“Тарихлы халыҡ – ул бәхетле халыҡ”\nЯҙ ҡояшының барлыҡ йомарт йылыһы, әйтерһең дә, Ҡырмыҫҡалы районының мәҙәниәт һарайы биләмәһенә күскән, бында ғәҙәти булмаған йәнлелек һиҙелә. Дәртле йыр-моң, сағыу сәхнә костюмдарындағы артистар, тамашаны ҡыҙыҡһынып күҙәткән бала-саға, сараға йыйылған ҡунаҡтар — барыһы ла байрамса кәйеф тыуҙыра. Ҡырмыҫҡалылар бөгөн ғәзиз республикабыҙҙың 100 йыллығын тантаналы билдәләй.\nВаҡыт тығыҙ, бына-бына байрам башланырға тора, ҡәҙерле ҡунаҡтарҙы ҡаршылайһы бар, шулай ҙа район хакимиәте башлығы Әлфир САБИРОВ бер нисә һорауыбыҙға яуап бирергә форсат тапты.\n— Әлфир Фәрхәт улы, һеҙҙең өсөн бөгөнгө байрам ниндәй хис-тойғо уята?\n— Илдә беренсе булып автономиялы республика статусын алған төбәгебеҙ өсөн оло ғорурлыҡ тойғоһо кисерәм. Тарих өсөн бер быуат күҙ һирпеүендәй ара ғына тойолһа ла, ул беҙҙең өсөн аяҡҡа баҫыу, көсөргәнешле эҙләнеү һәм үҫеш, Рәсәйҙең терәк төбәгенә әүерелеү осоро булды. Ҡырмыҫҡалы хеҙмәтсәндәре лә бөтә республика халҡы менән иңгә-иң терәшеп, тарихи традицияларҙы дауам итте, Башҡортостандың иҡтисади, рухи тормошона яңы яҡты биттәр өҫтәне. Улар республикабыҙҙың үҙенсәлекле йылъяҙмаһына, һис шикһеҙ, лайыҡлы өлөш индерҙе тип әйтә алам.\n– Ҡырмыҫҡалы районы – халыҡ тығыҙлығы айырыуса юғары булған, утыҙҙан ашыу милләтте һыйындырған һәм баш ҡалабыҙҙан ни бары илле саҡрым алыҫлыҡта ятҡан бай традициялы, тотороҡло үҫешкән төбәк. Ымһындырғыс, ҡыҙыҡтырғыс Өфөнөң ус төбөндәгеләй алыҫлыҡта ятыуына ҡарамаҫтан, һеҙҙә халыҡ һаны һис кәмемәй, иң мөһиме, үҙҙәренең ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын, дәрәжәһен, арҙаҡлы шәхестәре иҫтәлеген ҙур хөрмәт менән һаҡлай белеүҙәре һоҡландыра. Был үҙенсәлектең сере ниҙә?\n– Райондаштарыбыҙҙың ғорурлығы булған академик, филология фәндәре докторы, профессор Ғайса Хөсәйеновтың ҡанатлы һүҙҙәре менән яуаплағым килә: “Үткәндәрҙән һабаҡ алмай, хәҙергенең ҡәҙерен, киләсәктең маҡсатын белеп булмай”. Яҡташыбыҙҙың: “Тарихлы халыҡ – ул бәхетле халыҡ”, – тигән һүҙҙәрендә лә оло хаҡлыҡ ята түгелме?\nТөбәгебеҙҙең бай уңдырышлы ерендә йәшәп, ауыл хужалығын күтәрәбеҙ, балалар тәрбиәләйбеҙ һәм республикабыҙҙың ғына түгел, Рәсәйҙең иҫ киткес бай тарихында үҙенсәлек мәҙәниәтебеҙ, батырҙарыбыҙ, абруйлы шәхестәребеҙ иҫтәлеген мәңгеләштереүгә лайыҡлы өлөш индерергә теләйбеҙ.\n– Ысынлап та, уңдырышлы тупрағығыҙҙа иген, сөгөлдөр генә күкрәп, күпереп үҫмәй, ә милләтте милләт иткән, оло эштәре менән тыуған төйәктәрен данға күмгән таланттар, халыҡ ғәме менән йәшәгән ир-азаматтар ҙа ошо мөғжизәле төбәктә тыуып, формалаша, юғарылыҡтарға өлгәшә бит...\n– Тарих биттәренә күҙ һалһаң, ғәжәп: төйәгебеҙҙә ниндәй генә халыҡ, хеҙмәт, һуғыш батырҙары булмаған! Емельян Пугачевтың көрәштәше Ҡәнзәфәр Усаев, дәүләт эшмәкәре Мирсәйет Солтанғәлиев, башҡорт халҡының йәмәғәт эшмәкәре Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев, тәүге мордва әлифбаһын төҙөүсе Авксентий Юртов... Алты Советтар Союзы Геройын биргән Ҡырмыҫҡалы ере. Бөйөк Ватан һуғышында ҡаһарманлығы менән дан ҡаҙанған 112-се Башҡорт атлы дивизияһы, уның легендар командиры Миңлеғәле Шайморатовҡа халыҡтың һөйөүе, рәхмәте әле лә икһеҙ-сикһеҙ.\nШәкәр сөгөлдөрө үҫтереүгә беренселәрҙән булып тотонған һәм ҙур уңышҡа өлгәшкән район үҙенең хеҙмәт батырын тыуҙырҙы — ҡатын-ҡыҙҙар араһында беренсе Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә Банат Батырова лайыҡ булды. Аҙаҡ был хеҙмәт батырлығын сөгөлдөрсөләр Раил Камалов һәм Фәрит Садиҡов ҡабатланы. Ә арыштың “сулпан” сортын сығарған СССР дәүләт премияһы лауреаты, Социалистик Хеҙмәт Геройы Сабирйән Ҡунаҡбаевтың хеҙмәт емеше миллиондарса гектарҙа уңыш биреүен дауам итә.\nӘҙәбиәтселәр, яҙыусылар, ғалимдар “йондоҙлоғо” көндән-көн сағыуыраҡ балҡый. Уҡытыусылар һәм тәрбиәселәребеҙ йәш быуындың күңеленә аҡ нур һуҙып, билдәле шәхестәребеҙ өлгөһөндә тәрбиә биреүгә көс һала. Әйткәндәй, “Башҡортостандың 100 йыллығына – 100 объект” республика программаһына ярашлы, Прибельский ауылында яңы мәктәп һалыныуы Белем көнөндә һәммәбеҙ өсөн дә ҙур бүләк буласаҡ. Ошо уҡ программа буйынса төҙөлгән Ҡабаҡ ауылындағы клуб былтыр көҙ файҙаланыуға тапшырылды.\n– Шулай итеп, республика үҙенең икенсе быуатына ышаныслы аяҡ баҫа. Уның 100 йыллығын билдәләү беҙҙең өсөн күңелле байрам ғына түгеллеген, ә эшләнгән ғәмәлдәргә йомғаҡ, баһа булыуын яҡшы аңлайбыҙ.\n– Эйе, беҙҙе оҙайлы өр-яңы бурыстар көтә. Шуларҙың иң мөһиме – ауылдарыбыҙҙы үҫтереү, төҙөкләндереү. Халҡыбыҙҙың тормошон яҡшыртыу, ғүмер оҙайлығын арттырыу. Һәр кем үҙ төбәгендә үҙен бәхетле итеп тойһон өсөн ҡулыбыҙҙан килгәндең барыһын да эшләйәсәкбеҙ.


