Ашламаларҙың барыһы ла кәрәкме икән?\n17 Июнь , 07:00\n“Баҡса” магазинына инһәң, иҫең китерлек: ниндәй генә ашлама юҡ. Хаҡтары ла кеҫәгә һуғырлыҡ ҡиммәт кенә. Элек, беҙ бала саҡта, уларҙы бөтөнләй һатып алмай инек – ҡыш буйы йыйылған тиреҫте һалдыҡ. Унда үҫемлектәр өсөн кәрәкле барлыҡ матдә лә бар, тинеләр. Шулай ҙа, һатыуға сыҡҡан ашламаларҙы күргәс, аптырап ҡалдым: уларҙың барыһы ла кәрәкме икән?\nЫсынлап та, тиреҫ, ҡош тиҙәге, ағас көлө кеүек хужалыҡтан сыҡҡан ашламаларҙа үҫемлектәргә кәрәкле барлыҡ матдә лә бар тиерлек. Әммә ҡайһы берҙәре сикләнгән күләмдә була һәм үҫемлектәргә етмәй ҡала. Мәҫәлән, фосфор – 0,25, калий 0,6 процент ҡына. Минераль ашламаларҙа улар күберәк. Шуға күрә ваҡыты-ваҡыты менән булһа ла баҡсағыҙҙы минераль ашламалар менән туҡландырып тороғоҙ. Иғтибар менән ҡараһағыҙ, йәшелсә-емештәрегеҙ үҙҙәре үк ниндәй матдә етмәүе тураһында хәбәр итә. Япраҡтары һарғайып, ваҡытынан алда ҡойола башлаймы? Тимәк, уларға азот етмәй. Ә улар ҡыҙғылт төҫкә инһә, фосфор дефицит икәнен һөйләй. Яҡшылап үҫеп китә алмаһа, көкөрт, магний, тимер етмәй. Шулай уҡ кальцийлы ашлама ла мөһим – ул үҫемлектәрҙең барлыҡ туҡымаһына ла кәрәк.\nМул уңыш алыу өсөн баҡсағыҙға иғтибарлы булығыҙ, минераль ашламаларға аҡсағыҙҙы йәлләмәгеҙ һәм эштәрҙе ваҡытында башҡарығыҙ. Сөнки япраҡтар тулыһынса һарғайғас азот менән ашлау йәшелсә үҫентеһен ҡотҡармай. Тәүге билдәләр күренеү менән эшкә тотоноғоҙ.


«АТАЙСАЛ» менән ҡалшылайым Яңы йылымды...\n9 Ғинуар 2019, 11:54\nБеҙгә гәзит уҡыусыларыбыҙҙан бик күп хаттар килә. Бөгөн һеҙҙең иғтибарға тоғро дуҫтарыбыҙҙың күңел түренән сыҡҡан ҡотлау һүҙҙәрен, изге теләктәрен тәҡдим итмәксебеҙ. Дуҫтарҙың дуҫлығы ауыр саҡтарҙа беленә тигәндәй, гәзитебеҙгә тоғро ҡалыуығыҙға һөйөнәбеҙ. Тиражыбыҙҙы арттырыуға тос өлөш индергәнегеҙ өсөн барығыҙға ла ҙур рәхмәт! Яңы 2019 йылды күтәренке кәйеф менән ҡаршыларға яҙһын. Беҙ һеҙҙе хөрмәт итәбеҙ, яратабыҙ.\nХөрмәтле редакция хеҙмәткәрҙәре!\nМин Баймаҡ районы Мәмбәт ауылынан яҙам. «Атайсал» гәзите бик уҡымлы, төрлө рубрикалары менән үҙенә тартып тора. «Атайсал»ды алдырығыҙ, уҡығыҙ», тигән мөрәжәғәтте уҡығас, нисек итеп гәзиткә яҙылмайһың инде?\nБаймаҡ ауыл хужалығын тамамлағас, «Баймаҡ» совхозына (Аҡморонға) зоотехник булып эшкә урынлаштым. Партком секретары саҡырып алды ла: «Һин—йәш белгес, шуға күрә йәмәғәт эше йөкмәтәбеҙ. Үҙең эшләгән Үҙәк бүлексәлә гәзит-журналдарға яҙылыу ойошторорға кәрәк»,—тине. Ул ваҡытта механизаторҙар, мал ҡараусылар, һауынсылар береһенән-береһе ярышып төрлө баҫмаларға яҙыла торғайны. Араларында 15-18 дана гәзит-журнал алдырыусылар булды.\nКүп кенә журналдар (1972-1973 йй.) лимит буйынса таратылды. «Здоровье», «Крестьянка», «Работница», «За рулем», «Веселые картинки», «Мурзилка», «Подвиг» журналдарына талашып яҙыла инек.\nПодписка эше мәшәҡәтле булһа ла, ауыл хужалығы эшсәндәренең шул тиклем әүҙем яҙылыуҙарына, күп уҡыуҙарына әле бул-һа ла һоҡланып ҡарайым.\n1972-1973 йылдарҙа подписка үткәреүсе\nҺаумыһығыҙ, «Атайсал» гәзитендә эшләүсе хеҙмәткәрҙәр!\nҺеҙҙең гәзитте яратып уҡыусы Рәсимә апайығыҙ менән Ишбулат ағайығыҙ. Был гәзит шул тиклем һәйбәт, уның биттәрендә күрше райондар тураһында яҙыла. Хикәйәләрҙе, шиғырҙарҙы яратып уҡыйбыҙ, татыу өлгөлө йәш ғаиләләр, дини темаларға яҙылған мәҡәләләр оҡшай. Беҙ яратҡан баҫмабыҙға йыл да яҙылабыҙ, уның һәр һанын көтөп алабыҙ. Ижади коллективҡа артабан да уңыштар, һаулыҡ, гәзитегеҙҙең уҡымлы булыуын теләйбеҙ.\nҺаумыһығыҙ, редакция хеҙмәткәрҙәре!\nМиңә 60 йәш. Беҙҙең быуын гәзит-журнал менән үҫте. Үҙем Аралбай ауылында тыуғанмын. Совхоздың гөрләп торған сағы ине. Атайым—чабан, әсәйем бәрәс ҡараусы булып эшләне. Ябай ауыл эшсәндәре булһалар ҙа өйөбөҙҙән гәзит-журналдар өҙөлмәне. «Ленинсе», «Башҡортостан гәзите», «Пионер», «Ағи-ҙел», «Башҡортостан ҡыҙы» журналдарын көтөп ала торғайныҡ. Атайым көтөү көткәс, төшкө тамаҡ алып киткән сумкаһында һәр ваҡыт «Ағиҙел» журналы була торғайны. Мин дә хәҙер гәзиткә яҙылмай ҡалғаным юҡ. Заман башҡа—заң башҡа ти-гәндәй, элегерәк ейән-ейәнсәрҙәремә «Аманат»ты, «Аҡбуҙат»ты яҙҙыра инем, хәҙер улар был баҫмаларҙы уҡымай, компьютерға әүрәй.\nҺеҙҙең гәзитте яратып уҡыйым. Хәйҙәр Тапаҡовтың фәһемле яҙмаларын көтөп алам. Йыл дауамында матур ғаиләләр тураһында мәҡәләләр донъя күрҙе. Киләсәктә бынамын итеп донъя көткән яңғыҙ әсәйҙәр һәм атай-ҙар тураһында күберәк яҙһағыҙ ине. Матур эстәлекле хикәйәләр сыҡһын ине. Алдағы эшегеҙҙә уңыштар, гәзит уҡыусыларҙың артыуын теләйем. Тағы ла бер теләгемде еткерәм: кешеләр бүләк өсөн түгел, ә көтөп алып уҡыр өсөн яҙылһын ине.\nЙылайыр районы Суртан-Үҙәк ауылы.\n«Атайсал» гәзитенә бик теләп яҙылам. Мөхәррир һүҙен яратып уҡыйым. Хикәйәләр бите оҡшай. Бигерәк тә Миләүшә Ҡаһарманованың яҙмаларын көтөп алам. Гәзит биттәре аша күрше райондарҙың хәлен белеп, тойоп торабыҙ. Кешегә рухи аҙыҡ та кәрәк тигәндәй, гәзит-журналдарҙы алдырырға тырышам. Редакция хеҙмәткәрҙәренә, хәбәрселәргә уңыштар, ижади үрҙәр теләп ҡалам.\nРәйсә Латыпова, пенсионер.\nҺаумыһығыҙ, хөрмәтле «Атайсал»дар!\nҺеҙгә Йылайыр районы Матрай ауылынан Дилмөхәмәтова Миңлебикә Фәтхулла ҡыҙы хат яҙа. Гәзитегеҙ бик оҡшай, фәһемле нәмәләр яҙыла. Яратып уҡыйбыҙ һәм алдырабыҙ. Һеҙгә эшегеҙҙә бик ҙур уңыштар, ныҡлы һаулыҡ, ғаилә именлеге теләйбеҙ. Беҙҙе һәр саҡ ҡыуандырып тороғоҙ. «Гәзиткә яҙыл да—бүләк от!» тигән уйынға ҡушылырға булдыҡ һәм квитанция күсермәһен ебәрҙек. Бәлки берәй бүләк оторбоҙ тип ышанабыҙ.\n«Атайсал»ды йыл да алдырам. Мәктәптә рус класында уҡығанлыҡтан, башҡорт телен насарыраҡ беләм. Әммә телде ныҡлап өйрәнеү маҡсатында гәзиттәге мәҡәләләрҙе тәфсирләп, ҡысҡырып уҡырға яратам. Әсәйемдең бер туған ҡустыһы Абдрахман ағай Fәлләмов—күренекле тел белгесе, «Әлифба» китабының авторы. Шуға күрә мин үҙ телемде белергә бурыслымын, тип һанайым. «Атайсал» гәзите аша телебеҙҙең байлығын тоям. Оло йәштә булһам да башҡорт телен өйрәнеүҙән туҡтамайым һәм шунан ҙур кинәнес алам. Киләсәктә лә һеҙҙең менән бергә булырға яҙһын.\nХәжирә Fәлимйән ҡыҙы Әбдрәхимова, 73 йәш.\nМин Байегетова Әминә. Иҫке Сибай ауылында йәшәйем. Оло йәштә булыуға ҡарамаҫтан, «Атайсал» гәзитен йыл да алдырып уҡыйым, гәзитегеҙ оҡшай. Хөрмәтле мөхәррирҙе һәм барлыҡ редакция хеҙмәткәрҙәрен Яңы йыл байрамы менән ҡотлайым һәм эштәрендә уңыштар теләйем.\nМин һеҙҙең даими гәзит уҡыусығыҙ. Һеҙгә һаулыҡ, бәхет һәм именлек теләйем. 2019 йылға «Атайсал» ға яҙылдым һәм квитанция күсермәһен һеҙгә ебәрәм. Киләһе йылда барыбыҙға ла тик яҡшылыҡтар ғына юлдаш булһын.\nХәйбулла районы Подольск ауылы.


