Тормош баҫҡыстары. 4-се өлөш - Wikisource\nТормош баҫҡыстары. 4-се өлөш\n← … әҫәрҙең башы… Тормош баҫҡыстары. 4-се өлөш\n1 ФРОНТ ТУЛҠЫНЛАНА БАШЛАНЫ\n2 ИШЕКТӘР АСЫЛДЫ, БЫҒАУҘАР ӨҘӨЛДӨ\n3 «БЫЛ ШУЛ ТҮГЕЛМЕ?»\n4 ЙЫЛДАР ҮТКӘНДӘН ҺУҢ\nФРОНТ ТУЛҠЫНЛАНА БАШЛАНЫ\nРеволюцияның көслө тулҡындары фронттың артынан ҙур көс булып барып бәрелде. Йөрәктәрендә электән ирек ялҡындары янып, революция булыуҙы көткән һал¬даттар был хәбәрҙәрҙе күптән көтөлгән ҙур эштәрҙең башланғысы, күптән ҡабыныуы көтөлгән янғындың ялҡындары кеүек ҡаршы алдылар.\nРеволюция булыуҙы көтмәгән, уның мәғәнәһен аңлап өлгөрмәгән, батша кеүек батшаның, министрҙар кеүек министрҙарҙың урындарынан төшөрөлөп, ҡулға алыныуҙарын күңелдәренә лә килтермәгән һалдаттар, башта был эштәргә ғәжәпһенеп, аптырап ҡалған кеүек булды¬лар ҙа, эштең ысын, ваҡиғаларҙың дөрөҫ булыуҙарын белеп алғас, үҙҙәренең ҡаршыларындағы дошмандарҙың кемдәр икәнеп уйлап, революция яғындағы фирҡәләр артынан киттеләр.\nБыл хәбәрҙәрҙең беренсе килеп бәрелгән тулҡында¬ры уҡ фронттағы боронғо режимды үҙгәртте. Борон күк¬рәктәрен киреп, ғади һалдаттар араһында борондарын күккә күтәреп, уларҙан хеҙмәт иттереп йөрөгән башлыҡ¬тар шунда уҡ йөрөш-тороштарын үҙгәрттеләр. Йыуашланған, яҡшыланған, гүйәки, башҡалар менән иптәштәрсәрәк торған бер төҫкә керҙеләр.\nҺалдаттарҙың ғади сукнонан булған погондары ме¬нән бер рәттән, офицерҙарҙың алтын мөйөшлө погонда¬ры ла өҙөлөп ергә ташланды, маңлайҙағы кокардалар йол¬ҡоноп ырғытылды, бөгөлөп-һығылып честь биреүҙәрҙең әһәмиәте үҙенән-үҙе бөттө.\nҮҙ ғүмерҙәрендә ауыл сходтарынан башҡа йыйылыш күрмәгән, ундағы баҫыу кәртәләре тотоу, күпер төҙәтеү, яһаҡ йыйыу кеүек һүҙҙәрҙән бүтән һүҙҙәрҙе ишетмәгән һалдаттар, собраниеларға йыйылып, бығаса күңелдәре¬нә лә кертеп сығармаған әллә ниндәй мәсьәләләр хаҡын¬да һөйләшергә, әллә ниндәй комитеттар төҙөп, әллә ҡай¬һы шәһәрҙәрҙә буласаҡ съездарға үҙҙәре араһынан вә-килдәр һайларға керештеләр.\nЭлек уның һәр бер фарманы уҡылған ваҡытта честь биреп, тәғзим ҡылған батшаның тәхеттән төшөрөлөүе хаҡында ғына һүҙ бармай, бәлки уның насарлыҡтарын, илгә килтергән ауырлыҡтарын, тигеҙһеҙлек өҫтөнә ҡо¬ролған закондарын тәнҡит итергә, күптән түгел генә күргән саҡтарҙа йөрәктәр ҡалтырап китә торған ҙур ге-нералдарҙың, полковниктарҙың, хатта офицерҙарҙың ғә¬йептәрен асырға керештеләр.\nЭлек артыҡ күҙгә бәрелмәгән, ғүмергә түбән урын¬дарҙа хеҙмәт итеүҙән баштары сыҡмаған һалдаттар ара¬һынан собраниеларҙа, эштең нимәлә икәнен төплө төшө¬нөп, һис кемдән ҡурҡмай, хәҙер ниндәй юл тоторға те¬йеш икәнен ярып һала торған кешеләр сыҡтылар.\nҠанлы һуғышты бөтөрөүгә йәки дауам иттереүгә үҙҙәренең тәьҫирҙәре барлыҡты күңелдәренә лә кертеп сығармаған һалдаттар речь һөйләүселәр ауыҙынан:\n– Бөтһөн һуғыш!.. Бөтһөн юҡ урынға ҡан түгеп ке¬шеләрҙе әрәм итеүҙәр!..\n– Беҙҙең дошмандарыбыҙ ҡаршылағы эшсе, крәҫтиәндәрҙән торған немец һалдаттары түгел, бәлки улар¬ҙың арттарында көн-төн рәхәттә торған эш башындағы кешеләр менән үҙебеҙҙең артыбыҙҙа, беҙҙең яҙмыштары¬быҙҙы ҡулдарында уйынсыҡ итеп, беҙҙең ҡандарыбыҙ өҫтөндә типтергән эш башындағы кешеләр — беҙҙең ысын дошмандарыбыҙ! — тигән һүҙҙәрҙе ишетеп, башта хайран ҡалдылар. Үҙҙәренең был көндәрҙе күрәсәктәренә, үҙҙә¬рен иҙеп килгән кешеләргә ҡаршы шундай ҡаты һүҙҙәр¬ҙе ишетеүҙәренә ышанмаған бер хәлдә ҡалдылар.\nТик шунда йөрөгән боронғо башлыҡтарҙың был йы-йылыштарға ҡаршы тора алмауҙарын, бында һөйләнгән һүҙҙәргә ҡаршы сығып бер һүҙ ҙә әйтә алмай, баштарын түбән эйеп, йөҙҙәре ҡарайып йөрөүҙәрен күргәс кенә был ваҡиғаларҙың төш түгел, бәлки ысын икәненә, һөйләүсе¬ләр килтергән дәлилдәрҙең дөрөҫлөгөнә ышандылар һәм үҙҙәренең революция арҡаһында үҙ яҙмыштары, үҙ тор¬моштары тураһында һөйләшергә хаҡлы икәнлектәрен белделәр.\nШулай итеп, революцияның яңы ғына бәреп сыҡҡан көслө тулҡындары ғәскәриҙәрҙең йөрәктәренә бәреп кер¬ҙе. Фронт хәлен йомшартып, уны икенсе төҫкә, икенсе дошмандар менән көрәшергә кәрәк икәнлек төҫөнә әйләндерҙе. Ҡаршылағы дошмандарға төҙәлгән ҡай бер ҡоралдар артҡа ҡаратылып ҡуйылды.\nВахит революцияның башланған көндәрендә фронтта ине. Ул был хәбәрҙәрҙе ишетеү менән, фронттағы һал¬даттарҙан был революцияның ни өсөн булғанын, батша¬ның ни өсөн төшөрөлгәнен белгән, аңлаған, электән шул эштәрҙең буласағын һиҙеп, революция булыу менән ҡабынып сыҡҡан һалдаттар яғына сығып, үҙе лә шулар¬ҙың береһе булып эшләргә, мәсьәләгә төшөнмәгән һал-даттарға был ваҡиғаларҙың сәбәптәрен аңлатырға ты¬рышты. Бигерәк тә бығаса был ваҡиғаларҙың булыуҙарын көтмәгән, ни өсөн батша төшөрөлөп, революция яһалыуын аңлап бөтмәгән татар һалдаттары араһында эш¬ләргә, уларға был эштәрҙе аңлатырға, башҡалар менән бер сафҡа теҙелеп, общий дошманға ҡаршы торорға кә¬рәк икәнеп төшөндөрөргә көсөн сарыф итте. Уның һүҙҙә-ре бик күптәрҙең күңелдәренә керҙе. Уның ысын күңеле менән революция яғында булып, бирелеп эшләүе, һал¬даттарҙың уға булған яҡшы ҡараштарын, ышаныстарын тағы ла арттырҙы. Уның шул ихласына, үҙҙәренең те¬ләктәрен үҙҙәре исеменән ҡайҙа булһа ла алып барып етештерә, бирә алыуына ышанған һалдаттар Вахитты N шәһәрендә буласаҡ съезға вәкил итеп һайланылар. Ул шул көндән башлап олуғ революцияның тулҡындары араһына кереп китте.\nИШЕКТӘР АСЫЛДЫ, БЫҒАУҘАР ӨҘӨЛДӨ\nИҙелгән синыфтар, хоҡуҡһыҙ йәшәгән милләттәрҙең күңелдәренә бик күп ҙур өмөттәр биргән, яҙғы ҡояш ну¬ры кеүек балҡып күренгән революция бер нисә айҙан һуң уҡ был өмөттәрҙе берәм-берәм юҡҡа сығарып, уның балҡып күренгән нурҙары ҡара таптар менән ҡаплана башланы. Ваҡытлы хөкүмәт тигән нәмәнең тирә-яғына алынған был таптар барған һайын күбәйеп, ҡараңғы кү-ләгәләрен тирә-яҡҡа таратыуҙарын арттыра, көсәйтә генә барҙылар. Эшсе, крәҫтиәндәрҙең һәм айырым ваҡ милләттәрҙең революциянан көткән теләктәре, алдағы көндә эшләнәсәк вәғәҙәләргә әйләнеп, берәм-берәм теге таптар аҫтында ҡалып юғала башланылар.\nБатша һәм боронғо министрҙар төшөрөлөп, улар уры¬нына шуларҙың ҡойроҡтарынан бара торған кешеләрҙең эш башына менеп ултырыуҙарынан ғына революция бул¬мауын, бәлки иң мөһим мәсьәләләрҙе бөгөндән хәл ҡы¬лып ғәмәлгә ҡуйырға тейеш икәнен күтәреп сыҡҡан ке¬шеләргә ҡаршы:\n— Хәҙер көслө «дошман» менән һуғыш заманы! Шул дошманды еңер өсөн беҙҙең бөтә көстәребеҙ берләшергә тейеш. Бына шунан һуң һәр бер мәсьәлә тыныслыҡ менән хәл ҡылыныр. Шуның өсөн айырым мәсьәләләр тураһын¬да баш ватып, халыҡтың берҙәмлеген юғалтырға ярамай. Был юл менән барыусылар халыҡтың да, мәмләкәт¬тең дә ысын дошмандары, — тигән һүҙҙәрҙе туҡырға ке¬рештеләр.\nҺуғыштың бөгөндән бөтөүен, тыныс тормошҡа күсеү¬ҙе өмөт иткән кешеләрҙең ҡолаҡ төптәрендә:\n—\tҺуғыш дауам итер. Итергә тейеш! — тигән һүҙҙәр яңғыраны.\nБаяр һәм алпауыттарҙың ерҙәренә күҙ терәп торған крәҫтиәндәрҙең күҙҙәре алдында:\n—\tЕр мәсьәләһе бик ауыр мәсьәлә, уны тыныс ва¬ҡытта ғына хәл ҡылып булыр. Әле бына алдағы дошман¬ды еңгәнсе һуғышырға кәрәк, — тигән һүҙҙәр һөйләнде.\nФабрик-заводтарҙы эшселәрҙең үҙ ҡулдарына алып, хөкүмәт ҡулына бирелеүен талап иткән һәм уның шулай булыуын көткән эшселәргә:\n—\tЮҡ әле, иптәштәр, ашыҡмағыҙ, улай итергә иртә әле. Хәҙергә боронғо хужаларығыҙға эшләй бирегеҙ... — тип кукиш күрһәттеләр.\nНисә йөҙ йылдарҙан бирле иҙелеп, революциянан һуң камил хоҡуҡлы булыуҙы өмөт иткән ваҡ милләттәргә ҡарап:\n—\tМилләт мәсьәләһе һуғыш бөткәс, учредительный собрание тарафынан ҡаралып, мәгәр шунда ғына хәл ителә торған ҙур мәсьәлә ул. Һеҙ хәҙер үк улай бик ҙур өмөт итмәгеҙ. Әле улай бик тиҙ генә иркенләп китмәгеҙ! Алдығыҙҙа боронғо бөйөк Русия икәнен онотмағыҙ,— тип алда буласаҡ туй өсөн хәҙер бейеп торорға ҡушты-лар.\nШуның өсөн һуғыш дауам итте. Ер-һыу — алпауыт¬тар, фабрик-заводтар байҙар ҡулында ҡалып, ваҡ мил¬ләттәрҙең теләктәре, арҡыры крест һыҙылып, сүплеккә ташланды.\nБына шунан һун иҙелгән синыфтар үҙ теләктәренең буй етмәҫ ергә эленеп ҡуйылыуын, үҙ яҙмыштарын үҙҙә¬ре хәл ҡылыу ишектәренең һаман да ябыҡ булып, эш бы¬лай барғанда, алдағы көндәрҙә был ишектең ныҡлы йо¬ҙаҡтар менән бөтөнләй йоҙаҡланып ҡуйылыуын ысынлап аңлай башланылар. Шуның арҡаһында талаш-тартыш һәм һүҙ көрәштереү барған һайып артты, низағ көсәй¬ҙе. Электән һәр нәмәгә һалҡын ғына ҡарап тороусылар ҙа үҙҙәрен ике-өс төрлө юлдың береһе менән барырға мәжбүр күрә башланылар.\nВахит барған съезда ла көн тәртибенә үҙәк мәсьәлә¬ләр итеп:\n– Һуғышҡа ҡараш.\n– Ер-һыу мәсьәләһе.\n– Эшселәр мәсьәләһе.\nкеүек шул көндәрҙең иң низағлы, талашлы мәсьәләләре ҡуйылған ине. Шуның өсөн съездың тартышлы, низағлы буласағы алдан уҡ мәғлүм булып, һәр кемдең йөрәге тибә, ҡыҙыу ялҡын менән ялҡынланып, ул ялҡындарҙың сатҡылары бәреп сығырға ғына торалар ине,\nСъезға президиум һайлаған ваҡытта уҡ вәкилдәр араһында бер нисә төрлө ағым булып, һәр бер ағымдың башында тороусылары, һәр бер фирҡәнең үҙ теләген үт¬кәрергә тырышыусылары булғанлыҡтары мәғлүм булды.\nЮғарылағы мәсьәләләр хаҡында мөзәкәрәләр баш¬ланғас, иң элек социал-демократтар, уның һуңында эсерҙарҙың вәкилдәре сығып, үҙ фракциялары исеменән, был мәсьәләләр тураһында ниндәй ҡарашта булыуҙарын һәм үҙ ҡараштарының дөрөҫ икәнен төрлө дәлилдәр ме¬нән иҫбат итергә керештеләр. Үҙҙәренең һөйләгән һүҙҙә¬ренең дөрөҫлөгө өсөн Маркстан, Плехановтан, Каутский һәм башҡа ғалимдарҙың һүҙҙәренән әллә ни саҡлы дә¬лилдәр килтереп, вәкилдәрҙең диҡҡәттәрен үҙҙәренә тар¬тып, был мәсьәләләрҙә үҙҙәре артынан барыу тейеш икә¬нен һөйләнеләр һәм шулай булыуына ышанғанлыҡтарын белдерҙеләр.\nВахит һәм иптәштәренә быларҙың һүҙҙәренең күбеһе дөрөҫ һәм шул һүҙҙәрен иҫбат итер өсөн килтергән дә¬лилдәре көслә кеүек күренһә лә, уларҙың ер-һыу мәсьә¬ләһен хәл ҡылыуҙы кисектерергә, күп эштәрҙе учреди¬тельный собрание йыйылғас ҡарарға һәм һуғышты һа¬ман алып барырға тигән тәҡдимдәре быларҙың күңелдә-ренә оҡшап бөтмәне. Ҡай берәүҙәр урындарынан ғына быларға ризаһыҙлыҡ күрһәтеп:\n– Һуғышҡа үҙегеҙ барығыҙ!..\n– Беҙгә һуғыш кәрәкмәй!..\n— Һеҙ буржуазия менән берләшеп эшләйһегеҙ!..— тип ҡысҡырһалар ҙа, уларҙың ҡысҡырыуҙары звонок шылтырауы менән баҫылып ҡалды.\nВахит һәм уның кеүек яңы фронттан килгән һәм бы¬ғаса бындай ҙур съезды, бындай оҫта итеп һөйләүселәр¬ҙе күрмәгән, күңелдәренән быларға ҡаршы сығып, үҙҙә¬ре әйтергә теләп тә көстәре етмәгән вәкилдәр быларға ҡаршы сығып әйтеүҙе көтә башланылар. Ләкин бындай оҫта һөйләүселәргә ҡаршы сығып та, быларҙың дәлил¬дәрен емереп ташлай торған кеше булырмы икән тигән шөбһәгә төштөләр.\nҺуғышты туҡтатыу-туҡтатмау мәсьәләһе тикшерел¬гән мәжлес бигерәк тә ҡыҙҙы, фронттан килгән вәкилдәрҙең йөрәктәре урынынан сығырҙай булып тибә баш¬ланы. Был ваҡытта улар араһынан ҡай берәүҙәр:\n—\tБөтһөн эшсе, крәҫтиәндәрҙең ҡанын түгә торған һуғыш! — тип ҡысҡырғандарын һиҙмәй ҙә ҡалдылар һәм ошо теләктәрен дәлилдәр менән иҫбат итеп һөйләрлек бер груһтың сығыуын көтөргә башланылар. Бына шул ваҡытта рәис:\n—\tҺүҙ Марковҡа бирелә, — тине.\nКүҙҙәр вәкилдәр ҡаршыһына килеп баҫҡан, ябығыраҡ сырайлы, простой ғына кейемле бер кешегә терәлде.\nБыл Марков ине. Марков тирә-яғына ҡаранып алғандан һуң һалмаҡ, ләкин күтәренке тауыш менән:\n—\tИптәштәр!—-тип һүҙгә башланы.\nУның «иптәштәр» тигән һүҙенән үк бығаса һөйләнгән¬гә ҡаршы һөйләйәсәге мәғлүм булған кеүек булып китте.\n—\tИптәштәр! Беҙ хәҙер ҡан түгелеү, уға сик ҡуйыу, кешеләрҙе ҡырыу-ҡырҙыртыу мәсьәләһен бөтөрөү хаҡын¬да һөйләшәбеҙ...\nУның был һүҙе съезд өҫтөнә ауыр бер нәмә ташлаған йәки ҡапыл ғына күк күкрәп ебәргән кеүек булып китте. Бынан элек һөйләгән кешеләргә ҡаршы сығып, шундай ҡаты һүҙҙәр менән һүҙ башларлыҡ кеше йәки берәр фирҡә булыуын асыҡ белмәгән кешеләр, үҙҙәренең теләктәрен әйтә башлаған Марковтың һөйләй башлағанын күргәс, шатланып киттеләр. Ләкин «ул үҙенең һүҙҙәрен яҡшы ғына алып барып сығара алһа ярар ине» тигән шөбһәле бер теләктә ҡалдылар ҙа, уға ярҙам теләгән рәүештә ҡалҡынып ултырып, ауыҙынан сыҡҡан һүҙҙә¬рен көтөргә керештеләр.\nМарков һүҙендә дауам итте:\n—\tИптәштәр, эшсе-крәҫтиәндәр! Һеҙ бында хәҙергә саҡлы һөйләүселәрҙең һүҙҙәренән уларҙың һеҙгә бөгөн¬дән хәл ҡылынырға кәрәк булған мәсьәләләрҙе алға һу¬ҙып кисектереү пәрҙәһе аҫтында ҡалдырырға теләүҙәрен күрҙегеҙ. Улар һүҙгә оҫталыҡ менән, эшсе һәм крәҫтиән¬дәр өсөн зарарлы булған юлдарҙы матурлап күрһәтеп, һеҙҙең күҙҙәрегеҙҙе ҡапламаҡсы, шулай итеп, һеҙҙең аяҡ-ҡулдарығыҙҙы бәйләп, буржуазия ҡулына бирмәксе булалар. Бында беҙ уларҙың шул хәйләләренә алдан¬май, уларҙың пәрҙәләре аҫтында ҡалмай, мәсьәләне үҙе¬беҙгә кәрәкле рәүештә хәл ҡылырға, бында үҙебеҙҙең теләктәребеҙҙе үҙебеҙгә кәрәк рәүештә үткәрергә, улар¬ҙың кемдәр өсөн тырышып, ниндәй синыфтың тирмәненә һыу ҡойорға тырышыуҙарын аңларға тейешбеҙ. Бигерәк тә уларҙың ҡанлы һуғышты, эшсе халыҡ өсөн бер тингә лә кәрәге булмаған ҡырылышты бөтөрмәү яғында булыуҙарынан һеҙ уларҙың кем артынан барыуҙарын яҡшы аңлағанһығыҙҙыр.\nУның ошо һүҙҙәре бөтөү менән, байтаҡ ерҙәрҙә көслө ҡул сабыуҙар һәм:\n– Дөрөҫ, улар буржуазия артынан баралар... — ти¬гән тауыштар сыҡты. Марков һүҙендә дауам итеп:\n– Уларса һуғышты дауам иттерергә, дошманды ең¬гәнсе һуғышырға тейеш булабыҙ. Улар һаман әҙәм ба¬лаларын бер-береһенең ҡандарын түгеүгә өндәйҙәр. Шу¬ның кәрәге өсөн янып-бешеп дәлилдәр килтерәләр. Беҙ уларҙан: «Беҙҙең дошмандар кем? Һуғыш кем өсөн, ни¬ңә кәрәк, тип тормайбыҙ», — тине лә, уларға ҡарап яуап көткән кеүек, бик аҙ ғына туҡтап торҙо. Шул ваҡыт Ва-хит янындағы һалдат Вахитҡа төртөп:\n– Был бик дөрөҫ һөйләй... — тигән һүҙҙе шыбырҙаны. Ләкин Вахит уға:\n– Тик тор, һуңынан һөйләшербеҙ, тыңлайыҡ әле, — тип, күҙен һөйләүсенән алмай ғына яуап бирҙе.\n– Беҙҙең дошмандар кем? Беҙҙең дошмандар беҙгә ҡаршы ҡорал күтәреп һуғышырға мәжбүр булған не¬мец, йәғни уларҙың эшсе-крәҫтиәндәре түгел. Уларҙын артындағы капиталистар һәм үҙебеҙҙең Русиялағы бай¬ҙар, алпауыттар, фабриканттар! Шулай булғас, беҙ һуғыштың да кемдәр өсөн генә кәрәк һәм файҙалы икәнен белербеҙ.\nТағы ҡул саптылар.\n—\tДөрөҫ, уларҙың үҙҙәрен һуғышҡа ебәрергә кә¬рәк! — тип ҡысҡырҙылар.\n—\tБына бында һөйләүсе кешеләр, шул әфәнделәрҙең, мәнфәғәттәрен һаҡлар өсөн, шуларға ҡойроҡ болғап, беҙҙе һаман да ҡан түгергә өндәйҙәр, һуғышты дауам иттерергә теләйҙәр. Мин уларҙан: «Һеҙ кем артынан ба¬раһығыҙ? Ваҡытлы хөкүмәт тигән нәмәгеҙ кемдәрҙән тора? Унда дворяндар, алпауыттар, фабриканттар тү¬гелме? Һеҙ шулар менән ҡулға-ҡул тотоношоп барғанығыҙҙы һиҙәһегеҙме?» — тип һорар инем. Улар, әлбиттә, был һорауҙарға, «улай түгел...» тип әйтә алмаҫтар! Марковҡа ҡаршы тарафтан:\n—\tҺеҙ большевиктар юлы менән бараһығыҙ, беҙ ва¬танды немец колонияһы булып ҡалыу һәләкәтенән һаҡ¬лар өсөн көрәшәбеҙ! — тип ҡысҡырҙылар.\nМарков, уларҙың һүҙҙәренә көлөп ҡарағандан һуң:\n—\tДөрөҫ әйтәһегеҙ. Беҙ большевизм юлы менән бара¬быҙ һәм ниндәй юл менән барыуыбыҙҙы йәшермәйбеҙ... Беҙ немецтың эшсе-крәҫтиәне менән туғанлашырға, бы¬нан һуң туғандарса йәшәргә теләйбеҙ. Ә һеҙ уларҙың буржуазияһы юлынан бараһығыҙ, һеҙҙең ни төрлө, нин¬дәй нигеҙгә ҡоролған ватанды һаҡларға тырышыуығыҙ ҙа беҙгә мәғлүм, һеҙ «ватан» пәрҙәһе аҫтында капита¬листар, уларҙың мәнфәғәттәрен һаҡлау өсөн көрәшәһе¬геҙ. Бына беҙ һеҙҙең пәрҙәләр аҫтында шул нәмәләр ятҡанды бик асыҡ белгәнгә күрә, ғәфү итерһегеҙ, һеҙҙең юлдан бара алмайбыҙ, большевиктар фракцияһы исеме¬нән һуғышҡа ҡаршы икәнебеҙҙе әйтеп, бөтһөн ҡанлы һуғыштар! — тибеҙ һәм миллионлаған эшсе, крәҫтиәндәрҙең шул теләктә икәнлектәрен бик ныҡ төшөнөп, «Бер¬ләшегеҙ, бөтә донъя пролетариаты!» — тибеҙ.\nУның был һүҙҙәре, күптән шул теләктә йөрөп тә, әле һаман үҙҙәренең теләктәрен әйтә алмаған вәкилдәрҙең йөрәктәренә барып керҙе. Улар:\n—\tДөрөҫ, бөтһөн һуғыш!\n—\tЙәшәһен бөтә донъяның берләшкән пролетариа¬ты! — тип ҡысҡырҙылар. Ҡаршы тарафтар ҙа тауыш ҡуптарғанлыҡтан, зал бер нисә минут гөрөлдәп торҙо. Бик күп кеше урынында ултырып сыҙай алмай урынынан ҡуҙғалды. Рәистең колокол шылтыратыуы күп тауыш аҫтында юғалып торҙо.\nОшо шау-шыу һәм Марковтың һөйләгән һүҙҙәре бик күп кешеләр тарафынан ҡул сабып ҡаршы алыныу, һу¬ғышҡа һәм элек һөйләгән кешеләрҙең тотҡан юлдарына ҡаршы ҡайнашып сығырға торған көстөң барлығын, ул көстөң яңы эҙ менән барып, власты эшсе, крәҫтиәндәр ҡулына алып бирергә тырышыуын бик асыҡ күрһәтте. Бығаса съездың барышын һәм әлегә саҡлы һөйләнгән һүҙҙәрҙең күп яҡтан көткән теләккә яуап бирмәүен кү¬ңелдәренә үҙләштерә алмай ултырған вәкилдәр, Марковтың реченан, уның бик ҙур шатлыҡ менән ҡаршы алыныуынан һуң иркен тын алып, мәжлестең дауамын кө¬төргә һәм үҙ-ара мөхәкәмә итергә керештеләр.\nМарков өҫтәлдәге графиндан һыу алып эсте лә уры¬нына барып ултырҙы.\nУнан һуң тағы берәү сығып, вәкилдәргә ҡарап баш эйҙе лә:\n—\tИптәштәр, минән элек һөйләгән Марков иптәш эш¬сән халыҡтың һуғышҡа ҡарашы нисек булырға тейеш булыуын һәм беҙҙең дошмандарҙың кемдәр икәнен һәм, улар артынан барып, ҡан түгергә ярамағанлығын ҡыҫҡа¬са әйтеп бирҙе. Ысынлап та, кем менән, ни өсөн һуғыша¬быҙ, йәки һуғышырға мәжбүр итәләр? Һуғыштың ни өсөн һәм кемдәр өсөн башланғанын эшсе, крәҫтиәндәр бел¬мәй ҙә ҡалдылар. Масса күҙенә, һуғышты немецтар башланы тип, һуғыштың сәбәбен немец халҡы өҫтөнә ауҙарып, беҙҙе уларға, уларҙы беҙгә дошман итеп күр¬һәтмәксе булдылар. Төбө-тамыры менән ялған был фе¬керҙе һаман да ысын күрһәтеп, һаман да һуғышты дауам иттермәксе, синфи дошмандарыбыҙ булған капиталис¬тар, имперпалистарға беҙҙе ҡорбан итмәксе булдылар. Бында һөйләүсе әфәнделәр, был ҡанлы һуғыш башлан¬ғас та, үҙҙәренең боронғо юлдарынан аҙашып, йәки ал¬дашып, һуғыш тарафында булыусылар булып, намыҫта¬рын һатҡан, һатлыҡ кешеләр икәне күренеп тора.\nУл был һүҙҙәрҙе әйткәс тә, тағы тауыш күтәрелде:\n– Дөрөҫ, меньшевиктарҙың юлбашсылары һатылды¬лар...\n– Әфәнделәр, хәҙерге һөйләүселәр ҡыҙып киттеләр.\nУның беренсе һүҙе үк:\n– Беҙ әфәнде түгел!\n– Тик кенә торорға икән! — тигән төртмәле тауыш¬тар менән ҡаршы алынды.\nҺүҙендә дауам итеп:\n– Һуғыш, әлбиттә, кәрәк нәмә түгел, ул хисапһыҙ күп зарар килтерә торған һәләкәт. Ләкин уны тыуҙырған нәмәне, йәғни сәбәптәрҙе, тик капиталистарға генә йөк¬ләтеп, башҡаларын бер яҡта ҡалдырып алданырға яра¬май. Немецтарҙың капиталистары ғына түгел, был һуғыш¬та бөтә халыҡтың мәнфәғәттәре ята. Улар киңәйергә, үҙҙәренең сикһеҙ юғары ҡуйылған техникаларына таянып, донъяға гегемон булырға, шул йөмләнән Русияны иҡтисади яҡтан да, башҡа йәһәттән дә үҙҙәренә бәйләп то¬торға теләйҙәр. Уларҙың һәммәһе лә ошо теләкте үҙҙәренә идея итеп алғандар. Улар беҙҙе еңмәй тороп, һуғыш¬тан ваз кисергә уйламайҙар.\n– Һеҙ ҙә шулай уҡ еңмәй туҡтамаҫҡа теләйһегеҙ бит!—тигән һүҙҙәр ишетелеп ҡалды.\n– Эсерҙар байҙар менән ҡосаҡлаштылар, — тигән һүҙҙәр сығыу менән бергә:\n– Ялған! Һүҙен ҡайтарып алһын! Урам һүҙҙәрен һөйләмәһен!..\n– Һеҙ һатлыҡ кешеләр артынан бараһығыҙ түгел¬ме?!\n— Беҙҙә ватан намыҫы ҡайнай!\n—\tТуҡта, хаин! — тигән тауыштар яңғыраны.\nБик оҙаҡ тауыштан һуң теге һөйләүсе тағы дауам итеп:\n—\tИптәштәр, был һуғыш кем өсөн файҙалы? Әлбит¬тә, бының сәбәбен белер өсөн пәйғәмбәр булыу кәрәк түгел. Хәҙер беҙ миллионлаған эшсән халыҡтарҙың ҡы¬рылып ятҡанын, улар артында бик аҙ ғына һанлы бур¬жуазияның кәйеф-сафа һөрөүҙәрен, уларҙың мәнфәғәттәрен һаҡлап ҡалыр өсөн, эшсән халыҡтың фронттарҙа ғазап сигеүҙәрен күрәбеҙ. Бына шуның өсөн «һуғыш ка¬питалистар һәм империалистар өсөн генә, улар теләге менән генә дауам итә» тибеҙ, беҙҙең өсөн кәрәк түгел, тип барабыҙ һәм: «Бөтһөн һуғыш!» — тип ҡысҡырабыҙ. Шулай, һуғыш улар өсөн генә файҙалы булғас, бындағы меньшевиктар һәм эсерҙар ни өсөн һуғыштың һаман да-уам итеүен теләйҙәр? Ниңә һуң капиталистар файҙаһы өсөн булған һуғышты йән тирҙәре сығып яҡлайҙар? Бын¬да беҙ һаман баяғы һүҙҙе әйтмәй үтә алмайбыҙ. Шуның өсөн улар аҙашалар йәки алдашалар, маска кейеп йөрөй¬ҙәр, тибеҙ.\nТағы зал шаулаша башланы:\n–\tҺеҙгә немецтар аҡса бирәләрме әллә? –\t–\tУл дөрөҫ әйтә!.. –\t– Бөтһөн һуғыш тарафындағы кешеләр!\n–\tДошмандарға ҡол булырға теләгән ҡурҡаҡтар? –\t–\tДошман алдында баш эйәләр... –\t–\tЮҡ, һеҙ дошмандарға лакей булып йөрөйһөгөҙ? –\t–\tУлар байҙар тәрилкәһен ялайҙар!.. — тигән һүҙҙәр аралашып, мәжлестең тәртибе юғалды. Элек һөйләгән кешеләрҙең төҫтәре ҡасып, рухтары төшкән кеүек була БАШЛАНЫ. –\tБыл хәлдәрҙе күргән Вахит һәм уның иптәштәре бар¬ған һайын күтәрелә барып:\n—\tҺөйләһен, туҡтатмағыҙ! — тигән талаптарын әйткәнлектәрен һиҙмәй ҙә ҡалдылар.\nФронттан килгән вәкилдәрҙең ауыҙынан сыҡҡан был һүҙ залды яңғыратып ебәрҙе һәм, тауыш бер аҙ баҫыл¬ғандан һуң, һөйләүсе:\n— Дөрөҫ һүҙҙе әйткәнгә кәйефегеҙ китмәһен ки, һеҙ¬ҙең кемдәр йырын йырлап, кемдәр артынан барыуығыҙ бик мәғлүм бит! Һеҙҙең юлбашсыларығыҙ буржуазия министрҙары менән ҡосаҡлашып эш алып баралар, һеҙ коалиционный хөкүмәт төҙөп, Милюковтар, пролетариат дошмандары булған Львовтар менән бергә барған Керенскийҙар, Черновтар, Церетелиҙар артынан бараһы¬ғыҙ. Бына шунан һеҙҙең кем өсөн тырышыуҙарығыҙ, нин¬дәй юл менән барыуығыҙ бик мәғлүм. Эшсе, крәҫтиән бер ваҡытта ла уларға ышанмаҫ, улар менән бергә бар¬маҫ, үҙ яҙмышын һеҙгә тапшырып ҡуймай, үҙҙәре асыҡ, пәрҙәһеҙ юл табыр. Уларҙың, быға етерлек көстәре бар, ҡоралдары ҡулдарында. Бөтһөн һуғыш! Йәшәһен капи-тализм ҡоллоғонан азатлыҡҡа алып бара торған кө¬рәш!..—тип һүҙен бөтөрҙө. Урындарҙан:\n—\tАнархияға өндәй!\n-— Баш-баштаҡлыҡ сығарырға, һәләкәткә алып ба¬рыу юлын күрһәтә!\n– Юҡ! Беҙгә һуғыш кәрәк түгел!\n– Ҡоралды ҡайҙа таба борорға пролетариат үҙе бе¬лер!\n– Туҡтағыҙ, һалҡын ҡан менән мөхәкәмә итәйек! — тигән тауыштар күтәрелде.\nТауыш баҫылғандан һуң, тағы берәүгә һүҙ бирелде. Ул кеше һөйләй торған урынға килеп баҫҡас, һүҙҙе ҡай¬ҙан башлап алып китергә белмәй торған кеүек, тирә-яғына ҡаранып алғандай һуң:\n—\tҺеҙҙең һүҙегеҙ буйынса, беҙ бөгөндән һуғыш бөт¬һөн тип немецтар алдында баш эйә ҡалһаҡ, бының нә¬тижәһе нимә булып сығыр ине? Һеҙ шуны уйлап ҡарай¬һығыҙмы? Әгәр ҙә һеҙҙеңсә була икән, Русия ғүмергә немецтарға һуғыш расходы түләүҙән сыға алмаҫ, бының бөтә ауырлығы эшсән халыҡ өҫтөнә төшөр ине.\nУның был һүҙҙәренән һуң:\n– Бөтә ауырлыҡтарҙың эшсәндәр елкәһенә төшөүе мәғлүм инде!..\n– «Аҡыллы» һүҙ әйтә...\n– Һуғыш расходтарын һуғышҡа сәбәпсе булған ха¬лыҡтар түләрҙәр!—тигән тауыштар сыҡты.\nҺөйләүсе һуғышты дауам иттереү тейешлеге хаҡын¬да бик оҙон һөйләргә теләһә лә, уның һәр бер һүҙе тип әйтерлек ризаһыҙлыҡ менән ҡаршы алынды. Ниһайәт, ул:\n—\tБеҙҙе ҡай берәүҙәр Керенскийға эйәрәһегеҙ тип ғәйепләмәксе булалар, ә һуң улар үҙҙәре кемгә эйәрә¬ләр? Улар ҙа бит Ленинға эйәрәләр. Уның иптәштәре артынан барып, Русияла ихтилал яһамаҡсы булалар.\nУның был һүҙҙәре:\n—\tДөрөҫ, Ленинға эйәрәбеҙ!\n—\tБуржуазия менән ҡосаҡлаша алмайбыҙ! — тигән һүҙҙәр менән ҡаршы алынды.\nУнан һуң фронттан килгән бер вәкил сығып:\n—\tИптәштәр! Беҙ, өс йыл буйы ҡанлы фронтта һуғы¬шып, миллионлаған эшсе, крәҫтиән егеттәренең ҡырылыуҙарын, эшкә яраҡһыҙ булып ҡалыуҙарын күрәбеҙ. Беҙ уларҙың бала-сағалары етем ҡалып, кем ҡапҡаһына барырға, кемгә тилмерергә белмәй аптырап йөрөгәндә¬рен бик яҡшы беләбеҙ. Бындағы һуғыш әсеһен күрмәгән йәки аңларға теләмәгән ҡай берәүҙәр дошман менән һаман да һуғышырға өндәйҙәр. Беҙҙең ҡаршылағы немецтарҙы беҙгә дошман итеп күрһәтергә тырышалар. Беҙ хәҙер беҙгә ысын дошмандың кемдәр икәнен беләбеҙ. Немецтарҙың рядовой һалдаттары хәҙер һәр көн беҙҙең менән туғанлашып торалар. Улар ҙа был ҡанлы һуғыш¬ҡа сик ҡуйып, тыуған ерҙәренә ҡайтып, тыныс көн кү¬реү юлына кереү сәғәттәрен көтәләр. Бында һөйләгән иптәш Марков һәм башҡалар һуғыштың кем өсөн файҙалы булыуын, уның кәрәк түгеллеген бик яҡшы һөй¬ләп, беҙҙең әйтергә теләгән теләктәребеҙҙе әйтеп бирҙе¬ләр. Беҙ уларҙың һүҙҙәрен үҙебеҙҙең теләктәребеҙ итеп ҡаршы алабыҙ һәм:\n—\tБөтһөн һуғыш!\n—\tЙәшәһен бөтә эшсән халыҡтарҙың берләшеүҙәре, тибеҙ, — тип һүҙен бөтөрҙө. Уның был һүҙҙәре һалдат вәкилдәре һәм башҡа бик күп кешеләр тарафынан ҡул сабып ҡаршы алынды.\nҺуңра Вахит сығып ҡыҫҡа ғына һөйләгәндән һуң, үҙенән элек һөйләгән вәкилдең һүҙҙәренә ҡушылыуын, фронтта үҙен һайлаған иптәштәренең съезға сәләм әйтеп, һуғышты бөтөрөү теләгендә булыуҙарын иғлан итеп төштө.\nҺөйләүселәр бөткәндән һуң, ике тарафтан резолю¬циялар керҙе.\nМеньшевиктар менән эсерҙар Ваҡытлы хөкүмәткә ҡат¬нашып эшләү һәм уға ышаныс белдереү, һуғышты дауам иттереү яғында булдылар. Улар яғында күпселек булып, уларҙың тәҡдимдәре үтте.\nБольшевиктар фракцияһы исеменән кертелгән: Ва¬ҡытлы хөкүмәткә ышанмау, власты бөгөндән эшсе-крәҫ¬тиәндәр депутаттарынан ғибарәт советҡа тапшырыу, бө¬гөндән һуғышты бөтөрөү саралары күрелергә тейеш... — тигән резолюциялары үтмәне.\n—\tҺуғышты бөтөрөү беҙҙең ҡулыбыҙҙа!\n– Эшсе, крәҫтиән власты үҙ ҡулына алғанда ғына үҙ иректәре буйынса тора алыр.\n– Буржуазияға ҡойроҡ булып йөрөүселәрҙең көндә¬ре оҙаҡ булмаҫ!\n—\tУлар үҙҙәренең ысын йөҙҙәрен астылар!\n—\tИсемдә генә эшселәр партияһында йөрөгәнлектә¬рен күрһәттеләр!..-—тигән һүҙҙәр аҫтында ябылды.\nВахит һәм уның иптәштәре юлда ла, ҡайтҡас та ошо хаҡта һөйләшеп, үҙҙәренең фронттағы иптәштәренә съездың барышы хаҡында доклад биреп, кемдәрҙең үҙ¬ҙәре яҡлы булып, эшсән халыҡтың мәнфәғәтенә хеҙмәт итергә әҙер икәнлектәрен төшөндөрҙөләр.\nФронтта эшсе, крәҫтиәндәрҙең революциянан көткән теләктәренең ҡағыҙ өҫтөндә генә йөрөгәне асыҡ беленде. Эш башында иҫке тормошто һаҡлау юлын тотоп, эшсе, крәҫтиәндәргә ҡаршы торған кешеләрҙең ултырыуҙары ныҡлап аңлашылды. Көрәш һәм һулға табан ауышыу көндән-көн үҫте.\nЭшсе халыҡ, эш былай барғанда, аяҡ-ҡулдарына яңы¬нан бығауҙар һалынасағын бик асыҡ белеп, Ваҡытлы хө¬күмәтте ҡорал менән эш башынан ҡыуып, Октябрь ре¬волюцияһын яһаны. Октябрҙәге ҡанлы көрәштәрҙән һуң бөтә власть Советтар ҡулына күсте.\nФронт был алмашыныуҙы Интернационал йырлап ҡаршы алды.\n«БЫЛ ШУЛ ТҮГЕЛМЕ?»\nОктябрь революцияһы булып, «Берләшегеҙ, бөтә ил¬дәрҙең пролетариаты!» тип яҙылған ҡыҙыл байраҡтар¬ҙы ерҙең алтынан бер өлөшө булған киң Русияның һәр бер ҡараңғы мөйөшөнә ныҡлап ҡаҙар өсөн көн-төн ҡай¬нашҡан көндәрҙең береһендә, губерна шәһәрҙәренән бул¬ған N шәһәрендә ҙур манифестация булып, меңдәрсә халыҡтар йыйылған ҙур майҙанда речтар башланды.\nИң элек ҡаҡсараҡ, ләкин күҙҙәре дәрт менән балҡып торған берәү сығып һөйләргә кереште. Ул күкрәген ки¬реп, тирә-яғындағы меңдәр өҫтөнә ҡарап алғандан һуң, асыҡ тауыш менән һөйләргә кереште:\n— Иптәштәр! Хәҙер Русияла власть буржуазия ҡу¬лынан көс менән алынып, пролетариат ҡулына күсте. Уны йәшәтеү, ҡыҙыл байраҡты тағы юғарыраҡ күтәреү беҙҙең өҫкә йөкләнде. Ҡанлы көрәштәр арҡыры власты үҙ ҡулдарына ала белгән эшсе, крәҫтиәндәр уны һаҡлай ҙа белерҙәр! Мәгәр Советтар власы генә ер йөҙөнөң эш¬сәндәрен берләштереп, иҙелгән милләттәрҙе, иҙелгән эшселәрҙе капитал тырнағынан, империалистар ҡоллоғо¬нан азат итәсәк. Бынан һуң иҙелгән эшселәр, быуаттар буйы йәберләнеп килгән шәреҡ эшсәндәре ер йөҙөнөң тигеҙ хоҡуҡлы ағзалары булып, күкрәк киреп, кешелек донъяһына ҡарап алға барасаҡтар! Хәҙер олуғ теләк¬тәргә барыуҙарҙың ишектәре асылды. Иҙелгән синыф-тарҙың ҡул-аяҡтарындағы бығауҙар сиселде.\nУл Совет власының тотҡан юлдары хаҡында шаҡтай оҙаҡ һөйләне. Уның һүҙҙәрен бүлеп ҡул саптылар, иң ахырҙа:\n—\tЙәшәһен эшсәндәрҙең капиталға ҡаршы берләш¬кән көстәре! Бөтһөн һуғыш! Йәшәһен Октябрь револю¬цияһының етәксеһе булған Ленин һәм уның иптәштәре! — тигән һүҙҙәр менән речын бөтөрҙө.\nУнан һуң тағы бер нисә кеше һөйләгәс, Интернацио¬нал йырланып, манифестация тарала башланы. Трибуна тирәһендәге кешеләр:\n—\tЙәшәһен иптәш Сәғитов! — тип башта һөйләгән егеттең ҡулдарын ҡыҫтылар.\nСәғитовтың һөйләгән һүҙен йоторҙай булып баштан бирле тыңлап торған мөһабәт бер һалдат нимәлер иҫ¬кәргәндәй булып, Сәғитовҡа ҡарап торҙо ла: «Был шул түгелме икән?..» — тип уйға ҡалып, һөйләүсенең янына барҙы һәм:\n—\tҺеҙ иптәш Нурый Сәғитов булаһығыҙ түгелме? — тип ҡулын ҡыҫып күреште.\nУлар бер-береһенә текәлеп ҡарап торғандан һуң Сә¬ғитов:\n—\tЭйе, Нурый Сәғитов булам, ә һин үҙең кем?\n—\tӘ мин Вахит Йәғфәров. Әллә иҫеңдәлер, мин һал¬датҡа алынып барғанда, юлда осрашҡан инек. Киевта бергә хеҙмәт иттек, һине иҫке хөкүмәткә ҡаршы эшләүҙә ғәйепләп, ун йылға каторгаға хөкөм иткәндәр ине!\nСәғитов Вахитҡа ҡарап торғандан һуң:\n—\tХәҙер иҫкә төштө, таныным... Ул ваҡытта һин дә бит нахаҡ булһа ла эләгә яҙған инең... — тип кире кү¬реште.\nКүптән айырылған ике таныш был көндәрҙе күреүгә шатлыҡтарын белдереп, бер аҙ һөйләшкәндән һуң кискә осрашырға вәғәҙә бирештеләр.\nВахит, Нурый Сәғитов менән тағы күрешеп:\n— Мин һиңә беренсе осрағанда аңһыҙ инем. Тор¬моштоң төрлө баҫҡыстары арҡыры үтеп, хәҙерге көрәштең мәғәнәһен ысынлап аңланым. Бынан һуң үлгәнсе һи¬нең һәм бөтә эшсәндәрҙең сафында булып, пролетариат дошмандарына ҡаршы көрәшергә һүҙ биреп, шул юлда йөрөйөм. Хәҙер ... шәһәренә хеҙмәт менән барам. Бөгөн бында ваҡытлыса ғына төшкәндә һиңә осраным. Кис ос¬рашҡанда һөйләшербеҙ әле, хәҙергә хуш! — тип Сәғитовтың ҡулын ҡыҫты ла башҡалар менән бергә ҡыҙыл байраҡ артынан алға китте.\nЙЫЛДАР ҮТКӘНДӘН ҺУҢ\n(Гәзиттәрҙә ошо һүҙҙәр яҙылып үтте)\n1\t— «...се рота командиры Вахит Йәғфәров Оренбург фронтында ранен булды».\n2\t— «...се бригаданың хәрби-сәйәси комиссары Ну¬рый Сәғитовҡа аҡтар менән көрәшеүҙә ҙур хеҙмәттәр күрһәтеүе өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены бирелде».\n3\t— «...Нәғим Әминев виләйәт мәғариф комиссары итеп тәғәйен ителде».\n4\t— «...ауылынан Сөләймән бай Йәмилев тигән кеше аҡтар менән ҡасып киткән ине. Уның йорттары мәктәп һәм китапханаға бирелде».\n5\t— «Николай ваҡытында станауай пристав булып,, бөтә тирә-яҡты иҙеп торған Иван Васильевич Степанов тигән кеше аҡтар менән ҡасып киткән ине. Шул кеше хәҙер ҡайтып, ниндәй юл менәндер тирмәнгә мөдир бул¬ған. Ул һаман ярлылар менән насар мөғәмәлә итә. Был кешегә кәзә билете бирергә кәрәк».\n6 — «Мин, ... кантоны Сабит ауылының муллаһы Мәх¬мүт Камалетдинов, 1927 йылдың июненән башлап мул¬лалығымды ташлауымды һәм хоҡуҡлы граждан булыр¬ға теләүемде белдерәм».\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Тормош_баҫҡыстары._4-се_өлөш&oldid=638796"\nThis page was last edited on 12 November 2018, at 07:12.


