яҙ айҙарында емешле суҡтарын сәйгә ҡушыу отошло.\nЕр еләге япрағы һәм емешле суҡтары. Файҙаһы - микроэлементтарға бай. Бигерәк тә йөрәк эшмәкәрлеге өсөн файҙалы пектин матдәһенең күп булыуы отошло. Япраҡ менән емешле суҡтарҙы ҡурай еләге япрағы кеүек ҡулланырға кәңәш итер инем. Боланут (русса "Иван-чай" исеме менән билдәле) япрағы һәм сәскәләре. Был үләнде ҡушыу мотлаҡ шарт түгел. Әгәр киптерелгән үлән булһа, ҡушығыҙ. Был үлән сәйгә үҙенсәлекле хуш еҫ өҫтәй. Файҙаһы - тонусты күтәрә, бар организмға еңеллек бирә, баш мейеһе эшмәкәрлеген көйләй, хәтерҙе яҡшырта. Был үлән булмаһа, барыбыҙға ла билдәле мәтрүшкә үләнен (сәскәһен) ҡулланырға була. Шәхсән үҙем ошо үләндең еҫен бик яратып бармайым, шуға бик һирәк ҡулланам.\nИҫкәрмә. Мәтрүшкә тигәс, һары мәтрүш (зверобой продырявленный) үләнен көндәлек эсер сәйгә ҡушып ҡуймағыҙ! Был үлән - дауа үләне! Уларҙың файҙаһы ла, артыҡ ҡулланғанда зыяны ла бар, тимәк.\nБар кешегә лә килешкән, бер ниндәй кире тәьҫире булмаған Бишут ҡушылмаһы өсөн бына ошо үләндәр етә. Йә, кемегеҙ белмәй ҙә, кемегеҙ өсөн был үләндәрҙе йыйып киптереү ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙыра? Болануттан башҡаһы күптәрҙең йорто янында ғына йәки баҡсаһында, бик булмаһа, күршеләрҙең баҡсаһында үҫә. Еләктең баҡсала үҫкәне лә файҙалы. Әммә ҡыр еләге япраҡтарын йыя алһағыҙ, бигерәк яҡшы. Әйткәндәй, бер серем дә бар.\nМинең кәңәш: Күптәр ҡыр еләген йыйып алып ҡайтҡас, эреләрен ваҡтарынан айыра һәм ваҡтарын, бешмәгәндәрен ташлай. Әгәр мин өйрәткән сәйҙе эсеп, ҡышты сирләмәй генә үткәрергә уйлаһағыҙ, ана шул ваҡ, сей йәки иҙелгән еләктәрҙе (кәрәкмәгән япраҡ, үләндәрҙән аралап) йыйып киптерергә генә кәрәк. Йәнә лә, юғары сортлы еләк ҡайнатмаһы әҙерләргә яратыусылар ҡыр еләгенең төпһәһен алып таҙарта (хәҙерге йәштәр өсөн ят булһа ла, беҙ йәш саҡта гел шулай таҙарта торғайныҡ). Үлән сәйе яратыусылар өсөн таҙартыуҙан ҡалған еләк төпһәләре - оло байлыҡ! Үҙегеҙҙең еләк йыйырға ваҡытығыҙ булмаһа, бары тик күрше-тирә, дуҫ-иштәрегеҙгә алдан әйтеп ҡуйығыҙ, еләк төпһәләрен ташламай һеҙгә бирһендәр. Шул ғына.\nЕләк япрағы тураһында нимәгә оҙаҡ яҙам. Сөнки күптәр еләктең файҙалы һәм сәйгә тәм биреүен белә, әммә еләк япрағы шул тиклем йоҡа һәм бәләкәй, ә инде киптергәс, үтә мурт була. Бер-ике әйләндерһәң, он кеүек ыуалып бөтә. Шул сәбәптән генә күп кеше еләк япрағын йыйып тормай. Ә был япраҡ (төпһәһенең дә файҙаһы шул уҡ, ә инде еләкле суҡтарҙың файҙаһы икеләтә артыҡ) берҙән, күп, икенсенән, файҙалы.\nБишут ҡатнашмаһын әҙерләү. Иң мөһиме - был файҙалы үләндәрҙе дөрөҫ нисбәттә ҡушып, сәй өсөн әҙерләп алыу! Иң тәүҙә ҡоро эмалләнгән ҙур табаҡ алығыҙ. Мотлаҡ ҡоро булһын. Бер тамсы ғына һыу эләкһә лә үләндәрегеҙҙең тиҙ арала боҙолоуы ихтимал. Һеҙ бер юлы бер айға етерлек ҡатнашма әҙерләйһегеҙ. Ҡулығыҙҙы яҡшылап йыуып, ҡоротоғоҙ. Шунан сиратлап табаҡҡа кипкән үләндәрҙе һала башлайбыҙ.\nБеренсе ҡат. Һәр үләндән берәр ус алып табаҡҡа һалығыҙ. Әгәр әле ҡаты һалҡындар етмәгән икән, ҡарағаттың япрағын ғына һалығыҙ. Сөнки ҡарағат емештәре бик көслө. Уларын витаминдар аҙайған осор - ҡыш һәм яҙ ҡулланырһығыҙ. Аҙаҡ ике ҡуллап үләндәрҙе еңелсә генә күтәргеләп, ҡатнаштырығыҙ.\nИкенсе ҡат. Клевер, ер еләге, боланут үләндәренән тағы берәр ус өҫтәгеҙ. Тағы ла бер тапҡыр күтәрә биреп болғатып алығыҙ. Әгәр ҙә был ҡатнашма аҙ һымаҡ тойолһа, шул уҡ тәртиптә яңынан ҡабатлағыҙ йәки клевер сәскәһе менән боланут япраҡтарын тағы ла берәр ус өҫтәгеҙ.\nСама менән ниндәй дәүмәлдә ҡушыла был ҡатнашмаға үләндәр? Клевер, боланут, ер еләге - 2 өлөш. Ҡарағат, ҡурай еләге япраҡтары - 1 өлөш. Ни өсөн шулаймы? Сөнки ҡарағат япрағы күп булһа, сәйҙең төҫө ҡарая, ә ҡурай еләге күп булһа, күберәк тирләтә һәм файҙалы матдәләр тиҙ юғала, тимәк. Ә клевер сәйгә бал тәмен бирә (Юҡҡа ғына йәйгеһен бал ҡорто ошо сәскәнең янынан китешмәй). Боланут (йә мәтрүшкә) хуш еҫ, еләк япрағы әскелтем тәм бирә.\nҮләндәрҙе ҡушып бөткәс, барыһын да полиэтилен ҡапсыҡҡа һалып ҡуйырға ла, бер аҙнаға етерлеген генә сәй өҫтәле янына, тимер йә фарфор (полиэтилен һауыт ярамай, еҫе боҙола) һауытҡа һалып алып ҡалырға. (Был сәй бөткәс кенә моҡсайҙағы сәйҙән һауытҡа яңынан һалырһығыҙ). Шулай иткәндә сәйҙең хуш еҫе юғалмай.\nЙәнә бер сер - бәләкәй һауытҡа һалыр алдынан шул миҡдарҙағы сәйҙе ныҡ ҡына итеп уста ыуып ваҡлап алырға була. Шулай иткәндә һауытҡа күберәк һыя йәнә сәй тиҙерәк бешә. Ә ҙур ҡапсыҡтағы сәйҙе бик ваҡларға ярамай.\nСәйҙе дөрөҫ бешереү мотлаҡ. Сәйнүктең эсенә эҫе һыу ҡойоп, бер минуттай ҡапҡасын ябып тоторға. Аҙаҡ был һыуҙы түгеп, сәйнүккә тәүҙә ҡәҙимге ҡара (йәки йәшел) бөртөклө сәй (бер эсеүгә етерлек итеп, мәҫәлән бер балғалаҡ) һалырға ла "Бишут" үлән сәйенән ике семтем (ҡара сәй күләменән 3 тапҡырға күберәк) төшөрөргә һәм өҫтөнә, сәйнүктең яртыһынан итеп ҡайнар (ҡайнап сыҡҡас 3-5 минут үткәс тағы ла яҡшыраҡ) һыу ҡойорға. Сәйнүк өҫтөнә таҫтамал ҡапларға. 5 минут самаһы ваҡыт үткәс, сәйнүккә тағы ла эҫе һыу өҫтәргә. Болғатырға кәрәкмәй. Үлән сәйе япраҡтары тәүҙә өҫтә була, аҙаҡ аҫҡа төшә башлай. Тимәк, сәй әҙер, эсә башларға мөмкин.\nҮлән сәйен бер үк сәйнүктән көнөнә 3 тапҡыр эсергә мөмкин. Бының өсөн әле өйрәнгәнсә яһалған сәйҙе, үләне генә ҡалғанса яһап бөтөрөргә (йәки ҡалған сәй һыуын икенсе һауытҡа ҡойоп торорға). Иң мөһиме, сәйнүктә һыу күп ҡалмаһын. Сөнки был һыу һыуынасаҡ һәм сәйҙең тәмен боҙасаҡ. Өс тапҡыр бешергәс, мотлаҡ сәйнүкте таҙартырға кәрәк. Был ысул ҡулланғанда сәйнүктең уртаса ҙурлыҡтағыһы отошло. Сөнки сәй япраҡтары бүртеп, сәйнүк эсе тиҙ генә тулып китә.\n"Бишут" сәйен эскәндәй булдыҡ шикелле. Был ҡатнашманы һәр кем ниндәй генә сире булыуға ҡарамаҫтан, ҡурҡмайынса көн һайын эсә ала. Дөрөҫөрәге, шулай эсһә, иммун системаһы нығына һәм организм һауығыу өсөн көс туплай башлай. Быныһын үҙем һәм ғаиләм миҫалынан беләм. Тәжрибә өсөн бер йылда был ҡатнашма сәйен беребеҙ ҙә эсмәнек. Ҡыш буйына ниндәй генә киҙеүме, һалыумы булмаһын, һәр беребеҙ икешәр, өсәр тапҡыр сирләп алдыҡ. Икенсе йылы барыбыҙ ҙа был сәйҙе яңынан эсә башланыҡ һәм сирҙәр кәмене йәки еңелерәк үтә башланы. Хәҙер улым үлән һалынмаған сәйҙе эсеүҙән бөтөнләй баш тарта башланы. Ҡайһы берҙә, һиҙер микән тип, ҡәҙимге ҡара сәйҙе генә бешереп ҡуйһам, эсеп ҡарай ҙа, "үләне юҡ бит" тип, үҙе эҙләп табып, үлән ҡушып ҡуя. Үҙе икенсе тапҡыр эскәндә үләндәрҙең хуш еҫе һаҡланһын өсөн сәйнүк төбөндә артыҡ һыу ҡалманымы икән тип күҙәтеп кенә йөрөй.\nӘ үләндәрҙе йәй буйы ҡаланан 20-30 саҡрым алыҫлыҡтағы баҡсабыҙҙан, баҡса янындағы урман ситтәренән, йә районға ҡайтҡанда йыйып алам. Бер ҡышҡа етерлек кенә әҙерләйем. Оҙаҡ һаҡлаһаң, тәме юғала.\nЯҙылған: 20.08.19 | Ҡаралған: 403


