Өфөнөң «Стоп варикоз» лазер флебологияһы клиникаһында асыҡ ишектәр көнө үтте - Bash.News\nӨфөнөң «Стоп варикоз» лазер флебологияһы клиникаһында асыҡ ишектәр көнө үтте\nӨфөнөң «Стоп варикоз» лазер флебологияһы клиникаһында асыҡ ишектәр көнө үтте https://bash.news/news/108622_fn_stop_varikoz_lazer_flebologiyay_klinikaynda_asy_ishektr_kn_tte\nВарикоздың төрлө формалары менән Рәсәйҙә 30 миллиондан ашыу кеше яфалана. Был ауырыуҙың аяуһыҙ статистикаһы. Башҡортостандың баш ҡалаһында ҡара ҡан тамырҙары сирҙәрен дауалау менән «Стоп варикоз» лазер флебологияһы клиникаһы шөғөлләнә.\nҺөнәрҙәш табиптар өсөн асыҡ ишектәр көнө. Лазер флебологияһы клиникаһы күләмле сара барышында ҡунаҡтарҙы варикоз ауырыуын заманса, аҙ инвазивлы дауалау алымдары һәм уны иҫкәртеү юлдары менән таныштырҙы.\nАльфред Ғәлиәкбәров, «Стоп варикоз» лазер флебологияһы клиникаһы директоры, эндоваскуляр хирург, флеболог: “Һуңғы 5 йыл эсендә аҙ инвазивлы дауалау алымдары һәм яңы инструменттар барлыҡҡа килде.Беҙ заманса ҡорамалдар менән танышыу, операция ваҡытында пациенттар менән аралашыу маҡсатында төрлө өлкәлә эшләгән табиптарҙы саҡырабыҙ”.\nКлиникала республиканың юғары квалификациялы ҡан тамырҙары хирургтары-флебологтар эшләй. Улар Рәсәй һәм Евро дауаханаларында стажировка үткән. Бай тәжрибә менән уртаҡлашыу өсөн мөмкинлектәре лә, теләктәре лә бар. Варикозды дауалауға комплекслы ҡараш һәм алдынғы технология клинирка эшмәкәрлегенең төп үҙенсәлеге.\nРафаэль Ғәлиәкбәров, йөрәк-ҡан тамырҙары хирургы, флеболог: “Процедура урындағы анестезия ярҙамында 20-30 минут эсендә скальпельһыҙ һәм яраһыҙ башҡарыла. Шул уҡ ваҡытта кәрәкле ҡан тамырын алыу өсөн даими УЗИ ҡулланыла. Беҙҙең клиникала был операция немец ҡоролмаларында үткәрелә”.\nЭшләү осоронда клиника табиптары күп кенә пациенттарға тулы тормош ҡайтырға яҙам иттә. Бөтә дауалау төрҙәренә гарантия бар.\nБашҡортостан халҡы сысҡан сире менән йышыраҡ ауырый башлаған\n11:15, 11 ноя\nБашҡортостанда табиптар төркөмө ауылдар һәм ҡалаларҙа халыҡты ҡабул итә\n11:16, 08 ноя\nӨфөнөң 13-сө клиник дауаханаһында «Һаҡсыл поликлиника» проекты ғәмәлгә ашырыла\n21:49, 01 ноя\nБашҡортостанда 900 меңгә яҡын кеше гриптан прививка эшләткән\n11:15, 31 окт\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Калининградта һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләре буйынса семинар-кәңәшмәлә ҡатнаша\n10:09, 30 окт


