25. Фурҡан (Яҡшыны ямандан айырыусы Китап)\n(Фурҡан сүрәһе 77 аяттан тора. Был сүрә Мәккәлә ингән. Исеме «Фурҡан» һүҙенән килә, йәғни дөрөҫлөктө ялгандан айыра торған Китап - ул Ҡөръән-и Кәримдер.)\nФурҡанды (Ҡөръәнде) ғәләмдәрҙәгеләрҙе киҫәтеүсе (Илаһтың ғазабы менән ҡурҡытыусыһы) булһын тип, ҡолона (Мөхәммәдкә) индергән (Аллаһ) бөйөктәрҙең бөйөге.\nКүктәрҙең һәм Ерҙең хужаһы, һис бер ниндәй бала атаһы булмаған, хужалығында Үҙенә тиңе булмаған, һәр нәмәне яралтып (юҡтан бар итеп), һәр нәмәгә тәҡдир яҙып, бер тәртипкә килтергән (Аллаһ) бөйөктәрҙең бөйөге.\nШуға ла ҡарамаҫтан, Уны инҡар итеп, бер нәмә лә яралтырға ҡөҙрәттәре булмаған төрлө яһалма тәңреләр уйлап сығаралар. (Уларҙың ул яһалма тәңреләре) үҙҙәре (кеше ҡулы менән йәки Аллаһ тарафынан) яһалған. Ул (меҫкен) боттар, һындар улар өсөн файҙа ла, зарар ҙа килтерә алмай. Йән алырға ла, йән өрөргә лә, мәйеттәрҙе яңынан терелтеп, ҡәберҙәренән ҡубарырға ла уларҙың (яһалма Илаһтарҙың) көсө юҡ.\n— Был (Ҡөръән Мөхәммәд) үҙе уйлап сығарған ялғандан башҡа нәмә түгел. Был эштә уға башҡалар ҙа ярҙам иткәндер, — тинеләр. Шул һүҙҙәре менән улар мәкерле бер ғәҙелһеҙлек ҡылдылар.\n— Боронғоларҙан ҡалған әкиәттәрҙе ул башҡа берәүгә яҙҙыртып, иртә-кис үҙенә уҡыттырған (да ятлап, хәҙер беҙгә һөйләп йөрөй), — тинеләр.\n— (Ҡөръәнде) күктәрҙәге, Ерҙәге һәм йәшерен, һәм асыҡ серҙәрҙе белеүсе (Аллаһ) индерҙе, — тип. Хаҡтыр, Ул — ярлыҡаусы һәм бик тә мәрхәмәтле.\n- Ул ниндәй пәйғәмбәр инде, - тинеләр, - беҙҙең кеүек ашай-эсә, үҙе баҙар буйлап йөрөй. Уның менән берәй һаҡсы фәрештә индерелгән булһа (уның киҫәтеүсе пәйғәмбәр икәненә инанған булыр инек)\nйәки уға (Күктән) бер-бер хазина ҡойолһа, мул емеш бирә торған баҡсаһы булһа (ул сағында баҙар буйлатып йөрөмәгән булыр ине) үҙенекен ашар ине. Кәферҙәр (мөьминдәргә) әйтте:\n— Һеҙ күҙ буяусы, сихырсы кешегә (Мөхәммәдкә) ышанаһығыҙ, - тинеләр.\n(Эй, Мөхәммәд) ҡара, һинең турала улар нимә генә һөйләмәй. Улар тура юлдан сыҡты. Бынан һуң улар инде тура юл таба алмаҫ.\n(Аллаһтың ҡөҙрәте) шул ҡәҙәр сикһеҙ, Ул, әгәр ҙә ихтыяр итһә, һиңә быларҙан (кәферҙәрҙең байлығынан, яҡшы баҡсаларынан да) яҡшыраҡ, аҫтынан шишмәләр ағып ятыусы йәннәт баҡсалары бирер ине, һинең өсөн һарайҙар төҙөр ине.\nШулай кәфер (һөйләгәндәре) өҫтөнә улар Сәғәтте (Ҡиәмәтте) ялғанға сығарҙылар. Сәғәтте инҡар иткәндәре өсөн Беҙ уларға хәтәр ялҡынлы тамуҡ әҙерләп ҡуйҙыҡ.\nУл (йәһәннәм уты) уларҙы йыраҡтан күреп алыр һәм улар уның тағын да ҡатыраҡ ғәйрәтләнгәнен ишетер.\nҠулдары муйындарына бәйләнгән хәлдә тамуҡтың иң тар еренә ташланғас, улар (аһ, беҙ) һәләк булдыҡ, тип аҡырыр.\n14. (Ләкин уларға әйтелер):\n- Бөгөн (һеҙ) бер тапҡыр һәләк (булыуҙы) юрамағыҙ, күп тапҡырҙар һәләк (булыуығыҙҙы) юрағыҙ.\n— Был (йәһәннәм) хәйерлерәкме, әллә саф мөьминдәргә вәғәҙә ителгән мәңгелек (йәннәт) яҡшыраҡмы? — тип. — Ул (йәннәт) уларға (мөьминдәргә) бүләк һәм (мәңгелек йәшәү) урыны булыр.\nУлар шунда мәңге ҡалыр һәм нимә теләһәләр, шул булыр. Бына ошо инде (намаҙҙарҙа, доғаларҙа) Раббынан ялбарып һоралған Сәғәдәт.\nУл Көндө Раббы уларҙы (кәферҙәрҙе) Аллаһтан башҡа табынған нәмәләре менән бергә йыйыр ҙа әйтер:\n— Ошо ҡолдарымды һеҙ аҙҙырҙығыҙмы, әллә улар үҙҙәре юлдан яҙҙымы? — тип һорар.\n- Аллаһтың кәмселеге юҡ, Ул бар яҡтан да паҡ тип, Һине маҡтайбыҙ. Һине инҡар итеп, башҡа Илаһтарға табыныу беҙгә килешә торған эш түгел. Ләкин Һин уларға һәм уларҙың аталарына шул ҡәҙәр мул ниғмәттәр бирҙең, тәүбә итер өсөн уаҡыттарын оҙайттың; ахырҙа улар Һине бөтөнләй онотто һәм улар харап булды, — тип әйтерҙәр.\nБына, һеҙ табынғандар һүҙҙәрегеҙҙе ялғанға сығарҙы. Әммә, һеҙ өҫтөгөҙҙән ғазабығыҙҙы алдырырға ла, ярҙамға ла өмөт итә алмайһығыҙ. Ҡайһығыҙ залим, (Аллаһтан башҡаны Илаһ итеп табынған булһа), уға хәтәр яза ғазабын татытырбыҙ.\n(Эй, Мөхәммәд) Беҙ һинән әүүәл ашамай торған, баҙарҙарҙа йөрөмәй торған һис бер Пәйғәмбәр күндермәнек.\n(Әй, кешеләр) һеҙҙең бер төркөмөгөҙ алдында, икенсегеҙҙе һынар өсөн: был ғазаптарға (ғәҙелһеҙлеккә, тигеҙһеҙлеккә) түҙерҙәрме икән, тип яралттыҡ. Раббың бар нәмәне лә дөрөҫө менән күреп-белеп тороусы.\n(Ҡиәмәт көнөндә) Беҙҙең менән ҡауышыуға инанмағандар әйтер:\n— Беҙгә фәрештәләрҙе илсе итеп ебәргән булһаң ине йәки Раббының үҙен күргән булһа инек (иман килтергән булыр инек), — тип (аҡланырға маташырҙар). Хаҡтыр, улар тәкәберләнеп, хәтәр аҙғынлыҡҡа кереп, хаттин ашты (сиктәрҙе уҙҙы).\n(Яза) фәрештәләре уларға ул Көндө күренеп, һис бер һөйөнөслө хәбәр килтермәҫ. Фәрештәләр:\n— (Һеҙҙең өсөн йәннәткә кереү) тыйылған! — тип әйтерҙәр.\nИманһыҙҙарҙың мөьминдәргә ҡылған эштәренә килгәндә, уларҙы туҙанға әүерелдереп, елгә осороп ебәрербеҙ.\nЙәннәткә кергәндәрҙең йәшәйәсәк урыны бик тә яйлы һәм мәңге истирәхәт ҡылыр (ял итеү) өсөн күркәм ер булыр.\n(Ҡиәмәт) көнөндә болотло Күк урталай ярылыр, унан фәрештәләр ғәскәре Ергә табан төшөр.\nУл Көндө барлыҡ батшалыҡ бары тик мәрхәмәтле ярлыҡаусы Аллаһ Тәғәләнеке булыр. Кәферҙәр өсөн ул Көн бик тә хәтәр булыр.\nУл Көндө залим кеше (сараһыҙлыҡтан) бармаҡтарын тешләп:\n— Их, Пәйғәмбәргә эйәреп, (Аллаһ) юлы буйлап киткән булһам, —тип үкенер.—\nНи аяныс миңә, ни үкенес, теге мөртәтте (һынды) дуҫ итмәгән булһа инем.\nУл мине зикерҙән (Ҡөръәндән, имандан, Пәйғмбәрҙән) биҙҙерҙе. Шайтан инсандың (башына бәлә килгәс) бер яңғыҙын (упҡынға) ташлап ҡасыусы зат икән.\nШул саҡ Пәйғәмбәр әйтер:\n- Йә, Раббым, минең халҡым, ысындан да, Ҡөръәнде инҡар итте бит.\n— Беҙ һәр пәйғәмбәргә иманһыҙҙарҙан дошмандар хасил иттек. Тура юлға баҫтырыр өсөн дә, ысын ярҙамсы булараҡ та һиңә Раббың бер үҙе етәр.\nУл кәферҙәр әйтте:\n— Ни өсөн һин Ҡөръәнде (Тәүрәт менән Инжил кеүек) бер юлы индермәнең? — тинеләр.\n(Ий, Мөхәммәд) Беҙ уны һинең күңелеңә (әкренләп кереп, сыҡмаҫлыҡ булһын) яҡшы урынлашһын тип, шулай ҡылдыҡ. Уны аяттан-аятҡа индерҙек.\nУлар һиңә ниндәй ҙә булһа миҫалға хикәйәт килтерһә, (уға ҡаршы) Беҙ яҡшырағын, аңлатмалары менән һиңә килтерербеҙ.\nУлар йәһәннәмгә тупланып, йөҙ түбән ҡаплатылыр. Юлдары аҙғынлыҡ ине, урындары ла яман урын булыр.\nХаҡтыр, беҙ Мусаға китап бирҙек. Туғаны Һарунды уның ярҙамсыһы иттек.\n— Барығыҙ, — тинек уларға. — Аяттарыбыҙҙы ялғанға сығарғандар (Фирғәүен халҡы) янына.\n(Улар Фирғәүен тоҡомон өгөтләп ҡараны, ләкин иманһызҙҙар иманға килмәне.) Нәтижәлә, уларҙы һәләк итеп бөтөрҙөк.\nПәйғәмбәрҙәрҙе ялғанға сығарғандарына күрә, башҡаларға ғибрәт булһын тип, Нух халҡын да һыуға (тайфунға) батырып үлтерҙек. Залимдар өсөн беҙ ғибрәтле язалар әҙерләп ҡуйҙыҡ.\nҒәд (Һуд ғәләйһиссәлләм) ҡәүемен дә, Сәмуд (Салих ғәләйһиссәлләм) ҡәүемен дә, Расс (Шөғәйеп ғәләйһиссәлләм) кешеләрен дә, улар араһында йәшәп киткән башҡа (гөнаһлы) халыҡтарҙы ла һәләк иттек.\n(Ғибрәт алһындар, тип) уларҙың һәр береһенә Беҙ миҫаллы хикәйәттәр килтерҙек, (ләкин улар пәйғәмбәрҙәребеҙҙе ялғансыға сығарҙы, ғибрәт алманы) уларҙың барыһын да һәләк иттек.\nХаҡтыр, улар (мәккәлеләр Лут пәйғәмбәр халҡының Садум) шәһәрен дауыллы ямғыр килеп тотҡанын күрмәнеләрме ни? (Күрҙеләр, ләкин барыбер Ҡиәмәт көндө) тереләсәктәренә ышанманылар.\nҺине осратҡанда улар:\n— Ошо ла булдымы Аллаһ тарафынан беҙгә ебәрелгән пәйғәмбәр, — тип мыҫҡыллауҙан башҡаны белмәнеләр.\n— Шуныһы хаҡтыр, әгәр ҙә беҙ уның ҡотортоуҙарына ҡаршы ҡаты тормаған булһаҡ, ул беҙҙе табынған тәңреләребеҙҙән биҙҙергән булыр ине, — тинеләр.\nУлар оҙаҡламай күрерҙәр, белерҙәр, кем юлдан яҙған, кем тура юлдан барғанын.\nҮҙенең нәфсеһен (енси ихтыяждарын) тәңре итеп табынғандарҙы күрҙеңме һин? Хәҙер инде (Рәсүлем) һин уларҙы яҡларға алынаһыңмы?\nӘллә һин уларҙың күбеһе, ысынлап та, (һинең өгөтөңдө) тыңлайҙар һәм тәүбәгә килерҙәр, тип уйлайһыңмы? Улар дүрт аяҡлы хайуандарҙан да мәхлүгерәк булып аҙашҡандар.\nРаббыңдың нисек итеп күләгәне оҙонайтҡанын ҡарағаның юҡмы ни? Әгәр ихтыяр итһә, Ул уны (күләгәне) хәрәкәтһеҙ ҙә ҡалдыра алған булыр ине. Беҙ Ҡояшты уға сәбәпсе иттек.\nҺуңынан уны (оҙон күләгәне) әкрен-әкрен генә үҙебеҙҙең янға тупланыҡ.\nҠараңғы төндө Ул һеҙҙең өсөн бер ҡаплауыс итеп яралтты, йоҡоно ял итер өсөн, көндө (иһә яңынан уянып, яҡшы ғәмәлдәр ҡылыр өсөн) яралтты.\nУл киң рәхмәтле булараҡ, ҡыуаныс алып килеүсе елдәрҙе яралтты. Күктән саф һыуҙар ағыҙҙы.\nҮле тупраҡты тергеҙер өсөн, бик күп кешеләр өсөн яралтҡан хайуандарыбыҙға (үлән-ағас үҫһен, тип) ерҙе һуғарҙыҡ.\nХаҡтыр, уйлап ғибрәт алһындар, тип һыуҙы-ямғырҙарҙы кәрәк саҡта, кәрәк урындарҙа ҡат-ҡат яуҙырҙыҡ, әммә уларҙың күбеһе шөкөр итмәне, кәфер булып ҡала бирҙеләр.\n«Һуңынан ғибрәт алһындар өсөн, был һыуҙы араларында төрлө уаҡыттарҙа сиратлап яуҙырҙыҡ. Быңа ла ҡарамаҫтан, кешеләрҙең күбеһе йәнә шөкөр итмәнеләр, кирелектәренән ҡайтманылар.»Талат Кочигит тәфсиренән.\n«Хаҡтыр, быны (кешеләр) ғибрәт алһын өсөн, уларға төрлө-төрлө һүрәттәрҙә аңлаттыҡ (йәки: был һыуҙы кәрәгенсә яуҙырҙыҡ). Ләкин кешеләрҙең күбеһе шөкрәнә ҡылаһы урында ҡаршы килделәр (кирелектәренән ҡайтманылар.»\nХәсән Чантай тәфсиренән.\n«Тәхҡийҡ, өҫтәге өс аятты Ҡөръәндә һәм башҡа китаптарҙа тәкрар (ҡабатлап) әйттек, кешеләр вәғәзләнһендәр һәм ғибрәтләнһендәр өсөн, кешеләрҙең күберәге вәғәздән һәм ғибрәттәрҙән баш тарттылар, мәгәр Ислам ниғмәтен инҡар итеп, кәфер булыуҙан баш тартманылар.»\nШәйх Ноғмани тәфсиренән.\n«Хаҡтыр, кешеләр өгөт алһындар өсөн, араларында төрлө-төрлө шәкелдәрҙә аңлаттыҡ, әммә кешеләрҙең күбеһе ҡаршылыҡ менән шөкөр итмәйенсә, кирелектәренән ҡайтманылар.»\nИбраһим Дөнмәз тәфсиренән.\n(Эй, Мөхәммәд) Әгәр ҙә Беҙ ихтыяр итһәк, (һинең вазифаңды еңеләйтер өсөн) һис шикһеҙ, һәр илгә (һәр шәһәргә) киҫәтеүсе (пәйғәмбәр) күндергән булыр инек. (Ләкин Беҙ һиңә бөтөн пәйғәмбәрҙәрҙең иң гүзәл сифаттарын тупланыҡ.)\nБер миҙгелгә лә кәферҙәргә бил бирмә һәм шуның менән (Ҡөръән менән) уларға ҡаршы булдыра алғансы ҡаты бул.\nУл ике диңгеҙҙе йәнәшә ҡуйҙы. Һыуһынды баҫа торған татлы-сөсө һыу һәм тоҙло-тәмһеҙ һыу йәнәшә аға. Бер-берһенә ҡатнаша алмаҫлыҡ итеп, араларына бәрзах (элпә-фәрҙә, кәртә) ҡорҙо.\n(«Ысындан да, донъяла йәнәшә аҡһалар ҙа, ҡушылмай торған төсө һәм тоҙло ағымдар бар, уларҙың араһында йөҙҙәрсә саҡрымдарға һуҙылған бәрзах, тел, таҫма, аралыҡ бар. Дижлә һәм Нил йылғаларының тоҙло диңгеҙгә ҡойоп та, диңгеҙ эсендә тоҙло һыу менән ҡатнашмайынса ағып барыуҙары быңа миҫал. Ләкин ҡайһы бер шәрехселәр был аят эсендә бөйөк мәғәнә барлығын да әйтәләр. Һыуһынды баҫа торған татлы һыу — ул Ислам, тоҙлоһо иһә башҡа бер дин. Мосолмандар ағымы бар, бар кәферҙәр ташҡыны, ни ҡәҙәр яҡын, йәнәшә йәшәһәләр ҙә был ике дин, был ташҡын мәңге лә ҡушыла алмай»\nХәсән Чантай менән Ибраһим Дөнмәз тәфсирҙәренән )\nУл әҙәмде һыуҙан бар ҡылып, уны (үрсемле) нәҫелле итеп яралтты. Раббың — һәр нәмәгә ҡөҙрәте етә торған Илаһтыр.\n(Шуға ла ҡарамаҫтан) Аллаһты инҡар итеп, үҙҙәренә файҙа ла, зарар ҙа ҡылыр ҡеүәттәре булмаған (һындарға, боттарға) табыналар. Кәфер — Аллаһҡа ҡаршы (көрәшеүсе) шайтанға ярҙамсы.\nБеҙ һине (мөьминдәргә) биреүсе килтереүсе, (кәферҙәрҙе) ҡурҡытыусы вазифаһынан башҡа сифатта күндермәнек.\n— Мин был ғәмәлдәрем өсөн һеҙҙән һис бер түләү һорамайым, бары тик Аллаһҡа тоғро юл тотарға теләгән кешеләрҙе генә эҙләйем, — тип.\nҮлемһеҙ, мәңге тере (Аллаһ Тәғәләгә) инанып, (Уға) һыйын, Уны тәсбих менән (Сөбхәналлаһү вә әлхәмдүлилләһ, сөбхәналлаһи вә бихамдиһи, тип) данла. Ул бәндәләренең гөнаһ ҡылыуҙарынан хәбәрҙар.\nУл күктәрҙе һәм Ерҙе һәм улар араһында булған нәмәләрҙе алты көндә яралтҡан, һуңынан Ғәрше көрсиҙә хаким булған хөкөмдарҙыр. Ул — Рахмәәндыр, (әгәр ышанмаһағыҙ) был турала хәбәрҙар булғандарҙан һорағыҙ.\n— Рахмәәнға сәждә итегеҙ, — тип әйткәс, улар:\n— Кем һуң ул Рахмәән? (Ни эшләп әле) беҙ һин ҡушҡанға сәждә итергә тейеш? — тинеләр, һәм был (өндәү) уларҙы (имандан) йыраҡлаштырҙы ғына.\nКүктә йондоҙҙар яралтҡан, улар уртаһында бер яҡтылыҡ сығанағы (Ҡояшты) һәм нурлы бер Ай булдырғандың даны ғәйәт бөйөктер.\nФекерләп ғибрәт алғандар өсөн, шөкөр иткәндәр өсөн төн менән көндө сиратлап килтергән дә — Улдыр.\nКемдәр Ер йөҙөндә итәғәт менән йөрөй, шулар мәрхәмәтле ярлыҡаусы (Аллаһ)тың бәндәләре булыр. Һәм улар наҙан ахмаҡтарҙың әҙәпһеҙлегенә ҡаршы сәләм менән яуап бирә.\nУлар кистәрен Раббылары ҡаршыһында сәждәгә китеүселәр.\n— Йә, Раббым, беҙҙе йәһәннәм ғазабынан ҡотҡар. Уның ғазабы ҡот осҡос һәләкәттер, — тип доға ҡыла.\nЫсындан да, ул (йәһәннәм) йәшәү һәм ғәмәл ҡылыр өсөн бик тә яман урын.\nСығым малын тотҡанда (саҙаҡа биргәндә) артығын ҡыланмаған һәм дә бик һаран да булмағандар урталыҡта булыр.\nУлар Аллаһҡа тиң эҙләмәҫ, башҡаға табынмаҫ. Улар мәжбүрлектән тыш, Аллаһ тарафынан тыйылған эште ҡылмаҫ — хаҡһыҙға әҙәм йәнен ҡыймаҫ, зина ҡылмаҫтар. Ошоларҙы эшләгән кеше гөнаһаһын алыр.\nҠиәмәт көнөндә уларҙың язаһы арта төшәр һәм улар мәңгегә хур булып ҡалыр.\nЯмандан тәүбәгә килеп, иман килтереп, изгелек ҡылғандарҙың яманлыҡтарын изгелеккә алмаштырыр (ҡылған гөнаһтарын ярлыҡап, сауаплы эшкә күндерер). Аллаһ ярлыҡаусы, бик тә мәрхәмәтле.\nТәүбә иткәндәр һәм изгелек ҡылғандар, һис шикһеҙ, тәүбәһе ҡабул ҡылынып, Аллаһтың ризалығын алып, Уның янына ҡайтарылыр.\nУлар ялған шаһитлыҡ итмәҫ, буш һәм тәмһеҙ һүҙ һөйләүселәр янында тормаҫ, әҙәпле рәүештә китеп барырҙар.\nУлар Раббының аяттарын тыңлағанда (мәғәнәһенә) күҙ йоммаҫ, ишетмәмешкә һалышмаҫтар.\n— Йә, Раббыбыҙ, күңелдәребеҙҙең ҡыуанысы, күҙҙәребеҙҙең ҡараһы кеүек (затлы, паҡ) ҡатындар һәм балалар бир. Беҙҙе саф мосолман халыҡтарына юлбашсы ит, —ти.\nБына быларҙың һәммәһе, ауырлыҡтарға сыҙам, түҙем булғандарына күрә әжер аласаҡ һәм шунда (йәннәттә) оло хөрмәт һәм сәләм менән ҡаршыланасаҡ.\nШунда улар мәңгегә ҡаласаҡ. Аһ, ул ниндәй гүзәл урындыр, ул ниндәй рәхәт торлаҡтыр.\n— Аллаһҡа мөрәжәғәт итмәгән булһағыҙ, Аллаһ һеҙгә иғтибар итмәгән булыр ине. Һеҙ дөрөҫтән дә (аяттарҙы) ялғанға сығарҙығыҙ. Тик, һеҙ хәҙер яуап ғазабы тотасакҡһығыҙ, — тип.