Икенсе ҡатынға ғашиҡ булдым...\n“Мине, әлбиттә, күптәр яман күрер, ғәйепкә күмер. Ләкин үҙем менән бер ни ҡыла алмайым – ғашиҡ булдым. Башҡа ҡатынға. Үҙем күптән ғаиләле булһам да, балаларыбыҙ буй еткерһә лә. Ҡатынымдан айырылмай ғына икенсе никах уҡыта аламмы икән?” – тигән һорау ебәрҙе гәзитебеҙҙең “Иман” махсус битенә ир-егеттәребеҙҙең береһе.\nУға дини остаздарыбыҙҙың вәғәздәренә таянып, дини китаптарға нигеҙләнеп яуап бирергә тырышабыҙ.\nБеҙ никахҡа ингәндә ниндәй вәғәҙә бирәбеҙ? Бер-беребеҙҙе яратырға, хөрмәт итергә, ауыр саҡта терәк-таяныс булырға, тоғролоҡ һаҡларға, ғаилә усағын һүндермәҫкә... Шул уҡ ваҡытта һис кемде көсләп өйләндермәйҙәр, барыһы ла ике яҡтың килешеүенә ярашлы башҡарыла. Никахҡа инер алдынан да бит “Ризаһыңмы?” тип һорала, тимәк, ҡарарҙың ныҡлымы-юҡмы икәне йәнә бер ҡат тикшерелә. Ыңғай яуап биреп, кейәү менән кәләш бер-береһенең генә түгел, ә Аллаһ Тәғәләнең алдында ҙур яуаплылыҡ ала. “Никах – сөннәтем, унан ситкә киткәндәр минең өммәтемдән булмаҫ”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм дә.\nОшондай осраҡтарҙа ҡайһы бер ир-ат: “Ҡөрьән”дә дүрт ҡатынға ҡәҙәр өйләнергә рөхсәт ителә бит”, – тип бәхәскә инеүсән. Эйе, ғаилә мәсьәләләренә, ҡатын-ҡыҙҙың хоҡуҡтарына бәйле “Ән-Ниса” сүрәһендә ундай юлдар бар. Уның тәүге аят-кәримәһендә Аллаһ Тәғәләгә тәҡүәлек ҡылырға, ҡанундарын үтәргә, туғанлыҡ мөнәсәбәттәрен һаҡларға саҡырыла. Артабан сүрәлә дүрт ҡатынға ҡәҙәр өйләнергә рөхсәт ителә, ләкин шул уҡ ваҡытта: “Хәләл ефеттәрегеҙгә ҡарата ғәҙел була алмауҙан ҡурҡһағыҙ, берәүҙе генә һайлағыҙ”, – тиелә. Тимәк, бер нисә ҡатын алыу мотлаҡ түгел, фәҡәт рөхсәт кенә. Шул уҡ ваҡытта Ҡөрьәндең был ҡанунына ярашлы ҡоролған никахтар рәсми теркәлергә, гүзәл зат вәкилдәренең һәммәһе лә социаль йәһәттән ныҡлы тәьмин ителергә, мохтажлыҡ күрмәҫкә тейеш. Әгәр ҙә ки ир вафат була икән, мираҫтан барыһына ла, шулай уҡ балаларға ла өлөш бүленә. Был ҡанун ҡайһы бер мосолман дәүләттәрендә әле лә йәшәй, киң тамыр йәйгән.\nБеҙҙең илгә килгәндә иһә, закон буйынса бер ҡатын менән генә никахлашырға мөмкин. Ғаилә башлығы баҡыйлыҡҡа күсһә, мөлкәте рәсми документта теркәлгән хәләл ефетенә, балаларына ҡала. Ә инде ирҙең йәнә бер “йәмәғәте” булып, ике арала никах уҡылған хәлдә лә, был ҡатын, шулай уҡ унан тыуған уртаҡ ул-ҡыҙҙар мираҫҡа дәғүә итә алмай. Тимәк, беҙҙә икенсегә өйләнеү – “ситтәге” ғаиләне социаль яҡлауҙан ситтә ҡалдырыу, һәр йәһәттән ауырлыҡҡа сумдырыу тигән һүҙ. Хөкүмәт тарафынан рәсмиләштерелһә, никах уҡытырға мөмкин булыр ине. Беҙҙең илдә бындай ҡанун юҡ, тимәк, ир-уҙаман ғүмер юлын законлы хәләл ефете менән матур итеп, шөкөрана ҡылып, тоғролоҡта үтергә бурыслы.\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең хушлашыу хажында ла (унда 120 меңдән ашыу сәхәбә ҡатнашҡан) ҡатын-ҡыҙҙың хаҡын үтәргә бойорған. Хоҙай Тәғәлә һәр ир-атҡа ошо аманатҡа тоғро булырға, гүзәл затҡа ихтирам, хөрмәт күрһәтеп йәшәргә насип итһен, иншаллаһ.


