07 марта 2019 — 22:22 ГТРК «Башкортостан»\nСәскә бүләк итеү – мөхәббәт, ихтирам, хөрмәт билдәһе. Бер байрам да, бер тантана ла сәскәһеҙ үтмәй. Бигерәк тә, 8 март алдынан гөлләмәләргә һорау арта. Ҡатын-ҡыҙҙарға ниндәй сәскәләр бүләк итергә? Ләлә сәскәләре айырым тәрбиә талап итә, уларҙы үҫтереү өсөн дөрөҫ алымдар ҡулланыу мөһим, ғөмүмән, сәскәләр тирәләй бал ҡортондай өйрөлөргә кәрәк, ти Камила. Бәләкәйҙән күреп үҫкән кәсептең бар серҙәренә төшөнгән ул. Ләлә сәскәләрен башлыса 8 март байрамы алдынан күмәртәләп алалалар. Бер миҙгелдә 20 меңдән ашыу сәскә һатыла. Ләлә сәскәләрен яҙ байрамына өлгөртөр өсөн көҙҙән үк ултырта башлайҙар. Уларҙың төрҙәре бихисап.быйыл айырыуса күк төҫтәге ләләләргә һорау күп. Күк төҫ — ихтирам һәм хөрмәт билдәһе. Аҡ иһә наҙлылыҡ, ҡыҙыл — дәртле мөхәббәт, һары — шатлыҡ, ләззәт, һарғылт ҡыҙыл — яҡшы кәйеф, ныҡлы сәләмәтлек теләүҙе аңлата. Сәсәкле йә иһә ябай тажлы ләлә сәкәләрен һайлау — һәр кемдең үҙ ҡарамағында. 8 март байрамына ҡыҙҙарға күпселек ләлә сәскәләрен бүләк итһәләр, ир-егеттәр хәләл ефеттәренә ҙур гөлләмәләр һайлай. Әлбиттә, гөлләмәләрҙең хаҡтары ла төрлө. Флористар теләгәнеңде 500 һумдан йыйып бирә. Кристина хәҙер 15 йылдан ашыу ошо өлкәлә эшләй. Тәүҙә махсус белем алыр урындар юҡ ине, үҙ аллы өйрәнергә тура килде, ти ул. Хәҙер иһә башҡалала иң оҫта флористарҙың береһе ул. 8 март байрамы алдынан заказдар күп, шуға ла сәскә кибеттәренә өҫтәмә флористарҙы саҡырырға тура килә. Гөлләмәләр артынан сират йыйыла, байрам алдынан ҡәҙимгесә сәскәләргә хаҡтар ҙа арта. Клиенттарҙы ҡәнәғәт ҡалдырыр өсөн төрлө акциялар тәҡдим ителә. Байрамға тағы ла үҙенсәлекле бүләктәрҙең береһе — фрукет йәки емеш-еләктән гөлләмә. Тәмлекәстәрҙән, төрлө йәшелсәнән, емеш-еләктән гөлләмә заказ буйынса эшләнә. Интернет селтәрендә был шөғөлдө үҙ итеүселәр һаны киң таралған булһа ла, байрам алдынан уларға ла ҙур сират. Емеш-еләкте ҡапсыҡҡа һалып алғансы, уны матур итеп биҙәп бирһәң, байрам кәйефе лә арта, иҫтә лә ҡала.


Ябайһың да, бөйөкһөң дә үҙең, Һиңә тиңме маҡтау, йыр ғына! | Йәншишмә\nҺәр кемебеҙҙең дә үҙенең оҡшатҡан фәне, яратҡан уҡытыусыһы булалыр. Ә минеке – илемә, телемә һөйөү уятҡан, күңелемә иман нуры һалған башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Рәсимә Рауил ҡыҙы Баязитова. Изгелекле, йор һүҙле остазым шиғриәт донъяһына ишектәр асырға ярҙам итте. Ә әҙәбиәт дәресендә оло бер донъяға аяҡ баҫҡандай булаһың, хыял илендә гиҙәһең.\nТырышлығы һис бушҡа китмәй. Бер нисә йыл элек «Рәсәй Федерацияһының иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсында еңеүсе булып, грант алыуға өлгәште ул. «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы – 2004» төбәк-ара бәйгеһендә «Халыҡ педагогикаһын оҫта ҡулланыусы» номинацияһында билдәләнде. 2009 йылда «Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы» билдәһе менән бүләкләнде. 2014 йылда райондың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары араһында үткәрелгән рейтингта «Иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» номинацияһында иң-иңе тип табылды. Бер нәмә лә еңел бирелмәй. Был еңеүҙәргә ирешеү өсөн уҡытыусым көсөн йәлләмәй тырыша.\nУның уҡыусылары ла ижадҡа битараф түгел: әленән-әле республика матбуғатында шиғырҙары, мәҡәләләре баҫылып тора, олимпиадаларҙа ҡатнашып, яҡшы һөҙөмтә күрһәтәләр. Рәсимә Рауил ҡыҙы «Ҡаурый ҡәләм» әҙәби түңәрәген етәкләй.\nУҡытыусы – белем нурҙарын балаларға өләшеүсе изге йән эйәһе. Уларҙы хөрмәт итәйек, ҡәҙерләйек, изгелектәрен онотмайыҡ. Мин дә Рәсимә Рауил ҡыҙына сикһеҙ рәхмәтлемен. Һәр бер әйткән һүҙе, биргән кәңәше фәһемле.\nУҡытыусым! Байрамығыҙ менән ысын күңелдән ҡотлайым, ныҡлы һаулыҡ, ап-аҡ бәхеттәр, ғаилә именлеге, эшегеҙҙә уңыштар, аҡыллы уҡыусылар теләйем.\n« Ил ағаһы\nБашҡортостан Республикаһы көнө менән! »


Тормош асылы – ижадта\nЙәй көнө лә тәмле-татлынан баш тартмайбыҙ беҙ, ҡатын-ҡыҙҙар, шулаймы Бөгөн Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы режиссеры, автор-башҡарыусы Миңзәлә Яхинаға ҡунаҡҡа барҙыҡ. Уның менән тормош юлының ҡыҙыҡлы мәлдәрен барланыҡ, ҡаймаҡлы торт бешерергә өйрәндек.\n«Еңел генә әҙерләнгән, иҫ киткес тәмле был тортты бешерергә «Башҡортостан ҡыҙы» журналы уҡыусыларына тәҡдим итер өсөн махсус өйрәндем», – ти Миңзәлә.\nБөгөн Миңзәлә Өфөнән алыҫ түгел йорт һалыу менән мәшғүл. Урман эргәһендә генә урынлашҡан, башҡаларҙа булмағанса ишек-тәҙрәле бәләкәс кенә әкиәт өйө буласаҡ ул. Баҡһаң, үҙ йорт-ереңдә ҡаҙаҡ ҡағыу ҙа, еләк үҫтереү ҙә, ер ҡаҙыу ҙа – ауыр хеҙмәт түгел, бөтмәҫ кинәнес биргән шөғөл икән. Әле атаһы бүләк иткән ағас эшкәртеү станогы менән эшләйәсәк әйберҙәрен барлай, ниәттәр ҡора.\nТәбиғәттә көс йыя ул. Ҡустылары менән балыҡ ҡармаҡларға ла сығып китә. Ҡайҙа барһа ла, шифалы сәй үләндәре алып ҡайта. Был ғәҙәте, моғайын, әсәһенән киләлер. Илүзә Заһит ҡыҙы үлән-сәскәләрҙе, бәшмәктәрҙе яҡшы таный, йыйырға ярата. «Әсәйем беҙгә, өс балаһына – Илшат ағайыма (композитор Илшат Яхин – ред.), миңә һәм Илгизә һеңлемә, лайыҡлы тәрбиә бирергә тырышты, – тип хәтирәләргә бирелә Миңзәлә. – Гел тынғыһыҙ эштә булды ул, кинәнеп аш-һыу әҙерләп ултырырға ла ваҡыты юҡ ине. Уның ҡарауы, хәҙер туңдырғысы бер ай буйы һыйланырлыҡ билмән, манты, тағы әллә ниндәй тәмле ризыҡтар менән тулы. Үҙе генә белгән ысулдар менән әҙерләгән тәмлекәстәре килгән ҡунаҡтарҙы хайран итә. Ҡыҙыҡ хәлдәргә ҡалғаныбыҙ ҙа бар. Шуларҙың береһен һөйләп үтәйем әле. Беҙ бит инде, артист халҡы, күп йөрөйбөҙ. Тыуған яҡҡа ла юл йыш төшә. Ғәҙәттә, әсәйемә, беҙ иртәгә шунса кеше киләбеҙ, тип шылтыратам. Ул, баҙарға сығып, ҡаҙ-өйрәк ала, тәмле аш-һыуын әҙерләй. Бер саҡ шулай әсәйем хафаланып шылтырата. Баҡһаң, ауырлығы күп күренһен өсөн өйрәктең эсенә эсәк-бауырын да тултырып һатҡандар икән. Быны ул ашы ҡайнап сыҡҡас ҡына күреп ҡалған. Борсолма, әсәй, был һурпаһын түк тә өйрәктең үҙен генә яңынан һал да ебәр, тим. Беҙ оҙон юлдан килеп еткәнсе әсәйемдең телде йоторлоҡ ризыҡтары әҙер, өҫтәл һығылып тора ине инде. Бик тәмле булды өйрәге лә. Бөгөн баҡса тултырып йәшелсә-емеш үҫтерә, «барыһы ла үҙебеҙҙеке» тип ғорурланып әйтә ул ҡунаҡ һыйлағанда ла». Бына журнал уҡыусыларға Илүзә Заһит ҡыҙының бәшмәктән әҙерләнгән ризыҡтары.\nЙыйып ҡайтыу менән бәшмәктәрҙе йыуабыҙ ҙа, һалҡын һыу ҡойоп, бешерергә ҡуябыҙ. Ҡайнап сыҡҡас, тоҙ һалабыҙ. 25 минут бешерәбеҙ. Шунан һарҡытабыҙ. Һыуынғас, оҙонсалап ҡырҡабыҙ ҙа ҡырғыстан үткәрелгән кишер, ваҡ итеп туралған һуған, помидор менән ҡыҙҙырып алабыҙ. 5 литрлыҡ биҙрәне тултырып йыйған бәшмәккә 1-2 кишер, 1-2 баш һуған, 1 ҙур помидор һалынһа, бик тәмле була.\nБер бешерерлек итеп пластик һауыттарға тултырабыҙ ҙа туңдырғысҡа ҡуябыҙ. Ҡыш көнө алып, табала ҡыҙҙырып йылытып алһаҡ, үҙен генә ашарға ла була, башҡа ризыҡтарға ла үҙенсәлекле тәм өҫтәй. Уны мантыға ҡушырға ла, картуф менән тәҡдим итергә лә мөмкин. Бигерәк тә ҡаҙан бөккәне иҫ киткес тәмле килеп сыға.\nБәшмәкле ҡаҙан бөккәне (вареники)\nБыл тәғәм өсөн сей картуф, бәшмәк, тоҙ, билмән эшләгәндәге кеүек ҡамыр кәрәк була.\nЭслектә бәшмәк картуфтың өстән бер өлөшөн тәшкил итә. Картуфты ваҡ ҡына итеп шаҡмаҡлап турайбыҙ. Бәшмәкте тоҙло һыуҙа бешереп алабыҙ. Ваҡ итеп туралған һуған ҡушырға мөмкин, тик был осраҡта ул оҙаҡ һаҡланмай, бешергәс тә ашарға кәрәк була. Тоҙ һалып, барыһын бергә бутайбыҙ. Ҡыш көнө туңдырылған бәшмәк ҡулланабыҙ.\nҠамырҙы йәйеп, түңәрәк итеп ҡырҡабыҙ. Эслеген һалып, ситтәрен бөгәбеҙ. Ҡайнар һыуға һалып бешерәбеҙ.\nЭслек өсөн картуф иҙелмәһен ҡулланырға ла мөмкин.\n«Әсәй менән бәшмәк йыйғанда фәлсәфәүи ҡарашына хайран ҡалам. Уның өсөн ошо эш үҙе бер сәнғәт төрө кеүек – матур бәшмәк күрһә, ҡырҡ төрлө йылы һүҙен табып, уның гүзәллегендә Аллаһ ҡөҙрәтен күреп бер ни ваҡыт һоҡланып тора. Бына бит, матурлыҡҡа, ижадҡа һәр ерҙә лә урын бар», – тип һөйләй Миңзәлә.\n200 грамм аҡ май, 300 грамм печенье, 400 грамм ҡала ҡаймағы, 4 йомортҡа, 1 стакан шәкәр ҡомо, биҙәр өсөн 1 стакан еләк кәрәк.\nБыл тәмлекәс өсөн ыуалып торған ҡамырҙан бешерелгән ҡәҙимге печенье алабыҙ. Уны иҙергә кәрәк. Бының өсөн печеньены шыптырға тултырабыҙ ҙа төйгөс йә уҡлау менән иҙәбеҙ – шулай иткәндә ул түгелмәй, тирә-яҡҡа сәселмәй. Блендер ҡулланырға ла мөмкин. Аҡ майҙы иретәбеҙ ҙә печенье менән бергә бутайбыҙ.\nЙомортҡа һытып, ҡаймаҡҡа ҡушабыҙ, шәкәр һалабыҙ һәм блендер менән яҡшылап болғатабыҙ.\nТабаның (төпһөҙ ҡулса рәүешендәге кондитер формаһын ҡулланыу бик уңайлы) төбөнә майлы печенье онтағын һалабыҙ ҙа төйгөс менән тығыҙлайбыҙ. Өҫтөн ҡаймаҡлы масса менән ҡаплайбыҙ. 180 градус эҫелектәге мейестә 40 минут бешерәбеҙ.\nМейестән алғас, һыуынғанын көтәбеҙ. Өҫтөн еләк менән биҙәйбеҙ.\nЭйе, тормош асылын ижадта күрә ул. Концерттар, бард, рок фестивалдәренең уртаһында ҡайнай. «Ҡош юлы» фестивалендә ҡатнашыу, хәҙер инде балалар менән белгәнен уртаҡлашыу уның ижадҡа ынтылышын тағы ла көсәйткән. Яҙған йырҙарын билдәле йырсылар башҡарыуы ла дәрт өҫтәй. Ваҡ мәшәҡәттәрҙән өҫтөн булып, күңелең ҡушҡанды үтәп йәшәүҙән дә ҙурыраҡ мәғәнә бармы был тормошта?


30 йыл көтөп тә ҡолаҡ ҡаҡ инде... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » 30 йыл көтөп тә ҡолаҡ ҡаҡ инде...\n30 йыл көтөп тә ҡолаҡ ҡаҡ инде... 05.03.2019 // Йәмғиәт\nБүздәк районы прокуратураһы ауыл хакимиәте чиновниктарының муниципаль торлаҡты үҙләштереүе факттарын асыҡланы.\nБүздәк ауыл хакимиәтендә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 30-ҙан ашыу кеше тора, улар араһында һуғыш ветерандарына тиңләштерелгәндәр, пенсионерҙар һәм йәш ғаиләләр ҙә бар. Ҡайһы берҙәре социаль торлаҡ биргәндәрен 30 йылдан артығыраҡ көтә. Әммә, ошо граждандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеүҙе ҡайғыртаһы урынға, Бүздәк ауыл хакимиәте башлығы 2013 – 2014 йылдарҙа бер нисә муниципаль бүлмәне һәм фатирҙы урындағы предприятие, учреждениеларҙа эшләгән, ләкин социаль торлаҡҡа хоҡуғы булмаған кешеләргә биргән. Торлаҡ нигеҙҙә ошо граждандарҙың етәкселәре һорауы нигеҙендә тапшырылған, артабан уларҙы хосусилаштырғандар. Муниципалитетҡа килтерелгән зыян 1,4 миллион һум тәшкил итә.\nПрокуратура барлығы дүрт фактты асыҡлаған, Рәсәй Енәйәт кодексының 286-сы статьяһының 2-се өлөшө (вазифа вәкәләттәрен арттырыу) буйынса уларға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатылған. Һөҙөмтәлә элекке ауыл хакимиәте башлығы өс йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителде. Прокуратура был ҡарарҙы артыҡ йомшаҡ тип тапҡан һәм уға ҡарата дәғүә белдергән.\nАуыл биләмәһе башлығының элекке урынбаҫары ла муниципаль мөлкәт менән законһыҙ эш иткән булып сыҡты. 2014 йылда ул, торлаҡ комиссияһы етәксеһе булараҡ, бер ай эсендә, сиратты урап үтеп, үҙенә бүлмә алған. Баҡһаң, өс ай элек кенә уның ҡатыны йортон һәм туғыҙ сутый ерҙе яһалма рәүештә ситләштергән булған, тимәк, ғаилә торлаҡҡа мохтаж тип таныла алмаған. Суд уны бүлмәһен муниципалитетҡа кире ҡайтарырға мәжбүр итте.


