Бер бүрек бәрәңге » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Бер бүрек бәрәңге\n26.01.2019 Бер бүрек бәрәңге\nКөҙ яҡынлаша. Шулай ҙа урман-ҡыуаҡлыҡтар, болонлоҡтар, уйһыулыҡтар йәшел күренә. Мәгәр йүкә, ҡайындарҙа, алтын һырғалай, һары япраҡтар баҙлай. Тирә-йүн хозур. Ниндәйҙер ҡоштар моңлана, иләүҙәрендә ҡырмыҫҡалар мыжғый, ботаҡтан ботаҡҡа үрмәкселәр ау һуҙа, үлән араһында бөжәктәр ҡыжмырлай. Тәбиғәт әүәлгесә йәмле һәм йәнле. Донъяға бер ни ҙә булмағандай.\nЗәйнетдин ҡарт ҡына көҙҙөң хозурлығына әллә ни иғтибар итмәй. Ҡоҙғон ҡорҡолдауы ғына һиҫкәндереп ҡуя уны. Күңелгә шом һала, донъяның ҡотон ебәрә шул нәғәләт.\nКүптән инде йүнле аҙыҡ күрмәгән көтөүсе, етмеште ҡыуған ҡарт һуңғы ваҡытта бөтөнләй хәлдән тайҙы. Әле лә һарыҡтар артынан көскә эйәрә, аяғында йүнләп тора алмай, быуындары тотмай. Ниндәйҙер ҡөҙрәт, алға әйҙәгес уй менән көтөүҙән артта ҡалмаҫҡа тырыша. Ваҡыты шундай: колхоз һарығы тимәй, берәй асарбаҡ һуйып ашауы ихтимал. Ул-был була ҡалһа, бәләне үҙенә ябырҙар, зат-нәҫелен, ғаиләһен мыҫҡыл итерҙәр, тип ҡурҡа.\nҠарт теткеләнеп бөткән, мамығы сығып торған фуфайкаһын ҡымтып, билбауын ҡыҫыбыраҡ бәйләне, саң ҡунып, һыу һеңеп, ҡояшта ҡатҡан аламанан алама бүреген батырыбыраҡ кейҙе. Был кейемдә урман ҡарасҡыһына, ҡурҡылыҡҡа оҡшап тороуы, ҡапыл ҡаршы осрағандарҙың шөр ебәреүе лә уның өсөн барыбер. Көтөү генә имен, ҡуй ғына теүәл булһын.\nКолхоздың ҡуй малы бик ауыр ҡышланы, йәшел бесән көйшәмәгәс, арыҡҡа әйләнде. Әүәлгесә бесәнде мул итеп кем әҙерләһен?.. Ир-егеттәр һуғышта. Ҡарт-ҡоро кәрһеҙ, бисә-сәсә, бала-саға аслыҡтан йонсоған. Бәғзеләр һөйрәлеп тигәндәй йөрөй, үлеп ятҡандар ҙа бар. Мал аҙығы ла март тыуғансы уҡ бөттө. Зәйнетдин ҡарт ҡатҡан ҡамыш, йыла, уҫаҡ ҡайырыһы килтереп ҡарай ҙа бит, күмәк малдың кесе теленә лә йоҡмай. Һарыҡтар көнө буйы йән әрнетеп баҡыра.\nАстың асыуы яман. Хатта мал-тыуарҙың да. Бер көн кашарға барып ингәйне, һарыҡтар әллә ниндәй имәнес тауыштар сығарып, үҙенә ябырылды. Уҫал эт һымаҡ килеп йәбештеләр ҙә фуфайкаһын өҙгөсләй, йолҡҡослай башланылар. Ғүмер буйы көтөү көткән Зәйнетдин тәүҙә шаҡ ҡатты, бындай кеше ышанмаҫлыҡ хәлде уның тәү тапҡыр күреүе ине. Ҡарт һушына килде: йыҡһалар, үҙен дә кимерерҙәр, ҡанын эсерҙәр. Аҡырып, баҡырып, әллә ниндәй ғәйрәт менән ҡамауҙы йырҙы һәм кәртәгә менеп ҡотолдо. Йәнә күпмелер иҫе китеп торҙо. Аңына килгәс, һәнәген алып, лапаҫ башына үрмәләне һәм әллә нисә йыл элек ҡалын итеп ябылған, инде серей башлаған һаламды аҫҡа ырғытты. Ошо һалам-һолам, ағас ҡайырыһы менән яҙ еткерҙеләр, ҡыу үләнгә сыҡтылар. Күгүлән ҡалҡҡас ҡына арыуландылар, теремекләнделәр.\nЙорт-ил өсөн бер фажиғә инде ҡәһәрле һуғыш тыуҙырған аслыҡ. Асҡаҡлаған халыҡҡа имән сәтләүеге лә, киндераш та, алабута ла, күгәрсен дә, ҡарға ла, эсе эскә тейгән эт тә ризыҡ. Бәндәләрҙе ҡырағайға әйләндерә, имандан яҙҙыра икән йотлоҡ. Яуҙыра ғына яфаны, бирә генә ҡазаны. Хатта ки ҡәрҙәштәрҙе, ир-ҡатынды, балаларҙы сит-ят итә. Бер көн лапаҫ артына сыҡһа, күрше малай: “Сәпсек бешереп ашайым тигәйнем, сүмес бирмәйҙәр”, – тип һыҡтай. Ҡылый күҙ атаһы кесерткән араһына боҫоп, алан-йолан ҡаранып, ҡабалан-ҡарһалан нимәлер һоғона, сәйнәмәй йота. Ғаиләһе астан тилмерә. Ғәжәп тә, ғибрәт тә ҡылып ҡарап торҙо ул.\nӨйҙәгеләр хәлдән таймаһын тип, Зәйнетдин ҡарт көпкәләге барлы-юҡлы ризыҡҡа ымһынманы, яҙын һөтлөгән, ҡуҙғалаҡ, әрекмән тамыры, ҡымыҙлыҡ, ҡаҡы менән ҡорһағын тултырҙы. Йәйҙе лә тәбиғәт тәғәме менән туйынып үткәрҙе. Инде үлән ҡатты. Сей балан, миләш сәйнәп, һыу уртлап ҡына көндән-көн мөсһөҙләнгән тәнде, аш талап иткән ашҡаҙанды алдап булмай. Көтөүсенең үҙәге яман көйҙө, эсе янды. Ҡорһаҡтарын кәпәйтеп, сауҡалыҡҡа барып ятҡан һарыҡтарға ҡарап: “Ниңә әҙәм заты ла мал-тыуар кеүек үлән утлап тамағын туйҙырмай икән?” – тип үртәлде. Йәшелерәк бер нисә ҡайын япрағын, юл үләнен сәйнәп ҡараны, ҡырмыҫҡа майын яланы.\nҠышҡы аслыҡтан һуң ниндәйҙер хикмәт менән донъяға килгән ике бәрәс, имергә теләп, морондары менән инәләренең имсәген тызырға кереште. Әүәл малайҙар асыҡһа, кәзәләрҙе тотоп имә торғайны. Ауылда һарыҡ һауып сыр ҙа яһанылар. Булһа икән хәҙер шул ашамлыҡ… Көтөүсе, эсе өҙөлөп, аҡ татырға ынтылды, әммә бәрәстәрҙе йәлләп, туҡтап ҡалды. “Улар ҙа бит сабый, сабый ғына. Ниндәй күңел менән улар имер һөттө һурмаҡ кәрәк. Выждандан яҙаһыңдыр һин, ҡарт алаша”, – тип үҙ-үҙен битәрләне.\nШул саҡ уны ҡайҙандыр ел килтергән бәрәңге еҫе һиҫкәндерҙе. Берәйһе бәрәңге бешерә, күрәһең. Яҡында ғына колхоздың илле сутый ерҙе биләгән бәрәңге баҡсаһы, унан ары – арыш баҫыуы. Мәгәр йәнең сығам тигәндә лә бәрәңгегә лә, арышҡа ла тейергә ярамай. Бер ус ҡурмас ҡурған өсөн төрмә менән янайҙар. Янап ҡына ҡалмайҙар, бер нисә йылға ултырталар.\nБәрәңге еҫе ауыҙ һыуын ҡойолдора. Их, тәмләһәң ине… Яҙын бригадир ялбарып килгәс, кеше күңелле Зәйнетдин ҡарт күҙ ҡараһылай һаҡлап тотҡан дүрт биҙрә бәрәңгеһен биреп сығарғайны. Үҙ баҡсаһына ултыртһа, әле тамам йонсоп, һеләгәйе ағып, шул тиклем астан тилмермәҫ ине, моғайын. Зиһене зиңкеп, ҡапыл башына зәһәр уй бәрҙе: колхозға биргән дүрт биҙрә бәрәңгенең, исмаһам, дүрт бөртөгө миңә яҙһа, яҙыҡмы? Шул уй менән ҡеүәтләнеп, Зәйнетдин ҡарт колхоз баҡсаһына тәнтерәкләне.\nБыл ваҡытта Бүре Олоған түбәһендә, һарғылт һоро күҙҙәрен баҙрайтып, пәләүәт Хәсбетдин тирә-йүнде күҙәтеп ята ине. Әле генә колхоз баҡсаһынан өс-дүрт төп бәрәңге йолҡоп, бешереп, самаһыҙ күп һоғоноуҙан күңеле болғанып, кикереп ята һәм ауылдаштарын тотоп фашларға һағалай ине.\nХәсбетдин Мәлғүн Мәлик нәҫеленән. Мәлик – халыҡ ҡәһәрләгән, ләғнәт иткән бәндә. Уның ҡәбәхәтлектәрен ҡәрҙәштәре әле лә ерәнеп, ытырғанып һөйләй. Утыҙынсы йылдарҙа күмәк хужалыҡҡа баш булған был дуңғыҙ байтаҡ кешене бысраҡҡа буяп, төрмәгә яптыра, ҡатын-ҡыҙҙы имгәткәнсе, бәпестәре төшкәнсе ҡамсы менән яра. Ниһайәт, ләғин үҙе лә төрмәгә барып эләгә. Тотҡонда интеккән ырыуҙаштары уны “Паразит!” тип, башын бәҙрәф биҙрәһенә тығып тонсоҡтора. Мәгәр мәлғүндең мәлғүне, әшәкенең хәшәрәте ҡала.\nЗәйнетдин йәш сағында олуғ ҡарттан ҡыҙыҡһынып һорағайны:\n– Олатай, был донъяла кешеләр, уларҙың холҡо, ғәҙәттәре төрлө-төрлө. Яҡшылар, изгеләр аҙ, мут әҙәмдәр, алдаҡсылар бихисап. Яманлыҡ ҡылғандар, нәфрәт уятҡандар… Ҡайғы-йәш күп. Ниңә шулай?\n– Улым, был һорауыңды биреп, бик борондан ҡалған ғибрәтле хикәйәтте хәтеремә төшөрҙөң. Уны һөйләйем, бәлки, был ғилләнең асылына төшөнөрһөң. Аҡыллыға – ишара, – тине. – Тәүбабабыҙ Әҙәмде яратырға теләп, Аллаһы тәғәлә үҙенең фәрештәләрен бер ус тупраҡ алыу өсөн Ер йөҙөнә ебәргән. Тупраҡ алмаҡ булғанда һәр ҡайһыһына Ер: “Алла исеме менән ант итәмен, минән тупраҡ алма”, – тигән. Ерҙе хөрмәтләп, Ябраил фәрештә лә, Исрафил фәрештә лә, Микаил фәрештә лә тупраҡ алмаған. Шунан Ғазраилды ебәргән. Ер уға ла тупраҡ алыуҙы тыйған. Ғазраил иһә: “Һинең һүҙеңдән Аллаһы Тәғәләнең хөкөмөн тотмаҡ артыҡ”, – тигән дә, Ер йөҙөнөң мәшриҡтән мәғрипкә ҡәҙәр төрлө еренән ҡырҡ аршын тиклем ер алып, Аллаһы хозурына илткән. Хаҡ сөбханә вә тәғәлә: “Ер һиңә ант әйтмәнеме ни?” – тип һораған. Ғазраил ғәләйһиссәләм: “Эйе, әйтте, тупрағымды алма, тип һуҡранды. Ләкин һине артыҡ күрҙем”, – тип яуаплаған. Аллаһы Тәғәлә Ғазраилға әйткән: “Ергә мәрхәмәт ҡылманың, күңелең ҡаты һинең. Әҙәмдәрҙең йәнен һин алырһың!”\n“Әҙәм уғылдары араһында изгеләр үә пәйғәмбәрҙәр ҙә барҙыр, уларға мине асыулы үә нәфрәтле итәһең. Мине ғәфү ҡыл, йән алыусы ҡылма”, – тип ҡайғыға ҡалған Ғазраил. Хаҡ сөбханә вә тәғәлә уны шулай йыуатҡан: “Әҙәм уғылдарына төрлө ауырыуҙар яратырмын. Үлеүҙе ауырыуҙан тип белерҙәр, һине ғәйепләмәҫтәр”.\nҒазраил ғәләйһиссәләм Ерҙән алған тупраҡта төрлө тупраҡ булған: аҡ, һары, йәшел, зәңгәр, ҡара, йәнә саф үә сихәтле. Әҙәм иһә тупраҡтан яралған. Шуның өсөн әҙәм балалары төрлөһө төрлө сифатталыр, улым.\nҒазраил килтергән тупрағын Мәккә менән Таиф араһына ҡуя. Хаҡ Тәғәлә был тупраҡҡа ҡырҡ көн ямғыр яуҙыра. Утыҙ туғыҙ көн яуған ямғыр ҡайғы даръяһынан, бер көнлөк ямғыр ғына шатлыҡ даръяһынан була. Шуның өсөн дә әҙәм балаларының ҡайғы-хәсрәте шатлыҡтан күберәктер.\n– Олатай, ә ниңә кешеләр бер-береһенән көнләшә, бер-береһенә хаслыҡ ҡыла? Ниңә яҡшыларҙың да балалары юлдан, имандан яҙа икән?\n– Аллаһы Тәғәлә Әҙәм ғәләйһиссәләмде яратҡанда Ғазазил, йәғни Иблис әйтә: “Әгәр Аллаһы Тәғәлә уны артыҡ ҡылһа, уға хас булырмын, әгәр минән дә артыҡ ҡылһа, һәләк итермен”. Һәм шул замандан кафырға әйләнә. Әҙәм ғәләйһиссәләм иһә шул ҡәҙәр матур була, хатта фәрештәләр хайран ҡала. Әҙәм йылмайып көлһә, ҡояш нуры кеүек нурлана…\nҒазазил тәүҙә күктә лә, ерҙә лә, ожмахта ла ғибәҙәт ҡылып, фәрештәләргә вәғәз, өгөт-нәсихәт уҡый. Тора-бара мин-минлеккә бирелеп, күңеленән уйлай: “Ғаләмдә ғибәҙәттә миңә тиңдәш юҡ, Ер йөҙөндәге хәлифәлеккә лә минән башҡа лайыҡ һис кем юҡ”.\nХаҡ сөбханә тәғәләнең ҡушыуы буйынса фәрештәләрҙең барсаһы Әҙәм ғәләйһиссәләмгә сәждә ҡыла. Ғазазил баш эймәй, тәкәбберлек ҡыла, ләғнәткә инә, фәрештә сүрәтенән ен сүрәтенә әйләнә. Хаҡ Тәғәлә әйтә: “Эй, ләғин, ни өсөн минең хәлифәгә сәждә ҡылмайһың?” Ләғин: “Мин унан артыҡ, мине яҡты уттан, Әҙәмде ҡара тупраҡтан яраттың. Ут балсыҡтан хәйерле”, – тигәс, Ғазазил исеменән Иблис исеменә күсә. Иблистең мәғәнәһе “Алланың рәхмәтенән өмөтһөҙ” тигәнде аңлатыр. Аллаһы Тәғәлә кеселек ҡылғанды ғына күтәрер.\nҒазазил сәждә ҡылмағас, уның кәрәмәт кейемен һалдыралар. Ябраил, Микаил, Исрафил, Ғазраил һәм башҡа фәрештәләр ләғнәт ташы атып, уны Күктән Ергә төшөрөп, даръя төбөнә ебәрә. Бер аҙҙан Ғазазил даръянан башын сығарып, үҙенә ҡараһа – йөҙө ҡап-ҡара, ҡәбәхәт сүрәтле. Халыҡ уны шул ҡиәфәттә күрһә, һуштан яҙыр ине. Ғазазил бына шулай Күктән мәхрүм булып, мөртәткә әйләнә. Ул Хаҡ Тәғәләгә ялбара: “Эй, Раббым, бик күп йылдар буйы ғибәҙәт ҡылдым, уның хаҡын бир!” Хәбәр килә: “Әйт, ни теләйһең?” Иблис: “Ҡиәмәткә ҡәҙәр оҙон ғүмер бир!” – ти. Аллаһы Тәғәлә уға ахыр заманға ҡәҙәр ғүмер бирә. Иблис барса әҙәм балаһын аҙҙырырға ант итә. Хаҡ Тәғәлә: “Ҡара халыҡты, йәғни наҙандарҙы аҙҙырырһың, әммә мине олуғ ҡылыусыларға юл таба алмаҫһың. Һинең быға ҡөҙрәтең юҡ”, – ти.\nӘҙәм күрә: бәғзеһе уң яғында – аҡ йөҙлөләр, бәғзеһе һул яғында – ҡара йөҙлөләр. Бәғзеһе һары йөҙлөләр, бәғзеһе зәғиф, бәғзеһе күҙһеҙ, бәғзеһе аяҡһыҙ, бәғзеһе ауырыу, бәғзеһе сәләмәт… “Йә, Раббым, быларҙы ниңә тигеҙ яратманың?” – ти Әҙәм. “Аҡ йөҙлөләр ҡара йөҙлөләрҙе, һауҙар зәғифтәрҙе, күҙлеләр күҙһеҙҙәрҙе, аяҡлылар аяҡһыҙҙарҙы күреп шөкөр ҡылһын өсөн”. “Уң яғымда – аҡ йөҙлөләр. Улар кемдәр?” “Ожмахлылар!” Әҙәм быны ишетеп һөйөнә. “Һул яғыңдағылар – тамуҡ халыҡтары”. Әҙәм илай…\nҒибрәтле хикәйәтен тамамлап, олуғ ҡарт, төшөңдөңмө инде, тигәндәй, Зәйнетдингә баҡты һәм шуны ла өҫтәне:\n– Бәйғәмбәрҙәр өгөтө менән әйтәм, эй, ҡәрҙәш, залимлыҡ ҡылыуҙан һаҡлан. Ҡаты бәғерлелектән үҙеңә һәм балаларыңа насарлыҡ килер. Ғазазил, йәғни Иблис залимлыҡ ҡылып, Әҙәмде ожмахтан сығара, үҙе ләғнәт алып, ҙур хөрмәттән михнәткә, мәңгелек тамуҡҡа төшә. Шуны һис ҡасан онотма!\nОлуғ ҡарттың әйткәне бер тылсым булып, Зәйнетдиндең йөрәгенә ятты. “Яҡшынан яман тыуҙы, тип көйөнмә, ямандан яҡшы тыуҙы, тип һөйөнмә”, – тигәне лә. Шуға ла Иблис төкөргән ҡара йөҙҙәр, күңеле зәғифтәр менән аралашып, улар менән тел әрәм итеп барманы ул. Мәлғүн Мәликтең улы Хәсбетдиндең эсендә лә ҡорт мыжғыйҙыр кеүек тойолдо уға.\nҺуғыш башланыуға бер нисә ай ғына үткәйне. Хәсбетдинде ялан кәртә тотошорға Зәйнетдин ҡартҡа ярҙамға ҡуштылар. Һүҙһеҙ генә уҫаҡ әрсенеләр. Илде яу, халыҡты хәсрәт баҫҡан саҡта хәбәрҙән эш артыҡ. Мәгәр төрлөһөн уйлап йөрәк яна, төтөнө башҡа ҡаба. Шым ғына йөрөгән Хәсбетдиндең итәгенә лә ут төшкәндәй күренә. Зәйнетдин ҡарттың ейәне Имаметдин, илгә килгән дау-яуҙың асылын белергә тырышҡан гонаһһыҙ йән генә, шау килеп төпсөшә:\n– Ҡарттай, нимес ҡартнәйем һөйләгән әкиәттәрҙәге дейеү, аждаһа кеүекме?\n– Беҙҙең һымаҡ кешеләр, мәгәр аждаһа кеүек уҫалдар, булғанға шөкөр итмәгән нәҫтәләр. Беҙҙең азатлыҡты быуыр, еребеҙҙе баҫып алыр өсөн ҡаты һуғыш асҡан яуыздар.\n– Улар беҙҙе еңерме?\n– Йорт-илгә ҙур зыян итерҙәр, ләкин еңә алмаҫтар, халыҡтың ләғнәтен алып, тамуҡҡа төшөрҙәр…\nАуыҙ асып һүҙ ҡатмаған, бөгөн нишләптер үҙен сәйерерәк тотҡан Хәсбетдин төштән һуң ғына телгә килде:\n– Зәйнетдин ағай! Һин – ырыуҙаш, ҡандаш, аңларһың тип уйлайым. Һуғышҡа алынып, һис кенә лә үлеп ҡалғым килмәй. Мин бит әле йәш, йәшәгем килә. Балтаң менән сап минең бармаҡтарҙы! Яңылыш саптым, тиерһең…\nАяҙ көндәге йәшен һымаҡ был хәбәрҙән иҫһеҙ ҡалды Зәйнетдин ҡарт, йөҙө ағарып, тәне сымырлап китте.\n– Бәйел аҙһа, башҡа бәлә килер, Хәсбетдин. Хоҙай Тәғәлә тыйғанды ҡылып, башыма гонаһ алаһым юҡ, – тине ул һушына килеп.\n– Ҡайҙа ул Хоҙай? Булһа, һуғышты туҡтатыр, һап-һау, йәп-йәш кешеләрҙең йәнен ҡыйырға юл ҡуймаҫ ине.\n– Яңылышаһың, Хәсбетдин. Ир-егеттәребеҙ бит ер-һыуыбыҙҙы, халҡыбыҙҙы ҡурсырға, йән ҡыйыусыларҙан арындырырға алышҡа китә, йәш быуын ирекле йәшәһен өсөн башын һала. Аҙған илдең балдары ғына хаслыҡ ҡыла.\n– Ер-һыуым, ил-йортом минең бында. Сит-ят, кафыр-көфөр өсөн мин дөмөгөргә тейешме? Сап! Сапмаһаң…\nИҫәр, еңдем, аҡыллы, ҡуйҙым, тиер. Яһил менән яһиллашмай, арыраҡ китте Зәйнетдин ҡарт. Ләкин эстән бик ҡаты әсенде: “Ырыуҙаш, имеш, ҡандаш, имеш. Иблис һиңә ырыуҙаш!”\nХәсбетдин иһә ситтәрәк бағана соҡоро соҡоп маташҡан Имаметдинды саҡырып алды ла, утынға тип, нәҙек ағас-моғасты турарға бойорҙо, үҙе тотоп торған булды. Уның ниәтен аңғармаған үҫмер, үҙен күрһәтергә, бер сабыуҙа ағасты өҙөргә тырышып, бар көсөнә һелтәнде. “Беләгеңә көс ултырған икән, егет булғанһың. Маладис!” – тип, Хәсбетдин уның һалпы яғына һалам ҡыҫтырҙы. Шунан самалап-самалап торҙо ла, ҡулын балта аҫтына тыҡты.\nЙөрәк өҙгөс тауыш һауаны телде. Ҡобараһы осҡан Имаметдин үҙен ғәйепле һанап, нишләргә белмәй өҙгөләнә. Ҡулынан ҡан субырлаған Хәсбетдин яман ыңғыраша. Ҡарт был күренеште күреп һыҡтаны: “Көфөр! Ниәтен ҡылған бит, бала йәнен йәрәхәтләгән бит был мәлғүн. Ах, мәлғүн!..”\nҺуғыш мәлендә илдә илбаҫар аждаһа һымаҡ зәһәр сәсһә, Ҡоҙғон ауылында Хәсбетдин ажғырҙы, барыһының ҡотон алды. Әйтерһең, ул үҙе өҙҙөргән бармаҡтары, “Тупыс Хәсбетдин”, “Иблис Хәсбетдин” ҡушаматы өсөн аяуһыҙ үс алды. Ауылдаштарының үҙ-ара: “Ҡан һурып йәшәгән хас бет,” – тигәндәрен дә ишетә ине. Баҫыу ҡарауылсыһы итеп ҡуйғастары, оторо ҡоторҙо, оторо ҡанһыҙланды шул.\nБына тағы тоғона кесерткән тултырҙы ла, эйәргә элеп, ағас ышығынан баҫыуға яҡынлашты һәм, ер аҫтынан ҡалҡҡандай, башаҡ сүпләгән балалар алдында пәйҙә булды Хәсбетдин, һөҙөшкәк үгеҙ кеүек үкереп ебәрҙе. Атынан һикереп төшөп, ҡоттары алынып ҡатып ҡалған бер нисә малайҙың ыштандарына кесерткән тыҡты. Бот аралары зәңкеп әрнеүҙән үрһәләнгән меҫкендәр зар илай. Әүәл Хәсбетдинде өнәмәгән, әле яуҙа йөрөгән азаматтарҙың малайҙары. Уның ҡулына эләк¬мәгәндәре башаҡтарын ташлап, йән-фарман ҡаса. Хәсбетдин уларға ҡарап хахылдап көлдө лә аты менән баҫтырҙы. Тегеләр йөрәктәре ярылыр хәлгә етеп ҡамылға ауғастары, ары сапты.\nУрман араһындағы баҫыуҙа өс-дүрт ҡатын башаҡ сүпләп йөрөй. Уларҙан алыҫырағы, сауҡалыҡ эргәһендәге, йәшерәге, егет сағында Хәсбетдин күҙе төшөп йөрөгән Хәҙисә лә баһа! Хәҙисә… Уға һыр бирмәгән һылыу Хәҙисә… Күпме уның артынан йүгерҙе, күпме инәлде, күпме ымһынды. Мәгәр Хәҙисә уны бар тип тә белмәне, башҡаны иш итте. Бөгөн һин Хәсбетдингә инәлерһең, Хәсбетдингә ялбарырһың! Әле генә малайҙарҙы баҫтырып талағы ташҡан яһил шул уйынан тәнендә рәхәтлек, ләззәт кисерҙе, күҙҙәре осҡонланып китте.\nПәләүәтте шәйләгән бисәләр йыртҡыс януарҙан өрккән кейектәй күҙҙән юғалды. Хәсбетдин атын яндыра һыҙырып, Хәҙисә артынан төштө һәм уны сауҡалыҡта уҡ ҡыуып етте.\n– О-һо, Хәҙисә, шәп икәнһең! Шәп… Колхоз баҫыуынан ярты тоҡ башаҡ урлағанһың.\n– Урламаным, йыйҙым. Барыбер ятып серей.\n– Башаҡ колхоздыҡы. Уполномучҡа башырһам, башың төрмәлә серер.\n– Һинеке лә серер. Беҙҙән тартып алғанын үҙең ашайһың бит.\n– Буй бирмәй, иш-ш-шеү телләшеп тораһың. Минеке бул, тип күпме инәлдем, ыҡҡа килмәнең. Егет саҡтан һарыуымды ҡайнатаң. Бисәм булһаң, әле былай этләнмәҫ инең, Хәҙисә. Танһығымды ҡандыр! Ҡандырһаң, барыһын да кисерәм.\n– Кит, әшәке!\n– Шулаймы ни? Һаман буйһонмайһыңмы ни? Күрһәтәм мин һиңә хәҙер әшәкене!\nКүҙҙәре аларған Хәсбетдин һеләүһен һымаҡ ҡорбанына ырғыны. Уның ат өҫтөнән ташланырын көтмәгән Хәҙисә артҡа сигенде һәм ағасҡа эләгеп йығылды. Нәфсеһе аҙған, шайтаны ҡоторған ирҙең аяу белмәҫен тойған ҡатын йән өҙгөс итеп ҡысҡырҙы, асырғанып тибеште. Итәге асылып, күҙҙәрҙе арбағыс боттарын күргәс, Хәсбетдин оторо ярһыны, оторо ҡыҙышты. Тәнен ытырғандырғыс һәрмәүенән ерәнеп, ярһып, көсләүсенең ни еренәндер тешләп алды Хәҙисә. Хәсбетдин яман итеп ҡысҡырҙы ла тупыс ҡулы менән Хәҙисәнең эсенә тондорҙо һәм һыны ҡатҡан ҡатынға һалъя һымаҡ ҡаҙалды.\nОшо тирәлә көтөүен әйҙәгән Зәйнетдин ҡартты тетрәндергес, йән өшөткөс сеңләү һиҫкәндерҙе. “Йә Хоҙа, тағы ла кемдер бәләгә юлыҡҡан, күрәһең. Эй был донъя!” – тип, көтөүсе тауыш сыҡҡан яҡҡа туңҡанланы. Килеп етһә, әлеге лә баяғы Хәсбетдин, Иблис Хәсбетдин… Ярым шәрә Хәҙисә ер тырнап үкһей: “Ошонда ғына аҫылайым, аҫылайым да ҡуяйым! Балам ғына йәл, балам ғына…”\nХәле тамам мөшкөлләнде, күҙ алды ҡараңғыланды, миңрәгән һарыҡтай башы әйләнде Зәйнетдин ҡарттың. Баҡсаға етергә ун-ун биш аҙым ҡалғас, хәле бөтөп, тағы ергә ауҙы. Был араны тырмашып, шыуышып үтте. “Кеше-фәлән шәйләмәһен өсөн йылан һымаҡ шылыша. Изге бәндәне лә тамуҡҡа төшөрә икән ас тамаҡ, – тип, үҙенсә һығымта яһаны көтөүсенән күҙ яҙҙырмаған Хәсбетдин. – Хәлләнеп китһә, ер өҫтөндә һин дә мин йөрөп ятһа, бер көн ҡарттың уны фашлауы, бар ғәләмгә рисуай ҡылыуы ихтимал. Һуғышҡа бармаҫ өсөн бармаҡтарын саптырыуына, Хәҙисәне мәсхәрәләүенә бары ул шаһит. Хәҙисәнең ире яуҙан иҫән ҡайтһа, ҡатыны ни арҡала үҙенә ҡул һалыуын белһә, уны бет һымаҡ һытыр. Шуға ла ҡартты дөмөктөрөү һәм ер ҡуйынына оҙатыу хәйерле. Бөгөн иң уңайлы мәл. Аслыҡтан миктәп, йығылып үлгән, тиерҙәр.”\nБына ул Хоҙай Тәғәлә Әҙәмде яратҡан, бойҙайын да, арышын да, бәрәңгеһен дә, башҡа ниғмәтен дә бар иткән тупраҡ. Ошо илаһи тупраҡҡа бармаҡтарын батырып, ике төптән ҡаҙ йомортҡаһындай дүрт бәрәңге һәрмәп алды һәм бүрегенә һалды Зәйнетдин ҡарт. Хәлләнергә берәүһен сей көйө, өсәүһен ҡуҙлы көл-күмерҙә бешереп, яйлап, тәмләп кенә ашар… Шул саҡ уның тәнен семерҙәтеп, йәнен өтөп, уҫал тауыш яңғыраны:\n– Эләктеңме, бәрәңге буры!\nХурлыҡлы һүҙ ишетеүҙән ҡарттың йөрәге тетрәне, бөтә тәне утҡа бешкәндәй янды. Башын ҡалҡытһа, ҡаршыһында ҡорбанын боғаҙларға әҙерләнгән бүре һымаҡ ажрайып, пәләүәт Хәсбетдин баҫып тора.\n– Аллаһы Тәғәләңдең иң изге бәндәһе булып күренә инең, ә үҙең уғрыһың.\n– Кем уғры? Хоҙайҙан ҡурҡ, Хәсбетдин!\n– Күрәһеңме, әле мин – Хоҙай! Мин – хөкөмдар! Мин һине ярлыҡамайым, ә язалайым! Бәрәңге һабағындағы ошо бөжәкте һытҡан һымаҡ һытам!\n– Ниңә һытаң?\n– Үс итеп, үс… Бармағымды сапманың. Барыбер һуғышҡа барманым, теләгемә ирештем, барығыҙҙы ла орҙом, Хәҙисәне лә… Хәҙер көтөүеңдән бер-ике һарығыңды ла һуйып ашайым!\n– Күк үҙеңә ләғнәт ташын орһон, ләғин…\nХәсбетдин шартлар сиккә етеп, үкереп ебәрҙе: “Үл-л-тер-р-әм!” Ҡуҙғала ла алмай ятҡан бисараның өҫтөнә менеп, уны тапарға, һикереп-һикереп иҙергә кереште. Һулыштары ҡыҫылып, ғыж-ғыж килгән ҡарттың “Хәш-ш-шәрәт!” тип ытырғанып әйткән һүҙе күкрәгенән һығылып, өҙөлөп сыҡҡас, кирза итеге менән уның ауыҙына баҫты һәм сикәһенә типте. Ҡоно ҡанғас, ҡорбанын аяғынан һөйрәп алып китте. Тирә-йүнгә шом һалып, тағы ҡоҙғон ҡорҡолданы...\nЗәйнетдин ҡарт зым-зыя юҡ булды. Аслыҡтан миктәп яталыр, тип уйланылар. Иртәгәһен колхоздың бәрәңге баҡсаһынан бөтә ауыл таныған бүреген генә таптылар. Ейәне Имаметдин көтөү көткән ерҙәрен ҡыҙырып эҙләй-эҙләй арманһыҙ булып ҡайтып йығылды. Дүртенсе көндө балан йыйырға барған малайҙар күрәнлектә, ҡыуаҡтар араһында кәүҙәһен күреп, ҡурҡып ҡайтты.\nҺаҙлыҡта, һалҡын ерҙә ятҡас, еҫләнмәгән. Мәйет йыуған ҡарттар, кейемен һалдырғас, тәне күгәреп, ҡарағыһыҙ булғанын күреп, ҡабырғалары онталып бөткәнен тойоп, шаңҡыны. Әүлиәләй кешене ниндәй бәдбәхет шулай мыҫҡылланы, иҙгесләне икән?.. Ауылда ундай таш бәғер, ундай ҡәбәхәт берәү генә – Хәсбетдин. Уның ғына эшелер, тинеләр, яманлыҡтарын һөйләп, хаслығына шаҡ ҡаттылар. Хужа юҡта эт хужа шул, уның ҡойроғон ҡыҫтырыр егеттәр фронтта шул. Уполномучҡа аш биреп ярай, бөгөн аш батшаны ла еңә шул. Был хәбәрҙе ишеткәс, Имаметдин ныҡ ярһыны: “Әшәкене юҡ итәм, Хәсбетдинде үлтерәм!” Тыйҙылар. Ямандан үрнәк алма, ямандың үҙ бәләһе үҙенә етер, тинеләр.\nБыл ваҡытта ҡартатаһын ерләү хәстәре көслөрәк ине. Кәфенлек тә тауар юҡ. Ауыл буйлап эҙләнеләр, һоранылар. Бер кемдә лә булмай сыҡты кәфенгә тәғәйен аҡ киндер. Уның урынына уҡытыусы Әсмә апай яңы ғына һуғылған, тап-таҙа итеп йыуылған балаҫ бирҙе. Зәйнетдин ҡартты ошо балаҫҡа төрөп ер ҡуйынына һалдылар. Һәйбәт, бик һәйбәт кеше ине, тип мәңгелек йортҡа оҙаттылар.\nҠарттаһы әхирәткә күскәс, күп тә үтмәй, Имаметдин тракторсылар курсына уҡырға юлланды. Уҡыу, ауыр көнитмеш ҡайғыһы ҡарттаһын юғалтыу ҡайғыһын баҫты, әшәкенән үс алыу ужарын һүрелдерҙе. Атаһының һуғышта батырҙарса һәләк булып ҡалыуы хәбәре, һуңынан иһә бөлгән хужалыҡты тергеҙеү, көн-төн тынмаған колхоз эше дарманын алды. Шулай бер-бер артлы йылдар үтте. Имаметдин мыҡты кәүҙәле, типһә тимер өҙөрлөк ир-егет булып буйға етте, бәхетте эшендә күрҙе, Зәйнетдин ҡарттаһының: “Эшләнгән эш иргә ҡот, яҡшы эшләнһә, илгә ҡот,” – тигәнен онотманы.\nКолхозда мал ҡураларын яңыртырға ҡарар ҡылдылар. Һыйыр-башмаҡ та, Зәйнетдин ҡарт ҡырылыуҙан һаҡлап алып ҡалған ҡуй малы ла ишәйгәйне. Ҡышын Имаметдинды тракторы менән урманға ағас әҙерләшергә ебәрҙеләр. Яҙмыш осрағымы, тормош һынауымы, ниндәйҙер ғиллә менән уға олон тағыусы булып Хәсбетдин тура килде.\nИмаметдин бер-нисә олондо асыҡ урынға тарта ла йәһәт кенә кире борола. Туҡтап тормай, ен һымаҡ йөрөй. Ҡар ҡалын. Шыбыр тиргә төшкән Хәсбетдин, бот төбөнән көрткә батып, ух та бух килә, асыуы ҡабарып, уны шундай эшкә ҡушҡан кешеләрҙе инәһенән алып һүгә.\nУның һытыҡ йөҙөн күреүҙән, әшәке һүҙҙәрен ишетеүҙән Имаметдиндың хәтере баҙланы, асыуы ҡабарҙы һәм башына зәһәр уй йүгерҙе: был “бет”те тракторым менән ағасҡа ҡыҫайым да ҡуяйым, йөрөмәһен ҡанды боҙоп, тәҡәтте ҡоротоп. Ер йөҙөндә бер әшәке кәм булыр, исмаһам. Тракторын ҡапыл артҡа биреп, газын арттырҙы. Әжәл хәүефен тойған Хәсбетдин үрһәләнә, яр һалып ҡысҡыра: “Имай тапата! Үлтерә!..”\nҘур психик кисерештәнме, Хәсбетдиндең һөрәнләүенәнме, әллә үҙен бер илаһи көс ҡурсалауҙанмы, күҙ асып йомған арала Имаметдинды тетрәткес, уятҡыс күренеш – ҡарттаһының хафалы йөҙө пәйҙә булды һәм иҫән саҡта һамаҡлаған һамағы мейеһенән зыңлап үтте: “Яман әҙәм билдәһе – асыу менән үсе күп…” Имаметдин тракторын шып туҡтатты. Саҡ-саҡ ҡына иҙелмәй ҡалған, мәйет төҫө ингән Хәсбетдин ағас тартҡан таҡыр юлға төшөп, яман итеп һүгенеп, артына ла ҡарамай һыпыртты. Имаметдин иһә йән тиргә төшөп, хәтеренә килгән һамаҡты хәҙис, бәйғәмбәр әйткән һүҙҙәр һымаҡ ҡабатланы: “Яҡшы әҙәмдә ҡон булмаҫ, яман әҙәмдә моң булмаҫ… Ярай әле яман рәнйеүҙән яман уйымды бойомға ашырманым, яманатҡа ҡалманым. Әлдә һушыма килдем, әлдә үлтермәнем, ғүмер буйы ыҙа сигер, выждан ғазабы кисерер инем. Ҡартатайымдың изге рухы араланы, күрәһең”.\nҺуңынан да кенә ҡыуманы Имаметдин. Эшһөйәрлеге, итәғәтлелеге менән танылды. Олоһо ла, кесеһе лә хуп күреп, колхоз рәйесе итеп һайланы. Хәсбетдиндең эт-бете генә тешләшеп маташты маташыуын, ләкин был серәкәй безләгән кеүек кенә булды. Йүнсел хужа ҡулы тейгәс, хужалыҡ алға китте, көнитмеш арыуланды.\nҠыҙыу ураҡ мәле ине. Игенселәр кемуҙарҙан ярышып эшләй. Һәр кемдә – ғәм, сәм. Уңыш мул, уңыш хайран ҡалырлыҡ. Гәрәбәләй бойҙай йәшәүгә йәм, ләззәт бирә. Аллаға шөкөр, тамаҡ туҡ, күңелдәр көр, донъялар имен. Һуғыш мәлендәге тамуҡ бөткән, көндәр ожмах кеүек, өҫтәл тулы ризыҡ. Ҡәҙерен генә бел!..\nХәсбетдиндең комбайндан ырҙын табағына иген ташыған улына тейгән аш та шөкөр итерлек. Ләкин Хәсбетдин генә ҡәнәғәт түгел, үҙе туйһа ла, күҙе туймай.\n– Хәбир улым, – тине ул бер көн шым ғына. – Ҡара ҡыуаҡҡа, эҫкерт эргәһенәрәк ышыҡ урынға бер машина бойҙай бушат. Тоҡтарға тултырып, өҫтөнә бесән тейәп, ат менән алып ҡайтырмын. Эсте тишмәҫ, ҡош-ҡортҡа, мал-тыуарға ҡыш буйы ашатырлыҡ ем булыр.\n– Белеп ҡалһалар, баштан һыйпамаҫтар, атай.\n– Кем белһен, кем күрһен? Ырҙын тулы аш, ҡайҙа һалырға белмәйҙәр. Шундай мәлде файҙаланып ҡалырға кәрәк…\nКөндәлек эшкә һәм ярышҡа йомғаҡ яһағанда бәхәс сыҡты, ураҡ башынан ал бирмәгән игенсе зыҡ ҡупты:\n– Мин ғәҙеллек талап итәм. Аллаһи-биллаһи, кисә Хәбирҙең ЗИЛ-ына ун ике бункер иген бушаттым.\n– Минең баш икеме? Ун бер йөк кенә ҡабул иттем. Имаметдин ҡусты иҫәп-хисапты яҡшы ҡуйған, бына ҡағыҙҙар, – тип үҙ дөрөҫлөгөн дәлилләне ырҙын табағы мөдире.\n– Бер машина иген ҡайҙа, Хәбир?\nТәүҙә белмәмешкә һалышһа ла, хәлдең киҫкенләшеүен күреп, Хәбир ғәйебен таныны. Алтын кеүек дүрт тонна иген аслыҡтан миктәгән көтөүсе Зәйнетдин ҡарт алған бер бүрек бәрәңге генә түгел ине. Уның ейәне колхоз рәйесе Имаметдин эште ҙурға ебәрә ала ине. Мәгәр урланған игенде колхоз келәтенә ҡайтарыу, егеткә ҡаты иҫкәртеү яһау менән генә сикләнде. Егетте атаһы ҡотортҡан, яҙыҡ юлға этәргән бит. Унан һуң, холҡо менән Хәбир, Хәсбетдиндән бигерәк, кешегә ипле, ихтирамлы инәһенә тартҡан. Ауылда бер кемдең дә ауыҙынан: “Имаметдин ҡартатаһы өсөн үс алды,” – тигән һүҙ сыҡманы.\nХәсбетдин ете төн уртаһында имәнес төш күрҙе. Ҡатын сүрәтен¬дәге бер бисара ҡаҡ таяҡ менән уның башын яра һуҡмаҡсы итә, ҡарас¬ҡы ҡиәфәтендәгеһе уны ҡаҙ йомортҡаһындай бәрәңге менән тәмей. Бәрәңге тигәне ләғнәт ташы ла баһа! Хәсбетдин ҡото алынып аҡыра. Кесерткәндән сағылыуҙан тәндәре упсыған малайҙар йәш аралаш көлә…\nХәсбетдин һаташып, яр һалып уянды. Йәне болоҡһоп, тәне ҡалтырап, башҡа йоҡлай алманы. Нишләргә белмәй тышҡа сыҡһа, ауыл өҫтөндә ҡояш балҡый, ҡоҙғондар ҡорҡолдашҡан яҡта ғына – ҡарағусҡыл болот, төтөн кеүек күкһел томан. Был ни ғиллә, был ни хикмәт: ауылда – сыуаҡ, йәнәшәлә генә тиерлек – ҡараңғы…\nХәсбетдин әүәлге колхоз баҡсаһын үҙ баҡсаһы иткәйне, унда үҫтергән бәрәңгеһен ҡаланан эҙләп килеүселәргә һатып ебәрә ине. Бәрәңгене ҡаҙығас һалып торорға ҡаралты ла ҡорғайны.\nӘле ниндәйҙер сихри көс Хәсбетдинде ҡараңғылыҡҡа тартты һәм әйҙәне. Уның буйһондорғос тәьҫиренә бер нисек тә ҡаршы тора алмай, ул баҡсаһына ҡарай атланы.\nЭргәләге сауҡалыҡта, ҡарт ҡайын башында, ҡара ҡоҙғон ҡысҡыра. Емтек янына ҡоҙғон йыйыла, тиҙәр, мал-фәлән зыянлап ятамы икән?.. Ҡан эсмәй, ит еймәй, өс көнгә бер үләкһәнең күҙ майын соҡомай һис донъяла тора алмам, тип әйткән ти бит ул ҡоҙғон.\nАс ҡоҙғон һымаҡ ғүмер кисергән Хәсбетдин, үҙе лә белмәҫтән, нәҡ Зәйнетдин ҡартты тапаған, иҙгән урында баҫып тора ине. Эреләнгәнме икән тип, таяғы менән дүрт бәрәңге соҡоп сығарҙы. Шул саҡ ниңәлер бер бүрек бәрәңге, Зәйнетдин ҡарт күҙ алдына килде һәм уның ытыр¬ғанып “Хәш-ш-шәрәт!” тигәне ишетелгәндәй булды. Ҡапылғара күк йөҙө нығыраҡ ҡараңғыланды, урман шомло шауланы һәм, шайтан килен күсергәндәй, ҡот осҡос ҡойон ҡупты. Уғаса булмай, әкиәттәге дейеүҙәй дәү ҡойроҡло ғәләмәт, ерҙәге сүп-сарҙы һурып, баҡсалағы ҡаралтының ҡыйығын да күккә күтәрҙе һәм шаҡ ҡатҡан Хәсбетдиндең башына орҙо. Зәйнетдингә олуғ олатай һөйләгән хикәйәттәге кеүек, Хәсбетдиндең йөҙө иблистекеләй ҡәбәхәт сүрәтле булды. Берәйһе уны шул ҡиәфәттә күрһә, һуштан яҙыр ине.\nХәсбетдин Зәйнетдин ҡартты иҙгеләп ташлаған көн ине...


