Симфоник оркестрға хәтирәләр мөһим\n- Сығыш яһағанда, зинһар, Ватаныбыҙҙы фашист илбаҫарҙарынан һаҡлаған туғандарығыҙҙы хәтергә төшөрөгөҙ. Иҫтәлектәр эшкә күңел һалырға, шул йылдарҙың атмосфераһын тойорға ярҙам итер, - шундай һүҙҙәр менән музыканттарына нәсихәт бирә дирижер, Башҡортостандың халыҡ артисы Таһир Камалов.\nКөн элгәре Өфө сәнғәт училищеһы залында маэстро ҡулы аҫтында Башҡортостан Республикаһының симфоник оркестры Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына бағышланған "Һуғыш музыкаһы. Еңеү музыкаһы" исемле байрам концертын тәҡдим итте. Тантаналы сараға тиклем бер көн алдан, репетиция барышында, Таһир Камалов "БАШвестЪ" менән етеп килгән байрамға ҡағылышлы тәьҫораттары менән уртаҡлашты һәм оркестр әҙерләгән программа тураһында һөйләне.\n- Еңеү Көнө - ул атай-олатайҙарымдың байрамы. Мин илде атайымдың Ватаны һәм ҡартатай-олатайҙар зыяраты кеүек ҡабул итәм. 9 Май - ир-егеттәр өсөн, берҙәмлек, еңеп сығыу байрамы, хәтер һәм һәләк булғандарҙы юҡһыныу көнө, һәм шул уҡ ваҡытта ул - яҡты, шатлыҡлы байрам. Был һуғыштағы Еңеүҙе онотоу халыҡтың үҙен онотоуға тиң. Ул халыҡ өсөн телгә бәрәбәр. Бындай көндәрҙә беҙ кемгә бурыслы булыуыбыҙҙы иҫкә төшөрөргә тейешбеҙ. Минең был һуғышта ике туған ике олатайым хәбәрһеҙ юғалды. Махсус сайттарҙа күптән түгел бер мәғлүмәт таптым - туғандарымдың береһе Камалов Әхмәтзәки Ғәйникамал 1942 йылда Сталинград эргәһендә һәләк булған. Икенсе олатайым хаҡында, үкенескә күрә, бер мәғлүмәт тә тапманым. Улар икеһе лә бик һәләтле һәм музыка менән бәйле кеше булған. Олатайҙарым скрипкала, тальянда, гармунда уйнаған һәм шуның менән бергә акробатик күнекмәләр ҙә башҡарған, улар тураһында шаян, тормош һөйгән кешеләр ине, тип һөйләйҙәр. Фронттан әйләнеп ҡайта алмаған туғандарым араһынан уларҙың иң сағыу шәхес булыуҙары үкенес. Минең уйымса, яуҙа иң яҡшылар - тәүәккәл, бер-береһе өсөн терәк булған, тоғро, ҡыйыу рәүештә Ватаны һағына баҫҡандар башын һалған. Тоғро ҡулдарға тапшырылған ҡоралдың быуаттар буйы ырыу, ҡәбилә туплаған ҡиммәттәрҙе һаҡлауына ихлас ышанам. Ул йәш быуын өсөн киләсәкте һаҡларға һәм иртәгәһе көндө тәьмин итергә бурыслы. Бына ошо инде ир-егеттәрҙең тормошҡа булған нигеҙле ҡарашының асылы.\nҮҙе лә яугир булараҡ - элек күсереп йөрөтмәле зенит-ракета комплексы бүлексәһе командиры булған - Таһир Камаловтың билдәләүенсә, үҙенең дуҫтары - полкташтары менән был датаны улар туғанлыҡ байрамы кеүек ҡабул итә һәм оло быуынға - һуғыш ветерандарына тәрән ихтирамын белдерергә тырыша.\n- Дуҫтарым араһында орден алған, хәҙерге заман һуғыштарында ҡатнашҡандар күп, улар менән аралашып, ниндәй заман булыуына, Ватанға ҡараштың үҙгәреүенә ҡарамаҫтан, уларҙың һәр береһендә Ватан ауыр саҡта ҡулын һуҙыр, ағай-энеһен, дуҫын ҡотҡарырға ярҙам итер, тигән ышаныс барлығын тоям. Дуҫтар бергә йыйылғанда, уларға ҡарап һөйөнәм. Мин шулай уҡ бөгөнгө көнгә килеп еткән ветерандарға ла иғтибарлы ҡараштамын. Халҡым тарихы күҙ алдымда торған кеүек, уны мин шәхси миҫалдарҙан өйрәнәм.\nДирижер яҙмыш ҡушыуы менән булып үткән мөһим осрашыу тураһында телгә ала. Ул Бөйөк Ватан һуғышына тиклем хәрби прокуратура урынлашҡан Воровский урамында була (әле Салауат Юлаев проспекты, элек - Поварская). Унда һуғыш алдынан репрессияға эләккән һәм төрмәгә ултыртылған юғары вазифалағы кешеләр урынлаштырыла.\n- Был тарихи бинанан бер нисә аҙымда ғына урынлашҡан транспорт туҡталышында мин оло йәштәрҙәге ағайҙы күрҙем, ул баҫҡан килеш был бинаға текләп ҡарап тора ине. Мине күрҙе лә, өндәште:\n- Йәш кеше, был урамдың элекке исемен беләһегеҙме? 37-39 йылдарҙа Поварская урамынан эт тә йөрөмәҫ ине. Мин ошо төрмәлә ултырҙым. Һин ошонда серейһең, тинеләр, мыҫҡыл иттеләр, һәм бына нисә йылдан һуң да мин тере әле (һөйләшеү 20 йыл элек булған, күрәһең), ә улар - юҡ. Тимәк, дөрөҫлөк минең яҡта булған, - тип осраҡлы тап килгән кешегә серен систе бабай.\nТаһир Камалов әйтеүенсә, һуғышҡа ҡағылышлы осрашыуҙар уның тормошонда аҙ булмаған. Бер ваҡыт ул бала килеш 1945 йылда Ялта конференцияһында булған кеше менән таныша. Уҡыусыларыбыҙҙың хәтеренә төшөрәйек, союз державаларының 1945 йылдағы Ялта (Ҡырым) конференцияһы - Гитлерға ҡаршы коалиция илдәренең - СССР, АҠШ һәм Бөйөк Британияның икенсе осрашыуы. Конференция Ҡырымдағы Ялта ҡалаһындағы Ливадия һарайында үткәрелә.\n- Ошо кеше, ул ваҡытта бәләкәй малай, башҡа пионерҙар кеүек Сталинға сәскә биреү урынына гөлләмәһен яҡыныраҡ ултырған Рузвельтҡа тапшыра. Минең яңы танышым Өфөлә йәшәй, һәм ул 15 йәшенән һуң был ваҡиғаның уның бар тормошона йоғонто яһауын йәшермәне.\nТаһир Камалов билдәләүенсә, бындай тарихи ваҡиғалар бихисап, һәм уларҙың барыһы ла кеше яҙмышына туранан-тура бәйле. Музыка ла тарих, психология, тойғо-кисерештәр менән үрелеп бара, һәм байрам программаһын әҙерләгәндә ул әлеге ваҡытта илебеҙҙә барған ваҡиғаларға ла битараф ҡала алмай.\n- Халыҡ һуғыш касафатын йөрәге менән кисерә, - ти дирижер, - Концерт программаһын әҙерләгәндә беҙ унда Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҡағылышлы музыканы ғына индермәнек, башҡа һуғыштарҙағы Еңеүҙәргә арналғанын да алдыҡ. Башҡарыу өсөн Петр Чайковскийҙың "1812 йыл" исемле тантаналы увертюраһын да индереп, параллель үткәрҙек, сөнки башҡорт ғәскәрҙәре лә был яуҙа ҡатнашҡан. Уларға француз генералы менән бирелгән "Төньяҡ амурҙары" исеме Европала һаман да ҡулланыла, ә беҙҙең ватандаштарыбыҙ менән бөйөк Гетеға бүләк ителгән уҡ менән һаҙаҡ музейҙа һаҡлана. Рус халҡы менән бергә башҡорттар Бөйөк Ватан һуғышы ауырлыҡтарын да еңеп сыға алды. Шуға күрә Башҡортостанда Советтар Союзы геройҙарының күп булыуы ла осраҡлы түгел. Халыҡтың ҡаһарманлығы тарихта, йырҙарҙа һәм башҡаларҙа ғына сағылыш тапмаған, ул бихисап юғары наградалар менән дә билдәләнгән.\nБөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына арналған концерттың икенсе бүлегендә бөйөк музыкаль мираҫ әҫәрҙәре урын алған. Улар иҫәбендә Андрей Березовскийҙың "Варварлыҡ" вокаль-симфоник картинаһы, Морат Әхмәтовтың "Һуғышта ял юҡ" әҫәре. Һуңғыһы - оҙаҡ ваҡыт үткәндән һуң һуғышҡа яңы ҡараш, уға хәтирәләр аша әйләнеп ҡайтыу ул.\n- Ябай башҡарыуҙа симфоник оркестр менән хәрби марш уйнау - минең күптәнге хыялым, - тип уйҙары менән уртаҡлашты сығышы алдынан Таһир Камалов. - Шулай итеп, концертта Семен Чернецкийҙың танкистар маршы, Петр Чайковскийҙың "Славян маршы", Юлий Хайттың "Һаман юғарыраҡ" авиация маршы һәм башҡалар башҡарыласаҡ. Шулай уҡ Микаэл Таривердиевтың "Яҙҙың ун ете миҙгеле" кинофильмынан сюиталар уйнаясаҡбыҙ, сөнки был картинаның совет һалдатына тәьҫире ҙур булды һәм ул әле лә замандаштарыбыҙҙы битараф ҡалдырмай. Байрам концертын бөйөк йыр - "Еңеү көнө" менән тамамлаясаҡбыҙ.\nӘңгәмәлә Таһир Камаловтың билдәләүенсә, һуғыш менән бәйле Рәсәй музыкаһы сағыулығы менән айырылып тора, - сөнки ул Еңеү музыкаһы. Кисә өфөлөләр һәм баш ҡала ҡунаҡтары өсөн БР Милли симфоник оркестры аккомпанементына уны БР Дәүләт академия хор капеллаһы (художество етәксеһе һәм дирижер Илдар Ишбирҙин), Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Иҙрис Ғәзиев, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Владимир Копытов һәм Любовь Буторина башҡарҙы.