Рөстәм Хәмитов Приют ҡасабаһындағы торлаҡ йортта газ шартлау һөҙөмтәһендә зыян күргән кешеләр менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Приют ҡасабаһындағы торлаҡ йортта газ шартлау һөҙөмтәһендә зыян күргән кешеләр менән осрашты\n10:15, 30 января 2012 Сәйәсәт\n29 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында булды. Республика башлығы газ шартлау һөҙөмтәһендә емерелгән йортто ҡараны, ҡазаға тарығандар менән осрашты, һәләк булғандарҙың ғаиләләренең ҡайғыһын уртаҡлашты.\n— Республика зыян күреүселәргә һәм һәләк булғандарҙың ғаиләләренә һәр яҡлап ярҙам күрһәтәсәк, — тине Рөстәм Хәмитов. — Яҡын арала матди ярҙам күрһәтеү һәм янған мөлкәткә компенсация түләү тураһында Хөкүмәт ҡарары әҙерләнәсәк. Кисектергеһеҙ ихтыяждарға иртәгәнән башлап (тәүге арала – 15-әр мең) аҡса бирелә башлаясаҡ. Йорт яңынан һалынасаҡ. Иртәгә үк майҙанды билдәләп, сифатлы һәм етеҙ темп менән төҙөлөштө башларға кәрәк. Урманда торлаҡ йорттарҙы ике айҙа күтәреүгә өлгәштек. Һыуыҡ булыуын иҫәпкә алып, йорттарҙы минималь технологик срокта – 100 көндә тамамларға тырышасаҡбыҙ. Йәғни майҙа кешеләрҙе яңы фатирҙарға күсерергә кәрәк буласаҡ.\nБашҡортостан Президенты зыян күреүселәр ваҡытлыса йәшәргә урынлаштырылған «Нефтсе» дөйөм ятағының бүлмәләрен ҡараны. Рөстәм Хәмитов бындағы шарттарға ҡарата ҡәнәғәтһеҙлек белдерҙе һәм кешеләрҙе ошо уҡ дөйөм ятаҡтағы ҡунаҡхана номерҙарына урынлаштырыуҙы талап итте. Артабан Президент зыян күреүселәр өсөн көнөнә өс тапҡыр туҡланыу ойошторолған ашхананы ҡараны. Штабҡа барғас, Рөстәм Хәмитов бында юҡҡа сыҡҡан документтарҙы тергеҙеүҙе ойошторорға, шулай уҡ тейешле хеҙмәттәрҙең даими эшләүен тәьмин итергә ҡушты.\nТеги: бр президенты, ғәҙәттән тыш хәл