МЕҢ ҠАТ КӨСЛӨ БУЛЫП БАЛҠЫНЫ ТЫУҒАН ИЛДЕ ҺӨЙӨҮ ЯЛҠЫНЫ...\n4 Май 2018, 11:40\nХәйбулла районының Аҡъяр ауылында йәшәүсе Фәтхулла Әһлиулла улы Юламановҡа быйыл йәй 95 йәш тула. 18 генә йәшендә Ватанын фашист илбаҫарҙарынан яҡларға Бөйөк Ватан һуғышына алынған йәш һалдат сал далалы тыуған еренә 30 йәшендә генә кире әйләнеп ҡайта ала. Яҙмыш уны нисек кенә һынамаһын, алдына ниндәй генә кәртәләр ҡормаһын, ул Тыуған иленә тоғро яугир булып ҡала.\nФәтхулла Аҡъярҙа 7-се класты бөтөп, колхоздың төрлө эштәрендә эшләп, бил нығытып йөрөгәнендә мәкерле Гитлер Советтар Союзына вәхшиҙәрсә баҫып инә. 1942 йылда 1923 йылда тыуғандар фронтҡа алына башлай. Ф.Юламанов та, Шишмә, Дәүләкән райондарында хәрби әҙерлек үткәндән һуң, 776-сы йәйәүле ғәскәр дивизияһы составында Сталинград өсөн барған һуғышҡа ебәрелә.\n—Сталинградҡа ҡәҙәр беҙҙе йәйәүләп алып барҙылар. Бөтә нәмә емерек, ерҙең аҫты өҫкә әйләнгән. Паромдарға тейәлеп Донды аша сығып, оборона тоттоҡ. Көстәр тигеҙ түгел, дошман ут яуҙыра, беҙҙекеләр ҙә бирешмәй. Ҡаты бәрелештәрҙең береһендә аяғым яраланды, башыма ла бомба ярсығы эләкте,—тип хәтерләй ул мәхшәрҙе ҡарт һалдат.—Шулай бер мәл 100-ҙән ашыу кеше ҡамауҙа ҡалып, пленға эләктек.\nНемецтар совет һалдаттарын 2-3 ай тирәһе сусҡа һарайында бикләп тота. Суровикино станцияһында уларҙы ҡайҙалыр алып китергә йыйынғандарында совет һалдаттары был ерҙе бомбаға тота. Мәхшәр мәлендә күптәр ҡаса, Фәтхулла ла. Бер аҙҙан ул Украина еренә барып сыға. Шунда көндөҙ йәшенеп, төндәрен генә сығып, серек алмалар менән тамағын туйҙырған ваҡыттары аҙ булмай уның. Ябығып, йонсоп китә, ҡаҡ һөйәккә ҡала. Бер аҙҙан румын һалдаттарына әсирлеккә барып эләгә. Бер ни тиклем яфалап, бер туҡтауһыҙ һорау алғандан һуң һарайҙа бикләп тоталар. Көнө-төнө иҫтән яҙҙырғансы туҡмайҙар. Румындар Фәтхулланы Польшалағы лагерға оҙата. Был лагерға эргә-тирәләге илдәрҙән килеп тотҡондарҙы үҙҙәренә эшкә һайлап алып йөрөгәндәр. Ат менән эш итә белгән Фәтхулланы итальяндар алып ҡайтып китә. Италияла хеҙмәтсе булып йөрөгән мәлдә партизандарға барып эләгә. 3-4 ай үтеүгә кеше яҙмыштарын пыран-заран килтергән ҡәһерле һуғыш та тамамлана. Сит ил лагерҙарында әсирҙә булыусыларҙы бер урынға йыялар. 25 меңләп кеше була унда. Шуларҙың меңдән ашыуы ғына Тыуған илгә ҡайтырға теләк белдерә. Ҡалғандарының да бик ҡайтҡылары килә лә ул, әммә улар Иосиф Сталиндың «Хәрбиҙәрҙең пленға эләгеүе һәм дошманға ҡорал ҡалдырыу яуаплылығы тураһында»ғы 270-се приказы менән яҡшы таныш булғанлыҡтан, был уйҙарынан кире ҡайта. Сөнки ул мәлдә әсирлеккә эләгеү Тыуған илгә хыянат итеү тип иҫәпләнә. Ниндәй генә михнәттәр күрһә лә хыянатҡа бармаған Фәтхулла, ни булһа ла булһын ти ҙә, ҡайтыу яғын ҡарай. Егет бер нәмәне яҡшы төшөнә: ул үҙ теләге менән дошман яғына сыҡманы, бер ваҡытта ла уларға һатылып, илебеҙгә ҡаршы эш алып барманы. Әсирлеккә ул хәрби алыш мәлендә яраланып, ҡанһырап, иҫһеҙ ятҡанында эләкте бит.\nБашта уларҙы Кубань тарафтарына, унан иһә Австрияға оҙаталар. Австрияла совет һалдаттарының кейемен кейҙертеп завод һаҡлаталар. Үҙ кейемеңде кейеү уның күңеленә ниндәйҙер бер йылылыҡ өҫтәй. Артабан Фәтхулла Чехославакия, Венгрия ерҙәрендә хеҙмәт итә. 1947 йылда инде уларҙы Литваға алып киләләр һәм әсирлеккә эләккәне өсөн хөкөм итеп, тағы 7 йылға Себер тарафтарына ауыр эшкә оҙаталар. Мәңгелек боҙ ятҡан төбәктә ир ҡорона инеп, ҡылмаған гонаһтары өсөн ғәҙел булмаған яза алып, Сталин үлгәс кенә, 1953 йылда, Аҡъярға ҡайтып төшә.\nФәтхулла Юламанов ҡайтып ингәндә илебеҙ һуғыш михнәттәренән арынып, емереклектәр тергеҙелеп, тормош ҡәҙимге матурланып килгән саҡ була. Ата-әсәһе, туғандары уны һағынып ҡаршы ала. Күпте күргән әсәһе: «Улым, инде ҡыҙҙар күҙләп йөрөргә йәш-елкенсәк түгелһең, 30-ға еткән ирһең инде. Бына күршелә генә Гәүһәр исемле үҙе һылыу, үҙе уңған ҡыҙ бар. Шуға өйләнәһең»,—ти. Ҡәҙерлеһенең һүҙен йыҡмай Фәтхулла. Тракторсылар әҙерләү курсында уҡып йөрөгәндә Гәүһәр Абдулла ҡыҙына яусы ебәрә. Матур ғына йәшәп китәләр, бер-бер артлы 5 балалары тыуа. Колхозда ең һыҙғанып эшләп йөрөгән мәлдә, 1961 йылда, һуғыш яралары ҡуҙғый башлай. Аяғы шешеп китеп, оҙаҡ дауаханала ята. Табиптар һул аяғын ҡырҡырға ҡуша. Түҙемлелеге, ныҡлығы менән сит ерҙәрҙә лә үлем тырнағынан ҡотолоп ҡалған ир-егет был юлы ла даими гимнастика яһап, дауалау физкультураһы менән шөғөлләнеп, аяғын һаҡлап ҡала.\n—Бөйөк Ватан һуғышының икенсе төркөм инвалиды булһа ла ул әле лә физик күнекмәләр яһауҙан туҡтамай. Көнөнә 2 тапҡыр саф һауаға сығып йөрөй, дөрөҫ туҡлана,—ти ҡыҙҙары Гөлшат һәм Гүзәл.—Әсәйебеҙ менән улар 60 йыл бергә татыу ғүмер итте, сәләмәт йәшәү рәүеше алып барҙы. Ҡыҙғанысҡа күрә, бынан 5 йыл элек әсәйебеҙ баҡыйлыҡҡа күсте. Беҙҙе ул берҙәм булырға, бер-беребеҙҙе ниндәй хәлдә лә ташламаҫҡа, таҙалыҡҡа һәм йыйнаҡлыҡҡа өйрәтте.\nЮламановтарҙың 5 балаһы ла Хәйбулла районында йәшәй. Гөлсөм апалары ғына Байғусҡар ауылында тора, ҡалғандары—Гөлшат, Гүзәл, Илшат, Рәжәп Аҡъярҙа төпләнгән. Әлеге көндә Фәтхулла Әһлиулла улы Бөйөк Ватан һуғышы ветераны булараҡ бирелгән иркен фатирҙа Гөлшат ҡыҙы менән йәшәй. Беҙ ветеран тураһында яҙырға барғанда ҡыҙҙары, Гөлнара килене уның янында ине, тағы ике улы ла инеп сыҡты.\n—Көн дә шулай хәлен белешәбеҙ. Оло кешегә ни күп кәрәкмәй, йылы һүҙебеҙҙе ишетһә лә, яҡты йөҙөбөҙҙө күрһә лә ҡыуанып китә,—ти ҡыҙы Гүзәл Рәшитова. Үҙен гел маҡтап ҡына телгә алған балаларына ветеран да һөйөп баға:\n—Аллаға шөкөр, балаларым шәп. Атай тип өҙөлөп торалар. Хөкүмәтебеҙ ҙә хәстәренән айырмай. Ил етәкселегенә рәхмәт, йәшәйешебеҙ яҡшы. Ошо муллыҡтан, тыныслыҡтан айырмаһын. Йәш быуын һуғышты белмәһен, күрмәһен!—ти Фәтхулла Юламанов, түшендәге «II дәрәжәле Бөйөк Ватан һуғышы» ордены, «Германияны еңгән өсөн» һәм бик күп юбилей миҙалдарын сыңлатып.\n—Михнәтте күп күргәнһегеҙ, ауырлыҡтар ҙа аҙ булмаған. Йәшегеҙ 95 етһә лә кәүҙәгеҙ төҙ, аҡылығыҙ камил. Нәҫелегеҙҙә оҙаҡ йәшәүселәр бармы?—тип һораным ветерандан. Ул һалдаттарса кәүҙәһен тағы ла турайтып:\n—Fаиләлә 5 бала үҫтек. Мәмбәттә йәшәгән бер туған апайым, ваҡытында Башҡортостан Президенты ярҙамсыһы булған Миҙхәт Әхмәтхан улы Мәмбәтовтың әсәһе, 100 йәшкәсә йәшәне. Ул оҙон ғүмерлекте һиңә ҡалдырам, ҡустым, тип әйткәйне. Бер туған ҡустым Һибәтулла Әһлиулла улы Юламанов оҙаҡ йылдар Башҡортостан прокуратураһында прокурор ярҙамсыһы булып эшләне. Ул әле лә иҫән, Өфөлә йәшәй, яңыраҡ 90 йәшен туйланы,—тип яуапланы.—Бирешергә ярамай, беҙҙекеләр әле иҫән. Быйыл Бөйөк Еңеүҙең 73 йыллығын районда 9 ветеран иҫән-һау ҡаршылай. Күҙ йәштәре аша яуланған байрамыбыҙ менән, иптәштәр! Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығын күрергә насип итһен!


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 22.12.2016\nАнкарала атып үлтерелгән Төркиәләге Рәсәй илсеһе - Андрей Карлов Мәскәүҙең Химки зыяратында ерләнде. Һәләк булғандан һуң Рәсәй геройы исеме бирелгән дипломаттың йыназаһы дәүләт церемониялары тәртибе буйынса үтте. Смоленск майҙанындағы Сит ил эштәре министрлығы бинаһында Андрей Карловты иҫкә алыу саралары уҙҙы. Матәм митингында Рәсәй Президенты Владимир Путин да ҡатнашты. Ул мәрхүмдең яғындары менән аралашты һәм илсенең табутына сәскә гөлләмәләре һалды.\n«Спиртлы төнәтмәләрҙе дарыухана селтәре аша, табип рецепты буйынса һатырға кәрәк». Был турала бөгөн ил хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Александр Хлопонин белдерҙе. Иркутск өлкәһендәге фажиғәле хәлдәрҙән һуң Рәсәйҙә спиртлы шыйыҡсаларҙы сауҙаға сығарыуҙы сикләү ысулдары тикшерлә.\nБерлин Раштыуа йәрминкәһенә һөжүм иткән террорсының бармаҡ эҙҙәре йөк автомобиленең ишегендә табылды. Германия тәфтишселәре енәйәттә сығышы менән Тунистан булған Әнис Әмриҙе ғәйепләй. Тикшереү барышында улар террорсының шәхесын аныҡлау буйынса етди дәлилгә юлыҡты тип билдәләй Германияның АРД каналы.\nСүриәлә тыныслыҡ урынлаштырыу буйынса һөйләшеүҙәр 8 февралдә Женева ҡалаһында яңынан башланасаҡ. Был турала бөгөн Берләшкән милләттәр ойошмаһы генараль секретарының Сүриә буйынса махсус вәкиле Стефан Де Мистура белдерҙе. Низағта ҡатнашыусы барлыҡ көстәрҙе лә һөйләшеүҙәргә йәлеп итеү ҡарала.\nНью Йоркта террор хәүефе. Ҡушма штаттарҙың махсус хеҙмәттәре яңы йыл байрамдары мәлендә илдең иң ҙур ҡалаһының Таймс сквер майҙанында бомба шартлатылыуы ихтимал тигән белдереү менән сығыш яһаны. Федераль тикшереүҙәр бюроһы менән нью-йорк полицияһының мөрәжәғәтендә билдәләнеүенсә, мәғлүмәт оператив сығанаҡтарға нигеҙләнгән. Илдә үтәсәк күләмле сараларҙа әле үк именлек саралары көсәйтелә.


Урман—Ер йөҙөндәге иң ҙур хазиналарҙың береһе. Һулаған һауабыҙ сығанағы ла, йылытыусыбыҙ ҙа, туҡландырыусыбыҙ ҙа, күңелгә ял һәм сихәт биреүсе лә ул. Әммә ҡайһы саҡ был хаҡта онотоп китәбеҙ, юҡ-барға уны тәләфләйбеҙ, бысратабыҙ, рөхсәтһеҙ ҡырҡабыҙ. Мәрхәмәтле, рәхмәтле була белмәйбеҙ шул. Ярай әле урмансылар бар. Улар «йәшел ҡалҡаныбыҙҙы» күҙәтеү аҫтында тотмаһа, был өлкәлә хәлдәр тағы ла аяныслыраҡ булыр ине.\nБөгөнгө һүҙебеҙ «Хәйбулла урмансылығы» дәүләт учреждениеһының участка урмансыһы хаҡында. Fаян Шәйхетдин улы Суринды коллегалары бик маҡтап телгә ала. «Fаян—беҙҙең алмаштырғыһыҙ белгес. Уның тәжрибәһе, белеме үҙенә генә түгел, хужалыҡта яңы эш башлаусы йәштәргә лә кәрәк. Ул ҡушылған йөкләмәләрҙе урын-еренә еткереп, намыҫ менән башҡара. Урманды һаҡлау, ҡурсалау йәһәтенән бик әүҙем, халыҡ араһында аңлатыу эштәре лә алып бара. Фиҙакәр хеҙмәте менән коллективта абруй ҡаҙанды»,—тиҙәр уның хаҡында.\nХәйбулла районы Бәләкәй Арыҫланғол ауылында тыуып үҫкән егет бар күңеле менән урман эшенә бирелгән. Ул әрменән һуң, йәғни 1993 йылда Өфө урман хужалығы техникумын тамамлай. Ҡулына диплом алғас та тыуған яғына ҡайтып, Үҫәргән участка урмансылығында эш башлай. Урмансы ла, урмансылыҡ оҫтаһы (мастеры) ла булып эшләй. 2006 йылда үҙ теләге менән был хужалыҡтан китә, әммә тәбиғәткә булған һөйөүе әллә ни ары ебәрмәй. Fаян Шәйхетдин улы бер аҙ Шайтан-тау заповеднигында егер булып эшләп ала. Аҙаҡ йәнә үҙенең туған коллективына ҡайта. Әле-ге көндә ул Үҫәргән урман участкаһында тир түгә.\n24 йыллыҡ дөйөм эш стажының 21 йылын урман хужалығына арнаған урмансы ғаиләһендә уңған, хәстәрлекле, йүнсел йорт хужаһы. Һәр яҡлап өлгө булған Fаян Шәйхетдин улы Хәйбулла районы хакимиәтенең генә түгел, Рәсәй Тәбиғәт министрлығы тәбиғәт ресурстарын һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау идаралығының Почет грамоталары менән дә бүләкләнгән.\nБына шулай, урманыбыҙ Fаян Шәйхетдин улы кеүек бар күңелен үҙ эшенә бағышлаған, тәбиғәтте яратҡан ир-егеттәр иңенә ышанып тапшырылған. Әммә уны һаҡлау барыбыҙҙың да дөйөм бурысы икәнен онотмайыҡ!