Мин уйнармын, һин йырларһың\n28 Июнь 2019, 21:36\n"Үҙең хәл ит: йәшәргәме, әллә алма кеүек сағыңда ер ҡорттары кимерһенме?.."\nБерәү йомшаҡ ҡына итеп сикәһен һуҡҡылай Рәмзилдең. Подъем ваҡыты килеп тә еткәнме? Әгәр ҙә команда бирелеүен ишетмәй ҡалһа, старшинаның сираттан тыш наряд сәпәрен көт тә тор: йә көн буйы бәҙрәф таҙартаһың, йә ҡат-ҡат иҙән йыуаһың. Хәйер... хәйер, палаткала ниндәй иҙән ти ул... Бармаҡтар яңынан яңағына тейеп-тейеп ала. Туҡта!.. Әллә боевиктар ҡулына эләктеме ул?..\nКүҙҙәрен асыу менән, Рәмзил үҙенә төбәлеп эйелгән һаҡаллы кешене шәйләне. Йәшен тиҙлеге менән бер уй ярып үтте: боевиктар тырнағына ҡапҡан!.. Ул, ҡурҡышынан, ҡапыл һикереп тормаҡсы, автоматын эләктермәксе. Былай ғына бирелмәҫкә, һалдат антына тоғро ҡалырға!..\nҮҙе лә һиҙмәҫтән, уң ҡулына таянып, кәүҙәһен күтәрҙе. Күтәрҙе лә, ҡорошоп, яңынан ҡаҡ салҡан ауҙы. Кемдер беләген һындырғансы күҫәк менән һуҡтымы ни, һөйәктәре ярылды, ҡаты ауыртыуҙан ҡысҡырып ебәрҙе хатта.\n– Ҡурҡма, һалдат, тыныс бул! – тине һаҡаллы кеше, бер ҙә яуызлыҡ билдәһе күрһәтмәй.\n– Бына табип үҙе килде, – тип өҫтәне ҡатын тауышы.\nБер аҙ баҫыла төшкәс, һалдат сытырлатып йомған күҙҙәрен асты. Уның алдында һаҡаллынан башҡа теге ике ҡатын, Айсет баҫып тора.\nЮныс, баҫҡысты шығырлата-шығырлата, өҫкә күтәрелде. Бер нисә минуттан ишек ултырғыстар өҫтөнә һалынғайны инде. Ымлап, бөтәһе лә әҙер тигәнде аңлатты һаҡалтай. Ул ике ҡатын ярҙамында Рәмзилде аяғөҫтө баҫтырҙы. Ҡайсы менән өҫ кейемен бөтөнләй тураҡлап төшөрҙө.\nТабип Рәмзилдең беләген ҡулбашына бер теге яҡҡа, бер был яҡҡа һелкетеп ҡараны. Йә, Хоҙай, ниндәй ҡарарға килер икән? Ҡулын бөтөнләй киҫеп ташларға кәрәк тимәһә генә ярар ине.\nҺаҡалтай тын да алмай ҡурҡып ҡатҡан ҡатындарға ҡараны, ниһайәт.\n– Ҡулбаш быуынына зыян килмәгән, – тине, ҡыуанғандай.\nҠатындар иркен һуланы.\nУлар Рәмзилде ҡаҡ салҡан ишек өҫтөнә ятҡырҙы. Ятҡырҙылар ҙа үҙҙәре уҡынырға ултырҙы. Хоҙайҙан мәрхәмәтлек теләүҙәре булыр был.\nУҡынып алғас, табип йылы һыу менән ҡулын йыуҙы, ауыҙ-бит тирәһен аҡ сепрәк ҡаплап бәйләтте. Дарыуҙарын, башҡа кәрәк-яраҡтарын таҙа һөлгөгә теҙҙе.\n– Хәҙергә укол яһап торабыҙ, унан яраһын таҙартырбыҙ, йә, бисмиллаһир-рәхман-ррәхим!\nҠатындар өлтөрәп булышты. Хатта бик етди төҫ алып, Айсет тә йылымыс һыуын әҙер генә тота.\n– Хәҙергә булды шикелле, һөйәк онтаҡтарын сүпләп бөттөм, – тип йөҙөндәге япмаһын һыпырып төшөрҙө Юныс. – Артабан нисеклеген күрһәтер, әйтергә иртә әле. Өҫкө яҡҡа зарарлы ҡан эләгә күрмәһен, яраланыуына хәтһеҙ ваҡыт үткән бит.\n...Төрлө фекерләүҙәргә бирелеп, оҙаҡ ятты Рәмзил. Хәйер, һыҙланғас, керпеккә ниндәй йоҡо ҡунһын инде.\nУның хәлен белергә ара-тирә төшкән хужабикә ғәжәпһенә:\n– Һаман йоҡламайһыңмы ни, балаҡай. Серем итергә тырыш, йоҡо үҙе яҡшы дауа ул.\nТаблетка эсереп, өҫтөндәге япмаһын ҡараштырып, яңынан үҙ бүлмәһенә күтәрелә апай. Ул китеү менән уй-хыялдар бәллеүенә сума Рәмзил.\nБыл юлы тыуған ауылы хәтер йомғаҡтарын һүтте. Тыуған ауыл!.. Рәмзил уны бер сәғәткә лә иҫенән сығараһы түгел. Матур-матур йорттары, урамдары, ярҙарында киң тарбаҡлы өйәңкеләр теҙелгән йылғаһы, эсер һыуы, ризыҡ бирер баҫыуҙары, йоҡара барһа ла, урманы, күккә олғашмаһа ла, тауы, иң мөһиме, бер-береһен үҙ күреп, аһ итеп торған кешеләре бар. Шунда Рәмзил аяҡ баҫты, тар һуҡмаҡтан киң донъяға юл асҡан мәктәбендә уҡыны. Шунда – ауылға терәлеп ятҡан Сауҡа тауҙа тәүге мөхәббәтенең саф сәскәһе ҡапыл бөрө асты.\nМәктәп йылдары, бер тиҫтә ара менән иҫәпләнһә лә, күҙ асып йомған саҡлы ғына хәҙер. Үтте лә китте бер-бер артлы, һағынып һөйләрлек иҫтәлектәре генә ҡалды. Иҫтәлектәре ҡалды, тәүге мөхәббәтен уятты.\nУнынсы синыфта уҡыған сағында булды ул. Юҡ, уға тиклем үк Рәмзилә менән Рәмзилдә бер-береһенә ҡарата яҡынлыҡ ялҡыны ҡабынғайны инде. Өндәшмәй генә, күҙ-ҡараш менән генә, Рәмзил гармун уйнағанда, Рәмзилә йырлап ебәргәндә. Исемдәренең оҡшашлығы түгел, күңелдәренең моңланыуы яҡынлаштырҙы уларҙы.\nРәмзил мәктәптә иң өҙҙөрөп уйнаған гармунсыларҙың береһе ине. Алма ағасынан йыраҡ төшмәй, тигәндәй, атаһының һәләте күскәндер, күрәһең. Атаһы ла музыкант уның: баянда, ҡурайҙа уйнаусыларҙан яҡын-тирәлә тиңләшеүсе тапмаҫһың. Ни тиһәң дә, Өфөлә сәнғәт училищеһында уҡып ҡайтҡан кеше бит!\nФәнзил улына ла өйрәтте гармунда уйнарға. Отҡор булып сыҡты улы, ихлас йәбеште, көндән-көн оҫталығы арта барҙы. Үҫә төшкәс, мәктәптең концерттарында ҡатнаша башланы. Бейетһенме ел уйнатып, йырлатһынмы йөрәк елкетеп, бөтәһе лә ҡулынан килә Рәмзилдең. Баянда уйнарға өйрәнеп алғас, көйҙәрҙе ифрат моңло килтереп сығара.\nГармунсыға иғтибар ҙа ҙур, ихтирам да. Юғарыраҡ кластарҙа уҡығанда, концерт менән күрше ауылдарға ла йөрөштөрөп ҡайталар. Бына шунда иң уртала – Рәмзил. Концерттан һуң уға илтифатлы ғына килеп өндәшәләр:\n– Бер аҙ йәштәрҙе лә бейетеп ҡайт инде, күптән бындай гармунсының килгәне юҡ.\nЯлындырмай егет, сылтыр-сылтыр һыу ағышына оҡшатып, көмөш телдәргә баҫып ебәрә. Моң урғылып таралыуы менән, осоноп, ҡыҙҙар-егеттәр төшөп тә китә. Их-ма!..\nҠайтҡанда инде иптәштәре Рәмзилде шаяртып маҙаһына тейә.\n– Бөтә һылыуҙарҙы ауыҙыңа ҡараттың бит!\nРәмзилдең күңелендә тик бер генә ҡош һайрауын кем белһен дә кем күрһен. Ул ҡош йөрәгенең иң түрендә, иң ҡайнар урынында йәшәй ҙәбаһа! Ошо ҡыҙҙар араһынан кем уның күңеленә ҡош булып оялағанын һиҙемләүсе лә юҡтыр әле. Рәмзил тойғоларын йәшерә белеүсе егет ул.\nЙәшерә белә, имеш. Бына бер көндө, мин бында тигәндәй, килде лә сыҡты ҡошҡайы.\nРәмзил әҫәрләнгән, күңелендә моңдар эркелгән саҡтарында Сауҡа тауға сығып йөрөргә ярата. Бына шунда, ап-аҡ ҡайындар араһында, япраҡ шауҙарына ҡушып үҙенең хистәрен дә тарата.\nСеү!.. Әллә һандуғас һайраймы? Һандуғастар һайрауҙан туҡтағайны түгелме һуң?.. Ниндәйҙер ефәк наҙ килеп бәрелде Рәмзилдең ҡолағына. Баҫҡан урынында һын турайтып, ҡолаҡ һалып тын ҡалды Рәмзил. Ишетелер-ишетелмәҫ моң тағы ла сыңлап үтте. Тегендә, төптәрәк, тау үркәсендәрәк. Һаҡ ҡына шул яҡҡа атланы егет, был тауыш, магнит һымаҡ, үҙенән-үҙе тарта уны. Бер аҙ бара ла туҡтап тыңлай, моң яңынан ҡанат елпә. Бәй, кемдер йырлай бит унда, тулҡындар уйнатҡан иҫ киткес нәзәкәтле тауыш!.. Ҡайындарға ышыҡлана-ышыҡлана, һиҙҙермәй генә яҡынлаша егет. Инде бөтәһе лә асыҡ: был Рәмзилә йырлай.\nРәмзил түҙемһеҙлеген юғалтты, бесәй һымаҡ ҡына баҫып, яҡынлашыуын белә. Ҡыҙ үҙе лә күренде: һомғол аҡ ҡайынға һөйәлгән дә, күкрәге аша оҙон бөҙрә толомдарын төшөрөп, моңлана бирә. Ай, ошонда Рәмзил урынында берәй рәссам булһа, бына тигән картина яҙыр ине! Күпмелер тыңлап торғандан һуң, тағы ла яҡыныраҡ этәрҙе күңеле. Тубыҡтары ҡалтырандымы, әллә бөтөнләй һушын юйҙымы, сытырлатҡансы ҡоро сыбыҡ өҫтөнә баҫты ла ҡуйҙы, ҡәһәрең. Сырт иткән тауышҡа Рәмзилә лә ҡапыл һиҫкәнде.\n– Абау, кем йөрөй унда?!.\nИнде йәшеренеү сараһы ҡалманы, йыуан ҡайын артынан башын күрһәтте.\n– Мин был, Рәмзилә!\n– Кит, ҡотомдо алдың, өрәк кеүек һиҙҙермәй генә йөрөп ятаһың.\n– Ғәфү ит, тертләтергә уйламағайным да, ҡоро ағасҡа баҫтым яңылыш, шәйләмәй.\n– Һин ни эшләйһең бында урман ҡарауылсыһылай?\n– Йөрөйөм сауҡалыҡҡа һоҡланып... Ә һин ни эшләйһең һуң?\n– Мин... мин бөрлөгән йыйҙым.\n– Шулаймы? Ҡана күрһәт әле, бөрлөгән өлгөргән дәме ни?\n– Күҙ тигәнең биҙҙер, ана, тирә-яғыңда ҡып-ҡыҙыл.\n– Ысынлап та...\nРәмзил яҡын уҡ килде, Рәмзилә, уңайһыҙланып, сәс толомдарын һыпырғылап алды. Ниңәлер, ҡыҙҙың күҙҙәрендә һағыш бөркөлгәндәй.\nУлар, бер ҡайынды ҡосоп, һүҙһеҙ ҡалды бер аҙға. Икеһе лә телде сисерлек килешле һүҙ тапмай аҙапланды. Рәмзилә, был тынлыҡты боҙоп, һауытынан мәрйен һымаҡ сылт ҡыҙыл бөрлөгән усланы ла Рәмзилгә һондо.\n– Мә, һыйлан, әскелтем генә, тәмле!\n– Рәхмәт. Һыйлағанда һыу ҙа эсәләр, был – емеш, ер таты, – тип егет бер нисә бөртөк ҡабып ҡуйҙы. – Ниндәй һутланып бешкән!..\n– Нәҡ өлгөргән, ҡыҙарған сағы!\n-– Һинең бит алмаң кеүек, – тип һалмаһынмы Рәмзил.\n– Уф, был егеттәрҙе, мин ысынлап әйтәм, ә ул шаярта.\n–- Мин дә дөрөҫөн әйтәм, ана, ҡояш нуры уйнағандай.\nҠыҙ, ҡапыл Рәмзилгә ҡаршы баҫып, ҡара күҙҙәре менән өтөп баҡты. Уның бындай ҡыйыулығынан уңайһыҙланып ҡуйҙы егет. Һүҙҙе икенсегә борорға тырышты, ахырыһы.\n– Йәштәр уйынға сыға кистәрен, һин бер ҙә күренмәйһең, Рәмзилә.\n– Саҡырыусы юҡ бит, үҙемә генә уңайһыҙ.\n– Саҡырам бына, сыҡ бөгөн, рәхәтләнеп күңел асырбыҙ. Мин уйнармын, һин йырларһың...\nМин уйнармын, һин йырларһың... Нисек уйнармын һуң мин хәҙер яралы ҡул менән... Рәмзил бармаҡтарын ҡыбырлатмаҡсы булды, улар тыңламаны. Ҡулын күтәреп ҡарамаҡсы, аһ-уһ, ярһыулы һыҙлауҙан башҡаны тойманы. Уйға бирелеп, һыҙлау бер аҙ онотола төшкәйне әле, бына ҡуҙғатҡас, хатта үҙе лә һиҙмәҫтән, ыңғырашып ебәрҙе. Ошо иңерәүҙе ишетепме, баҫҡыстан Айсеттең әсәһе күренде. Ул безләүек шәмен Рәмзилдең ҡулына яҡын килтерҙе. Бик һынаулы ҡарап торғандан һуң, ҡурҡыу тауышы сығарҙы:\n– Уй, балаҡай, һәләк булып ҡуймағайы!..\nОҙаҡламай Юныстың ҡара һаҡалы күренде. Алпан-толпан баҫҡыстан төшөп етеүе булды, егеткә эйелде. Күпмелер тикшергәндән һуң, ошондай хәбәрен һалды:\n– Ҡабаттан теге ишекте алырға инде. Әйҙәгеҙ, йәһәтерәк урын әҙерләйек.\nУрын тиҙ ҡуйылды. Был юлы егетте бөтөнләйгә тиерлек сисендереп, өҫтөнә яҡ япма япты табип. Унан шыбырлап ҡына былай тине:\n– Быға операция яһарға кәрәк кисекмәҫтән.\nБөтәһе лә шаҡ ҡатты.\n– Шулай. Юғиһә һәләк була был балаҡай.\n– Киҫәһеңме ни? – Хазбикәнең йөҙө үҙгәрҙе.\nИнде ни булаһын аңлаған Зөләйхан да ике усы менән сикәһен ҡыҫты.\n– Хәҙер иғтибар менән тыңла, балаҡай, – табип бик етди, – нисек тә түҙ, бөтә ихтыяр көсөңдө йый, күрһәт мосолман сыҙамлылығын! Иҫһеҙләндереү наркозы юҡ, операцияны ошо килеш яһарға тура килә.\nТабиптың иҫкәртеүенән тәндәре зымбырланы Рәмзилдең, үҙен аяҡтарын бәйләп һалған мал урынында күрҙе. Икеләнеү ҙә килтереп һуҡты башына.\n– Операцияһыҙ булмаймы ни? – тине һиҫкәнеп егет, кемдең күрәләтә бысаҡ аҫтына ятҡыһы килһен инде.\n– Була. Ул саҡта ике көн генә йәшәр ғүмерең ҡала. Асығы шул һиңә, үҙең хәл ит: йәшәргәме, әллә алма кеүек сағыңда ер ҡорттары кимерһенме?\nТабиптың һүҙҙәре йәшен уғы һымаҡ хәтәр ҙә, хәнйәр йөҙөләй үткер ҙә ине. Шул уҡ ваҡытта күпмелер ышаныс барлығы ла һиҙелә. Ҡәтғи һүҙҙәр ине был, аяныслы ла, аяуһыҙ ҙа.\nБер секунд эсендә ошондай фекер ҙә килеп ҡағылды Рәмзилгә: ни менән бөтһә лә бөтөр, яҙмышы яҙғандыр, тегеләй ҙә, былай ҙа барыбер... Тик бына ата-әсәһе, туғандары, иптәштәре йәл, Рәмзиләне башҡа күрә алмауы үкенесле... Ә, бәлки, ғүмер ахыры түгелдер әле. Һаҡалтай нишләп йөрөр ине төн йоҡоһон йоҡламай, әгәр өмөтһөҙлөк күрһә...\nУл ихтыярына буйһондо, табиптың әйткәненә яуап ҡайтармай, тыныс ҡына күҙҙәрен йомдо.\n...Ҡапыл бөтә тәнгә бер юлы һөйләп аңлатмаҫлыҡ үткер әрнеү таралды. Снаряд шартлап ҡулына бәргәндәге кеүек, тупаҫ ауыртыу ине, быныһы... Егет күкрәгенә ҡалҡынмаҡсы, ҡайҙа ул ҡуҙғалыу әмәле, ҡоршалған. Етмәһә, башына Зөләйхан апай ауыр ҡулдарын баҫҡан. Ошо әсенеү таралған секундта уҡ тәненә хас та мең-мең энә ҡаҙалды, тирене тишеп төрткөләр ҡабарғандай. Битенә, маңлайына ташып ҡайнар тир бәреп сыҡты. Рәмзил сыҙаша алмай ҡысҡырып ебәрҙе.\nҮткер әрнеү тағы ҡабатланды. Күҙ алдында осҡан ҡыҙыллы-күкле осҡондар сәсрәп таралып, ҡайҙалыр юғала барҙы. Оҙаҡламай күҙ алды бөтөнләй ҡараңғыланды егеттең. Рәмзил артабан ни булғанын хәтерләмәй ҙә, ул аңын юғалтҡайны.


Башҡортостан халҡы милли кейемдәрҙә рекорд ҡуйҙы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n13 июня 2018 — 17:11 ГТРК «Башкортостан»\nЕвразия йөрәге-2018 фестивале сиктәрендә уҙғарылған Милли кейемдәр парадында ҡатнашыусы һәр кем Рәсәй рекордын ҡуйыуға үҙ көсөн индерҙе. 40-тан ашыу милләт вәкилдәре Салауат Юлаев һәйкәле янында осрашып Ватан паркына ағыла. Бер маҡсат менән янып атлай улар - этнопарк майҙанында түңәрәккә баҫып, әйлән-бәйлән уйнарға һәм Рәсәй рекордсылары исемлегенә инергә. Түңәрәк үҫкәндән-үҫә. Аҙаҡҡа табан унда ҡатнашыусылар һаны 1192 кешегә тиклем барып етте. Рекордты ҡуйыусыларҙың иң бәләкәсенә — 2, иң өлкәндәренә 80 йәш. Рәсәй тарихында әлегә тиклем ундай күренештең шаһиты булғаным юҡ әле, ти Рәсәй рекордтары китабының баш мөхәррире Станислав Коненко. Башҡортостан халҡының был ҡыйыу аҙымын Рәсәй кимәлендә хәҙер китап ҡына түгел, юғары вазифаларҙа эшләгән яҡташтарыбыҙ аша ла ишетеп -беләсәктәр. Тағы ла шуныһы һөйөндөрә: һәр милләт вәкилдәре үҙҙәренең милли асылын юғалтмай. Улар мәҙәниәттәрен, телен, тарихын яҡшы белә. Сит илдән килеп Башҡортостанда уҡып йөрөүсе студенттар ҙа милли кейем байрамының уртаһында ҡайнаны. Ошондай байрамдар илһөйәрлек тәрбиәләп кенә ҡалмай, үҫеп килгән быуында милли үҙаңды үҫтерә, милли кейемдәребеҙҙең тарихын юғалтмаҫҡа мөмкинлек бирә, тип һанай беҙҙең милләттәштәребеҙ. Иң өлкән ҡатнашыусыларҙың береһе  — Лилиә Ғәйнуллина парадтағы иң боронғо түшелдерек хужаһы ла. Ҡурған өлкәһенән килгән милләттәштәребеҙ иғтибар үҙәгендә булды. Уларҙың кейемдәре лә, һөйләштәре лә үҙенсәлекле ине. Милли кейемдәр парадында төбәктең ағинәйҙәре әүҙем ҡатнашты. Унда барыһы 779 ағинәй теркәлеү үткән. Миллилек һәм дуҫлыҡ байрамын рекорд ҡуйыусылар күтәренке кәйефтә оҙатты, ә ситтән күҙәтеүселәр, киләһе йылда парадта ҡатнашыусылар иҫәбендә булырға, тип рухланды.


Материалы за 18.04.2016 » "Урал" гәзите\n18-04-2016, 17:35 / ---\n"Иң ҙур бәхет - ғаиләм"\nЭш телефоны бер туҡтауһыҙ шылтырай: кемдер кәңәш, кемдер ярҙам һорап мѳрәжәғәт итә, кемдер тәҡдим, пландары менән уртаҡлаша. Шулай тынғыһыҙ үтә район һәм ҡаланың ветерандар советы рәйесе Нина Сафонованың эш кѳнѳ. Ғүмер буйы йәмәғәт эшендә ҡайнап йәшәгән Нина Николаевна бындай тормош рәүешенә күнегеп тә бѳткән инде......\n18-04-2016, 17:34 / ---\nАҙна бүләге – Сермәндә\nВәғәҙә иткән, «Урал» гәзитенә икенсе ярты йыл- лыҡҡа яҙылып, квитан- цияларын мѳхәр- ририәткә ебәргәндәр араһында тәүге лотерея уйыны үткәрелде. Гәзит уҡыусыларыбыҙҙың беҙ- ҙең баҫма ойошторған акциялар- ҙа, конкурстарҙа, уйындарҙа әү- ҙем ҡатнашыуы һөйөндөрә. Ә бына шул сараларҙа еңеүселәр менән осрашып танышыу, уларға бүләктәребеҙҙе тапшырыу икеләтә ҡыуаныслы. Сермәндән Гѳлнур һәм Рәмил МУСИНДАР тәүгеләрҙән булып бүләк - мангал отто....\n18-04-2016, 17:32 / ---\nТѳҙѳлѳшкә - 110 кубометр\nУрман, халыҡҡа ағас бүлеү мәсьәләләре һәр ваҡыт кѳнүҙәк булып тора. Республиканың тѳп байлығы булған урманды нисек рациональ файҙаланыу тураһында әле лә аныҡ ҡына хәл итеү юлдары юҡ. Беҙҙең халыҡ быуаттар тѳпкѳлөнән ағастан йорт һала, тѳп тѳҙѳлѳш материалы, яғыулыҡ итеп файҙалана. Быға тиклем тѳҙѳлѳш ѳсѳн 150 кубометр ағас бүленде. Был норманы 110 кубометрға ҡалдырған яңы закон ошо кѳндәрҙә кѳсѳнә инде....\nКамиллыҡҡа ынтылған рәссам\nҠаланың Картиналар галереяһында Учалы районынан рәссам Зѳфәр ҒИЗИТДИНОВтың күргәҙмәһе асылды. Күргәҙмәне асыу тантанаһы үҙенсәлекле үтте. Рәссамды галерея директоры Нина Горбатова, муниципаль район мәҙәниәт идаралығы начальнигы Зәлифә Әғләмова, Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы Юрий Байбордин һәм башҡа ҡунаҡтар күргәҙмә ойошторолоуы менән ҡотлап, рәхмәт белдерҙе, ижади уңыштар, яңы еңеүҙәр теләне, был күргәҙмәне кѳтѳп алыуҙарын әйтте. Сығыштар йыр-бейеү менән аралаштырылып алып барылды....\n18-04-2016, 17:29 / ---\nСәнғәткә юл бында башлана\nСермән балалар сәнғәт мәктәбенә - 40 йыл Сәнғәткә мөкиббән ғашиҡ булған, үҙ мәҙәниәтен яратҡан һәләтле, даланлы кешеләр эшләй бында. Мәҙәниәт, сәнғәт өлкәһенә ҡарата бала саҡтан уҡ һөйөү, ҡыҙыҡһыныу уятҡан Сермән ауылының Балалар сәнғәт мәктәбе тураһында һүҙебеҙ....\n18-04-2016, 17:26 / ---\nҒәҙәти һынауҙан ҡурҡырға ярамай\nТормошта күп һынау тотабыҙ. 2002 йылда ғәмәлгә индерелгән Берҙәм дәүләт имтиханы ла шундай һынауҙар араһында лайыҡлы урынын алды. Берҙәм дәүләт имтиханына өйрәндек тә кеүек. Әммә ҡурҡыу, хәүеф, борсолоуҙар әле булһа бөтмәй. Берҙәм дәүләт имтиханы - тормошта бер тапҡыр ғына булған һынау, унан ҡурҡырға ярамай, ти психологтар. Әгәр уҡыусы үҙен ҡулға алып, дөрөҫ йүнәлеш тапһа, барыһы ла һәйбәт үтәсәк. Бындай осраҡта хатта күптәрҙең көсөнә ышанысы артыуы күҙәтелә. Уңышҡа ышанған кеше бер ваҡытта ла юғалып ҡалмай, тормошта күп нәмәгә өлгәшә. Ә инде киреһенсә, "минән килеп сыҡмай" тип, тик ултырһаң,...\n18-04-2016, 17:25 / ---\nСая ҡыҙҙар көс һынашты\nАбҙаҡ мәктәбендә 1998-2002 йылғы ҡыҙҙар араһында район күләмендә билбау буйынса ярыш үтте. Сарала Әбйәлил районының Ишбулды, Гусевка һәм Асҡар мәктәптәренән ко- мандалар килде. Кѳсѳргәнешле бәйгелә Абҙаҡ ҡыҙҙары һынатманы: 45 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында Нәйлә Усманова, 50 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында - Алина Ишҡыуатова, 55 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында - Эльвина Ғәҙелшина, 60 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында - Зилиә Ирғәлина, 60 килограмдан юғары ауырлыҡ категорияһында Гүзәл Фазилова I урынды яуланы. Ярышты үткәреүҙә ярҙам иткән Белорет...