Атай йорто – тормош ҡото 30.10.2018 // Йәмғиәт\nБала ҡыуанысынан да оло бәхет юҡ, ти Шәмсетдиновтар.\nҠамышлытамаҡ – районда төҙөк, күркәм ауылдарҙың береһе. Тау башында үҙенсәлекле архитектураһы менән тораҡты йәмләп ултырған мәсете, урта мәктәбе, мәҙәниәт йорто, фельдшер-акушерлыҡ пункты – барыһы ла халыҡ мәнфәғәтенә хеҙмәт итә. Тик әлегә ФАП-тың ишеге йоҙаҡлы, сөнки фельдшер Себер тарафтарына эшкә киткән, алмашҡа кем килере әлегә билдәһеҙ, тиҙәр.\nҠамышлытамаҡтың иркен, тып-тын, кеше әҫәре күренмәгән урамдарынан Шәмсетдиновтар йортон эҙләп табыу еңел булманы. Халыҡ йорттарҙы ҙур итеп, заманса уңайлыҡтар менән һалырға тырыша. Ҡапҡа-ҡоймалар береһенән-береһе матурыраҡ, һәр ҡайһыһы сәнғәт өлгөһө тиерлек. Бер уңайҙан, ҡамышлытамаҡтарҙың тормош шарттарын, көҙгө моңһоу, бушап ҡалған баҡсаларын, таҙа юлдары һәм ихаталарын күҙ уңынан үткәреп, һығымта яһайбыҙ: баҡалылар – егәрле, сәмле халыҡ, колхоздарҙың юҡҡа сығыуына ҡарамаҫтан, ойошоп йәшәй белә, күрәһең.\nБеҙҙе Шәмсетдиновтарҙың оло быуын вәкиле Хәтимә инәй барыһынан да алда әйҙүкләп ҡаршы алды. Күрешеп һөйләшкән арала уның ҡырҡ йылдан ашыу хеҙмәт стажына эйәлеген, заманында, ғаилә подрядтары “модала” саҡта, комбайнер ярҙамсыһы булғанын, аҙаҡ медпунктта эшләгәнен белдек. Улы Зәлир ҙә механизатор атаһына ярҙамға йыш йөрөгән. Хәҙер инде йорт хужаһының хеҙмәт урыны Себер тарафтарында. “Бына ун йыл инде Нефтеюганск ҡалаһына вахта менән йөрөп эшләй, – ти ҡатыны Гөлшат. – Унда һәйбәт түләнгәс, үҙебеҙҙә эш урыны таба алмағас, ир-аттың яртыһы шулай аҡса таба”.\nБаҡһаң, Шәмсетдиновтарҙың яҡын туған-тыумасаһы араһынан ғына ла алты кеше хәҙер Себерҙә. Гөлшат хужалыҡ мәшәҡәттәрен, мал-тыуар тәрбиәләүҙе үҙ өҫтөнә алған. Хәтимә инәй әйтмешләй, хәҙер ҡосаҡлап утын ташыу, мейес яғып өй йылытыу эштәре юҡ инде, һыу ҙа йорт эсендә, теләгәнсә тотон.\nБынан дүрт йыл элек Зәлир менән Гөлшат, үҙ-ара кәңәшләшкәндән һуң, приюттан берәй ҡыҙ баланы тәрбиәгә алмаҡ була. Оло йортто йәмләп, күңелле тауыштарға күмеп, бала-саға йүгерешеп уйнаһа, татыу ғаиләнең бәхете лә артыр һымаҡ тойола. Тик хыялланған ҡыҙсыҡ урынына Шәмсетдиновтарға Никита һәм Женя исемле малайҙарға атай-әсәй булырға тура килә.\n– Тәүҙә балалар менән танышырға барҙыҡ. Бәләкәйенә биш кенә йәш ине. Ҡунаҡҡа алып ҡайтырға рөхсәт иттеләр. Иртәгәһенә йәнә приютҡа илтергә тейеш инек. Женя “өйгә ҡайтҡым килә” тип, тәрбиәселәрҙе аптыратып бөткән. Машина ялланым да приютҡа, балалар эргәһенә киттем, – тип хәтерләй ул көсөргәнешле көндәрҙе Гөлшат. – Документ әҙерләү оҙаҡҡараҡ һуҙылды, әммә барыһын да түҙемлек менән йырып сыҡтыҡ.\nӨҫтәл өҫтө малайҙарҙың яҡшы уҡыуы, өлгөлө тәртибе өсөн бирелгән Маҡтау ҡағыҙҙары, ата-әсәгә тапшырылған Почет грамоталары менән тулған. Балаларҙың үтенесе буйынса өйҙә йәнә бер йән эйәһе артҡан. Һиҙеп тораһығыҙҙыр: һәр кемде әүрәтерлек йомшаҡ, иркә бесәй балаһы.\nШәмсетдиновтар малайҙарҙы хеҙмәткә күнектереп, йорт эштәренә өйрәтеп үҫтереү яҡлы. “Келәмдәрҙе саң һурҙырғыс менән таҙартырға, һауыт-һаба йыуырға, туҙан һөртөргә өйрәнеү ҙә тормошта кәрәк булыуы бар”, – ти Гөлшат. Ул әле лә күңелендә йөрөткән хыялының ҡасан да булһа тормошҡа ашасағына ышана, юҡҡа ғына малайҙары “әсәй, ниңә беҙҙең һеңлебеҙ юҡ?” тип йыш һорамай бит.