Секс Уйындар, Йәнһүрәттәр Гей – Бушлай Онлайн Уйындар Ххх\nУйын Фантазияны Тормош Йәнһүрәт Гей Килтерә Сексу\nПорноигр эш ҡасан етә, уларҙың береһе иң популяр булып тора.gnu. тенденциялары һәм парталдар. Йәнһүрәт персонаждары менән бер аниме һәм трахаться барырға теләй. Шуға ҡарамаҫтан, күпселек туплау һәм сайтта эшләргә була икән, тип туранан-тура ҡатнашыуы кәрәк, онотмам, тип, табыныу булды гей-порно, һәм ир-аттар двуличный бисексуал, уйындар уйнауҙы хуп күрә ине ул, уның хәрәкәттә булған кеше "бер кеше". Әгәр һеҙ эҙләсе платформа яҡшы, унда уйнарға мөмкин хардкорный секс-аниме һәм йәнһүрәт персонаждары менән яратҡан уйындарының береһе, шуға һеҙ килеп эләккән йорт адресы буйынса., Гей-мультяшный секс-уйын-былар барыһы ла һеҙҙең фантазияға өсөн кәрәк, улар, һеҙ нисек беркасан ла уйламаным, тормошҡа ашты. Беҙ бөтә уйынды алырға була, улар һеҙҙең өсөн күңелле төн кәрәк, тип һанай һәм улар өсөн ҡайһы бер минут һеҙ кончать мәжбүр.\nТик бының өсөн һеҙ ҙә туҡтай. Һеҙ уйнауын дауам итә, әлегә беҙҙең коллекцияла тамамлай. Был сәғәт коллекцияһын тиҫтәләгән уйын процесс, һәм барыһы өсөн тәғәйен түгел, һеҙҙең өсөн кончать шулай, элек нисек беркасан. Наслаждайся барыһы да һеҙ беҙҙең сайтта бушлай ала. Бындай шарттар менән бәйле һәм был азатлыҡ түгел. Беҙ сексуаль уйын тәҡдим, дөрөҫө, башҡаларға түләү ысулдары һеҙҙең беркасан ла мәжбүр итә. Видеореклама һеҙгә сикһеҙ түгел, тура ҡарап, һәм беҙ һеҙҙе бер ҡасан да йүнәлтелгән. Хатта беҙ һеҙгә беҙҙең сайтыбыҙҙа ла ҡушылырға мәжбүр итә. Һеҙ бында таба, һеҙ килә, ниндәй ҙә булыуы шарт., Ябай һәм наслаждайся барыһы да килдек, - тип, беҙҙең китапханаһында булды был.\nПорно Сайттар, Беҙҙең Уйындар Күп Пародийный Гей\nБыл категорияның төп секс ике парта беҙҙең сайтта буласаҡ-уйын. Бер яҡтан, беҙҙе партала иң популяр йәнһүрәт персонаждары булып. Ә икенсе яҡтан, беҙҙең уйын булмаһын, ул иң ҡайнар порно һеҙ тәҡдим-аниме һәм манга бар. - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ уларға оҡшарға, ғәмәлде мотлаҡ һеҙгә рәхәт ала.\nХардкорный секс-егеттәр уйыны нисек бара из мультфильмов геройҙар менән йәнһүрәт менән өлкәндәр өсөн дә мәлих, шулай итеп, егет, һеҙҙең шул ваҡытта ул ғашиҡ булыуы менән, йәш булған кеүек. Флэш беҙҙең уйындар күп буласаҡ, һәм улар һеҙгә үҙенең яратҡан персонажына трахать Marvel DC, дөрестен һәм йәнһүрәт персонаждары менән беҙҙең иҫәркәй булып уйнаны, ул ябай уйнарға күңелле.\nӘгәр һеҙҙе яратабыҙ һәм аниме отаки-мәҙәниәт, әммә һеҙ шулай уҡ булған нәмә өсөн егеттәр араһында cure, һеҙ ҡарау өсөн сәбәп һәр саҡ анин биреү өсөн, ҡаты булды. Аниме-идеаль өсөн был әйберҙәрҙең кем ярата. гейне. Һәм беҙ күп алыр хентай-пародийный уйындар, иң ҡайнар аниме персонажы һеҙ наслаждаться, был коллекция гея ғәфү итеп булмай. Шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙарға оҡшаған был уйын беҙҙең сайтта, шулай уҡ улар мауығып ҡараны ярата секс һәм малайҙар һы на яои менән бөтә малайҙар, ҡыҙҙар порно ҡыҙ менән был ҡатын-ҡыҙ шул тиклем яратып ҡараныҡ., Беҙҙең сайтта күпкә күберәк булһа, һеҙ тикшерергә тейеш, сөнки уйындар бөтә гей булыуы был шатлыҡ-мультяшный секс-уйын дөрөҫ һүрәтләнгән һүҙ булырға мөмкин түгел. Барыһы ла ябай һәм тергеҙеп ҡарайбыҙ, тип теләйем.\nГейне Уйнау-Тыныс Һәм Хәүеф-Хәтәрһеҙ Уйнайбыҙ Мультяшный Веб-Сайты\nҠасан беҙ булдырған был сайт, беҙ яҡшы белгән, сөнки беренсе, беҙгә кәрәк булған нәмәләр тураһында белергә, уйынса, был - беҙҙең хәүефһеҙлек платформа. Беҙ беләбеҙ, был-һы түгел, ул ҡатнашыусылар, йәмғиәттә, бигерәк тә әгәр һеҙҙең шкафта түгел.гейне була. Шулай итеп, беҙ шулай ҡайғыртабыҙ, хәүефһеҙлек өсөн һәр ваҡыт һеҙ беҙҙең сайтта буласаҡ. Бер ваҡытта ла унда нәмә булһа, һеҙ һораған өсөн ниндәй ҙә булһа шәхси мәғлүмәт. Бөтә уйындарын асыу платформала беҙҙең өсөн килеүселәр, һәм беҙ берләшмәһе, хатта алы функцияһы булған кеүек бүлеккә комментарий, ул башҡа иҫәп яҙмаларына ҡулланырға мөмкин., Сервер шифрланған, шуға балаларға ла, беҙгә сайты эшләй, белгән юҡ ине, кем һеҙҙе, һеҙ әлегә был коллекция уйнай.\nПорно беҙҙә барлыҡ техник аспекттары урын ҡалмай. Һеҙ аласаһы яҡшы навигация, тиҙ ҡарай, ә уйын барышында һеҙ браузер үтәү генә, тип загрузки йәки башҡа ҙә оҡшаш.