Иман нуры яҡтыртҡан мөхәббәт » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nИман нуры яҡтыртҡан мөхәббәт\nБыл мөхәббәт тарихы улар үҙҙәре донъяға килмәҫ элек башлана. Зәки Вәлидиҙең атаһы Әхмәтшаһ менән Нәфисә Яҡшембәтованың атаһы Хажмөхәмәт (ҡайһы сығанаҡтарҙа Хажимәхмүт) Троицкиҙа, атаҡлы Зәйнулла ишан мәҙрәсәһендә танышып, дуҫлашып китә. Киләсәктә өйләнешеп, береһендә ир, икенсеһендә ҡыҙ бала тыуа ҡалһа, ҡоҙалашырға һүҙ бирешәләр. Ниәттәре тормошҡа аша, сабыйҙарҙың ҡолаҡтарын тешләтәләр. Әммә уйлағанса, иркен аралашып йәшәй алмайҙар. Донъялар бутала, ике ғаилә лә ҙур фажиғәләр аша үтә. Ошо ҡатмарлы, ҡанлы ваҡиғалар солғанышында йәштәрҙең саф, иманлы мөхәббәте ҙур һынауҙар үтеп сыныға, һөҙөмтәлә бергә була алмаһалар ҙа, улар ғүмер буйы йөрәктәрендә шул хистәрҙе йөрөтөп, шуның менән көслө булып ҡала.\n…Бала сағында ҡолағын тешләгән Нәфисә менән Зәки үҫмер саҡта ара-тирә ҡунаҡта күрешә, хат алыша һәм йылдар дауамында күңелен уйнатмай, йәрәшелгән ҡыҙын йөрәгендә йөрөтә. Тик ҡоҙаларҙың «йәштәре еткәс туй яһарбыҙ» тигән уйҙары тиҙ генә тормошҡа ашмай. Башта егет Рәсәй ҡалаларында уҡып, төрки халыҡтарының тарихын яҙыу менән мәшғүл була. Хеҙмәттәре төркиәтселәр тарафынан юғары баһаланғас, киләсәген тарих менән бәйләргә ҡарар итә. Әммә ваҡиғалар дауылы йәш ғалимды сәйәсәткә илтә, тиҙҙән ул башҡорттоң иң атаҡлы йәмәғәт һәм хәрби эшмәкәре булараҡ таныла, беренсе Башҡорт Хөкүмәте етәксеһе була. Вазифаһы шәхси тормошҡа урын ҡалдырмай. Ләкин йәштәр мөхәббәттәренә тоғро ҡала, ҡауышыр көн етеренә ышана. Һөйгәненең тыуған яғында байтаҡ булмаған Вәлидов 1918 йылда партизан отряды менән осрашыр өсөн Түңгәүергә бара. «Күрешеп булмаҫмы» тип буласаҡ ҡайныһына һәм Нәфисәгә хат ебәртә, тик шул көндәрҙә Әбйәлил ауылы казактар ҡулына күскәнлектән, «килә алмабыҙ» тигән хәбәр ала. Йәшертен барырға мөмкинлеге булһа ла, ҡәҙерлеләрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуймай.\nӨйләнеү өсөн ул бер йылдан ғына әйләнеп килә ала…\n…Зәки ун дүрте тулғас, 1904 йылда никахтары уҡытылып ҡуйғандан һуң ун биш йыл үткәс кенә, 29 йәшендә, Нәфисәгә өйләнә. Тик ҡауышаһы төндәрендә Магнитогорскиҙағы телеграфҡа Троцкий саҡыра. Кәләшен иртәгәһенә ул Әүжән-Петровский эргәһендәге бер ауылға алып килә, бында мине Ленин да таба алмаҫ, тип шаярта. Ысынлап, шул төндө уны Ленин эҙләтә. Һуңынан йәштәр башҡорт хөкүмәте күсеп килгән Стәрлетамаҡҡа урынлаша. Кейәү егеттең туғандарын йыйып туй үткәрәләр. Никахтары айҡанлы фронттан һәм Петроградтан ҡотлау телеграммалары килә.\nНәфисә тормош иптәшенә ҙур таяныс була, Мәскәүҙән килгән сәйәсмәндәрҙе киске ашҡа ла йыш алалар. Ленин менән Сталин Вәлидовты төп эшенән айырып, Союз эштәренә йәлеп итеп, баш ҡалаға күсергәс, Нәфисә лә бара. «Ҡатыныма графиня Румянцеваның гардеробында ҡалған әйберҙәрҙе, затлы тиренән тегелгән манто, башҡа ҡиммәтле кейемдәр килтереп тәҡдим итерҙәр ине. Беҙ, әлбиттә, энә хәтлемен дә алманыҡ», – тип иҫләй ул мәлдәрҙе Зәки Вәлиди.\nКиң ҡарашлы, белемле Нәфисә Петроградта ла, Мәскәүҙә лә театрға йөрөргә ярата. Уның әсәһе Сәлиха Зәйнулла ишандың ҡыҙы була. Ҡыҙ мәҙәниәтле, шул уҡ ваҡытта иманлы ғаиләлә тәрбиәләнә. Нәфисә башҡорт иленең иң матур, белемле ҡыҙҙарының береһе булып буй еткерә. Атаҡлы ишан ейәнсәре бәләкәйҙән дүрт-биш тел, музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәнә. Ата-әсәһе башҡорт шағирҙары, композиторҙары менән аралашып йәшәй. Композитор Мәсәлим Вәлиев уларҙа йыш булып, Хажмөхәмәт мулланың балаларына музыка белемен өйрәтә. Атаһы Нәфисәне бик яратҡандыр, күрәһең, туғандарының хәтерләүе буйынса, йыйындарҙа ул бер көндә ете төрлө күлдәк алмаштырыр булған. Уның, мулла ҡыҙы булһа ла, граждандар һуғышына тиклем Өфөгә барып, һылыуҡайҙар бәйгеһендә беренсе урын алыуы ла билдәле. Нәфисә 1915-1916 йылдарҙа Ырымбурҙа мөғәллимлеккә уҡып ҡайтып, тыуған ауылында ҡыҙҙарға белем бирә.\nВәлидов 1920 йылда Урта Азия мосолмандарының азатлыҡ хәрәкәтен етәкләр өсөн йәшерен рәүештә һыбай Төркөстанға юллана, кәләше Һамар аша поезда китә. Ҡатыны килеп еткәнсе ул Әстрхан нуғайҙарының фольклорын өйрәнә, Туҡтамыш хан ҡыҙы Йәнекәй тураһында дастандар яҙып ала. Сәмәрҡәндтә Вәлидовтарҙың Ырыҫмөхәммәтшаһ исемле улдары тыуа, йәшерен йәшәгәс, кендек әбейе йә табип саҡыра алмайҙар, сабыйҙы Зәки үҙе ҡабул итә. Хиваға күскәс, малайҙы ҡарарға бер ҡаҙаҡ ҡатынын яллайҙар. Йәл, бала ғүмерле булмай, тапма сиренән үлеп ҡала. Зәки Вәлиди ҡайғыһын баҫырҙай шиғырҙарҙы ҡабатлап бер нисә көн улының ҡәбере эргәһендә ултыра. Көслө рухлы ҡатыны уны «өҙгөләнмә, Алла бирһә, тағы балаларыбыҙ булыр» тип йыуата. Ире бөтә Урта Азия буйлап сәйәси эшмәкәрлек алып барған саҡтарҙа Нәфисә Хива, Ашхабад, Бохара һәм башҡа ҡалаларҙа балалар уҡыта. Уның янына Нәфисәнең туғандары ла килә. Ҡыҙылдар баҫып килгәс, Зәки Вәлиди Иран, Афғанстан, Һиндостан аша Европаға китә, йәнә бәпес көткән ҡатынын ҡурҡыныс юлға алмай. Улар ҡасан да бергә булырҙарына бик ышана. Нәфисә «Хәйерле юл» тип сигеп, һөйгәне ҡулына янсыҡ тоттора. Вәлидовтарҙың икенсе балалары хаҡында асыҡ мәғлүмәт юҡ. Германияла сағында, 1924 йылда Зәки ышаныслы кешеләр арҡылы Нәфисәнән бер нисә хат ала. «Һине бында сығарыуҙарына тырышлыҡ итәм» тип яуап ебәрә. Был мәсьәлә буйынса Берлинда Крестинский менән дә күрешә, илсе уға: «Башҡа ил гражданлығын алһағыҙ, ҡатынығыҙҙы сит илгә сығармаясаҡбыҙ», – ти. Зәки: «Рәсәйгә ҡайтыуым хаҡында һүҙ алып барыу мөмкин түгел, инсандың ихтыяры азат булырға тейеш, бының ҡиммәтен аңлайым һәм уны бер нәмәгә лә алмаштыра алмам», – тип яуаплай. Крестинский Рәсәйҙә Рыковтар менән бергә үлтерелә, уның менән ҡайтһа, Зәкиҙе лә шул яҙмыш көтөр ине.\nЮлдары быуылғас, Нәфисә әсәһе һәм ҡустыһы Нәсих менән Асҡарға ҡайта. 1925 йылда Өфөгә килеп, Гоголь урамында урынлашҡан Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге мәктәптә тәрбиәсе була. Репрессия машинаһы Зәки Вәлидовҡа саҡ ҡына бәйләнеше булған бер кемде лә урап үтмәй. Хажмөхәмәт Яҡшембәтовтың ғаиләһе Прокопьевск ҡалаһына һөрөлә. Ундағы Башкирский ҡасабаһында Башҡортостандан бик күп кеше йәшәй.\nНәфисә менән Зәкигә Саҡ менән Суҡ ише ғүмер буйы һағынышып йәшәргә генә ҡала. Айырылышҡандан һуң да ун биш йыл самаһы бер-береһенә тоғро була улар. Аяуһыҙ яҙмыштың ғәзизе менән осрашыр юлды мәңгегә япҡанын аңлап, 1940 йылда Зәки Вәлиди, «Хәтирәләр»ендә яҙыуынса, Нәфисәнең кейәүгә сығыуы хаҡында хәбәр килеп еткәс кенә, өйләнеү хаҡында уйлай. Ҡасандыр бер өлөшө үҙенең юрматы ырыуына ҡушылған ҡара нуғайҙарҙан булған, Добруджа ҡыҙын – Бухарестан Истанбулға доктор дәрәжәһе алыу өсөн килгән Нәзмиәне ала. Был никахтан Иҫәнбикә менән Сүбидәй тыуа. Улар – бөгөн донъяға танылған ғалимдар, Төркиәлә йәшәйҙәр. 40-сы йылдарҙа Нәфисә йәнә тормошҡа сыҡҡандырмы, әллә был хәбәр яңылыш булдымы, билдәһеҙ. Туғандарының хәтерләүе буйынса, 1965 йылда Нәфисә Прокопьевскиҙа үҙе һымаҡ һөргөнгә ебәрелгән Рамаҙан мулла менән никахлаша, әммә ире оҙаҡ тормай мәрхүм була. Башҡорт иленең сибәрҙәрҙән-сибәр, зыялы һылыуының тормошо шулай бик матур башланып фажиғәле үтә. Ғүмерен Себерҙә, ҡарттар йортонда тамамлай.\nЗәки Вәлиди Туған донъяға билдәле ғалим булып таныла. Башҡорт илен Ер шарына уның ише танытҡан, уның һымаҡ бөйөк эштәргә йөрьәт иткән башҡа берәйһе бармы икән?! Нәфисәһе биргән янсыҡты ул ғүмер буйына һаҡлай. Икенсе ҡатыны Нәзмиә ире юлға сығыр булһа, уны бетеү итеп тотторор булған. Тәүге мөхәббәтенең исеме сигелгән был һәҙиә уның өсөн һөйгәненең генә түгел, тыуған еренең дә бер иҫтәлеге булғандыр. Нәфисә менән Зәкиҙең тарихы әле лә халыҡ хәтерендә. Әбйәлилдең «Осҡон» гәзитендә был хаҡта иҫләгән кешеләрҙең хәтирәләренә таянған Мәҙинә Яҡупова, Фирүзә Сафина, Маһинур Үтәбаева, Барый Яҡшембәтовтарҙың яҙмалары донъя күрҙе, ошо мәҡәлә лә шул иҫтәлектәр нигеҙендә тыуҙы. Асҡарҙағы тарихты һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейында ла Яҡшембәтовтар шәжәрәһенә ҡағылышлы байтаҡ мәғлүмәт бар.\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 5-се (2017) һанында уҡығыҙ.


8 кл 27 | Образовательный портал EduContest.Net — библиотека учебно-методических материалов\n8 кл 27\nТема: Ҡаланың иҫтәлекле урындары.\nМаҡсат: 1) Уҡыусыларҙы Өфө ҡалаһының иҫтәлекле урындары менән таныштырыу аша уҡыусыларҙың коммуникатив һәләттәрен арттырыу, ҡылымдарҙың төҙөлөшөн аңлатыу;\n2) уҡыусыларҙың аң кимәлен, белемен үҫтереү;\n3) уҡыусыларҙа баш ҡалаға һәм уның иҫтәлекле урындарына ҡарата һөйөү һәм башҡорт телен өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу: Өфөнөң иҫтәлекле урындары тураһында һүрәттәр, мультимедия проекты һ.б.\nПлан: 1) Ойоштороу мәле.\n2) Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\n3) Яңы тема.\n4) Нығытыу күнегеүҙәре.\n6) Өй эше.\nҺаумыһығыҙ, уҡыусылар! Хәйерле көн! Кәйефтәр нисек?\nҺаумыһығыҙ, уҡытыусым! Кәйефтәр яҡшы!\nБөгөн дәрестә кем дежур? Кем юҡ? Өй эше нимә бирелде? Башҡортостан тураһында 3 һөйләм яҙып килергә ине. (өй эшен тикшереү)\n- Беҙ үткән дәрестә нимәләр тураһында һөйләштек әле? Әйҙәгеҙ, иҫкә төшөрөп китәйек.\n3. Яңы тема.\n- Хәҙер барыбыҙ ҙа экранға ҡарайбыҙ. Унда төрлө һүҙҙәр яҙылған, кем ҡысҡырып, дөрөҫ итеп уҡып күрһәтә?\n- Дуҫлыҡ монументы, Салауат Юлаев һәйкәле, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, Өфө-Арена, Еңеү паркы, “Ләлә-Тюльпан” мәсете, Башҡорт дәүләт университеты, Нефтселәр һарайы, М.Ғафуриҙың йорт-музейы, Халыҡтар дуҫлығы йорто, “Аҡбуҙат” ипподромы, Башҡортостан Республикаһының милли музейы һ.б.\n- Был һүҙҙәрҙе дөйөмләштереп өс һүҙ менән генә әйтеп була, уҡыусылар һеҙ нисек уйлайһығыҙ?\n- Эйе, дөрөҫ әйтәһегеҙ, ә “достопримечательность” һүҙе нисек тәржемә ителә икән? Бының өсөн беҙ электрон һүҙлектән ҡарайбыҙ.\n- Достопримечательность – иҫтәлекле урын тип тәржемә ителә. Тимәк беҙ бөгөн нимәләр тураһында һөйләшәсәкбеҙ?\n- ҡалабыҙҙың иҫтәлекле урындары тураһында һөйләшәсәкбеҙ. Хәҙер эш дәфтәрҙәрен асабыҙ, бөгөнгө числоны һәм теманы яҙып ҡуябыҙ.\nиҫтәлекле урын – достопримечательность\nйорт-музейы – дом-музей\nуҡыу йорто – учебное заведение\nмәңгелек дуҫлыҡ – вечная дружба\nБашҡорт дәүләт – Башкирский государственный\nБирелгән һүҙҙәрҙе уҡытыусы уҡый;\nҺүҙлек дәфтәренә яҙҙыртыу;\nХор менән уҡытыу;\nУнан бер нисә уҡыусынан уҡытыу;\nҺүҙбәйләнештәр һәм һөйләмдәр төҙөтөү;\nҺүҙлек һүҙҙәренә яңы һүҙҙәрҙе яҙып ҡуябыҙ.\n- Афарин, уҡыусылар! Тап шулай. Бөгөн беҙ дәрестә баш ҡалабыҙҙың иҫтәлекле урындары буйлап сәйәхәт ҡылабыҙ һәм ҡылымдарҙың төҙөлөшө хаҡында һөйләшәсәкбеҙ. Сәйәхәт ҡылыр өсөн беҙгә автобус кәрәк, ә автобусға инер өсөн билет алыр кәрәк, уның өсөн беҙ “Өфө ҡалаһы” тигән йырҙы йырларға тейешбеҙ.\nЙыр. “Өфө ҡалаһы”\n- Беҙ һеҙҙең менән ҡаланың иҫтәлекле урындары буйлап сәйәхәткә сығабыҙ. Төрлө туҡталыштарҙа туҡтаясаҡбыҙ, унда алған мәғлүмәтте хәтерегеҙҙә ҡалдырып барығыҙ, сөнки ҡайтҡас бәләкәй генә тест эшләйәсәкбеҙ.\n- Беренсе туҡталыш. Һәйкәлдәр туҡталышы.\n- артабанғы һәйкәлгә күсер алдынан бәләкәй генә кроссворд эшләп китәйек.\n1. Башҡортостандағы иң ҙур күл?\n2. Башҡортостандағы янар тау?\n3. ……. беш, ауыҙыма төш. (мәҡәл)\n4. Ғаилә башлығы?\n5. Башҡорт халҡының милли музыка ҡоралы?\n6. …….. - белем шишмәһе. (мәҡәл)\n7. Башҡортостан Республикаһының президенты?\nА С Ы Л Ы К Ү Л\nЯ Н Ғ А Н Т А У А Л М А 4. А Т А Й 5. Ҡ У Р А Й 6. К И Т А П\n7. Х Ә М И Т О В\n- тимәк беҙ ниндәй һәйкәлгә туҡталабыҙ?\n(С.Юлаев һәйкәле тураһында слайд)\nИкенсе туҡталыш. Парктар туҡталышы.\nИ.Яҡутов исемендәге парк, Еңеү паркы (слайд)\n- Беҙ паркта ни эшләйбеҙ? Ниндәй паркта булғанығыҙ бар? Өсөнсө туҡталыш. Мәҙәни усаҡтар туҡталышы. (слайд)\n- Һеҙ тағы ниндәй мәҙәни усаҡтарҙы беләһегеҙ?\nДүртенсе туҡталыш. Биналар туҡталышы.\nӨфө-Арена тураһында бер уҡыусы ҡыҫҡаса мәғлүмәт уҡый.\nБишенсе туҡталыш. Музейҙар туҡталышы. (слайд)\nҺеҙ тағы Өфөлә ниндәй музейҙарҙы беләһегеҙ?\nАлтынсы туҡталыш. Грамматика туҡталышы.\n- Барыбыҙ ҙа экранға ҡарайбыҙ, унда һөйләмдәр бирелгән, уҡыйбыҙ һәм тәржемә итәбеҙ, ҡылымдарҙы табабыҙ. Ҡылымдарҙы табыр алдынан “Нимә ул ҡылым? Ниндәй һорауҙарға яуап бирә?” тигән һорауҙарға яуап табайыҡ.\n1) “Аҡбуҙат” ипподромы 1982 йылда асыла.\n2) Уның трибунаһы 5 мең кешене һыйҙыра ала.\n3) Уның аҙбары, ветеринария дауаханаһы, ҡунаҡханаһы, ат спорт клубы бар.\n- Хәҙер ошо һөйләмдәрҙән ҡылымдарҙы табып әйтәбеҙ. Әйтегеҙ әле, ни өсөн ҡылымдар төҙөлөштәре буйынса айырылып тора ул? Кем нисек уйлай? Тимәк ҡылымдар төҙөлөштәре буйынса ике төргә бүленәләр: ябай (простые) һәм ҡушма (составные). Ябай ҡылымдар бер һүҙҙән генә торалар. Мәҫәлән: уҡырға – читать, һөйләргә – рассказать, яҙырға – писать.\nӘ ҡушма ҡылымдар ике һәм унан да күберәк һүҙҙән төҙөлә. Мәҫәлән: һатып алырға – купить, барып килергә – сходить, съездить, йөҙөп китергә – переплыть, хәл итергә – решать, юҡ итергә – уничтожить, хәбәр итергә – сообщить.\n- Әйҙәгеҙ үҙегеҙ миҫалдар килтереп ҡарағыҙ әле, башта ябай ҡылымға, шунан ҡушма ҡылымға. Шул ҡылымдарҙы дәфтәргә яҙып ҡуябыҙ.\n- Хәҙер уҡыусылар, ял итергә туҡтап алабыҙ. Ял иткән арала ребус сисәбеҙ. Ребус сисеү: Ҡар+ай, уҡ+ыт+ат*, ҡолаҡ+ны, 40+ты (һүрәттәр менән бирелә) Килеп сыҡҡан ҡылымдарҙы тәржемә итеү.\nКарточка менән эш.\nЭкранда һөйләмдәр бирелә, уҡыусылар төшөп ҡалған ҡылымдарҙы ҡуйып, һөйләмдәрҙе дәфтәрҙәренә күсереп яҙалар:\nБаш ҡалабыҙ Өфөгә ……. тә, бөтәбеҙҙе лә Дуҫлыҡ монументы ……. ….. . Бейеклеге 33 метрға еткән был һәйкәл бик ҙур тарих тураһында ……. . Башҡортостан 1557 йылда үҙ ирке менән Рәсәйгә …… . Ә 1957 йылдың 14 июнендә, ошо дуҫлыҡтың 400 йыллығын …..… …. , һәйкәлдең нигеҙенә тәүге мәрмәр таҡта …… һәм һәйкәл 1965 йылда ……. .\nБелешмә өсөн һүҙҙәр: һөйләй, ингәс, асыла, ҡуйыла, ҡушыла, ҡаршы ала, байрам иткәндә.\nТексты уҡып сығыу;\nҠылымдарҙы төҙөлөшө буйынса тикшереү.(экранда күрһәтелә) Бер нисә уҡыусынан һорау;\nХәҙер текст буйынса төҙөлгән һорауҙарға яуап биреп китәйек.\nБыл текста ниндәй һәйкәл тураһында һүҙ бара?\nНи өсөн Дуҫлыҡ Монументы тип атағандар?\nДуҫлыҡ монументының бейеклеге нисә метр?\nБашҡортостан Рәсәйгә үҙ ирке менән нисәнсе йылда ҡушыла? Тәүге мәрмәр таҡта нисәнсе йылда һалына?\nҺәйкәл Өфөлә нисәнсе йылда асыла?\nЯрай, афарин! Тексты яҡшы үҙләштергәнһегеҙ.\n54-се биттәге 105-се күнегеү.\nШулай итеп, беҙ ҡаланың иҫтәлекле урындары һәм ҡылым төҙөлөшө буйлап сәйәхәт иттеп ҡайттыҡ. Белемебеҙҙе арттырҙыҡ, кәрәкле мәғлүмәттәр тупланыҡ. Беҙ Өфө ҡалаһында йәшәйбеҙ. Шуға күрә йәшәгән ҡалабыҙҙың иҫтәлекле урындарын белергә, һаҡларға, яҡларға тейешбеҙ.\nә хәҙер ошо теманы дөймләштереп, иҫтә ҡалдырыу өсөн бәләкәй генә тест эшләп китәйек.\nС.Юлаев һәйкәленең скульпторы кем?\nА) И.Ғәйнетдинов В) Т.Нечаева\nБ) С.Тавасиев Г) М.Бабурин\n2. Дуҫлыҡ монументына нисәнсе йылда асыла?\nА) 1957 В) 1964\nБ) 1958 Г) 1965\n3. Еңеү паркында кемдәргә һәйкәл ҡуйылған?\nА) А.Матросов һәм М.Ғөбәйҙуллинға\nБ) А.Матросов һәм М.Шайморатовҡа\nВ) М.Ғөбәйҙуллин һәм М.Гәрәевҡа\nГ) М.Ғөбәйҙуллин һәм М.Шайморатовҡа\n4. Башҡорт дәүләт драма театры кемдең исемен йөрөтә?\nА) Н.Асанбаев В) Б.Бикбай\nБ) М.Кәрим Г) М.Ғафури\n5. Ҡылымдар төҙөлөшө буйынса нисә өлөшкә бүленә:\nА) ике В) бер\nБ) өс Г) бүленмәй\n6. Төҙөлөшө буйынса был ниндәй ҡылым: эшләргә?\nА) ҡушма Б) ябай\n7. Төҙөлөшө буйынса был ниндәй ҡылым: ҡаршы ала?\n6. Өй эше.\nБеҙҙең баш ҡалабыҙҙың иҫтәлекле урындары бик күп, шуға күрә һеҙ киләһе дәрескә бөгөн беҙ ҡарамаған бер иҫтәлекле урын тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт яҙып килергә.\nДәрестә актив ҡатнашып ултырғандарға тейешле баһа ҡуйыу. (Уҡыусыларға йылмайып һәм күңелһеҙ торған смайликтар таратып сығабыҙ)\nҺеҙгә дәрес оҡшанымы? - тигән һорауға ике смайликтың береһен уҡыусылар күтәрергә тейештәр.Ошоноң менән дәрес тамам. Һау булығыҙ!\n← 8 кл 25 8 кл 7 →