Янғынға ҡаршы әҙерлек тикшерелде » "Урал" гәзите\nЯнғынға ҡаршы әҙерлек тикшерелде\nРайонда янғынға ҡаршы кѳрәш мәсьәләһенә ҙур иғтибар бүленә. Был йәһәттән тѳрлѳ профилактик саралар йыш уҙғарыла һәм күнекмә үткәреү объекттары ла тѳрлѳ була. Райондың ведомстволы һәм муниципаль янғынға ҡаршы көрәш командаларының янғын һүндереүгә әҙерлек кимәлен билдәләү, уларҙың янғын һүндереү техникаһы менән тәьмин ителешен тикшереү, янғын һүндереү машиналарының махсус агрегаттар менән эшләүенең практик ысулдарын тәрәндән өйрәнеү маҡсатында Абҙаҡ мәктәбе базаһында күнекмәләр үтте.\nУнда «Башҡортостан буйынса янғынға ҡаршы федераль хеҙмәттең 18-се отряды» федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре, айырым янғын посы командалары, Абҙаҡ ауыл хакимиәте башлығы, мәктәп администрацияһы һәм уҡыусылар ҡатнашты.\nМәктәптә янғын хәүефһеҙлеге сигналы эшләү менән бѳтә уҡыусылар һәм уҡытыусылар тиҙ арала эвакуацияланды. Шулай ҙа ѳс кеше кабинетта ҡамалып тороп ҡалды. Шунда уҡ, мәктәптең икенсе ҡатындағы физика кабинетында янғын сығыуы тураһында Берҙәм дежур хеҙмәтенә хәбәр ителде. Янғын машиналары тиҙ арала килеп етеп, эште бәләгә ҡалғандарҙы ҡотҡарыуҙан башланы. Кабинетта ҡамалып ҡалғандарҙың береһен бейек баҫҡыс ҡуйып, тәҙрә аша ҡотҡарырға тура килде.\nБындай саралар Абҙаҡ мәктәбендә тәүге тапҡыр ғына үтмәй. Шуға уҡытыусылар ҙа, уҡыусылар ҙа паника тыуҙырмай ғына, иптәштәренә иғтибарлы булып, хәүефле урынды тиҙерәк ҡалдырыу, кѳтѳлмәгән хәлдә үҙеңде нисек тотоу ҡағиҙәләрен яҡшы белә. Абҙаҡ мәктәбендәге уйлап сығарылған янғында Ѳфѳ, Белорет ҡалаһының, Үрге Әүжән, Абҙаҡ, Инйәр, Тирлән ауылдарының һәм Учалы районы Миндәк ҡасабаһының, Әбйәлил районы Күсем ауылының авария-ҡотҡарыу хеҙмәттәре һәм янғынға ҡаршы айырым постары ҡатнашты. Бындай күнекмәләр ваҡытында тѳрлѳ ҡотҡарыу хеҙмәттәре һәм янғын сыҡҡан объект администрацияһы менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек, ғәҙәттән тыш хәлдә үҙеңде дѳрѳҫ тотоу ҡағиҙәләре нығытыла.\nУт һүндерелгәндән һуң янғын техникаһының әҙерлеге тикшерелде. Машиналарҙың береһе ҡеүәтле насос менән йыһазландырылған һәм һыуҙы асыҡ һыу ятҡылығынан һурҙырыу мөмкинлегенә эйә. Бындай техника башлыса ҙур янғын осраҡтарында файҙаланыла. Янғын һүндереү күнекмәләре тейешле талаптарға ярашлы рәүештә уңышлы үтте. Техниканың әҙерлеге яҡшы тип баһаланды.


ТЫРЫШҠАНДАР ЙҮНЕН ТАБА\nЙылдағы традиция буйынса БДУ-ның Сибай институты филиалында килешеү нигеҙендә белем алған иң тырыш һәм алдынғы студенттарҙы бюджет төркөмдәренә күсереү буйынса ултырыш уҙҙы.\nУлтырышта коллегия ағзалары тарафынан бер тауыштан төрлө курс һәм факультетта түләп уҡыусы 13 ҡыҙ һәм егет бюджет нигеҙендә уҡыуға күсерелде. Уларҙың 8-е—иҡтисад, 2-әүһе—педагогика факультетынан, филология, юридик, тәбиғи математика факультеттарынан берәр студент булды. Шулай итеп, бөгөнгө көндән 13 тырыш һәм әүҙем студент түләмәйенсә уҡый һәм башҡа студенттар менән бер рәттән стипендия ала башлаясаҡ.\n—Беҙ йылына ике тапҡыр комиссия йыйып, килешеү нигеҙендә уҡыған студенттарҙың ғаризаларын ҡарайбыҙ. Унда иң беренсе талаптарҙың береһе булып студенттың үҙ тырышлығы тора. Уларҙың институт тормошондағы әүҙемлеге, семестр һөҙөмтәһе лә күҙ уңында тотола. Шулай уҡ ғаилә хәленә лә ҙур иғтибар бүләбеҙ. Әлбиттә, тырыш студенттар күп, хатта бер генә түгел, ә ике дипломды бер юлы алып сығыусылар ҙа йылдан-йыл күбәйә. Тырышҡандар йүнен таба, баҙар иҡтисады ла үҙ талаптарын ҡуйып, студенттарҙы тағы ла алға этәрә,—тине институт директоры Зиннур Fөбәйҙулла улы Йәрмөхәмәтов һәм студенттарға уңыштар, тағы ла әүҙемерәк булыуҙарын, тырышып уҡыуҙарын теләне.\n«Бюджет нигеҙенә күсеүегеҙгә шатһығыҙмы, ул һеҙгә яңы талаптар ҡуямы?»—тигән һорау бирҙем студенттарға.\n—Мин Хәйбулла районынан, иҡтисад факультетының менеджмент бүлегендә белем алам. Fилми-ғәмәли конференцияларҙа гел генә ҡатнашам һәм, әлбиттә, тағы ла әүҙемерәк булып, тырышып уҡыясаҡмын,—тип тәьҫораттары менән бүлеште Вәсилә Мәҡсүтова.\n—Ә мин беренсе курста насар ғына уҡый инем, өлкән курстыҡыларҙан һәм дуҫтарымдан түләмәй уҡыуға күсеп булыуын ишеттем, был миңә этәргес көс булды, тырышып уҡый, төрлө ярыштарҙа ҡатнаша башланым, күреүегеҙсә, һөҙөмтә бар,—тине педагогика факультеты студенты Булат Сыңғыҙов.\nСтуденттар шатлыҡтарын йәшермәне, барыһы ла ихлас күңел менән уҡыу йорто етәкселегенә рәхмәттәрен әйтеп, ышанысты аҡлаясаҡтарын белдерҙе.\nҺүрәттә: бюджет төркөмөнә күсеүсе бәхетле студенттар институт директоры З.F.Йәрмөхәмәтов менән.


ИНКУБАТОР СЕБЕШЕ » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Иҡтисад » ИНКУБАТОР СЕБЕШЕ\n17.04.2015 ИНКУБАТОР СЕБЕШЕ\nХәҙер күптәр себеште һатып алыу ғына түгел, үҙҙәре лә инкубаторҙа сығарыу тураһында хыяллана. Һорау булғас, тәҡдимдәр ҙә күп – баҙар инкубаторҙар менән тулды. Рекламаһы иҫ киткес инде уларҙың: “автомат инкубаторҙар”, “себеште күберәк сығара торғандар”, “юғары сифатлы терморегуляторҙар” вәғәҙә итәләр. Ябай шәхси хужалыҡтарға тәғәйенләнгән инкубаторҙы һәр кем үҙенсә һайлай, бында күптәр бер машинаға нисә йомортҡа һыйыуын ғына күҙ уңында тота. Икенсе мөһим мәсьәлә – йомортҡаны дөрөҫ һаҡлау.\nТауыҡ йомортҡаны һалғанда уның температураһы 40 – 42 градус була. Һыуына барған ваҡытта йомортҡа ҡабығы эсендә бушлыҡ барлыҡҡа килә. Ҡабыҡ аша һауа инә, әлбиттә, үҙе менән микробтарҙы ла һеңдерә. Артыҡ күп микроб һеңдергән йомортҡанан сибек себеш сыға йә ул бөтөнләй файҙаһыҙ була. Шуға ла инкубаторҙа ҡулланыу өсөн йомортҡаны тауыҡ һалғас та алып, инкубатор уйымына ҡуйырға тырышырға кәрәк. һөртөргә, йыуырға ярамай. Һаҡлаған ваҡытта йомортҡаны дөрөҫ итеп теҙегеҙ: тауыҡтыҡын, күркәнекен осло яғын аҫҡа ҡуйып, вертикаль теҙәләр, ә инде ҡаҙҙыҡын ятҡырып ҡуялар. Һәр көн елләтеп торалар, был эште сираттағы йомортҡаны өҫтәгәндә эшләргә була. Йомортҡаны төрлө яҡҡа ауҙарып ҡуялар. Белгестәр уны 14 – 16 градус йылылыҡта һаҡларға кәңәш итә. Температура 10 – 12 градустан төшә башлаһа, себештәр күпкә әҙерәк сыға. Инкубаторға һалғанға тиклем 6 – 7 тәүлек һаҡларға мөмкин.\nИнкубация ваҡытында йомортҡаны даими рәүештә әйләндереп торалар. Был эште тәүлегенә 3 – 5 тапҡыр эшләргә кәрәк. Әгәр тәүлегенә 10 – 12 тапҡыр әйләндерһәң, һөҙөмтә тағы ла яҡшыраҡ була. Ләкин бынан да арттырмағыҙ. Ҙур йомортҡаны (күркәнекен, ҡаҙҙыҡын) ятҡырып ҡуймаҫҡа кәңәш итәләр, айырыуса ҡаҙҙыҡын. Автоматик рәүештә әйләндерә торған инкубаторҙар ҙа була. Хаҡы һәм эшмәкәрлеге буйынса механик булғандары – иң шәбе. Автомат, эште бер аҙ еңелләштерһә лә, ҡиммәтерәк. Әммә автомат алып ҡына эш бөтмәй, бөтә хужалар ҙа инкубатор янына көнөнә бер нисә тапҡыр килеп китәсәк – температураны ҡарарға, асырға, дымды тикшерергә, йомортҡаны һыуытырға. Шулай булғас, бер килгәндә йомортҡаны әйләндереп һалыу әллә ни ауырлыҡ тыуҙырмаҫ. Һүҙ шәхси хужалыҡ тураһында бара, әлбиттә. Ҙур хужалыҡтар мотлаҡ автоматҡа мохтаж.\nТағы ла шуныһы – инкубаторҙы үҙеңә эшләргә лә мөмкин. Сүкеш тота белгән һәр ир бер-ике көн эсендә бынамын тигән инкубатор эшләй ала. Был эште нисек башҡарырға икәнлеген махсус форумдарҙан өйрәнергә мөмкин. Әйткәндәй, йомортҡа әллә ниндәй регулятор, нур һәм башҡаға бер ҙә мохтаж түгел. Ябай ғынаһында ла бик шәп бәпкә һәм себеш сыға.\n12.12.2018 - Иҡтисад Магнитогорск агломерацияһына инделәр


100 йәше тулыр алдынан Белорет аҡһаҡалы яңы торлаҡҡа сертификат алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n100 йәше тулыр алдынан Белорет аҡһаҡалы яңы торлаҡҡа сертификат алды\n17:08, 30 сентября 2011 Йәмғиәт\nҮҙенең юбилейы – 100 йәше алдынан Белорет районы Егәҙе ауылы аҡһаҡалы, Бөйөк Ватан һуғышы инвалиды Ильяс Хәнипов «Ветерандар тураһында»ғы Федераль законға ярашлы торлаҡ һатып алыуға социаль түләү бирелеүе тураһында таныҡлыҡ алды.\nИльяс Хәнип улы Хәнипов 1911 йылдың 15 октябрендә тыуған. Ул 1933 йылда армияға хеҙмәткә алына һәм 49-сы уҡсылар батальоны составында ике йыл хеҙмәт итә. 201-се уҡсылар полкы составында фин компанияһында ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың авгусында уҡ Ильяс Хәнипов фронтҡа оҙатыла. Тәүҙә сапер. артабан пулеметсы була. Ауыр яралана һәм әле лә эсендә снаряд ярсығы йөрөтә. Сталинград һуғышында ҡатнаша, Будапештҡа тиклем барып етә. Ильяс Хәнип улы Ватан һуғышы ордены, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм Жуков миҙалы менән наградланған. Ул 11 бала үҫтергән. Ильяс Хәнип улының 33 ейән-ейәнсәре, 22 бүлә-бүләсәре һәм 9 тыуаһы бар.\nКисә Белорет районы муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев, Егәҙе ауыл советы башлығы Рәил Ғәлиуллин, Белорет районы хакимиәтенең торлаҡ секторы белгесе Юлия Черепенькина, урындағы журналистар юбилярҙа ҡунаҡта булды. Улар ветеранды йөҙ йыллыҡ юбилейы, Ололар көнө менән ҡотланы һәм яңы торлаҡ һатып алыуға сертификат тапшырҙы. Ҡунаҡтар Ильяс Хәнип улына ҡаһарманлығы һәм эшһөйәрлеге өсөн рәхмәт белдерҙе, уға һәм уның яҡындарына сәләмәтлек һәм именлек теләне. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Белорет районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге баш белгесе Ольга Колесникова хәбәр итте.


Көнбайыш Себер тигеҙлеге — Азия ҡитғаһының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан тигеҙлек. Себерҙең бөтә көнбайыш өлөшөн алып тора. Көнбайыш сиге булып Урал тауҙары торһа, көнсығышта Урта Себер яҫы таулығына барып етә.\nТөньяғы Ҡара диңгеҙ ярҙары менән сикләнгән. Көньяҡҡа ҡәҙәр Ҡаҙаҡ сусағына тиклем һуҙыла. Көньяҡ-көнсығышында Көнбайыш Себер тигеҙлеге яйлап күтәрелә бара.\nТигеҙлек дөйөм алғанда түбәһе төньяҡҡа ҡарап торған трапеция формаһында. Уның төньяҡтан көньяҡҡа арауығы 2500 саҡрым тирәһе булһа, киңлеге — 800 -ҙән 1900 км тиклем һуҙыла. Ә майҙаны 3 млн км²-ға барып етә яҙа.\nКөнбайыш Себер тигеҙлеге — Себерҙең кеше тороу, йәшәү өсөн иң яраҡлаштырылған, үҙләштерелгән өлөшө (бигерәк тә көньяғы).\nҠаҙағстанға инеп киткән биләмәләрендә Төньяҡ Ҡаҙағстан, Акмолин, Павлодар һәм Көнсығыш Ҡаҙахстан өлкәләренең райондары урынлашҡан.\nКөнбайыш Себер уйһыулығының өҫтө тип-тигеҙ тиерлек. Ҡалҡып торған ерҙәренең бейеклеге бик ҙур түгел. Шуға ҡарамаҫтан, рельефының төрлөлөге менән айырылып тора. Иң түбән урындары (50-100 м) башлыса тигеҙлектең үҙәк һәм (Кондин һәм Урта Обь уйһыулыҡтары) һәм төньяҡ (Түбәнге Обь, Надым һәм Пурск уйһыулыҡтары) өлөштәрендә урынлашҡан.\nКөнбайышта Обь йылғаһынан алып көнсығышта Йәнәсәйгә тиклем Ҡырлас Себер (Сибирские Увалы) (уртаса бейеклеге — 140—150 м) ҡалҡыулыҡтары ята. Улар Көнбайыш Себер тигеҙлегенең эске өлөшөндә асыҡ ҡына беленеп торған һыҙаттар теҙмәһен барлыҡҡа килтерә. Шундай уҡ ҡалҡыулыҡтар теҙмәһе параллель ятҡан Васюган тигеҙлегендә лә ята\nТигеҙлектең рельефы күп йәһәттән уның геологик төҙөлөшөнә бәйле. Көнбайыш Себер тигеҙлегенең нигеҙендә Көнбайыш Себер (эпигерцин) плитаһы ята. Уның фундаменты интенсив нигеҙҙә дислоцирлашҡан палеозой ултырмаларынан яһалған. Көнбайыш Себер плитаһы өҫкө юра дәүерендә яһала башлаған. Был ваҡытта Урал һәм Себер платформалары араһындағы ғәйәт ҙур майҙан һына, емерелә.\nКөнбайыш Себер тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндә бер нисә антеклиз, синеклиз, тар һәм тәрән улаҡтар һуҙылған: Ханты-Мансий синеклизы, Хантей антеклизы (Сургут һәм Нижневартовск көмбәҙҙәре менән), Пурск улағы (Колтогорск-Уренгой рифтының көньяғынан өҫтә), Кеть-Вахск антеклизы һәм Чулым синеклизыһы менән Худосей улағы. Кеть-Вахсктан һәм Хантей антеклизынан көньяҡта Урта Иртыш һәм Кулундин синеклизы һуҙылған.\nКөнбайыш Себер тигеҙлеге өсөн ҡырыҫ континенталь климат хас. Себерҙән көньяҡҡа ныҡ һуҙылған булыуы асыҡ беленеп торған тәбиғәт зоналарынында сағылыш тапҡан. Көньяҡ һәм төньяҡ өлөштәренең климатында ҙур ғына айырмалар бар.\nКөнбайыш Себерҙең континенталь климатына Төньяҡ Боҙло океандың яҡын булыуы ҙур йоғонто яһай. Рельефтың тигеҙлектән ғибәрәт булыуы төньяҡ һәм көньяҡ райондары араһында һауа массалары алмашыныуға булышлыҡ итә..\nДөйөм алғанда, ҡышын түбән температура тотороҡло һаҡлана. Имшеү көндәр бик әҙ була.\nКөнбайыш Себерҙең бөтә биләмәләрендә тиерлек минималь температура бер төрлө. Хатта илдең көньяҡ сиге эргәһендә , Барнаулда , −50 ° −52-ҡа тиклем һыуыҡтар була. Яҙ ҡыҫҡа ғына, сағыштырмаса ҡоро һәм һалҡын була. Һаҙлыҡлы урман зонаһында апрелде яҙғы ай тип атап та булмай.\nЙылдың йылы осоронда Көнбайыш Себерҙә түбән баҫым урынлаша. Ә Төньяҡ Боҙло океан өҫтөндә юғары баҫым өлкәһе формалаша.\nКөсһөҙ йәки был менән Шуға бәйле йәйгеһен төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш елдәр өҫтөнлөк итә. Көнбайыштан күскән һауа тәьҫире һиҙелерлек көсәйә.\nМайҙан октябргә тиклем арауыҡта Көнбайыш Себер йыллыҡ яуым-төшөмдең 70-80%-ын ала. Ә уның иң күп өлөшө июль менән авгусҡа тура килә.\nҠар ҡатламының ҡеүәте тундра һәм дала зонаһында 20-40 см тәшкил итә. Урманлы һаҙлыҡ һыҙатында: көнбайышында 50-60 см-ҙан көнсығыш Йәнәсәй яны райондардарында 70-100 см-ға тиклем.\nКөнбайыш-Себер тигеҙлегендә 2000-дән ашыу йылға аға. Уларҙың дөйөм оҙонлоғо 250 мең км-ҙан арта. Был йылғалар Ҡара диңгеҙенә йылына 1200 км³ һыу килтереп тора (Волганан 5 тапҡырға күберәк)\nКөнбайыш Себер тигеҙлегендә урынлашҡан бер миллионға яҡын күл бар. Уларҙың дөйөм майҙаны 100 мең км² тәшкил итә. Был күлдәрҙең соҡоро килеп сығышы буйынса бер нисә төркөмгә бүленә.Берәүҙәре тигеҙлектең үҙендә электән булған түбән урындарҙа хасил булған. Карст булған урындарҙа, боҙлоҡтар сигенгәндә барлыҡҡа килгәндәре бар. Йылға үҙәнендәгеләр ике төркөмгә бүленә: һыубаҫар туғайҙарҙа һәм иҫке үҙәндәрҙә барлыҡҡа килгәндәр.\nКөнбайыш Себер берәмек майҙанға тура килгән һаҙымат ерҙәр буйынса (һаҙлыҡтар биләгән майҙан 800 мең квадрат километр самаһы) донъя рекорды ҡуя. Был күренештең сәбәбе булып түбәндәге факторҙар тора: артыҡ дым, яҫы рельеф, күп йыллыҡ туң, һәләте һәм бик күп масса һыуҙы тотоп тора алыусы торфтың күп булыуы.\nКөнбайыш Себер тигеҙлегенең . төньяҡтан көньяҡҡа ныҡ һуҙылған булыуы асыҡ беленеп торған тәбиғәт зоналарынында сағылыш тапҡан. Тупраҡ һәм үҫемлектәр япмаһында зоналар бер-береһен алмаштырып килә: тундра, урманлы тундра, урманлы һаҙлыҡ, урман, дала һәм ярымсүл (иң көньяғында).\nКөнсығыш Европа тигеҙлегенә ҡарағанда, бындағы климаттың континенталлығы йәһәт арта. Һөҙөмтәлә урманлы һаҙлыҡ зонаһы ҡырҡа ғына ҡоро далалы ландшафт менән алмашына.\nШуға ла, Көнбайыш Себерҙә Көнсығыш Европа тигеҙлегенә ҡарағанда ширина урманлы дала зонаһы күпкә тар.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Көнбайыш_Себер_тигеҙлеге&oldid=1006392 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:05 7 февраль 2021 үҙгәртелгән.