Башҡорттоң бөйөк шәйехе » Архив газеты "Йәшлек"\nБашҡорттоң бөйөк шәйехе Башҡортостан\nҒалим, әүлиә, күренекле дин әһеле Зәйнулла Рәсүлевтың тыуыуына – 175 йыл\nБашҡорт халҡы араһынан сыҡҡан Ислам дине белгесе, әүлиә булараҡ дан ҡаҙанған бөйөк шәхес Зәйнулла Рәсүлевтың (20.03.1833 – 02.02.1917) беҙҙең милләттәшебеҙ булыуы – оло ғорурлыҡ ул. Зәйнулла ишан XIX быуат һуңында һәм ХХ быуат башында милләтебеҙҙең рухи тәрбиәсеһе булып, милли аң, мәҙәниәтебеҙ үҫешенә бик ҙур йоғонто яһаған. Ислам донъяһында, төрки халыҡтар араһында башҡорт халҡының данын, абруйын юғары күтәргән, башҡаларға танытҡан.\nТроицк ҡалаһындағы мәҙрәсәлә уҡытҡан Зәйнулла Рәсүлевҡа һәр тарафтан килеп ғилем алғандар. Шәкерттәр, мөриттәр Урта Азиянан, Кавказдан да килеп уҡыған һәм бөтәһе лә тиерлек һуңынан көслө мулла йәки билдәле ғалим булып киткән. Зәйнулла ишандың Мифтахетдин Аҡмулла, Ризаитдин Фәхретдинов менән дуҫ булғанлығы мәғлүм. Билдәле башҡорт ғалимы Абдулҡадир Инан да Троицкиҙағы «Рәсүлиә» мәҙрәсәһендә уҡыған. Шулай уҡ Башҡортостанға киң билдәле Мөжәүир хәҙрәт, Шәмиғол хәлфә лә Зәйнулла ишандың шәкерттәре. Бөгөнгө көндә лә Төркиәнең Истанбул ҡалаһында Наҡшбәндиә тәриҡәтенең Халидия тармағын етәкләп торған шәйех Осман Нури Топбаш әфәнде Зәйнулла Рәсүлев хаҡында яҡшы белә һәм уның мөриттәренән торған шәжәрәне тергеҙеү менән мәшғүл.\nЗәйнулла Рәсүлев хаҡында Калифорния университеты профессоры Хәмид Алгар, беҙҙең башҡорт ғалимдарынан Илшат Насиров, Ғайса Хөсәйенов, Рәшит Шәкүр, Әхәт Сәлихов, журналистарҙан Рәүеф Насиров, Сәлмән Ярмуллин яҙып, әүлиәбеҙҙең исемен яңынан күтәрҙе (шундай ҙур һәм изге эштәре өсөн Аллаһы Тәғәлә уларҙан риза булһын).\nЗәйнулла Рәсүлев Троицк өйәҙе Туңғатар волосының (хәҙерге Учалы районы) Шәрип ауылында тыуып үҫкән. Ул башта тыуған ауылы мәҙрәсәһендә уҡый, ун ике йәшенән кантон үҙәге – Малай Муйнаҡ мәҙрәсәһендә белем алыуын дауам итә, аҙаҡ Яҡуп хәҙрәт артынан Ахун ауылына күсеп, унда дин ғилемен арттыра. 1851 йылда Троицк мәҙрәсәһенә килеп урынлаша, 1858 йылда тейешле имтихандарын тапшырып, Аҡҡужа ауылына имам-хатип булып ҡайта. Ун йыллап шунда дин дәрестәрен уҡыта. Үҙе белемен арттырыуын дауам итә, Бохараға күскән Рахманҡолов хәҙрәт аша китаптар алдырып тора. Бигерәк тә тассаууыф ғилемен өйрәнә, Наҡшбәндиә тәриҡәте менән ҡыҙыҡһына. 1859 йылда Сарҙаҡлы ауылының шәйехе Абдулхәким хәҙрәткә мөрит булып, бөтә тәриҡәт баҫҡыстарын үтеп, оҙаҡламай үҙе мөрит тәрбиәләй алырлыҡ кимәлгә өлгәшә. Шул ваҡытҡа Зәйнулла хәҙрәттең күптәнге хыялы тормошҡа аша – хажға барып ҡайтыу мөмкинлеге тыуа.\nҠаҙаҡтарҙа Жәббас ырыуынан Ершыбай исемле бер бай вафат булып, Зәйнулла хәҙрәттән уның өсөн хаж ҡылыуын үтенәләр. Шулай итеп, Зәйнулла Рәсүлев 1869 йылда хаж сәфәренә юлға сыға, 18 августа Истанбулға китә. Унда Әлшәйех Зыялетдин бән Мостафа Көмөшханауи хәҙрәттән дәрес ала. Шәйех Көмөшханауи уға ураҙа тоторға, һәр көн 100 мең тапҡыр зекер әйтергә бойора. Зәйнулла 40 көн буйына ураҙа тота, зекер әйтә, шәйехтең бойороғон тулыһынса үтәй. Шунан һуң хажға китә, унан ҡайтышлай тағы Истанбулға инә, Көмөшханауи уға Наҡшбәндиә тәриҡәтендә мөриттәр булдырырға фарман бирә, шул йүнәлештә дәрес биреү өсөн диплом менән тәьмин итә. 1870 йылдың июне башына ишан илгә ҡайтып, сентябрҙә үҙенең бурысын үтәргә тотона. Әммә, нахаҡ ялалар арҡаһында, 1872 йылда Зәйнулла ишан ҡулға алынып, Златоуст төрмәһендә – һигеҙ ай, 1873 йыл башынан Вологда губернаһының Никольск ҡалаһында, 1876 йылдан алып өс йыл Кострома ҡалаһында һөргөндә була, полиция күҙәтеүе аҫтында йәшәй. 1881 йылда, губернатор Кржижановский рөхсәте менән һөргөндән ҡотолоп, Аҡҡужаға ҡайта. 1882 йылда тағы хажға бара. 1884 йылда Троицк ҡалаһында мәсеттәр һалдырыусы Хәбибулла Ғаббасов хажиҙың һәм халҡының теләге буйынса, шәйех Зәйнулла хәҙрәттең Аҡҡужанан күсеп килеүен һорай. Хәҙрәт был үтенесте ҡабул итә һәм 23 апрелдә Троицк ҡалаһына күсеп килә. Шул көндән башлап Зәйнулла ишан үлгәнсе Троицкиҙа йәшәй.\nХалыҡ араһында Зәйнулла ишан хаҡында әле лә төрлө риүәйәттәр йөрөй. Шуларҙың бер-икеһен атайым Фәсхетдин Сәмсетдин улы Ғайсин (1935 йылғы, Салауат районының Мөсәт ауылынан) бәйән итте:\n«Беҙҙең Ямалетдин старшинаның улы Солтан Троицкиҙа мәҙрәсәлә уҡыған йылдарында Зәйнулла ишандың шәхси күсере һәм инкассаторы булып хеҙмәт иткән, кәрәк саҡта сәс алыусыһы ла булған. Мөхөтдин менән Ғайса олатайҙар ҙа Троицкиҙа, Зәйнулла ишанда уҡыған. Улар ҙа, Зәйнулла ишан һымаҡ, халыҡты дауалаған, әүлиә булған. Зәйнулла ишан олатайымдарға йыл һайын килеп йөрөгән. 1912 йылда беҙҙең ауылда мәсет һалалар, уны йәй асалар, байрамға төрлө ауылдарҙан утыҙлап хәҙрәт килә. Шул мәсетте асыуға Зәйнулла ишан да килгән. Олатайым Зәйнулла ишандың кирәмәттәре хаҡында күп һөйләй ине: Ағиҙел аша Өфөнән борам менән сыҡҡан саҡта, кеше үтә күп, тығыҙ була. Ҡарт борамға ултырам тип аҙапланғанда, уны берәү: «Бар, йәйәү сыҡ!» – тип, этеп төшөрә. Халыҡты аптыратып, Зәйнулла ишан йылға өҫтөнән борам менән йәнәш атлай ҙа сыға. Йылғаның теге ярына сыҡҡас, халыҡ уны һырып ала. Хәйер бирергә, доға ҡылыуын һорарға тотоналар. Ҡарт уларҙың хәйерен алмай. Биргән аҡсаларын һыуға һалырға ҡуша. Тимер аҡса батмаһа, ҡағыҙ аҡса батһа ғына алам, ти. Киреһенсә булғандарын бер яҡҡа баҫырға ҡуша. Һәм бер нисә кешенән генә хәйер ала, уларҙы икенсе яҡҡа баҫтыра, был кешеләрҙең изге булыуҙары тураһында әйтә. Башҡаларҙың аҡсалары тау булып өйөлә.\nУларға: «Гонаһтарығыҙҙы ярлыҡаһын өсөн Аллаһы Тәғәләгә доға ҡылығыҙ!» – ти.\nИкенсе бер риүәйәт буйынса, батша Зәйнулла ишанды Мәскәүгә саҡыра, «Бөтә халыҡ һине изге тип әйтә, шуны һынар өсөн саҡырттым», – ти. Батша Зәйнулла ишанды йыландар, юлбарыҫтар, арыҫландар ябылған ситлеккә индерә, быны халыҡ йыйылып ҡарап тора. Йыртҡыстар Зәйнулла ишанға теймәй, ҡулын ялай. Ишан уларҙың баштарынан һыйпап, доға ҡылып сыға. Шунан ул батшаға: «Хәҙер «святой» һаналған поптарыңды индер!» – ти. Йыуан-йыуан сиркәү поптарын арыҫландар шунда уҡ өҙгөсләп ырғыта.\nБатша Зәйнулла ишанға бер үтенес менән мөрәжәғәт итә. Диңгеҙҙә бер ай элек карап юғалған була. Уның ҡайҙалығын, нимә булғанын һорай. Зәйнулла ишан караптың өйрөлмәгә эләгеүе, бер урында өйрөлөп тик йөрөүе, ундағы кешеләрҙең барыһының да йоҡоға талғанлығы хаҡында әйтә. Доға уҡый һәм, карап оҙаҡламай ҡайтыр, ти. Ысынлап та, күпмелер ваҡыттан һуң карап ҡайта. Иҫән ҡайтҡан кешеләр ниндәйҙер мөғжизә менән өйрөлмәктән сыға алыуҙары хаҡында һөйләй».\nШулай уҡ Фәсхетдин Сәмсетдин улы Ғайсин Зәйнулла ишандың тормошондағы тағы бер ваҡиғаны, Аҡмулланың вафат булғанын әйткәне хаҡында ла ҡыҫҡа ғына риүәйәт һөйләне: «Аҡмулла дөрөҫлөк тураһында шиғыр яҙғас, уның дошмандары күп булған, шуға уны Мейәс янында үлтергәндәр. Зәйнулла ишан уның дуҫы, әүлиә булғас, уны үлтергәндәрен өйөндә белеп ултырған: «Их, Аҡмулланы әрәм иттеләр», – тигән.\nӘйткәндәй, июндә Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында Зәйнулла Рәсүлевҡа арналған халыҡ-ара конференция ла үтәсәк.\nРәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең ғилми архивында Зәйнулла ишанға ҡағылышлы әле лә баҫылмаған материалдар осрай. Мәҫәлән, «Зәйнулла ишан аһлары» исемле ете куплетлыҡ бәйетте һәм тарихын 1981 йылда Мәсетле районының Төрөпкилде ауылында Мөнир Хикмәт улы Хикмәтовтан (1910 йылғы) Н. Шоңҡаров яҙып алған (Ғ. А., ф.3, оп. 73, д. 68, 161 – 162-се биттәр): «Троицк ҡалаһында Зәйнулла ишан булған. Ул төрлө ҡоштоң телен белгән. Уға эттәр бер ваҡытта ла теймәгән. Доғаһын уҡып, «Өф!» тип кенә өрә, эт шунда уҡ шым була икән. Ошоно ишетеп ҡалғас, закон кешеләре килә: «Серен төшөндөрөп бир, нисек улай эшләйһең? Беҙҙе лә өйрәт!» – тиҙәр. «Мин бер нәмә лә белмәйем», – тигән Зәйнулла ишан. Быны тотҡандар ҙа алып киткәндәр, һәм төрмәгә ултыртып ҡуйғандар, ҡайһы бер кеше, 26, ҡайһыһы, 40 көн ултырған, ти.\nЗәйнулла ишан шешә менән һыу алып ҡуя ла тәһәрәт алырға сыға икән. Сыға, ингәнен күрмәйҙәр. Инәләр, өйҙә юҡ. Шундай ғилемгә эйә булған Зәйнулла ишан. Хәҙер тегеләр уйлай: «Бында бер хәл бар бит! – тип, – Юҡ беҙ быны тотмайыҡ». Шул көйөнә сығарып та ебәрәләр. Бер доғаһы булғандыр инде. Шул төрмәлә, ҡулға алынғас, ул бәйет яҙған». Унда шундай һүҙҙәр бар:\n...Аһ ғәрлектер забун* булмаҡ\nБу дошмандың ҡулында,\nЙәки юҡ һис бер гонаһым,\nКүңелем тәңрем юлында.\nМин дә тиҙ үк менәмен арға*,\nАшап туйһын йәнһеҙ, тәнһеҙ ҡоҙғон,\nАлдан барған иранларҙин* юл һорама,\nАй-ай, дуҫлар, уйламайса хата килма.\nХаҡ зекерени кисә көндөҙ ҡарап ҡилми,\nАһ, дуҫларым, үҙ яныма яфа ҡилдым».\nӨсөнсө риүәйәтте миңә 2001 йылда Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Иҫке Субыл ауылынан Мөхөбулла Вәлиулла улы Көлсөғолов (1923 йылғы, мулла) һөйләне:\n«Зәйнулла ишан хаж ҡылған. Бохаранан Мәккәгә йәйәү өс ай барған, өс ай ҡайтҡан. Йәйәү барыуҙың сауабы ҙур. Ҡайтышлай ауылдан-ауылға зыярат ҡылып, тәсбих тартып, намаҙ уҡып, ҙур ғилемлеккә ирешеп, фатихалар алып йөрөй.\nБеҙҙең Яңы Субыл ауылында бер ҡатынға килеп инә.\n– Балам, тамағым ҡатты, бер-ике уртлам һыу бирмәҫһеңме? – тип һорай.\n– Эй, буай, һиңә түгел, үҙебеҙгә юҡ әле.\nАуылда шишмәләр булмағанлыҡтан, халыҡ һыуһыҙ интеккән икән, был ҡатын һыуға бик алыҫҡа йөрөгән була.\n– Эй, балам, улайһа силәгеңде ал да минең арттан сыҡ.\nҠатын силәген ала ла Зәйнулла ишан артынан китә.\n– Ошонда һыу булһа, яраймы? Ошонда һыу булһын, – тип доғаһын уҡып, таяғы менән ергә төртә. Төртөүе була, ерҙән һыу урғылып сыға. Бер аҙ бара ла тағы ла ергә таяғы менән төртә, тағы, тағы... Шулай биш урындан һыу урғып сыға. Бында, Иҫке Субылға, йәйәү килә. Араһы алты саҡрым. Бында ла өс ергә төртә. Шунан китә Һары ауылына, Ҡоншаҡ яғына, шулай сәфәр ҡылып йөрөй. Унан ҡалған шифалы шишмәләрҙе хәҙер «Ишан шишмәләре» тип йөрөтәләр».\nМилләтебеҙҙең бөйөк улы бына шулай, халҡыбыҙҙың йөрәк түрендә йәшәй. Зәйнулла ишан балаларына ла матур дини тәрбиә, Ислам ғилемен биргән, хатта әүлиә кимәленә тиерлек үҫтергән. Уның улы мөфтөй Ғабдрахмандың да төрлө кирәмәттәр күрһәткәнлеге билдәле. Мәҫәлән, былтыр йәй миңә Асҡын районындағы ғилми экспедиция ваҡытында бер аҡһаҡал менән танышыу бәхете тейҙе. Ул да үҙ ғүмерендә Зәйнулла ишан һымаҡ өшкөрөп дауалау алымын белгән 17 әүлиә менән осрашҡан дини шәхес булып сыҡты. Бабай 1945 йылдың октябрендә Зәйнулла ишандың улы, мөфтөй Ғабдрахман менән осрашып, уның менән бик оҙаҡ һөйләшеп ултырған. Ғабдрахман үҙенең Сталин менән күрешеүе тураһындағы хәтирәләре, уға күрһәткән кирәмәттәре хаҡында бәйән иткән. Баҡтиһәң, ҡаты һуғыш барған осорҙа Сталин Ғабдрахман мөфтөйгә «Кем еңәсәк?» тигән һорау менән мөрәжәғәт иткән икән. Ғабдрахман мөфтөй тәүҙә ғөсөл ҡойоноп, намаҙ уҡый, шунан Сталинға ла шулай ғөсөл ҡойоноп, иман килтерергә, шәһәҙәт әйтергә ҡуша. Уны Мәскәүҙе уратып осороп йөрөтөп, кирәмәт күрһәтә. Аҙаҡ, Ғабдрахман, уға шулай кирәмәт күрһәткәнем өсөн 10 йыл ғүмерем кәмене, тип әйтә. Ә Сталинға, беҙ еңәсәкбеҙ, ти. Ысынлап та, шунан һуң беҙҙекеләр еңә башлай. Сталин рәхмәт йөҙөнән, нимә бирәйем, тип һорай. Мөфтөй Рәсәй мосолмандарына йыл һайын хаж ҡылыу мөмкинлеге биреүҙе һорай. Сталин мөфтөйҙөң дини дәрестәре буйынса китабын сығарырға ярҙам да итә.\nЗәйнулла ишан бөтә ғүмерен Аллаһы Тәғәләгә хеҙмәт итеүгә арнаған, шулай уҡ үҙ халҡының да Ислам динен ныҡ тотоп, иманлы мөьмин мосолман булып йәшәүен теләгән.\nЯңыраҡ Рәсәйҙә, Башҡортостанда Зәйнулла Рәсүлев юлын дауам итеүсе бер танышым: «Бөгөнгө көндә, исмаһам, Зәйнулла ишандың кем икәнен, ниндәй юғары рухи кимәлдә булғанын аңлаған бер башҡорт бармы икән? Ул беҙҙең, милләттәштәренең, хәҙерге заманда ни тиклем динһеҙ, иманһыҙ, түбән кимәлгә тәгәрәгәнен күреп, иңрәп, үҙенең изге рухы менән «Эй, башҡорттарым!» тип әйтеүен ишетеп, беҙ оялышыбыҙҙан түгелеп илап ебәрергә тейешбеҙ», – тине, әсенеп.\nМәҡәләмдең һуңында Исламды аңлап бөтмәгән ҡайһы бер оло ғалимдарыбыҙға, дини темаға яҙғанда дини терминдар, һүҙҙәр менән һаҡ булһаларсы, тимәксемен. Бер ғалимыбыҙ Зәйнулла ишан хаҡындағы мәҡәләһендә «күрәҙәсе» тигән һүҙҙе ҡыҫтырғайны. Ә, белеүебеҙсә, Ислам дине күрәҙәселек ҡылыуҙы ҡәтғи тыйған, ул гонаһлы эш иҫәпләнә. Әлбиттә, Зәйнулла ишан әүлиә булғас, кешеләрҙең уйҙарын да, нимә булырын да алдан белгән, әммә күрәҙәселек ҡылып ултырмаған. Икенсе бер ғалимыбыҙ үҙ китабында «Зәйнулла ишанға мөриттәре табынған» тип яҙҙы. Ысынында, уны яҡшы, иманлы кеше булыуы өсөн ололоҡлап, хөрмәт иткәндәр. Беләбеҙ ки, Ислам динендә кеше кешегә табынмай, беҙ Аллаһы Тәғәләгә генә табынабыҙ һәм уға бер кемде лә тиң ҡуймайбыҙ.\nАртабан ғалимыбыҙ: «Күңелен Исламға, тәриҡәткә биргән йәш ишан сибәр кәләш-ҡатындарға ла һис битараф түгел ине, утыҙында инде уның бисәләре-абыстайҙары өсәүгә еткәйне», – тип килешһеҙерәк итеп яҙған. Аңлашылып тора бит, динебеҙ яңғыҙ йәшәүҙе хупламай, мөмкинлеге булған ир-атҡа дүрт ҡатын алыу рөхсәт ителгән. Зәйнулла ишан да ҡатын-ҡыҙ яратҡандан түгел, ә мосолмандарҙы арттырыу ниәтенән һәм динебеҙ ҡушыуы буйынса өйләнгән. Икенсенән, тимәк, уның яҙмышына шулай яҙылған булған. Әгәр ҙә Зәйнулла ишан саф күңелле булмаһа, шулай Аллаһтың яратҡан ҡолона, әүлиәгә әйләнер инеме ни? Әүлиә кимәленә күтәрелер өсөн Раббыбыҙ бойороғон, бөтә Ислам ҡанундарын үтәп йәшәргә, көнө-төнө Аллаһты иҫләп, меңәр-меңәр тапҡыр зекер әйтеп йөрәкте таҙаларға, төндәрен тороп тәһәджүд намаҙҙарын һәм йылдар буйы фарыз һәм сөннәт намаҙын ҡалдырмай уҡып, үҙеңдең йәнең-тәнеңде, нәфсеңде тәрбиәләргә, әҙәп-әхлағыңды иң юғары дәрәжәгә күтәрергә кәрәк бит. Бының өсөн иҫ китмәле ныҡ ихтыяр көсө, саф, нескә күңел һәм камил иман булырға тейеш. Халҡым туҡтап уйланһа, Зәйнулла ишан юлына, динебеҙ Исламға ҡайтыу юлына яңынан баҫһа икән.\nАй башында беҙҙең Башҡортостан телевидениеһының бер тапшырыуында: «Зәйнулла ишанға бюст ҡуйыласаҡ», – тигән фекер әйтелде. Минеңсә, был хата ҡарар. Сөнки, Ислам дине кеше, хайуан һындарын һынландырыуҙы тыя, йорт эсендә лә һүрәттәрен элергә ярамай. Ә Зәйнулла ишан, дини шәхес булараҡ, үҙе иҫән булһа, был фекергә ҡырҡа ҡаршы сығыр ине. Уның рухын бары тик халҡының Ислам динен тотоп, намаҙ уҡып, иманлы йәшәүе генә шатландырасаҡ.\n*Забун – төрмә мәғәнәһендә\n*Ар – ҡош булып һауаға осор инем\n*Иранларҙин – берәй ара исемелер, бәлки.\nавторы: админ | 15 марта 2008 | | Фекерҙәр (0)