Урал батырҙың билбауы кемгә ярар, » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Урал батырҙың билбауы кемгә ярар,\nУрал батырҙың билбауы кемгә ярар, 01.08.2014 // Йәмғиәт\nБашҡортостандың гүзәллеген шағир, яҙыусылар әҫәрҙәрендә данлай, рәссамдар һүрәттәрҙә һынландыра, композиторҙар йырҙарға һалып мәңгеләштерә. Һис шикһеҙ, республикабыҙ — ҡабатланмаҫ тәбиғәт ҡомартҡыларына, тарихи-мәҙәни урындарға бай төбәк, шуға ла беҙҙең тарафҡа туристар ағымы артҡандан-арта. Башҡортостанға килеүселәрҙе хеҙмәтләндереү кимәлен яҡшыртыу мәсьәләһенең йылдан-йыл мөһимерәк була барыуы ла тыуған төйәгебеҙгә иғтибарҙың ҙурлығына бәйле.\nТуристарҙы ылыҡтырыуҙың ни тиклем файҙалы икәнлегенә етәкселегебеҙ, башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, алдараҡ төшөнә алды һәм 1997 йылда уҡ Башҡортостан Республикаһында Туристик эшмәкәрлек тураһында закон ҡабул итте. Был документ туризм индустрияһын үҫтереү, сәйәхәт итеүселәрҙең ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү, уларҙың хәүефһеҙлеге кимәлен күтәреү, тәбиғи, мәҙәни һәм тарихи ҡомартҡыларҙы һөҙөмтәле файҙаланыу, туризм объекттарында яңы эш урындары булдырыу, килемде арттырыу һәм башҡа мөһим йүнәлештәрҙең хоҡуҡи нигеҙен билдәләй. Закон туризмдың үҫеше өсөн ныҡлы нигеҙ һалды, бөгөн тап уның емештәрен татыйбыҙ тип әйтергә була.\nБашҡортостанда туризмдың айырым төрҙәре яҡшы үҫешкән. Мәҫәлән, социаль туризмды алайыҡ. Әлеге мөмкинлектән файҙаланып, сит тарафтарҙа йыл һайын меңләгән кеше ял итеп ҡайта. Оло йәштәгеләрҙең күпселеге үҙебеҙҙең шифаханаларға өҫтөнлөк бирә, йылы яҡтарға юлланыусылар ҙа күп. Шуны билдәләргә кәрәк: республиканың шифахана һәм курорттарында йылына яҡынса 250 мең кеше ял итеп ҡайта, ҡайһы берҙәренә хатта сират барлыҡҡа килә. Республикалағы туроператорҙарҙың күбеһенең эске туризм менән генә шөғөлләнеүе лә күп нәмә тураһында һөйләй.\nҺуңғы бер нисә йылда туризм тармағының үҫеше яңы һулыш алды. “2011 — 2018 йылдарға Рәсәй Федерацияһында туризмды үҫтереү” программаһының ҡабул ителеүе тармаҡ алдына аныҡ бурыстар ҡуйҙы. Уның ярҙамында инвесторҙарҙы йәлеп итеү, федераль ҡаҙнанан аҡса юллау еңелләшәсәк.\nБашҡортостандың туризм өлкәһендәге абруйын арттырыу өсөн күп эш башҡарыла. Мәҫәлән, һуңғы йылдарҙа халыҡ-ара кимәлдәге күргәҙмәләрҙә йыш сығыш яһайҙар. Байтаҡ фильм һәм тапшырыу төшөрөлдө, федераль һәм халыҡ-ара әһәмиәттәге киң мәғлүмәт сараларында ла туризм өлкәһе киң яҡтыртыла. Иҡтисадтың яңы һулыш алып үҫешә башлаған тармаҡтарының береһе ул бөгөн туризм. Шуға ла Башҡортостан Хөкүмәте был эшмәкәрлеккә бизнесты йәлеп итеүҙе уны артабан үҫтереүҙең төп ысулы тип һанай. Туризмға бәйле программаларҙы финанслау һуңғы ике йылда байтаҡҡа артты.\nХәҙер Рәсәй төбәктәре туристар өсөн үҙ-ара сәмле көрәш алып барырға өйрәнә: тармаҡтың үҫешенә тос өлөш индерерҙәй инвесторҙар эҙләй, милли мәҙәниәтен һәм тарихи ҡомартҡыларын тергеҙә, күмәк халыҡты йәлеп итерҙәй ҡоролмалар төҙөй... Ошондай көнәркәшлек шарттарында һыр бирмәҫлек ҡеүәте бармы Башҡортостандың? Туризм беҙҙә ниндәй йүнәлештә айырыуса үҫешә? Ғөмүмән, Башҡортостан киләсәктә сәйәхәт мәккәһенә әүерелерме? Ошо һорауҙарға бергәләп яуап эҙләү маҡсатында “түңәрәк өҫтәл” янында үтәсәк һөйләшеүгә Башҡортостандың Туристик индустрия союзы рәйесе урынбаҫары, “Урал батыр” милли туроператоры етәксеһе, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Кинйә Күскилдинды, Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының айырыуса һаҡланыусы тәбиғәт объекттары һәм биотөрлөлөк бүлеге начальнигы Эльвира Маркс ҡыҙы Ҡорбанаеваны һәм “Ирәмәл” тәбиғәт паркы директоры Римма Талха ҡыҙы Ғәлиеваны саҡырҙыҡ.\nНияз Сәлимов: “Башҡортостан” гәзите редакцияһында көнүҙәк мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеү матур йолаға әүерелгән. Беҙҙә даими рәүештә “тура бәйләнеш”тәр, “түңәрәк өҫтәл”дәр үткәрелеп тора. Бынан тыш, гәзит биттәрендә экология темаһына ла ҙур иғтибар бүләбеҙ. Бөгөнгө һөйләшеүҙе иһә Башҡортостанда туризмдың үҫешенә арнарға булдыҡ. Йәй – отпускылар мәле, халыҡ дәррәү ял итә. Ситкә сыҡмайынса ла, үҙебеҙҙең республикала матур ял итер өсөн тәбиғәттең иҫ киткес гүзәл урындары бар. Әммә иҡтисадтың үҫешен тәьмин итерлек тармаҡтарҙың береһендә – туристик индустрияла, беҙҙеңсә, етешһеҙлектәр ҙә етерлек. Шулар тураһында ла һөйләшеп алайыҡ әле.\nКинйә Күскилдин: Бөгөн – туризм индустрияһының яңы үҫеш баҫҡысына күтәрелгән мәле. Уңыштар ҙа етерлек, көйөнөстәр ҙә бар. Һуңғы бер йылда ғына ла туризм тармағын формалаштырыуҙа шаҡтай ҙур үҙгәрештәр күҙәтелде. Иң мөһиме — “2012 — 2016 йылдарға Башҡортостан Республикаһында эске һәм ситтән килеүселәр туризмын үҫтереү” программаһы ҡабул ителде. Был документ тармаҡты үҫтереү буйынса аныҡ бурыстар ҡуйҙы, инвесторҙар менән эшләү һәм федераль бюджеттан аҡса йәлеп итеү өсөн нигеҙ булдырҙы.\nБылтыр Башҡортостандың Туризм буйынса агентлығы тырышлығы һөҙөмтәһендә был өлкәгә беренсе тапҡыр ҙур күләмдә транш бирелде. Мораҡ ауылы эргәһендәге “Аҡбуҙат” туристик базаһына – 20 миллион һум, Салауат районына “Салауат эҙҙәре буйлап” маршрутын үҫтереүгә 2 миллион һум аҡса бүленде. Ғөмүмән, Башҡортостан – туризм өсөн ҡулайлы төбәк. Беҙҙә тәбиғәт бик матур. Тәү сиратта беҙҙең үҙенсәлек – башҡорт халҡы. Урал тауҙарына һыйынып, милли һыҙаттарын һаҡлап ҡалған ҡәүемдең көнитмешен, йолаларын, фольклорын башҡа халыҡтарға күрһәтергә ине. Шуға ла беҙгә иң тәүҙә этнотуризм тураһында уйланырға кәрәк. Башҡорт халҡының тарихы, үткән юлы, билдәле шәхестәре... Һуңынан ғына тәбиғәте тураһында һөйләргә тейешбеҙ.\nТуризм өлкәһендә нисәмә йыл эшләп, шуны әйтә алам: был мул килем ала торған өлкә түгел. Һалынған аҡса ни бары 7 – 8 йылдан ғына үҙен аҡлаясаҡ. Шуға ла бай инвесторҙарҙың туризмға аҡса һалырға ашыҡмауын аңлайым. Бөтә донъя тәжрибәһенә ҡарағанда, хөкүмәт кенә туризмға кире ҡайтарып алырҙай финанс ярҙамы бүлә. Был система Рәсәйҙә эшләй башланы, ләкин ике йыл рәттән федераль ҡаҙнанан тәҡдим ителгән аҡсаны алырға “теләмәйбеҙ”. Ошо арауыҡ эсендә 70 миллион һум тәғәйенләнгәйне. Ул ярҙамдан ҡолаҡ ҡағыуыбыҙҙың сәбәбе – ваҡытында документтар юлламау.\nАуылдарҙа йәшәгән ҡәрҙәштәргә шуны кәңәш итер инем: шәхси хужалыҡ алып барыу һылтауы менән мөмкин тиклем күберәк ерҙе ҡуртымға алып ҡуйыу әлеге мәлдә бик отошло булыр ине. Ул – киләсәккә ышаныс менән ҡарау өсөн нигеҙ. Ата-бабабыҙ борондан мал үрсетеү, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Әле лә был – килемле эш.\nБыйыл “Урал батырҙың алтын билбауы” тигән туристик маршрут булдырып, ситтән килгән туристарҙы Башҡортостан менән таныштырыу эшен башлап ебәрҙек. Әле һәр туроператор үҙ ҡаҙанында ҡайнай, ә республика менән таныштырыусы маршрут юҡ. Өфө, Белорет, Учалы, Әбйәлил, Баймаҡ, Йылайыр аша һуҙылған, Ирәмәл паркына ла инеп сығыу ҡаралған был юл беҙҙең милли маршрут булырға тейеш. Шуны билдәләп үткем килә: Ирәмәл тауы хаҡһыҙ рәүештә онотолоп килә, беҙҙең иғтибар башлыса Шүлгәнташҡа йүнәлтелгән. Юл булмау сәбәпле, Ирәмәлде урап үтәләр.\nРимма Ғәлиева: Был, ысынлап та, шулай. Шүлгәнташ – “Урал батыр” эпосының икенсе яғы, кире образдың һуңғы төйәге. Ә бына ыңғай персонаж менән бәйле урындарға, Иҙел башына иғтибар аҙ. Миңә ҡалһа, һәр башланғыстың нигеҙендә ниндәйҙер рухи мираҫ һәм идея ятырға тейеш. Туризм әлегә ниңә бер урында тапана? Сөнки идея юҡ. Рух һәм концепция булырға тейеш. Туристарҙы тәмле ашатырға, уңайлы ергә һалып йоҡлатырға мөмкин, ләкин был ялдан рухи көс алмаһа, улар был ергә башҡа бармаясаҡ. Мин үҙем Ирәмәлгә килгән кешеләргә экскурсия үткәрәм. Кеше бер аҙ ваҡыттан һуң нимә ашағанын да, уңайлыҡтар тураһында ла онота, ә бына ошо ялдан алған тәьҫораттар уның күңелендә оҙаҡ йылдар буйы һаҡлана. Уңыштың 80 проценты кешенең алған мәғлүмәте күләменә бәйле. Шуға ла бергәләшеп концепция төҙөп, уны тормошҡа ашыра башламаһаҡ, мәҫәлдәге суртан, ҡыҫала һәм аҡҡош кеүек һәр ҡайһыбыҙ үҙ яғына ҡайырасаҡ.\n“Ирәмәл” тәбиғәт паркында “Урал батыр” эпосы буйынса тематик туҡталыштар эшләй башланыҡ. Шуларҙың тәүгеһе – Иҙел башы. Ағиҙел йылғаһының инешенә былтыр ҡылысҡа һәйкәл ҡуйҙыҡ. Ул ике метр бейеклектә, бик матур, халыҡты йәлеп итеп тора. Хатта эргә-тирә ауылдарҙа ошо ҡылысты ҡуйғандан һуң легенда барлыҡҡа килде. Йәнәһе лә, был һәйкәл ҡоролоҡҡа кәртә ҡуйҙы. Ысынлап та, уны урынлаштырыу менән төбәктә ямғырҙар йышыраҡ яуа башлағайны. Әле “Тормош сығанағы” тигән туҡталышта әүҙем эш алып барабыҙ. Унда ҙур бишек эленәсәк. Һуңынан “Йәнбикә менән Йәнбирҙе” туҡталышына тотонасаҡбыҙ. Йәнә биш туҡталыш эшләргә кәрәк. Бының өсөн беҙ фольклорсы, билдәле сәсәниә Розалия Солтангәрәеваға мөрәжәғәт иттек, уның менән берлектә туҡталыштарҙың тематикаһын билдәләнек. Һәр ҡайһыһын “Урал батыр” эпосынан өҙөктәргә бағышларға уйлайбыҙ.\nТуристар Ирәмәлгә күпләп килә. Былтыр тауға 12 меңдән ашыу кеше күтәрелһә, быйыл был һан ете меңгә яҡынлаша. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: “Урал батыр ҡылысы”н Учалы яғынан ҡуйғайныҡ. Тауға илткән юлдарҙың иң оҙоно ошо тарафта, әммә ҡылысты күреү теләге менән күптәр хәҙер урап йөрөргә лә йыбанмай, ваҡытын йәлләмәй. Йәй башынан алып Силәбе өлкәһендәге Төлөк посы аша алты меңдән ашыу кеше үткән.\nБөгөн Башҡортостан биләмәләренең 7,2 процентын айырыуса һаҡланған тәбиғәт объекттары тәшкил итә. Европала иһә был һан 22 процентҡа етә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең дә байлығыбыҙ күп булыуын танып бөтмәйбеҙ. Тәбиғәт парктарының төп маҡсаты – тирә-яҡ мөхит менән аралашыу өсөн уңайлы, цивилизациялы шарттар тыуҙырыу, ошо урындың тәбиғи төрлөлөгөн һаҡлау, шул уҡ ваҡытта экологияға зыянды мөмкин тиклем сикләү.\nЭльвира Ҡорбанаева: Башҡортостандың бай тәбиғи ресурстарының береһе булған биологик төрлөлөктө, йәғни үҫемлектәрҙе һәм йәнлектәрҙе һаҡлауға беҙҙә айырыуса ҙур иғтибар бирелә. Республикала тирә-яҡ мөхит именлеген хәстәрләү буйынса системалы һәм маҡсатлы эш алып барыла. Беҙҙә өс ҡурсаулыҡ, бер милли, дүрт тәбиғи парк, 27 заказник, 182 тәбиғәт ҡомартҡыһы бар. Бөгөн айырыуса һаҡлана торған тәбиғи биләмәләрҙең дөйөм майҙаны бер миллион гектарҙан ашыу тәшкил итә. Был ерҙәр ил һәм республика кимәлендә ҡурсауға алынған. Иң матур тәбиғәт комплекстары, һоҡланғыс ландшафттар, һирәк һәм юғалып барған үләндәр үҫкән ерҙәр, йәнлектәрҙең һирәк осраған төрҙәре йәшәгән урындар ошонда тупланған.\nРеспубликалағы тәбиғәт парктары туристик фирмалар менән берлектә халыҡтың ялын ойоштороуға ҙур иғтибар бүлә. Шуны билдәләп үтке килә: тәбиғәт парктары – Рәсәйҙә лә, Башҡортостан өсөн дә яңы йүнәлеш. Беҙ тәбиғәт паркы менән кешенең үҙ-ара мөнәсәбәтендәге балансты һаҡлауҙы күҙ уңында тотабыҙ.\nТәбиғәт парктарынан “Ҡандракүл”, “Мораҙым тарлауығы”, “Асылыкүл” һәм “Ирәмәл”гә халыҡ күпләп ағыла. Уларҙың һәр ҡайһыһы үҙенсәлекле, барыһының да тәбиғи үҙенсәлеген һаҡлау өсөн күп көс түгелә. “Асылыкүл” менән “Ҡандракүл”, әлбиттә, таҙа һыуы менән ял итергә теләүселәрҙе үҙенә саҡырып тора, “Мораҙым тарлауығы”ның мәмерйәләре йәлеп итә. “Ирәмәл” иһә спорт туризмы менән шөғөлләнеүселәргә ҡулай. Был тәбиғәт паркы – сәләмәт тормош алып барыусыларға шәп урын, сөнки физик яҡтан көслөләр, сыҙамлылар ғына тауға менергә тәүәккәлләй.\nМинистрлыҡтың маҡсаты – тәбиғәт комплекстарын, уларҙың төрлөлөгөн һаҡлау һәм экологик ресурстарҙы файҙаланыусылар араһында баланс булдырыу.\nЛилиә Нуретдинова: Рәсәйҙең туризм буйынса лидерҙары кимәленә етмәүебеҙҙе яҡшы аңлайым. Күрше төбәктәрҙән Татарстан менән Һамар өлкәһе– көслөләр рәтендә. Туристар диңгеҙгә яҡын булған ҡояшлы төбәктәргә лә өҫтөнлөк бирә. Башҡортостанда иһә тәбиғәт шарттары ҡырыҫ, ҙур һыу ятҡылығы ла юҡ. Кешеләрҙе нисек күпләп йәлеп итергә мөмкин, тип уйлайһығыҙ?\nКинйә Күскилдин: Бер ниндәй диңгеҙе, тарихи ҡомартҡыһы булмаған ерҙә яңы биналар төҙөп тә туризмды үҫтерергә мөмкин. Рәсәйҙең Санкт-Петербург, Мәскәү кеүек туристик үҙәктәрендә лә архитектура ҡомартҡылары күктән төшмәгән, улар ҙа кеше ҡулы менән һалынған. Ҡазан менән Екатеринбург та, элекке архитектура ҡомартҡыларын тергеҙеп, яңыларын төҙөп, туристарҙы ылыҡтыра. Тимәк, Өфөнө инвесторҙар ярҙамында ҙур сауҙа, күңел асыу һәм хеҙмәтләндереү үҙәгенә әүерелдерергә мөмкин. Күршеләрҙең миҫалында күренеүенсә, был – әкиәт түгел, ә ысынлап та ҡулдан килерлек эш.\nБилдәле булыуынса, БРИКС һәм ШОС саммиттарына әҙерлек программаһына ярашлы, баш ҡалабыҙҙа төрлө парк-музейҙар төҙөлә, ҡаланың йөҙө үҙгәрә. Хәҙер Өфөгә киләсәк туристар ағымын республиканың төрлө район һәм ҡалаларына ла йүнәлтеү тураһында уйларға тейешбеҙ. Донъяға билдәле шифаханаларҙы иҫкә алһаҡ, был тәңгәлдә беҙҙән дә отошлораҡ төбәк юҡтыр. Башҡортостан әлегә үҙенең мөмкинлектәрен тулыһынса файҙаланмай.\nБынан тыш, саммиттарҙан һуң яңы ҡунаҡханалар менән транспорт селтәренең артабан да тулы ҡеүәттә эшләүен хәстәрләргә кәрәк. Республиканың туризм баҙары йылдан-йыл үҫешә: хеҙмәтләндереү күләме, ҡунаҡханалар менән шифаханаларҙың табышы арта бара. Төбәктең шифахана-курорт ойошмалары йылына 250 меңләп кешене ҡабул итә, ҡайһы берҙәрендә буш урындар табып булмай. Һуңғы йылдарҙа республикалағы туроператорҙарҙың яртыһынан күберәге эске туризм йүнәлешендә эшләй. Әгәр сәйәхәтселәр ағылмаһа һәм табыш булмаһа, эске туроператорҙар ҙа барлыҡҡа килмәҫ ине!\nДөрөҫөн әйткәндә, Рәсәй төбәктәре ҡеүәтле инвесторҙарҙы йәлеп итергә әле саҡ өйрәнә башланы. Инвестициялар ағымын һәм инвесторҙарҙың маҡсатҡа ярашлы эшләүен күҙәтеүсе идарасы компанияһы булған көслө туристик кластерҙар һәр төбәктә төҙөлөргә тейеш. Шунһыҙ туризмды үҫтереү буйынса федераль программаны бойомға ашырыу, инвесторҙар табыу ҙур ауырлыҡ менән барасаҡ. Төбәк идарасы компанияһы булмағас, ер активын булдырыу, инвесторҙарға гарантия биреү һәм уларҙың эшмәкәрлеген контролдә тотоу, ерҙәрҙе эшҡыуарҙарға ҡуртымға тапшырыу, йылға һәм күл буйҙарында мәҙәни ял ойоштороу, юл буйында хеҙмәтләндереү объекттарын төҙөүҙе планлаштырыу кеүек мөһим мәсьәләләр асыҡ килеш ҡала.\nБашҡортостан Хөкүмәте туризмды үҫтереүгә эшҡыуарҙарҙы йәлеп итеүҙе иң дөрөҫ юлдарҙың береһе тип һанай. Шул уңайҙан 2010 йылда туризм башҡарма власть структураһында айырым иҡтисади тармаҡ итеп билдәләнде. Республикабыҙҙың башҡарма власы шулай уҡ туризмды үҫтереү буйынса программаларҙы финанслауҙы һуңғы ике йылда ҡырҡ тапҡырға арттырҙы. Эске инвесторҙарыбыҙ ҙа туристик объекттар төҙөүгә үҙ өлөшөн индерә башланы.\nРимма Ғәлиева: Ошо тәңгәлдә аныҡ миҫал тураһында әйтеп китәйек: Әбйәлил районындағы “динозаврҙар паркы”н бойомға ашҡан ыңғай инвестиция проекты тип атарға мөмкин. Унда боронғо йәнлектәр һынын ҡарарға килеүселәр өсөн кафе, ресторан, ҡунаҡхана эшләй. Иң мөһиме — урындағы халыҡҡа эш урындары барлыҡҡа килде, ҡуртымға бирелгән ер өсөн район ҡаҙнаһына 49 йыл буйы килем инеп торасаҡ. Донъя күләмендәге миҫалдарға күҙ һалһаҡ та, шуны күрергә мөмкин: бер тәбиғәт паркы ла килем алыу өсөн эшләмәй. Беҙҙең бурыс – тәбиғи балансты һаҡлау. Тәбиғәт паркы эшҡыуарҙар өсөн майҙан булдырырға һәм уларға йүнәлеш бирергә тейеш. Әлеге лә баяғы донъя миҫалында ҡарағанда, бәләкәй, уртаса эшҡыуарлыҡ субъекттары һәм урындағы халыҡ аҡса эшләй, ә парк етәкселеге – уларҙың эшмәкәрлеген көйләүсе, күҙәтеүсе генә.\nШулай булһа ла, килгән туристарға уңайлыҡтар булдырыу бурысы тора алдыбыҙҙа. Беҙ уны ҡулдан килгәнсә тормошҡа ашырабыҙ. Ә бына тәбиғәт паркына эшҡыуар килһен, туристарҙы йәлеп итһен өсөн башҡа ведомстволар ҙа тырышырға бурыслы, әммә республикала ошо механизм булдырылмаған. Ведомстволар араһында хеҙмәттәшлек яйға һалынмаған, үҙ-ара бәйләнеш насар. Тап ошо арҡала туризмдың үҫеше тотҡарлана ла инде. Ресурстар – бер ҡулда, ә туризмды үҫтереү өсөн бүленгән аҡса – икенсеһендә. Беҙҙең өсөн бөгөн ошо механизмды булдырыу бик мөһим.\nКинйә Күскилдин: Башҡортостанды “икенсе Швейцария” тип атайҙар. Ысынлап та, беҙҙә лә ул илдәгенән кәм булмаған мәғрур тауҙар, таҙа һыулы күл-йылғалар етерлек, саф һауалы ылыҫлы урмандарыбыҙ йырып сыҡҡыһыҙ.\nЛәкин биләгән майҙаны буйынса Башҡортостандан бер нисә тапҡырға бәләкәйерәк Швейцария – Европалағы туризм мәккәләренең береһе, уның бюджетының 15 процентын тап ошо тармаҡтағы бизнестан алынған табыш тулыландыра. Илдең инфраструктураһы бик үҫешкән, автомобиль һәм тимер юлдары күп, уңайлы географик урыны төрлө ҡитға кешеләрен йәлеп итә. Башҡортостанда иһә – Рәсәйҙең үҙәгендә урынлашҡан, тәбиғәте, данлы тарихы, иҫтәлекле урындары менән хаҡлы ғорурлана алырлыҡ төбәктә – туризмдың үҫеше ҡыуандырырлыҡ түгел. Республикабыҙҙа туризм кластерҙары менән идара итеү механизмын булдырыу, тармаҡта инвестиция проекттарын һәм технологияларҙы үҫтереү мәсьәләһе көнүҙәк. Беҙҙең “Ирәмәл” тәбиғәт паркын ғына алайыҡ. Туристарҙы бында йәлеп итер өсөн тәү сиратта юл һәм электр селтәре кәрәк.\nТәү ҡарамаҡҡа, республиканың туристик ресурстары ифрат ҙур һымаҡ: 300-гә яҡын карст мәмерйәһе, 600 йылға, 800 күл, мәғрур тауҙар (данлыҡлы Ирәмәл, Ямантау, Әүәләк, Ирәндек һырттарын ғына алайыҡ) бар. Йыл һайын республикаға меңәрләгән ҡунаҡ килә, шифаханаларҙа һаулығын нығыта, тәбиғәт ҡомартҡыларына һоҡлана. Әммә... Сит илдәр менән сағыштырғанда, был уңыш күлдәге тамсыға тиң, сөнки әлегә туризм тармағы республика иҡтисадына һиҙелерлек файҙа килтерә алмай. Проблеманың сәбәптәре төрлө. Беренсенән, тәбиғәт ресурстарына таянып ҡына туризм тармағын үҫтереү мөмкин түгел – кешеләрҙең төрлө мөмкинлектәрҙе файҙаланғыһы килә, ә бының өсөн үҫешкән инфраструктура талап ителә. Икенсенән, инвесторҙарҙы ылыҡтырыу менән бер рәттән, сит ил компаниялары менән дә уртаҡ тел табыу мөһим.\nБыл тармаҡты үҫтереү юлының башында ғына торабыҙ. Бик ҡатмарлы эш, һөҙөмтәһе тиҙ генә күренмәйәсәк уның. “Башҡортостанда эске һәм тышҡы туризмды үҫтереү” маҡсатлы программаһы ҙур әһәмиәткә эйә булыр ине. Әлегә иһә инвесторҙар менән эш тотороҡло түгел, сәбәбе – уларҙы ҡәнәғәтләндергән шарттар һәм туристарҙы ылыҡтырырлыҡ ҙур объекттар юҡлығы.\nСит илгә сыҡһаң, унда, диңгеҙҙән, тәбиғәттән, заманса отелдән тыш, төрлө боронғо ҡорамдарға, археологик ҡомартҡыларға экскурсиялар ойошторола. Тимәк, матур тәбиғәт менән генә туристарҙы йәлеп итеп булмай. Әлегә беҙҙә бындай объекттар һанаулы ғына. Туристик объекттарҙы булдырыу – бөгөн төп мәсьәлә. Әле уңышлы эшләп килгәндәренә туҡталайыҡ: Бөрйәнде генә алһаҡ, Шүлгәнташ мәмерйәһе – үҙе бер уникаль урын. Йылҡысыҡҡан күлен күрһәтеп, уның легендаһын һөйләһәң, шулай уҡ фәһемле һәм ҡыҙыҡлы сәйәхәт килеп сыға. Халыҡ ижадына бәйле урындар ғына ла күпме, тик беҙ уларҙы күтәрә белмәйбеҙ. Мәҫәлән, Октябрь революцияһына һәм Граждандар һуғышына бәйләп, Баймаҡ районының Темәс ауылын күрһәтергә булыр ине. Мәғрур Ирәмәл тауы лайыҡһыҙ онотолдо.\nБашҡортостанда төрлө объекттар бар ҙа, ләкин уларҙы туристар ҡабул итерлек хәлгә еткерергә кәрәк. Шул уҡ Шүлгәнташ мәмерйәһен алып ҡараһаҡ, йәйгеһен унда көнөнә меңдән ашыу кеше килә. Ә мәмерйәнең микроклиматы ул тиклем халыҡ ағымын күтәрә алмай. Шуның өсөн дә уның тирәһендә яңы музей комплекстары төҙөү кәрәк. Бөгөн Йылҡысыҡҡан күленең эргә-тирәһе шырлыҡҡа әйләнеп бөткән, берәү ҙә уны башҡорт өсөн изге урын тип әйтмәҫ. Күлде таҙартып, махсус һуҡмаҡтар түшәп, уның тарихы яҙылған таш ултыртып, Аҡбуҙаттың һәм “Урал батыр” эпосының башҡа геройҙарының һындарын төҙөп ҡуйһаң, ул туристарҙы, һис шикһеҙ, үҙенә йәлеп итәсәк. Был йәһәттән эштәр башҡарыла ла инде. Былтыр Хөкүмәт ҡарары менән “Шүлгәнташ” тарихи-археологик музей-заповеднигы структураһында ойошторолған “Урал батыр ере” музей-туристик маршруты ошо мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йөҙ тотасаҡ та инде. Әлегә уның документтарын тәртипкә килтереү, территорияһын билдәләү буйынса эш бара. “Шүлгәнташ” ябай мәмерйә түгел. Ул үҙе һәм биләгән урыны халҡыбыҙҙың тарихы, бөйөк эпосы, легендалары менән бәйле. Тап ошо мәмерйәгә Шүлгән инеп ҡасҡан, унда һыуҙың үлгән һәм терелгән урыны, Йылҡысыҡҡан күле – Аҡбуҙаттың, башҡорт аттарының һыу аҫтынан өҫкә сыҡҡан ере – бар. “Шүлгәнташ” мәмерйәһе ЮНЕСКО-ның тарихи ҡомартҡылар исемлегенә тәҡдим ителгәнен барыһы ла белә, беҙ хәҙер ныҡлап ошо номинацияны яҡларға әҙерләнәбеҙ. Был йүнәлештә бергәләшеп эшләһәк, уңырбыҙ тип уйлайым.\nЕкатеринбург ҡалаһында йыл һайын Урал федераль округы буйынса халыҡ-ара туристик күргәҙмә үтә. Былтыр унда ҡатнашыусыларҙың ике һүҙенең береһе “Урал” булды. Был атама – башҡорт халҡы өсөн иң изге төшөнсәләрҙең береһе. Меңәрләгән ир-егет ғорурлыҡ менән шул исемде йөрөтә, “Урал” халыҡ көйө халҡыбыҙҙың гимнына әүерелгән, “Урал батыр” тип аталған эпосыбыҙ бар, тип иң аҙаҡтан мин сығып һөйләнем. Екатеринбург буйлап экскурсияла йөрөгәндә гидтар, башҡорттарға бәйле урындарҙы күрһәтеп, ата-бабабыҙҙы телгә ала, уларға бәйле ваҡиғаларҙы һөйләй. Ошо тарихыбыҙҙы, ошондай ҡиммәттәргә эйә булғаныбыҙҙы онота төшәбеҙ. Шул уҡ Урал батыр исеме менән бәйле тур күптән булырға тейеш ине. Быйыл был күргәҙмәгә ныҡлап әҙерләнеп барҙыҡ. “Урал батыр ере”, “Урал батырҙың алтын билбауы” проекттарына “Аманат” студияһының “Урал батыр” анимацион фильмын ҡушып, исем туйы яһаныҡ. Бик һәйбәт ҡабул иттеләр, Урал федераль округында “Урал батыр” брендын тап беҙҙең – башҡорт милләте вәкилдәренең – күтәреп сығыуы бик урынлы булды. Башҡа төбәктәргә лә, беҙгә ҡушылығыҙ, ул төбәк-ара маршрутҡа әйләнһен, тип тәҡдим яһаныҡ.\nТуризмды үҫтереү өсөн Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитетында махсус комиссия булдырҙыҡ. Бөгөн ярты миллион башҡорт ситтә йәшәй, шуларҙың 10 проценты ғына Башҡортостанға ялға ҡайтҡанда ошо маршруттар буйлап үтһә, 50 мең тирәһе кеше килеп сыға. Беҙҙе ситтә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ менән ҡоролтай үҙәктәре бәйләй. Һәр төбәктә Башҡортостандағы был туристик маршруттарҙы, нисек итеп беҙҙең менән бәйләнешкә инергә икәнлеген белеп торорға тейештәр.\nЛилиә Нуретдинова: “Урал батыр билбауы” туристик маршрутының пункттары билдәләнгәнме әле?\nКинйә Күскилдин: Маршрут буйынса баш ҡалабыҙ Өфөнән ҡуҙғалыу ҡарала. Унан “Көньяҡ Урал” заповеднигынан башланған Ямантауҙа туҡтайбыҙ. Ул – үҙенсәлекле легендалар, дейеүҙәр, аждаһалар менән бәйле урын. Учалы районы биләмәһендә Азия менән Европа ҡушылған урынды, Ахундағы һынташтарҙы, Әүешкүлде, Әүлиә шишмәһен ҡарап, Иҙел, Урал йылғалары инешенә барып етеп була. Унан кире әйләнеп, Әбйәлил районындағы Яҡтыкүл аша Башҡортостандың тәүге баш ҡалаһы Темәскә сығабыҙ. Артабан Бөрйәнгә, “Шүлгәнташ” мәмерйәһенә, унан Хәйбулла, Йылайыр, Ейәнсура райондары аша сәйәхәт итеп, Күгәрсен районына юл тотабыҙ, “Мораҙым” тарлауығында, Үрге Бикҡужалағы “Башҡорт ауылы”нда ял итеп, “Нөгөш” һыу һаҡлағысы, Зәйнәб Биишева музейы, Бәндәбикә кәшәнәһе аша үтеп, Ғафури районының Сәйетбаба ауылындағы башҡорт милли-мәҙәни үҙәгенә һуғылып, Өфөгә ҡайтырға мөмкин. Шул уҡ маршрутты Ырымбур, Магнитогорск аша килгәндәрҙең икенсерәк үтеүе ихтимал. Әлегә уның төрлө маршруттары әҙерләнә. Туризм бизнесында барыһын да ентекләп иҫәпләп, туристарға әҙер продукт тәҡдим итергә кәрәк, юғиһә маршруттан исеме генә тороп ҡалыуы ихтимал.\nУнан һуң, хәҙер беҙгә республиканы урап сығып, “Урал батыр” эпосы менән бәйле башҡа үҙенсәлекле урындарыбыҙҙы барлап, исемлек төҙөү зарур. Мәҫәлән, ҡайһылыр төбәктә Йәнбикә, Йәнбирҙе тигән йылғалар бар. Ғөмүмән, туризм бизнесында мифология көслө: булмағанды уйлап табалар ҙа шуны туристарға тәҡдим итәләр. Сочиҙа Прометей бығаулаған ташты ҡарарға мин дә барҙым бер тапҡыр. Күрәбеҙ: бер ташҡа бығау беркетеп ҡуйғандар, шунда, йәнәһе, Прометей торған. Урал батыр менән иһә бер нәмәне лә бәйләп, уйлап сығарырға маташыу талап ителмәй, һәр урында уға ҡағылышлы хәтирәләр, риүәйәттәр тулып ята.\nРеспубликала Нарыҫтау, Әүешкүл кеүек изге урындар ҙа күп, халыҡ уларҙы белә, электән йөрөй ҙә. Шундай ерҙәр буйынса реестр төҙөү – бик кәрәкле эш. Киләсәктә халыҡ яратҡан урындарҙы паркка әйләндереү, был эшкә Хөкүмәттең иғтибарын арттырыу ҙа кәрәк буласаҡ. Республикала туристик продукт бар ул, уны әҙерләп, бренд яһарға ғына кәрәк.\nЛилиә Нуретдинова: Кинйә Сәғит улы, Башҡортостанда туризмдың киләсәген нисек тип күрәһегеҙ?\nКинйә Күскилдин: Бынан өс йыл элек кенә аныҡ ҡараш юҡ ине, ә бөгөн туризм өлкәһенә ҡағылышлы дәүләт программалары бар. Шулай уҡ бығаса Башҡортостанда туризм спорт йүнәлешендә генә үҫеште. Был тармаҡта биш йыл эшләйем, шуға таянып әйтә алам: элегерәк бөтөн туризм йылға буйлап кәмә менән ағып төшөү, тау башына үрмәләү, уҙыштар менән генә сикләнә ине. Хәҙер ҡараштар үҙгәрҙе, Башҡортостандың Туристик индустрия берлеге төҙөлдө, был йәмәғәт ойошмаһына быйыл биш йыл инде. Уның ярҙамы менән туризм өлкәһендә күп эштәр башҡарылды. Гәзит сығарабыҙ, портал булдырҙыҡ, күргәҙмәләрҙә ҡатнашабыҙ. Башҡортостандың Туризм буйынса агентлығы ла бар хәҙер. Ләкин дәүләт механизмы шул тиклем ауыр әйләнә, ҡағыҙҙар араһында йүгереп тик йөрөйһөң. Ә эшҡыуар булған кешегә бар нәмәнең йәһәт хәл ителеүе мөһим. Улар менән килешеү төҙөй башлаһаң, эш оҙаҡҡа һуҙыла. Шуға ла күберәк үҙебеҙгә тырышырға, аукциондарҙа ҡатнашырға, башҡа төрлө юлдарҙы эҙләргә кәрәк.\nРимма Ғәлиева: Туризмды үҫтереү өсөн республикала махсус белгестәр әҙерләргә кәрәк. “Ирәмәл” гә һыбай маршруттар үткәреү өсөн махсус инструкторҙар булырға тейеш. Уларҙы ҡайҙан алырға? Аптыраҡ. Кешеләрҙең һаулығы өсөн кем яуап бирер? Ошо мәсьәләләрҙе хәл итергә кәрәк. Бынан тыш, тәбиғәт парктарын артабан үҫтереү өсөн махсус гранттар булдырырға ине, сөнки үҫеш мәсьәләһе инфраструктураға барып тоташа, ә ул аҡһай. Шуға ла беҙ һаман бер урында тапанған һымаҡ.\nНияз Сәлимов: Фекер алышыуҙы йомғаҡлап, шуны әйтке килә: туризм үҫешенә Башҡортостанда бөтөн шарттар бар, әммә үҫеш өсөн берҙәм ҡараш, төплө концепция юҡ. Бөгөнгө һөйләшеүҙә күтәрелгән көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүгә власть даирәләре етдиерәк ҡарар һәм гүзәл тәбиғәтле Башҡортостаныбыҙ сит ил һәм Рәсәй туристарын күпләп йәлеп иткән төбәккә әүерелер тигән өмөттә ҡалайыҡ.\nP.S. Алдыбыҙҙа ҙур саммиттарҙы үткәреү бурысы тора. Шул ҙур халыҡ-ара сара алдынан “Башҡортостан туризмы ҡайҙа башлана?” тигән һорау тыуа. Бөрйәндәме ул, Ирәмәлдәме? Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә башланырға тейештер бит ул! Ниңә бында туристарҙы ҡаршы алып торған, уларҙы ҡаланың иҫтәлекле урындары буйлап автобустарҙа йөрөткән бер хеҙмәт тә юҡ? Ошо һәм башҡа һорауҙарға “түңәрәк өҫтәл”гә саҡырылған Башҡортостандың Туризм буйынса агентлығы вәкиле яуап бирергә тейеш ине лә, тик улар был саранан ситтә ҡалыуҙы хуп күрҙе.