Ветерандар сатрашта ярышты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nВетерандар сатрашта ярышты\n10:50, 30 апреля 2010 Йәмғиәт\nӨфөлә һуғыш ветерандары һәм тыл хеҙмәтсәндәре араһында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған сатраш-шашка турниры үтте. Башҡортостандың баш ҡалаһының Октябрь районы хакимиәте менән ойошторолған традицион турнир аралашыу даирәһен киңәйтеү һәм ололар араһында интеллектуаль уйындарҙы популярлаштырыуҙы төп маҡсаты итеп ҡуйған.\nЯрыштарҙа 24 ветеран ҡатнашты. Оло йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, улар дәртләнеп уйнаны. Уйын барышын судья Рауил Төхвәтуллин баһаланы.\nТурнир йомғаҡтары буйынса ир-егеттәр араһында сатрашта беренсе урынды Айҙар Хөсәйенов яуланы, икенсе —Виктор Мацепуроға һәм өсөнсө урын Айрат Булгаковҡа бирелде. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында сатрашта Алла Евченкоға тиңләшеүсе табылманы, икенсе һәм өсөнсө урындарҙы Флүрә Мөхәмәтйәнова менән Мөнәүәрә Сәфиуллина бүлеште. Шашкала Рәзилә Хәбирова беренсе урын алды, икенсе урында – Фәймә Дусаева һәм өсөнсөлә – Мөнәүәрә Сәфиуллина.\nЕңеүселәр грамоталар менән наградланды, турнирҙа ҡатнашыусыларҙың барыһына ла иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.