Менән ҡыҙыу аҙымдар коммерция күсемһеҙ милек килешеүе 7 - Бөтә донъя юристар! Интернет-кафе адвокат менән юридик.\nШәхси йорттарға ҡағыла был\nТеләһә ниндәй күсемһеҙ милек белгестәр коммерция күсемһеҙ милеккә инвестициялар өҫтөнлөгө тураһында һораған, һәм һеҙ, моғайын, шул хаҡта монолог тыуҙырҙы, был иң яҡшы тәҡдим тип үҙенсәлеге булып тора, тип күсемһеҙ торлаҡ милекКоммерция күсемһеҙ милек хужалары өҫтәмә аҡса ағымы ярата, ыңғай һөҙөмтә масштабында, уйын ҡыры ҡарата асыу, коммерция күсемһеҙ милек баҙарын сифатлы һәм арзан һәм идара ни ҙур килем мул. Шул тиклем һәм күбеһе күсемһеҙ милек объекты, уңыш яҡшы пландар менән башланы. Бына береһе, килешеүҙәр өсөн уңышлы коммерция һеҙгә ярҙам баһаланы. Коммерция күсемһеҙ милек өлкәһендә уйынсылар өсөн булһа, өйрәнгәнең уй, профессионалдар кеүек. Мәҫәлән, билдәле, тип тә баһалай коммерция күсемһеҙ милек, торлаҡ күсемһеҙ милек.\nКоммерция күсемһеҙ милек буйынса участка майҙаны уны файҙалы, килемле менән туранан-тура бәйле.\nҺеҙ шулай уҡ күрергә коммерция күсемһеҙ милеккә аҡса ағымы күберәк.\nҺеҙҙе нух ыңғай булыуын теләйем\nЯбай Математика: һеҙ күберәк килем алыу, күп фатирлы йорт мөнәсәбәттә тора, мәҫәлән, бер ғаиләләргә ҡарағанда.\nШулай уҡ, белә, тип, коммерция күсемһеҙ милекте ҡуртымға килешеүҙәр күберәк, бер-ғаиләһе резиденцияһы.\nРимдар был юл өсөн ҙур аҡса ағымы.\nҺәм, ниһайәт, әгәр һеҙ ужесточение кредит шарттары булған, ҡулына аҡса менән мотлаҡ постучаться. Коммерция милкенә күрергә ине кредитор кәм тигәндә 30 проценты аҫҡа, улар кредит бирер алдынан йәшел донъя. Коммерция күсемһеҙ милек менән килешеү параметрҙарын көйләү булып тора. Мәҫәлән, үҙем һорап, үҙегеҙҙең мөмкинлектәрегеҙҙе һеҙ күпме түләй ала, ә һуңынан ипотека буйынса магазинам өсөн тирә-яҡ, аңлар өсөн, ипотека түләү срогы бөтә дауамында ни булды һеҙгә. Шундай ҡорал ҡуллана, яҡшы баһа алалар һезгә ярҙам һеҙҙең нисек калькулятор йорттан дөйөм хаҡының ипотеканы үҫтереү. Башҡа мөһим мәсьәлә, ул мотлаҡ үҙе бирә, үҙ эсенә: һеҙ күпме аҡса эшләп һатыу планлаштырыла. Төп уйынсылары кем булыр? Борт һәм ҡуртымға түләү йәшәүгә ни инде? Аренда урындарҙы тултырыу кәрәк ни? Күсемһеҙ милек һатыу буйынса иң яҡшы яҡшы белгән профессионалдар, улар бер ҡасан күрмәгән.\nСөнки улар булған серҙәрен? Беренсенән, уларҙың стратегияһы сығыу булһа - шул яҡшы тәҡдим булды, һеҙ унда беләһеңме, һеҙгә китергә мөмкин.\nБыл ҡырҡа ярҙам булмай, һәр ваҡыт эҙләнә күҙе йәрәхәтләнгән ер хужалары булһа, ул ремонт талап итә, белеп, хәүефте баһалау, һәм инандым ҡотолоу өсөн калькулятор өсөн гарантиялы, һеҙ ҡәнәғәтләндереү маҡсатында финанс милек.\nОперацион килем таҙа (noi)тулайым килем алыу юлы менән коммерция күсемһеҙ мөлкәтте баһалау һәм артабан нух йылдың тәүге объект.\nөсөн сығымдарын ҡаплаған беренсе йыл. Күсемһеҙ милек капитализацияһы буйынса ставкалар 'кәпәс' - йәки капитализацияһы - коэффициенты ҡулланыла хаҡын иҫәпләү өсөн килем килтерә.\nМәҫәлән, биш берәмек ашыу торлаҡ йорт һәм комплекстар, коммерция офис биналары, сауҙа үҙәктәре һәм ҙур булмаған күләме кәпәс кандидаттар билдәләү өсөн яҡшы булды.\nТаҙа килем килтермәгән булһа йәки процесында ҡулланыу хаҡ баһалар өсөн аҡса сығанағы тип аталған капитализацияһы ставкалары, шулай уҡ килем капиталлаштырыу. Коммерция күсемһеҙ милек инвесторҙар средстволары ҡулаҡсаһыҙ аҡса, ул. формулаға таянып эшләргә, улар йыш ҡына беренсе ҡулаҡсаһыҙ һатып алыуҙы финанслау өсөн йыл үҙенсәлектәрен сағыштырыу яҡлы наличных ярыш үҙенсәлектәре. Шул факт наличные испорченный ҡулаҡса ҡабул итеү, инвесторҙар талап түгел, тип 100 процентҡа аҡса иҫәбенә һатып алыу өсөн милек, әммә факт һәм аңлата ул, тип ныть инвесторҙар барыһы ла тота, сөнки уларҙың ҡайһы берҙәре уны йәки уны ҡулланырға кәрәк, ипотека түләү өсөн эшләнә. Аҡса асыу өсөн аҡсаһын бирәләр, тәүге инвестиция һалырға йәки һатып алынған күсемһеҙ милек өлөшсөләре улар кәрәкле сумманы билдәләргә тейеш.\nШул тиклем һәм теләсә ниндәй бизнес, клиенттар йәлеп күсемһеҙ милек.\nҺеҙҙең бурыс-улар таба - шул бигерәк, тел һәм һатыусылар баҙар хаҡы түбән кем әҙер. Эш шунда нимәлер, хатта һис бер нәмә лә бара. йәки күсемһеҙ милек мәсьәләләре, һеҙ әлегә таба алмайым интернеттан, ғәҙәттә, теләкте уны һатыуға оҙатыла. Кем был-баҙар хаҡы менән һатып клавиша нигеҙе түбән була. Әгәр ҙә һеҙ һатып итеүен дәлилләй, уның йәки уның һөйләшергә әҙер була. Коммерция күсемһеҙ милекте баһалау өсөн бик яҡшы ысулы, уның тирәһендә урынлашҡан йорт асыҡ өйрәнеп, башҡалар менән һөйләшеү район хужаһы, һәм вакансиялар эҙләү. Отошло тәҡдимдәр бар эҙләргә күнеккәнбеҙ. Интернет ҡулланыу, ҡуртымға иғлан уҡыу һәм эт ҡош, үҙенсәлектәрен табыу өсөн яҡшы һеҙҙең өсөн. Хәҙерге ҡиммәтле бүләктәр алмашыу буйынса күсемһеҙ милеккә инвестициялар аҡса табып килтергән. эт ҡош һеҙгә ярҙам итә ала Ҙур ул иҫәп буйынса, районда ауыл хужалығы коммерция күсемһеҙ милекте баһалау һәм эҙләнеү тураһында ғына түгел был, ҙур хаҡ бирәбеҙ йәки төтөн сигналдар ебәрә, һеҙҙе йәлеп итеү өсөн һатып. Ҡабул ителгән ҡарар нигеҙендә кеше аралашыуҙың нигеҙе булып тора.\nХужаһы менән мөнәсәбәттәрен үҙ-ара аңлашып һәм төҙөү тураһында һүҙ бара, улар алып баралар үҙен яҡшы хис итер өсөн уңайлы менән килешеү һеҙҙең һәм бизнес тураһында һөйләне.\nХАҠҠА ЕНӘЙӘТ ЭШТӘРЕ БУЙЫНСА АДВОКАТ\nऑनलाइन वकील से परामर्श


Яуапһыҙ ҡараш һөҙөмтәһе\nУҙған аҙнала республикала 32 янғын теркәлгән, уларҙың дүртеһе - Өфөлә. Утты һүндерер өсөн барлығы 72 берәмек техника йүнәлтелә.\nШәмбе көндөҙ Нефтекаманың Берҙәм дежур-диспетчер хеҙмәтенә ҡаланың Төҙөүселәр урамында урынлашҡан туғыҙ ҡатлы торлаҡ йортта янғын сығыуы хаҡында хәбәр килә. Асыҡланыуынса, ут тәүге ҡаттағы фатирҙарҙың береһендә сыға. Фатир хужалары өйҙә булмай. Торлаҡта йәшәүселәр тиҙ арала эвакуациялана, янғын һүндерелә. Фараз буйынса, бәләнең төп сәбәбе - электрҙағы ҡыҫҡа ялғаныш. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығынан иҫкәртеүҙәренсә, янғындың тәүге билдәләре күренеү менән кеҫә телефондарынан 01 йә 112 телефондары буйынса шылтыратырға кәрәк.