Баш ҡалала йәшәүсе балыҡсы Өфө йылғаһы буйында граждандар һуғышы осоронан ҡалған снарядҡа юлыҡҡан\nШартлатҡыс оҙаҡ йылдар ерҙә ятҡан. Ул минометтан атылған, әммә шартламаған. Хәрби припасты Рәсәйҙең Башҡортостан буйынса эске эштәр министрлығы саперҙары юҡ итте. Махсус хеҙмәт снарядтың ярсыҡтарын тикшерҙе. Тышҡы корпусы тутыҡһа ла, уның эсендәге химик матдәһе шул килеш һаҡланған.\nИлшат Арыҫланов, Башҡортостан буйынса эске эштәр министрлығының омон хеҙмәте өлкән инженер-саперы: «82 миллиметрлы минаны тикшереү һөҙөмтәһе уның хәрби тәғәйенләнештә булыуын күрһәтте. Снаряд шартлап кеше ғүмеренә һәм һаулығына зыян килтереү хәүефе менән янаған».\nПолиция ошондай шартлатҡысҡа юлыҡһағыҙ уға теймәҫкә, шунда уҡ яҡындағы полиция бүлегенә хәбәр итеү кәрәклеге хаҡында иҫкәртә. Оҙаҡ йылдар ерҙә ятһа ла, хәрби ҡоралдарҙа шартлатҡыс матдә - тротил шул килеш һаҡлана һәм хәрби «ҡомартҡы»ға ҡағылыу ҡурҡыныс эҙемтәләргә килтереүе мөмкин.


Рәсәйҙә бензин арзаная, ә тоҙ һәм һарыҡ ите ҡыйбатлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәйҙә бензин арзаная, ә тоҙ һәм һарыҡ ите ҡыйбатлана\n14:02, 16 декабря 2011 Иҡтисад\nУҙған аҙнала Рәсәйҙә йомортҡаға — 1,8 процентҡа, таҙартылмаған туңдырылған балыҡҡа, сосискалар һәм сарделькаларға, тоҙ менән һарыҡ итенә 0,4-0,7 процентҡа хаҡ артты. Шул уҡ ваҡытта ҡарабойҙай — 2,1 процентҡа, тары — 2,0 процентҡа, шәкәр ҡомо 1,2 процентҡа арзанайҙы. Росстат уҙған аҙнаға ҡулланыусылар хаҡтары индексын билдәләне.\nРәсми статистикаға ярашлы, 6 декабрҙән 12-һенә тиклем ҡулланыусылар хаҡтары индексы — 100,1 процентты, ай башынан алып — 100,2 процентты, йыл башынан алып 105,9 процентты тәшкил иткән. Икенсе төрлө әйткәндә, хаҡтар 1 декабрҙән 0,2 процентҡа күтәрелгән.\nВитаминлы продукция ла ҡыйбатлана башланы. Миҫал өсөн, бер аҙнала йәшелсә-емеш продукцияһына хаҡтар артыуы уртаса алғанда — 0,4 процентты, шул иҫәптән кәбеҫтәгә — 1,2 процентты, кишер һәм картуфҡа 0,7 һәм 0,5 процентты тәшкил итте.\nШул уҡ ваҡытта автомобиль бензинына 0,2 процентҡа хаҡтар кәмегән, ә дизель яғыулығына, киреһенсә, 0,2 проценҡа артҡан.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, Росстат Рәсәйҙең 271 ҡалаһында иң мөһим тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙең 62 төрөнә хаҡтарҙы теркәп бара.\nТеги: статистика, ҡулланыусылар баҙары, хаҡтар


Тәбиғәт тағы көйһөҙләнә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n21 мая 2018 — 16:04 ГТРК «Башкортостан»\nЯл көндәрендә һауа торошо Башҡортостан халҡын көтөлмәгән хәлдә ҡалдырҙы. Республиканың күп кенә райондарында боҙ борсаҡ яуҙы. Өфөнөң Дим районында йәшәүселәр борсаҡ ҡатыш ямғыр яуған мәлде видеоға төшөргән. Бындай хәл Авдон ҡасабаһында ла күҙәтелгән. Әйткәндәй, боҙборсаҡтар Ғафури районындағы фермаларҙың береһендә аҫралған экзотик дөйәғоштарға оҡшап ҡалған.


9-сылар дәүләт аттестацияһын башланы | Новости Башкортостана\n9-сылар дәүләт аттестацияһын башланы\n27.05.2016 в 02:23 \_\_ Общество \_\_ 466\nБашҡортостан мәктәптәрен быйыл 9 класты 37 меңгә яҡын уҡыусы тамамланы. Әле уларҙың Дәүләт имтихандары бара. Бөгөн химия, әҙәбиәт, информатика һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәндәрен һайлағандар һынау тотто. Ундайҙан һаны - 31 меңдән ашыуыраҡ. Иртәгә иһә 11-селәр өсөн Берҙәм дәүләт имтихандары башлана. Беренселәрҙән булып әҙәбиәт һәм географияны һайлағандар белемдәрен күрһәтәсәк. Быйыл Берҙәм Дәүләт Имтиханын 20 мең 842 кеше тапшыра. Уларҙың 19 меңгә яҡыны урта мәктәпте быйыл тамамлай. Имтихан тапшырыу өсөн 104 пункт булдырылған.