Һыйыр өсөн холоҡ төҙәтеү эштәренә\nҠырмыҫҡалы районында оло йәштәге ханымдың ҡураһынан һуңғы һыйырын алып сығып киткән коллектор хеҙмәткәренә ҡарата хөкөм ҡарары иғлан ителде. Суд залында ғәйепләнеүсе малды алыпһатарға осһоҙға ғына һатып ебәреүен дә йәшермәне. Иҫбатлаусы ҡағыҙҙар булмағас, был күрһәтмәнең дөрөҫлөгөн раҫлау мөмкинлеге юҡ. Шуныһы асыҡ – «Бурыстарҙы йыйыу агентлығы»ның элекке хеҙмәткәренә язаһыҙ ҡалманы.\nӘлмира Нурмөхмәтова янында балалары булмаһа, суд коридорында уҡ йығылыр ине, моғайын. Асыҡланыуынса, улының банк алдындағы бурысы өсөн тартып алынған быуаҙ һыйырын коллекторҙар ни бары 10 мең һумға һатып өлгөргән.\nСуд ултырышы инде өсөнсөгә үтә. Тик юғары юридик белемле Әлмир Шәрифуллин һаман да ғәйебен танырға ашыҡмай. Йәнәһе лә барыһы ла килешеү буйынса башҡарылған. Алдан расписка ла яҙыла. Зыян күреүсе ҡатын һәм шаһиттар ғына башҡа фекерҙә - коллекторҙар һыйырҙы алып китер алдынан ике тапҡыр йорт хужаларына килеп, газды, утты һүндереү, ерҙе тартып алыу менән янай. Ҡурҡытыу алымдарын ҡуллана.\nХәҙер, ҡатын тынысланһа ла була. Суд ултырышында 26 йәшлек ир ғәйепле тип танылды. Алдан да «Мутлашыу» статьяһы буйынса шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителгәнгә күрә, ул йыл ярымлыҡ холоҡ төҙәтеү эштәренә йәлеп ителәсәк. Бынан тыш, матди зыян килтергәне өсөн Әлмира Нурмөхәмәтоваға 44 мең һум аҡса түләргә тейеш.\nЭльдар Әхмәтов, адвокат: «Хөкөм ҡарарын ғәҙел тип иҫәпләйем. Шулай ҙа киләсәктә бындай күренештәр ҡабатланмаһын өсөн, яза тағы ла ҡатыраҡ булырға тейештер. Беҙҙең илдә бурыстар өсөн милекте йә мөлкәтте тик суд ҡарарына ярашлы һәм ни бары суд приставтары ғына тартып алыу хоҡуғына эйә».\nАдвокат Эльдар Әхмәтов билдәләүенсә, ҡулда тейешле дәлилдәр булғанда, мәкерле уйлыларҙы яуаплылыҡҡа тарттырыу ҙа ауыр түгел. Хоҡуҡтар өсөн көрәшеү мотлаҡ.\nДепутаттар ҙа коллекторҙарҙың эшмәкәрлеген закон менән көйләргә кәрәк тигән ҡарашта. Башбаштаҡлыҡ булырға тейеш түгел. Әлмира Нурмөхәмәтованың иһә берҙән бер һыйырһыҙ тороп ҡалыуы был башланғыстың ни тиклем мөһим булыуын күрһәтте.\nБурыстарҙы ҡайтарыу хеҙмәттәренең эшмәкәрлеге Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың эшсе төркөмө ултырышында ла тикшерелде. Ҡырмыҫҡалыла теркәлгән осраҡтан һуң, халыҡтан күп ялыуҙар, шылтыратыуҙар, хаттар килгән.\nМәсьәләгә федераль кимәлдә иғтибар бүлеү мөһим тигән фекерҙә депутаттар. Коллекторҙарҙың баш баштаҡлығын бары тик Дәүләт Думаһында ҡабул ителгән закон менән генә сикләргә мөмкин тип билдәләй улар. Әлмира Нурмөхәмәтова иһә 4 айға һуҙылған тартҡылашыуҙың һөҙөмтәле тамамланыуына шатланып бөтә алмай. Уның өсөн ғәҙеллек урынлаштырылды. Тиҙҙән ул яңы һыйыр һатып алырға ниәтләй.


18 Март 2019, 11:57\n—Псё, мин диетаға ултырам!—Сафураның ҡапыл кәсәһен шаҡылдатаһынан өҫтәлгә ҡуйыуынан Хәмит терт итеп ҡалды.—Аллааа, кеше ҡурҡытмай ғына ултырһаң булмаймы диетаңа?—тип һуҡранды, йомаһы алышынған ҡарсығына ҡарап.—Кисә, Мәстүрә йәнемде көйҙөрөп, бәпәй алырға йөрөйһөгөҙ икән, ҡасан сругың тип ултыра!Сафура шарт та шорт өҫтәлдән ризыҡтарын йыя башланы.\n—Псё, мин диетаға ултырам!—Сафураның ҡапыл кәсәһен шаҡылдатаһынан өҫтәлгә ҡуйыуынан Хәмит терт итеп ҡалды.\n—Аллааа, кеше ҡурҡытмай ғына ултырһаң булмаймы диетаңа?—тип һуҡранды, йомаһы алышынған ҡарсығына ҡарап.\n—Кисә, Мәстүрә йәнемде көйҙөрөп, бәпәй алырға йөрөйһөгөҙ икән, ҡасан сругың тип ултыра!\nСафура шарт та шорт өҫтәлдән ризыҡтарын йыя башланы.\n—Һәй, әбекәй, мине лә ултыртмаҡ итәңме әллә диетаңа, минең ней ҡыҫылышым һеҙҙең спорға,—тип Хәмит тәрилкәләге бәлешкә йәбеште.\n—Ана, һинеке лә туғыҙынсы айға китеп бара ҡорһағың, мишәйт итмәҫ,—тип Сафура бабайынан тәрилкәһен тартып алып һыуытҡысҡа тыҡты ла, дөпөлдәтә баҫып залға сығып китте. Хәмит ҡарсығының ҡапыл ғына башына килгән ҡыҙыҡ-мыҙыҡ уйҙарынан шулай уҡ ҡапыл ғына кире ҡайта торған холҡон белгәнлектән башын сайҡап йылмайып ҡуйҙы ла гәзитенә сумды.\n—Әбекәй, әллә мәйтәм сәйләп алайыҡмы?\nХәмит залға сығып барған ерҙән иҙән уртаһында һуҙылып ятҡан Сафураһын күреп шаҡ ҡатты.\n—Аллааа, Сафураҡайым, йөрәккәйем, ниҙәр булып китте, йән киҫәгем?!\n—Абау, физәрәтке эшләйем тигәнсе йоҡлап киткәнменсе, әттәгенәһе. Йә инде, энә йотҡан Мәстүрәнең хәбәрен тыңлап, бабайымды ҡурҡытып, асҡа ҡаҡламаҡ булған мин хыялый, киттек әйҙә сәй эсергә, төкөрөп бирәйем диетаһына.\nХәмит, еңел һулап, шыбыр тиргә батҡан маңлайын әбейенең яулығына һөртә-һөртә аш-һыу бүлмәһенә тәнтерәкләне.


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Фәүзиә Рәхимғолова\nФәүзиә Рәхимғолова (1921-1997)\nФәүзиә Абдулла ҡыҙы Рәхимғолова 1921 йылдың 15 декабрендә Башҡортостандың Маҡар (хәҙерге Ишембай) районы Йәнырыҫ ауылында тыуа. Тәүҙә Йәнырыҫ башланғыс мәктәбендә, унан яңы асылған интернатта уҡый, алтынсы кластан һуң Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы пионервожатыйҙар курсына ебәрелә, һуңынан Өфө педагогия рабфагына уҡырға инә. Рабфакты тамамлағас, Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡыуын дауам итә. Ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсеп, Өфөләге моторҙар эшләү заводына эшкә инә.\nҺуғыштан һуң Маҡар районының мәғариф бүлегендә инспектор, һуңынан Ишәй ете йыллыҡ мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы һәм уҡыу-уҡытыу эштәре мөдире булып эшләй. Ситтән тороп пединститутты тамамлай. 1952 йылда уның балалар өсөн яҙылған тәүге “Яҡын дуҫ” тигән китабы донъя күрә.\nӨфөлә байтаҡ йылдар “Пионер” журналында бүлек мөдире вазифаһын башҡара. 1965 — 1967 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡый. 1968 — 1971 йылдарҙа “Башҡортостан ҡыҙы” журналында эшләй.\nФәүзиә Рәхимғолова 26 китаптың авторы.\n1961 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы ине.\nЭСКЕРҺЕҘ ИЖАД Фәүзиә Рәхимғолова... Был исем беҙгә бала саҡтан уҡ яҡшы таныш. Беҙҙең быуын кешеләре уның шиғырҙарын, әкиәттәрен уҡып үҫкән. Хәҙер уларҙы үҙебеҙҙең балаларға уҡыйбыҙ, ятлатабыҙ. Эйе, Фәүзиә Рәхимғолова — тәү сиратта балалар яҙыусыһы. Бер аҡыл эйәһе, балалар яҙыусыһы булыр өсөн икеләтә талантлы булыу кәрәк, тигән. Хаҡ һүҙҙәр. Балаларға шиғыр, әкиәттәр яҙыу өсөн уларҙың психологияһын, рухи донъяһын, уй-кисерештәрен яҡшы белергә кәрәк. Был ғына етмәй, яҙыусының үҙенең дә эскерһеҙ, бала күңелле булыуы шарт. Шунһыҙ бала йөрәгенә ятырҙай, тиҙ отоп алынырҙай әҫәрҙәр ижад итеп булмай. Бындай талант һәр бер яҙыусыға бирелмәй. Бала сағында күп ауырлыҡтар күреп, етем ҡалып, шуға күрә ошо ҡабатланмаҫ ғүмер миҙгеленең ҡәҙерен белгәнгә, балалар өсөн шундай матур әҫәрҙәр ижад иткәндер Фәүзиә Рәхимғолова. Бының тағы ла бер сере уның өс бала әсәһе булыуындалыр. Фәүзиә Абдулла ҡыҙы Рәхимғолова 1921 йылдың 15 декабрендә Ишембай районының Йәнырыҫ ауылында тыуған. Етем ҡалғас, интернатта тәрбиәләнә. 1935 йылда Өфө педтехникумына инә. 1938 йылда Башҡорт педагогия институтында уҡый башлай, һуғыш йылдарында Өфө моторҙар эшләү заводында эшләй, һуғыштан һуң байтаҡ йылдар мәктәптә уҡыта, уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире вазифаһын башҡара. Ике йыл балалар китапханаһында, бер нисә йыл "Пионер" журналы редакцияһында бүлек мөдире, республика мәҙәни-ағартыу методик кабинетында методист булып эшләй. Унан һуң Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙы тамамлай. "Башҡортостан ҡыҙы" журналы редакцияһында эшләй. 1996 йылда вафат була. Тәүге шиғырҙар китабы 1952 йылда сыға. Унан бер-бер артлы "Гел алға" (1954), "Март ҡояшы" (1959), "Зәйнәптең йыры" (1960), "Хуш киләһең" (1961), "Үҫкән ҡыҙҙар" (1964), "Яҙыу таныған кеше" (1968), "Тамсылар йырлай" (1971), "Елә зәңгәр автобус" (1975), "Һин кем ҡыҙы?" (1977), "Сынаяҡ ниңә көлдө?" (1978), "Йөҙ юл" (1981), "Баҫҡыстар" (1991), "Бала саҡ илендә" (1997) кеүек шиғырҙар йыйынтыҡтары донъя күрә. Ф. Рәхимғолованың төрлө йәштәге балалар өсөн яҙылған шиғырҙарында баланың ата-әсәгә мөхәббәте, кесе туғандарына ихтирамлы мөнәсәбәте күрһәтелә. Балаларҙың хеҙмәткә тартылыуын, тырышып уҡыуын ыңғай баһалаған, уңышлы аҙымдарын хуплаған шиғырҙар менән бер рәттән, ялҡаулыҡты, төрлө тиҫкәре ҡылыҡтарҙы көлкө аҫтына алған юмористик шиғырҙары ла байтаҡ. Уның "Дүрт туфли", "Ҡуңыҙ", "Йәшел һабын", "Ҡыҙыҡ һорау", "Уйлап ҡара" кеүек шиғырҙары иһә баланың зирәклеген һынау, фекерләү һәләтен үҫтереүгә арналған. Фәүзиә Рәхимғолова проза өлкәһендә лә ярайһы уҡ уңышлы эшләне. Уның "Ҡыҙыл яулыҡ", "Илгиҙәр", "Серле орлоҡтар" тигән китаптарына ингән хикәйә, повестарының да геройҙары — балалар, Ә бына "Тыуған ер", "Уйҙарымды бүлә күрмәгеҙ", "Бишек янында", "Һайрағыҙ, ҡоштар" тигән шиғри йыйынтыҡтары, "Юлдаштар" исемле проза китабы өлкәндәр өсөн яҙылған. Уның прозаһына шул хас: һәр әҫәре тормош материалы менән һуғарылған. Әҫәрҙең сюжет-композицияһы төҙөк, ҡайһы бер деталь, хәл-ваҡиғалар уйлап та сығарылыуы ихтимал, ә әҫәрҙең төп материалын, арҡа һөйәген тип әйтәйек, уйлап сығарып булмай. Ф. Рәхимғолова ижады ана шул реаль, тормошсан булыуы менән көслө. Был — уның ижад кредоһы. "Юлдаштар" исемле китабына ингән хикәйәләрендә ҡатын-ҡыҙ яҙмышы сағылыш тапҡан. Уларҙың һәр ҡайһыһының тормошо фәһемле, ғибрәтле. "Таң ҡыҙы" хикәйәһендәге Таңсулпандың оло йөрәкле булыуы, һөйгәненең икенсе ҡатындан тыуған балаһын үҙенекеләй итеп ҡарап үҫтереүе һоҡландырһа, "Гөлйемеш"тәге героиняның аҡылһыҙлығы, һөйгән йәрен хөрмәт итә белмәүе хафаландыра, "Һаумы, Балыҡлы күл" хикәйәһендә мөхәббәттең тәбиғәтте ҡотҡарыуы тураһында бәйән ителә. "Юлдаштар" хикәйәһендә "бер күреүҙән генә кеше тураһында хөкөм сығарырға ярамай" тигән фекер ята. Ҡырымға ялға китеп барған Гөлкәй поезда үҙенең юлдаштарына түбәнһетеп ҡараһа, теплоходта инде үҙенә ҡыйын саҡта элекке юлдаштары ярҙамға килгәс, улар бөтөнләй яҡын булып китә. Ф. Рәхимғолова "Шулай ҙа була", "Ҡатмарлы донъя", "Ышанды", "Сит кеше балаһы" тигән юморескаларында кешеләрҙең етешһеҙлектәренән еңелсә көлә. Тормошҡа яраҡлашыуҙы, түрәләргә ҡойроҡ болғауҙы, ике йөҙлөлөктө тәнҡитләй. Ғөмүмән, Ф. Рәхимғолованың ололар өсөн яҙылған әҫәрҙәренең дә төп сифаты — эскерһеҙлек. Уның бар әҫәрҙәрендә иң әүәл шул сифат ярылып ята. Фәүзиә Рәхимғолованың иң уңышлы әҫәрҙәренең береһе — уның автобиографик характерҙағы "Һөйөү көсө" повесы. "Һөйөү көсө" — илебеҙ тарихында булған ҡатмарлы осорҙо, шул ваҡытта барған хәл-ваҡиғаларҙы, уларҙың нисек ауыл кешеһенең психологияһына йоғонто яһауын, үҙгәртеүен күрһәткән әҫәр. Бында өс быуын кешеләренең яҙмышы хаҡында һөйләнелә. Ирғәле бай улы Ғиниәтулла, уның ҡатыны Таңсулпан — оло быуын вәкилдәре, уларҙың ҡыҙҙары Зөһрә, кейәүҙәре Искәндәр — урта быуын, уларҙың ҡыҙҙары Фирҙәүес — йәш быуын вәкиле. Зөһрә менән Искәндәр ҡанлы һуғыш йылдарында һәләк була. Балаһының ҡайғыһын күтәрә алмай, Таңсулпан да донъя ҡуя. Бәләкәй Фирҙәүес олатаһы ҡулында ҡала. Автор әҫәрендә персонаждарға туранан-тура характеристика бирмәй, йәғни геройы хаҡында бөтәһен дә бер ыңғай һөйләп бөтөрмәй, һәр бер образ яй ғына, ҡабаланмай ғына асыла. Мәҫәлән, повестың төп геройы Ғиниәтулла ҡарттың характер үҙенсәлектәрен, рухи донъяһын ҡапыл ғына аңлап булмай. Бер ҡараһаң, ул — үтә йомшаҡ тәбиғәтле, кешеләрҙең яманмы, яҡшымы икәнлеген айыра белмәгән бер ҡатлы кеше. Икенселәй баҡһаң, яратҡан кешеһе хаҡына ғүмер буйы тотоп килгән принциптарынан баш тартырға батырсылыҡ иткән көслө рухлы шәхес: ай буйы тотҡан ураҙаһын юҡҡа сығарып, иртән ашап, ейәнсәрен урыҫ ауылына Мазов тигән фельдшерға алып бара. Әҙибәнең күп кенә әҫәрҙәрендәге кеүек үк, "Һөйөү көсө" повесында ла кинәйә, ишара күп. Олатаһы үлгәс, иҫен юйған Фирҙәүесте күршеләре Ғәйшә еңгәләренә алып баралар. Аңына килгәс, уға бөтә донъя һүнгән кеүек була. Әммә Ғәйшә еңгә менән Йыһангир ағайҙың яңы тыуған бәпестәре, бәләкәс бәрәстәре, быҙауы тормоштоң дауам итеүенә ишара. Яҙыусы тиктомалға ғына ошо күренешкә иғтибарҙы йүнәлтмәй. Бының менән ул уҡыусыны оло мәғәнәгә, тормош хәҡиҡәтенә алып инә. Тормоштоң бар асылы шунда: берәүҙәр үлмәһә, икенселәр тыумаһа, тормош булыр инеме лә быуындар күсәгилешлеге һаҡланыр инеме?! Фәүзиә Рәхимғолова "Һөйөү көсө" повесын баҫмаға тапшырыр алдынан бер рецензент уға, бында синфи көрәш юҡ, социалистик реализм ҡанундары һанға һуғылмаған, ул беҙҙең совет әҙәбиәте алымдарына һәм маҡсаттарына тура килмәй, ти. Бындай һүҙҙәрҙән һуң автор, китабы баҫылып сыҡһын өсөн, повесҡа ҡайһы бер өҫтәлмәләр индерә. Ул ваҡытта шунһыҙ мөмкин булмай. Ысынлап та, ул повеста социалистик реализм ҡанундары һанға һуғылмаған күп кенә урындар бар. Беренсенән, әҫәрҙең төп геройы Ғиниәтулла — Ирғәле бай улы. Уның ҡатыны Таңсулпан да бай ҡыҙы була. Искәндәр уларҙың ҡыҙҙары Зөһрәгә өйләнә. Бай улы Ғиниәтулланың синфи дошман булмайынса, Совет власын ихлас ҡабул итеп, уға бар мөлкәтен биреүе, әҫәрҙең төп геройы булыуы, әлбиттә, социалистик реализм ҡанундарын бер ни тиклем боҙа. Уның ҡатыны Таңсулпанды ла социалистик реализмдың төп күрһәткесе булған ни "ыңғай герой", ни "кире герой"ҙар рәтенә керетеп булмай. Ул башта байлыҡты йыйып, туплап, уны арттырып тороусы ҡаты ҡуллы хужабикә булараҡ кәүҙәләндерелә, һуңғараҡ уны тик балаһының бәхетле булыуын теләгән, йәшәүенең бөтә мәғәнәһен шунда күргән әсә итеп күрәбеҙ. Ғиниәтулла тормош ҡуйған бөтә ауырлыҡтарҙы еңеп, ейәнсәрен ел-дауылдан ҡурсалап, унда ихтыяр көсө, күңел сафлығы тәрбиәләй. Тормош түпәләүҙәренә бирешмәй, ауырлыҡтарҙы өнһөҙ кисерә, шул уҡ ваҡытта һаман кешелекле булып ҡала. Фәүзиә Рәхимғолова күп кенә әҫәрҙәрендә көтөлмәгәнлек эффектын ҡуллана. Ғиниәтулла ҡарт үлем түшәгенә ятҡас, Фирҙәүескә уның бер сере асыла. Баҡтиһәң, Ғиниәтулланың йәш сағында өҙөлөп яратҡан ҡыҙы була. Был ҡыҙ — Зөбәйҙә, заманында уларҙың өйөндә хеҙмәтсе булып йөрөй. Әммә Ғиниәтулланы бай ҡыҙы Таңсулпанға өйләндерәләр. Ә Зөбәйҙә башы һуҡҡан яҡҡа сығып китә, уға тоғро ҡалып, бер ҡасан да кейәүгә сыҡмай. Ғиниәтулла үлем түшәгенә ятҡас, Зөбәйҙә уның менән хушлашырға ҡайта, ә инде үлгәс, Зөбәйҙә лә шунда уҡ йән бирә. Повеста ваҡиғалар күберәк бәләкәй Фирҙәүес тирәһендә бара. Әҫәрҙәге бөтә хәл-ваҡиғаларға ла ошо бала күҙлегенән баһа бирелә. Әммә ул бөтә әҫәр дауамында пассив ҡатнашыусы ролен генә үтәй. Бөтә кәмһетеүҙәргә, йәберләүҙәргә түҙеп, ахыр сиктә, үҙен интектергән үгәй өләсәһенә ҡаршы һүҙ әйтергә батырсылыҡ итә. Ғәйет мунсаһында Ғәфифә, Фирҙәүестең сәстәрен тартҡылап, тараҡты батырып-батырып тарап, һуңынан эҫе һыу ҡойғас, ул: — Ғөсөлдә эҫе һыу һалалармы ни? Ғөсөл яҡшы була ул! — тип әйтә. Фирҙәүес икенсе ҡыйыу аҙымды өләсәһенә, ҡушҡан йомошон тыңламай, үҙенсә ҡәтғи ҡарарға килеп, уның һөйәрен "атып үлтереүҙәре тураһында хәбәр" алып ҡайтҡанда яһай. Ниндәй генә ауырлыҡтар күрмәһен, Фирҙәүестең күңелендә олатаһы сәскән изгелек орлоҡтары барыбер шыта. Ул матур күңелле бала булып ҡала. Бына ошонда ла инде оло һөйөүҙең көсө! Уның характерының сағыулығы бер туған апаһы Айнур менән сағыштырғанда тағы ла нығыраҡ күренә. Айнур Ғәфифәнең тәрбиәһен алған, уның һүҙен һөйләгән ҡыҙ булып үҫә. Бына бында инде "Ни сәсһәң — шуны урырһың" тигән әйтем бик урынлы. Әйткәндәй, был повеста мәҡәл-әйтемдәр, балалар фольклоры бик йыш ҡулланыла. Шунлыҡтан авторҙың фекере тос, кинәйәле килеп сыға. Әлбиттә, повесть етешһеҙлектәрҙән дә азат түгел. Персонаждарҙың күплеге, идеологияға ярашлы элементтарҙың булыуы әҫәрҙе тоноҡлай төшә. Әммә ул ошо осорҙағы балаларҙың ауыр яҙмышын күңелгә үтерлек итеп һүрәтләүе менән ҡиммәт. Шулай итеп, Фәүзиә Рәхимғолова ижадында әле бер генә быуын тәрбиәләнмәҫ. Уның эскерһеҙ ижады күптәрҙең күңел түрен яулар, рухи ныҡлыҡ бирер. (Ғәлимә Ғәлина) 2001 й.