Сихотэ-Алинь — Башҡорт Википедияһы\n45°19′59″ с. ш. 136°10′01″ в. д.\nСихотэ-Алинь — Алыҫ Көнсығышта Хабаровск һәм Приморье крайҙары биләмәләрендә урынлашҡан. Тымыҡ океан билбауының мезозой йыйырсаларында ятҡан вулканлы ялан өлкәһе. Амур йылғаһы бассейны өсөн — көнбайышта, Япон диңгеҙе һәм Татар боғаҙы йылғалары өсөн көнсығышҡа һыу айырғыс булып тора. Йәйрәп ятҡан Тауҙар көньяҡ Приморьенан (Находка ҡалаһы янынан) Хабаровск крайының төньяғында (Николаевск-на-Амуре ҡалаһы) Амур йылғаһы тамағына тиклем.\nСихотэ-Алинь тауҙарында бер нисә эре һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы урынлашҡан, шул иҫәптән «Анюйский» милли паркы, Ботчинский дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, Л. Г. Капланов исемендәге Лазовский дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, Сихотэ-Алин дәүләт биосфера ҡурсаулығы .\n3 Төбәкте үҙләштереү\n6 Шулай уҡ\n8 Өҫтәлмә әҙәбиәт\nОҙонлоғо — 1200 км, киңлеге 250 км-ға тиклем, максималь бейеклеге —2090 м (Тордока-Яни тауы), шулай уҡ, Ко тауының(2003 м) бейеклеге лә диңгеҙ кимәленән 2 км-ҙан ашып китә.Иң бейек түбәһе ун исемлеге:\nДиңгеҙ кимәленән бейеклеге (м)\n1 Тордок-Яни 2090 Хабаровск крайы, Нанайский районы\n2 Коралы 2003 Хабаровск крайы, Лазо исемендәге район\n3 Яко 1955 Хабаровск крайы, Совет-Гавана районы\n4 Аник 1933 Приморье крайы, Пожарский районы\n5 Дурхэ 1903 Хабаровск крайы, Лазо исемендәге район\n6 Болот 1855 Приморье крайы, Чугуевский районы\n7 Болотная 1814 Приморье крайы, Пожарский районы\n8 Юлдаш 1805 Хабаровск крайы, Лазо исемендәге район\n9 Киҫкен 1788 Приморье крайы, Тернейский районы\n10 Арсеньев 1757 Приморье крайы, Пожарский районы\nСихотэ-Алиндың (Приморьела) көньяҡ өлөшө урман менән ҡапланған йоморо йәки дөрөҫ формалағы тау түбәләренән тора. Төньяҡ Сихотэ-Алинь ландшафты буйынса ҡырҡа айырылып тора. Рельефы тайга үҫемлектәре менән ҡапланған ныҡ телгеләнгән тау теҙмәләренән ғибәрәт. Тау-таш өйөмдәренән торған ҡаялар, шишмә йәки йылғалар йырып үткән тәрән уйпаттар тора\nСихотэ-Алинь (Хабаровск крайы)\nҠағиҙә булараҡ, Сихотэ-Алиндағы иң юғары тау түбәләре ҡырҡа һыҙатланышлы һындары (төҙөлөшө) менән айырылып торалар. Шулай уҡ, тау баштары киң арауыҡта эреле-ваҡлы таш һибелмәләре менән ҡапланған. Рельефе ныҡ емерелгән цирк һәм боҙ-ҡала харабаларын хәтерләтә (кары горного оледенения). Шундайҙарҙан оҙонсай түңәрәк, дөрөҫ формалағы ике тәбиғи ҡоролма был рельефтың сағыу миҫалы булып тора. Улар Иннокентьевский артылышынан 7 км көньяҡтараҡ (диаметры 12,5 км) һәм Ванино артылышынан 6 км көнбайыштараҡ (8 км диаметрлы) урынлашҡан.\nҠомташ-һәүерташ тоҡомдарынан торған ҡатламдар күп һанлы ҡатҡан магма тау тоҡомдары менән йырғысланып бөткән (интрузия). Һөҙөмтәлә, бында алтын, ҡурғаш һәм полиметалдар ятҡылыҡтары бар. Сихотэ-Алинь сиктәрендәге тектоник уйпаттарҙа һоро күмер һәм ташкүмер ятҡылыҡтары .ята.\nТумнин — Сихотэ-Алинь һыртының көнсығыш битләүендәге иң ҙур йылға(364 км)\nТау алдарында базальт плато урындары булыуы ғәҙәти хәл. Миҫал өсөн. Совет Гаваны ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа яҡынса 70 километрға һуҙылған Совгаван ҡалҡыулығын килтереп була. Совет-Гавань ҡалҡыулығы, нигеҙҙә ялпаҡ түбәле һәм һөҙәк битләүле ҙур ғына убаларҙан тора. Рельефы аҡрынлап диңгеҙ кимәленән күтәрелә бара: 300 метр тирәһенән 800—900 метр тиклем. (Был болоттарҙың түбәнге ярусынан күпкә юғары кимәл). Плато урындары төп һыу айырғыс яйлаларында ла осрай. Иң ҙуры — Зевин платоһы. Ул Бикин йылғаһының һәм Татар боғаҙына ҡойған йылғаларҙың үрендәге һыу айырғыста урынлашҡан. Сихотэ-Алинь һыртының көнсығышы һәм көньяғы текә битле уртаса ҙурлыҡтағы тау һырттарынан ғибәрәт. Көнбайышы күп һанлы буйға һуҙылған үҙәндәрҙән һәм соҡорҙарҙан тора. 900 метрҙан ашыу бейеклектәрҙә — яланғас түбәләр.\nДөйөм алғанда, Сихотэ-Алиндың ҡабырға яҡтан күренеше асимметрик: көнбайыш битләүе көнсығыш битләүенә ҡарағанда ҡарағанда ҙур һәм һөҙәгерәк. Шуға ярашлы, көнбайыш ағымдағы йылғалар оҙонораҡ.\nСихотэ-Алинь биләмәләрендә юғары дәрәжәлә ҡурҡыныс лава сығанаҡтары юҡ. Тик Бикин, Хор, Анюй, Коппи һәм Самарга йылғаларының үре генә уртаса дәрәжәлә лава ҡурҡынысы булған райондар иҫәбенә инә.\nСихотэ-Алинь таулы системаһы сейсмик яҡтан тотороҡло түгел.\nАлыҫ көнсығыш леопарды.\nСихотэ-Алиндың үҫемлектәр донъяһы күп төрлө: көньяҡ һәм үҙәк өлөшөндә 500 м тиклем бейеклекте маньчжур төрҙәре өҫтөнлөк иткән ылыҫлы-киң япраҡлы урман биләй. Төньяҡ өлөшөн аян шыршыһы һәм аҡ шыршынан (пихта белокорая) торған ылыҫлы урман каплаған. Ныҡ бейек урындары тау тундраһынан тора. Тау түбәне бейеклеге 3,5 метрға тиклем еткән үлән келәменән ғибәрәт.\nСихотэ-Алинь алды ошо ерҙең эндемигы — алыҫ көнсығыш леопарды биләмәләре булып тора. Тағын да эндемиктарҙан микробиота һәм ольгин ҡарағасы үҫә.\nҺуңғы бер нисә ун йыллыҡтарҙа бындағы аҡ шыршы-шыршы урмандарының ҡорой барыуы күҙәтелә (Манько, 2003). Сәбәбе итеп бер нисә фактор атала: вируслы ауырыуҙар, грунт һыуҙары режимы үҙгәреүеӘммә был күренештең төп сәбәбе — климаттың глобаль үҙгәреүенә бәйле булырға тейеш. Ағастарҙың сирләүе —уларҙың көсһөҙләнеү эҙемтәһе. Сөнки үҫемлектәрҙең генетик программаһы климаттың глобаль үҙгәреүенә тап килмәй. Аян шыршыһы ареалы кәмегән һайын, урынын япраҡлы тоҡомдар һәм корея кедры әүҙемләшә бара. Бер һүҙ менән әйткәндә, Сихотэ-Алиндың үҫемлектәр донъяһында климатоген сукцессия күренеше күҙәтелә\nКөнсығыш битләүҙәрҙә ҡыш йомшағыраҡ һәм ҡарлы. Был Япон диңгеҙенән йыш килеп торған циклондарға бәйле. Ә көнбайышында климат ҡырҡа континенталь, аҙ ҡарлы.Ғинуарҙың уртаса тәүлек температураһы көньяҡ райондарында −12 °С — тан үҙәк һәм төньяҡ өлөштәрендә 15-22°С -ҡа барып етә. Әммә, Сихотэ-Алиндың үҙәк һәм төньяҡ тауҙарында төнөн температура −45 градустан түбән төшөргә мөмкин.\nҠар япмаһы көньяҡ райондарҙа 4-5 ай, декабрҙән апрелгә тиклем, ә төньяғында — октябрь башынан, май аҙағынаса, йәғни яҡынса 8 ай ята.Ҡышҡы осорҙа яуым -төшөм күләме тигеҙ бүленмәй. Иң бейек ҡар ҡатламы март айында күҙәтелә. Көнсығышындағы бейек битләүҙәрҙә (яр) ҡыш буйына тотошлай көслө һәм мул итеп ҡар яуыуы, бурандар, оҙайлы епшек көндәр күҙәтелә.Йыллыҡ яуым-төшөм ҙур (800—1000 тиклем мм). Әммә уларҙың күп өлөшө яҙғы-йәйге осорға тура килә.\nДөйөм алғанда, Приморьеның көньяҡ райондарҙан тыш, Сихотэ-Алиндың бөтә биләмәһендә тиерлек — кеше өсөн бик ауыр климат. Шуға, климатын рәсми рәүештә, Алыҫ Төньяҡ шарттарына тиңләйҙәр.\nҠар ишелмәһе (лавина) ҡурҡынысы 90 көнгә тиклем һуҙыла. Был осорҙың иң хәүефле мәле, яуым-төшөмгә һәм температураға бәйле, ғинуар-март айҙарына тура килә. Ҡар ишелмәһенең күләме ҙур түгел. Иң ныҡ ҡурҡыныс янаған урындарҙа ҡар ишелмәһенең күләме 30-50 мең м³-ға барып етә барып етә (Сихотэ-Алиндың үҙәк өлөшө). Күпселек урындарҙа күләм 10 мең м³-ҙан кәмерәк була.\nТөбәкте үҙләштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСихотэ-Алиндың Приморье крайы өсөн ғәҙәти пейзаж — ныҡ телгеләнгән тау түбәнлегендә урынлашҡан имән урмандары.\nХабаровск крайы Сихотэ-Алинь убалары (сопки) өсөн ғәҙәти күренеш — ҡороған ҡарағас һәм шыршы урмандарын икенсел урман баҫып бара.\nСовгаван яҫы таулығында ултыртылған ағастар. (Р-454 юлы буйында). Ҡарағастар тигеҙ рәттәр менән үҫеп ултыра.\nАнюй йылғаһы ярында Надге ҡаялары — бастион формаһында магма сығынтылары (интрузивные останцы) ҡалдыҡтары . Асылған урындарҙың бейеклеге яҡынса 25 м. Убаның (сопка) бите 21 быуат башында тулыһынса яна.\nКомсомольскиҙан Совгаванға тиклемге тимер юл . Алда Татар боғаҙына тиклем 10 км самаһы (тураға).\nСихотэ-Алиндь йылғаларының һыубаҫар туғайҙарында. боронғо палеолит дәүерендә кешеләренең тораҡтары табылған. Тораҡтар неолит (V—беҙҙең эраның iii быуатына тиклем) дәүеренә ҡарай. Улар бейеклеге 4-6 м булған киртләс-киртләс тау битендә урынлашҡан. Приморьеның көньяҡ өлөшөндәге был боронғо мәҙәниәтте белгестәр зайсан мәҙәниәте тип атайҙар. Нимәһе ҡыҙыҡ, табылған артефакттарҙың күбеһе обсидиандан эшләнгән: бысаҡ һымаҡ пластиналар, проколка, ҡырғыстар, ике яғы ла эшкәртелгән уҡ башаҡтары, ҡыя йөҙлө өсмөйөшлө бысаҡ, шиферлы бысаҡтар, уҡ баштары\nСихотэ-Алинь платоларының береһен ҡаҙғанда археологтар ҙур бер таш ҡоролма ҡалдыҡтарына юлыға. Ҡоролманың төҙөлөшө уның бохай осоронда (VI—IX быуат) ҡарай икәнен күрһәтә. Табылған әйберҙәр был ҡоролма 1000 йылдан ашыу элек Приморье крайын, Маньчжурияны һәм Корея ярымутрауының төньяҡ өлөшөн биләгән Бохай батшалығы һарайы булыуы тураһында һығымта яһарға мөмкинлек бирә. Сихотэ-Алинь тауҙарында элек тә был боронғо мәҙәниәт ҡаралтыһы ҡалдыҡтары: сигнал башняһы, һарай һәм бер нисә нығытма табылған булған. Уларҙың һаҡлау әһәмәмиәтенән тыш, дини функциялары ла булған тип иҫәпләйҙәр..\nБарлыҡ таулы райондарҙағы кеүек, Сихотэ-Алинь биләмәләрендә лә кешеләр ҙур йылға үҙәндәренән башлап урынлаша башлай. Иң элек Амур, Уссури йылғалары буйлап ултыралар. Унан уртаса ҙурлығы буйынса йылға кеүек, Анюй, Хор, Бикин, Уссурка йылғаларының түбәнге ағымындағы уңдырышлы тигеҙлектәр үҙләштерәләр. Шулай уҡ, тәүге цивилизация үҙәктәре диңгеҙ бассейнындағы йылға тамаҡтарына яҡын уңайлы. гавань урындарында барлыҡҡа килгән. Йылға үрҙәрендә цивилизацияның әүҙем баҫмаҡлауы күптән түгел — бары 70-80 йылдар тирәһе элек кенә, был төбәктә рудниктар барлыҡҡа килгәс кенә башланған.\nӘлеге ваҡытта Сихотэ-Алиндың таулы өлөштәрендә кешеләр йәшәмәй тиерлек. Күпселек ҡала һәм эре ҡасабалар Көньяҡ Приморье тау алдарында, йәшәү өсөн иң уңайлы урындарҙа— Амур, Уссури йылғаһы үҙәне һәм япон диңгеҙе ярҙары буйлап урынлашҡан. Үҙәк һәм төньяҡ өлөшөндә бындағы берҙән-бер тимер юл буйҙарында ҙур булмаған тораҡ пункттары теҙелеп киткән.\nСихотэ-Алиндың төпкөлөнә тоташлай үтеп инеү СССР тарҡалғас башлана. Контролһеҙ ҡалған урман браконьерҙар тарафынан күпләп ҡырҡыла. Әлегә экология тигеҙлеге ныҡ боҙолоп өлгөрмәһә лә, ныҡ ҡына ҡаҡшаған. Шулай уҡ, урман массивы йыл һайын бик күп янғындаран зыян күрә. Ҡайһы ваҡыт был янғындар тайганың бик ҙур майҙанарын солғап ала. Бындағы тиҫтәләрсә километрға һуҙылған ҡыу шыршы һәм ҡарағас урмандарын яйлап япраҡлы ағас тоҡомдары баҫып бара (икенсел урмандар).\nМайҙаны буйынса иң ҙур янғындан 1976 йылдың көҙөндә (октябрь) Хабаровск крайы (зыян күреүсе райондар — Хабаровск, Нанайский, Совет-Гавана, Ванинский, Комсомольская, Лазо исемендәге район, йәғни край биләмәһенең яртыһы тиерлек) зыян күрә. Әфәт шундай ҙур бәләләр ҡуптара. Мәскәүҙә ашығыс рәүештә Косыгин рәйеслегендә хөкүмәт комиссияһы ойошторола. Ә Хабаровскиҙа ғәҙәттән тыш ойошторолған крайисполком штабы эшләйТөрлө урындарҙа тиҫтәләрсә ҡасабалар ут эсендә ҡала. Урман һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте предприятиелары яна, боеприпастар складтары шартлай. Тайгалағы янғын һөҙөмтәһендә 40 м/с тиклем тиҙлекле көслө ел ҡуба. Ул күп ҡатлы йорт ҡыйыҡтарын алып ырғыта, бейек -бейек ағастарҙы йыға. Утлы афәт 14 көн дауам итә. Яҡынса баһалауҙар буйынса яҡынса 400 миллион кубометр ағас янғандан әрәм була. Тораҡ пункттары төрлө дәрәжәлә зыян күрә, шулай уҡ төрлө дәрәжәлә зыян күрә, кеше ҡорбандары була. Янғын эҙемтәләре 40 йыл үтһә лә күренеп тора.\n1939 йылдан алып 1945 йылға тиклем Сихотэ-Алинда Амурҙағы Комсомольсктан алып Ванино портына һәм Совет Гаваны ҡалаһына тиклем бер тимер юлы һалынған. Кузнецовск артылышы аша оҙонлоғо 413 метр тоннель үтә. 2011 йылда тимер юлының үткәреү күләмен арттырыу өсөн оҙонлоғо 3890 м булған яңы тоннель ҡаҙыла. Әлеге ваҡытта тимер юлын реконструкциялау әүҙем дауам итә.\n2017 йылдың көҙөнә Сихотэ-Алинь аша Ванино портынан Лидога ауылына тиклем Р454 асфальтлы автомобиль юлы һалынған. Был юл Хабаровск- Амурҙағы Комсомольск юлына алып сыға. Юлдың дөйөм оҙонлоғо — 319 километр. Юл тауҙары 49 параллель буйынса киҫеп үтә.\n1900 һәм 1920 йылдарҙа Сихотэ-Алинь В.К.Арсеньевтың бер нисә экспедицияһы объекты була(1906, 1907, 1908—1910, 1927). 1902—1910 йылдарҙағы экспедиция һөҙөмтәләре буйынса Сихотэ-Алиндың быға тиклем картала «аҡ тап» тип иҫәпләнгән таулы өлкәләре өйрәнелә. В. К. Арсеньев Сихотэ-Алиндағы таулы урмандарҙың күп төрлөлөгөн, уникал булыуын билдәләп, уларҙы «Бөйөк урман» билдәләй.\n1971 йылда виноградсылыҡ һәм шарап эшләү буйынса Бөтә Рәсәй институты "Сихотэ-Алинь тайгаларына «ҡырағай йөҙөм артынан» фәнни экспедициялар (15 сентябрь — 5 октябрь 1971 й.) ойоштора. Экспедиция етәксеһе Г.И. Анохин була.\n2001 йылда Сихотэ-Алинь ҡурсаулығы тәбиғи объекты булараҡ, ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән. Шулай итеп, Рәсәйҙә шундай статус алған объекттарҙың ун дүртенсеһе булып китә.\nВысокогорск артылышынан Яҡут-Тау күренеше\nЧугуевский районындағы Павловка йылғаһы\nНаходка ҡалаһы янындағы уба\nСихотэ-Алиньда ҡыш (Сахарная ҡалаһы)\nЗвезда Приморья шарлауығы\nПриморье крайындағы тау түбәләре исемлеге\nСихотэ- Алинь метеориты\nӨҫтәлмә әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЮжная часть Дальнего Востока — М.: Наука, 1969.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сихотэ-Алинь&oldid=1037358 ҡабул ителгән\nАзия тау системалары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:54 29 май 2021 үҙгәртелгән.


Республиканың баш синоптигы киләһе аҙнаға һауа торошон хәбәр итте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:19, 23 апреля 2021 Йәмғиәт\nРеспубликаның баш синоптигы киләһе аҙнаға һауа торошон хәбәр итте Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nБашҡортостанда киләһе аҙнала ямғырлы һауа торошо һаҡлана. Был турала 23 апрелдә Башҡортостан юлдаш телеканалының тура эфирында республикала ташҡынға бәйле хәл буйынса брифингта Башгидрометүҙәктең баш синоптигы Анна Козаева хәбәр итте.\n«Республикала йәшәүселәрҙең кәйефе ҡырылыр, моғайын. Эш шунда: беҙ циклон йоғонтоһонда, шуға һауа торошо тотороҡһоҙ була. Алдағы ял көндәрендә ямғырлы һауа торошон көтәбеҙ, һауа температураһы төндә +1,+6, көндөҙ +9,+14 градус. Дүшәмбе-шишәмбе яуым-төшөм ихтималлығы ҙур түгел, ләкин урыны менән бер аҙ ямғыр яуыуы мөмкин. Һауа температураһы +10,+15 градусҡаса күтәрелеүе ихтимал. Шаршамбы-кесаҙна йәнә яуым-төшөм ихтималлығы арта», — тине Анна Козаева.\nМайҙағы байрам көндәрендә яуым-төшөм ихтималлығы һаҡлана, ләкин аныҡ күҙаллау киләһе аҙнала билдәле була.


Арғаяштың аҫыл ҡыҙы » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nУның кеүектәрҙе «ут шикелле» тиҙәр. Ысынлап та, 43 йыл ғүмерен мәғарифҡа арнаған, Силәбе өлкәһе Сосновка районында башҡорт ҡоролтайы ойоштороп, 15 йыл дауамында уны лайыҡлы етәкләгән, бөгөн «Аҡ тирмә» ойошмаһының филиалын булдырып, уның янында ағинәйҙәр ҡоро эшмәкәрлеген йәйелдереп ебәргән Рабиға Фәрит ҡыҙы Бикбулатованың булмышына тормоштоң уртаһында ҡайнап йәшәү, яңынан-яңы башланғыстар менән яныу, башҡаларҙы ла тоҡандырыу, дәртләндереү кеүек ғәмәлдәр хас. Тап уның ише рухлы замандаштарыбыҙ Башҡортостаныбыҙҙан ситтә йәшәгән милләттәштәребеҙ араһында тарихыбыҙға, асылыбыҙға тоғролоҡ һаҡлау, рухи тамырҙарыбыҙҙы ҡоротмау йәһәтенән ғәйәт ҙур эш алып бара.\n…Ҙур йылғалар кескәй инештәрҙән баш алған кеүек, кешенең дә булмышына, холоҡ-фиғеленә нигеҙ тыуып үҫкән мөхитендә, ғәзиз атай-әсәй йортонда һалына. Арғаяш районы Дәрбеш ауылы ҡыҙы Рабиға һөйөү менән солғанған ғаиләлә үҫә. Атай менән әсәй балаларын артыҡ тыйыуҙар менән сикләмәй, һәр башланғыстарын күрә, үҫтерә белә. «Музыкаға һәләтебеҙҙе күреп, ағайыма – баян, һеңлем менән миңә – мандолина, Сәғит ҡустыбыҙға гармун алып бирҙеләр. Мин һулаҡай булғас, атайым мандолинаны һул ҡул менән уйнау өсөн үҙгәртте. Кистәрен атай-әсәй эштән ҡайтып бушаниһә йә ҡунаҡ саҡырһаҡ, кемуҙарҙан концерт ҡуябыҙ», – тип алыҫта ҡалған бала сағын, ысын донъяға күскән ғәзиздәрен һағыныу ҡатыш яҡты хәтер менән иҫкә ала Рабиға ханым.\nТормошҡа сығып, ғаиләле булғас, яҙмыш елдәре уны Сосновка районының Торба ҡасабаһы менән бәйләй. Ҡасабала илленән ашыу милләт вәкиле йәшәй. Уҙған быуаттың 90-сы йылдарында милли үҙаң күтәрелеше башланыу менән уҡытыусылар ғаиләһе – Рабиға Фәрит ҡыҙы һәм Арыҫлан Абзал улы Бикбулатовтар ең һыҙғанып изге эшкә ҡушыла. Рабиға апай мәктәптә милләттәр музейы ойоштороп, уның бер өлөшөн башҡорт халҡының тарихына, мәҙәниәтенә, көнкүрешенә арнай. Милли мөйөштө тулыландырыуға уҡыусыларҙы, ауыл халҡын да йәлеп итә. Башҡорт теле дәрес булараҡ уҡытылмағанлыҡтан, түңәрәк асып ебәрә, унда тел нескәлектәренән тыш, балаларға халҡыбыҙҙың йыр-моңдарын, йолаларын, фольклорын өйрәтеү эшен яйға һала. Ә Арыҫлан Абзал улы зат-ырыуҙың тарихын өйрәнергә, шәжәрәләр төҙөргә тотона. Силәбе, Өфө архивтарында шөғөлләнеп, бай материал туплай. Бөгөн Бикбулатовтарҙың ҙур яңы йортоноң тотош бер стенаһын 200 йыллыҡ мәғрифәтселек династияһына эйә булған зыялы нәҫелдең шәжәрәһе биҙәй. Затының тарихы менән ҡыҙыҡһыныусыларға ла нәҫел ағасын төҙөү йәһәтенән ихлас ярҙам күрһәтә Арыҫлан Абзал улы...\n…Өс балаһына матур тәрбиә, тейешле белем биреп, оло тормош юлына аяҡ баҫтырған Бикбулатовтарҙың ҡунаҡсыл, йылы, яҡты йортонда ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған етем йәнгә лә урын табыла. «Мин етәкләгән түңәрәккә Динис Хәлимов исемле малай йөрөй ине. Шул тиклем талантлы, тауышы моңло, – тип һөйләй Рабиға апай. – Бер мәл Динис ике-өс көн мәктәпкә килмәне. Ҡартатаһы менән йәшәгәнен белә инем. Социаль педагог булараҡ, хәлде асыҡларға тип өйөнә киттем. Барып инһәм, 9 йәшлек бала бәләкәс кенә ҡулдары менән шырпы һыҙып, мейескә ут тоҡандырып маташа. Ошо күренештән йөрәгем өҙөлөп төшкәндәй булды. Өй түҙеп торғоһоҙ һыуыҡ. Баҡтиһәң, ҡартатаһы мәрхүм булған икән. «Әйҙә, беҙгә бараһыңмы?» – тинем. Ризалығын белдереп баш һелкте. Динисты балалар йортона тәғәйенләнеләр, ләкин һис кенә лә ебәргем килмәй. Унда барһа, бала менән кем шөғөлләнһен, талантын үҫтерһен, тип һыҙам эстән генә. Иптәшем менән кәңәшләшеп, малайҙы тәрбиәгә алырға хәл иттек. Динис Өфө урта махсус музыка мәктәбен тамамлап, сәнғәт училищеһы студенты булып китте. Әрме хеҙмәтен дә үтеп ҡайтырға өлгөрҙө. Етемдәргә тейеш бушлай фатир юллап алып бирҙек, әле шунда үҙ аллы йәшәй, киләсәктә матур ғаилә ҡороп, балалар үҫтерер, йыр сәнғәтендә үҙ юлын табыр, тип ышанам»...\n…Бикбулатовтар тураһында һүҙ алып барғанда, уларҙың тағы ла бер шөғөлө тураһында әйтеп үтмәһәк, яҙыҡ булыр. Бына ике тиҫтә йылдан ашыу улар баҡсасылыҡ менән ныҡлап шөғөлләнә. Хәҙер инде был мауығыу бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа әйләнгән. «Йыл һайын меңәр төп помидор ултыртабыҙ, уның күбеһен үҫенте килеш һатабыҙ. Тәбиғи ашламалар ғына ҡулланабыҙ, шуға үҫентеләребеҙ ныҡ була, ауырыуҙарға бирешеп бармай. Ҡыярҙы йылына ике тапҡыр сәсәбеҙ. Баҡса эше менән башлыса Арыҫлан ағайығыҙ шөғөлләнә, мин ярҙам ғына итәм. Ул беҙҙең төбәккә яраҡлы сорттарҙы айырып билдәләй, һынап ҡарай. Тейешле иғтибар бүлһәң, яратып баҡһаң, ер ҙә һине риза итә, уңышы менән һөйөндөрә. Башҡорт элек-электән ергә һыйынған, ер уны туйындырған, кейендергән. Байлыҡ – аяҡ аҫтыбыҙҙа, шуны күптәр аңламай», – ти Рабиға апай.\nЭйе, Рабиға Фәрит ҡыҙының һүҙҙәрендә дөрөҫлөк бар. Сит өлкәлә йәшәп тә, асылына тоғро ҡалған, үҙе янып, башҡаларҙы да тоҡандыра белгән, етеш, мул тормошта ғүмер иткән милләттәштәребеҙ барҙа, күңел түрендә халҡыбыҙҙың матур киләсәгенә яҡты өмөт уяна.