Асылымды таптым... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Рухиәт » Асылымды таптым...\nАсылымды таптым... 19.05.2017 // Рухиәт\nУҡыусым Наилә Нәжип ҡыҙы Хәмбәлиеваның тәүге шиғырҙар йыйынтығы тап шулай атала. Ысынлап та, шулай булһа ярар ине, тигән уй менән уҡыусымдың миңә бүләк иткән китабын астым, әҫәрҙәрен иғтибар менән, күңелемә кинәнес табып уҡып сыҡтым. Наилә, ысынлап та, үҙ асылын тапҡан, образлы фекер йөрөтә белгән, һүҙҙең бәҫен тойған, һәр һүҙҙе урынлы ҡуллана белгән өлгөргән шағирә, һүҙ оҫтаһы, тигән фекерҙәмен. Был фекерҙе шағирәнең китап туйында ла билдәләнеләр.\nӘйткәндәй, Наилә Хәмбәлиеваның ижадына бағышланған шиғриәт байрамы тап ошо көндәрҙә Учалы районының үҙәк китапханаһында үтте. Байрамды Учалы яҙыусылар ойошмаһы, Учалы үҙәк китапханаһы хеҙмәткәрҙәре, шағирәнең ауылдаштары ойошторҙо. Шиғри байрамда Учалы, Белорет, Магнитогорск ҡалаларынан килгән яҙыусылар ҡатнашты. Әҡлимә Сафина, Рәсих Лоҡманов, Спартак Ильясов, Фәрит Хәсәнов, Шәһүрә Әхмәҙиева һәм саҡырылған ҡунаҡтар сығыш яһап, Наиләнең шиғырҙарына юғары баһа бирҙе. Авторҙың һүҙҙәренә көйҙәр яҙыусы И. Йомағужин, И. Жамалов, Ф. Хәсәнов, Ә. Ханов, Р. Фазлетдиновтарҙың йырҙары кисәгә йәм өҫтәне.\nНаиләнең бала сағы, мәктәп йылдары әле лә минең күҙ алдымда. Класта өс Саҙрыева – Наилә, Зөлфиә, Миләүшә бар ине. Өсөһө лә яҡшы уҡый, әммә Наилә баҫалҡы, тыйнаҡ, уйсан булыуы менән айырылып торҙо. Тәүге йыйынтығына тупланған шиғырҙарында ла тыйнаҡлыҡ, баҫалҡылыҡ, уйсанлыҡ бөркөлөп тора. Наилә үҙ асылын шиғырҙарында ла юғалтмаған, халҡыбыҙҙың бай, бәҫле һүҙен урынлы, маҡсатлы ҡуллана белә.\nШиғриәттә “лирик герой” тигән төшөнсә бар. Һүҙ оҫталары үҙҙәренең кисерештәрен, һағыштарын, һөйөнөстәрен, әһәмиәтле хәл- ваҡиғаларға ҡарашын ошо лирик герой аша әйтеп бирә, халҡына еткерә. Ә Наиләнең лирик геройы кем һуң? Бына улар:\n1. Тыуған ерен, илен, тәбиғәттең һәр миҙгелен яратҡан, унда илаһи матурлыҡты тоя, күрә белгән йәш ҡыҙ.\n2. Саф мөхәббәткә дан йырлап, һөйөүенә мәңге тоғро ҡалған һөйгән йәр, ҡатын.\n3. Ил, халыҡ, тел яҙмышын хәстәрләй белгән, уның бөгөнгөһө, киләсәге өсөн борсолған олпат шәхес.\n4. Улым, балаларым тип утҡа, һыуға инергә әҙер, уларға тәүфиҡ, һаулыҡ, бәхет теләгән изге күңелле әсә.\n5. Йәштәргә, кешелеккә кәңәш биреүсе, изге һүҙҙе быуындарға тапшырыусы өләсәй – ил инәһе.\nШуныһы ҡыуаныслы: йыйынтыҡта тәбиғәт, мөхәббәт, фәлсәфәүи, гражданлыҡ лирикаһына ҡараған уңышлы шиғырҙар байтаҡ, һәм уларҙағы лирик геройҙарҙың үҙ төҫө, теле, характеры бар.\nМин – мин инде... Асылымда ҡатын,\nСәскә атҡан, ғәзиз емеш биргән,\nЯҙмыш төйгөсөндә төйөлгән.\n(“Бергенәм, тип әйт”)\nОшо юлдар шиғриәткә ярайһы уҡ тормош тәжрибәһе туплаған, үҙ баһаһын, ҡәҙерен белгән, ҡаршылыҡтар аша үткән шәхес килеүен хәбәр итә.\nБер баҡсамды икәү итәйемме,\nЙәйғор нурын алып һүтәйемме?\nЙәй ҙә үтә, тиеп моңһоуланма,\nАлда әле көҙҙөң һуты, йәме.\n(“Көҙ ҙә йәмле...”)\nГөлдәремә серем һүтеп керҙем, –\n(Ғәҙәтемдә минең – иртән, кис).\nЯндарына сүгеп наҙламаһам,\nКөнөм көн дә түгел, хисем – хис.\nГөлдәргә серен һүтә белеүсе ҡыҙ йәй һәм йәйғор нурҙарының матурлығын да, көҙҙөң һутын да, йәмен дә тоя.\nҠафтауҙы ла күрҙем, диңгеҙ кистем,\nҠабул булдымы һуң хыялым?\nКүҙҙе йомоп, мең мәшәҡәт ташлап,\nСит ерҙәрҙә үтте был ялым.\n... Хөрриәте булды ике көнгә,\nӨсөнсөгә күңел һағайҙы:\nНисек кенә икән малҡайҙарым,\nХушһынамы минһеҙ һарайҙы?\nЯлын үткәргән Ҡафтау, Ҡара диңгеҙ нисек кенә матур һәм ҡунаҡсыл булмаһын, шағирә өсөн йәнтөйәге – ауылынан да яҡын, ҡәҙерле ер юҡ. Йәнтөйәк – рухи ҡанат ҡуйыусы, ижадҡа әйҙәүсе көс:\n“...Насип булһын инде артабан да\nСит ерҙәрҙә ҡунаҡ ҡына булып,\nТөйәгемде данлап йәшәргә”,\n– тигән теләген белдерә автор “Йәнтөйәгем” шиғырында.\nБыуындарҙан килгән мираҫ булған –\nНигеҙ ҡотон кинйә һаҡлаған.\nБыл хәҡиҡәт оло бурыс булған,\nБер кем уны кире ҡаҡмаған.\nНиндәй заман килде?\nТырышабыҙ өлөш алырға.\nБер тин булһын ата милкенән,\nКәрәк, тибеҙ, алып ҡалырға.\nАтай нигеҙҙәренең ҡороуы, ауылдарыбыҙҙың кәмей барыуы борсой шағирәне. Атай йортон һатып, үҙҙәренә өлөш алырға бәхәсләшкән замана йәштәрен күреп, йөрәге әрней.\nСит-яттарға китә атай йорто,\nЫрыу ҡото оса бушлыҡҡа.\nҠуҙғып ҡуйһа күңел һағышланып,\nӨҙгөләнмә, тибеҙ, тик юҡҡа...\nКүптәрҙе борсоған, ижад әһелдәренең йөрәген әрнеткән оло проблема күтәрелә. Бик хуп! Ауылдарҙы, атай йортон, йәнтөйәкте һаҡлау һәр кешенең бурысы ла бит... Әммә илебеҙҙә барған, уйлап еткерелмәгән сәйәси һәм иҡтисади реформаларға шағир фекере, шағир йөрәге генә ҡалҡан була алмай шул. Ә ауыл кешеһенә, күпселек ауылдарҙың төп халҡы – пенсионерҙарға ҡаҙ өмәләре, кейеҙ баҫыу, тирмә ҡороу ярыштары, бейеү, йыр, тальян гармун уйнау конкурстарын ҡарау менән хушһынырға ғына ҡала. Былай бара торған булһа, республикабыҙҙың фольклор республикаһы ғына булып ҡалыуы ла бар. Шул һағайта...\nӘсә образын бөйөк шәхес, йөрәгенә бар ғаләмдең нурын, кешелектең изгеләрҙән-изге теләктәрен туплаусы илаһи зат итеп күрә шағирә.\nШул бит ожмах. Йөрәгенә әсә,\nБар ғаләмдең нурын йыйнаған.\nҺеҙгә генә үҙен бағышлаған,\nКүңел наҙын һеҙгә арнаған.\nҺеҙҙең уңыш – уға йәшәү көсө,\nҺеҙҙең ҡайғы – йөрәк һағышы.\n...Тыныс булһын әсә күңелдәре,\nНурҙар ҡунһын әсә йөҙөнә.\nРәнйетмәгеҙ әсәйҙәрҙе –\nКүкрәк һөтө ялсытмаҫ...\nНиндәй ауыр булған хәлдә\nТешең ҡыҫып түҙегеҙ.\nБер осҡан һүҙ кире ҡайтмай\nЯлынһаң да – белегеҙ.\nБыл шиғыр юлдарында автор Әсәйгә булған мөнәсәбәтте оло быуын кешеһе аша йәш быуынға изге теләк – нәсихәт рәүешендә бирһә, “Улыма”, “Балаларым”, “Тотош ғүмер бала бағыуҙары”, “Үҫмер ҡыҙым”, “Әсә наҙы” шиғырҙарында Наилә Нәжип ҡыҙы, үҙе Әсә ролендә сығыш яһап, әсәйҙең нескә кисерештәрен, балаларына булған эскерһеҙ һөйөүен бына нисек оҫта бирә алған.\nУлым, тиеп утҡа инәм,\nҠыҙым, тиеп һыуға сумам,\nЮлдарында ҡый осраһа,\nҺурып алып ергә күмәм.\n...Көнөм үтә һаулыҡ һорап,\nТөнөм үтә тәүфиҡ теләп.\nИман тулы ғүмерҙәре\nҮтһен ине бәхет тиреп.\nУлым минең – ҡыйғыр бөркөтөм,\nҺөйөүемдең тәүге емеше.\nЙөрәгемдең иң түрендә генә\nУрын алған барлыҡ булмышың.\n...Йәнең теләгәнде йәрең итеп,\nТүрҙә булһын һөйөү бишегең.\nТуғандарың, дуҫ-иштәрең өсөн\nАсыҡ торһон һәр саҡ ишегең.\n“Ҡыуанысың миңә ҡанат ҡуя, утҡа һала моңһоу ҡарашың”, – тип фәҡәт әсә булыу бәхетен татыған, бала бағыу һөйөнөстәрен һәм көйөнөстәрен үҙ йөрәге аша үткәргән бай хисле әсә генә әйтә ала.\nШуны ла билдәләп үтке килә: Наилә ялтырауыҡлы яһалма һүҙҙәр эҙләмәй, ә ябай ғына һүҙ биҙәктәре ярҙамында үҙ фекерен бирә белә, уҡыусы күңелен яулай. “Таныш хистәр: ҡосағыма алһам, еҫтәренә дулай йөрәгем”, – тип шәп әйтелгән бит бала баҡҡан әсә хистәре.\nҺөйөү-һөйөлөү, мөхәббәткә тоғролоҡ, йәр һайлау, тормош юлдашыңа ихтирам, ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеү кеүек мәңгелек темаларҙы ла шағирә үҙенсә аса.\nӘйҙә, икәү ергә салҡан ятып\nҺөйләшәйек әле күк аша.\nҺин әйт йондоҙҙарға, улар – миңә,\nБына булыр сихри тамаша!\nМөхәббәт ул – Ҡояш, Һауа, Ғаләм,\nСихри таңдың айлы кистәре...\n(“Һөйләшәйек әле күк аша”)\nМөхәббәттең мәңгелек хис булыуын Наилә тәбиғәттәге Ҡояш, Һауа, Ғаләм, Ай образдары аша ҡалай оҫта аса.\nКүҙҙәремә ҡарай ҡуйһаң,\nБары ябай теләк тойһаң,\nҒорурлығың тапалмаҫ та,\nБер минутлыҡ хисең тыйһаң.\nӘ был юлдарҙы тәүге мөхәббәт хистәренә илергән ҡыҙҙар ҡуйын дәфтәренә, йөрәгенә уйып яҙып ҡуйһалар, бик шәп булыр ине лә...\nБирәм, әйҙә, һиңә һөйөүемде –\nБөтөнләйгә, бушлай, башкөллө,\nТик бер талап: торор урындары\nМиндәгеләй булһын саф гөллө.\n(“Бәхет бар ул”)\nНиндәй булһам, шулай ярат мине,\nКүңелеңә шиктәр ҡунмаһын.\nҒүмер миҙгелдәре алышыныр,\nБеҙҙең генә хистәр уңмаһын.\n(“Ниндәй булһам, шулай ярат”)\nМөхәббәткә, ғаилә ҡороуға яуаплы ҡараш, уны ғүмер юлында һаҡлай белеү кәрәклеге хаҡындағы фекерҙәре лә фәһемле.\nТуған теленә, иленә булған һөйөү, ил, тел яҙмышы өсөн борсолоу кеүек проблемалар ҙа ярайһы уҡ уңышлы асыла.\nКүҙегеҙҙе ҡамаштырып балҡыр телем,\nЫрыҫланып күкрәк кирер ғорур илем.\nТелем төҫлө – илем киләсәге!\nЙәш быуынға биргән нәсихәт.\nБашҡорт рухын уятырлыҡ итеп,\nҺалһын ине унда наҙ, сихәт.\nТеле, иле менән шағирә ғорурлана, балҡыр теле, күкрәк кирер иле булыуына сикһеҙ шатлана, тик күңеленә шом һалырҙай күренештәр ҙә бар шул.\nТик шуныһы – үҙең ғүмер биргән\nТоҡомоңдоң теле шымамы?\nСаф башҡортса хәбәр сыҡҡан саҡта\nҠушыламы, әллә шымамы?\n( “Илем, телем”)\nТелһеҙ ҡалып, илһеҙ ҡалһаҡ әгәр,\nОран һалырбыҙмы бушлыҡҡа?\n( “Башкирия түгел”)\nР. Ниғмәти, Р. Ғарипов, Р. Бикбай кеүек халыҡ шағирҙарының фекерҙәренә ауаздаш булған һуңғы ике строфа бөтәбеҙҙе лә уйландырырлыҡ.\nНаилә Хәмбәлиева ижадының тағы ла бер отошло яғына иғтибарҙы йүнәлтәйем әле. Ул һүҙ самаһын, бәҫен тоя белә, аҙ һүҙ менән тәрән фекер йөрөтә. Тормоштағы киҫкен ваҡиғаларҙы хәрәкәттә, динамикала оҫта сағылдыра. Быға миҫал – “Баҙар” шиғыры.\nБарҙым. Күрҙем. Оҡшаманы. Киттем.\nҠабат барҙым. Әйттем. Төҙәтте.\nБик ваҡ кешеһеңдер, ярамай, тип,\nҮпкәләтәм тиеп һүҙ әйтте.\nБолйоманым. Шымдым. Түләнем дә\nҠайтып киттем. Ҡулда шәп тауар...\n...Ваҡһың, тимәй, әллә нимә тиһен,\nТаҙа намыҫ – минең бар байлыҡ.\nБыл юлдарҙа шағирәнең гражданлыҡ позицияһы ла, һүҙ маһирлығы ла күренә.\nҺорағанға кәңәш бирәм,\nОлоларҙан өлгө тирәм...\nҒәйебемде таный беләм,\nЯрашырға икмәк теләм...\nЯҡшылыҡты күрә беләм,\nЯманлыҡты түгә беләм...\nШулай билдәләй үҙенең йәшәү асылын шағирә “Алға барам” шиғырында. Кәңәш биреүселәрең дә, өлгө тирерҙәй кешеләрең дә, телер икмәгең дә күп булһын, туғаным! Иң мөһиме – шиғриәт күгең бейек, сағыу йондоҙло булһын. Ижад шишмәңә сафлыҡ һәм бәрәкәтлек теләйем.\nАвтор: Алик БАЙҒАРИН.\nРайон: Учалы районы.


Көйөргәҙе районында марал, ала-сыбар болан һәм йәйғорло бағыр үрсетәләр // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nКөйөргәҙе районында марал, ала-сыбар болан һәм йәйғорло бағыр үрсетәләр\n16:52, 24 февраля 2014 Иҡтисад\nБашҡортостандың Көйөргәҙе районында марал (эре себер боланы), ала-сыбар болан һәм йәйғорло бағыр үрсетеү буйынса ферма эшләй.\nФерма Яңы Муса ауылы ситендә 2013 йылда барлыҡҡа килә. Бында хәҙер 14 марал һәм 12 ала-сыбар болан бар, яңыраҡ тәүге үрсем булды. Хайуандарҙы вольерҙарҙа тоталар, ойоштороусылар яңыларын төҙөү өсөн өҫтәмә 100 гектар ер ҡуртымға алған – 2014 йылдың аҙағына тиклем хайуандарҙың иҫәбен 500 башҡа тиклем арттырыу планлаштырыла. Бер нисә йылдан үрсетеүселәр тәүге панттар – боландарҙың йәш мөгөҙҙәрен алырға иҫәп тота, улар ҡатҡан, иҫке мөгөҙҙәрҙе ташлағандан һуң йыл һайын үҫеп сыға. Уртаса боландар 15 йыл йәшәй, кеше ҡарауы аҫтында – 25 йыл самаһы. Бөтә йәшәү осоронда бер боландан 13-15 пант алып була.\n— Беҙ «сәнәғәт» кимәлдә панттар ала башламаныҡ әле, — тип аңлатты «Аркус» яуалылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Наталья Коновалова. — Беҙҙең яҡындағы 4-5 йылға бурыс – хайуандарҙы үрсетеү. Әлбиттә, фермаға капитал һалыу оҙаҡ срокка. Бөтә сығымдар, тулы ҡеүәттә эш башлағас, биш йыл дауамында ҡапланыр тип планлаштырабыҙ.\nПредприятиеның продукцияһын Ҡытайҙа һәм Кореяла һатыу планлаштырыла. Инвестор әйтеүенсә, панттарҙан дарыуҙарҙы Рәсәйҙә лә эшләй башланылар, шуға күрә Рәсәй етештереүселәренә сеймал һатыласаҡ.\nМаралдарҙан һәм боландарҙан тыш, хужалыҡта балыҡ үрсетәләр. Соҡор урынында бер нисә быуа эшләп, һыу юлын үҙгәртәләр. Хәҙер бында электр үткәрелгән, һөмбаш һәм йәйғорло бағырҙарҙы үрсетеү өсөн ябыҡ бассейн бар. Өс мең үҫтерелгән селбәрә 2013 йылдың яҙында урындағы быуаға ебәрелә, балыҡ һатылған. Хәҙер бассейнда килограмм ярымдыҡ биш йөҙ балыҡ ҡышлай. 2014 йылдың яҙында балыҡ үрсетеүселәр һатыу өсөн селбәрәләр алырға, шулай уҡ, зарарһыҙ һауыу ысулы тип аталған алым ярҙамында, һөмбаш ыуылдырығын алырға ниәтләнә.


Проекттар хуплау тапты\n27 Ноябрь 2020, 10:55\n26 ноябрҙә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров онлайн тәртибендә “Инвестиция сәғәте” кәңәшмәһе үткәрҙе. Унда иҡтисадтың төрлө тармаҡтарындағы яңы проекттар ҡаралды.\nШишмә районында интенсив типтағы баҡсаларҙы үҫтереү пландары тураһында Шишмә емеш-йәшелсә питомнигы директоры Рәмил Ғәлиуллин һөйләне. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл июлдә Радий Хәбиров эш сәфәре менән хужалыҡта булып, уның эшмәкәрлеге менән танышҡайны. Питомникты дөйөм үҫтереү концепцияһы күсмә “Ауыл сәғәте” ултырышында ҡаралды.\nДөйөм инвестиция күләме ике миллиард һумлыҡ был ҙур проект дүрт стадиянан тора. 2022 йылға тиклем дауам итәсәк беренсе этапта, 80 гектар майҙанлыҡ хужалыҡта интенсив һәм суперинтенсив типтағы алма баҡсаларына нигеҙ һаласаҡтар. Өҫтәмә рәүештә еләк, ҡара миләш, ҡарағаттың перспективалы сорттарын үҫтерә башлаясаҡтар. Был 145 яңы эш урыны булдырыу мөмкинлеге бирә.\nКиләһе этаптар (2023 йылдан 2034 йылға тиклем) баҡса майҙандарын 1000 гектарға тиклем киңәйтеү, емештәр һәм еләктәр өсөн һаҡлағыс менән таратыу үҙәге төҙөү, транспорт паркын тулыландырыуҙы күҙ уңында тота. Емеш-еләкте республиканың социаль учреждениеларына ла алып барасаҡтар. Питомник коллективы планлаштырылған күләмдең һигеҙ процентын ултыртҡан да.\nВице-премьер – ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов билдәләүенсә, проектты тормошҡа ашырыу интенсив баҡсасылыҡ өлкәһендәге башҡа инвесторҙар өсөн дә юлды асасаҡ.\n"Был бик ҡатмарлы, хәүефле бизнес. Яңы технологиялар буйынса беренсе уңышты 2022 йылда ғына аласаҡбыҙ, – тине ул. – Тик шуның менән бер рәттән төбәктә интенсив баҡсасылыҡты үҫтергән ҙур проектты башлайбыҙ. Был беҙҙең агросәнәғәт комплексы өсөн әһәмиәтле ваҡиға".\nЯрҙам булараҡ, проект баҡсаларға нигеҙ һалыуҙың бер өлөшөн ҡаплауға компенсация, лизингҡа техника һәм ҡорамал алыуҙа ташлама аласаҡ. Шишмә районы хакимиәте питомникты үҫтереү өсөн ер участкаларын рәсмиләштереүҙә ярҙам итәсәк.\n“ФНБ Инжиниринг” компанияһы генераль директоры Евгений Саяпин Благовещендағы йылдам социаль-үҫеш биләмәһендә (ТОСЭР) сәнәғәт насостары, шыйыҡ һәм бөртөклө материалдар менән эш итеү ҡорамалдары етештереү буйынса завод төҙөлөшө проектын ҡараны.\nПредприятие нефть, химия һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте, коммуналь тармаҡ өсөн сеймал, материалдарҙы дозаларға бүлеү, ташыу өсөн комплекслы инженер ҡарарҙары проектлай һәм етештерә.\nПроектҡа һалынасаҡ инвестиция күләме – 261 миллион һум. Яңы етештереүҙә 100-ҙән ашыу кеше эшләйәсәк.\n“Инвестиция сәғәте”ндә ҡатнашыусылар проектты ТОСЭР резиденттары иҫәбенә индереүҙе хупланы һәм инвесторға һалым преференциялары вәғәҙә итте. Благовещен районы хакимиәте шулай уҡ Моноҡалаларҙы үҫтереү буйынса федераль фондтан ташламалы займ йәлеп итеүҙә ярҙам күрһәтәсәк.\n“ТракДетальОкт” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтен ойоштороусы Ольга Горшкова Туймазы районында М-5 “Урал” федераль трассаһы буйында күп функциялы юл буйы комплексы төҙөү проекты тураһында һөйләне. Уның дөйөм хаҡы 50 миллион һум тәшкил итәсәк. Үҙ эсенә кафены, техник хеҙмәтләндереү пунктын, еңел һәм йөк транспорты өсөн туҡталҡаны аласаҡ.\nИнвесторҙар ер участкаһын ҡуртымға алған һәм объектты төҙөү өсөн проект документтарын әҙерләгән. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, республикала юл буйы сервисы объекттары төҙөү өсөн өҫтәмә ярҙам саралары ҡаралған.\nҺөйләшеү һөҙөмтәһендә проектҡа инженер һәм транспорт инфраструктураһын булдырыуға тотонолған аҡсаның бер өлөшөнә субсидия биреләсәк.\nБынан тыш, кәңәшмәлә быға тиклем үткән Инвестиция комитеты ултырыштары буйынса Башҡортостан Башлығы ҡуйған бурыстарҙы үтәү барышы тикшерелде. Улар араһында республиканың төпкөл ауылдарын киң һыҙатлы интернет менән тәьмин итеү бар.\nРеспубликаның һанлы үҫеш министры Геннадий Разумикин белдереүенсә, 2021 йыл аҙағына тиклем интернетҡа 262 ауылда йәшәгән 100 мең самаһы кеше тоташа аласаҡ.\nБашҡортостан Башлығы белдереүенсә, тәү сиратта социаль объекттарҙы интернетҡа тоташтырырға кәрәк.\n– Юғары тиҙлекле интернет заман шарттарында – йәштәрҙең сифатлы белем алыу, социаль хеҙмәттәр һәм квалификациялы медицина ярҙамы алыу, тормошобоҙҙоң төрлө тармаҡтарында һанлы проекттарҙы тормошҡа ашырыуын тәьмин итеү юлы, – тине Радий Хәбиров.


Республикала бер ҡатын өйҙә аборт эшләткәндән һуң вафат булған // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n11:31, 23 апреля 2018 Хәл-ваҡиғалар\nРеспубликала бер ҡатын өйҙә аборт эшләткәндән һуң вафат булған Фото: асыҡ сығанаҡтарҙан\n21 апрелдә Сибай ҡалаһы дауаханаһына клиник үлем хәлендәге ҡатынды килтергәндәр. Пациентҡа реанимация үткәргәндәр, операция яһағандар һәм ҡан ебәргәндәр. Ләкин табиптар уны ҡотҡара алмаған.\nҺуңғараҡ асыҡланыуынса, ул өйҙә аборт эшләткән булған. Башҡортостан юлдаш телеканалы мәғлүмәттәре буйынса, ҡатынға ашығыс ярҙам саҡырғансы ул 2 сәғәт ярым ҡанһырап ятҡан.\nБынан алда ҡатын йорт шарттарында бала тапҡандан һуң сабыйын пакетҡа төрөп, халат бауы менән быуып үлтергән. Башҡортостандың Тәфтиш комитеты әлеге осраҡ буйынса енәйәт эшен тикшерә. Уның ике бәләкәй балаһы ҡалған.\nТеги: аборт, енәйәт эше, яңы тыуған сабыйҙы үлтереү


Өфө ҡалаһы юлдарын ҡарҙан таҙартыу эштәре алып барыла\nБөгөн төндә 22 ноябрҙа Өфө ҡалаһы урам-юл селтәрен ҡарҙан таҙартыуға 350 берәмек техника һәм 2000-гә яҡын торлаҡ-коммуналь хеҙмәткәрҙәре йәлеп ителде.\nӨфө коммуналь хеҙмәттәре тәүлек әйләнәһенә ҡаланы ҡарҙан таҙарталар һәм боҙлауыҡ күренештәренә бәйле уңайһыҙлыҡтарҙы кәметеү өсөн кәрәкле барлыҡ эштәрҙе лә эшләйҙәр. Беренсе сиратта күперҙәрҙе, юл үткәргестәрҙе ҡом-тоҙ ҡатнашмаһы менән эшкәртеүгә иғтибар бирелә. Шулай уҡ тротуарҙар, баҫҡыстар һәм йәмәғәт транспорты туҡталыштары майҙансыҡтарын таҙарталар.\nЙәйәүлеләргә һәм машина йөрөтөүселәргә бик һаҡ һәм иғтибарлы булырға, һауа шарттарының үҙгәреүен күҙәтергә кәңәш итәбеҙ. Төрлө ашығыс хәлдәрҙә 112 ҡотҡарыу хеҙмәтенең берҙәм номеры буйынса мөрәжәғәт итәргә кәрәк.\nКиров районының 105 ихатаһында юлдағы соҡорҙар ямалған\nДим районында 700-ҙән ашыу 3 –сө класс уҡыусылары Пионер ойошмаһына инде\n48-се Башҡорт лицейында «Йыр булһын юлдашым» район конкурсы үтте\n«Башҡорт теленән халыҡ-ара диктантты»ты яҙҙыҡ!\n16-26 майҙа Бөтә Рәсәй матбуғатҡа яҙылыу ун көнлөгө үтә\nӨлфәт Мостафин «Йәшел Башҡортостан» республика экологик акцияһын...\n27 апрель көнө муниципалитет биләмәһендә дөйөм ҡала өмәләре уҙҙы. Уның сиктәрендә «Йәшел Башҡортостан» республика экологик акцияһы үткәрелде.\nУрындағы үҙидара көнө менән!