Мәккә — Башҡорт Википедияһы\nСәғүд Ғәрәбстандағы ҡала, мосолмандарҙың изге ҡалаһы\nМәккә (ғәр. مكة Мәккә, шулай уҡ مكة المكرمة — Мәккә әл-Мөкәррәмә — Хөрмәтле Мәккә) — Сәғүд Ғәрәбстанының көнбайышындағы ҡала, Ҡыҙыл диңгеҙҙән 100 саҡрымға яҡын алыҫлыҡта. Мосолмандарҙың хаж ҡылыу үҙәге булып тора. Мосолман булмағандарға Мәккәгә инеү тыйылған.\n1 700 000 кеше (2007)\nXVIII быуаттағы Мәккәлә Әл-Хәрәм мәсете\nXX быуаттағы Мәккәлә Әл-Хәрәм мәсете\nМосолман булмағандарға кереүҙе тыйған юл билдәһе\nМәккә — мосолмандарҙың изге ҡалаһы. 630 йылда Мөхәммәт Пәйғәмбәр етәкселегендәге позициялары нығынған мәҙинә общинаһы мосолмандары Мәккәгә ингәндәр, ҡала ҡаршы тормайынса баш һалған, унда йәшәгән халыҡ Ислам динен ҡабул иткән. Ҡәғбәле Мәккә дини үҙәккә әйләнгән, һәм мосолмандар, ҡайһы урында булһалар ҙа, һәр ваҡыт ҡиблаға йөҙҙәрен бороп, намаҙ уҡыу йолаһын ҡабул иткәндәр.\nМәккә уртаһында донъялағы иң ҙур һәм мосолмандарҙың үҙәк мәсете Әл-Хәрәм урынлашҡан, уның ихатаһында изге Ҡәғбә ташы тора.\n2011 йылда Мәккәлә донъялағы иң массив манаралар-күп ҡатлы бик бейек йорттар комплексы Абрадж аль-Бейт төҙөлгән; улар араһында иң бейеге — Король манараһы — бейеклек буйынса донъяла өсөнсө урында тора һәм унда донъялағы иң ҙур һәм иң бейек сәғәт урынлаштырылған.\n2010 йылдың 13 ноябрендә асылған ер өҫтөндәге Мәккә метрополитены — илдә тәүге булып ҡала буйлап йөрөтөүҙе һәм хаж ҡылыусыларҙы (Мөздәлифә һәм Мина үҙәндәренә, Ғәрәфәт тауына) ритуал йола атҡарыу урындарына юғары кимәлдә, тиҙ, еткереү һәм кире ташыу хеҙмәтен башҡара.\nМәккә эргәһендәге үҙәндә Минаға хаж ҡылыусыларҙың донъялағы иң эре палаткалар ҡалаһы урынлашҡан.\nМәккәлә хажға килеүселәр һаны бик күп булған мәлдәрҙә йыш ҡына халыҡ бер-береһен тапай, янғындар сыға һәм күпләп янып үлеүселәр һәм һәләк булыусылар осрағы күҙәтелгән инциденттар булып тора. Шулай итеп, 1990 йылда Мәккә һәм Мина араһындағы йәйәүлеләр тоннелендә 1,5 мең хаж ҡылыусы һәләк булды.\n4.1 Боронғо тарихы\n4.2 Мәккәне Мөхәммәттең яулап алыуы\n4.3 Урта быуаттар һәм унан һуңғы тарих\n5 Шулай уҡ ҡарағыҙ: Беренсе фетнә\n5.1 Мәккә шәрифенең ихтилалы\n5.2 Сәғүд Ғәрәбстаны\n9 Хаж ҡылыу\n10 1979 йылдың ноябрендә Әл-Хәрәм мәсетен баҫып алыу\n11 Мәккәгә мосолман булмағандарҙы индереү тыйыла\n12 Мәккә панорамаһы\nМәккә диңгеҙ кимәленән 227 метр бейеклектә, һәм Ҡыҙыл диңгеҙ яр буйынан яҡынса 80 километрҙа тора. Үҙәк Мәккә йыш ҡына "Мәккә уйпаты"тип аталған тау араһындағы коридорҙа урынлашҡан. Был өлкәгә Әл Таниим ҡулы, Бакка үҙәне һәм Абкар үҙәге инә. Ошо таулы урын хәҙерге ҡаланың киңәйеү стратегияһын билдәләгән дә инде. Ҡаланың күпселек өлөшө менән сағыштырғанда, уның үҙәге түбәндәрәк ятҡан Масджид әл-Харам районында урынлашҡан. Мәсет тирәһендәге территория иҫке ҡалаға ҡарай. Төп проспекттары -Әл-Мудаах һәм Суг әл-Лайл мәсеттән төньяҡта, һәм Ас-Суг Ассагир- көньяҡта. Ҡала үҙәгендәге Оло Мәсет тирәһендәге арауыҡ ҡайтанан планлаштырыла, йөҙәрләгән өйҙәрҙән торған кварталдар киң проспекттар һәм ҡала майҙандары менән алмаштырыла. Традицион йорттар урындағы тоҡомдарҙан һалынған һәм, ҡағиҙә булараҡ, ике йә өс ҡатлы булған. Мәккәнең дөйөм майҙаны 1200 км²-ҙан ашыу.\nБорон Мәккәлә ҡайһы бер төп һыу сығанаҡтары, атап әйткәндә, зәм-зәм ҡойоһо булған. Шулай уҡ Әйн Зөбәйдә тигән шишмә булған. Был шишмәнең сығанаҡтары булып Мәккәнең көньяҡ-көнсығышынан 20, Ғәрәфәт тауының (Жәбәл Әрәфә) көнсығышынан бер нисә саҡрым йыраҡлыҡта ятҡан Жәбәл (ғәр. тау) Саад һәм Жәбәл Ҡабҡаб тауҙары торған. Уларға ер аҫты каналдары аша һыу ағып килгән. Бәләкәй һыуһаҡлағыстарға һәм цистерналарға йыйылған ямғыр һыуы өсөнсө һыу сығанағы булған. Яуым-төшөм наҡыҫлығына ҡарамай, боронғо замандарҙан бирле һыу ташыу ҡурҡынысы янаған. Әл-Курди яҙып ҡалдырғанса, 1965 йылға саҡлы 89 тарихи һыу баҫыу осрағы булған, шул иҫәптән Сәғүд Ғәрәбстанында ла. Уҙған быуатта көслө һыу ташыуҙарҙың береһе 1942 йылда булған. Ошо һәләкәттән һуң Мәккәлә дамбалар төҙөгәндәр.\nҠала халҡы һаны динамикаһы:\nЙыл 1965 1979 2003 2007\nХалыҡ (мең кеше) 185 367 1541,8 1700,0\nМәккәнең климаты — тропик сүлле. Мәккә донъялағы һауа торошо иң эҫе торған ҡалаларҙың береһе. Абсолют минимум +10 °C, абсолют максимум +51,4 °C. Ҡалала уртаса йыллыҡ температура +30,7 °C (сағыштырырға була, донъяның иң эҫе тораҡ урыны һаналған Даллолдың уртаса йыллыҡ температураһы ≈34 °C). Октябрҙән апрелгә саҡлы бында яуым-төшөм һирәк була, декабрь-ғинуарҙа ҡалаға Урта диңгеҙҙән һирәк циклондар килеп етә. Башҡа айҙарҙа яуым-төшөм бөтөнләй булмай тиерлек.\nОло Мәсетте һынландырған 1787 йылғы төрөк эше\nИслам традицияһы Мәккәгә нигеҙ һалыусылар Исмәғил (Тәүратта Измаил) тоҡомдары тип иҫәпләй. Грек тарихсыһы Сицилия Диодоры б.э.т. I быуатта «Грек мифологияһы (Тарихи китапхана)» хеҙмәтендә Ғәрәп ярымутрауында «бөтөн ғәрәптәр тарафынан изге тип һаналған һәм хөрмәт ителгән» изге ғибәҙәтхана булған тип яҙған. Мосолмандар был ғибәҙәтхананы Ҡәғбә булған тип һанайҙар. Клавдий Птолемей был ҡаланы «Макораба» тип атаған булырға тейеш, әммә был факт бәхәсле булып ҡалған.\nСама менән V быуат тирәһендә Ҡәғбә ғәрәп мәжүси ҡәбиләләренең культ үҙәге булған. Мәккәлә хакимлыҡ иткән ҡорайыштар ҡәбиләһе табынған Ғәрәп пантеонының баш Хоҙайы — Хубал. Был культ ғәрәптәр тарафынан VII быуатта Ислам дине ҡабул ителгәнгә хәтле йәшәп килгән.\nҠорайыштар тәжрибәле сауҙагәрҙәр һәм һатыусылар булған. VI быуатта улар тәмләткестәр менән сауҙа итә башлағандар, диңгеҙҙә барған һуғыштар сауҙагәрҙәрҙе ҡоро ер юлдарын эҙләргә мәжбүр иткән. Византия быға тиклем Ҡыҙыл диңгеҙҙе контролдә тотҡан, әллә был дәүерҙә пиратлыҡ көсәйгән. Фарсы ҡултығы, Тигр һәм Евфрат йылғалары аша үткән икенсе юл да хәүефле булған. Был осорҙа Мәккә Петра һәм Пальмира кеүек сауҙа үҙәктәренән дә популяр булған. 575 йылда Сәсәниҙәр дәүләте ҡаланы христиан юлбашсыһы Абраха етәкселегендәге Аксум батшалығы һөжүменән һаҡлап алып ҡалған. Көньяҡ Ғәрәбстан ҡәбиләләре фарсы батшаһы Хосроу Беренсенән ярҙам һорағас, ул Мәккәгә армия һәм флот алып килгән. Фарсы килеп баҫыуы Ғәрәбстанда һәм Мәккәлә (был ваҡытта буласаҡ Ислам Пәйғәмбәре Мөхәммәткә 6 йәш булған) христиан дине таралыуға кәртә булған.\nИслам дине барлыҡҡа килгәнсегә саҡлы оҙаҡ йылдар дауамында Мәккә хаж ҡылыу объекты булған, мәжүси хаж ҡылыусылар үҙҙәренең ғибәҙәтханаһына килгән һәм шифалы Зәм-зәм һыуын эскән.\nМәккәне Мөхәммәттең яулап алыуыҮҙгәртергә\nТөп мәҡәләләр: Мөхәммәттең Мәккәне яулап алыуы, Мәккәне яулап алыу, Мөхәммәт Мәккәлә\nУрта быуаттар һәм унан һуңғы тарихҮҙгәртергә\nБеренсе Сәғүд дәүләте\nМәккә бер ваҡытта ла мосолман баш ҡалаһы булмаған, ләкин мосолман хакимдары уның именлеген хәстәрләгән. Ғүмәр ибн әл-Хәттаб (634-44 йылдар) һәм Усман ибн Әффан (644-56 йылдар) идара иткән йылдарҙа түбән урынлашҡан кварталдарҙы һыу баҫыу ҡурҡынысы янаған осорҙа, плотиналар һәм Ҡәғбә тирәһендәге территорияны һаҡлаусы дамбалар төҙөү маҡсатында, хәлифәләр христиан инженерҙарын саҡырып килтерергә мәжбүр булған.\nМөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәҙинәгә күсенеүе Мәккәнең мөһимлеген түбәнәйткән, хәҙрәте Али, дүртенсе хәлифә, үҙенең баш ҡалаһы итеп Әл-Күфәне һайлағас, Мәккәнең баһаһы тағы ла кәмей төшкән. Өмәүиҙәр хәлифәлеге баш ҡаланы Дамаскҡа, ә 500 йылға яҡын дәүерҙә Ислам империяһы үҙәге булып ҡалған Ғәббәсиҙәр хәлифәлегенекен Бағдадҡа күсерә.\nАли ибн Әбү Талип Мөхәммәттең өйөндә тәрбиәләнгән ике туғаны һәм кейәүе булған. Ул Ислам динен ҡабул итеүсе иң тәүге кеше лә булған. Вафаты алдынан яңы хәлифә һайлау маҡсатында Ғүмәр саҡырған шурала Али Усман менән тигеҙ тауыш йыйған. Али, бәхәсһеҙ, тәхеткә дәғүә иткән. Хәҙерге көнгә килеп еткән ҡапма-ҡаршы мәғлүмәттән билдәле булыуынса, тәхеткә дәғүә иткәндәр араһында тағы ике кеше бар: Аз-Зөбәйер ибн әл-Аввам һәм Талха ибн Ғөбәйҙулла. Шураның һуңғы ҡатнашыусыһы Саад ибн Абу Ваккас хәлифә һайлауҙа ҡатнашыуҙан ҡәтғи баш тартҡан. Али, Сүриә һәм Палестинаны иҫәпләмәгәндә, бөтөн хәлифәлектә танылыу алған. Был ерҙәр наместнигы Мүәвиә I ниндәйҙер үҙгәрештәр көткән, Алиға яҡынламаған.\nТалха һәм аз-Зөбәйер менән Алиҙың мөнәсәбәттәре шунда уҡ боҙолған. Ғүмәр Ислам алдындағы ҡаҙаныштары, тип бер кемде лә айырып бүләкләмәгән булһа, Алиҙың ҡаҙнанан һәр мосолманға өс динар аҡса таратҡанын оҡшатмаған улар. Башҡа мәғлүмәттән билдәле булыуынса, улар Әл-Күфә һәм Басрала наместник урынына өмөт иткән. Ләкин Али уларҙың үҙенән көслө булып китеүенән ҡурҡҡан. Ғәйшә р.ғ. ҙә Алиҙың дошмандары рәтенә баҫҡан.\nАли ғәскәр йыя башлаған. Талха һәм аз-Зөбәйер, хажға барыу һылтауы менән, оппозиция үҙәгенә әйләнгән Мәккәгә килгәндәр һәм улар ҙа үҙҙәре яҡлылырҙы йыйған. Ғәскәр йыйыу бик ҙур ҡыйынлыҡтар менән барған. Ғәрәп мосолмандарының был дәүерҙәге кәйефен, әгәр ысын динле менән дингә ышанмағандарҙы айыра торған ҡылыс бирһә, Алиға ҡушылам, тип әйткән Саад ибн Абу Ваккас сағылдырған.\nТалха, аз-Зөбәйер һәм Ғәйшә р.ғ. үҙҙәре яҡлылар менән Басраға күсенгән. Ҡанлы алыштан һуң был мөһим ғәскәри үҙәк менән идара итеүҙе үҙ ҡулдарына алғандар. Наместник Абу Муса әл-Ашари, үлтереүселәрҙе язалауҙы талап итеп, үҙ-ара ҡан ҡойоуға ҡаршы тороуына ҡарамаҫтан, Али үҙенең яғына Күфәне йәлеп итә алған.\n656 йылдың декабрь башында тиңһеҙ ҡаты һуғышта Али ғәскәре еңеүгә өлгәшкән. Талха һәм аз-Зөбәйер үлтерелгән, Ғәйшә р.ғ. әсир ителгән.\nШулай уҡ ҡарағыҙ: Беренсе фетнәҮҙгәртергә\nҠаланы Өмәүиҙәр хәлифәлеге ике тапҡыр, 683 һәм 692 йылдарҙа, ҡамауҙа тотҡан. Һашимиҙар идара иткән саҡта ҡала күпмелер ваҡыт сәйәси ваҡиғаларҙа ҡатнашмаған.\n930 йылда Мәккә Карматтар Әбү-Таһир Әл-Йәнәби етәкселегендәге мосолман сектаһы тарафынан яулана һәм талауға дусар ителә Abū-Tāhir Al-Jannābī\n1349 йылда Мәккәне Ҡара үлем пандемияһы солғап алған..\n1517 йылда Бәркәт бин Мөхәммәт шәриф, Ғосман империяһы хакимлығын таныһа ла, байтаҡ бойондороҡһоҙлоҡҡа ла эйә булған.\n1803 йылда ҡала Дирий әмирлеге тарафынан яулап алынған, һәм Мәккә 1813 йылға саҡлы уның составында булған. Был ваҡиға ҡаланы 1517 йылдан бирле ҡулында тотҡан Ғосман империяһының престижын ҡаҡшатҡан. Ғосман империяһы Мәккәне Мысыр хедивы Мөхәммәт Али Мысырлы хакимлығына ҡайтарыу бурысын ҡуйған, һәм 1813 йылда был ниәт тормошҡа ашырылған.\n1818 йылда сәләфиҙәр тағы ла еңгән, ләкин Әл Сәғүд кланының бер өлөшө ҡотолған, һәм улар 1891 йылға саҡлы йәшәгән Нәжд әмирлеген булдырған. Мәккә йыш-йыш холера эпидемияһына дусар булған. 1831 йылдан алып 1930 йылдарҙағы хаж ҡылыу осоронда 27 эпидемия теркәлгән. 1907-1908 йылдарҙағы хаждарҙа 20 меңдән артыҡ хажи холера йоҡтороп вафат булған.\nМәккә шәрифенең ихтилалыҮҙгәртергә\nБеренсе бөтә донъя һуғышында Ғосман империяһы Британия империяһына һәм уның союзниктарына ҡаршы Германия яҡлы булып һуғышҡан. Дарданелл операцияһы һәм Әл-Кутты ҡамау барышында Истанбулға һәм Бағдадҡа һөжүмде уңышлы кире ҡаға. Британия агенты Томас Лоуренс ғосман хакимы, Мәккә шәрифе Хөсәйен бин Али менән мәкерле һүҙ беркеткәндәр. Хөсәйен бин Али Ғосман империяһына ҡаршы сыҡҡан, һәм Мәккә өсөн көрәш барышында уның ғәскәрҙәре яулаған тәүге ҡала ла Мәккә булған. Шәрифтең ихтилалы көнсығыш фронтында боролошло мәл булған. Хөсәйен шәриф яңы дәүләт, Хиджаз короллеген төҙөгән, һәм Мәккәне короллектең баш ҡалаһы тип иғлан иткән.\n1924 йылда Мәккә өсөн һуғыш тоҡанған, Абдул-Ғәзиз ибн Сәғүд Хөсәйен бин Али, Мәккә шәрифенә һәм Хиджаз короленә ҡаршы һуғышҡан. Ибн Сәғүд, Һашимиҙарҙың 700 йыл дауамындағы идара итеүен юҡҡа сығарып, Мәккәне яулап алған, ә Хөсәйен бин Али Джиддәгә ҡасҡан. 1926 йылдың 10 ғинуарында Абдул-Ғәзиз ибн Сәғүд Хиджаз короле тип иғлан ителгән, Нәжд һәм Хиджаз короллеге барлыҡҡа килгән. 1932 йылдың 23 сентябрендә Нәжд һәм Хиджаз Сәғүд Ғәрәбстаны тип аталған бер дәүләткә берләшкән.\nСәғүдтәр хакимлығы осоронда иҫке ҡаланың бик күп тарихи биналары емерелеүгә дусар ителгән. Сәғүд Ғәрәбстанындағы исламдың рәсми версияһы булған ваһһабизм, һынташтарға табыныуҙан ҡурҡҡанлыҡтан, тарихи һәм дини һәйкәлдәрҙе хөрмәтләүгә кире ҡарашта тора. Һөҙөмтәлә 1985 йылдан башлап тарихи биналарҙың 95 %, шулар араһында меңәр йыл элек барлыҡҡа килгәндәре лә, емертелгән.\nШул иҫәптән Мөхәммәд Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы һәм тарафдаштары төҙөткән ете мәсеттең бишеһе емерелеүгә дусар ителгән.\nМөхәммәд Пәйғәмбәр ҡатыны Хәҙисәнең, Әбүбәкерҙең, Али-Ораиданың, Мөхәммәттең ейәненең өйҙәре һәм башҡа биналар емертелгән.\nРәсми фараз буйынса, биналар Хаж ҡылыусыларҙы ҡабул итеү өсөн инфраструктура булдырыу маҡсатында емертелгән, әммә, Али-Ораида өйө табылһа ла, Король Фахд, уның табыныу объектына әйләнеренән ҡурҡып, үҙ ҡулы менән бинаны ер менән тигеҙләргә әмер биргән.\nМәккә иҡтисады йыл әйләнәһендә ойошторолған хаж ҡылыу менән тығыҙ бәйләнгән. Хаж ҡылыуҙан алынған килем Мәккәнең иҡтисадын ғына түгел, бөтөн Ғәрәп ярымутрауының иҡтисадын туҡландыра. Элек хаж ҡылыусылар һалым түләгәндәр. Бөйөк Депрессия осоронда һалымдар бигерәк юғары булған, һалым һалыу 1972 йылға саҡлы дауам иткән. Хаж ҡылыуҙан килгән килемгә хаж ҡылыусыларҙы хеҙмәтләндереү ҙә инә. Saudi Arabian Airlines авиакомпанияһының килеменең 12 % хаж ҡылыуҙан туплана. Хаж ҡылыусылар файҙаланған һәр төрлө транспорт, шулай уҡ уларға бирелгән ҡунаҡханалар ҙа, башҡа торлаҡ та юғары килем килтерә.\nҠала килеме 100 миллион долларҙан ашыу, шул уҡ ваҡытта Сәғүд Ғәрәбстаны Хаж хеҙмәтләндереүенә 50 миллионға яҡын аҡса тотона. Ҡалала сәнәғәт предприятиелары бар, ләкин Мәккә нефть экспортлауға нигеҙләнгән Сәғүд иҡтисадында мөһим роль уйнай тип әйтеп булмай. Мәккәлә текстиль, мебель һәм һауыт-һаба эшләп сығарыла. Иҡтисадтың күп өлөшөн хеҙмәтләндереү сфераһы биләй.\nШулай булыуға ҡарамаҫтан, Мәккә иҡтисады етерлек төрлөлөк менән билдәләнә. Ҡала предприятиеларына гофрирланған тимер етештереү, баҡыр тимерлектәре, ағас әйберҙәр эшләү, тышлыҡ көпләү оҫтаханалары, май һыҡтырыу, тәмлекәстәр эшләү, икмәк бешереү предприятиелары, тирмәндәр, ҡош фабрикалары, туңдырылған аҙыҡ-түлек импорты, фотоателье, конторалар, боҙ етештереү предприятиелары, һалҡын эсемлектәр фабрикалары, бөҙрәханалар, китап магазиндары, туристик агентлыҡтар һәм банктар ҡарай.\nҺауа транспорты мөмкинлектәре үҫешкәнлектән, хаж ҡылыусылар һаны күп тапҡырға артты, һәм шуның өсөн 20 һәм 21 быуаттарҙа Мәккә ҡалаһы ла шаҡтай үҫеш кисерҙе. Меңәрләгән сәғүдлеләр йыл әйләнәһенә хажиҙарҙы отель һәм магазиндарҙа хеҙмәтләндереү менән мәшғүл, был хеҙмәткәрҙәр, үҙ сиратында, торлаҡҡа һәм хеҙмәт күрһәтеүгә мохтажлыҡ тыуҙыра. Бөгөнгө Мәккә автострадалар ҡалаһы, унда сауҙа үҙәктәре һәм күп ҡатлы бик бейек йорттар төҙөлгән.\nМәккә ҡалаһының хакимиәте - Сәғүд хөкүмәте тарафынан тәғәйенләгән мэр етәкселегендәге урындарҙа һайланған 14 вәкилдән торған Әл-Әминтип аталған Мәккә муниципалитеты идаралығы. Мәккәнең хәҙерге мэры Усама әл-Бар.\nМәккә Мәккә округының (провинцияһының) баш ҡалаһы. 2007 йылдың 16 майынан административ округтың (провинция) губернаторы - принц Хәлид әл-Файсал Әл Сәғүд.\nХажиҙарҙың күплеге, ҡайһы береһенең Мәккәлә даими йәшәү маҡсатында тороп ҡалыуы сәбәпле, ҡала Мосолман донъяһында төрлөлөгө менән айырылып торған иң үҙенсәлекле ҡалаларҙың береһе бөгөн. Сәғүд Ғәрәбстанының ҡалған өлөшө, бигерәк тә Неджд менән ҡапма-ҡаршы (контраст) ҡуйһаң, The New York Times яҙғанса, Мәккә, уйҙар азатлығы һәм фекер алышыуҙың «һоҡланғыс оазисы», ә шулай уҡ «Мәккәлә йәшәүселәр үҙҙәрен күп кенә ислам бәхәстәрендә өҫтөнлөк алған үрмәләгән экстремизмға ҡаршы тороу таянысы» тип һанағанлыҡтан, «кәрәкмәгән либерализм» үҙәгенә әйләнгән.\nҒосман империяһы ([вәли[вазифа)|вәли]]йе (наместник) Ғосман Нури-паша 1885 йылда Мәккәгә беренсе китап баҫыу станогы алып ҡайтҡан. Хашимиттар осоронда ҡаланың рәсми гәзите Әл-Ҡиблабаҫылһа, Сәғүд хөкүмәте был станокта яңы Умм әл-Кура гәзитен баҫтырған. Һуңғараҡ баҫыу ҡорамалдары ҡалаға Яҡын Көнсығыштың башҡа региондарынан килтерелгән.\nБөгөнгө көндә ҡаланың үҙенең Әл Наква (Форум) гәзите бар. Шулай уҡ Мәккәлә башҡа Сәғүд иле һәм халыҡ-ара гәзиттәр таратыла: Сәғүд гәзите, Әл Мәҙинә, Оказ һәм Әл-Билад.\nҠалала йөҙәрләгән кабель, спутник һәм башҡа телевизион каналдар эшләй.\nПатриархаль Мәккәлә төп спорт төрҙәре булып алдан уйланылмай, тиҙ генә әҙерләнгән (импровизацияланған) көрәш һәм йүгереү ярыштары торған. Бөгөн унда иң популяр спорт төрө футбол, ҡалала 1945 йылда нигеҙ һалынған Сәғүд Ғәрәбстанындағы иң боронғо Әл-Вахда футбол клубы урынлашҡан. Әбдел Ғәзиз королдең стадионы Мәккәлә иң ҙуры, 38 000 тамашасы һыйҙыра.\nЙыл һайын миллионлаған мосолман Мәккәгә хаж ҡыла. Хаж ҡылыуҙың ике төрө бар: Хаж һәм Үмрә.\nЙыл һайын Мәккәлә һәм уға яҡын ятҡан ҡалаларҙа Хаж ҡылыу ойошторола. Хаж ваҡытында әллә нисәмә миллион төрлө милләт кешеләре бергә табыналар, доғалар уҡыйҙар. Мәккәгә барырлыҡ физик һәм матди мөмкинлеге булған һәм сәфәр барышында яҡындарына йәшәү шарттары тыуҙыра алырлыҡ сәләмәт мосолман, ғүмерендә бер тапҡыр булһа ла, хаж ҡылырға бурыслы.\nУмра, Хаждан айырмалы рәүештә, мотлаҡ тейеш тип иҫәпләнмәй, ләкин уны Ҡөрьән тәҡдим итә.\n1979 йылдың ноябрендә Әл-Хәрәм мәсетен баҫып алыуҮҙгәртергә\nМәккәгә мосолман булмағандарҙы индереү тыйылғанын күрһәтеүсе юлбилдәһе\n1979 йылдың 20 ноябрендә Әл-Хәрәм мәсетен, ундағы 6000 дини кешеһе менән бергә, 500 кешенән торған боевиктар төркөмө ҡамап ала. Төркөм башында тороусы Әл-Үтәйби нефттең Ҡушма Штаттарға һатылмауын, ә дәүләт байлығы тәләфләнмәүен, һәм сәғүдиҙәрҙең властан китеүен талап иткән. Мәсеткә беренсе тапҡыр ҡаты һөжүм (штурм) кире ҡағылған, икенсе ынтылыш 22 ноябрҙә башланған: мәсеттең ҡапҡаһына һөжүм итеп ҡарайҙар — уңышһыҙ тамамлана. Өсөнсө тапҡыр 12 бронетранспортёр һәм биш вертолёт менән нығытылған 3000 һалдат ынтылып ҡарай. Ләкин террористар ракета ҡоролмалары ярҙамында 3 БТР-ҙы юҡ итәләр һәм бер вертолётты бәреп төшөрәләр. Шул саҡта король ярҙам һорап Францияға мөрәжәғәт иткән. Был икенсе дин кешеләренә берҙән-бер ташлама яһау осрағы булған. 4 декабрҙә айырым хәүефле осраҡтарҙа ғына файҙаланылған ғәскәри берәмек - француз спецназы мәсеткә ҡаты һөжүм ойоштора, 200 һуғышман (боевик) һәм 250 аманатҡа алынған кеше һәләк булған.\nМәккәгә мосолман булмағандарҙы индереү тыйылаҮҙгәртергә\nМосолман булмағандарға ҡалаға инеү Сәғүд Ғәрәбстаны закондары менән ҡәтғи тыйыла. Однако в истории были некоторые исключения. Мәккәне 1503 йылда күргән беренсе мосолман булмаған кеше Болонья ҡалаһынан итальян сәйәхәтсеһе Людовико де Вертема булған (итал. Ludovico de Verthema). XIX быуат уртаһында Мәккәгә Афғанстандан уйлап сығарылған исем менән хажға килгән сэр Ричард Фрэнсис Бёртон мосолман булмағандарҙың иң билдәлеһелер. Шулай уҡ, 1979 йылда Сәғүд Ғәрәбстаны хөкүмәте үтенесе менән террористар тарафынан баҫып алынған мәсет территорияһын азат итеү маҡсатында саҡырылған француз спецназы һалдаттары ла мосолман түгел.\n↑ (Хажды ҡарағыҙ)\n↑ 3,0 3,1 3,2 «Makka — The pre-Islamic and early Islamic periods», Encyclopaedia of Islam\n↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 «Makka — The Modern City», Encyclopaedia of Islam\n↑ Mecca Municipality. Holymakkah.gov.sa. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән.\n↑ Mecca. Infoplease.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән.\n↑ The Islamic World to 1600: The Mongol Invasions (The Black Death). Ucalgary.ca. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән. 2009 йылдың 21 июль көнөндә архивланған.\n↑ Mecca – LoveToKnow 1911. 1911encyclopedia.org (2007-04-12). Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 6 апрель 2010 тикшерелгән.\n↑ Саудівська Аравія / Реферати по географії — завантажити реферат, банк рефератів, реферати 2008 йылдың 16 июнь көнөндә архивланған. (укр.)\n↑ Taylor, Jerome. Mecca for the rich: Islam's holiest site 'turning into Vegas', The Independent (24 сентябрь 2011).\n↑ 22,0 22,1 'The destruction of Mecca: Saudi hardliners are wiping out their own heritage' 2011 йылдың 20 октябрь көнөндә архивланған., The Independent, 6 August 2005, retrieved 17 Jan. 2011\n↑ ‘Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca’ 2009 йылдың 10 март көнөндә архивланған., The Independent, 19 April 2006\n↑ Howden, Daniel. Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca, The Independent (UK) (19 апрель 2006). 3 май 2007 тикшерелгән. 2007 йылдың 20 май көнөндә архивланған.\n↑ Mecca Seeks to Lead Saudi Arabia’s Solar Energy Expansion, Bloomberg, Bloomberg (22 September 2012). 20 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ Prince Khalid Al Faisal appointed as governor of Makkah region. Saudi Press Agency (16 May 2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 1 ғинуар 2008 тикшерелгән.\nҠалып:Сәғүд Ғәрәбстанының ҡалалары\nЗ. Шафиғи. Рауил Үтәбай-Кәрими. Ислам. Белешмә һүҙлек. Ҡазан-1993 й. ISBN 5-298-00949-2\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мәккә&oldid=1061805 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 13 август 2021 в 17:47\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:47 13 август 2021 үҙгәртелгән.