“Баҙлауыҡ” – бала саҡтың бәхетле утрауы\n“Баҙлауыҡ” – бала саҡтың бәхетле утрауы28.10.2015\n“Баланы табыу һөнәр түгел, бағыу — һөнәр”, ти башҡорт халыҡ мәҡәле. Сабыйҙы рухи яҡтан бай, камил шәхес итеп тәрбиәләүҙә, белем биреүҙә балалар баҡсаһының өлөшө ифрат ҙур. Сибай ҡалаһының “Баҙлауыҡ” балалар баҡсаһы был йәһәттән һәр саҡ алғы һыҙыҡта. Ул кескәйҙәрҙең шат тауыштарынан яңғырап тора, үҙенә генә хас тормошта йәшәй, йолалары, йәшәү ҡағиҙәләре ҡалыплашҡан, бында һәр бәләкәс хәстәрлек менән сорналған.\nУчреждениеға тәжрибәле белгес, үҙенә һәм хеҙмәттәштәренә талапсан, оҫта ойоштороусы Альбина Әсмәндиәрова етәкселек итә. Һәр баланың именлеге — уның иғтибар үҙәгендә. “Етәксебеҙҙән уңдыҡ”, — тиҙәр коллективта ғорурлыҡ менән.\nПедагогтар, балалар һәм ата-әсәләр коллективы шәхес тәрбиәләүҙә халыҡ йолаларын урынлы ҡуллана. “Һабантуй”, “Ҡышты оҙатыу” байрамдары, шулай уҡ “Атай, әсәй һәм мин — беҙ спорт ғаиләһе” сараһы даими үткәрелә, тәбиғәткә сәйәхәт ойошторола, йәнлектәр һәм үҫемлектәр донъяһын төплө өйрәнеүгә ҙур иғтибар бирелә.\nБыл балалар баҡсаһында тәрбиәләнгәндәрҙе һәр ҡала мәктәбендә беренсе класҡа ҡыуанып ҡаршы алалар, сөнки кескәйҙәргә төплө белем бирелә, тәрбиәселәр, музыка, физкультура уҡытыусылары, логопедтар, психологтар йүнәлешле эш алып бара.\nПедагогия коллективы мәктәпкәсә белем биреү өлкәһендә яңы башланғыстар индереүе менән ғорурлана ала. Баҡсала туған телде өйрәнеүгә ҙур иғтибар бирелә. Башҡорт төркөмдәрендә дәрестәр, байрамдар, төрлө консультациялар әсә телендә үтә. Балаһына туған телде өйрәтергә теләгән ата-әсәләр йылдан-йыл арта. Был йәһәттән педагогтар Шәүрә Шамил ҡыҙы, Гөлсәсәк Рәис ҡыҙы, Әлфиә Морат ҡыҙы ҙур эш башҡара. Улар тәжрибә уртаҡлаша, ҡала буйынса үткәрелгән сараларҙа әүҙем ҡатнаша.\n“Баҙлауыҡ”та инглиз теле дәрестәре, спорт секцияһы, вокал һәм хореография түңәрәктәре лә бар.\nТәрбиәселәр төрлө сара-конкурстарҙа һәр саҡ әүҙем ҡатнаша, сараларҙа юғары ҡаҙаныштарға өлгәшеп, коллективтың абруйын күтәрә. Һәр бала һөйөүгә, хәстәрлеккә сорналһын өсөн Айгөл Исхаҡова, Гүзәл Ғибәҙуллина, Гөлшат Әбделмәнова, Лилиә Йортбәковалар бар күңелен биреп хеҙмәт итә.\n“Баҙлауыҡ” балалар баҡсаһы бәхетле утрауҙы хәтерләтә. Унда йәшәүселәр даими камиллаша, тәү тапҡыр илап, көйһөҙләнеп тупһа аша үткән сабыйҙар ваҡыт үтеү менән, ҡыйыу, тәүәккәл шәхестәр булып, оло тормошҡа юл ала. Тәрбиәселәр, кескәйҙәрҙе ҡабул итеп, уларға йөрәк йылыһын биреп, матурлыҡты, изгелекте танырға, тыуған ерҙе яратырға өйрәтә.


Ғади «Беломор»ҙан ҡыйбатлы сувенир\n«Беломорканал-экспорт» папиростары ҡалай ҡаптарҙа сығарыла\n«Донской табак» ширҡәте Советтар Берлеге заманында киң таралған «Беломорканал» папиростарын августтан башлап яңы ҡаптарҙа һәм яңы хаҡҡа сығара башланы. Улар «Беломорканал-экспорт» тип атала.\nБыл тәмәкене кешеләр ҡалған сигареттарҙан айырыр өсөн «папирос» тип атай. Легендар «Беломор» ныҡ ҡаты, түбән сифатлы тәмәке менән тултырыла: бер папироста 27–32 мг ыҫмала һәм 1,5–1,7 мг никотин бар. Шуға күрә лә уларҙың хаҡы түбән.\n«Беломорканал» Совет заманы тарихында күренекле урында тора. Папиростарҙы 1932 йылда элекке Ленинград тирәһендәге Беломорканал төҙөлөшөнә арнап сығара башлайҙар. Был канал Сталин ҡушыуы буйынса Аҡ диңгеҙ менән Балтыйҡ диңгеҙҙәрен тоташтырыу маҡсаты менән төҙөлгән.\nСовет Союзы заманында был папиростар осһоҙ булғанға киң таралған булған. Хәҙер инде Беломорға 80 йыл тиерлек һәм уны сығарусы бер ширҡәт легендар папиростарҙан бренд яһарға ҡарар итә.\nҠаптағы папиростарҙың һаны 25-тән 18-гә тиклем кәмей, хаҡы киреһенсә, 20 һумдан 60-ҡа тиклем үҫә. Ҡабы ла үҙгәрә – папиростар хәҙер ҡалай ҡаптарҙа сығарыла һәм «Беломорканал-экспорт» тип атала.\nРБК daily белдереүе буйынса, 2010 йылда Рәсәйҙә барыһы бергә 2,5 млрд «Беломорканал» папиростары етештерелгән, был илдең тәмәке етештереүенең 0,6 проценты ғына. «Донской табак» ширҡәтенән башҡа, был папиростарҙы сығарырға Рәсәйҙә тағы ла бер нисә ширҡәттең рөхсәте бар.\nПапиростарҙың хаҡын һәм ҡабын үҙгәртеп «Донской табак» һауа аландарында йә вокзалдарҙа папиростарҙы туристтарға сувенир булараҡ һатырға иҫәпләй. Ә папиростарҙың даими тартыусыларына «Беломорканал»ды бүтән ширҡәттәр элекке хаҡҡа сығара алыуына шатланырға ҡала.


16 января 2017 — 15:33 ГТРК «Башкортостан»\nЯңы С-400 системаһы менән йыһазландырылған зенит-ракета полкы Ҡырымда хәрби һаҡҡа баҫты. Рәсәй оборона министрлығы Һауа-космос көстәре ошондай тағы ла 4 система менән тәьмин ителәсәк, тип хәбәр итте. Яңы С-400 системаһы ярымутрауҙы һауа һөжүменән һаҡлаясаҡ.\nИталияла ҡаршылыҡ акциялары үтә. Халыҡ былтырғы ер тетрәүҙән зыян күргән райондарҙы тергеҙеү эштәре аҡрын барыуға ризаһыҙлыҡ белдерә. “Бюрократтар тәбиғәт ҡазаһына ҡарағанда ла күберәк үлтерә”,-тип ҡысҡырған манифестанттар. Урамдар әле булһа таҙартылмаған, йорттар тәртипкә килтерелмәгән.\nРумынияла көслө бурандар сәбәпле 130 юл ябылған, поездар хәрәкәте туҡтаған. Бухарест метроһы халыҡ менән тулы. Күптәргә ҡар ҡаплаған юлдан эшкә барырға тура килгән. Айырым райондарҙа мәктәптәр эшләмәй.\nСиләбе өлкәһендә экстремалдар атты сноубордҡа еккән. Шулай итеп, улар спорттың яңы төрөн уйлап тапҡан һәм уны атборд, тип атаған. Атборд бик хәүефле.