Боден күле өҫтөндәге һәләкәт — Башҡорт Википедияһы\nБоден күле өҫтөндәге һәләкәт — 2002 йылдың 1 июленән 2 июленә ҡаршы төндә булған авиация һәләкәте. Башҡортостан авиалинияларынының 2937-се рейсындағы Ту-154М самолёты, DHL-дың 611-се рейсындағы Боинг 747 менән бәрелешә. Бәрелеш һауала Юберлинген ҡалаһы янындағы Боден күле тапҡырында була. Бөтәһе 71 кеше — Боинг бортындағы 2 (ике пилот) һәм Ту самолетындағы 69 кеше һәләк була, шуларҙың 52-һе — балалар.\nБоден күле өҫтөндәге һәләкәт 2002 йылдың 1 июле\nБәрелештең компьютерҙа эшләнгән реконструкцияһы\n1 июль 2002 йыл\nБАЛ Башҡортостан авиалиниялары\nBoeing 757-200 йөк самолеты\n1 Самолёттар тураһында белешмә\n2 Ваҡиғалар барышы\n2.1 Элгәрге шарттар\n2.3 Һөйләшеүҙәрҙең сиселмәһе\n4 Һләкәттең эҙемтәләре\n4.1 Авиадиспетчерҙы үлтереү\n4.2 Граждан суд процестары\n4.3 «Skyguide» эше буйынса суд процестары\n6 Мәҙәниәттә сағылышы\nСамолёттар тураһында белешмәҮҙгәртергә\nҺәләкәткә осраған самолёт 1999 йылда (Shaheen Air International'да эшләгән сағында)\nТу-154М (теркәү номеры RA-85816, завод номеры 95А1006, серия номеры 1006) Куйбышев авиация етештереү берекмәһе (КуАПО) тарафынан 8 августа 1995 йылдың 8 авгусында эшләп сығарыла. Шул уҡ көндө авиакомпании «Башҡортостан авиалиниялары (БАЛ)» авиакомпанияһына тапшырыла. Transeuropean Airlines (25.11.1998—6.09.1999) һәм Shaheen Air International (6.09.1999—15.01.2002) авиакомпанияларына лизингҡа бирелә. Рыбинск моторҙар эшләү заводының өс ике контурлы Д-30КУ|Д-30КУ-154-II турбореактив двигателе менән йыһазландырылған була. Һәләкәт көнөнә ҡарата 10 788 сәғәт осҡан.\nBTC 2937 рейсы экипажының составы түбәндәгесә була:\nҺауа судноһының командиры (русса Командир воздушного судна ҡыҫҡартмаһы — КВС) — 52 йәшлек Александр Михайлович Гросс. 1-се класлы пилот, «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһында 10 йыл да 8 ай (1991 йылдың 10 октябренән) эшләй. Ту-154 командиры вазифаһында — 2001 йылдың 25 майынан (шуға тиклем был суднола икенсе пилот була). 12 070 сәғәт осошта була, шуның 4918-е — Ту-154-тә (2050-һе — КВС сифатында).\nИкенсе пилот — 41 йәшлек Морат Әхәт улы Итҡолов. 1-се класлы пилот, «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһында 17 йыл да 8 ай (1984 йылдың 1 ноябренән) эшләй. Ту-154-тең икенсе пилоты вазифаһында — 2001 йылдың 24 апреленән. 7884 сәғәт осошта була, шуның 4181-е — Ту-154-тә[* 1].\nШтурман — 51 йәшлек Сергей Геннадьевич Харлов. 1-се класлы штурман, «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһында 27 йыл да 9 ай (1974 йылдың 2 сентябренән) эшләй. Ту-154-тең штурманы вазифаһында — 1996 йылдың 12 авгусынан. 12 978 сәғәт осошта була, шуның 6421-е — Ту-154-тә.\nБортинженер — 37 йәшлек Олег Ирек улы Вәлиев. 1-се класлы бортинженер, «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһында 12 йыл да 6 ай (1990 йылдың 8 ғинуарынан) эшләй. Ту-154-тең бортинженеры вазифаһында — 1997 йылдың 25 апреленән. 4191 сәғәт осошта була, бөтәһе лә — Ту-154-тә.\nТикшереүсе — 40 йәшлек Олег Павлович Григорьев. 1-се класлы пилот, «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһында 16 йыл да 7 ай (1985 йылдың 21 ноябренән) эшләй. Ту-154-тең тикшереүсеһе вазифаһында — 2001 йылдың 8 июленән, Ту-154-тең командиры вазифаһында — 2002 йылдың 11 мартынан. 8500 сәғәттән ашыу осошта була, 4317-е — Ту-154-тә (2025-е — КВС сифатында)[* 2].\nСамолет салонында дүрт бортпроводник эшләй:\nОльга Александровна Багина, 45 йәш — өлкән бортпроводник. «Башҡортостан авиалиниялары»нда — 1979 йылдың 10 ноябренән. 11 546 сәғәт осошта була.\nГөлнара Альфред ҡыҙы Билалова, 35 йәш. «Башҡортостан авиалиниялары»нда — 1992 йылдың 21 ғинуарынан. 7467 сәғәт осошта була.\nТатьяна Николаевна Кулешова, 34 йәш. «Башҡортостан авиалиниялары»нда — 1991 йылдың 25 декабренән. 3787 сәғәт осошта була.\nАйсыуаҡ Йәркәй улы Яҡшыдәүләтов, 31 йәш. «Башҡортостан авиалиниялары»нда — 1994 йылдың 11 июленән. 3316 сәғәт осошта була.\nРәсәй 56 9 65\nБеларусь 4 0 4\nБөтәһе 60 9 69\nБортта пассажирҙар араһында «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһының өс вәкиле була:\n51 йәшлек Шамил Минвафа улы Рәхмәтуллин, авиакомпанияла 7 йыл да 9 ай эшләгән (1994 йылдың 21 сентябренән).\n44 йәшлек Юрий Михайлович Пензин, авиатехник, авиакомпанияла 22 йыл да 7 ай эшләгән (1979 йылдың 10 ноябренән).\nАртём Гусев, авиакомпанияның рейсты оҙатып барған флайт-менеджеры.\nСамолёт бортында бөтәһе 69 кеше була — 60 пассажир һәм 9 экипаж ағзаһы.\n1991 йылда һәләкәткә осраған самолёт (Zambia Airwaysта эшләгән сағында)\nBoeing 757-200PF (теркәү номеры A9C-DHL, завод номеры 24635, серия номеры 258) 1990 йылда эшләп сығарыла (беренсе осошон б/н N3502P һынау номеры аҫтында 12 ғинуарҙа яһай). Zambia Airways (1990 йылдың 18 октябренән 1993 йылдың 30 декабренә тиклем, борт 9J-AFO) һәм Gulf Air (1993 йылдың 30 декабренән 1996 йылдың 1 апреленә тиклем, борт VH-AWE) авиакомпаниялары тарафынан файҙаланыла. 1996 йылдың 1 апрелендә DHL авиакомпанияһы тарафынан һатып алына, унда өс тапҡыр борт номерын алмаштыра — VH-AWE, OO-DLK и A9C-DHL. Ике контурлы турбовентиляторлы ике Rolls-Royce plc|Rolls-Royce RB211-535E4-37 двигателе менән йыһазландырылған. Авиакомпанияның иң иҫке самолёттарының береһе. Һәләкәт көнөнә 39 022 сәғәт осошта була.\nDHX 611 рейсының экипажы ике пилоттан тора:\nҺауа судноһының командиры (КВС) — 47 йәшлек Пол Филлипс (ингл. Paul Phillips), инглиз. DHL авиакомпанияһында 13 йыл эшләй (1989 йылдан). SA-227 һәм Boeing 767 самолёттарына идара итә. Boeing 757 командиры вазифаһында — 1991 йылдың 11 октябренән. 11 942 сәғәт осошта була, 4145-е — Boeing 757-лә.\nИкенсе пилот — 34 йәшлек Брент Кампиони (ингл. Brant Campioni), канадалы. DHL авиакомпанияһында 3 йыл эшләй (1999 йылдан). Boeing 757-нең икенсе пилоты вазифаһында — 2002 йылдың 22 мартынан. 6604 сәғәт осошта була, 176-һы — Boeing 757-лә.\nRA-85816 борты булған Ту-154М BTC 2937 рейсы менән Мәскәүҙән Барселонаға йүнәлә. Бортта 9 экипаж ағзаһы һәм 60 пассажир, улар иҫәбендә Испанияға ялға осҡан 52 бала була. Балаларҙың күпселеге өсөн был сәфәр республика бюджеты иҫәбенә ЮНЕСКО эштәре буйынса Башҡортостан комитеты тарафынан ЮНЕСКО махсуслаштырылған мәктәбенең иң яҡшы уҡыусылары, төрлө олимпиадалар еңеүселәре өсөн дәртләндереү сараһы булараҡ ойошторола. Өлкән класс уҡыусыларының күбеһе дәүләт хеҙмәткәрҙәренең һәм эре уҡыу йорттарының, производстволарҙың етәкселәре балалары була. Һәләк булған Юлиә Суфиянованың атаһы (Суфиянов Рим Мөхәмәткәрим улы) ЮНЕСКО эштәре буйынса Башҡортостан комитетының башлығы була.\nТөркөм үҙенең рейсына һуңлай. «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһы, сәфәр менән шөғөлләнгән туристик фирмаларҙың үтенесе буйынса, тиҙ арала өҫтәмә рейс ойоштора. Һуңлаған башҡа пассажирҙарға ла шунда ултырырға тәҡдим ителә, рейсҡа бөтәһе 8 билет һатыла.\nA9C-DHL борты булған Boeing 757-200PF Бахрейндан, Бергамоға (Италия) һуғылып, Брюсселгә (Бельгия) DHX 611 йөклө рейсын башҡара.\nBTC 2937 рейсы Мәскәүҙән 18:48 сәғәттә ҡуҙғала[* 3].\nDHX 611 рейсы Бергамонан 21:06 сәғәттә ҡуҙғала.\nБәрелештең һыҙмаһы (BFU)\nBTC 2937 (аҡ һыҙыҡ) һәм DHX 611 (һары һыҙыҡ) рейстарының осоу һыҙмаһы\nҠалып:Выносная линия2 Ҡалып:Выносная линия2\nИке самолёт та Германия территорияһы өҫтөндә булыуға ҡарамаҫтан, һауалағы хәрәкәткә идара итеү был урында Швейцарияның шәхси компанияһы «Skyguide» тарафынан башҡарыла. Цюрихта урынлашҡан диспетчер үҙәгендә төнгө сменала ике генә авиадиспетчер эшләй. Бәрелеш булырҙан саҡ ҡына элегерәк диспетчерҙарҙың береһе тәнәфескә сыға; дежурҙа, бер юлы ике терминалда эшләп, 34 йәшлек диспетчер Петер Нильсен (нем. Peter Nielsen) һәм ассистентка ҡала.\nДиспетчер бүлмәһендәге ҡорамалдарҙың бер өлөшө һүнек була, һәм Нильсен бер үк FL360 (11 000 метр) эшелонындағы ике самолёттың бер-береһенә бик хәүефле яҡынлашҡанын һуң ғына күреп ҡала. Уларҙың курсы киҫешерҙән бер минуттан да әҙерәк ваҡыт ҡалғанда ул, хәлде төҙәтергә тырышып, 2937-се рейс экипажына түбәнәйергә команда бирә.\nТу-154 пилоттары был мәлгә әле һулдан яҡынлашҡан «Боинг»ты күрмәй, ләкин уның менән аймылышыу манёврын эшләүгә әҙер була. Шунлыҡтан улар диспетчерҙың түбәнәйергә ҡушҡан командаһы әйтелеп бөтөр-бөтмәҫ уны үтәргә керешә. Әммә уның артынса уҡ кабинала һауала хәүефле яҡынлашыуҙарҙы автоматик иҫкәртеү системаһының (TCAS) үргә күтәрелеү кәрәклеге тураһындағы командаһы яңғырай. Бер үк ваҡытта 611-се рейс пилоттары ошондай уҡ системанын түбәнәйергә ҡушҡан командаһын ала.\n2937-се рейс экипажы ағзаларының береһе (икенсе пилот Итҡолов) башҡаларҙың иғтибарын TCAS командаһына йәлеп итә, уға диспетчерҙың түбәнәйергә команду биреүе тураһында әйтәләр. Ошо арҡала бер кем дә команданың алыныуын раҫламай (ә самолёт түбәнләүен дауам итә). Бер нисә секундтан Нильсен команданы ҡабатлай, был юлы команда алыныуы кисекмәҫтән раҫлана. Шуның менән бергә диспетчер икенсе самолёт тураһында хата белешмә бирә, ул самолёт Ту-154-тән уңда тип белдерә. Артабан борт үҙяҙғыстарын сисеү 2937-се рейс пилоттарының ҡайһы берәүҙәренең ошо мәғлүмәт арҡаһында яңылышҡанын дәлилләй, улар, моғайын, TCAS экранында күренмәгән тағы бер самолёт бар, тип уйлағандыр. Ту-154 TCAS иҫкәртеүенә түгел, диспетчер күрһәтмәһенә ярашлы түбәнәйеүен дауам итә. Пилоттарҙың береһе лә диспетчерға алынған командаларҙың ҡапма-ҡаршылыҡлы булыуы тураһында хәбәр итмәй.\nШул уҡ ваҡытта 611-се рейс TCAS инструкцияһын үтәп түбәнәйә. Мөмкинлек сығыу менән пилоттар был хаҡта Нильсенға хәбәр итә. Диспетчер был мәлдә икенсе йышлыҡтағы башҡа самолёт бәйләнешкә сыҡҡанлығы арҡаһында хәбәрҙе ишетмәй.\nҺуңғы секундтарҙа ике самолёттың да пилоттары бер-береһен күрә һәм штурвалдарҙы тулыһынса бороп, бәрелеште булдырмаҫҡа тырыша, ләкин был ярҙам итмәй. 21:35:32 сәғәттә BTC 2937 һәм DHX 611 рейстары 10634 метр бейеклектә (FL350 эшелоны) тура мөйөш яһап тиерлек бәрелешә. «Боинг»тың вертикаль ҡойроҡ тотороҡландырғысы Ту-154-тең фюзеляжына һуға һәм уны урталайға бүлә. Ҡолап төшөп барғанда Ту-154 һауала дүрт өлөшкә бүленә, был өлөштәр Юберлинген эргәһенә һибелеп төшә. Тотороҡландырғыстан яҙған «Боинг» идараны юғалта һәм, төшөп барғанда ике двигателенән дә яҙып, 21:37 сәғәттә Ту-154-тән 7 километрҙа ергә бәрелә һәм тулыһынса емерелә. Ике самолёттың да бортындағы кешеләр (Ту-154-тәге 69 кеше һәм «Боинг»тағы 2 кеше) һәләк була. Ике лайнерҙың да ярсыҡтары торлаҡ йорттарҙың ихаталарына ла төшһә лә, ерҙә зыян күреүселәр булмай.\nҺәләкәт ҡорбандарының исемдәре яҙылған иҫтәлекле таҡтаташ\nAero Lloyd авиакомпанияһының Airbus A320 борты, Петер Нильсендың иғтибары уға күскән була\nҺәләкәт сәбәптәрен тикшереү менән Авиация ваҡиғаларын тикшереү буйынса немец федераль бюроһы ойошторған комиссия (BFU) шөғөлләнә ]] (нем. Bundesstelle Für Flugunfalluntersuchung).\nBFU-ның тикшереүҙе йомғаҡлау отчёты 2004 йылдың 1 майында баҫыла.\nОтчётҡа ярашлы, бәрелешеүҙең туранан-тура сәбәптәре түбәндәгеләр була:\nАвиадиспетчер самолёттар араһында хәүефһеҙ эшелонлашыуҙы тәьмин итә алмаған, Ту-154 самолеты экипажына түбәнәйергә ҡушҡан инструкция үтә һуң тапшырылған.\nТу-154 экипажы, һауа хәрәкәтенә идара итеү үҙәге күрһәтмәһенә ярашлы, түбәнәнәйә башлай һәм, TCAS-тың күтәрелергә тигән бойороғо алынһа ла, түбәнәйеүҙе дауам итә. Шулай итеп, TCAS-RA талабына ҡапма-ҡаршы манёвр яһала.\nКомиссия шуларҙы ла билдәләй:\nACAS/TCAS-тың авиация мөхитенә интеграцияланыуы тулы булмаған һәм бөтә критерийҙар буйынса етештереүсе ниәтенә тап килеп бөтмәгән. CAS/TCAS эшен көйләүсе ИКАО инструкциялары, TCAS етештереүсеһенең эксплуатациялау буйынса инструкцияһы һәм дәүләттәрҙең авиаташыусылары ҡулланма итеп алған документтар стандартлаштырылмаған, тулы түгел һәм өлөшләтә бер-береһенә ҡаршы килә.\nҺауа хәрәкәтенә идара итеү хеҙмәте персоналдың етерлек һанда булыуын тәьмин итмәгән һәм төнгө сменала уның етешмәүе менән ризалашҡан.\nҺауа хәрәкәтенә идара итеү хеҙмәте бер нисә йыл буйы төнгө сменала хеҙмәттәше ял иткәндә һауа хәрәкәтенә бер генә диспетчер идара итеүе менән килешкән һәм хәлде төҙәтеү буйынса сара күрмәгән.\nБынан тыш, отчётта «Skyguide» етәкселегенең һәм Халыҡ-ара граждандар авиацияһы ойошмаһының (ИКАО) хаталары билдәләнә.\nБәрелеш төнөндә диспетчерға самолёттарҙың яҡынлашыу хәүефен белдерә торған ҡорамал техник хеҙмәтләндереүгә һүндерелгән була. Шулай уҡ телефон бәйләнеше лә һүндерелгән була, ә дублер телефон линияһы боҙоҡ булып сыға. Ошо арҡала Нильсен кәрәк ваҡытта Фридрихсһафен аэропорты менән бәйләнешкә инеп, уларҙан Aero Lloyd авиакомпанияһының тотҡарланған Airbus A320 (AEF 1135-се рейс) самолёты менән эш итеүен һорай алмай һәм икенсе терминал буйынса уны ла күҙәтеү мәшғүл була. Шулай уҡ телефон бәйләнешенең һүндерелгәнлеге арҡаһында Карлсруэ һауа хәрәкәтенә идара итеү үҙәге диспетчеры, ике самолёттың хәүефле яҡынлашыуын күрһә лә һәм «Skyguide» үҙәге менән 11 тапҡыр бюәйләнешкә инергә тырышып ҡараһа ла, был хаҡта Нильсенға хәбәр итә алмай.\nОшо һәләкәткә тиклем, 2001 йылдың 31 ғинуарында, Японияның Суруга ҡултығы өҫтөндә McDonnell Douglas DC-10 экипажы — TCAS бойороҡтарына ярашлы, ә Boeing 747 экипажы уларға ҡаршы манёврҙар яһауы арҡаһында оҡшаш инцидент була. Әммә тейешле аңлатмалар тик һәләкәттән һуң ғына баҫып сығарыла.\n«Skyguide» офисында һәләкәт ҡорбандарына һәм диспетчер Петер Нильсенға мемориал\n2004 йылдың 24 февралендә авиадиспетчер Петер Нильсен үҙ йортоноң тупһаһында үлтерелә. Үлтереүҙә шик аҫтына ҡуйылған 46 йәшлек Виталий Константинович Калоев ҡулға алына, ул һәләкәттә ҡатыны Светлана (44 йәш) менән ике балаһын — ҡыҙы Диананы (4 йәш) һәм улы Костяны (10 йәш) юғалтҡан була. Калоев белдереүенсә, ул Нильсенға балаларының фотоларын күрһәткән һәм Нильсендың булған ҡаза өсөн ғәфү үтенеүен теләгән. Нильсен Калоевтың ҡулына һуғып, фотоларҙы бәреп төшөргән. Виталий Калоевтың һүҙҙәренә ҡарағанда, ул артабан нимә булғанын хәтерләмәй — Калоев үлтереүҙә ғәйебен танымай (әммә инҡар ҙа итмәй). Калоев немец телен белмәй. 2005 йылдың 26 октябрендә ул үлтереүҙә ғәйепле тип табыла һәм уны һигеҙ йылға иректән мәхрүм итеү тураһында хөкөм ҡарары сығарыла.\n2006 йылдың 25 ноябрендә Швейцарияның апелляция суды Калоевтың эшен ҡайтанан ҡарау тураһында ҡарар ҡабул итә. Суд Рәсәй гражданына сығарылған хөкөм ҡарарын юҡҡа сығарыуҙан баш тарта, ләкин апелляция ялыуының 8 йылға иректән мәхрүм итеүҙең үтә ҙур мөҙҙәт булыуы тураһындағы пункты менән килешә. 2007 йылдың 3 июлендә Цюрих кантонының юғары инстанция суды, Виталий Калоевтың авиаһәләкәттә ҡатыны менән ике балаһын юғалтыу сәбәпле иҫ-аҡыл теүәллеге сикле булыуын иҫәпкә алып, иректән мәхрүм булыу мөҙҙәтен 8 йыл урынына 5 йыл да 3 айға ҡалдыра. Был ҡарар Калоевҡа мөҙҙәтенән алда иреккә сығыу хоҡуғын бирә, ләкин был хоҡуҡ өҫтөнән прокурор Ульрих Ведер ялыу бирә.\n2007 йылдың 12 ноябрендә, прокурор протесы ҡаралғандан һуң, Виталий Калоев мөҙҙәтенән алда иреккә сығарыла һәм Рәсәйгә ҡайта. Осетияла уны яҡташтары дәррәү шатланып ҡаршы ала һәм 2008 йылдың ғинуарынан ул Төньяҡ Осетияның төҙөлөш һәм архитектура министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.\nГраждан суд процестарыҮҙгәртергә\n2005 йылда «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһы «Skyguide» диспетчер компанияһын, бер йылдан, һауа хәрәкәте хәүефһеҙлеге нормаларының тейешенсә үтәлеүен тәьмин итмәүҙә ғәйепләп, Германия Федератив Республикаһын да судҡа бирә. Емерелгән самолёт өсөн компенсация суммаһы 2,6 млн евро тәшкил итә. 2006 йылдың 27 июлендә Конштанц район суды булған хәл өсөн Германия Федератив Республикаһы тулыһынса яуаплы тип таба, сөнки Германияның өҫтөндәге һауа хәрәкәтен контролләүҙе сит илдең (Швейцария) шәхси компанияһына тапшырып ҡуйыу законһыҙ булып тора, тимәк, «Skyguide» менән төҙөлгән договорҙар ҙа ғәмәлдә була алмай. Германияның төп законына ярашлы, дәүләттең һауа хәрәкәтенә контролде тәьмин итеү был дәүләттең власть органдарының айырып алғыһыҙ бурысы булып тора. Судҡа ярашлы, Германия «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһына компенсация түләргә тейеш. Судтың был ҡарары өҫтөнән Германия хөкүмәте дәғүә бирә. 2013 йылда «Башҡортостан авиалиниялары» менән Германия араһындағы бәхәс судһыҙ ғына көйләнә, Карлсруэла юғары өлкә судында барған суд тикшереүе туҡтатыла.\n2004 йылға тиклем Швейцарияның «Winterthur» страховкалау компанияһы «Skyguide» компанияһының страховка түләүҙәрен түләп бөтә. Страховка күләме тураһында мәғлүмәт таратыу тыйыла. 150 000 долларға тиклемге компенсация суммаһы BTC 2937 рейсының 41 ҡорбанының туғандарына таратыла, улар компания тәҡдименә (юридик яуаплылыҡты танымайынса матди ярҙам алыу) ризалаша. Ҡалған 30 ҡорбандың туғандары был тәҡдим менән ризалашмай һәм хоҡуҡтарын суд тәртибендә яҡларға ҡарар итә. 2009 йылдың 29 ғинуарында Барселонаның (Испания, килеү аэропорты булараҡ) апелляция суды «Башҡортостан авиалиниялары» һәләк булғандарҙың ғаиләләренә һәр ҡорбан иҫәбенә 20 400 АҠШ доллары күләмендә компенсация түләргә тейеш тип ҡарар сығара. 2011 йылдың майында Швейцарияның Федераль суды авиаһәләкәт ҡорбандарының туғандарына түләнгән компенсация күләмен арттырыу талабын ҡуйған апелляцияны кире ҡаға һәм компенсацияның максималь күләме бер ҡорбанға 33 000 швейцар франкы тәшкил итә тип ҡарар сығара.\n2005 йылда «Winterthur» страховкалау компанияһы, һәләкәт өсөн Рәсәй пилоттарының да өлөшләтә ғәйепле булыуына нигеҙләнеп, «Башҡортостан авиалиниялары» авиакомпанияһынан DHX 611 рейсы экипажының туғандарына түләнгән страховка түләүҙәренең 60 процентын, йәғни 2,5 миллион евроны, ҡаплауҙы талап итеп, судҡа дәғүә бирә. 2008 йылдың 18 сентябрендә Конштанц ҡалаһының район суды был дәғүәне кире ҡаға.\n«Skyguide» эше буйынса суд процестарыҮҙгәртергә\n2006 йылдың майында «Skyguide» компанияһының һигеҙ хеҙмәткәрен ғәйепләгән суд процесы башлана. Хәл иткес ҡарар 2007 йылдың сентябрендә сығарыла. «Skyguide»тың дүрт менеджеры һаҡһыҙлыҡ буйынса үлтереүҙә ғәйепле тип табыла. Уларҙың өсөһө шартлы рәүештә иректән мәхрүм ителә, береһенә штраф һалына. Ҡалған дүрт ғәйепләнеүсе аҡлана.\n«Өҙөлгән ынйы мәрйен» мемориалы\nФайл:Мемориал погибшим в авиакатастрофе над Боденским озером.JPG\nМемориал жертвам катастрофы на Южном кладбище Уфы\nЮберлинген эргәһендә авиаһәләкәт урынына «Өҙөлгән ынйы мәрйен» мемориалы ҡуйылған (нем. «Die zerrissene Perlenkette»). Уның нигеҙенә Диана Калоеваның фажиғә урынында табылған ынйы мәрйене ята.\nЦюрихтың бәрелешкән самолёттарға идара итеү атҡарылған диспетчерлыҡ пунктында хәҙер һәр ваҡыт тере рауза сәскәһе тора.\n2937-се рейстың бөтә пассажирҙары ла тиерлек һәм экипаж ағзалары Өфөнөң Көньяҡ зыяратында йәнәш ҡәберҙәргә ерләнгән (ҡәберҙәр, һәләк булғандар самолётта нисек ултырһалар, шулай теҙелгән). Зыяратта улар иҫтәлегенә мемориал асылған.\nБоден күле өҫтөндәге авиаһәләкәт «National Geographic Channel» телеканалының Авиаһәләкәттәрҙе тикшереү һәм Һәләкәткә тиклемге секундтар (икеһендә лә Һауалағы бәрелеш тип аталған серия) тигән ике документаль сериалында күрһәтелә.\n2005 йылда документаль фильм сыға «Боден ҡапҡаны. Күл өҫтөндәге үлем» («Единая Медиа Группа» «Телеканал Россия» дәүләт телерадиокомпанияһы заказы буйынса төшөрә).\n2012 йылда Башҡортостан юлдаш телевидениеһы каналында «Күл буйындағы йорт» тигән документаль фильм күрһәтелә (режиссёры Гөлназ Ғәлимуллина).\nАвиаһәләкәт ваҡиғаһы «Төнгө осош — Юберлинген өҫтөндәге һәләкәт» немец-швейцар телефильмы (нем. Flug In Die Nacht — Das Unglück Von Überlingen) (2009), «10 секунд» тигән немец фильмы (нем. 10 Sekunden) (2008)һәм «Отрыв» (2007) тигән Рәсәй фильмы нигеҙенә һалынған.\nТВ3 телеканалында «X-версиялар. Шау-шыулы эштәр» документаль сериалында «Тәғәйенләнеш пункты: Боден күле» серияһында һәләкәт күрһәтелә.\nҺәләкәт тураһында И. А. Муромовтың «100 великих авиакатастроф» китабында Столкновение Ту-154М и «Боинга-757» над Германией тигән бүлектә телгә алына.\n2017 йылдың 7 апрелендә АҠШ-та «Последствия» тигән нәфис фильм сыға, ул Боден күле өҫтөндә булған һәләкәт һәм авиадиспетчерҙы үлтереү ваҡиғаларына нигеҙләнә. Виталий Калоев ролен (фильмда уға Роман Мельник тигән исем бирелгән) Арнольд Шварценеггер башҡара.\n↑ Был рейста ул, пилоттар кабинаһында булһа ла, формаль рәүештә бер вазифа ла башҡармай\n↑ Ғәмәлдә нәҡ ул BTC 2937 рейсының командиры була, икенсе пилот урынында ултыра һәм КВС Александр Гросстың эшен күҙәтә\n↑ Бында һәм артабан Бөтә донъя координацияланған ваҡыты — UTC ҡулланыла\n↑ Известия.Ру Пилоты Ту-154 не успели отдохнуть перед рейсом (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 декабрь 2012. 2 июля 2010 тикшерелгән.\n↑ Список погибших пассажиров и экипажа рейса 2937 "Ту-154" авиакомпании "Башкирские авиалинии"\n↑ A9C-DHL DHL International Boeing 757-200PF — cn 24635 / 258\n↑ DHL Airways A9C-DHL (Boeing 757 — MSN 24635) (Ex 9J-AFO OO-DLK VH-AWE)\n↑ Новости NEWSru.com :: В небе Германии столкнулись Ту-154 и Boeing 757: 71 человек погиб. Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 ғинуар 2013. 7 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ Һәләкәткә тарыған Ту-154-тә Белоруссияның дүрт гражданы була. Lenta.ru (4 июля 2002). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 февраль 2012. 14 август 2010 тикшерелгән.\n↑ Калоев просит прощения у детей убитого диспетчера Sky Guide\n↑ РосБизнесКонсалтинг 2015 йылдың 16 апрель көнөндә архивланған.\n↑ Stuttgarter Nachrichten: Gericht weist Klage ab 2009 йылдың 2 август көнөндә архивланған.\n↑ Начинается суд над сотрудниками Skyguide (рус.). © BBC MMVII (2007/05/15 05:11:35 GMT). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 февраль 2012. 24 мая 2007 тикшерелгән.\n↑ X-версии. Громкие дела — Пункт назначения: Боденское озеро на YouTube\nПриложения 2, 4 - 10 к отчёту (нем.)\nОкончательный отчёт расследования BFU (инг.)\nПриложения 1 и 3 к отчёту (инг.)\nПриложения 2, 4 - 10 к отчёту (инг.)\nACAS II bulletin from Eurocontrol: Follow the RA! (инг.)\nACAS guiding material: CAP 579 2006 йылдың 28 сентябрь көнөндә архивланған. (инг.) (PDF)\nҠалып:Авиационные происшествия 2002 года Ҡалып:Расследования авиакатастроф\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Боден_күле_өҫтөндәге_һәләкәт&oldid=1066308 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 август 2021 в 20:26\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:26 30 август 2021 үҙгәртелгән.


Материалы за 21.04.2017 » Табын\nСәхнәлә - тормош үҙе\nРайоныбыҙҙың халыҡ театрҙары быйыл да тамашасыларҙы яңы спектаклдәр менән һөйөндөрҙө.\nБөрйән ҡорто ҡотҡарырмы?\n21 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт\nҺуңғы 15-20 йылда көньяҡ төргә ҡараған ҡорттарҙың контролһеҙ күпләп индерелеүе беҙҙең ҡорттарҙың ҡиммәтле үҙенсәлекле сифаттарын юғалтыуға булышлыҡ итте.\nЙәш модельерҙар байрамы\nБына 12 йыл инде Балалар ижады үҙәге һәләтле, ижади ҡарашлы йәш кейем тегеүселәрҙе үҙенә йыя. Ә улар оҫта етәкселәре ҡул аҫтында ҡыҙыҡлы, үҙенсәлекле, бер кемде лә ҡабатламаған костюмдар ижад итә. Быйыл "Һәләтле балалар” район конкурсының "Йәш модельер” номинацияһы яҙғы каникул осоронда, 31 мартта үтте. Йәш оҫталарҙы Красноусолдағы 1-се урта мәктәптең ултырыштар залы үҙендә ихлас ҡабул итте.\nАшҡынма, ғүмер, туҡта саҡ ҡына, Күпте кисергән халҡың хаҡына\nЕтемлек – кеше тәҡдиренә яҙған иң әрнеүле, тетрәндергес, әсе яҙмыш ул. Һүҙҙәрен мәҡәләмә исем итеп ҡуйған йырҙы йөрәктәргә үтерлек итеп башҡарыусы йәш, талантлы йырсыбыҙ Радик Юлъяҡшиндың өләсәһе Мәлиха, заманында районда күренекле етәксе булған Ғөбәй Юлъяҡшиндың ҡыҙы, кесе йәшенән етем ҡалып, өләсәһе Зөләйха ҡулында үҫә.