Яугир-фәрештә (чехословактарға һәйкәл) — Башҡорт Википедияһы\nЯугир-фәрештә (чехословактарға һәйкәл)\nһәм Фәрештә-яугир (чехословактарға һәйкәл) мәҡәләләрен берләштерергә!\nПроект авторы Я. Наврат\nТөҙөлгән ваҡыты 1927 йыл\nБөгөнгө хәле реставрация талап ителә\nЯугир-фәрештә — Таганрог ҡалаһының иҫке зыяратында Граждандар һуғышы ваҡиғаларына бағышланған һәм чехословак хәрби әсирҙәренә ҡуйылған һәйкәл.\n1918 йылда Таганрогтағы Рус-Балтика заводында («Комбайндар заводы» акционер йәмғиәте) Беренсе донъя һуғышында әсирлеккә эләккән 1700 чех һәм словактар эшләй. Эшселәрҙең күпселеге һуғыш барышында большевиктар яғында көрәшеп, һәләк була. Уларҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү өсөн 1927 йылда Я. Наврат проекты буйынса ҡыҙыл ҡомташтан һәйкәл эшләнә. Ҡәбер таштары өҫтөндә яугир-фәрештә тора. Уның бер ҡанаты һынған, икенсеһе менән ул һәләк булған яуҙаштарының ҡәберен ҡапларға тырыша. Бындай скульптура менән автор һәләк булыусылар менән ғорурланыуын белдерергә теләй. Фәрештә фигураһын яртылаш эшләү скульпторҙың һәйкәлде вәкәләтле, иҫтә ҡалырлыҡ итергә тырышыуын раҫлай.\nЦоколь эргәһендәге пьедесталда рус һәм чех телдәрендә түбәндәге һүҙҙәр яҙылған:\nИз далекой страны мужей и дел великих уныло-грустный гений прилетел. Он опустился над братской могилой на прах сынов той измученной страны, из рук которых безжалостная смерть вырвала всепобедный меч Свободы.\nРеволюцион романтизм стилдә яҙылған был текст өлөшләтә генә һаҡланған. Яугир-фәрештәнең башының да фрагменты юғалтылған: яҙын ҡар ирегәндә йомшаҡ ҡомташ ашала. Һәйкәл ваҡытлыса консервацияланған, әммә ул ашығыс рәүештә реставрация талап итә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яугир-фәрештә_(чехословактарға_һәйкәл)&oldid=685461 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 6 май 2017 в 19:52\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:52 6 май 2017 үҙгәртелгән.


Ауылдарҙан айырмалы рәүештә, ҡалаларҙағы уҡыусылар һаны йөҙәрләп тә һәм меңәрләп һанала\nӨфөнөң алдынғы һәм иң көслөләр иҫәбендә йөрөгән 45-се мәктәпкә беренсе синыфҡа 150 яҡын уҡыусы килде.\nЙәйге каникулда ятыу рәхәт булһа ла, күпселек уҡыусылар мәктәпте һағынып килгән. Өфөнөң 45-се мәктәбендә лә 1 сентябрь иртәһе йәнле аралашыуҙан, үткән йәй тураһындаға уй-кисерештәр менән бүлешеүҙән башланды.\nМәктәп директоры Раил Рамазановтың сығышын 45-се мәктәп уҡыусылары бик бирелеп тыңланы. Нигеҙҙә ул 1-се синыфҡа килеүселәргә төбәп һөйләне.\n- Класс тип йөрөтөлгән бүлмәлә һеҙ һәр көн бүләк алырһығыҙ, - тине директор, - бүләк тигәнебеҙ ул кәнфит йә уйынсыҡ түгел, ә белем!\nӘ инде баш ҡаланың Киров районы хакимиәтенән килгән ҡунаҡ уҡыусыларҙы ныҡлы уйланырға мәжбүр итте. Ул да булһа, киләһе йылда, мәктәптән 200-300 метрҙа ғына үтәсәк ШОС-БРИКС тигән ҙур сараға Донъяның төрлә яғынан ҙур-ҙур делегацияларҙың килеүе көтөлә.\n«Линейка» тигәндәре тамам, уҡыусылар, бигерәк тә беренсе синыфтар этешә-төртөшә класстарға, тәүге уҡытыусыһы менән осрашыуға ашыға. Был көндө балалар ғына түгел, уҡытыусылар үҙҙәре лә ныҡ тулҡынлана шикелле. Интернет, глобалләшеү шарттарында үҫкән малайҙар һәм ҡыҙҙар күп кенә фекерҙәрен асыҡтан-асыҡ еткерә. Абстаркт фекерләүҙе үҫтерәһе лә әле үҫтерәһе. «Бөгөнгө иртәң нисек башланды» тигән һорауҙы беренсе синыфҡа килеүселәрҙең күпселеге әлегә тура мәғәнәһендә аңлай.\nБаш ҡаланың 45-се мәктәбендә дәүләт телдәренең береһе булараҡ башҡорт теле лә уңышлы уҡытыла.\nҮттелә китте йәй, мәктәп уҡырға әйҙәй. Өлкәнерәк синыф уҡыусылары ла уй-кисерештәре менән уртаҡлаша.\nАта-әсәләр үҙ балаларын баш ҡала уртаһында урынлашҡан мәктәпкә бик теләп уҡыта. Уның географик уңайлығы менән бер рәттән, белем биреү базаһының көслө булыуы ла ылыҡтара уларҙы.Был көндө беҙ бергә эшләгән коллегаларыбыҙға ла тап булдыҡ.\n45-се мәктәп тик Өфө менән генә бәйле түгел. Унда уҡығын ейән-ейәнсәрҙәрен күрергә республиканың төрлө мөйшөнән килделәр был көндө.\nБаш ҡалабыҙ Өфөнөң 45-се мәктәбенә күп төрлө шөғөлдө үҙ итеүсе балалар килде. Бының шулай икәнлегенә беҙ мәктәптән сығып барғанда осраған 1-се синыф уҡыусыһы Владислав Евдокимов менән һөйләшеүҙән дә аңланыҡ.


Кисә Өфө-Шаҡша юлындағы аварияла зыян күргән 3 йәшлек ҡыҙ үҙен яҙшы тоя башлаған\nУны дауахананан сығарғандарҙа инде. Әммә уның ата-әсәһе һаман ауыр хәлдә ҡала. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, кисә Шаҡша юлында «Лада Приора» менән «Киа Рио» автомобилдәре бәрелешкәйне. Авария һөҙөмтәһендә тәүге машинаның водителе һәм салондағы пассажир ҡыҙ ваҡиға урынында һәләк була.\nТағы ла дүрт кеше көслө тән йәрәхәттәре менән дауаханаға урынлаштырыла. Шул иҫәптән балалар креслонда ултырған өс йәшлек ҡыҙ ҙа. Әлеге ваҡытта авария сәбәптәре асыҡлана. Дәүләт автоинспекцияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, «Приора»ға идара итеүсе быға тиклем водитель таныҡлығынан мәХрүм ителгән булған.\nЛинар Зиннуров, ЮХХДИ идаралығының пропаганда бүлеге хеҙмәткәре: «Әлегә билдәле булған мәғлүмәттәргә ярашлы, Приора водителе ҡаршы яҡ һыҙатҡа сығып Киа Рио автомобиле менән бәрелешә. 27 йәшлек Рәсәй автомобиле водителе һәм уның пассажиры ваҡиға урынында һәләк була. Әле юл-транспорт ваҡиғаһы сәбәптәре асыҡлана».


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Научно- исследовательская работа .Творчество Дамира Загитова\nЯҡташыбыҙ - шағир Дамир Заһитов ижады\n(эҙләнеү эше )\nурта мәктәбенең VI класс\nуҡыусыһы Күсербаева Гүзәлиә.\nЕтәксеһе башҡорт теле һәм\nЗаһитова Гөлсинә Әхәт ҡыҙы.\nСтепановка 2015 йыл\n1) Биографик белешмә………………………………………3\n2) Шиғырҙарының темаһы…………………………………4-7\n4. Ҡулланылған әҙәбиәт……………………………………\nБеҙҙең эҙләнеү эшебеҙҙең темаһы яҡташыбыҙ шағир Дамир Заһитов ижады тураһында. Үҙенсәлекле шиғырҙары, уның тормошо беҙҙе бик ҡыҙыҡһындыра. Күҙе күрмәһә лә матур итеп тормош көтөүе,шиғырҙар,йырҙар ижад итеүе менән һоҡландыра .Мәктәптә үткәрелгән кисәләрҙә,сараларҙа уның ижадын киң ҡулланабыҙ. Концерттар ваҡытында килеп беҙгә ярҙам итә, баянда,гармунда,ҡурайҙа уйнай.Дамир ағайҙың буш ваҡыты булмай тиһәк тә була. Ул район кимәлендә үткәрелгән сараларҙа ла актив ҡатнаша.\nБеҙҙең эҙләнеү эшебеҙҙең маҡсаттары:\nШиғырҙарын уҡып сығыу , тематик йөкмәткеләрен асыу.\nШиғырҙарының төп темаларын билдәләү.\nД.Заһитов ижадына баһа биреү һәм үҙеңдең фекереңде әйтеү.\nШуны асыҡ күрәм: киләсәктә\nТараласаҡ сикһеҙ моңдарым,\nКешеләргә яҡты юл күрһәтеп,\nАғыласаҡ дәртле йырҙарым.\nАуырғазы ере таланттарға бай ер. Шағир-йондоҙобоҙ Рәшит Назаров, ғалимәбеҙ Фәнүзә Нәҙершина, йырсыбыҙ Иҙрис Ғәзиев, шағирәләребеҙ Әлфиә Әсәдуллина, Флүзә Мырҙабаева һәм башҡалар.\nШулар араһында Дамир Заһитов та бар. Хоҙай уға маңлай күҙе бирмәһә лә, күңел күҙе, рухилыҡ менән бүләкләгән.\nДамир Камил улы Заһитов 1968 йылдың 22 декабрендә Ауырғазы районы Игенсе ауылында тыуа. Ябай ғаилә, ябай кешеләр, ә өй эсе тулы йыр, моң. Шуға күрә лә шағир үҙе әйтеүенсә, 4 йәшендә үк ҡулына гармун алып көй сығарып ҡарай.\nЕте йәшендә уны Өфөнең 28-се һуҡырҙар һәм насар күреүсе балалар өсөн махсус мәктәбенә уҡырға бирәләр. Был мәктәпте Дамир Камил улы алтын миҙалға тамамлай.\nХәҙерге көндә шағир, композитор, музыкант Ауырғазы районы Михайловка ауылында әсәһе менән йәшәй. Һәм үҙенең ижади емештәре менән беҙҙе шатландырып тора.\n1984 йылда Свердловск ҡалаһында уҙған төбәк-ара мәҙәни ярышта дипломант, 1988 йылда Өфө ҡалаһында шундай уҡ бәйгелә лауреат. 1991 йылда Ҡыллы оркестр менән Калуга ҡалаһында барып өсөнсө урын яулап ҡайтҡан , ул унда альт домбраһында уйнаған.\n2007 йылда Туймазыла үткән башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың төбәк-ара конкурсында дипломант исеменә лайыҡ була. Шулай итеп, Дамир ағай 22 музыка ҡоралында уйнай белә, музыка ижад итә, шиғыpҙарын рус\nһәм башҡорт телдәрендә яҙа. Шул уҡ Михайловка ауылының мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып та эшләй.\nҮҙенең “Шағир ене” шиғырында Дамир Заһитов былай тип яҙа:\nТыуып торһон, әйҙә, шиғырҙарым!\nИзге юлдан барһын ғүмерем!\nЯҙмаларым яҡты киләсәккә\nҮткәндәрҙән булһын күперем!\nТәбиғәткә, тыуған еренә мөхәббәтле кеше ул – Дамир ағай. Ағастар, үләндәр үҙҙәре миңә юл күрһәтә, шуға күрә мин бер ваҡытта ла аҙашып йөрөмәйем , ти ул. Йәй көне рәхәтләнеп еләк йыя , сәскәләрҙе тотоп ҡарай.\n“Өршәк яландары, ай, сәхрәлек,\nМеңлеләрҙең изге төйәге.\nБыл урында ғорур тибә төҫлө\nСал Уралдың талмаҫ йөрәге”-\nтип яҙа “Өршәк буйҡайҙары” шиғырында.\nЕрем, һыуым, башҡорттарым тип янып йәшәй шағир. Шиғыр ғына түгел, йыр тыуа уның йөрәгәндә:\nМәшәҡәттәрем де ташлап,\nСаҡыра тыуған төйәгем\nЯңы йырҙар яҙырға.\nБөтә Башҡортостан данлай\nРәмзилде һәм Рәшитте.\nДонъяға бүләк итте\nҺауам да минең,һыуым да-\nЙәмле Өршәк буйҙары.\nЙылда Өршәк буйҙарында\nБай минең Ауырғазым.\nУл-минең яҡты яҙым.\nДамир ағайҙың иң беренсе ярҙамсыһы,терәге,кәңәшсеһе,иң ҡәҙерле кешеһе-ул әсәһе,Асия инәй.Яңы ғына яҙған шиғырҙарын шағир иң беренсе әсәһенә уҡып ишеттерә.Уның кәңәштәренә,һүҙҙәренә ҡолаҡ һала.Әсәһенә бағышлап яҙған шиғырҙары ла бихисап.\nҠалын яҫтыҡҡа һөйәлеп\nӘсәйем ойоҡ бәйләй,\nТәрән уйҙар тәъҫирендә\nМоңло йырҙарын көйләй.\nУның етеҙ ҡулдарында\nНисек һөйәлле бармаҡтар\nТиргә батҡан тәҙрәләрҙән\nКөҙгө ямғырҙар аға.\nҺағышлы күҙҙәр туҡтауһыҙ\nАлыҫ юлдарға баға.\nӘсәйем хеҙмәт емешен\n"Аҡ ойоҡтар аҡ бәхеттәр\n“Әсәйем ойоҡ бәйләй”( 1996)\nТағы ла ҡәҙерле кешеләренең береһе – уның улы. Улының һәр тыуған көнөнә бағышлап яҙа шиғырҙарын, бишек йыры ла уға арналған. Икәү ҡурай уйнайҙар, йырҙар йырлайҙар.\nШиғыр юлдарына һыйып бөтмәҫ,\nҺиңә булған яҡты теләктәр.\nТоғро дуҫтар менән һәр саҡ бай бул!\nҺин тип янһын ҡайнар йөрәктәр.\n“Малайыма – ун йәш” (2010)\nУлының әсәһенә, ҡатынына арнап яҙған шиғырҙарында мөхәббәт, ышаныс, рәхмәт һүҙҙәрен уҡырға була.\nҺин осрағас тайғаҡ юлдарымда\nҮтәсәкмен тормош баҫҡысын.\nМең йоҙаҡлы ҡайнар йөрәгеңә\nТаба алырмынмы асҡысын?\nҺәр йыл миҙгеленә үҙенсә ғашиҡ шағир.\nАҡ күбәләк булып ергә ҡарҙар яуа.\nШундай еңел тын алырға ҡышҡы һауа!-\nтип яҙа ҡыш тураһында.\nӘ яҙ миҙгелен ҡаршылағанда былай ти, шағир:\nЯҙ килә! Яҙ килә!\nНиндәй йәмле яҙ килә!\nШуға ла бит уйнап, йырлап,\nБейеп йөрөйһөм килә!\nМатурлыҡты танып белеү, яҡшыны ямандан айырыу, киләсәккә юл һайлау кеүек тәрбиәүи әһәмиәткә эйә булған шиғырҙар ҙа ижад итә Дамир ағай. Кешенең насар ғәҙәттәрен (тәмәке тартыу, хәмер эсеү, наркотик ҡулланыу кеүек) фашлап, сәләмәт тормош алып барырға өндәй.\nӘжәлгә иткән ғәҙәтте,\nЗинһар, дуҫтар, ташлайыҡ!\nҮҙ - үҙебеҙҙе ҡәҙерләп,\nҺау тормошҡа атлайыҡ!\n"Тәмәкене ташлайыҡ" (1990)\nСаңғыла шыу, йөҙ һәм йүгер,\nБулыр өсөн сәләмәт.\nҺәр бер урман - шифахана.\nХәрәкәттә - бәрәкәт .\n"Хәрәкәттә - бәрәкәт" (2010)\nИгенсе, халыҡ телендә Күккәзә тип аталған. Тыуған ауылы темаһы ла күп урын ала уның шиғырҙарында. Ысынлап та, ғозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан был ауыл, уның менән һоҡланмау мөмкин түгел.\nӘйләнәләр етеҙ тәгәрмәстәр,\nЙәнгә яҡын иркен болондарым,\nСәләм биреп, сыға ҡаршыма.\nЙөрәгемә нурлы ҡояш булып,\nМәңге балҡый тыуған яҡтарым!\nЯҡты хәтирәләр бүләк итеп,\nШунда ҡалды бала саҡтарым.\nШағир Дамир Заһитовтың шиғырҙарының тематикаһы бик күп яҡлы: Салауат Юлаевтың хоккей клубы өсөн махсус шиғырҙары ла бар, фәлсәфәүи шиғырҙар, йәмғиәт тормошо һәм сәйәсәт менән дә ҡыҙыҡһына ул.\nФәлсәфәүи шиғырҙан өҙөк:\nКүгәрсендән сәпсек тыумай,\nЙәйен тауҙан сана шыумай,\nСаф шишмәнең көмөш һыуы\nҠанға һеңгән керҙе йыумай.\nСәйәсәт уның тормошонда ҙур урын алып тора, радио, телевизорҙан төрлө тапшырыуҙар тыңлай һәм әлбиттә, һығымта яһап шиғыр юлдарына күсерә.\nТимәк, беҙ Дамир Заһитовтың оҫта шағир, композитор, музыкант икәнен билдәләп үттек. Уның ижадында төрлө жанрҙағы шиғырҙар бар: лирик миниатюралар, тәбиғәт картиналарын һүрәтләү, эпиграммалар, элегиялар, йырҙар ҙа бар.\nУның шиғырҙарын уҡыған һайын тыуған илгә, тыуған ауылға, тәбиғәткә, туғандарға булған мөхәббәт арта бара. Башкортостан, Ауыргазы тәбиғәтен дә оҫта һүрәтләй шағир .\nЭшебеҙҙең аҙағында шундай һығымта яһарға була.\n1) Дамир Заһитов ижадында мөһим темалар сағылыш таба (Тәбиғәт, дуҫлыҡ, мөхәббәт, сәйәсәт, йәмғиәт һ.б.)\n2) Дамир Заһитовтың ижады бик күптәрҙе ҡыҙыҡһындыра, уны төрлө конкурстарға, кисәләргә, йыйындарға саҡыралар (хатта 1-се башҡорт ҡоралтайы делегаты була), йырҙарын йырлайҙар.\n3) Дамир Заһитов ижади эшен дауам итә, яңы-яңы шиғырҙар, йырҙар яҙып, беҙҙе шатландыра.\nӘле генә башланған әҙәбиәт йылында Дамир ағай күп кенә эштәр башҡарып та ҡуйҙы инде.\n1) Районда үткәрелгән әҙәбиәт марафонында йәш яҙыусылар алдында Башҡортостан яҙыусылары: Әлфиә Әсәдуллина, Салауат Әбүзәров менән берлектә оҫталыҡ дәресе үткәрҙе.\n2) Район гәзите биттәрендә бер нисә өр-яңы шиғырҙары баҫылды.\nДамир Заһитовты үткән мәҙәниәт йылында алған ҡаҙаныштары менән ҡотлайбыҙ һәм ғорурланабыҙ. Быйылғы әҙәбиәт йылында уға яңы үрҙәр, илһам шишмәһенең ҡоромауын теләйбеҙ.\nСығышымдың аҙағын шағирҙың "Йәшәһен туған телем" шиғыры менән тамамлайым.\nҺөйләшәм Башҡорт телендә\nСөнки ул - туған телем.\nМәктәптә лә гел башҡортса\nҮҙемә алам белем .\nҺөйләшә Башҡорт телендә\nӘсәйем һәм атайым,\nАғайым һәм апайым.\n"Башҡортостан" тип атала\nЯратҡан Тыуған илем.\nЮғалмаһын Башҡорт теле!\nЙәшәһен туған телем!\nЗаһитов Д.К. “ Автобиография.”\nЗаһитов Д.К. Минең шиғырҙарым.\nАртылыш.Преодоление.Омтылыш. – Өфө: “Китап”, 2014.\nНомер материала: ДВ-081483\nAртемьева Алевтина Пантелеевна 4 месяца назад