Инфоурок / Другое / Конспекты / Конспект, презентация, видео по творчеству М.Карима\n2 – се кадет мәктәбенең\nМостай Кәрим «Үлмәҫбай»\nДәреслек : Башҡорт теле һәм әҙәбиәте, 8-се класс\nДәреслектең авторҙары: Тикеев Д.С., Гафаров Б.Б.\nМаҡсат: 1. М.Кәрим хаҡында өҫтәлмә мәғлүмәттәр биреү;\n2. Уҡыусыларҙың телмәрен, ижади фекерләү ҡеүәһен үҫтереү;\n3. Тыуған илгә, ергә, уның халҡына, теленә, тарих һәм мәҙәниәтенә ҡарата һөйөү тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу: китап, портрет, компьютер.\nӨй эше биреү\nl. Ойоштороу моменты.\nll. Инеш әңгәмә.\n(2 слайд) Башҡорт яҙыусылары Бөйөк Ватан һуғышың тәүге көндәренән үк илебеҙҙең азатлығы өсөн көрәшкә күтәрелде. 50 башҡорт яҙыусыһы үҙҙәре теләп хәрби хеҙмәткә китте. С.Мифтахов һәм Х.Кәрим иң беренсе булып киттеләр, бер аҙ һуңыраҡ Ҡ.Даян, Ә.Вәли, М.Хәй, С.Кулибай, Ғ.Әмири, Х.Ҡунаҡбай, М. Кәрим, М.Абдуллин, М.Харис, А.Карнай, Н.Нәжми, Ш.Биҡҡол, Ғ.Рамазанов, Х.Ғиләжев. Ғ.Әхмәтшин, һ.б. яҙыусылар уларҙың сафын тулыландырған.\nБөйөк Ватан һуғышы фронттарында, фашизмға ҡаршы илебеҙҙең бәхете, кешелектең артабанғы юлы хәл ителгән аяуһыҙ көрәш ҡырында Али Карнай, Сәғит Мифтахов, Хәй Мөхәмәтйәров, Мәлих Харис, Ғайса Йосопов кеүек билдәле яҙыусылар үҙҙәренең ғүмерен ҡорбан итте.\n(3 слайд) Мостай Кәрим Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән, армия сафына алына һәм һуғыштың еңеү менән тамамланыуына тиклем фронттарҙа ҡатнаша. 1942 йылдың авгусында ҡаты яраланып, туғыҙ ай госпиталдә ята. Һауығып сыҡҡас, ул фронт гәзиттәрендә эшләй, Украинанан дошманды ҡыуып сығарыу, Румынияны, Болгарияны, Венгрияны азат итеү һуғыштарында ҡатнаша. Еңеү көнөн — 1945 йылдың 9 Майын — ул Вена ҡалаһында ҡаршылай, һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн, ул II дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары һәм миҙалдары менән бүләкләнә. (4 слайд)\n(5 слайд) Бөйөк Ватан һуғышынан ҡайтҡас, Мостай Кәрим ныҡлап әҙәби ижад эшенә тотона һәм йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнаша. Ул 1951 йылдан 1962 йылға тиклем Башҡортостан яҙыусылар союзы идараһы рәйесе булып эшләй. 1962 йылдың майында ул РСФСР яҙыусылар идараһының секретары итеп һайлана. 1963 йылда Мостай Кәримгә Башҡортостандың халыҡ шағиры тигән ҙур исем бирелә.\nБөйөк Ватан һуғышы темаһы «Минең атым», «Ҡара һыуҙар», «Декабрь йыры», «Днестрҙа май» һәм һ.б. әҫәрҙәрендә сағыла. Һуғыштың баштарынан алып аҙаҡтарына саҡлы тиерлек фронттар кискән, яу юлдарын үткән яугир шағир, хәрби журналист күпте күргән, күпте кисергән. Ул һалдат кешенең уй-тойғоларын тәрәнерәк аңлап һүрәтләй башлай.\nlll. Яңы тема\nБөгөн дәрестә Башҡортостандың халыҡ шағиры М.Кәримдең Бөйөк Ватан һуғышына арналған тағы ла бер әҫәре менән танышабыҙ. М.Кәримдең ижадында «Үлмәҫбай» поэмаһы айырыуса бер урын алып тора. I, II бүлеген 1942 йылда госпиталдә ятҡанда тамамлай, III бүлеген 1944 йылда Украинала яҙыла. (6 слайд)\n«Үлмәҫбай» поэмаһы тотошлай ярым әкиәт формаһында. Поэманың уйын ҡатыш етди йөкмәткеһе, әкиәткә тартым жанр үҙенсәлеге йор һүҙле геройы менән генә түгел, әҫәрҙең бөтә оптимистик рухы һәм хәтәр яу яланында һалдат күңеленә ял булырлыҡ, рәхәтләнеп бер көлөп зауыҡланырлыҡ эстетик яҡтары менән дә бәйле.\n(7 слайд) «Үлмәҫбай» поэмаһы түбәндәге бүлектәрҙән тора:\nҮлмәҫбай туйға бара;\nАлмалар бешкән ине.\nӘҫәрҙе уҡыр алдынан, поэма төшөнсәһен иҫкә төшөрөп, уның ниндәй төрҙәре барлығын асыҡлап үтәйек.\n(8 слайд) Поэма-тарихи, героик йәки лирик темаға шиғыр менән яҙылған күләмле әҙәби әҫәр. Поэзияла лирик, эпик, лиро-эпик поэмалар йыш осрай. Шулар араһында иң киң таралғаны – лиро-эпик поэмалар. Бына М.Кәримдең «Үлмәҫбай» поэмаһы менән танышып үткәс, был поэма ниндәй төрөнә ҡарай икәнен асыҡлап үтербеҙ.\nӘҫәр буйынса эш.\n(9 слайд) Беренсе бүлеген уҡыусылар сылбырлап уҡып ишеттерә.\nБеҙ был бүлектә Үлмәҫбайҙың ниндәй сифаттары менән танышабыҙ?\nУл беҙҙең күҙ алдыбыҙға ниндәй кеше булып килеп баҫа?\n(Был бүлектә Үлмәҫбайҙың ҡыйыу, тәүәккәл булыуын, ҡатмарлы һуғыш шарттарында урындағы хәлгә ҡарап эш итә белеүен күрәбеҙ).\n(10 слайд) Икенсе бүлеген уҡыусылар үҙ аллы уҡый.\nБыл бүлектә Үлмәҫбай менән Теребайҙың ниндәй батырлыҡтары тасуирлана? (Был бүлектә Үлмәҫбай менән Теребайҙың яңы батырлыҡтары тасуирлана. Үлмәҫбайҙың үҙе биш ҡарыш самаһы, һаҡалы етмеш ҡарыш ҡарт менән осрашыуы, уның мир башы ҡыҙының немецҡа кейәүгә сығыуы тураһындағы хәбәре, Теребай менән Үлмәҫбайҙың икәүләшеп туйға барыу ваҡиғалары комментарийҙар биреү юлы менән уҡыла).\n- Поэманың төп геройҙары кемдәр?\n(Үлмәҫбай менән Теребай - һалдаттар, разведчиктар).\n- Уларға ниндәй сифаттар хас?\n(Улар үҙҙәрендә халыҡҡа хас ҡыйыулыҡты, батырлыҡты, сабырлыҡты, көр күңеллелекте, таҫыллыҡты, тапҡыр аҡыллылыҡты һәм юморҙы кәүҙәләндерәләр. Уларҙың исемдәре үк халыҡгың үлемһеҙлеген, халыҡтың мәңгелек булыуын раҫлай).\nY. Өй эше. (11 слайд) Өсөнсө бүлеген уҡырға, әҫәрҙән мәҡәл-әйтемдәрҙе яҙып алырға һәм ошо һорауға яуап бирергә: «Үлмәҫбай менән Теребай ниндәй пландар ҡоралар һәм уларҙы тормошҡа нисек ашыралар? »\nVII. (12 слайд) М.Кәрим тураһында фильм ҡарау.\nХайретдинова Флюра Мусиевна\nНомер материала: ДБ-054072


Материалы за Июль 2014 года » Страница 6 » Табын\nКурск дуғаһында барған ҡаты алыштарҙа һәләк булған ҡарт олатайым Әхмәҙулла Ниғмәтуллин балалары, ейән-ейәнсәрҙәренә\n«лайыҡлы кешеләр булып үҫегеҙ” тигән аманат ҡалдыра\n=Төҙөлөш Төҙөлөш эштәре ырамлы бара\n16 июля 2014 йыл | Урындағы үҙидара\nБөгөн районыбыҙ ҙур төҙөлөш майҙанын хәтерләтә тиһәң һис арттырыу булмаҫтыр. Ауылдарға һыу, газ үткәргестәр һуҙыла, район үҙәгендә социаль әһәмиәтле бер нисә күп фатирлы торлаҡ йорт төҙөлә, юлдар һалына. Был эштәрҙең барыһы ла дәүләт ярҙамы менән ғәмәлгә ашырыла. Төҙөлөш эштәре барышы менән таныштырыуҙы һорап район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Фуат Зәки улы Кейекбаевҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:\nҺағынып ҡайттыҡ тыуған яҡтарҙы, Һағынып ҡайттыҡ ауылдаштарҙы Юлыҡ ауылында шаулап-гөрләп «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы үтте\nБыл көндө юлыҡтар түҙемһеҙләнеп тә, бер аҙ тулҡынланып та көтөп алды. Ни тиһәң дә ауыл тарихында бындай ҙур сара беренсе тапҡыр үтә бит. Шуға ла уға ентекләп әҙерләнделәр: йорт-ҡуралар, урамдар төҙөкләндерелде, нәҫел тамырҙары барланды, төрлө тарафҡа һибелгән туғандарға байрамға саҡырып сәләм-хаттар юлланды.\n=Һайлау – 2014\n16 июля 2014 йыл | Сәйәсәт\n10 кеше дәғүә итә


Мәшәҡәттәр, эштәр табып,\nМинең ашығып китеп барыш.\nӘ баҫыуҙан балҡып-көлөп\nОҙата мине көнбағыш.\nКөлөп кенә тороуыңа,\nКөнбағышҡай, иҫем китә,\nТәбиғәт һәм кеше...\nУлтырайыҡ, ҡорҙаш, һөйләшәйек,\nБушағандар, ана, урындар.\nБыл урында ултыралар ине\nБыға тиклем беҙҙән ололар.\nБеҙ уларға ышыҡландыҡ, йәғни\nИркәләнеп арҡа таяныҡ.\nБөгөн инде ҡалып бара улар\nБатыр әсәһе тураһында һүҙ\nКүренекле шағирә Тамара Искәндәриә үҙенең “Аҙнабикә” поэмаһын 2004 йылда милли батырыбыҙ Салауат Юлаевҡа 250 йыл тулыуҙы билдәләргә йыйынған осорҙа яҙа. Тәүге тапҡыр әҫәр шул йылда “Ватандаш” журналының 6-сы һанында донъя күрә. Мәскәү шағирәһе Венера Вәлиева-Думаева тарафынан рус теленә ауҙарылып, тәржемә 2008 йылда шул уҡ “Ватандаш” журналында баҫылып сыға.\nПоэманың төп геройы – С. Юлаевтың әсәһе Аҙнабикә образы шағирә күңелен шул тиклем биләп ала – һуңғы йылдарҙа Искәндәриә әҫәргә тағы әйләнеп ҡайта һәм уның өҫтөндә\nСАЛАУАТ ЮЛАЕВТЫҢ ХӘҘЕРГЕ ВАРИҪТАРЫ\nСовет осоронда «Салауат Юлаев» романы авторы Степан Злобиндың әҫәре буйынса, милли батырыбыҙҙың вариҫтары ҡалмаған, документтарҙа иҫкә алынған ҡатындары һәм балалары, йәнәһе, эҙһеҙ юғалған, тигән ҡараш йәшәне. Дөрөҫөн әйткәндә, уларҙы эҙләүсе лә булманы. XX быуаттың 80-се йылдары аҙағында мин Салауатты өйрәнеүсе билдәле ғалимә И. М. Гвоздикова менән осрашып, батырыбыҙҙың ғаиләһенең яҙмышы менән ҡыҙыҡһындым. Ул, мин был мәсьәлә менән шөғөлләнмәйем, мине Салауат үҙе генә ҡыҙыҡһындыра, тип яуапланы.\nЫсынлап та, совет заманында күп ҡатынлы, өҫтәүенә боронғо йола буйынса үлгән ағаһының тол ҡатынына өйләнеүсе старшина улы милли традицияларҙы сит күргән, интернационалист,\nСалауат Юлаевтың тормошона, эшмәкәрлегенә һәм ижадына арналған тикшеренеүҙәргә тәү башлап тотонған мәлдәремдә миңә күренекле журналист, «Башҡортостан» (ул ваҡытта «Совет Башҡортостаны») гәзитенең абруйлы хеҙмәткәре Дәүләт ағай Мәһәҙиев ихлас ярҙам күрһәтте. Мәғлүмәттәр эҙләп, Башҡортостандың ҡайһы төбәктәренә барырға, кемдәр менән осрашырға, ниндәй сығанаҡтарға иғтибар итергә кәрәклеге тураһында төплө кәңәштәр бирҙе; хатта, юҡ ваҡыттарын бар итеп, минең менән бергә сәфәрҙәргә лә сыға торғайны. Ул мине ХХ быуаттың 70-се йылдарында Баку ҡалаһында йәшәгән\nБөтә донъя йоҡлай…\nСерем итә тынсыу каземат.\nЙоҡлай алмай яфалана бары\nЙәне өҙгөләнгән Салауат.\nКүҙҙәренә йоҡо эленә лә,


Баш ҡалабыҙҙа ваҡытлыса ҡар ятты\n24 Октябрь 2017, 11:00\nКсения Калинина, Татьяна Кадыкова\nӨФӨ, 2017 йыл, 24 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/. Башҡортостандың баш ҡалаһында 23 октябрҙән 24-нә ҡарай төндә ваҡытлыса ҡар ятты. Автоһәүәҫкәрҙәрҙең иртәһе машинаны йылытыуҙан һәм уны ҡарҙан таҙартыуҙан башланды. Коммуналь хеҙмәттәр юлдарҙағы боҙлауыҡҡа ҡаршы саралар күрә башланы. Төндә юлдарҙың ҡатмарлы участкаларына ҡом һибелде. Бөгөн водителдәргә шәхси автомобилдәрендә юлға сығыуҙан тыйылып торорға саҡыралар.\nАлдан хәбәр ителгәнсә, республика биләмәһендә һауа торошон һалҡын арктик һауа массаһы билдәләйәсәк, шуға күрә һауа температураһы артабан да түбәнәйәсәк: төндә 0, -5 градустан -3,-8-гә тиклем, аяҙытҡанда -13. Көндөҙ иһә -2, +3 градус. Төбәктә урыны менән бер аҙ епшек ҡар яуыуы, ваҡытлыса ҡар ятыуы, төндә һәм иртән юлдарҙың ҡайһы бер участкаларында боҙлауыҡ көтөлә. Аҙна башында һауа торошо әллә ни үҙгәрмәй.\nМетеорологтар фаразына ярашлы, 4-8 ноябрҙә республикала ҡар ятыуы көтөлә.