...Өфөмө Ҡайҙалыр Благовещен тирәһендә булырға тейеш...\n( бөгөнгө көн фольклорынан)\nБлаговещенда булып үткән билдәле ваҡиғаларға йыл тулып уҙҙы. Был ваҡыт эсендә 30 меңдән саҡ ҡына артығыраҡ кеше йәшәүсе был башҡорт ҡаласығы халыҡ телендә һәм матбуғатта\nреспубликаның баш ҡалаһы Өфөнән дә йышыраҡ иҫкә алынғандыр, моғайын.\n"Билдәле ваҡиғалар" тигән һүҙбәйләнеште аңламаусылар ҡалһ а, хәтергә төшөрөп үтәйек, Благовещенға был "данды" үткән йылдың декабрь айында үткән милиция операцияһы алып килде. Б арыһы ла йәштәрҙең милиция менән уҫмаҡлашыуы һөҙөмтәһендә өс тәртип һаҡсыһының дауаханаға эләгеүенән башланды. Был хәлдән һуң республиканың Эске эштәр министрлығы Башпрокуратура менән килешеү буйынса Благовещенда "профилактик саралар" үткәрергә ҡарар итте. Һуңыраҡ ҡайһы бер баҫмалар хоҡуҡ һаҡсыларына эйәреп уны "таҙартыу" тип тә атаны. 10 декабрь көнө урындағы милиция хеҙмәткәрҙәре ярҙамға ебәрелгән айырым тәғәйенләнеш отряды ( ОМОН) менән бергә ҡала урамдарын, кафе - барҙарҙы, бейеү залдарын һ. б. тикшерҙе. Дүрт көн эсендә милиция бүлегендә 500 - ҙән ашыу кеше "ҡунаҡ" булып сыға. Һуңынан уларҙың 347 - һе милиция эшмәкәрлегенән зыян күреүсе булып таныласаҡ...\n"Таҙартыуҙан" һуң бер нисә көн үткәс, ғауға федераль кимә лгә күтәрелде. Ҡала кешеләре бер ваҡытта ла үҙҙәренә ҡарата бындай иғтибар тойғаны булмағандыр, моғайын. Журналистар, хоҡуҡ һаҡсылары, Эске эштәр министрлығы һәм Прокуратура хеҙмәткәрҙәре - федералдар ҙа, урындағылары ла - бер - береһ ен алмаштырып ҡына торҙо.\nБашҡортостан Прокуратураһы эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәренә ҡарата енәйәт эште ҡуҙғатты. Благовещен\nҡалаһының эске эштәр бүлеге начальнигы Илдар Рамазанов, уның урынбаҫары Олег Мирзин, БР Эске эштәр министрлығы эргәһендәге айырым тәғәйенләнештәге милиция отрядының оператив рота командиры Олег Соколов һәм Благовещен милицияһының тағы биш хеҙмәткәре ғәйепләнеүселәр эскәмйәһенә ултырҙы.\nКиң матбуғат саралары тырышлығы менән Благовещен тигән тағы бер ҡала барлығы тураһында бөтә Рәсәйгә мәғлүм булды. Халыҡтың арттырырға яратыуы һәм бәғзе әҙәмдәрҙең республика етәкселеген алмаштырыу теләге менән яныуы арҡаһында декабрь ваҡиғаларына ҡот осҡос яңылыҡтар өҫтәлде. Ярым үлек хәленә еткергәнсе туҡмалған ирҙәрҙән тыш, ҡатын - ҡыҙҙарҙы көсләү тураһында хәбәрҙәр барлыҡҡа килде. "Кеше хоҡуҡтары өсөн" дөйөм Рәсәй йәмәғәтселек хәрәкәте етәксеһе Лев Пономарев һәм Мәскәү Хельсинки төркөмө лидеры Людмила Алексеева етәкселегендәге хоҡуҡ һаҡсылары үҙ сценарийҙары буйынса шау - шыулы суд процесын көтә башланы. Тик эш башҡасараҡ килеп сыҡты.\nБашта енәйәт эштәре оҙаҡ ваҡыт прокуратуранан сығып китә\nалманы. Материалдар тикшереү эше башланып ете ай үткәс\nкенә судҡа тапшырылды. Һигеҙ милиционер өҫтөнән сентябрь айында башланған суд эше лә оҙайлы булырға оҡшай. Беренсе\nтыңлауҙа уҡ енәйәт кодексы нормалары боҙолоу сәбәпле, тикшереү эше бер айға кисектерелде: ҡайһы бер ғәйепләнеүселәр ултырыш ваҡыты тураһында закон буйынса\nбилдәләнгән ваҡыттан һуңыраҡ белгән. Һуңынан судьяның был процесты алып бара алмауы асыҡланды, сөнки уның ире лә билдәле декабрь көндәрендә милицияға килтерелгән икән.\nИке участковыйға ҡарата эш йылдамыраҡ бара. Улар икеһе лә\nсуд тарафынан вазифа мөмкинселектәрен тейешенән артыҡ файҙаланыуҙа ғәйепле тип табылды һәм шартлы рәүештә өс йылға хөкөм ителде, биш йыл дауамында улар дәүләт вазифаларына тәғәйенләнеү хоҡуғынан мәхрүм. Уларҙың коллегалары үҙ урындарындаэшләүен дауам итә. Бының ҡасанға т иклем барыуы билдәһеҙ. Благовещен район судында әйтеүҙәренсә, сираттағы - иҫәп буйынса етенсеме, һигеҙенсеме  - суд ултырышы 19 декабргә тәғәйенләнгән.\nӘ халыҡ арыны. Суд ултырыштарында зыян күреүселәр һанының тиҙ арала кәмеүе - быға дәлил. Әгәр сентябрь айында\nсуд залында 347 зыян күреүсенең 66 - һы булһа, һуңғы тапҡыр улар егерменән дә артмаған. Эштең ялыҡтырғыслығының ( һәм\nартыҡ әһәмиәтле булмауының ) тағы бер билдәһе - процеста журналистарҙың аҙ булыуы.\nМәскәү хоҡуҡ һаҡсыларының "таҙартыуҙың" бер йыллығын "туҡмалған ҡалала" билдәләргә ҡарар итеүе лә ҡыҙыҡһыныуҙың\nкәмеүен раҫлай. Үткән шәмбелә Людмила Алексеева, Лев Пономарев һәм "Кеше хоҡуҡтары өсөн" хәрәкәтенең төбәк\nбүлексәһе лидеры Илдар Иҫәнғолов Благовещенда булып китте. Благовещендарҙың кеше хоҡуҡтары өсөн көрәшселәр менән икенсе тапҡыр осрашыуы тәүгеһененән ҡырҡа айырыла. Ғинуар айында ҡала халҡы асыуын сығарып ҡалырға ашыҡһа, бер йылдан һуң улар ҡунаҡтарҙы ҡапҡанан кире борҙо, сөнки үҙҙәрен халыҡ\nхоҡуғын яҡлаусы тип атағандарҙың бары тик үҙ мәнфәғәттәрен ҡайғыртып йөрөгәнен аңлауы ҡыйын түгел.


Ырғыҙ буйында – “Йыйын” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Ырғыҙ буйында – “Йыйын”\nЫрғыҙ буйында – “Йыйын” 27.06.2014 // Әҙәбиәт\nЙәмле йәй көндәрен Һамар башҡорттары “Йыйын” менән ҡаршы алды. Байрам 13 июндә Оло Чернигов районының Ырғыҙ буйында урынлашҡан Ҡыпсаҡ ауылы эргәһендәге матур яланда ун беренсе тапҡыр уҙғарылды. Ни өсөн һабантуй түгел, ә йыйын? Элек башҡорт ырыуҙары вәкилдәре, аҡһаҡалдары халыҡ менән бергә төрлө мәсьәләләрҙе хәл итер өсөн нәҡ ошондай сара уҙғарған. Йыйын – башҡорт халҡының иң боронғо байрамдарының береһе. Йыйын ваҡытында хатта һуғыш һәм солох, икенсе ырыуҙан килен алыу кеүек мәсьәләләр ҙә хәл ителгән.\n“Һамар ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы” ижтимағи ойошмаһы, өлкәнең Мәҙәниәт министрлығы, ҡаланың Халыҡтар дуҫлығы йорто, Оло Чернигов районы хакимиәте ойошторған йыйынға килгән рәсми ҡунаҡтар араһында Башҡортостандың ауыл хужалығы министры урынбаҫары Азат Йыһаншин, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты ағзаһы Данир Ғәйнуллин, Һамар өлкәһе Хөкүмәте ағзаһы Сергей Овчинников, Һамар ҡалаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто директоры Дмитрий Мюльбах, өлкәләге Мәҙәниәт министрлығының төп консультанты Мария Пошехонова, башҡа милли ойошмаларҙың етәкселәре лә бар ине.\nҠунаҡтарҙы Оло Чернигов ауылында ҡаршы алдылар, билдәле яҡташтарға ҡуйылған мемориаль таҡтаташ алдында тантаналы митинг булды, унда сәскә һалынды. Артабан ҡунаҡтар райондың мәҙәниәт йортонда Бөрйән ауылында йәшәгән үҙешмәкәр рәссам Сәлимгәрәй Һаҙыевтың күргәҙмәһен һоҡланып ҡараны. Шунан һуң рәсми делегация Ҡыпсаҡҡа, йыйынға, йүнәлде.\nҠунаҡтарҙы “төп ҡапҡа” алдында Таллы ауылы артистары – “Туған моңдар” үҙешмәкәр халыҡ ансамбле йыр һәм балалар бейеүе менән ҡаршы алды. Был коллективтың етәксеһе Фатима Шағаева беҙҙең өлкәлә генә түгел, Башҡортостанда, башҡа төбәктәрҙә лә билдәле. Артабан ҡунаҡтарҙы профессиональ рәссам Рим Йыһангировтың күргәҙмәһе көтә ине. “Һәҙиә Дәүләтшинаның “Ырғыҙ” романы буйынса картиналар циклы” тип аталды ул. 40-45 йыл элек яһалған һүрәттәр ҡунаҡтарҙы, яҡташтарҙы ныҡ ҡыҙыҡһындырҙы.\nЯландың икенсе яғында тирмәләр ҡуйылған, артистар концерт әҙерләгән ине. Быйыл һәр ауыл үҙ тирмәһен ҡорған, алдарында – самауыр, тәмле бәлеш, ҡыйыҡса, бауырһаҡ... Бына Бөрйән ауылы, унан – Таллы, Ташбулат, Ырғыҙ ауылдарының тирмәләре. Һәр ҡайһыһы башҡорт йолаларын күрһәтте. Иң ҙуры Һамар ҡалаһы башҡорттарының тирмәһе булды.\n“Ләйсән” ансамбленең бәләкәй артистары ҡунаҡтарҙы түңәрәк эсенә бейергә төшөрҙө. Ансамблдең етәксеһе Рәүҙә Шәймәрҙәнова Һамар башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Камила Шәйхелисламова менән ҡунаҡтарҙы тирмә алдында ҡаршы алды. Рәҡиә Хәзирова бында үҙ ҡулдары менән сиккән, бәйләгән әйберҙәренән күргәҙмә ойошторған.\nЙыйындың йәш алып барыусылары тантананы асыҡ тип иғлан итте. Сәхнәгә иң беренсе булып Д.В. Мюльбах күтәрелде һәм Һамар өлкәһе губернаторы Н.И. Меркушкин исеменән байрам айҡанлы ҡотлау хатын уҡыны, шунан Украинка ауылының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Зөбәйҙә Хәмиҙуллинаға ижтимағи эштә ҡаҙанған уңыштары өсөн губернатор исеменән Рәхмәт хаты һәм ҡиммәтле бүләк тапшырҙы. Артабан Һамар ҡалаһы ҡоролтайының әүҙем ағзалары грамоталар менән бүләкләнде. Башҡортостандан килгән делегация етәксеһе Азат Йыһаншин һәм башҡа ҡунаҡтар ҙа йылы һүҙҙәр әйтте, һамарҙарҙы байрам менән ҡотланы.\nСтәрлетамаҡ ҡалаһының Илһам Рәхимов етәкселегендәге артистар коллективы иһә йырҙары, бейеүҙәре, ҡурай моңо менән тамашасыны әсир итте. Артабан сәхнәлә үҙешмәкәр коллективтар сығыш яһаны. Ҡурай моңо, башҡорт йырҙары, бейеүҙәре ырғыҙлылар күңелендә тыуған ергә мөхәббәт тойғоларын көсәйтте генә.\nШуны билдәләге килә: Ырғыҙ буйында йәшәгән башҡорттар, һаны яғынан аҙ булһа ла, үҙҙәренең рухы менән көслө һәм халыҡ булыу өсөн көстәрен йәлләмәй.\nАвтор: Зөбәйҙә ХӘМИҘУЛЛИНА.


Башҡортостан ауыл клубтары һаны буйынса илдә беренсе урынды биләй - Правительство Республики Башкортостан\nБашҡортостанда 3 465 ауыл клубы эшләй. Был Рәсәй буйынса иң юғары күрһәткес. Радий Хәбиров рәйеслегендә үткән аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә ошо хаҡта Мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова һөйләне.\n2019 йылда ауыл мәҙәниәт йорттары инфраструктураһын яҡшыртыуға 600 млн һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгән: дүрт мәҙәниәт йорто төҙөлә, тағы ла дүртәүһендә тулыһынса реконструкция үткәрелә, 12 күп функциялы ауыл клубы, 10 кинозал тапшырыла. Фольклориадаға әҙерлек сиктәрендә республиканың 54 районына сәхнә комплекстары тапшырыла.\n– Әгәр ҙә ауыл уҡытыусыһы, тренеры, мәҙәниәт хеҙмәткәре булһа, ауыл йәшәйәсәк, – тине Радий Хәбиров. – Улар өсөн ярҙам саралары булдырыу бик мөһим.\nТөбәк етәксеһе министрға ауылға мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәрен йәлеп итеү юлдарын өйрәнергә ҡушты.


16 Ноябрь 2019, 15:16\nБер балерина ҡыҙыҡай ошо ҡатнашманы батон һымаҡ эшләп, гел үҙе менән йөрөтөүен һөйләгәйне. Һеҙ ҙә эшләп алығыҙ!\nБыл сихәтле тәмлекәстең файҙаһы әйтеп бөткөһөҙ. Күрәгә – калий сығанағы, ҡара емеш эсәктәр эшмәкәрлеген яйға һала, йөҙөм баш мейеһен туйындыра, сәтләүек – май сығанағы, йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарынан һаҡлай. Бал менән лимон файҙаһы тураһында әйтеп тә тораһы юҡ.\nШулай итеп, беҙгә 300 гр әстерхан сәтләүеге, 300 гр күрәгә, 300 гр инжир, 300 гр ҡара емеш, 300 гр йөҙөм, 1 стакан бал, 1-2 лимон кәрәк буласаҡ. Кипкән еләк-емеште һәм лимонды йыуырға һәм ит тартҡыс аша үткәрергә, бал ҡушып, быяла банкаға һалырға. Ҡатнашманы һыуытҡыста һаҡлайҙар.\nКөнөнә 2-3 тапҡыр 1 сәй ҡалағы ҡабып ҡуйырға кәрәк. Әлеге ҡатнашманы даими ҡулланырға була. Бөткәс, 1-2 ай тәнәфес яһап, тағы дауам итергә мөмкин.


Бәләкәскә таныҡлыҡ тапшырылды\nСибайҙың ЗАГС бүлегендә 2015 йылда ҡалала тыуған 500-сө баланың ата-әсәһенә тантаналы шарттарҙа тыуыу тураһында таныҡлыҡ тапшырылды. Кескәй Илдар Рәзилә һәм Фәнүр Байсуриндарҙың йәш ғаиләһенә йәм өҫтәп, 2 йәшлек Камила апайына иш булып, 22 июндә донъяға килгән.\n—Бер аҙналыҡ ҡына улыбыҙға беренсе документын алғанда был тиклем иғтибар булыр тип көтмәгәйнек. Бәләкәсебеҙҙе Хоҙай киләсәктә лә ошо даландан айырмаһын инде,—ти ғаилә башлығы Фәнүр Фәнил улы.\nУның һүҙҙәренә ҡатыны Рәзилә лә ҡушылды һәм «Идиллия» магазины әҙерләгән бүләктәр, иғтибар һәм ихтирам өсөн ҡаланың ЗАГС бүлеге хеҙмәткәрҙәренә, ҡала етәкселегенә ҙур рәхмәттәр еткерҙе.\nӘйткәндәй, ҡаланың граждандар хәлдәре акттарын теркәү бүлегендә Магнитогорск ҡалаһының «Эталон-строй» йәмғиәте капиталь ремонт уҙғара. Әлеге көндә бинала йылытыу һәм сантехника ҡоролмалары тулыһынса яңыртыла. Шулай уҡ пластик тәҙрәләр ҡуйыла, иҙәнгә—плитә, түбәгә армстронг түшәлә. ЗАГС бүлеге начальнигы Айгөл Әҡсән ҡыҙы Бохарбаева әйтеүенсә, ремонт айҡанлы никахтарҙы тантаналы теркәү саралары ваҡытлыса Сибай концерт-театр берекмәһе бинаһы залында (филармония) уҙғарыла. Башҡа граждандар хәлдәре акттарын теркәү—тыуыуҙы, тантаналы булмаған никахты теркәү, никахты юҡҡа сығарыу, атайлыҡты билдәләү, уллыҡҡа алыу, исемде үҙгәртеү, үлемде теркәү, справкалар биреү, төҙәтмәләр индереү ЗАГС бүлегендә атҡарыла. Хеҙмәткәрҙәр июль урталарында ремонттан һуң күркәмләнгән, яңырған бинала эш башларға иҫәп тота.


Һыуҙы «зарядлап» һауыҡҡан\n6 Май 2019, 12:01\nБеҙ бал ҡортон беләбеҙме? Был һорауҙы балаларға бирһәң: «Беләбеҙ, улар бал бирә һәм ныҡ итеп ауырттырып саға», – тип яуаплай. Ололарҙың да күптәре бал ҡорттары тураһында ошонан артығын белмәйҙер. Мин сирек быуатҡа яҡын умартасы булып эшәһәм дә, йылдан-йыл үҙем өсөн уларҙың ошоғаса билдәһеҙ, яңы яҡтарын асам. Бына шуларҙың береһен яҙып китергә булдым.\nҮткән йылдың көҙгө бер көнөндә ауылыбыҙ аҡһаҡалы Сулпан ағай Тайсин телефондан шылтыратты. Бер аҙ хәл-әхүәл һорашып, донъя мәшәҡәттәре тураһында һөйләшеп бөткәс, әңгәмәсем: «Фәрхинур апайың (ҡатыны) рәхмәт әйтә», – тине.\nМин аптырап: «Миңә ни өсөн рәхмәт?» – тийем. Ул: «Теге ваҡытта һин өйрәткән ысулды ҡулланғайны, бына, 20 көн инде шәкәре юҡ», – ти. Шунда минең иҫкә төштө. Сулпан ағайҙар кәзә аҫрайҙар. Фәрхинур апай һауа, ҡымыҙ эшләй. Быны ишетеп, мин уларҙан йылы көйө генә һөт ала инем. Бер барғанымда апай өҫтәл янында ултырған да, ҡулына ниндәйҙер аппарат алып, ниҙер эшләп ултыра. Мин: «Апай, нимә эшләйһең ул?»– тигән һорауыма ул: «Шәкәр ауырыуы менән этләнәм бит, шуның кимәлен үлсәп ултырам, кәрәкһә, инсулин ҡабул итәм» , – тине.\nФәрхинур апайға шәкәр ауырыуын дауалай беләм, тип, «Пасека России» гәзитендә баҫылған «Биовода» исемле мәҡәләнең ҡыҫҡаса эстәлеген һөйләп бирҙем. Унда умартаның ҡапҡасын асып, яҫтыҡ аҫтына шешә менән һыу һалып, шуны көн дә эсәһең, тип әйтелә.\nСулпан ағайҙың бал ҡорттары бар, улар мин әйткәнсә эшләгәндәр. Һәм Фәрхинур апайҙың ҡанындағы шәкәр кимәле күтәрелеүҙән туҡтаған. Шуның өсөн ул миңә рәхмәт әйткән икән.\nДиабет – шәкәр ауырыуы, киң таралған сир. Унан дауаланыу өсөн күпме көс һәм дарыуҙарға аҡса китә. Бәлки, бал ҡорттарының файҙаһы күберәк булыр?\nШул турала уйлап, элекке гәзит-журналдар араһынан ошо темаға ҡағылған ике мәҡәлә таптым. Береһе – Мәләүез районы гәзите, 2001 йылдың 21 авгусында сыҡҡан һанында чех умартасыһы Йозеф Станектың мәҡәләһе. Икенсеһе Тамбов өлкәһенән Юрий Драгель авторлығында «Пасека России» гәзитендә (2008 йылдың 7-се һаны) сыҡҡан мәҡәлә.\nБыл умартасылар дауаланыу өсөн ошоларҙы тәҡдим итәләр: «Ҡайнамаған эсәр һыуҙы 0,5-1 литр быяла йәки пластмасс шешәләргә ҡойоп, умартаның ҡапҡасын асып, йылытҡыс яҫтығы аҫтына һалаһың. Ике сәғәт үткәс, алып, көнө буйы яйлап эсәһең».\nЙ.Станек мәҡәләһенән өҙөк:\n«Умартасының диабет менән ауырыусы 67 йәшлек ҡатынының ҡанындағы шәкәр кимәле умартаға һалынған һыуҙы ярты йыл эскәндән һуң 32 берәмектән 7,1 берәмеккә тиклем төшкән. Сирлене табип даими конролдә тотҡан. Уның ире бер йыл буйына баш ауыртыуынан һәм быуындары һыҙлауҙан ҡотола алмаған. Ошо һыуҙы эскәндән һуң бер ай эсендә ауыртыныуҙарынан ҡотолған».\nЮ. Драгель түбәндәгеләрҙе яҙа:\n«Терапевт менән кәңәшләшкәндән һуң ҡанындағы шәкәр бер кимәлдә торған өс кешене һайлап алғандар. Сирле В.-ға – 52 йәш, уның шәкәре 8,5 берәмек, сирле Н.-ға – 54 йәш, 9 берәмек, сирле А.-ға – 56 йәш, 8,5 берәмек тәшкил иткән. Улар барыһы ла бергә умарталыҡҡа килгәндәр, 0,5 литр һыуҙы умарталар эсенә ҡуйып алғандан һуң эскәндәр. ¤с айҙан һуң уларҙың ҡандарынан алынған анализдары норманы күрһәткән».\nТағы ла бер гәзиттә Драгелдең бер мәҡәләһе бар ине, уны таба алманым. Унда һүҙ эскән һыу күләме тураһында бара ине. Тәжрибәне үҙендә эшләгән. Бер көндә эсәр һыуҙы 0,5 литрҙан башлаған һәм 3 литрға тиклем алып барып еткергән. Ләкин 3 литрҙы эсеп бөткәндән һуң уға ауыр булған. Шунан һуң ул көндәлек норманы 0,5 литр тип тәҡдим иткән.\nЙ. Станектың яҙыуы буйынса, бал ҡорттары хатта косметик кремдарҙың, медицина майҙарының һәм бальзамдарының дауалау көстәрен арттырыуы мөмкин.\nМин үҙем үрҙә яҙылған мәҡәләләрҙе уҡығас, йәй көндәрендә һыуҙы умарталарға ҡуйып эсеп ҡарағаным булды. Ләкин тәнгә ниндәй ҙә булһа тәьҫир булғанын һиҙмәнем. Ул ваҡытта йәшерәк инем һәм дауаланыуҙың кәрәген күрмәгәнмендер инде. Быйыл иһә һыуҙы ҡулланып ҡарарға уйым бар. Ябай эсәр һыуҙың зыяны юҡтыр, моғайын. Ә ҡалғандар үҙҙәре ҡараһын, һәр кемдең иркендә.\nДауалау препараттарының рекламаларында: «Кире тәьҫире булыуы ихтимал. Табип менән кәңәшләшегеҙ», тип яҙыла. Был мәҡәлә реклама түгел, шулай ҙа табиптар менән кәңәшләшеү артыҡ булмаҫ.\nФуат Толомбаев. Сирғол ауылы.