Кәшәлә — Викидәреслек\nКәшәлә — Мәләүез районында бөткән ауыл.\nБилдәле булыуынса, 1930-1931 йылдарҙа коллективлаштырыу осоро була. Был тирәләге 5 ауыл: Ғәлиәкбәр, Үрге Нөгөш, Түбәнге Нөгөш, Ҡалғаһау, Кәшәлә ауылы халҡы бергә берләшә һәм “Ҡыҙыл байраҡ” промколхозы тип атала.\nКәшәлә ауылы Нөгөш йылғаһы яры башында ғына бер рәт урам булып ултырған , ҡабыҡ, тыранса менән ябылған бәләкәй генә өйҙәр. . . Ә ауылдың тәбиғәте бик хозур: көнсығыштан – Үтәмеш, көнбайышта – Кибез, көньяҡтан – Ҡаршытау, төньяҡтан Масаҡ, Аҡһыйыр тауҙары уратып алған. Иген сәсеү өсөн яландары, бесән әҙерләү өсөн болон-туғайҙары, мал көтөү өсөн көтөүлектәре етерлек бында.\nӘ Нөгөш йылғаһы һуң! Үрге ағымында ул тау-таш ярып, тулҡындарын ҡаяларға бәреп ярһыған аттай ауыл осона ағып етә лә, тынып ҡала. Ауылдың осонан-осона ярҙары киң, тәрән, һыу инерлек, ат йөҙҙөрөрлөк шымып ҡына аҡҡан ағым хасил була. Ҡаяташтар араһынан ағып төшкән һал ағыҙыусылар ауыл яғына ишкәктәрен ишмәй генә килеп туҡтайҙар. Ә ауылдан бер саҡырым тирәһе түбәндә, төньяҡтан балыҡҡа бай Кәшәлә йылғаһы, көньяҡтан Ағуя йылғаһы Нөгөш ағымына ҡушылып, юлдарын дауам итә.\nКәшәлә ауылы, 1934 йылда Бөрйән районынан айырылып, элекке Йомағужа (Хәҙерге Мәләүез) районына ҡушыла һәм хәҙерге көндә Нөгөш быуаһы аҫтында ҡалған Кинйәбай ауылы “Ҡыҙыл Урал” исемен йөрөткән колхозға ағза булып инә һәм 1936 йылда күрше Сауҡа утары менән айырым “Кәшәлә” колхозы ойошторола.\nКәшәлә ауылы тураһында иҫтәлектәр[үҙгәртергә]\n"Кәшәлә" Авторы:Яманаев И.Ғ\nБилдәле булыуынса, күренекле тарихсы Әнүәр Әсфәндиәров Башҡортостан ауылдары буйлап йөрөп ауылдарҙың тарихын өйрәнгән, халыҡтың иҫәбен алып, картаға төшөргән. Ҡыҙғанысҡа күрә, ул төпкөл ауылдарға барып етә алмаған. Ундайҙар беҙҙең районда ла бар. Мәҫәлән, Түбәнге Нөгөш, Кәшәлә ауылдары. Эйе, заман башҡа - заң башҡа, тигәндәй, хәҙер был мәсьәләгә ҡыҙыҡһыныу артты. Халҡыбыҙ нәҫел-нәсәбен барлау өсөн шәжәрә байрамдары ойоштора, шуның һөҙөмтәһендә тиҫтәләрсә йылдар күрешмәгән зат-ырыуҙары менән күрешә, таныша. Ләкин барыһы ла түгел. Үрҙә телгә алынған бөткән ауыл Кәшәлә тураһында һүҙем.\nБыл ауылға хәҙерге Мәләүез районының һәргәй ауылы кешеләре нигеҙ ҡорған. Әлбиттә, был яҡтарҙың гүзәл тәбиғәте, мал көтөү өсөн ир-кен ерҙәре, сабынлыҡтары, солоҡ күстәрен ҡундырыу маҡсатында юнырға йөҙйәшәр ҡарағайҙары, кәсеп сығанағы булған Нөгөш йылғаһы ла йәшәү өсөн ҙур мөмкинлектәр буласағын аңлағандарҙыр.\nСовет дәүләте осоронда был ауылдың ултырған биләмәһе элекке Воскресенский районының ерҙәре, ә халҡы Бөрйән районы ҡарамағында булғёш. 1934 йыл ауылды Бөрйән районы составынан сығарып, элекке Йомағужа районы ҡарамағына ҡалдыралар. Ауыл халҡы 40 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Кинйәбай, һәргәй ауылдарын берләштергән “Ҡыҙыл Урал” колхозы ағзалары булып китә. Бынан аръяғын мин дә хәтерләйем - миңә 6 йәш ине. Мин тарихсы түгел, үҙемдең күргән- белгәндәрҙе, ишеткәндәрҙе генә бәйән итергә уйлайым. Әлбиттә, үкенесле: ауылдың оло кешеләре иҫән ваҡытта һорашып, бер ниндәй мәғлүмәт алмағанбыҙ. Дөрөҫлөккә тап килмәгән урындар булһа, гәзит уҡыусыларҙан ғәфү итеүҙәрен һорайым.\nБыл ауылға нигеҙ һалыныуға нисә йылдар үткәндер, ауылға бер саҡрым алыҫлыҡта боронғо ҙур ғына ҡәберлек майҙаны бар, ул хәҙер ер менән тигеҙләнгән. Тик ҡәбер таштары ғына күренеп улты¬ра. Бынан бер саҡрым тирәһе алыҫлыҡта, Ҡыя кисеү тигән ерҙә, яңы ҡәберлек асылған. Был мәғлүмәт Кәшәләгә бер нисә быуат элек нигеҙ һалынғанлығы тураһында һөйләй.\nМин белгәндә 20 , хужалыҡтан торған бәләкәй генә ауыл ине ул. Өс урыҫ ғаиләһе йәшәй торғайны. Рәжәп, Олоҡман, Ғимран Көҫәповтарҙың аталары Мәхмүт исемле булған.Мин белгәндә Рәжәп ҡарт юҡ, Олоҡман, Ғимрандар тере ине. Рәжәптең улы Абдрахман, Абдрафиҡтар йәшәне. Олоҡмандың бер улы, бер ҡыҙы бар ине. Ғимрандың ике ҡатыны булды. Олоһонан ике улы, бер ҡыҙы, кесеһенән бер улы бар ине. Оло ҡатынынан булған Шәһивәли исемле улы ла өйләнеп шунда донъя көттө. Ҡыҫҡаһы, Көҫәповтар 5 хужалыҡ ине. Заманына күрә белемле лә булалар.\n1936 йыл Кәшәлә ауылы халҡы күрше Сауҡа утары халҡы менән бер колхозға -“Кәшәлә”колхозына берләшәләр һәм уның рәйесе итеп Көҫәпов Абдрафиҡты, хисапсы итеп Көҫәпов Зәкиҙе һайлайҙар. Улар Бөйөк Ватан һуғышы башланғансы эшләй, һуғыш башланғас,яу ҡырына китәләр. Ауылда оло кешеләрҙең береһе Ишбаев Әүбәкер бабай йәшәне. Уның өс ҡатыны булды. Оло ҡатыны улы Исмәғил һәм ике ҡыҙы менән бер ишек алдында башҡа йәшәнеләр. Кесе ҡатынынан ике ҡыҙы, барлығы биш бала булды. Әүбәкер бабайҙың атаһы Сәйет исемле булған. Ләкин уның ҡайһы яҡтан килеп төпләнеүе аныҡ ҡына билдәле түгел. Ә ҡатыны Бөрйән районының Ҡалғаһау ауылы ҡыҙы икәне билдәле. Был турала Кәшәлә ауылында тыуып-үҫкән Әүбәкер бабайҙың бер туған һеңлеһе Хөббөниса инәйҙең ҡыҙы Ишбикә апайҙың һөйләгәндәренән: "Өләсәйемдең исеме Һандуғас булған. Улар Сәйет олатай менән 9 балаға ғүмер биргәндәр: Әүбәкер, Усман, Ғәле, Хәҙисә, Хөббөниса, Шәмсениса ...”. Ҡалған 3-һө хәтерҙә ҡалмаған.\nӘүбәкер бабайҙың оло ҡыҙы Фәғилә Мәҡсүт ауылына Ғәлин Сәләх исемле кешегә кейәүгә сыҡҡан, һеңлеһе Хәҙисә лә Мәҡсүт ауылы килене булған, Мостафин Хәбир муллаға тормошҡа сыҡҡан. Шәмсенисаһына ла Мәҡсүт ауылында Мөхәмәҙулла исемле ир-уҙаман менән бергә тиң ҡартайып, балалар үҫтереп, бәхетле ғүмер кисерергә яҙған. Хөббөниса һеңлеһе Кәшәлә ауылында Абдрахман атлы егет менән донъя көтөп, өс балалары булды. Усман ҡустыһы, ҡатынын һәм өс улын ҡалдырып, яҡты донъя менән хушлашҡан. Ғәли ҡустыһын да ошондай яҙмыш көткән, ул да ике ҡыҙын, ҡатынын ҡалдырып, гүр эйәһе булған. Усмандың өс улы үҫеп етеп, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында илде дошмандан азат итеүҙә ҡатнашалар. Икәүһе иҫән ҡайтып, ғаилә ҡароп, Мәләүез районында төпләнделәр. Үҙҙәре мәрхүм булдылар, ә ейән-ейәнсәрҙәре әлеге көндә иҫән-һау йәшәп яталар. Бер улы һуғыш ялан-дарынан әйләнеп ҡайта алманы.\nМин ошо яҙмамды яҙырға уйлағас, Ғәҙелгәрәй ауылында йәшәүсе, элек ҡурсаулыҡта бергә эшләгән Хәҙисә инәйҙең ейәне Яҡуп Ишморатовҡа шылтыратып: «Хәҙисә инәй менән Хәбир олатайыңдың иҫән балалары бармы әле?» - тип һораным. Яҡуп уларҙың ете ҡыҙының исемдәрен тиҙ генә һанап сыҡты ла, ҡыҙғанысҡа күрә, барыһы ла мәрхүмдәр инде. тине. Әүбәкер бабайҙың Шәмсениса һеңлеһе менән Мөхәмәҙулла кейәүенең дә ете балаһынан Фатима исемле бер генә ҡыҙы иҫән, әле Ырғыҙлы ауылында йәшәй, ҡалғандары мәрхүмдәр, тип белдерҙе Яҡуп.\nӘүбәкер бабайҙың атаһы Сәйет, әсәһе Һандуғастың туғыҙ балаһынан мин алтыһын ғына ишеткән-күргәндәремде асыҡларға тырыштым. Ә ҡалған өс балаһының яҙмышы билдәле түгел, улар ҙа был яҡты донъяларҙа юҡтыр инде. Ҡыҫҡаһы, туғыҙ балаһының балалары баҡыйлыҡҡа күсеп бөткән. Шәжәрә тамырҙарын, нәҫел-нәсәбен юллаһаң, Ишбаевтарҙың бер нисә быуын вариҫтары табылыр ине. Ваҡытында үҙҙәренә уҡыу теймәһә лә, ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәләре араһында уҡыған белемле йәштәр барҙыр.\nӘ инде Сәйет ҡарттың ҡайһы яҡтан булыуын аныҡ ҡына әйтеп булмай. Әүбәкер бабайҙың бүләһе Ғәлиәкбәрҙә йәшәгән Рәйес Ишмөхәмәтов. Ул мотлаҡ Ҡалғаһау ауылынан булырға тейеш. Кәшәләгә йәшәргә килергә берәй дуҫы саҡырғандыр, йәки оло һыу- Нөгөш үҙенә тартҡандыр.\nХәҙер инде Кәшәлә ауылында йәшәгән Яманаевтар хаҡында һүҙем. Улар ҙа Мәләүез районының һәргәй ауылынан килеп төпләнгәндәр. Иң олоһо Рамаҙан, ҡустыһы Сибәғәт. Рамаҙан олатайҙың ике ҡатыны була. Олоһо беҙҙең райондың Янһары (Яңы Собханғол), кесеһе һәргәй ауылынан.\nОло ҡатынынан ике ул, бер ҡыҙ донъяға килә. Кесеһенән бер ул, минең үгәй атай Ғәләүетдин Яманаев тыуа. Тағы ике ҡыҙға ғүмер бирәләр. Үгәй атай беҙҙе күсереп алып ҡайтҡанда уның атаһы баҡыйлыҡҡа күскәйне. Тәүге ҡатынынан булған Йәләлетдин бабай әйләнеп, донъя көтөп, өс ҡыҙға ғүмер биреп йәшәп яталар ине. Ҡустыһы Сибәғәт бабай иҫән ине. Ҡатыны Шәһиҙә өләсәй менән ике ҡыҙға ғүмер биргәндәр. Оло ҡыҙҙары Йомабикә инәй Ғәҙелгәрәй ауылына Шаһийән исемле кешегә кейәүгә сыҡҡан.\nУлар яҡты донъяла юҡ инде. Әммә уларҙың вариҫтары, бер генә бөртөк улдары, ейәндәре бар - ошо йылдың 12 авгусында 90 йәшлек оло юбилейын билдәләгән Ағиҙел ҡасабаһында йәшәүсе Ишморатов Ҡазихан ағай. Ҡазихан ағай олатаһын яҡшы хәтерләй. Коллективлаштырыу осоро башланғас, тәүгеләрҙән булып ғариза яҙып колхозға инә, яңғыҙ атын да күмәк хужалыҡҡа тапшыра. Колхоз ойошторолғас, Ғәлиәкбәргә силос һалыу өсөн соҡор ҡаҙырға ебәргәндәр. Олатайым 3-4 көн эсендә әллә нисә тонна һыйҙырышлы соҡорҙо бер үҙе ҡаҙып ҡайтҡан. Быны Ғәлиәкбәрҙә йәшәгән мәрхүм Ҡаһарманов Абдразаҡ ағай һөйләгәйне, ти ул. Үҙе бик диндар кеше ине. һуғыш башланмаҫ элек баҡыйлыҡҡа күсте.\nТағы ла күрше Сауҡа утарында Харис Яманаев исемле оло йәштәге бабай йәшәне. Уныһының нисегерәк туған булыуын белмәйем. Биш улы бар ине. Хәҙер инде 3-һө баҡыйлыҡҡа күскән. Ҡыҫҡаһы, ялан яғында Яманаевтарҙың нәҫел-нәсәптәре бихисап. Уларҙың шәжәрә тамырҙарын юллаусылар ғына юҡ. Ялан яғынан күсеп килеүсе бер нисә ғаилә йәшәне. Хәмзә, Йомагилде, Ғәҙелша бабайҙар. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, үҙҙәре ялан яғынан булһалар ҙа, яртыларын Бөрйән еренән тапҡандар. Ғимран бабай - Ғәлиәкбәрҙән, Рамаҙан олатай - Саҡмағоштан (Иҫке Мөсәт) кәләш алған, Хәмзә олатай Ғәлиәкбәр ҡыҙы Нәсиха өләсәй менән сәстәрен сәскә бәйләгәндәр. Ә бына уларҙың оло ҡыҙы Аҫылбикә инәйгә Мәҡсүт егете Ғәбдин бабай менән тиң ҡартайып, итәк тулы балалар үҫтереп Кәшәләлә йәшәй.\nКәшәлә ауылы халҡы бо¬рон-борондан тирә-яҡ ауыл¬дар халҡы менән аралашып йәшәгән, халыҡ'малсылыҡ, һунарсылыҡ, солоҡсолоҡ менән шөғөлләнде. Нөгөш яры башында ике сайыр, дегет баҙы булды. Дегет ҡайнатып, шуны һал менән ялан яғына алып сығып һаталар ине.Уларҙан тыш сана яһау, арба тәгәрмәстәренә туғын эшләү,дуға бөгөү, көрәк сабыу кеүек эштәр башҡарылды. Бөйөк Ватан һуғышы башланғансы хәлле генә йәшәгән ауыл халҡы, һуғыш һәм һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа ил халҡы күргән ауырлыҡтарҙы кисергән. Бәләкәй генә ау-ылдан фашистар менән алышҡа 13 ир-уҙаман китһә, шуларҙың 7-һе яу яланда-рында баштарын һалды, 6-һы ҡайтып, һуғыштан һуңғы емереклектәрҙе тергеҙеүгә тос өлөш индереп донъя ҡуйҙылар.\nСовет дәүләте башлығы, КПСС-тың генераль се¬кретары Н. С .Хрущевтың инициативаһы менән кол-лектив хужалыҡтарҙы, райондарҙы эреләтеү программаһы тормошҡа ашырыла башлағас, Кәшәлә ауылы иңенә лә “перспективаһыҙ ауыл" мөһөрө төшә. Ауылда эш бөтә, йәштәр эш эҙләп ҡырға китә. Ауылдағы оло кешеләр ҙә күсенеү яғын ҡаранылар. Ауылдың тарҡалыуында икенсе сәбәп - Нөгөш йылғаһының быуылыуы. Был ғүмер буйы халыҡтың йөрөгән юлын бикләне. Халыҡ үҙ йомошон урау-урау юлдар үтеп хәл итергә мәжбүр булды. Иң мөһиме, мәктәп ябылды. һөҙөмтәлә, халыҡ төрлө яҡтарға барып төпләнде.\n«Башҡортостан» милли паркы менән “Шүлгән-Таш” ҡурсаулығы ҡурсаулыҡты киңәйтеү һәм туризмды юлға һалыу маҡсатында Кәшәләлә терәк пункт ойоштороп, кадрҙар менән тәьмин итте, улар өсөн йәшәү шарттары булдырҙы.\n2016 йыл башы¬нан алып ғилми-тикшеренеү эштәре алып барыла. Яҙ башынан көҙгә тиклем кәмәләрҙә ағып төшөүсе күп һанлы туристарҙың документтары тикшерелә, иҫәпкә алына һәм матур итеп, тәртип менән оҙатып ҡалына. Ҡырағай туристарға юл ябылды.\nЯҙмамды^тамамлап шуны әйтергә уйлайым - үҙем белгән, күргән-ишеткәндәрҙе яҙырға тырыштым. Ә Кәшәләгә килгәндә, иманым камил, йылдар үтеү менән уның һулышы киңәйәсәк, юлдары таҡырланасаҡ.\nИсмәғил Яманаев. Үкенерлек түгел үткәндәр... – Сибай: Сибай ҡала типографияһы, 2015 йыл. Ҡыҫҡартып алынды\nНационалный парк "Башкирия",река Нугуш,деревня Кашеля\nНа заброшенный хутор пришла цивилизация\nТУРИСТ КАРТАЛАРЫНДА АТАМАЛАР ДӨРӨҪ ЯҘЫЛҺЫН!\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Кәшәлә&oldid=22955»\nМәләүез районы топонимикаһы\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:13 2 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда праймериз һөҙөмтәләренә юғары баһа бирҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Башҡортостанда праймериз һөҙөмтәләренә юғары баһа бирҙе\n16:03, 14 сентября 2011 Сәйәсәт\n14 сентябрҙә берҙәм рәсәйлеләрҙең республика конференцияһында сығыш яһап, республика Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда праймериз һөҙөмтәләренә юғары баһа бирҙе.\n— «Берҙәм Рәсәй»ҙең һайлау исемлегенә кандидаттар һайлап алыу киң йәмәғәтселек ҡатнашлығында ойошторолдо, — тине республика башлығы. — «Берҙәм Рәсәй» партияһы ярҙамында Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтына үҙҙәренең кандидаттары – бығаса партия тормошонда ҡатнашмаған йәмәғәтселәрҙе тәҡдим итергә мөмкинселек тыуҙы. Барлыҡ теләүселәр ҙә үҙҙәренең көсөн һынай алды, трибунанан идеяларын яңғыратты. Яңы, ғәҙәти фекерләмәгән күп сәйәсмәндәрҙе күрҙек. Әлбиттә, уларҙы был кампания сиктәрендә генә кәрәкле, тип иҫәпләргә ярамай, яңы сәйәсмәндәрҙе урындағы власть органдарына һәм республика парламентына һайлауҙар көтә.\nРөстәм Хәмитов һайлаусыларҙың күпселеге тәжрибәле, билдәле кешеләргә өҫтөнлөк бирҙе, тип билдәләне.\n— Быға һайлаусыларыбыҙҙың билдәле бер консерватизмы ла йоғонто яһаны: улар һәр яңы һәм әле ҡулланылмаған нәмәгә тотанаҡлы мөнәсәбәттә, — тип билдәләне ул. – Ни өсөн икәнлеге аңлашыла, уларға йыш ҡына ниҙер вәғәҙә итеп, уны үтәмәгәндәр йәки әҙ үтәгәндәр. Киләһе кампанияла һайлаусылар уларҙы таныр һәм үҙҙәренең тауышын бирер, тип уйлайым. Праймериз – бер көнлөк түгел, ул – оҙайлы сроклы капиталлаштырыу.\nБашҡортостан Президенты еңгән кандидаттар Дәүләт Думаһы депутаттары булғас, республиканың, уның халҡының мәнфәғәттәрен яҡлар, тигән ышанысын белдерҙе.\n— Беҙҙең республикаға инвестициялар кәрәк – енәйәт менән бәйленән тыш, барлыҡ дәүләт корпорациялары, бюджет, шәхси, сит ил инвестициялары, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең депутаттарҙы республикаға яңы көстәр, инвестициялар йәлеп итерлек яҡшы закон сығарыусылар һәм республика мәнфәғәттәрен яҡлаусылар итеп күрәм. Беҙҙә ҙур пландар бар, һәм уларҙы тормошҡа ашырырға кәрәк. Хәҙер улар Халыҡ программаһын тикшереү сиктәрендә граждандар тарафынан индерелгән тәҡдимдәр менән йәнә тулыланды. Был проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн күп кенә средстволар кәрәк. Дәүләт Думаһының яңы депутаттары менән берлектәге бындай эш республикаға ресурстар йәлеп итергә ярҙам итәсәк.\nТеги: Башҡортостан Республикаһы Президенты, партиялар


Социаль ѳлкә » Страница 5 » "Урал" гәзите\n22-10-2014, 08:33 / Социаль ѳлкә\nҺАУЛЫҠ ҺАҒЫНДА ТЫРЫШ КОЛЛЕКТИВ\nҮрге Әүжән ауылы районыбыҙҙа шанлы, бай тарихҡа эйә булған иң боронғо рус ауылы һанала. Быйыл йәй ул үҙенең 260 йыллыҡ юбилейын билдәләне....\n20-10-2014, 13:19 / Социаль ѳлкә\nУның ғорурлығы - юлдар һәм күперҙәр\n«Башкиравтодор» асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалы - Белорет юл ремонтлау-тѳҙѳү идаралығының 1-се участкаһы мастеры Рәвил Ғилмулла улы РАФИҠОВТЫҢ быйылғы һабантуйҙа алдынғылар рәтендә тантаналы парадта ҡатнашыуы бер ҙә осраҡлы түгел....\n1-10-2014, 08:55 / Социаль ѳлкә\nКүптән түгел Әбйәлил районында Республика ағинәйҙәре конференцияһы булып үтте. 12 райондан делегаттар ҡатнашыуы ағинәйҙәр хәрәкәтенең популярлаша барыуын һѳйләй. Унда беҙҙең райондан да 4 делегат ҡатнашты. Үткәлдән Айһылыу Йомағужина, Хѳсәйендән Рәйлә Иҫәнғужина, Шығайҙан Дилә Канафина, Зилә Ғәлекәева үҙҙәренең тәьҫораттары менән уртаҡлаша....\n22-09-2014, 11:36 / Социаль ѳлкә\nИсемдәре онотолмаһын ине\nУрмансылар ғаиләһенән булғанға күрә, тәүәкәлләп ҡулыма ҡәләм алдым. Бар ине бит ысын ир-уҙамандар, бына тигән ер хужалары. Нимәуйлаһаң да, нисек кенә һүҙ башлаһаң да, заман сәйәсәтенә бараһыңа төртөләһең икән. Йәшәгән система беҙҙең атайҙарҙың көс-ҡеүәтен файҙаланды, уларҙың сәләмәтлектәрен ҡаҡшатты. Ул замандағы бик күп ир-уҙамандарыбыҙҙың алдынғы һәм маҡтаулы тигән дандары ғына ҡалды....