Башҡортостан яңы автомобилдәр һатыу күләме буйынса Рәсәйҙең тәүге биш төбәге иҫәбендә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n13:52, 23 мая 2018 Иҡтисад\nБашҡортостан яңы автомобилдәр һатыу күләме буйынса Рәсәйҙең тәүге биш төбәге иҫәбендә Фото: Олег Яровиков\n2018 йылдың тәүге дүрт айында Башҡортостанда йәшәүселәр 17 339 еңел автомобиль һатып алған. Был уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 22% күберәк. Ошо хаҡта «Автостат-Инфо» тикшеренеү компанияһы хәбәр итә. Шуның иҫәбенә республика Рәсәй төбәктәре араһында яңы автомобиль һатыу күләме буйынса тәүге бишәү иҫәбенә инде.\nБашҡортостанда һатып алынған яңы еңел автомобилдәр һанының артыуын «Беренсе автомобиль» һәм «Ғаилә автомобиле» дәүләт программалары менән бәйләйҙәр. Был осраҡта машинаны ташлама менән алырға мөмкин.\nТеги: автомобилдәр һатыу күләме, Башҡортостан, лидер


Атайығыҙҙы ерләнек, өсөн уҡыттыҡ...\n30 Июнь 2021, 12:20\nБалтырғандан аш ашаныҡ. Мал сөгөлдөрөнөң япрағын да ашҡа һалып ебәрәләр. Сөгөлдөр һурпаһына норма тип бирелгән 3 ҡалаҡ бойҙай ярмаһынан да әҙерәк һалалар. Лобогрейкала эшләгәндә, нормаңды тултырһаң, 100-150 грамма бойҙай бирәләр. Кеҫәгә һалып алып ҡайтып булмай, тикшерәләр.\n«Атайҙы хеҙмәт армияһында Силәбе трактор заводына алып киттеләр. Һуғыш ваҡытында унда танк эшләп сығарғандар. Йыл да өс ай эшләгәндән һуң сирләп киткән. Шунан өйгә ҡайтарғандар... Мине 15 көнгә районға хәрби әҙерлеккә алып киткәйнеләр. Ҡайтып килһәм: «Атайығыҙҙы ерләнек, өсөн уҡыттыҡ», – тип һөйөнсө алған кеүек юлда осраған бер бабай әйтеп китте...»\nӘбделхаҡ Фәтҡулла улы ӘХТӘМОВ.\n1926 йылдың 30 июнендә Көйөргәҙе районының Илкәнәй ауылында тыуған.\nҺуғыш башланғанда 15 йәштә була.\nЯланда ер һөрөп йөрөй инек. Шәһиҙулла Әхтәмов ағай тракторист. Мин прицепщик. Төш ашарға туҡтағайныҡ, һуғыш башланғанын килеп әйттеләр.\nИкенсе көндө Фәйзрахман Ишҡолов ағайға повестка килде. Ул юл эшендә ине. Беҙҙең ауылдан унда 18 кеше эшләй ине. Күбеһенсә ҡыҙҙар йәштәр булды. Мин Фәйзрахман ағайҙы ат менән барып алып ҡайттым. 27 июнь китте. Кире киткәнендә трассаға һуғылып ауылдаштар менән хушлашҡан.\nӨсөнсө-бишенсе көндә биш кеше китте: Лотфулла Әхтәмов, Сәғиҙулла Латипов, Зәйнулла Ғиләжетдинов, Миңлеғәли Вахитов, Баймырҙа Юланов. Биш бирчкаға ултыртып, ғаиләләре менән оҙаттыҡ. Тәүге икәүһе 35 йәштә инеләр, уларҙы Өфөлә хеҙмәт армияһына ҡалдырғандар. Моторҙар эшләү заводында булғандар. Бер йылдан һуң ҡайттылар. Өсәүһе 31 йәшлектәр ине, уларҙы Ленинград фронтына ебәргәндәр. Өсөһө лә хәбәрһеҙ юғалды.\nЛотфулла ағайҙың туғаны Әбделәхәт фин һуғышында булғайны. Эстония, Латвия, Литваны азат итеп, 1940 йылда ҡайтҡайны. 1941 йылдың март-апрель айҙарында хәрби әҙерлеккә тип военкомат йыйған. Шунан фронтҡа киткән һәм үлгән.\nБөтә трактористарҙы бригадаһы менән – Тимерғәли Әлибаев, Миһран Әюпов, Шәһиҙулла Әхтәмов, Мөхәмәтхужа Мостафиндарҙы 1943 йыл көҙ уңыш йыйып алғас та фронтҡа ебәрҙеләр. Тимерғәлиҙән бер ике-өс хат килгән. Һуңғыһында, һуғышҡа инәбеҙ, тип яҙған. Шунан хәбәрһеҙ юғалған. Шаһиҙулла пленда булған. Шунан биш йыл биреп, ҡайтманы. Миһран иҫән-һау ҡайтты.\nФәүзиә һылыуыбыҙҙы Стәрлегә ФЗО-ға алып киттеләр. Крановщицаға уҡыған, төҙөлөштә эшләгән. Әсәйем Ғәзимә лә, апайым Ғөмәйрә лә, һеңлем Хөбәйбә лә – бөтәһе лә колхоз эшенә йөрөнө.\nИр-ат трактористарҙы һуғышҡа алып китеп бөткәс, ҡатын-ҡыҙҙарҙы уҡтырға булдылар. Шәфиғә Латыпова, Вәғиҙә Вахитова, Ғәйниямал Әхтәмова апайҙарҙы 1942 йылда Таймаҫҡа ебәрҙеләр. Биш-алты ай уҡып ҡайттылар. Ноябрь айынан китеп ҡыш буйына ремонтта яттылар. Миңлеәхмәт Әхтәмов, Минебай Сафаров һәм мин таркторист апайҙарҙа прицепщик булып йөрөнөк.\nАбдулла ағай менән Ғәзиз ағайҙарҙы ла хеҙмәт армияһына алдылар.\nБесән сапҡанда ла, иген йыйғанда ла, иген һуҡҡанда ла баҫыуҙа булдыҡ.\nҮҙебеҙҙә бесән сабып бөтһәк, «Көйөргәҙе» совхозының Яҙлау яланына барабыҙ. Абдрахман бабай кәбән өйә, башта тора. Ҡатын-ҡыҙҙар ридуан менән ташый. Икенсе тапҡыр Абдулла ағай менән барҙыҡ.\nКәлимулла Әлибаев тигән бабай кузняла эшләне. Улар, косилка, лобогрейка, жнейка, согревалка кеүек техника ватылһа, ремонтлайҙар. Салғыларҙы беҙ үҙебеҙ сарлап алабыҙ. Баҫыуҙа шул тиклем бөжәк күп, иген араһында туп-тулы булып, мыжғып йөрөй ине.\nЭш бөткәнсе яланда ятабыҙ. Өйгә ҡайтмайбыҙ. Ҡыуыш ҡороп алабыҙ. Иртән дыңғырлатып тимер һуғалар ҙа тороп китәбеҙ. Аттарҙы эҙләп алып ҡайтабыҙ. Аслы-туҡлы йөрөйбөҙ. Иртәнсәк бер көлсәне дүрткә бүлеп ашайбыҙ ҙа – иртәнге ризыҡ шул була. Төшкә сталауай бешерәләр. Өҫкә кейергә нәмә бар, шуның менән йөрөнөк. Аяҡҡа сабата кейҙек. Уны Муса ауылынан татарҙар эшләп һата ине. Мәләүез баҙарына барғанда ла алып ҡайтабыҙ. Һатып алырға аҡсаһы юҡ. Оҙаҡҡараҡ сыҙаһын тип эргә-тирәһенән селек үткәреп алабыҙ.\nТөшкө ялға туҡтағанда балтырған, ҡымыҙлыҡ, йыуа, ҡаҡы, ҡарға йыуаһы, һарымһаҡ, әтлек йыйып килтерәбеҙ.\nБесәнде хеҙмәт көнөнә бүләләр. Үҙеңә сабырға бер-ике көн бирәләр. Колхоз ферма малына 72-75 кәбән һала ине.\nБеҙ үҙебеҙҙең малдан арттырып, бесәнде Мәләүез баҙарына алып барып һатабыҙ. Өс-дүрт кеше ике сана бесән тейәп китәбеҙ. Ике сананан өс сана бесән яһайбыҙ. Таныш-тоношҡа квартирға төшәбеҙ йә колхоз өйөнә барабыҙ. Шунда саналағы бесәнде ауҙарабыҙ ҙа яңынан санаға бушағыраҡ итеп, ҡабартып һалабыҙ. Шулай итеп ике сананан өс сана бесән яһайбыҙ. Белгән кешеләр, эсе буш түгел микән, тип төртөп-төртөп ҡарай. Бесән аҡсаһы налог түләргә китә. Заемды ла күп һалалар.\nБәрәңге әҙ сәселде. Орлоҡҡа ҡалмай ине. Әсәйем менән урыҫтарға барып сәсешәбеҙ ҙә, улар орлоҡ бирә. Беҙ генә түгел, күптәр шулай йөрөнө. Канаревка, Антоновка тигән ауылдарға барҙыҡ. Колхоз эше бөтмәйенсә үҙебеҙгә бәрәңге сәсергә рөхсәт итмәйҙәр. Райондан уполномоченный килеп тикшереп йөрөй.\n...Һуғыш ваҡытында бүреләр күп булды. Утлы яҡтан күсеп килгәндәр, тип әйтә ине ололар. Ғәйфулла Әхтәмов бабайҙың ситән һарайын тишкеләп, бер һарығын алдылар. Ферманы ла баҫып, төндә тананы йығып киткәндәре булды.\nБер уҡытыусы Ермолаевканан Васильевка яғына ҡайтып барған. Шуны бүреләр ашаған. Аяҡтары ғына ҡалған. Быймаһынан танығандар.\nАуылыбыҙға эвакуация менән дүрт ғаилә килде. Украинанан бер хохол бухгалтер булып ултырҙы. Ике ғаилә күп торманы, кире китте. Ҡалғандары бер-ике йыл тирәһе йәшәне.\nАтайҙы 1942 йылдың октябрендә хеҙмәт армияһына алдылар. Силәбегә ебәргәндәр. Һуғышҡа тиклем тракторҙар эшләп сығарған заводты үҙгәртеп танк эшләүсе заводҡа әйләндергәндәр, һуғыштан емерелеп килгәндәрен йүнәткәндәр. Улар Ҡансура ауылынан Ҡотлояр исемле ағай менән бергә китте. Фронтҡа тигән танктарҙың өҫтөн брезент менән ҡаплап ебәргәндәр. Немец самолеттары поездарҙы бомбаға тотҡанда һуғыш ҡоралы техникаһы икәнен белмәһендәр өсөн шулай эшләгәндәр.\n1943 йылдың 8 октябрендә Әхмәтшәриф Әбдрәхимов менән икебеҙҙе военкоматҡа саҡырттылар. Комиссия үткәрҙеләр. Минең. күҙем насар күреү сәбәпле, ҡалдырҙылар. Әхмәтшәрифте алдылар, ул 30 октябрҙә фронтҡа китергә тейеш ине.\nҺуғышҡа барыусыларҙы ат менән гел мин оҙатып барҙым. Был юлы ла Әхмәтшәрифте, Бәләкәй Илкәнәй ауылынан Әбүбәкер Рәшитовты, Йомағужанан Әрдәширҙе (фамилияһы хәтеремден сыҡты) Аллағыуатҡа алып киттем.\nМәләүезде сығып, Сахарныйға еткәйнек, юлда ҡара сәүкә кеүек аттар теҙелгән. Барыһы ла һуғышҡа барыусыларҙы оҙатып китеп бара.\nЙәш саҡ бит, егеттәр шаярышып, өймәкләшеп китеп баралар ине, Әхмәтшәрифтең, аяғы шаҡарылып, быуыны сыҡҡан. Был килеш кешене һуғышҡа ебәреп булмай бит инде. Юл ыңғайындағы Ергән ауылында быуын ултыртыусы әбей бар тип әйттеләр ҙә, беҙ шунда туҡталдыҡ. Әбей Әхмәтшәрифтең аяҡ быуынын ултыртты ла бәйләп ҡуйҙы. «Йүгермә, яйлап ҡына атлап йөрө», – тине. Оҙатышып ҡалғанда әбей: «Стәрлегә барып йөрөмә, Ишембайҙан килгән поезға ғына ултыртып ебәр», – тип кәңәш биреп ҡалды.\nТағы байтаҡ кешеләрҙе һуғышҡа оҙаттым. Декабрь айында ике кешене Зиннәт Буранбаев менән Хәкимйән Ишҡоловты алып барҙым.\nҺуғыш башланғас та 11 атты алып киткәйнеләр. Күп тә үтмәне, тағы ла 14 атты оҙаттылар. Атайым ул саҡта хеҙмәт армияһына китеп өлгөрмәгәйне әле. Ул, Закир Йәнсурин, Вәлиәхмәт Ҡотломбәтов, Солтан Сафаров, Абдрахман Камалов. Ғәйфулла Әхтәмов, тағы Мостафин фамилиялы һаңғырау бабай 7 бричка менән Раевкаға киттеләр. 6 бричканы фронтҡа ебәрергә тип ҡалдырғандар. Үҙҙәре етенсеһенә күмәкләшеп ултырып, ауылға ҡайттылар.\n1944 йылда атай хеҙмәт армияһында ауырып киткән. Шуға уны ҡайтарып ебәргәндәр. Ғинуар аҙағында Ҡотош тигән ауылдан барып алдым. Унда бер аҙна ятҡан. Санала әйләнеп тә ултыра алмай ине.\nӘҙ генә рәтләнгәндәй булғас, яҙ көнө, түҙмәй, трактор паркын ҡарауылларға эшкә сыҡҡан. Шунда хәле насарланып киткән. Бригадир Мырҙағәли Әлибаев күргәндә тере булған әле, өйгә алып ҡайтҡас 27 апрелдә үлгән.\nБыл ваҡытта мине военкомат хәрби әҙерлеккә алғайны. Шәбағыш тигән ауыл янында ун биш көн беҙҙе һалдатса стройҙа йөрөргә, атакаға күтәрелергә, шыуышырға өйрәттеләр. 16 кешене парлап ҡапма-ҡаршы ҡуялар ҙа һуғыштыралар. Һуғыш «уйнатып» ҡына ятҡырманылар, эшләттеләр, ағас киҫтерҙеләр.\nШунан ҡайтып килә инем юлда Закир бабай осраны ла, һөйөнсө алған кеүек: «Атайыңды ерләнек, өсөн уҡыттыҡ», – тип әйтте.\nСилсәүиттә телефон бар ине бит инде, ниңә хәбәр итмәнеләр икән, әйтһәләр, моғайын, ҡайтарырҙар ине, тип өйгә илап килеп индем. Насибулла мырышым өс йәштә тороп ҡалды.\nШунан мине сплавҡа ебәрҙеләр. Унда китеүсе һәр кешегә 10-ар кило иген бирергә тейештәр икән. Беҙгә алабута, ҡарабойҙайға оҡшаған өс ҡырлы бағыра, иген араһында үҫкән тары һымаҡ шипкән тигән сүп үләндәренән торған көрпә бирҙеләр. Әсәй шунан икмәк бешереп бирҙе.\nҠалмаҡтан килгән бабай Бөрйәндең Ырғыҙлыһынан ары Әтек тигән ауылға килтереп ҡалдырҙы. Сплав ағып киткәйне. Ун биш көн тирәһе үткәс, Ҡотандан Аҡбута, Һөйөш, Сорғоязға килеп ҡасып ҡайттым. Иртәгәһенә үк кантурға саҡырттылар. Кире барырға ҡушалар, райсоветҡа бар, тинеләр. Ә үҙҙәре иген бирмәйҙәр. Колхоз председателе Муса ауылынан килгән Абдрахман Сәлихов тигән ағай ине. «Үткәнендә алғанһың бит, һиңә иген тейеш түгел», – тине. Әсәй юлға ике көлсә менән бәрәңге бешереп һалды.\nРайсоветҡа барҙым. «Ашарға бөткәйне, шуға ҡайттым. Әле колхоз председателе иген бирмәне», – тип һөйләнем. Ҡалта, Мораптал, Аҡһары егеттәре лә бар ине. Райсовет председателе беҙҙең һәр беребеҙгә алтышар кило икмәк яҙҙы. Военкоматҡа ла кереп сығайыҡ әле тип киттек унда. Военком беҙгә: «Идите домой!» – тип, ҡағыҙға ҡул ҡуйып сығарып ебәрҙе. Беҙ шатландыҡ инде. Икмәкле лә булдыҡ. Сплавҡа ла барырға кәрәкмәй. Әсәйем ҡайтып, атын саҡ туғарып өлгөргәйне. 26-27 саҡрым араны үтеп ҡояш байып барғанда мин дә өйгә ҡайтып еттем.\nИртәгәһенә мине тағы кантурға саҡырттылар. «Нишләп ҡайттың?» – тиҙәр. «Военкомат рөхсәт итте», – тим. Ышанмайҙар. Белоретта хәрби әсирҙәрҙе ҡарап ятҡан Әбдрәхим Мөхәмәтшин отпускыға ҡайтҡайны, шул минең ҡағыҙҙы ҡараны ла: «Ысынлап та шулай», – тине.\nХәҙер миңә ауылда эш бирмәйҙәр. Аҙна үтте, һаман өндәшеүсе кеше юҡ. Антоновка, Покровка тигән урыҫ ауылдарына барып, бәрәңге сәсешәм дә улар бәрәңге бирә. Шулай итеп сәсергә лә, ашарға ла, хатта һатырға ла булды. Мирасғәли Әлибаев менән урыҫтарҙан алып ҡайтҡан бәрәңгене Мәләүез баҙарына илтеп һатабыҙ. Аҡсаһына ручка, дәфтәр алабыҙ ҙа уларҙы тағы урыҫтарға алып барабыҙ. Председателдәре һәйбәт ине, иген дә биргеләне.\nФәүзиә һылыуым Стәрлелә ФЗО-ла ине. 15-се йәшкә киткәйне. Мастерынан һорап, ауылға алып ҡайттым. Ун биш көн булды. Кире китмәй ҙә ҡуя. «Мин бит һине әҙгә генә һорап алып ҡайттым, һуғыш ваҡытында закондар ҡаты, үҙеңә зыян булыр», – тип Стәрлегә кире алып барып ҡалдырып ҡайттым. Шунан һуң уны 1944 йылда Ырымбурға эшкә ебәрҙеләр. Шунда тормошҡа сығып ҡалды.\n...Июнь айы етте. Бесән ваҡыты. Эшләргә кеше етмәй. Бесән сабырға мин кәрәк. Бригадир өйгә килгән. Умарта ҡарап йөрөй инем. «Әйҙә, мырыш!» – тип Рабиға апай, Ғәффә апай, Хәсби инәй ҙә ат менән килеп туҡтанылар. Лобогрейкала мин улар менән бергә эшләгәйнем. Шунан сыҡтым инде, косилка менән бесән саптым. Көҙ уңыш йыйыуҙа эшләнем, ерҙе туңға һөрҙөм, молотьбала ашлыҡ баҫтым.\n1944 йылдың 10 октябрь тирәләрендә райондан 270 кешене Белорет районына урман киҫергә алып киттеләр. Инйәрҙә 120 кешене ҡалдырҙылар, Белоретты үткәс, Мәнеү тигән станцияла 150 кеше булды.\nБеҙҙең ауылдан өсәү киттек. Йәнсурин Закир бабай, Мәүә Рамазанова һәм мин. Бронь менән һуғышҡа бармай ҡалған Иван тигән кеше бригадир. Закир бабай менән беҙ бысабыҙ. Мәүә өйә. Ағастарҙы 1 метр 25 сантиметр итеп ҡырҡабыҙ. 1 метр 24 сантиметр булһа – ярай, ә 1 метр 26 сантиметр булһа, кире быстыралар. Бер сантиметрға ҙур булһа ла мейескә һыймай икән. Атҡа тейәп алып китәләр, шунан Мәнеү станцияһында вагонға тейәйҙәр. Артабан Белоретҡа металлургия заводына китә ул ағастар.\nӨс тапҡыр ашаталар. Өлгөрмәгән, йәшел кәбеҫтә һыуы, 400 грамм икмәк бирәләр. Алты ай эшләнек. Октябрҙең ундарында киткәйнек, апрелдең ундары булып китте. Ҡайтырға ваҡыт етте. Визовый станцияһында көтөп ятабыҙ. Ике кис ҡундыҡ. Китеп булмай ҙа ҡуя. Кем нисек йәбешә ала, шулай поезд менән Өфөгә килеп еттек. Милиция тотоп алды ла: «Ҡайҙа документтарығыҙ?» – тип һорай. «Визовойҙағыларҙа», – тибеҙ. Станция тулып йөрөйбөҙ. Визовойҙағылар килеп, документтарҙы тикшергәс, ҡайтырға рөхсәт булды. Иртәнге 8-ҙә Ишембайға килеп етеп, кискә ауылда инек.\nАуылда сәсеүгә төшкәйнеләр. 17 апрель эшкә сыҡтым. 230 гектар ерҙә бойҙай сәсеп йөрөгәндә һуғыш бөткәнен ишетеп ҡыуандыҡ. Ҡатын-ҡыҙҙар илайҙар, ҡыуаналар, бейейҙәр. Ул көн ауылда байрам һымаҡ булды.\nШулай итеп, мин һуғыш ваҡытында ла, унан һуң да өс ҡыш урман киҫтем, ете ҡыш урман тарттым. Яҙ, йәй, көҙ ауылда эшләнем. Фронтҡа бармағандар ҙа һуғыштың ауырлығын үҙ елкәләрендә күтәрҙе.