24 января 2017 — 15:39 ГТРК «Башкортостан»\nЯҡын арала Мосулдың бер өлөшө террорсыларҙан азат ителәсәк. Ғыйраҡ сит ил эштәре министры белдереүенсә, “Ислам дәүләте” һуғышсылары араһында хәрби эште бик яҡшы белгән һуғышсылар бар. Улар өсөн Мосул стратегик әһәмиәткә эйә. Шуға ла алыш ҡаты буласаҡ тигән Ғыйраҡ вәкиле.\nАмерика Израилдағы илселеген Тель-Авивтан Иерусалимға күсерергә уйлай. Израиль етәкселеге Дональд Трамптың был тәҡдимен хуплап сыҡҡан. Фәлестин етәксеһе Мәхмүт Аббас был ғәмәлде тормошҡа ашырыу Фәлестин-Израиль конфликтын тағы ла көсәйтеүе ихтимал.\nЕвропала Рәсәйгә ҡарата индерелгән санкцияларҙы ғәмәлдән сығарырға талап итәләр. Европа берлеге үткәргән сәйәсәткә ризаһыҙлыҡ белдереп һөт етештереүселәр вентиляторҙар ярҙамында Брюсселдә берлек шураһы бинаһын киптерелгән һөткә батырған.\nВелосипедта ҡышында йөрөргә мөмкин. Швейцарияла ҡышҡы велофестиваль үткән. Өс этап йомғаҡтары буйынса ирҙәр араһында Швейцария, ҡатын-ҡыҙҙар араһында Голландия спортсылары еңеү яулаған.


Ғаилә Япон Секси Уйын – Уйын Инцест Хентай\nЯпон Секси Ғаилә Менән Барырға Һәм Башҡа Бик Күп Уйындар Хентай\nБер ниндәй ҙә шик юҡ, был эш ҡасан етә порноигр, егет һәр аҙым алда үҙ ваҡытта японияла булған. Хатта шул ваҡытта, ҡасан бөтә, тип, беҙ, буласаҡ флеш-порноигра, уларҙың ярҙамы менән булдырылған был шедевр технологиялар сурайып. Был, сөнки уларҙың үҫеш һәм уйын тарихына таянып персонаждар күп була, улар тағы ла нимәләр эшләргә сексуаль, уларҙы күренә. Ярай, хәҙер беҙ йәшәгән дәүер секс-уйын HTML5, азатлыҡ бөйөклөгө һәм эшләү өсөн мөмкинлектәр күпкә күберәк булған һәм, уларҙың ҡасан төҙөлгән., Әгәр һеҙ фекерен, уйын, сайтта һеҙ көнбайыш уйнай, ғәжәп, көтөгөз, күреү, нимә эшләргә япон етештереүселәре.\nЯпон секс өсөн ғаилә-иң яҡшы инцест беҙ бөтә уйынға йыйылған-уларҙан тамашасылар өсөн япония һәм көнбайыш порноигр күсерелә. Был уникаль коллекция уйындары, инглиз теле элек бер ҡасан да сығара. Коллекцияһы ла тәҡдим етештереү һәм япон уйын ғына, генә түгел хентай тураһында һүҙ бара. Хентай тонна сайтта һеҙ ала, әммә башҡа жанрҙарҙа ла күп уйын булды, ул һеҙгә оҡшанымы. Ул 3d-секс - уйын-береһенә тәьҫир иң реалистик, ул порно тәҡдим итә ала-хәҙер туранан-тура донъя. Әммә беҙгә был сайтта тағы ла яҡшыраҡ, сөнки бынан тыш, бушлай тәҡдим итә, беҙ бөтә уйынды., Уңыш буйынса беҙ популяр моделдәренең тикшереп беҙҙең сайт эшләй башланы секс-тубал. Был принцип, һеҙ беҙҙең сайтҡа ҡарағанда күберәк уйындар уйнап, беҙҙең өсөн шул тиклем яҡшыраҡ. Артабанғы параграфта беҙ бөтә аңлата.\nЯпония Тураһында Бөтәһендә Белгән Инцест\nАниме һәм манга һөйөүселәр әгәр һеҙ, инде һеҙ беләһегеҙ, көслө булыуын һәм хатта төп темаһы инцест серияһында ҡабатланды. Һәм шулай уҡ һеҙ беләһегеҙме, нимәгә фантазияң булғанда инцест ихтилалдың ҡыҙ күпселек өлөшө японияла-һәм атайыңдың апаһы-ағаһы. Ярай, өлкәндәр өсөн һәм шулай уҡ улар өсөн был донъя уйындары тоғро. Күпселек уйындар, беҙ уларҙы табабыҙ, бигерәк тә шул, тип хентай иш булып, ҡыҙҙары лоли күрһәтеп, атаһының өлкән ағаһы үҙ ағзаларына уларҙы жаждущий., Һәм өсөнсө уйын уйнап күпселек кеше күҙлегенән ҡарағанда, барыһы ла һеҙҙең фантазияға ойоштора һәм контролдә тота торған булһа, һеҙҙең кеүек тойолдо.\nӘммә был түгел, тимәк, сексуаль япон уйын фантазияны ла башҡа ғаилә менән бара. Шулай уҡ ул беҙҙең әсәйебеҙ тураһында популяр сайты һәм Фантазия, һәм беҙ шулай ҡайғыртабыҙ, экшен килтереү өсөн тағы ла күберәк. Уйын булғас, һеҙ һәм һеҙҙең ғаилә башлығы ҡатыны һәм уларҙың ҡыҙы, һеҙ ғаилә ағзаһы секс утром өсөн отсасывать. Секс беҙҙең дедушка-уйын, үҙ трахать внучонок һеҙ, буласаҡ, хатта туғаның булыуы һәм олатаһы һәм уйын сайттары. Йәғни, был һеҙгә уйын оҡшанымы тип, булған тарихыбыҙҙы һәм сюжет туплай., Диалог унда бик күп, һәм ҡайһы бер сценарий бар, яҙылған шул тиклем яҡшы, сөнки улар барышында хентай манға әйләнеп йәки өлкәндәр һөйләнә-фильм. Әммә уларҙы һәр ваҡыт мауыҡтырғыс һәм күпкә йылдамыраҡ уйнаһа. Уйын башҡа бик күптәр менән бергә, һеҙҙең фантазия һәм беҙҙе шатландырыр теләһә ниндәй категория gnu коллекция әҙер. Ябай тикшер!\nҒаилә Бушлай Япон Секс Уйындар, Ниндәй Ҙә Шарттар\nШулай булыуға ҡарамаҫтан, беҙ күп ваҡиғаларҙы ошо уйын буйынса тәржемә эшләгәндә, беҙ бөтә уйындарға инеү бушлай һәм түләүле булһа ла таратып беҙҙең сайтында урынлаштырылған. Изгелек эшләү күңеленә буйынса беҙ түгел был. Беҙ генә аңлап, ярҙам трафик һәм отошло булыуы һәр көн меңдән монетизировать уйынсылары менән беҙ ниндәйҙер реклама. Әммә был реклама түгел шул, ул беҙҙең менән һеҙ сайттың раздражать ситкә этәрә. Дурной культуралары өсөн тәғәйенләнгән контр сайтында иғландар менән тәҙрәләр һәм хурлыҡлы., Ярай, булырға контент беҙ уҙабыҙ, һеҙ сайттың бер нисә сәғәт тоторға өсөн, һәм беҙҙең ярайһы ҙур коллекция булып, кире ҡайтыу өсөн ҙур күләмдә булһын мәжбүр итә, сезне, сөнки һеҙ өсөн gnu бер сеанстан бөтөрәм алмай. Бынан тыш, яңы уйында беҙҙең команда эҙләү өҫтөндә эшләй, тәржемә лә уларҙың өҫтөндә. Һәр ай яңы партия скачать инцест япон беҙ-уйын, һәм һеҙ беҙҙең сайттан тулыһынса закладка өҫтәргә тейеш, сөнки ул ваҡыттың ҡасан һеҙ нәмә лә үткәрелә. Иң ҡырағай һәм наслаждайся һы килде, уларҙың ғаиләһенә килгән был японияның иң һуңғы коллекцияһын менән секс-уйын. Барыһы ла әҙер булһын өсөн, һеҙҙең фантазия ҡәнәғәтләндермәй.


Өфөлә Белорет көнө үткәрелә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Белорет көнө үткәрелә\n16:50, 3 мая 2012 Йәмғиәт\nКисә Өфөнөң «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында ҡаланың нигеҙ һалыныуына 250 йыл тулыуын байрам итеү сиктәрендә Өфөлә Белорет көнөн үткәреүгә арналған эш кәңәшмәһе үтте. Унда Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Алтынбаев, Белорет районы хакимиәтенең һәм Белорет ҡалаһы предприятиеларының вәкилдәре, «Нефтсе» мәҙәниәт һарайы хеҙмәткәрҙәре, Өфөләге Белорет яҡташтар берлеге вәкилдәре ҡатнашты. Кәңәшмә барышында 28 майҙа үткәреләсәк байрам сараһына әҙерлек мәсьәләләре тикшерелде.\nӘйтергә кәрәк, был көндө 15 сәғәттән башлап «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында ҡаланың социаль-иҡтисади үҫешен һүрәтләгән күргәҙмә йәйелдереләсәк. Шулай уҡ Белорет предприятиелары менән сығарылған тауарҙар күргәҙмәһе-сауҙа ойоштороласаҡ. Кисен, 19 сәғәттә, ҙур байрам концерты башлана, унда Белорет районында тыуып үҫкән Башҡортостандың күренекле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре һәм райондың иң яҡшы ижади коллективтары ҡатнаша. Сараға инеү бушлай, тип хәбәр иттеләр Белорет районы хакимиәтендә.\nТеги: Белоретҡа - 250


Торлаҡтың арзан булыуы мөһим // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТорлаҡтың арзан булыуы мөһим\n12:33, 30 марта 2010 Иҡтисад\nӨфөлә 2 апрелдә үтәсәк аҙ ҡатлы төҙөлөш буйынса Бөтә Рәсәй кәңәшмәһе тармаҡтың иң мөһим мәсьәләләрен күтәрәсәк. Уларҙың күптәренә Башҡортостанда тормошҡа ашырылған «Үҙ йортом» республика программаһы яуап бирә. Бөгөн ул торлаҡ проблемаһын хәл итеүҙең иң талап ителгән һәм арзан ысулдарының береһе булып тора.\nКүпләп аҙ ҡатлы төҙөлөштө ойоштороу өсөн төҙөлөштөң түбән үҙҡиммәтен тәьмин итергә кәрәк. Был төп шарт. «Үҙ йортом» программаһы тәҡдим ителгән йорттарҙа бер квадрат метрҙың хаҡы ни бары 8-12 мең һум тәшкил итеүе менән иғтибарға лайыҡ та инде. Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә Башҡортостан тәжрибәһенә ҙур ҡыҙыҡһыныу тап ошо ылыҡтырғыс һандар менән аңлатыла ла.\nБындай аҙ ҡатлы ҡасабаларҙа типовой йорт уртаса 600-800 мең һум тора. Ҡиммәтерәк проекттар буйынса хаҡ 1,2 миллион һумға тиклем барып етергә мөмкин. Бөгөн Өфө эргәһендә «Үҙ йортом» программаһы буйынса Шамонин, Дорогин Жуков ҡасабалары төҙөлә. Уларҙың һәр береһе өсөн үҙ төҙөлөш проекты эшләнгән. Урал проект-төҙөлөш компанияһының техник директоры Булат Хәйруллин хәбәр итеүенсә, Әлкә һәм Зубов ҡасабалары өсөн тағы ике вариант эшкәртелә. Был программа өсөн йорттар проектын Өфө фирмаһы төҙөй. Ҡасабалар проекттары бер-береһенән бик аҙ ғына айырыла.\n— Йорт типтары – етәү. Уларҙың һәр береһенең, үҙ сиратында, планлаштырыу варианттары төрлө, — ти Булат Хәйруллин. – Дөйөм алғанда, улар оҡшаш. Айырмаһы, башлыса, материалдарҙа. Йорттарҙың майҙандары төрлө: 54, 62, 72 һәм 90 квадрат метр.\nРеспублика программала ҡатнашыусыға финанс менән ряҙам итә: уға йыллыҡ һигеҙ процент менән биш йылға 300 мең һум күләмендә займ бирелә. Сумманың ҡалған өлөшөн буласаҡ өй туйлаусы үҙе индерергә тейеш. Бынан тыш, республика ҡасабаларҙың инженер һәм инфраструктура тәьминәтен тулыһынса үҙенә ала.\nТеги: төҙөлөш, проекттар, кәңәшмәләр, Үҙ йортом