Өфөлә Элвин Грей йәнә 8 мең тамашасылыҡ «Өфө-Арена»ны йыйҙы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n11:06, 10 декабря 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә Элвин Грей йәнә 8 мең тамашасылыҡ «Өфө-Арена»ны йыйҙы Фото: социаль селтәрҙәр\nӨФӨ, 2018 йыл, 10 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nӨфөлә Элвин Грей йәнә 8 мең тамашасылыҡ «Өфө-Арена»ны йыйҙы. Ул күптәр яратып тыңлаған элекке һәм яңы хиттарын башҡарҙы. Башҡорт һәм татар эстрадаһы йондоҙо тамашасыларҙы сағыу шоу — заманса тауыш, видеоинсталляция һәм сәхнә биҙәлеше менән әсир итте. Концертта шулай уҡ Zainetdin этно-шоу проекты һәм актер, музыкант Стас Ярушин ҡатнашты.\nБынан тыш, артист үҙенең «Элвин Грей» лейблы менән таныштырҙы. Йырсы ошо исем аҫтында парфюмерия һәм кейем-һалым сығарырға ниәтләй. Бер нисә көн элек Ҡазанда ла ошондай ҙур концерт уҙҙы.\nӨфө тамашасылары социаль селтәрҙә фотоһүрәттәре һәм тәьҫораттары менән бүлеште. «Elvin Grey проекты презентацияһын һәм 3D шоуҙы ҡарау мөмкинлеге өсөн рәхмәт! Ыңғай хис-тойғолар, беҙҙең яуланған йөрәктәр өсөн», — тип яҙҙы улар. Сергей Лазарев менән Элвин Грейҙың шоуын сағыштырып, концертҡа килеүселәр беренсе урынды беҙҙең йырсыға бирә.\nБыл юлы Элвин Грей Өфөлә туған мәктәбенә барҙы, ә яҡташы, ғалим Нияз Мәжитовтың хәтер кисәһендә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы уны миҙал менән бүләкләне.\nЭлвин Грей (Радик Юлъякшин) — аранжировкалаусы, композитор, саундмейкер. 2017 йылда Элвин Грей, «Өфө-Арена» залын йыйып, милли эстрада артистары араһында рекорд ҡуйҙы.