Өлкән быуынға ҡарата ҙур мөхәббәт һәм ихтирам | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n27 ноября 2019 — 20:09 ГТРК «Башкортостан»\nКушнаренко районының Шәрип ауылында урындағы эшҡыуар үҙ аҡсаһына оло йәштәгеләр һәм инвалидтар йортон тергеҙгән. Дүрт йыл элек ремонтҡа ябылған бина яңынан ишектәрен асты. Ә йортта тәрбиәләнеүселәр республика бюджеты иҫәбенә ҡараласаҡ.\nМөхәббәткә кәртәләр ҙә, йәш сикләүҙәре лә юҡ, тигәндәй Нина Дмитриевна менән Александр Викторович ҡарттар йортонда бер-береһен осратып ғашиҡ булған. Әммә быға тиклем улар айырым торһалар, хәҙер учреждениелағы ремонттан һуң һөйгән йәрҙәргә бер дөйөм бүлмә биргәндәр. Хәҙер ғашиҡтар туй үткәрергә уйлайҙар. Реконструкциянан һуң оло йәштәгеләр һәм инвалидттар йортона кире ҡайтыусылар бихисап. Сөнки бина ныҡ таушалғанға күрә дүрт йыл элек учреждениены япҡандар. Ә ремонтҡа аҡса булмаған. Шул саҡта проблема тураһында өлкән быуынға ихтирам һәм ҙур мөхәббәт менән ҡараған Айгөл Фәйзуллина белеп ҡала. Урындағы эшҡыуарҙар һәм яҡындарының ярҙамы менән ул 5 миллион һум йыйып, пансионатты тергеҙә.\nПансионатта мөхит өйҙәге кеүек йылы, яҡты. Тәрбиәләнеүселәр бергәләп йырлайҙар, бейейҙәр, уйнайҙар, физик күнегеүҙәр менән шөғөлләнәләр. Барлыҡ хеҙмәткәрҙәрҙе директор шәхсән үҙе һайлап алған. Төп талап – өлкән йәштәгеләргә йылы мөнәсәббәт, иғтибар һәм ихтирам. Әле йортта 19 кеше йәшәй. Учреждение йәмғеһе 40 тәрбиәләнеүсегә иҫәпләнгән. Шуларҙың унауһы коммерция нигеҙендә, ә ҡалғандары республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы менән килешеү сиктәрендә дәүләт бюджеты иҫәбенә ҡарала.\nУчреждениеның медицина эшмәкәрлеген тормошҡа ашырыу буйынса лицензияһы ла бар. Шуға инвалидтар һәм психик ауырыуҙар менән яфаланғандарға бында профессиональ ярҙам күрһәтелә. Массаж, уколдар һалыу һәм башҡа дауаланыу процедуралары үтергә мөмкин. Шулай уҡ, киләсәктә был биләмәлә көндөҙгө станционар төҙөргә планлаштыралар.


Алабуға районы — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Алабуға (мәғәнәләр).\nурыҫтар, татарҙар, мариҙар\nАлабуға районы (татар. Алабуга районы) — Татарстандағы муниципаль район, 1930 йылдың 10 авгусында ойошторолған. Административ үҙәге — Алабуға ҡалаһы. Майҙаны 1362,1 км².\n10 785 ↘10 489 ↘10 486 ↗10 555 ↗80 742 ↗81 392 ↗81 632\n↗81 797 ↗82 616 ↗83 666 ↗83 698 ↗84 727 ↗85 162\nУрыҫтар — 51,7 %, татарҙар — 42,6 %, мариҙар — 1,2 %.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Алабуға_районы&oldid=584405 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:19 17 март 2016 үҙгәртелгән.


2 Сентябрь 2019, 15:55\nЙылайыр районы Ҡашҡар ауылы ҡыҙы Рәсимәнең уҡытыусылыҡ һәләте әле ул мәктәптә уҡып йөрөгән йылдарҙа уҡ төҫмөрләнә. Шуға күрә, 1990 йылда 9-сы класты тамамлау менән, уҡытыусыларының кәңәшен тотоп, Сибай педагогия училищеһының башланғыс кластар уҡытыусыларын әҙерләү бүлегенә уҡырға инә.\nУчилищела уҡыу йылдары үҙенә күрә бер тормош мәктәбе була, сөнки оҙайлы ваҡытҡа тыуған ауылың, ата-әсәйеңдән айырылып торорға, студент тормошона башкөллө сумырға тура килә. Ныҡышмал, тырыш, маҡсатына ирешеүсән ҡыҙ уҡыуҙа ла,йәмәғәт эштәрендә лә һынатмай. 1994 йылда ҡулына диплом алған йәш белгес йүнәлтмә буйынса үҙ районының Мәҡсүт башланғыс мәктәбендә хеҙмәт юлын башлай. Тәүге йылдарҙа уҡ үҙен ысын уҡытыусы итеп таныта. Райондың башланғыс класс уҡытыусылары өсөн үткәрелгән семинарҙа үҙен юғары кимәлдә күрһәтә алыусы йәш уҡытыусы район мәғариф бүлеге методисы Әлфиә Дәүләтша ҡыҙынан Йылайыр урта мәктәбенә саҡырыу ала.\n—Йылайырҙа беренсе башҡорт класын булдырыусы мин булдым.Уҡытыусылары декрет ялына киткәс, бер юлы 2-4-се кластарҙы уҡытырға тура килде. Ауыр булһа ла,үҙ өҫтөмә алған яуаплылыҡты атҡарып сыға алдым,—тип иҫкә ала ул йылдарҙы Рәсимә Мир ҡыҙы. 2007 йылда Ш. Бабич исемендәге гимназия хеҙмәткәре булып китә.\nМәғариф өлкәһендә эшләүенә быйыл инде 25 йыл. Мөғәлимә уҡыусыларына төрлө\nяҡлап үҫешергә ярҙам итә. Улар сәнғәт мәктәбендә, спорт секциялярында шөғөлләнә.\n—Бейеү һәм спорт менән шөғөлләнеү баланы теүәллеккә өйрәтә, уларҙа ихтыяр көсө, үҙ-үҙенә ышаныс тәрбиләй,—ти уҡытыусы, эшенә мөкиббән бирелеүен күрһәтеп. Ата-әсәләр Башҡортостан һәм Бөтә Рәсәй кимәлендә үткәрелгән конкурстарҙа әүҙем ҡатнашып, призлы урындар яулаусы балаларының уңыштары өсөн Рәсимә Мир ҡыҙына сикһеҙ рәхмәтле.\nРәсимә Мир ҡыҙы ғаиләһе менән дә бәхетле: тормош юлдашы Юнир Юлай улы Тусалин менән матур итеп ғаилә ҡороп, йорт һалып, үҙҙәре өлгөһөндә ике ул тәрбиәләйҙәр. Мөнир улдары Өфө ҡалаһында программист һөнәрен үҙләштерһә, бәләкәйе 3 йәшлек Илмир—балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүсеһе.


Башҡортостанда нисек fashion-проекттар булдырырға?\n13 Февраль 2018, 23:30\nРеспубликабыҙҙа фэшн-проекттар (бүтән проекттар өсөн дә) булдырыу өсөн мөмкинлектәр бик күп. Тормошҡа ашырлыҡ һәм еңел!\nСанкт-Петербургтан Өфөгә күсеп ҡайтҡас, “текә” башҡорт (тап башҡорт!) fashion-проекттарының булмауын аңланым, уларҙың юл башлап торған ғына сағы ине. Ысынлап ҡыҙыҡ һәм әһәмиәтле берәй нәмә эшләр өсөн иң тәү сиратта лайыҡлы команда кәрәклеге асыҡланды. Мин шулай эшләнем дә. Ҡыҫҡаһы, Өфөлә фэшн-проект булдырыу йәһәтенән ҡайһы бер кейс һәм инсайттарым менән бүлешкем килә.\nӘлеге мәлдә үҙемдең командам менән баш ҡалабыҙҙа бер нисә fashion-проект эшләп өлгөрҙөм дә инде. Барлыҡ эштәрем дә йәмғиәт мәнфәғәте өсөн һәм күңел биреп башҡарылды. Шулай итеп, теләһә ниндәй идеяны бойомға ашырыу өсөн бер нисә кәңәш.\n1. ИДЕЯ. Кешеләргә нимә бирергә теләйһегеҙ, үҙегеҙҙең проектығыҙ менән нисек ярҙам итә алаһығыҙ – тәү сиратта ошоно аңларға кәрәк. Мәҫәлән, минең төп һәм мөһим миссиям – донъяны тағы ла матурыраҡ итеү. Артабан үҙегеҙгә «Быны нисек башҡарырға?» тигән һорау ҡуяһығыҙ. Шәхсән үҙем өсөн яуап асыҡ – кейемдәр уйлап сығарам, мини-коллекциялар тегәм, фотопроекттар эшләйем. Бер кешене булһа ла илһамландырһағыҙ – маҡсатығыҙға өлгәштегеҙ, тигән һүҙ. Әлегә һөҙөмтә түгел, эш барышы мөһим. Ә һөҙөмтә оҙаҡ көттөрмәҫ. Әгәр төп миссия һәм маҡсатығыҙҙы аңлаһағыҙ, идеяғыҙҙы тормошҡа ашырырға ғына ҡала. Хәҙерге мөмкинлектәр заманында барыһы ла килеп сығасаҡ. Фэшн-проекттарға ғына түгел, йәшәйешебеҙҙең бөтөн өлкәһенә лә ҡағыла был.\n2. КОМАНДА. Һеҙгә үҙегеҙҙең команда кәрәк. Тап үҙегеҙҙеке – бөтәһе лә бер тулҡында булһын. (Мәҫәлән, шәхсән үҙем донъяны бүтәнсә күргәндәр менән эшләй алмайым.) Яңғыҙыңа фотосессия эшләү йәки коллекция булдырыу мөмкин түгел.\nТап килгән кешеләрҙе нисек эҙләргә? Бергәләп эшләп ҡарарға. Тиҙ арала команда тупланмаҫҡа ла мөмкин. Эшләп ҡарап, хаталар аша күп нәмәне аңларға була. Шуға ла социаль селтәрҙәр аша белдереү бирергә, эҙләнергә, бергә нимәлер эшләп ҡарарға кәңәш итер инем. Эш барышында бөтәһенә лә ҡулай булһын. Кемдер портфолио эшләр өсөн риза була, кемгәлер аҡса кәрәк, тигәндәй. Аңлашылмаусанлыҡтар килеп сыҡмаһын өсөн, был хаҡта алдан һөйләшеп килешеү зарур. Баштан уҡ кемдер нимәһе менәндер оҡшаманы икән, ул кеше менән эшләмәгеҙ. Был мөһим. Эш ыңғай барһын өсөн, бер-берегеҙҙе оҡшатыу кәрәк. Мәҫәлән, ул кеше мега-профессиональ фотограф булһа ла, уның менән уртаҡ тел тапманығыҙ икән, уны ебәрегеҙ – үҙ кешегеҙҙе табасаҡһығыҙ. Әгәр күңел тауышығыҙҙы тыңламаһағыҙ, ваҡытығыҙҙы һәм энергияғыҙҙы ғына сарыф итәсәкһегеҙ. Һөнәри йәһәттән генә түгел, тормошта ла иң мөһим мәлдәрҙең береһелер был тип фаразлайым.\nСоциаль селтәрҙә ниндәйҙер проект булдырыу өсөн команда эҙләйем тип анонс бирәһегеҙ;\nКандидаттарҙың портфолиоһы менән танышаһығыҙ, үҙегеҙҙең талаптарға тап килгәндәрен һайлап алаһығыҙ;\nҺөйләшеп килешәһегеҙ, планлаштыраһығыҙ, эштең асылына төшөндөрәһегеҙ;\nБөтәһе лә риза булһа, проектҡа бергәләп тотонаһығыҙ;\nКилешелгән булһа, бер-берегеҙҙе социаль селтәрҙәр аша рекламалайһығыҙ.\n3. Команда туплау тураһында аңлашылды. Хәҙер инде төп бурысыбыҙ – алға алған ПРОЕКТТЫ ТОРМОШҠА АШЫРЫУ. Бының өсөн командалағы һәр кем ҡулынан килгәндең бөтәһен эшләргә, тулыһынса ошо эшкә бирелергә тейеш. Эш барышында ваҡытығыҙҙы һәм энергияғыҙҙы йәлләмәгеҙ. Ғәжәп шәп нәмә булдырыуығыҙ хаҡында ла онотмағыҙ.\nТағы бер мөһим әйбер – проектығыҙҙы ғәмәлгә ашырыу, тупланыу өсөн бөтәһе өсөн дә уңайлы, килешелгән урын. Бергә булдырған тарихығыҙҙы яҙған аҡ ҡағыҙ кеүек ул. Шуға ла иғтибарҙан ситтә ҡалмаһын.\nИдея, команда һәм урын – барыһының да бер бөтөн (бер төҫтә, темала, тулҡында) булыуы шарт. “Текә” проект эшләйем тиһәгеҙ, тапалған урындар һайламағыҙ (мәҫәлән, фото төшөрөү урыны ғәҙәти студия, камин йә шыршы эргәһендә булмаһын). Киңерәк фекер йөрөтөп, тарихта бәләкәй генә булһа ла эҙ ҡалдырыуығыҙ хаҡында уйлап эш итеү фарыз. Күптәргә өлгө булырға тейешһегеҙ. Шуға ла һәр аҙымығыҙ (идеянан алып һөҙөмтәгә тиклем) мөһим. Тағы бер әһәмиәтле кәңәш – үҙ һөнәренең оҫталары менән эшләһәгеҙ, үкенмәҫһегеҙ. Тейешленән саҡ ҡына артығыраҡ аҡса түләп, яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшәсәкһегеҙ.\n4. ПРОЕКТ ӨСӨН ЯУАПЛЫ КЕШЕ ҺАЙЛАУ. Проектты тиҙ һәм сифатлы башҡарыу һәм барыһына ла эшләүе еңел булһын өсөн проекттың етәксеһе булырға тейеш. Ул бөтәһе өсөн дә яуаплы, идея биреүсе лә булырға мөмкин. Был вазифала Һеҙ (йәғни инициатор) була алаһығыҙ. Яуаплылыҡ тойғанда, маҡсатҡа ирешеү күпкә еңел.\nМәҡәләмде йомғаҡлап, шуны әйтер инем: республикабыҙҙа фэшн-проекттар (бүтән проекттар өсөн дә) булдырыу өсөн мөмкинлектәр бик күп. Тормошҡа ашырлыҡ һәм еңел! Иң мөһиме – ихтыяж бар. Үҙеңдең миссияңды, маҡсат һәм идеяңды аңлағанһың икән, тотонорға һәм эшләргә генә кәрәк. Йәнә бер ҡабатлайым – бер кешене генә илһамландырһағыҙ ҙа, күпкә өлгәштегеҙ тигән һүҙ. Юлдың еңел булмауы ла ихтимал, шулай ҙа алға ынтылыу мөһим – нимә өсөн барғаныбыҙ шунда ғына асыҡланасаҡ.


Ҡартайып та ауған солоҡ ҡарағайы... » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Ҡартайып та ауған солоҡ ҡарағайы...\nҠартайып та ауған солоҡ ҡарағайы... 20.06.2012 // Йәмғиәт\nЙәш саҡта “КамАЗ”-ға ултырып, Стәрленән ҡайтып киләбеҙ, Таҙлар ауылына еткәс, йәнәшәмдәге ир, машина тәҙрәһенән сыға яҙып, тирә-яҡты күҙәтеп килде лә, ҡайһылай матур тәбиғәт, тип һоҡланыуын белдерҙе. Нимәгә иҫе китте икән, тип аптырап ҡуйғайным. Баҡһаң, ошо йәмле мөхиттә тыуып үҫеп, уны көн дә күреп күҙ өйрәнгән, матурлыҡты тоя белмәйбеҙ. Ишембайҙан дуҫтарыбыҙ килһә лә, һауабыҙҙы һулап, ялан-тауҙарыбыҙҙы күҙәтеп туя алмай.\nАна-а-а, күрәһегеҙме урман ситендә ултырған ҡарағайҙы — унда солоҡ булған.\nҺораулы ҡарашымды күреп, ул һүҙен дауам итте:\n— Йәш ҡарағайҙың осон ҡырҡһаң, ул буйға түгел, арҡырыға үҫә. Солоҡ булдырыу өсөн ағастың башын махсус киҫеп ташлар булғандар. Бер йылды беҙгә танылған профессор килгәйне, уны ул ваҡытта ошо тауҙың аръяғында урынлашҡан умарталығыбыҙға алып килдем. Ҡартайып ауған ағасты күреп, был солоҡ ҡарағайы булған бит, тип күҙемде асты. Тимәк, солоҡсолоҡ беҙҙең төбәктәге башҡорттарға ла хас шөғөл булған...\nИбрай һәм Саҙалы ауылдары аралығындағы шау сәскәгә күмелгән ялан аша һуҙылған арба юлы тау итәгендәге урман ситендә өҙөлдө. Бейек ярҙан ҡасандыр шаулап- урғылып ағып ятҡан тау йылғаһы урынында әле тәрән соҡор. “Йылға” аша сығыуыбыҙға болонлоҡта теҙелеп ултырған аҡлы-күкле умарталар хасил булды. Алдыбыҙҙа пәйҙә булған өшәләк алдында умартасы кейемендәге 11–12 йәштәрҙәге малай ҡаршы алды.\n— Ә-ә-ә, атаһына ярҙамға Нияз килгән икән. Һаумы, улым! — Юлдашым, Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса Башҡортостан ғилми-тикшеренеү үҙәгенең Ейәнсура ғилми-тәжрибә станцияһы директоры Фуат Фәтҡулла улы Толомбаев, кескәй умартасы менән үҙ тиңе кеүек күреп ҡул биреп күреште. — Бына, умартасылар династияһының бер вәкиле. Уның ҡартатаһы ла оҫта умартасы. Ә атаһы Илшат Ҡыҙрасов беҙҙә 2005 йылдан бирле эшләй. Ярҙамсы ғына булып башлағайны, хәҙер үҙе был умарталыҡтың именлеге һәм уңышы өсөн яуап бирә. Бик яуаплы егет. Уға Күгәрсен ауылынан Илгиз Абдрахманов булышлыҡ итә. Әле аграр университет студенты Даян Әбизов уларҙың ҡулы аҫтында практика үтә.\nҺөйләшкән тауышҡа эшләп йөрөгән егеттәр беҙҙең эргәгә йыйылды. Директор улар менән үҙ эштәре тураһында әңгәмә ҡорған арала тирә-яҡҡа күҙ һалам. Ике бейек тау араһындағы аллы-гөллө сәскәле болондо бал ҡорттарынан бигерәк аҡ күбәләктәр һырып алған. Хәйерһеҙең, улар бит ҡоротҡостар. Ҡайһылай ҡоторғандар. Ҡарышлауыҡтары сыға башлаһа, Ғафури, Стәрлебаш райондарындағы һымаҡ, бар йәшеллеккә зыян килтерерҙәр инде...\nӨшәләк стеналарына буйҙан-буйға эленгән шешәләргә иғтибар итеүемде күргән егеттәр мыйыҡ аҫтынан ғына йылмайып ҡуйҙы.\n— Ҡайын һутын тултырып элһәң, һағыҙаҡ, иңкеш ише бал урлаусылар, шәрбәтле һутҡа ылығып, шешә эсенә тула. Күрәһегеҙме, башҡалар елкәһендә еңел генә йәшәргә өйрәнгән күпме “әрәмтамаҡ” бында, — тине улар.\n“Ейәнсура” станцияһы ҡарамағында биш умарталыҡ. Улар Саҙалы, Байдәүләт, Бикҡужа, Буранғол, Үрген ауылдарында урынлашҡан һәм ҡайҙа — ике, ҡайҙа өс кешене эш менән тәьмин иткән.\nЙүкә балы, билдәле булыуынса, ҙур һорау менән файҙалана. Шулай ҙа сәскә балының шифаһы ла баһалап бөткөһөҙ икәнен бал яратыусылар беләме икән?! Ә нәҙекәйбилдәр яратҡан сәскәләрҙең был яҡтарҙа төрлөлөгө! Фуат Фәтҡулла улы, әйтәйек, үҙе шул бал ҡорттарынан һис кәм түгел.\n— Йүкә сәскәһенән һуң ҡорттар бына ошо кәрешкәгә, аҡ, ҡыҙыл клеверға, ҡурай еләгенә, ер еләгенә, һөтлөкәйгә, урман ҡаҡыһына, йылға буйындағы айыу ҡурайына, бөтнөккә, дегәнәккә, унан ҡарабойҙайға, көнбағышҡа һәм тағы ла әллә күпме үләнгә күсә. Күрәһегеҙме, уларҙың барыһы ла ошо ерҙә үҫә. Тимәк, бал беҙҙең аяҡ аҫтында! Кешеләр уларҙы тапап йөрөһә лә, бал ҡорттары өсөн бар йәшеллек бөтмәҫ-төкәнмәҫ хазина бит ул. Ҡәҙерен генә белергә кәрәк, — тип лекция уҡып ташланы үҙе күптән умартасылыҡ менән шөғөлләнгән юлдашым.\nТәбиғәт ҡосағында йәшәгән умартасыларҙың күңеленә һәр үлән, һәр тереклек яҡын. Иртә яҙҙан умарталыҡ урынлашҡан Сәғер яланын бер инә ҡор үҙ итеп, оя ҡороп, йомортҡа баҫырға ултырғанлығы тураһында һөйләне егеттәр. Һәр нәмәне үҙ күҙең менән күрге килә бит — киттек ҡор янына. Тик... оя буш булып сыҡты. Себештәрен сығарып, кеше күҙенән алыҫҡараҡ алып ҡасҡанмы, әллә берәй эт-ҡош ауыҙына эләктеме икән — йомортҡа ҡабыҡтары ғына ҡаршы алды беҙҙең кеүек саҡырылмаған ҡунаҡтарҙы. Күңеле төшкән Ниязға ҡарап, себештәрен ҙурайтып алғас, ҡор бында кире ҡайтыр ул, тип йыуатҡы килде. Бала бала инде: бер нисә минуттан малай, ҡайғыһын онотоп, шашынып осҡан аҡ күбәләктәр артынан ҡыуа ине инде.\nӘйткәндәй, ысын башҡорт уҙаманы булараҡ, Фуат Фәтҡулла улы гәзитебеҙҙең тиражын арттырыуға үҙ өлөшөн индерҙе — һигеҙ хеҙмәткәренә “Башҡортостан” гәзитен яҙҙырҙы. Редакция һәм “Башҡортостан”дың барлыҡ дуҫтары исеменән уға ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ.