Изге Рамаҙан айы тамамланып килә\nАллаһы Тәғәләнең ҡушҡан фарызы буйынса мосолмандар изге айҙы ураҙа тотоп үткәрә. Ураҙа ашауҙан тыйылыу ғына түгел, уның төп нигеҙҙәре рухи таҙарыныу, тыныслыҡ һөйөү, мәрхәмәтлек, яҡындарҙы хәстәрләү кеүек мәңгелек ҡиммәттәрҙә сағыла. Изге айҙа хәленән килгән һәр мосолман фытыр саҙаҡаһы бирергә бурыслы.\nИхлас мәсете өйлә намаҙына килеүселәр менән тулы. Эш көнө булыуға ҡарамаҫтан, ураҙа тотоусылар мәсеткә килергә ваҡыт тапҡан. Ураҙа тотоусылар араһында Айбулат Аралбаев та бар. Баймаҡ егете өсөнсө Рамаҙан айын ашау-эсеүҙән тыйылып уҙғара.\nИслам диненең биш нигеҙенең береһе - ураҙа. Дин ҡанундарына ярашлы, һәр мосолман һаулығы торошона ҡарап, уны үтәргә бурыслы. Хроник йә ауыр сирҙәрҙән яфаланыусылар, ауырлы ҡатын-ҡыҙҙар, оҙайлы сәфәр ҡылыусыларға ашау тыйылмай. Изге айҙа ҡылған намаҙҙары, теләктәре ҡабул булһын өсөн хәленән килгән һәр мосолман фытыр хәйере бирергә бурыслы. Аҙ хәллеләргә бер кешенән - 40, уртаса хәллеләргә - 150 һәм хәлле кешеләргә 250 һум күләмендә хәйер билдәләнгән.\nРамаҙан айы Хоҙайға тоғролоҡто һынау, гонаһтарҙан арыныу, изгелек ҡылыу осоро. Был айҙа ғәйбәт һөйләү, яман уй-ниәттә булыу, насар ҡылыҡтар тыйыла. Быйыл Ун бер айҙың солтаны Рамаҙан 27 июлдә тамамлана. Унан ары Ураҙа ғәйете башлана. Өс көн дауам иткән байрамда мул табын әҙерләнә, яҡындарыңдың, күрше-тирәңдең хәлен белеү, хәйер-саҙаҡа таратыу изге ғәмәл тип һанала.


3D Порно Интерактив Уйын – Уйын Өлкәндәр Өсөн Бушлай\nБыл 3D Өзлөп иң яҡшы Интерактив Порноигра!\nҺуңғы ваҡытта уйнарға порноигра һин? Енси һеҙ яҡшыртыу күрерһең үҫтереү уйығыҙ бармы? Сөнки әгәр быны һеҙгә, һеҙҙең оло ваҡытта ысҡындырған. Дәүерендә флеш-уйыны күптән үтте, һәм беҙ иҫ киткес ижад емештәре хәҙер инде нисәмә була, интернет һәр көнө. Сөнки беҙ бөгөнгө сәхнә порноигровой яҙҙы, нимә теләсә нәмә эшләү өсөн берләшмәһе. Бына ни өсөн беҙ башлап ебәргән эконом ваҡытта һәм эконом булып 3D Interactive Porn, сайт, һеҙ ҡайҙа иң ҡыҙыу уҙған йыл релиз коллекцияһынан табыла, ул һеҙгә бушлай киләсәк һәм бер ниндәй ҙә шарттар., Монетизировать өсөн был сайты эшләүен дауам итә һәм, шул уҡ реклама беҙ стратегияны ҡулланыу, бушлай һәм секс күп тип-тубал, шул видеореклама өсөн бүлеү, уларға булған. Һәм беҙ һеҙҙе ҡасан да булһа церебраль платформа һорайбыҙ, сөнки беҙ азатлыҡ хәрәкәте тулыһынса ышанам.\nБеҙ-идеаль сайтында, ххх алалар наслаждаться уйындар һеҙҙең ҡайҙа ул мөғжизә, яңы быуын. Бөтә gnu һеҙ беҙҙең сайттан таба, улар һәр ваҡыт үтәүен теләй. Беҙ бөтә уйынды категория бар булмай, иң бысраҡ һәм иң экстремаль чувственный тиклем. Был уйын һәм был иң яҡшы, сөнки был шул, - тип улар барыһы менән 3D-персонаждар. Доза реализм, был уйында улар, һеҙ получает, һеҙ тойорға мәжбүр итә, һеҙҙең үҙәге хәрәкәтенә ҡушыла. Уйын наслаждайся виртуаль донъяға сума һәм ҡабатланмаҫ йөҙ сәғәт һы беҙҙең, һеҙ булған өсөн ул беҙгә.\nУрының Булһын Һинең Һайларға Мәжбүр Уйын Һәм Кончать\nПорно эш ҡасан етә, төрлө беҙ бөтә тәмен ала. Әммә шуға ҡарамаҫтан, һеҙгә оҡшамаһа, был категория әгәр бер популяр интернетта, беҙҙең сайтта табырға уны һеҙҙең уйын. Был, сөнки беҙҙең пландар бар, беҙ эҙләп уйындары ҡасан була был коллекция күрһәтте. Категория исемлеген төҙөү иң популяр секс менән нисек беҙ-тубал, с сайта һәм шулай уҡ башҡа порноигровой. Ә һуңынан беҙ уларҙы бөтә интерактив порноигра 3d тултырырға тырыша. Бөтә, тип, һеҙ, кәрәк, беҙгә бар! Беҙ тәҡдим итә иң яҡшы инцест-секс-уйын, унда һеҙ трахать әсәй, хатта өләсәй һәм апаһы йәки ҡыҙ һәм апаҡай., Үҫмерҙәр уйындары менән беҙҙә нисек булды, шулай әсәйем менән. Әгәр һезгә ошай транс, трансовый уйын беҙҙә лә булғандыр.\nБеҙ килгәс уйын менән пародийный, эҫе шлюха унда бысраҡ фильм һәм йәнһүрәттәр персонаждарҙың береһенә әүерелә бөтә, виртуаль донъяла ул беҙҙең трахнуть мөмкин. Аниме әгәр һезгә ошай, беҙ ҙә хентай ул-уйын, ҡайһы бер иҫ киткес булыу һәм улар менән үҙ эсенә порноигр монстр. Хатта булғанын беҙ табы У-уйын яратыусылар өсөн бөтә ялбыр, MLP һөйөүселәр, шул яратыусылар өсөн һәм аяҡтарығыҙҙы, йөклө ҡатын-ҡыҙҙы кем яратһын. - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ ниндәй ҡаты һы төндә эшләй, уйын беҙҙә бар, һеҙ уларҙы һанап минут эсендә кончать мәжбүр итә ала. Әммә уйындың ҡайһы берҙә был шул тиклем яҡшы, сөнки һеҙ түгел, берәй кончать, улар өсөн ябай аҙағына тиклем уйнай., Беҙ һеҙҙең менән бер уйын процесында интерактив сәғәт һаны йөҙҙәрсә сығанағы була ала порно.\n3D потрясающий график\nҺеҙ беҙҙең уйынды нисек уйнай ғына башлағайным, үҙе теләгәнде, һеҙҙе уйлай, был дөрөҫ түгел, беҙҙең сайттар булырға мөмкин. Һеҙҙе көтә булды, һәм таң хәбәрҙәр түләүле инеү тураһында һеҙ нимә, һеҙ нимә демонстрация тамамланды. Әммә был хәбәрҙәр бер ҡасан да килә, сөнки беҙ уйын тулы ғына тәҡдим итә. Беҙ рәсми рәүештә түгел, хатта ҡайһы бер уйын сығарып булһа ла тәҡдим итә, әммә беҙ уларҙы ала бета-версияһы беҙҙең һөйөүселәр өсөн. Был html5 тѳрлѳ коллекция бара. Был потрясающий яңы быуын графикала уйындан айырыла. Графика әммә был түгел, сөнки бөтә ялғанлыҡ итергә мәжбүр булып күренә., Шулай уҡ был двигатель хәрәкәттәренә, кәүҙәһен һыу тәьмин иткән персонаж ғәжәйеп ярҙамсыллыҡ, трахать улар һеҙ булдылар. Көллият был ғына түгел, ул подпрыгивать. Һеҙҙе күрмәй ҡалыуы һәм задница киске һөйләгәндән һуң, улар һеҙгә үҙ выдать ағзаһы булараҡ, һеҙ уларҙан йөҙ сперма һәм аң ағымы юғалтырға мәжбүр. Шулай уҡ был уйынға реаль бөтә ваҡ деталдәренә сығып, персонаждарҙың тойғоларын. Һеҙҙе күреп, уларҙың күҙҙәрендә кеүек емелдәй, ә күкрәген киңәйтә, улар ҡасан бәрәбәр. Потрясающий тағы бер нәмә-был тауыш яңы быуын был уйын., Мин беләм, уларҙың ниндәй двигателдәр ҡулланыу, презентациялар һәм тауыш эффектынан ябыу һәм енси стон ләкин әгәр һеҙҙең күҙҙәр, һеҙҙең уйлар, порнофильм тип ҡарай.


Башҡортостандың тәбиғәт зоналары — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nБашҡортостандың тәбиғәт зоналары — версиялар араһындағы айырма\nБашҡортостандың тәбиғәт зоналары (үҙгәртергә)\n06:11, 25 март 2017 версияһы\n103 байт алынған , 5 лет назад\n05:13, 15 февраль 2017 версияһы (төҙәтеү)\n06:11, 25 март 2017 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nТамғалар: Күҙләгес мөхәррир Мобиль үҙгәртеү Mobil web үҙгәртеү\n[[Файл:Природное районирование РБ.png|thumb|right|280px|Башҡортостандың тәбиғәт зоналары]]\n[[Башҡортостан Республикаһы]] территорияһында биш тәбиғәт зонаһызонаға: ''урман, урманлы дала, дала, шулай уҡ таулы-урманлы һәм таулы-урманлы дала зоналарызоналарына'' айырылып торабүленә.\nҺәр зонаның [[Башҡортостан климаты|климаты]], [[Башҡортостандың һыу ресурстары|һыу ресурстары]], үҫемлектәр һәм [[Башҡортостандың хайуандар донъяһы|хайуандар донъяһы]], шулай уҡ [[Башҡортостан тупрағы һәм тупраҡ ресурстары|тупраҡтарыныңтупраҡтың]] бер-береһенә йоғонто яһаусы билдәле бер күрһәткестәреүҙенҫәлектре бар.\n== Урман зонаһы ==\nБыл зона Башҡортостандың төньяғында урынлашҡан һәм [[ҡитға]] климаты менән айырылып тора. Уртаса йыллыҡ температура көнбайышта 2,4°-тан көнсығышта 0,8°-ҡа тиклем тирбәләүҙгәрә. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 500-ҙән 799 миллиметрғаса етә.\nУрман зонаһы кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге йоғонтоһонда, атап әйткәндә, ағас ҡырҡыуҙан, бик ныҡ үҙгәреш кисерҙекисергән. Ҡырҡылған ерҙәрҙә инде икенсел урмандар, башлыса, [[ҡайын]], [[йүкә]], [[уҫаҡ]]тан торған урмандар үҫеп сыҡтыүҫә. Был зонала майҙандың яртыһы тиерлек һөрөнтө ер өлөшөнә тура килә. Бындай төбәктәрҙә антропоген ландшафт өҫтөнлөк итә. Кеше тәьҫиренән тупраҡтың составы ла аҡрынлап үҙгәрә бара. Унда яйлап ҡына булһа ла серемтә ҡатламы ҡалыная.\nУрман зонаһында кеше ҡулы теймәгән ландшафт майҙандары тәбиғәт ҡомартҡыһы итеп һаҡлана һәм ҡурсалана. Улар иҫәбенә [[Краснокама районы]]ның үҙәге [[Николо-Берёзовка]] ауылы тирәһендәге ҡарағай һәм шыршы урмандары, [[Дүртөйлө районы]]ның Венеция ауылы эргәһендәге ҡарағай урманы инә.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/665900 ҡабул ителгән


Гөрләп үтте сәсәндәр байрамы » "Урал" гәзите\nГөрләп үтте сәсәндәр байрамы\nҠунаҡсыл Бѳрйән районы быйыл да республиканың телһѳйәр, илһѳйәр балаларын үҙ еренә йыйҙы. «Урал батыр» эпосы XVIII республика бәйгеһе быйыл ун һигеҙенсе тапҡыр үтте. Уны Мәғариф министрлығы менән берлектә Бѳрйән район хакимиәте ойошторҙо.\n«Урал батыр» эпосын яттан һѳйләү сараһында республиканың 27 район-ҡалаһынан йѳҙҙән ашыу йәш сәсән ҡатнашты. Сәсәнлектә кѳс һынаусылар йәш айырмалары буйынса ике тѳркѳмгә: V-VII һәм VIII-XI класс уҡыусыларына бүленде. Берәүҙәр эпосты яттан һѳйләүҙә кѳс һынаһа, икенселәре эпостан ѳҙѳктәр сәхнәләштереү буйынса ҡыҙыу бәйгелә ҡатнашты. Балаларҙың сығышын ғалим, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Әхмәт Сѳләймәнов етәкселегендәге жюри ағзалары баһаланы.\nИкенсе кѳндө теленә, тарихына битараф булмаған илһѳйәр ба- лаларға Шүлгәнташ мәмерйәһенә экскурсия ойошторолдо. Тѳштән һуң мәртәбәле сарала ҡатнашыусылар ҡорбан ашы ашап, һабантуй уйындары уйнаны.\nѲс кѳн барған конкурста Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы менән Абҙаҡ мәктәбе уҡыусылары ла ҡатнашты һәм яҡшы һѳҙѳмтәләргә иреште. Был конкурсҡа эләгеү ѳсѳн уҡыусыларға район кимәлендә үҙ кѳсѳн һынап, иң яҡшылары булыуын күрһәтергә кәрәк ине. Районда уҙған конкурс һѳҙѳмтәләре буйынса Абҙаҡ мәктәбе уҡыусылары эпостан ѳҙѳктәр сәхнәләштереүҙә гран-при яулаһа, Учалы районында үткән тѳбәк конкурсында - II урын, ә башҡорт гимназияһының VII класс уҡыусыһы Ләйсән Үтәбаева (һүрәттә) иһә район конкурсында эпосты яттан һѳйләү буйынса - I , ә Учалынан II урын алып ҡайтты. Ләйсән республика конкурсында быйыл икенсе тапҡыр ҡатнашты. Былтыр ул II урын алып, Белорет данын арттырғайны.\nБѳрйәндә уҙғарылған сәсәндәр бәйгеһендә 27 команда араһынан абҙаҡтар тағы ла II урын яулауға иреште, ә Ләйсән Үтәбаева эпосты яттан һѳйләү буйынса III урын алды, Белорет командаһы дѳйѳм иҫәп буйынса III урынға сыҡты. Уҡыусылар ҡиммәтле бүләктәргә һәм дипломдарға лайыҡ булды.