Мордва Республикаһы — Башҡорт Википедияһы\n(Мордовия битенән йүнәлтелде)\nбашҡ. Мордва Респу́бликаһы\nМордовия Флагы Мордовия Гербы\n▼ 826 624 (2010)\n«Мордовия Республикаһы Гимны»\nМәскәү ваҡыты[d] һәм Europe/Moscow[d]\nМордва Республикаһы гимны\nМордо́вия, Мордва Республикаһы (моҡш., әрҙ. Мордовия Республикась) — Рәсәй Федерацияһы составындағы республика.\nРәсәйҙең Европа өлөшөндә урынлашҡан, Волга буйы федераль округына ҡарай. РСФСР составындағы автономиялы өлкә булараҡ 1930 йылдың 10 ғинуарында ойошторолған. Баш ҡалаһы — Саранск.\nЮғары вазифалы кешеһе — республика башлығы.\n4.2 Административ-территориаль бүленеше\n4.3 Муниципаль райондар\n4.4 Торама пункттар\nКөнсығыш-Европа тигеҙлегенең көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Уның көнбайыш өлөшө Ока-Дон тигеҙлегендә, үҙәк һәм көнсығыш өлөшө Волга буйы ҡалҡыулығында урынлашҡан. Түбәнге Новгород, Ульяновск, Пенза, Рязань өлкәләре һәм Сыуашстан менән сиктәш.\nРеспубликаның майҙаны — 26,1 мең км², иң бейек нөктәһе — 324 м.\nМордовияла 114 йылға бар. Иң ҙурҙары: Исса ҡушылдығы менән Моҡша йылғаһы, Сивинь, Сатис, Вад һәм Алатырь, Инсар, Руднф ҡушылдыҡтары менән Сура йылғаһы. Мордовияла 500-ләп күл бар. Иң ҙурҙары Инерка, Татарка.\nКлиматы урта-континенталь, ғинуарҙа уртаса һауа температураһы −11 °C, июльдә +19 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм ≈450-500 мм.\n1919 йылда апрель—авгусында Саранскиҙа Башҡортостан хәрби‑революцион комитеты һәм АСБР Хәрби комиссариаты эвакуацияла була; 1‑се, 2‑се Башҡорт кавалерия һәм 1‑се, 2‑се Башҡорт уҡсылар полктары ойошторола.\n1928 йылдың 16 июлендә — Мордва округы (Урта Волга крайында) булараҡ ойошторолған;\n1930 йылдың 10 ғинуарында — Мордва автоном өлкәһе;\n1934 йылдың 20 декабрендә — Мордва Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы;\n1991 йылдан — Мордва Совет Социалистик Республикаһы;\n1993 йылдан — Мордва Республикаһы.\n1998 йылда Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Мордва республикаһы араһында сауҙа‑иҡтисади һәм гуманитар өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйылды. Ике республика араһында сауҙа әйләнеше 2007 йылда 854 млн һум тәшкил итә. Башҡортостан предприятиелары — «Мордовцемент» «Саранск‑кабель» йәмғиәттәре, Саранскиҙағы приборҙар эшләү завод һәм механика заводтары, Мордва ижтимағи берекмәләре һәм Мордва милли‑мәҙәни автономияһы менән хеҙмәттәшлек итә. Башҡортостанда «Умарина» дәүләт йыр һәм бейеү ансамбле, Мордва Республикаһының «Келу» дәүләт ансамбле һәм Мордва дәүләт филармонияһы гастролдә булды.\nМордовия этник картаһы\nХалыҡ — 834,8 мең кеше, шул иҫәптән 120 башҡорт (2010). Халҡының тығыҙлығы — 31,6 кеше/км². Халыҡтың 58,9 % ҡалала йәшәй. Милли составы (%): мордвалар — 40, урыҫтар — 53,1. Дәүләт телдәре — мокша, эрзя һәм урыҫ телдәре.\nУрыҫтар 719 117 (60,5 %) 590 557 (59,0 %) 606 817 (58,9 %) 591 212 (59,7 %) 586 147 (60,8 %) 540 717 (60,8 %) 443 737 (53,4 %)\nМордвалар (Мокша+Эрзя) 405 031 (34,1 %) 357 978 (35,8 %) 364 689 (35,4 %) 338 898 (34,2 %) 313 420 (32,5 %) 283 861 (31,9 %) 333 112 (40,0 %)\nТатарҙар 47 386 (4,0 %) 38 636 (3,9 %) 44 954 (4,4 %) 45 765 (4,6 %) 47 328 (4,9 %) 46 261 (5,2 %) 43 392 (5,2 %)\nБашҡорттар - - - - - - 120\nМордовия Республикаһы составында 7 ҡала һәм 22 муниципаль район иҫәпләнә.\nМуниципаль райондар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМордовияның административ бүленеше\n1 Ардатов районы Ардатов 28350 1192,5\n2 Атюрьево районы Атюрьево 9933 826,1\n3 Әтәш районы Әтәш 19476 1 095,8\n4 Оло Березники районы Оло Березники 13572 957,7\n5 Оло Игнат районы Оло Игнат 8439 834,2\n6 Дубёнки районы Дубёнки 13684 896,9\n7 Ельники районы Ельники 11917 1056\n8 Зубова Поляна районы Зубова Поляна 60532 2710\n9 Инсар районы Инсар 13707 968,6\n10 Ичалки районы Кемля 20793 1265\n11 Кадошкино районы Кадошкино 7706 618,6\n12 Ковылкино районы Ковылкино 48000 2015,7\n13 Кочкурово районы Кочкурово 10640 816,46\n14 Краснослободск районы Краснослободск 26521 1379,4\n15 Ләмбрә районы Ләмбрә 32883 852\n16 Рузай районы Рузай 66537 1089,5\n17 Ромоданово районы Ромоданово 20347 820,8\n18 Иҫке Шайгово районы Иҫке Шайгово 13604 1419,4\n19 Темников районы Темников 17397 1936,8\n20 Теньгушево районы Теньгушево 12494 845,94\n21 Тәрби районы Тәрби 21184 1128,92\n22 Чамзинка районы Чамзинка 31724 1009,5\nТорама пункттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМордовиянең эре орама пункттар\n1 Саранск 297 425 11 Инсар 8 687\n2 Рузай 47 529 12 Луховка 8 638\n3 Ковылкино 21 347 13 Ләмбрә 8 457\n4 Комсомольский 13 513 14 Явас 7 917\n5 Зубова Поляна 10 310 15 Темников 7 247\n6 Краснослободск 10 151 16 Олы Березники 6 393\n7 Чамзинка 9 465 17 Әтәш 6 246\n8 Ромоданово 9 410 18 Ельники 5 905\n9 Ардатов 9 400 19 Ялга 5 672\n10 Тәрби 9 370 20 Тургенево 5 260\n2010 йылдың халыҡ иҫәбен алыу\nЛенин ордены (11 декабрь 1965)\nЛенин ордены (10 июль 1985)\nОктябрь РеволюцияҺы ордены (1980)\nХалыҡтар дуҫлығы ордены (29 декабрь 1972)\nМурзабулатов М. В. Мордовское население Башкортостана: исследования и материалы. Уфа, 1995.\n↑ Мордовия Республикаһы Конституцияһына ярашлы ике исем дә рәсми һәм бер мәғәнәлә, ст. 1, п. 2\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мордва_Республикаһы&oldid=759929 ҡабул ителгән\nОктябрь Революцияһы ордены менән наградланған региондар\nХалыҡтар Дуҫлығы ордены менән наградланған региондар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:28 18 ноябрь 2017 үҙгәртелгән.


Бөгөн Бөтә донъя СПИД-ҡа ҡаршы көрәш көнө - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБыл дата хәүеф менән янаған ауырыу тураһында онотмаҫҡа өндәй, сирле кешеләрҙең ярҙамға һәм иғтибарға мохтаж булыуын тағы ла бер тапҡыр хәтергә төшөрә. Ҡыҙғанысҡа, СПИД ауырыуына вакцина әлегә юҡ. Артур һигеҙ йыл элек табип кабинетына инеп, бөтөнләй икенсе донъяға аяҡ баҫа. Унда ВИЧ-инфекциялы икәнен белеп, ул үҙ-үҙенә ҡул һалырға ла уйлай. Ауырлы ҡатынына хыянат итеп ир үлемесле сир йоҡторған. Һуңғы йылдарҙа тап Артур кеүек енси юл менән зарарланыусылар һаны артып, бөтә ауырыусыларҙың 58%-ын тәшкил иткән. Осраҡлы енси бәйләнеш, тәртипһеҙ йәшәү рәүеше – былар бөтәһе лә ВИЧ-инфекция йоҡтороу хәүефен арттыра. Икенсенән, ВИЧ йөрөтөүселәр наркомандар артыуы иҫәбенә тулылана. Егерменсе быуат тағуны – СПИД ауырыуы йәмғиәттә йәшен тиҙлеге менән тарала. 90-сы йылдар башында беҙҙең республикала ни бары 9 СПИД йөрөтөүсе иҫәпләнгән. Шул ваҡыттан алып бөгөнгәсә ВИЧ-инфекциялы 22 мең 979 ауырыу теркәлгән. Ә ысынбарлыҡтағы сирлеләр һанын билдәләр өсөн был һанды унға ҡабатларға кәрәк. Бик хәүефле күрһәткес. Быйыл ғына 2600-ҙән ашыу зарарланыусы асыҡланған. Үткән йыл менән сағыштырғанда был һан 1,25%-ҡа артҡан. Башҡортостан — Волга буйы округында сир күрһәткестәре юғары булған алты биләмә иҫәбенә инә. Сирҙең “йәшәреүе” лә табиптарҙы хәүфкә һала. Быйыл 14 йәшкә тиклемге 18 үҫмер асыҡланған. ВИЧ-инфекция барлығын белә тороп, сирҙе аңлы рәүештә башҡаларға йоҡтороусылар ҙа бар. Бының өсөн кеше 5 йылға тиклем енәйәт яуабына тарттылыу ихтималы ла туҡтатмай. Бындай осраҡтар беҙҙең республикаға ла ят түгел.ВИЧ-инфекциялылар тәү сиратта йәмғиәт тарафынан ҡыйырһытыла. Эштән ҡыуыла, яҡындары һәм дуҫтары унан баш тарта. Һөҙөмтәлә, улар йөҙҙәрен йәшереп, ҡараңғылыҡҡа сума. Әммә һирәктәр генә был сир менән көрәшергә, унан өҫтөн күтәрелергә көс таба.Донъя медицинаһы бөгөн был афәт алдында көсһөҙ, һәм ВИЧ йоҡторған һәр кешенең яҙмышы фажиғәле тамамлана. Вирусты бөтөнләй бөтөрөп булмаһа ла, табиптар йоғошло ауырыуҙы кәметеү йәһәтенән етди саралар күрә.Төбәктә инфекция табылған сирлеләрҙең антиретровируслы терапияны бушлай алыу мөмкинлеге бар. Был сара тулыһынса дәүләт тарафынан финанслана. Тик бының өсөн табиптарға мөрәжәғәт итеү зарур. Вируслы кешенең иммунитеты кәм тигәндә ярты йылға бер тапҡыр тикшерелергә тейеш. Антиретровирус терапияһы ВИЧ-инфекцияны әсәнән балаға күсеү осраҡтарын да кәметә. Сөнки әле республикала 525 йөклө ҡатын иҫәптә тора, 333 бала СПИД ауырыуын йөрөтөүсе әсәнән тыуған. ВИЧ хатта тәнгә татуировка төшөргәндә йоға. Вирусты йоҡтороу-йоҡтормау кешенең шәхси тәртибенә бәйле. Ҡайһы берәүҙәр был бәләгә осраҡлы ғына юлыға. ВИЧ-инфекциялы сәләмәт кешенән тәү ҡарашҡа бер нисек тә айырылмай. Тышҡы ҡиәфәтенә ҡарап кешенең зарарланыуын йәки зарарланмауын билдәләп булмай: тик махсус лаборатор тикшереүҙәр ярҙамында ғына асыҡлау мөмкин. Бының өсөн республиканың СПИД һәм башҡа йоғошло ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм уларға ҡаршы көрәшеү үҙәгенә мөрәжәғәт итеп ҡан тапшырырға кәрәк. Амбулатор типтағы үҙәктә ауырыуҙарға махсуслаштырылған медицина ярҙамы күрһәтәләр. Өфөнән тыш, үҙәктең филиалдары республиканың Сибай, Белорет, Күмертау ҡалаларында ла эшләй. Улар төбәктең бөтә ВИЧ-инфекциялы ауырыуҙарҙы күҙәтеү аҫтында тота.Иң ауыры – кешегә уның инфекцияға дусар ителеүе тураһында хәбәр итеү, ти үҙәктең хеҙмәткәрҙәре. Шуға бында психолог бүлмәһе эшләп килә.Күптәр ВИЧ һәм СПИД — икеһе лә бер үк төшөнсә, тип уйлай. Ысынында был фекер дөрөҫлөккә тап килмәй. ВИЧ — иммун системаһын бөтөрөүсе вирус, ә СПИД  — ВИЧ инфекциялы кешелә иммунитет түбәнәйеүе арҡаһында барлыҡҡа килгән сирҙәр. ВИЧ менән зарарланған кешелә, дауаланмаған осраҡта СПИД үҫешә башлай. Шуға ла, һәр кем сәләмәт йәшәү рәүеше алып барһа, ваҡытында медицина тикшереүҙәрен үтһә, быуат афәтенән ҡотолорға мөмкин, ти табиптар.\n01 декабря Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре\n01 декабря Нефтекама ҡалаһында 11 йәшлек малай 8-се ҡаттан ҡолап төшкән