Ғүмерлеккә рәшәткә артына\nБөгөн Юғары суд Виолетта Токарчукты үлтереүҙә ғәйепләнеүсегә хөкөм ҡарары сығарҙы.\n36 йәшлек Александр Валеткин ҡалған ғүмерен колонияла үткәрәсәк. Хәйер, быға тиклемге ғүмерен дә енәйәтсе рәшәткә артында уҙғарған. 1999 йылда ул 8, 2009 -ҙа 5 йылға иркенән мәхрүм ителгән.\nҺуңғы срокты ул былтыр сентябрҙә 11 йәшлек ҡыҙҙы мәсхәрәләп үлтергәне өсөн алды. Ҡорбанын ул иртән мәктәпкә киткәндә тотоп алған. Виолетта Токарчуктың йәнһеҙ кәүҙәһен шул көндө яҡындағы гараждар араһынан табып алдылар. Александр Валеткин үҙ ғәйебен танығанмы, юҡмы?


Рәсәй Президентын һайлауҙа оло быуын вәкилдәре лә әүҙемлек күрһәтә - Bash.News\nРәсәй Президентын һайлауҙа оло быуын вәкилдәре лә әүҙемлек күрһәтә\nРәсәй Президентын һайлауҙа оло быуын вәкилдәре лә әүҙемлек күрһәтә https://bash.news/news/37144_rsj_prezidentyn_ajlaua_olo_byuyn_vkildre_l_emlek_krt\nӨфөнөң Дим биҫтәһедәге 14 -се һайлау участкаһына йөҙйәшәр Татьяна Колесникова үҙе килеп тауыш бирергә ҡарар иткән. Ә үҙе йөрөй алмаған өлкәндәр һәм мөмкинлектәре сикләнгән граждандар өсөн күсмә һайлау ҡумталары бүленгән.\nЙөҙйәшәр Татьяна Колесникова Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. Дүрт йыл дауамында ауыр һуғыш барған нөктәләрҙе телефон бәйләнеше менән хеҙмәтләндергән. Сал сәсле ветеран тыныс тормош, татыу халыҡтар йәшәгән илебеҙ киләсәге өсөн тауыш бирҙе.\nӨфөнөң Дим биҫтәһендәге 14-cе һайлау участкаһы секретаре Бөйөк Ватан һуғышы ветеранын ихлас күңелдән тәбрикләне һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырҙы. Бер быуат ғүмер кисергән оло быуын вәкиленең аныҡ гражданлыҡ позицияһы булыуы үҫеп килеүсе йәш быуынға өлгө булып тора.\nТатьяна Колесникова, Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны: «Һайлау алдынан комиссия ағзалары килеп һорашты, мин һайлауға үҙ аяҡтарымда атлап барам тип яуапланым. Юҡҡа ғына туҡһан туғыҙ йыл йәшәмәгәнмен бит».\nҺайлау залында заманса иҫәпләү ҡоролмаһы ла урынлаштырылған. Оло быуын вәкилдәре уны тәүгә күрә. Шуға ла ҡулланыу ауырыраҡ, был аппараттар янына улар өсөн махсус ярҙамсылар тәғәйенләнгән. Һайлаусыларҙың уңайлыҡтары өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған. Ҡайнар сәй һәм туҡланыу ойошторолған.\nДим биҫтәһенең 3455-се һайлау участкаһына алдан бирелгән заявка нигеҙендә 100 йәшлек Михаил Орловҡа күсмә һайлау ҡумтаһы йортона килтерелде. Үтә күренмәле ҡумта таҡҡан һайлау комиссияһы ағзаһын полиция хеҙмәткәре һәм ике күҙәтеүсе оҙатып килде.\nБөйөк Ватан һуғышы ветераны Михаил Орловҡа күсмә һайлау ҡумтаһы килтереләсәге хаҡында ярты сәғәт алдан хәбәр ителгән. Бер быуат ғүмер кисергән аҡһаҡал һайлау коимиссияһы ағзаларын ихлас ҡаршыланы.\nМихаил Орлов, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны: «Мин һайлауға бармайынса ҡалғаным юҡ. Үҙемә йөрөүе ауыр булғас, быйыл фатирыма килтереп һайлаталар. Ҙур илебеҙ менән тәрән аҡыллы, сабыр, кешеләрҙең хәлен аңлаған Президент идара итергә тейеш».\nӘ Надежда Кириллова ғүмере буйы сауҙа өлкәһендә етәксе йөгөн тарҡан. 92 йәшлек ханым икенсе төркөм инвалиды. Фатирынан сығып алыҫ араларға йөрөй алмай. Һайлау комиссияһы ағзаларын Надежда Федоровна көтөп алған. Уларҙы тәмле кәнфиттәр менән һыйланы.\nНадежда Кириллова, «Почет билдәһе» ордены кавалеры, хеҙмәт ветераны: «Илебеҙҙә яҡшы тормош булһын өсөн яҡшы етәксе етәкләргә тейеш. Беҙ тәрән белемле, изге күңелле, яҡшы кешене һайлайбыҙ».\nДим биҫтәһендә өлкән йәштәге бер генә кеше лә иғтибарһыҙ ҡалманы. Һайлау хоҡуғын бөтәһе лә тулы мәғәнәһендә ҡулланды.\nҺәр һайлау учаскаһында күсмә һайлау командаһы бар. Уларҙа тәғәйен исемлектәр һәм адрестар. Аяуһыҙ яуҙарҙа илебеҙ азатлығы һәм киләсәге өсөн хәл иткес роль уйнаған өлкәндәр ил яҙмышына битараф түгел.


Мэрияла конкурс еңеүселәрен бүләкләнеләр // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nМэрияла конкурс еңеүселәрен бүләкләнеләр\n17:33, 19 марта 2009 Иҡтисад\nӨфөлә Бөтә донъя ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау көнөнә арналған конкурстарға йомғаҡ яһалды. Ҡала хакимиәтендә 18 мартта был конкурстар еңеүселәренә бүләктәр тапшырылды.\nТүләүле медицина хеҙмәтләндереүе күрһәтеүсе дәүләт һәм муниципаль учреждениелар араһында "Ҡулланыусы ышанысы" билдәһенә Өфөнөң Октябрь районының 4-се стоматология поликлиникаһы лайыҡ булды. Ә шәхси клиникалар араһында — "Табиб плюс".\nБаш ҡала халҡы араһында һорау алыу стоматология клиникаһын һайлағанда төп фактор булып медицина хеҙмәтләндереүе сифаты, хеҙмәтләндереү кимәле, заманса стоматологик ҡорамалдар менән йыһазландырылыуы тороуын күрһәтте.\nҠала конкурсы өс этапта үткәрелде. Беренсеһендә халыҡтан һорау алынды, икенсеһендә урынға барып, предприятиеларҙың билдәле бер параметрҙар буйынса эше баһаланды, өсөнсөһөндә — еңеүселәр билдәләнде.\nӨфөнөң торлаҡ хужалығы предприятиелары араһында иң яҡшы "Ҡулланыусы мөйөшө" мәғлүмәт стендына конкурста Орджоникидзе районының 27-се торлаҡ-эксплуатация участкаһы еңеүсе булды.\nБөтә донъя ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау көнөнә арналған саралар сиктәрендә ҡаланың дөйөм белем биреү мәктәптәрендә лә конкурстар үтте. Баш ҡаланың дөйөм белем биреү мәктәптәре араһында "Иң яҡшы реферат" номинацияһында 122-се башҡорт гимназияһының 7-се синыф уҡыусыһы Камил Хисаметдинов еңеүсе булды; урта махсус уҡыу йорттары араһында "Иң яҡшы реферат" — Өфө автотранспорт колледжы студенты Денис Ғәлиуллин; "Иң яҡшы листовка" — 72-се мәктәптең 8-се синыф уҡыусыһы Радион Вәлиев; "Ҡулланыусы хоҡуҡтары йәш рәссам күҙлегенән" -144-се башҡорт гимназияһының 2-се синыф уҡыусыһы Мелина Саттарова; "Шиғри жанр өсөн" — 18-се мәктәптең 9-сы синыф уҡыусыһы Виктория Медведева; "Йәш хәбәрсе" — 126-сы мәктәптең 4-се синыф уҡыусыһы Вадим Ҡаһарманов; "Гәзиткә иң яҡшы мәҡәлә" — 9-сы мәктәптең 8-се синыф уҡыусыһы Әлфиә Сәлимгәрәева; "Иң яҡшы мәғлүмәт стенгазетаһы" — 90-сы мәктәптең 8-се синыф уҡыусыһы Элина Хәмиҙуллина.\n"Ҡулланыусы өсөн иң яҡшы стенд" номинацияһында — Өфө сауҙа-иҡтисад колледжынан студенттар төркөмө, ә "Инновацион ҡараш өсөн" номинацияһында Башҡортостан кооператив техникумы студенттары еңде.\nШулай уҡ икенсе һәм өсөнсө урын яулаған конкурсанттар ҙа аталды. Барыһына ла ҡала хакимиәте грамоталары һәм иҫтәлекле приздар тапшырылды.\nТеги: конкурс, еңеүселәр


Өфө нефть университеты Ҡытайҙың юғары уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлек итәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө нефть университеты Ҡытайҙың юғары уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлек итәсәк\n11:19, 19 мая 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 19 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nӨфө дәүләт нефть техник университеты Ҡытайҙың юғары уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлек итәсәк. Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры Рәмил Бәхтизиндың, стратегик үҫеш буйынса проректор Марат Хөсәйеновтың һәм Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек идаралығы етәксеһе Наил Чанышевтың Ҡытай нефть университетына рәсми сәфәре барышында ошо хаҡта һөйләшеп килешелде.\nУҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, сәфәр сиктәрендә ике вуздың фәнни һәм белем биреү хеҙмәттәшлеге, академик мобиллек хаҡында килешеүҙәргә ҡул ҡуйылған. Атап әйткәндә, документ студенттарға телде өйрәтеү өсөн уҡытыусылар менән алмашыуҙы күҙ уңында тота. Ҡытай нефть университеты хеҙмәткәрҙәре Өфө нефть университетында — ҡытай, ә Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусылары Пекин университетында рус теленән уҡытасаҡ. Шулай уҡ бакалавр һәм магистр программалары буйынса «икеләтә диплом» программаһы ла ҡарала. Бынан тыш, өҫтәмә һөнәри белем биреү программалары, ғилми эштәр буйынса мәғлүмәт менән алмашыу булдырыласаҡ.\nТеги: өфө дәүләт нефть техник университеты, халыҡ-ара хеҙмәттәшлек


Быйыл Башҡортостостанда картуфҡа ҡытлыҡ булмаясаҡ\nБигерәк тә меристима ысулы менән үҫтерелгән культуранан уңыш күп булыр тип көтөлә, Туймазы хужалыҡтарының береһендә гектарынан яҡынса 250 центнер картуф йыйырға әҙерләнәләр. Баш ҡала баҙарҙарының түрендә лә - икенсе икмәк. Әлегә уға хаҡтар илле һумғаса ҡуйылған, шулай ҙа көҙгө йәрминкәләр был йүнәлештә бер ни тиклем тигеҙлек булдырыр тип көтөлә.\nТуймазынан Мөхәмәтгәрәй Батыров сирек быуат картуф сәсеү менән шөғөлләнә, башта 70 гектар майҙанда эшләһә, хәҙер 30 гектар ер ҙә етә,-ти фермер. Иң мөһиме орлоҡ сифатлы, ә ер ашламалар менән туҡландырылған булһын. Быйыл йүнсел меристема культураһын үҫтереп ҡарарға баҙнат итә, был орлоҡ материалы лаборатор шарттарҙа үҫтерелә, бер ниндәй ауырыуҙарға ла бирешмәүе менән айырыла.\nЯрты гектарҙа меристема ысулы менән үрсетелгән культураны иһә Мөхәмәтгәрәй Батыров һатыуға сығарырыға ашыҡмай, 12-13 тонна картуф киләһе йылға орлоҡ итеп ҡалдырыласаҡ. Дөйөм алғанда быйылғы уңыш ҡеүәте гектарҙан 250 центнер. Вирустар һәм ауырыуҙарға бирешмәүсән орлоҡтар әҙерләү менән Башҡортостан ауыл хужалығы фәнни-тикшеренеү институтында ла шөғөлләнәләр. Әлегә был элиталы материалға ихтыяж юғары, республика буйынса 2-3 мең тонна талап ителә, ғилми үҙәк лабораторияһында иһә яҡынса 5-10 проценты ғына етештерелә.\nИлдар Мәрҙәншин, Башҡортостан ауыл хужалығы фәнни-тикшеренеү институтының картуф селекцияһы һәм орлоҡсолоҡ лабораторияһы етәксеһе: «Беҙ лабораторияла ерҙә үрсетеү системаһы буйынса гидропон ҡоролмалары ярҙамында ҡышҡыһын орлоҡтарҙы ултыртабыҙ, һуңынан уларҙы ялан шарттарында үҫтерәбеҙ. Артабан сәсеү материалын 100-130 тонна күләменә еткерәбеҙ, фермерҙар араһында был орлоҡҡа ихтыяж ҙур».\n«Быйыл һауа торошоноң тотороҡһоҙ булыуы картуф культураһына кире тәьҫир итмәне»,-ти институт белгестәре. Юғалтыуҙар булмаясаҡ, магазин кәштәләрендә халыҡ һорауын ҡапларлыҡ был продукция буласаҡ.\nБашҡортостанда йөҙ мең гектар майҙанда картуф сәселә. Ауыл уңғандары баш ҡала баҙарҙарында быйылғы уңышты тәҡдим итә башлаған да инде. Икенсе икмәктең бер килограммы - яҡынса 25-30 һум. Сентябрҙән хаҡтарҙың түбәнәйеүе көтөлә.\nКартуфтың ниндәй генә сорты юҡ бында. Сит илдән килтерелгән культуралар ҙа етерлек. Шулай ҙа Ҡырмыҫҡалы районы Сәүәләй ауылынан Фаяз Аҙнағолов һатып алыусылар өсөн әлегә көрәш юҡ кимәлендә,-ти. Сауҙа һөҙөмтәле бара. Әйткәндәй, йүнселдең 25 сутый ере бар, яҙын бер биҙрә сәселгән картуф орлоғо майҙанынан ул ун тапҡырға күберәк уңыш йыйып ҡыуанған.\nАуыл уңғандары өсөн тиҙҙән көҙгө йәрминкәләр - баҡса уңышынан килем алыу майҙансығына әйләнәсәк. Баш ҡалала сауҙа итеү өсөн иһә барлыҡ шарттар булдырылған.


Өфөлә Рәсәйҙең беренсе Нобелев премияһы лауреаты Иван Павловҡа бюст ҡуйылды\nСкульптура әҫәре баш ҡаланың 8-се дауаханаһы алдында урлашҡан.\nРязань ҡалаһында тыуған һәм бөтә донъяла билдәлелек яулаған ғалимға Рәсәйҙең тиҫтәләрсә ҡалаһында һәйкәлдәр һәм бюстар асылған. Өфөнөң 8-се һанлы клиник дауаханаһында ла ғалим-физиологҡа бюст совет осоронда уҡ ҡуйыла. Әммә йылдар үтеү менән ул иҫкереп, тәүге матурлығын юғалта. Дауаханаға 35 йыл ғүмерен арнаған табип Дамир Булатовтың тәҡдиме менән, бында яңы бюст эшләргә ҡарар итәләр. Бағыусылар ярҙамында маҡсат тормошҡа аша.


“Урындағы башланғыстарҙы яҡлау” программаһы буйынса трактор юлларға ниәтләгәндә, был эштең барып сығырына икеләнеүселәр ҙә булғандыр, бәлки. Изге эшебеҙ килеп сыҡты, хатта икенсе йылына уға ҡар таҙарта торған тағылма ла алыуға өлгәштек. Был ғына ла түгел, бер тауыштан уңған тракторсыһын да тәғәйенләнек. Ысынлап та, Фәнүр Әнүәр улы Собханғолов колхоздар гөрләп торған осорҙа уҡ, йәш булыуына ҡарамаҫтан, үҙен тик ыңғай яҡтан ғына танытты.\nБәләкәйҙән эшкә өйрәнеп үҫкән егет, мәктәпте тамамлағас та әрме сафына саҡырыла. Өс йыл буйына диңгеҙ-океандар гиҙеп, төрлө илдәрҙе күреп, Төньяҡ флотында моряк булып хеҙмәт итеү бәхете тейә Фәнүргә. Әрме сафтарында сынығып ҡайтҡан егет тыуған ауылында төпләнергә ҡарар итә. Тракторсы һөнәренә уҡып ҡайтып, ата-әсәһенә терәк-таяныс булып, колхоз эшенә сума. Үҙенең икенсе яртыһын да ауылда таба. Кәләшенең атаһы ла ауылда тәжрибәле механизатор ине. Өйләнешеп бергә донъя көтә башлауҙарына ла сирек быуаттан ашыу ваҡыт үтеп киткән. Әлеге көндә Рәсилә менән Фәнүр Собханғоловтарҙың ике ҡыҙҙары тормошта үҙ урындарын табып, яратҡан һөнәрҙәре буйынса эшләп йөрөйҙәр. Ә нәҫелде дауам итеүсе улдары әлегә бәләкәс, балалар баҡсаһына ғына йөрөй.\nБылтыр ҡыш ҡар яумай инәлтһә, быйыл ваҡытында һәм етерлек яуып ҡына тора, Аллаға шөкөр. Әгәр кистән көн боҙолоп, ҡар яуып йәки буранлап торһа, Фәнүрҙең эш көнө иртәнге 6-нан уҡ башлана. Кешеләр йоҡонан уянғансы урам буйҙары, тыҡрыҡтар йәйәүлеләр генә түгел, машиналар ҙа иркен үтерлек итеп таҙартылған булыуына һөйөнә ауылдаштарыбыҙ. Ауыл советы биләмәһенә ҡараған бөтә ауылдарға ла йөрөргә өлгөрә ул. Үҙенә рәхмәттәр әйтеп, эшендә уңыштар теләп, ҡәнәғәт булып ҡалалар.