2015 йылдың иң яҡшы китапханаһы тип Баймаҡ районының Үҙәк китапханаһы танылды\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған конкурста республиканың 57 китапханаһы ҡатнашҡан.\nБөгөн Баймаҡ районы үҙәкләштерелгән китапханалар селтәренең «Өс таған» проекты гран-при менән билдәләнде. Бынан тыш, сарала республикаал 10-сы тапҡыр ойошторолған «Иң яҡшы башҡорт китабы» конкурсына ла йомғаҡ яһалды. Еңеүселәр 3 номинацияла билдәләнде, улар «Йыл прозаһы», «Йыл поэзияһы» һәм «Йылдың балалар китабы». Был конкурсҡа 52 китапхана 185 проект тәҡдим иткән. Иң әүҙем ҡатнашыусылар араһында Көйөргәҙе, Бәләбәй, Әбйәлил райондары һәм Өфөнөң үҙәк китапханаһы.\nИң яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеүселәрҙе билдәләгәндән һуң, тармаҡ белгестәре китапханалар эшмәкәрлегенә арналған кәңәшмәлә ҡатнашты. Унда китап фондын яңыртыу, газета-журналдарға яҙылыу, компьютер һәм смартфондар быуатында китапҡа ҡыҙыҡһыныуҙы һаҡлап ҡалыу кеүек мөһим мәсьәләләр тикшерелде. Тармаҡ белгестәре әйтеүенсә, замана үҙгәрештәренә ҡарамаҫтан, халыҡтың уҡыуға тартылыуы кәмемәй, китаптар ҙа иң ҡиммәтле рухи хазина булып ҡала.


Һуң йоҡларға ятыу зыянлы\n13 Сентябрь 2018, 18:05\nҺуң йоҡларға ятҡанда баш ял итеп өлгөрмәй. Сөнки мейе киске 9-ҙан төнгө 1-гә тиклем әүҙем ял итә. Әгәр ҙә төнгө 12-нән һуң ятһағыҙ, арыу яйлап йыйылып, фекерләү ҡеүәһе кәмей барасаҡ.\nӘгәр ҙә киске 11-ҙән төнгө 1-гә тиклем йоҡламаһағыҙ, йәшәү көсө шулай уҡ кәмейәсәк. Нерв системаһы боҙолорға ла мөмкин. Уның беренсе билдәһе – хәлһеҙлек. Икенсеһе – йөҙөгөҙ һулыуы. Сөнки йоҡо матурлыҡты һаҡлауҙың төп ысулдарының береһе, тап йоҡлаған саҡта күҙәнәктәр яңыра.\nЙоҡо туймау хроник арыуға килтерә, организмдағы эске көсөргәнеш арта.\nАмерика ғалимдары шуны асыҡлаған: йоҡоһо туймаған ҡатындарҙың матдә алмашыныуы түбәнәйә һәм күбеһе артыҡ ауырлыҡтан яфалана.\nЙоҡоға аҙ ваҡыт бүлеү һөҙөмтәһендә иммунитет ҡаҡшай. Барыһы ла ябай һәм аңлайышлы: төндә организм көс йыя, ҡаҡшаған күҙәнәктәр тергеҙелә. Йыш йоҡо туймау киҙеү, һыуыҡ тейеү сирҙәренә тарыу хәүефен өс тапҡырға арттыра. Ололарға үҙен сәләмәт тойоу өсөн 7-8 сәғәт йоҡлау кәрәк.\nТөнгө йоҡо мәлендә тире күҙәнәктәре алмашына, ҡан ағышы яҡшыра, уның һөҙөмтәһендә организм кислород һәм аминокислоталар менән туйына. 8 сәғәттән дә кәм булмаған йоҡо мәлендә биттәге, муйындағы йыйырсыҡтар тигеҙләнә, тиренең төҫө яҡшыра. Тимәк, матур булыу өсөн йоҡо туйҙырыу ҙа файҙалы.


Республикала социаль һөҙөмтәлелек конкурсының төбәк этабы башланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала социаль һөҙөмтәлелек конкурсының төбәк этабы башланды\n17:22, 20 июня 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостанда «Рәсәй юғары социаль һөҙөмтәлелек ойошмаһы» федераль конкурсының төбәк этабы үткәрелә. БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, 15 июлгә тиклем комиссия ҡабул ителгән заявкаларҙы ҡараясаҡ. Конкурстың төбәк этабында еңеүселәр сентябрҙә билдәле буласаҡ. Артабан улар федераль конкурста ҡатнаша ала.\nЙәмәғәтселек иғтибарын предприятиеларҙың социаль һөҙөмтәлелегенә йәлеп итеү, иң яҡшы компанияларҙың тәжрибәһен йәйелдереү бәйгенең төп маҡсаты булып тора. Конкурс йыл һайын үткәрелә, унда ҡатнашыу – бушлай.


Хәбәрҙәр: Рауль Кастро йәнә Кубаға етәкселек иттә, әммә һуңғы тапҡыр.\nРауль Кастро йәнә Кубаға етәкселек иттә, әммә һуңғы тапҡыр.\nКуба лидеры Рауль Кастро, яңы мандат срогы 5 йылдан һуң үткәс, отставкаға китәсәк. 81 йәшлек сәйәсмән был хаҡта, Дәүләт советы рәйесе посына һайланғандан һуң, Халыҡ власының милли ассамблеяһы депутаттары алдында сығыш яһағанда белдерҙе.\n“Был минең һуңғы срогым буласаҡ,- тине Кастро.-Ил Конституцияһына беҙ индерергә тәҡдим иткән үҙгәрештәрҙең береһе дәүләт һәм фирҡәнең мөһим постарында ҡалыу ваҡытына ҡағыла. Уны бер- бер артлы килгән ике срок менән сикләргә кәрәк һәм был яуаплы вазифаны биләүҙә йәш яғынан да сикләүҙәр булырға тейеш.”\nКуба менән 2008 йылда етәкселек итә башлаған Рауль Кастро дәүләт посында ҡалыу ваҡытын сикләү тураһында беренсе ҡат ҡына һөйләмәй. Ултырышта 86 йәшлек Фидель Кастро ла бар ине.\n2011 йылда хөкүмәт, тыйыуҙарҙы алып ташлап, шәхси эшҡыуарлыҡҡа юл асып, Кубаның социаль системаһын һәм иҡтисадты модернизациялау планын тормошҡа ашыра башланы. Бынан тыш, утрауға инвестициялар йәлеп итеү өсөн, һалым һалыу системаһына үҙгәрештәр индерелде һәм ҙур предприятиеларға күберәк автономия бирелде.


Ижади һәм логик фекерләүҙе үҫтереү юлдары\n3 Декабрь 2018, 15:48\nБашҡорт теле – дәүләт теле\nФедераль дәүләт белем биреү стандарттары уҡытыусыларға заманса фекерләүсе уҡыусылар тәрбиәләү маҡсаты ҡуя. Ә был инде яңыса эш, ижади ҡараш талап итә.\nБелем биреү менән бер рәттән, балаларға ижади фекерләүҙең, белемде практик үҙләштереүҙең мөһимлеген аңлатырға кәрәк. Бының өсөн эҙләнеүҙе талап итеүсе эш төрҙәрен файҙаланыу мөһим. Һөҙөмтәлә уҡыусыларҙа телгә ҡыҙыҡһыныу, ижади һәм логик фекерләү, үҙ уйыңды яҡлай белеү сифаттары үҫешә.\nҮҫтереүсе уҡыу системаһының авторҙары белемде формалаштырыуҙа ижади эш төрҙәре һөҙөмтәле тип иҫәпләй. Яңы материал уҡыусыға ятлап өйрәнеү өсөн генә түгел, ә артабан тормошта ҡулланыу өсөн бирелергә тейеш, тип раҫлай улар. Бала бары үҙенең эшмәкәрлеге, үҫеше барышында ғына шәхес булараҡ формалаша. Шуға күрә интеллектуаль үҫеш өсөн уҡыу-үҙләштереү асылын булдырырға кәрәк.\nҺеҙҙең иғтибарға яҙма һәм һөйләү телен үҫтереүгә ҡоролған “Беҙ ҡышты яратабыҙ” темаһына фекерләү иншаһы яҙыу буйынса оҫталыҡ дәресе тәҡдим итәм.\nМаҡсат. 1. Уҡыусыларҙы хикәйәләгән предмет һәм күренештәргә ҡарата үҙ мөнәсәбәтен, баһаларын белдерергә өйрәтеү. 2. Тыуған яҡ тәбиғәтенә һоҡланыу, яратыу хистәре тәрбиәләү.\nИнша яҙыу өсөн ҡыш тураһында картиналар, видеопрезентация ҡулланырға мөмкин.\nИжади эште башҡарыу өсөн әҙерлек алдағы дәрестәрҙә үк башлана. Әҙерлек маҡсатында ҡыш тураһында хикәйәләр, шиғырҙар уҡыла, күнегеүҙәрҙәге һөйләмдәр, әңгәмәләр ҙә ҡыш темаһына арнала. Уҡыусылар ҡыш темаһының лексикаһын үҙләштерә, шулай итеп, бер нисә дәрестә темаға ярашлы һүҙҙәр туплана. Мәҫәлән, исемдәр: ҡыш, ҡар, һыуыҡ, ҡар бөртөгө, бәҫ, боҙ, ел, буран, көрт, сана, саңғы, ҡар бабай, Ҡыш бабай, Ҡарһылыу, ағастар.\nҠылымдар: етте, килде, яуа, туңды, шыуа, уйнай.\nСифаттар: һалҡын, һыуыҡ, ынйылай, ап-аҡ, саф, етеҙ, ҡапланған.\nАртабан бирелгән һүҙҙәрҙән һүҙбәйләнештәр төҙөлә.\n1. Исем һәм ҡылым: ҡыш килде, ҡар яуа, боҙ туңа, ел һыҙғыра, көрт өйөлә.\n2. Сифат һәм исем: һыуыҡ ҡыш, ап-аҡ ҡар, ялтыр боҙ, етеҙ сана.\n3. Исем, ҡылым, сифаттар ҡулланып һөйләмдәр төҙөлә:\nҺыуыҡ ҡыш килде. Ап-аҡ ҡар яуа. Әсе ел һыҙғыра.\n4. Һөйләмдәр тулыландырыла, телмәргә эпитет, сағыштырыуҙар, рәүештәр индерелә.\nҠыш килде. Һыуыҡ ҡыш килде. Ҡапыл ҡыш килде. Быйыл ҡыш ҡапыл килде. Быйыл ҡыш ҡапыл ҡарҙарын, бурандарын уйнатып килде.\nҺөйләмдә һүҙ тәртибенә, уның тулыраҡ, матурыраҡ яңғырауына иғтибар итәм. Орфограммалар өҫтөндә эш ойошторам. Ижади дәрескә килгәндә, әҙерлек курсы үтелгән, уҡыусылар һүҙлек запасы туплаған була. Шуға ла инша яҙыу барышында һүҙлек эшенә, фонетик-орфоэпик күнегеүҙәргә айырым туҡталмайым.\nИншаны ике дәлилле фекерләү иншаһы тип атайым, был яңылыҡ түгел. Әммә беҙ рус мәктәптәрендә күберәк ябай иншалар ғына яҙырға күнеккәнбеҙ. Рус теле дәрестәрендә иһә бындай иншалар йыш яҙыла. Уҡыусылар фекерҙәрен рус телендә асыҡ итеп әйтә, дәлилләй, факттар килтереп һөйләй белә. Федераль дәүләт белем биреү стандарттары тап ошондай иншаларҙы күҙ уңында тота. Ләкин башҡорт телендә иркен сығыш яһарға уҡыусыларҙың һүҙ байлығы, телмәр практикаһы етешмәй. Әгәр фекерләү иншалары күберәк яҙылһа, уҡыусылар үҙ фекерҙәрен башҡортса иркен әйтергә өйрәнерҙәр ине.\nЙыһазландырыу. “Ҡыш” миҙгеле һүрәтләнгән картина.\nУҡыусыларҙың белемдәрен актуалләштереү. (Слайдта ҡыш миҙгеле һүрәтләнгән картиналар күрһәтелә.)\n– Әҙәбиәт дәрестәрендә беҙ “Бурай-бурай ҡарҙар яуа” темаһына шиғырҙар, хикәйәләр уҡыныҡ. Ниндәй әҫәрҙәр ине, иҫкә төшөрәйек. (В. Әхмәҙиевтың “Ҡышҡы урманда”, Ғ. Рамазановтың “Яңы йыл килә” шиғырҙары, М. Кәримдең “Ҡыш бабай бәләкәй саҡта” хикәйәһе.)\n(“Ҡышҡы урманда” темаһына яҙылған бер-ике инша слайдта күрһәтелә, уҡыла.)\n• Ҡышҡы урмандың үҙ нәфислеге бар. Ҡояшлы иртәләрҙә ул айырыуса матур, айырыуса гүзәл. Суҡлы аҡ шәл бөркәнгән зифа ҡайындар бигерәк һылыу. Улар мәңге йәшел шыршылар эргәһендә ғорур ҡиәфәт менән баҫып торалар.\nЕлһеҙ аяҙ көндәрҙә урман бигерәк тә тын. Етеҙ ҡоштарҙың өҙлөкһөҙ һыҙғырыуы, тынғыһыҙ тумыртҡаның туҡылдауы ғына тынлыҡты боҙа.\nЯңы ғына яуып киткән ап-аҡ ҡар күҙҙәрҙе сағылдыра. Аҡһыл зәңгәр күктә ҡояш йылмая. Уның нурҙары аҫтында аҡ ҡанатлы ҡар бөртөктәре аҫылташ кеүек емелдәй.\nЙәшел кейемдәргә төрөнөп, шаулап торған урман хәҙер, тәрән уйға талған кеүек, тып-тын. Ул ҡараһыу һорғолт төҫкә сумып ултыра. Тик ылыҫлы ағастар ғына уға урыны-урыны менән йәшкелт төҫ биреп торалар.\n• Ҡыш башланды. Ябалаҡлап ҡарҙар яуа. Дала өҫтө елһеҙ. Тыныс ҡына беренсе ҡар яуа. Улар ҡараһыу болоттарҙан төшәләр ҙә бер урындан икенсе урынға күсәләр. Ҡар бөртөктәре, бер-береһенә һырығып, ер өҫтөнә яйлабыраҡ урынлашырға тырышалар. Мамыҡ кеүек беренсе ҡар яуа.\n• Ҡыш. Ап-аҡ бәҫкә төрөнөп, ағастар йоҡоға талған. Ҡупшы шыршылар ғына керпектәрен аҡ ҡар менән буяп, Яңы йылды көтөп, әкрен генә йырлашып ултыра. Ауылдан алыҫ түгел тауҙа балалар сана шыуа. Тау башында бик матур Ҡарһылыу ултыра. Ул тирә-яҡты һоҡланып күҙәтә. Үҙе шат. Шатланмаҫлыҡмы ни?! Күпме дуҫтары бар уның!\nI. Инша өҫтөндә эш.\n1. Маҡсат ҡуйыу.\n– Уҡыусылар, нисек уйлайһығыҙ, беҙ бөгөнгө дәрестә нимә эшләйәсәкбеҙ? (Инша яҙабыҙ, сөнки иншалар тыңланыҡ.)\n– Инша ниндәй темаға буласаҡ һәм ни өсөн? (Ҡыш тураһында шиғырҙар һәм хикәйәләрҙе иҫкә төшөрҙөк, ҡыш миҙгелен күрһәтеүсе картиналар эленгән, тимәк, инша ла ошо темаға буласаҡ.)\n– Нимәләр эшләргә кәрәклекте дөрөҫ аңланығыҙ. Ә инша, хикәйә яҙыу беҙгә ни өсөн кәрәк? (Ул беҙҙең телебеҙҙе байыта, фекерләүҙе үҫтерә.)\n– Инша яҙыу барышында беҙ тема буйынса фекер алышырбыҙ, ҡыш миҙгеле ни өсөн оҡшай икәнлеген аңлатырбыҙ. Бының өсөн беҙгә үтелгән шиғыр һәм хикәйәләрҙе иҫкә төшөрөргә кәрәк булыр. Ул текстарҙа осраған эпитет, сағыштырыу, һүҙбәйләнештәрҙе инша яҙғанда ҡуллана алаһығыҙ.\n2. “Ҡыш” картинаһы өҫтөндә эш.(Ҡышҡы урманды һүрәтләгән картиналар күрһәтелә.)\n– Картинаға иғтибар итегеҙ. Рәссам картинаны нисек һүрәтләгән? (Ҡыш матур, һоҡланғыс, тылсымлы...)\n– Ҡар тураһында нимәләр әйтә алаһығыҙ? (Бөтә ер өҫтөн мамыҡ ҡар ҡаплаған.)\n– Ни өсөн ҡар мамыҡҡа оҡшаған? (Сөнки ул йомшаҡ.)\n– Ҡар тағы ла ниндәй? (Ынйы бөртөктәренә оҡшаған.)\n– Ағастар ниндәй? (Ағастар ҡупшыланған, биҙәнгән.)\n– Улар нисек ҡупшыланған? (Аҡ ебәк шәл ябынып (бөркәнеп), урман аҡланына сығып ултырғандар.)\n– Был йәмде, матурлыҡты урманға нимә биргән? (Ҡыш биргән.)\n– Урман ниндәй? (Тылсымлы, әкиәттәге һымаҡ.)\n(Яуаптар барышында аңлашылмаған, таныш булмаған һүҙҙәр таҡтаға яҙыла, орфограммалар күрһәтелә.)\n3. Фекерләү иншаһының төҙөлөш таблицаһы өҫтөндә эш.\n– Уҡыусылар, мин һеҙгә иншаны ике өлөшкә бүлергә тәҡдим итәм. Беренсе киҫәк – төп фекер. Икенсе киҫәк – төп фекерҙе дәлилләү. Бындай төр эштәрҙә күберәк сөнки, ә, йәиһә теркәүестәре һәм шуға күрә, шулай бит һүҙҙәре ҡулланыла.\n4. Инша өсөн текст төҙөү.\n– Иншаның төп фекерен нисек билдәләйбеҙ, формалаштырабыҙ? (Беҙ ҡышты яратабыҙ, сөнки ул – иң матур һәм күңелле йыл миҙгеле.)\n(Һөйләм дәфтәргә яҙыла.)\n5. Беҙ нимәне дәлилләйбеҙ? (Ҡыш – иң матур йыл миҙгеле. Ҡыш – иң күңелле йыл миҙгеле.)\nА) Тәүҙә ҡыштың иң матур йыл миҙгеле булыуын дәлилләйек.\nҠыш – иң матур йыл миҙгеле, сөнки … (Һорауҙар алдан таҡтаға йәки таблицаға яҙыла, уларға яуап бирелә.)\n(Ҡыш – иң матур йыл миҙгеле)\nТерәк һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр\nҠырҙар, урмандар, тауҙар ниндәй ҡар менән ҡапланған?\nЙылғала боҙ нисек ялтырай?\nШыршылар ниндәй күлдәк кейеп ултыралар?\nБашҡа ағастар тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?\nУларҙың ботаҡтары ниндәй?\nҠыҙыл төймәһен таҡҡан миләш нимә ябынған?\nҠыш көнө ниндәй ҡоштар беҙҙең яҡтарҙа ҡала?\nҠарҙағы эҙҙәр нимә тураһында һөйләй? Мамыҡтай, аҡ.\nҠупшы шыршылар йәшел шәлдәрен ябынғандар, биҙәнгән нарат...\nКөмөш кеүек аҡ тун, ҡар бүректәр кейгәндәр.\nКөмөш бәҫ менән ҡапланған.\nЯлтырауыҡлы аҡ шәл ябынған.\nТурғайҙар, матур ҡыҙылтүштәр, йырсы…\nҠуян эҙҙәре, бүре эҙҙәре, төлкө ҡойроғо менән эҙҙәрен юйып бара\n(Беренсе киҫәк уҡыла, дәфтәргә яҙыла. Икенсе киҫәк өҫтөндә эш башҡарыла.)\n(Ҡыш – иң күңелле йыл миҙгеле)\nҠыш көнө нимәләрҙә шыуып була?\nНиндәй уйындар уйнайһығыҙ?\nҠыш көнө ниндәй байрамды ҡаршы алабыҙ? Санала, саңғыла, конькиҙа.\nҠар бабай яһайбыҙ, тауҙан сана шыуабыҙ, ҡар бәрешеп уйнайбыҙ…\nЯңы йыл байрамын\nIII. Иншаны нисек тамамларға мөмкин? (Картинала матур ҡышҡы урман һүрәтләнгән. Миңә был картина бик оҡшай...)\nIV. Инша яҙыу.\nV. Иншаларҙы тикшереү. Баһалау.\nVI. Иң яҡшы иншаларҙы уҡыу.\nРаевка ауылы гимназияһы уҡытыусыһы