Материалы за Июнь 2015 года » Страница 9 » Табын\nИҡтисади көрсөк спортты ла урап үтмәне\n29 майҙа район хакимиәте бинаһында Башҡортостан Рес-публикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванович Иванюта йәмәғәт ҡабул итеүе үткәрҙе. Ҡабул итеүҙә шулай уҡ район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Йәғәфәр улы Салауатов ҡатнашты.\nҠабул итеү тураһында алдан хәбәр ителеүгә ҡарамаҫтан, үҙҙәрен борсоған һорауҙар менән 4 кенә кеше мөрәжәғәт итте.\nКрасноусолдағы 2-се урта мәктәптең физкультура уҡытыусыһы Алексей Яковлев спорт гранттарын бүлеү мәсьәләһен күтәреп сыҡты. Бер нисә йыл рәттән был мәктәп уҡыусылары республика кимәлендә уҙғарылған спорт бәйгеләрендә лидерҙар иҫәбендә булыуҙарын, грант яулау мөмкинлеге булғанда, был тағы ла юғарыраҡ һөҙөмтәләргә ирешеү йәһәтенән спорт инвентарҙарын яңыртыуҙа тос ярҙам булырын билдәләп үтте уҡытыусы.\nА.Яковлевтың һорауына яуап итеп министр быйылғы иҡтисади көрсөктөң спортты ла урап үтмәүен, спортҡа йылдан-йыл аҡса әҙерәк бүленеүен билдәләп, бәлки, киләсәктә был ауыр хәлдән сығып, ыңғай яҡҡа үҙгәрештәр булыр, көтөргә кәрәк, тине. Әйткәндәй, 2011 йылда спорт гранттарын яулаусылар булды, әммә башта әйткәнемсә, финанс йәһәтенән ауырлыҡтар булыу сәбәпле, ошоғаса уларҙы тапшырыу мөмкинлеге юҡ. Бәхеткә күрә, бер нигә ҡарамай Ғафури спортсылары һөҙөмтәле сығыштары менән һөйөндөрә. Шулай уҡ район үҙәге буйлап йөрөп күреп, өҫтәлмә спорт төрҙәре барлыҡҡа килеүенә һөйөндөм, тине Андрей Иванович. Һөҙөмтәләрегеҙ өсөн рәхмәт, бөтәһе лә һәйбәт булыр, көтөргә генә кәрәк, тине ул. БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы матбуғат хеҙмәте менән бәйләнеш булдырып, 2-се мәктәп спортсыларының уңыштары хаҡында сайтҡа урынлаштырыу, Рәсәй кимәлендәге конкурстарҙа ҡатнашыу хаҡындағы кәңәштәрен бирҙе.\nБалалар ижады үҙәге директоры Ирина Шаульская менән Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең милли көрәш буйынса тренеры Динар Ноғайғолов тәрбиәләнеүселәрен төрлө кимәлдәге бәйге-конкурстарға, ярыштарға йөрөтөү өсөн транспорттары булмауға зарланды, автобус ("ГАЗ-ель” булһа ла ярай) бүлеүҙә ярҙам һораны. Әлбиттә, район етәкселеге, транспорт табып биреүҙә ярҙам ҡулы һуҙа һуҙыуын, әммә үҙҙәренеке булһа, һәр ваҡыт уларҙы борсоп тормаҫтар ине, тиеүҙәре. Ирина Петровна халыҡ иң күп йөрөгән ергә урынлаштырып, "Үлемһеҙ полк”ты даими күрһәтеү өсөн тауышһыҙ ҙур монитор һатып алыуға финанс ярҙамы мәсьәләһенә лә туҡталды. Уларҙың һорауҙарына ла Андрей Иванович эшлекле кәңәштәрен бирҙе.\nУҡытыусы-тренер Лиана Хатмуллина беҙҙең муниципаль берәмектә полиатлон буйынса филиал асып булмаймы, тигән һорау менән мөрәжәғәт итте. Шулай уҡ шәхсән республика, Рәсәй кимәлендә сығыш яһаған биатлонсы булараҡ, биатлон буйынса республика йыйылма командаһының нисек тупланыуы менән ҡыҙыҡһынды, етешһеҙлектәрҙе барланы.\n- Һорауҙарҙың барыһы ла яҙып алынды, уларҙың береһе лә иғтибарҙан ситтә ҡалмаясаҡ, үтәлешен контролдә тотоу, шылтыратып иҫкә төшөрөп тороу өсөн ике яҡтан да яуаплы кешене билдәләргә кәрәк,- тип ышандырҙы А.И.Иванюта.\n«Музейҙар төнө» сағыу үтте\nДонъя музейҙары һәм галереялар йылдың бер төнөндә генә ишектәрен бикләмәй. Йола буйынса, улар тәүлектең был ваҡытында йоҡо урынына күргәҙмә залдары буйлап йөрөүҙе һәм тарихи экспонаттарҙы ҡарауҙы өҫтөн күргән кешеләр өсөн ишектәрен аса.\nТөндә музейҙарға йөрөү тарихы Европала 2001 йылда башлана. Был ваҡиғаны 18 майҙа, Халыҡ-ара музейҙар көнөндә, билдәләргә тәҡдим ителә. Тәүҙә ул «Музейҙа төн» тип аталған була, һуңынан «Музейҙар төнө» тип үҙгәртелә. Парижда башланған был акция тиҙ арала Европа илдәренең баш ҡалаларында популярлыҡ яулай.\n«Музейҙар төнө» халыҡ-ара акцияһына ҡыҙыҡһыныу Рәсәйҙә лә йылдан-йыл арта бара. Башҡортостанда матур йолаға әүерелгән сара бишенсе тапҡыр үткәрелде. Акцияның төп маҡсаты – бөгөнгө музейҙарҙың мөмкинлектәрен, потенциалын күрһәтеү, үҙенсәлекле программалар менән кешеләрҙе, бигерәк тә йәштәрҙе музейҙарға йәлеп итеү, экспонаттар менән таныштырыу, улар аша күңелдәрҙә данлы тарихыбыҙға һөйөү тәрбиәләү.\nЭшҡыуарлыҡҡа һәр саҡ юл асыҡ\nБилдәле булыуынса, бөгөн эшҡыуарлыҡ тармағы халыҡты эш менән тәьмин итеүсе генә түгел, һалым түләүҙәре менән ниндәйҙер кимәлдә район бюджетын тулыландырыусы ла. Был тармаҡтың уңышлы эшләүе райондың социаль-иҡтисади йәһәттән тотороҡло үҫешенә тос өлөш индерә. Эшҡыуарҙар районда өҫтәмә эш урындары булдырып, һалымдарҙы, аренда хаҡтарын ваҡытында түләп барған осраҡта уның әһәмиәте тағы ла арта.\nБөгөнгө көндә районда бер меңдән ашыу эшҡыуар иҫәпләнә. Уларҙың төп өлөшө, йәғни 60 проценты самаһы тулайым һәм ваҡлап һатыу, йәғни сауҙа һәм дөйөм туҡланыу йүнәлешендә эшләй. Халыҡҡа\nкөнкүреш хеҙмәте күрһәтеү тәңгәлендә лә үҫеш күҙәтелә. Эшҡыуарҙарҙың 9 проценты үҙенең эшмәкәрлеген ошо йүнәлештә алып бара, төҙөлөш йүнәлешендә эшләүселәр 6 процент тәшкил итә. Ә бына сәнәғәт һәм етештереү өлкәһендә эшләүселәр ни бары 2 процент. Улар иҫәбенә минераль һыу ҡойоусы 3 заводты һәм "Термопласт” ЯСЙ-ен индерергә була.\nЭшҡыуарҙарҙың 20 проценты самаһы ауыл хужалығы йүнәлешендә эшләй. Һуңғы йылдарҙа районда крәҫтиән (фермер) хәрәкәте йылдам үҫешә. Бөгөн фермерлыҡ тотош республика кимәлендә мөһим урын тота. Фермерҙар бөгөнгө ҡатмарлы шарттарҙа ла юғары күрһәткестәргә өлгәшергә мөмкин булыуын күрһәтә. Райондың ауыл хужалығы тармағында 110 крәҫтиән (фермер) хужалығы һәм 9 яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт эшләй. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, был өлкәлә күнегелгән, ғәҙәти йүнәлештәргә яңылары өҫтәлә. Былтыр, мәҫәлән, Үтәктә аҡ төлкөләр үрсетеү менән шөғөлләнә башланылар. Красноусолдан әлегәсә теплица хужалығы алып барған эшҡыуар Р.Фәйзуллин да фермер хужалығы булдырып, эшмәкәрлек даирәһен арттырыу хаҡында уйлаша.\nҺәр өлкәнең эшмәкәрлегенә айы-рым туҡталғанда инде, мәҫәлән, сауҙа өлкәһендә эшләүселәр башҡа йүнәлештәрҙе үҫтереүгә лә өлөш индерә. Бөгөнгө көндә районда барлығы 263 сауҙа нөктәһе булһа, шуларҙың 96 проценты бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарына ҡарай. Эшҡыуарҙар алыпһатарлыҡ-тан арынып, үҙҙәре етештереп һатыуға күсә бара. Мәҫәлән, бөгөн районда 8 эшҡыуар икмәк-ҡалас ризыҡтары бешереп, ҡулла-ныусыларға үҙҙә-ре етештергән төрлө продукцияны тәҡдим итә.\n55 сауҙа объектында көнкүреш хеҙмәте лә күрһәтелә. Төҙөлөш өлкәһендә лә үҫеш күҙәтелә, ауылдарҙа автосервистар асыла. Былтыр ике эшҡыуар, Красноусолда – Р.Әбйәлилов, Үтәктән И.Баймөхәмәтов тимерҙән сүкеп төрлө әйберҙәр эшләй башланы. Уларҙың икеһенә лә урта һәм кесе эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм ярҙам итеү программаһы сиктәрендә ярҙам күрһәтелде. Әйтергә кәрәк, район кимәлендә ҡабул ителгән был программа сиктәрендә яңы эш башлаусыларға район бюджетынан 700 мең һум ярҙам бирелә. Шулай уҡ район етәкселеге яңы эш башлаусыларға һәм техника, ҡорамалдар һатып алған эшҡыуарҙарға ярҙам маҡсатында федераль һәм республика бюджетынан аҡса йәлеп итеү тәңгәлендә әүҙем эшләй. Мәҫәлән, 2014 йылда программа буйынса 16 эшҡыуар дөйөм 2,6 млн һум субсидия алыуға өлгәште.\nОшонда уҡ үҙ эшен асырға уйлаусыларға төрлө йүнәлеште һайларға кәңәш итер инем: районда, мәҫәлән, балалар өсөн күңел асыу үҙәге юҡ. Ниңә ошо юҫыҡта эш башламаҫҡа? Туризмды үҫтереү йүнәлешендә лә эшләргә лә эшләргә әле. Бына ошо йүнәлештә лә эшҡыуарҙар үҙ өлөшөн индерһен ине. Хәйер, был тәңгәлдә уңышлы ғына эшләүселәр бар. Бына, мәҫәлән, Толпарҙа "Артыш” турфирмаһы. Эшҡыуар Денис Фомичев төрлө тарафтан килгән туристарҙы ҡыҙыҡтырырлыҡ төрлө маршруттар эшләгән һәм бында ял итергә килеүселәр йылдан-йыл арта.\nЭшҡыуарҙарға республика кимәлендә лә ярҙам күрһәтелә. Рес-публика программаһы конкурсында ҡатнашыуға документтар тапшырып күләмлерәк субсидия алырға ла мөмкин. Микрофинанслау үҙәге лә 10 процент менән 1 млн һумға тиклем кредит бирә.\nДөйөмләштереп әйткәндә, эшҡыуарлыҡҡа төрлө кимәлдәге ярҙам бар һәм күрһәтелә. Уға яуап итеп эшҡыуарҙар, башта әйтеп киткәнемсә, яңынан-яңы эш урындары булдырыу, эшләүселәргә, бюджетҡа һәм бюджеттан тыш фондтарға бөтә түләүҙәрҙе үҙ ваҡытында күсереү тәңгәлендә яуаплылыҡ күрһәтә, район хакимиәте менән үҙ-ара аңлашып эшләйҙәр.\nБилдәле булыуынса, эшҡыуарҙар 26 майҙа үҙҙәренең һөнәри байрамын - Эшҡыуарҙар көнөн билдәләне. Ошо уңайҙан уңышлы эшләп, райондың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡан, төрлө саралар үткәреүҙә ярҙамлашҡан эшҡыуарҙарҙы айырып билдәләге килә. Минераль һыу ҡойоу предприятиелары етәкселәре, "Термопласт” ЯСЙ-е, эшҡыуарҙар Д.М.Хәйруллин, Л.Н.Никитина, Р.М.Бәширов, А.А.Мадаминжонов, Д.В.Кулагин, А.М.Наталенко, Р.Р.Монасипов, Е.А.Маскиса, ирле-ҡатынлы эшҡыуар Ҡаҙаҡҡоловтар һәм Фоминдар.\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан эшҡыуарҙар Азат Вахитов менән Азамат Есмагамбетов һуғыш ветерандары өсөн бүләк әҙерләргә теләк белдерҙе һәм ирекмәндәр менән бергәләп уларҙы таратып та сыҡты. Такси хеҙмәте күрһәтеүселәрҙең барыһы ла 9 май көнө ветерандарҙы бушлай йөрөттө. "ХХI быуат” кафеһы (М.Г.Галиджан) ветерандар өсөн байрам табыны әҙерләне. Ауыл биләмәләрендә лә байрам сараһын үткәреүҙә урындағы эшҡыуарҙар тос ярҙам күрһәтте. Уларҙың барыһына рәхмәт әйтке килә.\nРайоныбыҙ эшҡыуарҙары республика кимәлендәге конкурстарҙа һәм ярыштарҙа ла теләп ҡатнаша. Былтыр, мәҫәлән, республиканың Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау буйынса дәүләт комитеты ойошторған ярышта "Мастер” ЯСЙ-е директоры А.З.Ҡаҙаҡҡолов еңеүгә өлгәште. Быйыл "Йылы йорт” ЯСЙ-е етәксеһе Азат Вахитов Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән берлектә ойошторған "Бизнес лидеры – 2015” конкурсында ҡатнашып, "Меценат, социаль проекттарҙы яҡлау, мәрхәмәтлелек” номинацияһында еңеүгә өлгәште. Уға бүләк 26 майҙа, Эшҡыуарлыҡ көнө уңайынан үткән Эшҡыуарлыҡ аҙнаһы сиктәрендә Дәүләт комитетында тапшырылды.\nреспублика кимәлендә лә үҙҙәрен ыңғай яҡтан ғына күрһәтә.\nрайон хакимиәтенең иҡтисади үҫеш бүлеге начальнигы.\nБына тағы бөтә донъяға хуш еҫ таратҡан сәскәләре, йылы сыуаҡ көндәре менән ерҙе йәмләп яҙ килде. Был миҙгелдең бигерәк тә май айында тәбиғәт айырыуса хозур һәм сихри төҫ ала. Бына ошо айҙың матур бер көнөндә яратҡан апайыбыҙҙы юбилейы менән ҡотларға тип, Табын ауылына йыйылдыҡ.


Фермерҙар бөгөн Рәсәй яландарының 19 миллион гектарын эшкәртә\nБылтыр улар ил игененең сирек өлөшөн үҫтереп һәм йыйып алыуға өлгәште.\nӘммә Рәсәй фермерҙарының 26-сы съезында билдәләнеүенсә,ауыл эшҡыуарҙарының был уңыштары менән бер рәттән хәл ителергә тейешле мәсьәләре лә күп.Әйтәйек, ауыл хужалығына бүленгән субсидияларҙың әҙ өлөшө генә уларға эләгә. Сауҙа селтәрендәге магазиндар крәҫтиән иҫәбенә байыға. Газ менән электр хаҡтары ла фермерҙар өсөн ғәҙел түгел, тип билдәләне делегаттар. Хәл ителәһе проблемалар ер мәсьәләһендә лә бихисап. Шул уҡ ваҡытта ауыл хужалығы министрлыҡтары иген-ит һәм импортҡа алмаш ризыҡтар етештереүҙе фермерҙарҙан башҡа күҙ алдына ла килтермәй.


Самолеттарға яңы двигателдәр\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһе палуба авиацияһы өсөн тәғәйенләнгән көс агрегаттарын йыйыуҙы яйға һалды.\nДенис Петровты алтын ҡуллы слесарь төп йөрөтәләр. Уға авиация моторҙарын йыйыуҙы ышанып тапшырғандар. Эш үтә лә нескә, үлсәмдәр микрондар менән иҫәпләнә. Шуға ҡарамаҫтан, Өфө мотор эшләүселәре сығарған продукцияға ихтыяж арта ғына, был заказдар күләмендә асыҡ сағыла, ти Денис.\nДенис Петров, слесарь: «Заказдар көндән-көн арта, тәүлек әйләнәһенә эшләүгә күстек. Хеҙмәт хаҡы ла яҡшы. Шуға ла хеҙмәткәрҙәр ҙә киләсәккә өмөт менән ҡарай. Цехта эшләүселәрҙең һаны 2000-се йылдар менән сағыштырғанда ла бер нисә тапҡырға артты».\nҺуңғы осорҙа предприятие палуба авиацияһы өсөн тәғәйенләнгән самолеттарға двигателдәр йыя. Был көс агрегаттары, ғәҙәттәгеләренән шаҡтай айырыла. Әле двигателдәрҙең тәүге партияһы заказ биреүсегә оҙатылған да инде.\nАнтон Курач, цех етәксеһе урынбаҫары: «Был двигатель тиҙлекте йылдамыраҡ йыйырға форсат бирә. Һөҙөмтәлә самолет һауаға шәберәк күтәрелә. Штаттан тыш хәлдә лә был агрегат осоусы машина һәм пилот ғүмерен һаҡлап ҡалыуға көйләнгән».\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһендә етештереү күләме һуңғы осорҙа арта ғына. 2016 йыл һөҙөмтәләре буйынса предприятиеның табыш күләме 60 миллиард һумға еткән. Мотор эшләүселәр был күрһәткестәр менән генә сикләнергә йыйынмай. Иҡтисади үҫеш мөмкинлектәре булғанда, уларҙы тулы күләмдә файҙаланып ҡалырға кәрәк, тиҙәр предприятиела.