Туған телде һәм милли йолаларҙы һаҡлауҙа һәм үҫтереүҙә ғаиләнең роле. - БОТАН\nБөгөн ғаилә институттарында туған телде һәм милли йолаларыбыҙҙы һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү өсөн бөтә шарттар ҙа тыуҙырылған. Йәш быуынға телде өйрәтеү һәм үҫтереү өсөн мәктәптә туған телдәр буйынса дәрестәр ойошторолған, төрлө саралар уҙғарыла, ваҡытлыса матбуғат биттәре, радио һәм телевидениелағы мауыҡтырғыс тапшырыуҙар, интернет селтәре, китапханала йөкмәткеле китаптар бар. Ә балаларға туған телгә һөйөү тәрбиәләү тәү сиратта ғаиләгә ҡайтып ҡала. Ғаиләлә кеше тәрбиәләү тураһында ғалим В.Сухомлинскийҙың атай-әсәйҙәргә мөрәжәғәтендә бындай юлдары бар: «Донъяла тиҫтәләгән, йөҙләгән һөнәрҙәр бар. Кемдер тимер юлдар төҙөй, икеселәре йорттар һала, өсөнсөләре икмәк үҫтерә, тик иң универсаль, иң ҡатлаулы, иң маҡтаулы, һәр кем өсөн кәрәкле, үҙенсәлекле һәм ҡабатланмаҫ эш бар - ул да булһа ғаиләлә кеше тәрбиәләү» ти . Эйе, һәр ғаилә тормошҡа үҙенсәлекле шәхестәр әҙерләй. Шуға ла бала өсөн ғаилә киләсәктә үрнәк, йәшәү маяғы булып тора.\nБөгөнгө тормошобоҙҙа, кесә телефондары, компьютер модаға инеп киткән заманда, туған телде һәм милли йолаларҙы һаҡлауҙа, үҫтереүҙә ғаиләнең роле бик ҙур. Бигерәк тә замандың кире яҡтарыла юҡ түгел - тәмәке тартыу, спиртлы эсемлектәр ҡулланыу, наркомания һәм башҡалар. Бындай шарттарҙа йәш быуынға дөрөҫ юл һайлау еңелдән түгел. Шуның өсөн дә һәр ғаиләлә тәрбиә иң юғары урында булырға тейеш. Туған тел ҡәҙерен аңлаған һәр ғаилә үҙ балаһына туған телен биләүҙән өйрәтә: туған телендә бишек йырын көйләй, әкиәттәрен һөйләй һәм бала үҫә төшкәс милли йолаларҙы күрә, өйрәнә, ҡыҙыҡһына башлай.\nТуған телендә һөйләшкән бала - бәхетле бала. Сөнки ул туған телендә аралаша, халыҡ араһында йәшәй, милли йолаларҙа тәрбиәләнә. Бындай кешенең киләсәге лә өмөтлө була түгелме !? Ә туған телен өйрәнмәгән, тел биҙәктәрен күрмәгән кеше - ярлы кеше. Тимәк, ғаиләлә туған телгә ныҡлы иғтибар биреп, балаларға кесе йәштән тел ҡәҙерен аңлатыу мотлаҡ. Бигерәк тә халҡыбыҙҙың тарихын, йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, йырҙарын, милли кейемдәрен, үҙ ырыу-шәжәрәңде , языусылар ижадын һәм халыҡ ауыҙ ижадын өйрәнеү кәрәк. Киләсәгебеҙ өмөтлө булһын тиһәк, һәр бер бала әсә телендә үҙ халҡының әҙәби мираҫын, күңел байлығын, динен һәм фәлсәфәһен үҙенә һеңдереп үҫергә тейеш. Сөнки, туған телгә милли үҙаң нигеҙҙәре һалынған, халыҡтың милли традициялары һәм ата-әсәнең тәүге һүҙҙәренең йылыһы һаҡланған, бары тик туған тел аша дөйөм кешелек фәнен һәм мәҙәниәтен өйрәнеүгә юл асыла. Юҡҡа ғына халыҡта: "Тел белеү кеше йөрәгенә юл һала" , тип әйтмәгәндәр. Шуның өсөн баланы ата-бабанан ҡалған телдә һөйләргә һәм фекерләргә өйрәтеү һәм уның аша бала күңеленә халыҡ аҡылының тәрәнлеген еткереү - ата-әсәләрҙең һәм уҡытыусыларҙың төп бурысы. Ғаиләләрҙә милли йолаларыбыҙ дауам ителһә - туған телебеҙ һаҡланыр, үҫер, ә милли йолаларыбыҙ дауам итер.


Барыбыҙҙа төрлө-төрлө – барыбыҙҙа бер тигеҙ\n15 Март 2018, 13:20\nТуймазы 7-се һәм 8-се мәктәптәре уҡыусылары Октябрьский ҡалаһында үткән дуҫлыҡ, татыулыҡ байрамында ҡатнашты\nОктябрьский ҡалаһының нефть университеты филиалында “Барыбыҙҙа төрлө-төрлө – барыбыҙҙа бер тигеҙ” милләт-ара аралашыу клубы ойош-торолған, унда уҡыусылар һәм студенттар йыйыла. Ошо көндәрҙә бында Туймазы һәм Октябрьский мәктәптәренең өлкән класс уҡыу-сылары осрашты.\nБыл юлы рәсми булмаған аралашыуҙы Анголаның бойондороҡ-һоҙлоҡ көнөнә бағышлағандар. УДНТУ филиалында был ил вәкилдәре лә юғары белем ала. Туймазы йәш-тәре исеменән сарала 7-се һәм 8-се мәктәп уҡыусылары сығыш яһаны.\nАнгола студенттары йөкмәткеле программа әҙерләгән, унда улар үҙ мәҙәниәтенең байлығын, тә-биғәтенең хозурлығын күрһәтте, күренекле төбәктәре менән таныш-тырҙы, инфраструктура һәм сәнәғәт үҫеше тураһында һөйләне.\n– Дөрөҫөн әйткәндә, был осрашыу-ға тиклем беҙ Ангола тураһында бик аҙ белә инек, шуға күрә таң ҡалып тыңланыҡ, – ти 7-се мәктәптең 9-сы класс уҡыусыһы Карина Сафина. – Беҙ милли бейеүҙәр менән һоҡландыҡ, йырҙар тыңланыҡ, Ангола аштарынан ауыҙ иттек. Тәме буйынса улар беҙҙең ризыҡтарҙан әллә ни айырылмай. Студенттар менән аралашып, был ил тураһында видеороликтар ҡарап, инглиз те-\nлендә һөйләшеү тәжрибәһен шы-марттыҡ.\nҠайһы беребеҙ УДНТУ-ның Октябрьский филиалына уҡырға инер-гә ниәтләй. Шуға күрә уҡыу йорто тормошо тураһында алдан белешеү ҡыҙыҡлы ла, файҙалы ла булды.


Ғәйнетдин Моталов — дирижер, музыкант, педагог (тыуыуына 85 йыл тулыуға ҡарата) // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nҒәйнетдин Моталов — дирижер, музыкант, педагог (тыуыуына 85 йыл тулыуға ҡарата)\n11:39, 18 декабря 2014 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 18 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Владимир Романов/.\nБөгөн Башҡортостандың күренекле мәҙәниәт эшмәкәре Ғәйнетдин Моталовҡа 85 йәш тулған булыр ине.\nҒәйнетдин Хәйретдин улы Моталов 1929 йылдың 18 декабрендә Башҡортостандың Хәйбуллла районы Йәнтеш ауылында ябай крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 30-сы йылдар башында Моталовтарҙың күп балалы ғаиләһе законһыҙ рәүештә репрессиялана, өҫтәүенә, атаһы — лагерға, әсәһе дүрт балаһы менән бергә Иркутск өлкәһенең Черемхово ҡалаһына оҙатыла. Бары тик 1937 йылда ғына атаһы уларҙы Башҡортостанға алып ҡайта. Ғаилә Хәйбулла районының Бүребай ҡасабаһында йәшәй башлай.\nМәктәп йылдарында Ғәйнетдин үҙешмәкәр сәнғәттә ҡатнашып йөрөй, тауышы ла бик матур була. 1945 йылда Ғәйнетдин Моталов Свердловск музыка училищеһына уҡырға инә. Уны тамамламайынса Совет Армияһының Өфө музыка тәрбиәләнеүселәре мәктәбендә һәм бер үк ваҡытта эшсе йәштәр мәктәбендә белем ала. 1952 йылда профессор Григорий Столяров класы буйынса Мәскәү хәрби дирижерҙар институтын тамамлай.\n1954 йылда Ғәйнетдин Моталов беренсе тапҡыр Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры оркестры пульты артына баҫа һәм 35 йылдан һуң ғына унан китә. 1973-1980 йылдарҙа ул театрҙың баш дирижеры булып эшләй.\n1970 йылдан Ғәйнетдин Хәйретдин улы Өфө дәүләт сәнғәт институтында ла уҡыта. 1994 йылдан бирле профессор. Ғәйнетдин Моталов тиҫтәләрсә профессиональ йырсылар әҙерләп сығарған. Бөгөнгө көндә улар Өфөлә, Һамарҙа, Силәбелә һәм башҡа ҡалаларҙа уңышлы эшләп йөрөй.\nСәнғәткә ҙур өлөш индергәне өсөн Ғәйнетдин Моталовҡа «Башҡорт АССР-ның халыҡ артисы», «РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исемдәр бирелгән. Ул Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почет билдәһе» ордендары менән бүләкләнгән. Республика премьера спектаклдәре конкурсы, Бөтә Рәсәй драма, музыкаль һәм балалар театрҙары спектаклдәре смотры, республика музыкаль театрҙар спектакле фестивалендә дипломант була.\nҒәйнетдин Хәйретдин улы 2011 йылдың 21 июнендә 82-се йәшендә вафат булды. Ул Өфөлә ерләнгән.