Владимир Путин: 12 МИЛЛИ ПРОЕКТТЫҢ һөҙөмтәһен халыҡ күрһен, үҙгәрештәр ҡағыҙҙа ғына булмаһын! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Владимир Путин: 12 МИЛЛИ ПРОЕКТТЫҢ һөҙөмтәһен халыҡ күрһен, үҙгәрештәр ҡағыҙҙа ғына булмаһын!\n30.05.2019 Владимир Путин: 12 МИЛЛИ ПРОЕКТТЫҢ һөҙөмтәһен халыҡ күрһен, үҙгәрештәр ҡағыҙҙа ғына булмаһын!\nБер нисә тапҡыр яҙҙыҡ: алдағы алты йылда дәүләтебеҙ халыҡтың тормошон яҡшыртыуға 28 триллион һум аҡса йүнәлтәсәк.\nРәсәй Президенты Владимир Путин ҡалаларҙа, ҡасабаларҙа, ауылдарҙа берҙәй һөҙөмтәләргә өлгәшеү бурысын ҡуйҙы. Кеше эш һөҙөмтәһен отчетта, ҡағыҙҙа түгел, ә үҙ күҙе менән күрергә тейеш. Тормошто яҡшыртыуҙың был ысулы – билдәләнгән милли проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу. Улар – 12. Башҡортостанда был өҫтөнлөклө проекттарҙы тормошҡа ашырыуға 175,1 миллиард һум бүленә.\nҺәр береһенә тулыраҡ туҡталайыҡ.\nИң мөһим проекттарҙың береһе. Республикала уның программаларын ғәмәлгә ашырыу өсөн 34,4 миллиард һум йүнәлтеләсәк.\nБыл аҡса мохтаж ғаиләләргә тәүге балаһы тыуғанда (яҡынса 6000 ғаилә, ай һайын – 10 мең һум) түләүгә, күп балалыларға алты процентлыҡ ипотека льготаһы сифатында, мотлаҡ медицина страховкаһы иҫәбенә 2000 самаһы ЭКО эшләүгә, 2019 йылда 19 балалар баҡсаһы төҙөүгә һәм реконструкциялауға (Өфө, Күмертау, Бәләбәй ҡалаларында, Стәрлетамаҡ, Мәсетле, Белорет, Ейәнсура, Салауат, Краснокама, Борай, Саҡмағош, Өфө райондарында) тотоноласаҡ.\nБыл милли проектта айырыуса тәүге ярҙамды күрһәтеүгә, квалификациялы кадрҙар әҙерләүгә, сирҙәрҙе иҫкәртеүгә, яман шеш ауырыуҙарына ҡаршы көрәшкә, балалар поликлиникаларын һәм дауаханаларҙы яңыртыуға иғтибар биреләсәк. Дөйөм бүленгән сумма – 16,4 миллиард һум.\nБыйыл 18 балалар поликлиникаһында капиталь ремонт яһаласаҡ, Туймазы һәм Дүртөйлө ҡалаларында яңылары сафҡа индереләсәк. 22 ФАП төҙөкләндерелә һәм төҙөлә. 27 медицина комплексы алыу күҙаллана. Был маҡсатҡа 625 миллион һум аҡса бүленә.\nКадрҙар мәсьәләһен хәл итеү өсөн 216 миллион һум йүнәлтелә. 2018 йыл башындағы күрһәткестәр буйынса республикала 1150 табип һәм 973 урта медицина персоналы етмәгән.\nЙөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына һәм яман шешкә ҡаршы көрәшкә ете миллиард һумдан ашыу аҡса тотонмаҡсылар. Эштәрҙең һөҙөмтәһе булып 2024 йылға ошо сирҙәрҙән үлем осрағын кәметеү буласаҡ.\nӨфөлә онкология диспансерының хирургия корпусын төҙөп бөтөү күҙаллана. Баш ҡалала, Күмертауҙа, Нефтекама, Стәрлетамаҡ, Октябрьский, Салауат ҡалаларында, Белорет, Бөрө, Дыуан райондарында амбулатор онкологик ярҙам үҙәктәре барлыҡҡа киләсәк.\nРайон дауаханаларын яңы ҡорамалдар менән йыһазландырыу ҙа күҙаллана.\nМилли проектҡа 17,5 миллиард һум йүнәлтелә. Алдағы ике йылда 21 яңы мәктәп асыласаҡ.\n2024 йылға ике сменала уҡытыуҙы бөтөрөү бурысы ҡуйыла. Өфөнөң “Милов паркы” биҫтәһендә 1225 урынға иҫәпләнгән яңы дүрт ҡатлы мәктәп төҙөлә. Инорста 1650 урынлыҡ мәктәп менән дөйөм белем биреү үҙәге барлыҡҡа киләсәк. Бынан тыш, Булгаков, Жуков, Чесноковка, Иглин ауылдарында мәктәп төҙөлөштәре ҡарала.\n198 ауыл һәм бәләкәй ҡалалар мәктәбе матди-техник базаһын яңыртасаҡ.\nБыйыл өс яңы балалар технопаркы асылыуы күҙаллана. Бында роботтар, пилотһыҙ осоу аппараттары төҙөү, аэройыһан инженерияһы серҙәренә төшөндөрөү алып барыласаҡ.\nӨҫтөнлөклө милли проектты ғәмәлгә ашырыуға 6,3 миллиард һум бүленә. Төп бурыстар: төпкөлдә мәҙәниәт учреждениеларын тергеҙеү, капиталь ремонт яһау, ауылдарҙа мәҙәниәт-ял итеү үҙәктәре төҙөү, ауылдарға күп функциялы мәҙәниәт үҙәктәре (үҙ коллективтары булмаған ауылдарға, барлығы 10 автоклуб) алыу, Интернетлы модуль китапхана асыу, мәҙәниәт өлкәһендә эшләүсе һәүәҫкәр коллективтар һәм НКО-ларға гранттарҙы арттырыу.\nБыл милли проектҡа йүнәлтелгән аҡса суммаһы – 6,4 миллиард һум.\nҒәмәлгә ашырыу һөҙөмтәһендәге эштәр: 1,5 тапҡырға торлаҡ төҙөү күләмен арттырыу, 135 мең квадрат метр социаль торлаҡ төҙөү. Торлаҡ-аҡса туплау программаһы (программы жилищно-накопительных сбережений) буйынса эште әүҙемләштереү, ҡатнашыусылар һанын 9000-гә еткереү. Авария хәлендәге торлаҡтан халыҡты күсереү, 142 паркты, скверҙы, ял урынын төҙөкләндереү.\nБыл милли проектҡа беҙҙең республикала 33,4 миллиард һум бүлергә ҡарар ителгән. Шуның 9,4 миллиард һумы – федераль ҡаҙнанан килә.\nБыйыл Дуҫлыҡ монументы янында Ағиҙел аша яңы күпер һалына башлаясаҡ. Уны 2021 йылда тамамлау күҙаллана.\nТағы ла бурыстар: “Өфө – Ырымбур” Р – 240 автомобиль юлын реконструкциялау, иң хәүефле тип табылған юлдарҙа 430 фотовидеотеркәү камераларын урынлаштырыу, юл-транспорт вағиғаларында үлем осраҡтарын 2017 йыл менән сағыштырғанда өс тапҡырға кәметеү.\nБыл проектты ғәмәлгә ашырыуға 45,1 миллиард һум йүнәлтелә. Төп бурыстарҙың береһе: 2024 йылға Рәсәйҙә законһыҙ сүплектәрҙе бөтөрөү һәм ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү буйынса заманса комплекстар төҙөүгә бәйле эштәргә ҡушылыу.\nБыйыл ҡалаларға яҡын урынлашҡан 16 сүплекте ликвидациялау күҙаллана. 2024 йылға тиклем Стәрлетамаҡ районындағы “Михайловская” сәнәғәт ҡалдыҡтары сүплегенә, Семенов алтын йыуыу фабрикаһы биләмәһенә, элекке ”Өфөнефтехим” йәмғиәте майҙанындағы ҡыйлыҡ урынына рекультивация үткәреү ҡаралған.\nДыуан, Дүртөйлө, Яңауыл, Благовар райондарында сүп-сарҙы сорттарға айырыу комплекстары проектлана.\nБашҡортостан һыу сифатын яҡшыртыуға, һыу менән тәьмин итеү объекттарын яңыртыуға 4,2 милиард һум аҡса аласаҡ.\nАлты йылда урман тергеҙеү буйынса ҙур эш башҡарыласаҡ. Бының өсөн ике миллиард һумдан ашыу аҡса бүленә.\nХеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү һәм мәшғүллеккә булышлыҡ итеү\nМилли проект предприятиеларҙа хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ артыҡ административ кәртәләрҙе бөтөрөү, экспортты үҫтереү, яңы эш урындары булдырыу, кешеләрҙе яңы һөнәргә өйрәтеү күҙаллана. Был маҡсаттарға 1,2 миллиард һум аҡса йүнәлтелә.\nӘлеге ваҡытта 20 предприятие хеҙмәт етештереүсәнлдеген күтәреү буйынса программала ҡатнаша. Йыл аҙағына был күрһәткес 50-гә етергә тейеш.\nБәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ, эшҡыуарлыҡ башланғыстарына булышлыҡ\nОшо тармаҡты үҫтереүгә йүнәлтелгән милли проектҡа 4,8 миллиард һум бүлеү ҡаралған.\n2024 йылға Рәсәйҙә 25 миллион кеше бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡта эшләргә тейеш.\nӨфөлә “Минең бизнесым” тигән үҙәк (Тыныслыҡ урамы, 14-се йорт) асылды. Бында бик күп һорауға яуап алырға мөмкин. Быйыл шундай үҙәкте тағы ла Нефтекамала асыу күҙаллана. Өфөлә Эшҡыуарҙар йорто асыу ҙа планда бар.\nБашҡортостанда әлеге тармаҡта эшләүселәр һанын был йыл аҙағына уҡ 415 мең кешегә еткереү күҙаллана. Ә 2024 йылға фермер хужалығында һәм кооперацияла эшләүселәр 18 мең кеше булырға тейеш.\nОшондай милли проект та билдәләнгән. Уға 4,93 миллиард һум йүнәлтелә. Ситкә тауар һатыуҙың күләмен арттырыуҙы күҙ уңында тота. Сеймал һәм энергетик булмаған тауар һатыу күләме 2024 йылға 3,8 миллиард долларға етергә тейеш. Ауыл хужалығы тауарҙары һатыуҙы иһә әлеге кимәленән өс тапҡырға арттырып, 230 миллион долларға еткереү бурысы тора.\n“Өфө” халыҡ-ара аэропортында авиация йөк комплексы төҙөләсәк. Уның аша йөк ташыу уңайлыҡтары артасаҡ.\n“Фән” милли проектына дүрт миллиард һум бүленә. Башҡортостан ғилми-мәғариф үҙәге төҙөү конкурсында ҡатнашырға йыйына. Ғаризаны хуплаһалар, 2020 йылда республикала комплекслы ғилми-техник проекттар буйынса университеттар, ғилми ойошмалар, иҡтисадтың корпоратив секторын берләштергән берҙәм цифрлы плтаформа барлыҡҡа киләсәк.\nБыйыл йәш ғалимдарға ғилми проекттар өсөн берәр миллион һум грант биреү күҙаллана.\nБыл милли проект өсөн 600 миллион һум һалынған. 2024 йылға тиклем республиканың 1200 мәктәп һәм лицейы, 2060 ФАП, 280 ауыл хакимиәте киң форматлы интернетҡа тоташтырыласаҡ.\nҮҙебеҙҙә етештерелгән продукцияға, сервис проекттарына өҫтөнлөк биреләсәк.


«Барыбыҙ ҙа – башҡорттар»\n13 августа Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтында «Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнбайыш райондарында туған башҡорт телен өйрәнеүҙең үҙенсәлектәре» темаһына дискуссия майҙансығы ойошторолдо.\nСараны Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институты ректоры Г.Р. Шафиҡова сәләмләү һүҙе менән асты һәм алып барҙы. Башҡортостан Мәғариф министры урынбаҫары Ә.З. Ғәлиева сығыш яһап, уҡытыусыларға дискуссия майҙансығы эшендә уңыштар теләне. Артабан йәш ғалим – Башҡорт дәүләт университетының Башҡортостан Республикаһы тарихы, археология һәм этнология кафедраһы доценты, филология фәндәре кандидаты И.Р. Сәйетбатталов «Урал-Волга буйы төрки телдәр системаһында төньяҡ-көнбайыш диалекты» темаһына ҙур доклад менән сығыш яһаны. Ул төрки телдәре араһында башҡорт теленең тотҡан урыны, диалекттары, уларҙың сығышы хаҡында һөйләне, шулай уҡ башҡа халыҡтарҙың милли телдәре һәм диалекттары тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр менән таныштырҙы. Ғалим төньяҡ-көнбайыш зонаның башҡорт теле уҡытыусыларына туған телебеҙҙе өйрәтеүҙә уңыштар теләне.\nАртабан «Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнбайыш райондарында туған башҡорт телен өйрәнеүҙең үҙенсәлектәре» темаһына «донъяуи кафе» ойошторолдо. Унда туған телде өйрәнеү өсөн региональ кимәлдә ярҙам йөҙөнән ниндәй өҫтәлмә саралар кәрәклеге, йәмғиәттә туған телдә аралашыуҙы арттырыу, диалект шарттарында ғаиләлә, өҫтәлмә белем биреү системаһында, мәктәптә телде һаҡлау, өйрәнеү саралары хаҡында ҡыҙыҡлы фекер алышыу ойошторолдо. Һәр төркөмдөң тәҡдимдәре башҡа ҡатнашыусыларҙың фекерҙәре менән тулыландырылды. Аралашыу, ваҡытҡа ярашлы, бик ойошҡан рәүештә алып барылды.\nМәғариф хеҙмәткәрҙәре туған телде өйрәтеүсе уҡытыусының үҙ өҫтөндә даими эшләүен, тырыш хеҙмәте, шәхси өлгөһө аша уҡыусылар, ата-әсәләр, халыҡ алдында үҙ абруйын күтәреүен тәү шарт итеп билдәләне. Оло быуын кешеләре, ата-әсәләр менән эште әүҙемләштереү, уларға тарихи сығыштары хаҡында ентекле мәғлүмәттәр биреү, башҡорт халыҡ ижады, әҙәби әҫәрҙәр, сәнғәт, заман технологиялары ҡулланылған мауыҡтырғыс дәрестәр аша төньяҡ-көнбайыш диалектта һөйләшеүсе балаларҙы туған телде өйрәнеүгә йәлеп итеү хаҡында һөйләштеләр. Шулай уҡ төньяҡ-көнбайыш райондарҙың башҡорт теле уҡытыусылары өсөн методик ҡулланмалар сығарыу, конференциялар ойоштороу, «ғаилә – балалар баҡсаһы – мәктәп» бәйләнешен нығытыу һәм башҡа күп эшлекле тәҡдимдәр индерелде.\nТөшкө аштан һуң, эксперттар ҡатнашлығында дискуссия майҙансығының эше йомғаҡланды. Тарихсы-журналист, телепроекттар авторы, тарих фәндәре кандидаты С.И. Хәмиҙуллин үҙ сығышында төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының башҡорт милли хәрәкәтендә тотҡан урыны хаҡында һөйләне. «Төньяҡ-көнбайыш башҡорттары – милләтебеҙҙең бер өлөшө, беҙ – бер халыҡ, барыбыҙ ҙа – башҡорттар. Уларға ярҙам итергә, күрһәтелгән проблемалар өҫтөндә артабан эшләргә кәрәк», – тине ул.\nБашҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының милли мәғариф, төбәктәр хеҙмәттәшлеге һәм дәреслектәр нәшер итеү бүлеге начальнигы Р.Р. Сафиуллина; М. Аҡмулла исемендәге БДПУ доценты, филология фәндәре кандидаты, Башҡортостан Яҙыусылар ойошмаһы рәйесе З.А. Әлибаев; БДУ-ның Башҡортостан Республикаһы тарихы, археология һәм этнология кафедраһы доценты, тарих фәндәре кандидаты Н.М. Ҡалмантаев; БДУ профессоры, филология фәндәре докторы Ғ.С. Ҡунафин; БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты деканы, профессор Г.Р. Абдуллина дискуссия майҙансығы тураһында үҙ фекерҙәрен әйтте, тәҡдимдәр өсөн рәхмәт белдерҙе. Улар үҙ сығышында әҙәби тел һәм диалект, төньяҡ-көнбайыштың күренекле шәхестәре хаҡында һөйләне, милли баҫмаларыбыҙ һәм уларҙың бөгөнгө яҙмышы хаҡында әйтте.\nДискуссия майҙансығы резолюция ҡабул итеү менән тамамланды.