Башҡортостан – мөғжизәләр иле\n8 Март 2011, 12:55\n«Китап» нәшриәтендә улар тураһында өс телдә төҫлө альбом донъя күрҙе2007 йылда Португалияның баш ҡалаһы Лиссабонда Яңы Донъяның ете мөғжизәһе иғлан ителде. 2008 йылда Мәскәүҙә «Рәсәйҙең ете мөғжизәһе» конкурсына йомғаҡ яһалды. 2009 йылда «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының «Сәләм» программаһы ойошторған «Башҡортостандың ете мөғжизәһе» тип аталған конкурс ошо киң масштаблы акцияларҙың логик дауамы булды.\n«Китап» нәшриәтендә улар тураһында өс телдә төҫлө альбом донъя күрҙе\n2007 йылда Португалияның баш ҡалаһы Лиссабонда Яңы Донъяның ете мөғжизәһе иғлан ителде. 2008 йылда Мәскәүҙә «Рәсәйҙең ете мөғжизәһе» конкурсына йомғаҡ яһалды. 2009 йылда «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының «Сәләм» программаһы ойошторған «Башҡортостандың ете мөғжизәһе» тип аталған конкурс ошо киң масштаблы акцияларҙың логик дауамы булды.\nКонкурсҡа тәҡдим ителгән 180 объект араһынан иң күп тауыш йыйған ете мөғжизә еңеү яуланы. Ошо көндәрҙә Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтендә улар тураһында альбом донъя күрҙе. Ул башҡорт, рус һәм инглиз телендә нәшер ителде. Китаптың төҙөүселәре – Ғәлиә Ғәлимова, Марсель ҡотлоғәлләмов, Рәшиҙә Мәһәҙиева, биҙәлеш мөхәррире – Азат Мөхтәруллин.\nАльбом ете бүлектән тора, һәр бүлектә авторҙар бер мөғжизә хаҡында бәйән итә. Беренсе бүлек башҡорт халҡының бөйөк эпик әҫәре, рухи мәҙәниәтебеҙгә монументаль һәйкәл булған «Урал батыр» эпосына арналған. Халҡыбыҙҙың тәрән аҡылын, күңел байлығын, зирәк, яҡты зиһенен туплаған был әҫәр уның үҙе кеүек үк үлемһеҙ! Милләтебеҙ яҙмышын бергә кисергән, уның үҙе кеүек үк, ябай ҙа, бөйөк тә икенсе мөғжизәбеҙ – ҡурай. Киләһе бүлек үҙендә боронғолоҡ эҙҙәрен һаҡлаған үҙенсәлекле Шүлгәнташ мәмерйәһенә арналған. Башҡорт халҡының бөйөк улы, милли геройыбыҙ һәм уға һәйкәл асылыу тарихы хаҡында һөйләнелә дүртенсе бүлектә. Киләһе мөғжизәбеҙ бөтә Ер шарын урап сыҡты! Башҡортостанды хәҙер күп илдәрҙә «Балҡортостан» тип беләләр. Гүзәл еребеҙҙә үҫкән мең төрлө сәскәнең хуш еҫен йыйған, алтын ҡояш нурҙарына мансылған башҡорт балы донъя киңлектәрен яулай. Китап Башҡортостандың киң билдәле шифаханалары «Янғантау» менән «Красноусол»дың шифалы һыуҙары һәм дауалау көсө тураһындағы очерктар менән тамамлана.\nАльбом матур, сағыу фотолар менән биҙәлгән, тыуған яғыбыҙ тәбиғәтен данлаған шиғырҙар менән байытылған. Тәбиғәт беҙгә мөғжизәләрҙе йәлләмәй биргән. Улар – тыуған төйәгебеҙҙең ҡабатланмаҫ биҙәктәре. Был альбом-китапты ҡулына алған һәр кем тағы бер ҡат быға инаныр һәм тыуған илебеҙ – Башҡортостан өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерер.\nАлина ЯЛИЕВА әҙерләне.


Табын ырыуы йәштәре беренсе тапҡыр ҡор йыйҙы - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nТабын ырыуы йәштәре беренсе тапҡыр ҡор йыйҙы\nОсрашыу Архангель районында уҙҙы. Башҡортостандан ғына түгел, ә илебеҙҙең төрлө өлкәләренән килгән ырыуҙаштарҙы был сара бергә йыйҙы. Дәүләкән районы Буранғол ауылынан Резеда Ҡорбанғәлиева Ҡара Табын ырыуының шәжәрәһен дә алып килгән. Беҙ Башҡортостандың төрлө райондарынан, әммә беҙҙе ата-бабаларыбыҙҙың нәҫел ептәре берләштерә, ти табындар. Ғәли Соҡорой нәҫелдәре-Тәтешле районынан да фестивалгә делегация килгәйне.Йыйынға Әбйәлил, Балтас, Ҡариҙел, Учалы райондары вәкилдәре лә килгәйне. Һәр ҡайһыһы тирмә ҡороп, үҙ ырыуының быуын ағасын төҙөгәйне. Йыйын күңел асыу урыны ғына түгел. Табын башҡорттары борсоған мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын да билдәләне. Милли үҙ аңды һәм мәҙәниәтте үҫтереү, телде һаҡлап ҡалыу беҙҙең алдағы төп бурыстар, ти ойоштороусылар.Үҙ нәҫелеңде өйрәнеү-һәр кешенең изге бурысы. Табын ырыуһары фестивале киләсәк быуында тарихи хәтер тәрбиәләүҙе, быуындар күсәгилешлеген тәьмин итеүҙе лә маҡсат итеп ҡуйғайны.Табындар йыйылышы әле беренсе тапҡыр уҙғарыла. Сарала ике өлкәнән, һигеҙ райондан табын ырыуы вәкилдәре килгән. Киләсәктә бындай саралар тағы ла ҡабатланыр, ырыуҙар ебе өҙөлмәҫ….. ти ойоштороусылар.


Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nИшембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ\n17:03, 13 ноября 2015 Йәмғиәт\nИшембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ Фото: Олег Яровиков\n«Башҡортостан сода компания»һы өсөн икенсе сеймал сығанағы сифатында ҡаралған Ғүмәр ятҡылығын эшкәртә башлағас Ишембай районының Ғүмәр ауылы халҡы өсөн яңы эш урындары булдырыласаҡ. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика, ҡала һәм район киң мәғлүмәт саралары журналистары менән осрашыу барышында белдерҙе.\n– Ғүмәр ауылы ҙур түгел, 300-ләп кеше йәшәй. Ятҡылыҡты эшкәртеү урындағы халыҡта ризаһыҙлыҡ тыуҙырмай ҡалманы. Мин уларҙы аңлайым. Бында, ысынлап та, бик матур: Егән йылғаһы, көтөүлектәр, эзбизташлы тау итәгендәге сабынлыҡтар. Әммә ошо ятҡылыҡты эшкәртеүҙе ауылдан 4 саҡрым алыҫлыҡта башлау күҙ уңында тотола. Шуға күрә халыҡҡа бер ниндәй ҙә техноген баҫым яһалмаясаҡ, – тине төбәк етәксеһе. – Бынан тыш, кешеләргә эш буласаҡ. Бөгөн ауылда хеҙмәткә һәләтле 86 эшһеҙ бар. Хәҙер уларҙың бер өлөшө геология-разведкалау эштәренә йәлеп ителәсәк. Ҡалғандары карьерҙа эшләйәсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, кисә Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Хөкүмәте Торатау менән Йөрәктауҙы «Башҡортостан сода компания»һы өсөн сеймал сығанағы сифатында ҡарамауы хаҡында хәбәр итте. Әле Ғүмәр һәм Ташлы эзбизташ ятҡылыҡтарын өйрәнеү башланған.\nТеги: сәнәғәт, шихандар, бр башлығы


Ямғырҙар яуыу сәбәпле быйыл башҡорт балына хаҡ артыуы ихтимал - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӘле үк умартасылар өс литрлыҡ һауыттарға тултырылған балды 1 мең 300-1 мең 500 һумға тәҡдим итә. Солоҡ балы иһә 12 мең һумға етә. Иглин районында йәшәүсе Вәлиәхмәтовтарҙың умарталығы ауылдан 5 саҡырым алыҫлыҡта урынлашҡан. Яҡын ара, шулай ҙа юлдар тик трактор менән генә үтерлек. Ямғырлы йәй хужаларға ғына түгел, бал ҡорттарына ла ярайһы мәшәҡәттәр килтергән.Рәсүл һәм Нәсимә Вәлиәхмәтовтар үҙ эшен 2 умарта менән генә башлай. Ике йыл элек фермер булараҡ дәүләт грантын алғас, хужалыҡтарын ҙурайтырға ҡарар итәләр. Әле улар 400 умартала 200 млн-дан ашыу башҡорт тоҡомло бал ҡорттарын тота. Йүкә балын һатып алыу өсөн Тау ауылына Башҡортостандан ғына түгел, Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларынан һәм күрше өлкәләрҙән дә киләләр. Быйылғы йәйҙә махсус кейемһеҙ умарталыҡтарға яҡын бармау хәйерлерәк, тип белдерә умартасылар. Бал ҡорттары ғәҙәттә ялан ҡулды саҡмай, үҙҙәрен тыныс тота, тиҙәр. 1-се июлдән 12-һенә тиклем, йүкә сәскә атҡан мәлдә ямғырҙар яуыу сәбәпле, бал ҡорттары һеркә йыя алмаған һәм уҫаллыҡтарын хәҙер кешелә күрһәтәләр. Былтыр Вәлиәхмәтовтан 9 тоннанан ашыу бал алһа, быйыл уңыш-5 тонна ғына. Йәғни, сығымдар үҙен аҡламай.. Умартасылар иһә көндәрҙең ҡоро тороуына һәм ҡорттарҙың ҡышҡылыҡҡа сәскәләрҙән һеркә йыйып өлгөрөрөнә ышана. Ике йыл рәттән Мәскәүҙә үткән “Алтын көҙ” күргәҙмәһендә иң яҡшы сифатлы бал өсөн алтын миҙал алыусы Вәлиәхмәтовтар киләсәктә лә һынатмаҫҡа ниәтләй.


Башҡортостан инвестиция мөхите рейтингында 40-сы урындан 20-гә күтәрелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан инвестиция мөхите рейтингында 40-сы урындан 20-гә күтәрелде\n17:47, 17 июня 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 17 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nБашҡортостан инвестиция мөхите рейтингында 40-сы урындан 20-гә күтәрелде. Рәсәй субъекттарында Инвестиция мөхите торошоноң милли рейтингы һөҙөмтәләре XX Петербург иҡтисади форумында иғлан ителде. «Былтырғы йомғаҡтар буйынса, республика алдынғы егерме төбәк иҫәбенә инде. «Көйләүсе мөхит», «Бизнес өсөн институттар», «Инфраструктура һәм ресурстар», «Бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа ярҙам» йүнәлештәре сиктәрендә 45 күрһәткес буйынса баһаланды. Башҡортостан алға ҙур аҙым яһаны, тип билдәләнде», — тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.\nМилли рейтингтың нигеҙе — эшҡыуарлыҡ берләшмәһенең фекере. Әгәр 2015 йылда респонденттар һаны 230 мең кеше тәшкил итһә, быйыл — 400 мең. Был — илдәге эшҡыуарҙарҙың дөйөм һанынан һигеҙ процент самаһы.\nТеги: инвестиция мөхите


91(2011) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 91(2011)\nФәрештә һәм Иблис\nӘҙәбиәт // 22-11-2011, 13:53\nБер ваҡыт фәрештә менән иблис осраша һәм кешеләрҙә нимә күберәк – изгелекме, яҡшылыҡмы, әллә насарлыҡ менән уҫаллыҡмы – булыуы хаҡында һүҙ ҡуҙғата.\n– Кешеләр ярата белә, – ти фәрештә.\n– Улайһа, ни өсөн улар башҡа көслө йән эйәләрен күрә алмай? – тип ҡәнәғәтһеҙлек белдерә иблис.\n– Улар яҡындарына, туғандарына ярҙам итә, – ти фәрештә....\nКүркәм белем усағы\nНовости / Мәғариф // 22-11-2011, 13:52\nЯҙмыш еле әҙәм балаларын ҡайҙа ғына илтмәй ҙә, ҡулдарына ниндәй генә бүләктәр тоттормай. Уларҙың һөйөндөргәне лә, көйөндөргәне лә байтаҡ була. Шөкөр, ҡайҙарҙа ғына йөрөһәм дә, донъя миңә гел йылмайып баға һәм кинәнесле бүләктәренән дә айырмай.\n2009 йылдан Бәләбәй ҡалаһындағы гүзәл башҡорт гимназия-интернатында уҡыуымды тап ана шундай кинәнестәрҙең береһе тип ҡабул итәм. Бүләктең дә ниндәйе бит әле!.. Бөтә тормошомдо ҡырҡа үҙгәртте, уға яңы йәйғор һыҙаттары өҫтәне, йәшәүемде йәмле һәм мәғәнәле итте. Тап ошонда үҙ-үҙемде һәм тормоштағы урынымды таптым....\nӘҙәбиәт / Юмор // 22-11-2011, 13:52\nХалыҡ-ара университетта иғлан эленеп тора:\n“Хөрмәтле Африка студенттары! “Ҡойроҡтар”ығыҙҙы тиҙерәк тапшырып бөтөүегеҙ талап ителә!”...\nПрактика йомғаҡтары барыһын да ҡыуандырҙы\nНовости / Мәғариф // 22-11-2011, 13:50\nЯңыраҡ Башҡорт дәүләт аграр университетында студенттарҙың “Башаҡ” махсуслашҡан отрядының 2011 йылдың өсөнсө хеҙмәт семестрына йомғаҡ яһауға бағышланған тантаналы слет үтте. Ҡатнашыусыларҙы тәбрикләргә БР Ауыл хужалығы министрлығы вәкилдәре, республиканың студенттар практика үткән ҙур предприятие лары етәкселәре һәм башҡа ҡунаҡтар килде....\nНовости / Мәғариф // 22-11-2011, 13:49\nӨлкән йәштәгеләрҙән йыш ҡына: «Эй, һеҙ шул тиклем матур заманда йәшәйһегеҙ. Уҡыйбыҙ, эшләйбеҙ, үҙ эшебеҙҙе асабыҙ тиһәгеҙ, бөтөн мөмкинлектәр бар. Нимә ашайым, нимә кейәйем, тип аптыранмайһығыҙ», – тигәндәрен ишетеп, ҡайһы берҙә уйланып ҡуям. Шулай шул, үҙ һәләт-теләктәреңде бойомға ашырыу өсөн һәр йәһәттән дә форсат киң....\nТӨРӨКТӘР ШАҒИРҘАРҒА АЛЛАҒА ҠАРАҒАН КЕҮЕК ҠАРАЙ\nӘҙәбиәт // 22-11-2011, 13:43\n… Беҙ бала саҡта олатайҙарҙың: «Донъяла ожмах иле бар, тиҙәр. Унда ағастар аллы-гөллө сәскәләр менән ҡапланған, төрлө-төрлө ҡоштар мөғжизәле тауыштар сығарып һайрар, алтын балыҡлы диңгеҙҙәр алтын ҡомло ярҙарын әленән-әле ялап таҙартып торор. Унда халыҡ телен бысратмаҫ, гел аҡтан кейенер…» – тип һөйләгәнен ишеткән бар ине. һинд киноһын ҡарап, моғайын, ошо ишеткәндәр һиндостандалыр, тип уйлай торғайным. Ә хәҙер инде, донъялар үҙгәреп, ил сиктәре асылғас, бындай ожмах иленең Төркиәлә икәнлегенә инандым....\nРубрикалар // 22-11-2011, 13:41\nРинат Йосопов киң ҡарашлы ғалим ине\nРинат Мөхәммәт улы Йосопов йөҙөндә беҙ киң билдәле антрополог һәм этнографты ғына түгел, бик яҡшы кешене лә юғалттыҡ. Ул төрлө яҡлы, киң фекерләүсе ғалим ине, кәңәштәре һәм тәҡдимдәре коллегалары араһында ғына түгел, ә Рәсәй ғалимдары араһында ла яҡлау таба торғайны. Хәстәрлекле, ҙур йөрәкле дуҫ та булды ул.\nУның сағыу, ҡайнап торған тормошоноң һәм фәнни эшмәкәрлегенең ҡайһы бер биттәрен генә яҡтыртҡым килә....\nРубрикалар // 22-11-2011, 13:40\nйәки ғалим хаҡында бер кәлимә\n“Донъя тигәндәрең...” – йыш ҡабатлай ине атай был һүҙҙәрҙе. Һағыштан әйтелдеме был һүҙҙәр, шатлыҡтанмы, ғазаптанмы? Хәҙер инде фаразларға ғына ҡала. Был бәләкәй генә серен ул, фанилыҡта бурыстарын үтәп, баҡыйлыҡҡа күскәс, үҙе менән алып китте....\nАнискин, милләтең кем?\nНовости // 22-11-2011, 13:36\nРФ Эске эштәр министрлығы участка уполномоченныйҙарын милләтенә ҡарап һайлап аласаҡ.\nБыл полицияның диаспоралар менән эшен яҡшыртыу маҡсатында эшләнә. Участка инспекторы үҙе аралашасаҡ халыҡтың телен һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен яҡшы белергә тейеш. Төрлө милләт вәкилдәренән торған хоҡуҡ һәм тәртип һаҡсылары, үҙҙәренең милләттәштәре йәшәгән урынға эшкә тәғәйенләнер алдынан махсус әҙерлек үтәсәк. Уларҙың бурысы – яҡташтары менән уртаҡ тел табыу....\n«Үҙ эшен яратмағандар телевидениела эшләй алмай»\nМахсус бит // 22-11-2011, 13:36\nТележурналист Гүзәл Хәмитова һөнәри бурысын тыуған тәбиғәтенә, еренә ярҙам итеүҙә күрә\nТайганың берәй мөйөшөндә йәмғиәттән ҡасып-йәшеренеп йәшәгән берәй әҙәм генә бөгөн телевизор ҡарамайҙыр. Һәр иртәбеҙ «зәңгәр экран» аша тапшырылған яңылыҡтарҙы ҡарауҙан, йыр-моңдо тыңлауҙан башланһа, кистәребеҙҙе лә телетапшырыуҙар ҡарап ҡыҫҡартабыҙ. Ниндәйерәк кешеләр эшләй икән Башҡортостан юлдаш телевидениеһында? Ниндәй тапшырыуҙары менән ҡыҙыҡтыра улар республика тамашасыһын?...