Милли медицина палатаһының премияһы табип һөнәренең абруйын арттырыуға йүнәлтелгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМилли медицина палатаһының премияһы табип һөнәренең абруйын арттырыуға йүнәлтелгән\n10:45, 21 февраля 2014 Йәмғиәт\nРәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағындағы Милли медицина палатаһы медицина хеҙмәткәрҙәре, профессиональ йәмәғәт медицина берләшмәләре, студенттар, шулай уҡ киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре өсөн премия булдырған. Уның маҡсаты – табип һөнәренең абруйын арттырыу һәм йәмәғәт алдында медицина хеҙмәткәрҙәре ҡаҙаныштарын таныу.\nМилли медицина палатаһы президенты Леонид Рошаль: «Беҙ премияны медицина берләшмәһенең тар сиктәренән сығарырға теләйбеҙ. Ул бөйөк табип һөнәренә бәйләнеше булғандарҙың ҡаҙаныштарын таныу инструментына әйләнергә тейеш. Ул медиктар үҙҙәре генә түгел, ә уларға профессиональ булышлыҡ итеүселәр, уларҙың уңыштары һәм ауырлыҡтары тураһында хаҡлы һәм асыҡ мәғлүмәт таратыусылар. Был, әлбиттә, йәш быуын да – студенттар һәм үҙенең профессия юлын яңы башлап тороусы иң йәш табиптар», тип билдәләй.\nПремия 11 номинация буйынса бирелә. Киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре өсөн номинациялар: «Диагноз», «Табип яҡлау аҫтында», «Табип профессияһы». Медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн номинациялар: «Минең табип», — пациенттар заявкаһы нигеҙендә тапшырыласаҡ; «Ауыл табибы», «Карьера», «Минең остаз». Йәмәғәт медицина ойошмалары өсөн: «Яҡлауға хоҡуҡ», «Үҙ-ара эш итеү территорияһы», «Беҙҙең маяҡ». Шулай уҡ медицина вуздары студенттары, ординаторҙар һәм интерндар өсөн премия ҡаралған – «Ни өсөн табип булғым килә».\nҠатнашыуға заявкалар 2014 йылдың март һуңына тиклем ҡабул ителәсәк, апрелдә премияны тапшырыу тантанаһы үтәсәк.\nЖюриға күренекле медиктар кеүек, әүҙем гражданлыҡ позицияһына эйә булыусы башҡа профессиональ өлкәләрҙең абруйлы вәкилдәре: ғалимдар, журналистар, юристар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре инә.\nТулыраҡ Милли медицина палатаһы сайтында.


Ут һүндерелде, ауылдарға ҡурҡыныс янамай | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 114923\n18 сентября 2018 — 15:49 ГТРК «Башкортостан»\nЫрымбур өлкәһендә сыҡҡан дала янғынын ике төбәк сигендә урынлашҡан ауылдарға янамай. Был хаҡта бөгөн Республиканың ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығынан хәбәр иттеләр. Ҡоро үлән янып китеү сәбәпле кисә Медногорск ҡалаһында ғәҙәттән тыш хәл индерелгәйне. Ут Ейәнсура районы сигендә урынлашҡан бер-нисә ауылды ялмап алды. Бөгөн иртән генә ут һүндерелде. Үткән тәүлектә генә республика биләмәләрендә тағы ла 3 ут сығыу осрағы теркәлгән. Бөгөн 16 муниципалитетта 3-сө һәм 4-се, Көйөргәҙе районында 5 се класс янғын хәүефе һаҡлана. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ошоға бәйле иҫкәрмә иғлан итте. Яҙ башынан Башҡортостан урмандарында 141 янғын осрағы теркәлгән, былтыр 38 янғын осрағы булған.


Тормош йөгөн тартыр ирҙәр бар бит ул\nАуыл хужалығы - ҡатмарлы тармаҡ, тәбиғәт шарттары йыл дауамында эшсәндәрҙең түҙемлек һәм тәжрибәһен һынау менән сыныҡтыра. Өмөттө аҡларлыҡ уңыш үҫтереп алыу, етерлек мал аҙығы туплау игенсенән икеләтә тырышлыҡ талап итә. Яҡташтарыбыҙ был һынауҙы лайыҡлы үтә, “Нурлы” агрофирмаһы йәмғиәте эшсәндәре - шулар иҫәбендә. Эшмәкәрлегенә ун йылдан ашыу ваҡыт үткән йәмғиәтте ошо ауылда тыуып үҫкән Ғүмәр Иҫәнов етәкләй. Ғәмле лә, дәртле лә, сәмле лә ир уҙаманы ошо көндәрҙә үҙенең 60 йәшлек юбилейын ҡаршылай. Форсаттан файҙаланып, Ғүмәр ағайға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.\n- Ауыл хужалығын түгел, башҡа тармаҡты һайлаһағыҙ, тормошоғоҙ ниндәйерәк булыр ине, күҙ алдына килтерә алаһығыҙмы?\n- Баштан уҡ әйтәм: бының булыуы мөмкин түгел, хатта уйлай ҙа алмайым. Беҙ күмәк хужалыҡтарҙың, сәскә атҡан осоронда, атай-олатайҙарыбыҙҙың дәррәү эшләгән “ерҙе ҡәҙерләгән-хөрмәт күргән” тигән һүҙҙәрен ишетеп, күреп үҫтек. Кәрәк булһа, төҙөлөштә, талап ителһә, балта оҫтаһы булып эшләрҙәй һөнәрҙәрем бар, әммә ерҙә эшләү - күңел талабы.\nМәҡәләнең тулы вариантын гәзиттең 26-сы һанында уҡығыҙ.


Зѳлфирәнең шиғри күңеле » "Урал" гәзите\nѲйѳңдә нимә булғанын белгең килһә, күршеңдән һора, тиҙәр. Мин дә Зѳлфирә Сѳләймәнованы\nБашҡортостан Яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул ителгәнсе ысын шағирә итеп белмәй инем. Байтаҡ йылдар хәбәрсе булып эшләп йѳрѳгән "Урал" гәзитендә шиғырҙарын баҫтырып, үҙенең кем икәнлеген танытыу ѳсѳн ҡыйыулығы етмәнеме, әллә баҫалҡылығы ҡамасауланымы? Нисек кенә булмаһын, гәзит уҡыусылар ебәргән шиғырҙарҙы эшкәртеп, баҫтырыу менән генә шѳғѳлләндеме, йә бушаманымы икән?\nГүзәллеген йыр юлдарына үҙе һалған Еҙем буйында тыуып үҫкән ул. Ә минең бала сағым, уның ауылына исем биргән Толпар йылғаһының һыуын эсеп, тау ашаһында ғына ятҡан Һуйыр ауылында үтте. Тѳрлѳ йылдарҙа булһа ла, бер үк мәктәптә уҡығанбыҙ, етмәһә. Бәлки, шуғалыр ҙа Зѳлфирәнең беренсе шиғырынан уҡ күңелемә ятышлы йылы һулыш бѳркѳлѳүен тойҙом. Был тойғо, яңы ғына Учалы яҙыусылар ойошмаһы ярҙамы менән баҫылған "Күңелем моңдары" исемле ҙур булмаған шиғырҙар йыйынтығын ҡулыма алып уҡығас, тағы ла кѳсәйҙе. Ысындан да, уның шиғыр юлдарына һалынған күңел моңо ҡолағымда сыңлап, күңел торошо ла тѳҫмѳрләнгәндәй булды. Китаптың беренсе бите Бѳйѳк Ватан һуғышында фашистик Германияны Еңеүҙең 70 йыллығына арналған "Еңеү менән, дуҫтар!" шиғыры менән:\nҘур шатлыҡтан быйыл ярылырҙар\nЕңеү кѳнѳнә тип ҡалҡып сығыр\nтип асылһа ла,\nБѳйѳк Еңеү - изге аманатты\nКүҙ ҡараһы кеүек һаҡлайыҡ! -\nАртабан йыйынтыҡ ярайһы күләмле "Туй күлдәге" тигән элегия менән дауам итә. Элегия, ҡәһәрле һуғыш арҡаһында туй күлдәге лә кейеп ѳлгѳрмәй тол ҡалған бәхетһеҙ ҡыҙҙарҙың шиғыр юлдарына һалынған аһ-зары булып яңғырай. Һуғыш тигән ҡайғы-хәсрәт, аслыҡ-яланғаслыҡ, бәхетһеҙлек килтереүсе, кешене һѳйѳү-һѳйѳлѳүҙән мәхрүм ҡылыусы афәттән иҫкәртеп:\n... Элек, хәҙер һәм киләсәк\nКейеләсәк туй күлдәген\nЙыйһаң әгәр, булыр ине\nТегергә лә Ер күлдәген -\nЕрем ѳсѳн туй күлдәген! - тип, кейелмәгән туй күлдәктәренең хаҡына ишара менән тамамлана. Артабан китаптың "Йәшнәп йәшәр сағыбыҙ" тигән бүлеге шағирҙар ѳсѳн мәңге асылып бѳтмәҫ әсәлек темаһын яҡтыртҡан "Рәхмәт, әсәй!" менән башлана:\nӘсәй, әсәй - минең яҡты донъям,\nҒүмер буйы балҡыр ҡояшым.\nҺинең менән ерҙә таяулымын,\nРухым ныҡлы, сая ҡарашым.\nӘсәй, әсәй, һинең менән бары\nБыл донъяла йәшнәп йәшәйем.\nТормош үрҙәренә артыламын,\nРәхмәт, әсәй, рәхмәт барыһына,\nЙѳрәгеңде бүләк иткәнгә.\nБалам-бәғерем, бауыр итем, тиеп,\nСабыр ғына юлың үткәнгә.\nӘсәйҙәргә рәхмәт йырын йырлап,\nҒүмер юлдарын беҙ үтәйек.\nБыл донъяла әсәйҙәрсә йәшәп,\nӘсәйҙәрсә унан китәйек.\nМәңге асылып бѳтмәҫ ҡәйнә-килен мѳнәсәбәтен ҡатмарлаштырмай, уларҙы юмор менән генә яраштырыуға ѳлгәшкән шиғыр юлдарын да осратабыҙ йыйынтыҡта:\nБеҙ икебеҙ бер яҙмыштан,\nИкебеҙ ҙә бит - ылаҡ.\nБер ҡараһаң -таш кеүекбеҙ,\nБер ҡараһаң - беҙ илаҡ.\nКүп күрелде мѳгѳҙѳн.\nӘммә һис тә бирешмәйбеҙ,\nТѳшмәйбеҙ ҙә бѳгѳлѳп.\nҺәйбәт йылды үҙ иткәнбеҙ,\nИкебеҙ ҙә беҙ - сусҡа.\nЭстәге бер сүп-сарҙы ла\nСығармайбыҙ беҙ тышҡа.\nБеҙҙе донъяға килтергән\nРәхмәт яуһын был ҡышҡа.\nӘйҙә, күҙҙәре ҡамашһын\nЯнартау кеүек ҡайнап торған мѳхәббәт темаһын әлегә бер шағирҙың да урап үтә алғаны булмағандыр. Зѳлфирә лә "Мѳхәббәтле ғүмер" шиғырында ике ҡулын баш осона сѳйѳп:\nҮткем килмәй ғүмер юлын\nЕрҙән генә шыуышып.\nОсаһым килә күктәрҙә\nЕлдәр менән ҡыуышып.\nЭй, Хоҙайым, ғүмер биргәс,\nБир һѳйѳү ҡанаттарын.\nМин әҙермен кисерергә\nТик күрһәтмә, зинһар ѳсѳн,\nЯңғыҙлыҡ аҙаптарын, - тип ялбарһа, икенсе бер шиғырында уға түбәндәгесә яуап бирә:\nКѳҙгѳ ямғыр булһаң да һин,\nМине бит ямғырҙар түгел,\nТағы бер шиғырында мѳхәббәттең сафлығы китеү тураһында түбәндәгесә оран һала:\nЗаманаһы әллә ниндәй, -\nҺѳйѳүгә килде ҡытлыҡ.\nБыл донъяны алға әйҙәй\nУйнашлыҡ менән мутлыҡ.\nЭй, кешеләр, зинһар ѳсѳн,\nҺѳйѳү бирегеҙ утлыҡ!\nҠайһы ғына шағир үҙенең хыялый күңеленә илһам биреүсе шишмәһенең ҡороуын теләр икән?.. Зѳлфирә лә "Килсе, илһам?" тигән шиғырында шағир кешенең булмышы тураһында йәшермәй шулай бәйән итә:\nЯҙғы ҡояш нуры булып,\nКилсе илһам ҡанаты.\nЫсыҡ тамсылары булып,\nЯңы тыуған ай булып кил,\nЙоҡоһоҙ тѳндѳ биҙәп.\nКүктә йондоҙҙар теҙәм.\nКилсе ләйсән ямғыр булып,\nЙәйғор булып балҡырмын.\nҺин булғанда, тѳндәрен дә\nҠояш булып ҡалҡырмын.\nӘ бына "Күңелдә - йәй сыуағы" шиғырында ул үҙенең күңел торошон асып бирә:\nҠышты нисек үткәрәһең,\nТип һорамағыҙ минән.\nҺалҡындарҙы еңеп сығам\nЙәйге хыялдар менән.\nҮткән тормошта тыуғанмын\nМин бит йылы яҡтарҙа.\nЯҙмыш ҡушҡас, быныһында\nЭҙ һаламын аҡ ҡарҙа.\nКѳлмәгеҙ әле үҙемдән\nБулғанға бер ѳшѳмсәк.\nКүңелемдә - йәй сыуағы,\nШуға ла мин күңелсәк.\nҺәр береһен яратам.\nШуға ла мин кешеләргә\nКүңел нурын таратам.\nМ. ҺИҘИӘТОВ күҙәтеү яһаны.


“ЙӘГЕҘ ӘЛЕ ҺЕҘ МАТУР ҠЫҘҘАР!”\nМәсетле ауылы клубында "Йәгеҙ әле һеҙ матур ҡыҙҙар" ярышы гөрләп үтте. Ҡатын-ҡыҙҙар алты командаға бүленеп, үҙ-ара ярышты. Гүзәл заттар шиғыр һөйләне, йыр, бейеү башҡарҙы, шулай уҡ ҡаҙаҡ ҡағыу, туҡмас киҫеү, сәс үреү, ҡыҙыҡлы эстафета, тоҡтан күлдәк тегеү һәм башҡа һынауҙар аша уңышлы үтте. Һәр команда әҙерләгән ҡул эштәренән торған күргәҙмә күҙҙең яуын алырлыҡ булды. Күңелле ярышты Вәсил Мурзакамалов, Айнур Ғималов, Радмир Әхмәтовтың йырҙары биҙәне.