11 сентября 2020 — 12:38 ГТРК «Башкортостан»\nУл халыҡ менән аралашты, борсоған һорауҙарға яуап бирҙе. Баймаҡ районы Ярат ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты былтыр октябрь айында төҙөлә башлағайны. Ниһайәт, ауыл халҡы был объектты асыу тантанаһына шаһит булды. Республика башлығы Радий Хәбиров яңы медицина учреждениеһы хеҙмәткәрҙәренең эш тәртибе, бындағы шарттар менән танышты. Фельдшер–акушерлыҡ пунктын төҙөү өсөн өс миллион һумдан ашыу аҡса тотонолған. Халыҡҡа тәүге медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн бөтә ҡорамалдар ҙа бар бында. Бынан алда кешеләр етмешенсе йылдарҙа төҙөлгән медицина пунктына йөрөгән. Яңы заманса ҡоролмалар ҙа юҡ ине, ти халыҡ. Өҫтәүенә, медицина ярҙамы артынан күптәре ҡырҡ саҡрымдан ашыу юл үтеп, Баймаҡ ҡалаһына йөрөргә мәжбүр булған.Ярат ауылы халҡы республика башлығы Радий Хәбиров менән осрашыуҙа яңы медицина учреждениеһы өсөн рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Бынан тыш, юл һәм газ мәсьәләләрен хәл итеүен һораны. Республика башлығы был һорауҙарҙы ла яуапһыҙ ҡалдырмайбыҙ, тип белдерҙе.Тантанан һуң Республика башлығы Радий Хәбиров Баймаҡ районы Күсей ауылына юлланды. Күсей ауылы менән Әбйәлил районы Хәлил ауылын тоташтырыусы юлдың булмауы – урындағы халыҡты борсоған мөһим мәсьәләләрҙ береһе. Төпкөл ауыл халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнә. Әммә юл булмау сәбәпле әҙер продукцияны һатыуға сығарыу ҙур проблемалар тыуҙыра. Бынан тыш, халыҡты ауылда элемтә булмауы ла борсой. Оло йәштәгеләр балалары менән һөйләшеү өсөн тау осона күтәрелергә мәжбүр.Республика башлығы урындағы халыҡ менән сәғәт тирәһе аралашып, борсоған мәсьәләләрҙе тыңланы. Радий Хәбиров юл проблемаһын тиҙ арала хәл итергә вәғәҙәләне. 2021 йылдың яҙынан ике ауылды тоташтырған юл һалыныр, тип көтөлә. Әле уның проекты әҙерләнә башланы. Баймаҡ районы халҡының күбеһе малсылыҡ менән шөғөлләнә. Әлбиттә, был юҫыҡта ла күп һорауҙар бар. Республика башлығы Баймаҡ районында фермер Фирҙәүес Хәлимов хужалығында ла булды. Хужалыҡта бөтәһе 305 баш ат аҫрала, шуларҙан 174 бейә. Уларҙы тәрбиәләү, һауыу һәм һөт эшкәртеү урындары бар. Фермер Фирдәүес Хәлимов һүҙҙәренсә, хужалыҡ 2019 йылдың декабренән эшләп килә. Бында иттән тыш, көн һайын 3 мең ярым литр ҡымыҙ бешәләр. Йылҡы һәм һыйыр итенән төрлө ризыҡтар етештереү өсөн мал һуйыу цехын булдырыу – әле фермер хужалығының төп бурысы. Был продукция мотлаҡ хәләл буласаҡ, тип белдерҙе ул. Бының өсөн 15 миллион һум инвестиция йәлеп итергә кәрәк. Радий Хәбиров фермер башланғысын хуплап, республикала техника, ҡорамалдар һатып алыуға субсидия бар тине.Ит эшкәртеүгә тәғәйенләнгән цехтар булдырыу һәм фермерҙар өсөн дәүләт субсидияларын бүлеү-Радий Хәбиров эш сәфәре барышында ауыл хужалығы министрлығына ошо талаптарҙы ҡуйҙы. Был һорауҙар “Ауыл сәғәте”ндә күтәрелде. Бынан тыш, хужалыҡтар малдар йөрөгән урындарҙы тәртипкә килтереүен һораны, сөнки ауыл халҡы һүҙҙәренсә, малдар йыш машина аҫтында ҡала.Баймаҡта 190 миллион һумға 3 мең 660 квадрат метрлыҡ ябыҡ боҙ һырғалағы төҙөләсәк. Киләсәктә хоккей, фигуралы шыуыу, шорт-трек кеүек спорт төрҙәренә өҫтөнлөк биреләсәк. Радий Хәбиров проектты хуплап, ябыҡ боҙ һырғалағын төҙөү эштәрен башларға ҡушты.Районда мәктәп уҡыусыларын һәм йәштәрҙе спортҡа ылыҡтырыу буйынса эштәр әүҙем бара. Әле бында 159 спорт объекты иҫәпләнә. Һуңғы йылдарҙа йәш спортсылар Рәсәй, республика кимәлендә уҙғарылған ярыштарҙа ҡатнашып, 127 беренсе һәм 271 призлы урындар яулаған.Радий Хәбиров Баймаҡ ҡалаһында урынлашҡан 4-се лицейға барып, учреждение хеҙмәткәрҙәре һәм уҡыусылары менән аралашты. Лицейҙа 970-н ашыу уҡыусы белем ала, 51 уҡытыусы иҫәпләнә.Бында “Взлетай” проекты ярҙамында булдырылған “Сәләмәт йылмайыу” стоматологияһы эшләп килә. Мәктәп уҡыусылары һәм үҙенсәлекле балаларҙың тештәрен тикшереү өсөн махсус план әҙерләнгән.Лицейҙа шулай үҙенсәлекле балалар өсөн түңәрәктәр эшләй. Улар уҡытыусылары менән төрлө ҡул эштәрен башҡара, белемен камиллаштыра.Радий Хәбиров Баймаҡта шулай уҡ Юбилей урамында урынлашҡан күп ҡатлы йорт ихаталарын ҡараны. Бында “Башҡорт ихаталары” программаһы ярҙамында биләмә төҙөкләнедерелә. Машина юлын һәм тротуарҙа яңы асфальт һалынған, балалар майҙансығында резина юл түшәлгән. Ихаталағы бөтә эш алты миллион һумға барып баҫа. Республика башлығы шулай уҡ Баймаҡ ҡалаһында Еңеү паркында ла булды. 2019 йылда «Уңайлы ҡала мөхите булдырыу» федераль программаһы буйынса парк йәшелләндерелгән, йәйәүлеләр өсөн юл һалынған, ҡойма төҙөкләндерелгән, архитектура объекттары, яҡтыртыу системалары эшләнелгән.Республика башлығы Темәс ауылында ла халыҡ менән осрашты. Радий Хәбиров 2021-2022 йылдарға яңы күпер проектын әҙерләргә ҡушты. Был күперҙә 2018 йылда ремонт эшләнгән булған. Ул Темәс ауылын Әбйәлил һәм Бөрйән райондарын тоташтыра. Бында ремонт булмаған саҡта халыҡ аҫта торған юлдан үтергә мәжбүр ине.Республика башлығы Темәс ауылында тиҙҙән төҙөләсәк бассейн менән бергә физкультура-һауыҡтырыу комплексын да ҡараны. 3,4 мең квадрат метрҙы биләгән комплексҡа 260 миллион һум бүленәсәк. Темәс ауылы халҡын газ мәсьәләһе лә борсой. Радий Хәбиров проект әҙерләп, 2021 йылда был һорау буйынса эш башларға ҡушты. Ул шулай уҡ ат спорты компексының проектын хупланы. Әйткәндәй, был проекТты халыҡ үҙе тәҡдим иткән. Ниндәй ҙә булһа социаль объект төҙөү өсөн халыҡтың фекерен ишетеү иң мөһиме, тип тамамланы үҙенең эш сәфәрен Радий Хәбиров.


Илдең һәләтле балалары Башҡортостандың баш ҡалаһына йыйыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nИлдең һәләтле балалары Башҡортостандың баш ҡалаһына йыйыла\n17:02, 7 апреля 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 7 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\n9 апрелдә М.Аҡмулла исемендәге БДПУ-да халыҡ-ара ҡатнашлығында «Рәсәйҙең һәләтле балалары: алтын тауыштар» III Бөтә Рәсәй фестиваль-конкурсы ойошторола. Был хаҡта Өфө хакимиәте хәбәр итә.\nСарала Башҡортостан ҡалалары һәм райондарынан, Рязань өлкәһенән, Улан-Удэ, Уральск (Ҡаҙағстан) ҡалаларынан 750-нән ашыу баланың ҡатнашыуы күҙаллана. Бәйгене уҙғарыу өсөн университеттың ике уҡыу корпусы йәлеп ителәсәк, конкурс тыңлауҙары БДПУ-ның икенсе уҡыу корпусының (Октябрь революцияһы урамы, 3а) һәм етенсе уҡыу корпусының концерт залында (Октябрь революцияһы урамы, 7) үтә.\nФестиваль-конкурс хор башҡарыуы, вокаль ансамбль, вокал (соло) номинациялары буйынса үткәрелә. Ҡатнашыусылар академик, халыҡ һәм эстрада-джаз йыры категорияларында конкурс программаларын тәҡдим итәсәк.\nЖюри составына квалификациялы белгестәр, юғары уҡыу йорттары профессорҙары, доценттар һәм уҡытыусылар инә.\nФестиваль-конкурс йомғаҡтары буйынса ҡатнашыусыларға дипломдар һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырыла, еңеүселәргә һәм призерҙарға «Музыкаль белем биреү» йүнәлеше буйынса Башҡорт дәүләт педагогия университетына уҡырға ингәндә өҫтөнлөктәр бирелә.\nТеги: фестиваль-конкурс,балалар ижады


Икенсе саҡырылыш Йәштәр йәмәғәт палатаһының тәүге ултырышы үткәрелә\n18 Ноябрь 2009, 11:31\n19 ноябрҙә Өфөлә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ҡарамағындағы икенсе саҡырылыш Йәштәр йәмәғәт палатаһының тәүге ултырышы үткәрелә. Ул Өфө ҡалаһы, Зәки Вәлиди урамы , 40-сы йорт адресы буйынса Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Йортоноң Бәләкәй залында үтәсәк, сәғәт 11-ҙә башланасаҡ.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Йәштәр йәмәғәт палатаһының 35 кеше ингән икенсе составын ойоштороу ноябрь башында тамамланды.\nБеренсе ултырышта Йәштәр йәмәғәт палатаһы рәйесен һәм уның ике урынбаҫарын, палата Советын һайлау, шулай уҡ ете комиссия ойоштороу бурысы тора. Комиссиялар ағзалары һаны һәм составы ла Йәштәр йәмәғәт палатаһының беренсе ултырышында билдәләнәсәк.


"Өлгөлө башҡорт ғаиләһе" конкурсы башлана\n12 Ғинуар , 15:05\nБашҡортостанда "Өлгөлө башҡорт ғаиләһе" II асыҡ республика конкурсы башлана.\nУл Стәрлетамаҡ ҡалаһында башланып киткән "Етегән" башҡорт байрамы сиктәрендә ойошторола. Конкурстың төбәк этаптары Мәләүез, Туймазы, Тәтешле, Салауат райондарында һәм Сибай, Нефтекама, Өфө ҡалаларында онлайн форматта ойоштороласаҡ. Баһалама комиссияһы ағзалары бәйгелә ҡатнашҡан ғаиләләрҙең ижади видеороликтарын ҡарап, 10 февралгә тиклем финалға сығыусыларҙы билдәләйәсәк. Республика турына сыҡҡан 21 өлгөлө башҡорт ғаиләһе асыҡланасаҡ.\n1 мартта - Ғаилә, мөхәббәт, тоғролоҡ көнөндә конкурстың еңеүселәре һәм призёрҙар билдәле буласаҡ.


башҡортса бүлегендә 48 796 мәҡәлә бар.\nКолчактар нәҫеле Рәсәй империяһының служивый дворянлыҡҡа ҡараған, байтаҡ ҙур булған, төрлө быуындарҙа уның вәкилдәре йыш ҡына хәрби эшмкәрлеге менән. Колчактың ата-бабаһы Ислам динен ҡабул иткән Босния сербы, төрөк хәрби начальнигы булған тигән версия бар. Хәҙерге тарихсылар, Колчактар Рәсәйҙә 1793 йылдағы Польшаның икенсе бүленешенән һуң барлыҡҡа килгәндәр, тип билдәләйҙәр.\nПавел I һәм Александр I осорондағы сығанаҡтарҙа 1803 йылда ойошторолған һәм Днестр буйлап Рәсәй сиктәрен һаҡлаған Буг казак ғәскәрендә Лукьян Колчак иҫкә алына. Үҙенең туғандары менән Херсон губернаһының Ананьевск өйәҙендә ер биләмәләрен алған Лукьян А. В. Колчактың ҡарт олатаһы була. Сотниктың өс улы була: Иван (1790 йылғы), Антон (1802 йылғы) һәм Фёдор (1817 йылғы) Фёдор Лукьянович полковник дәрәжәһенә етә. Иван Лукьянович Одессаға күсенеп китә һәм граждан хеҙмәтенә төшә. Антон Лукьяновичтың ғаиләһе булмай. Сенаттың 1843 йылдың 1 май указына ярашлы Колчактар тоҡомдан килгән дворянлыҡта раҫлана һәм Херсон губернаһының шәжәрә китабына индерелә\nИсемлек (109) | Үҙгәртеү\n«Дыуан» этнонимы шулай уҡ ҡаҙаҡтар (джуван), ҡырғыҙҙар (дубан) һәм үзбәктәрҙең (дувана) составында теркәлгән. Риүәйәттәргә ярашлы, дыуандарҙың ата-бабаһы Ҡормый «Алтайҙан», «Иртыштан», «көньяҡтан», «Мәккә яғынан» килгән һәм башта Ыҡ йылғаһы буйында, артабан Ағиҙел йылғаһы буйында һәм һуңынан 13 улы менән Әй йылғаһы үҙәненә килеп төйәкләнгән. Дыуан-әйле ырыуы шәжәрәһе буйынса, ҡәбиләнең ата-бабаһы Майҡы бейҙең энеһе йәки Юлбуға, ә уларҙың атаһы Субра булған. Башҡа шәжәрә буйынса Юлбуға табындарҙың һәм уларҙан айырылып сыҡҡан балыҡсы, ирәкте, ҡаҙансы, ҡайпан һәм танып ырыуҙарының боронғо ата-бабаһы Майҡы бейҙең улы тип күрһәтелә. Әммә табын шәжәрәләрендә Майҡы бейҙең атаһы тип Төмән бей иҫәпләнә, ә Юлбуға бөтөнләй телгә алынмай. Был факт һәм шулай уҡ этнография материалдары дыуан һәм табын ҡәбиләләренең туғандаш, ләкин айырым берләшмәләр икәнен дәлилләй. Тарихтарының тәүге этаптарында башҡорттарҙың табын, дыуан, ирәкте, балыҡсы, танып, ҡаҙансы һәм ҡайпан ҡәбиләләренең ата-бабалары этник яҡтан туған булған төркөмдө тәшкил иткән. Шулай итеп, дыуандар башҡорт табындары араһында айырым ырыу булы ойошҡан.\nЭрам баҡсаһы. Шираз, Иран.\nБөгөн: 28 май\nӘзербайжан — Республика көнө.\nӘрмәнстан — Беренсе Республика көнө.\nЭфиопия — Хәрби режим ҡолаған көн.\nБеларусь, Ҡырғыҙстан, Рәсәй, Украина — Ил сиге һаҡсылары көнө.\n♦ Кисәге: 27 май ♦ Иртәгә: 29 май ♦ Барлыҡ көндәр ♦\n28 май юбилярҙары *\nШәриф Бикҡол (28.05.1924—3.09.1995), шағир, яҙыусы һәм журналист. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры, яҙыусы һәм журналист. 1950 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980), Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1969). 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) һәм «Почёт Билдәһе» (1974) ордендары кавалеры.\nКалабугина Евгения Валентиновна (28.05.1934), инженер-технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1972 йылдан Өфө ҡалаһындағы Бөтә Союз нефтте һәм нефть продукттарын йыйыу, әҙерләү һәм күсереү ғилми-тикшеренеү институтында баш инженер, 1982—1991 йылдарҙа өлкән ғилми хеҙмәткәр. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1983). Сығышы менән Тула ҡалаһынан.\nҒәниев Булат Тәлғәт улы (28.05.1949), ғалим-тел белгесе. 1980 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, 2004 йылдан — сит телдәр кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (2004). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009). Сығышы менән хәҙерге Татарстан Республикаһының Урыссу ҡасабаһынан.\nРәмзилә Хисаметдинова (28.05.1949—4.06.1995), шағир, уҡытыусы-педагог, 1977 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1995).\nИхсанова Рәсимә Хәмит ҡыҙы (28.05.1959), «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының телевидение студияһы режиссёрҙары бүлеге етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997).