Үзбәкстандың башҡорт мәҙәни үҙәге һөҙөмтәле эшләй — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nҮзбәкстандың башҡорт мәҙәни үҙәге һөҙөмтәле эшләй — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты\n15:26, 21 ноября 2015 Йәмғиәт\nӨфөгә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән һәм сит илдәрҙән делегаттар йыйылды. Баш ҡалала уҙған күләмле форумда алты Үзбәкстан вәкиле лә бар. Ҡунаҡтар башҡорт милли кейемендә килгән. Делегация етәксеһе, Үзбәкстандың башҡорт мәҙәни үҙәге Советы рәйесе Илшат Хәсәнов тәьҫораттары менән бүлеште.\n«Был бик мөһим сара. Ҡоролтайҙың донъя кимәлендә үткәрелеүенә шатбыҙ: илдәр, Рәсәй төбәктәре үҙҙәренең делегаттарын ебәргән, барыһы ла таныша, фекер алыша — был берләштереүсе ролен уйнай», — тип билдәләне делегат.\nТашкенттағы башҡорт мәҙәни үҙәге әүҙем һәм һөҙөмтәле эшләй, тип һөйләне Совет рәйесе.\n«Ташкенттың иң матур районында Әхмәтзәки Вәлиди урамын астыҡ. Быйыл уның тыуыуына 125 йыл тулыу уңайынан ошо урамда барельеф ҡуйырға ниәтләйбеҙ. Үзбәкстанда бик күп саралар, шул иҫәптән йыл һайын 12 декабрҙә Башҡортостан көнөн ойошторабыҙ. Байрам иң ҙур театрҙа уҙғарыла, беҙгә Башҡортостандан ҡунаҡтар килә», — тип һөйләне Илшат Хәсәнов.\nҠоролтайҙың пленар ултырышы башланыр алдынан билдәләүҙәренсә, форумға 431 делегат килгән, Конгресс-холға 419 кеше, шул иҫәптән рәсми кешеләр, предприятие етәкселәре, ҡунаҡтар йыйылған. Ҡоролтай делегаттары өсөн бай эшлекле һәм мәҙәни программа әҙерләнгән.


Башҡортостанда йәшәүселәр башҡорт телен өйрәнеүгә ҡағылышлы тәҡдимдәр ебәреүен дауам итә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n13:29, 5 октября 2017 Йәмғиәт\nБашҡортостанда йәшәүселәр башҡорт телен өйрәнеүгә ҡағылышлы тәҡдимдәр ебәреүен дауам итә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2017 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.\nРеспублика халҡы «лингвистик акция »ға әүҙем ҡушылды. Күпселек тәҡдимдәр башҡорт телен популярлаштырыуға ҡағыла, шул иҫәптән мәктәпкәсә йәштәге балалар араһында. Мәҫәлән, тәҡдимдәрҙең береһе – кескәйҙәргә ҡыҙыҡлы булған популяр йәнһүрәттәрҙе башҡорт теленә тәржемәләү тураһында. Уҡырға өйрәнгән бәләкәстәр өсөн ике телдә (башҡортса һәм русса йәки башҡортса һәм инглизсә) үҫтереүсе китаптар сығарырға тәҡдим итәләр. Улар республиканың күпселек магазиндарында һатыуҙа булырға тейеш.\nБашҡорт телендә аралашмаған уҡыусылар өсөн дәрестәрҙе «өлкәндәр» тормошо өсөн файҙалыраҡ итергә, мәҫәлән, уҡыусыларҙы аралашыу телмәре нигеҙҙәренә һәм башҡорт телендәге документтар менән эш итергә өйрәтергә тигән тәҡдимдәр бар. Бер юлы бер нисә автор үҙҙәренең хатында мәктәптә башҡорт теле дәрестәренә тыуған яҡты өйрәнеү элементтарын өҫтәргә: төбәктең тәбиғәте, йәнлектәр донъяһы, тарихы һәм мәҙәни мираҫы хаҡында һөйләргә тәҡдим итә.\nШулай уҡ башҡорт телендә конкурстар уҙғарыу, өҫтәмә белем биреүҙе ойоштороу һәм хатта популяр lingualeo ресурсы кеүек телде онлайн-уҡытыу өсөн айырым мәғариф платформаһын булдырыу кәрәклеге хаҡында тәҡдимдәр яңғырай.\nИдеяларҙы һәм тәҡдимдәрҙе kurultay-ufa@mail.ru электрон почтаһына ебәрергә мөмкин.\nОшо адресҡа тағы ниндәй тәҡдимдәр килгәнлеген «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы материалында уҡығыҙ.\nБашҡортостан мәктәптәрендә туған телдәрҙең нисек уҡытылыуы тураһында «Телем минең — дуҫым минең» махсус проектында белергә мөмкин.\nБашҡортостандағы халыҡтар һөйләшкән телдәрҙе айыра беләһегеҙме, юҡмы икәнлеген асыҡлау өсөн тест үтегеҙ.\nБашҡорт телен яңы өйрәнә башлағандар өсөн 10 кәңәш – һылтанма буйынса.


Өфөлә еңел атлетика буйынса республика кубогының дүртенсе этабы үтте\nЯрыштар Волга буйы федераль округына һәм Рәсәй йәштәре спартакиадаһына һайлап алыу туры булып тора.\nЧебоксар ҡалаһында үтәсәк турнирға 23 спортсы юллама алды. Улар араһында халыҡ-ара класлы норматив үтәгән Данил Стрельников һәм бейеклеккә һикереү буйынса үҫмерҙәр араһындағы Олимпия уйындарына Европа һайлауын үткән Бөрө егете Данил Лысенко ла бар.\nГеннадий Алексеев, еңел атлетика буйынса Башҡортостан йыйылма командаһының өлкән тренеры: «Егеттәр юғары һөҙөмтәләр күрһәтте. Был уларҙың ярыштарға әҙерлек кимәле һәм яҡшы шәхси сифаттары хаҡында һөйләй. Спортсыларыбыҙ һынатмаҫ тип уйлайбыҙ».


Һуғыш – ҡатын-ҡыҙ яҙмышында\n29 Май 2020, 12:41\n...Уларҙы, кемде ҡайҙан ҡыуып алып килеп, вагондарға тултырҙылар. Даңғыр-доңғор, дыңғыр-деңгер – поезд өҫтөрәлә. Һауа етмәүҙән, аслыҡтан һушын юғалтып барған Сания, илап ебәрмәҫ өсөн, ирендәрен тешләне. Ун алты йәше тулып килгәндә ул да ағаһы Хәсән кеүек фашистар ҡорбаны булырмы икән ни?\n...Атай бер, әсәй башҡа булған ағаһы Хәсән Санияны ун йәшлек сағында, 1938 йылда, Ленинградҡа үҙенең ғаиләһе янына алып киткәйне. Сөнки тыуған ауылдары Аҡтанышбашта йәшәрлек рәт ҡалманы. Атайҙары кулаклыҡҡа сығарылып, кескенә емерек йортҡа ҡыуылып, хәйерселектә көн итте ун ике балалы ғаилә. Етмәһә, атайҙары ла сирләп донъя ҡуйҙы. Санияның иһә бик уҡығыһы килә ине. Әммә уның өлөшөнә бүтән тәҡдир яҙылған булып сыҡты.\nЛенинградҡа барып урынлашыуға, Невала һыу ингәндә, еңгәһе батып үлде. Ағаһының ике сабыйын тәрбиәләшеү Сания иңенә ятты. Был ҡайғы баҫылып өлгөрмәне, артынса илгә ҙур афәт – һуғыш килде. Фашистар Ленинградҡа яҡынлашҡанда, бүтәндәр менән бергә Саниялар ҙа эвакуацияға йыйынды. Санаға ике баланы төрөп һалып, улар мөһәжирҙәргә ҡушылды.\nОсоп барған сыпсыҡ туңырҙай һалҡын ҡышта юл буйында туңып үлеүселәр йышая. Саниялар ҙа әсе хәсрәт кисерә: аслыҡтан, һыуыҡтан мәрхүм булған ике сабыйҙы юлдағы ағас төбөнә күмеп китәләр.\nИҫән ҡалғандар менән бер станцияның ташландыҡ барагына килеп урынлаша улар. Тик был яҡтарға ла, үлем сәсеп, килеп етә фашист ҡоҙғондары. Көндәрҙән бер көндө Санияға Хәсән ағаһының йыртҡыстарса үлтерелеүе тураһында хәбәр итәләр. Фашистар поезд аҫтына ташлағас, ике аяғы киҫелгән, баш түбәһе иҙелгән ағаһының ҡанлы кәүҙәһен бер үҙе санаға һалып, Псков ҡалаһы янындағы туғандар ҡәберлегенә илтә Сания.\nАҡтыҡ таянысынан яҙған ҡыҙ, һыйыныр урын эҙләп, тирә-яҡ ауылдарға сығып китә. Хәйер ҙә һораша, яңғыҙҙарға төрлө эштә лә булыша ул. Шундай ауылдарҙың береһендә ирле-ҡатынлы бер ғаилә һыйындыра уны. Әммә 1944 йылда, немец илбаҫарҙары сигенә башлағас, халыҡты эшсе көс итеп Германияға оҙатыу башлана. Сания ла эләгә шул мәхшәргә.\n...Поезд Германияның Ольденбург ҡалаһы станцияһына килеп туҡтай. Әсирҙәрҙе бушлай хеҙмәтсе эҙләүсе немецтар таратып ала. Санияны ла егелгән ат менән килгән Фриц Хас исемле кеше арбаһына ултыртып ебәрәләр.\nҠыҙ ишек алдындағы һөт айырта торған айырым бинала йоҡлап йөрөй. Бер көтөү һыйырҙы хужабикә менән икеһе һауалар. Ҡысҡырыусы, екереүсе булмай ҡыҙға. Әммә немецтарҙың барыһын да фашист тип белгән Сания тәүге ике аҙнала уларҙан бер яҡшылыҡ көтмәй. Бына килтереп тиберҙәр, йә иһә күҫәк менән һуғырҙар, тип уйлай. Хужалар юҡта балаларының, үҙ телдәрендә ниҙер әйтеп, үсекләүенә: «Гитлер капут, дойч капут!» – тип яуап ҡайтара башлай. Тора-бара хужабикәнең Инга тигән ҡыҙы менән дуҫлаша. Күңелендә ҡасыу планы ярала.\nБер көн йыраҡтан атыу, бомба шартлауы ишетелә. Оҙаҡ та үтмәй, ихатаға һалдаттар килеп инә. Уларҙың береһе урыҫса: «Һин Рәсәйҙәнме?» – тип һорай, йомортҡа биреүен үтенә. Бына ғәжәп, әле генә янда йөрөгән хужалар юҡҡа сыға. Союзниктар китеүгә, Сания уларҙы эҙләргә тотона. Сәскә түтәле тирәһенән быу сығыуын шәйләп, шунда эйелә: түтәл этелеп, ҡапҡас күренә. Ҡапҡасты күтәреүгә, бүлмәләре, бөтә аҙыҡ-ниғмәте, әйберҙәре менән ер аҫты донъяһы асыла: хужалар шунда була.\nУрындағы радионан әле урыҫса, әле немецса ҡабатлап, Рәсәйҙән, бүтән илдән алып киленгән эшсе көстәрҙе яҡындағы лагерға килтерергә ҡушалар. Әммә Санияға тиҙ генә ҡайтып китеү насип булмай. Биш ай тоталар уларҙы лагерҙа. Ниһайәт, поезд менән Польшаға килеп төшәләр. Санитар таҙартыу үтәсәкһегеҙ, тиҙәр. Унда, ҡаңғырып, Рәсәйгә китеүсе поездарҙы күҙәтеп йөрөгәндә, татарсаға оҡшаш һүҙҙәр ишетә. «Ағайҙар, һеҙ татармы?» – тип һорай. Улар ҡаҙаҡса һөйләшеүен әйтәләр. Хәленә инеп, яңы гимнастерка һәм пилотка кейҙерәләр. Шул рәүешле Рәсәйгә йәшереп алып ҡайталар.\n...Көндөҙ иҫендә, төндә төшөндә булған Санияһына бағышлап доға ҡылып ултырған әсә һиҫкәнеп китә: «Әсәй!» – тип өндәшәләр түгелме? Тәҙрә шаҡып, ҡыҙ бала тауышы уны саҡыра. Ишек асыуға, туғыҙ йыл тилмереп көткән йөрәк параһен күреп, әсә ишек төбөнә һығылып төшә. Уны күтәреп һалыуға, өй халыҡ менән тула. Баҡһаң, йыйылыш барған клубҡа хәбәр еткән икән: «Ғәләүетдин ҡыҙы Сания ҡайтҡан!»\nШатлыҡ-ҡыуаныстың сиге юҡ! Ул илдә лә хәлдең ауыр булыуын, иртәгә үк сабата кейеп, колхозға эшкә сығасағын, 65 йәшлек әсәһенең, ҡуш ус ашлыҡ өсөн хөкөм ителеп, биш йыл төрмәлә ултыраһын, бүтән хәсрәт көтәһен дә белмәй әле. Бөгөн күрешеү шатлығы ғына бар: ул иленә иҫән-һау әйләнеп ҡайтты!


“Рәхмәт, Илшат! Беҙ һинән ризабыҙ!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Рәхмәт, Илшат! Беҙ һинән ризабыҙ!”\n“Рәхмәт, Илшат! Беҙ һинән ризабыҙ!” 09.09.2015 // Әҙәбиәт\nСкрипка моңо һис кемде битараф ҡалдырмайҙыр ул. Бәндәне үҙ асылына ҡайтарып, ваҡ донъяуи мәшәҡәттәрҙән арындырып, йөрәген һөйөү менән тултыра. Тарих төпкөлөндә тыуған боронғо, хисле башҡорт нәҫелдәренең зиһенен, күңелен үтә лә ярһытып ебәрә, әйтә алмаған һүҙен, донъяны яратыуын, үкенесен ишеттереп, йәнен таҙарта. Күрәһең, шуғалыр, ирекһеҙҙән илай башҡорт скрипка тыңлағанда.\nСеберҙәге нанай, нивх халыҡтарында уның боронғо төрө “си-гудек”, “тын-грынг”, “тэнгрын”, шулай уҡ манчжурҙарҙың сиртеп уйнай торғаны “тэнгэр” тип аталған. Ғөмүмән, сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, музыка ҡоралдары килеп сығышы буйынса боронғо йолаларға һәм Тәңрегә һыйыныуға бәйле. “Вина” тигәнен Һиндостан халҡы изгеләштергән, уның көйөн юғары көстәр ярата тип ышанып, йолаларҙа махсус ҡулланған. Боронғо “лира”ны иһә Гермес яһаған, ә ҡояшҡа табынған скифтарҙың тәүге скрипкаһы алтын-ҡыҙыл төҫтә булып, махсус ритуал мәлендә ҡулланылған. Юғары көстәргә мөрәжәғәт еткерә алған музыка ҡоралы ҡәҙимге кеше аңын нисек тетрәтмәһен?..\nТалантлы музыкант Илшат Мөслимов скрипкала башҡорттоң оҙон көйөн уйнағанда ла, тамаша залындағы һис кем битараф ҡалмай. “Азамат”, “Уралым”, “Ҡолой кантон”, “Буранбай”, “Абдрахман”, “Бейеш”, “Шәүрә” кеүек милли ҡомартҡыларыбыҙ айырыуса аһәңле яңғырай. Өҙҙөрөп, тәрән фәлсәфәгә сумдырып, һис ҡыланмай, тәбиғи итеп, ифрат ҡатмарлы оҙон көйҙөң илаһиәтен үҙенсә асып, юғары оҫталыҡ менән уйнай Илшат Мөслимов.\nБөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе булған сағымда ифрат күп сәфәр ҡылырға тура килде. Ниндәй генә сараға саҡырма, Илшат һәр саҡ ихлас ҡатнашты, ярҙам итте, тамашасынан юғары баһа ала килде. 2004 йылда Ҡазанда уның сығышын тыңлаған атаҡлы балерина, СССР-ҙың халыҡ артисы Нинель Дауытова, һоҡланыуын, таң ҡалыуын йәшермәйенсә: “Бына бит башҡорт Паганиниһы!” – тип оҫтаға ҙур рәхмәтен белдергәйне.\nИжевск, Ҡазан, Пермь, Яр Саллы ҡалаларында уңышлы сығыш яһап, яҡшы баһа, халыҡтан фатиха алды Илшат. Ошо урында шуны әйтмәү мөмкин түгел: һуңғы йылдарҙа йырҙың аһәңен аңламайынса, уны боҙоп башҡарған, тамашаны шоуға әйләндергән, милли мәҙәниәтте ябайлаштырған “оҫталар” күбәйҙе. Уларға үҙен күрһәтеү шарт. Илшат Мөслимовҡа иһә халыҡ йөрәге, рухы, көйгә һалынған тарих ауазы ҡәҙерле. Шуға ла сығыштары баһалы, бәҫле. Уларҙан илһөйәрлек, юғары гражданлыҡ тойғоһо бөркөлә. Сәхнәлә ғорур баҫып тороуы, оҫта, ырыҫлы уйнауы аша үҙен халыҡтың яҡлаусыһы итеп таныта ул. Барлыҡ дуҫтарымдың, фекерҙәштәремдең Илшат менән ғорурланыуына, уйынына һоҡланыуына шаһитмын, йәштәрҙең дә уны ихтирам иткәнен беләм. Ғүмерен халыҡ рухиәте өсөн бағышлаған ғалим булараҡ әйтәм: “Рәхмәт, Илшат! Беҙ һинән ризабыҙ!”\nБашҡорт көйөн скрипкала уйнау юғары мәғәнәүи һәм тәрбиәүи көскә эйә, күңелдә рух, дәрт уята, милләттең төпкөл аңына тәрән тәьҫир итеп, көс-ҡеүәтте яңырта, яҡты киләсәккә ышанысты арттыра. Ни өсөн тигәндә, эпостарҙа әйтелгәнсә, борон-борондан батырҙарыбыҙ, алпамышаларыбыҙ ҡылҡумыҙ, һарнай тыңлап үҫкән. Беҙҙең олатайҙар скрипканы үҙҙәре яһай ине. Ә бит “көй ҡоралдары батшаһы”н эшләр өсөн ни ҡәҙәр юғары талант, тойомлау ҡеүәһе, хайран ҡалырлыҡ зауыҡлы булыу кәрәк!\nБашҡорт мәҙәниәтенең дөйөм кешелек донъяһында үҙ ҡиммәте, түре барлығын, милли көйөбөҙҙөң мәшһүр сәнғәт классикаһы икәнлеген скрипкаһы аша раҫлай Илшат Мөслимов. Әлбиттә, еренә еткереп, һис кемдең күңеле кителмәҫлек итеп уйнау оҙайлы үҫеш, даими камиллашыу талап итә. Был йәһәттән Илшаттың һөнәри оҫталығын өҙлөкһөҙ арттырыуы айырым маҡтауға лайыҡ.\nКөй — һүҙҙән дә көслө сара ул. Донъяның тыныслығын тәьмин иткән, матурлыҡ, нур таратҡан мәшһүр һәм илаһи ҡорал. Илшат Мөслимов башҡарыуындағы И. Бах, В. Моцарт, П.Чайковский, Н. Паганини, А. Вивальди, К. Сен-Санс, И. Брамс һәм башҡа бөйөк композиторҙарҙың әҫәрҙәрен тамашасы һәр саҡ көтөп ала. Башҡортостан Милли симфоник оркестрының солисы булараҡ, Өфө дәүләт сәнғәт училищеһының Ҙур концерт залында тиҫтәнән ашыу соло-концерт бирҙе ул. Шығырым тулы халыҡ сәхнә оҫтаһын баҫып тәбрикләй, ихлас күңелдән ҡеүәтләй. Концерттарҙы ойоштороусыларҙан “Илшат менән эшләүе рәхәт, сөнки уны яраталар” тигән һүҙҙәрҙе байтаҡ ишеттем.\nКүптән түгел “Башҡортостан” дәүләт концерт залы бинаһы янында ойошторолған тамашала скрипкасының сығышы йәнә бер ҙур ваҡиға булды. Барыһы ла һоҡланып тыңланы уны. Мине бында йәштәрҙең күп килеүе, уларҙың етди музыкаға ылығыуы һәм башҡорт егете Илшаттың классик әҫәрҙәрҙе хайран ҡалмалы оҫта уйнауы айырыуса ҡыуандырҙы. Егет республиканың бихисап район-ҡалаһында рәсми һәм хәйриә концерттары биреүе менән дә төбәк мәҙәниәтенә тос өлөш индерә.\n2003 йылда – Италияла уҙған “ХХI быуат музыкаһы” исемле халыҡ-ара бәйгелә, 2004 йылда Санкт-Петербургта үткән Бөтөн Рәсәй конкурсында лауреат исемен яулап, Илшат Мөслимов шул ваҡытта уҡ маҡтаулы хеҙмәт күрһәтте. Үткән йәй иһә Мәскәүҙәге Милләттәр йортоноң Ҙур залында ойошторолған халыҡ-ара фестивалдә ҙур уңыш ҡаҙанды.\nДанлыҡлы йырсылар, исемдәре донъяла киң билдәле сәхнә оҫталары Илдар Абдразаҡов менән Барбара Фриттоли, Башҡортостандың Милли оркестры солисы, беренсе скрипкасыһы һәм концертмейстеры Илшат Мөслимовтың оҫталығын билдәләп, айырым рәхмәт белдерҙе. Илшат үҙенең эшмәкәрлеген бар тәрәнлегендә аңлай. Иң ҡатмарлы музыка ҡоралында уйнау ғына түгел, тыңлаусыны дауалау, йыуатыу, дәрт-дарманын яңыртыу маҡсаты ла ята скрипкасының иңендә. Ҡайһы саҡта Илшаттың һыҙмаһы, кинәт күтәрелеп, илһам ҡылысына оҡшап китә: халҡына үткер, ғәҙел, нескә һәм тоғро һүҙен шулай әйтә ул.\nIX – XI быуаттарҙа уҡ бөйөк ғалимдар әл-Фараби, Ибн-Сина үҙ трактаттарында көйҙөң ауырыуҙарҙы дауалауҙа, йәштәргә күркәм тәрбиә биреүҙә музыка сәнғәтенең сихри көсөн билдәләгән. “Илшаттың скрипкаһын тыңлап, баш ауыртыуы ла, бошоноу ҙа бөттө”, – тигәндәргә ғәжәпләнәһе түгел. Эйе, беҙҙең көй — әҙәм балаһын күк, йыһан менән бәйләгән илаһи көс. Уны үҫтереүселәр – халыҡҡа тоғро хеҙмәт итеүсе. Тимәк, хеҙмәттәре юғары баһаланырға тейеш. Халыҡ хәстәре менән янып йәшәгән һәм эшләгән Илшат Мөслимов Ш. Бабич исемендәге премияға, һис шикһеҙ, лайыҡ тип иҫәпләйем.\nфилология фәндәре докторы, академик,