← Категория:«Ветеран Вооружённых Сил СССР» миҙалы менән бүләкләнгәндәр\n22:41, 26 сентябрь 2020 мәленән һуңғы үҙгәртеүҙәрҙе күрһәт.\nРуденко Сергей Игнатьевич 08:39 -585 CommonsDelinker әңг. өл. Вики-Һаҡлағыстағы Центральный_фронт_Руденко_Рокоссовский,_1943_год.jpg рәсеме Taivo ҡатнашыусыһы тарафынан юйылған. Ул яҙған сәбәп: Copyright violation; see c:Commons:Licensing (F1): [[:c:Commons:Deletion req\nә Белов Михаил Ипатович 06:25 +2 Ryanag әңг. өл. →Наградалары: clean up using AWB\nә Белов Михаил Ипатович 06:19 -123 Ryanag әңг. өл. removed Category:«Будапешты алған өсөн» миҙалы менән наградланыусылар using HotCat\nә Соколов Сергей Леонидович 05:46 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Язов Дмитрий Тимофеевич 05:45 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Чанышев Әнүәр Хәйҙәр улы 05:44 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Петров Василий Иванович (маршал) 05:43 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Куликов Виктор Георгиевич 05:42 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Мосолов Георгий Константинович 05:41 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Калинина Людмила Ивановна 05:40 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Гәрәев Мәхмүт Әхмәт улы 05:39 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nә Ботян Алексей Николаевич 05:38 -196 Ryanag әңг. өл. removed Category:«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңәүгә 65 йыл» юбилей миҙалалы менән бүләкләнеүселәр using HotCat\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Бәйле_үҙгәртеүҙәр/Категория:«Ветеран_Вооружённых_Сил_СССР»_миҙалы_менән_бүләкләнгәндәр ҡабул ителгән


Хәҙер йәйге отпускылар мәле, ә күсемһеҙ милекте теркәү хеҙмәтендә эш ҡайнай. Кемдер фатирын хосусилаштырырға ашыға, кемдер, "дача амнистияһына" ярашлы, баҡсалағы өйөн йәки гаражын законлаштырып ҡалырға ынтыла. Өсөнсөләренә ер участкаһын тиҙерәк теркәргә кәрәк. Хәйер, Федераль теркәү хеҙмәте ярҙамында хәл итәһе мәсьәләләр аҙмы ни...\nБарыһы ла территориаль Теркәү хеҙмәте идаралыҡтарының документтарҙы ҡабул итеү залына ашыға, хәҙер унда осһоҙ- ҡырыйһыҙ сират. Белгестәр иртәнге һигеҙҙән киске һигеҙгә тиклем тәнәфесһеҙ эшләп тә, өлгөрә алмай. Тәбиғи, бер ниндәй отпуск тураһында һүҙ булыуы ла мөмкин түгел. Ҡайҙан бындай мәхшәр һуң? СССР-ҙың 50 йыллығы урамында урынлашҡан РФ Федераль теркәү хеҙмәтенең БР буйынса идаралығына ашығырға өфөләрҙе нимә мәжбүр итте?\nЯуап ябай: имеш-мимеш. Йәнәһе, быйыл 1 октябрҙән Федераль теркәү хеҙмәте үҙ эшмәкәрлеген туҡтата, күсемһеҙ милеккә хоҡуғыңды теркәү ҙур проблемаға әйләнәсәк.\nХалыҡҡа хәлде аңлатыу маҡсатында Өфөлә журналистар өсөн Федераль теркәү хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы инициативаһы буйынса ойошторолған брифинг үткәрелде. Киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән Федераль теркәү хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы етәксеһе - Башҡортостандың төп дәүләт теркәүсеһе Петр Галунов һәм уның урынбаҫары Елена Маврина осрашты.\nОсрашыуҙа бөтә аңлашылмаусанлыҡтарға нөктә ҡуйылды. Петр Галунов әйтеүенсә, ведомствола, мәғлүмәт ағымдарын оптималләштереү кәрәклеген күҙ уңында тотоп, яңыса ойоштороу үткәреләсәк. Был башланды ла инде: быйыл 12 майҙа РФ Президентының "Федераль башҡарма власть органдары системаһы һәм структураһы мәсьәләләре" тигән Указы сыҡты. Уға ярашлы, күсемһеҙ милеккә хоҡуҡтарҙы дәүләт теркәүе буйынса функциялар РФ Юстиция министрлығынан Иҡтисади үҫеш министрлығына күсерелде. 1 октябрҙән алып өс структура - Федераль теркәү хеҙмәте, Федераль геодезия һәм картография агентлығы, Федераль күсемһеҙ милек объекттары кадастры агентлығы бөтөрөләсәк, улар урынына бер - Дәүләт милке менән идара итеү буйынса федераль агентлыҡ эшләй башлаясаҡ.\nПетр Галунов, ошо уҡ Указ менән РФ Юстиция министрлығына Федераль теркәү хеҙмәтенең коммерция булмаған ойошмаларҙы, шул иҫәптән халыҡ-ара ойошмаларҙы һәм хөкүмәт булмаған сит ил ойошмаларын, шулай уҡ ижтимағи берекмәләрҙе һәм сәйәси партияларҙы теркәү буйынса функциялары тапшырылды, тип хәбәр итте.\n- Беҙҙең идаралыҡ ҡәҙимге режимда эшләй, - тип тынысландырҙы Петр Борисович. - Әммә документтар әйләнеше сиктән тыш күп, был, әлбиттә, хеҙмәткәрҙәргә эш күләмен һиҙелерлек арттыра. Көнөнә улар 2,5 меңләп эш ҡабул итә. Беҙгә кадрҙар етешмәй. Шуға күрә юғары уҡыу йортон тамамлаусыларҙы, бигерәк тә ҡыҙыл диплом менән юристарҙы саҡырабыҙ: беҙгә килегеҙ, беҙ барығыҙҙы ла эшкә урынлаштырабыҙ! Ошо араларҙа 120-ләп яңы хеҙмәткәр ҡабул итергә йыйынабыҙ. Эш бик ҡатмарлы, шуға күрә башта барыһы ла тейешле уҡыу үтәсәк.\nУҙған йыл менән сағыштырғанда республикала күсемһеҙ милек менән эш итеүҙәр иҫәбе байтаҡҡа артты. Мәҫәлән, быйыл биш айҙа дәүләт теркәүенә килгән ғаризалар һаны 2007 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 100 меңгә тиерлек артты һәм 302 мең тәшкил итте. "Дача амнистияһы тураһында"ғы закон буйынса мөрәжәғәттәр бик күп, етмәһә, объекттар ябайлаштырылған тәртиптә теркәлә бит. Йорт планын үҙең төҙөп, унда ниндәй бүлмәләр барлығын күрһәтеү ҙә етә. Шуға күрә лә кешеләр үҙ ҡоролмаларын законлаштырырға ашыға, имеш-мимешкә ышаныу ғәҙәте беҙҙә бөтмәҫ инде ул.\n- Шул уҡ ваҡытта килеп тыуған хәл менән "ҡара маклерҙар" тип аталыусылар файҙалана, уларға һис кенә лә ышанырға ярамай, - тип иҫкәртте Галуновтың урынбаҫары Елена Маврина. - Сит кеше иҫәбенә байырға әҙер тороусылар мәңге табыла бит ул. Үҙ хеҙмәттәрен улар ике-өс тапҡыр ҡиммәтерәк баһалай, ә риэлтор эшмәкәрлегенә лицензиялары юҡ.\nЫсынлап та, берәй нәмә булып ҡуйһа, уларҙан нимә талап итәһең? Криминаль ваҡиғаларҙың күп өлөшөн күсемһеҙ милек менән килешмәләр тәшкил итә. Йә кемделер законһыҙ рәүештә фатирҙан сығарғандар... Йә бер үк торлаҡ майҙаны ике тапҡыр һатылған... Һөҙөмтәлә аҡса ла юҡ, фатир ҙа юҡ.\nЯһаласаҡ үҙгәртеп ҡороу күсемһеҙ милеккә хоҡуҡты теркәү һәм уның менән килешмә тәртибен ябайлаштырасаҡ, - тип иҫәпләй Петр Галунов. - Күп функциялы үҙәктәр төҙөләсәк, унда документтарҙы күпкә тиҙерәк алырға мөмкин буласаҡ. Кешеләр, әйтәйек, республика ҡалаһынан йәки район үҙәгенән сыҡмайынса ғына Өфөләге милкен теркәй аласаҡ.\nӘле үк алдан яҙылыу йәки саҡырыу буйынса килеү системаһы менән файҙаланырға мөмкин. Шулай булғас, сиратта тороп яфаланыуҙың кәрәге бар микән?


Юрист кәңәше » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Юрист кәңәше\nЮрист Владимир Ғилманшин һорауҙарға яуап бирә. Уларҙы хат менән, ye02@ yandex.ru адресы буйынса электрон почтаға ебәрә алаһығыҙ.\nКредит килешеүендә күрһәтелһә генә\nБер нисә банкта кредитыбыҙ бар. Мартта бер банктың кредитын алдан тулыһынса ҡаплап бөттөк. Ниңәлер страховка аҡсаһын ҡайтарыуҙан баш тарттылар. Бер йылы “Сбербанк” ул аҡсаны кире ҡайтарғайны. Был осраҡта беҙгә нимә эшләргә?\nЙыш ҡына банк хеҙмәткәрҙәре ссуда, кредит, заем алғанда страховка полисы алырға мәжбүр итә. Сөнки был улар өсөн файҙа – эш хаҡына өҫтәмә түләнә. Бурысҡа алыусы, билдәле, бөтә шарттарҙы ла үтәргә әҙер, тик үтенесен генә кире ҡаҡмаһындар. Бурыс алдан ҡайтарылғас, страховка түләүен нисек ҡайтарып алырға була һуң? Иң тәүҙә иғтибар менән заем килешеүенең шарттары менән танышып сығығыҙ. Унда бөтә шарттар, страховка түләүе лә күрһәтелгән булырға тейеш. Йыш ҡына банк аралашсы ролен генә үтәй, полисты кредит ойошмаһы менән эшләгән страховка ойошмаһы бирә. Уның исеме полиста, килешеүҙә яҙыла. Был документта страховкаланған кешенең бурысты ҡаплағандан һуң страховка түләүенең ниндәйҙер бер өлөшөн кире ҡайтарып алыу хоҡуғы ла яҙылырға тейеш. Иғәнәне түләү тураһындағы ҡағиҙәләрҙә ул яҙылған осраҡта ғына аҡсаны кире ҡайтарыуға документтарҙы йыя алаһығыҙ. Бының өсөн банкка кредит килешеүе, страховка полисы, паспорт, заемды тулыһынса түләү тураһында белешмә ҡағыҙы, аҡса күсереү өсөн реквизиттар тапшырыла. Бер аҙҙан кредитты алдан түләп бөткәнегеҙ өсөн страховканың бер өлөшө кире ҡайтарыла. Кире ҡайтарыуҙан баш тартһалар, судҡа мөрәжәғәт итегеҙ. Иң яҡшыһы – кредит алғанда килешеү ҡағыҙы, унда күрһәтелгән шарттар менән етекләп танышып сығығыҙ.\nТуғандарҙан түләттерә алмайҙар\nКредитымды түләй алмайым. Банк бурыслы кешенең туғандарынан уны түләттерә аламы?\nКредит ойошмаларында хәҙер барыһының да бурысы бар. Хатта пенсионерҙарға тиклем кредит түләй. Көрсөк, эшһеҙлек осоронда күптәр кредиттарын ваҡытында түләй алмай. Банк хеҙмәткәрҙәре бурыслы кешенең үҙен тапмаһа, туғандарына шылтырата башлай. Белегеҙ, улар кредитын түләмәүсенең туғандарынан уның бурысын түләттерә алмай. Хатта клиенттарының ниндәй күләмдә кредит алғанын, күпме бурысы барлығын да әйтергә тейеш түгел. Банкта эшләүселәр тик туғандарынан клиентҡа тейешле мәғлүмәтте еткереүҙе генә һорай ала.\nТик үҙе генә яуаплы\nБер туған ағайым бер ҡайҙа ла эшләмәй. Банк нисектер уға кредит биргән. Хәҙер банк хеҙмәткәрҙәре шылтыратып, мине ҡаңғырта. Нимә эшләргә?\nИң тәүҙә бурыслы кешенең ҡайҙа йәшәүен әйтегеҙ, телефонын бирегеҙ һәм башҡа шылтыратып борсомауҙарын һорағыҙ. Әгәр ҙә һаман да һеҙҙе ҡаңғырталар икән, хеҙмәткәрҙең исем-фамилияһын, ниндәй банктан икәнлеген һорағыҙ. Интернеттан банктың “ҡыҙыу линия”һы телефондарын алығыҙ ҙа, банк хеҙмәткәренең эшенә дәғүә белдерегеҙ. Ағайығыҙ бурысын йыллап түләмәһә, банк эште коллектор агентлыҡтарына тапшыра.\nКоллекторҙарҙың нисек аяуһыҙ ҡыланыуын күреп, ишетеп торабыҙ. Былтыр бер районда улының бурысы өсөн бер әбейҙең һыйырын һуйып алып киткәйнеләр, күптән түгел бер ҡатынды көсләнеләр. Ҡыҙымдың бурысы өсөн улар миңә лә шылтырата. Ҡайҙа ялыу менән мөрәжәғәт итәйем икән?\nКоллекторҙарҙың төп ҡоралы – телефон терроры. Һуңынан улар өйгә лә килә башлай. Иң яҡшыһы – ишегегеҙҙе асмағыҙ, клиенттың адресын, телефонын бирегеҙ. Диктофонығыҙ булһа, һөйләшеүҙе яҙҙырығыҙ. Хоҡуҡ һаҡлау органдарына мөрәжәғәт итегеҙ.\nБанк сере булырға тейеш\nКредит буйынса бурысы бар, тип банк хеҙмәткәрҙәре эшемә шылтырата. Улар хаҡлымы?\nЮҡ. Банк хеҙмәткәрҙәре был туралағы мәғлүмәтте таратырға тейеш түгел. Иң тәүҙә банкты үҙегеҙ хаҡында шәхси мәғлүмәтте таратыуҙары тураһында иҫкәртегеҙ. Әгәр ҙә улар үтенесегеҙгә ҡолаҡ һалмаһа, прокуратураға, хоҡуҡ һаҡлау органдарына мөрәжәғәт итегеҙ.\nҺорауҙарға юрист Владимир Ғилманшин яуап бирҙе.\nЮрисҡа һорауҙарығыҙҙы хат менән, ye02@ yandex.ru адресы буйынса электрон почтаға ебәрә алаһығыҙ.\nСығыу ваҡыты 25-04-2016, 09:44 | Ҡаранылар: 651\nБанк картаһынан аҡсағыҙ юғалмаһын тиһәгеҙ...\nҺорауға - яуап\nБанк карталарын ҡуллағанда уяу булығыҙ!


Белорет районының иң төпкөл ауылдарының береһе Арышпар мәктәбен төрлө йылдарҙа тамамлаған синыфташтар осрашыуы үтте\nБинаның бөгөн нигеҙе булмаһа ла, төбәк халҡы тәү белем алған урынын онотмай. Осрашыуға бынан 50 йыл элек тамамлаусылар ҙа килде. Арышпарҙар ауыл эргәһендә тирмә ҡороп, сәхнә яһап хәтирәләр аша ҡыңғыраулы мәктәп йылдарына әйләнеп ҡайтты.\nБер күрешеү үҙе бер ғүмер. Арышпар ауылы мәктәбен 1968 йылда тамамлаусылар осрашыуы. Һөйләшеп бөтмәҫ һүҙҙәр, йылы һәм яҡты хәтирәләр... Бынан 49 йыл элек Арышпар мәктәбен 22 уҡыусы тамамлай. Ҡыҙғанысҡа, әлеге көндә синыфташтар араһында ҡайһы берҙәре юҡ инде.\nӘ мәктәпте бынан 25 йыл элек тамамлаусылар осрашыуға ҡыҙыл галстуктарҙа килде. Герой-пионерҙар тураһында уҡып, уларға оҡшарға тырышып йөрөүҙәр, тимурсылар командаһының ҡарт-ҡороларға ярҙамы, тимер-томор йыйып тапшырыу, 19 майҙа гөрләп үткән пионер слеттарын һағынып иҫләргә генә ҡалған. Онотолмаҫлыҡ мәктәп йылдары, комсомолға инеү теләге тик яҡты хыял ғына булып ҡалды, ти 1992 йылғы сығарылыш вәкилдәре.\nЫсынлап та, хәреф танырға, уҡырға һәм яҙырға өйрәткән мәктәп бинаһы хәҙер ер менән тигеҙләнгән. Унда ҡасандыр белем усағы барлығын тик ултыртылған ағастар ғына хәтерләтә. 1997 йылда Арышпар мәктәбе башланғыс кластар өсөн генә ҡалдырылһа, теүәл өс йылдан ул бөтөнләй ябыла. Йылдар үтһә лә Арышпар мәктәбен тамамлаусылар белем усағын онотмай. Һирәк булһа ла күрешеп хәтер йомғағын нығыта. Әлбиттә, төрлө йылдарҙа мәктәпте тамамлаған, хәҙер инде төрлө тарафтарҙа йәшәгән һабаҡташтарҙы йыйыуҙа бөгөнгө сараны ойоштороусының да өлөшө ҙур.Арышпар ауылы мәктәбе бөгөн шулай уҡ үҙенең 105 йыллығын да билдәләне. Ошо дәүерҙә республикаға ғына түгел, Рәсәйгә лә бик күп лайыҡлы ул-ҡыҙҙар тәрбиәләгән. Уларҙың һәр ҡайһыһын маҡтап телгә алырға мөмкин, ти белореттар.\nТөбәктең иң төпкөл ауылдарының береһе бар яҡлап та данлыҡлы. Ябай тип әйтергә хатта, тел әйләнмәй. Сөнки тап Арышпар мәктәбенә ваҡытында Белорет районының ете ауылынан йөрөп белем алған. Ноҡат ауылы ғына Арышпарҙан алты саҡрым алыҫлыҡта ятһа ла, балалар ел-ямғырға, бурандарға ҡарамай белем тауҙарына ынтылған. Һәм хыялдарына ирешкән... Уҡыуҙа ғына түгел, уҡыусылар спортта ла һынатмаған.\nБайрам киске эңергә тиклем дауам итте. Сәхнәнән танһыҡ йыр-моң, тос фекерҙәр яңғыраны һәм әлбиттә, еҙ ҡыңғырау ҙа тынманы. Йәнле аралашыу, күңел булғансы һөйләшеүҙән халыҡ күңеле булып таралышты.


Конкурс #БашкирскиеСкороговорки (#БашҡортсаТиҙәйткестәр), посвященный Дню башкирского языка, который отмечается 14 декабря. Приглашаем принять участие детей в детском конкурсе «Башҡортса Тиҙәйткестәр» («Башкирские Скороговорки»).\nГлавная / Новости / Конкурс #БашкирскиеСкороговорки (#БашҡортсаТиҙәйткестәр), посвященный Дню башкирского языка, который отмечается 14 декабря. Приглашаем принять участие детей в детском конкурсе «Башҡортса Тиҙәйткестәр» («Башкирские Скороговорки»).\nОбъявляем детский конкурс #БашкирскиеСкороговорки (#БашҡортсаТиҙәйткестәр), посвященный Дню башкирского языка, который отмечается 14 декабря.\nПриглашаем принять участие детей в детском конкурсе «Башҡортса Тиҙәйткестәр» («Башкирские Скороговорки»).\n4. В описании к видео необходимо отметить @rcnt_rb и указать официальные теги Конкурса – #БашҡортсаТиҙәйткестәр #БашкирскиеСкороговорки #ДеньБашкирскогоЯзыка #УфаРЦНТРБ #РЦНТ#МКРБ


Дәүләт Думаһы көҙгө сессиялағы тәүге ултырышына әҙерләнә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n05 сентября 2018 — 16:29 ГТРК «Башкортостан»\nИл парламентының Түбәнге палатаһында Башҡортостандан эшләгән вәкилдәр яңы закон проекттары тәҡдим итә. Уларҙың береһе иҫерек килеш енәйәт ҡылыусыларҙы алкоголизмдан мәжбүри дауалау. Депутат Зариф Байғусҡаров әйтеүенсә, ҡануниәткә индереләсәк үҙгәрештәр күп ғаиләләрҙе эскелек һаҙлығынан ҡотҡарасаҡ. Башҡортостан депутаттары ҡиммәтле машиналар хужаларының автомобиль транспортын мәжбүри түләтеү тураһындағы айырым закон проекты тәҡдим итмәксе. Тағы бер закон арбитраж идарасыларға ҡағыла.