Конькиҙа йөрөүҙән ҡурҡмағыҙ\n10 Март 2018, 14:59\nБер көндө ике ҡыҙҙың мауығып һөйләшкәнен ишетеп ҡалдым: «Ҡышты бик яратам, ләкин минең өсөн бөтмәҫ боҙлауыҡтар оло хәүефкә әүерелә.\nБер көндө ике ҡыҙҙың мауығып һөйләшкәнен ишетеп ҡалдым: «Ҡышты бик яратам, ләкин минең өсөн бөтмәҫ боҙлауыҡтар оло хәүефкә әүерелә. Эй, ҡурҡыныс атлауҙары. Коньки, саңғыға үҙ теләгем менән баҫам, тик өйрәнеп булмай инде. Ҡурҡыштан аяҡтар ҡата ла ҡуя, шунан бер-ике йығылһаң, әҙерәк иркенерәк йөрөй башлайһың да ул, тик икенсе тапҡыр килеүгә тағы ла шул уҡ хәл ҡабатлана», – тине береһе. Мин дә үҙемдең тәүге тапҡыр конькиға баҫыр алдынан шөрләүҙәремде иҫемә төшөрҙөм… Барыбер өйрәндем. Хәҙер инде бар донъямды онотоп шыуам. Һәр нәмәгә эстән әҙерлек кәрәктер, тип уйлайым. Эске психологияңды яҡшы белеп, ҡурҡмаҫҡа өйрәнергә тейешһең. Мин, мәҫәлән, уйым менән һәр ваҡыт конькиҙа йә саңғыла йөрөгәнемде күҙ алдына килтерә инем бала саҡтан. Был ныҡ ярҙам итте. Хәҙер саңғыла спортсылар йөрөй торған бер алымды өйрәнгем килә, тырышам һәм маҡсатыма ирешәсәкмен!\nАзалиә МИНҺАЖЕВА, V «В» синыфы уҡыусыһы.


- идаралыҡ хеҙмәттәре буйынса документтар ҡабул иткән-биргән ваҡытта шарттар булдырылған – был функциялар күп функциялы үҙәккә (артабан – МФЦ) 100 проценты менән тапшырылған. Бөгөн БР-ҙа идаралыҡ хеҙмәттәрен МФЦ-ның 74 стационар ҡабул итеү офисында, шулай уҡ МФЦ-ның документтарҙы алдан яҙылыу буйынса ғына бирергә мөмкин булған 480 территориаль айырымланған структур подразделениеһында (ТОСП) алыр-ға мөмкин. Ведомстволарҙан бик аҙҙар ғына МФЦ-лағы кеүек бер нисә ҡабул итеү тәҙрәһен эшләтә ала. Был, тәү сиратта, ғариза биреүселәр-ҙең үҙҙәре өсөн уңайлы.\n- Бөгөн республикала милек хоҡуғын иң ҡыҫҡа срокта: Росреестр порталы аша йәки идаралыҡ ҡарамағындағы республиканың эре ҡалаларында, шул иҫәптән Өфөлә, асылған махсуслаштырылған консультация үҙәктәренә мөрәжәғәт итеп, ғариза һәм башҡа кәрәкле документтарҙы биреү юлы менән ни бары 1-2 эш көнөндә теркәргә мөмкин. Электрон ысул менән биргәндә, бөтә төбәктәрҙә лә теркәү ундай срокта башҡарылмай. Иң ҡыҫҡа сроктар килешеүҙәр буйынса тиҙ иҫәп-хисап яһауҙы тәьмин итә һәм килешеү буйынса контр-агенттың алдамауына ышаныс бирә. Әгәр ҙә инде МФЦ аша теркәүҙе һорап мөрәжәғәт итһәң, ул саҡта Баш-ҡортостанда был хеҙмәтте күрһәтеү 6 эш көнө тәшкил итә (РФ буйынса уртаса – 7-9 эш көнө).\nРосреестр идаралығы 2017 йылдың июленә ҡарата план күрһәткестәренә ирешә һәм хатта уны яҡшырта алған. Мәҫәлән, хоҡуҡты дәүләт теркәүендә туҡтатыуҙарҙың план буйынса кимәле 6,6 проценттан артмай, 2017 йыл аҙағына Башҡортостанда ул өс процент кимәлендә. Кадастр иҫәбе менән осраҡта норма 18 проценттан артмай, Башҡортостанда йыл аҙағына – айына 6 процент.


Силәбе өлкәһендә «Рәсүл уҡыуҙары» үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСиләбе өлкәһендә «Рәсүл уҡыуҙары» үтә\n16:46, 18 мая 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nСиләбе өлкәһенең Троицк ҡалаһында «Рәсүл уҡыуҙары: Ислам Рәсәйҙең тарихында һәм бөгөнгө тормошонда» исемле бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференция ойошторола. Форум Башҡортостанда тыуып үҫкән билдәле мәғрифәтсе Зәйнулла Рәсүлевтың иҫтәлегенә арналған. Конференция Силәбе өлкәһендә дүртенсе тапҡыр уҙғарыла.\nФорум фәнни берекмәне Рәсәй мосолмандарының тарихи һәм рухи традицияларын, донъялағы ислам берләшмәһенең мөһим проблемаларын, хәҙерге заманда диндең ролен тикшереүгә йәлеп итеү маҡсатында үткәрелә. Конференцияла төбәк башҡарма власть һәм урындағы үҙидара органдары, хоҡуҡ һаҡлау органдары, фәнни берекмә, йәмәғәт берләшмәһе һәм дини ойошма вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Форумға Башҡортостандан һәм башҡа төбәктәрҙән ҡунаҡтарҙың килеүе көтөлә.\nДәүләт, гражданлыҡ йәмғиәте институттары һәм традицион ислам вәкилдәре араһында үҙ-ара килешеп эш итеүҙе үҫтереү конференцияның төп темаһы буласаҡ.\n«Рәсүл уҡыуҙары» программаһы сиктәрендә Силәбе дәүләт университетының Троицк филиалында бер нисә секция эшләйәсәк, унда Силәбе өлкәһе, Башҡортостан, Татарстан ғалимдары сығыш яһаясаҡ.\nКонференция барышында Силәбе өлкәһе һәм Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты, шулай уҡ Силәбе өлкәһе мосолмандарының төбәк диниә назараты араһында социаль партнерлыҡ тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйыласаҡ.\nЗәйнулла Рәсүлев — күренекле дин әһеле һәм йәмәғәт эшмәкәре. Билдәле мәғрифәтсе 1833 йылдың 25 мартында Шәрип ауылында (Башҡортостандың хәҙерге Учалы районы) тыуған. Һуңынан Нәҡшбәндиә тәриҡәтенең танылған шәйехе булып китә, Троицкиҙа «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен аса. 1917 йылда вафат була. Донъяла уның юлынан барыусы шәкерттәр бик күп.\nТеги: төбәктәрҙә башҡорттар,конференция,дин,фән