Йорт-ихаталарҙа уңайлылыҡ, тәртип өсөн яуаплылыҡ тойоп...\n15 Март 2019, 18:28\nМарттың өсөнсө йәкшәмбеһендә торлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй. Тормошобоҙҙо был хеҙмәттән башҡа күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Тап коммуналь хеҙмәттәрҙең өҙөклөкһөҙ эшләүе уңайлыҡтар, таҙалыҡ, тәртиптең нигеҙе булып тора. Һөнәри байрамдары уңайынан район халҡын йылылыҡ, һыу менән тәьмин итеүсе “Тепловодоснабжение” МУП-ы директоры Сергей Олегович АФАНАСЬЕВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\n-Беҙ ҡышҡы йылытыу миҙгелен уңышлы, аварияһыҙ үткәреп ебәреү өсөн бөтөн мөһим эштәрҙе яҙҙан көҙгәсә башҡарабыҙ. Ҡыштың, һауа торошоноң ниндәй булырын бер кем дә алдан билдәләй алмай. Шуға ла һәр төрлө ҡатмарлы шарттарға әҙер тороп, ҙур яуаплылыҡ менән башҡарып сығыуға ентекле әҙерләнергә тура килә. Һалҡын осорҙо өҙөклөкһөҙ һәм башҡа ғәҙәттән тыш хәлдәрһеҙ йырып сығыу тәү сиратта коллективтың тырышлыҡ һөҙөмтәһе, тиергә мөмкин. Йылытыу миҙгеле әлегә тамамланманы, әммә уны уңышлы, йәғни тотороҡло режимда сығып киләбеҙ.\n-Һәр кемгә билдәле булы-уынса, “Тепловодоснабжение” МУП-ы һыу үткәргес-канализация, йылылыҡ селтәрҙәрен, идарасы компания булараҡ, күп фатирлы йорттарҙы хеҙмәтләндерә. Был тәңгәлдәге мәсьәләләрҙе хәл итеүгә финанс нисек йүнәлтелә?\n-Әлбиттә, күберәк эштәр башҡарырға теләк ҙур, әммә барыһы ла финансҡа барып төртөлә. Шуға ла тәү сиратта уғата мөһим булған мәсьәләләр үҙ ваҡытында һәм сифатлы хәл ителһен өсөн ресурс һәм финансты дөрөҫ бүлергә тырышабыҙ. Туҙыу сигенә етеп, тотороҡло рәүештә һыу, йылылыҡ тапшырыуҙа хәүеф тыуҙырған коммуникация һәм ҡоролмаларға айырыуса ҙур иғтибар бирелә.\n2018 йылда электр участкаһы беҙҙең ҡарамаҡтан “ГИП-Электро” йәмғиәтенә күсерелде. Электр селтәрҙәре ҡуртымда булыуға ҡарамаҫтан, инвестиция программаһына ярашлы, эштәр дауам итте, Новосельская урамындағы туҙған 0,4 кВт-лы һауа линиялары реконструкцияланды. Шулай уҡ саңғы юлында (2 км арауыҡта), катокта, урау юл менән Гагарин урамы юлдары киҫелешендә яҡтыртҡыстар урынлаштырыу ҙа беҙҙең предприятие иңендә булды.\nҺәр ваҡыттағыса, йылылыҡ селтәрҙәре эшмәкәрлегенә ныҡлы иғтибар бирелә. Предприятие балансында 13 ҡаҙанлыҡ булып, шуның 8-е диспетчерлаштырылып, автоматик режимда эшләй, барлыҡ мәғлүмәт беҙҙең диспетчер пунк-тына тапшырыла. 12 ҡаҙанлыҡты ремонтлау йәһәтенән халыҡты һәм социаль объекттарҙы өҙөклөкһөҙ йылылыҡ менән тәьмин итеүгә йүнәлтелгән саралар күҙаллана. Магистраль йылылыҡ трассаларына һәм ҡулланыусыларҙың йылылыҡ селтәрҙәренә опрессовка уҙғарылды. “ТВС” МУП-ы балансындағы йылылыҡ селтәрҙәре 9,3 км тәшкил итә.\nЙылытыу миҙгеленә әҙерлек барышында 7, 8, 11-се ҡаҙанлыҡтарҙың пластинкалы йылылыҡ таратҡыстары йыуҙырылып, әҙерлек һыҙығына ҡуйылды. 13-сө ҡаҙанлыҡтағы “RSA-100” ҡаҙаны, 2-се ҡаҙанлыҡтағы ике “КСВ-1.86” ҡаҙанының береһе капиталь ремонтланды.\nПредприятие ҡарамағында шулай уҡ мәғариф бүлегенең 30 газ ҡаҙанлығын һәм мәҙәниәт бүлегенең 6 ҡаҙанлығын техник хеҙмәтләндереү тора. Ҡаҙанлыҡтарҙың барыһы ла эшсе көстәрҙән башҡа эшләй. Был ҡаҙанлыҡтар йылытыу осорона “ТВС” МУП-ы көсө менән әҙерләнде. Шулай уҡ был учреждениеларҙың электр селтәрҙәрен ремонтлау бу-йынса бригада төҙөлдө. Ағымдағы йылдың 1 мартынан Табын коррекция мәктәбенең газ ҡаҙанлығын техник хеҙмәтләндереү ҙә беҙгә йөкмәтелде.\nЙылылыҡ селтәрҙәрен яңыртыу, ремонтлау буйынса ла эш дауам итте. Мораҡ мәҙәниәт йортонда ҡаҙандар яңыртылды, был эшкә 70201 һум сарыф ителде. Үзбәк мәктәбе ҡаҙанлығында ҡаҙандар ремонтлауға 67381 һум аҡса тотонолдо. “Имәнкәй” ял лагерында ҡаҙанлыҡты диспетчерлаштырыу (227648 һумға) буйынса эш башҡарылып, хәҙер ул да персоналһыҙ эшләй, Антоновка мәктәбендә йылытыу селтәре насостары (27082 һум) ремонтланды. Красноусол башҡорт гимназияһының (77666 һумға) һәм 3-сө мәктәптең (28643 һумға) йылытыу системалары ремонтланды. Ҡулланыусылар заявкаһы буйынса Калмыков урамындағы 16/1-се һанлы бинаның йылытыу системаһына (32207 һумлыҡ) ремонт уҙғарылды. Ленин урамында (23-сө һанлы йорт, магазин) 76 метр арауыҡта йылылыҡ трассаһы төҙөлдө.\nҺыу үткәргес-канализация хужалығына килгәндә, беҙҙең предприятие балансындағы һыу селтәрҙәренең дөйөм оҙонлоғо 48 км булһа, ә канализация селтәрҙәре 8,9 км тәшкил итә. “2017-2019 йылдарға Красноусолдағы һыу менән тәьмин итеү объекттарын реконструкциялау” инвестиция программаһына ярашлы, район үҙәгендәге Достоевский (410 метр арауыҡта, дөйөм суммаһы – 610000 һум), Крупская (556 м, 1241000 һум) урамдарында туҙған һыу үткәргестәр замансаға алыштырылды.\nБыларҙан тыш, Табын ауылында (4868 һумлыҡ) һәм мәктәбендә һыу үткәргестәр ремонтланды, 53674 һум аҡса тотонолдо, Родина ауылында “Восход-СТ” ЯСЙ-е ҡошсолоҡ фермаһында 196000 һум сарыф ителеп, һыу үткәргес төҙөлдө, Красноусолда “Тирәккәй” балалар баҡсаһында канализация ремонтланды, 10454 һум аҡса тотонолдо, Йәштәр биҫтәһендә (1200 метр арауыҡта, 634805 һум) һәм 550 метр арауыҡта (310521 һумлыҡ) һыу үткәргестәр һалынды.\n-Идарасы компания булараҡ, күп фатирлы йорттар менән идара итеү бурысын үтәү йәһәтенән эштәр нисек?\n-Бөгөнгө көндә беҙ дөйөм майҙаны 15,334 мең кв. метр тәшкил иткән күп фатирлы 19 йортто хеҙмәтләндерәбеҙ. Күп фатирлы йорттарҙы тотоу йәһәтенән эштәрҙең минималь теҙмәһе буйынса бөтөн эштәр ҙә башҡарылды, шулай уҡ ишектәр яңыға, йылытылғанға, подъезд тәҙрәләре заманса пластикка, яҡтыртҡыстар диодлы яҡтылыҡ һәм тауыш тапшырғыслыға, йылылыҡ пункт-тары һәм йылылыҡ селтәрҙәренең өҫкө разводкалары, һыу үткәргестәр ремонтланды, ҡыйыҡтарға (Пугачев урамындағы 45-се, Лесная, 21, Курорт, Фрунзе урамы, 35/1-се йорттары) ағымдағы ремонт уҙғарылды һәм башҡа эштәр.\n-Шуныһы ғәжәп, әлеге финанс йәһәттән еңел булмаған ваҡытта һеҙ планға ярашлы ремонт эштәрен дауам итәһегеҙ һәм коммуналь хужалыҡты тейешле кимәлдә тотаһығыҙ...\n- Һәр бер эш артында аҡса ғына түгел, ә кешеләр тороуын да онотор-ға ярамай. Һөнәри байрамыбыҙ уңайынан 99 кешенән торған татыу, берҙәм “Тепловодоснабжение” коллективының тырыш хеҙмәтен билдәләп үтергә кәрәк. Бер кемде лә айырып билдәләү мөмкин түгел, һәр ҡайһыһын үҙ һөнәренең оҫтаһы тиергә була. Бары тик араларынан бүләкләүгә тәҡдим ителеүселәрҙе атап үтәм. Улар: Балалар шифаханаһы ҡаҙанлығы операторы Ривиль Шәмсетдинов - район Советының, торлаҡ-эксплуатация участкаһы слесары Евгений Юдин - район хакимиәтенең, авария-тергеҙеү эштәре слесары Александр Иванов - Красноусол ауыл биләмәһе хакимиәтенең, йылылыҡ селтәрҙәрен ремонтлау бригадаһы бригадиры Александр Щвецов “Тепловодоснабжение” МУП-ы хакимиәтенең Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнәсәк.\nФорсаттан файҙаланып, барлыҡ коллективты, шулай уҡ коллегаларҙы, “Красноусол коммуналь хужалығы” МУП-ы, “Ғафури коммуналь хужалығы” идарасы компанияһы хеҙмәткәрҙәрен, хөрмәтле ветерандарыбыҙҙы (улар 72 кеше) һөнәри байрамыбыҙ – Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре көнө менән ихлас күңелдән ҡотлайым. Иҫәнлек-һаулыҡ, хеҙмәт уңыштары, ғаиләләрендә именлек, байрамса күтәренке кәйеф теләйем.\n-Әңгәмә өсөн рәхмәт. Һеҙҙең теләктәргә беҙ ҙә ҡушылабыҙ!


Хәрәкәтсән, эҙләнеүсән булығыҙ! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Хәрәкәтсән, эҙләнеүсән булығыҙ!\nХәрәкәтсән, эҙләнеүсән булығыҙ! 28.12.2018 // Йәмғиәт\nХәйбулла районының Һамар ауылы биләмәһе хакимиәте башлығы Рафаэль КӘРИМОВ:\n– Тиҙҙән Ҡабан йылына аяҡ баҫабыҙ, уға һанаулы ғына көндәр ҡалды. Миңә ҡалһа, йылдың йәнлек исеме менән аталыуы шартлылыр. Уның ҡарауы, һәр кем алдына төрлө маҡсаттар ҡуйып йәшәргә тейеш, уй-хыялдарҙы тормошҡа ашырыу өсөн тырышырға бурыслы.\nТормош үҙенә күрә ҙур көрәш майҙанына тиң. Әгәр ҙә инде һин бәйгелә еңеүсе икән, шунан артығы кәрәкмәйҙер ҙә. Беҙгә килгәндә инде, төрлө ниәт-бурыстарҙы уңышлы тормошҡа ашырабыҙ. Мәҫәлән, “Урындағы, башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһы буйынса эш эҙмә-эҙлекле дауам итә. Һамар – ҙур ауыл, балалар һаны ла артҡандан-арта. Малай һәм ҡыҙҙар ауылдың ял урыны эргәһенән мәктәпкә үтеп-һүтеп йөрөй, белем усағына яҡшы кәйеф менән килеп инә. Хәйер, бүтән ваҡытта ла унан йәш-елкенсәк өҙөлмәй. Ул әле төҙөкләндерелә, матурая, киләсәктә тағы ла күркәмләнәсәк.\nТырышһаң, була: ҡасандыр беҙҙән йыраҡ түгел бер ҡасабалағы ташландыҡ урын күҙ менән ҡаш араһында гөл баҡсаһына әүерелгәйне. Яңы тәпәй баҫҡандар өсөн эшләнгән майҙансыҡтан алып өлкәндәргә хәтлем уңайлыҡтар булдырылды. Был урын да унан һис ҡайтыш булмаҫ, балалар майҙансығынан тыш, йәштәр күнекмә үткәрһен өсөн махсус спорт ҡорамалдары урынлаштырыла. Тирә-йүнгә үҫентеләр ултыртыу – бурыстарҙың береһе, ял зонаһы кәртәләп алынды.\nӨҫтәүенә күптән түгел Таналыҡ йылғаһы аша заманса күпер һалынды. Юғиһә ярҙың был яғында – мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, ә теге яҡта клуб, сиркәү урынлашҡан. Булды шундай өҙөклөктәр: һыу ташҡан саҡта балалар уҡырға йөрөмәне хатта, ә хәҙер ундай проблема төшкә лә инмәйәсәк.\nБына шулай ҡабан сусҡаһы шикелле йүгереп йөрөйбөҙ. Етмәһә, был йәнлек шикелле эҙләнеүсәнлек һәм хәрәкәтсәнлек сифаттарын үҙләштермәһәң, заман менән бергә атлау мөмкин түгел.\nҠабан йылы муллыҡ вәғәҙә итә, тиҙәр. Уның бәрәстәре айырыуса күп була, бер һүҙ менән әйткәндә, ныҡ үрсемле йәнлек. Үҙ сиратында, ишле ғаиләләрҙең күп булырына ла юрайым. Гәзит уҡыусыларҙың барыһына ла бай тормош теләйем. Яңы йыл менән!\nАвтор: Илдар АҠЪЮЛОВ яҙып алды


27 Июнь 2019, 01:09\nӨфөлә Башҡортостан мосолмандары Диниә назаратының элекке рәйесе Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин 73-сө йәшендә арабыҙҙан китте. Үлем сәбәбе әлегә хәбәр ителмәй.\nНурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин 1946 йылда Сибайҙа мулла ғаиләһендә тыуған.\n1992 йылдан алып Башҡортостан мосолмандарының Диниә назаратына етәкселек итте. Быйыл 29 апрелдә Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты президиумы ултырышында Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин рәсми рәүештә мөфтиәт башлығы вәкәләттәрен һалды. Ваҡытлыса рәйес итеп мөфтөй урынбаҫары, имам Айнур хәҙрәт Бирғәлин һайланды.\nХәҙер республикала 1 300 мосолман мәхәлләһенең 737-һе Башҡортостан мосолмандарының Диниә назаратына ҡарай.