Көйәрмәндәрҙең дәррәү алҡышлауы ла беҙҙең футболистарға еңеү яуларға ярҙам итмәне | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nКөйәрмәндәрҙең дәррәү алҡышлауы ла беҙҙең футболистарға еңеү яуларға ярҙам итмәне\nЕвропа һәм Рәсәй-Словакия йыйылма командаһы араһында үткән чемпионат матчы Өфө көйәрмәндәре араһында шау-шыу тыуҙырманы.\nШулай ҙа милли команданың иң тоғро көйәрмәндәре финалға тиклем бергә ҡалды. „Нефетселәр„ стадионында күнекмәләрҙең ҡыҙған мәле. Феликс Хәфизов турнирҙың бер уйынын да ҡалдырмаҫҡа тырыша. Был чемпионатта егеттең яратҡан ике командаһы көс һынаша — Испания һәм Рәсәйҙекеләр. Уның фекеренсә, милли йыйылма командала иң яҡшы уйынсылар ҡатнаша. Рәсәй командаһы өсөн Словакия йыйылма командаһы менән матч иң мөһим уйындарҙың береһе. Шуға ла көйәрмәндәр яғынан ҡыҙыҡһыныуҙың да күберәк булыуы көтөлгәйне. Әммә Өфө спортбарҙарының яртыһы буш ҡалды. Быны уйндың киске сәғәт алтыла башланыуы, шуға күпселек халыҡтың эштә булыуы менән аңлаттылар. Шулай ҙа ҡайһы берәүҙәр яратҡан командалары өсөн „көйөргә„ һәр ваҡыт әҙер. Рәсәй уйынсылары өсөн „көйөүҙән„ Өфө гөрләп торҙо. Беренсе таймдың Словактар файҙаһына тамамланыуы тамашасылар һанын кәметте, әлбиттә. Әммә, беҙҙең футболистар бирешергә ашыҡманы.\nКөйәрмәндәрҙең дәррәү алҡышлауы ла беҙҙең футболистарға еңеү яуларға ярҙам итмәне. Шулай ҙа команда иң мөһим матчта отолһа ла, фанаттар иғтибарынан ситтә ҡалманы.


Республика район-ҡалалары майҙандары, тотош урамдар Яңы йыл алдынан серле әкиәт донъяһына сумды\nБоҙ ҡаласыҡтарындағы әкиәт геройҙары бер кемде битараф ҡалдырмай.\nДекабрь аҙағы булыуға ҡарамаҫтан Әбйәлил яҡтарында ҡар ныҡлап ятмаған. Шулай ҙа төбәк халҡы йылдың иң күркәм байрамын ҡаршы алырға ихлас тотонған. Район үҙәгенең төп майҙанында Асҡар ауылы рәссамдары боҙҙан һындар яһау менән мәшғүл. Ул эргә-тирәләге йылға-күлдәрҙән килтерелгән.\nЯбай боҙ киҫәктәре бер-нисә минут эсендә үҙенсәлекле матур һынға әүерелә. Боҙ киҫәктәренән «Яңы йыл менән» тип яҙылған ҡотлау сәләменең милли орнаменттар менән биҙәлеүе уғата матур килеп сыҡҡан. Әбйәлилдәрҙең үҙенсәлекле композицияһы ҡалаларҙыҡынан бер ҙә ҡалышмай.\nКүгәрсен районы үҙәгендә лә Яңы йыл кәйефе өҫтөнлөк итә. Мәктәп, балалар баҡсалары, сауҙа үҙәктәре һәм башҡа учреждениеларҙа сағыу уттар йымылдаша.\nӨфөнөң 9-сы янғын-ҡотҡарыу бүлеге хеҙмәте лә йылдың иң сағыу байрамын лайыҡлы ҡаршы алырға әҙерләнә. Бында йыл һайын боҙҙан көнсығыш календары символы һынландырыла.\nИгорь Белоглазов, Өфөнөң 9-сы янғын-ҡотҡарыу хеҙмәтенең бүлек етәксеһе: «Әкиәт персонажын һынландырыу өсөн быйыл боҙ етерлек. Шуныһы яҡшы. Боҙ һындар барыһына ла оҡшар тип ышанабыҙ».\nОлоһоноң да, кесеһенең дә яратҡан урыны - һырғалаҡ. Уны биҙәү, төҙөү эштәре лә йылдам бара. Төндә төрлө төҫтәрҙә балҡыған серле ҡаласыҡтар Яңы йылды ҡаршы алырға ашҡынған күңелдәрҙе сихрилеккә күмә.\nБилдәле рус һәм башҡорт халыҡ әкиәт геройҙары менән бер рәттән «Сармат алтындары» ла боҙҙан яһалған. Был Өфө рәссамдарының боронғо тимер дәүере ҡомартҡыларын беренсегә һынландырыуы. Боҙҙа кәүҙәләндерелгән «Евразияның алтын боландары» бер яҡтан уйландырһа, ә икенсе яҡтан ғорурлыҡ тойғоһо уята.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - СИБАЙҘАР БАЙРАМ ИТТЕ... - 2015 - Мәҡәләләр\nСИБАЙҘАР БАЙРАМ ИТТЕ...\nУҙған шәмбе Сибай ҡалаһы үҙенең 60 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Ҡала халҡының шатлығын уртаҡлашырға һәм тантана менән ҡотларға Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов та килгәйне. Ул Сибайҙың Урал аръяғының баш ҡалаһы, уның иҡтисади, мәҙәни һәм мәғариф үҙәге булырға хаҡлы рәүештә лайыҡлы, тап шуның өсөн дә республиканың өстән бер өлөшөн алып торған ҙур бер субтөбәктең "локомотивы" роле уйнауын билдәләп, ҡала үҫешенә ҙур өлөш индереүселәргә дәүләт наградалары тапшырҙы.\nСибайҙың тау байлыҡтары һәм төҫлө металлургия тармаҡтары предприятиелары тарафынан 2011 йылдан алып 6 миллиард һум инвестицияланған, яңы 400 эш урыны барлыҡҡа килгән. Сибай элеваторында яңы тирмән эшләй башлауы күрше райондар өсөн дә иген үҫтереү күләмен арттырыуға стимул булып тора. Бында йылына 76 мең тонна он тарттырырға мөмкин. Ошо һәм башҡа проекттар тап бынан биш йыл элек ҡабул ителгән Урал аръяғын үҫтереү программаһына ярашлы тормошҡа ашырыла. Уҙған арауыҡта йыллыҡ инвестиция күләме ике миллиард һумдан артып киткән, ҡаланың бюджетҡа индергән үҙкилеме 36 процентҡаса үҫкән. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ла ҙур өмөт бағлана. Рөстәм Зәки улы белдереүенсә, комплекслы программа 2020 йылға тиклем оҙайтыласаҡ. Программа тормошҡа ашырылыу осоронда әллә ни артыҡ һикереш булмаһа ла, был барыбер алға яһалған аҙымға тиң, сөнки ул төбәктәге хәл-торошто тотороҡландырырға, яңы эш урындары булдырырға, инвестициялар йәлеп итергә мөмкинлек асты. Бөгөн бында уртаса эш хаҡы, һалым һәм һалым булмаған килем, бюджет тәьминәте арта, эшһеҙлек күрһәткесе уртаса республика күрһәткесенән кәмерәк. Ҡыҫҡаһы, Урал аръяғы үҫешендәге тотҡарлыҡтар яйлап хәл ителә бара. Бөгөн субтөбәктә 8 мең эш урыны булдырылған, төп капиталға инвестициялар 50 миллиард һум тәшкил иткән. Бюджет инвестициялауы 5,5 миллиард һум тирәһе. 435 километр юл, 14 күпер һалынған һәм ремонтланған. Төбәк аграрийҙарына ярҙамға 2 миллиард һум йүнәлтелгән. Республика һәм федераль бюджеттан финанслау шарттарында бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү маҡсатында дүрт йылда Урал аръяғына 234 миллион һум йәлеп ителгән. Әммә...\n- Үҙәктең ҙур ярҙамына ҡарамаҫтан, урындағы власть органдары эшлекле команда туплай, теге йәки был мөһим йүнәлешкә квалификациялы менеджерҙарҙы һәм башҡарыусыларҙы һайлай алманы. Һөҙөмтәлә программала планлаштырылғанса, төбәктең фәнни-техник һәм инфраструктура ҡеүәтен сифатлы итеп нығытып, шулай уҡ проблемалы райондарҙа бәләкәй, урта һәм эре эшҡыуарлыҡтың баланслы үҫешенә өлгәшеү мөмкин булманы, - тине дәүләт Башлығы. - Бында, тәү сиратта, урындағы инвесторҙарға таянырға кәрәк. Улар урындағы иҡтисадтың үҙенсәлеген, халыҡтың менталитетын белә, төбәк иҡтисады артабан үҫешә алырлыҡ нигеҙҙе тәшкил итә. Беҙгә үҙен крайҙың патриоты итеп тойоусылар, тимәк, аҡыллы һәм ышаныслы инвесторҙар кәрәк. Ә беҙҙә иң мөһим сифат юҡ - кешеләргә таянмайбыҙ, улар менән эшләмәйбеҙ. Беҙ, чиновниктар һымаҡ, йыйылышабыҙ, отчет бирәбеҙ, графиктар төҙөйбөҙ, ә кешеләр ҡайҙа? Графиктар артында кешеләр күренмәй, халыҡ, йәмәғәтселек әүҙемлеге юҡ.\nРөстәм Хәмитов республика министрлыҡтарына һәм ведомстволарына "хаталар өҫтөндә эшләп", программаны тормошҡа ашырыу һөҙөмтәләрен анализларға ҡушты. Бынан тыш, һигеҙ муниципалитет буйынса кем мөмкинлектәрҙе яҡшы файҙаланған, кем үҙен яҡшы күрһәткән һәм нимәлер эшләгән, кем үҫеш өсөн хатта ҡыл да ҡыбырлатмаған - һәр күрһәткес буйынса рейтинг эшләргә йөкмәтте. Артабан инде хакимиәт башлыҡтары менән индивидауль эш алып барыласаҡ.\nКемдер Сибай ҡалаһы юбилейын байрам тип кенә ҡабул итһә, етәкселек өсөн байрамдар - эшләнгән эштәргә йомғаҡ яһау, киләсәккә пландар билдәләү сараһы ул.\nЯҙылған: 31.08.15 | Ҡаралған: 693