Ҡауҙылар төшкән ерҙә\n30 Июнь 2020, 16:45\nӨфөнөң Черниковка биҫтәһендә урынлашҡан 3-cө бала табыу йортонда былтыр 300 000-се сабый донъяға килгән! Шул уңайҙан бина алдына төндә яҡтырып торған 7 ҡауҙы ҡуйылған. Ҡоштар, дауахананан сабыйҙы алып сыҡҡан иҫтәлекле көндөң шаһиты булараҡ, ҙур донъяға юлланыусы бәләкәй кешегә һәм уның ата-әсәһенә бәхет теләп оҙатып ҡалғандай. Ысынлап та, Рәсәйҙәге иң яҡшы бала табыу йорто исемен яулаған дауахана донъяға килгән сабыйҙар һаны менән генә түгел, яҡшы мөнәсәбәт, юғары медицина хеҙмәтләндереүе, иң ауыр хәлдәге бик күп йөклө әсәләрҙе лә, яңы донъяға килгән сабыйҙарҙы ла ҡотҡарып ҡалыу осраҡтары менән ғорурлана ала. Уны оҙаҡ йылдар тәжрибәле табип, уңған ханым – Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы Гурова етәкләй. Баш табиптың фоторәсеме беҙҙең журналдың июнь һаны тышлығын биҙәй. Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы менән аралашҡандан офоҡтар киңәйеп, донъя яҡтырып киткәндәй булды.\nАтайҙан – өлгө, әсәйҙән ынтылыш алып\nЗөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы Дүртөйлө районы Һабанай ауылында тыуған. Әсәһе Бәһижәт, почтальон булып эшләп, өс ауылды хеҙмәтләндерә. Ул ваҡытта миллионер тип танылған «Еңеү» колхозының иҡтисады менән идара иткән атаһы Ғилмешәрип 1941 йылда тарихи парадта ҡатнашҡан. Сталинград яуын үткән, Ленинградты азат итеүгә лә өлөшөн индергән, Чехословакияның почетлы гражданины тигән исем йөрөткән бик абруйлы уҙаман була. «Беҙ мәктәптә уҡығанда ул хәҙерге Башҡорт дәүләт аграр университетының иҡтисад факультетын тамамланы. Ауыл зыялыларының береһе ине. Күп китаптар уҡыған, сабыр, ғәҙел атайым беҙгә бөтә яҡлап та өлгө булды. Әсәйем дә шул рәүешле тәрбиәләгәндер – ул беҙҙең өсөн Алла кеүек ине. Атай ышанысын аҡларға тырыштыҡ. Тормош иптәшебеҙҙе лә уға оҡшатып һайланыҡ», – тип хәтерләй Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы ҡәҙерлеләре тураһында.\nШәйхуловтар ғаиләһендә дүрт ҡыҙ, бер ул үҫә. Ҡыҙҙар барыһы ла аталарына тартҡан – оҙон буйлы, һомғолдар. Ә әсәләре кәүҙәгә лә йәтеш, йомроҡас та була. Фәрештәләрҙең амин тигәненә тура килгәнме, уның хыялы тормошҡа аша: бөтә балалары ла медицина юлын һайлай. Оло апайҙары Наилә – шәфҡәт туташы, уға етәһе Роза – фармацевт, Зөһрә, Миләүшә – табиптар, Валерий – нефтсе. «Беҙ, ҡыҙҙар, моғайын да әсәйемдең, табип булам, тигән хыялын тормошҡа ашырғанбыҙҙыр. Үҙенә бит һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа уҡыу яҙмай. Әммә беребеҙ ҙә үкенмәйбеҙ. Һөнәребеҙҙе яратабыҙ», – ти Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы.\nЯратҡан һөнәр – бәхет\nЗөһрә, Яңы Ишмәт урта мәктәбен тамамлағас, Бөрө медицина училищеһына уҡырға инә. Ул ваҡытта был уҡыу йортонда белем биреү кимәле юғары була. Ҡыҙыҡай уны ҡыҙыл дипломға тамамлай. Йәш белгес яңы ғына асылған Өфөләге Республика балалар дауаханаһында шәфҡәт туташы булып хеҙмәт юлын башлай. Остазы, данлыҡлы табип, урология бүлеге мөдире Зәки Хәсән улы Әхмәтшинды оло рәхмәт тойғолары менән иҫкә ала. Тап ул бит Зөһрәне медицина институтында уҡыуын дауам итергә дәртләндерә. «Әгәр ауырыуҙың панарицийын дауалаһаң, һин уның сикһеҙ рәхмәтен алырһың, ә инде уның ышанысын яулау тағы ла мөһимерәк еңеү булыр. Ошоно аңлап, үҙ хеҙмәттәштәреңдең ихтирамын ҡаҙанғас ҡына, ысын-ысынында табипҡа әйләнәсәкһең», – тигән уның ҡанатлы һүҙҙәрен йөрәге түрендә һаҡлай Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы. Эйе, уҡытыусыларынан уңа, улар һөнәри өлкәлә генә түгел, шәхси тормошта ла ҙур йоғонто яһай ҡыҙға. «Мин ошо кешеләр арҡаһында яратҡан эшем менән шөғөлләнәм», – ти ул хәҙер.\nТабип дипломын алғас, Зөһрә Өфөләге 33-cө ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһында эш башлай. Бер аҙ ваҡыт үткәс, күңеленә нимәлер етмәүен, белемен арттырырға кәрәклеген тоя. Шулай итеп, Мәскәүгә Дипломдан һуң белем алыу академияһына юллана. Баш ҡала уны ҡырҡа үҙгәртә, бик күпте бирә. Ул Рәсәйҙә гинекологик эндокринологияға нигеҙ һалыусы Вера Петровна Сметник мәктәбенә килеп юлыға. Ул ваҡытта әле Владимир Иванович Кулаков та тере була, уның менән аралашыу бәхетенә ирешә. Мәскәүҙәге Акушерлыҡ, гинекология һәм перинатология милли медицина тикшеренеү үҙәге хәҙер уның исемен йөрөтә. Кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлап, Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы Ғаиләне планлаштырыу үҙәгенә эшкә килә. Ҡаланың 1-се ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһында, 49-cы студенттар поликлиникаһында баш табип булып эшләй. Әммә, акушерлыҡ стационарында баш табип булырмын, тигән уй башына инеп тә сыҡмай. Яҙмыш уны Черниковка биҫтәһендә урынлашҡан иң боронғо бала табыу йортона етәксе итеп алып килә. Студент ваҡытта ошо дауаханала практика үтергә хыялланыуы иҫендә Зөһрәнең. Сөнки унда юғары кимәлдә хеҙмәтләндерәләр, әсәләргә мөнәсәбәт яғынан да ул башҡа клиникаларҙан айырылып тора. Үҙ мәктәбе, йолалары бар, уларҙы ҡәҙерләйҙәр, тайпылмай һаҡлайҙар. Әле Өфө бала табыу йортоноң ойошторолоуына – 62 йыл. Инде өсөнсө быуын өфөләр бында сабый артынан килә. Был, һәр дүртенсе өфөлө нәҡ ошонда тыуған, тигән һүҙ. Йылына иһә 4500 – 5000 сабый донъяға килә.\nЗөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы әйтеүенсә, бында әсә балаһын үҙе тыуҙырыуы яғындалар. Ҡайһы саҡ медицина күрһәткестәре буйынса, баланы ҡарынды ярып алырға тура килә. Былтырҙан 3-cө бала табыу йорто юғары ҡурҡыныс аҫтында һаналған әсәләр менән эшләүселәр рәтендә. Ошо йылда ғына 3-cө бала табыу йортонда теркәлгән күпһыулы йөклөлөктөң һаны 19-ға еткән. Өфөнөң – Октябрь, Орджоникидзе, Калинин һәм республиканың Иглин, Благовещен һәм Нуриман райондарындағы йөклөләрҙе ҡарайҙар. «Беҙҙең эштә иң мөһиме – ҡатын-ҡыҙҙы яратыу. Бала тапҡан саҡта үҙен нисек кенә тотмаһын, ниндәй генә хәлдә булмаһын, ул беҙҙең мөхәббәтте, йылы мөнәсәбәтте тоя һәм шунан көс ала. Кендек инәһенең: «Әйҙә, бергәләп көсәнәйек, һин миңә ярҙам итерһең, мин – һиңә!» – тиеүендә күпме бәхет, рәхәтлек бар!» – ти ул йылмайып.\nСабыйҙар яҡты донъяға тәүге ауаз һалған йортто Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы ҙур донъяға асылған ҡапҡа рәүешле күҙ алдына килтерә. Үҙен ҡоласын йәйеп ҡаршылаған донъяла бала бәхет кисеп йәшәһен, ти ул. Ә бында тәүге сабыйын ҡулына алған әсә тағы ла килергә атлығып торорға тейеш. Шуға ла өсөнсө тапҡыр сабыйы артынан килгән әсәләр дауахананың үҙенсәлекле миҙалы менән бүләкләнә. Әсәләр ғорурлыҡ менән уның фотоһын социаль селтәрҙәргә һалыусан.\nҠанат ҡуя, көс бирә мөхәббәт\n«Бер генә түгел, бер нисә кеше ғүмерен ҡотҡарыу мәсьәләһе алдыңда торғанда, барыһы ла онотола. Был һөнәргә үҙеңде тотошлай бағышларға тейешһең. Өйҙә булған ваҡытым шуға бик әҙ. Ирем тәүҙә, өйләнешкәс тә, аптырап ҡараһа, аҙаҡ өйрәнде», – ти Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы.\nУны мөхәббәте менән изгелекле һөнәр эйәһе булыуы осраштыра. 4-cе курста уҡып йөрөгән сағында Зөһрә бер ҡатынға фатирға инә. Көндәрҙең бер көнө хужабикә, Себерҙә вахтала эшләп йөрөгән улы ҡайтыуын әйтеп, уға укол яһарға үтенә. Шулай итеп, йәштәр танышып китә. Ире Николай Юрьевич – төҙөүсе, уның атаһы Юрий Иванович – төҙөүселәр династияһын нигеҙләгән. Сөнки уның ейәне Юрий Николаевич та атаһы юлынан киткән.\n«Мөхәббәт йылдар үтеү менән хөрмәткә, хәстәргә әйләнә. Уны тойоу көс бирә. Тормош иптәшем минең ҡара төнгә тиклем эштә булыуым, ҡайһы ваҡыт төндә лә ауырыу янында ҡалыуым өсөн борсола, әлбиттә, әммә был ваҡыттың бушҡа үтмәүен, ә кешеләрҙе ҡотҡарыуға арналыуын ул яҡшы аңлай», – ти Зөһрә ханым.\nКешеләргә бағышланған ғүмер\nҮҙе генә түгел, коллективтағы барлыҡ хеҙмәткәрҙәр ҙә, үҙ балалары бәләкәй булыуға ҡарамаҫтан, шундай шарттарҙа кешеләрҙең һаулығы һағында тора, ғүмере өсөн көрәшә. Ҡайһы ваҡыт 3-4 сәғәт серем итеп алыу ҙа көс бирә. Шулай итмәһә, арыған кеше яңылыш ҡарарға килеүе бар. Дежурлыҡты ла шуға ял ваҡыты менән аралаштырып ҡуйырға тырышалар. Тәүлек ярым аяғөҫтө йөрөргә тура килгән саҡтар ҙа була. Ҡайһы бер ҡатындарҙың: «Мин тик ошо табиптың күҙәтеүе аҫтында бала тапҡым килә!» – тигән талап ҡуйыуы аптырата. «Һеҙ һораған табип өс көн рәттән дежурҙа булды, ул нисек дүртенсе көн дә ял итмәй янығыҙҙа ҡала алһын? Ул да бит кеше», – тип аңлатырға тура килә ундайҙарға.\n3-сө бала табыу йортонда һәйбәт команда тупланған. Улар бер-береһен аңлап тора. Бер кеше ҡарар ҡабул итмәй. Берҙәмлекте булдырыу өсөн төрлө тренингтар үтәләр. Көтөлмәгән хәл килеп тыуыуына һәр кем әҙер торорға, был осраҡта ла улар үҙ эштәрен икеләнмәй башҡарырға тейеш. Пандемия шарттарында теге йәки был көтөлмәгән хәлдә лә төптән уйлап эш итәләр. Ошо берҙәмлек һәм яуаплылыҡ тойғоһо арҡаһында тотош дауахана карантинға ябылмаған. Быны ла коллективтың ҙур ҡаҙанышы, тип әйтергә була. Ире йә туғаны инфекциялы ерҙә эшләгән, сирләп киткән осраҡта, тиҙ генә үҙҡурсаланыуға китеп, һалыуҙың артабан таралыуына юл ҡуймайҙар. 23 июндән бала табыу йорто, ғәҙәттәгесә, йыуып таҙартыу өсөн бер айға ябылып, барыһы ла тәртипкә килтереләсәк. Был эпидемиологик сара персоналдың көсө менән башҡарыла.\nРәсәйҙәге иң яҡшы бала табыу йорто исемен алыу бик ауырҙыр, сөнки ҡаты талаптарҙың барыһын да үтәргә кәрәк. Быйыл халыҡ-ара кимәлгә, Европа стандарттарына, сығырға ла иҫәп тотҡан берҙәм коллектив. Коронавирус пандемияһы башланғас, был ниәтте киләсәккә ҡалдырып торорға мәжбүрҙәр.\nРеспублика клиник дауаханаһының Швейцария дауалау учреждениеһы менән хеҙмәттәшлек итеүе Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙына киң юл аса. Ул сит ил тәжрибәһен өйрәнергә Европаға бара. Табип әйтеүенсә, үҙе етәкләгән Өфөләге бала табыу йорто Европа кимәленән һис тә ҡалышмай. Бында ла эш бөтә донъя стандарттары протоколы буйынса алып барыла. Мәҫәлән, бала тыуымға осаһы менән килгән осраҡ буйынса ғилми-методик әсбапты Рәсәй ғалим-табибы яҙған. Беҙҙең табиптар һаман да уны файҙалана. Бындай осраҡта баланы әсәнең үҙе табыуын тәьмин иткән дауаханалар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. 3-сө бала табыу йорто – шулар иҫәбендә.\n«Беҙҙә бөтә уңайлылыҡтар ҙа бар, тип әлегә әйтә алмайым», – ти Зөһрә ханым. Шуға ла ул төп бинаға төкәтмә проектын әҙерләткән. Документ раҫланған да инде. Инвесторҙар ҙа табылған. Проект Швейцарияла Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы танышҡан тәжрибәгә таянып эшләнгән. Әле лә, Зөһрә Гурова эшкә килгәс тә, 3-cө бала табыу йортонда күп уңайлыҡтар булдырылған: палаталар әсәләргә яйлы булһын өсөн бүленгән, ашханала ҡашығаяҡ, һауыт-һаба йыуыу, ашамлыҡтарҙы таҙа тотоу өсөн яңы ҡулайламалар ҡуйылған, операция бүлмәләре тотошлай яңы техника менән тәьмин ителгән.\nШуға ла 3-cө бала табыу йортона әсәләр бушанырға хатта Мәскәүҙән дә килә. Бында бик күп әсәләр бала тапҡан: улар араһында нефть магнаттарының ҡатындары ла, берәҙәктәр ҙә бар. Һәр ҡайһыһына ҡараш бер, мөнәсәбәт ыңғай. Әсәләрҙе сорттарға айырып ҡарау юҡ.\nШәжәрәлә – ил тарихы\nЗөһрә Ғилмешәрип ҡыҙының атаһы 82 йәшендә донъя ҡуя. Әсәһе унан иртәрәк, 54 йәшендә генә, яҡты донъя менән хушлаша. Ире, һөйөклө ҡатынының хәтерен һаҡлап, ҡабат бер ҡасан дә өйләнмәй. Шәйхуловтар нәҫеле Ғилмешәрип уҙамандың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы йыйын үткәреүҙе маҡсат иткән. Ер шарының төрлө ҡалалары, илдәре буйынса таралған кешеләрҙе туғанлыҡ ептәре, яҡты хәтер берләштерә. Ағайҙары шәжәрәне тулыландырыу менән була. Сөнки унда бит яңы тыуғандар ҙа өҫтәлеп тора, улар ҙур ағастың тамырҙарынан һут алып, нәҫелде дауам итә. Ғилмешәрип Дүртөйлө башҡорто булһа, әсәһенең өләсәһе – Ҡаҙандан был яҡтарға һөргөнгә ебәрелгән татар ҡыҙы. Уларҙы бер-береһенә ҡарата ҙур ихтирам, мөхәббәт яҡынайтҡан. Тамыр йәйеп, күс ебәреп, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе тотоп йәшәй Шәйхуловтар.\nЕтәксе үҙенең ваҡытын дөрөҫ бүлергә, ҡул аҫтындағыларҙың ғына түгел, ғаиләһенең, үҙенең һаулығын хәстәрләп йәшәргә тейеш. Әгәр был уның хәленән килә икән, йөҙөндә лә нур уйнай: ул һәр ваҡыт тыныс, хәрәкәттәре һәлмәк, тауышы яғымлы. Зөһрә ханыма берәү ҙә ҡырҡтан артыҡ йәш бирмәҫ. Һомғол буйлы, яҡты сырайлы, етеҙ табип йәш ҡалыуҙың серен, әлбиттә, белә. Бик иртә, таң һарыһынан, йоҡоһонан уяна ул. Төнгө 12-нән ҡалмай йоҡларға күнеккән. Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙының тимер атҡа атланыуына ла 15 йыллап ваҡыт уҙған. Мауығыуҙары – фотоға төшөрөү, сәйәхәт итеү. Өй биҙәү, дизайнерлыҡ һәләте уның эшендә лә, йортонда ла сағылыш таба. Ғорурлығы – улы. Малайға 4 йәшенән инглиз теле өйрәтә башлайҙар. Шуның һөҙөмтәһендә ул, грант отоп, Англияла уҡып ҡайта. Башҡортостан егетенең һөйләше телевидение дикторыныҡынан айырылмауын танырға мәжбүр була инглиздәр. Юрий немец, француз телдәрен дә өйрәнә башлаған.\nЭштәре ыңғай барған, күңел аһәңе менән тышҡы ҡиәфәте тап килгән, кешеләр хаҡына изге башланғыстарға нигеҙ һалып, уны тормошҡа ашырырға бөтә көсөн һалған фиҙакәр, һоҡланғыс ҡатын ул Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы. Әгәр уның Өфөлә бөтә заман технологияларын ҡулланып төҙөлгән бала табыу йортон ҙурайтыу хыялы тормошҡа ашһа, күпме әсә бәхетле буласаҡ! Бының өсөн ошо юлда арымай-талмай алға барыу, ышаныс кәрәк. Ә Зөһрә Ғилмешәрип ҡыҙы Гуровала рухи көс тә, ныҡышмалыҡ та етерлек.