"Г.З. Байрамғолова” КФХ-һы – иң ышаныслы партнер!"\n2 Апрель , 11:38\n“Пандемия тормошҡа яңыса ҡарарға, күберәк шәхси хужалыҡҡа йөҙ борорға өйрәтте. Ҡош үрсетеү менән шөғөлләнергә уйлайым. Ҡош-ҡортто кемдән һатып алһам отошло булыр икән?”, “Яҙ етһә, себеш, ҡаҙ, өйрәк бәпкәләре тәҡдим итеүселәр күбәйә лә китә, кемдән алырға белмәйһең”, “Һәр саҡ Баймаҡҡа йөрөп булмай, шунлыҡтан ауылға килгәндәрҙән һатып алабыҙ себеш-бәпкәне, был хәүефле түгелме икән?”, “Ҡош-ҡорт өсөн емде ҡайҙан һатып алһаң отошло булыр икән?”, “Баҙарға ситтән килтереп себеш-бәпкә һатып алыусыларға ышанып буламы?”, “Байрамғолов” КФХ-һы быйыл да төрлө акциялар үткәрерме икән?” - һуңғы осорҙа редакцияға ҡош-ҡорт миҙгеленә бәйле ошондай һорауҙар менән мөрәжәғәт итеүселәр күбәйҙе. Актуаль һорауҙарға аныҡ яуап алыу маҡсатында беҙ иң тәүҙә Баймаҡ районы һәм Сибай ҡалаһының ветеринария станцияһы етәксеһе - райондың баш ветврачы Рәил Риф улы Әбүбәкировҡа мөрәжәғәт иттек. Ул бына нимә тип яуап бирҙе:-Рәсәй төбәктәрендә ҡош киҙеүе ҡоторған ваҡытта себеш-бәпкәләрҙе кемдән һатып алыу мәсьәләһенә бик етди ҡарарға кәрәк, юғиһә вайымһыҙлыҡ киҫкен проблемаларға килтереүе ихтимал. Баҙарҙарҙа, ауылдарҙа ситтән килеп ҡош-ҡорт менән һатыу итеүселәрҙән һәр саҡ һаҡ булырға кәрәк, сөнки сифатһыҙ продукция тәҡдим итеүселәр күп хәҙер. Ундайҙарға ышанырға ярамай. Социаль селтәрҙәрҙәге матур рекламаға алданып, хәүефле ҡош-ҡорт һатып алыуығыҙ ихтимал. Шуның өсөн беҙгә тик үҙебеҙҙә генә етештерелгән продукцияға, был осраҡта инде себеш-бәпкәләргә өҫтөнлөк бирергә кәрәк. Был тәңгәлдә Баймаҡтан “Г.З. Байрамғолова” КФХ-һы халыҡтың ышаныслы партнеры булып тора, тип шикләнмәйенсә әйтә алам.Был фермер хужалығы бына байтаҡ йылдар инде ҡала һәм район халҡын ғына түгел, ә Урал аръяғы төбәген, күрше өлкәләрҙе лә сифатлы ҡош-ҡорто менән тәьмин итә. Предприятие әлеге миҙгелгә лә яҡшы әҙерләнде, бөтөн саралар үтәлде, производство участкалары барлыҡ талаптарға яуап бирә. Ғөмүмән, бында кәрәкле ветеринария ҡағиҙәләре үтәлә, тимәк, продукция ла яҡшы сифатлы.Яңы миҙгелгә әҙерлек, предприятиеның бөгөнгө һулышы тураһында фермер хужалығы башлығы Гөлнара Зәйнулла ҡыҙы Байрамғолова һөйләй:-Беҙҙең предприятие яңы миҙгелгә йылдағыса яҡшы әҙерләнде, биналарға ремонт эшләнде, барлыҡ санитар талаптарға еткерелде. Быйыл да беҙ халыҡты үҙебеҙҙең сифатлы продукция менән ҡыуандырырға, төрлө акциялар ойошторорға ниәтләйбеҙ. Әйтергә кәрәк, беҙ тик Башҡортостанда етештерелгән предприятиелар менән генә эшләйбеҙ. Мәҫәлән, бройлер һәм өйрәк себештәренең йомортҡаларын Благовар ҡошсолоҡ фабрикаһынан һәм “Башҡорт бройлеры” предприятиеһынан һатып алабыҙ. Ҡаҙ йомортҡалары иһә, билдәле булыуынса, үҙебеҙҙең Беренсе Этҡолдағы ферманан килтерелә. Унда барлыҡ ветеринария талаптары үтәлә, ваҡытында прививкалар эшләнә.Үткән йәкшәмбе ҡош миҙгелен астыҡ – бройлер себештәренең тәүге партияһы сыҡты. 18 апрелдә иһә “Уральская белая”, “Уральская серая” һәм “Линда” тоҡомло ҡаҙ бәпкәләре һатыуға сығасаҡ. Май башынан 4 айлыҡ йомортҡа һалыу өсөн тәғәйенләнгән тауыҡтарҙы ла һатып алырға мөмкин. Ошо айҙа өйрәк бәпкәләренә лә сират етәсәк. Быйыл да төрлө акциялар үткәреп, апрель айында арзан хаҡ менән ҡаҙ бәпкәләре һатыуға сығарыласаҡ (алдан түләү шарты менән). Шул уҡ ваҡытта бөтөн талаптарға яуап биргән махсус ем менән дә тәьмин итәбеҙ. Ғөмүмән, беҙ һәр саҡ халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртып эшләйбеҙ һәм барығыҙҙы ла көтөп ҡалабыҙ!\n“Пандемия тормошҡа яңыса ҡарарға, күберәк шәхси хужалыҡҡа йөҙ борорға өйрәтте. Ҡош үрсетеү менән шөғөлләнергә уйлайым. Ҡош-ҡортто кемдән һатып алһам отошло булыр икән?”, “Яҙ етһә, себеш, ҡаҙ, өйрәк бәпкәләре тәҡдим итеүселәр күбәйә лә китә, кемдән алырға белмәйһең”, “Һәр саҡ Баймаҡҡа йөрөп булмай, шунлыҡтан ауылға килгәндәрҙән һатып алабыҙ себеш-бәпкәне, был хәүефле түгелме икән?”, “Ҡош-ҡорт өсөн емде ҡайҙан һатып алһаң отошло булыр икән?”, “Баҙарға ситтән килтереп себеш-бәпкә һатып алыусыларға ышанып буламы?”, “Байрамғолов” КФХ-һы быйыл да төрлө акциялар үткәрерме икән?” - һуңғы осорҙа редакцияға ҡош-ҡорт миҙгеленә бәйле ошондай һорауҙар менән мөрәжәғәт итеүселәр күбәйҙе.\nАктуаль һорауҙарға аныҡ яуап алыу маҡсатында беҙ иң тәүҙә Баймаҡ районы һәм Сибай ҡалаһының ветеринария станцияһы етәксеһе - райондың баш ветврачы Рәил Риф улы Әбүбәкировҡа мөрәжәғәт иттек. Ул бына нимә тип яуап бирҙе:\n-Рәсәй төбәктәрендә ҡош киҙеүе ҡоторған ваҡытта себеш-бәпкәләрҙе кемдән һатып алыу мәсьәләһенә бик етди ҡарарға кәрәк, юғиһә вайымһыҙлыҡ киҫкен проблемаларға килтереүе ихтимал. Баҙарҙарҙа, ауылдарҙа ситтән килеп ҡош-ҡорт менән һатыу итеүселәрҙән һәр саҡ һаҡ булырға кәрәк, сөнки сифатһыҙ продукция тәҡдим итеүселәр күп хәҙер. Ундайҙарға ышанырға ярамай. Социаль селтәрҙәрҙәге матур рекламаға алданып, хәүефле ҡош-ҡорт һатып алыуығыҙ ихтимал. Шуның өсөн беҙгә тик үҙебеҙҙә генә етештерелгән продукцияға, был осраҡта инде себеш-бәпкәләргә өҫтөнлөк бирергә кәрәк. Был тәңгәлдә Баймаҡтан “Г.З. Байрамғолова” КФХ-һы халыҡтың ышаныслы партнеры булып тора, тип шикләнмәйенсә әйтә алам.\nБыл фермер хужалығы бына байтаҡ йылдар инде ҡала һәм район халҡын ғына түгел, ә Урал аръяғы төбәген, күрше өлкәләрҙе лә сифатлы ҡош-ҡорто менән тәьмин итә. Предприятие әлеге миҙгелгә лә яҡшы әҙерләнде, бөтөн саралар үтәлде, производство участкалары барлыҡ талаптарға яуап бирә. Ғөмүмән, бында кәрәкле ветеринария ҡағиҙәләре үтәлә, тимәк, продукция ла яҡшы сифатлы.\nЯңы миҙгелгә әҙерлек, предприятиеның бөгөнгө һулышы тураһында фермер хужалығы башлығы Гөлнара Зәйнулла ҡыҙы Байрамғолова һөйләй:\n-Беҙҙең предприятие яңы миҙгелгә йылдағыса яҡшы әҙерләнде, биналарға ремонт эшләнде, барлыҡ санитар талаптарға еткерелде. Быйыл да беҙ халыҡты үҙебеҙҙең сифатлы продукция менән ҡыуандырырға, төрлө акциялар ойошторорға ниәтләйбеҙ.\nӘйтергә кәрәк, беҙ тик Башҡортостанда етештерелгән предприятиелар менән генә эшләйбеҙ. Мәҫәлән, бройлер һәм өйрәк себештәренең йомортҡаларын Благовар ҡошсолоҡ фабрикаһынан һәм “Башҡорт бройлеры” предприятиеһынан һатып алабыҙ. Ҡаҙ йомортҡалары иһә, билдәле булыуынса, үҙебеҙҙең Беренсе Этҡолдағы ферманан килтерелә. Унда барлыҡ ветеринария талаптары үтәлә, ваҡытында прививкалар эшләнә.\nҮткән йәкшәмбе ҡош миҙгелен астыҡ – бройлер себештәренең тәүге партияһы сыҡты. 18 апрелдә иһә “Уральская белая”, “Уральская серая” һәм “Линда” тоҡомло ҡаҙ бәпкәләре һатыуға сығасаҡ. Май башынан 4 айлыҡ йомортҡа һалыу өсөн тәғәйенләнгән тауыҡтарҙы ла һатып алырға мөмкин. Ошо айҙа өйрәк бәпкәләренә лә сират етәсәк.\nБыйыл да төрлө акциялар үткәреп, апрель айында арзан хаҡ менән ҡаҙ бәпкәләре һатыуға сығарыласаҡ (алдан түләү шарты менән). Шул уҡ ваҡытта бөтөн талаптарға яуап биргән махсус ем менән дә тәьмин итәбеҙ.\nҒөмүмән, беҙ һәр саҡ халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртып эшләйбеҙ һәм барығыҙҙы ла көтөп ҡалабыҙ!\nҺүрәттә: Елена Дятлова һәм Зәлиә Муллагилдина – үҙ эшенең ысын оҫталары.


4 Декабрь 2010, 16:53\nБыл – ил етәксеһенең маҡсатлы өсөнсө мөрәжәғәте. Үткән йыл, Медведев, демократия ҡиммәттәренә таянып, иҡтисадты модернизациялау, һәр өлкәлә алға китеш өсөн стимулдар булдырыу, белемле, ижади фекерләй белгән быуын тәрбиәләү, халыҡтың йәшәү сифатын яңы кимәлгә күтәреү, Рәсәйҙең инновацияларҙа уңыштарға өлгәшкән заманса держава икәнен раҫлау тураһында сәйәси стратегияһын бәйән иткәйне.Быйылғы Мөрәжәғәтнамәлә лә, алдағы йылдарға күҙаллауҙар менән бер рәттән, Рәсәй йәмғиәтенең киҫкен проблемалары ла сағылыш тапты. Иң ҙур урындың балалар темаһына бирелеүе әһәмиәтле. Ил үҙ киләсәгенә битараф түгел. Президент бына нимәләрҙе билдәләне.\nБыйылғы Мөрәжәғәтнамәлә лә, алдағы йылдарға күҙаллауҙар менән бер рәттән, Рәсәй йәмғиәтенең киҫкен проблемалары ла сағылыш тапты. Иң ҙур урындың балалар темаһына бирелеүе әһәмиәтле. Ил үҙ киләсәгенә битараф түгел. Президент бына нимәләрҙе билдәләне.\nИҡтисад – юғарыға, инфляция – түбәнгә\n– Эшһеҙҙәр һаны бөгөн 5 миллион самаһы кеше тәшкил итә, йәғни, көрсөктөң «иң ҡыҙған» мәле менән сағыштырғанда, 2 миллион кешегә кәмегән. Әле беҙ көрсөккә ҡаршы күрелгән көслө сараларҙан һуң көйләнгән бюджет сәйәсәтенә күсәбеҙ. Бюджет ҙур түгел, үҫешкә аяҡ салмаһын өсөн, беҙ уны кәметәсәкбеҙ. Донъяның алдынғы илдәре үҙҙәренә ошо уҡ талаптарҙы ҡуйҙы.\nХалыҡтың реаль килеме һуңғы айҙарҙа биш процентҡа артты. Киләһе йылда бюджет хеҙмәткәрҙәренә хеҙмәт хаҡын арттырыу ҡаралған. Йыл һайын пенсия күләмен күтәрергә лә сара табабыҙ.\nБыйыл иҡтисад үҫеше дүрт процентҡа артты. Киләһе өс йылда инфляцияны йылына дүрт-биш процентҡа кәметергә иҫәп тотабыҙ.\nҡоролоҡтан зыян күргән төбәктәргә 150 миллиард һум самаһы аҡса бүленде. Ауыл кешеһен ауыр хәлдә ҡалдырмаясаҡбыҙ. Социаль һәм етештереү өлкәһендә эшләүсе бәләкәй эшҡыуарлыҡ предприятиеларына социаль страховкалау иғәнәләрен түбәнәйтеү тураһында ҡарар ҡабул иттем.\nМодернизацияға – «йәшел ут»\n– Беҙ йыл буйына технологияны модернизациялауҙың төп йүнәлештәре буйынса проекттарҙы тормошҡа ашырыу менән маҡсатлы рәүештә шөғөлләндек.\nБеҙҙең маҡсат – 2020 йылға тиклем иҡтисадтың энергоһөҙөмтәлелеген 40 процентҡаса күтәреү. Уға ирешеп була, мин быға тулыһынса ышанам. Ошо предприятиеларҙың сығымдарын кәметеүгә, граждандарҙың шәхси средстволарын экономиялауға (иң мөһиме, коммуналь түләүҙәргә ҡағыла) килтерәсәк.\nБеҙҙә юғары технологиялар үҫешендә айырым уңыштар бар. Ватан атом тармағы дауамлы төҙөлөшкә кире ҡайтты. Әле илдә туғыҙ энергоблок төҙөлә, башҡа илдәр менән дә проекттар бойомға ашырыла. Тағы ла – бер тема: суперкомпьютерҙарҙың донъя рейтингына (ул «топ – 500» тип атала) бөгөн 11 Рәсәй системаһы инә. «Ломоносов» ҡеүәтле компьютеры, етештереүсәнлеге 2,5 тапҡырға артып, донъяның иң көслө иҫәпләү машинаһы буласаҡ. Быйыл йыл аҙағына тиклем ГЛОНАСС юлдаш төркөмө тулыһынса формалашып бөтә. Беҙ ағымдағы йылда донъя селтәрен урыҫ теленә «өйрәттек» – «.рф» домен зонаһы асыҡ һәм ул танылыу яулай. Ошоно беҙҙең ҡаҙаныш тип иҫәпләйем.\nИл фармацевтикаһының яңы стратегияһын ғәмәлгә ашырыуға тотондоҡ. Тиҙҙән баҙарҙа Рәсәй продукцияһының өлөшө 20 – 50 процентҡа үҫергә тейеш. Инновация препараттары иһә – 60 процентҡа тиклем.\nКиләһе өс йылда әйҙәүсе университеттарҙың сәнәғәт компаниялары менән берлектәге тикшеренеү эшмәкәрлегенә 30 миллиард һум аҡса йүнәлтмәксебеҙ. Тағы ла бер мөһим проект: Мәскәүҙе эре халыҡ-ара финанс үҙәгенә әүерелдереү. Уны бойомға ашырыу федераль структуралар, ҡала хөкүмәте иңендә ята. Был эшкә Рәсәй һәм сит илдәрҙең эре финанс институттары ҡушылды.\nНиһайәт, ишәйәбеҙ, ахыры\n– Модернизация, тип һөйләйбеҙ ҙә, ул, әлбиттә, үҙмаҡсат түгел, ул төрлө өлкәлә булған проблемаларҙы хәл итер өсөн ҡорал кеүек кенә. Беҙ йәштәребеҙгә, балаларға ҙур өмөт бағлайбыҙ. Барыһы ла улар өсөн эшләнә. Балаларыбыҙға, ейәндәребеҙгә ниндәй ил ҡалдырасағыбыҙҙан оялырға тейеш түгелбеҙ. Шул уҡ ваҡытта Рәсәйҙең кем ҡулына ҡаласағы ла мөһим. Илдә йәшәүсе 26 миллион бала һәм үҫмер тулы рәүештә үҫергә, сәләмәт һәм бәхетле, илдең лайыҡлы граждандары булырға тейеш. Был – беҙҙең өсөн иң тәү сиратта торған бурыс. Киләһе быуындарҙы хәстәрләү – иң ышаныслы, аҡыллы, игелекле инвестиция ул.\n2005 йыл менән сағыштырғанда, Рәсәйҙә тыуым 21 проценттан да күберәккә артҡан. Был – донъяла иң яҡшы күрһәткестәрҙең береһе. Сабыйҙар үлеме 25 процентҡа кәмегән, ғөмүмән, илдә халыҡ һаны арта. Был, әлбиттә, «әсәлек капиталы»ның, «Һаулыҡ» өҫтөнлөклө милли проектының, ғаиләне социаль яҡлауҙың башҡа сараларының да һөҙөмтәһе. Беҙ демография менән ныҡлы шөғөлләнә башланыҡ.\nБеренсенән, әсәләр һәм балаларҙы сифатлы медицина менән тәьмин итеүҙе күтәрергә кәрәк. Шулай уҡ «Тыуым сертификаты» программаһын, кәм ауырлыҡта тыуған балаларҙы өс йәшкә тиклем дауалау системаһын үҫтереү, түлһеҙлекте дауалауға дәүләт ярҙамын арттырыу ҙа мөһим.\nИкенсенән, балалар дауаханаларын технология яғынан яңыртыу, хеҙмәткәрҙәрҙең квалификацияһын күтәреү мотлаҡ. Ғөмүмән, сәләмәтлекте модернизациялауға бүленгән дөйөм сумманың 25 проценты балалар медицинаһына тотонолорға тейеш. Уның ике йылға 100 млрд һумға етеүе мөмкин.\nКиләһе йылдан мәктәп балаларын диспансерлаштырыуҙы киңәйтергә ҡушам. Вакциналау, сирҙәрҙе иҫкәртеүгә кәрәкле сығымдар бүленергә тейеш.\nҺәр өсөнсө балаға – бушлай ер\n– Йәш һәм күп балалы ғаиләләргә ярҙам – бик мөһим мәсьәлә. Иң төп проблемаларҙың береһе – торлаҡ. 2008 йылдан «әсәлек капиталы»н торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙа ҡулланыу закон менән рөхсәт ителде. Бының менән 250 мең самаһы кеше файҙаланды ла инде. Артабан уны даими итеп ҡалдырырға кәрәк.\nЭксперттар фекеренсә, күп балалыҡ (өс һәм унан да күберәк) – демография көрсөгөн хәл итеүсе сара. Минеңсә, ишле ғаиләләргә киң кимәлдә яҡшы йәшәү шарттары булдырылырға тейеш. Мәҫәлән, Ульяновск өлкәһендә өсөнсө һәм унан һуңғы бала тыуһа, 100 мең һум аҡса бүләләр, Иваново өлкәһендә йорт төҙөргә бушлай ер участкаһы бирелә. Был практиканы һәр ерҙә ҡулланырға мөмкин. Хөкүмәткә лә Ивановолағыса эшләү тәртибен ҡарарға ҡушам.\nБалаларға ярҙам итеү маҡсатында хәйриә саралары ойоштороусыларҙы һалымдан азат итеү мөһим.\nҡайҙа ғына бармайым, балалар баҡсалары, ундағы буш урындар булмау хаҡында һорау бирәләр. Йыл башына бер миллион 684 мең бала баҡсаға йөрөүгә сиратта тора ине. Бала тыуыу менән ул шунда «баҫа». Был юҫыҡта төбәктәр булған балалар баҡсаларын төҙөкләндереү, яңыларын төҙөү өҫтөндә эшләргә бурыслы. Балалар баҡсаларына йөрөмәгән балаларға мәктәптәрҙә махсус мәктәпкә әҙерләү төркөмдәре булдырыу мотлаҡ.\nҮкенескә күрә, илебеҙҙә 130 мең бала ғаилә йылыһынан мәхрүм. «Бер кемдеке лә түгел» категорияһына инеүсе балалар Рәсәйҙә, ғөмүмән, булырға тейеш түгел. Опека органдары һәр етемде ғаиләгә урынлаштырыуҙы, тәрбиәгә бала алған ғаиләгә булышлыҡ итеүҙе ойошторорға тейеш. Коррекцион балалар йорттары етди проблема булып ҡала. Беҙҙә балалар йортонан сыҡҡандарға ла социаль адаптация программалары кәрәк. Был урындағы власҡа ла ҡағыла.\n2009 йылда Бала хоҡуҡтары вәкиле институты ла юҡҡа ғына булдырылманы. Балаларға ҡарата көс ҡулланыу – бөгөнгөбөҙҙөң ҡурҡыныс проблемаһы. Эске эштәр министрлығы биргән мәғлүмәттәр буйынса, былтыр 100 меңдән ашыу бала һәм үҫмер зыян күргән. Байтаҡ ҡына етем, тулы булмаған ғаиләлә үҫкән бала наркоманлыҡҡа, фәхишәлеккә, криминалға йәлеп ителә. Быға ҡағылышы булған вәхшиҙәрҙе ҡаты язаларға кәрәк. Балаларҙы көсләүселәргә былтыр ҡәтғи саралар күрә башланыҡ. Ғөмүмән, бындай типтағы енәйәтселәргә белем һәм тәрбиә биреү учреждениеларына ишекте мәңгелеккә ябырға тейешбеҙ.\nБеҙҙә физик мөмкинлектәре сикләнгән, ауыр сирле кешеләргә инфраструктура юҡ тиерлек. Бигерәк тә инвалид бала өсөн был – проблема. Ошо мәсьәләне оноторға ярамай. Сәләмәт булмаһалар ҙа, ҙур спорт һәм ижади ҡаҙаныштары менән беҙҙе һөйөндөрөүселәр етерлек. Паралимпияла ҡатнашыусылар ошо иҫәптә. «Мөмкин булған мөхит» («Доступная среда») тигән яңы дәүләт программаһы инвалид балалар өсөн өҫтөнлөклө булыр, тигән өмөттәбеҙ.\n«Беҙҙең яңы мәктәп»\n– Йәш быуынды тәрбиәләү мәғариф системаһын модернизациялауға туранан-тура бәйле. «Беҙҙең яңы мәктәп» программаһын бойомға ашырыу барышында башланғыс мәктәп стандарты яңыртылды, урта һәм өлкән звено өсөн дә әҙерләнгән. Беҙҙә уҡытыусыларға квалификация талаптары, аттестация, һөнәри яҡтан ҡайтанан әҙерләү тәртибе барлыҡҡа килде. 2011 йылда педагогтарға илдең иң яҡшы мәктәптәрендә стажировка үтеү, вуздарҙа белемде камиллаштырыу маҡсатынан федераль бюджеттан ике миллиард һумдан ашыу аҡса бүленәсәк. Әммә төбәктәр, муниципалитеттар ҙа булышлыҡ итергә тейеш.\nТүбәндәге мөһим мәсьәләләргә иғтибарҙы йәлеп итеү мөһим.\nБеренсенән, 2011 йыл дауамында һәр мәктәп өсөн киләсәк мәктәбе проекты төҙөү зарур. Был – тәү сиратта уҡытыусылар, хәҙерге һәм элекке уҡыусылар, ата-әсәләр эше.\nАртабан һәләтле балаларға булышлыҡ итеүҙең берҙәм милли системаһын булдырыуҙы тамамлау мөһим. Бала тәрбиәләү мәғарифтың ғына эше түгел, бында мәҙәниәт тә ҙур роль уйнай. Беҙгә балаларға ҡыҙыҡлы, сифатлы фильмдар төшөрөргә кәрәк. Ә инде төп урынды илһөйәрлек тәрбиәләүгә биреү – иң мөһиме. «Үҙеңде тәрбиәләмәй тороп, балаларыңды тәрбиәләү мөмкин түгел», – тигән Лев Толстой. Сәләмәт тормош алып барыу тураһында һөйләгәндә ошо һүҙҙәрҙе онотмаҫҡа ине. Ил халҡының 80 проценты спорт менән шөғөлләнмәй. Был – проблема.\nБеҙҙең илдәге тәмәкеселек донъяла беренсе урында тора. Алкоголь ҡулланыусылар ҙа йәшәрә бара. Кем бәлиғ булмағандарға алкоголь продукцияһын һата, шуларҙы енәйәти яуаплылыҡҡа тарттырырға кәрәк. Шул юҫыҡтағы закон проекты әле РФ Дәүләт Думаһында ҡарала.\nВласть кешегә яҡыная\n– Модернизация аҡыллы иҡтисад булдыра, шул уҡ ваҡытта ул аҡыллы сәйәсәт талап итә. Беҙгә дәүләт идараһы органдары эшмәкәрлегендә, дөйөм хеҙмәтләндереүҙә яңы стандарттар, суд һәм хоҡуҡ һаҡлау системаһының юғары сифатлы булыуы, ауыл һәм ҡала үҫешендә унда йәшәүсе халыҡтың ҡатнашыу формалары кәрәк.\nБының өсөн түбәндәгеләрҙе тәҡдим итәм: беренсенән, дәүләт менән граждандың көндәлек аралашыуында ябайлыҡ, асыҡлыҡ булдырыу мөһим. Властың иң төп бурысы – халыҡтың йәшәү кимәлен яҡшыртыу. Дәүләт һәм муниципаль хеҙмәтләндереүҙе оптималләштерергә тырышабыҙ. Бөгөн күп төбәктәрҙә өйҙән сыҡмайынса электрон ғаризалар аша төрлө хеҙмәттәргә мөрәжәғәт итергә мөмкин. Икенсенән, халыҡҡа хеҙмәт күрһәтеүҙә коммерция булмаған ойошмаларҙы файҙаланырға ла кәрәк. Улар урындарҙағы хәл-торошто яҡшы белә. Өсөнсөнән, төбәктәрҙә инвестиция климатын яҡшыртыу буйынса аңлайышлы программа эшләргә тейеш. Төбәк яҙмышы өсөн уның етәксеһе яуап тота. Уның уңышлы эше күпме инвестиция йәлеп ителеүенә, күпме яңы эш урындары булдырылыуына ҡарап баһалана.\nШуны ла белергә кәрәк: власть органдары завод, фабрика, гәзит хужалары була алмай.\n– Үткән йылғы Мөрәжәғәтнамәлә енәйәт ҡануниәтен камиллаштырыу кәрәклеге хаҡында әйткәйнем. Закондар, ҡаты булыу менән бер рәттән, заманса һәм кешелекле лә булырға тейеш. Ауыр булмаған, әһәмиәтһеҙерәк енәйәттәр өсөн язаны иркенән мәхрүм итмәйенсә лә бирергә мөмкин икәнлегенә тағы бер тапҡыр баҫым яһап әйтәм. Был тәүгә закон боҙоусы йәштәр, үҫмерҙәргә ҡағылышлы эштәрҙә актуаль.\nРишүәтселеккә ҡаршы көрәш тә һәр ваҡыт беҙҙең бурыс булып ҡала. Хатта 12 йылғаса иркенән мәхрүм итеү ҙә ришүәтселәрҙе ҡурҡытмай. Шуға ла, күпме аҡса алыуы йә биреүенә ҡарап, яза рәүешендәге штраф шул күләмдә булыуы мөмкин.\n– Бөгөн беҙҙең алда яңы юғары технологиялы мобиль әрме төҙөү бурысы тора. Ошо маҡсатта 20 триллион һум аҡса тотоноу күҙалланған. Ҙур аҡса, әммә һөҙөмтәһе буласаҡ.\nКиләһе йылдан илдең һауа-йыһан оборонаһын нығытыуға, ракета һөжүмен иҫкәртеүгә көслө иғтибар бирәсәкбеҙ. Заманса Рәсәйгә заманса армия, флот, юғары класлы белгесле, яңы ҡораллы заманса ғәскәр кәрәк. Үҙен әрмегә бағышлағандарға ла иғтибар көсәйер, иң тәүҙә торлаҡ тирәләй.\nЯңы закондар хаҡында\n– Быйыл интернет селтәрендә «Полиция тураһында» закон проекты хаҡында дөйөм фекер алышыуҙар үтте. Был тәүге тәжрибә булды. Хәҙер сиратта – «Мәғариф тураһында» закон проекты. Бындай фекер алышыуҙарҙы киңәйтергә кәрәк, тип иҫәпләйем. Уны тейешле процедуралар менән ойоштороу мөһим.\n– Беҙ үрҙә әйтелгәндәрҙе бергәләп тормошҡа ашырырға тейешбеҙ. Һеҙҙең булышлығығыҙҙа тамсы ла шикләнмәйем.\nИлде яңыртабыҙ, яңыса йәмғиәт, яңы тормош алдындабыҙ. Үҙебеҙ ҙә яңырабыҙ. Беҙ быны яратҡандарыбыҙ өсөн эшләйбеҙ. Балаларыбыҙ беҙҙән яҡшыраҡ йәшәһен, улар беҙҙән яҡшыраҡ булһын, беҙ эшләп өлгөрмәгәнде эшләһен өсөн.\nШулай булырына ышанам!\nБР Президенты Рөстәм Хәмитов РФ Президенты Д. Медведевтың йыл һайын Федераль Йыйылышҡа әҙерләнгән Мөрәжәғәтнамәһендә Рәсәй төбәктәренә, шул иҫәптән Башҡортостанға ҡағылышлы мөһим идеяларын билдәләп үтте.\n«Беҙ балаларыбыҙҙың, киләсәк быуындың киләсәге өсөн тырышабыҙ. Шунлыҡтан эшмәкәрлегебеҙҙең төп принциптары – халыҡ власть өсөн түгел, ә власть халыҡ өсөн», – тине һәм ил башлығының төбәктәрҙең инвестициялар йәлеп итеү мөмкинлеген үҫтереү тураһындағы мәсьәләне күтәреп сығыуына иғтибарҙы йүнәлтте. «Һуңғы өс айҙа алып барған эшмәкәрлегебеҙ дөрөҫ йүнәлештә барыуыбыҙҙы күрһәтә», – тине төбәк башлығы.\nБР Президенты ил башлығының өсөнсө һәм унан күберәк балаһы тыуған ғаиләләргә бушлай ер участкаларын бүлеп биреү инициативаһын хупланы. «Быш башланғысты хуплайбыҙ һәм яҡын киләсәктә Башҡортостан закондарына үҙгәрештәр индерәсәкбеҙ», – тип белдерҙе ул.\nД. Медведев күтәргән экологик хәл-торошто нормалләштереү бурыстары Башҡортостан өсөн айырым әһәмиәткә эйә, тип белдерҙе республика башлығы. Сөнки Башҡортостанда ҙур-ҙур нефть химияһы һәм химия предприятиелары күп. Төбәктең тәбиғәтен һаҡлау буйынса БР Хөкүмәтендә «түңәрәк өҫтәл» уҙғарыласаҡ. Унда киҫкен торған экологик мәсьәләләрҙе тикшереү өсөн Рәсәйҙең тәбиғәт ресурстары һәм экология министры Юрий Трутнев саҡырыласаҡ.