Живоначальная Троица сиркәүе (Батайск) — Башҡорт Википедияһы\n47°08′51″ с. ш. 39°44′13″ в. д.\nЖивоначальная Троица сиркәүе (Батайск)\nЖивоначальная Троица сиркәүе\nҒибәҙәтхана 2016 йылда\nТөҙөлөшө 2000—2013 йылдар\nНастоятель Протоиерей Сергий Яковлевич Наливайко\nЖивоначальная Троица сиркәүе (Изге Троица ғибәҙәтханаһы , Троицкий ғибәҙәтханаһы) — Ростов өлкәһе Батайск ҡалаһындағы православие ғибәҙәтханаһы; ҡанунлаштырылған тәре көмбәҙ стилендә төҙөлгән.\n1854 йылда Батайск ҡалаһындағы Азов урамында (хәҙерге Октябрҙең 50 йыллығы урамы) мөһәбәт биш башлы Одигитрия сиркәүе (Изге Одигитрия ғибәҙәтханаһы) төҙөлгән. Ул үҙенең масштабы буйынса хәҙерге көндәге Ростов кафедраль соборынан бер ҙә ҡалышмай. Сиркәү ишек алдында ике мәктәп, ҡарт-ҡоролар һәм ғәриптәр өсөн мәрхәмәтлек йорто (богадельня), аш табыны бүлмәһе биналары булған. 1937 йылда ғибәҙәтхана ҡыйратылған. Һуғыш алдынан сиркәү йортоноң ҡалдыҡтарында төрмә урынлашҡан. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Батайск немецтар тарафынан баҫып алынған. Ҡыйралған сиркәү йорто урынында хәрби әсирҙәр өсөн сәнскеле тимер сымдар менән уратылған лагерь урынлашҡан булған.\nҺуғыш тамамланғандан һуң сиркәү йортоноң таш нигеҙендә лицей бинаһы төҙөгәндәр, ә уның янында кинотеатр бинаһы торған. 1980-се йылдар аҙағында СССР-ҙа үҙгәртеп ҡороу башланғас элекке сиркәү территорияһында яңы ғибәҙәтхана төҙөргә ҡарар иткәндәр. Батайск халҡы ҡала хакимиәтенә кинотеатр бинаһын сиркәү итеп ҡулланырға биреүҙе һорап мөрәжәғәт иткән. Рөхсәт алынғас, сиркәү мәхәлләһе кинотеатр бинаһын православие сиркәүе итеп яңынан ҡорған. Бына шулай 1991 йылда сиркәүҙе аяҡҡа баҫтыра башлағандар һәм уны Изге Троица сиркәүе тип атап, уның бер тәхетенә Одигитрия тәхете атамаһын биргәндәр.\nИзге Троица сиркәүе 2000 йылдың сентябрендә төҙөлә башлаған. 2003 йылда уның ике көмбәҙе эшләнеп бөтөп, өҫтөнә тәреләр ҡуйылған. Башняһында сәғәт торған. 2003 йылдың 27 сентябрендә төҙөлөп ятҡан сиркәү майҙанында Изге апостол Андрей Первозванныйға һәйкәл асҡандар. Һәйкәлдең авторы — РФ атҡаҙанған рәссамы, һынсы С. М. Исаков. Һәйкәл Святитель Николай Чудотворец Хәйриә Фондының аҡсаһына төҙөлгән. Һәйкәлде изгеләндереү церемонияһын Ростов һәм Новочеркасск архиепискобы Пантелеимон үткәргән.\n2006 йылда сиркәү менән бер үк ваҡытта яңы мәктәп бинаһын да төҙөгәндәр. 2008 йылда сиркәүҙең стеналары һәм көмбәҙҙәре штукатурланған, сиркәү территорияһы ҡойма менән уратып алынған. 2009 йылда сиркәүҙең эске яғын йыһазлау эштәре барған.\nТулыһынса Троица ғибәҙәтханаһы 2013 йылда төҙөлөп бөткән һәм ҡаланы матурлап тора башлаған. Ставрополь ҡалаһында үткәрелгән «Прометей-2007» архитектура конкурсында ул Рәсәй көньяғында төҙөлөп ятҡан иң матур культ бинаһы тип танылған.\nАдресы: 346880, Ростов өлкәһе, Батайск ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы , 152-се йорт (Андрей Первозванный майҙаны , 1-се һанлы йорт).\n↑ Троица сиркәүе\n↑ Сергей Михайлович Исаков(һынсы)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Живоначальная_Троица_сиркәүе_(Батайск)&oldid=674911 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:58 17 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Башҡортса әкиәт "Ҡараса батыр" | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Әкиәттәр һәм йәнһүрәттәр > Башҡортса әкиәт «Ҡараса батыр»\n« Осҡос ишәк\n— Ярай, керәм, өйрәңде ашайым,— ти.\nКерә. Керһә, әбей бик күп итеп аш әҙерләгән: ҡаҙылы ял менән бишбармаҡ. Ҡарасай* бик һәйбәт ашап бөткәс, фатиха ҡыла ла артабан китә. Ике юл сатына барып сыға. Береһе — Алабуғатыға, икенсеһе Кирпәстегә киткән юл. Икеһенең араһында бағана, бағанала яҙыуы бар. «Уңға киткән уңыр, һулға киткән туңыр», тип яҙылған.\nҠарасай уйлап тора ла: «Ни булһа ла булыр, һулға китеп туңайым»,— тип һулға китә. Китеп ултыра, китеп ултыра, китеп ултыра торғас, түбәһе күккә тейеп торған бер күк һарай күренә. Шул һарайҙың эсенә барып керһә, бер бите ай, бер бите көн кеүек бер ҡыҙ ултыра, ти. Ҡарасай:\n— Һаумы, ҡарындаш?— тип һаулыҡ һорашты.\n— Һаубыҙ,— тип кенә яуап бирҙе, ти.\n— Ете башлы ялмауыҙҙың көсө ҡайҙа?— тип һорай. Ҡыҙ күрһәткәйне, Ҡараса батыр ялмауыҙҙың көсөн алды ла аяғы менән тартып өҙҙө*, ояһын туҙҙырып ташланы, ти. Шунан:\n— Ялмауыҙҙың көсөн алдым, хәҙер минеке булды...— ти.— Ул ете башлы ялмауыҙ ҡайҙан ҡайтып килер? Ҡайһы юлдан ҡайтыр?— тип һорай. Ҡыҙ:\n— Ул баҡыр күперҙән килер, килгән саҡта ер тетрәтеп, таш яуҙырып ҡайтыр,— ти.\nҠараса батыр шунда бара ла баҡыр күпер аҫтында тегенең ҡайтҡанын көтөп ята. Бына бер ваҡыт, ер тетрәтеп, ялмауыҙ ҡайтып килә. Бының аты бер аяғын күпергә баҫты ла, икенсе аяғын баҫмайынса, шып туҡтаны, ти. Ете башлы ялмауыҙ:\n— На! На! Ҡараса батыр килгән тип ҡурҡаһыңмы әллә?!— тип атын ярырға тотонғайны, Ҡараса батыр:\n— Мин килдем шул!— тип ырғып торҙо ла тегенең алдына килеп баҫты, ти. Шунан былар алыша, көрәшә башлайҙар. Көрәшә торғас, Ҡараса батыр ялмауыҙҙы ергә күтәреп һуҡты ла, һалмалыҡҡа турап, өйөп китте, ти.\nҠарса батыр ары китә. Бара торғас, тағы күккә тейеп торған бер күк һарай күрә. Быныһы туғыҙ башлы ялмауыҙҙыҡы икән. Барып керһә, был һарайҙа ла бер ҡыҙ ултыра. Ҡараса батыр бында ла ялмауыҙҙың көсөн һорай. Ҡыҙ:\n— Ана тора!— ти.\nҠараса батыр туғыҙ башлы ялмауыҙҙың көсөн өҙгәләп ташлай ҙа уның ҡайҙан ҡайтыуын һорай. Ҡыҙ:\n— Ул көмөш күперҙән килер, килгән саҡта ер тетрәп торор,— ти.\nЕгет күпер аҫтына барып ята. Бына бер ваҡыт туғыҙ башлы ялмауыҙ ҡайтып килә. Күпергә еткәс кенә, аты бер аяғын баҫа, икенсеһен баҫырға ҡурҡа. Туғыҙ башлы ялмауыҙ:\n— На! На! Әллә Ҡараса килгән тип ҡурҡаһыңмы?!— ти.\nШул урында Ҡараса батыр:\n— Мин килдем шул!— тип ырғып килеп сыҡты ла тегенең менән һуғышырға ла тотондо, ти. Алышып, көрәшә торғас, Ҡараса батыр быныһын да күтәрә һуғып, һалмалыҡҡа тураны-өҙгөләне лә ары китте, ти.\nКитеп бара, китеп бара был, китеп бара торғас, тегеләренән дә ҙурыраҡ тағы бер һарай күрә. Бара, керә, бик матур ҡыҙ ултыра. Һорашып белһә, бында ун ике башлы ялмауыҙ йәшәй икән. Ҡараса батыр бының да көсөн һорап алып өҙә. Шунан ҡайҙан ҡайтыуын һорай.\n— Алтын күперҙән ҡайта, ҡайтҡанында ер тетрәтеп, буран олотоп ҡайта,— ти ҡыҙ.— Барма унда, егет, йөрөмә. Ул үҙендәге йәне менән дә бик хәтәр, бер ҙә юҡҡа харап булырһың,— ти.\n— Ни эшләп бармайым, барам, үлтерәм мин уны,— ти ҙә Ҡараса батыр алтын күпер аҫтына төшөп ята.\nБына бер саҡ, ер тетрәтеп, күк күкрәтеп, ел-дауыл ҡуптарып, ун ике башлы ялмауыҙ ҡайтып килә. Күпергә килеп еткәйне, бының аты ла шып туҡтаны ла ҡуйҙы, ти.\n— На! На! Әллә Ҡараса килгәнме, кемдән өркәһең?— тип атын ярырға керешкәйне, Ҡараса батыр күпер аҫтынан килеп сыҡты ла эй тотондолар, ти, былар көрәшергә. Бер Ҡараса батыр күтәреп һуҡһа, бер ялмауыҙ сөйөп ебәрә, ти. Шулай йән-фарман көрәшә торғас, Ҡараса батыр тегене тамам хәлдән тайҙырҙы, ти. Ялмауыҙ үҙендәге көсө менән генә быны еңә алмаҫтай булғас, хәйлә ҡороп:\n— Әйҙә, Ҡараса, миңә барып, бер аҙ тамаҡ ялғап, хәл алайыҡ,— тип, «ҡунаҡҡа» саҡыра башлағайны, Ҡараса батыр:\n— Ә, шулаймы, һиңә хәл алырға кәрәкме?— тине лә, йән асыуы менән ҡабат йәбешеп, тегене шундай итеп күтәреп алып бәрҙе, ялмауыҙ, дыңҡ итеп, бөтә кәүҙәһе менән ергә батты, ти. Ҡараса батыр тиҙ генә ҡылысын һурып алды ла ялмауыҙҙың ун ике башын ун ике яҡҡа сабып өҙөп, кәүҙәһен һалма-һалма турап, өйөп ҡуйҙы, ти.\nҮҙе лә бик арыған була Ҡараса батыр. Ултырып хәл ала ла тағы сығып китә. Китеп бара торғас, бер тауға килеп етә. Шул тауҙан ике тапҡыр «һин һимеҙ, мин арыҡ» тигән тауыш ишетелә. Ҡараса батыр, был ниндәй тауыш икән, тип эҙләй башлай. Йөрөй торғас, һөйәп ҡуйылған бер таҡта таш күреп ҡала. Ҡуҙғатып ҡараһа — ишек. Асып кергәйне, эстә йөҙ ҡыҙ ултыра, йөҙ ҙә беренсеһе — ҡарсыҡ. Ҡараса батыр барып кереү менән теге ҡыҙҙар:\n— Мин арыҡ, һин һимеҙ,— тип, бер-береһенә төртөшә башлайҙар. Әлеге ялмауыҙҙар был ҡыҙҙарҙы ошонда бикләп тотоп, һимеҙен һайлап ашап йөрөгәндәр икән. Ҡоттары осоп бөткән ҡыҙҙар Ҡараса батырҙан да, был беҙҙе ашарға килгән, тип ҡурҡышып ултыралар икән. Ҡараса батыр:\n— Мин кеше ашарға килмәнем, әйҙәгеҙ, сығығыҙ, ҡайтайыҡ,— ти.\nТеге йөҙ ҙә беренсеһе ҡыҙҙарҙы ҡарауыллауға ҡуйылған ҡарсыҡ булған икән. Ҡыҙҙарҙы сығармаҫҡа итә башлағайны, Ҡараса батыр шул ерҙә уны ботарланы ла ырғытты, ти. Шунан ҡыҙҙарҙы берәм-берәм сығарып, үҙе менән бергә алып ҡайтып китте, ти.\nҠайтышлай ун ике башлы ялмауыҙҙың һарайына тейеп, атын егеп, алтынын тейәп, ҡыҙҙы алып сыға. Бара-бара теге ҡыҙҙарҙы ла ала. Хәҙер былар күмәкләшеп килә торғас, әлеге Кирпәсте ҡылысына килеп етәләр. Ҡарасаның ағалары ла, ҡайтып килешләй, шунда ял итеп яталар икән. Ағалары, быларҙың килгәнен күреп: «Тегенән ниндәй ғәскәр килә?»—тип аптырап торалар, ти. Ҡараса батыр яҡынлаша төшкәс: «Үҙебеҙҙең энебеҙ Ҡараса икән дә! Ул да беҙҙең арттан сыҡҡан икән шул»,— тип шатланалар. Шунан күрешәләр, һөйләшәләр. Ҡараса әйтә:\n— Ярар, ошонда ғына йоҡлап китәйек, бөгөн ҡайтырға һуң инде,— ти.\nҺәр береһенә унар ҡатын менән байлыҡтарҙы бүлә. Үҙенә теге ялмауыҙҙарҙан ҡотҡарылған өс ҡатынды ала. Кирпәсте ҡылысы йылғаһынан йыраҡ түгел бик йәмле суҡ ҡарағай ултыра. Ағалары шул ҡарағай төбөнә барып яталар. Ҡараса:\n— Унда ятмағыҙ, харап булырһығыҙ!— ти. Тегеләр тыңламай.\nИртә менән Ҡараса батыр ҡараһа, ағаларын аждаһа ҡоршап алған, ти.\n— Әйткәйнем дә бит мин уларға, унда ятмаҫҡа тип, тыңламанылар. Был аждаһа менән һуғышып булдырып булмаҫ шул,— ти.— Ҡатындар, һеҙ самауыр ҡайнатығыҙ, ағайымдарҙы аждаһа ҡоршап алған, һорайым әле, сығармаҫмы икән,— ти ҙә, ҡылысын ҡалдырып, аждаһа янына китә. Бара, сәләм бирә. Аждаһа һораша:\n— Йә, Ҡараса, ни хәлдә, ни һәнәрҙә йөрөйһөң? — ти. Ҡараса:\n— Ни һәнәрҙә йөрөйһөң тип ни, бына минең ағайымдар һинең аҫтыңда ята, сығармаҫһыңмы тип килдем,— ти.\n— Күренмәҫ хандың ҡыҙын килтерһәң, сығарам,— ти аждаһа.\n— Ул хандың ҡыҙын мин түгел, ялмауыҙҙар ҙа ала алмай. Мин нисек килтерәйем уны?\n— Ағайыңдар кәрәк булһа, килтерерһең!— ти аждаһа.\n— Ни эшләмәк кәрәк, барып ҡарармын инде улай булғас, тик ағайымдарҙы сығар,— ти Ҡараса батыр. Аждаһа:\n— Һынамаҡҡа бер бурыс,— ти ҙә, Ҡараса батырҙың вәғәҙәһенә ышанып, ағаларын сығара. Ҡараса, ағаларын күргәс:\n— Әйттем бит мин һеҙгә, унда ятмағыҙ тип, минең башты ашанығыҙ бит!— ти.\nШулай итеп, Ҡараса батырға көтөлмәгән эш тыуа. Ағалары менән бергәләшеп сәй эсә лә, бәхилләшеп, ҡайтып килгән юлы менән кире китә.\nКитеп алып ултыра, китеп алып ултыра, китеп алып ултыра торғас, бер һыңар аяҡлы кеше осрай. Был кеше ҡыр кәзәләрен, ҡоралайҙарҙы баҫтырып барып, һыңар аяғы менән тибеп кенә ала икән. Бының эргәһенә килеп, Ҡараса батыр сәләм бирә, һорай:\n— Ҡоралайҙы ниңә улай баҫтырып тотаһың?— ти.\n— Нисек тотайым һуң, ҡоралым булмағас?— ти Һыңараяҡ*.\n— Һе, шәп икән шул! Әйҙә, минең менән бараһыңмы?— ти Ҡараса батыр.\n— Ә һин ҡайҙа китеп бараһың һуң?\n— Күренмәҫ хандың ҡыҙын ҡоҙаларға!\n— Бергә-бергә иптәш булырбыҙ,— тип килеште¬ләр, ризалаштылар ҙа, икәү киттеләр былар. Китеп ултыралар, китеп ултыралар, алда ҡолға кеүек оҙон бер кеше күрәләр. Был кеше күккә ҡарап китеп ултыра, ти. Барып сәләм бирәләр, һорайҙар:\n— Ниңә улай гел күккә ҡарайһың?\n— Ни эшләйем һуң, бар һәнәрем шул булғас?\n— Ә ул һәнәрең һиңә ни бирә?\n— Осҡан ҡошто күреп ҡалам да тотоп алам,— ти теге.— Туҡта, туҡта, һеҙ үҙегеҙ кем һуң әле, ҡайҙа китеп бараһығыҙ?\n— Күренмәҫ хандың ҡыҙын алырға!\n— Мине лә бергә алығыҙ, ярҙамһыҙ булмам,— ти Күккәҡарар.\nҠараса батыр риза булды, өсәүләп киттеләр хә¬ҙер. Бара торғас, юл буйында ергә туңҡайып ятҡан бер кешегә тап булалар. Сәләм бирәләр, һорайҙар:\n— Эй, ниңә туңҡайып ятаһың?\n— Ерҙе тыңлап ятам. Ә һеҙ үҙегеҙ кем, ҡайҙа китеп бараһығыҙ?\n— Күренмәҫ хандың ҡыҙын ҡоҙаларға барабыҙ.\n— Эй-й-й! Мине лә үҙегеҙ менән алығыҙ, файҙаһыҙ булмам,— ти Ертыңлар.\nДүртәү китеп ултыралар ине, ике күл араһына килеп сыҡтылар. Шунда бер кеше ултыра. Был кеше бер күлдең һыуын уртлап ала ла икенсе күлгә ҡоя. Тегеләр бының янына килде, сәләм бирҙе, һораша башланы:\n— Эй, ағай, ниңә улай юҡ менән булаһың?\n— Ниңә юҡ булһын, балыҡ һөҙәм бит!\nҠараса батырҙар был кешенең ҙур ауыҙын күреп, иҫтәре китә.\n— Тағы ниндәй һәнәрең бар?— тип һорайҙар.\n— Миңә шуныһы ла еткән тамаҡ аҫрарға!— ти Күлуртлар.— Ә һеҙ кем? Ҡайҙа киттегеҙ?\n— Беҙ Күренмәҫ хандың ҡыҙын ҡоҙаларға китеп барабыҙ.\n— Мине лә алығыҙ, файҙам тейер әле,— ти Күлуртлар.\n— Ярар, алырбыҙ. Йәгеҙ, ошо урында бергәләп, тамаҡ туйҙырып алайыҡ,— ти Ҡараса батыр.\nШулай тип әйтеүе була бының, тегеләр һәр ҡайһы үҙенсә ризыҡ әҙерләргә тотона: Һыңараяҡ, бара һалып, бер ҡоралайҙы тибеп килтерә; Күккәҡарар, ҡулын һуҙып, һауала осҡан үрҙәктәрҙе тотоп ала; Күлуртлар, күлдең һыуын уртлап, балыҡ һөҙә; Ертыңлар, шул ерҙә ҡаҙан аҫып, ут яға. Шулай итеп былар, күмәкләшеп-берҙәмләшеп, тегеһен дә, быныһын да бик тәмләп ашап алалар.\nШул күлдән алыҫ түгел бер ауыл бар икән, шул ауылда ҡунып китергә булалар. Бер әбейгә фатирға төшәләр.\n— Әбей, беҙ бик һыуһаныҡ, самауыр ҡуй әле,— тиҙәр. Тегендә итен дә, балығын да ашап һыуһағандар бит инде. Әбей самауыр ҡуя, былар, һыуһындары ҡанғансы, сәй эсә. Сәй эсеп ултырғанда һөйләшәләр:\n— Ҡараса, һин әбейҙән һораш әле, Күренмәҫ хандың ҡыҙын нисек алып була, мәһәрҙәре, ҡыҙ алыу шарттары нисек икән?— тиҙәр. Ипләп кенә Ҡараса батыр һорай. Әбей:\n— Һеҙгә бер ҙә барырға кәрәкмәҫ ине, барһағыҙ ҙа, ала алмаҫһығыҙ. Һеҙ түгел дейеү пәрейҙәре лә, ете башлы ялмауыҙҙар ҙа ала алманы уның ҡыҙын,— ти.\n— Ә ни эшләп ала алмайҙар һуң?— ти.\n— Күренмәҫ хандың мәһәре шулай, бер кем дә үтәмәй алырлыҡ түгел. Егеттәр баралар ҙа, үҙҙәре харап булалар ҙа ҡуялар,— ти әбей.\n— Ә нимә һуң уның мәһәре?— тигәс, әбей барыһын да һөйләп бирә.\nБылар кәңәшләшеп ултыралар ҙа, барырға тәүәккәлләп, ятып йоҡлайҙар. Ҡараса батыр әбейгә:\n— Әбей, һин беҙҙе сәғәт алтыла уят, беҙ хандың тороуына барып ҡарайыҡ әле,— ти.\nӘбей, иртүк тороп, самауыр ҡайната ла тегеләрҙе үҙҙәре әйткән ваҡытта уята. Батырҙар торалар, йыуыналар, сәй әсәләр ҙә Күренмәҫ ханға китәләр. Килеп етәләр, ҡапҡа төбөндәге һаҡсыға хәбәр итергә ҡушалар. Күренмәҫ хан инергә рөхсәт итә. Керәләр. Хан, хеҙмәтселәренә әйтеп, самауыр килтертә. Сәй эсеп ултырғанда, Ҡараса батыр һүҙ башлай:\n— Йә, хан, беҙ һиңә ҡыҙыңды яусыларға килдек, бирәһеңме?— ти.\n— Ниңә бирмәйем, бирәм, әгәр мәһәренә күнһәгеҙ,— ти хан.\n— Мәһәре ни?\n— Мәһәре шул,— ти хан.— Беренсеһе — минең ете йәшәр үгеҙемде һарай аша бырғарҙан; икенсеһе — баш түбәһенә бер күбәтә* ҡымыҙ ултыртып, етмеш аршын бағанаға менеп, бағана башындағы ҡыңғырауҙы шалтыратып төшөргә; өсөнсөһө — минең алтмыш йәшәр ҡарсыҡ менән йүгерешергә, дүртенсеһе — ут кеүек ҡыҙҙырылған суйын мунсала ҡунып сығырға. Әгәр шуларҙың береһен генә үтәй алмаһағыҙ ҙа, баштарығыҙ киҫелә.\nҠараса батыр тыңлап ултыра ла:\n— Ярар, ярар, күнәбеҙ,— ти.\n— Иртәгә бөтә халыҡты йыйып, майҙан ҡорорбоҙ,— ти хан, батырҙарға бер өй бирә.\nШунда барып яталар былар, кәңәшләшәләр, һөйләшәләр :\n— Ярай үгеҙенә ҡаршы мин сығырмын инде,— ти Ҡараса батыр.\n— Ҡарсығы менән мин уҙышырмын,— ти Һыңараяҡ.\n— Ә бағана башына мин менермен,— ти Күккәҡарар.\n— Ә мунсала нисек йоҡларбыҙ икән һуң?— ти Ҡараса батыр.