Владимир Путин тура эфирҙа илебеҙ халҡының һорауҙарына яуап бирә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nВладимир Путин тура эфирҙа илебеҙ халҡының һорауҙарына яуап бирә\n14:37, 16 апреля 2015 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 16 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nЙыл һайын уҙғарыла торған «Владимир Путин менән тура бәйләнеш» махсус программаһы башланды. Дәүләт башлығы «Первый», «Россия 1», «Россия 24» телеканалдары, «Маяк», «Вести FM» һәм «Радио России» радиостанциялары эфирында рәсәйҙәрҙең һорауҙарына яуап бирә. Аралашыу башланған саҡта Рәсәй Президентына 2 миллион 346 меңдән ашыу һорау ебәрелгән.\nРәсәй Президентына һорауҙы студияға саҡырылған ҡунаҡтар ғына түгел, тура бәйләнеш ваҡытында, Рәсәй ҡалаларынан шылтыратҡан йәки берҙәм эшкәртеү үҙәгенә SMS-хәбәрҙәр, шулай уҡ ҡыҫҡа видеояҙма ебәргән граждандар бирергә мөмкин. Программаның сайтына инеүселәр ҙә үҙҙәрен борсоған мәсьәләләр буйынса Рәсәй Президентының фекере менән ҡыҙыҡһына ала.\nҺорауҙар аҙна дауамында тупланды. Тура эфир ваҡытында Владимир Путинға берҙәм эшкәртеү үҙәгенә һәм сайтҡа килгән ҡыҙыҡлы һәм мөһим һорауҙар биреләсәк.\n8-800-200-40-40 телефоны буйынса илдең теләһә ҡайһы нөктәһенән тура эфирға шылтыратырға була. Ҡала һәм кеҫә телефондарынан шылтыратыу бушлай.\nИнтернет аша һорауҙы www.moskva-putinu.ru йәки москва-путину.рф адрестары буйынса ебәрергә мөмкин. Бынан тыш, Президентҡа ҡыҫҡа видеомөрәжәғәт йәки мобиль ҡоролмалар өсөн махсус ҡушымта ярҙамында мөрәжәғәт итергә була.\n04040 һандарына SMS һәм MMS-хәбәрҙәр Рәсәй элемтә операторҙары телефондарынан ғына ҡабул ителә. Хәбәр ебәреү бушлай. Һорау рус телендә яҙылған һәм күләме 70 билдәнән артмаҫҡа тейеш.\nТеги: владимир путин менән тура бәйләнеш


"Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ" әйтеме тәрбиәһе тәьҫирендә үҫкән беҙҙең быуын араһында балта-көрәк тота белмәгән ир-ат юҡ кимәлендә ине. Колхоз-совхоздар бөтөрөлөп, ауыл ерендә йүнле эш ҡалмағас, хәҙерге бала-саға етмеш түгел, ете һөнәр белеп үҫһә, шөкөр итергә генә ҡала әле ул.\nБаҙар иҡтисады шарттарында, һәр эште тик профессионалдар башҡарырға тейеш, тигән ҡараш еңеп килә. Түләргә аҡсаң булһа, һиңә бесәнен дә, утынын да әҙерләп, өйөңә килтереп бирәләр. Был эштәрҙе элек, әлбиттә, ата-әсәнең балалары башҡара ине. Әммә хәҙер уларҙың күпселеге ауылға бесән сабышырға, утын әҙерләргә түгел, тик ял итергә генә ҡайта. Шулай итеп, шәхси хужалыҡтарҙа ла үҙ ҡулың менән эшләү иҡтисади яҡтан отошһоҙ тип иҫәпләнә. Мал-тыуар аҫрағансы, баҡса тотҡансы, магазиндан әҙер һөт, май, билмән, йәшелсә һатып алыу осһоҙораҡҡа төшә, тип уйлағандар арта. Ҡалала йәшәүселәр араһында өйҙә туҡланмайынса, берәй ашханаға барып ашауҙы отошлораҡ күргәндәр барлыҡҡа килде. Өйҙә ремонтты үҙ ҡулдарың менән эшләгәнгә ҡарағанда, тейешле оҫталарҙы яллау еңелгә төшә, әлбиттә. Профессионалдар һәр эште лә дилетанттарҙан оҫтараҡ башҡара бит. Ошо юлдарҙы яҙҙым да, шикләнеп ҡуйҙым: бының хаҡ түгел икәненә көн һайын тиерлек шаһит булып торабыҙ ҙаһа. Йә тегендә, йә бында нимәлер емерелә, кемдер сифатһыҙ аҙыҡтан ағыулана, табиптарҙың хатаһы арҡаһында ауырыуҙар имгәнә. Ни өсөн профессионалдар үҙ эшен насар башҡара һуң? Бында Америка яҙыусыһы Джон Гарднерҙың "Һәр профессияла кешеләрҙең 85 проценты компетентлы түгел", тип әйткәне иҫкә төшә. Был күҙәтеүҙе тәбиғи закон тип тә ҡабул итәләр. Тимәк, был күренеш беҙҙең өсөн генә түгел, ә бөтә кешелек өсөн хас нәмә.\nКем ул профессиональ рәссам, яҙыусы, артист, журналист? Профессионал булыу өсөн тейешле уҡыу йортон тамамлап, диплом алыу ғына етәме? Быға һәр беребеҙ кире яуап бирер, моғайын. Диплом ҡатырғаһы көсөнә генә ышанып, бер нисә вуз тамамлап та, профессионалға әйләнмәгән замандаштарыбыҙ етерлек. Мәҫәлән, билдәле сәйәсмән Сергей Миронов ("Ғәҙел Рәсәй") биш вузды тамамлап, иҡтисадсы, инженер, юрист, философ һәм дәүләт идарасыһы дипломдары алған. Ысынлап та, кеҫәләге диплом күп ишектәрҙе аса, әммә профессионал итмәй. Вузды тамамлап та, тейешле эш урыны таба алмаған, йәки бөтөнләй икенсе эштә йөрөгәндәр менән донъя тулған. Шул уҡ ваҡытта тейешле белеме булмаһа ла юғары оҫталыҡҡа эйә булғандары ла осрап тора. Атаһының исемен дөрөҫ яҙа белмәгән бер танышым бала саҡтан техника менән булышып үҫте. Мәктәпте көс-хәлгә тамамлап, автосервис асып ебәрҙе. Хәҙер уға бөтә район кешеһе машинаһын ремонтлау өсөн сиратта тора, ул, һис шикһеҙ, үҙ эшенең "профессоры".\nЙыш ҡына теге йәки был кешенең профессионал түгеллеген белә тороп та, уны эшкә алалар. Бер апайҙың хәҙерге ауыл, район хакимиәттәрендә ябай ғына документ әҙерләп тә бирә белмәгән булдыҡһыҙ белгестәр эшләүе тураһында әсенеп әйткәне хәтерҙә. Нишләп дилетанттар ғына түгел, ә тома наҙандар ошо "йылы урындарҙы" биләй һуң? Бер аҡыл эйәһенең "Наҙанлыҡ кешене берләштерә, профессионаллек - айыра", тип әйткәне дөрөҫкә сыға шикелле. Ысынлап та, компетентһыҙ етәксе өсөн наҙан белгестәр тотоу хәйерлерәктер. Улар үҙеңдең туған-тыумасаң булһа, тағы ла һәйбәтерәк. Бәлки, Гарднер законына ярашлы, эшләгәндәрҙең күпселеге дилетант булырға тейештер? Уларҙың тик 15 проценты ғына бөтә эште алып барһа, ошо етәлер? Арбаны профессионалдар тартһа, ҡалғандар уны этәрергә тейештер. Әммә был арбала ултырырға яратыусылар, хатта дилбегә менән сыбыртҡыға йәбешеүселәр күп шул. Бәлки, ошо күпселек арҡаһында беҙҙең арала көнсөллөк хөкөм итәлер ҙә? Һөнәрең булмағас, һөрән һалырға ҡалалыр. Эшлекһеҙҙе эшлекле ҡиәфәт тә ҡотҡармай шул.\nПрофессионаллекте үҫтереү маҡсатында ойошторолған төрлө ярыштарҙың иҫәбе-хисабы юҡ: быны иҫбатлау өсөн төрлө наградалар, приздар туплау хатта дәүләт кимәлендә рәсми хуплана башланы. Мәғариф етәкселәре уҡыусылар, уҡытыусыларҙы ошо бүләктәрҙән портфолио эшләргә мәжбүр итә. Берәй ойошмаға, кабинетҡа барып инһәң, стенала эленеп торған мисәтле маҡтау ҡағыҙҙарынан күҙҙәр ҡамаша. Был кешенең профессиональ кимәлен үҫтереү урынына, ошо "ҡағыҙҙар" йыйыу оҫталығын ғына арттырыуға булышлыҡ итәлер.\nБыл йәһәттән яңы үткән Олимпиада чемпиондары әйткән һүҙҙәрҙе килтерәм. Беҙҙең ике фигуристка Юлия Липницкая менән Аделина Сотникова, йәш булыуҙарына ҡарамаҫтан, профессионал менән "һәүәҫкәрҙәр" араһындағы айырманы бик асыҡ билдәләне. Команда составында алтын миҙал алған Юлия "алты йәштән алып алтын миҙал аласағын" белеп йөрөүе тураһында, ә шәхси ярышта Рәсәй тарихында беренсе тапҡыр алтын миҙалға лайыҡ булған Аделина иһә: "Мин көйәрмәндәр өсөн сығыш яһайым, кешегә оҡшарға тырышам",- тип әйтеп һалды. Ысынлап та, дилетанттар үҙ-ара ярышып, йыш ҡына ғәҙел булмаған ысулдар менән, төрлө титулдар яулап, йәмғиәт, үҙе алдында ошо "портфолио"һы менән генә "белгес" булып йөрөүҙе хуп күрә, ә профессионал үҙ эшендә тәбиғәт биргән һәләттәрен тулыһынса асырға ынтыла. Профессионал тип йөрөгән бәғзеләр тик башҡаларҙы ҡабатлау менән генә мәшғүл: күсермәнең төп нөсхәнән хөртөрәк икәне уның башына ла инеп сыҡмай. Юҡҡа ғына беҙ Сервантестың "Дон Кихот"ын, Пушкиндың "Евгений Онегин"ын ҡабат-ҡабат уҡымайбыҙ, Родендың, Рафаэлдың эштәре менә һоҡланмайбыҙ. Ғәбит Садиҡов та бушҡа ғына "Ҡалып шағирынан халыҡ шағиры сыҡмай", "Һәр яҙа белеүсе яҙыусы булмаҫ", тип әйтмәгән.\nПрофессионалдың Хоҙайҙан бирелгән һәләтен тик үҙ мәнфәғәтендә генә файҙаланыуы ла мөмкин. Был саҡта ул матди байлыҡ, исем, дәрәжә артынан ҡыуыу менән шөғөллөнә башлай, эшенең сифаты артҡы планға күсә бара. Был йәһәттән бөйөк Пабло Пикассоның яҙмышы фәһемле булып тора. Һәләтле рәссам бөтә тормошон дан һәм байлыҡ яулауға йүнәлтә. Ошоноң арҡаһында ул туғандарына, яҡындарына ла бәғерһеҙ була: уға бөтә ғүмерен бағышлаған атаһын күрә алмай, улы Клодҡа ла "Үлгәнең яҡшы булыр ине", тип әйтә. Ҡатындарына, улар тапҡан балаларына ла вәхшәтле була (туҡмай, кәмһетә), хатта уларҙың икәүһенең үлеменә сәбәпсе була. Дуҫтарын, ҡәләмдәштәрен күрә алмай, хаинлыҡ күрһәтә. Популярлыҡ яулау өсөн ул бер нәмәнән дә тартынмай: коммунистар партияһы сафына ла инә, үҙен антифашист итеп тә күрһәтеп маташа. Хоҙай биргән һәләтте тик үҙ мәнфәғәте өсөн файҙаланыуы уны яҡшыға килтермәй. "Кеше бәхетенә көнләшкән үҙ бәхетен дә юғалтыр", тигәндәй, нисек кенә ҡыланмаһын, уның әҫәрҙәре ул уҙып китергә тырышҡан Матисс, Веласкес, Рембрандтыҡы менән тиңләшә алмай. Тормошоноң һуңғы көндәрендә үҙен ҡараған ҡатынға өйләнеп, деградация хәленә төшөп үлеп китә...\nҺәләтен кеше, үҙ халҡы мәнфәғәте өсөн асырға тырышҡан, ошо маҡсатҡа хеҙмәт иткән шәхестәрҙең һәр эше - төҙөгән өйө булһынмы, яҙған әҫәреме - халыҡ күңелендә мәңгегә һаҡланасаҡ. Бәхеткә күрә, беҙҙең замандаштарыбыҙ араһында ла бындай профессионалдар етерлек. Йәш быуын сифат тамғаһы һуғыу менән кәкре эш тураймаған һымаҡ, түштә миҙал, кеҫәлә диплом йөрөтөү менән оҫтаға әйләнмәйһең икәнен улар өлгөһөндә күреп белергә тейеш.\nЯҙылған: 14.04.14 | Ҡаралған: 1437


Һеҙ Георгий таҫмаһын алдығыҙмы? Юҡ! Улайһа иғтибарлы булығыҙ! Урамдан үткәндә ян-яғығыҙға ҡарағыҙ. Һалдат формаһында йәш егеттәр күренмәйме? Бөйөк Ватан һуғышының ысын символына әйләнгән был таҫманы тап уларҙан алырға мөмкин.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, "Мин хәтерләйем, мин ғорурланам!" лозунгыһы аҫтында "Георгий таҫмаһы" бөтә Рәсәй акцияһы беҙҙең илдә алтынсыға үткәрелә. Тәүге тапҡыр ҡыҙғылт һары-ҡара таҫмаларҙы 2005 йылдың 9 майы алдынан мәскәүлеләргә тараталар. Акция уңышлы үтә, халыҡ ҙур ҡыҙыҡһыныуын белдерә. Һәм шул саҡта ил хөкүмәте Георгий таҫмаларын Мәскәүҙән тыш, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә лә таратырға ҡарар итә.\nЙылдар үткән һайын патриотик акция күләмлерәк була бара, кешеләр күберәк ҡатнаша. Биш йыл эсендә 55 миллиондан ашыу таҫма таратылған. Һәм бер беҙҙең илдә генә түгел, был акция бар донъяны яулай. Уҙған йылда, мәҫәлән, Рәсәй һәм БДБ илдәренән тыш, акцияла Бөйөк Британия, АҠШ, Мексика, Төркиә, Аргентина, Ҡытай, Исландия, Көньяҡ Африка республикаһы, Греция, Вьетнам, Эстония, Латвия, Франция, Италия, Германия һәм Бельгия ҡатнашҡан.\nБыйыл "Георгий таҫмаһы" акцияһы 22 апрелдә старт алды. Уны ойоштороусылар бар донъя буйлап ун миллион самаһы таҫма таратырға ниәтләй.\nБөйөк Еңеүҙең сисмволы сифатында ниңә тап Георгий таҫмаһы һайланыуы ҡыҙыҡһындырамы һеҙҙе? Эш шунда, был таҫма ошо ролгә нығыраҡ тап килә. Элек был ҡыҙғылт һары-ҡара таҫма Изге Георгий орденын, Георгий тәреһен һәм Георгий миҙалын биҙәгән. Ләкин Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ул совет наградлау системаһына "Гвардия таҫмаһы" исеме аҫтында индерелә. Уны Дан орденының һәм "1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн" миҙалының ҡалыбын биҙәүҙә ҡулланалар. Таҫма төҫө - ҡыҙғыл-һары һәм ҡара төҫтәр - "төтөн һәм ялҡын"ды аңлата һәм яу яланында һалдаттың шәхси батырлығын билдәләүсе булып тора. Тимәк, Георгий таҫмаһының һуғыш геройҙары хаҡындағы хәтергә торошло символ булыуында шик юҡ.\nУҡыусыларыбыҙҙың күбеһе Георгий таҫмаһын нисек һәм ҡайҙа бәйләргә кәрәклеге менән ҡыҙыҡһына. Быны "БАШвест"ттағы эҙләү өсөн билдәләнгән бүлек күрһәтә. Акцияны ойоштороусылар таҫма менән автомобилде, суумканы йәки кейемде биҙәргә кәңәш итә. Әммә "БАШвестЪ" ойошторған мини һорау алыуҙа ҡатнашыусылар патриотик акцияға ҡатнашлығын күрһәтеү өсөн креатив алымдар ҙа уйлап тапҡан.\nМәҫәлән, һорауға яуап биреүселәрҙең бер өлөшө таҫманан беләҙек эшләргә тәҡдим итә. Ярайһы үҙенсәлекле биҙәүес килеп сығасаҡ, уны бер Еңеү көнөндә генә түгел, башҡа ваҡытта ла тағып йөрөргә мөмкин буласаҡ. Автомобиле булмаған респонденттар Георгий таҫмаһын велоосипедҡа, мотороллерға, мотоциклға һәм башҡа төрлө транспорт сараларына тағырға кәрәклеген билдәләй. Таҫманан сәсенә биҙәүес әйбере йәки шнур эшләргә теләүселәр ҙә бар. Бында инде кем нимәгә һәләтле.\nҺорауға яуап биреүселәрҙең күбеһе шулай ҙа стандарт варианттар яҡлы. Күптәр таҫманы сумкаһына тағырға ниәтләй, йәнә берәүҙәре кейемгә ҡаҙауҙы өҫтөн күрә, ҡайһылары уны автомобиль көҙгөһөнә йәки антеннаһына тағасаҡ.\nӘ хәҙер һеҙ, был таҫманы ҡайҙа алырға мөмкин, тигән һорауға яуап аласаҡһығыҙ. Георгий таҫмаһын таратыусы һалдат кейемендәге волонтерҙарҙы бик йыш кешеләр күмәк йыйылған урындарҙа - үҙәк урамдарҙа, майҙан һәм скверҙарҙа, парктарҙа осратырға мөмкин. Өҫтәүенә, быйыл таҫманы улар көн һайын тарата.\nӨфөлә Дуҫлыҡ монументы, Салауат Юлаев һәйкәле эргәһендәге майҙансыҡ, Ленин исемендәге һәм Совет майҙандары, эре сауҙа-күңел асыу үҙәктәре янындағы майҙандар, парктар Георгий таҫмаһын даими таратыу урындары булып ҡала. Республиканың ҡала һәм райондарында таҫманы популяр урындарҙан һәм үҙәк майҙандарҙан эҙләгеҙ. Уларҙы 9 Май - Еңеү көнөнә тиклем таратасаҡтар.\nҺорау алыу үткәреүебеҙ һөҙөмтәһендә әңгәмәселәребеҙҙең сирек өлөшөнөң генә Георгий таҫмаһын алыуҙары асыҡланды. Һәм таҫма алмағандарҙың күбеһе был турала күптән хыял итә икән. Шуға күрә беҙ барығыҙҙы ла әүҙемерәк булырға саҡырабыҙ. Байрам алды көндәрендә парк һәм скверҙарға йышыраҡ сығығыҙ. Һауа торошо ла шәп бит. Һеҙгә мотлаҡ уңыш йылмаясаҡ, һәм һеҙ, ниһайәт, Георгий таҫмаһын бүләк итәсәк волонтерҙы тап итерһегеҙ!\nБар донъя буйынса миллионлаған кеше, таҫма бәйләп, һуғыш ветерандарына ихтирамын, теләктәшлеген белдерә. Һеҙ ҙә уларға ҡушылырға ашығығыҙ.