Бар башҡорттар ҙа тел, рухи-мәҙәни ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә алырға тейеш // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБар башҡорттар ҙа тел, рухи-мәҙәни ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә алырға тейеш\n16:11, 10 июня 2010 Сәйәсәт\nҠайҙа йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, бар башҡорттар ҙа тел, рухи-мәҙәни ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә алырға тейеш. Шундай фекерен белдерҙе бөгөн III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының пленар ултырышында Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов.\n—Ҡайһы бер кире тенденцияларҙы һаман да үҙгәртә алмауыбыҙҙы танырға кәрәк, — тине ул. — Бик йыш башҡа төбәктәрҙәге башҡорттарҙың тел, рухи-мәҙәни ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү менән ҡыйынлыҡтар осрай. Йәштәрҙең бер өлөшө мәҙәни ерлеген юғалтҡан. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы был мәсьәләләр менән ныҡышмалыраҡ шөғөлләнергә тейеш, тип иҫәпләйем!


Кәрим Ильясов. Мистика (хикәйә)\n1 Май 2020, 00:00\nЭштән арманһыҙ булып арып, ҡаты йоҡоға талған Ғәлләм, вафатына 40 көн тигәндә әсәһен төшөндә күрҙе. Бөтмәҫ яғымлылыҡ, наҙ бөркөп торған күҙҙәрен улына төбәп, йомшаҡ ҡулдары менән уның арҡаһынан тупылдатып һөйҙө. Үҙе бер ни өндәшмәй. Һөйләшмәй. Бары әсә һөйөүе, наҙ тулы күҙҙәрен уға баҡҡан…\nҒәлләм ҡапылғара уянып китте лә әле генә тәҙрә янында баҫып торған әсәһенә уҡталды. Тик тәҙрә пәрҙәһе генә тулҡынланып, һелкенеп ҡуйғандай итте.\nАҙна самаһы уҙғас, әсәһе тағы төшөнә керҙе. Был юлы әсәһе ҡултыҡ таяҡлы, сал сәсле ир менән килгәйне. Атаһынан бик йәшләй етем ҡалған Ғәлләм был ирҙең үҙ атаһы икәнлеген шунда уҡ аңланы. Атаһы менән әсәһе улдарын үҙҙәре менән китергә ым менән эй өгөтләнеләр, эй өгөтләнеләр. Ғәлләмде күндерә алмағас, “исмаһам, беҙгә барыу юлын тоҫмаллап белеп ҡуй” тип ишараланылар. Ата-әсәһенә бары: “Берәй яйы сығыр әле. Хәҙергә донъя мәшәҡәттәре… муйындан, – тип ым менән аңлатты Ғәлләм. – Ана, күрәһегеҙме? – Ғәлләм бурсанан яңы ғына буралған ҙур бураға төртөп күрһәтте. – Өрлөк сабырға ғына ҡалды.\nҒәлләм ата-әсәһен оҙатыуын-оҙатманы, әммә уларҙың ҡайҙа юл тотоуҙарын тупһаға сығып күҙәтте. Улар тура Ялпурман уяҙынан юл тотто.\nБыл бары төш кенә булһа ла, Ғәлләм битараф ҡала алманы. Ғәлләмдең бар булмышын тик бер уй биләне: теге донъя ысынлап та бар микән? Египет фирғәүендәре, Мысыр батшалары үҙҙәренә мәңгелек йорт-пирамидалар, ҡаяларҙы соҡоп, мавзолейҙар эшләткәндәр. Теге донъяла диңгеҙ-океандарҙы гиҙеү өсөн елкәнле кәмәләр, караптар яһатҡандар бит. Атайым да, әсәйем дә үҙҙәре менән бергә юлланырға ҡайһылай димләнеләр. Баҡыйлыҡ донъяһын күрһәтергә теләнеләрме? Теге донъяның барлығына ышанмаҫ та инең, бөгөнгөләй күҙ алдында: Ялпурман уяҙына етәкләшеп инеп киткәйне был ике әруах. Ниңә әле тап Ялпурман уяҙына? Әллә инде был уяҙ теге донъя – баҡыйлыҡ ҡапҡаһымы?\nЯлпыурман уяҙы бик тә йәмле урын. Гүзәл тәбиғәт ҡосағында һомғол уҫаҡ, йөҙйәшәр имән, һылыу ҡайын, йүкәләр үҫә. Уяҙ уртаһынан, эсһәң, тешең зеңләп ҡамашырлыҡ һалҡын һыулы шишмә аға. Шишмәнең ике ярында йәйрәп ятҡан болонлоҡта, йәйге селлә етеүгә, турғай башы дәүмәле ер еләге түшәлеп ята. Эскәрәк инһәң, балан, миләш тәлгәштәре буҙарышып тулышып ултыра.\nҒәлләм үҙен борсоп, һис кенә лә тынғылыҡ бирмәгән был һорауға төплө яуап эҙләргә булды. Иртәнге сәйҙән һуң тура Ялпурман уяҙына ыңғайланы.\nБына уяҙ башындағы имән төбөндә күбә ҙурлыҡ ҡырмыҫҡа иләүе. Уны тәбиғәткә мөкиббән булған Факил кәртәләп ҡуйған. Ғәлләм урман һуҡмағы буйлап китте. Алда ҙур аҡлан. Аҡланға етәрәк, сатырын киң йәйеп, ҡарт ҡарағай ултыра. Ғәлләм башта уға менеп, тирә-яҡты күҙәтергә булды. Ул ҡарағайҙың башынан төбөнәсә һарҡып аҡҡан сайырға иғтибар ҙа итмәй, бесәй етеҙлегенә ағас башына үрмәләп менде. Маңлайынан юлаҡлап төшкән тирҙе кеҫәһендәге ҡулъяулығы менән һәләтләп һөртөп алды ла тирә-яғын байҡаны: тотош ялан йәшелгә буялған тимер менән уратып алынған. Аҡланда ниндәй генә емеш ағастары юҡ: рәт-рәт теҙелешкән алма, сейә, әфлисун, лимон… Күҙҙең яуын алған сәскә-гөлдәр араһында сел, ҡор, һуйыр туптары… Арыраҡ алтын манаралы мәсет. Иртәнге ҡояш нурында манарала төрлө төҫтәге сәскәләр гөлләмәһе сағыла.\nҒәлләм был мөғжизәгә иҫе-аҡылы китеп ҡарап торҙо. Маңлайынан күҙенә төшкән тир үҙәкте өҙөп әсеттергәс, Ғәлләм кеҫәһенән йәһәтләп ҡулъяулыҡ сығарҙы. Күҙҙәрен һөртөп алыуы булды – бөтөн мөғжизә юҡҡа сыҡты ла ҡуйҙы. Иҫ китмәле рәшәткәле баҡса, ғәжәйеп архитектура ҡомартҡыһына бәрәбәр алтын манаралы мәсет юҡ булды. Ғәлләм мөғжизә ҡабатланыуын түҙемһеҙләнеп көтөп, ҡарағай башында байтаҡ ултырҙы. Ботаҡтарға тотонған ҡулдары ҡымырйып ойой башлағайны.\nАяҙ көндә ҡапыл күк күкрәне. Көн сығышында нәжәғәй ялт-йолт итте. Эре ямғыр тамсылары үлән, ағастарға көмөш ялҡалар элде. Аҡ болоттар араһынан бер аҙға ғына килеп сыҡҡан ҡояш һүрән нурҙарын уяҙҙың арғы һәм бирге башына һирпте.\nҒәлләм уяҙҙағы хайран ҡалырлыҡ мөғжизәне ҡабат күрҙе. ¤йлә намаҙына саҡырып, ап-аҡ кейемдәге берәү манаранан өгөт-нәсихәт һөйләй ине. Мәсеткә халыҡ йыйыла башланы. Ғәлләм халыҡ төркөмө араһынан ата-әсәһен табырға тырышты. Тик күҙҙәре ҡамашты – бөтәһе лә аҡтан кейенгән, баштарында – түбәтәй. Ҡатын-ҡыҙҙар, ир-аттан айырмалы рәүештә, хижапталар.\n… Ауыл халҡы, ҡарт ҡарағай төбөндә Ғәлләмдең яралы мәйетен күргәс, шундай хәбәр таралды:\n– Айыуҙан туҡмалған. – Мәйет янында ярылып ятҡан айыу эҙҙәренә ымлап: – Ни эшләмәк кәрәк. Яҙмышы шулдыр инде мәрхүмдең, – тиештеләр.


16 йәшкә тиклемге балалар йәмәғәт транспортында бушлай йөрөй аламы?\n22 Ноябрь , 15:07\nӘле ете йәшкә тиклемге балаларҙың ғына бындай мөмкинлеге бар.\nДәүләт Думаһының Ғаилә, ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар буйынса комитеты ете йәштән 16 йәшкә тиклемге балаларға йәмәғәт транспортында бушлай йөрөүҙе күҙ уңында тотҡан яңы закон проектын әҙерләүҙе тәҡдим итергә йыйына. Был хаҡта РИА Новости агентлығына комитет рәйесе Нина Останина хәбәр итте.\nДепутат һүҙҙәренсә, бөгөн төбәк властары был проблемаларҙы айырым бойороҡтар, социаль карталар һәм башҡа ысулдар менән үҙҙәре хәл итә. Башланғыс авторҙары иһә быны нығытып ҡуйырға теләй.\nХәҙер ете йәшкәсә балалар ғына транспортта бушлай йөрөргә мөмкин. Шул уҡ ваҡытта өлкәндәрһеҙ йөрөгән 16 йәшкә тиклемге балаларҙы юл хаҡы түләмәгән өсөн төшөрөп ҡалдырыу тыйыла.


Башҡортостандың Милли музейында декоратив-ҡулланма сәнғәт буйынса ижади эштәр күргәҙмәһе асылды - Bash.News\nБашҡортостандың Милли музейында декоратив-ҡулланма сәнғәт буйынса ижади эштәр күргәҙмәһе асылды\nБашҡортостандың Милли музейында декоратив-ҡулланма сәнғәт буйынса ижади эштәр күргәҙмәһе асылды https://bash.news/news/109984_bashortostandy_milli_muzejynda_dekorativullanma_snt_bujynsa_izhadi_eshtr_krgme_asyldy/?lang=bash\nЙөрәк йылыһын бүләк итеүселәр. Экспозицияларҙы республиканың төрлө район-ҡалаларынан 47 автор байытҡан. Физик мөмкинлектәре сикле булыуға ҡарамаҫтан, улар тормоштоң йәмен күрә белә, ҡул эштәрендә донъя матурлығын сағылдырған.\nКүргәҙмәлә алмаз мозаикаһы, атлас таҫмалар, күндән яһалған картиналар менән танышырға була. Сигеү, бәйләүҙе үҙ итеүселәр ҙә халыҡты хайран ҡалдырырлыҡ экспонаттар алып килгән. Сара «Уңайлы мөхит» дәүләт программаһы сиктәрендә тормошҡа ашырыла.\nЛилиә Байышева, күргәҙмәлә ҡатнашыусы: “Һәр эшкә күңелемде һалам, яратам был эште. Темалар төрлө була. Сәскәләр, тәбиғәтте төшөрәм. Эштәремә һоҡланып ҡаранылар, шуға бик шатландым”.\nЭкспозицияға ҡуйылған ижади эштәр авторҙары араһында һәүәҫкәрҙәр ҙә, профессиональ рәссамдар ҙа бар. Ойоштороусылар билдәләүенсә, сарала ҡатнашыу буйынса йәш арауығында ла сикләүҙәр булмай. Әйткәндәй, күргәҙмәне асыу тантанаһында кейеҙ баҫыу, ағасты семәрләп биҙәү, селтәр бәйләү (кружевоплетение) буйынса оҫталыҡ дәрестәре ойошторолдо.\nИлгиз Хәйруллин, Башҡортостандың милли музейы генераль директоры урынбаҫары: “Юғары кимәлдә эшләнгән эштәр хайран ҡалдыра. Һәр бер эштән йылылыҡ килә. Күргәҙмәне ойоштороу ҡыйын булманы. Беҙгә район хакимиәттәре, йәмәғәт ойошмалары ярҙам итте. Күргәҙмә декабрь аҙағына тиклем эшләйәсәк”».\nӨфөгә республиканың тиҫтәнән ашыу мәктәбенән һәм гимназияларынан йәш журналистар йыйылды\n23:24, 13 дек\nҠөръән сүрәләре өсөн етемдәргә бүләк\nБашҡортостан Юлдаш телевидениеһы Башҡорт теле көнөндә ҙур марафон үткәрә\n16:19, 13 дек\n“Евразия киңлегендә социаль-мәҙәни, этник һәм тел күренештәре”\n13:42, 13 дек\nӨфө республика граждандарын “Ҡыш биләмәһе”нә саҡыра\n11:41, 13 дек