Пальмира — Башҡорт Википедияһы\nСүриәләге боронғо ҡала\nПальмира (грек. Παλμύρα, арам. ܬܕܡܘܪܬܐ, Тадморте; йәһ. תַּדְמוֹר Тадмор; әрм. Արմավուտ Армавут; ғәр. تدمر Тадмор «пальмалар ҡалаһы») — антик осор ахырының иң бай ҡалаларының береһе (ғәҙәттә беҙҙең эраның III—VI быуаттары менән сикләнә), Сүриә сүллеге оазистарының береһендә, Дамаск менән Евфрат араһында, беренсеһенән төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 240 километрҙа, икенсеһенән 140 километрҙа урынлашҡан. Пальмира ҡалаһын Митанни батшаһы Кирта I беҙҙең эраға тиклем 1500 йылда арамдарҙың барымталарынан һаҡланыу ҡәлғәһе сифатында нигеҙләгән.\n16 800 гектар\n(i)[d], (ii)[d] һәм (iv)[d]\nСүриә сүллеген кискән каруандар өсөн туҡталҡа булараҡ барлыҡҡа килә. Пальмираға «сүллек кәләше» тигән ҡушамат бирелә. Зенобия Пальмира батшалығының иң данлыҡлы, иң ҡеүәтле хакимәһе була.\nӘле Пальмира урынында — Сүриәнең бер ауылы һәм Боронғо Рим архитектураһына ҡараған мәғрүр ҡоролмаларҙың харабалары. Улар ЮНЕСКО тарафынан Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән. Боронғо ҡаланың төп урамында колоннадалар һәм монументаль аркалар теҙелгән. Иң әһәмиәтле ҡоролмалар иҫәбендә — Бәғел ҡорамы (I быуат), Бәғелшамин ҡорамы (II быуат), агора (III быуат), театр менән йәмәғәт үҙәге һәм каруанһарай. 2015 йылдың майында Пальмираның ИГИЛ боевиктары тарафынан баҫып алыныуы һөҙөмтәһендә ҡомартҡылар талана, емертелә.\n2016 йылдың 27 мартында Сүриә армияһы Рәсәй Хәрби Космос Көстәре ярҙамында Пальмираны азат итте. Сүриәнең Дәүләт ҡомартҡыларын һаҡлау агентлығы белдереүенсә, Сүриә армияһы боронғо ҡаланың ҡомартҡыларына зыян килтермәгән.\nҠомартҡыларҙы тергеҙеү эше апрелдә башлана. Белгестәр ике ғибәҙәтхананы, Монументаль арканы һәм манара рәүешле төрбәләрҙе аяҡҡа баҫтырырға йыйына. Пальмираны тергеҙеү планы өс этаптан тора. Беренсе этапта ҡолап барған биналарҙы терәтеп сығыу, икенсеһендә — күпселек ҡомартҡыларҙы реставрациялау, өсөнсөһөндә террористар тарафынан тулыһынса емертелгән Бел һәм Бәғелшамин ҡорамдарын ҡабаттан төҙөү ҡарала.\n2017 йылдың ғинуарында, Пальмираны 2016 йылдың декабрендә ҡабат баҫып алғандан һуң, Ислам дәүләте һуғышсылары амфитеатрҙың үҙәк өлөшөн емертә.\n2017 йылдың 2 мартында Пальмира Сүриә хөкүмәте контроле аҫтына ҡайтарыла.\nПальмира хөрмәтенә АҠШ-тың бер нисә ҡалаһы атала. Санкт-Петербургты поэтиклаштырып — Төньяҡ Пальмира, ә Одессаны Көньяҡ Пальмира тип йөрөтәләр.\n2018 йылдың авгусында Сүриә хөкүмәте ҡаланың емертелгән өлөштәрен 2019 йылдың июленә тергеҙергә йыйыныуын белдерә.\n1.1 Сүриәлә һуғыш\n1.1.1 Пальмираның Ислам дәүләте ғәскәре тарафынан алыныуы (2015 йылдың майы)\n1.1.2 Пальмираны азат итеү\n1.1.3 Пальмира өсөн алыштар (2016, декабрь — 2017, март)\nПальмираны хуррит батшаһы Кирта нигеҙләй, емерелгәндән һуң уны ассирийҙар һәм римлылар тергеҙә. Тадмор тураһындағы иң борондағы телгә алыу беҙҙең эраға тиклем 2-се мең йыллыҡтың 1-се яртыһына ҡарай (Каппадокия таҡтасыҡтарында һәм Мари документтарында). Беҙҙең эраға тиклем 2-се мең йыллыҡ аҙағында Пальмираны ассирийҙар емерә, беҙҙең эраға тиклем Х быуатта (?), Библияға һәм Иосиф Флавийға ярашлы, Пальмираны Исраил батшаһы Сөләймән Евфрат йылғаһына тиклем йәйрәп ятҡан биләмәләрен арами ордалары һөжүменән һаҡланыу ҡәлғәһе итеп нигеҙләй. Навуходоносор II, Иерусалимға һөжүм иткәндә, Пальмираны талай, әммә тиҙҙән, Урта диңгеҙ менән Евфрат үҙәне араһындағы бик ҡулай урында ултырған ҡала ҡабат төҙөлә һәм Көнсығыш менән Көнбайыш араһында йөрөп торған каруандарҙың туҡталҡаһына һәм келәттәр үҙәгенә әүерелә. Бында Пальмирена дәүләтенең баш ҡалаһы урынлаша, дәүләттең үҙ хакимдары, сенаты һәм халыҡ йыйылышы була. Археологтарҙың һуңғы мәғлүмәттәренән күренеүенсә, Пальмира хуррит батшаһы Тукриша тарафынан нигеҙләнгән.\nИҫке Ғәһед, 3-сө Батшалар китабы, 9-сы бүлек:\n16 Мысыр батшаһы фирғәүен Ғәзергә килде һәм уны алды, яндырҙы, ҡалала йәшәгән Хананиҙарҙы ҡыйратты һәм уны ҡыҙына, Сөләймәндең ҡатынына, бирнә итеп бирҙе. (Ғәзер йәки Гезер Сөләймәнгә тапшырыла).\n17 Сөләймән Ғәзерҙе һәм түбәнге Бефоронды, (ҡәлғә ҡалалар төҙөү)\n18 һәм Ваалаф менән сүлдәге Тадморҙы төҙөнө. (Ләкин беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡтарҙа был оазис әһәмиәтле булмай, тап Сөләймән осоронда бында ҡала һалына).\nРимлылар парфиялылар менән һуғыш ваҡытында (41 йылда) Пальмираны алырға тырыша, әммә ниәттәре барып сыҡмай. Траян осоронда ул Рим ғәскәрҙәре тарафынан тотош емертелә, ләкин Адриан уны тергеҙә һәм Адрианополь тигән исем ҡуша, хакимдарына күпмелер кимәлдә иреклелек бирә, шул рәүешле уларҙы парфиялылар менән берләшеүҙән араларға уйлай. Каракалл ваҡытында (беҙҙең эраның 212 йылы тирәһе) Пальмира Рим колонияһы тип иғлан ителә, juris italici тип аталған өҫтөнлөктәр бирелә (йәғни хоҡуҡтары Италияның үҙендә булған колонияларҙың хоҡуҡтары менән тигеҙ була) һәм ошо урында уҡ тыуған сенатор Септимий Оденат идараһы аҫтына тапшырыла. Әммә ул Римға ҡаршы ихтилал күтәрә һәм Руфин тигән берәү тарафынан үлтерелә.\nОденаттың мираҫын уның улы Гайран ала, тиҙҙән вафат була. Вариҫлыҡты шулай уҡ Оденат исемле икенсе улы ала, фарсылар менән һуғышта ул римлылар яғында була, рәхмәт йөҙөнән уға Валериан менән Галлиен тарафынан 258 йылда consularis (консул рангындағы губернатор) титулы бирелә. Был титул менән ҡәнәғәт булмайынса ул, Валериан фарсыларға әсирлеккә эләккәс, үҙен «батшаларҙың батшаһы» тип иғлан итә (260 йылда).\nЗенобия батшабикәнең яҙмаһы\nФарсыларҙы еңгәндән һуң Оденат ағаһының улы Меоний тарафынан үлтерелә (267 йылда), Пальмира тәхетенә уның ҡатыны Зенобия ултыра, ул дәүләттең сиктәрен киңәйтә, хатта Римдың үҙен буйһондороға хыяллана. Ул хакимлыҡ иткән йылдарҙа Пальмира мул һәм бай ҡалаға әүерелә, әммә был ҡыҫҡа ваҡытлы хөрлөк була.\nИмператор Аврелиан 273 йылда Пальмираны ҡолата; Зенобияны әсирлеккә ала, баш ҡаланы, талай, биләмәләрен Рим империяһының провинцияһына әйләндерә. Диоклетиан, унан һуң Юстиниан ҡаланы тергеҙергә тырыша, әммә уның сағыу күркәмлеген ҡайтара алмай. Ниһайәт, 744 йылда ғәрәптәр тарафынан тағы бер ҡыйратылғандан һуң, ул әкренләп бәләкә бер ауыл булып ҡала. Уның эргәһендәге ҡалҡыулыҡҡа XVI быуатта Фәхретдин II үҙенең һарайын төҙөтә.\nПальмираның Ислам дәүләте ғәскәре тарафынан алыныуы (2015 йылдың майы)Үҙгәртергә\nСүриә территорияһында 2012 йылдан алып өҙлөкһөҙ дауам иткән хәрби хәрәкәттәр арҡаһында, бер нисә йөҙ ҡомартҡы Пальмиранан алып сығылһа ла, күсереп булмай торғандары тороп ҡала.\n2015 йылдың 20 майында Ислам дәүләте террористик ойошмаһы Пальмираның барлыҡ территорияһын тиерлек үҙ контроле аҫтына ала, шунлыҡтан Ираҡ территорияһындағы архитектура ҡомартҡылары боевиктар тарафынан емертелгән кеүек, Пальмиралағыларға ла зыян килтерелер тигән хәүеф тыуҙы . Бер айҙан боевиктар мәҙәни мираҫты емерә башлай: 27 июндә «Аллат арыҫлан» тигән статуя ҡолатыла, 23 августа Бәғелшамин ҡорамы шартлатыла. Боевиктар Пальмираны һаҡлаусыны, билдәле Сүриә археологы 82 йәшлек Халед әл-Асаадты аҫа. 2015 йылдың 30 авгусында исламсылар Бэла ҡорамын емертә. Космостан төшөрөп алынған фотолар был фактты дәлилләй. ЮНЕСКО-ла ошо вәхшилекте ғәйепләп сығыш яһайҙар. 4 сентябрҙә Төрбәләр үҙәнендә бай ғаиләләр өсөн Рим осоронда төҙөлгән һәм ярайһы уҡ яҡшы һаҡланған өс төрбә башняһы емертелә. Белгестәр раҫлауынса, террористар һатып булмағанды ғына юҡ итә. Улар «ҡара» археологтарға ҡомартҡылар эҙләргә рөхсәт итә, табылдыҡтарҙы ҡара баҙарҙа һата . 2015 йылдың 5 октябрендә боевиктар Боронғо Рим дәүеренә ҡараған Триумфаль арканы — Пальмираның һәм антик Сүриәнең символын — шартлата.\nПальмираны азат итеүҮҙгәртергә\n2016 йылдың 9 мартынан Рәсәй Хәрби космос көстәре Пальмира эргәһендә Ислам дәүләте террористары позицияларын һәм Ракканан Дейр-әз-Зорҙан юлға сыҡҡан конвойҙы һауанан утҡа тота. 12 мартҡа 100-ҙән ашыу террорист юҡ ителә.\n13 мартта Рәсәй Һауа космос көстәре ярҙамында Сүриә армияһы Пальмираны азат итеү операцияһын башлай. Пальмираны ҡотҡарыуҙа Сүриә хөкүмәт ғәскәрҙәре, Сүриәнең «Сүл ыласындары» спецназы, Иран һәм Ливан доброволецтары, шулай уҡ Рәсәй спецназы көстәре ҡатнаша.\n23 мартта Сүриә армияһы Пальмираны штрумлауға күсә. Ошо уҡ көндө Сүриә хөкүмәте ғәскәрҙәре Пальмираның тарихи өлөшөн Ислам дәүләте террористарынан аза итә. Пальмира үҙе Сүриә армияһының утлы контроле аҫтына алына.\n25 мартта Сүриә армияһы Пальмира өҫтөндә ҡалҡып торған Фәхретдин һарайын ала. Ҡаланан көньяҡ-көнбайышта «Семирамис» ҡунаҡхана комплексы менән ресторандар урынлашҡан ер, цитадель (ҡәлғә), некрополь үҙәне таҙартыла. 26 мартта боевиктар төркөмө Пальмираның төьяҡ ситенә сигенеүен дауам итә. Әммә көнбайышта ла, көнсығышта ла ҡаршылыҡ күрһәтеүен туҡтатмай. Пальмираның тарихи замогы башынан Сүриә хәрбиҙәре Ислам дәүләтенең ҡара флагын алып ташлай һәм яндыра. с\n27 мартта Сүриә хөкүмәте армияһы Пальмираны Ислам дәүләте террористарынан тулыһынса азат итә. Ошо уҡ көндө Сүриә армияһының сапер подразделениелары Пальмира йорттарын һәм урамдарын миналарҙан таҙарта башлай. 28 мартта матбуғат саралары ( Россия-1 телеканалы) Пальмираның тулыһынса азат ителеүе тураһында хәбәр итә Ошо уҡ көндө, урындағы ваҡыт менән 15:00 сәғәттә, Пальмира уртаһында Сүриәнең дәүләт флагы күтәрелә.\nПальмира өсөн алыштар (2016, декабрь — 2017, март)Үҙгәртергә\nИслам дәүләте боевиктарының әүҙемлеге тураһындағы хәбәрҙәр 2016 йылдың 8 декабрендә ишетелә башлай. 9 декабрҙә һуғыш Пальмираға яҡынлаша, Ислам дәүләте боевиктары оборонаны өҙөр өсөн шәһит-мобилдәр (шартлатҡыслы машиналар) ҡуллана, шартлатҡыс тултырылған башняһыҙ танк ҡулланыуҙары тураһында ла хәбәрҙәр йөрөй. 8-9 декабрҙә Сүриә Хәрби һауа көстәре һәм Рәсәй Һауа космос көстәре һөжүмдәге боевиктарҙы һауанан утҡа тота һәм боевиктарҙың һөжүме туҡтатыла. 9 декабрҙә Рәсәй хәрбиҙәре, хөкүмәт ғәскәрҙәренең бер өлөшө, ҡала халҡының бер өлөшө Пальмиранан китә. 10 декабрҙә Ислам дәүләте боевиктарының һөжүме яңынан ҡуба, улар Пальмираның көнсығышындағы элеваторҙарҙы ала, 11 декабрҙә Пальмираны үҙ ҡарамағы аҫтына ала. 2016 йылдың 10-11 декабрендә Ислам дәүләтенең 4 меңләп боевигы төрлө яҡтан Тадморға һөжүм итә. Сүриә армияһы һәм ополчение ҡаланы ҡалдырырға мәжбүр була\nТеррористар Пальмираны 2016 йылдың 11 декабрендә үҙ контроле аҫтына ала, ә 12 декабрҙә көнбайыш йүнәлешендә һөжүмде дауам итә, тип хәбәр итә «Аль-Маздар[en]» ғәрәп баҫмаһы. Баҫма мәғлүмәттәре буйынса, террористар шулай уҡ Пальмиранан көнбайыштағы әл-Байярат һәм әд-Давва тораҡ пунктарын һәм Хайян нефть ятҡылығын да ала. Пальмира урынлашҡан Хомс провинцияһы губернаторы Талал Барази әйтеүенсә, ҡала халҡының 80 проценты эвакуациялана.\nФранция Рәсәйҙе Пальмираға һөжүм итеүҙә ғәйепләй. Эске эштәр министрлығы башлығы Жан-Марк Эро фекеренсә, Мәскәү Ислам дәүләте менән көрәшеүҙән иғтибарын ситкә ылыҡтыра .\nПальмира ҡолатылғас та уны азат итеү операцияһы башлана. 2017 йылдың 2 мартында Пальмира Рәсәй хәрби көстәре булышлығы менән Сүриә хөкүмәте ҡарамағына ҡайтарыла.\nАнтик осор баш ҡалаһының ҡалдыҡтары йыш булып торған ҡом бурандары ваҡытында ҡом аҫтында ҡала, ә өҫтә ҡалған биналарҙың материалын урындағы халыҡ үҙенә аласыҡтар төҙөү өсөн ҡуллана. Снғәт күҙлегенән ҡыҙыҡһыныу тыуҙырырлыҡ бөтә нәмә талана һәм эре ҡалаларға күсерелә, ә уларҙан донъя баш ҡалаларының музейҙарына юлыға. XII быуатта испан раввины Вениамин Пальмираға барып етә, әммә ул Бел илаһ ғибәҙәтханаһының олоғара ихатаһында урынлашҡан ауылды ғына күрә.\nИкенсе тапҡыр Пальмира XVII быуаттың башында асыла, антик осор харабаларына итальян сәйәхәтсеһе Пьетро делла Валле юлыға. 1692 йылда бында инглиз пасторы Галифакс килә. Ул беренсе булып Пальмиралағы яҙыуҙарҙы күсереп ала, әммә уҡый алмай. 1678 йылда инглиз негоцианты Галифакс Пальмираның йәшеренеп ятҡан харабаларын таба; 1751—1753 йылдарҙа уларҙы Роберт Вуд менән Джеймс Докинс тикшерә һәм тасуирлай. Археологик ҡаҙыныуҙар XIX быуат аҙағында башлана һәм әле булһа дауам итә. 2008 йылда археологтар Сүриәләге иү ҙур сиркәүҙең 47х27 метрлыҡ нигеҙен таба.\nХарабалар көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай бер нисә ҡалҡыулыҡ итәгенән яҡынса 3 километр оҙонлоҡтағы өҙлөкһөҙ рәт булып һуҙыла. Улар төрлө дәүергә ҡараған ҡоролмаларҙың ҡалдыҡтарынан тора. Антик осор ахырына ҡараған харабаларҙа коринф ордеры өҫтөнлөк итә. Харабалар уратып алған майҙандың көнсығышында ҡояш (Бәғел-Гелиос) ҡорамы — оҙонлоғо 55 1/3 метрлы, киңлеге 29 метрлы, һәр ҡыҫҡа фасында 8 колонналы һәм оҙон фасында 16 колоннлы мәшһүр перипетр ҡалҡып тора. Ҡорамдың эсендә көмбәҙле ҙур бүлмә бар, фриздары һәм стеналары япраҡтар һәм емештәр рәүешендәге ҡалҡыу биҙәктәр менән биҙәлгән.\nҠорамдың төньяҡ-көнбайыш мөйөшө ҡаршыһында Римдағы Константиндың триумфаль аркаһына оҡшаш ҡапҡа тора. Ошо ҡапҡанан бөтә ҡала аша 1135 метрлы юл үтә. Уның буйынан-буйына дүрт рәтле колонналар теҙелгән. Был колонналарҙың архитравына бәләкәйерәк колонналар ҡуйылған. Ошо дүрт колоннада юлды буйлай өс өлөшкә бүлә: урталағы киңерәге экипаждар һәм атлыларға тәғәйенләнгән, ә ситтәге ике тары — йәйәүлеләргә. Аҫҡы колонналларҙың бейеклеге — 17 метр. Улар йәмғеһе 1500 дана, йәғни һәр рәттә — 375.\nҠаланың бөтә ере капителдәрҙең, антаблементтаҙың, скульптуралар фриздарының һәм башҡа архитектур фрагменттарҙың ватыҡтары менән ҡапланған. Ҡала диуарының емерелектәре артында ҙур булмаған бер үҙәндә некрополь урынлашҡан, унда ерләү мәғәрәләре бик күп, с алтмыш нәҫел төрбәһе бар. Күрше ҡалҡыулыҡ башында ғәрәп төҙөлөшөнә ҡараған һарай ултыра .\n2015 йылдағы емертеүҙәрҙән һуң тергеҙеү эштәре\nПальмира Ислам дәүләте боевиктары тарафынан баҫып алынғас (2015—2016), ҡайһы бер ҡоролмалар махсус емертелә, ҡайһылары һатыу өсөн талана.\n2016 йылдың 28 мартында Сүриәнең боронғо ҡомартҡылар һәм музеҙар департаменты башлығы Маамун Абд әл-Кәрим Пальмираны тергеҙеүҙең биш йылға һуҙылыу ихтималлығы тураһында әйтә. Уның белдереүенсә, Пальмираның боронғо ҡоролмаларының 80 проценты һәйбәт хәлдә. Сүриәнең Ҡомартҡыларҙың һаҡлау агентлығы белдереүенсә, Сүриә армияһы ҡаланы штурмланда ҡомартҡыларға зыян килтермәгән. Эште 2016 йылдың апрелендә башларға план ҡоралар. Белгестәр ике ҡорамды, Монументаль арканы һәм мәғәрә башняларын тергеҙмәксе була. Пальмираны аяҡҡа баҫтырыу планы өс этаптан тора. Беренсеһендә тотороҡһоҙ ҡоролмаларҙы терәтеп сығыу, икенсеһендә ҡомартҡыларҙың күпселеген реставрациялау, өсөнсөһөндә террористар емергән Бел һәм Бәғелшамин ҡормадарын яңынан төҙөү ҡарала.\n↑ 2,0 2,1 2,2 http://whc.unesco.org/en/list/23\n↑ Пальмира — Кругосвет энциклопедияһынан\n↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Сомов А. И. Пальмира, город // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\n↑ Isis militants destroy 2,000-year-old statue of lion at Palmyra. The Guardian. 3 июль 2015 тикшерелгән.\n↑ Palmyra's Baalshamin temple 'blown up by IS'. 23 август 2015 тикшерелгән.\n↑ В Пальмире уничтожена Триумфальная арка. 8 октябрь 2015 тикшерелгән.\n↑ Боевики ИГ уничтожили Триумфальную арку в Пальмире - BBC Русская служба. 8 октябрь 2015 тикшерелгән.\n↑ Почему Пальмира вновь оказалась в руках террористов, РБК. 12 декабрь 2016 тикшерелгән.\nПальмира: Альбом / Текст: Казимеж Михаловский; Фотографии: Анджей Дзевановский; Перевод с польского: Юзеф Недома — Варшава: Аркады, 1968. — 32,  б. — (Искусство и культура древнего мира). (в пер., суперобл.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Пальмира&oldid=917321 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 ноябрь 2019 в 12:45\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:45 12 ноябрь 2019 үҙгәртелгән.