2021 йылда Өфө ҡатын-ҡыҙҙар араһында хоккей буйынса донъя чемпионатын ҡабул итә // Спорт | новости башинформ.рф\nБалалар баҡсаларында дәрестәр, өҫтөнлөк биргән сертификат: башҡорт телен өйрәнеүҙә нимә үҙгәрә\nРадий Хәбиров башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары алдында башҡортса сығыш яһаны\nОктябрьскийҙа «Уйна, гармун!» халыҡ байрамы ойошторола\nӨфө онкология үҙәгендә коронавирусҡа шик булған пациент табылған\nБаш ҡалала шәмбе Ленин һәм Революция урамдары киҫелеше ябыла\nӨфөлә Киров районының 85 йыллығы уңайынан Конгресс-холл янында байрам ойошторола\nРәсәйҙең иң бейек тауында – Эльбруста Башҡортостан флагтары елберҙәй\nРеспубликала коронавирус арҡаһында мунсаларҙың һәм сауналарҙың эше үҙгәртелде\nБашҡортостанда COVID-19 менән сирләүселәрҙең артыуын теркәйҙәр\nРеспубликала ял көндәрендә +20 градусҡаса йылыта\n15:42, 9 октября 2019 Спорт\nФото: Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы\n2021 йылда Өфө ҡатын-ҡыҙҙар араһында хоккей буйынса донъя чемпионатын ҡабул итә Фото: Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһы\nӨФӨ, 2019 йыл, 9 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\n2021 йылда Өфөлә ҡатын-ҡыҙҙар араһында хоккей буйынса донъя чемпионаты уҙғарыла. Был хаҡта журналистарға Рәсәйҙең Хоккей федерацияһы президенты Владислав Третьяк һөйләне, тип хәбәр итә ТАСС агентлығы.Турнир уйындары «Өфө-Арена»ла һәм Өфө спорт һарйында була, тип билдәләне ул.\n«Ҡарар ҡабул ителде, 2021 йылда донъя чемпионаты йөҙ процентҡа Өфөлә ойошторола. Бөтә ҡатнашыусыларҙы асыҡ йөҙ менән ҡабул итеү өсөн мөмкин булғандың барыһына да эшләрбеҙ», — тине Владислав Третьяк.\nРәсәй хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатын беренсе тапҡыр үткәрә. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2013 йылда Өфө ир-егеттәр командалары араһында йәштәр донъя чемпионаты ҡабул итте. 2014 йылда Башҡортостандың баш ҡалаһында йәштәр клубтары командалары араһында Донъя кубогы уҙҙы.


4 Октябрь 2018, 14:04\nБаймаҡ районының Татлыбай ауыл биләмәһе хакимиәтенә Кәрешкә, Әбдрәхмән, Татлыбай, Йәнйегет, Хәсән, Fәле ауылдары ҡарай. Бөтәһе 376 шәхси хужалыҡ, унда 1550 кеше, шул иҫәптән 10 хеҙмәт ветераны йәшәй. Биләмәләге хәлдәр һәм яңылыҡтар менән Татлыбай ауыл хакимиәте башлығы Руслан Әхтәм улы Иҙрисов таныштыра:\n—Мәғариф өлкәһендәге үҙгәртеп ҡороуҙар беҙҙең биләмәгә лә ҡағылды. Кәрешкәләге 9 йыллыҡ белем усағы беҙҙең база мәктәп һанала. Әбдрәхмән һәм Татлыбай ауылы балалары шунда йөрөп уҡый. Татлыбайҙа башланғыс кластар белем алһа, Иҫке Сибай мәктәбе филиалы булған Йәнйегеттә 9 йыллыҡ белем биреү учреждениеһы эшләй. Кәрешкә, Татлыбай ауылдарында балалар баҡсаһы һәм Йәнйегеттә мәктәпкәсә йәштәге балалар өсөн айырым төркөм бар. Үкенескә күрә, ауылдарҙа йәштәр әҙәйә. Әммә тырышып донъя көткән йәш ғаиләләребеҙ бар һәм уларға ҙур өмөттәр бағлайбыҙ. Ауыл хужалығын үҫтереүгә булышлыҡ итеүсе фермерҙарыбыҙ арта. Әбдрәхмәндән ҡырсылыҡ менән шөғөлләнеүсе Илфат Юлдашбаев, 2014 йылда ҡырсылыҡ һәм малсылыҡты йәйелдереүгә грант алыусы Илнур Буранбаев һәм яңы ғына эш башлап тороусы Fәйсәр Буранбаев башҡаларға үрнәк булып тора. Кәрешкәнән Айтуған Йәнтилин, Линар Әхмәтов, Айгөл Юлдашбаева ҡырсылыҡ һәм малсылыҡ тармағын үҫтереүгә тос өлөш индерә. Үҙҙәренең шәхси хужалыҡтарында күпләп йылҡы һәм һыйыр малы үрсетеп, ауыл хужалығы продукцияһын һатыуҙан файҙа күреүсе Рөстәм һәм Гөлгөнә Юлдашбаевтар, Әсләм һәм Резеда Юлдашбаевтар бар яҡтан да өлгө. Татлыбайҙан Нәсимә һәм Сергей Александровтар ауылдаштарын һәм сибайҙарҙы иртә яҙҙан үҙҙәренең теплицаһында өлгөргән йәшелсә менән тәьмин итә. Йәнйегеттән Фаил Ҡоланбаевтың крәҫтиән-фермер хужалығы—районда иң ҡеүәтлеләрҙән һанала. Атанан күреп уҡ юнған тигәндәй, Фаил Исрафил улының улдары ла баш-көллө ер эшенә сумған. Хәсән ауылында социаль-производство объекттары юҡ. Әммә мал көсө менән матур итеп донъя көтөүселәр бихисап. Был тәңгәлдә Рәфил һәм Рәмзилә Яхиндарҙың өлгөлө ғаиләһен билдәләп үтергә кәрәк. Улар мал-тыуарҙарын ишәйтеп, һөт ризыҡтары етештереп һата. Fәле ауылында 12 кеше йәшәй. Үҙ нигеҙен ташламай, ауылды һаҡлап тороусыларҙың береһе—90 йәшлек хеҙмәт ветераны Ирғәле Fөбәйт улы Морапталов. Биш ауылда мәсеттәр эшләп тора. Тиҙҙән Әбдрәхмәндә лә иман йорто асыласаҡ. Эшҡыуарҙарҙан Хәсән ауылы эргәһендәге «Самрау» кафеһын тотоусы Руслан Абдуллиндың эше яйлы бара. Кәрешкәнән Гөлнур Йәнтилина ҡул эштәре оҫтаһы булараҡ танылыу яуланы. Уның эшен дауам итеүсе тип Татлыбайҙан Фирүзә Йосопованы атарға була. Ағастан һырлап эшләү буйынса Хәсән ауылынан Рәүеф Мөхәмәтовҡа етеүсе юҡ.\nУрындағы инициативаларға ярҙам программаһы буйынса ла эштәребеҙ уңышлы бара. 2017 йылда Кәрешкә мәктәбенең тәҙрәләрен пластикка алмаштырһаҡ, быйыл биләмә халҡы менән бергәләшеп МТЗ-82 тракторын алырға хәл иттек. Сөнки юлды ҡарҙан таҙартырға ла, сүп-сар түгергә лә техника кәрәк. Ошоға тиклем урындағы фермерҙар ярҙам итте. 2015 йылдан «Аныҡ эштәр» программаһында ҡатнашабыҙ. Уның сиктәрендә Йәнйегет һәм Әбдрәхмән ауылдарында һыу скважиналары ҡаҙҙырҙыҡ. 2016 йылда Кәрешкә мәктәбендә спорт залының һәм балалар баҡсаһының тәҙрәләре пластикка алмаштырылды. 2017 йылда Татлыбай балалар баҡсаһында ла ошондай уҡ эштәр башҡарылды. Быйыл халыҡ һорауы буйынса Кәрешкәнең 4 урамына яҡтыртыу ҡорамалдары ҡуйҙыҡ. Беҙгә ихлас ярҙам күрһәтеүсе бағыусыларыбыҙ: Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы директоры, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы—Ҡоролтай депутаты Й.У.Биккиновҡа, ауылдарҙың старосталарына, ветерандар Советы рәйестәренә, эшҡыуарҙарға, фермерҙарға ҙур рәхмәт. Киләсәктә Сибай-Ишмөхәмәт арауығындағы юлды ремонтлау эштәре йәнләндерелер тип өмөтләнәбеҙ. Хәсән ауылының яңы урамдарына газ үткәрергә, урам юлдарына ҡырсынташ түшәргә һәм яҡтыртыусы ҡорамалдар ҡу-йырға ниәтләйбеҙ. Яңы йылға тиклем Йәнйегеттең бер урамына газ трассаһы үткәреү планлаштырылған. Крәҫтиән-фермер хужалыҡтарын, эшҡыуарҙарҙы берләштереп, эре кооперативтар һәм агрохолдингтар ойоштороу—көн талабы. Киләсәктә беҙгә лә ошо йүнәлештә эшләргә кәрәк.


Башҡортостанда «Ҡатын-ҡыҙ – милләт әсәһе 2021» конкурсы башланды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда «Ҡатын-ҡыҙ – милләт әсәһе 2021» конкурсы башланды\n10:10, 5 ноября 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда «Ҡатын-ҡыҙ – милләт әсәһе 2021» республика конкурсы башланды. Конкурста республика райондарынан һәм ҡалаларынан, шулай уҡ башҡорттар йәшәгән Рәсәй төбәктәренән һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәренән йәмәғәтселәр, әүҙемселәр һәм үҙ эшенең оҫталары булған ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнаша.\nКонкурста 10 номинация: «Ҡатын-ҡыҙ — әсә», «Ҡатын-ҡыҙ – лидер», «Ҡатын-ҡыҙ — ғалимә», «Ҡатын-ҡыҙ — уҡытыусы», «Ҡатын-ҡыҙ — бизнес-леди», «Ҡатын-ҡыҙ — һөнәр оҫтаһы», «Ҡатын-ҡыҙ — йыл өлгөһө», «Өлкән йәштәге әүҙем йәмәғәт эшмәкәре», «Иң йәш йәмәғәт эшмәкәре», «Мәҙәниәттә ҡатын-ҡыҙ».\nҒәҙәттәгесә, конкурс ике этапта уҙғарыла – муниципаль һәм республика. Муниципаль этап республика ҡалаларында һәм райондарында уҙғарыла. Икенсе этап, традиция буйынса, 2021 йылдың 2 мартында Өфөлә була. Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан 10 номинацияның һәр береһендә бер нисә еңеүсе билдәләнә.\nЕңеүселәр конкурстың төп наградаһы – ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте әүҙемсеһе Рәбиға Ҡушаева исемендәге «Ҡатын-ҡыҙ – милләт әсәһе» миҙалы һәм спонсорҙарҙан приздар менән бүләкләнә.\nКонкурсты «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе, Башҡортостан Республикаһының Граждандар йәмғиәтенә ярҙам итеү фонды һәм Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто булышлығында Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте башланғысы менән үткәрелә.\nТеги: конкурс, ҡатын-ҡыҙҙар


Йылайыр ере ҡурай моңона сорналды...\n25 Июнь 2018, 14:03\nГәзитебеҙҙең алдағы һанында хәбәр итеүебеҙсә, башҡорт халыҡ музыка ҡоралдарында уйнау оҫталары Йылайырға йыйылды. Беҙҙә ҡурайсы Ишмулла Дилмөхәмәтовтың тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған республика конкурсы үтте. Конкурс ҡурай, думбыра, ҡылҡумыҙҙа иң оҫта башҡарыусыларҙы асыҡланы. Ишмулла Дилмөхәмәтовтың репертуарында башҡорт халҡының аҫылдан да аҫыл йырҙары һәм көйҙәре тупланған. Уны көтөп алмаған, яратып тыңламаған аудитория булмағандыр. Франция, Италия, Швеция, ГДР, Польша, Венгрия, Швейцария, Пакистан, Афғанстан, Иран һәм Япония юлдары буйлап үткән уның сит илдәрҙәге гастроль маршруттары. Был иһә мәшһүр һәм танылған ҡурайсыны башҡорттар ғына түгел, сит ил халҡы ла яратыуы, хөрмәт итеүе, уның ижадын һөйөүе хаҡында һөйләй.\nМәшһүр ҡурайсыбыҙ, йыраусыбыҙ, актер, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге Республика дәүләт премияһы лауреаты Ишмулла Дилмөхәмәтовҡа бағышланған конкурс биш йылға бер уҙғарылып тора һәм ул тәбиғәтебеҙ сәскәгә күмелгән ваҡытҡа тура килә. Ишмулла Дилмөхәмәтов исемендәге конкурс ҡурайсылар араһында айырым урында тора. Ә инде мәшһүр ҡурайсылар һәм йыраусыларҙың Йылайыр ерендә сығыш яһауы – үҙе үк бер оло мәртәбә һанала.\nБашҡорт милли уйын ҡоралдарында уйнау оҫта-лығын һаҡлауҙы һәм үҫте-реүҙе, йәш быуынды милли уйын ҡоралдарында уйнауға йәлеп итеүҙе, һәләтле башҡарыусыларҙы хуплау, ҡурай сәнғәтен артабан үҫтереү маҡсатында уҙғарылып килгән конкурстың төп ойоштороусылары – Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министрлығы, республика халыҡ ижады үҙәге, Йылайыр районы хакимиәте, Башҡортостан Республикаһы ҡурайсылар Союзы.\nМәртәбәле бәйгенең Гала-концертында бәйге-селәрҙе Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Рәис улы Алтынбаев тәбрикләне:\n– Бөгөнгө байрам бик матур уҙҙы. Йылайыр ере өс көнгә ҡурай моңона күмелде. Алдағы йылдарҙа ла “Ишмулла көндәре” үтеп торор һәм тағы ла яңы таланттарҙы асыр, тигән өмөттәбеҙ, – тине ул.\nБыйылғы көсөргәнешле бәйгелә Марий-Эл респуб-ликаһынан, Санкт-Петербург, Өфө, Сибай, Баймаҡ, Дәүләкән, Стәрлетамаҡ, Ишембай, Учалы, Белорет, Благовещен, Салауат ҡалаларынан, республикабыҙҙың 16 районынан бөтәһе 252 кеше ҡатнашты.\nМилли уйын ҡоралдарында уйнау оҫталығы йылдан-йыл арта, бәйгеселәрҙең араһында балаларҙың, йәштәрҙең, ғаиләләрҙең күп булыуы ҡыуандыра. Әйтергә кәрәк, республикабыҙҙа иғлан ителгән Ғаилә йылы айҡанлы, быйыл конкурста ғаилә ансамблдәренең сығыш яһауын да һоҡланып күҙәтә алдыҡ.\nӘйтергә кәрәк, ҡунаҡтарҙың беҙҙең районға сәфәре Ишмулла Дилмөхәмәтовтың тыуған ауылы – Иҫке Яҡуп ауылынан башланыуы оло мәғәнәгә эйә булды. Унда улар арҙаҡлы шәхесебеҙҙең ауылдаштары менән аралашып, йорт-музейын ҡараны, шәжәрәһе менән танышты. Ә инде “Ҡурайҙың тыуған яғына сәйәхәте” тип аталған автоуҙышта ҡатнашыусыларҙың тағы ла бер оҫта ҡурайсыбыҙ – Рөстәм Шәриповтың тыуған ауылы Юлдыбайҙа туҡтап, ул уҡыған мәктәп янында, уның иҫтәлегенә таҡтаташ асыуҙа ҡатнашыуы, шулай уҡ оҫта ҡурайсы булыуын иҫкә алып, уның рухын ололауҙары әйтеп аңлатҡыһыҙ хистәр уятты.\nБәйгеселәрҙе республикабыҙҙың арҙаҡлы һәм ғәҙел шәхестәре баһаланы. Ғәҙел баһа ғына артабан үҫеүгә ҡанат ҡуя. Бәйгенең жюри рәйесе – Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының башҡорт музыкаһы факультеты деканы, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, Республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Азат Миңлеғәле улы Айытҡолов; Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Республика ҡурай байрамы еңеүсеһе, 1990 йылда үткәрелгән Ишмулла Дилмөхәмәтов исемендәге беренсе бәйгелә Гран-приға лайыҡ булыусы Мөхәмәт Усман улы Түлебаев; Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, Республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ишбулды улы Ғәйнетдинов; Сибай сәнғәт колледжының халыҡ уйын ҡоралдары бүлеге етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Йомабай Иҫәнбаев, Республика ҡурай байрамдары еңеүсеһе, Ишмулла Дилмөхәмәтов исемендәге республика ҡурайсылар бәйгеһендә 2013 йылда Гран-при яулаусы Нурғәле Мирғәле улы Кейекбирҙин; Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының башҡорт музыкаһы факультеты традицион башҡарыу кафедраһы мөдире, Республика ҡурай байрамында Гран-приға лайыҡ булыусы, Башҡортостан Республикаһының Ҡурайсылар союзы рәйесе Артур Борхан улы Ғайсаров; Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының традицион башҡарыу кафедраһы доценты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Сабир Сабит улы Әбхәлимов; Өфө ҡалаһы ҡала округының “Мираҫ” йыр-бейеү ансамбле солисткаһы, республика һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаты Зәлиә Урал ҡыҙы Ғәниәтуллина.\nБеренсе турҙа яңғыҙ башҡа-рыусы ҡурайсылар оҙон көй, ҡыҫҡа көй башҡарҙы. Икенсе турҙа 12 йәштән 16 йәшкә тиклемге ҡурайсылар, шулай уҡ, оҙон һәм ҡыҫҡа көйҙәр башҡарһа, 16 йәштән өлкәнерәктәр оҙон көй генә уйнаны. Ә бына ҡурай специальносы буйынса дипломлы бәйгеселәр билет буйынса бер әҫәр башҡарҙы (100 көй). Быйылғы бәйгенең үҙенсәлеге булып был категорияла традицион ҡурайҙа, йәғни, үлән ҡурайҙа көй уйнау торҙо.\nШулай итеп, арҙаҡлы шәхесебеҙ Ишмулла Дил-мөхәмәтовтың 90 йыллығына арналған башҡорт халҡының милли уйын ҡоралдарында башҡарыусылар бәйгеһендә Өфөнән «Айсулпан» ҡатын-ҡыҙҙар ансамбле, Йылайыр районы Ҡурайсылар ансамбле, Сибайҙан Ғайсиндар ғаилә ансамбле, Учалы ҡалаһынан «Толпар» ҡурайсылар ансамбле, Өфөнән ҡурайсы Илһам Әхмәдйәнов, Күгәрсен районынан Ирек Исхаҡов, Ғафури районынан Рәмил Ҡотосов, Йылайыр районынан Рафиҡ Исҡужин төрлө номинацияларҙа беренсе урындар алды.\nМузыка ҡоралдарын етеш-тереүсе оҫталар араһында Рәмил Хөснуллин һәм Мөхәмәт Түлебаев иң яҡшылары булды.\nЙошкар-Оланан (Марий Эл) 76 йәшлек Муса Нурдәүләтов иң өлкән ҡатнашыусы булды. Ул сит өлкәләрҙә башҡорт ҡурайын пропагандалаған өсөн һәм 75 йәшлек юбилейы айҡанлы Башҡортостан Республикаһының халыҡ ижады үҙәгенең Рәхмәт хаты менән бүләкләнде. Сибайҙан һигеҙ йәшлек думбырасы Ынйы Ғайсина иң йәш ҡатнашыусы тип аталды. Ул шулай уҡ балалар номинацияһында еңеү яуланы.Стәрлетамаҡ театр-концерт берекмәһе артисы, яҡташыбыҙ Динар Абдуллин Гран-при яуланы һәм төп приз – арғымаҡ менән бүләкләнде.\n– Ишмулла Дилмөхәмә-товтың репертуарын яратып башҡарам, рухын хөрмәт итәм. Бөгөнгө еңеүемде уҡытыусыма һәм әсәйемә бағышлайым. Тәүге ҡурай дәрестәрен тыуған ауылым Исҡужала Дәүләткирәй ағай Нәҙерғоловтан алдым, – тине Гран-при эйәһе Динар Абдуллин.\nӨс көн дауамында барған “Ишмулла көндәре” һабантуй ялананды Гала-концерт менән тамамланды. Унда иң оҫта бәйгеселәрҙең сығыштары яңғыраны. Яланға йыйылған халыҡ ләззәтләнеп ҡурай моңон тыңланы был көндө.\nСара уҙғарыла башлағандан алып яңы исемдәр, яңы таланттар аса. Унда ҡатнашырға теләк белдергән ҡурайсылар һанынан сығып, шуны билдәләргә була, ҡурайыбыҙ булған, бар һәм буласаҡ. Быйыл ғына донъя кимәлендә башҡорт милли уйын ҡоралы – ҡурайыбыҙ Башҡортостан бренды булыуына Ишмулла Ишҡәле улы Дилмөхәмәтовтың да өлөшө бар. Ошондай мәшһүр ҡурай оҫталары уны үҫтереүгә, донъя кимәлендә танытыуға булышлыҡ итмәһә, башҡортто танытҡан ҡурай ҙа булмаҫ ине.\nРеспублика бәйгеһе ҡунаҡтарының фекере:\nАзат Айытҡолов, жюри рәйесе:\n– Беренсенән, әйтер инем, ошондай конкурстар булып торорға тейеш. Ҡурайсылар бәйгеләрҙә үҫә, бер-береһен тыңлай, сағыштырып ҡарай, өйрәнә. Шулай булырға тейеш. Ҡурай конкурсы иң абруйлыһы. Ишмулла Дилмөхәмәтов конкурсы Йомабай Иҫәнбаев конкурсынан килә, абруйы буйынса икенсе урында тора. Сөнки Йомабай Иҫәнбаевҡа бағышланған бәйге тәүҙә уҙғарыла башланы. Биш йылға бер тапҡыр үткәрелеүе һәйбәт. Йыл да уҙғарылһа, ҡурайсылар үҫеп өлгөрмәй. Беҙҙә хәҙер ҡурайсылар союзы бар, ул бик әүҙем эшләй. Бөгөнгө сараға килгәндә, район хакимиәтенә, хакимиәт башлығы И.Л. Фәтҡуллинға рәхмәт белдерер инем. Сөнки ябай булмаған ваҡытта йәшәйбеҙ, һәм бындай масштабтағы сараларҙы уҙғарыу ауырға төшә. Иң мөһиме, теләк булыуылыр, теләк булғас матур итеп үткәрҙеләр. Конкурс булды, үҙенең вазифаһын үтәне, яңы исемдәр асылды, шуныһы мөһим.