Хәбәрҙәр: Италия: бер енесле никахтарға ҡаршы күп меңлек демонстрация.\nИталия: бер енесле никахтарға ҡаршы күп меңлек демонстрация.\nРимда “Ғаилә көнө” маршына меңдәрсә кеше сыҡты— улар Италия парламентында ҡаралған закон проектына ҡаршы сыға. Документ бер енесле парҙарға никах хоҡуғын ғына түгел, партнерҙарының балаларына ата-әсә булыу хоҡуғын да бирмәксе.\nИталия— Көнбайыш Европала бер енесле никахтарҙы танымаған берҙән-бер ил.\n-Минеңсә, балалар хоҡуғы иң алда тоторға тейеш- теләһә нимә эшләргә хоҡуҡтары булған өлкәндәрҙең хоҡуҡтарынан алда йөрөргә тейеш. Был факт. Тәбиғәткә ҡаршы барып булмай—балалар ир һәм ҡатын никахынан ғына тыуа,-ти манифестацияла ҡатнашыусы ҡатындарҙың береһе.\nПремьер министр Маттео Ренци— бер енесле никахтар яҡлы. Уның фирҡәһе ике палатала ла күпселекте тәшкил итә. Әммә бөтә арҡаҙаштары ла башлыҡтары менән риза түгел— бер нисә министр, ғаилә ҡиммәттәрен яҡлап, закон проектына асыҡтан-асыҡ ҡаршы сыҡты.


Папилломаны нисек бөтөрөргә? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Папилломаны нисек бөтөрөргә?\n15.09.2019 Папилломаны нисек бөтөрөргә?\nПапиллома – вирустан таралыусы инфекция ауырыуы. Уның төрҙәре күп һәм кеше организмының ҡайһы ғына урынында осрамай. Эсәктәрҙә лә була, тирелә, үт ҡыуығында, танау ҡыуышлығында һ.б. Был шештең йәки төйөрҙәрҙең сәләмәтлеккә әллә ни ҡурҡынысы юҡ, шулай ҙа ваҡытында дауалау кәрәк. Халыҡ медицинаһында уларҙы дауалауҙың төрлө ысулын тәҡдим итәләр.\nПапилломаларҙы бөтөрөүҙең иң һөҙөмтәле ысулы – сөйәл үләне ярҙамында, тиҙәр. Бының өсөн үҫемлекте, тамырына 5 см ҡалдырып, сәскәһе, япраҡтары менән бергә ҡырҡып алырға һәм һары ғына һутын һығырға. Тиреләге күренеп торған шешкә шул һутты һөртөргә һәм бинт менән бәйләп ҡуйырға. 10 – 15 минут һайын алмаштырып торорға. Көнөнә өс-дүрт тапҡыр һөртөү етә.\nУндағы кислота папилломаны бөтөрөргә ярҙам итә. Бының өсөн шеш тирәләй зыян күргән урынды май менән эшкәртергә кәрәк. Йәғни 5 – 7 минут буйы еңелсә массажлап, ыуырға. Һуңынан шул урынға сөйәл үләне һутына манылған пластырь йәбештерергә. Дауаланыу курсы – 4 – 8 аҙна.\nБынан тыш, халыҡ табиптары нишатыр спиртын да ҡуллана. Бының өсөн шырпы осона мамыҡ урап, уны спиртҡа манып, бер нисә минутҡа папилломаға тейҙереп алырға. Тик спирт һау тирегә эләгергә тейеш түгел!\nБер үк күләмдә киптерелгән бәпембә тамыры, мелисса, ҡырҡбыуын үләне, юл япрағы һәм кесерткән япрағы алына. Уларҙы ваҡлап, бергә ҡушып бутарға һәм өс ҡалаҡ ошо ҡатнашманы эмалле кәстрүлгә һалып, 3 – 5 стакан һалҡын һыу ҡойоп, утҡа ҡуйырға. Ҡайнап сыҡҡас, талғын утта 7 – 10 минут бешерергә. Һуңынан, ҡапҡасын ябып, 3 сәғәт йылы урында тоторға. Әҙер булғас, марля аша һөҙөргә һәм көнөнә өс тапҡыр ашарҙан бер сәғәт алда өсәр ҡалаҡ эсергә. Дауаланыу курсы – 7 – 10 көн.\nУны әҙерләү өсөн бер нисә бүлкәтен ныҡ ҡына итеп ваҡларға. Бер ҡалаҡ иҙмәгә ике ҡалаҡ крем (ниндәй булһа ла ҡул кремы ярай) ҡушып, яҡшы итеп бутарға. Әҙер дауаны марля йәки стерилләнгән бинт киҫәгенә һалып, шештең өҫтөнә ябырға һәм пластырь менән йәбештереп ҡуйырға. 3 – 4 сәғәттән һуң сисеп алып, урынын йылымыс һыу менән йыуырға. Был процедураны көнөнә бер тапҡыр 3 – 6 аҙна буйы ҡабатларға.\nХалыҡ медицинаһы көн һайын папилломаға каланхоэ япрағы ябырға кәңәш итә. Уны бинт менән бәйләп, бер нисә сәғәткә ҡалдырырға кәрәк. Төнгөлөккә эшләһәң, яҡшыраҡ. Ғәҙәттә, 15 тапҡыр япҡандан һуң папиллома тулыһынса юҡҡа сыға.\nБыяла банкаға бәпембә сәскәһен тыңҡыслап тултырырға һәм өҫтөнә «Тройной» одеколоны ҡойоп, ҡараңғы урында ике аҙна төнәтергә. Одеколондың башҡаһы ярамай. Ваҡыты еткәс, бер нисә ҡат марля аша һөҙөп, үтә күренмәгән шешәгә ҡойорға һәм ҡараңғы урында һаҡларға. Папиллома юҡҡа сыҡҡансы, көнөнә өс-биш тапҡыр ошо төнәтмәне һөртөргә.


Көс, дарман, сәләмәтлек сығанағы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Көс, дарман, сәләмәтлек сығанағы\nКөс, дарман, сәләмәтлек сығанағы 02.12.2014 // Йәмғиәт\n“Асы” шифаханаһында миңә икенсе тапҡыр ял итергә тура килде. Тәүге килеүҙә үк был яҡтың тәбиғәте ныҡ оҡшаны. Биләмәһе гөл-сәскәгә төрөнгән, үҫемлектәрҙең төрлөһө бар. Бында республикабыҙҙың ҡала һәм райондарынан ғына түгел, Рәсәйҙең төрлө төбәгенән дә ял итергә, дауаланырға киләләр. Мәскәү, Санкт-Петербург, Урта Азия кешеләрен дә осратырға насип булды.\nОҙайлы көндө лә күңелле, файҙалы үткәреү өсөн бөтә шарттар етерлек. Спорт майҙансығы, тәбиғәт ҡомартҡылары, Асы ауылындағы СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәков музейы, Уҫманғәлеләге бейек манаралы мәсет, Инйәр йылғаһы буйлап ойошторолған экскурсиялар күңелдә онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Шифахана директоры Буранбай Нәсим улы Ямалов һауыҡтырыу учреждениеһы хаҡында түбәндәгеләрҙе һөйләне:\n— “Асы” шифаханаһында 2010 йылдан бирле эшләйем. Ошо дәүерҙә байтаҡ эш башҡарылды: яңы корпустар төҙөлдө, ял урындары, дауалау биналары төҙөкләндерелеп йыһазландырылды. Иң мөһиме — халыҡҡа эш урындары артты. Хеҙмәткәрҙәрҙең күбеһе яҡын ауылдарҙан. Уларҙы көн дә үҙебеҙҙең автобус иртәнсәк эшкә алып килә, кисен илтеп ҡуя, — тине ул.\nШифахананың тарихы урындағы халыҡҡа күптән билдәле. Составында төрлө химик һәм биологик элементтар булған минераль һыуҙарҙы ашҡаҙан-эсәк, тире сирҙәре һәм башҡа ауырыуҙарҙы дауалағанда файҙаланғандар.\nХIХ быуат аҙағында тәүге тапҡыр Петербург Тау институты тарафынан һыуға анализ үткәрелә, һәм уның дауалау өсөн файҙалы икәнлеге асыҡлана. 1999 йылдың 14 апрелендә Башҡортостан Хөкүмәте тарафынан тәбиғи минераль һыуҙар сығанағы нигеҙендә шифахана төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Төҙөлөш эштәре башлана, һәм 2001 йылдың 6 сентябрендә шифахана ял итеүселәргә ишеген аса. Бында хәҙер төрлө бүлектәр эшләй. Төп йүнәлеше — һөйәк-мускул, нервы системалары, тире ауырыуҙарын дауалау.\nШифахананың киләсәге өмөтлө. Ял итеүселәргә һәр яҡлап уңайлы шарттар булдырырға тырышалар. Буранбай Нәсим улы яҡшы ойоштороусы икәнен күптән раҫланы, үҙенә лә, башҡаларға ла талапсан, барлыҡ ваҡытын, көсөн, иғтибарын кешеләрҙең һаулығын, ялын хәстәрләүгә йүнәлткән етәксене хөрмәтләмәү мөмкин түгел. Тәжрибәле директор шифахананы матди-техник яҡтан нығытыуға, белемле кадрҙар менән тәьмин итеүгә күп көс һала. Яҡшы хужа булған ерҙә тәртип тә бар. Шифахана биләмәһе йәйен күҙҙең яуын алырҙай төрлө гөл-сәскәгә күмелә. Рәсәй кимәлендә үткәрелгән конкурстарҙа тәбиғи дауалау факторҙарын тулы ҡулланыу буйынса бер нисә тапҡыр алтын миҙал яулауы, тиҫтәләгән маҡтау грамотаһына лайыҡ булыуы – шифахананың ҡаҙаныштарына асыҡ миҫал.\nТәбиғәттең гүзәл ерендә урынлашҡан “Асы”ның һәр кемгә көс, дарман, сәләмәтлек сығанағы булып күп йылдар хеҙмәт итеренә ышаныс ҙур.\nУрта быуаттарҙа көнсығыш медицинаһына нигеҙ һалған Әбүғалисина: “Һәр табиптың төп өс ҡоралы бар: һүҙ, үлән һәм бысаҡ”, — тип яҙған. Йәғни һәр ауырыуҙы һүҙ менән дауалап була. Әгәр һүҙ ярҙам итмәһә, үлән менән, уның да шифаһы теймәһә, һуңғы ысул – бысаҡ ҡала. Шифахана хеҙмәткәрҙәре “Яҡшы һүҙ – йән аҙығы, насар һүҙ – баш ҡаҙығы” тигән халыҡ мәҡәленең тапҡырлығын аңлап эш итә.\nҺүҙ көсөнә бәйле Ерәнсә сәсән хаҡындағы бер риүәйәт иҫкә төштө. Имеш, бер ир күршеһенең үҙенә яман һүҙҙәр әйтеүенә зарланып, Ерәнсә сәсәнгә кәңәшкә килгән, ти. “Таҡта ал да насар һүҙ ишеткән һайын шунда берәр ҡаҙаҡ ҡағып бар”, — тигән тегеһе. Ир аҡһаҡал әйткән кәңәште үтәгән. Таҡтала ҡаҙаҡ ҡағырлыҡ урын ҡалмағас, ул йәнә сәсән янына кәңәшкә килгән. “Ә хәҙер әйтелгән һәр яҡшы һүҙ һайын берәр ҡаҙаҡты һурып ал”, – тигән аҡыл эйәһе. Ҡаҙаҡтар һурылып бөткәс, ир кеше ҡыуана-ҡыуана Ерәнсә сәсәнгә килгән. Аҡһаҡал: “Бына һин ҡаҙаҡтарҙы һурып алып бөттөң, әммә таҡтала уларҙың эҙе ҡалды. Шуның һымаҡ, кешеләргә ҡасандыр әйтелгән яман һүҙҙәр, йылдар үтһә лә, юйылмай”, – тигән.\nШифахана хеҙмәткәрҙәре лә йылы һүҙҙәрен йәлләмәй. Улар менән аралашыуҙан көс-дәрт кенә алаһың.\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, мәғариф ветераны.


Венгр фоторәссамы Сёллёси Матьяштың Башҡортостанға сәфәре әлегә тамамланды. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ул Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге хеҙмәткәрҙәре оҙатыуында Әбйәлил, Хәйбулла, Баймаҡ, Миәкә, Стәрлебаш райондарында булып, байтаҡ кадрҙар яһауға өлгәште.\nМатьяш башҡорттарға арналған фотопроектын тормошҡа ашырыуға Венгрия сәнғәт академияһы грантын алған. Грант яулауына ла уның бығаса Башҡортостанда эшләп ҡайтыуы сәбәпсе. Күптәр беләлер, венгр археологы, тарихсы Атилла Тюрк мадьярҙарҙың тамырҙарын эҙләп, бер нисә йыл Көньяҡ Уралда археологик ҡаҙыныу эштәре алып барҙы. Уның менән бергә экспедицияла Сёллёси Матьяш та ҡатнашып, Башҡортостанда төшөргән фотоларҙан Будапешта фотокүргәҙмә әҙерләй. Уның ошо ижади эшен академия юғары баһалай һәм башҡорт-мадьяр бәйләнешен күрһәтәсәк фотопроектҡа грант бүлә.\nУл 3 йылға иҫәпләнгән. Ошо ваҡыт эсендә фоторәссам Башҡортостанға һәм башҡорттар күпләп йәшәгән күрше өлкәләргә алты тапҡыр килергә ниәтләй.\nӘле Башҡортостандан Матьяш ниндәй тәьҫораттар менән ҡайта һуң?\nҮҙе әйтеүенсә, Башҡортостан – ғәжәйеп сағыу төбәк. Уны тәү күргәс тә, республиканы ныҡлап өйрәнергә, социаль фотоһүрәттәр, портреттарҙы күберәк эшләргә теләге тыуған.\n– Башҡортостанды, айырыуса Урал тауҙарындағы ауылдарҙы күргәс, тыуған яғыма әйләнеп ҡайтҡандай булдым. Беҙҙә лә элек аттар иректә йөрөй, теләгән ерҙә юл аша сыға ине. Хәҙер иһә һәр нәмәнең ҡағиҙәһе бар. Башҡорттар тәбиғәткә ныҡ яҡын. Башҡортостанға бер нисә тапҡыр килгән арала бының ысынлап шулай булыуына инандым. Уралда ҡышын ҡаты һыуыҡтар була, тиҙәр. Быны үҙемдә тикшереп ҡарағым килә. Ысынлап һыуыҡтыр. Сентябрҙә Инйәрҙең сите таң алдынан йоҡа боҙ менән ҡапланғанын, юлда китеп барғанда тау баштарында ҡар ятҡанын, далала ел нисек иҫкәнен күрҙем.\nУрал аръяғында мин тәүге тапҡыр. Көҙҙөң сыуаҡ көндәре Венгриялағы кеүек. Шуға ла тыуған ерҙән ситтә ауырлыҡ күрмәнем, – ти Матьяш.\nФоторәссамды ойошҡан рәүештә Хәйбуллала, Миәкәлә һәм Стәрлебашта ҡаршы алдылар. Хәйбулла районында ҡунаҡ Аҡъяр, Иләс, Әбүбәкер, Бәләкәй Арыҫланғол, Һаҡмар-Наҙарғол, Маҡан, Иҫәнгилде ауылдарында, Миәкәгә юл ыңғайы “Ирәндек” тарих һәм археология-ландшафт музейы-ҡурсаулығы биләмәһендәге Янғаҙы, Ишмөхәмәт, Байыш, Манһыр (Бәхтигәрәй), Фәйзулла ауылдарында (Баймаҡ районы) йөрөп сыҡты. Миәкәлә фоторәссам Нарыҫтау, Илсеғол, Күл-Ҡунҡаҫ, Сатай-Бөрйән, Сәфәр, Ҡырғыҙ-Миәкә, Баязит, Елдәр, Стәрлебашта Шәкәр һәм Ҡобағош ауылдарында эшләне.\n– Хәйбулла халҡы яҡты йөҙ менән ҡаршыланы, башҡа ерҙә лә шундай уҡ ихласлыҡ күрҙем. Үтә ҡунаҡсыл, тормошто яратҡан, алсаҡ кешеләр йәшәй һеҙҙә. Ингән һәр өйҙә сәй тәҡдим итәләр. Бер көндә һигеҙ урында (!) табында булдым. Юлымда осраған, йылы ҡабул иткән һәр кемгә, бүләктәренә, күстәнәстәренә ҙур рәхмәт, – ти Сёллёси. – Йолалар, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе онотмай, бөгөнгәсә һаҡлауҙары оҡшаны. Ризыҡтары тәмле! Бығаса һис ҡайҙа осратмаған һый-ниғмәтте лә тәмләнем. Ҡороттоң да ниндәйе генә юҡ бында! Ҡайын туҙынан ҡара һағыҙ ғәжәпләндерҙе. Урал аръяғы халҡын хәҙерге Румынияла йәшәгән этник венгрҙар – секейҙарға оҡшаттым. Мәҙәниәте, кейеме буйынса оҡшашлыҡ ҙур, – ти ул.\nСёллёси Матьяш башлыса социаль һүрәттәр һәм портреттар эшләй. Әммә үҙе планлаштырмаһа ла, сәфәр барышында бер нисә йоланы төшөрә алыуын оло бәхеткә һанай. Мәҫәлән, Хәйбуллала – “Килен һөйөү”, Стәрлебашта никах туйына тамаша ҡылған.\nБынан тыш, тирмә ҡороуҙарын, бауырһаҡ, ҡаҡ ҡойоуҙарын, аҫалы балаҫ һуғыуҙарын да яратып тасуирлай.\nСоциаль фотоһүрәттәрҙән тыш, Селлеси өлкән быуындың һүрәтен эшләргә ярата.\n– 70, 80, хатта 90-дан үткән ололарҙың портреттар серияһын әҙерләйем. Ғөмүмән, өлкәндәрҙе яратам, ныҡ хөрмәт итәм. Бәләкәйҙән үк улар минең тормошомда ҙур роль уйнай. Инәйем Маргитка, өләсәйем Каталина Ковач, хатта ҡарт өләсәйем Тереза Уилес менән ныҡ яҡын инек.\nБашҡорт халҡында ла ололарға, боронғо ҡомартҡыларға, тарихҡа ҡарата ихтирам көслө икәнен тойҙом. Башҡортостанда яңы дәүерҙә боронғолоҡ та нисектер һаҡланып ҡалған. Өйҙән өйгә йөрөп, плазма телевизор менән бер рәттән ҡуҙлы самауыр ҡулланылыуын, шәжәрәләрҙең өй түрендә торғанын күрҙем. Хатта 18-се быуыуына тиклем ата-бабалары күрһәтелгән шәжәрә осраны. Милли кейемдәге апайҙарҙың кеҫә телефонынан әхирәттәренә шылтыратып, фотограф көтә, һинһеҙ йоланы күрһәтеп булмай, тип һөйләшеүҙәре лә ҡыҙыҡ ине.\nМатьяш әйтеүенсә, Башҡортостанда тарихты музейҙан эҙләргә кәрәкмәй. Ғөрөф-ғәҙәттәр, милли кәсептәр, милли кейем бында бөгөн дә йәшәй, боронғолоҡ менән киләсәк ауаздаш бында.\nМадьяр рәссамының эштәре киләсәктә Венгрия сәнғәт академияһы сайтында, Венгрия музейҙарында, Матьяштың социаль селтәрҙәге сәхифәләрендә ҡуйыласаҡ.