Ял көндәрендә республикала 10-15 градусҡаса һыуыта // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯл көндәрендә республикала 10-15 градусҡаса һыуыта\n9:26, 8 ноября 2019 Йәмғиәт\nЯл көндәрендә республикала 10-15 градусҡаса һыуыта Фото: Валерий Шахов\nӨФӨ, 2019 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nЯл көндәрендә республикала һиҙелерлек һыуыта, тип иҫкәртә Башгидромет.\nРеспублика синоптиктары мәғлүмәте буйынса, бөгөн болотло һауа торошо көтөлә. Бер аҙ ямғыр, төньяҡ һәм таулы райондарҙа ҡар ҡатыш ямғыр яуа. Ел көньяҡ-көнбайыштан, йүнәлешен төньяҡ-көнсығышҡа үҙгәртеп талғын. Һауа температураһы көндөҙ — 1-6 градус йылы.\nШәмбе бер аҙ ямғыр һәм ҡар яуыуы фаразлана. Юлдарҙа урыны менән боҙлауыҡ, ҡар өйөмдәре. Ел төньяҡтан, төньяҡ-көнсығыштан талғын.\nҺауа температураһы төндә – 0-дән 5 градусҡа тиклем һалҡын, көндөҙ – минус 2-нән плюс 3 градусҡа тиклем.\nЙәкшәмбе яуым-төшөмһөҙ, юлдарҙа урыны менән боҙлауыҡ. Ел йүнәлешен үҙгәртеүсән йомшаҡ.\nҺауа температураһы төндә — минус 1-ҙән 6 градусҡа тиклем, аяҙытҡанда 10-15 градусҡаса һалҡын. Көндөҙ йылыраҡ – минус 4-тән плюс 1 градусҡа тиклем.


Бәләбәй-Баҡалы юлында теркәлгән аварияла ике кешененең ғүмере өҙөлдө\nҠайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ғәҙәттән тыш хәлгә Шаран районынан 12-се модель ВАЗ автомобиле сәбәпсе булған. Уның 28 йәшлек водителе алдан барыусы йөк транспортын уҙырға маташа. Әммә ул ҡаршыға килеүсе «Ситроен»ға иғтибар бүлеп еткермәй. Иномарка хужаһы аварияны иҫкәтеү өсөн шунда уҡ рулен һулға бора. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул үҙе лә аңғармаҫтан КАМАЗ аҫтында ҡала. Ҡот осҡос фажиғәлә сит ил автомобиленә идара итеүсе Туймазынан 44 йәшлек ҡатын һәм уның 48 йәшлек пассажиры ваҡиға урынында йән бирә.\nТағы ла бер үлемесле авария бөгөн иртән Дыуан районында теркәлде. Юл фажиғәһендә 15 йәшлек үҫмерҙең ғүмере өҙөлдө. Скутерға идара итеүсе уҡыусы һулға боролған ваҡытта артан килеүсе КАМАЗ аҫтында ҡала. Урындағы гимназияла белем алыусы малай шунда уҡ мәрхүмт була. Йөк транспорты юлдан ауа, уның водителенә медицина ярҙамы талап ителә.


Батырҙар юлынан - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостан делегацияһы Башҡорт атлылар дивизияһы юлы буйлап автосәйәхәткә сыҡты. Маршрут Өфөнән башланып, Һамар, Волгоград ҡалалары, Ростов өлкәһенең Обливская, Чернышковская станицалары, Морозовск, Белая Калитва ҡалалары, Алексеевский, Красновка, Деев хуторҙары аша үтә. Акция 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 75 йыллығына һәм Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 72 йыл тулыуға арнала. Сәйәхәт 4 майҙа 13 Советтар Союзы Геройы мемориалында тамамлана. Тап ошо бейеклектә беҙҙең яҡташтар, Советтар Союзы Геройы Зөбәй Үтәғолов менән Тимерәй Кубакаев һәләк булған.\n02 мая Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 72 йыллығын байрам итеүгә һанаулы ғына көндәр ҡалды\n02 мая Бөгөн Өфөлә үҙәк майҙандарҙа “Георгий таҫмаһы” акцияһы үтә


Бәхет - балаларыбыҙҙың һаулығы! » "Урал" гәзите\nБәхет - балаларыбыҙҙың һаулығы!\nРәсәйҙә 1000 ҡатын-ҡыҙға уртаса 860-870 ир тура килә. Башҡортостанда ла шул уҡ хәл. Ә бына Сосновка ауылында йәшәүсе Снежана һәм Айгиз Ғәлимйәновтарҙың ғаиләһендә был статистиканы бар тип тә белмәйҙәр. Уларҙың үҙ бише биш! Сөнки был йәш, татыу ғаиләлә биш ир кешегә бер генә ҡатынҡыҙ тура килә.\nҒаилә башлығы Айгизгә быйыл 8 сентябрҙә 35 йәш тулды. Ул тыумышы менән Сосновка ауылынан. Айгиз тыуғанда атаһы Инсаф Истамғол улы Ҡаҙағстандың Ҡарағанда өлкәһе Молодежный ҡасабаһындағы күмер карьерында ауыр “БелАЗ” машинаһында шофер булып эшләй. Айгизгә 3 ай ғына сағында атаһы ғаиләһен эшләгән еренә күсереп алып китә. Ҡаҙағстанда 11 йыл йәшәү осоронда Сәлимә һәм Инсаф Ғәлимйәновтарҙың 1986, 1988, 1991 йылдарҙа тағы өс балалары - Рита, Марат һәм Эльвина тыуа. Ғаилә кире Сосновкаға күсеп ҡайтҡас, Айгиз VI класҡа уҡырға бара һәм уны 2000 йылда тамамлай.\n- Бала саҡта мин һалдат булырға хыялландым, - тип хәтерләй Айгиз, - ә мәктәпте тамамлағас, шофер булып йыраҡ рейстарға йөрөргә, бөтә Рәсәйҙе урап сығырға, башҡа кешеләрҙең тормошон күрергә теләнем...\nТик Айгиз был ике хыялын да кисектереп тора һәм физкультура уҡытыусыһы булырға теләп, Башҡорт дәүләт университетының Сибай ҡалаһы филиалына документтарын тапшыра. Әммә, имтихандарҙы бирһә лә, конкурс балы етеңкерәмәй...\nБына шунда Айгиздең һалдат булырға теләгән бала саҡ хыялы тормошҡа аша ла инде. Әсәһе уны, бәлки, хәрби хеҙмәткә алмаҫтар тиептерме, медицина училищеһына уҡырға инергә өгөтләп тә ҡарай, тик егет 2001 йылда әрмегә китә. Тыуған ил алдындағы изге бурысын тәүҙә Алыҫ Көнсығышта, Райчихинск ҡалаһында, сержант мәктәбендә үтәй башлай. Уны тамамлағас, Рәсәйҙең бер осонан икенсе осона самолетта 11 сәғәт осҡас, Владикавказ ҡалаһында ил сиге ғәскәрҙәре составында хеҙмәт итә.\nХәрби хеҙмәттән ҡайтҡас, һау, типһә тимер өҙөрҙәй егетте ФСБ-ға ла, милицияға ла эшкә саҡырып ҡарайҙар, тик ул Белорет металлургия комбинатына һаҡсы булып урынлаша. Ә 2008 йылда “БашкирЭнерго”ның Сосновка бүлексәһендә һаҡсы һөнәре буйынса эшен дауам итә. 2014 йылдың мартында водитель булып күсә һәм әлеге көндә лә “БашкирЭнерго”ла эшләй.\nАйгиздең икенсе хыялы ла шулай тормошҡа аша. Тик шофер булып йыраҡ рейстар менән бөтә Рәсәйҙе урап сығырға тура килмәһә лә, һөнәрен яратҡан егет, ауыр булһа ла, үҙ эшенән ҡәнәғәт!\n- Көнмө - төнмө, ҡармы - ямғырмы, берәй ерҙә авария була ҡалһа, юлға сығырға кәрәк. Башҡаса булмай, сөнки электриктарҙы ваҡиға урынына ваҡытында илтеү мотлаҡ, - ти Айгиз эшлекле тонда, һис тә зарланмайынса.\nҒәлимйәновтарҙың ҡураһы тулы мал, ҡош-ҡорт.\n- Хәҙерге заманда ишле ғаиләгә итһеҙ бер нисек тә йәшәп булмай, - ти Снежана. - Балаларға төрлө химия ҡушылған аҙыҡ-түлекте ашатмаҫҡа тырышабыҙ. Барлыҡ йәшелсә, емеш-еләкте лә үҙ баҡсабыҙҙа үҫтерәбеҙ. Магазиндан он, шәкәр, сәй, үҫемлек майы һәм төрлө ярмалар ғына һатып алабыҙ. Беҙҙең өсөн балаларыбыҙҙың һау-сәләмәт булып үҫеүе иң мѳһиме.\nБыл йәш ғаиләлә дүрт бала, барыһы ла малайҙар. Иң өлкәндәре Рамзанға 10 йәш. Тик “4” һәм “5” билдәләренә генә уҡыған Алмазға - 9 йәш. I класта уҡығанында Бөтә Рәсәй математика олимпиадаһында I урын яулай ул! Таймаҫҡа - 7 йәш. Быйыл I класҡа барҙы. Иң кеселәре Имранға өсөнсө йәш. Ул балалар баҡсаһына йөрөй.\nСнежана ла Сосновка ауылында Фидая Ғәбделбаян ҡыҙы менән Ислам Уйылдан улы Йәнгәрәевтар ғаиләһендә тыуа. Ул иң кесеһе. Уның Венер һәм Искәндәр исемле ағайҙары бар. Снежана Сермән мәктәбендә уҡый, интернатта йәшәй, сөнки Йәнгәрәевтар ғаиләһе ул ваҡытта Новобельский ауылына күскән була. Мәктәпте 2001 йылда тамамлай. Бала сағында әсәһе, өләсәһе кеүек бухгалтер булырға хыялланһа ла, 2001-2003 йылдарҙа Белорет ҡалаһының 26-сы һөнәрселек училищеһында тегенсе һөнәрен үҙләштерә.\n- Айгиз менән 2005 йылда, мин - мәктәптә, ул - ауыл хакимиәтендә эшләгән ваҡытта таныштыҡ. Бер йылдан һуң өйләнештек, - ти Снежана.\nЙәш ғаилә бына инде ун ике йыл күптәргә өлгө булып, йорт төҙөп, балалар үҫтереп, татыу тормош көтә. Ике йыл элек йорттарына ҙур итеп төкѳтмә эшләтеп ҡуйҙылар, быйыл йәй өй эсенә һыу үткәреү менән мәш килделәр.\nҒәлимйәновтар матур тәбиғәт ҡосағында бергәләп ял итергә ярата. Йәй көнө һыу инергә, балыҡ тоторға йөрөйҙәр. Урманда емешеләк, бәшмәк йыйырға ла өлгөрәләр. Ҡышҡыһын тауҙан саңғыла, тюбингта, боҙҙа конькиҙа шыуалар. Балаларын бәләкәйҙән эш һөйөргә өйрәтә улар. Өлкән улдары баҡсала түтәлдәрҙе утау, һыу һибеү менән бер рәттән бесәндә лә ата-әсәһенә ярҙам итә. Алмаз эҫкерт башында бик оҫта тора икән. Иң кеселәре Имранды ҡарашыуҙа ла әсәһенең беренсе ярҙамсыһы. Рамзан иҙән, һауыт-һаба йыуыша, һыуға йөрөй, ҡош-ҡортто ашата. Таймаҫ иһә атаһының уң ҡулы.\n- Бер тапҡыр, - ти Айгиз, - ике килограмм сөй һатып алғайным. Утын яра башлаһам, түмәрем тотошлай сөйләнеп бөткән. Һурып торманым инде, түмәрҙе ташларға тура килде. Ярҙамсым Таймаҫ шулай тырышҡан... Алмазға ике йәш ине, кәртә эсендә юҡ булды ла ҡуйҙы. Ҡапҡа бикле, сығып китерлек түгел. Эҙләй торғас, эт ояһынан табып алдыҡ. Эт менән шым ғына беҙҙе күҙәтеп ултыра. Иҫләһәң, ҡыҙыҡ хәлдәр күп булды балалар менән.\n- Рамзан менән Алмаз бәләкәйҙәр ине әле, - ти Снежана, - иҙәнде йыуып ҡына сыҡҡайным, инеүемә кухняны манный ярмаһы менән тултырғандар. Көлөргәме, көйөргәме, әллә иларғамы ла белмәнем...\nБына шулай шаян, ярҙамсыл, эшһөйәр, үҫкәс инде ил һаҡсылары, атайҙары кеүек шофер йәки башҡа һөнәр эйәләре булырҙай улдар тәрбиәләй Снежана менән Айгиз Ғәлимйәновтар!\nХәҙерге ҡатмарлы осорҙа (ауыр тип әйтмәйем, сөнки тормош көтөү бер ваҡытта ла еңел булмай) ялҡауланмаһаң, эш, аҡса юҡ, тип зарланмаһаң, балалар ҙа табып-үҫтерергә, матур донъя көтөргә лә була. Ғәлимйәновтар ғаиләһе быны асыҡ дәлилләй!\n- “Эшләмәгән - ашамай!” тигән мәҡәлде онотоп, күптәр тир түкмәй генә аҡса эшләргә уйлай. Шунан үҙҙәренең ялҡаулыҡтарын танырға теләмәй, тормошҡа зарланалар. Улай булмай бит ул. Беҙҙең ваҡытта иң мөһиме - һаулыҡ һәм эш һөйөү. Атайәсәйҙең, балаларҙың һаулығы - ҙур бәхет! Аллаға шөкөр, үҙемде бәхетле һанайым! - ти Айгиз Инсаф улы.\nХаҡ һүҙҙәр! Бәхет, тәү сиратта, һаулыҡта. Ғәлимйәновтар дүрт улдары: Рамзан, Алмаз, Таймаҫ һәм кескәй Имрандың һау, тормошҡа кәрәкле, яраҡлы шәхестәр итеп үҫтереүҙә барыһын да эшләйҙәр.\nБыл йәш, татыу ғаиләгә шуны ғына теләргә ҡала: биш ир-егеткә бер ҡатын-ҡыҙ ғаилә статистикаһын әҙерәк төҙәтеп, инде ҡыҙ ҙа табырға...


Көҙ - күңел асыу ваҡыты\nБалалар баҡсаһында көҙ байрамы — бала-сағаның иң яратҡан байрамдарының береһе\nКескәйҙәр балалар баҡсаһында, ғәҙәттә, нимә көтә? Әлбиттә, байрам! Календарҙа иҫтәлекле дата булмаһа ла, көҙ етеү уңайынан ниңә әле байрам ойоштормаҫҡа? Көҙгө моңһоу мәл, тиһәләр ҙә, балаларҙың көҙгө байрамдары ул — күп йылмайыу hәм шатлыҡ, сөнки балалар алтынһыу төҫтәге япраҡтарға һәм зонтик аҫтында аяҡтарына резин итектәр hәм ямғыр кейемдәрен кейеп йөрөгәндә, ямғырға һөйөнөргә һәләтле.\n«Затейники» төркөмөндәге «Ҡояшҡа ярҙам итәйек» көҙгө күңел асыу сараһы уҙҙы. Яҡты hәм шатлыҡлы байрамды балалар йыр менән асты, Көҙҙө һәм Ҡояшты байрамға саҡырҙы. Ҡояш ауырып киткән икән. Терпе hәм Ҡуян балалары витаминдар алып килде. Тайыш табан Мишка ҡурай еләге ҡайнатмаһы менән уртаҡлашты, ҡырмыҫҡалар микстура тапты. «Бал ҡорто балалары» бейеүе иҫтә ҡалырлыҡ миҙгел булды. Тәрбиәләнеүселәр шиғыр һөйләне, уйнаны. Ҡояш һауығып, балаларға рәхмәт белдерҙе.\n«Көҙгө ығы-зығы йәки нисек балалар көҙҙө ҡоткарҙы» байрамы онотомаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырҙы. «Любознайки» hәм «Почемучки» өлкән көркөмдәрендә «Көҙгө бал» hәм «Иҫәнме, алтын көҙ» байрамдары уҙҙы, унда балалар королева Көҙҙө йырҙар hәм бейеүҙәр менән хөрмәтләне. «Гномиктар» төркөмөндә балалар Ҡуян ҡыҙын ҡотҡарҙы.\nСараны музыкаль яҡтан биҙәүсе Нәбирә Арыҫланова hәм Ирина Васильеваға рәхмәт әйткe килә, улар тәрбиәселәр менән берлектә балалар hәм ата-әсәләр өсөн көҙгө байрамды юғары кимәлдә ойошторҙо.\nБишбүләк «Йылмайыу» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.