Дала менән тауҙар ҡауышҡан ерҙә » Башҡортостан гәзите\nДала менән тауҙар ҡауышҡан ерҙә\n12-09-2017, 01:05 // Экология, Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға\nКүптәр, Хәйбулла районын аҡ ҡылғанлы дала булараҡ күҙ алдына килтереп, тәрән яңылыша. Хәйер, ҡасандыр мин үҙем дә тап шулай уйлай инем. Йәмле Һаҡмар буйын яҡындан күрмәһәм, Шайтантау тауҙар теҙмәһен гиҙмәһәм, кем белә, бәлки, ошоғаса төбәк тик дала булараҡ ҡына ҡабул ителер ине. Күптән түгел райондың урман зонаһына ингән Әбеш ауыл биләмәһенә ҡараған биләмәлә “Шайтантау махсус һаҡланған зоологик дәүләт ҡурсаулығы”на сәйәхәт ҡылдым. Беҙҙе ҡурсаулыҡтың яуаплы инспекторы Миңлейәр Хужахмәтов менән егерь Илгиз Әбделмәнов оҙатып йөрөнө.\nТәбиғәттең иң матур сағына тура килеүгә ҡарамаҫтан, сәйәхәтебеҙ үҙенә күрә бер “экстрим”ды хәтерләтте тиһәк, дөрөҫ булыр. “Нива”ның тәгәрмәстәре ана ысҡына, бына осоп китә тигән уйҙар менән Миңлейәр Мөхәмәтғәни улы “Йәшәү юлы” тип исем биргән бормалы, ҡаялы, юлһыҙ урындарҙан үтәбеҙ. Ҡайһы саҡта ҡулдар үҙенән-үҙе ишек тотҡаһына үрелеп, ышыҡ урын эҙләгәндәй, машинаны туҡтатырға теләгәндәй, бар көсөнә матҡып тотоп та ала. Ҡаршыға осраған бесән тейәгән йөк машинаһында ҡырын ятҡан ауыл кешеһен күреү күңелгә ниндәйҙер рәхәтлек өҫтәгәндәй. Тимәк, улар үткән юлдан беҙҙең “Нива” ҡурҡмайынса елдерәсәк.\nЮлдаштарыбыҙ, шөрләүебеҙҙе күреп, йылмайып: “Беҙ ошо юлдан көн дә тиерлек үтәбеҙ, өйрәнелгән, ҡурҡмағыҙ”, — тигәс, хәүеф тойғоһо бер аҙ юғалғандай булды. Тәҙрә аша тәбиғәттең тулышҡан мәлен күҙәтә-күҙәтә, Миңлейәр Хужахмәтовтың һәр урынды тәфсирләп таныштырып барыуы тәүҙәрәк ярһыған күңелде бер аҙ баҫһа, ахыр ҡурҡыу тойғоһон алып ташланы. Артабан инде Шайтантауҙың сихри күренеше тотошлайы менән үҙенә әсир итте.\nҠурсаулыҡта тәбиғәтте һаҡлау маҡсатында һунар итеү, ағас ҡырҡыу тыйылған. “Шайтантау” ҡурсаулығы – имәнлек һәм урман-дала менән ҡапланған комплекс, Һаҡмар йылғаһы киҫеп үткән Шайтантау тауҙар теҙмәһенә инә. Заказник 1971 йылда рәсми теркәлгән, уның майҙаны 30 мең 500 гектар тәшкил итә, Ейәнсура районы һәм Ырымбур өлкәһе менән сиктәш.\nӘйткәндәй, ҡурсаулыҡтан алыҫ түгел Ырымбур өлкәһенә ҡараған “Шайтантау” заповеднигы урынлашҡан. Тау имәнлектәре төньяҡ һәм көнсығыш битләүҙә үҫә, көньяҡ һәм көнбайыш битләү ташлы даланан тора, урыны менән ҡыуаҡлыҡтарға алмашына. Дала туғайлыҡтары йылға киртләстәрен биләй, туғайҙа ерек, муйыл, күк тирәк үҫә. Ҡурсаулыҡта һирәк осрай торған хайуандар һәм үҫемлектәр һаҡлана. Мәҫәлән, мышы, йәтсә, ҡабан сусҡалары, һеләүһен, аҡ ҡуян, ҡор, сел, шәшке, һары шәшке, һыуһар, йылға ҡондоҙо, ҡурпынсыҡ, дала ҡарағошо, бөркөттәрҙе тик бында ғына осратырға мөмкин. Ҡыҙыл китапҡа ингәндәрҙән мөншөгөр (выпь), күл буғаһы, өкө (ябалаҡ), осар тейен, бағыр, бәрҙе, ҡыҙыл балыҡты телгә алырға була. Егерь Илгиз Әбделмәновтың әйтеүенсә, ҡурсаулыҡта 74 төрлө һирәк осрай торған үҫемлектәр, 40 төрлө һөтимәр, 101 төр ҡош һәм 130 төрлө күбәләк бар.\nӨлкән инспектор Миңлейәр Хужахмәтовтың һүҙҙәренә ҡарағанда, ҡурсаулыҡты даими контролдә тотоу өсөн “Үҫәргән” урман хужалығының Хәйбулла участкаһы хеҙмәткәрҙәре менән берлектә эш алып барыла. 2005 йылдан заказник Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ҡарамағына күсерелә. Ҡурсаулыҡ биләмәһендә райондың тәбиғәт ҡомартҡылары исемлегенә ингән Мәйетбар урынлашҡан, шулай уҡ бында Ырымлы ер тип аталған урын бар.\nАндыҙ яланы, Хәйбулла ҡурайы\nТәбиғәт биҙәге булған ҡурсаулыҡта ниндәй генә сәскә-үҫемлектәрҙе осратырға тура килмәне. Районда ғына түгел, хатта республикала берҙән-бер уникаль урын — бейек андыҙ яланын күреү бәхетенә өлгәштек. Шифалы үләндең тотош баҫыу булып үҫеүе — ғәжәп күренеш. Эйе, бында фауна иҫ киткес бай, Башҡортостан һәм Рәсәй Ҡыҙыл китаптарына индерелгән, һирәк осрай торған һәм юғала башлаған үҫемлектәр менән Миңлейәр Мөхәмәтғәни улы һәм Илгиз Фәтих улы бер-бер артлы таныштыра барҙы. Уларҙың шул тиклем ихласлыҡ менән һөйләүҙәрен тыңлау — үҙе бер кинәнес. Аяҡ аҫтында үҫкән, күптәренең исем-атамаһын да белмәгән үҫемлектәрҙең ни тиклем файҙалы булыуына иҫебеҙ китте, хатта уларҙы белмәүебеҙгә бер аҙ оялып та ҡуйҙыҡ. Ҡайҙалыр сит илдәргә сәфәр ҡылабыҙ, ә үҙ яныбыҙҙағы матурлыҡты күрә белмәйбеҙ, шифалы үләндәребеҙҙе танымайбыҙ.\nШулай уҡ ҡурсаулыҡта энә япраҡлы һәм урал ҡәнәферҙәре, урал гөлбаҙраны, боланут үләне, меңъяпраҡ, гладиолус, Марьин тамыры йәки ҡырағай пиондар осрай. Бынан тыш, барыбыҙға таныш булған дарыу үләндәре — шиңмәҫгөл (бессмертник песчаный), татлы тамыр (солодка Коржинского), бейек андыҙ (девясил высокий) бар.\nШулай ҙа барыбыҙҙы таң ҡалдырған үҫемлектәрҙең береһе ҡурай булғандыр. Хәйбулла ҡурайы, Хәйбулла ҡурайсылары. Тап ошо тәбиғи ҡурайҙан Йомабай Иҫәнбаев, Ишмулла һәм Сәйфулла Дилмөхәмәтовтар ваҡытында көй сығарған, уны данлаған. Ябай ғына көпшәнән шул тиклем илаһи моңдоң урғылыуына күптәр ышанмай ҙа, хатта уны үҫә, тип әйтһәң дә, аптыраусылар осрай. Ҡурай – ул үҫемлек, йәй уртаһында сәскә ата, август айында орлоҡҡа йомарлана, көҙ уны киҫеп, киптереп ҡуйырға мөмкин. Үҙҙәрен ысын ҡурайсы тип иҫәпләгән ҡурайсылар тәбиғи ҡурайға тишектәр яһап, уйнай белергә лә тейеш тигән инаныс та йәшәй был яҡтарҙа.\nЗаказниктың исеме есеменә тап булһын тигән уй менән юлдаштарыбыҙҙың күптәнге дуҫтары — тайыштабан йәки илектәр осраһа ярай ине тигән теләгебеҙ, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тормошҡа ашманы. Шулай ҙа бошонманыҡ: улар өсөн махсус яһалған аҙыҡ урындары менән таныштыҡ, тоҙ өҫтәп һалдыҡ, күптән түгел бында килгән хайуандарҙың эҙен күрҙек.\n— Ҡурсаулыҡта барлығы 16 хайуан төрө өсөн аҙыҡ урыны булдырылған, тоҙ һалыу өсөн унлап махсус һауыт эшләнгән. Даими рәүештә был урындарҙы күҙәтеп, тикшереп барабыҙ. Әгәр ҙә кешеләр (ғәмәлдә браконьерҙар) был ер хаҡында белеп ҡалһа, шунда уҡ юҡ итергә тейешбеҙ, сөнки урман хайуандары был урынға тоҙ яларға йәки миндек, бесән ашарға килһә, һунарсы өсөн еңел табыш сығанағына әүерелеүен көт тә тор.\nҠыш ҡар ҡалын булыу сәбәпле, хайуандарҙың күбеһе ҡышларға Баймаҡ, Йылайыр тарафтарына китеүсән, яҙ йәнә ошо төбәкте үҙ итә. Заказникта һунар итеү ҡәтғи тыйыла, әммә был ҡанунды һанға һуҡмаусылар ҙа бар.\n“Ҡулайлаштырыу” еле беҙҙең өлкәне лә урап үтмәне, бөгөн ни бары ике кеше эшләйбеҙ, ярай әле урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре ярҙамлаша. Территория ҙур, уны ҡурсалап, үҙ яуаплығыбыҙға ҡараған майҙанды контролдә тоторға тырышабыҙ, — ти Миңлейәр Хужахмәтов.\nҠурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәре үҙ бурыстарын һәм хоҡуҡтарын яҡшы белә. Уларҙың тырышлығы һәм башланғысы менән сик буйҙарына (улар дүртәү) дөйөм мәғлүмәт таҡтаһы, юлды ҡаплап ҡуйыр өсөн бағана (һайғау) урынлаштырылған. “Һайғауҙы ташлап та, бысып та киткән осраҡтар бар, хатта белешмә таҡтаһына атып китеүселәр ҙә осрай. Әммә боҙғандарын һәр саҡ ҡайтанан йүнәтеп ҡуябыҙ”, — тине Илгиз Әбделмәнов.\n“Шайтантау махсус һаҡланған зоологик дәүләт заказнигы”н арҡыры-буй гиҙеп, тулыһынса танышыу өсөн бер нисә көн кәрәк. Ә беҙ уны бер көн эсендә генә йөрөп сыҡтыҡ, шуға күрә күрелмәгән әллә күпме яңы асыштары, серҙәре ҡалғандыр. Хәйер, гәзит уҡыусыға Хәйбулла районында урынлашҡан ҡурсаулыҡ хаҡында аҙ ғына булһа ла мәғлүмәт бирә алғанбыҙҙыр, тип уйлайбыҙ.\nИң мөһиме — районда тәбиғәтте яҡлау һәм һаҡлау буйынса етди эш алып барыла, район етәкселеге тарафынан ҙур иғтибар бирелә. Йәш быуынға, киләсәгебеҙгә, ошондай иҫ киткес хозурлыҡты еткереү өсөн барыһының да күп көс түгеүе хуплауға лайыҡ.\nҠурсаулыҡ булыуы мөһим\nҺуңғы осорҙа Хәйбулла ҡурсаулығы тыуған яҡты өйрәнеүселәр һәм ғалимдар араһында бәхәс тыуҙырҙы. Улар фекеренсә, биләмәне ҡурсаулыҡ итеп ҡалдырыу күпкә дөрөҫөрәк булыр ине. Күрше ырымбурҙар кеүек уның статусын “Шайтантау” ҡурсаулығы итеп үҙгәрткәндә, тәбиғәт биҙәге булған урын киләсәк быуынға бар тулылығында барып етер ине тигән фекерҙә хәйбуллалар.\n— Ҡурсаулыҡ майҙанына райондың Үрнәк, Йәнтеш, Наҙарғол, Аҡъюл, Бәләкәй Арыҫланғол (Вәзәм), Ҙур Әбеш ауылдары инә. Ауыл халҡының (күбеһенсә Вәзәм ауылы) күпселегенең сабынлыҡтары заказникта урынлашҡан. Ауылдар ултырған ерҙәрҙе һәм улар көтөүлек, сабынлыҡ итеп файҙаланған майҙанды алмайынса, урман зонаһын, Шайтантау тауҙар теҙмәһен тәшкил иткән урындарҙы ҡурсаулыҡ итеп үҙгәрткәндә отошлораҡ булыр ине тигән фекерҙәмен. Беренсенән, уны һаҡлау һәм яҡлау буйынса махсус закондар бар, унда кеше рөхсәтһеҙ керә алмай, бар биләмәлә видеокүҙәтеү урынлаштырыласаҡ. Икенсенән, хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһына бер ниндәй хәүеф тә янамаясаҡ. Кем белә, бәлки, быйыл, йәғни Рәсәйҙәге Экология һәм республикалағы Экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса аныҡ ҡарарҙар ҡабул ителер, — тип уйҙары менән уртаҡлашты Миңлейәр Мөхәмәтғәни улы.\nҠурсаулыҡта хәл итәһе мәсьәләләр ҙә байтаҡ. Алдан әйтеүемсә, бында “Нива” машинаһында ғына үтергә мөмкин. Бөгөн майҙанды тулыһынса ҡарау, уны контролдә тотоу өсөн Миңлейәр Хужахмәтов менән Илгиз Әбделмәновҡа һәр саҡ машинаның төҙөк һәм бензин багының тулы булыуы мотлаҡ.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, был хәл менән маҡтанырлыҡ түгел. Ҡасандыр алынған “тимер ат” күптән иҫкергән, запас частар алыуға аҡса “һауыу”ҙан ары китмәй, айына бирелгән бензин күләме лә етерлек түгел. “Хәҙерге “текә” һунарсыларҙың машинаһын, ҡаргиҙәрҙәрен беҙҙең транспорт менән ҡыуып етеп булмай”, — ти улар.\nКүптән түгел Бөрйән районында булған ҡырағай күренеш күп халыҡты аптырашта ҡалдырҙы. Дүрт джип хужаһы, “Шүлгәнташ” ҡурсаулығы биләмәһенә рөхсәтһеҙ үтеп инеп, тәбиғәткә байтаҡ зыян килтерҙе. Һаҡланғанды һаҡлармын, ти халыҡ әйтеме лә.\nСал далалы Хәйбулла районын үҙем өсөн яңынан асһам, ҡурсаулыҡта эшләүсе ағайҙарға ҡарап, тәбиғәтте яратмай тороп, уны күңелең менән генә түгел, хатта бар булмышың менән тоймайынса был эште башҡарыу мөмкин түгел икәнлегенә инандым.\nХозур тәбиғәттә ял итергә, уны күҙәтергә, матурлығына һоҡланырға мөмкин, әммә бар кешегә лә уны яратыу, ҡәҙерләү, һаҡлау, яҡлау кеүек сифаттар бирелмәй. Тик үҙ эшенә тоғро тәбиғәт һаҡсылары ғына был хеҙмәтте үҙ итә. Тап минең геройҙарым Миңлейәр Хужахмәтов һәм Илгиз Әбделмәнов кеүектәр.\nРайондың үҙенсәлекле тәбиғәт ҡомартҡылары\nХәйбулла районы республикала, хатта Рәсәй кимәлендә һирәк осрай торған тәбиғәт ҡомартҡыларына бай. Бында һигеҙ тәбиғәт ҡомартҡыһы һәм ун махсус һаҡлауға мохтаж тәбиғәт объекттары иҫәпләнә. Шуларҙың бер нисәһе менән яҡындан танышайыҡ.\nСтепной ауылынан биш километр алыҫлыҡта урынлашҡан Ҡайын-Ҡабаҡ — Хәйбулла районында ғына түгел, Көньяҡ Уралда ла иң ҡыҙыҡлы урындарҙың береһе. Бында мезозой эраһына ҡараған диңгеҙ ҡатламдарының уникаль өлгөләре һаҡлана. Рәсәйҙә ундай ҡатламдар Мәскәү һәм Һарытау өлкәләрендә генә бар.\nҠайын-Ҡабаҡ – мезозой эраһына ҡараған, Ҡайын-Ҡабаҡ йылғаһы буйындағы тигеҙлек. Йылғаның һул яры бейек һәм текә, ә уң яры — һөҙәк. Һул ярында аҡһыл ҡомташ һәм эзбиздан һалынған һикәлтәле асыҡлыҡтар күренә. Ҡомташ һәм эзбиз ҡатламдарында 2 миллиметрҙан алып 33 миллиметрға тиклем төрлө ҙурлыҡтағы ҡабырсыҡтар, диңгеҙ терпеләре һәм шайтан бармағы (белемнит) табырға мөмкин. Улар күбеһенсә өҫкө тупһаларҙа һаҡланған.\nБөгөнгө көндә Ҡайын-Ҡабаҡ ете боролманан тора, һәм уларҙың барыһы ла төрлө үҫемлектәр менән ҡаплана башлаған. Был – тәбиғи процесс. Ҡатламдар дүртенсеһендә генә асыҡ күренә.\nТәбиғәт ҡомартҡыһы булған Йомортҡалы күл Иҫәнгилде ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай өс-дүрт километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Бөгөн ул 170 гектар майҙанды биләгән, бейек ҡамыш менән ҡаймаланған һыулы-һаҙлыҡлы урын.\nАуыл ҡарттары һөйләүе буйынса, был урында ҡыр ҡаҙҙары һәм өйрәктәр оялаған. Һуғыш йылдарында, аслыҡ ваҡытында яҡын-тирәләге ауыл халҡы уларҙың йомортҡалары менән туҡланған.\nҺыулы-һаҙлыҡлы комплекс ҙур экологик әһәмиәткә эйә. Унда һирәк осрай торған йәнлек-ҡоштар оя ҡора (һаҙ ташбаҡаһы, шоңҡар, көйөлдө, һоро ҡаҙ һәм башҡалар). Гидрологик профилгә эйә.\nУл Юлбарыҫ ауылынан биш километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Бөгөнгө көндә ул – Көньяҡ Уралдағы иң “оло” ағастарҙың береһе. Был ҡарағас 1998 йылда Хәйбулла район советы президиумы ҡарары менән дендрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә. (Дендрология — ағас үҫемлектәрҙе (ағас һәм ҡыуаҡтар) өйрәнеүсе ботаника бүлеге). Меңйәшәр ҡарағас ҡоролоҡҡа бирешмәй торған экологик формалы һәм ҙур ғилми әһәмиәткә эйә.\nӘйткәндәй, әгәр ағастың олонон һыйпап, теләк теләһәң, мотлаҡ ҡабул була тигән ырым йәшәй халыҡта.\n80 гектарға яҡын майҙанды биләгән Таштуғай тауҙары, ысынлап та, комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора. Ул Таналыҡ йылғаһының ташлы һул яҡ ярын биләй һәм йылғаға текә ун ҡаяташ төкәлә. Был ерҙәрҙе дала үҫемлектәре йәмләй. Башҡа урында бындай йәшеллек һаҡланмаған. Өйәңге, ерек, айыу баланы, гөлйемеш һәм башҡаларҙың бер нисә төрө үҫә. Шулай уҡ ҙур, эре ботаҡлы тирәктәр осрай.\n1979—1987 йылдарҙа был тирәне биология фәндәре докторы, профессор Евгений Кучеров өйрәнгән. Ул был тәбиғәт ҡосағында үҫемлектәр һәм реликттарҙың 120-нән ашыу төрөн асыҡлай. Улар араһында бары Уралда ғына үҫкән энәле аҡтамыр, энә япраҡлы ҡәнәфер, гөлбаҙран, кейәү үләне, елемүлән, ҡыр йыуаһы, кладония осрай.\nШулай уҡ Ҡыҙыл китапҡа индерелгән дөйә һеңере үләненең (астрагал гельма) һигеҙ төрө табылған. Тағы ла ҡылғандың өс төрө, бик һирәк осрай торған Виноградов талы, сел үләне, ирис һәм башҡаларҙы индерергә була.\nТаштуғай тауҙары — һирәк осрай торған хайуандар (бәләкәй сипылдаҡ ҡош, аполлон) төйәге лә. Тау битләүҙәрендә һыуыр-байбаҡтар күплеге билдәләнгән. Ҡоштарҙың ниндәй генә төрө осрамай бында! Һандуғас, көйәҙ һандуғас, һарыҡас турғай, ҡамыш турғайы, кәкүк һәм башҡаларҙы ишетергә мөмкин. Кистәрен иһә тирә-яҡ бүҙәнә (бытбылдыҡ) һәм төн күгәрсендәренең моңона күмелә. Һирәк осрай торған ҡоштарҙан башында өлпөһө булған һөҙһөт (удод) ҡошо яр буйы ҡаяларын төйәк иткән.\nУрыҫбай ауылы янында мәңге йәшел ҡыуаҡ — ҡаҙаҡ артышы үҫә. Олондары тирмәне хәтерләткән был ағасҡа 150 һәм унан да күберәк йәш, тиҙәр. Элек уның ботаҡтарында бөркөт оялаған, әммә ҡош ҡыуаҡлыҡҡа зыян килтермәһен өсөн ояһын боҙғандар. Ошонда уҡ ҙур таш бар һәм унда ниндәйҙер йәнлектең тояҡ эҙе яҡшы һаҡланып ҡалған.\nВәзәм ауылы янындағы Ҡыл Күпер тауы эргәһендә урынлашҡан ял урыны янында туҡтап үтмәгән кеше һирәктер. Беҙ ҙә бындай матур урынды ситләтеп уҙа алманыҡ. Тау башында аҡҡан шишмәне үҙ ҡулдары менән тәрбиәләп, үргә ҡарай баҫҡыс яһап, тауҙан саф һыулы шишмә башын кәртәләп, ете тажлы ҡурай эшләп ҡуйған оҫтаның исеме Рамаҙан Сурин булыр. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, Вәзәм ауылы аҡһаҡалы тыуған ауылы янындағы тәбиғәткә битараф ҡала алмаған.\nТау башындағы был урын йәшәреп, пар сығып ятҡанлыҡтан, Рамаҙан Әүхәҙей улы ҡыҙыҡһынып, һыу урынылыр, тип лом менән соҡоп, таштарын алып, быраулап ҡарай. Ҡапыл урғылып сыҡҡан һыуға тәүҙә үҙе лә албырғап ҡала. Артабан ауыл йәштәрен саҡырып, күмәкләшеп шишмә урынын рәтләргә тотона. Аҡһаҡал үҙ аҡсаһына тимерҙән иретеп йәбештереп будка ҡуйҙырта, ете тажлы ҡурай эшләтә. Аҙаҡ тау итәгенә йәнә үҙ иҫәбенә беседка төҙөтөп, уның тирә-яғын матурлап кәртәләп ала. Алыҫ юлдан килеүселәр ошонда туҡтап, саф һыулы тау шишмәһенең һыуын эсеп, һыуһындарын ҡандырып, бер аҙ ял итеп китһен тип тырыштым, ти Вәзәм аҡһаҡалы.


Бөгөн баш ҡалала шәкәр диабеты менән сирле балалар һәм үҫмерҙәр араһында үткән төбәк-ара фестивалгә йомғаҡ яһалды. Сара шәкәр сиренә дусар булған мәктәп уҡыусыларының ижади һәм спорт һәләтен асыуға, уларҙы йәмғиәткә яраҡлашыуға өйрәтеүгә йүнәлтелгән.\nФестивалдә Волга буйы федераль округы балалары ҡатнашты. Улар өсөн төрлө конкурстар ойошторолдо. Дисциплиналар араһында ҡаяға үрмәләү, эстафеталар, оҫталыҡ дәрестәре, спектаклдәр һәм лекциялар ҙа бар ине. Фестивалдең Гала-концертында 6 балаға инсулин помпаһы алыу өсөн гранттар тапшырылды. Фестивалдең ойоштороусылары булып Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау һәм Мәҙәниәт министрлыҡтары сығыш яһаны.


Үҙе бер ҡышҡы һабантуй!\n26 Ғинуар 2021, 14:23\nӘ нәҡ Ҡоҙғон-Әхмәрҙә үткән ярышҡа килгәндә иһә, һәр ваҡыттағыса ҙур күтәренкелек менән үтте ул. Ярыш трассаһын әҙерләү, аш-һыу хәстәрләү, Маҡтау ҡағыҙҙарын яҙыу, бүләктәр алыу, заездар араһындағы бушлыҡты йыр-моң менән тулыландырыу ойоштороусылар, уларҙы күтәреп алыусы ауылдаштар иңенә төштө. Һәр береһе тиерлек сараға үҙ өлөшөн индерҙе. Кемдәрҙелер айырып әйтеүе яҙыҡ булыр, ахырыһы. Ауылдаштар был юлы ла һынатманылар.\nЗаездар 6 төркөмгә бүленде һәм унда 38 һыбайлы көс һынашты. Һәр заездың билдәләнгән үҙ саҡрымы. Тәүге заезда улар 1,5 йәшлек байталдарҙа ярышты. Әле һыбай йөрөүгә ныҡлап та өйрәнеп бөтмәгән, шул уҡ ваҡытта ҡурҡағыраҡ йәш юртаҡтарҙы һынап ҡарау мөмкинлеген асҡан тәүге заезда беренселекте Зиннур Ҡәҙерғолов хужалығының “Знак” ҡушаматлы юртағында Альфред Мөхәмәтйәров алды. Учалынан Тимур Калмыков “Арбалет”ында (“Батыршин” шәхси хужалығы) - икенсе, Әбйәлилдән Раяз Карабандин “Юлдаш” ҡушаматлы юртағында өсөнсө булып финиш һыҙығын үтте. Өс йәшкә тиклемге юртаҡтар араһында ла сабыш көсөргәнешле барҙы: йә береһе, йә икенсеһе алға сығырға тырышты. Шулай ҙа Учалынан “Молния”- ла Илгиз Ғөбәйҙуллин, Тимер юл ауылынан Гордей Дятлов “Арғымаҡ”та, Ҡоҙғон-Әхмәрҙән Илнур Нәҙербаев “Ракета”һында тәүге урындарҙы береһенә лә бирмәне һәм лайыҡлы рәүештә миҙал, Маҡтау ҡағыҙы һәм аҡсалата бүләккә лайыҡ булды.\nБашҡорт аттары 1 саҡрым да 300 метрҙан торған арауыҡты өс тапҡыр урарға тейеш булды. Был юлы ла башҡорт аттары үҙҙәренең сыҙамлы, талымһыҙ икәнен тағы ла иҫбатланы. Учалынан “Шатлыҡ”та Динар Фазлетдинов финишҡа тәүге булып килеп шатландырһа, “Ялҡын”да Винарис Вәлиев (Айгиз Вәлиев КФХ-һы) һәм “Абрек”та Арсен Таипов (Радик Фазлетдинов КФХ-һы) икенсе һәм өсөнсө урындарҙы бүлеште. “Эшсе аттар” заезында Илнур Нәҙербаев менән “Армат”ҡа (ат хужаһы Әмир Йосопов), Учалынан Тимур Калмыков менән “Самурай”ға, Илнур Хисмәтов менән “Осҡон”ға етеүсе булманы. Афарин, еңеүселәр!\nҠышын буран туҙҙырып, сыбыртҡы уйнатып егелгән саналарҙа уҙышыу - халыҡтың иң яратҡан заездарының береһелер. Заезды күҙәтеүе лә мауыҡтырғыс күренеш. Ситтән күҙәтеп, һоҡланып тороуы ғына еңел икән, ә бына ат хужаларына ҡышҡы һыуыҡта өшөргә лә тура килде. Ә беренселек Ҡоҙғон-Әхмәрҙән бейеүсе “Буян”да һәм хужаһы Эдуард Зәбировта. Әзекәйҙән Рәфис Ғиззәтуллин “Ветерок”та елдәй елеп кенә - икенсе, “Карапузик”та Рушан Таһиров (Зиннур Ҡәҙерғолов хужалығы) өсөнсө булып финишҡа килде.\nНиндәй сабыш бәйгеһеҙ үтһен инде. Һуңғы заезд - бәйге. Был юлы юғары баҫҡыстарҙы учалылар яуланы. Пьедесталда - Арсен Таипов (Радик Фазлетдинов хужалығының “Сармат” ҡушаматлы аты), Динар Фазлетдинов (Рөстәм Фазылов КФХ-һының “Сокол”ы), Валера Филиппенко (“Батырхан”).\nМатериалдың тулы вариантын гәзиттең 8-се һанында уҡый алаһығыҙ.