Мауглиға китап яҙабыҙ - логопедия, уроки\nМауглиға китап яҙабыҙ\nТема: “Мауглига китап яҙабыҙ”\nһүҙгә өн анализы яһарға өйрәтеүҙе дауам итеү;\nваҡ моториканы һәм күреү иғтибары үҫтереү;\nритмик хәрәкәтләнеү күнекмәләре камиллаштырыу;\nКоррекцион - үҫтереүсе:\nфонематик ишетеү һәләте үҫтереү;\nөндөң әйтелешен нығытыу;\nкүреүҙе ҡабул итеү һәләте, хәтер үҫтереү;\nКоррекцион - тәрбиәләү:\nэшмәкәрлектә ыңғай эмоциональ аралашыу теләге тәрбиәләү;\nколлективта эшләй белеү һәләте һәм теләге тәрбиәләү;\nкүтәренке кәйеф булдырыу;\nЙыһазландырыу: көҙгөләр, өн символдары, һүрәттәр, модель – схемалар, сериялы һүрәттәр, туп, телевизор.\n«Мауглиға китап яҙабыҙ»\nМетодик алымдар: психогимнастика, моделдәр ҡулланыу, күргәҙмә (слайдтар күрһәтеү), уйындар, хикәйә төҙөү, үҙаллы массаж.\nТехнологиялар: икт, триз, моделләштереү, һаулыҡ һаҡлау, уйын.\nҺүҙлек эше: Африка, Маугли, сәйәхәтсе, тамырҙаш, етеҙ, хәйләкәр, электрон, флешка.\nИндивидуаль эш: һәр баланың өн әйтелешен күҙәтеү.\nЛогопед: Балалар, ҡарағыҙ әле, бөгөн беҙгә ҡунаҡтар килгән. Әйҙәгеҙ улар менән һаулыҡ һорашайыҡ һәм күңелле ял минуттары теләйек.\nБалалар ҡунаҡтар менән һаулыҡ һорашалар, түңәрәккә торалар.\nҠояш бөгөн иртә торҙо,\nАлтын нурҙарын һипте.\nУның йылы нурҙары\nБөтәбеҙгә лә етте.\nЛогопед: Балалар, кисә балалар баҡсаһына илдәр буйлап сәйәхәт иткән бер сәйәхәтсе килеп китте. Ул беҙгә алыҫ Африканан Мауглиның сәләмен еткерҙе. Балалар, Маугли беҙгә ҡыш тураһында һөйләп, китап яҙырға һораған. Африкала ҡыш юҡ бит. Тимәк Мауглига нимә тураһында китап яҙырға кәрәк?\nБалалар: Ҡыш тураһында яҙырға кәрәк.\nЛогопед: Балалар, Мауглига ҡыш тураһында китап яҙабыҙмы?\nБалалар: Әйҙәгеҙ яҙайыҡ.\nЛогопед: Тик Маугли уҡый белмәй, нисек итеп уға китап яҙайыҡ?\nБалалар: Схемалар, моделдәр, һүрәттәр һәм таблицалар ярҙамында яҙайыҡ.\nЛогопед: Улай булғас эшкә тотонайыҡ. Китаптың беренсе битен асыу өсөн\nиң тәүҙә телебеҙ менән уйнап алайыҡ. (Артикуляция күнегеүҙәре).\nКитаптың беренсе бите: “Ҡышҡы күңелле уйындар”.\nЛогопед: Китаптың беренсе битендә беҙ нимә тураһында яҙайыҡ? Экранға ҡарағыҙ әле, был нимә? (ҡар бабай). Ә был нимә? (саңғы). Ә был? (сана).\n(1-се слайдта ҡар бабай, саңғы, сана һүрәттәре).\nБалалар: Ҡар бабай, саңғы, сана.\nЛогопед: Быларҙы беҙ нимәләр тип атайбыҙ?\nБалалар: Ҡыш миҙгелен билдәләгән предметтар.\nЛогопед: Балалар, әйҙәгеҙ, ҡыш көнө һеҙ тышта ниндәй уйындар уйнайһығыҙ, нимәләрҙә йөрөйһөгөҙ, нисек ял итәһегеҙ, һөйләп үтегеҙ.\nБалалар: Ҡыш мин санала тауҙан шыуам. Мин атайым менән саңғыла йөрөйөм. Мин ағайым менән ҡар бәреш уйнайым. Беҙ тышта ҡар бабай әүәләйбеҙ.\nЛогопед: Һеҙ Мауглига ҡыш миҙгелендә нимәләр менән шөғөлләнеүегеҙ тураһында һөйләнегеҙ. Хәҙер инде ул бының тураһында яҡшы беләсәк.\nЛогопед: Китаптың киләһе битенә күсеү өсөн беҙгә тылсымлы һүҙҙәр ярҙам итәсәк: “Ел, ел күтәрел, киләһе бит, һин асыл!”\n(Балалар һүҙҙәрҙе ҡабатлайҙар һәм хәрәкәттәр менән күрһәтәләр: Ел, ел күтәрел: ҡулдарҙы өҫкә күтәреп болғатыу, киләһе бит, һин асыл: үҙе тирәләй әйләнәләр).\nКитаптың икенсе бите: “Тамырҙаш һүҙҙәр”.\nЛогопед: Беҙ китаптың киләһе битенә күстек.Иғтибар менән тыңлағыҙ әле:\nАп-аҡ ҡына күбәләк\nТөшә күктән күмәкләп,\nБер аҙ осоп йөрөйҙәр,\nУсҡа ҡунһа ирейҙәр. ( Ҡар бөртөктәре )\nЛогопед: Мин һеҙгә нимә уҡыным?\nЛогопед: Йомаҡ нимә тураһында?\nБалалар: Ҡар тураһында. (2-се слайд )\nУйын: “Яңы һүҙ уйлап тап!” (Туп менән уйын).\nЛогопед: Дөрөҫ, ә хәҙер тылсымлы туп менән уйнап алайыҡ. Уйын:“Яңы һүҙ уйлап тап!” Был һүҙҙәрҙә “Ҡар” һүҙе булырға тейеш.\nБалалар: Ҡарлуғас, ҡарға, ҡарбуз, ҡарлы, ҡарһылыу, ҡар бабай, ҡарсыға, ҡартатай һ.б..\nЛогопед: “Ҡар” һүҙе менән бик күп һүҙҙәр беләһегеҙ икән. Был һүҙҙәр барыһы ла китаптың битенә яҙылып ҡуйылды.\nЛогопед: Мауглига “Ҡар” һүҙендә ниндәй өндәр “йәшәй” икән, әйтеп үтәйек. Бының өсөн беҙгә нимәләр ярҙам итер?\nБалалар: ҡыҙыл һәм күк квадраттар ярҙам итәләр.\nЛогопед: Беҙ ҡыҙыл һәм күк квадраттарҙы икенсе төрлө нимәләр тип атайбыҙ? Балалар: Өндәр символдары.\nҠ А Р һүҙенә өн анализы яһау. (3-сө слайд)\n1 – се өн Ҡ– тартынҡы - күк квадрат менән билдәләйбеҙ.\n2 – се өн А – һуҙынҡы – ҡыҙыл квадрат менән билдәләйбеҙ.\n3 – сө өн Р– тартынҡы - күк квадрат менән билдәләйбеҙ.\nЛогопед: Балалар, ни өсөн [Ҡ] һәм [Р] өндәрен күк төҫтәге квадрат менән билдәләнек? (4-се слайд)\nБалалар: Сөнки [Ҡ], [Р] өндәре тартынҡы өндәр. Логопед: Ә [А] өнөн ни өсөн ҡыҙыл квадрат менән билдәләнек?\nБалалар: Сөнки [А] өнө һуҙынҡы өн. (4-се слайд)\nЛогопед: Балалар түңәрәккә торайыҡ, ял итеп тә алайыҡ. (Балалар түңәрәккә торалар).\nТышта ҡар яуа, нидәй саф һауа! (Иркен итеп тын алыу – дөрөҫ тын алыуға күнегеү).\nӘйҙә сығайыҡ, саңғы шыуайыҡ, (Түңәрәк буйлап саңғыла йөрөгән хәрәкәттәр эшләү).\nҠырға барайыҡ, юлдар һалайыҡ, (атлау һәм тыпырлау).\nБиттәр ал булһын, күңелле ял булһын! (Биттәргә үҙаллы массаж – устар менән ыуалау, ҡулдарҙы йәйеү).\nЛогопед: Китаптың киләһе битен асыу өсөн хаталарҙы төҙәтергә кәрәк буласаҡ. Китап хатаһыҙ булырға тейеш бит. Иғтибар менән тыңлағыҙ, минең хаталарымды төҙәтегеҙ: Ҡуян – ҡыйыу, ә айыу – бәләкәй. Был дөрөҫмө?\nБалалар: Юҡ, дөрөҫ түгел.\nЛогопед: Ә нисек дөрөҫ итеп әйтергә була? Кем нисек уйлай?\nБалалар: Ҡуян ҡурҡаҡ, ә айыу ҡыйыу. Ҡуян бәләкәй, ә айыу ҙур.\nЛогопед: Тимәк, беҙ китаптың был битенә нимәләр тураһында яҙабыҙ?\nБалалар: Хайуандар тураһында яҙабыҙ.\nЛогопед: Ә һеҙ беҙҙең яҡта йәшәгән хайуандарҙы яҡшы беләһегеҙме?\nБалалар: Эйе, яҡшы беләбеҙ.\nЛогопед: Балалар, ә хәҙер өҫтәл янына килеп берәр һүрәт алығыҙ. Иғтибар менән ҡарағыҙ, болотта модель – схемалар бирелгән. Һеҙ модель – схемалар буйынса хайуандар тураһында һөйләм төҙөп әйтегеҙ.\nТейен сәтләүек яра. (Нимә сәтләүек яра? - Тейен сәтләүек яра. Тейен нимә яра? - Тейен сәтләүек яра. Тейен ни эшләй? - Тейен яра)..\nҠуян етеҙ йүгерә.\nБүренең тештәре үткер.\nТөлкө хәйләкәр хайуан. (Нимә хәйләкәр хайуан? - Төлкө хәйләкәр хайуан. Төлкө ниндәй хайуан? - Төлкө хәйләкәр хайуан. Төлкө нимә ? – Төлкө хайуан).\nЛогопед: Һүҙҙәрҙе нимәләр менән билдәләнек?\nБалалар: Квадрат, тура дүртмөйөш, өсмөйөш менән билдәләнек.\n(5-се слайд )\nЛогопед: Квадрат менән нимәне билдәләнек? (предметты), тура дүртмөйөш менән? (предметтың хәрәкәтен), өсмөйөш менән? (предметтың билдәһен).\nЛогопед: Тимәк, беҙ нимәләр төҙөнөк?\nБалалар: Һөйләмдәр төҙөнөк.\nЛогопед: Һөйләмдәрҙе имәләр ярҙамында төҙөнөк?\nБалалар: Модель – схемалар ярҙамында төҙөнөк.\nЛогопед: Балалар, Маугли беҙҙең хайуандарҙың һүрәттәренә ҡарап, модель – схемалар ярҙамында улар тураһында күп нәмәләр өйрәнер, белер, тип уйлайым.\nХәҙер китаптың киләһе битен асыу өсөн тылсымлы һүҙҙәр әйтәйек.\nБалалар: “Ел, ел күтәрел, киләһе бит, һин асыл!”\nЛогопед: Балалар, китаптың был битен нимә менән тултырырбыҙ икән?\nБалалар: Ҡыш тураһында хикәйә төҙөйөк.\nЛогопед: Ҡарағыҙ әле, мин һеҙгә һүрәттәр ҡумтаһы алып килдем. Ә хәҙер һүрәттәрҙе алып, уның буйынса һөйләргә кәрәк.\nҺәр бер бала бер һүрәт алып һөйләй ( ике - өс һөйләм менән).\nЛогопед: Балалар, иғтибар менән һүрәттәргә ҡарағыҙ әле, нимә килеп сыҡты? Һүрәттәрҙе дөрөҫ ҡуйып һөйләнекме?\nЛогопед: Ә кем һүрәттәрҙе дөрөҫ итеп ҡуйып, һөйләп ишеттерергә теләй? (Бер бала сығып һөйләй.) Балалар, (Камила) һүрәттәрҙән нимә төҙөп һөйләне?\n.Балалар: (Камила) хикәйә төҙөп һөйләне.\nЛогопед: Китаптың һуңғы битендә хикәйә яҙылды. Хикәйә һеҙгә оҡшанымы? Мауглига ла оҡшар, тип уйлайым.\nЛогопед: Беҙ китапты нимә тураһында яҙҙыҡ?\nБалалар: Ҡыш тураһында яҙҙыҡ.\nЛогопед: Маугли китаптан ҡарап ҡыш тураһында бик күп нәмәләрҙе белер.\nБалалар, беҙ Мауглига ярҙам итә алдыҡмы? Беҙ ниндәй китап тултырҙыҡ?\nБалалар: Электрон китап тултырҙыҡ.\nЛогопед: Ә электрон китап ябай китаптан нимәһе менән айырыла?\nБалалар: Ябай китапты тотоп карап уҡыйһың, уны библиотеканан алып уҡырға була, ә электрон китапты флешкаларҙа, дискаларҙа һаҡлап була, компьютерҙа, ноутбукта һәм интернет селтәрҙәрендә уҡырға була.\nЛогопед: Ә китапты нисек һаҡлап тоторға кәрәк?\nБалалар: Китаптың биттәрен бөкләмәй, йыртмай, таҙа, бөхтә ҡулланырға кәрәк. Логопед: Дөрөҫ уйлайһығыҙ.Ысынлап та китаптар беҙҙе күп нәмәгә өйрәтәләр. Юҡҡа ғына “Китапһыҙ йорт – тәҙрәһеҙ бүлмә”, тип әйтмәгән халыҡ мәҡәле. Һеҙ уҡырға өйрәнгәс, китапты күп уҡырһығыҙ, тип ышанам. Сөнки китапты күп уҡыған кеше күпте белә, мәктәптә яҡшы уҡый, тәртипле һәм тәрбиәле була. Китап менән дуҫ булайыҡ. Ә был китапты беҙ интернет селтәрҙәре аша Мауглига еткереүҙәрен һорарбыҙ. Рәхмәт, балалар. Беҙ һеҙҙең менән китап тураһында әле күп тапҡыр һөйләшербеҙ.\nМуниципаль мәктәпкәсә белем биреү бюджет учреждениеһы\nБала үҫтереү үҙәге – “Аҡбуҙат” балалар баҡсаһы\nТәрбиәселәр өсөн асыҡ дәрес:\n“Мауглига китап яҙабыҙ”\n(Дөйөм телмәре үҫешеп етмәгән өлкән һәм мәктәпкә\nәҙерлек төркөмө балалары менән фронталь дәрес)\nуҡытыусы – логопед\nСибай – 2015 й.\nАвтор: Аминева Рашида Идрисовна\nНомер свидетельства: 413292