Республикала 1,4 млн квадрат метрҙан ашыу торлаҡ сафҡа индерелгән\n21 Ноябрь 2011, 14:39\nБашҡортостан территорияһында ағымдағы йылдың туғыҙ айында дөйөм майҙаны 1,4 миллион квадрат метрлыҡ 15,8 мең фатир сафҡа индерелгән. Был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 103,2%. Шәхси төҙөүселәр менән дөйөм майҙаны 1,1 млн кв. метрлыҡ 10,4 мең шәхси йорт төҙөлгән, бындай йорттар өлөшө дөйөм сафҡа индерелгән торлаҡтың 77,9 процентын тәшкил иткән.\nБР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2011 йылдың ғинуар-октябрендә республиканың эре һәм уртаса ойошмалары менән башҡарылған финанс һалыу күләмдәре 1418,4 млрд һумды тәшкил иткән. Был күрһәткес 2010 йылдың ғинуар-октябренә ҡарата 5,2 тапҡырға артҡан.\n«Төҙөлөш» эшмәкәрлеге төрө буйынса башҡарылған эштәр күләме 2011 йылдың ғинуар-октябрендә 82208,9 млн һум күләмендә баһалана йәки 2010 йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 109,1%.


Яҙылып бөтмәгән портрет (етенсе киҫәк)\n8 Июль 2021, 13:02\n- Ҡысҡырма, барыбер ҡурҡмайым. Иң тәүҙә һүрәтемде эшләй, шунан рәхәтләнеп- кинәнеп битемә ҡара һибә. Ир булһаң, улайтҡансы тураһын әйт!\nӨйҙәге ике ҡатын араһындағы һалҡын мөнәсәбәт тора-бара дошманлыҡҡа әүерелде. Бибиәсмәгә лә ауыр. Булған йорт мә-шәҡәттәре уның өҫтөндә. Ҡышын -йәйен шишмәнән бөксөңләп һыу ташыған да, кер йыуған да, тамаҡ бешергән дә ул. Кил-ен кеше эшенән ҡайта ла йәш ҡыҙҙар һымаҡ көҙгө ҡаршыһына баҫып бит-йөҙөн һыйпаштырып кейенеп яһана ла урам ҡыҙ-ырырға сығып китә. Өйҙә сағында ла ҡырын ятып көнбағыш сиртә-сиртә китап уҡый. Ҡәйнә үпкәләңкерәп өндәштеме - оло ғауға!\nДонъя тотҡаһы булып йәшәп ята ине әле, көтмәгәндә әсәһе ҡазаланды, Үткән көҙ ҡарлы-ямғыр өҙлөкһөҙ һибәләп оҙаҡ ма-ҙаһыҙланы. Шунан шыҡырлатып туңдырып та ҡуйҙы.\nТирә-яҡ әҙәм йөрөй аламаҫлыҡ һырғалаҡҡа әүерелде. Ҡабаланып аяғына һыр-һыҙ кәлүш кенә ҡатып утынлыҡтан тап-топ күтәреп килгән Бибиәсмә, тайып кит-еп, тупһа ауыҙына һалынған яҫы таш өҫтөнә йәнтислимгә ултыра төштө. Район дауа-ханаһына алып барһалар, умыртҡа һөйәгенең бил бүлеге һынған, тип әйттеләр. Кендектән түбән ағзалары кәүҙәгә буйһон-маҫ булдылар ҙа ҡуйҙылар. Ауырыуҙы урын юҡлыҡҡа һылтанып кире алырға ҡуштылар. Бибиәсмәне өйгә алып ҡайтҡас оло ғауға ҡупты - килен кеше шуны ғына көтөп йөрөгән, тиерһең. Ҡәйнәһен төпкө бүлмәләге диванға индереп һалғас, уратып-суратып тормай тураһын ярҙы:\n- Тимәк, һинең әсәйең төпкө яҡты ҫаҫытып ятырға тейеш, беҙ өсәүбеҙ был яҡта!\n- Әсәйҙе ял итергә генә ҡайтарҙылар, кире больницаға бара ул.\n- Дауалай алғандарҙы унан ҡайтармайҙар!\nӘсәнең күҙҙәрендә ҡайнар йәш эркелде лә йонсоу йөҙө буйлап түбәнгә һар-ыҡты. Ул башын ситкә борҙо.\nҠатын әйберҙәрен йыйып иҙән уртаһына өйөргә кереште.\n- Ҡайҙа төйнәлә башланың, һантыйланма әле!\n- Етте, түлһеҙ ир менән йәшәү ялҡытты! Эшкинмәгәнлеген йәшереп төнө буйы һүрәт төшөрөп маташҡан була, худож-ник! Ә миңә ир кәрәк, төнө буйына кәрәк! - Гөлзифа тирмәндәй осаһын, мул түштәрен һелкетте.\nОшо ерҙә Хәйбулланың түҙеме бөттө, йән асыуына туңҡайып әйберҙәрен төйнәп маташҡан бисәһенең артына типте. Уны-һы аш бүлмә яғына һөрлөгөп барып ятты ла әсе сәрелдәп ебәрҙе. Ғүмерҙә ҡул күтәрмәгән иренән быныһын көтмәгәйне. Ул кейенде лә илай-илай сығып йүгерҙе.\nБыл юлы әйберҙәрен тейәргә техника бирмәгәндәрҙер, егеүле ат алып килде. Ҡатыны күсенгән арала Хәйбулла башын ба-ҫып утынлыҡта өҙлөкһөҙ тәмәке быҫҡытты.\nХәйбулла өсөн ҡара көндәр башланды. Бөтә ҡатын-ҡыҙ мәшәҡәттәре, ир хәстәре өҫтөнә ауҙы: фермаһына ла йүгерә, өй-ҙәге малын да ҡарай, икмәген дә былсымлатып йә ҡара көйҙөрөп бешереп алған була, ҡаҡашып киткән күлдәктәрен дә сай-ыштырып элә. Иң ауыры әсәһенең хәжәттәренә булышыу. Больницанан алып ҡайтҡан махсус тасты әсәһенең осаһы аҫтына тығыу ҡыйын түгел уға, тартыныуҙан, зәғифлегенән ғәрләнеп илаған әсәһен күреүе ауыр.\nХәҙер һүрәт төшөрмәй Хәйбулла. Иртә таңдан ҡара кискә тиклем баш баҫып эшләй-эшләй ҙә ҡайтыу яғына тәнтерәкләй. Малсылар йортон да онотто, әшнәләренә лә берекмәй. Гөлзифа ла эшләп йөрөй, һауымға китешләй йә ҡайтышлай осрашт-ырғылай, тик бушлыҡҡа ҡарағандай бер-береһен шәйләмәй үтәләр. Гөлзифаның әхирәттәренә эйәреп кәйеф-сафа ҡорорға яратыуы тураһында ла хәбәрҙе еткерҙеләр еткереүен. Хәйбулланың ни иҫе лә китмәне, хәҙерге ҡатындар ирҙәрҙән былай-ыраҡ ебәрә. Ул ғынамы, бөгөн ауыл ерендә эсмәгән кеше бармы икән? Тәрбиәле, аңлы халыҡ булып иҫәпләнгән уҡытыусы-ларҙан башлап тештәре төшөп бөткән ҡарттарына тиклем урамда һөйрәлеп йөрөй.\nХәйбуллаға ла эсергә табыуы күпкә еңелләште. Эш хаҡы бирмәгәстәр совхоз магазинынан кейем-һалым, сәй-шәкәр өләшкән булалар. Нимәгә ул Хәйбуллаға сепрәк-сапраҡ?! Араҡылата ала. Ҡайтып инә лә мейеһен игәгән ауыр уйҙарҙан арынырға теләгәндәй сираттағы араҡыны өҫтәлгә тыпылдата.\nОҙон, ялҡытҡыс ҡыш үтте. Ҡояш аҡ юрғанын ябынып иҙерәп йоҡлаған ер өҫтөнә иркә нурҙарын йәлләмәйерәк һибә баш-ланы. Яҙ яҙ инде. Март баштары булыуға ҡарамай ҡыйыҡтарҙан тамған тәүге тамсылар иртә ярмалана башлаған ҡарҙы кө-мөш суҡыштары менән сут та сут суҡырға тотондо. Йылы ел урман-ҡырҙарҙы урап яңы тиртә башлаған бөрөләрҙең әскелтем, ҡарағай тубырсыҡтарындағы имшегән сайыр еҫтәрен ауыл урамдарына килтереп тултырған. Ала-солаланып урыны менән асылған ерҙәрҙә ирәүәнләп йөрөп ҡара ҡарғалар тибенә. “Ҡарға килһә ҡар китә”, ти халыҡ мәҡәле, тиҙҙән бар тирә-яҡ ҡыш-ҡы юрғанын һалыр һәм миҙгел тулыһы менән үҙ хаҡимлығына күсер.\nИҫерткес, ярһытҡыс яҙ еҫе. Шуғалырмы бер кем дә өйҙә бикләнеп ултырырға те-ләмәй, һәммәһе тышта. Өлкәндәр ирегән ҡар аҫтынан сыҡҡан сүп-сарҙы өйөштөрә, кәртә ҡураға йүнәлгән бәләкәй йырғанаҡтарҙы ситкә бора, ҡыш оҙоно келәт-аҙбар ураталарына тыңҡыслап тултырылған көрттө ситкә ырғыта.Ҡатын-ҡыҙ тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек йорт мәшәкәттәренән әҙ-гә генә булһа ла арынып ик-ешәре-өсәре бергә йыйылып ауылдың һуңғы яңылыҡтарын бүлешә. Көн йылытҡан һайын яйлап уларҙың һаны ла артасаҡ, малдың ҡырға сығыу, көтөү ҡыуыу мәле етеүгә уларҙың өйкөлөшөүе үҙе бер баҙарға әүереләсәк. Бала-сағаның ҡыҙыҡһыныуы бөтөнләй икенсе юҫыҡта. Ҡағыҙ елкәнле кәмәләрен йөҙҙөрөргә теләп яңы күренә башлаған йырғанаҡтарҙан быуа быуып ҡарайҙар ҙа, ат тояғы ҡәҙәре генә күләүектәргә риза булмайынса, сыр-сыу килеп еүеш ҡарҙы әүәләп Ҡыш бабай яһарға керешеп китәләр, йә бер-береһенә ҡар бәрешеп уйнай башлайҙар.\nЯҙ байрамы яҡынлашты. Яҡындарына бүләк эҙләп ир-ат магазин юлын тапаған була. Ауыл ерендә, әлбиттә, ҡатын-ҡыҙ-ҙарға бирерлек сәскә, гөлләмә-маҙар табып булмай, шулай ҙа кеҫәләренә яулыҡ йә хушбуй тығып сығалар.\nХәйбулла ла тәмәке алырға тип шунда боролдо һәм магазин ишегенең төбөндә Гөлзифа менән саҡ бәрелешмәне.


Архивы Яңылыҡтар - Курай\nКама һәм Буй йылғалары аша йөрөүгә тарифтар раҫланған\nУдмуртия хөкүмәте Кама һәм Буй йылғалары аша йөрөүгә тарифтарҙы ҡабаттан раҫлаған, хәҙер күперҙәр аша сығыуға түләүҙәр электән раҫланған тарифтарҙан уртаса 4%-ҡа юғарыраҡ буласаҡ. Түләү...\n1 февралдән республикала «Ҡаргиҙәр» операцияһы башлана\n1-28 февралдә Башҡортостанда «Ҡаргиҙәр» операцияһы уҙа. Тейешле ҡарарҙы республика Хөкүмәте ҡабул иткән. Махсус операция барышында ошо төр техниканы файҙаланыу ҡағиҙәләрен боҙоу осраҡтарын иҫкәртеү буйынса...\nҠалтасы ҡыҙҙарына тиңдәр юҡ\nҠалтасының икенсе һанлы мәктәбе ҡыҙҙары мәктәп баскетбол лигаһында ҙур оҫталыҡ күрһәтеп, сираттағы тапҡыр зона ярыштарының еңеүселәре булды. Бында, әлбиттә, уларҙың тренеры Ю.Васильевтың да өлөшө...\nРеспубликала ғәҙәттәге «Керәшен һыуыҡтары» фестиваленә әҙерләнәләр\nБөрөлә ғәҙәттәге «Керәшен һыуыҡтары» фестиваленә әҙерләнәләр. Быйыл «Керәшен һыуыҡтары» асыҡ республика эстрада йыры һәм бейеү фестиваль-конкурсы 19-21 ғинуарҙа 23-сө тапҡыр уҙасаҡ. Фестиваль-конкурс программаһында –...\nМилләттәр дуҫлығы – төп байлыҡ\nҠалтасыла бик күп милләттәр үҙ-ара дуҫ булып йәшәй. Ошо көндәрҙә районда “Минең халҡым – минең ғорурлығым” тип аталған милли мәҙәни фестиваль үтте. Ауыл клубтары,...\nКаникулдар күңелле үтәсәк\nКраснокама районының Редькин ауылында урынлашҡан «Кама» балалар сәләмәтләндереү лагерында ҡышҡы каникулдарҙа 66 бала ял итәсәк. Балалар өсөн төрлө түңәрәктәр, саф һауала уйындар, спорт ярыштары,...\nКүп балалы ғаилә конкурста еңеүсе булды\nКраснокама районы Сауыҙбаш ауылында йәшәүсе 23 баланы тәрбиәгә алған Дербеневтар ғаиләһе республика конкурсында еңеп сыҡты. Улар Өфөлә уҙған опекундар (попечителдәр), тәрбиәгә бала алған һәм...\nТырыштар Яңы йыл шыршыһына барҙы\nДөйөм Рәсәй Яңы йыл шыршыһына Дәүләт Кремль һарайына Краснокама районынан Яңы Нуғай мәктәбе уҡыусыһы Сулпан Вәсимова барҙы. 22 декабрҙә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында төп...


Иҫкегә тарыһаң иҫең китер\nЙәрмәкәй районында йәшәүсе Рәғинә Некипелова йәшәгән йортоноң емерелеп барыуына зарлана. Уның фекеренсә, өйҙөң бүрәнәләре серегән, шуға ла ремонт эштәрен башҡырыу мөмкин түгел. Уҙған быуат урталарында һалынған йорт әлеге ваҡытҡа тиклем «Приютовагрогаз» хужалығы балансында тора. Шуға ла оло йәштәге ханым бар эштәр ҙә предприятие иҫәбенә башҡарылырға тейеш тигән ҡарашта. Әммә хужалар бының менән килешергә теләмәй.\nБекетов ауылындағы был йортҡа Некипеловтар Алыҫ Себер тарафтарынан 20 йыл элек күсеп килә. Ул ваҡытта ауырып ятҡан әсәйемдең өйө йәшәрлек хәлдә ине тип хәтерләй Рәғинә ханым. Әммә ваҡыт үтеү менән стеналар емерелә башлай, ҡыйыҡтан да һыу аға. Шуға ла ғаилә ярҙам һорап "Приютовагрогаз" хужалығына мөрәжәғәт итә. Бының сәбәбен улар өйҙөң һаман да предприятие балансында тороуы менән аңлата.\nХужабикә өйҙө үҙенең исеменә рәсмиләштерә алмауына һәм тарифтарҙың юғары булыуына зарлана. Бер үк ваҡытта ғаилә башлығы күптән инде Алыҫ Себерҙән күсеп килгәндәр өсөн субсидия алыуға сиратта тора. Әммә 13 йыл эсендә был исемлек буйынса бер кемгә лә аҡса бирелмәгән.\nБыл йортҡа емерелеп төшөү генә түгел, хатта шартлау ҡурҡынысы ла янай. Сөнки өйгә терәтеп урам аша үтергә тейеш газ торбаһы һуҙылған. Шуға ла хужалар үҙҙәрен көндә дары мискәһе өҫтөндә йәшәгән кеүек хис итә.\nВаҡытында «Приютовагрогаз» хужалығы ситтән саҡырған кешеләрҙе өй менән тәьмин иткән. Әммә әлеге ваҡытта бер хужа ла йәшәгән урындарын бындай хәлгә еткермәгән, ти предприятие вәкилдәре. Некипеловтарға килгәндә, йортто ҡуртымға биреү килешеүе ҡатындың әсәһе менән төҙөлгән. Әммә уның вафатынан һуң был документ үҙ көсөн юғалтҡан.\nВасилий Никитин, «Приютовагрогаз» йәмғиәте етәксеһе урынбаҫары: «2015 йылда беҙ ғаиләгә йортто бушлай бирергә уйлағайныҡ, әммә хужалыҡтың ҡабул ителгән ҡағиҙәһенә ярашлы, барлыҡ өйҙәр ҙә һатылырға тейеш. Төҙөкләндереү эштәре өсөн дә предприятие бер ваҡытта ла аҡса йыйманы, шуға ла ағымдағы ремонты йортта йәшәүселәр үҙҙәре башҡара».\nӘле Бекетов ауылында урынлашҡан йорттарҙың хаҡы 300 мең һумдан башлана, ти урындағы халыҡ. Әммә предприятие етәкселеге үҙ хеҙмәткәрҙәренә ҙур ғына ташлама яһарға әҙер. Мәҫәлән, тырышып эшләүселәр йәшәгән йорттон хаҡын 25 процентҡа тиклем төшөрөп һатып алыу мөмкинлегенә эйә. Тик Некипеловтар ғаиләһе генә аҡса юҡлығына һылтанып һаман да хужалыҡтан яңы өй, йә булмаһа бушлай ремонт башҡарылыуына өмөт итә.


Рәсәй һәм Ҡушма Штаттар ҡайһы бер донъяуи мәсьәләләр буйынса фекер алышты. Владимир Путин Америка дәүләт секретары Джон Керри менән осрашты. Унда Сүриәләге конфликтты көйләү, халыҡ-ара террорға ҡаршы көрәш һәм Украиналағы хәл тикшерелде.Джон Керри әйтеүенсә, Американың Рәсәйҙе изоляциялау буйынса аныҡ сәйәсәте юҡ.\nРәсәй Төркиәгә ҡарата иҡтисади санкциялар индерергә йыйына. Бынан ары, төҙөлөш өлкәһендә, туристик хеҙмәттәр күрһәтеүгә сикләүҙәр индерелә. Бер үк ваҡытта төрөк резиденттарының дәүләт ихтыяждары өсөн һатып алыуҙа ҡатнашыуы ла тыйыласаҡ.\nСоюз ТМА 19М транспорт корабле Халыҡ-ара космос станцияһына барып тоташты. Корабль станцияға Рәсәй космонавты Юрий малейченко, Американан Тимоти Копра һәм Бөйөк Британиянан Тимоти Пикты алып барған.\nИспаниянан опера йырсыһы Монсерат Кабалье 500 мең евро һалым түләмәгән өсөн 6 айға иркенән мәхрүм иткәндәр. Тыңлауҙар барышында ул үҙ ғәйебен таныған. Прокуратура менән килешеү буйынса, 82 йәшлек Кабалье төрмәлә ултырмаясаҡ.