Станогы ла уның бейеп тора\n6 Сентябрь 2018, 12:20\nНәзәкәтле Нәзирә Заһит ҡыҙын ҡырҡ йылға яҡын станок артында тороп, төрлө тимер деталдәр эшләй алған оҫталарҙан-оҫта токарь тип, әлбиттә, уйлап та бирмәҫһең. Һеҙ, моғайын, сәхнә кешеһелер, тип таныша ханымды тәүгә күргәндәр. Уныһы ла яңылыш түгел, заманында эшләгән еренә Стәрлетамаҡ мәҙәни ағартыу техникумының бейеү бүлегенән йәш ҡыҙҙы уҡырға ебәреүҙәрен һорап, биш тапҡыр саҡырыу килә. Әммә һылыу әсәһенең «кеше эшләп ашарға тейеш, апайыңдар һымаҡ заводҡа бараһың» тигән һүҙен йыҡмай.\nКүңел түңәрәклеге йөҙөнә яҙылған уның. Хеҙмәтенә күрә хөрмәт күреүенә лә һөйөнөп бөтә алмай. Быйыл уға «Башҡортостандың атҡаҙанған торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәре» тигән исем бирелгән. Ә тормош иптәше, ғүмер буйы бер заводта иретеп йәбештереүсе булып эшләп абруй ҡаҙанған Рәил Ғәбделислам улы – Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе. Ярты быуатҡа яҡын ярһыуҙарын да, яныуҙарын да хеҙмәт менән баҫып йәшәй Ғәбиҙуллиндар.\nНәзирә ханым – Дим буйы ҡыҙы. Ҡалала байтаҡ йәшәһә лә, кинйәкәй булараҡ, атай нигеҙен һаҡлауҙы бурыс итеп алған. Тормош иптәше менән ауылдағы өйҙәрен заманса итеп яңыртҡандар, гөрләтеп баҡсаһын да үҫтерәләр. «Эх, ауыл һағындыра, тик ҡайтыр нигеҙ юҡ, тигәндәргә ҡарап йән әрней. Апайҙарым, туғандарым килеп ял итерлек урын тота алыуым – иң ҙур ғорурлығым», – ти ул.\nӘсәһе Файзаны, Миәкә районы Сатай-Бөрйән ҡыҙын, яңы ғына БДУ-ның математика факультетын тамамлаған атаһы, Әлшәй егете Заһит, тәү күреүҙән оҡшата. Ауыл сәхнәһендә Ғәлиәбаныуҙы уйнаған һылыуҙы шул уҡ кис санаға һалып урлап ала ла ҡайта. Башта һис күңеле ятмаҫ һымаҡ тойолһа ла, тора-бара ирен яратып китә йәш ҡатын. Тиҙҙән Никифарҙа парторг булып эшләгән белгесте Балғажы ауылына мәктәп директоры итеп күсерәләр. Балалар ишәйә, йорт һала башлайҙар. Заһит ағай ҡатынын шул тиклем яратҡан була, юҡлыҡҡа ҡарамай гел матур кейендерә. Файза апай ете ҡыҙ таба, тик Сәлимә исемлеһе ҡыҙылсанан һәләк була. Кинйәкәйҙәре Нәзирә ваҡытынан алда бик бәләкәй булып тыуа, әҙәм булмаҫ, ҡарап ыҙалама, тип сумкаға бикләп тотторалар ҡатынға бала табыу йортонан сыҡҡанында сабыйҙы. Шаңҡыған әсә уны асып та ҡарамай өйгә алып ҡайта. Ярай әле тиктормаҫ оло ҡыҙы «бәпес ҡайҙа?» тигәс, ымлап күрһәтә. Сумканы асып ебәрһәләр, Нәзирә күҙҙәрен ҙур итеп асып ҡарап ята. Апайы уны йыуындырырға булып, йылымыс һыуға төшөрә. Шунан тас ситенә сат йәбешкән кескәй ҡулдарҙы үҙе генә ысҡындыра алмағас, әсәһен саҡыра... Нәзирә ханыма Файза апай иҫән саҡта был тарихты илай-илай нисә һөйләгәндер. Сымыры ҡыҙ бик тиҙ нығынып, ҡурсаҡтай булып үҫеп китә. Дәртләнеп донъя көткән ғаиләгә көтмәгәндә бәлә килә, кинәт Заһит ағай вафат булып ҡала.\nФайза апай ауырлыҡтарҙан баҙамай, төҙөлә башлаған өйҙө эшләтеп бөтөрөп, ихаталарын уратып, яңы аҙбар-ҡуралар һалдырып үҙ аллы донъя көтә. Күпләп тауыҡ, өйрәк, ҡаҙ, күркә себештәре үҫтерәләр. Сөгөлдөр яланынан дүртәр гектар өлөш алып эшкәртәләр. Уның ҡарауы, шәкәргә, ашлыҡҡа йонсомайҙар. Мискәләп емеш ҡайнатмалары әҙерләйҙәр. Тары, борсаҡты ла етерлек алып, үҙҙәре ярма һала. Алабута, кесерткән орлоғо һуғалар, ат ҡолағы йыялар, малдары ас тормай. Хатта апайҙары менән йүкәнән үҙҙәре таҡта ярып, ихатаны уратып ҡуялар. Һис бирешмәй ҡыҙҙар, балтаһын да тота, бесәнен дә саба.\nТик ҡайһы саҡ атайһыҙлыҡ барыбыр ҙә үҙәккә үтеп китә. Бер шулай кисләтеп кенә көтөүсенан ат һорап алып, әсәһе ике апайы менән алты йәшлек Нәзирәне утынға алып китә. Барып етеүҙәренә колхоз арбаһының тәгәрмәсе тирелә. Ни эшләһендәр, ат гел эләкмәй, әсәһе апайҙары менән тәгәрмәсте күтәреп ауылға китә. Бәләкәй ҡыҙ утын өҫтөндә ат ҡарауылларға ҡала. Ҡараңғы тиҙ төшә, ат бышҡырған ыңғайға өкөләр уфылдауына һиҫкәнгән бала дөм-ҡара төндә ҡалтыранып, туғандарының урап килеүен көткәнен әле лә һиҫкәнеп хәтерләй. Ҡайһы берҙә иптәштәренең аталары урамдан ҡырын тейәп ҡайтып барыуын күрһә, эх, иҫерек кенә булһа ла, атайың булһа ине, тип хыяллана. Күпме һоратып килмәһендәр, әсәһе ҡабат кейәүгә бармай, сығыр инем дә, Заһитҡа тиңде тапһағыҙ, тип кенә ҡуя. Апайҙары бер-бер артлы буй еткерә, иң олоһо күрше ауыл тирмәненә эшкә төшә, ҡалғандары Өфө заводтарына урынлаша. Бәләкәйҙән йырлап-бейеп йөрөгән Нәзирә иһә бейеүсе булырға хыяллана.\nУл унынсы класты бөтөргән йылды Хәлиҙә апайы радиотехника техникумына уҡырға инә, әртислеккә барһаң, әсәйгә икебеҙҙе уҡытыу ауырға төшөр, быйылға училищеға инеп тор, ти. Күңеле төшкән ҡыҙ йәй буйы ауылда үҙен эш менән баҫа, хатта бәҙрәфкә тиклем яңыртып ҡуя. Ҡалаға һуң килә, лаборант йә оператор кеүек һөнәрҙәргә урын ҡалмағас, стипендияһы юғары тип токарь һөнәрен һайлай. Училищеға яҡын торған еңгәләрендә йәшәй, улары таң һарыһынан эшкә киткәс, балаларын уятып, тәрбиәләп, береһен – балалар баҡсаһына, икенсеһен мәктәпкә илтеү йәш ҡыҙға йөкмәтелә. Уҡыған еренә «Химиктар һарайы»нан килеп, курстан бер үҙен бейеү түңәрәгенә һайлап алалар. Шунда йөрөүҙән йәм таба ҡыҙ, яңғыҙ бейеүҙәренә үҙе костюмдар тегә, бигерәк тә һинд бейеүен яратып башҡара. Диплом алғас, Стәрлетамаҡ мәҙәни ағартыу техникумына йүнәлтмә биргәстәре, барып имтихандар тапшыра. Тик әсәһенең, миңә әртис кәрәкмәй, ана апайыңдар һымаҡ йүнле эшкә, заводҡа бар, тигәненә ҡаршы тора алмай. Ул саҡтағы 22-се заводҡа (һуңғараҡ «Нефтехим», «Башнефть» системаһы) эшкә төшә, шунда буласаҡ тормош иптәшен осрата. Улдары Динар тыуа. Тырыш хеҙмәте өсөн төрлө илдәргә путевкалар менән дә бүләкләнә. Заводта ла үҙешмәкәр түңәрәктә ҡатнаша. 1996 йылда Октябрьский районының торлаҡ-коммуналь хужалығына токарь булып күсә. Үҙ участкаһын ғына түгел, бөтә район бүлексәләрен хеҙмәтләндерә ул, ҡаланың коммуналь хужалыҡ етәксеһе сит ил тракторҙарына йә башҡа техникаға алмаш деталдәр тапмағанда, эшләһәң, һин генә булдыра алырһың, Нәзирә Заһит ҡыҙы, тип үҙе шылтыратҡан саҡтары ла була хатта. Атҡаҙанған хеҙмәткәр исемен дә уға ҡала хакимиәте юллай.\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 8-се (2018) һанында уҡығыҙ.


Сәскәләр һәм хуплау һүҙҙәре менән: «Өфө» аэропортында Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы еңеүселәрен — «Ағиҙел» командаһын ҡаршы алдылар // Спорт | новости башинформ.рф\n17:50, 25 апреля 2018 Спорт\nРауза гөлләмәләре, хлопушкалар һәм хуплау һүҙҙәре. Көйәрмәндәр «Ағиҙел» ҡатын-ҡыҙҙар хоккей командаһын ошолай ҡаршы алды. Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы еңеүселәре баш ҡалабыҙға 25 апрелдә көндөҙ ҡайтып төштө. Аэропорттың вокзал яны майҙанында уларҙы сюрприз көтә ине.\n«Был ҡыуаныслы хәл! — тине «Ағиҙел» ҡапҡасыһы Анна Пругова. — Беҙҙе шулай ҡаршы алырҙар тип көтмәгәйнек. Ҙур рәхмәт! Бик шатбыҙ. Беләһегеҙме, был яңы еңеүҙәргә илһамландыра!».\nКөйәрмәндәр Башҡортостандың баш ҡалаһына килтерелгән трофейға ҡағылып ҡына ҡалманы, яңы чемпиондар һәм «Ағиҙел»дең тренерҙар штабы менән фотоға ла төштө.\n«Был минең өсөн чемпионаттың өсөнсө «алтын»ы. Быйылғыһы Өфө өсөн тәүге булыуы менән үҙенсәлекле. «Ағиҙел» — минең өсөн тыуған команда. Тап шуға ла мин бында оҙаҡҡа ҡалырға теләйем», — тип белдерҙе Өфө клубы форварды Ольга Сосина.\n«Ағиҙел»дең баш тренеры Денис Афиногенов һүҙҙәренсә, еңеүсе команданың сере ябай — ҙур эш.\n«Плей-офта ҡыҙҙар тупланды, бер бөтөнгә әүерелде. Беҙ башҡа тренерҙар менән уларҙы күмәкләп тә, айырым да саҡырҙыҡ. Улар барыһын да аңланы, ҡамасауларға ғына ярамай ине, — тине Денис Афиногенов. — Был беҙҙең өсөн генә түгел, Өфө һәм Башҡортостан өсөн дә ҙур бүләк».\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 23 апрелдә тарихта тәүге тапҡыр Өфөнөң «Ағиҙел» командаһы ҡатын-ҡыҙҙар араһында хоккей буйынса Рәсәй чемпионатында алтын миҙалдар яуланы һәм республиканың баш ҡалаһына Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы кубогын алып ҡайтты. Хоккейсыларҙы оло еңеүҙәре менән тәүгеләрҙән булып төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов ҡотланы. Ошо көндәрҙә команда тулы составта республика етәксеһе менән осраша.\nТеги: Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы, кубок, Ағиҙел


Ғүмеребеҙ хаҡындағы аяттар | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Ғибрәтле ҡиссалар, хикәйәттәр, вәғәздәр > Ғүмеребеҙ хаҡындағы аяттар\n« Ғайса пәйғәмбәр сәхифәләре\nҒүмеребеҙ хаҡындағы аяттар\n«Үҙенең бойороуҙарын Аллаһ күктән Ергә төшөрә. Аҙаҡ килеп, һеҙҙең иҫәп менән мең йылға тиңдәшкән бер көндө һеҙҙең үҙегеҙ ҡылған ғәмәлдәр Ерҙән күккә күтәрелә».\n«Әс-Сәждәһ» (Сәждә) сүрәһе, 2-се аят\n«Ҡиәмәт сәғәтенең ҡасан һуғасағын да Аллаһ үҙе генә белә, ямғырын да яуҙыра, әсә ҡарынында ни барын да Ул белә. Үҙе менән иртәгә нимә буласағын, ҡайҙа үлеп ҡаласағын кеше үҙе генә белмәй».\n«Луҡман» (Лоҡман) сүрәһе, 34-се аят\n«Ваҡыты килеп еткәс, бәндәләрҙең әжәлдәре лә бер сәғәткә иртә булмаҫ, бер сәғәткә һуңға ҡалмаҫ».\n«Ән-Нәхл» (Бал ҡорттары) сүрәһе, 61-се аят\n«Шуның өсөн дә, — ти Аллаһ, — эй, иман килтергәндәр! Байлыҡтарығыҙ ҙа, балаларығыҙ ҙа һеҙҙе Аллаһты зекер итеүҙән бүлдерә күрмәһен». Аллаһты онотҡан кеше Уның рәхмәтенән дә мәхрүм ҡала.\n«Үлем сәғәте һуғып: «Эй, Раббым! Әгәр ҙә үлемемде бер аҙға ғына кисектерһәң, саҙаҡаларын да биреп торор инем, иман менән дә йәшәр инем», — тип әйтер көн еткәнсе, Беҙ биргәндәрҙе файҙалы урындарға тотоноп ҡал!»\nАллаһ Ул әжәле еткән бер кемдең дә үлемен кисектермәҫ, кемдәр нимә эшләгәнен Ул белеп тора.\n«Әл — Мунафиҡун.» (Монафиҡтар ) сүрәһе, 9 -11-се аяттар\n«Әгәр ҙә уларҙан кем дә булһа берәүгә үлем килһә, ул: «Мине донъяға кире ҡайтар! Элек иҫәпкә лә алмай ҡалдырған игелектәрҙе эшләп ҡалыр инем, — тип ялыныр. Юҡ инде! Былар буш һүҙ. Ҡайтарыуҙар юҡ. Араларға кәртәләр ҡоролған, ҡәберҙән ҡубарылғанға тиклем улар юҡҡа сығарылмаҫ!»\n«Үлсәүендә игелектәре ауыр тартҡандар Ҡиәмәт көндө уңыш ҡаҙаныр, игелектәре еңел тартҡандар — үҙҙәрен үҙҙәре һәләкәткә алып барған кешеләр. Уларҙың урыны — йәһәннәм. Биттәрен ут көйҙөрөр, тештәре ыржайып торор...»\n«...Эй, Раббыбыҙ! — тиерҙәр улар. — Бәләләр уратып алды, аҙашып йөрөгән ҡәүемгә әйләндек.\nЭй, Раббыбыҙ! Йәһәннәмдән сығар. Донъябыҙға ҡайтыр булһаҡ, үҙ-үҙебеҙҙе былай хурлыҡҡа төшөрөп йөрөмәбеҙ».\n«Ут тарафына күҙемдән юғалығыҙ! — тиер Аллаһ, Минең менән һүҙ көрәштермәгеҙ! Ҡолдарым араһында; «Эй, Раббыбыҙ! Беҙ иман килтерҙек, гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡа, ғәфү ит!» — тигәндәр ҙә булды. Уларҙан көлөп һеҙ мәсхәрәгә ҡалдырып йөрөнөгөҙ, көлөп йөрөүҙәрегеҙ Аллаһ тураһында онотторҙо. Сабыр булғандары өсөн бөгөн Мин уларға әжерен бирҙем, улар үҙ теләктәренә өлгәште...».\nШул уҡ сүрәнең һуңғы аяттары\nҮлемдән ҡасып ҡалып буламы?\nҮлем фәрештәһе — Ғазраил — бер ваҡыт Сәләймән, ғәләйһис-сәләм, хозурына килә һәм шунда булғандарҙан берәүгә оҙаҡ ҡына ҡарап тора ла сығып китә,\n— Эй, Аллаһ илсеһе! Һиңә килгән кеше кем ине? — ти был әҙәм.\n— Үлем фәрештәһе, — ти пәйғәмбәр.\n— Ул миңә бик оҙаҡ итеп текләп ҡарап торҙо, мин уның йәнемде алыуынан ҡурҡам, ҡотҡара күр! — тине кеше.\n— Ә нисек итеп ҡотҡара алам?\n— Елдәреңә бойор, — ти кеше, — хәҙер үк мин алыҫҡа, Һиндостандың төпкөл бер еренә илтеп ташлаһындар. Бәлки, ул мине юғалтыр ҙа, ҡабат таба алмаҫ!\nЕлдәренә бойороҡ бирә Сөләймән. Тегеләре уны Һиндостандың төпкөл бер еренә илтеп ташлай. Байтаҡ ваҡыттар үткәс, үлем фәрештәһе тағы ла Сөләймән эргәһенә килеп инә.\n— Тәүге тапҡыр килгәнендә ниңә тип теге кешегә бик оҙаҡ текләй ҡарап торҙоң? — ти Сөләймән.\n— Ул кешенең йәнен миңә алыҫ Һиндостан ерендә алырға бойоролғайны, ә ул бында — һинең эргәндә ултыра. Аптырап ҡалдым. Аҙаҡ Аллаһ тәҡдире менән елдәр уны ана шунда илтеп ташланы. Йәнен алып килдем, — тигән Ғазраил.\nҮҙ пәйғәмбәрҙәрен Аллаһы Тәғәлә кешеләр күңелен үҙ ризалығына лайыҡ булырлыҡ рухи зирәклек менән яҡтыртыу, уларҙа күркәм сифаттар тәрбиәләү өсөн ебәрә. Рухи яҡтан күҙе асылған кеше тормош тураһында ла ихлас уйлана белә; уйлана белмәгәндәр генә мәңге йәшәр осон донъяға тыуған кеүек тәкәббергә әйләнә, тиҫкәрелеккә бирелә. Тиҫкәре кешенең яҙмышы ла аяныслы.\nБыл фани донъяла Нух, ғәләйһис-сәләм, мең йылға яҡын ғүмер итә. Үлер алдынан унан һорайҙар: «Эй, халыҡтар атаһы! Күпме ғүмерҙәр йәшәгән пәйғәмбәрһең. Был фани донъя тормошо тураһында нимә әйтә алаһың?»\n«Донъя, — тигән ул, — ике яҡта ла ишек уйылған бер өй кеүек. Ишектәрҙең береһенән килеп индем, икенсеһенән сығып киттем».\nШуның өсөн улына ла нәсихәт биреп өйрәтә ул: «Эй, улым! Аллаһтың берлегенә инан. «Лә Иләһи илләл-лаһ!» кәлимәһен әйтеп кенә тор. Әгәр ҙә бизмәнеңдең бер яғына ете күк менән ете ерҙе ҡуйып, икенсе яғына шәһаҙәт кәлимәһен һалһаң, тәүхид һүҙҙәре уларҙан ауырыраҡ тартыр ине», — тигән.\n— Үлгәндән һуң үкенмәгән кеше булмаҫ. Яҡшы кешеләр яҡшылыҡтарын күберәк эшләп өлгөрмәгәнгә үкенер, яман кешеләр яманлыҡтан тыйылып, тәүбә итмәгәндәренә үкенеп бөтә алмаҫ.\nМосолман кеше теленә нимә килһә, шуны һөйләп бармай, һәр ваҡыт тыйнаҡ булырға тырыша, сөнки дин уға әҙәп дәрестәре биреп тора. Донъя көткәндә лә, дини йолаларҙы үтәп йөрөгәндә лә, Ҡөрьән уҡығанда ла.\nСәхәбәләрҙән Ғосман атлы берәү үлеп ҡалғас, уның ҡатындарынан береһе пәйғәмбәребеҙ алдында: «Хәҙер ул ҡоштай талпынып йәннәткә осто инде!» — тип ҡуя. Был һүҙҙәрҙән пәйғәмбәребеҙҙең хатта ҡаштары йыйырыла: «Мин — Аллаһ илсеһе, әммә мәрхүм менән нимә булырын белмәйем, ә һин уны ҡайҙан беләһең?» — ти. Шундай ауыр саҡтарҙа ла уйламай нитмәй юҡ-бар һөйләүҙәрҙән кешеләрҙе тыя. Кешегә хөрмәт менән һуңғы юлға оҙатыу — бер, йәненең ҡайҙа барып юлығасағыи юрап ҡалыу — икенсе. Уныһы бәндә эше түгел.\nӨхөд һуғышы ҡаһармандары күмелгән зыяратҡа пәйғәмбәребеҙ көн һайын тиерлек барып йөрөй. Шул саҡтарҙа ла ул: «Һеҙ йәннәттәргә юл тоттоғоҙ, урынығыҙ — йәннәттә!» — тип әйтмәй. «Әгәр ҙә йәннәткә һеҙ ҙә инмәһәгеҙ, унда кемдәр инер икән?» — тип кенә ҡуя.\n«Йәннәткә инеүҙең иң тура юлы — изгелек», — тип өйрәтә ул.\nҮҙенең яралтылмыштары булған бәндәләр тормошон Аллаһ биш ваҡытҡа бүлә.\nШул бишәүҙең береһе — донъя тормошо — һынау, Ахирәттең игенлеге, мәңгелеккә барыу юлына әҙерлек.\nАллаһы Тәғәләгә һәм Ҡиәмәт көнөнә, Ҡиәмәт көнөндә хисап буласағына инаныу — бәндәләр өсөн үҙ ғәмәлдәрен үлсәп барыу, үҙеңдә яуаплылыҡ тәрбиәләү юлы.\nИманға килмәгәндәрҙән берәү бер ваҡыт мосолман менән бергә балыҡҡа бара. Иманһыҙ кеше үҙенең ялған аллаларын телгә ала-ала ҡармаҡ һала — һалған һайын берәр балыҡ ҡаптырып тора. Шул рәүешсә бик күп балыҡ тота. Ә мөьмин иһә Аллаһы Тәғәлә исеме менән ҡармаҡ һалып тап ҡояш батҡанға тиклем бер балыҡтан башҡаны эләктерә алмай. Тарта торғас, уныһы ла ысҡынып китә.\nИманһыҙ кешенең һауыты балыҡ менән тула, мөьмин буш ҡул менән ҡайта.\nМөьмингә күҙ-ҡолаҡ булыу өсөн ебәрелгән фәрештә был эшкә бик тә хурланып күккә аша һәм... мөьминдең йәннәттәге урынын күреп ҡала. «Валлаһи, тип әйтәм, был мөьминдең урыны йәннәттә икән дәһа, тимәк, уның ерҙәге михнәттәрендә бер ниндәй ҙә зарар юҡ», — тип, иманһыҙҙың да урынын ҡарай һәм уның йәһәннәмдә булыуын күреп: «Валлаһи, был иманһыҙҙың да донъялыҡтағы уңыштарынан бер файҙа юҡ икән бит!» — тип тынысланып ҡала.\nПәйғәмбәребеҙ ҙә әйткән бит: «Ниндәй ҙә булһа берәй ауырыу сәбәпле бәндә тәненә тырнаҡ осо тиклем генә кәмселек килһә лә, уның шул урыны йәннәттә булыр, — тигән. — Тәндең ниндәйҙер бер өлөшө йәннәттә була икән, шул һыҙланыуҙарға эйәреп уның бөтә тәне лә йәннәткә инер».\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 15.09.2017 в 11:55, и размещена в категории Ғибрәтле ҡиссалар, хикәйәттәр, вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