Популяр эстрада йырсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Вәсилә Фәттәхованың арабыҙҙан китеүенә бөгөн теүәл бер йыл тулды\nБилдәле булыуынса, сәхнә йондоҙо икенсе балаһы тыуғандан һуң ҡаты сирләп вафат булды. Вәсилә Фәттәхованың хәтер көнөндә Башҡортостан юлдаш телеканалының «Телеүҙәк» ток-шоуында тамашасы иғтибарына йырсының «Fүмер буйы көткән бәхетем» тигән яңы клибы тәҡдим ителәсәк.\nЙырсының тормош иптәше Илгиз Әбрәҡипов әйтеүенсә, һөйгәненең яратҡан йырҙарының береһе буйынса клип 2015 йылдың йәй-көҙ айҙарында төшөрөлгән булған. Бөгөн киске һигеҙҙә эфирға сығасаҡ «Телеүҙәк» программаһында тамашасы уны тәүгә күрәсәк.\nИлгиз Әбдрәҡипов, Вәсилә Фәттәхованың тормош иптәше: «Был клипты төшөргән көндәр Вәсиләнең иң бәхетле мәлдәре булғандыр,Ю мроғайын. Ул һағышлы һәм дәртле йырҙарҙы ла берҙәй матур башҡарҙы. Ҡәҙерлебеҙ бер минутҡа ла хәтерҙән сыҡмай».\nВәсилә Фәттәхова иҫтәлегенә беҙҙең телеканал «Ваҡыт ҡуласаһы» тапшырыуының махсус сығарышын да әҙерләй. 4 февралгә тәғәйенләнгән программала йырсының дуҫтары, коллегалары, педагогтары ҡатнашасаҡ.


Последние публикации на сайте » Страница 1281 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Последние публикации на сайте » Страница 1281\nРубрикалар // 18-12-2010, 13:44\n«Берҙәм Рәсәй» партияһының Дәүләт-патриотик клубы ултырышында өлкән синыфтарҙа уҡыусыларҙың дәрестәрен ике тапҡырға кәметеү кәрәклеге хаҡында һүҙ барҙы.\nКлуб вәкилдәре билдәләүенсә, аҡыллы, фекерләй белгән, гражданлыҡ позицияһы булған кешеләр тәрбиәләү мәсьәләһе бик киҫкен тора. «Берҙәм Рәсәй» партияһына ҡараған был клуб Рәсәйҙә милләтселек, экстремизм күренештәре һиҙелеүен халыҡта толерантлыҡ булмауға бәйләй.\nНовости / Башҡортостан // 18-12-2010, 13:43\nӨфөгә Рәсәй Космонавтика федерацияһының төбәк бүлексәһе саҡырыуы буйынса Рәсәй йыһангиры Владимир Коваленок килде. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыу барышында яҡындағы ике-өс йылда Өфөлә балалар өсөн аэрокосмик үҙәк төҙөү тураһында һөйләшеп килешелде. Президент Башҡортостандан уҡыусыларҙы шәхсән үҙе Байконур космодромына экскурсияға алып барырға вәғәҙә итте, сәфәр 2011 йылдың мартына планлаштырыла....\nРубрикалар // 18-12-2010, 13:40\nШишәмбе иртәнсәк баш ҡаланың төп магистралдәре генә түгел, тотош ер өҫтө яп-ялтыр һырғалаҡҡа әйләнде тиерһең. Декабрь уртаһында ямғыр яуһын әле! Урамда атларлыҡ түгел. Юл-транспорт фажиғәләре артты. Быға тиклем, йәғни бер көн элек, баш ҡалала ун өс юл-транспорт фажиғәһе теркәлһә, шишәмбелә – 240! Был уртаса күрһәткестәрҙән өс тапҡырға юғары. Айырыуса Салауат Юлаев һәм Октябрь проспекттарында фажиғәләр күп. Уларҙа, башлыса, автотранспорт зыян күргән....\nТормош барыбер матур ул...\nРубрикалар // 18-12-2010, 13:36\nҒәҙәттә, рубрикабыҙҙы гел генә илдә барған хәл-ваҡиғаларға ҡарата йәмәғәтселектең фекерен белдереүгә арнайбыҙ. Хатта көнүҙәк проблемалар, төрлө мәсьәләләр менән күмелеп тә китәбеҙ кеүек. Ә ябай кеше күңелен борсоған, шатландырған йәки, киреһенсә, ниндәйҙер ризаһыҙлыҡ тыуҙырған һорауҙарға иғтибар итеп еткермәйбеҙ кеүек. Улар онотолоп, хатта баҫылып та ҡалыусан. Гәзиттә түгел, төптә – күңелдә... Бөгөнгө һорауыбыҙ ябай. Тормошта нимәне үҙгәртергә теләйһегеҙ?...\nБереһе менән бирәләр, икенсеһе менән алалар\nРубрикалар // 18-12-2010, 13:06\nАптырарһың. Власть етәкселәре үҙҙәре бер туҡтауһыҙ тыуымды арттырыу тураһында һөйләгән кеүек. Хөкүмәт һәр бала хаҡында хәстәрлек күргәндәй. РФ Хөкүмәте Премьер-министры Владимир Путиндың башланғысы менән йомарт рәүештә «Әсәлек капиталы», «Бала табыу» сертификаттары өләшелә. Ғәҙәттә, Яңы йылдан һуң әҙләп булһа ла балалар пособиеларының, декрет аҡсаһының артыуына ла күнеккәйнек шикелле. Хәстәрлектең дауамлы булыуы Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевтың Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһенән һуң бөтөнләй нығынғайны. Дмитрий Анатольевич, сығышын тотошлай тигәндәй бер темаға – тыуымды арттырыуға арнап, балалар тураһында хәстәрлек күреү дәүләт сәйәсәтенең иң өҫтөнлөклө йүнәлеше булырға тейеш, тип белдергәйне. Мөрәжәғәтнамәлә, дәүләт икенсе бала тапҡандар хаҡында ғына түгел, өсөнсө балаһы тыуған ғаиләләрҙе дәртләндерергә тейеш, тип асыҡ әйтелә....\nМахсус бит // 18-12-2010, 13:04\nАғыла ла болот, ай, ағыла,\nТауҙан ғына тауға ҡағыла...\nҠыш көн менән төн араһы бер тотам ғына бит инде. Беҙ уяныуға әсәйем, Ғарифулла олатайым, Ғилман ағай колхоздың бөтмәҫ-төкәнмәҫ эшенә сығып киткән була. Уларҙың, өшөп-туңып, талсығып, ҡасан ҡайтып инеүе беҙҙең ише ыбыр-сыбыр балаларға билдәһеҙ. Ғәйнихаят өләсәйем, һәр ваҡыттағыса, аш-һыу хәстәрләү менән мәшғүл. Уның мәшәҡәттәренең бөтәһе юҡ шикелле....\nМиәкә йәштәре яҡташтарын тәүге байрамға йыйҙы\nРубрикалар // 18-12-2010, 13:03\nКүптән түгел генә Миәкә йәштәре берлеге үҙ эшен башланы. Тәүҙә бер нисә кешенән генә торған коллективыбыҙ көндән-көн әүҙем райондаштарыбыҙ менән тулыланып торҙо. Әллә күпме яңы таныш һәм дуҫ барлыҡҡа килде. Кеше нисек кенә һәләтле булмаһын, бер үҙе барыбер тауҙар аҡтара алмаҫ ине. Ә күмәкләшеп йыйылғас, бер ниндәй ҡыйынлыҡ та ауыр түгел һымаҡ тойолдо....\nТөнгө күктә тулған ай йырлаһа...\nРубрикалар / Хәтер // 18-12-2010, 12:56\nМоңдарыңдан өҙөлә йөрәк,\nҺайрауыңды көтөп алып,\nҺәр таң тыуғас......\nАртҡа 1 ... 1277 1278 1279 1280 1281 1282 1283 1284 1285 ... 1404 Алға


Беҙ – ЭРГӘЛӘ!\n26 Июнь 2018, 13:48\nСоциаль әһәмиәтле проекттар өсөн өҫтәмә ресурстарҙың иң киң таралған сығанағы булып гранттар тора.\nБөтә Рәсәй йәштәр проекттары конкурсы йәштәрҙе ижади эшмәкәрлеккә, уның гражданлыҡ әүҙемлеген күтәреүгә һәм йәш быуындың сәләмәт йәшәү рәүешен формалаштырыуға йүнәлтелгән. Конкурста ҡатнашыуға быйыл Рәсәй Федерацияһының 85 субъектынан 7809 кеше заявка биргән. 7735 кеше проектын тәҡдим итте һәм улар-ға конкурсҡа рөхсәт бирелде.\n“Беҙ – ЭРГӘЛӘ!” социаль проекты Рәсәй Федерацияһының Федераль йәштәр эштәре буйынса агентлығының 150000 һум күләмендәге грант ярҙамын алды. Проект идеяһы – Республика йәштәр социаль-психологик һәм мәғлүмәт-методик үҙәге педагог-психологы Гөлнара Шәйхелисламованыҡы. етәксеһе булып 1-се Оло Ыҡтамаҡ лицейының 9-сы класс уҡыусыһы, ирекмән Алина Шәйхелисламова тора. Проекттың төп маҡсаты – аҙ тәьмин ителгән, күп балалы ғаиләләрҙәге үҫмерҙәргә һәм район үҙәгенән алыҫ ятҡан ауылдарҙан профилактик иҫәптә торған үҫмер-ҙәргә ярҙам итеү.\nПроект үҫмерҙәрҙең йәшәү потенциалын, яңы шәхси тәжрибә алыу аша үҙ баһаһын күтәреүгә, яңы белемдәр, оҫталыҡтар һәм күнекмәләр үҙләштереүгә булышлыҡ итә, райондың йәшәү эшмәкәрлеген күтәреү буйынса мәғлүмәт алыу өсөн шарттар тыуҙыра, социаль-мәҙәни тормошто, гражданлыҡ әүҙемлеген арттырыуға һәм патриотизмды үҫтереүгә булышлыҡ итә.\nПроект сиктәрендә иң әүҙем ирекмәндәргә ноутбуктар тапшырылды. Уларҙы райондың биш торама пунктында алдылар: Әләгәҙ, Оло Ҡыҙылбай, Яңы Мишәр, Оло Аҡа һәм Ҡорғат ауылдарында.\n“Беҙ – ЭРГӘЛӘ!” социаль проектын бойомға ашырыу ваҡытында үҫмерҙәрҙең һәм йәштәрҙең ялдарын төрләндереү, сәләмәт йәшәү рәүеше, ижтимағи-файҙалы эшмәкәрлек менән шөғөлләнеү мөмкинлеге барлыҡҡа киләсәк.\nРайондың бөтә ирекмәндәрен проектҡа ҡушылырға һәм ҡатнашырға өндәйбеҙ. Беҙҙе “Бәйләнеш”тә та- бырға мөмкин.\nРеспублика йәштәр социаль-психологик һәм мәғлүмәт-методик үҙәге педагог-психологы.


Еңел һулыш » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nӘҙәбиәт өлкәһендә Нобель премияһына лайыҡ билдәле урыҫ яҙыусыһы Иван Алексеевич Бунинды бөгөн күберәк прозаик булараҡ беләбеҙ. Ул – шулай уҡ ике тапҡыр Пушкин премияһын алған ҙур шағир ҙа. Тап шул шағирлығы, һәр остоҡ хисте, кисереште тотоп алып, уны герой тойғанса аса белеүе Бунин хикәйәләренең төп үҙенсәлеген билдәләй. Уҡыусыларыбыҙға тәҡдим ителгән әҫәрҙә лә автор ябай, көндәлек күренештәр аша йәш ҡыҙ баланың әхлаҡи кәртәләрҙән ситкә сығырға йөрьәт итеүе арҡаһында дусар булған оло фажиғәһен тасуирлай. Аҡ менән ҡара, бәхет менән ҡайғы араһындағы пәрҙәнең ни тиклем нескә, ә йәшлектең ҡурсалауға һәм тәрбиәгә мохтаж икәнлеген күрһәтә ул.\nЗыяраттағы ҡәберлектә, яңы сығарылған балсыҡ өйөмө өҫтөндә ныҡлы имән ағасынан эшләнгән ауыр, шыма яңы тәре тора. Апрель, көндәр йонсоу; иркен өйәҙ зыяратының ҡәбер таштары яланғас ағастар араһынан алыҫҡа күренә, һалҡын ел фарфор венок менән тәрегә ҡағылып зыңлай ҙа зыңлай.\nТап бына ошо тәрегә ҙур ғына ҡабарынҡы фарфор медальон уйылған, ә медальон эсендә – шат йөҙлө, ут күҙле гимназистканың фотоһүрәте. Был – Оля Мещерская. Гимназияла уҡығанда ул һоро күлдәкле әхирәттәренән айырылманы: һөйкөмлөкәй, бай, бәхетле ҡыҙҙар иҫәбендә һаналыуынан, һәләтле, әммә шаян холоҡло һәм класс етәксеһенең иҫкәрмәләренә вайымһыҙ ҡыланыуынан башҡа, уның тураһында тағы нимә әйтеп булыр ине икән? Һуңынан ул бик тиҙ, ай үҫәһен көн үҫеп тигәндәй, ҙурайып, сәскәгә тумаланды. Ун дүрт йәшендә нәҙекәй билле, төҙ аяҡлы ҡыҙҙың түштәре һәм башҡа ерҙәре лә кеше күҙен ымһындырырлыҡ итеп йомроҡасланды; ун биш йәшендә инде ул сибәрлеге менән дан алды. Бәғзе әхирәттәре таралған сәстәрен тарттырып үреп, бөхтә йөрөнө, үҙҙәрен баҫалҡы, ипле тотто. Ә ул, бармаҡтары ҡараға буялһа ла, биттәренең алланыуынан да, сәстәренең ялбырап туҙып китеүенән дә, йүгереп барғанда ҡолап тубығы асылыуҙан да ҡурҡманы ла, оялманы ла. Гимназия тарихында булмағанса, уны башҡа ҡыҙҙарҙан айырған нәзәкәтлек, ҡупшылыҡ, етеҙлек, күҙҙәр балҡышы Оляға һуңғы ике йылда бер ниндәй тырышлыҡһыҙ һиҙҙермәйенсә генә килде… Ҙур бейеү кисәләрендә Оля Мещерская кеүек матур өйрөлгән кеше юҡ ине, тимераяҡта шыуыуҙа ла ҡыҙға етеүсе булманы, егеттәр ҙә бөтәһенән алда уның күңелен күрергә тырышты, нишләптер башланғыс класс уҡыусылары ла яратты уны.\nАңғармаҫтан еткән ҡыҙға әйләнгәс, елбәҙәклеге, егеттәрһеҙ йәшәй алмауы асыҡланыуға, гимназист Шеншиндың иҫе китеп ғашиҡ булыуы, йәнәһе ҡыҙҙың да уны яратам тип, әммә үҙенең мөғәмәләһенең үҙгәреп тороуы егетте хатта үҙ-үҙенә ҡул һалыу сигенә еткергән, тигән даны ныҡлап урынлашты.\nГимназияла һөйләүҙәренсә, Оля Мещерская һуңғы ҡышта уйын-көлкө, кәйеф-сафанан бөтөнләй аҡылынан шаша яҙған. Ҡыш ҡарлы, һалҡын һәм ҡояшлы ине. Ҡояш гимназия баҡсаһындағы бейек шыршылар артында иртә байый, иртәгәһенә һалҡын һәм салт аяҙ һауа вәғәҙәләүсе көндә, Собор урамындағы байрамда, ҡала баҡсаһындағы боҙ майҙансығында, күңелле көйҙәр менән оҙатылған алһыу кистә боҙҙа төрлө яҡҡа шыуыусы кешеләр араһында Оля Мещерская үҙен иң бәхетле, бер ҡайғыһыҙ итеп тойҙо. Бына бер мәл, оҙон тәнәфестә, йыйылыш залында сәрелдәшеп үҙен баҫтырған беренсе класс ҡыҙҙарынан һыпыртып ҡасып барған Оляны көтмәгәндә директорға саҡырҙылар. Йүгергән еренән туҡтап, ул тәрән тын алып ҡуйҙы ла ҡатын-ҡыҙға ғына хас етеҙ хәрәкәт менән сәстәрен рәтләне, алъяпҡысының итәген тартты һәм, күҙҙәрендә нур балҡытып, өҫкә ҡарай сапты. Ә унда, батша һүрәте аҫтындағы яҙыу-һыҙыу өҫтәле артында, ҡулдарына бәйләм тотҡан йәш сырайлы, әммә сал сәсле директор ҡатынҡай тыныс ҡына ултыра ине.\n– Һаумыһығыҙ, мадемуазель Мещерская, – тине ул французсалап, күҙҙәрен бәйләмдән айырмай ғына. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һеҙҙе тәртибегеҙ хаҡында һөйләшергә беренсегә саҡырмайым.\n– Тыңлайым, мадам, – тип Мещерская, өҫтәл эргәһенә яҡынайып, уға асыҡ һәм теремек ҡараш менән баҡты, әммә йөҙөнә һис үҙгәреш сығарманы, уға ғына хас булғанса еңеллек һәм нәзәкәтлек менән ултырғыс ситенә ултырҙы.\n– Һеҙ мине насар тыңлаясаҡһығыҙ, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, быға мин инандым, – тине директор һәм, ебен тартып, лаклы иҙәндә әйләнеп киткән йомғаҡты ҡыҙыҡһынып күҙәткән Мещерскаяға ҡарашын йүнәлтте. – Бүтән ҡабатламайым, тәфсирләп тә тормайым, – тине ул.\nМещерскаяға һалҡын көндәрҙә ялтырап торған голланд мейесенең йылыһы таралған, яҙыу өҫтәлендәге ынйы сәскәһенең еҫе аңҡыған был таҙа, ҙур бүлмә оҡшай ине. Баҫҡан килеш күркәм бер залда һүрәткә төшкән йәш батшаға, һөт төҫөндәге сәстәрен тигеҙләп ярып тарап, бөхтә итеп йыйып ҡуйған директорға ҡарап алды ла өндәшмәй тынып ҡалды ҡыҙ.\n– Һеҙ инде ҡыҙ бала түгел, – эстән ярһый башлап, тәрән мәғәнә менән әйтеп ҡуйҙы директор.\n– Эйе, мадам, – ябай итеп, күңелле генә яуапланы Мещерская.\n– Мәгәр ҡатын да түгелһегеҙ, – тағы ла етдиерәк дауам итте түрә ханым, үҙенең биттәре еңелсә ҡыҙарҙы. – Иң тәүҙә әйтегеҙ әле – был ниндәй прическа ул? Был – ҡатындар прическаһы!\n– Мадам, сәстәремдең матур булыуына мин ғәйепле түгел, – тине Мещерская һәм йәтеш итеп йыйылған сәстәренә ҡулдары менән һаҡ ҡына ҡағылып алды.\n– Аһ, бына нисек, һеҙ ғәйепле түгел! – тине директор. – Прическағыҙ ҙа ғәйепле түгел, ҡыйбатлы тараҡ, атай-әсәйегеҙҙе бөлгөнлөккә төшөрөп, егерме һумлыҡ туфлиҙар һаттырып алдырыуығыҙҙа ла ғәйебегеҙ юҡ! Тағы ҡабатлап әйтәм: үҙегеҙҙең әле уҡыусы ғына икәнегеҙҙе бөтөнләй күҙҙән ысҡындыраһығыҙ…\nӘлфиә ЗӘБДИНОВА тәржемәһе.\nХикәйәнең тулы вариантын журналдың 6-сы (2017) һанында уҡығыҙ.