\n— Йоҡларбыҙ, мин берәй күлде уртлап алып килермен,— ти Күлуртлар.\n— Ә миңә бер эш тә юҡмы ни инде?— ти Ертыңлар.\n— Ҡайғырма, һиңә лә табылыр,— ти Ҡараса батыр.— Йәгеҙ, йоҡлайыҡ хәҙер, һәйбәтләп хәл йыяйыҡ,— ти. Ятып йоҡлайҙар былар.\nХан, иртә менән вәзирен ебәреп, Ҡараса батырҙарҙы сәйгә саҡыра. Тегеләр килә, бергәләп сәй эсәләр.\nЯрай, ашанылар, эстеләр, сыҡтылар былар хәҙер тышҡа. Сыҡһалар, майҙан тулы халыҡ, гөж килеп тора. Ҡарап-тикшереп торорға комиссия төҙөлгән, үгеҙ менән көрәшергә урын әҙерләнгән, бағана ла ултыртылған. Ҡарап торалар ине, бына бер саҡ, ер тырнап үкереп, хандың ете йәшәр үгеҙе килеп сыға. Күҙен ҡан баҫҡан, мөгөҙө менән ерҙе тишә, шул ҡәҙәр ажарлана, күрһәң, ҡотоң осорлоҡ! Ҡараса батыр килә лә, тегенең ике мөгөҙөнән тотоп алып, өйрөлтөп-өйрөлтөп сөйөп ебәрә, үгеҙ һарай аша дыңҡ итеп барып төшә. Халыҡ гөж килә. Хан, иҫе китеп:\n— Маладис! Беренсе мәһәр булды,— тигән була.— Йә, хәҙер икенсеһе. Бағана башына ҡайһығыҙ менә? Тик ҡарағыҙ уны, ҡымыҙҙың бер тамсыһын сайпылтһағыҙ ҙа, башығыҙ киҫелә,— ти хан.\n— Ярар, уныһын мин эшләп ҡарайым әле,— тип етмеш аршын бейеклеге шып-шыма бағана төбөнә Күккәҡарар килеп баҫа. Хандың бер вәзире, мөлдөрәмә тултырып, бының маңлайына бер күбәтә ҡымыҙ килтереп ҡуя. Шул минутында уҡ хандың бер һалдаты, ҡулына ҡылыс тотоп, бағана төбөнә килеп баҫа.\nКүккәҡарар бағанаға шыуышып-үрмәләп менеп тә китә, ҡыңғырауҙы шалтыратып, килеп тә төшә. Ҡарайҙар — ҡымыҙҙың тамсыһы ла түгелмәгән, бағана төбө ҡоп-ҡоро! Халыҡ аптырай быға.\nХәҙер хандың алтмыш йәшәр ҡарсығы менән йүгерешергә Һыңараяҡ сыға. Көтәләр, көтәләр быларҙы — һаман әйләнеп килмәйҙәр. Ҡарсыҡ та юҡ, Һыңараяҡ та. Бик аптырағас, Ертыңлар ергә ятып тыңлап ҡарай ҙа Ҡараса батырға әйтә:\n— Эш дан түгел, ҡарсыҡ беҙҙең йүгеректең башына ҡаҙан түңкәреп киткән!— ти.\nҠараса батыр быны ишеткәс, тиҙ генә уҡ менән янын алды ла, шул яҡҡа ҡарап атып ебәргәйне, уҡ ҡаҙанға барып тейҙе, ҡаҙан уртаға ярылып китте, ти. Шул ваҡыт ҡоралай типкес Һыңараяҡ ҡаҙан эсенән килеп сыҡты ла: «Һу-у-у! Ҡайһылай оҙаҡ йоҡлағанмын»,— тип, ике ҡулына ҡом услап, тотондо, ти, йүгерергә. Ҡарсыҡты ҡыуып та етте, күҙенә ҡом һибеп, уҙып та китте, ти. Ҡарсыҡ:\n— Һу-у-у! Минән дә яман йүгерек икәнһең,— тип тороп та ҡалды, ти. Майҙандағы халыҡ:\n— Ана! Ҡараса батыр ҡоҙаның йүгереге килә! — тип ҡысҡырышып ҡаршыланылар, ти.\nҺыңараяҡтың алдан килеүенә иҫе-аҡылы киткән хан:\n— Ярар, бында эш бөттө,— ти.\nХалыҡ тарала. Хан ҡоҙаларға сәй эсерә лә:\n— Инде бөгөн кис булған, ҡайтып тормағыҙ,— ти. Үҙе сығып, вәзирҙәренә әмер бирә: мунсаны тирәләтеп әрҙәнә өйөп ҡуйырға ҡуша. Биш батырҙы төнгөлөккә шул мунсаға бикләп, яндырып үлтермәксе була. Быны Ертыңлар ишетеп ҡала ла Ҡараса батырға әйтә:\n— Беҙҙең эш дан түгел, яндырып үлтерергә уйлайҙар!— ти. Күлуртлар:\n— Ҡараса батыр, һин хандан күл буйына барып килергә рөхсәт һора,— ти. Ҡараса батыр хан эргәһенә инә лә:\n— Хан, рөхсәт ит, беҙ йоҡлар элек, күл буйына барып, киске намаҙ уҡып киләйек, ти. Хан рөхсәт итә.\nБылар күлгә баралар ҙа, Күлуртлар һыу уртлап ала. Ҡараса батыр ханға инеп, үҙҙәренең килеүҙәре тураһында хәбәр итә. Хан:\n— Ярай, намаҙ уҡынығыҙмы? Инде һеҙгә урын мунсала булыр,— ти. Бер вәзиргә ҡоҙаларҙы мунсаға алып барырға ҡуша.\nБиш батыр мунсаға инеп ултыра. Бына бер ваҡыт ҡараңғы мунсаның стеналары ҡыҙара башлай. Күлуртлар уртындағы һыуҙың яртыһын мунсаның баҙына ҡоя ла, бишеһе лә төшөп ята. Ҡалған һыуҙы Күлуртлар, стенаның ҡайһы ере ут була, шул еренә шажлатып бөркөп тора. Мунса эсе бөркөүләнде, парланды, баҙҙағы һыу ҙа эҫене. Шулай ҙа түҙерлек. Былар шулай тирләп-бешеп ята торғас, мунсаның ҡыҙыуы бөтә башланы, таң атты. Былар, ҡалған һыу менән һәйбәтләп ҡойоноп, эләүкәгә менеп ултырҙылар.\nИртән торғас, хан бер вәзирен мунсаға ебәрә:\n— Барығыҙ, ҡоҙаларҙың көлөн бер ышыҡ урынға илтеп түгегеҙ,— ти.\nӨс вәзир, аҡ зипун* бәйләп, ҡулдарына һепертке тотоп, мунсаға килә. Асып ҡараһалар, ни күҙҙәре менән күрһендәр,— ҡоҙалар ай ҙа көн, най ҙа ҡуй** уйнап яталар. Тегеләр йүгереп ҡайтып, ханға хәбәр итәләр:\n— Ҡоҙалар үлмәгән, бер нәмә лә булмаған!\n— Эй, йөҙө ҡаралар! Ни эшләп үлмәнеләр икән? — ти хан, аптырай, бот саба.— Ни эшләмәк кәрәк, барығыҙ, сәйгә саҡырығыҙ,— тип, вәзирҙәрен ҡабат ебәрә. Биш батыр килгәс, хан һорай:\n— Йә, ҡоҙалар, һәйбәт йоҡланығыҙмы?\n— Рәхмәт, хан, мунсаң бик һәйбәт булды, иҙрәп йоҡланыҡ,— тиҙәр тегеләр. Серҙе асмайҙар инде. Шунан Ҡараса батыр әйтә:\n— Хан, рөхсәт ит, беҙ йылғаға барып йыуынып, иртәнге намаҙҙы уҡып киләйек,— ти.\nХан рөхсәт итә. Ҡараса батыр иптәштәре менән йылғаға барып, бик һәйбәтләп бит-ҡулдарын йыуып киләләр. Сәй эсеп бөткәс, Ҡараса батыр:\n— Иә, хан, мәһәр үтәлде, ҡыҙыңды алып китәбеҙҙер бит инде?— ти.\n— Һеҙҙеке, һеҙҙеке инде хәҙер! Ҡул яҡмайым,— ти.— Мин, ҡыҙҙы нисек оҙатырға кәңәш-төңәш итеп алайым, һеҙ сығып тороғоҙ,— ти.\nБиш батыр тышҡа сыҡҡайны, хан вәзирҙәрен йыйып алды ла тотондо, ти, яңы этлек ҡорорға:\n— Йә, ни кәңәш бирәһегеҙ? Оттолар бит тегеләр беҙҙе,— ти.\nБер вәзир әйтә:\n— Беҙ уларға, ҡыҙ оҙатыу шарты тигән булып, өс шарт ҡуяйыҡ,— ти. Беренсеһе: «Бына ун ике самауыр, шуларҙың береһен бирнәгә үҙегеҙ һайлап алығыҙ»,— тип әйтәйек. Ә ҡыҙҙы бысаҡҡа әйләндерел, ҡынына тығып, сәйгә элеп ҡуяйыҡ. Икенсеһе: «Бына ун ике түшәк, шуларҙың береһен һайлап алығыҙ»,— тип әйтербеҙ. Ә ҡыҙ, бәләкәй генә мендәр булып, ситтәрәк икенсе бер мендәр өҫтөндә ятыр. Өсөнсөһө: «Бына ун ике писарь, шуларҙың береһен үҙегеҙгә алығыҙ»,— тиербеҙ. Ә ҡыҙҙы ручкаға әйләндереп һалып ҡуйырбыҙ. Шуларҙы белерҙәрме икән? Белмәһәләр: «Ҡыҙ ҡасҡан, үҙегеҙ эҙләп табығыҙ»,— тип әйтербеҙ. Табалмағас, ҡайтып китерҙәр!\nХанға оҡшаны был кәңәш. Шул уҡ ваҡытта ул кәңәште Ертыңлар ҙа, ҡолағын ҡарпайтып, ишетеп торған икән. Ҡараса батырға барыһын да һөйләп бирҙе.\nҠоҙаларҙы саҡырып кертәләр. Хан ун ике самауырҙы күрһәтә. Ҡараса батыр:\n— Миңә самауыр кәрәкмәй, бына ошо бысаҡ кәрәк,— тип, ҡынынан тартып алғайны, тып итеп, ҡыҙ килеп төштө, ти.\nШунан ҡыҙҙы ебәрҙеләр ҙә, быларҙы икенсе бүлмәгә алып инделәр.\nБарып керһәләр,— бүлмәлә ун ике түшәк ҡабарып ята.\n— Шуларҙың береһен һайлап алығыҙ,— ти хан.\n— Беҙгә ошоһо ла ярар,— тип, теге бәләкәй генә мендәрҙе алыуы була, тып итеп, ҡыҙ килеп тә төшә.\nХәҙер быларҙы өсөнсө бүлмәгә алып инәләр. Унда ун ике писарь алтын һаплы ҡәләмдәр менән яҙып ултыра. Береһенең алдында пероһы һынған алама ғына бер ручка ята. Хан әйтә:\n— Һеҙгә писарь ҙә бирергә булдым. Оҡшағанын һайлап алығыҙ үҙегеҙ,— ти.\nҠараса батыр тегеләрҙең ҡаршыһына барып ҡарап йөрөгән булды ла:\n— Юҡ, хан, писарҙәрең шәп күренмәй. Үҙебеҙҙең беребеҙ писарь булыр әле, бынау ручкаңды ғына алам,— тип, теге пероһы һыныҡ ручканы алғайны, тағы, тып итеп, ҡыҙ килеп тә төштө, ти.\n— Ну, егеттәр икәнһегеҙ! Таптығыҙ бит ҡыҙҙы*!\nИнде тәҡәтем* бөттө, ҡыҙҙы алып ҡайтырһығыҙ. Сәй әҙерләгәнсе, барығыҙ, намаҙығыҙҙы уҡып килегеҙ,— ти хан.\nЙылға буйына киләләр ҙә былар йыуынырға кере-шәләр, ә Ертыңлар, яр башына ҡолағын һалып, тыңлап ята. Тегендә хан вәзирҙәре менән кәңәшләшә. Хандың тылсым белгән иң оло вәзире әйтә:\n— Беҙ ҡыҙға тылсым өйрәтәйек. Башта ул балыҡ булып күлгә сумһын. Табып тотһалар, бойҙайға әйләнеп, ергә сәселһен. Унда ла тапһалар, күгәрсен булып осһон. Был серҙе лә сисһәләр, бүтән сара юҡ, башҡаса ҡыланмаһын. Ни күрһә лә күрер, бәхете шулдыр,— ти.\nЕртыңлар быларҙың һөйләшкәнен барыһын да Ҡараса батырға еткерә.\n— Эй, улай булғас, ҡотола алмай ул беҙҙән,— тиҙәр иптәштәре.\nХан батырҙарҙы саҡырып индерә лә:\n— Әйҙәгеҙ, ҡоҙалар, ултырығыҙ, сәй эсәйек,— ти. Сәй эсеп бөткәс:\n— Бына, ҡыҙымды бирәм инде һеҙгә, бүләге — тройка ат булыр,— ти. Ҡараса батыр:\n— Ярар, уныһы үҙ һәнәрең. Мин һорап алмайым,— ти. Ҡыҙҙы оҙатырға халыҡ йыйыла. Ҡыҙҙың әхирәттәре йырлап, илап ҡалалар.\nКүлуртлар йәшәгән теге ике күл буйына килеп еткәйнеләр, ҡыҙ балыҡ булып һыуға төштө лә китте. Бына хәҙер ҡайһы балыҡ ҡыҙ икәнен белергә кәрәк. Күлуртлар тиҙ генә күлде уртлап ала ла, һыуын эргәләге күлгә ҡоя. Күлдең төбөндә балыҡтар ялтыратып ятып ҡала. Йыйып ала һалып, өс силәк балыҡты ҡайнатып түгәләр. Дүртенсе силәкте ҡайнатҡан саҡта:\n— Ой, янып үләм бит инде!— тип, ҡыҙ сарылдап килеп сыҡты, ти.\nОшо урында Күлуртлар бәхилләшеп тороп ҡалды, былар, ҡыҙҙы алып, ары китте, ти.\nТройка менән китеп ултыралар ине, бер урында ҡыҙ, бойҙай булып, ергә сәселде лә ҡуйҙы, ти. Күккәҡарар тиҙ генә бер үрҙәкте тотоп алды ла, сәселгән бойҙайҙы үрҙәккә ашата башланы, үрҙәк өсөнсө орлоҡто ҡымтып алғайны, ҡыҙ:\n— Ой, үләм, ҡотҡарығыҙ!— тип, үрҙәк томшоғонан сарылдап килеп төштө, ти.\nТағы китеп ултыралар ине, һис көтмәгәндә, ҡыҙ аҡ күгәрсен булып осто ла китте, ти. Әллә ни һауалап та өлгөрә алмай, Күккәҡарар быны тағы тотоп ала. Ҡыҙ, ғәжәпкә ҡалып:\n— Һай-һай-һай! Һеҙ егеттәр икәнһегеҙ! Инде әйтегеҙ, ҡайһыгыҙ миңә хужа?— ти. Ҡараса батыр:\n— Мин һиңә хужа булырмын,— ти.\nШул урында Күккәҡарар, урманға ингәс — Ертыңлар, бер тау битендә Һыңараяҡ тороп ҡалды, ти. Ҡараса батыр менән ҡыҙ икеһе генә ҡайтып киләләр. Юлда быларға бер ҡыҙыл төлкө ҡаршы сыға:\n— Эй, ағай! Тороп тор әле!\n«Тыңлап ҡарайыҡ әле, был төлкө ни әйтер икән»,— тип, Ҡараса батыр туҡтай. Төлкө килеп етә лә Ҡараса батырҙан һораша башлай:\n— Ҡайҙа китеп бараһың, ағай?— ти.\n— Бына Күренмәҫ хандың ҡыҙын аждаһаға алып китеп ултырам,— ти Ҡараса батыр.\n— Һи-һи-һи! Уны ниңә аждаһаға биреп әрәм итәһең?— ти төлкө.\n— Бирмәй сара юҡ. Мин уға вәғәҙә бирҙем, ағайҙарымды сығарғаны өсөн.\n— Һи-и-и, ҡыҙҙы уға биреп торорға! Минең башыма бисәңдең яулығын ябындыр ҙа, аждаһаға мине илтеп бир. «Күренмәҫ хандың ҡыҙы матур булһа ла, дүрт аяҡлы икән», тип әйтерһең,— ти төлкө.\nШулай эшләргә булып, тройкаға өсәү ултырып китәләр. Барып етәләр. Ҡыҙ аттар эргәһендә ҡала, Ҡараса батыр, төлкөнө етәкләп, аждаһаға килә.\n— Һай-Һай, аждаһа ағай! Күренмәҫ хандың ҡыҙы һылыулығын бик һылыу икән дә, тик дүрт аяҡлы икән шул,— ти.\n— Ярар, дүрт аяҡлы булһа ла,— ти аждаһа.\nШулай итеп, аждаһа йылан, Күренмәҫ хандың ҡыҙы тип ышанып, төлкөнө алып ҡалды, ти. Ә Ҡараса батыр, ҡыҙҙы алып, иленә ҡайтып китте, ти. Өс саҡырым да бармағандыр, бының артынан төлкө ҡыуып та етте, ти. Килеп етте лә:\n— Бына, ағай, төшөндөңмө, аждаһаны нисек һемәйттек?— тип, үҙе шарҡылдап көлә, ти. Шунан:\n— Йә, батыр, хуш-һау булығыҙ, матур йәшәгеҙ! — тип оҙатып ҡалды, ти.\nҠараса батыр ауылға ҡайтып етһә, теге ялмауыҙҙарҙан ҡотҡарып алған ҡатындары һәр береһе бик шәп йорт һалдырған, алтын-көмөш менән биҙәгән, ти. Ҡараса батыр был хан ҡыҙына үҙенә башҡа йорт һалдырған да, дүрт ҡатын менән йәшәп ята, ти.\n* Текста батырҙың исеме Ҡарасай тип тә, Ҡараса батыр тип тә ике төрлө алынған.\n* Бында мифик зат — ялмауыҙҙың ниндәйҙер бер әйбер һүрәтендә һаҡланған йәшерен кесе тураһында һүҙ бара.\n* Һыңараяҡ — ҡулъяҙма текста ҡоралай типкес тип аталған. Кешегә исем булыуҙан бигерәк ҡорал төшөнсәһен аңлатҡанлыҡтан, башҡа әкиәттәрҙә лә осраған ошо традицион исем менән алмаштырылды.\n* Күлуртлар — ҡулъяҙмала һыуурттағыс. Баяғыса, традицион исем менән алмаштырылды.\n* Күбәтә (диал.) — сеүәтә.\n* Зипун (диал.) — алъяпҡыс.\n** А й ҙа көн, най ҙа ҡуй (диал.) — һис нигә иғтибар итмәйенсә, онотолоп китеп.\n* Бында боронғо көнкүрештәге ҡыҙ ябыу һәм ҡыҙ оҙатыу йолаһы буталған булһа кәрәк. Ләкин Ҡараса батырҙың үҙе кейәү булып түгел, ә ҡыҙҙы ҡоҙаларға килгән яусы дәрәжәһендә йөрөүе әйтелгән йола менән һис тә ярашмай.\n* Тәҡәт — көс, ҡеүәт. Был урында ҡаршы торорға мөмкинлегем (ҡеүәтем) ҡалманы тигәнде аңлата.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 07.07.2017 в 16:10, и размещена в категории Әкиәттәр һәм йәнһүрәттәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернаты дәүләт белем биреү учреждениеһы (ГОУ РГИ) 1943 йылда СССР Ҡораллы Көстәре Верховный Главнокомандующийының 1943 йылдың 23 февраль бойороғо менән Совет Армияһы тынлы оркестрҙары өсөн хәрби музыкант тәрбиәләнеүселәр әҙерләү маҡсатында 3-сө балалар йорто нигеҙендә асылған.\nХәрби мәктәп 1956 йылға саҡлы эшләгән, ошо йылдар эсендә хәрби оркестрҙар өсөн 450 музыкант әҙерләнгән, һәм уларҙың күпселеге профессионал музыкант булып киткән. Барыһы 11 сығарылыш эшләгән хәрби мәктәп. 1956 йылдан хәрби мәктәп үҙгәртеп ҡоролған һәм БАССР Мәғариф Министрлығы ҡарамағына бирелгән. Мәктәп урта мәктәпкә әйләнгән, малайҙар менән бергә ҡыҙҙарҙы ла ҡабул итә башлағандар. 1956 йылдан РСФСР Министрҙар Советы ҡарары менән мәктәп-интернат һигеҙ йыллыҡ булып киткән һәм 1967 йылда тәүге 8-се класын сығара.\n1957 йылда мәктәп-интернатта халыҡ уйын ҡоралдары бүлеге асылған, 1958 йылда — фортепиано бүлеге, 1961 йылдан һыҙғыслы уйын ҡоралдары бүлеге эшләй башлаған. Был уҡыу йортонда Башҡортостандың бөтөн райондарынан, күрше өлкәләрҙән һәм автономиялы республикаларҙан килгән балаларға ла уҡыу мөмкинлеге асылған.\n1991 йылда Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы Министрлығы Коллегияһы ҡарары менән мәктәпкә гимназия статусы бирелгән һәм 12 йыллыҡҡа әйләнгән.\nМузыка тәрбиәләнеүселәр мәктәп-интернаты һәм Гимназия директорҙарыҮҙгәртергә\nМузыка белем биреү нигеҙенә балалар музыка мәктәптәре, музыка педагогик колледждары, Өфө сәнғәт училищеһы, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы программалары һалынған, региональ компонентты иҫәпкә алған яңы предметтар программалары эшләнгән: башҡорт профессиональ фольклоры, башҡорт профессиональ музыкаһы.\nГимназияның тынлы оркестрыҮҙгәртергә\nҒәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика музыка гимназия-интернатының Өлкән тынлы оркестры — Башҡортостан Республикаһының ғорурлығы. Музыкаль профилле уҡытыу нигеҙендә бөтөн уҡыусыларға ла төрлө тынлы уйын ҡоралдарында уйнау мөмкинлеге биргән тынлы оркестр бүлеге тора. 170 малай һәм ҡыҙ уйнаған дүрт тынлы оркестр — гимназияның ғорурлығы һәм визит карточкаһы. Уҡытыусы һәм дирижёр Ниғмәтйәнов Фәнзир Фәйзрахман улы етәкләгән Өлкән тынлы оркестр — Халыҡ-ара, Бөтөн рәсәй, региональ конкурстар һәм фестивалдәрҙең даими ҡатнашыусыһы. Бик күп йылдар дауамында гимназияның өлкән оркестры «Рәсәйҙең иң яҡшы тынлы оркестры» исемен раҫлай (Магнитогорск — 2005 й., Мәскәү — 2006 й., Калининград — 2007 й.).\nГимназияның билдәле сығарылыш уҡыусыларыҮҙгәртергә\nҒәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика музыка гимназия-интернаты һәм уның элгәрҙәре Башҡортостан Республикаһында һәм бөтөн Рәсәй биләмәләрендә уңышлы хеҙмәт иткән профессиональ музыкаль кадрҙар әҙерләп сығарҙы. Билдәле сығарылыш уҡыусылары:\nБашҡорт театра опера һәм балет театрының баш дирижёры Ғималетдин Моталов\nБашҡортостан Республикаһы халыҡ артисы, хәрби дирижёр Фәрит Иҙрисов — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Гимны авторы\nЭске эштәр министрлығы юридик институтының дирижёры, композитор Байрас Фуат улы Абдуллин (1951—2002)\nБашҡорт энциклопедияһы — Әлмөхәмәтов Ғ. исемендәге гимназия-интернат (Тикшерелеү көнө: 10 март 2020)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ғәзиз_Әлмөхәмәтов_исемендәге_республика_гимназия-интернаты&oldid=936710 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 март 2020 в 16:36\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:36 10 март 2020 үҙгәртелгән.