КӨТ МИНЕ, АПАЙ!\n22 Сентябрь 2017, 16:09\nТаңһылыу ВәлиеваБашы. Аҙағы киләһе һанда.Телевизор алдындағы уңайлы, йомшаҡ ҡәнәфиҙә Гөлйәүһәр әбей бер нәмә белмәй йоҡлап ултыра. Телевизор ҡарайым тип килеп ултыра ла, биш-ун минут үтәме-юҡмы, әүен баҙарына юллана торған ғәҙәте бар. Береһе ипләп кенә килеп телевизорҙы һүндерһә, шундуҡ уяна.—Нишләп тейәләр икән? Кеше бында тыңлап ултыра. Күҙем йомоҡ булһа ла ҡолағым асыҡ минең!—тип бурылдап кире тоҡандыра.Әле лә шулайтып ейәнсәренә һуҡранып ҡабыҙғайны ғына, уныһы һөрәнләп тә ебәрҙе:—Өләс! Һине күрһәтеп торалар!..Гөлйәүһәр әбей экранға текәлде.—Ништәп мине күрһәтһендәр тей?.. Кит артабан... Әстәғәфирулла! Мине... Кем?.. Аһ-аһ...Был тауышҡа аш бүлмәһендәге ҡыҙы менән кейәүе лә йүгерешеп килде. Гөлйәүһәр әбей телевизор эргәһенә барып баҫҡан. Шәленең бер осо иҙәндә, икенсе осон пульт менән ҡуша тотоп, күкрәгенә ҡыҫҡан. Ә унда бындағыға ике тамсы һыу кеүек оҡшаған оло ҡатын, экран ҙур булғас, Гөлйәүһәр менән, әйтерһең, йәнәш баҫып тора. Аптырауҙың сигенә сыҡҡан әбей бер балаларына, бер экранға ҡарап баяғы һүҙҙәрен ҡабатлай:\nБашы. Аҙағы киләһе һанда.\nТелевизор алдындағы уңайлы, йомшаҡ ҡәнәфиҙә Гөлйәүһәр әбей бер нәмә белмәй йоҡлап ултыра. Телевизор ҡарайым тип килеп ултыра ла, биш-ун минут үтәме-юҡмы, әүен баҙарына юллана торған ғәҙәте бар. Береһе ипләп кенә килеп телевизорҙы һүндерһә, шундуҡ уяна.\n—Нишләп тейәләр икән? Кеше бында тыңлап ултыра. Күҙем йомоҡ булһа ла ҡолағым асыҡ минең!—тип бурылдап кире тоҡандыра.\nӘле лә шулайтып ейәнсәренә һуҡранып ҡабыҙғайны ғына, уныһы һөрәнләп тә ебәрҙе:\n—Өләс! Һине күрһәтеп торалар!..\n—Ништәп мине күрһәтһендәр тей?.. Кит артабан... Әстәғәфирулла! Мине... Кем?.. Аһ-аһ...\nБыл тауышҡа аш бүлмәһендәге ҡыҙы менән кейәүе лә йүгерешеп килде. Гөлйәүһәр әбей телевизор эргәһенә барып баҫҡан. Шәленең бер осо иҙәндә, икенсе осон пульт менән ҡуша тотоп, күкрәгенә ҡыҫҡан. Ә унда бындағыға ике тамсы һыу кеүек оҡшаған оло ҡатын, экран ҙур булғас, Гөлйәүһәр менән, әйтерһең, йәнәш баҫып тора. Аптырауҙың сигенә сыҡҡан әбей бер балаларына, бер экранға ҡарап баяғы һүҙҙәрен ҡабатлай:\n—Аһ-аһ.. Бына һиңә кәрәк булһа... Минме?.. Ҡасан?..\nТелевизорҙа митингыға йыйылғандар күрәһең, бер төркөм кеше шаулаша. Экрандың аҫҡы һул яҡ мөйөшөндә «Латвия. Рига» тигән яҙыу бар. Ҡаласа кейенгән тулыраҡ кәүҙәле «Гөлйәүһәргә» репортер мөрәжәғәт итә:\n—Үҙегеҙ менән таныштырып китегеҙ әле? Депортацияға ҡарашығыҙ нисек?\n—Мин ошонда, Ригала тыуып үҫтем, уҡыным, йәшәнем, эшләнем. Fаиләм бар, ейәндәрем үҫә. Милләтем латыш булмаһа ла, тыуған еремдән, үлтерһәләр ҙә, айырылып китәсәк түгелмен! Бына минең башҡа милләт кешеләрен Латвиянан депортациялау тураһында фекерем.\n—Милләтегеҙ кем? Русмы?\n—Мин ҡатнаш ҡан балаһы... Әсәйем рус ҡыҙы, атайым—башҡорт.\n—Атайым һуғыштан һуң Ригала биш йыл хеҙмәт иткән, ә әсәйем бында вербовка менән эшкә килгән булған. Шунда улар танышып бер-береһен яратҡандар. Атайым үҙ иленә ҡайтып киткәндә миңә ике йәш ярым булған. Атайым Риганың азатлығы өсөн...\n—Әсәй, тауышы ла һинекенә оҡшаған түгелме?—тип сыҙамай өндәште лә ҡыҙы, әсәһенең ағарған йөҙөн аңғарып, аптечка артынан йүгерҙе. Әбейҙе күмәкләп яйлап ултырттылар.\n—Әсәй, тыныслан, әсәй... Мә, дарыуыңды ҡаба һал...\nТел аҫтына валидол һалып шаңҡығандай ултырһа ла, уйҙары бик теремек, хатта ҡабалан йүгереп китеп бара ине Гөлйәүһәрҙең. Теге экрандағы ҡатын һөйләгәндәрҙе ул да ишетеп үҫте бит, күп тыңланы бала саҡта. Атаһынан. Уны-быны аҙыраҡ аңлап, бала аҡылы аша үткәреп, күҙ алдына килтереп тыңлай торғайны атаһының төнгө хикәйәләрен. Эйе, төнгө. Әсәһе мәрхүмә әйтмешләй, «саҡ ҡына ауыҙына тейһә» төндәрен йоҡламай торғайны атаһы. Уны тыңлайҙармы-юҡмы—барыбер. Гөлйәүһәрҙең бәхетенә әлеге «ауыҙына тейһә» хәтирәләр моҡсайын сисә.\nКүҙ алдына бала сағындағы өй эсе тереләй генә килеп баҫты.\nТөн. Шәмдең кәрәге лә юҡ—ай яҡты. Бөтәһе лә йоҡлай. Мейес алдында атаһы. Йөгәнәкләп ултырып алған да мөңгөр-мөңгөр килеп үҙе алдына һөйләй. Ара-тирә мейескә утын ташлай, болғауыс менән ҡағыштырып, көргөп ала. Бындай төндәрҙә мейес башын япмай ул. Ялҡын ялпылдап китһә, уның һылыу йөҙө яҡтыра, сәстәренән, оҙон керпектәренән төшкән күләгәләр битендә шәүләләр уйната. Ҡараңғыны йырып, ҡайҙалар ашҡынған, юғалтҡанын эҙләгән әкиәт егетенә оҡшата Гөлйәүһәр атаһын ошондай сихри төндәрҙә.\n—Әсәй, ял итеп ал,—тип өндәште ҡыҙы,—оҙаҡ ултырып арып киткәнһеңдер.\nКисерештәрҙән дә арығанғалыр, укол да ярҙам иткәндер, Гөлйәүһәр әбей оҙаҡ ҡына йоҡлап алды. Тәне еңеләйеп, зиһене аяҙып уянды унан. Өҫтөнә ябылған дебет шәлен һирпеп ебәреп тороп ултырҙы. Дебет шәлдән айырылмай ул, шәлһеҙ йоҡламай.\n—Кәзәмде еҫкәп ятмаһам, баҫлығып бөтәм,—тип шаяртҡан була үҙе.\nКөндөҙ ятҡанғамы, төндә йүнләп йоҡлай алманы. Саҡ ҡына күҙе эленһә, һиҫкәнеп кире уяна, ниндәйҙер бик мөһим ваҡиғанан тороп ҡалып, бик кәрәкле хәбәрҙе ишетмәй ҡуймайым, тигәндәй һағайып төн сыҡты.\nҺуғыш бөтөп, һигеҙ йыл үткәс тыуған Гәлйәүһәр атаһының һуғыш тураһындағы тарихтарында үҫте. Былайтып һөйләгәне иҫендә ныҡ ҡалған:\n—Ятам, ятам, берәү ҙә күренмәй тегеләр яғында. Өшөп кителенде. Мына бер заман бер нимес күренде. Ҡулына биҙрә тотоп алған, йылғаға һыуға төшөп килә. Йылғаның арғы яғында тегеләр, был яҡта—беҙ. Ике ярҙа ла нейтральный полоса бар.\n—Абайлабыраҡ ҡараһам, йәш кенә егет. Малай сырайлы ғына. Миңә ун туғыҙ ине, был, күрәһең минән дә йәш. Тоҫҡаған винтовкамдың көбәген...\nАтаһы сипсы эҙләп эргә тирәһен ҡапшай башлағас, Гөлйәүһәр урындыҡтан тора һалып килеп, сипсыны табып тоттора. Унан хәбәрҙе яҡшыраҡ ишетер өсөн урындыҡ ҡаҙнаһына боролоп ятып ала. Юғиһә, теге йоҡо мискәләре мышнашып тыңларға ирек бирмәй. Өс-дүрт айға бер килеп ураған хәтирәләр төнөндә Гөлйәүһәр шулай ҡалғандар менән аяҡташ ята.\nАтаһы сипсы менән торомбаштарҙы өйә.\n—Мин үҙем дә йоҡтамай инем ул. Шунан, атай?—Шыбырлап ҡына һөйләшәләр атайлы-ҡыҙлы.\n—... Көбәкте аҫҡараҡ төшөрҙөм дә биҙрәһен тишә атып ебәрҙем. Таштаны ла ҡасты...\n—Эй, атай, ништәп үҙен үлтермәнең? Үҙенә атыр кәрәк ине!\n—Йәлләнем. Ул да әсә балаһы бит.\n—Булһасы. Беҙгә һуғыш баштамаһын үҙҙәре! Мин һинең урыныңда булһам, ул нимесеңдең ҡаҡ маңдайына еббәрер инем әле.\n—Минең урында булырға яҙмаһын, ҡыҙым...\nКисә, ял булғас, бөтәһе лә өйҙәләр ине, бөгөн аулаҡ. Тегеләрҙең ҡайһыныһы эштә, ҡайһыһы уҡыуҙа. Гәлйәүһәр әбей креслоға уңайлап ултырып алды ла, ғәҙәтенсә телевизор тоҡандырҙы, әммә үҙе уға күтәрелеп тә ҡараманы. Йылы томан эсенән йөҙгән һымаҡ ҡына итеп яйлап ойоно, күҙҙәре үҙенән үҙе йомолдо.\n—... Вальс «Березка». Дамы приглашают кавалеров!\n—Атай, кавалер нимә була ул?\n—Әпәт йоҡтамай ятаңмы? Тансавайт иткәндәге егет. Иптәш егет менән увольнениеға сыҡҡайным как рас шул көндө.\n—Атай, ә увольнение...\nАтаһы иң матур, ҡәҙерле хәтирәһен бүлгеһе килмәйҙер—яуап биреп тормай был юлы.\n—Көнө буйы Риганы ҡыҙырҙыҡ. Кискә ҡарай ҡаланың бер ял паркына барып сыҡтыҡ. Оркестр уйнай, кешеләр тансавайт итә. (Тансавайттың нимә икәнен Гөлйәүһәр белә—киноларҙа күргәне бар).\nҠараһам, беҙгә ҡарай туп-тура бер ҡыҙ килә. Мине саҡырһа ярар ине, тип кенә торам инде. «Можно вас пригласить» тип, мине саҡырҙы бит был! Тансавайт итеп алып киттек. Исемен һораным. «Катя. Катерина. А вас как звать?»—тигәненә: «Ахмет»,— тиһәм, «Из басмачей, наверное? Ой, как страшно»,—тип көлә. «Юҡ,—мин әйтәм,—басмач түгел мин, башҡорт». Башҡорттоң бар икәнен дә белмәй икән—аптырай. Ярай, тип уйҙайым эстән генә, танытырмын әле мин һиңә башҡортто. Fөмөрө онотмаҫһың... Һылыу ғына. Культурны ғына кейенгән. Тауышы ла яғымлы. Сәсе оҙон. Берҙән үреп төшөргән. Ҡырын ғына күҙ менән миңә ҡарап-ҡарап ҡуя. Унан: «А у вас все такие красивые?»—тигән була. «Эйе,—мин әйтәм,—ә иң һылыуы—мин»—тием. Оркестр вальс артынан вальс уйнай. Кис йылы, парк матур. «Вальс «Тоска»! Кавалеры! Ваша очередь!» тип иғлан итәләр. Ә миңә башҡа дама кәрәкмәй, үҙе һайлап алған икән, бүтән ысҡындырыш юҡ инде...\nШул саҡтарҙан алып күңеленә һеңгән бөтә вальстарҙы атаһы исемләп әйтә: «Дунайские волны», «Амурские волны», «Березка»... Моңло итеп шуларҙы көйләй, нисек итеп Катеринаһын өйөрөлтөп йөрөтә—ҡулдарын шулай хәрәкәтләндерә, яртылаш йомоҡ күҙҙәренән бәхет һирпелә...\nШул вальстарҙың ҡайһылыр береһе атаһын тыңлап бөтмәй йоҡлап киткән Гәлйәүһәрҙең ҡолағында оҙаҡ сыңлай. Тик атаһы көйләгән вальста ниндәйҙер ят өн ауаздар ишетелеп-ишетелеп ҡуя. Ниндәйҙер иңрәү һымаҡ өндәр. Ул саҡта был һыҙланып ыңғырашҡан, ҡайҙандыр һығылып ҡына сыҡҡан тауышты Гөлйәүһәр аңлай алмай ине. Бына әле, нисәмә йылдар үткәс, таныны бит Гөлйәүһәр был иңрәүҙе. Таныны, серен асты! Эй Хоҙайғынам!.. Илау, үкһеү булған бит был! Атаһы Катеринаһын һағынып, мөхәббәтенең татлы хәтирәләре тулҡынында вальс тансауайт иткәндә, әсәһе Зәмһәр илаған! Һығылып ҡына үкһегән, устары менән битен ҡаплап ыңғырашҡан...\nГөлйәүһәр креслонан тороп уҡ китте, тәҙрәнән тәҙрәгә йөрөнө.\n—Эй, Аллам... Әсәкәйгенәм... Әйтәм, ҡайһы иртәләрҙә күҙҙәрең ҡыҙарған була торғайны. Әсәкәйем... Fәфү ит мине.\nӘсәһен йәлләүҙән күңеле тулды. Илар-һың да шул. Нисәмә йыл йәшәйҙәр, ана, урындыҡ тулып теҙелешеп нисәмә бала ята, ә ирең һаман:\n—Катя ла Катя,—тип ауыҙ һыуын ҡорота. Әле шәп булған икән әсәһе. Башҡа берәй ярһыу бисәгә тап булһа—тегеләй... Шулай ҙа дыулап киткән була торғайны ҡайһы саҡ:\n—Алайтып онота алмағас, кит Кәтәңә! Ана бара юлың! Һине мин бисәңдән айыртып бармаған. Минең дә булды алам тип артымдан ҡалмай йөрөгән егеттәрем. Мин һөйҙәмәйем бит! Маҡтанмайым да. Ятһаң, ятып йоҡта, йоҡтамаһаң—ана, тышҡа сығып этеңә мумылда. Һинең хәбәрең танһыҡ булһа, уға танһыҡтыр!\nДонъя ла, эш тә баҫҡандыр, мейес алдындағы төнгө «мумылдауҙар» яйлап-әҙләп кәмей барҙы.\n—Эҙҙәп табам әле мин уларҙы,—тиһә атаһы, әсәһе:\n—Бар тап! Әллә кемдәр тапҡайны,—тип ҡырт киҫә.


Өфөлә яңыртылған самолет-һәйкәлгә летчиктар әҙерләү өсөн өйрәнеү тренажеры ҡуйыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n11:52, 24 мая 2018 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 24 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nӨфөләге самолет-һәйкәлде Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының махсус төҫөнә буянылар. «Июнь» сауҙа-күңел асыу комплексы янындағы АН — 24Б «Һәр саҡ сафта» янғын техникаһы музейының тәүге экспонаты булды. Ул Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының һауа флотын кәүҙәләндерә, тип хәбәр иттеләр республика Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан.\nБынан тыш, әлеге ваҡытта самолетта урман янғындарын һүндереү буйынса летчиктар әҙерләү өсөн өйрәнеү тренажерын ҡуйыу мәсьәләһе тикшерелә. Уның ярҙамында пилот сифатында үҙ аллы виртуаль осош яһарға һәм урман янғындарын һүндереү миссияһын башҡарырға мөмкин, тип асыҡлыҡ индерҙеләр ведомствола.\nБелешмә. Ан-24Б самолеты – бәләкәй һәм уртаса оҙонлоҡтағы линиялар өсөн пассажирҙар самолёты. 1968 йылда «Авиант» заводында сығарылған. БАЛ авиакомпанияһы файҙаланған. Өфөлә һәйкәл сифатында 1990 йылдар башында СССР-ҙың 50 йыллығы урамында ҡуйылған.