Төркиә менән Рәсәй араһындағы ҡатмарлы хәл сәбәпле туризм тармағы ҙур юғалтыуҙар кисереүе ихтимал | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n26 ноября 2015 — 16:53\nЙыл һайын Төркиәгә беҙҙең илдән 3 миллион 300 мең самаһы кеше ял итергә бара. Улар унда 65 миллиард һум аҡсаһын ҡалдыра. Яҡын арала туроператорҙарға һатып алынған 40 мең юллама хаҡын һәм был илдә ял иткән 10 мең туристы кире ҡайтарырға тура киләсәк. Рәсәй сит ил эштәре министрлығы террор хәүефе сәбәпле Төркиәгә бармаҫҡа кәңәш итә. Ошо йәһәттән, Төркиә менән тығыҙ бәйләнештә булған республиканың туризм агентлыҡтары, эшҡыуарҙар аптырашта ҡалған. Төркиәгә юл ябыла тигән хәбәр туристик агентлыҡтарҙы хәүефкә һалды. Сөнки ял итеүселәрҙең 80%-ы тап ошо йүнәлеште һайлай. Был илдәге хаҡтар ҙа, һауа шарттары ла күпселек туристарҙы ҡәнәғәтләндерә. Билдәле сәбәптәр буйынса Мысырға юл ябылғас та, туристарҙы Төркиәгә ебәрҙеләр. Әле лә унда ял итеүсе ватандаштарыбыҙ бар. Әммә бөгөндән был дәүләткә юлламалар һатылмай. Хеҙмәттәшлек бөтөнләйгә туҡтатыла ҡалһа, туризм агентлыҡтарының күбеһе бөлгөнлөккә төшәсәк. Сауҙа өлкәһендә эшләүселәр ҙә аптырашта ҡалған. 23 йыл Стамбулдан өҫ кейеме ташып һатҡан Фирдания Закирова башҡа илдәр менән бәйләнешкә инергә ашыҡмай.Эшҡыуар яңы йылға тауар артынан барырға алдан билет һатып алған да инде. Әммә уның юлы уңырмы-юҡмы әлегә билдәһеҙ. Кире осраҡта, башҡа илдәр менән хеҙмәттәшлек эҙләү сараһы ғына ҡала. Туризм өлкәһендә лә килеп тыуған хәлдән сығыу юлын табырға мөмкин.\nЕте диңгеҙ аръяғындағы илдәр урынына үҙебеҙҙең Ҡырым, Краснодар курорттарына өҫтөнлөк бирергә мөмкин. Әле Башҡортостанда ял итеүҙең төрлө йүнәлештәрен яйға һалыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла ла инде. Бәлки был тыйыуҙар республикала туризм тармағын үҫтереүгә йоғонто яһар.


Иглин районында – Урындағы үҙидара хеҙмәткәре көнө // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nИглин районында – Урындағы үҙидара хеҙмәткәре көнө\n10:18, 7 июля 2010 Сәйәсәт\nИглин районында бөгөн беренсе тапҡыр Урындағы үҙидара хеҙмәткәре көнө билдәләнә. Муниципаль хеҙмәткәрҙәрҙең һөнәри байрамын билдәләү тураһында ҡарар район Советы менән 2010 йылдың майында ҡабул ителгән.\nРайон үҙәге – Иглин ауылында тантаналы йыйылыш үтәсәк, унда урындағы власҡа ҡараған бар муниципалитеттарҙың хеҙмәткәрҙәре, район Советы депутаттары, ауыл старосталары йыйыласаҡ. Улар эштәргә йомғаҡ яһаясаҡ һәм урындағы үҙидара үҫешенең көнүҙәк мәсьәләләре буйынса фекер алышасаҡ. Муниципалитеттарҙың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәре Иглин районы хакимиәте башлығының Маҡтау грамоталары һәм Рәхмәт хаттары менән наградланасаҡ. Тантаналы йыйылыштан һуң уның ҡатнашыусылары алдында райондың иң яҡшы ижади коллективтары сығыш яһаясаҡ.\nӘйткәндәй, муниципалитеттарҙың бар хеҙмәткәрҙәре лә йыйылышта бер төрлө формала буласаҡ. Берҙәм эш формаһын ҡабул итеү инициативаһы менән Иглин районы хакимиәте башлығы, «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр Советы» ассоциацияһы рәйесе Ришат Исхаҡов сығыш яһағайны.\n«Башинформ» агентлығына район Советы секретаре Татьяна Никифорованың хәбәр итеүенсә, Иглин районы Советы ҡарары буйынса Урындағы үҙидара хеҙмәткәре көнө 7 июлдә билдәләнә. Шулай ҙа Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр Советы муниципаль власть хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамын апрелдә үткәрергә тәҡдим иткәнгә күрә, был датаның үҙгәртелеүе лә ихтимал.


Йәй аҙағына тиклем республикала һауа торошо нисек була: яҡынса фараз // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:51, 14 августа 2018 Йәмғиәт\nЙәй аҙағына тиклем республикала һауа торошо нисек була: яҡынса фараз Фото: автор\nӨФӨ, 2018 йыл, 14 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБашгидромет фараздары буйынса, Башҡортостан биләмәһендә алдағы өс көндә эҫе һәм ямғырлы була. Шишәмбе, 14 августа, төндә урыны менән бер аҙ ҡыҫҡа ваҡытлы, көндөҙ ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуыуы, йәшен күҙаллана. Ел көнбайыштан талғын, көндөҙ ҡапыл иҫеүе мөмкин. Һауа температураһы төндә 13-18, көндөҙ 23-28 градус тәшкил итә.\nШаршамбы, 15 августа, төбәктең ҡайһы бер райондарында бер аҙ ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуыуы, төндә көнсығышта ямғыр көтөлә. Ел төньяҡ-көнбайыштан, көнбайыштан талғын, көндөҙ ҡапыл иҫә. Һауа температураһы төндә 9-14 , төньяҡта +5-кә тиклем, көндөҙ 21-26.\nКесаҙна, 16 августа, урыны менән бер аҙ ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуыуы, көндөҙ төньяҡта ямғыр яуыуы фаразлана. Ел көнбайыштан талғын, көндөҙ ҡапыл иҫә. Һауа температураһы төндә 8-13, төньяҡ һәм таулы райондарҙа +4-кә тиклем, көндөҙ 23-28.\nАҙна аҙағына ҡәҙәр көндәрҙең башлыса аяҙлы-болотло тороуы, бер аҙ ямғыр яуыуы, урыны менән йәшен фаразлана. Термометр бағанаһы көндөҙ 16-25, төндә 10-14 градусты күрһәтә.\n«Гисметео» сайты фараздарына ярашлы, республикала 20-26 августа көн аяҙлы-болотло була, урыны менән бер аҙ ямғыр яуа, йәшен. Һауа температураһы көндөҙ 20-25, төндә 11-15 градус тәшкил итә.\nАвгустың һуңғы аҙнаһы йылы көндәр менән шатландырыр. Башлыса аяҙ була, урыны менән ямғыр яуа. Термометр бағанаһы көндөҙ +25,+27, төндә +13,+16 градусты күрһәтә.


Архив газеты "Йәшлек" » Страница 348\nҠабат эшләнгән эш һабаҡ булыр.\nТиҫкәрелек бәләһе Яңылыҡтар » Спорт\n«Салауат Юлаев» командаһында «Спартак» менән килешеү буйынса уйнарға тейеш булған 17 йәшлек Кирилл Кобанов, һаман да юлаевсылар рәтенә килеүҙән баш тартып, беренселектән бөтөнләй ситләштерелде. Әгәр эштәр яйға һалынмаһа, ул өс йыл буйына бер ҡайҙа ла уйнамаясаҡ. Бына шулай, атаһының һәм үҙенең тиҫкәрелеге арҡаһында, үҫмер әле үк үҙенең спорт яҙмышына нөктә ҡуймаҡсы. Ә бит уны КХЛ-да көслөләрҙән һаналған клуб һәм дә билдәле тренер үҙ ҡанатына саҡырҙы.\n«БӘХЕТЛЕ ТРОЛЛЕЙБУС» КӨТӘ ҺЕҘҘЕ Яңылыҡтар\n«Байтус» – үҫ-мерҙәр өсөн тәғәйенләнгән иң мауыҡтырғыс, күңелле тапшырыуҙарҙың береһе. Телевизор ҡараусылар һәр йәкшәмбе һайын яратып көтөп алған программа беренсе тапҡыр эфирға 2005 йылдың 20 ноябрендә сыға. Республика башҡорт лицей-интернаты уҡыусылары ҡатнашлығында төшөрөлгән «Байтус», ҡыҫҡа ваҡыт эсендә популярлыҡ яулау менән бер рәттән, Рәсәй кимәлендә үткән конкурстарҙа ла билдәлелек яулап өлгөрҙө. Әйтәйек, бер нисә йыл рәттән «Включайся!» Бөтә Рәсәй балалар телевидениеһы фестивалендә еңеүсе булһа, былтыр иң яҡшы йәштәр программаһы тип танылып, «AVANTE» ҡала йәштәр йәмәғәт премияһына лайыҡ булды.\n«Көрсөккә ҡаршы программа: тағы ла ярты йыл эш хаҡы түләмәҫкә, аҙаҡ халыҡтың ҡайҙан аҡса алыуын күҙәтергә һәм беҙгә лә шунда барып, күп кенә эләктерергә».\nКире ҡайтырға << 1 344 345 346 347 348 349 350 351 352 796 >> Киләһе бит


Йөрәктәргә дәрт ялҡыны өҫтәй «Эрвел» халыҡ бейеү ансамбле үҙенең ярты быуатлыҡ юбилейын билдәләй\n8 Декабрь 2017, 16:39\nБер арттырыуһыҙ “Эрвел” халыҡ бейеү ансамблен Мишкә районы символы тип әйтергә була. Ул райондың һәр кешеһенә, республикала сәнғәтте үҙ итеүселәргә лә яҡшы таныш.\nБыйыл ансамбль үҙенең ярты быуатлыҡ юбилейын билдәләй. 50 йыл — ҙур һәм мөһим дата, оло тарих. Күҙ алдығыҙға килтерегеҙ, меңдән ашыу кеше “Эрвел” ансамблендә шөғөлләнгән. Уларҙың барыһы ла ғүмерен бейеү менән бәйләмәһә лә, алған күнекмәләр, бейеү дәрте, ялҡынлы ҡараш, матур хәрәкәттәр “Эрвел” бейеүсеһе икәнен әллә ҡайҙан күрһәтеп тора.\nСорокин ауылында Нина Николаеваның эшсе йәштәрҙән ойошторған ҙур булмаған коллективы ошондай данлы юл үтер тип кем уйлаған. “Эрвел” ансамбле тарихында мөһим этап булып Яныбай Янгубаев етәкселек иткән осор тора. Яша ағай (бейеүселәр генә түгел, бөтә республика уны яратып Дядя Яша тип йөрөтә) коллективтың оҫталығын яңы кимәлгә күтәрә. Нәҡ ул эшләгән ваҡытта “Эрвел” йәнләнеп китте. Яныбай Янгубай улы йөҙҙән ашыу һәләтле бейеүсене тәрбиәләне. Улар үҙҙәренең һәләте менән Рәсәйҙең байтаҡ мөйөшөндә сығыш яһаны. Эстонияла, Италияла уларҙың гастроль туры ай буйына дауам итте. Ансамбль бейеүселәренең оҫталығын 2007 йылда Өфөлә мари ихатаһын ҡараған саҡта Рәсәй Президенты Владимир Путин да баһаланы.\nЯныбай Янгубай улы коллектив менән 30 йылдан артыҡ эшләне. Хәҙер ул хаҡлы ялда, ләкин ансамбль, Мәҙәниәт йорто тураһында онотмай — репетицияларға, концерттарға килә, һәм юлы төшкәндә иҫәнләшеп сығып китә. Шуны ла әйтергә кәрәк, бейеүселәр быуыны унан башланып китә: ике ҡыҙы — Юлия менән Алена, шулай уҡ кейәүе Алексей ансамблдә бейене. Бөгөн ансамбль традицияларын уның ейәнсәрҙәре — Анастасия менән Екатерина дауам итә. Уларға алмаш та үҫеп килә — ейәне Михаил менән ейәнсәре Надежда балалар ансамблендә шөғөлләнә.\nҠайһы саҡ кешегә, коллективҡа ял итеп алыр өсөн бер ни тиклем ваҡыт кәрәк. “Эрвел” өсөн бындай мәл Яныбай Янгубаевич киткәс була. Етәкселәр һәм бейеүселәр алмашына, сығыш яһайҙар, конкурстарҙа ҡатнашалар. Ләкин ансамблгә нимәлер етмәй. Уның менән бала саҡтан айырылмаған кеше кәрәк була.\nИрина Имаева коллектив менән бәләкәйҙән таныш. “Эрвел”дә уның әсәһе менән атаһы, ә һуңынан үҙе лә бейей. Ансамблгә йәнә йәнләнеп китергә бына шундай маҡсатсан, бейеү сәнғәтенә ғашиҡ, матурлыҡты аңлай һәм күрә белгән кеше кәрәк ине.\nИрина Елисеевна башҡа коллективтар менән эшләй, административ вазифалар башҡара, йәмәғәт эштәрен алып бара. Ләкин күңеле барыбер “Эрвел”гә тартыла. Хәҙер уның тормошо туған ансамбле менән ныҡлы бәйләнгән. Ул коллективта ысын мәғәнәһендә туғандарса яҡын мөнәсәбәт тыуҙырыуға өлгәште, һәр бейеүсенең тормошо менән ҡыҙыҡһынып тора, ярҙамға килергә әҙер.\n“Эрвел”дең әлеге составы бик һәләтле һәм төрлө-төрлө. Халыҡ бейеүенә һөйөү ғаиләнән килеүен Юрий Имаев, Всеволод, Данил һәм Евгений Ишмурзиндар, ағалы-һеңелле Диана һәм Геннадий Аспаевтар, шулай уҡ Яныбай Янгубай улының ейәндәре Анастасия һәм Екатерина Биктубаевалар дәлилләй.\nАнсамблдең әүҙем ҡатнашыусылары — Мишкә агросәнәғәт колледжы студенттары ла, ваҡыттары тығыҙ булыуына ҡарамаҫтан, ансамблдә шөғөлләнә.\n“Эрвел” ансамбле бейеүҙәрҙе ҙур оҫталыҡ менән башҡара. Бер йыл элек онотолоп барған “Ритмы земли марийской” һәм “Ритмы предков” бейеүҙәрен иҫкә төшөрҙөләр. Уларҙа тыуған ергә һөйөү, мари халҡының холҡо сағыла.\nӘ костюмдар! Уларҙағы һәр төҫ мари традициялары буйынса ниндәйҙер мәғәнәгә эйә, фактураһында — үҙенсәлек, яулыҡ һәм билбау төйөнөндә ата-бабалар аҡылы сағыла, ә баш кейемендәге йәки түшелдеректәге тәңкәләр сыңлауы үҙе бер мөғжизә.\nАнсамблдең йүнәлеше мари халыҡ бейеүҙәре булыуына ҡарамаҫтан, репертуарҙа башҡорт һәм татар бейеүҙәре лә бар. “Эрвел” эргәһендә 1997 йылда төҙөлгән халыҡ инструменттары халыҡ ансамбле лә эшләй. Тере көй аҫтында башҡарылған бейеүҙәр тағы ла матурыраҡ күренә. Ансамбль составында думбырасылар, баянсылар, барабансылар, ҡалын тауыш менән йырлаусылар, борғосо-һыбыҙғысылар бар. Улар башта Г. Иҡсанова, ә хәҙер С. Шәхмәҙиева етәкселегендә бейеүселәргә бейеү күренештәренең төп фекерен асырға ярҙам итә. “Эрвел” бейеүҙәренә музыкаль ҡушылыуҙан тыш, оркестр репертуарында концерт әҫәрҙәре лә бар.\nАнсамбль составында титуллы музыканттар һәм һәүәҫкәрҙәр бар. Мәҫәлән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нәғим Бабичев, һәләтле баянсы Геннадий Иҡсанов. Шулай уҡ коллективта ысын талант эйәһе — һөнәре буйынса ветеринар һәм күңеле менән музыкант Анатолий Изибаев эшләй. Ул борғола һәм һыбыҙғыла уйнай. Бер генә ҙур концерт та “Эрвел”дең әҙерлек төркөмөнән башҡа үтмәй. Унда 80-гә яҡын кеше шөғөлләнә. Уларға ҡарайһың да Мәҙәниәт һарайында лайыҡлы алмаш үҫеп килеүен аңлайһың.\nБыуындар алмашына, ваҡыт алға бара, ләкин ансамбль ағзаларының бейеүгә, сәнғәткә ҡарата булған һөйөүе, тамашасыларына тоғро хеҙмәт итеүе генә үҙгәрешһеҙ ҡала.