Марсель Ҡотлоғәлләмов | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты Аудио ағым: http://player.bonus-tv.ru:8090/radio1.mp3\nКүңел берлеге булған ерҙә кейем төрлөлөгө күренмәй.\nМарсель Ҡотлоғәлләмов – публицист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, халыҡ-ара төрки Академияһының мөхбир ағзаһы.\nӘбйәлил районы Ҡалмаҡ ауылы.\nБашҡорт дәүләт университеты, КПСС Үҙәк комитеты эргәһендәге Юғары партия мәктәбе.\nАсылған көнөнән, 2010 йылдың 7 февраленән.\nГазета һәм телевидение, Матбуғат министрлығы.\nКитап уҡыу һәм йыр-моң тыңлау.\nРизыҡта һайланмайым, шулай ҙа башҡорт милли аш-һыуҙары яҡыныраҡ.\nУлар бик күп, рус һәм сит ил классикаһы.\nСовет осоронда төшөрөлгән фильмдар.\nШолохов әҫәрҙәрендәге геройҙар, бигерәк тә «Кеше яҙмышы» әҫәренең төп геройы. Шулай уҡ яратҡан актерым Александр Михайлов «Любовь и голуби», «Мужики» фильмдарында тыуҙырған образдар.\nУлар бер-нисә. Шуларҙың береһе: Человек подчиненный перед лицом начальствующим должен иметь вид глупый и придурковатый, дабы разумением своим не смущать начальство.(Петр Первый)\nЗ.Исмәғилев «Былбылым», Р.Сәхәүетдинова «Аҡ ҡайындар», Н.Голов «Оҙата кил».\nЯҡындарыңдың иҫән-һаулығы, яратҡан шөғөлөң булыуы.\nЭлек мин урмансылар тураһында күп яҙа торғайным. Йыш ҡына урманда ла булырға тура килә ине. Шунда йығылып ятҡан ағастың да япраҡ ярыуы хайран иткәйне. Ул да кеше кеүек үк йәшәргә тырыша, һыҙлана тип яҙып та сыҡҡайным.\nҺүҙгә тоғролоҡ һәм ир кешенең ир булыуы.\nСит ил телдәрен, бигерәк тә инглиз телен.\nҠыҙыу ҡанлыраҡмын, әҙ генә сабырлыҡ һәм тотанаҡлыҡ етмәй.\nМагазинға йөрөү, ваҡ-төйәк эш менән булышыу.\nУйҙа һәм эштә ихлас, вәғәҙәгә һәм дуҫлыҡҡа тоғро булығыҙ. Милләт-ара татыулыҡты һаҡлау – минең мөҡәтдәс теләгем, был хаҡта мин күп яҙҙым һәм әле лә ошо фекеремә тоғро ҡалам.


СПРАВКА ЯҘЫУ МЕНӘН СИКЛӘНМӘҪКӘ\n15 Ғинуар 2020, 18:05\nФельдшер-акушерлыҡ пункттары “справка яҙыу” йәки район үҙәгенә ебәреү менән генә шөғөлләнергә тейеш түгел...\n2020 йылда һаулыҡ һаҡлауҙың беренсел звеноһына 550 миллиард һум аҡса бүлеү ҡарала. Был хаҡта ил Президенты В.В.Путин бөгөнгө мөрәжәғәтнамәһендә белдерҙе. Уның әйтеүенсә, был сараларҙың 90 проценты—федераль ресурстан. Модернизация 1 июлдән башлана.\nВ.В.Путин беренсел звеноға иғтибарҙы арттырырға ҡушты.\n--Һаулыҡ һаҡлау өлкәһен халыҡ һандар һәм күрһәткестәр аша билдәләмәй. Унлаған километр юл үтеп поликлиникаға килгән, көнө буйы йә иһә белгескә эләгеү өсөн аҙналар буйы сират көткән кешене илдә кеше ғүмеренең оҙонлоғо күпмегә үҫеүе бер ҙә ҡыҙыҡһындырмай. Ул үҙенең һаулығы һәм ғүмере хаҡында уйлай”,--тине ил етәксеһе.\nШуға ла, президент әйтеүенсә, фельдшер-акушерлыҡ пункттарының эшмәкәрлеген ошо йылда тулыһынса киңәйтергә кәрәк. Был пункттар “справка яҙыу” йәки район үҙәгенә ебәреү менән генә шөғөлләнергә тейеш түгел. “Урындағы белгестәр аныҡ медицина ярҙамы күрһәтә белергә бурыслы”,--тип өҫтәне В.В.Путин.\nШулай уҡ быйылдан һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә яңыса эш хаҡы түләү башланасағы хаҡында белдерҙе.


Бүләккә – йорт! | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n21 ноября 2019 — 14:09 ГТРК «Башкортостан»\nИзгелек эшлә лә һыуға һал. Был мәҡәл күп балалы ғаиләгә коттедж бүләк итеп тә, үҙенең кем икәнлеген белгертмәҫкә теләгән эшҡыуарҙың ҡылығына тура килә. Ошо көндәрҙә Дүртөйлөлә Әсә көнөнә арнап үткәрелгән форумда ғаиләгә йорттоң асҡыстары тапшырылды. Сараға республканың 30-лап районы ҡатын-ҡыҙҙары йыйылды. Унда Каринэ Хәбирова ла ҡатнашты. Хәкимовтар ғаиләһе Ғафури районындағы был йортта ете йыл йәшәй. Ағас өй күптән серей башлаһа ла, ғаиләнең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мөмкинлектәре булмай. Бар килем – балалар һәм инвалидлыҡ өсөн пособиелар. Уларҙың хәле тураһында урындағы эшҡыуар белеп ҡала һәм майҙаны 160 квадрат метр ҙурлығындағы коттедж бүләк итә. Уның исемен бер кем дә белмәй. Асҡысты Әсә көнөнә арналған форумда Динәгә тапшырҙылар. Хәкимовтарҙың хыялы тормошҡа ашыуында Каринэ Хәбированың да ҡатнашлығы бар.\nТап ул беренселәрҙән булып ғаилә хәленә йәмәғәтселек иғтибарын йүнәлтте. 100 йәшен билдәләгән Суфия Ҡаҙыханова ла Каринэ Хәбированан ҡотлауҙар ҡабул итте. “Ҡатын-ҡыҙ — хеҙмәтсән, ҡатын-ҡыҙ – әсә” зона форумында хеҙмәт ветерандары, медиктар, уҡытыусылар, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре Башҡортостандың 100 йыллығы миҙлы менән бүләкләнде. Ә ете һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән әсәләргә иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Әсә көнө йыл һайын ноябрҙең һуңғы йәкшәмбеһендә билдәләнә. Башҡортостанда был байрам менән 1,5 миллионға яҡын ҡатынды ҡотларға була. Улар төрлө һөнәр эйәләре, шулай ҙа үҙҙәренең төп вазифаһында – әсә булыуҙа бер ҡасан да һынатмаҫ заттар.


Яңы хосписҡа нигеҙ ташы һалынды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 августа 2020 — 11:31 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда хоспистарға хәйриә ярҙамы күрһәтеү буйынса “Вера” фондын ойоштороусы Нюта Федермессерҙың эш сәфәре дауам итә. Йәмәғәт эшмәкәре Өфөлә үткән айҙа башланған хоспис төҙөлөшө майҙанында эштәр барышына юғары баһа бирҙе. 60 урынға иҫәпләнгән хоспис бинаһы 2021 йылда пациенттар өсөн асыуға әҙерләнә. Әлеге көндә төҙөүселәр свай ҡағыу менән мәшғүл. Төҙөлөш объектының хаҡы 800 миллион һум. Хәйриә ярҙамын йыйыу дауам итә. Нюта Федермессер эш сәфәре сиктәрендә Башҡортостанда Бөтә Рәсәй халыҡ фронтының “Хәстәрлек төбәге” проектын бойомға ашырыру буйынса түңәрәк өҫтәл үткәрҙе. Бөгөн иһә хәйриә фондын ойоштороусы Башҡортостандың социаль ярҙам күрһәтеү учреждениеларының пандемия осорондағы эше менән танышырға ниәтләй.


Хеҙмәте менән данлы\n23 Апрель 2019, 12:37\nПедагог, ғалимә һәм яҙыусы Р.Ә. Абуталиповаға – 65 йәш\n«Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте», «Башланғыс мәктәп» рубрикаларының иң әүҙем авторҙарының береһе, журналыбыҙҙың 2007 йылғы лауреаты Абуталипова Рәмзәнә Әсхәт ҡыҙы ошо көндәрҙә үҙенең күркәм юбилейын билдәләй.\nБуласаҡ уҡытыусы, ғалимә, балалар яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре 1954 йылдың 30 мартында Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуа. Бала сағы ата-бабаларының төйәге – Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Бәпес ауылында үтә.\n1976 йылда БДУ-ның филология факультетын тамамлағас, Иҫке Бәпес урта мәктәбендә тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары һәм уҡытыусы булып эш башлай, артабан Белорет, Стәрлетамаҡ ҡалалары мәктәптәрендә эшләй.\n1987 йылда ул Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтына эшкә саҡырыла һәм 30 йылдан ашыу ошо уҡыу йортонда уҡытыусылар әҙерләй.\nРәмзәнә Әсхәт ҡыҙы республикала ғалимә булараҡ та билдәле шәхес. Ул 1995 йылда Мәскәү ҡалаhында «Рус телле уҡыусыларҙы башҡорт грамотаhына өйрәтеү» темаhына педагогия фәне буйынса кандидатлыҡ диссертацияhы яҡлай, 2000 йылда доцент ғилми дәрәжәhенә эйә була. 2009 йылда «Башҡорт телендә аспектуаллек функциональ-семантик категорияһы» темаһына филология фәндәре буйынса докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 2013 йылдан – Рәсәй ғилми фондының, Рәсәй фундаменталь тикшеренеүҙәр фондының даими эксперты. Әлеге ваҡытта ул – БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалында башҡорт филологияһы кафедраһы профессоры.\nАбуталипова Рәмзәнә Әсхәт ҡыҙы – 250-гә яҡын ғилми, ғилми-методик мәҡәлә, ике монография, утыҙлап дәреслек, методик һәм уҡыу-уҡытыу ҡулланмалары авторы hәм авторҙашы. Улар араhынан башҡорт балалар баҡсаhы өсөн тәүге «Ләйсән» дәреслеген һәм уға методик ҡулланманы (авторҙаштары – Г.И. Әмирханова, М.Б. Юлмөхәмәтов), «Йәш уҡытыусыға ярҙамға» методик ҡулланмаһын, «Бүләк» дәреслегенә методик ҡулланманы (авторҙаштары – Х.А. Толомбаев, М.С. Дәүләтшина), «Тел уҡытыу методикаһы буйынса терминдарҙың русса-башҡортса hүҙлеге»н (авторҙашы – Ә.В. Камалетдинова), «Башҡорт телендә аспектуаллек функциональ-семантик категорияһы», «Төрки телдәрҙә аспектуаль мәғәнәләрҙе репрезентациялаусы саралар» исемле монографияларын, «Башҡорт телендә аспектуаллек категорияһы» уҡытыу- методик комплексын айырым билдәләп үтергә мөмкин. «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналында башҡорт телен уҡыу-уҡытыу методикаһының актуаль проблемаларына арналған дүрт тиҫтәгә яҡын мәҡәләһе баҫылып сыҡты.\nКүренекле ғалимә һәм методист башҡорт теле уҡытыусыларына методик ярҙам күрһәтә, ғилми-методик семинарҙарҙа лекциялар уҡый, «Йыл уҡытыусыһы» конкурстарында жюри ағзаһы булараҡ ҡатнаша, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының квалификацияһын күтәреү курстары менән етәкселек итә.\n2000 йылдан Р.Ә. Абуталипова – Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаhы. «Әнисә, йәшең нисә?» исемле тәүге шиғри йыйынтығы 1993 йылда донъя күрә. Артабан «Асыуланма, Сыбарҡай» (1995 й.), «Сиңерткә йәшенмәк уйнай» (2002 й.), «Мин үҫәм» (2006 й.), «Бесәй быйма эсендә» (2018 й.) исемле китаптары сыға. 1997 йылда «Шаңдау» йыйынтығында өлкәндәргә тәғәйенләнгән «Яҙ һөйөнсөһө» тип аталған китабы баҫыла. Ул үҙен башҡа жанрҙарҙа ла hынап ҡарай: хикәйә, әкиәт hәм скетчтары республика матбуғат биттәрендә даими баҫыла. «Ағиҙел» журналында «Серем – йөрәк сирем» исемле драма әҫәре донъя күрә. Рәмзәнә Әсхәт ҡыҙының балалар өсөн шиғырҙары дәреслектәргә, уҡыу- уҡытыу методик ҡулланмаларына, өлкәндәр өсөн әҫәрҙәре «Башҡорт шиғриәте антологияһы» (2001), «Антология поэзии Башкортостана. Голоса веков» (2007), «Балалар әҙәбиәте антологияһы» (2018) баҫмаларына индерелгән.\nР.Ә. Абуталипова Башҡортостан Республикаһының, Стәрлетамаҡ ҡалаһының йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша. Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайының Стәрлетамаҡ ҡала башҡарма комитеты рәйесе, Стәрлетамаҡ башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы етәксеһе була, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайының II һәм III съездары эшендә ҡатнаша.\nАрҙаҡлы ғалимә, арымаҫ-талмаҫ ижадсы, оло шәхес Рәмзәнә Әсхәт ҡыҙы Абуталипованы «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы редакцияһы коллективы исеменән матур ғүмер байрамы менән ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ! Ныҡлы һаулыҡ, ғаилә именлеге, яңынан-яңы фәнни һәм ижади үрҙәр теләйбеҙ!