16 Ноябрь 2010, 14:16\nБашҡортостан Республикаһының Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау буйынса дәүләт комитеты рәйесе Илдар Әхмәтшин билдәләүенсә, үткән айҙа беҙҙә аҙыҡ-түлеккә хаҡ артмаған тиерлек. Хаҡтарҙың тотороҡланыуына ауыл хужалығы йәрминкәләре менән республиканың сауҙа селтәрҙәре үткәргән «Социаль кәрзин» акцияһы ла ҙур өлөш индергән.\nМониторинг буйынса, үткән айҙа йәшелсәләргә хаҡ төшкән, әммә уны әллә ни һиҙелерлек тип әйтеп булмаҫ ине – баҡса емештәре бер-ике һумға ғына арзанайған. Дөйөм алғанда, картуфтың килограмы – 22,91, кәбеҫтәнеке – 22,03, һуғандыҡы – 19,06, ә инде кишерҙеке 29,02 һум тәшкил итте.\nНишләптер һыйыр итенең хаҡы саҡ ҡына артып киткән. Хәҙер уның килограмын республикала яҡынса 170,03 һумға алып була. Ә бына һарыҡ ите ике генә һумға булһа ла арзанайған. Әйткәндәй, республиканың аҙыҡ-түлек баҙарын күҙәтеүселәр билдәләүенсә, иң арзан аҙыҡ-түлек Стәрлетамаҡ ҡалаһында һатыла, унда икмәк тә, картуф та арзаныраҡ. Шулай ҙа унда шәкәр башҡа ерҙәгенән ҡиммәтерәк. Ә иң арзан ит алыу өсөн Сибайға барырға кәрәк – унда һыйыр итенең килограмы яҡынса – 163,68, һарыҡтыҡы 180,36 һум тора.\nОктябрь айында үҫемлек майы менән аҡ майға хаҡ артҡан.\nБыйыл ҡоролоҡ беҙҙе генә түгел, алыҫтағы Бразилияны ла бөлгөнлөккә төшөргән. Был ил донъя баҙарына шәкәр сығарыуы менән билдәле. ҡоролоҡ булғас, шәкәр етештереү өсөн сеймал бик аҙ йыйылған. Шуға ла хәҙер шәкәргә хаҡ артыуы көтөлә. Башҡортостан Бразилиянан ныҡ ҡына алыҫта ятһа ла, хаҡтарҙың үҙгәреше беҙҙе лә урап үтмәйәсәк. Улай ғына тип яҙыу аҙ, беҙҙә шәкәрҙең хаҡы арта башланы ла инде. Мәҫәлән, баш ҡаланың Гурьев баҙарында быға тиклем бер тоҡ шәкәр 1600 һум торһа, хәҙер 1800 һумға етте. Йәй башланып ҡына торғанда, уны 1300 һумға ла алып була ине. Ауыл ерендә бер килограмм шәкәрҙе 40 – 42 һумға уҡ һата башланылар ҙа инде. Өфө лә ҡалышмай – Үҙәк баҙарҙа шәкәрҙең килограмы 37 – 39 һум тора. Йәшелсәләрҙе лә арзан тип әйтеп булмай.\nТиҙҙән республикала ит йәрминкәләре башланасаҡ. Улар иттең хаҡын бер аҙ төшөрөр тигән өмөт бар.\nТүбәндәге таблицаға күҙ һалайыҡ. Ул Өфөнөң Үҙәк баҙары миҫалында 15 октябргә ҡарата бер килограмм аҙыҡҡа бирелгән.\nХаҡтар – һумда\nПомидор\t95 – 100\nҡыяр\t85 – 110\nБер шешә «Злата»\nүҫемлек майы\t67 – 69\nВиноград\t90 – 110\nКартуф\t25 – 32\nҺуған\t23 – 30\nКишер\t35 – 42\nКәбеҫтә\t27 -– 32\nҺыйыр ите\t140 – 220\nҺарыҡ ите\t220 – 250\nСлива\t95 – 100\n«Бүләк» алмаһы\t50 – 55\nДөгө ярмаһы\t35 – 43\nМакарон изделиелары\t30 – 35\nҡарабойҙай ярмаһы\t48 – 55\nТары ярмаһы\t26 – 36\n(һатыусылар уның хаҡы тиҙ арала ҡарабойҙайҙы ҡыуып етәсәк тип фаразлай ине, шөкөр, әлегә был ярманың хаҡы тотороҡло)\nАҡ май\t124 – 136\nАуыл эремсеге\t100 – 200\n0,7 литр ауыл ҡаймағы\t140\n10 дана йомортҡа\t27 – 60


Ике батыр яҙмышы\n23 Апрель 2020, 17:00\nЗаһиҙулла менән Ғилметдин Өмбәт ауылының Һыртъяҡ урамында ут күрше булып йәшәгәндәр. Бәләкәйҙән дуҫ булып, бергә уйнап үҫәләр. Шаян, теремек малайҙар мәктәптә бик тырышып уҡыйҙар, заманаһына күрә яҡшы белем алалар, Заһиҙулла 8-се класты тамамлай. Унан колхозда эшләйҙәр. Был фотола улар инде еткән егеттәр, Заһиҙуллаға әрме хеҙмәтенә барырға повестка килгән икән. Ауылға фотограф килгәс, ике дуҫ иҫтәлеккә фотоға төшәләр. Һәм был фото минең алдымда ята. Унан береһе моңһоу, уйсан, икенсеһе шаян ҡарашлы егеттәр ҡарап тора. Артабанғы яҙмыштары нисек булыры тураһында уйланылармы икән шул саҡта?! Әгәр һуғыш булмаһа, был егеттәрҙең томошо юлы нисегерәк булыр ине икән? Заһиҙулла Сырлыбаев (һулда) һәм Ғилметдин Сырлыбаев тураһында тулы мәҡәләне сайтта һәм гәзиттә уҡығыҙ.\nЗаһиҙулла менән Ғилметдин Өмбәт ауылының Һыртъяҡ урамында ут күрше булып йәшәгәндәр. Бәләкәйҙән дуҫ булып, бергә уйнап үҫәләр. Шаян, теремек малайҙар мәктәптә бик тырышып уҡыйҙар, заманаһына күрә яҡшы белем алалар, Заһиҙулла 8-се класты тамамлай. Унан колхозда эшләйҙәр. Был фотола улар инде еткән егеттәр, Заһиҙуллаға әрме хеҙмәтенә барырға повестка килгән икән. Ауылға фотограф килгәс, ике дуҫ иҫтәлеккә фотоға төшәләр. Һәм был фото минең алдымда ята. Унан береһе моңһоу, уйсан, икенсеһе шаян ҡарашлы егеттәр ҡарап тора. Артабанғы яҙмыштары нисек булыры тураһында уйланылармы икән шул саҡта?! Әгәр һуғыш булмаһа, был егеттәрҙең томошо юлы нисегерәк булыр ине икән?\nЗаһиҙулла Сырлыбаев Дәүләтша һәм Ғәйникамал ғаиләһендә донъяға килә. Тағы ла уның туғандары – Ғәйзулла, Ғизиназ, Мостафа, Мәсҡүҙә лә була. Һуғыш алға ҡуйған бөтә пландарҙы, хыялдарҙы селпәрәмә килтерә. 1906 йылда тыуған оло улдары Ғәйзулла 1943 йылда һуғышҡа алынып, яу яланында ятып ҡала. “Хәтер китабы”нда уның тураһында “хәбәрһеҙ юғалды” тигән яҙыу ғына бар. Ҡатыны Мәймүнә өс балаһы менән тороп ҡала.\nИкенсе улдары Мостафа (1914 йылғы) 4 класс белемле була. Колхозда йәштән үк бригадир булып эшләй башлай. Һуғышҡа тиклем район Советына депутат итеп һайланып, дүрт йыл шул бурысты аҡтара. Уның бәләкәйҙән бер күҙе күрмәй, шул сәбәпле, һуғышҡа алынмай. 1945–1950 йылдарҙа Хоҙайбирҙин исемендәге колхозда рәйес булып, хеҙмәт юлын дауам итә. 1951–1953 йылдарҙа “Октябрь” колхозы рәйесе була. Ҡатыны Сабира менән ете бала тәрбиәләйҙәр.\nҠыҙҙары Ғизиназ Уразаҡов Мөхәмәтуллаға кейәүгә сығып, Әмир исемле улға ғүмер бирәләр. Үкенескә күрә, аяғына быҙау баҫып, Ғилминаз йәшләй генә вафат булған. Ире Мөхәмәтулла 1944 йылдың 54 майында Днепропетровск өлкәһендә һәләк була.\nМәсҡүҙәләре һуғыш ваҡытында колхозда тырышып эшләй. Һуғыштан һуң Урта Муйнаҡ ауылына фронтовик-уҡытыусы Сафа Яҡшыбаевҡа кейәүгә сыға, биш балаға ғүмер бирәләр.\nЗаһиҙулла – Дәүләтша Сырлыбаевтың өсөнсө улы. Ул илдә ҡатмарлы сәйәси хәл-ваҡиғалар барған ваҡытта – 1918 йылда тыуған. Спорт менән шөғөлләнгән, бик матур итеп йырлаған да, бигерәк тә башҡорт халыҡ йырҙарын үҙенсәлекле итеп башҡарған. Һуғышҡа алынғас, партизандар отрядында фашистарға ҡаршы көрәшкәне билдәле. 1943 йылда “партизан отрядында үлде” тигән хат ҡына килә. 1970 йылда Белоруссияның ҡыҙыл эҙәрмәндәре Воложинда батырҙың ҡәберен табып, тәүҙә Өфөгә хат ебәрәләр, унан инде Заһиҙулла Сырлыбаевтың тыуған районына яҙалар, туғандарын табалар. Уларҙың хаты һаҡланмаған, шулай ҙа ундағы юлдарҙы бик яҡшы хәтерләйҙәр: “Погиб в неравном бою как герой”. “Атайымды Белоруссияға ҡунаҡҡа ла саҡыралар, ләкин, ул ауырыу сәбәпле, унда бара алмай, – ти Иҡсан Мостафа улы. – Атайым улар менән хат алышты, ҡустыһы тураһында мәғлүмәттәр ебәрҙе”.\nФотола икенсе егет – Ғилметдин. Ул Рамаҙан һәм Сафура Сырлыбаевтарҙың ғаиләһендә тыуған. Бында өс ул: Шаһимәрҙән, Ғилметдин, Ғизылхаҡ һәм ике ҡыҙ: Маһинур, Кинйәбикә тәрбиәләнә. Ғаиләләге өс егет тә Бөйөк Ватан һуғышында Тыуған илде фашист илбаҫарҙарынан яҡлауҙа ҡатнаша. Шаһимәрҙән (1912й.) 1942 йылда һуғышҡа китә, 43-сө йылдың декабрендә хәбәрһеҙ юғала. Ғизылхаҡтары (1924 й.) Алыҫ Көнсығышта Тымыҡ океанда моряк булып хеҙмәт итеп, япон милитаристарына ҡаршы көрәшә. 1947 йылда ғына тыуған яғына ҡайтып, Маһинур тигән ҡыҙға өйләнә. Алты балаға ғүмер бирәләр.\nӘ Ғилметдиндың тарихы былай: 1917 йылда тыуған, мәктәптә белем алғас, колхозда эшләй башлай. 20 генә йәшендә Фәһимә исемле ҡыҙға өйләнә. Тәүге балалары 39-сы йылда донъяға ауаз һала. Ғилметдинды һуғышҡа 1942 йылда оҙаталар. Ул Курск дуғаһындағы һуғышта ҡатнаша, йыл ярым алғы һыҙыҡта йөрөй. Алышта уң ҡулына снаряд ярсығы тейеп, госпиталгә эләгә. Бер нисә ай дауалағас, уны комиссовать итеп ҡайтарып ебәрәләр. Тәү осорҙа бик эшләй алмаһа ла, әҙерәк нығынғас, бригадир, бухгалтер, председатель булып эшләй, һуңынан белемле белгестәр ҡайта башлағас, тынысыраҡ эшкә күсә. Егәрле, хәстәрлекле атай, ҡартай булып, хәләл ефете менән татыу йәшәп, 1994 йылда баҡыйлыҡҡа күсә.\nБына шулай, был фотолағы егеттәрҙең тарихы. Яҙмыштарының ошолай булып бөтөрөн күҙалламанылар ҙа инде улар. Заһиҙулла утлы ғәрәсәттән әйләнеп ҡайта алмаған, ә Ғилметдинға тыуған яғына ҡайтып, балаларын һөйөргә, һуғыштан бөлгән илде яңынан аяҡҡа баҫтырышырға насип була.