Өфөлә экстремаль хәлдәрҙә кеше ғүмерҙәрен ҡотҡарып ҡалған, уҡыуҙа һәм спортта юғары уңыштарға өлгәшкән балалар бүләкләнде. Улар араһында олимпиада призерҙары, һәләтле музыканттар, йырсылар бар.\nЯҡындарын янғындан сығарып уларҙың ғүмерҙәрен һаҡлап ҡалғандарҙың һәм һыуға батыусыларҙы ҡотҡарыусыларҙың ҡаһарманлығы айырыуса һоҡланыу уята. Хатта өлкәндәр ҡабатлай алмаҫлыҡ батырлыҡ ҡылған балалар республикабыҙҙың төрлө төбәктәренән килгән.\nБалаларҙың тырышлығы «Маҡтау грамота»лары, дипломдар һәм ҡиммәтле бүлктәр менән баһаланды. Улар беҙҙең ғорурлығыбыҙ -Башҡортостан киләсәге тип билдәләнде тантанала.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЗАМАНСА УҠЫТ ӘММӘ ТЕЛЕБЕҘГӘ ҺӨЙӨҮ ТӘРБИӘЛӘ! - 2016 - Мәҡәләләр\nЗАМАНСА УҠЫТ ӘММӘ ТЕЛЕБЕҘГӘ ҺӨЙӨҮ ТӘРБИӘЛӘ!\nОшо көндәрҙә баш ҡалала "Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы" төбәк-ара конкурсын йомғаҡлау тантанаһы үтте. Егерме беренсе тапҡыр ойошторолған конкурста Башҡортостандан, Татарстандан, Силәбе һәм Ырымбур өлкәләренән бөтәһе 46 педагог көс һынашты. Улар сәмле ярышта ҡатнашып, фекерҙәштәр табыу, тәжрибә уртаҡлашыуҙы ла маҡсат итеп килгәйне.\n"Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы" төбәк-ара конкурсының маҡсаттары төрлө, әммә иң мөһиме - башҡорт халҡының киләсәге өсөн эшләгән уҡытыусыларҙың заман талаптарына яуап биреү-бирмәүе лә һынала бында. Сөнки һуңғы йылдарҙа педагогтар эшмәкәрлеге ҡырҡа үҙгәрештәр кисерҙе. Яңы стандарттарға ярашлы дәреслектәр талап ителә, уҡытыу пландары яңырҙы. Балаларҙың талаптары үҙгәреүе, йәғни уларҙың алдынғы технологияларҙы биш бармағы кеүек белеүе, компьютер, гаджеттар менән иркен ҡулланыуы ла уҡытыусыларҙы белемдәрен камиллаштырырға этәрә. Уҡыусыны үҙаллылыҡҡа, фекерләргә өйрәтеү, туған теле аша милли рух уятыу өсөн педагогтар бер үҙгәрештән дә артта ҡалмаҫҡа тейеш. Быйылғы конкурста ҡатнашыусылар ошо йәһәттән ниндәй уңыштарға өлгәшеүен асыҡ дәрес, мәғариф проекты, педагогик инициатива һәм оҫталыҡ дәресе аша сағылдырҙы. Конкурстың баһалама рәйесе, М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның башҡорт филологияһы факультеты деканы Луиза Сәмситова әйтеүенсә, ярышҡа үҙ эшенең оҫтаһы булған педагогтар килгән. "Федераль дәүләт стандарттарын яҡшы белеү конкурстың төп талаптарының береһе ине, баһалама ағзалары ошо факторға ҙур иғтибар бүлде.\nТүңәрәк ҡорҙа һөйләшеүҙәр барышында "Башҡортостан республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы мәғарифы тураһындағы закондарҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытыуға йоғонтоһо" тигән дөйөм тема тәҡдим итеп, уҡытыусыларҙың шәхси фекерҙәрен тыңланыҡ. Улар был закондарға таянып эшләүҙән тыш, киләсәкте алдан күрә белеүҙәрен, алдынғы ҡарашлы булыуҙарын да иҫбатланы", - тине Луиза Хәмзә ҡыҙы. Йәғни, конкурста ҡатнашыусылар алдына һуңғы йылдарҙа төрлө кимәлдәге конференцияларҙа күтәрелгән башҡорт телен уҡытыуға ҡағылышлы актуаль һорауҙарға яуап эҙләү бурысы ҡуйылған. Ошондай һөйләшеүҙәрҙең һығымталары тураһында быйылғы конкурстың абсолют еңеүсеһе титулына лайыҡ булыусы Ишембай районының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты уҡытыусыһы Фаягөл Әмирханова шулай тине:\n- Түңәрәк ҡор артында һөйләшеүҙәрҙә Федераль белем биреү стандарттары тураһында бик етди фекер алышыу булды. Мәктәптә башҡорт телен уҡытыуға яңы стандарттарҙың файҙалы йә зыянлы йоғонтоһон һәр кем үҙенсә баһаланы. Әммә ултырыштың аҙағында бөтәбеҙ ҙә бер фекергә килеп, һығымта яһап ҡуя алдыҡ. Беҙҙең төп бурысыбыҙ - туған тел аша балаларҙы башҡорт рухлы итеп үҫтерергә булышлыҡ итеү. Закондарҙағы үҙгәрештәр сиктәрендә ошо маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу юлдарын эҙләргә кәрәк, тип билдәләнек. Конкурсҡа килгән коллегаларым был юҫыҡта ҡулдарынан килгәнсе эшләй. Башҡа предмет уҡытыусыларынан электрон белем биреү йәһәтенән дә артта ҡалмайбыҙ. Әммә бөгөн беҙгә уҡыусыларҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәтен маҡсатлы өйрәнеүен тәьмин итеү мөһим. Әгәр ҙә туған тел буйынса Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырыусыға техник вузға ингәндә өҫтәмә балл иҫәпләнһә, моратҡа ирешер инек. Сөнки беҙҙең гимназия уҡыусылары йыл да үҙ теләге менән башҡорт теле буйынса БДИ тапшыра килә. Бының сере ябай - балаға рухи тәрбиә бирелә һәм ул күңеле ҡушҡанса эшләй...\n"Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы" төбәк-ара конкурсында Фаягөл Тимербай ҡыҙы кеүек утыҙ йыл хеҙмәт стажы булған уҡытыусылар менән бергә йәш белгестәр ҙә ҡатнашты. Был конкурсты быуындар араһында тәжрибә уртаҡлашыуға булышлыҡ иткән сараға әйләндерҙе. Стәрлетамаҡ ҡалаһының 12-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡытыусыһы Рим Ғәббәсов "Иң яҡшы педагогик инициатива" номинацияһын алды. Егерме бер йыл хеҙмәт стажы булған уҡытыусы һаман да коллегаларының эшенән фәһем алыуы тураһында белдерҙе. Уны бигерәк тә электрон белем биреүгә бәйле проекттар ҡыҙыҡһындырған. "Педагогиканың өмөтлө киләсәге" номинацияһында еңеүсе Өфө ҡалаһының 114-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡытыусыһы Яҙгөл Сирбаева: "Мин оҫталыҡ дәресендә "Федераль белем биреү стандарттары шарттарында этномәҙәниәт компетентлығын формалаштырыу" тигән тема буйынса сығыш яһаным. Башҡа конкурсанттарҙы тыңлап, фекер алышыуҙарҙа ҡатнашҡандан һуң, яңыса белем биргәндә лә халыҡтың тарихын, йолаларын, мәҙәниәтен хәтерҙән сығармаҫҡа кәрәк, тигән фекер нығынды. Киләсәктә башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә генә түгел, үҙем етәкләгән "Тыуған яҡты өйрәнеү" түңәрәгендә лә уҡыусыларға ошо маҡсатҡа ярашлы белем бирәсәкмен", - тине.\nАртабан төрлө милләт балалары уҡыған мәктәптәрҙә башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытҡан педагогтар балаларҙы дәрескә ылыҡтырыу серҙәре менән бүлеште. Өфө ҡалаһының 94-се лицейы уҡытыусыһы Әлимә Салауатова башҡа милләт балаларында башҡорт теленә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятыу өсөн уҡытыусының белем даирәһе киң булырға һәм ул һәр төрлө йәмәғәт эштәрендә лә әүҙемлек күрһәтергә, ата-әсәләр менән тығыҙ бәйләнештә эшләргә тейеш, тине. Әйткәндәй, Әлимә Салауатова һәм Нефтекама ҡалаһының 12-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенән Элиза Шәрәфетдинова, Яңауыл ҡалаһының 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенән Әлфиә Фаршатова, Учалы районы Мулдаҡай ауылы урта дөйөм биреү мәктәбенән Зөлфиә Әминева быйылғы конкурстың лауреаттары исеменә лайыҡ булды.\nЯҙылған: 11.04.16 | Ҡаралған: 13782


Һуңғы өс көндә коммуналь хеҙмәттәргә лә, руль артындағыларға ла, халыҡҡа ла тәбиғәт һынауҙары аша үтергә тура килде\nБелорет районында көслө дауыл ҡыйыҡтарҙы осорһа, юлдарҙа йөҙҙән ашыу юл-транспорт фажиғәһе теркәлде. Ҡала урамдарын, трассаларҙы көрт баҫты. Республикала коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре көсөргәнешле режимда эшләне. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ла юлдарҙа махсус пункттар булдырҙы.\nЙорт хужалары иғландарға иғтибар итеп бармай. Коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре ихаталарҙы ҡарҙан таҙартҡанда был иң ҙур проблемаларҙың береһе тип билдәләй. Һуңғы көндәрҙәге яуым- төшөм юлдарҙы ҡаплағанлыҡтан бында эш ҡыҙыу бара. Тракторҙар юл ситенә ҡар өйһә, урам һепереүселәр бордюрҙарҙы таҙарта. Өфөнөң Киров районынан ғына 2100 кубометр ҡар иретеү пунктына ебәрелгән\nӘле ҡала урамдары ҡарҙан таҙартылып бөтөп бара. Ләкин һуңғы көндәрҙәге яуым-төшөм, буран коммуналь хеҙмәткәрҙәргә генә түгел, руль артындағыларға ла, халыҡҡа ла ауырлыҡтар тыуҙырҙы. Мәҫәлән, Белорет районының Зөйәк ауылында йорттарҙың ҡыйыҡтарын осорған. Ауыл халҡы иртә менән урамға сыҡҡас ҡото оса - профнастил, черепица киҫәктәре тирә-яҡҡа таралған була.\nКөслө буран ваҡытында юлдағыларға ла ауырлыҡтар аша үтергә тура килә. Водителдәр трассаларҙы көрт ҡаплағанлыҡтан транспорт менән идара итеү һәләтен юғалтып ҡаршы һыҙатҡа оса. Ошондай юл фажиғәләренең береһе Көйөргәҙе районында теркәлә. Унда 14 пассажир менән Ырымбурҙан Стәрлетамаҡҡа юлланған автобус юл ситенә оса. Ҡыуанысҡа, йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенттарын Соль Илецк ҡалаһына практикаға алып китеп барыусы автобус та, насар һауа шарттары булғанлыҡтан юлдан ситкә тайпыла.\nАҙна башында республикала һауа торошо насар булһа ла, киләһе өс көн көн аяҙ торасаҡ. Яуым-төшөм көтөлмәй, тип хәбәр итә синоптиктар. Тимәк, ҡыштың сираттағы һынауы артта ҡалды тиергә лә мөмкин.


Рух ҡошо тураҺында риүәйәт » Башкирское общественное движение "Кук буре"\nПросм.: 11941 Дата : 21 августа 2009\nЕр йөҙөндә йәшәгән һәр бер халыҡтың үҙ Рух ҡошо була. Һәр халыҡ үҙ Рух ҡошо менән бергә барлыҡҡа килә. Рух ҡошо халыҡтың улдарының һәм ҡыҙҙарының күңел йылылығынан көс ала. Ә күңел йылылығы халыҡтың үҙ булмышына, үҙ моңона, теленә һөйөүенән, бер-береһенә булған күңел тартымынан, киләсәк алдындағы бурыстарына яуаплылыҡ тойғоһонан ярала. Ошо йылылыҡтан көс алған Рух ҡошо иһә халыҡҡа юғарылыҡҡа, оло маҡсат менән йәшәүгә ынтылыш, саялыҡ, ғорурлыҡ, ихтыяр көсө рәүешендә рухи ҡеүәт бирә.\nКиләсәк алдындағы бурыстарын онотһа, оло маҡсат менән йәшәүгә ынтылыш та, саялыҡ та селпәрәмә килә.\nСит халыҡтар араһына сығып киткән кешеләрҙең иһә үҙ Рух ҡоштары менән күңел нурҙарының бәйләнештәре бик ныҡ бушай. Шуға ла улар сит ерҙәрҙә йәшәгәндә, йөрәктәрендә ниндәйҙер бушлыҡ һәм үҙәк өҙгөс һағыш тоя башлай. Йырҙарын һағынамы, тыуып-үҫкән ерҙәренме, туғандарынмы — үҙҙәре лә белмәй һәм аңламай. Ә һағыштың төп сәбәбе — үҙ халҡының Рух ҡошо менән күңел бәйләнешенең өҙөлөүе. Ситкә күмәкләп сығып китеүселәр генә, әгәр ҙә күңел көстәре етһә, үҙ халҡының ҡошонан ҡеүәт ала башлай, тик бының өсөн бик ҙур ихтыяр көсө кәрәк. Әммә улар үҙҙәре иһә Рух ҡошон йәшәтеүгә күңел йылылығы бирә алмай.\nХалҡы көслөрәк булған һайын Рух ҡошо ла ҙурыраҡ була һәм оҙағыраҡ ғүмер итә. Ләкин ул ниндәй генә ҙур булмаһын, мең ярым йылдан оҙаҡ йәшәй алмай. Үҙ ғүмерен йәшәгәс, ояһына ултыра ла үлергә әҙерләнә. Рух ҡошоноң хәле бөткән һайын, халҡы ла ҡарыуы ҡайтыуын тоя. Был осорҙа халыҡ ялҡаулана, вайымһыҙлана, насар холоҡтарға һәм төрлө ауырыуҙарға тиҙ бирешә башлай. Рух ҡошо һәм бер-береһе менән бәйләп торған күңел нурҙары кәмегәндән кәмей, бушағандан бушай бара. Халыҡ яйлап ҡына тарҡала, күпселеге үҙе өсөн генә йәшәүҙе өҫтөн ҡуя. Һәм шуның менән үҙ-үҙен тағы ла көсһөҙләндерә, Рух ҡошоноң үлемен яҡынайта.\nОшо ваҡыт халыҡтың күпселеге Рух ҡошоноң көслө саҡтарын һағына, үҙәк өҙгөс йырҙар ижад итә, ниҙер эшләргә ынтыла, йөрәктәрендә нимәлер етмәүен тоя. Ләкин, бөйөк эштәр башҡарыу өсөн, уларҙың йөрәк һәм теләк көстәре — рухтары етмәй.\nОшо ауыр осорҙа халыҡтың бер өлөшө генә — иң көслө, иң рухлы улдары һәм ҡыҙҙары йөрәктәрендә Рух ҡошо менән бәйләнешен һаҡлай. Әммә күңелдәре хәүефләнә, йөрәктәре ниндәйҙер көстөң кәмегәндән кәмей барыуын һиҙә. Тик улар, дөйөм халыҡтан айырмалы рәүештә, нимә булһа ла эшләп, халыҡтың күңеленә элекке рухты ҡайтарырға тырыша. Халыҡ уларға эйәреп ынтылып та, талпынып та ҡарай, тик рух көсө бик һирәктәрендә генә уяна.\nБына иң ҡурҡыныс көн килеп етә, һәм Рух ҡошо үлә. Ошо көндән халыҡтың күпселеге ниндәйҙер бушлыҡ тоя. Башҡа бер нәмәне лә һағынмай; теле, халҡы, үткәндәре һәм киләсәктәре алдында бурыстары барлығын да онота. Улар өсөн иң мөһиме — бөгөнгө көн һәм ул үҙе. Һәр береһе айырым. Хатта ғаилә бәйләнештәре лә өҙөлә башлай. Халыҡтың күпселеге тере мәйеткә, ә рухһыҙ күңелдәре — ҡол күңелдәренә әйләнә: саялыҡ менән тәүәккәллек — әрләшергә яратыусанлыҡҡа; дуҫлыҡ — кешенән файҙа эҙләүгә; сәмселлек — көнсөллөккә; бер-береһенә ихтирам — ярамһаҡланыуға; ғорурлыҡ — үсексәнлеккә; тура һүҙлелек ғәйбәт һөйләргә яратыуға алмашынып бөтә.\nРухи байлыҡҡа ынтылыш та матди байлыҡҡа алмаштырыла.\nХатта кешенең аҡылы тураһында ла тик байлығы буйынса ғына фекер йөрөтөлә.\nХалыҡта хаинлыҡ өҫтөнлөк ала башлай.\nӘ күңелдәрендә Рух ҡошоноң эҙҙәрен һаҡлағандар ошо хәлде күреп, күңел ғазаптарына дусар була. Халыҡ булмышының төп сығанағы булған моңдо һәм телде, саялыҡты һәм ғәйрәтте, тоғро¬лоҡто һәм ғорурлыҡты тергеҙергә тырыша, күңелдәрендә һаҡлан¬ған йылылыҡты бөтә халҡы менән уртаҡлашырға ынтыла. Ләкин халыҡтың күпселеге быны аңлай ҙа алмай, аңларға теләмәй ҙә, сөнки күпселек тик үҙе өсөн генә йәшәргә теләй, башҡа бер нәмә менән дә ҡыҙыҡһынмай, киреһенсә, рухлыларға аптырап: «Нимә етмәй һуң һеҙгә?» — тип ғәжәпкә ҡала.\nӘ рухлылар һаман Рух ҡошон терелтергә тырыша. Көслөрәктәре — көрәшә, көсһөҙөрәктәре инде, халҡының был мәсхәрәһен күрмәҫ өсөн ситкә сығып китә. Әммә бөтәһенең дә күңелдәре һыҙлай, бөтәһе лә өмөтһөҙлөктән тонсоғор сиккә етә.\nЛәкин өмөт бар. Сөнки Рух ҡошо үлер алдынан, үҙ нәҫелен дауам итеү өсөн, бер йомортҡа һалып ҡалдыра. Бер генә йомортҡа. Рух ҡошо үлеп, күпмелер ваҡыт үткәс, шул йомортҡа эсенән кескәй генә, көсһөҙ генә ҡошсоҡ килеп сыға. Кошсоҡ Рух ҡошо¬ноң эсендә тупланған ризыҡ менән туҡлана, ә халыҡтың рухлы өлөшө, үҙҙәре лә һиҙмәйенсә, эшмәкәрлеге һәм күңел көстәре менән шул ҡошсоҡто йылыта, йәшәтә.\nӘгәр ҙә халыҡ күңелендә шул ҡошсоҡто йәшәтерлек көс етмәй икән, ҡошсоҡ көс йыйып өлгөрмәйенсә, һәләк буласаҡ, һәм уның халҡы шул көндән башлап Ер йөҙөнән бөтөнләйгә юҡҡа сыға баш¬лай. Был күренешкә күрше халыҡтар битараф ҡала, ҡайғыр¬майҙар ҙа. «Рухһыҙҙарға шул кәрәк», — тип кенә ҡуялар.\nӘ әгәр ҙә халыҡ күңеле Бәләкәй ҡошсоҡто көс кергән сағына тиклем йылытып, йәшәтеп тора алһа, йөҙ ярым йылдан һуң яңы Рух ҡошона әйләнә, һәм ошо осорҙан башлап халыҡ үҙенең уянғанын: йөрәгендә яңы ҡеүәт барлыҡҡа килгәнен; Рух ҡошоноң йәшәүен; һәм үҙҙәренә саялыҡ, ғорурлыҡ, ихтыяр көсөнөң оло маҡсаттар менән йәшәүгә дәрт биреп тороуын тоя башлай. Кешеләр яңынан бер бөтөнгә — халыҡҡа ойоша, бер-береһен ярата башлай, онотолоп бөтөп барған\nүҙ халҡына хас исемдәрен,\nяңынан тергеҙәләр, йөрәктәрендә бер-береһе менән дә, Рух ҡошо менән дә нур бәйләнеше булдыралар. Бынан һуң уларға бер генә шарт ҡуйыла — үҙ рухтарына, үҙ булмышына хыянат итмәү...\n“Күк бүреләре” китабынан


02:56, 31 март 2015 версияһы\n4297 байт өҫтәлгән , 6 лет назад\n02:49, 31 март 2015 версияһы (төҙәтеү)\n02:56, 31 март 2015 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nКөньяҡ Урал рельефына ғына хас үҙенсәлек — һырттарҙың төрлө\n#Кембрийға тиклемге осорҙан бирле бында йәшәп килгән бик ҙур ҡитға палеозой дәүере башында икегә бүленгән. Шуның һөҙөмтәһендә Рус һәм Себер платформалары айырылған. Улар араһында киң океан барлыҡҡа килгән. Ҡоро ер өлөштәре утрау-утрау булып һаҡланып ҡалған.\n#Палеозой ахырында Рус платформаһы менән Көнсығыш Урал ҡитғаһы яҡыная барып, бер-береһе менән бәрелешә. Уларҙы айырып торған океан ҡоро ер ҡыҫымынан тамам юҡҡа сыға, үрҙә әйтеп кителгәнсә, Уралда тауҙар барлыҡҡа килә, Башҡортостандың Урал аръяғында ла ер ҡабығы йыйырсыҡланып, бер-береһенең өҫтөнә өймәкләнә барған.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/478255 ҡабул ителгән