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №23, 6 - 12 июнь, 2020 - Информационные страницы\n№23, 6 - 12 июнь, 2020\nМай һуңында Өфө районының "Зубово" индустриаль паркы территорияһында коронавирус инфекцияһы сирлеләрҙе ҡабул итеүгә тәғәйенләнгән яңы клиника-диагностика инфекцион үҙәк асылды. Был сараға Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министры Михаил Мурашко ла килде.\nОбъект ҡыҫҡа ваҡытта - 55 көндә сафҡа индерелде. 16 мең квадрат метр майҙанды биләгән яңы госпиталь ҡурай сәскәһе формаһында урынлашҡан бер ҡатлы корпустарҙан ғибәрәт. Улар тиҙ төҙөлә торған модуль конструкцияларҙан ҡоролған. Комплекс эсенә 100 бокс, 18 реанимация палатаһы, диагностика, дезинфекция, лаборатория, дарыухана, үҙәкләштерелгән стерилизация бүлеге һәм табиптар өсөн ятаҡ инә. Үҙәк 470 кешегә иҫәпләнгән, ул заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Госпиталь тәүге пациенттарын 1 июндә ҡабул итә башланы.\nСЫСҠАНДАР ТӘЖРИБӘҺЕ, ЙӘКИ ИҢ ҠУРҠЫНЫСЫ - УЛ РУХИ ҮЛЕМ\nБыл өлкә ир-егете үҙенә ирҙәр яуаплылығын алыуҙан ҡаса, улар лидер булырға ынтылмай, ҡатын-ҡыҙ иғтибары өсөн көрәшмәй ҙә. Улар күберәген байрам-туй, күңел асыу, тусовкалар тирәһен һайлай.\nАЛЫҪҠА КИТМӘЙЕНСӘ СИБАЙҘА ЛА БЕЛЕМ АЛЫП БУЛА\n2019-2020 уҡыу йылында беҙҙең уҡыу йорто аккредитация һынауҙарын уңышлы үтеп, алты йылға лицензия алыуға өлгәште. Ҙур ҡыуаныс һәм ышаныс менән киләһе уҡыу йылына үҙебеҙгә уҡырға студенттарҙы саҡырып ҡалам.\nЙӘЙӘҮЛЕ МӘХМҮТ КЕМ УЛ?\nҠамсы менән һуҡтырыла һәм зат-нәҫеле Сураҡай Айсин менән остзей полктарына һалдатҡа оҙатыла. Риганан ҡасып, йәйәүләп Уралға ҡайта. Бында уны ҡулға алалар һәм Крондштадт гарнизонына һалдатҡа оҙаталар.\nБАШҠОРТ МИЛЛИ ХӘРӘКӘТЕ: ТАРИХТЫ ХАЛЫҠ ҮҘЕ ЯҘҘЫ\nӘхмәтзәки Вәлидов ошо ҡарашты ҡаты тәнҡиткә дусар итеп, Рәсәй халыҡтарының яңы Рәсәй составында ерле, йәғни территориаль автономиялары төҙөлгән осраҡта ғына уларҙың быуаттар дауамында инҡар ителеп килгән хоҡуҡтарының, төп мәнфәғәттәренең үтәлә алыуы хаҡындағы фекерҙәрен иғлан итә\nХәҙер ҙә төҫ ташламаған Сусана инәй: ҡаштары ҡыйылып киткән, керпектәре оҙон, ҡуйы. Төпһөҙ йәшкел-ҡуңыр күҙҙәренең ҡараштары һаман серле. Һаман икенән үреп йөрөткән сал юлаҡлы толомдары - биленән.\nИҢ ҘУР БОЛАН МЫШЫ ТИП АТАЛА\nСабып килгәне ыңғайы инә мышы бар көсөнә алға ырғый, алғы аяҡтарын алға һона һәм дошманын кәүҙә көсө менән төртөп йыға. Бындай көстән кеше, уның аты ғына түгел, хатта айыуҙың тере ҡалыуы бик икеле.


Студент ҡыҙ хыялына ышаныслы бара\n25 Ғинуар 2019, 12:03\nРәсәйҙә 25 ғинуарҙа бөтә ил Татьяна көнөн билдәләй, ул күберәк Рәсәй студенттары көнө булараҡ танылған.\nБөгөн был байрамды белмәгән һәм билдәләмәгән студентты табыуы ҡыйын. Рәсәй студенттары көнөндә традицияны боҙмайынса, беҙ һеҙгә 1-се лицейҙы тамамлаған, әлеге ваҡытта Рәсәйҙең иң абруйлы вуздарының береһендә уҡып йөрөгән студентка Әлфиә Бикташева тураһында һөйләйбеҙ.\nУл О. Е. Кутафин исемендәге Мәскәү дәүләт юридик университетының беренсе курсында “Милли хәүефһеҙлектең хоҡуҡи тәьминәте” йүнәлеше буйынса белем ала.\nЛицейҙа уҡыған сағында ул район, республика һәм бөтә Рәсәй олимпиадаларында даими ҡатнаша, баскетбол буйынса спорт секцияһында шөғөлләнә, лицейҙа концерттар һәм байрамдарҙы алып бара. 1-се Оло Ыҡтамаҡ лицейын алтын миҙалға тамамлап, Әлфиә хыялына табан бара.\nНи өсөн тап ошо вузды һайланың, тигән һорауға: “Барыһынан да элек, ул мин ынтылған сифатлы юридик белем алыу өлкәһендә төп юғары уҡыу йорто булып тора.Тотош уҡыу процесы хоҡуҡи өлкә менән тулы, уҡытыусыларым – ғәмәлдәге юғары квалификациялы юристар, атап әйткәндә, судьялар, прокурорҙар, адвокаттар, шулай уҡ уларҙың күпселеге фән булараҡ хәҙерге Рәсәй ҡануниәтенә, юриспруденцияһына ҙур өлөш индергән юридик фәндәр докторҙары һәм кандидаттары”.\nТағы ла ҡыҙ уҡыуҙың еңел булмауын, йөкләнештең белем кимәле менән тулыһынса аҡланыуын билдәләне. Әлеге ваҡытта ул үҙенең тәүге сессияһын япҡан, һәм ул, әгәр ваҡытты дөрөҫ бүлһәң, барыһын да ярайһы уҡ еңел тапшырырға мөмкин, ти.\nӘлфиәнең студент тормошо ҡыҙыҡлы бара һәм бай йөкмәткеле. Университетта даими рәүештә халыҡ-ара ғилми конференциялар үтә. Шуның менән бергә, бында күренекле йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашлығында үтеүсе һәр төрлө сараларға йөрөү мөмкинлеге бирелә. Мәҫәлән, күптән түгел ул Рәсәй конституционализмының 100 йыллығына арналған пленар ултырышта ҡатнашҡан, унда уҡытыусылар һәм студенттар 1993 йылғы конституцияның альтернатив проекттарын тикшергән.\nӘлфиәнең пландарында – университетты тамамлау, уҡыуҙағы ҡайһы йүнәлештәр уға уңышлыраҡ бирелеүен билдәләп, шуларҙы һөнәри эшмәкәрлектә бойомға ашырырға ынтылыу.


БР Президенты һәм Өфө хакимиәте башлығы стипендиялары тапшырылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБР Президенты һәм Өфө хакимиәте башлығы стипендиялары тапшырылды\n12:03, 28 октября 2009 Йәмғиәт\nРәсәй Федерацияһында Йәштәр йылы, ә Башҡортостан Республикаһында Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылы тамамланып бара. Әммә был йыл тамамланыу менән йәштәр тураһында хәстәрлек туҡтаясаҡ, тигәнде аңлатмай.\nКиреһенсә, республикабыҙҙа йәштәр сәйәсәтенә ҙур иғтибар бирелә. Йәштәр эштәре буйынса дәүләт һәм муниципаль органдар уңышлы эшләй. Дәүләт йәштәр сәйәсәте, йәш ғаиләләргә, балалар, үҫмерҙәр, йәштәр клубтары һәм үҙәктәре эшмәкәрлегенә ярҙам күрһәтеү тураһында закондар эшләнгән. "Йәштәр — Башҡортостан Республикаһының стратегик ресурсы" балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең рухи-әхлаҡи мәҙәниәтен һәм гражданлыҡ әүҙемлеген үҫтереү концепцияһы раҫланған. "Башҡортостан йәштәре" Президент программаһы, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы республика программаһы тормошҡа ашырыла. Йәштәр йәмәғәт палатаһы ойошторолдо. Башҡарма власть органдарының һәм йәмәғәт ойошмаларының йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыу буйынса эшмәкәрлеген килештереү яйға һалынды.\nҺәләтле йәштәргә ҙур иғтибар бирелә. Айырыуса һәләтле мәктәп һәм балалар музыка, сәнғәт мәктәптәрендә уҡыусыларға республика Президенты стипендиялары түләнә. Сираттағы тантаналы сара Ҡала мәҙәниәт һарайында үтте.\nТөрлө олимпиада һәм конкурстарҙа еңеүселәрҙе Өфө ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары Сынтимер Баязитов тәбрикләне:\n– Изге традиция буйынса беҙ уҡыуҙа һәм йәмәғәт тормошонда юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкән баларарҙы исемле стипендия менән дәртләндерәбеҙ. Өфө хакимиәте башлығының исемле стипендиялары һәләтле йәштәрҙе яҡлауға, уларҙың сифатлы белем алыуға ҡыҙыҡһыныуын арттырыуға йүнәлтелгән. Беҙ яҡшы уҡыу һәм ижад өсөн тейешле шарттар булдырһаҡ, һеҙҙән иһә яңынан-яңы уңыштар көтәбеҙ. Йылдан-йыл айырыуса һәләтле йәштәрҙең артыуы ҡыуандыра.\nБыл юлы Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендиаттары иҫәбенә ҡала мәктәптәре һәм гимназияларынан иң һәләтле 7 уҡыусы , тағы ла 20 мәктәп уҡыусыһы һәм 20 музыка һәм сәнғәт мәктәбе уҡыусыһы Өфө хакимиәте башлығы стипендиаттары иҫәбенә индерелде. Йәш ғалимдар, шағирҙар, музыкант һәм рәссамдарҙың уңыштары юғары. Уларҙың һәр береһен йәштәрҙең интеллектуаль, ижади элитаһы вәкиле, тип атарға була.\nМәҫәлән, 68 -се мәктәп уҡыусыһы Шамил Әсфәндиәров, үҙенең йәш булыуына ҡарамаҫтан, төрлө конкурстар һәм форумдар лауреаты булып өлгөргән. Бөтә Рәсәй “Ер планетаһында Кеше” уҡыу-тикшеренеү проекты дипломына лайыҡ булған, “Фән өлкәһендә тәүге аҙымдар” балалар конкурсында беренсе дәрәжәле дипломы менән бүләкләнгән. Фән өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн “Айырыуса һәләтле бала” миҙалы менән наградланған. “Айырыуса һәләтле балалар – Рәсәйҙең киләсәге” энциклопедияһында ҡатнашыусыһы ул.\nРәфил Сәхәбутдинов\tавтор: Рәфил Сәхәбутдинов


Өфөлә шағир һәм журналист Рим Иҙиәтуллин арабыҙҙан китте // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә шағир һәм журналист Рим Иҙиәтуллин арабыҙҙан китте\n12:00, 13 сентября 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә шағир һәм журналист Рим Иҙиәтуллин арабыҙҙан китте. «Кызыл таң» гәзитендә хәбәр итеүҙәренсә, ул бөгөн иртән вафат булған. Мәрхүм менән хушлашыу Саҡмағош районында уҙа.\nРим Зиннәтулла улы Иҙиәтуллин 1940 йылдың 23 февралендә Саҡмағош районының Яңы Мортаза ауылында тыуған. Дүрт йыл заводта эшләп, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға ингән. Хеҙмәт юлын «Кызыл таң» гәзите редакцияһында башлаған. 1987-1992 йылдарҙа «Һәнәк» журналының – әҙәби хеҙмәткәре, 1992-2000 йылдарҙа «Кызыл таң» гәзитенең төрлө бүлексәләре мөдире булып эшләгән.\nУның шиғырҙары студент йылдарында уҡ республика гәзит-журналдары биттәрендә баҫылып сыҡҡан. Улар рус, украин, татар, башҡорт телдәрендә сыҡҡан.\nУның «Хәйерле иртә» (1983), «Хәйерле көн» (1996), «Хәйерле кис» (2007) тигән өс китабы донъя күргән. Рим Зиннәтулла улы республикала иң яҡшы юмор оҫталарының береһе булды һәм оҙаҡ йылдар ошо жанрҙа уңышлы хеҙмәт итте. «Кызыл таң» гәзитендә эшләгән йылдарҙа «Тетәбикә һәм Ғәҙелйән», «Кызык таң» юмористик биттәре авторы булды.\nРим Иҙиәтуллин – Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы.