«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИКМӘК - 2022 - Мәҡәләләр\nХәҙерге диетологтарҙың барыһы ла икмәк кешене һимертә, уны рациондан алып ташларға кәрәк, тигән ҡарашта. Әммә Сидней ҡалаһы белгестәре был фекергә ҡаршы сыға, улар ун йыл дауамында үҙ теләктәре менән тикшеренеүҙә ҡатнашыусы кешеләрҙең туҡланыуын күҙәтә. Һөҙөмтәлә, даими рәүештә икмәк ашаусылар диабет йәки эсәктәге яман шеш ауырыуына бик һирәк дусар булыуын асыҡлай.\nҒалимдар фекеренсә, бөтә ғиллә иген культураларының составындағы күҙәнәклектә (клетчатка). Был матдә ашҡаҙанда эшкәртелмәй һәм эсәккә тиклем төшөп етә, уның торошон яҡшырта һәм артыҡ бөтә ҡалдыҡтарҙы тышҡа сығара. Эсәктең торошо яҡшы икән, бер ниндәй шеш тә барлыҡҡа килмәй. Бынан тыш, күҙәнәклек оҙаҡ эшкәртелә һәм кеше үҙен туҡ тоя.\nҺаулыҡ өсөн бигерәк тә ярҙыртылмаған бойҙай файҙалы. Уларҙа күҙәнәклектән тыш, организм өсөн кәрәкле, алыштырғыһыҙ аминокислоталар, "В" төркөмө витаминдары, төрлө минералдар, ҡатмарлы углеводтар бар. Шуға ла борондан икмәк кеше өсөн иң мөһим аҙыҡ һаналған. Элек уны ярҙыртылмаған бойҙай ононан бешергәндәр, араһында көрпәһе лә күп киткән. Ә хәҙер икмәк бешергәндә таҙартылған он алына, һуңынан ул организмдан тулыһынса сығып бөтмәй. Был икмәк эстә лайлалы йомарлам булып йәбешеп ҡала, унда төрлө ауырыуҙар барлыҡҡа килтерә торған микробтар үрсей башлауы бар. Бындай ондоң составында витаминдар ҙа, минералдар ҙа юҡ. Сөнки улар барыһы ла ашлыҡты һуғып алған саҡта уның ҡабығында ҡала. Бынан тыш, ашлыҡты һуғып, ярҙыртылған бойҙайҙан он тартҡанда бөтә органик тоҙҙар юҡҡа сыға. Аҙаҡ ул ондо байыҡтырыу тәбиғи витаминдарҙы кире ҡайтармай. Икмәк элекке кеүек һурҙырып тартылған йәки эре тартылған арыш, бойҙай оно һәм тәбиғи әсеткенән бешерелергә тейеш, ти белгестәр. Шул саҡта ғына уның бөтә файҙалы үҙенсәлектәре һаҡланасаҡ. Таҙартылған он һәм яһалма сүпрәнән бешерелгән ҡамыр аштарынан баш тартырға кәрәк. Сөнки аҡ икмәк бешергәндә бойҙайҙың йомшаҡ сорттары ҡулланыла, уларҙа глютен матдәһе күп. Глютен үҙе лә төрлө матдәләргә тарҡала, улар үҙ сиратында асығыу тойғоһон көсәйтергә һәләтле. Шунлыҡтан, ярты батон икмәк ашаһаң да ҡайһы саҡта асығыу тойғоһо үтмәй, тағы ла ашағы килеп тик тора. Бына шулай, таҙартылған бойҙай ононан бешерелгән икмәктең зыяны 450-500 килокалорияға тиклем барып етеүе бар. Диетологтар шыттырылған бойҙайҙан бешерелгән әсетелмәгән икмәкте иң файҙалыһы, тип иҫәпләй. Унда углеводтар, минералдар, витаминдар - барыһы ла бар. Был икмәк үҙәкте көйҙөрмәй, ашҡаҙанға ла ауыр булмай. Ярҙырылмаған бойҙайҙан бешерелгән икмәктә күҙәнәклек күп, ул эсәктең эшен яйға һала. Бындай икмәкте бешергәндә ҡайһы берҙә тәм өҫтәү ниәтендә көнбағыш йә кунжут орлоҡтары ҡушалар. Улар икмәктең калорияһын арттырыуын күҙ уңында тоторға кәрәк. Составында иң күп микроэлементтар булған икмәк - арыш икмәге. Унда баҡыр, марганец, цинк, тимер матдәләре бар. Бынан тыш, арыш икмәгендә лизин күп. Ул матдәләр алмашыныуы өсөн кәрәкле аминокислота, калорияһы ла түбән. Шулай уҡ, ярҙырылмаған бойҙайҙан махсус диета өсөн эшләнгән икмәктәр ҙә файҙалы (хлебцы). Улар ашты ашҡаҙанда тотоп ҡала һәм шунлыҡтан кеше оҙаҡ ҡына асыҡмай йөрөй. Диабет, һимереү менән яфаланғанда, атеросклероз менән ауырығанда уларҙы күберәк ашарға мөмкин.\n"Киске Өфө" гәзите, №18, 2022 йыл\nЯҙылған: 29.04.22 | Ҡаралған: 127


Өфөнөң электр транспорты паркы яңы троллейбустар менән тулыланды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөнөң электр транспорты паркы яңы троллейбустар менән тулыланды\n16:32, 1 февраля 2013 Иҡтисад\nҠаланың электр транспорты селтәрен яңыртыу программаһы сиктәрендә Өфөлә биш яңы троллейбус һатып алынды. Баш ҡаланың муниципаль электр транспорты идралығына яңы техника тапшырып, Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов бының ҡаланың электр транспортын тергеҙеү буйынса аныҡ һөҙөмтә булыуын биләләне.\n— Республика Президенты ярҙамы менән былтыр ун троллейбус һәм дүрт трамвай һатып алдыҡ. Был техника энергияны һаҡсыл файҙаланыу технологиялары буйынса эшләнгән. Шулай итеп, мәҫәлән, әлеге троллейбустар элеккеләре менән сағыштырмаса – 30-35 процентҡа, ә трамвайҙар 40 процентҡа тиклем электр энергияһын әҙерәк ҡуллана, — тине ҡала башлығы.\nИрек Ялалов билдәләүенсә, бөгөн барлыҡ пассажирҙарҙың дүрттән бер өлөшө, йәғни 55 миллион кеше электр транспорты менән йөрөй. Бынан тыш, әлеге ваҡытта Өфө белгестәре трамвай һәм метробус кеүек тиҙ йөрөүсе ер өҫтө транспорты төрҙәре системаһын әҙерләү буйынса проектлау эштәрен алып бара.\n«Башҡортостан троллейбус заводы»ның яңы троллейбустарында һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн барлыҡ уңайлыҡтар ҡаралған, шулай уҡ коляскала ултырған инвалидтар өсөн махсус урындар булдырылған.\nҠаланың электр транспорты селтәрен яңыртыу программаһы сиктәрендә 2013-2015 йылдарҙа йәмғеһе 100 троллейбус, 100 трамвай һәм 20 электробус һатып алыу планлаштырыла.\nТеги: электр транспорты, яңыртыу


Маринад өсөн 2 литр һыуға 2 ҡалаҡ тоҙ, 2 ҡалаҡ шәкәр, 2 ҡалаҡ аш һеркәһе, 100 грамм көнбағыш майы алына.\nКәбеҫтәне турап, кишерҙе ҡырғыста ҡырып, барыһын бергә бутап, 3 литрлы банкаға тығыҙ итеп тултырырға һәм өҫтөнә ҡайнар тоҙлоҡ ҡойорға.\nГрузинса маринадланған кәбеҫтә\n4 кг кәбеҫтәгә 300 г ҡыҙыл сөгөлдөр, 100 г аш һеркәһе һәм тәменсә ҡыҙыл борос алына.\nГрузияла уны ит менән дә, айырым аҙыҡ та итеп тәҡдим итәләр.\nКәбеҫтәне күсәне менән эре итеп шаҡмаҡлап турарға. Ағас мискәгә йәки ҙур эмаль кәстрүлгә аҙ ғына тоҙ, ҡыҙыл борос һибеп сөгөлдөр менән аралаштырып һалырға. Һуңынан өҫтөнә аҙ ғына аш һеркәһе ҡойоп, кәбеҫтә күмелгәнсе ҡайнатылған һалҡын һыу ҡойорға.\nЙылыла ике тәүлек тотҡас, һалҡын урынға сығарырға.\nКәбеҫтәле татлы борос\n5 кг борос, 4 аш ҡалағы аш һеркәһе, 2 литр һыу, 4 кофе сынаяғы үҫемлек майы, 2 – 3 лавр япрағы һалып, маринад әҙерләргә.\nБоросто маринадта ҡайнатып һыуытырға. Кәбеҫтәне турарға. 2 – 3 киҫәк алма менән бер баш һарымһаҡты 6 стакан үҫемлек майында ҡыҙҙырғас, быяла банкаларға ике рәт борос, бер рәт кәбеҫтә, үҫемлек майы һалырға һәм өҫтөнә маринад ҡойорға.\n10 кг кәбеҫтәне шаҡмаҡлап турап, ярты кило кишерҙе ҡырып, 250 г тоҙ, әнис орлоғо һалып, яҡшылап ыуырға.\nЭмаль йәки быяла һауытҡа тултырғанда кәбеҫтәнең һуты сыҡҡансы һәйбәтләп төйөргә кәрәк.\nКәбеҫтә тоҙлағанда мүк еләге, антоновка алмаһы һалырға була. Улар кәбеҫтәнең төҫөн матурайта, үҙенсәлекле тәм бирә. Һауыттың өҫтөнә һут сыҡһын өсөн ауыр әйбер һалып ҡуйырға кәрәк. Тоҙланыу өсөн иң ҡулай температура 18, 20 градус. Кәбеҫтә тоҙланғас, 8 градустан да түбән булмаған һалҡынса урынға ҡуйырға.\nСығыу ваҡыты 15-11-2011, 11:48 | Ҡаранылар: 1991


“Алтын ҡомартҡы” – Әхмәрҙә | Баймакская межпоселенческая центральная библиотека\nАртабан “Хазина” ижад берекмәһе тарафынан төшөрөлгән, Әхмәр, Атаңғол ауылдарының мәшһүр ҡурайсыһы, халҡыбыҙҙың алтын ҡомартҡыһына тиң булған Хәбир Байтимеров ижадына арналған видеофильм ҡарау ойошторолдо. Халҡыбыҙҙың ҡурай моңдарын үҙенә генә хас оҫталыҡ менән башҡарған, тамашасылар йөрәгендә юйылмаҫ эҙ ҡалдырған Хәбир Байғужа улы ауылының, райондың, республиканың мәҙәни тормошонда ҡайнап йәшәне, сәхнәлә яңғыҙ ҙа, ҡурайсылар ансамблендә лә сығыш яһаны. Баймаҡ, Өфө, Мәскәү ҡалаларында уҙғарылған ҡурайсылар бәйгеләрендә ҡатнашып, Маҡтау грамоталарына лайыҡ булды. Яҡташтарыбыҙ, данлыҡлы ҡурайсылар Ғ.Сөләймәнов, К.Дияров исемендәге бәйгеләрҙә беренсе дәрәжәле дипломға лайыҡ булды. Өфөлә “Аҡ тирмә” йыйынында башҡорт милли кейеме, ҡурай менән бүләкләнде.\nХ.Байтимеровтың туғандары уның тураһында иҫтәлектәре менән уртаҡлашты, уға шиғыр, бейеү бағышланы, ҡурайҙа уйнаны.\nКисәлә шулай уҡ Ирәндек буйының данлыҡлы ҡурайсылары Р.Аҫылбаев, С.Насиров, М.Батталов, А.Абдуллин, В.Ҡарасов, С.Хәйбуллин, М.Исмәғилов, Ғ.Исламғолов, М.Исламғолов, М.Шәрипов, М.Ишбирҙин, Н.Сәғәҙиев, Ш.Сөләймәновтар, халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы Ә. Нәбиуллин тураһында ҙур ихтирам менән иҫкә алдылар.\nӘхмәр ауылында “Хазина” тапшырыуына тәҡдим итерлек халыҡ таланттары бөгөн дә етерлек. Эстафетаның шарттарына ярашлы, артабан һүҙ оҫта гармунсы, йырсы, көйҙәр ижад итеүсе Ғайса Ғафаровҡа бирелде. Ул халыҡ, эстрада, үҙе ижад иткән йырҙарҙы башҡарып, моңло тауышы менән барыһын да хайран ҡалдырҙы. Сибай сәнғәт колледжының вокал бүлеге студенткаһы Сулпан Әбүбәкированың йырҙары ла халыҡ күңеленә хуш килде.\n“Алтын ҡомартҡы” эстафетаһын юғары кимәлдә әҙерләп үткәреүгә ауыл китапханаһы, мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто коллективтары, “Атайсал” һәм “Ағинәйҙәр” клубы ағзалары күп көс һалған. Эстафетаны күсейҙәр ҡабул итеп алды.


Нефтекамск. Официальный сайт администрации городского округа - Башҡортостандың мәғариф министры башҡорт телен өйрәнеү менән бәйле хәлде аңлатты - Яңылыҡтар\n«Башҡорт теле дәүләт теле булараҡ 1 кластан 9-ға тиклем аҙнаһына бер йәки ике тапҡыр өйрәнелә. Уны өйрәнеү федераль дәүләт стандарты сиктәрендә тормошҡа ашырыла һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында»ғы законы тарафынан тәьмин ителгән», – тип аңлатты Гөлназ Шафиҡова.\nТуған телдәрҙе өйрәнеү тураһында һүҙ йөрөткәндә, министр уның ата-әсәләрҙең ғаризаһынан сығып өйрәнелеүенә иғтибар итте.\n«Ата-әсә булараҡ мәктәпкә балағыҙ туған телде өйрәнеүен теләү тураһында ғариза менән мөрәжәғәт итһәгеҙ, класта ундайҙар төркөмө йыйылһа, мәктәп ошо хоҡуҡты тәьмин итергә тейеш. Әгәр 20 баланан торған класта унауһы туған башҡорт телен һәм шундай уҡ күләмдә туған татар телен һайлаһа, мәктәп класты төркөмдәргә бүлеү һәм туған телде өйрәтеү өсөн шарттар булдырыу мөмкинлеген ҡарарға тейеш. Бында ата-әсәләрҙең ғаризаһы нигеҙ булып тора, — тип аңлатты Гөлназ Шафиҡова. — Республикала урыҫ милләтенә ҡарамаған 67 процент балаларҙың үҙ туған телен өйрәнеү мөмкинлеге бар, беҙ 14 тел буйынса белем биреү мөмкинлеген тәҡдим итәбеҙ. Тәү сиратта, әлбиттә, башҡорт, артабан татар, мари, удмурт, хатта немец һәм латыш телдәре ул. Рус телен бөтә мәктәптәрҙә лә дәүләт теле булараҡ өйрәнәләр. Ата-әсәләр үҙ ғаризаһында туған тел сифатында рус телен яҙһа, мәктәп, әлбиттә, был хоҡуҡты уларға бирәсәк».\nНормативтарға ярашлы, һәр төркөмдә ете баланан да кәм булмаҫҡа тейеш.\nӨфөлә 12 августа ҙур уҡытыусылар советының һүҙ көрәштереү майҙансыҡтарының береһе дәүләт теле булараҡ башҡорт телен өйрәнеүгә арналасаҡ.\n«Бөгөн башҡорт дәүләт теле сит тел кеүек өйрәнелергә тейешлеген аңлайбыҙ, ә ул бөтөнләй икенсе уҡытыу алымы. Хәҙер беҙҙә ғәҙәттә класс ике төркөмгә: башланғыс һәм башҡорт телен дәүләт теле кеүек артабан өйрәнгәндәргә бүленә. Башлап өйрәнеүселәр өсөн тулыһынса уҡытыу-методик оҙатыуҙы әҙерләгән автор төркөмөн булдырабыҙ», — тине мәғариф министры.


Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға мөрәжәғәтнамә - Bash.News\nТелесериал Берия. Про...\nДәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға мөрәжәғәтнамә\nДәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға мөрәжәғәтнамә https://bash.news/news/86361_dlt_jyjylyshy_oroltaja_mrzhtnam/?lang=bash\nИртәгә, 18 декабрҙә Башҡортостан башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға беренсе мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаясаҡ. Республика етәксеһе Мөрәжәғәтендә Башҡортостандың социаль-иҡтисади үҫешендәге төп стратегик йүнәлештәрҙе билдәләйәсәк.\nНи бары бер йыллыҡ маҡсаттарҙы ғына түгел, яҡын киләсәккә аныҡ пландарҙы күҙаллпаусы рәсми Хатты уҡып ишеттереү тантанаһы “Торатау” Конгерсс-холлы”нда үтә. Сараны техник хеҙмәтләндереү бурысы "Башҡортостан" дәүләт телерадиокомпанияһы иңендә ята. Был яуаплы бурысты атҡарыу артыҡ ҡатмарлыҡтар тыуҙырмай, сөнки Республиканың төп телеканалы мәртәбәле һәм ҙур сараларҙы даими трансляциялай.\nРадий Фәрит улының сығышын Башҡортостан юлдаш телевидениеһынан тыш, "Башҡортостан - 24" телеканалында тура эфирҙа күрһәтә. Шулай уҡ трансляцияны "Спутник ФМ", "Юлдаш" радиоканалдары алып барасаҡ. Мөрәжәғәтнамәне "bash.news " сайтында ла ҡарарға мөмкин буласаҡ.\nРадик Фәтхиев, Башҡортостан юлдаш телевидениеһының художество етәксеһе: “Трансляция иртәнге сәғәт унда башлана. Урында күсмә телевизион станция, һигеҙ видеокамера эшләйәсәк. Мөрәжәғәтнамә ваҡытында сәхнәлә ҙур мультимедия экраны ҡулланыла. Сараға яҡынса бер ай втирәһе әҙерлек барҙы”.\nРадий Хәбиров эш сәфәре менән Көйөргәҙе районында булды\n21:29, 22 ғин\nБашҡортостан тарихында тәүге тапҡыр район хакимиәтенә ҡатын-ҡыҙ етәксе итеп тәғәйенләнде\n22:06, 21 ғин\n19:58, 13 ғин


Ауылда кәм-хур булып йөрөмәгеҙ\n19 Май 2020, 22:00\nКүптән үк ҡалаға килмәй\nАуылды мәңге күрмәһәм дә бәхил тип өйҙәге бер ҡаҙҙы сәлдереп күршегә осорҙом да, юллыҡ аҡса эшләп, ҡалаға сығып тайҙым. Ике сәғәттә Өфөлә инем. Килеп етеүем булды, туҡталышта ат башындай итеп “Баба Оля һеҙҙең өсөн – фәрештә, тигән яҙыу күҙгә салынмаһынмы! Туҡта, туҡта, ниндәй изге әҙәм икән? “Тормошта бөтә насар нәмә күҙ тейеүҙән килә. Мин бөтә донъя халҡын һеҙҙе күрмәйенсә лә дауалай алам, барлыҡ бәләләләрҙән ҡотҡарам. Ирегеҙ ташлап китһә, яттарға эйәләшһә, кире ҡайтарам. Бай кейәү табырға ярҙамлашам. Миңә хатта президенттар ҙа мөрәжәғәт итә”, - тигән юлдарҙы уҡыным да шаҡ ҡаттым. Ҡайһылай шәп булды әле. Беҙгә лә алама күҙҙәр тейгән. Әтеү хәҙер әллә нисәмә бисәм ҡыуып сығармаҫ ине, ошо йәшемә етеп үҙемдең өйөм дә юҡ. Тимәк, бер ғәләмәте бар бының, тәк зерәгә түгел. Хатта бит ҡалаға кейеп китергә туфлийым да юҡ ине. Әлеге лә баяғы күршеләрҙекен шым ғына алып тайҙым. Хәҙер үк дауаланыр инем дә тик бына аҙағына “500 һум аҡсаны ошо адрес буйынса күсерегеҙ” тип яҙылған шул. Ул тиклемде ҡайҙан алайым? Әле бына эстә ас бүреләр олой башланы. Шулай тип аптырап торғанда йәнә бер ҡағыҙ киҫәге күренде. Әһә “Работа” тип яҙғандар. Тиҙ генә уҡый һалам. Айына 50 – 80 мең һум тиелгән. Эштән ҡурҡҡан юҡ та ул. Бер тотонһам, донъяһына ҡыйратып эшләйем. Ҡара әле, бигерәк шәп тә. Бер айҙан һуң ауылға яҡшы иттереп кейенеп, ҡып иттереп ҡунаҡҡа ла ҡайтырмын. Танымай ҙа торорҙар әле. Ул ваҡытта ҡатыным әсәйемдән үҙе, ҡайт инде, тип инәлеп килеп аласаҡ. Аҙаҡ бер яртыһын да сығарасаҡ.\nУнан тағы бер иғланды күреп ҡалдым. Үҙем “Кредит кәрәкме? 15 миллион һумға ҡәҙәр бирәбеҙ. Бары паспорт ҡына кәрәк. Хәҙер үк, һуңлама!” - тигән һүҙҙәрҙе уҡыйым, үҙем был өнөммө, төшөммө икән тип уйлайым. 15 миллион һум! Хәтәр күп тә ул. Ауылда әсәйемдән эт ишетмәгәнде ишетеп, тәмәкелек тә аҡса ала алмаһам, бында ете ят кешеләр үҙҙәре, мә, килеп алып, тип өҙөлөп кенә тора. Был аҡсаға хәҙер үк фатир һатып аласаҡмын. Бәй, тағы бер яҙыу тора түгелме? Шулай шул. Сер яланғас ҡыҙҙар төшөрөлгән. “Төнгөлөккә ҡунаҡҡа саҡырабыҙ. Бер төн бер мең тора…” Эсемә йылы йүгерҙе.\nБына шулай дуҫтар! Ҡалала яман шәп икән. Ҡайһылай шәп булды әле! Күптән үк ҡалаға килмәй. Тиккә генә аяҡтан баҫҡаны, арттан ултырғаны ҡала тип сапмаған икән. Тота килеп ҡаланы яманлаған булалар, имеш, улар асфальт кеүек ҡаты бәғерле, фәлән дә төгән. Һис тә дөрөҫ түгел. Бер ауылда шундай яҙыу эҙләп ҡара! Шиш табырһың! Дуҫтар, һеҙ ҙә хәҙер үк ҡалаға һыпыртығыҙ. Ауылда кәм-хур булып йөрөмәгеҙ. Тура туҡталышҡа килегеҙ, йәме!


25 Ноябрь , 13:05\nМәжлес ҡыҙып, табындағылар талғын көйгә вальсҡа төшкәс, Марат та Фатиманы уртаға саҡырҙы. Шуны ғына көткәндәй, ҡыҙ йылдам хәрәкәттәр менән егеттең яурындарына ҡулдарын һалды… Ҡыҙҙан бөркөлөп торған хушбуй еҫенә иләҫләнеп, еңелсә башы әйләнгән егет уны иркен зал буйлап өйөрөлттө, үҙе әйтеп аңлатҡыһыҙ рәхәтлек кисерҙе, хистәр диңгеҙендә йөҙҙө.– Марат, бер һорау бирһәм, асыуланмаҫһың микән? – Фатиманың көтөлмәгән был һорауына аптырабыраҡ ҡалды башта егет.\nЕгет ҡорона инеп, аҡты ҡаранан айырыр мәленә еткәс, Марат та үҙенең киләсәге, ғаилә ҡороу ише етди мәсьәләләр хаҡында уйлана башланы. Уныңса, киләсәге яҡты, барыһы ла һәйбәт булыр төҫлө. Тик бына тәғәйен генә йөрөгән ҡыҙы, йәр булырҙай ише генә юҡ бит әле. Күҙе төшкән ҡыҙҙар бар барлыҡҡа, әммә уларға һүҙ ҡатырға ла ҡыймайыраҡ йөрөй шул. Үҙе менән бергә эшләгән сибәркәйҙәр араһында ла бына тигәндәре бар. Типографияла ленотипистка булып эшләгән Фатима, мәҫәлән… Килмәгән ере юҡ – төҫ, тиһәң – төҫө, буй, тиһәң – буйы бар, эшкә лә һәлкәү түгел! Үҙе лә Маратҡа тыныс ҡарай алмай шикелле, һәр хәлдә, тап булышһалар, нисектер серле генә йылмайып, күҙҙәренә тура ҡарап үтә… Бындай мәлдә Фатиманың аҡ йөҙө алһыуланып, оҙон керпектәре дерелдәп киткән төҫлө була.\nӘ уҙған Яңы йыл байрамы уңайынан ойошторолған табында улар осраҡлы рәүештә генә йәнәш ултырҙылар. Марат ҡыҙҙы үҙенсә хөрмәт итергә, ҡарарға тырышты: табынға ҡуйылған теге йәки был ризыҡты Фатиманың тәрилкәһенә һала, ара-тирә уға шарап тулы бокал тәҡдим итә. Ҡыҙ ҙа һис инәлтмәй, кәрәккән-кәрәкмәгәнгә сарбайламай, уймаҡ ирендәренә бокалды тигеҙеп кенә ала ла, егеткә ҡарап, ихлас йылмая.\nМәжлес ҡыҙып, табындағылар талғын көйгә вальсҡа төшкәс, Марат та Фатиманы уртаға саҡырҙы. Шуны ғына көткәндәй, ҡыҙ йылдам хәрәкәттәр менән егеттең яурындарына ҡулдарын һалды… Ҡыҙҙан бөркөлөп торған хушбуй еҫенә иләҫләнеп, еңелсә башы әйләнгән егет уны иркен зал буйлап өйөрөлттө, үҙе әйтеп аңлатҡыһыҙ рәхәтлек кисерҙе, хистәр диңгеҙендә йөҙҙө.\n– Марат, бер һорау бирһәм, асыуланмаҫһың микән? – Фатиманың көтөлмәгән был һорауына аптырабыраҡ ҡалды башта егет.\n– Әлләсе… Һорауыңды белмәйем бит әле… Шундай ҡурҡыныс түгелдер ҙә инде? – Ул, үҙ һүҙҙәренән үҙе оялғандай, ыҡ-мыҡ итте.\n– Тураһын һорағанға аптырама: яратҡан ҡыҙың бармы ул һинең?\n– Ҡыҙҙарҙы яратмаған егеттәр буламы икән ни? – Марат һүҙҙе шаяртыуға бормаҡсы булды. – Минең өсөн һеҙ барығыҙ ҙа матур, берегеҙ ҙә яратмаҫлыҡ түгелһегеҙ!\n– Марат, мин шаяртмайым да ул, ә ысынлап һорайым… – Фатима ҡара күҙҙәрен Мараттың күҙҙәренә төбәне. Уның ҡарашында егеткә ҡарата йәшерен һөйөү сатҡыларын да, яуаптың ниндәй булырына икеләнеү һыҙаттарын да төҫмөрләргә була ине.\n– Беләһеңме, Фатима, әлеге мәлгә тиклем минең бер кемгә лә “яратам” тигән һүҙҙе әйткәнем юҡ. Дөрөҫөрәге, күңелемә ятҡанын осратманым әле…\n– Ә һине яратыусы булһа, ни әйтерһең?\n– Кем икән ул? – Ҡыҙҙың тел төбөн аңлаһа ла Марат уға юрый ошо һорауын бирҙе. – Әгәр ул миңә мөхәббәтен асыҡтан-асыҡ белдерһә, тотам да кәләш итәм үҙен!\n– Ул ҡыҙ мин булһамсы?\n– Эх, Фатима! – Егет, көйгә ҡушылып, әкрен генә йырлап ебәрҙе:\nҠар булһаң, ҡаралмам,\nБоҙ булһаң, боҙолмам,\nМин мәңге юғалмам,\nЯнымда һин булһаң…\nӘллә егеттең ҡолағына терәлеп тигәндәй һуҙған моңонан, әллә алған яуабының шундай тәьҫирле булыуынан ҡыҙ бер аҙға юғалып ҡалды:\n– Әйҙә, ултырайыҡ… Ниңәлер башым әйләнәсе, – үҙе егеттең яуабын да көтмәй ултырғысҡа ыңғайланы…\nБер нисә ай дауам итте Марат менән Фатиманың эскерһеҙ дуҫлығы. Егет хатта тәҡдим дә яһағайны ҡыҙға, тик уныһы, юҡ сәбәптәрен бар итеп, өйләнешеү мәсьәләһен кисектереп торорға булды. Белһәләр икән улар алда үҙҙәрен нимә көткәнен!\nСаф мөхәббәт утында янған ике йәш йөрәк араһына ҡара йылан булып инде шул Әлимә… Дөйөм ятаҡҡа иптәш егеттәренә эйәреп кенә килгән Маратты, таҫма телләнеп, үҙ бүлмәһенә саҡырған булды, табын ойошторҙо, егеттең ай-байына ҡарамай, араҡы көсләне…\nТаң алдынан Әлимәнең ҡосағында уянды егет: икеһе лә шәп-шәрә! Нимә булғанын аңлап етмәгән көйө Марат торорға уҡталды. Тик Әлимә уның муйынынан ҡосаҡлап алды ла, ҡайнар тыны менән өттө:\n– Ҡайҙа ҡасмаҡсыһың, һөйөклөм? Миңә һинең менән шундай рәхәт… тағы ла бер ҡосаҡлап ҡына үп инде! Ниңә уңайһыҙланаһың, булырын булдырҙың инде, беҙ ир менән ҡатын хәҙер… Кил, йәнем, бер аҙ ғына йоҡлап алайыҡ, иртә бит әле…\n– Юҡ… Һин нимә эшләттең мине, Әлимә? Оялыр инең…\n– Ә-ә-ә, оятты уйлай башланыңмы ни?! Үҙең бәйләндең бит, ирекһеҙләнең… Ярай, үпкәләшмәйек инде, ҡәҙерлем… яратам мин һине, һинең ҡосағыңа инер көнөмдө еткерә алмай бер булдым… Рәхмәт, барыһы өсөн дә, гел генә шулай һөйөшөп йәшәргә насип\nбулһын, йондоҙҡайым… – Иркәләнеп, үҙенә һырынған оятһыҙ ҡыҙҙы ситкә этте лә, йәһәт кенә кейенергә тотондо Марат.\n– Белеп ҡуй, Әлимә – беҙ бер ҡасан да бергә булмаясаҡбыҙ! Минең йәрәшкән ҡыҙым бар… Ә был эш икебеҙ араһында ғына ҡалһын. Онот мине!\n– Мы еще посмотрим! – ишектән сығышлай Марат Әлимәнең ошо мыҫҡыллы һүҙҙәрен ишетеп ҡалды…\nОшо хәлдән һуң айға яҡын ваҡыт үткәс, эштән ҡайтып ингән Маратты төҫө ҡасҡан әсәһе ҡаршы алды. Ни өсөн көйәләнеүен әбей тик табын янында ғына әйтте улына:\n– Әлимә исемле ҡыҙ килеп китте беҙгә… Ишкәнһең, балам, ишәк сумарын, ни тип ҡыҙ баланы алдамаҡ кәрәк… Әлимә ауырлы икән, күҙ йәштәрен түгеп, хәлен һөйләне. Күрше еңгәңдән оялһаң ни була, исмаһам, бер туған һеңлеһенә йәбешкәнһең… Алдағы йомала уҡ барып әйттерәбеҙ, белә күрә башыма гонаһ алаһым юҡ!\n– Һуң, әсәй, мин бер кемгә лә йәбешкәнем юҡ… Үҙе…\n– Ирҙәр барыһы ла шул инде… Ҡулың менән эшләгәнде иңең менән күтәр, тигән боронғолар, кеше алдында хурлыҡҡа ҡалаһым юҡ… Апайы насарҙан түгел, ағайын да беләм, Сәриә ҡоҙасаның ире. Тап төшһә – даландан, минең дә килен йомшап ҡына ултырғым килә…\n– Әсәй, мин бит уны бөтөнләй белмәйем тиерлек… Бер генә тапҡыр табындаш булдыҡ, унда ла үҙе көсләп һыйланы…\n– Аҡланма, ҡыҙ баланы мәсхәрәләп китергә закон да юл ҡуймай, иртәгә үк үҙем барам ата-әсәһенә. Шөкөр, уларға автобус йөрөп тора…\nШулай итеп, әсәһенең һүҙен йыға алманы Марат – яҙмышына баш һалды. Фатимаға иһә ҡыҫҡа ғына записка яҙып, кеше аша тапшырҙы: "Ғәфү итә алһаң, ғәфү ит! Мин ҡапҡанға эләктем." Тик һөйгәне генә яуаптың зәһәрен ебәргән: “Күбәләктәрҙең ғүмерҙәре ҡыҫҡа инде ул… Ярай, бәддоға һиңә! Ғүмерегеҙ буйына эт менән бесәй шикелле йәшәгеҙ! Минән һиңә туй теләге ошо булыр”.\nФал асҡанмы ни Фатима: Марат менән Әлимәнең ғаилә тормошо һис кенә лә берекмәне. Түшәк бүлешеп, өс балаға ғүмер бирһәләр ҙә бер-береһе өсөн ят кешеләр ине улар. Ҡатынының ситтәр менән типтереүен дә әлдән-әле еткереп торҙолар иргә, тик ул ғына балалары хаҡына барыһына ла түҙҙе, сығып китһәм, уларға ауыр булыр, тип уйланы. Балалыҡ, йәшлек дуҫтарының да юлдары һыуынды йорттарына – башта килгеләп, хәл белешеп ҡаранылар ҙа, хужабикәнең үҙҙәренә һырты менән тороуын күреп,\nһыуындылар… Туғыҙ йыл бергә йәшәү дәүерендә ниҙәр күреп, ниҙәр кисермәне ир. Аңлауынса, ул хәҙер, урыҫтар әйтмешләй, “подкаблучник” ҡына ине…\nКүпме йоҡоһоҙ төндәр үткәрҙе ул, башына ниндәй генә уйҙар килмәне. Ҡатынын күрә алмаҫ хәлгә килгән саҡтарында: “Әллә үлтереп кенә ҡотолайым да ҡуяйыммы икән?” – тип тә уйлар ине. Шулай ҙа аҡылын теҙген итә белде ул, ысынбарлыҡта ҡала, балаларының киләсәген ҡайғырта алды. Әммә…\n“Марат үлгән!” – ҡот осҡос хәбәр йәшен тиҙлеге менән ҙур ауылды урап сыҡты. Уны белгәндәр, иҫәпһеҙ-һанһыҙ туған-тыумасаһы уларҙың йортона ашыҡты. Ишекте асып инеүселәр өҫтө аҡ туҡыма менән ҡапланған мәйет янында туҡтауһыҙ күҙ йәштәрен түккән һәм бер үк һүҙҙәрҙе ҡабатлаған әсәгә ҡарап, ҡатып ҡала ине:\n– Ни тәҡәттәр генә итәм инде һинһеҙ, балаҡайым… Тере мәйет булып йәшәнең дә мәңгелек утҡа һалып киттең бит мине… Үҙ ихтыярым менән яҙмышыңды емерҙем шул, ғәфү итә күр, ҡолонсағым… – Унан ҡайғыһынан алйыған күҙҙәре менән килененә төбәлә. – Ҡотолдоң, албаҫты, ҡыҫыр мөхәббәтең менән баламдың башын ашаның, донъя рәхәтен күрмә берүк… Ни йөҙөң менән янына киләһең Мараттың? Башын элмәккә тығыусы һин генә бит…\nИшек төбөндө тапанған ҡатын-ҡыҙҙар ҙа мыш-мыш илаша. Тыштағылар иһә әкрен генә тауыш менән хәлгә үҙ баһаһын биреп, фекер алыша:\n– Сабырлыҡтың да сиге бар шул… Иманын юлдаш итһен, мәрхүмдең.\n– Бала ғыналары йәл бит әле, уларҙы уйлаһа ни була икән, исмаһам…\n– Әлимәнең донъяһы теүәлләнде – теләге ҡабул булды…\n… Маратты ерләргә райондың төрлө тарафтарынан халыҡ бик күп йыйылды. Сәскә бәйләмдәре, веноктар бихисап… Табутты ир-егеттәр алмашлап күтәреп бара. Ике ҡатын оҙатыуында табутҡа етә атлаған әсә, бар хәсрәтен түгеп ҡалырға өлгөрөргә теләгәндәй, һаман үҙенсә һамаҡлай:\n– Эй, балам, балам… Үҙ йәнеңде ҡыйып, нимәләр генә оттоң инде… Ҡара йыланға ирек кенә бирҙең бит… Ике улың менән ҡыҙың аңлаһалар ярар ҙа… Эй, Хоҙайҡайым, ни өсөн кеше бәхеткәйҙәре тиң түгел икән?\n– Сабыр булайыҡ, апай, Маратты барыбер кире торғоҙоп ултыртып булмай. Тәҡдире шулдыр…\nЯнындағы ҡатындар әсәне ниндәй һүҙҙәр менән йыуатырға белмәй аптыраны һәм үҙҙәре лә уға ҡушылып әсе йәштәрен түгә ине.\nӘ Әлимә иһә кеше алдында ҡара ҡайғыға батҡан тол ҡатын сүрәтенә бик оҫта керә белде – битенән ҡулъяулығын алманы, өҙгөләнеп һөйләнде. Эсенән иһә ирен ерләү мәшәҡәттәренең тиҙерәк үтеп китеүен, килгән-киткәндәрҙең уҫал ҡараштарынан йәһәтерәк ҡотолоу мәлен көттө. Башында тик бер генә уй: өс балаһына ирен юғалтыу айҡанлы биреләсәк пособие суммаһы арыу булһа ярар ине!.. Шулай инде… ҡыҫыр мөхәббәттең ҡайғыһы ла ҡыҫыр…


Башҡортостан фермерҙарға ярҙамға 108 миллион һум аласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан фермерҙарға ярҙамға 108 миллион һум аласаҡ\n13:05, 17 марта 2015 Иҡтисад\nФермерлыҡты үҫтереү өсөн 2015 йылда Башҡортостанға федераль бюджеттан 108 миллион һум самаһы аҡса бүленә. Рәсәй Хөкүмәтенең тейешле бойороҡтары уның рәсми сайтында баҫылған.\nМәҫәлән, крәҫтиән (фермер) хужалығын булдырыу һәм үҫтереү өсөн гранттарға һәм яңы эш башлаған фермерҙарға көнкүреш ҡорамалдары алыуға бер тапҡыр бирелә торған ярҙам өсөн 62,8 миллион һум ҡаралған. Тағы 45,1 миллион ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү өсөн гранттар тапшырыуға бүленә. Шәхси эшҡыуарҙарҙың ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙе үҙ милкенә күсереүгә киткән сығымдарының бер өлөшөн ҡаплау өсөн 62 мең бирелергә тейеш.\nДөйөм алғанда, ил буйынса ошо маҡсаттарға 3 миллиард 375 миллион һум йүнәлтелә.\nТеги: ауыл хужалығы,финанстар,фермерлыҡ,субсидиялар


Һаҡ булығыҙ, пиротехника!\nЯңы йыл байрамы алдынан пиротехника менән законһыҙ сауҙа итеүселәр арта. Өфөлә «Йәш гвардия» ағзалары ер аҫты үткәүелдәре эргәһенә пикетҡа сыҡты. Улар пиротехниканы лицензияһыҙ һатыусыларға ҡарата яуаплылыҡты арттырыуҙы талап иткән петицияға халыҡтан ҡултамға йыйҙы. Шартлатҡыс матдәләр менән шаярыу күңелһеҙ эҙемтәләргә килтереүе ихтимал. Уйындан уймаҡ сығармаҫ өсөн өлкәндәргә лә, балаларға ла иғтибарлы булырға кәрәк.\nАртур Зәйнуллин, «Йәш гвардия» ағзаһы: «Статистикаға ҡарағанда, республикала былтыр Яңы йыл төнөндә генә пиротехника ҡулланып йөҙҙәрсә кеше зыян күргән. Уларҙың етмеш проценты балалар. Һөҙөмтәлә күреү һәм ишетеү һәләттәре насарайған, тәндәре бешкән».


Яңы йыл кәңәштәренә ҡолаҡ һал » "Урал" гәзите\nЯңы йыл байрамын һәр ҡайһыбыҙ ярата. Бѳтә кеше Яңы йылдан ыңғай үҙгәрештәр, ҡыуаныс-шатлыҡтар кѳтә. Беҙ, ғәҙәттә, был байрамды мул итеп әҙерләнгән ғаилә табыны янында туғандар менән ҡаршы алабыҙ. Икенсе, ѳсѳнсѳ кѳнгә лә байрамды дауам итеп, ҡунаҡҡа йѳрѳшәбеҙ. Әммә кѳндәлек һый-хѳрмәт, иҫерткес эсемлектәр, кеше һаулығына кире йоғонто яһай. Беренсенән, күп кеше ныҡ арыта, икенсенән, калорийлы ризыҡтарҙан ашҡаҙан эшмәкәрлеге боҙола, ѳсѳнсѳнән, спиртлы эсемлектәр организмды ағыулай. Шуға күрә сәләмәтлеккә артыҡ зыян килтермәҫ ѳсѳн профилактика сараһын алдан күреү яҡшы булыр. Һеҙгә бер-нисә Яңы йыл кәңәше тәҡдим итәбеҙ.\nИң мѳһиме шуны иҫегеҙҙә тотоғоҙ, был һеҙҙең ғүмерегеҙҙә һуңғы табын түгел, шуға күрә артыҡ ҡомһоҙланып ашап-эсеүҙән тыйылығыҙ. Ғѳмүмән, байрам алдынан уҡ аш һеңдереү системаһын әҙерләй башларға кәрәк. Мәҫәлән, ашар алдынан 2 сәғәт элек һары мәтрүшкә (зверобой), ромашка, шиңмәҫгѳл (бессмертник), меңъяпраҡ (тысячелистник) тѳнәтмәләрен эсегеҙ. Яңы йыл байрамы алдынан диетаға ултырмағыҙ, сѳнки үт ҡыуыҡсаһы ҡапыл ғына әүҙем эшләп китә алмай. Шунлыҡтан ашҡаҙан эшмәкәрлеге туҡтауы ихтимал. 31 декабрь кѳнѳ буйы ас йѳрѳмәгеҙ. Ә йәшелсә салаты кеүек еңел ризыҡтар ҡапҡылап алығыҙ. Ѳҫтәлгә ултырырҙан ике сәғәт алда активлаштырылған күмер һәм аш һеңдереүгә булышлыҡ итеүсе дарыу (мезим, фестал) ашағыҙ. Байрам мәлендә ѳҫтәлдәге бѳтә ризыҡты ла тәмләп ҡарағығыҙ килер, шуға күрә һәр береһенән әҙләп кенә ауыҙ итегеҙ. Бындай ҡылығығыҙ менән хужабикәнең бешеренеү оҫталығын һанлаһағыҙ, икенсенән, үҙегеҙҙе этикет яғынан тәрбиәле итеп күрһәтерһегеҙ. Ѳҫтәл артында “тамыр йәймәгеҙ”.\nБайрам ваҡытында бейеп-йырларға, уйындарҙа ҡатнашырға тырышығыҙ. Әлбиттә, уйындар ваҡытында тѳрлѳ хәлдәр булыуы ихтимал. Бенгаль утынан, шартлатҡыстарҙан тәнгә йәрәхәт алыусылар ҙа була. Был осраҡта тәүге ярҙам күрһәтеү кәрәк. Тәндең бешкән урынына май һѳртѳү ярҙам итмәй, ә шунда уҡ ҡар йәки боҙ һалырға тырышығыҙ, ул ауыртыуҙы баҫыр һәм янған ер боҙолоп китмәҫкә булышлыҡ итер.\nЭйе, Яңы йылды ҡаршылағанда шампан-шараптар күп була. Уларҙы асҡанда ла бик һаҡ булырға кәрәк. Шампанды асҡан мәлдә бѳкѳһѳ осоп китеп кеше сәләмәтлегенә зыян килтермәһен ѳсѳн уның башын таҫтамал менән урап һаҡ ҡына асығыҙ. Яңы йылды ҡаршылағас, шыршы янына сығырға, йә тышта тау шыуырға ғәҙәтләнгәнбеҙ. Араҡы, шарап эскәндән һуң, тышҡа сыҡҡанда кейенеп сығығыҙ, сѳнки һыуыҡты һиҙмәй, ѳшѳп, һыуыҡ тейҙереүегеҙ мѳмкин.\nӘгәр ҙә беҙҙең кәңәштәрҙе тотмаһағыҙ, 2014 йылдың иртәһе һеҙгә күңел болғаныу, ҡоҫтороу һымаҡ сюрприздар килтереүе ихтимал. Тимәк һеҙ салат, йәки алкогеллолдән ағыуланғанһығыҙ. Был осраҡта тиҙ генә ҡайнаған 2-3 литр һыуҙы эре йотомдар менән эсергә лә, тамаҡ тѳбѳнә ике бармаҡты тығып, кѳсләп ҡоҫорға. Ағыуланғанда организм шыйыҡсаға ҡытлыҡ кисерә. Шуға күрә күберәк һыу һәм бер сәй ҡалағы хлорофилды бер стакан һыуға иҙеп эсегеҙ.\nӘгәр ҙә хәлегеҙ бик насар булһа, хлорофилдың дозаһын 2-3 аш ҡалағына тиклем арттырырға була. Әйткәндәй, ул бахмурҙан да бик яҡшы ярҙам итә. Байрамдың икенсе кѳнѳнә уң яҡ ҡабырғағыҙ сәнсә икән, был табындың эҙемтәһе, йәғни киҫкен дискинезияның булыуы мѳмкин. Нимә һуң ул? Әгәр ҙә организмды алкоголле эсемлек һәм майлы ризыҡ менән саманан тыш “тултырһаң”, үт юлдарының эшмәкәрлеге боҙола (нарушается двигательная способность желчных путей). Был мәлдә кешенең күңеле болғана, ҡабырға аҫты ауырта, ҡапыл ғына арый, аппетиты юғала. Ауыртыуҙы баҫыу ѳсѳн но-шпа ҡабул итергә, ә инде ярты сәғәттән үт ҡыуҙырыусы дарыу йәки гѳлйемеш, бѳтнѳк сәйе эсергә.\nЯңы йыл байрамдарынан һуң, ашҡаҙанығыҙға ѳс кѳн “ял” ойоштороп алығыҙ. Был кѳндәрҙә әсе, майлы ризыҡтарҙан, алкоголле эсемлектәрҙән һәм кофенан баш тартығыҙ. Йәшелсә, емеш, эремсек кеүек еңел аҙыҡтар менән туҡланығыҙ.\nЯңы йыл байрамынан һуң нисек итеп формаға ҡайтырға?\nБайрамды артыҡ оҙаҡҡа һуҙмау хәйерле булыр. 1 ғинуар йоҡо туйҙырып торғас, еңелсә һурпа эсеп алығыҙ. Ѳҫ-башығыҙҙы, тѳҫ-ҡиәфәтегеҙҙе рәткә килтергәс, туған-тыумасаларығыҙҙы, таныш-белештәрегеҙҙе Яңы йыл менән ҡотлағыҙ, бүләктәрегеҙҙе бирегеҙ. Унан балаларығыҙ менән саф һауала саңғы шыуып, сәләмәт ял итеү ҡамасауламаҫ. Кискә мунса яғып тѳшѳгѳҙ. Ә инде 2 ғинуарҙан ғәҙәттәге тормош ритмына ҡайтып, каникулды нисек итеп файҙалы үткәреү сараһын күрегеҙ. Файҙалы эш менән әүҙем ял итеүҙе бергә алып барырға тырышығыҙ.\nЭсемлектәрҙе бер-береһе менән бутарға ярамай\nНисек кенә сәйер һымаҡ тойолһа ла иҫерткес эсемлектәрҙе бер-береһе менән бутарға ярамай. Күптәрҙең алкоголле эсемлектәрҙе эскәндә түбән градуслыһынан башларға, тип әйткәндәрен ишеткәне барҙыр. Әммә был һүҙҙәр ни бары имеш-мимеш кенә. Тѳрлѳ эсемлектәрҙе бутап эскәндә кире эффект уның градусы арҡаһында түгел, ә составындағы матдәләр йоғонтоһонан була. Эсемлектәрҙең етештереү технологиялары тѳрлѳ һәм фәҡәт улар кеше организмында реакцияға инеп, кире тәьҫир итә. Мәҫәлән, бер ҡасан да араҡы менән шампанды, араҡы менән һыраны, конъяк менән вискиҙы бутарға ярамай.\nШулай уҡ, спиртлы эсемлектәр менән һуттарҙы һәм газлы эсемлектәрҙе ҡушмағыҙ кәрәкмәй, сѳнки һуттағы матдәләр алкоголдең организмға һеңеүен тотҡарлай, йәғни һеҙ артығын эскәнегеҙҙе һуң аңлайһығыҙ һәм айығыу процесы ла оҙаҡҡа һуҙыла. Ә инде алкоголь менән газлы эсемлекте эсеү ашҡаҙан язваһына килтерә. Ни тиһәң дә, иң яҡшы сара – алкоголле эсемлектәрҙән баш тартыу.\nНисек итеп бахмурҙан ҡотолорға?\n* Ағыуланған ваҡытта күберәк һыу эсергә кәрәк. Шәкәрле сәй ҙә бик файҙалы булыр, сѳнки был мәлдә организм глюкозаға ҡытлыҡ кисерә.\n* Бахмур ваҡытында киң ҡулланылған ҡыяр тоҙламаһын, киреһенсә, эсергә ярамай, сѳнки тоҙ организмдан шыйыҡсаны сығарырға булышлыҡ итәсәк.\n* Әгәр башығыҙ сатнап бара икән, һалҡын компресс һалығыҙ.\n* Алкоголдән ағыуланған саҡта тамаҡҡа аш бармай. Әммә бѳтѳнләй хәл бѳтѳп китмәһен ѳсѳн әҙләп йәшелсә салаты һәм емеш-еләк ашағыҙ.\n* Ҡатыҡ эсеү бик файҙалы, ул ашҡаҙан-эсәк юлдарының эшмәкәрлеген яйға һала.\n* Активлаштырылған күмер ашарға мѳмкин. Ул эсәктәге ағыулы матдәләрҙән тиҙерәк ҡотолорға ярҙам итәсәк.\nБеҙҙең кәңәш: кәйефем һәр саҡ яҡшы, һаулығым ныҡ булһын тиһәгеҙ бѳтѳнләй эсмәгеҙ.


Хәрби - патриотик клубтар: ҡыҙыу нөктәләрҙә булғандарҙы мораль яҡлау һәм йәштәрҙе тәрбиәләү\nСССР тарҡалыу менән халыҡтар берлеге юҡҡа сыҡты, илебеҙ территорияһында унар йыллап быҫҡып ятҡан милли конфликттар ү ҙен һиҙҙерә башланы. Ҡан ҡойошҡа йәлеп ителеүселәр ҙә артҡан дан арта бара. Һуғыш тураһында ата - олаталарынан ишетеп кен ә белеүсе йәш малайҙарҙы дәүләт ошо һуғыштың тамағына илтеп тыҡты. Егеттәрҙең бик күптәре кемгә ҡаршы көрәшеүен дә аңлап\n, мөхәббәтен дә табып өлгөрмәйсә һәләк булды, ҡайһылары им гәнеп ҡайтты. Ә күңел яраларына килгәндә инде, улар бер ваҡы тта ла бөтәшмәҫтәй. Һуғышырға өйрәнгән егеттәрҙең ҡайһы берҙ әре "гражданка" тыныслығында үҙен таба алмай, кире һуғыш хәр әкәттәре барған ергә китте, йә иһә эсеү йә наркотиктар ҡолон а әйләнде, енәйәтселек юлына баҫты. Уларҙы аңларға була, дәү ләт һуғышҡа ебәрҙе лә онотто, егеттәрҙең артабанғы яҙмышы ун ы борсомай.\nҺөҙөмтәлә иғлан ителмәгән һуғыш һалдаттарының исемдәре кр иминаль тарихтарҙа йыш күренә башланы. Был иһә төрлө төбәктә рҙә һуғыштан ҡайтыусы егеттәргә тыныс тормошта үҙ урынын таб ырға ярҙам итеүсе хәрби - патриотик клубтар барлыҡҡа килтерҙ е. Башлыса уларҙы шул уҡ һуғыштан ҡайтҡан хәрбиҙәр етәкләй. Афғанстан һәм Чечнянан ҡайтҡандарҙың да шундай уҡ ойошмалары\nбар. Уларҙы моряктар, сик һаҡсылары, десант ғәскәрҙәрендә х еҙмәт итеүселәр төҙөгән. Уларҙы хәрби дуҫлыҡ берләштерә. Бын дай клубтарҙың ҡайһы берҙәре ассоциациялар, союздар төҙөй.\nБашҡортостанда 2001 йылдың апрелендә ВДВ ветерандары ассо циацияһы төҙөлгәйне, ул Өфөнөң барлыҡ хәрби - патриотик клуб тары менән бергә эшләй, Ишембай, Баймаҡ, Сибай, Межгорье ҡал аларында, Мишкә һәм Краснокама райондарында үҙ вәкиллектәрен\nбулдырған. Ассоциация рәйесе Марат Әҙеһәмовтың һүҙҙәренә ҡа рағанда, клубтарҙа йәштәр менән ҙур эш алып барыла. Армиянан\nҡайтыусыларға тыныс тормошҡа өйрәнергә, уҡырға инергә һ. б.


2 апрель – Балалар китабы көнө. Нәҡ ошо көндә күренекле әкиәтсе Ганс Христиан Андерсен тыуған. Әҙиптең исемен мәңгеләштереү һәм балаларҙа китапҡа ҡарата һөйөү тәрбиәләү маҡсатынан булдырылған байрам бөтә донъяла уҙғарыла. Ул 1967 йылдың 2 апреленән билдәләнә.\nБала-саҡ әкиәттәре һәр беребеҙҙең хәтеренә уйылып ҡалғандыр, моғайын. Ғүмер буйы уҡыған китаптарҙың күбеһе онотола барһа ла, бәләкәй саҡта уҡығандары үҙҙәренең геройҙары, төрлө төҫлө һүрәттәре менән олоғайғас та күҙ алдынан китмәй. Бөгөн компьютер, төрлө электрон уйынсыҡтар, заманса мәғлүмәт сығанаҡтары өҫтөнлөк иткән заманда йәшәйбеҙ. Кеше хәҙер китап уҡымай, тип уфтанырға яратабыҙ. Әммә был ысынбарлыҡта дөрөҫ түгел. Матур-матур, төҫлө китаптар күреү менән һәр сабыйҙың күҙендә осҡон ҡабына, нур уйнай, күңеле талпына. Ғөмүмән, балалар китабына һәр ваҡытта ла, һәр заманда ла ихтыяж ҙур булды. Китап сығарыр өсөн мөмкинлектәр ҙә башҡа хәҙер. Ниндәй генә форматта, ниндәй генә тышлыҡта, ниндәй генә материалдан баҫылмай улар?! Күренекле рус яҙыусыһы М. Горький балалар әҙәбиәтен ҙур бер «суверен держава» тип атаған.\n«Китап» нәшриәтендә лә һәр бала зауығына ярарлыҡ бай йөкмәткеле, сағыу тышлы, төрлө иллюстрациялы китаптар баҫыла. Шиғри йыйынтыҡ булһынмы ул, әкиәт булһынмы йәки хикәйә – барыһы ла бер уй-ниәт – бәләкәстәрҙең күңелен үҫтереүгә, туған телгә, тыуған илгә һөйөү уятыу, дуҫлыҡҡа, татыулыҡҡа өйрәтеү, китапҡа һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү кеүек оло маҡсаттар менән баҫыла.\nЗәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте Халыҡ-ара балалар китабы көнө уңайынан республиканың барлыҡ китап нәшер итеүселәрен һәм йәш китап уҡыусыларын ихлас ҡотлай һәм изге теләктәрен еткерә!!!\nКитап һәр баланың дуҫына, тәрбиәсеһенә һәм тәрән аҡыллы уҡытыусыһына әйләнһен, рухи ихтыяжын ҡәнәғәтләндерһен, ҙур хәрефтәр менән Кеше итһен!


Бөгөн Өфөлә урындағы башланғыстарға ярҙам программаһы буйынса иң уңышлы проекттар һайлап алынды\nПрограмма Башҡортостанда 2014 йылдан бирле уңышлы эшләп килә. 2017 йылда республика бюджетынан финанс ярҙам алыу буйынса барлығы 600 проект дәғүәләште.\nУларҙың күбеһе социаль йүнәлешле, юл ремонтлау, һыу селтәрен һуҙыу, спорт, мәҙәниәт объекттарын төҙөкләндереүгә ҡағыла. Программала ҡатнашыусыларға төп талап урындағы халыҡтың әүҙемлек күрһәтеүе, бизнес һәм муниципаль берәмектең өлөш индереүе. Был ҡағиҙә ҡарар ҡабул итеү өсөн генә түгел, проекттарҙы финанслауға ла ҡағыла.


Нефтекамск. Официальный сайт администрации городского округа - Башҡортостанда 17,5 мең самаһы 11 класс уҡыусыһы мәктәп менән хушлаша - Яңылыҡтар - Новости\nБашҡортостанда 17,5 мең самаһы 11 класс уҡыусыһы мәктәп менән хушлаша\n25 майҙа Башҡортостанда 17,5 мең самаһы 11 класс уҡыусыһы мәктәп менән хушлаша. Дөйөм белеү биреү йорттарында тантаналы саралар уҙғарыла, уҡытыусыларҙың юл теләктәре, уҡыусыларҙың рәхмәт һүҙҙәре яңғырай һәм, әлбиттә, һуңғы ҡыңғырау сыңлай.\nҠыҙҙар күлдәк, аҡ алъяпҡыс кейгән һәм сәстәрен аҡ таҫма менән йыйған, малайҙар матур итеп кейенгән. Һәр ҡайһыһын ҡыҙыл төҫтәге сығарылыш таҫмаһы һәм күкрәгендә бәләкәй ҡыңғырау биҙәй.\nБашҡортостан Мәғариф министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, был көндө уҡыусыларҙың хәүефһеҙлегенә, сығарылыш уҡыусылары ҡатнашлығында мәҙәни-күңел асыу саралары уҙғарылған урындарҙа йәмәғәт тәртибен һаҡлауға айырыуса иғтибар бүленә.\nКиләһе аҙнала 11 клас уҡыусыларының етди имтихандар осоро башлана. Берҙәм дәүләт имтиханының төп этабы 29 майҙан 1 июлгәсә үтә. Ул дүшәмбе, 29 майҙа, география һәм информатика буйынса тестар менән башланып китә.\nБыйыл сығарылыш кисәләре һәм урта дөйөм белем тураһында таныҡлыҡтар тапшырыу тантанаһы 27 июндә үтә.\n/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.


Магнийҙың һаулыҡ өсөн зыяны нимәлә? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Магнийҙың һаулыҡ өсөн зыяны нимәлә?\n07.10.2018 Магнийҙың һаулыҡ өсөн зыяны нимәлә?\nКеше организмына йод һәм кальций етмәүҙән барлыҡҡа килгән ауырыуҙар хаҡында күп яҙалар. Ә мине магний ҡыҙыҡһындыра. Ысынлап та, организм магнийға ла ҡытлыҡ кисерәме һәм был нимәгә килтереүе ихтимал?\nБындай проблема бар. Магнийға ҡытлыҡ айырыуса сентябрҙән апрелгә тиклем күҙәтелә. Әйткәндәй, ул ҡатын-ҡыҙҙарҙа күберәк була. Айырыуса йәрәхәтләнгәндә, асыҡҡанда, тахикардия өйәнәге, гипертония, атеросклероз, эпилепсия, остеопороз, астма, бронхит булғанда күренә. Организм оҙаҡ ваҡыт магнийға ҡытлыҡ кисергәндә төрлө ауырыуға килтереүе бар.\nМагний макроэлементҡа инә, сөнки организмда грамлап ҡына була. Оло кешелә нормала ул 20 – 30 г булырға тейеш, ҡанда – 0,75 – 1,26 ммоль/л. Матдәләр алмашыныуы ни тиклем әүҙемерәк булһа, магний ҙа шул тиклем күберәк. Айырыуса ул бөйөрҙә, бауырҙа, йөрәктә күп була, шулай уҡ һөйәктә, нервы туҡымаларында, тарамыштарҙа ла туплана.\nМагний организмға кальцийҙы үҙләштереү өсөн кәрәк. Магний етмәгәндә, кальций ҡан тамырҙары стенкаларына ултырып, уларҙы ҡалынайта һәм шул рәүешле атеросклероз үҫешеүенә булышлыҡ итә.\nМагний дефициты менән гипертония араһында ла бәйләнеш бар. Гипертонияның айырым формаһы була: тоҙға бәйлелек, тип әйтергә мөмкин. Бындай ауырыуҙа бер тоҙло ҡыяр ашауҙан да гипертоник криз булыуы ихтимал. Ә магнийға ҡытлыҡ кисергәндә, ауырыу иртәрәк тә башлана һәм ауырыраҡ та үтә.\nОрганизмына магний етмәгән кешеләргә даими арығанлыҡ тойғоһо, йоҡоһоҙлоҡ, төндә тирләтеү, баш әйләнеү, аяҡ ҡорошоу, хәтер насарайыу, иғтибарһыҙлыҡ кеүек билдәләр хас. Балаларҙа иһә аутизм кеүек ҡурҡыныс сир башланыу хәүефе көслө.\nМагний тоҙло һыуҙа, айырыуса диңгеҙ һыуында күп. Шунлыҡтан диңгеҙҙә һыу инеүҙең файҙаһы ҙур, сөнки тире аша ул организмға еңел үтеп инә. Шулай уҡ ул хәлүәлә, ҡарбузда, миндалдә күп була.\nӘйткәндәй, организмда магний артыҡ күп булһа ла насар. Уның билдәләре – бәүел бүленеп сығыу кәмей, тын алыуҙың йышлығы һирәгәйә, хәрәкәттәрҙә ниндәйҙер яйлылыҡ барлыҡҡа килә. Әлбиттә, магнийға бай аҙыҡ-түлек ашауҙан ғына уның кимәле организмда артып китмәй. Ә бына махсус дарыуҙар эскәндә, һаҡ булырға кәрәк.


Төркиә ауазы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Төркиә ауазы\nТөркиә ауазы 17.05.2014 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nАҙан тауышы яңғырай. Төркиәнең Ыспара ҡалаһы. Бейек мәсет манараһына, моғайын, радиорупор ҡуйылғандыр. Беҙ уны бала саҡтан уҡ ишетеп үҫкәнбеҙ, ул – беҙҙең ҡаныбыҙҙа.\nТөркиә, тибеҙ, төрөк донъяһы, төрки халыҡтар берлеге… Иғтибарлап ҡараһаң, телебеҙ ҙә, йолаларыбыҙ ҙа оҡшаш. Ҡасандыр беҙ бер ҡағанатта йәшәгәнбеҙ.\nБеҙҙе нисә тапҡыр айырырға, башыбыҙҙы ике яҡҡа бороп ҡуйырға тырыштылар. ХVI–ХVII быуаттарҙан алып Рәсәй Төркиә менән һуғышты, Рәсәй эсендә йәшәгәс, беҙ ҙә уның йырын йырланыҡ. Ә ысынбарлыҡта беҙ – төркиҙәр: тел, йолалар берлеге, донъяны ҡабул итеү уртаҡлығы – быларҙың барыһы ла беҙҙе туған итә. Ҡайҙа ғына йәшәмәй ҡәрҙәштәребеҙ! Ҡырым мәғрифәтсеһе Исмаил Ғаспарлының вафатына 100 йыл тулыу айҡанлы үткәрелгән VI төрки донъяһы яҙыусылары конгресына төрлө тарафтан бик күп ҡандаш ижадсы йыйылғайны. Башҡортостандан унда яҙыусы Сабир Шәрипов, шағирә Тәнзилә Дәүләтбирҙина менән мин барҙыҡ.\nТөркиә Республикаһы йыйҙы беҙҙе ул йыйынға. Сығымдарын үҙе күтәрҙе. Төркиә әүәл-әүәлдән ҡәрҙәштәрен ҡайғырта, уларҙы бер ҡорға тупларға ынтыла. Үҙҙәрен һауалы тотҡан Европа илдәре араһында типә-тиң баҫып һөйләшә, тиң тороп һүҙ әйтә. Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Азербайжан, Төркмәнстан да шул иҫәптә. Беҙ, тулы ҡеүәтендә үҙаллы дәүләттәре булмаған халыҡтар, әлбиттә, уларға һоҡланып та, хатта көнләшеп тә ҡарайбыҙ. Үә бәрәкәт, ҡеүәт бир, Хоҙайым, уларға! Уларҙа башлыса мосолман динле халыҡ йәшәй.\n…Бына ҡайҙа килеп тапты беҙҙе аҙан тауышы! Ә I Төрки донъяһы әҙиптәре фестивале 1993 йылда Рәсәйҙә (Мәскәү – Ҡазан маршрутындағы теплоходта) үткән икән.\nСабир ШӘРИПОВ, яҙыусы:\n– Төрки донъяһы журналдарының VI конгресында Рәсәйҙән Ҡарасай-Черкес, Ҡабарҙа-Балҡар (Малҡар), Татарстан һәм Башҡортостан вәкилдәре, йәнә Азербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркмәнстан, Төркиә, Үзбәкстан, Ираҡ, Иран, Ҡырым, Ғағауз ере (Молдова) һ.б. ил, автономиялар менән бер ҡатарҙан минең башҡортса сығышым да ихлас тыңланды. Әйткәндәй, “Ағиҙел” журналы һуңғы биш йылда “Дуҫлыҡ күперҙәре” рубрикаһы буйынса утыҙҙан ашыу мәҡәлә баҫып, ике тапҡыр М. Ҡашғари исемендәге хикәйәләр конкурсы ойошторҙо, еңеүселәрҙең әҫәрҙәре ТӨРКСОЙ-ҙың төрөк телендәге “Керҙәслек кестәсе” (“Ҡәрҙәшлек кәштәһе”) журналында әленән-әле донъя күрә. Журналдың халыҡтар дуҫлығын нығытыуға, төрки әҙәбиәтен пропагандалауға тос өлөш индергәнен һәм V форумда махсус премия менән билдәләнгәнен Евразия Яҙыусылар союзы рәйесе доктор Яҡуп Омар оғлы менән ТӨРКСОЙ секретары Дюсен Касеинов та хуплап телгә алды. Беҙҙең китаптар, журналдар күргәҙмәләргә ҡуйылғайны.\nТелмәремдә 1993 йылда I Бөтә донъя төрки халыҡтары фестивален дә хәтергә төшөрҙөм. Ике аҙна буйы Мәскәү – Ҡазан араһын, ҡалаларҙа тамашалар ойоштороп, теплоходта уҙғайныҡ. (Академик Зиннур ағай Нурғәлин етәкселегендә, Әбйәлилдең “Йәшлек” бейеү ансамбле менән бергә). Круизда Төркиәнең бер төркөм сәнғәт оҫталарының, йәнә Зәки Вәлидиҙең ҡыҙы профессор Иҫәнбикә Туғандың ҡатнашыуы оло ваҡиға һымаҡ тойолғайны. Хәҙер инде Төркиә үҙе йыш ҡына төрки телле илдәрҙән Евразия ҡоласы менән ҙур, эшлекле йыйындар уҙғара. Әйтергә тура килде: бындай олуғ сараларҙа төрки телле, әммә диндәре башҡа милләт вәкилдәре лә ҡатнашырға тейеш. Миҫалға христиан диненә бигүк үҙ ирке менән күсмәгән күп кенә аҙ һанлы Себер төркиҙәрен, сыуаштарҙы килтергәс, аңланылар. Киләсәктә төрки донъяһы энциклопедияһын баҫырға, бер нисә телде иркен белгән йәш тәржемә мәктәбен булдырырға кәрәк тигән тәҡдимгә лә ҡолаҡ һалдылар, һәр хәлдә, резолюцияға шундайыраҡ фекерҙәр яҙылды.\nИҫкешәһәрҙең мәҙәни үҙәктәренә, шәреҡ баҙарына сәфәр, сәй мәжлестәрендә үҙ-ара тәржемәсеһеҙ танышыу, йыр-моң бүлешеү, иҫтәлекле бүләктәр бирешеү – һәммәһе лә күңелдәргә онотолмаҫ тәьҫорат һеңдерҙе.\nЯңы дуҫтар, яңы ерҙәр менән таныштырған өсөн ТӨРКСОЙ-ға, Төркиә властарына шөкрән.\nТәнзилә ДӘҮЛӘТБИРҘИНА, шағирә:\n– Конгреста “Төрки донъяһы әҙәбиәте: миллилектән глобализацияға тиклем”, “Глобализация һәм әҙәби журналдар нәшер итеү”, “Ғаспарлы идеалдары: төбәкселектән миллилеккә саҡлы” тигән темалар күтәрелде. Ултырышта ҡатнашҡандар төрки әҙәбиәте ҡаҙаныштарын күберәк уҡыусыға еткереү маҡсатында әҙерлекле тәржемәселәр тәрбиәләү зарурлығын әйтте.\nКонгреста Төрки телле әҙәбиәттәр союзы төҙөлдө. Уның рәйесе итеп Азербайжан яҙыусылар берлеге башлығы Анар һайланды. ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов белдереүенсә, был хаҡта әле 2012 йылдың 23 авгусында, Ҡырғыҙстандың Бишкәк ҡалаһында төрки дәүләт башлыҡтары осрашыуында уҡ ҡарар ҡабул ителгән булған.\nКонгреста шулай уҡ “ТӨРКСОЙ архивынан” тигән күргәҙмә эшләне. Унда төрлө телдәге әҙәби журналдар, фотоһүрәттәр ҡуйылғайны. “Төрки донъяһының 2013 йыл әҙибе” тигән маҡтаулы исем ҡаҙаҡ яҙыусыһы Толен Абдикҡа бирелде.\nӘлбиттә, төрки донъяһында, төрки халыҡтары үҫешендә проблемалар, хәл ителмәгән мәсьәләләр ҙә етерлек. Уларҙың иң афәтлеһе – рухһыҙлыҡ. Хәҙер, капиталистик мөнәсәбәттәр көсәйгән бер мәлдә, кеше китап уҡымай, театрға йөрөмәй. Йөрөй, уҡый, әммә элекке кеүек түгел, электроника, Интернет тормошобоҙға ныҡлап үтеп инә, ғалимдар, кешене алмаштырырға ашҡынып, роботтар уйлап таба. Был берҙән – прогресс, фәндең алға китеүе, икенсе яҡтан, кешенең ялҡауланыуы, ерҙән, тормоштан, хәрәкәттән айырылыуы. Хәрәкәттә – бәрәкәт, тибеҙ, китап уҡыған бала бысаҡҡа, суҡмарға йоғонмаҫ, нәҫелдәшен, үҙ ишен ҡыйырһытмаҫ!\nОшо тәңгәлдә ниңәлер төрөк әҙәбиәте хаҡында уйланылды. Төрөк әҙәбиәтен беҙ вузда өйрәндекме икән? Өйрәндек, тик бигерәк ялҡау булғанбыҙ, бигүк әһәмиәт биреп бөтмәгәнбеҙ. Төрөктөң бөйөк шағирҙары, талантлы яҙыусылары (төрөксә – язарлары) бар, урта быуат шиғриәте һәм ни ғәжәп: ҡала-шәһәр түрәләре (төрөксә – башҡандар) боронғо әҙәбиәтте белә, хатта шиғырҙарын яттан һөйләй. Бына Иҫкешәһәр вәләйе Гункур Әзим Тунаны алайыҡ. Конгреста башынан аҙағынаса ултырҙы. Ыспарта шәһәрендәге Сөләймән Демирел исемендәге университет ректоры, профессор Назан Ибиштоглы төрөк мәҙәниәте, әҙәбиәте хаҡында ентекләп һөйләне.\nБоронғо көнсығыш, төрки, төрөк әҙәбиәтен өйрәндек. Әлбиттә, төрөк шағиры Назым Хикмәт әҫәрҙәрен уҡыныҡ (китабы башҡортса ла баҫылғайны), пьесаһын ҡараныҡ (“Онотолған әҙәм” спектакле Башҡорт дәүләт театрында сәхнәләштерелде)… Шиғырҙарына, ҡыйыулығына һоҡлана инек. Әйткәндәй, Ыспартала Сөләймән Демирел университетында Азербайжандың халыҡ яҙыусыһы Анар алдағы конгрестарҙың береһен шағир иҫтәлегенә арнарға тәҡдим итте. Шунда оло бер бәхәс ҡупты. Бәхәскә төрөк яҙыусылары, ғалимдары ла ҡушылды. Әгәр Назым Хикмәтте коммунист тиһәң, совет әҙәбиәте вәкилдәре Сыңғыҙ Айытматов менән Александр Фадеев, Давид Кугультинов менән Рәсүл Ғамзатов, Ҡайсын Кулиев менән Мостай Кәримдәр кем булып сыға һуң? Ғөмүмән, был форумда ҡатнашҡандарҙың күбеһе совет осоронда тәрбиәләнгән, оло совет әҙәбиәтен ныҡ белгән әҙиптәр ине.\nӘлбиттә, бөгөнгө төрөк әҙәбиәтен, хатта үҙебеҙҙең күршеләш ҡәүемдәрҙекен бигүк белмәйбеҙ. Аралашмайбыҙ, ҡатышмайбыҙ. Ә беҙҙең балалар, йәш быуын ни эшләр һуң? Улар хатта китап уҡып бармай, урыҫ, донъя әҙәбиәтен һай белә. Ә башҡорт телендәге әҫәрҙәр менән танышамы икән? Прогресс үҫешкән һайын кеше ҡулын кеҫәһенә тығып йөрөй. Былай ҡайҙа барабыҙ беҙ! Кешелек цивилизацияһы үҫешә, тибеҙ, күберәк компьютерға өҫтөнлөк бирәбеҙ… Кешелекте улар ғына ҡотҡарырмы? Киләсәк битарафлығыбыҙҙы, гел еңелгә, ләззәткә атлығыуыбыҙҙы яҡлармы, ҡабул итерме? Кешелек ҡайҙа бара? Ә нимә ашайбыҙ?.. Кеше тәбиғи ризыҡ менән генә туйына алмай. Беҙҙә хәҙер бөтәһе лә яһалма: яһалма аппараттар, яһалма ҡиммәттәр, баһаламалар, роботтар; үҙебеҙҙең асылыбыҙҙан яҙабыҙ, туған халҡыбыҙҙың милли ғөрөф-ғәҙәттәренә төкөрәбеҙ. Ә бит улар быуаттар буйы һыналған, яҡшы һөҙөмтә биргән.\nИлдә балалар йорттары арта, вокзалда ҡунып йөрөгән үҫмерҙәр эт тубығынан. Наркомания ҡотора. Халҡыбыҙ, бихисап ихтилалдар күтәрһә лә, яуҙарҙа ҡырылһа ла, меңәр йылдар артыуын дауам иткән. Рәсәйҙә ауыл мәктәптәрен ябалар, шулай вағыраҡ ауылдар бөтә, милли йолалар, мәҙәниәттәр юйыла – бынан кем ота?\nяҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге


Бөтә республика менән наркотиктарға ҡаршы\nОшо көндәрҙә Башҡортостан Республикаһы буйынса Наркотикт ар әйләнешен контролдә тотоу буйынса Рәсәй Федерацияһының Фе дераль хеҙмәт идаралығында үткән киңәйтелгән ултырышында вед омствоның үткән йылда башҡарған эштәренә йомғаҡ яһалды һәм а ғымдағы йылдың тәүге яртыһына төп бурыстар билдәләнде.\n2004 йылда республиканың Наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу идаралығы тарафынан 163 килограмм наркотик, шул иҫәптә н 30 килограмдан ашыу героин тартып алынған. 778 енәйәт эше асылған, уларҙың 82 проценты - ауыр һәм айырыуса ауыр енәйәт тәр буйынса. 342 енәйәт эше судтарға йүнәлтелгән, 257 кеше х өкөм ителгән, 972 кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылға н.\nБыл енәйәтселеккә ҡаршы көрәшеүселәргә төп трассаларҙың р еспубликабыҙ аша үтеүе, улар аша "ағыуҙың" Рәсәйгә үтеп инеү е проблемаларҙы арттыра. Наркополиция бурыстарының береһе - наркотиктарҙың республика биләмәләренә үтеп инеү юлын табы у һәм уларҙы ябыу. Үткән йыл эсендә дәүләттең наркотиктарҙы контролдә тотоу хеҙмәткәрҙәре ошондай ике тиҫтәнән ашыу кана лды ябыуға иреште.\nОператив, тикшереү, оператив - техник һәм эҙләү хеҙмәттәр е, эксперт - криминалистика бүлегенең үҙ - ара тығыҙ һәм бер ҙәм эш алып барыуҙары ике енәйәтсел төркөмдөң эшмәкәрлеген асыҡлау һәм илдә беренселәрҙән булып Рәсәй Уголовный Кодексы ның 210 - сы статьяһы буйынса енәйәт эшен судҡа тапшырырға м өмкинселек бирә.\n"Мәк" оператив - профилактик операция сиктәрендә 181 енә йәт эше асылды. 500 килограмдан ашыу наркотик тартып алынған , туғыҙ "плантация" асыҡланған, составында наркотик матдә бу лған 40 тоннанан ашыу үҫемлек юҡ ителгән.\nНаркополиция күңел асыу учреждениелары наркотиктар һатыу урынына әйләнмәһен өсөн барыһын да эшләй. Был йәһәттән, "Клу б" операцияһы сиктәрендә республиканың 140 күңел асыу урында ры тикшерелгән, сарала "Город без наркотиков" йәмәғәт ойошм аһы, йәштәр сәйәсәте буйынса комитет һәм наркология диспансе ры вәкилдәре ҡатнашҡан.\nНаркотиктар әйләнешен контролдә тотоу хеҙмәте идаралағы эшмәкәрлегенең тағы бер йүнәлеше булып наркоманияны профил актикалау тора. Идаралыҡ наркотиктар ҡулланыуға ҡаршы телета пшырыуҙар һәм мәҡәләләр әҙерләүҙә әүҙем ҡатнаша. Мәғариф, һа улыҡ һаҡлау, эске эштәр органдары, киң мәғлүмәт саралары, йә мәғәт ойошмалары менән бергә ул 2004 йылда 180 - дән ашыу ко нференция, "түңәрәк өҫтәл" һәм семинарҙар, 130 төрлө профила ктика операциялары үткәргән. Белем биреү учреждениеларында был темаға 350 - гә яҡын дәрес үткәрелгән, мәғариф өлкәһенд ә эшләүселәр өсөн 17 методик ҡулланма сығарылған.\nКиләһе йылда наркотик ҡулланыуға ҡаршы көрәшеүселәр алдын да агентлыҡ селтәрен киңәйтеү бурысы тора. Бөгөн бер операти в хеҙмәткәргә уртаса бишәр агент тура килә. Быйыл иһә уларҙы ң һанын унға тиклем арттырырға планлаштырыла. Был бик мөһим, сөнки агенттар ни тиклем күберәк булһа, ойошҡан енәйәтсел т өркөмдәргә ҡаршы көрәш тә шул тиклем үк һөҙөмтәлерәк буласаҡ .\n- Йыл да республикала наркотиктар әйләнешенән был "ағыу" менән һатыу итеүселәр биш миллиард һумға яҡын табыш ала, - тип һөйләй Башҡортостан Республикаһы буйынса наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса Рәсәй Федерацияһының Федер аль хеҙмәт идаралығы начальнигы Әмир Ниғмәтйәнов. - Ағымдағы йылда наркотиктарға бәйле енәйәтселектең иҡтисади нигеҙен ҡ аҡшатыуға ҙур көс бүленәсәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә тиклем беҙ был йәһәттән әллә ни уңышҡа өлгәшә алғаныбыҙ юҡ.\n- 2005 йылдың Башҡортостанда Наркомания, алкоголизм һәм тәмәке тартыуҙы иҫкәртеү йылы тип иғлан ителеүе беҙҙең эшкә өҫтәмә этәргес булып торасаҡ, - тип билдәләне Әмир Ниғмәтйән ов.


Хәбәрҙәр: Дональд Трамп мохтажлыҡта йәшәгән американлылар кандидатымы?\nДональд Трамп мохтажлыҡта йәшәгән американлылар кандидатымы?\nҠушма Штаттар Дональд Трампты, сәйәси тәжрибәһе булмаған һәм ғауғалы белдереүҙәр менән дан алған кешене, президент итеп һайланы. Киң мәғлүмәт саралары уның элек һәм һайлау барышында ҡатын-ҡыҙҙарға һәм сит ил кешеләренә ҡағылышлы тупаҫ һүҙҙәренә ҙур иғтибар бүлде.\nМәҫәлән: “Cибәрҙәр автоматик рәүештә мине үҙенә йәлеп итә. Мин уларҙы үбә башлайым. Был магнит һымаҡ. Һин йондоҙ булғас, һиңә ҡаршылыҡ юҡ - теләһә нимә эшләргә мөмкин.”\n“Хәлдәр асыҡланғанға ҡәҙәр, Дональд Трамп мосолмандарға АҠШ-ҡа юлды бөтөнләй ябырға тәҡдим итә.”\n“Мексиканлылар беҙҙең эш урындарын, беҙҙең сәнәғәтте, аҡсаны ала. Улар беҙҙең бөтә нәмәне ала.”\nАмериканлыларҙы был һүҙҙәр ҙә, Трамптың сәйәси тәжрибәһе булмауы, бизнесмен һәм телетапшырыуҙар алып барыусы булараҡ ҡына билдәлелеге лә тайшандырманы. Ғәжәбе шул: миллиардер һәм телейондоҙ халыҡ трибунына, корруацияға батҡан түрәләрҙе һәм яңы либераль капитализмды тәнҡитләүсегә әүерелде. Типтереп йәшәүсе Дональд Трамп традицион республиканлылар электоратын ғына түгел, йәшәп килгән хәлдәргә ризаһыҙлыҡ белдергән халыҡтың киң ҡатламын да нисек үҙ яғына ауҙара алды икән?\n“Илебеҙҙең иҫәпкә лә алынмаған, онотолған халҡы онотолмаясаҡ!”\nТрамп һуңғы йылдарҙа, шул иҫәптән Обама 8 йыл президент булған осорҙа, йәшәү кимәле йылдан-йыл түбәнәйә барған һайлаусыларҙың күп һанлы тауыштарын йыя алды.\nИҫкә төшөрөп үтәбеҙ: типик өлкән американлының матди хәле Испания, Кипр кеүек Евроберләшмәнең бик үк бай булмаған илдәрендә йәшәүселәрҙең хәленән ҡайтышыраҡ. Һуңғы 30-35 йыл арауығында АҠШ-та матди тигеҙһеҙлек артты ғына.\nСифатлыраҡ аҙыҡ-түлек, йәшәү рәүеше, медицина ярҙамына эйә булған әлеге шул 1% вәкилдәре ярлы американлыларҙан уртаса алғанда 15 йылға оҙағыраҡ йәшәй. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, американлыларҙың 14,5 проценты осто-осҡа саҡ ялғап йәшәй. Америка балаларының 32,2 проценты ошо ярлы ғаиләләрҙә үҫә.\n92 миллион американлы - АҠШ-тағы 16 йәштән өлкән американлыларҙың 37 проценты - статистик эш көсөнә бөтөнләй инмәй, уларҙың эше юҡ, мәшғүллек үҙәктәрендә лә улар теркәлмәгән.\nДональд Трамп: “Кешеләр көрсөккә килеп терәлә: улар эш эҙләмәй, уларҙы эшһеҙҙәр исемлегенән һыҙып ташлайҙар - был мәғлүмәттәр ҙур һәләкәт хаҡында һөйләй. Һуңғы 40 йыл эсендә эшсе көстәр өлөшө иң түбән кимәлгә төштө. Сәйәсәт түрәләре беҙҙең заводтарҙы емерҙе, беҙҙең эш урындары Мексикаға, Ҡытайға, донъяның башҡа илдәренә китә. Беҙ һеҙгә илебеҙҙе кире ҡайтарасаҡбыҙ һәм йәнә бөйөк Америка барлыҡҡа киләсәк.”


Юбилейҙар | Йәншишмә\nВсе записи в категории 'Юбилейҙар'\nНаписал в 28 декабря 2018, 11:15\nШағир, журналист, йәмәғәт эшмәкәре Нияз СӘЛИМОВҡа – 60 йәш\nНаписал в 28 сентября 2018, 13:56\nҒалим, яҙыусы һәм журналист, дәүләт эшмәкәре Нияз Сәлимов 1958 йылдың 27 сентябрендә Ғафури районы Яугилде ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлаған. «Йәшлек», «Башҡортостан» гәзиттәрендә, Ғафури районының «Йондоҙ», «Табын» баҫмаларында баш мөхәррир булып эшләй.Әлеге көндә ул – Башҡортостан Республикаһы Милли архивының директор урынбаҫары. Балалар өсөн яҙған китаптары: «Ҡурсаҡ булғы килмәне» (1992), «Атайым йомаҡтары» …\nContinue reading ‘Шағир, журналист, йәмәғәт эшмәкәре Нияз СӘЛИМОВҡа – 60 йәш’ »\nМиңлегөл Хисамованың шиғырҙары\nНаписал в 21 сентября 2018, 11:38\nТанылған шағирә Миңлегөл ХИСАМОВАға – 70 йәш Бәүелсәк эйә йәнлектәр Бәүелсәктә әйләнәләр Айыу, ҡуян, эте лә, Ирханға урын ҡалмаған, Эргәһендә һикерә.\nМоңлогөл, тиҙәр уны\nНаписал в 21 сентября 2018, 11:16\nЫсынлап та, шулай тиҙәр уның хаҡында. Шиғриәте моңло, хисле, уйлы булған өсөн. Көйөргәҙе районының Ялсыҡай ауылында тыуған ҡыҙ әсәһе Миңһылыу Шәрифйән ҡыҙының моңло халыҡ йырҙарын тыңлап, атаһы Сәлимйән Ноғман улының һуғыштан яраланып ҡайтып, госпиталдә яҙған шиғырҙарын уҡып күңелендә йыр-моңға һөйөү уяна һәм үҙе лә тәүге шиғырҙарын ижад итә.\nШиғриәт – минең булмышымда\nНаписал в 14 сентября 2018, 10:39\nҠасан шиғыр яҙа башланығыҙ? Ул нисек тыуа? Нимә ул илһам? Ижадҡа ҡағылышлы ошондайыраҡ һорауҙар менән осрашыуҙар ваҡытында ла, хат аша ла уҡыусылар йыш мөрәжәғәт итә. Бөтә кеше лә шағир була аламы? Һәләт беренселме, әллә тырышлыҡмы? Бындай һорауҙар бигерәк тә үҙҙәре лә ҡәләм тибрәтеп ҡараған әҙәбиәт һөйөүселәрҙе ҡыҙыҡһындыра.\nНаписал в 14 сентября 2018, 10:37\nНаписал в 8 июня 2018, 13:48\n10 июнь – Шағирә Тамара ИСКӘНДӘРИӘгә – 60 йәш Тамара Искәндәриә (Тамара Ишбулды ҡыҙы Юлдашева) Ишембай районының Ҡыяуыҡ ауылында 1958 йылда тыуған. Үҙҙәрендә башланғыс белем алғандан һуң Йәнырыҫ мәктәбендә уҡый. Мәктәп йылдарында уҡ әҙәби ижадҡа ылыға. Шиғыр һәм хикәйәләре «Башҡортостан пионеры» (хәҙерге «Йәншишмә») гәзитендә донъя күрә, хатта республика әҙәби конкурсында юғары баһалана. Ҡыҙ Бөтә Союз …\nContinue reading ‘Утлы ҡулса’ »\n«Мин тауҙарҙа тыуҙым, тауҙарҙа…»\nНаписал в 30 марта 2018, 11:19\nШағирә Таңһылыу Ҡарамышеваға – 70 йәш Ауылыбыҙ мәҙәниәт йортонда республиканың күренекле шағирәһе, публицист, тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты Таңһылыу Ҡарамышеваның «Мин тауҙарҙа тыуҙым, тауҙарҙа» исемле юбилей кисәһе үтте.\n80 йыллыҡҡа – 80 изге эш!\nНаписал в 13 марта 2018, 11:21\nБаш ҡаланың Совет районы быйыл үҙенең 80 йыллығын билдәләй. Ошо уңайҙан ойошторолған акция сиктәрендә райондың балалар баҡсалары коллективы бик матур, изге эштәр башлап ебәрҙе. Улар ҡарауһыҙ, ата-әсә йылыһынан мәхрүм ҡалғандар янына барып, бәләкәй генә байрамдар ойоштора. Мәҫәлән, 84-се балалар баҡсаһыныҡылар хужаһыҙ ҡалған эттәр приютына күстәнәстәр алып барып, маъмайҙарҙы һыйлаһа, 205-се балалар баҡсаһы бүләктәр, күстәнәстәр алып …\nContinue reading ‘80 йыллыҡҡа – 80 изге эш!’ »\n«Йәшәйек йылмайып-көлөп кенә!»\nНаписал в 8 февраля 2018, 21:42\nКөлкө оҫтаһы Юнир САЛАУАТОВ ошо көндәрҙә үҙенең 70 йәшен билдәләне. Матур юбилейы уңайынан уға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.


Бөгөн беҙ тоғро дуҫыбыҙ, ауылдашыбыҙ һәм ғәжәйеп кеше – Оло Ыҡтамаҡ ауылында йәшәүсе Рифат Йәмил улы Ғибәҙуллинды ҡотларға теләйбеҙ.\nибәҙуллинды ҡотларға теләйбеҙ.\nРифат Йәмил улы Оло Аҡа ауылында туғыҙ бала тәрбиәләнгән ҙур ғаиләлә тыуған. Уның атаһы тракторсы, әсәһе тәрбиәсе булған. Ғаиләлә Рифат хәстәрлекле ағай, эшсән ул була.\nХеҙмәт юлын комбайнсы ярҙамсыһы булып башлай. Шунан Федоровка мәҙәниәт бүлегендә киномеханик булып эшләп, бер үк ваҡытта механизация училищеһын тамамлай. Водитель, РСУ сауҙа министрлығында электрик, артабан бригадир булып хеҙмәт итә.\n1968 йылда Ташкент дәүләт университетына уҡырға инә һәм, уны тамамлап, “тарихсы, тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы” һөнәрен ала.\nШунан ул Мәсетле районына ҡайта. Бында уны Мәсетле коммуналь предприятиелар директоры итеп ҡуялар, күп тә үтмәй Мәсетле май заводы директоры итеп күсерәләр. 1987 йылдан кирбес заводы директоры урынбаҫары, унан инде директор ҙа булып эшләй. Һуңыраҡ “Исток” фирмаһының баш механигы һәм директоры, Мәсетле төҙөлөш материалдары комбинаты директоры, алты йыл “Сосновый бор” шифаханаһында товаровед булып хеҙмәт итә. Ул 53 йыл дөйөм эш стажына эйә.\n2005 йылдан Рифат Йәмил улы – хаҡлы ялда.\nБыл иҫ киткес тыныс, баҫалҡы кеше үҙенең ҡул аҫтындағыларын да, тирә-йүнендәге ауылдаштарын да ихтирам итеп, ғүмере буйына профессиональ үҫеште. Эшһөйәрлеге һәм һәр хәлдән сыға белеүе – бына уның ыңғай сифаты. Ҡайҙа ғына эшләмәһен, уның һәр ваҡыт үрләүе осраҡлы түгел. Уға гел иң ауыр, ташландыҡ, артта ҡалыусы участкалар, ойошмалар эләкте, ә ул уларҙы күтәрҙе, коллектив эшен яйға һалды һәм алға барҙы.\nРифат Йәмил улының тотош ғүмере – башҡалар өсөн өлгө. Тик эшһөйәрлек, кешелеклелек, намыҫлылыҡ һәм кешеләр ихтирамы ғына юғары маҡсатҡа ирешергә ярҙам итә. Ә уның тормош маҡсаты эш кенә түгел, ә ғаилә лә.\nҠатыны Венера Йыһангир ҡыҙы менән улар биш бала тәрбиәләп үҫтерҙе һәм бөтә балаларына ла юғары белем алырға ярҙам итте. Бөгөн уларҙың 10 ейәне бар. Оло Ыҡтамаҡ ауылында өй һалған, хужалыҡ алып бара, бал ҡорто үрсетә. Уны күршеләре, яҡындары һәм ауылдаштары ихтирам итә, ул һәр ваҡыт ярҙамға килергә әҙер һәм бер ҡасан да бәләлә ташлап ҡуймай торған яҡшы дуҫ.\nОҙаҡ йылдар хеҙмәт иткәне өсөн бер нисә тапҡыр премиялар, почет грамоталары менән наградланған һәм һөҙөмтә булараҡ, “Хеҙмәт ветераны” исеме бирелгән, шул уңайҙан беҙ уны ҡотлайбыҙ.\nБөгөн уның юбилейы! Рифат Йәмил улын ысын күңелдән юбилейы менән ҡотлайбыҙ. Ныҡлы һаулыҡ, шәп кәйеф, оҙон ғүмер, уңыштар һәм барлыҡ тормош рәхәтлектәре теләйбеҙ!\nЯр Саллы ҡалаһынан


Сибайҙа сүп-сар эшкәртеү заводы төҙөләсәк\n29 Ғинуар 2020, 18:00\nДәүләт Думаһы депутаты, “Экология” милли проектын тормошҡа ашырыусы төркөмдөң етәксеһе Зариф Байғусҡаров белдереүенсә, яңы завод республикала ҡалдыҡһыҙ технологиялар менән эшләүсе тәүге предприятие буласаҡ.\nМинистрлыҡ, ведомство вәкилдәре һәм төрлө кимәлдәге депутаттар ҡатнашлығында үткән “Экология” милли проектын тормошҡа ашырыу буйынса кәңәшмәлә һүҙ сүплектәрҙе бөтөрөү, сүп-сарҙы эшкәртеүсе комплекстар тураһында барҙы. Шулай уҡ башҡа төбәктәрҙең тәжрибәһе лә ҡаралды.\n- Үткән йылдың ноябрендә беҙ эшсе төркөм менән Түбәнге Новгород ҡалаһында булдыҡ һәм унда сүп-сарҙы айырым һәм эшкәртеү буйынса ике заводтың эшмәкәрлеге менән таныштыҡ. Предприятиелар сит ил ҡоролмалары менән йыһазландырылған, тәүлек әйләнәһенә эшләй. Автоматлаштырылған эш барышын ике кеше генә күҙәтеү аҫтында тота, - тип таныштырҙы Зариф Байғусҡаров.\nКәңәшмә барышында Дәүләт Думаһы депутаты урмандарҙы рөхсәтһеҙ ҡырҡыу һәм уларҙы тергеҙеү мәсьәләһен дә күтәрҙе.\n“Былтыр мин үҙем шәхсән ағас ултыртыуҙа ҡатнаштым, әммә беҙ ултыртҡан үҫентеләрҙең барыһы ла артабан нығынып, үҫеп китә тип әйтеп булмай. Уларҙы аҙаҡ бер кем дә тәрбиәләмәй, ултыртылған ағастарҙың 25 процентҡа яҡыны үҫһә лә эшебеҙҙең һөҙөмтәһе күренер ине”, - тине Зариф Закир улы.\nФото: "Баймакский вестник" гәзитенән.


Нигер (йылға) — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nНигер (йылға) — версиялар араһындағы айырма\nНигер (йылға) (үҙгәртергә)\n18:42, 27 декабрь 2014 версияһы\n1663 байт өҫтәлгән , 6 лет назад\n15:40, 27 декабрь 2014 версияһы (төҙәтеү)\n18:42, 27 декабрь 2014 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nАтаманың нисек килеп сыҡҡаны теүәл билдәле түгел. Тикшеренеүселәр араһында ла ошо юҫыта бәхәстәр бара.«[[Негр]]» һүҙе генә билдәле. Бәлки термин европалылар тарафынан килеп сыҡҡандыр тигән фараздар бар. Сөнки уға тамырҙаш милләт исеме бар. Улар тарихи тамырҙаш исемдәр иҫәпләнә.\nФараздарҙан иң популяры [[Туареги|туарегского]] ''nehier-ren'' — ағын йылға, йылға. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса тамырын «егерев н’егерев» һүҙҙәренә лә бәйләйҙәр Ул да тамашек телендә оло йылға тигән мәғәнәлә. Яр буйында йәшәгән башҡа халыҡтар ҙа Нигер тип атап йөрөткән.\n[[Латинский язык|латин]] һүҙе "niger"ҙән алынған тигән гипотезалар ҙа бар. Ул ҡара тигән мәғәнә бирә.\nЯр буйында йәшәгән ерле халыҡ йылғаны төрлөсә атай: Джолиба (на языке [[Мандинка (язык)|мандинго]] — «большая река»), Мэйо, Эгхирреу, Изо, Кворра (Куарра, Ковара), Баки-н-руу и т. д., но при этом абсолютное большинство этих названий в переводе означают «река».<ref name="web1" />\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/451803 ҡабул ителгән


30 Август , 13:00\nЙәй айҙарында уҙғарылған ауыл байрамдарын һәр кем һағынып көтөп ала. Бер тупраҡта аунап үҫкән, бер һуҡмаҡтан атлап киткән ауыл балалары, ваҡыт еткәс таралыша, тыуған ауылына ҡунаҡ булып ҡына ҡайта. Эсәр һыу, ейәр ризыҡ ситтә булғанға, осрашып күрешеүҙәр һирәк була шул. Йолаға әйләнеп киткән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар” байрамы үҙенә йыя, үткәндәрҙе йылы хистәр менән иҫкә алырға мөмкинлек бирә. Уҙған шәмбелә был сара Рассвет ауылында ла гөрләп уҙҙы.\nЙәй айҙарында уҙғарылған ауыл байрамдарын һәр кем һағынып көтөп ала.\nБер тупраҡта аунап үҫкән, бер һуҡмаҡтан атлап киткән ауыл балалары, ваҡыт еткәс таралыша, тыуған ауылына ҡунаҡ булып ҡына ҡайта. Эсәр һыу, ейәр ризыҡ ситтә булғанға, осрашып күрешеүҙәр һирәк була шул. Йолаға әйләнеп киткән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар” байрамы үҙенә йыя, үткәндәрҙе йылы хистәр менән иҫкә алырға мөмкинлек бирә.\nУҙған шәмбелә был сара Рассвет ауылында ла гөрләп уҙҙы. Саҡырылған ҡунаҡтар араһында Мәләүез ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Илмир Уранзинбәтов та бар ине. “Осрашып күрешеп, аралашып йәшәү - матур ғәмәл. Бындай саралар артабан да үткәрелһен ине”, - тине ул үҙ сығышында һәм байрамды уҙғарыу өсөн ҙур өлөш индергән крәҫтиән-фермер хужалыҡтары етәкселәре Александр Емелин һәм Александр Андреевҡа Маҡтау грамоталары тапшырҙы. Үҙ сиратында Александр Емелин сәхнә түрен биҙәгән, ауылдың тарихы, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандар тураһында бәйән итте. “Кеше ҡайҙа ғына эшләһә лә, тормошта ниндәй генә дәрәжә һәм уңыштарға ирешһә лә, бының менән ауылына, ауылдаштарына рәхмәтле булырға тейеш”, - тине ул. Әйткәндәй, байрам сараһына ауылдың йәш фермеры Денис Емелин немец илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә башын һалған яҡташтарына арналған стеланы рәткә килтергән, таҡтаташты ҡабаттан яһатҡан.\nТормош үҙгәрә, уның елдәре бәләкәй ауылдарға ла ҡағыла. Александр Анатольевич әйтеүенсә, 80-се йылдарҙа өйҙәр һаны әҙ булһа ла, уҡыусы балалар - күп, ауыл гөрләп торған. Һуңғараҡ мәктәп тә ябылған. Ауыл хужалығында хәлдәр башҡасараҡ. “Элек шул уҡ 1200 гектар майҙанда 12 механизатор тир түкһә, хәҙер күп эште яңы техника атҡара, эшселәр һаны ла өс тапҡырға әҙерәк талап ителә”, - тине ул.\nАҙаҡтан сәхнә түренә 50 йыл бергә ғүмер иткән Николай Валентина һәм Николай Гришаевтар саҡырылды. Улар татыу йәшәү сере менән уртаҡлашты, яңы йәш ғаилә усағын тоҡандырған Лунеговтарға изге теләктәрен еткерҙе. Үрҙә телгә алғандарға, ауылдың иң өлкән кешеһе Николай Астафьевҡа, шулай уҡ күп бала тәрбиәләгән Анастасия һәм Алексей Порфирьевтар, Раиса һәм Евгений Дәминовтар, Наталья һәм Сергей Корыткиндарға, белем биреү усағында тиҫтә йылдар йәш быуынды уҡытыуға бағышлаған педагогия ветерандары Миңзиә Овчинниковаға, Елена Емелина, ауыл хужалығында намыҫлы хеҙмәт күрһәткән хеҙмәтсәндәргә, сценарий төҙөп, халыҡ, ҡайтаһы ҡунаҡтар менән һөйләшеп, ҙур әҙерлек эше алып барған клуб хеҙмәткәрҙәренә иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Байрамдан һәр кем күңел тулы шатлыҡ хисе менән таралышты.


Йәмғиәт | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Йәмғиәт\nҠәбер янында... »\n“Исламда рухбанлыҡ (монашество) юҡ”, — тигән пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм. Мосолмандар халыҡ менән бергә булырға бурыслы. Күршеләр, эштәге ҡәрҙәштәр, ауылдаштар – барыһын да ситкә ҡуйып, үҙең тураһында ғына ҡайғыртып йөрөү пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләмдең сөннәтенән түгел.\nالخلق كلهم عيال الله وأحب خلقه إليه أنفعهم لعياله رواه البزار والطبراني\n“Аллаһтың һәр мәхлүге (Аллаһтың яралтҡан нәмәләре: кешелек донъяһы, хайуандар, үҫемлектәр, ендәр донъяһы, микробтар, тере һәм тере булмаған барлыҡ) – бер ғаиләлер. Шулар араһында Аллаһтың иң һөйгәне – шул ғаиләгә файҙалыһы.” Бөтөн халыҡҡа, Ер шарына файҙалы булған кеше – Аллаһтың һөйгән бәндәһе. Мосолман һәр урында файҙалы булырға тырышырға тейеш. Урманда эшләйме, идара итеүҙәме – ҡайҙа булыуына ҡарамаҫтан, эшендә файҙалыраҡ, яҡшыраҡ, күберәк эшләргә бурыслы. Йәмғиәт тураһында ҡайғыртырға ҡушҡан пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм. Әгәр йәмғиәт боҙолһа, барыһына ла ҡағыласаҡ, үҙ балаларын да кеше һаҡлап ҡала алмаясаҡ. Тәбиғәт боҙолһа, барыһына ла ҡағыласаҡ. Кеше бөтөн Ер шары мәхлүҡәттәре өсөн яуаплы. Һәр ҡайһыһын ҡайғыртырға, ипле ҡулланырға тейеш, был — Исламдан. Кешеләрҙе яҡшылыҡҡа өндәү, яманлыҡтан тыйыу – фарыз.\nخير الناس أنفعهم للناس مسند الشهاب عن عبد الله بن عباس\nПәйғәмбәребеҙ, с.ғ.с., әйткән: “Иң хәйерлеһе – кешеләргә файҙалы булғаны.” Мосолман файҙалы булырға тейеш. Оҫталығы, ғилеме камил булһын өсөн, ғүмере буйы көс һалырға, ғилем алырға бурыслы. Ниндәй урында эшләмәһен, оҫтараҡ, яҡшыраҡ булырға тырышырға тигән пәйғәмбәребеҙ (с.ғ.с.)\nإن وعذبهم عذابا نكرالله فرض للفقراء في أموال الأغنياء قدر ما يسعهم، فإن منعوهم حتى يجوعوا أو يعروا أو يجهدوا، حاسبهم الله حسابا شديدا\nПәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм, әйткән: “Аллаһ Тәғәлә фәҡирҙәргә байҙар малынан (зәкәт малын) алыуҙы фарыз ҡылды. Әгәр байҙар зәкәт-саҙаҡаларын бирмәһәләр үә фәҡирҙәр аслыҡ кисерһәләр, йәки кәмһетелһәләр, йәки хәлдән тайғансы эшләһәләр, ҡиәмәттә Аллаһ байҙарҙы ҡаты хисап менән хисап тотор, насар ғазап менән ғазаплар.” Үҙең байының ғына түгел, үҙ төбәгеңдәге фәҡирҙәр, меҫкендәр тураһында ла ҡайғыртырға ҡушҡан пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм.\nӘгәр был әмер үтәлмәһә, фәҡирҙәр менән байҙар араһында күрә алмаусанлыҡ тыуа. Тап шул арҡала 1917 йылғы инҡилап башланып китте, миллиондарса кеше һәләк булды; тап шул арҡала берәҙәктәр төркөмө барлыҡҡа килә, урлашыуҙар, кеше талауҙар, үлтереүҙәр тарала.\nقال رسول الله صلى الله عليه وسلم:"ألا أُخبِرُكم بأفضلَ من الصَّلاة والصِّيام والصَّدَقة ؟ قُلنا: بَلَى يا رسول الله، قال إِصلاحُ ذاتِ البَيْن (العَداوةِ والبَغضاءِ)، وإفسادُ ذات البَيْن هي الحَالقةُ".\nПәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм, әйткән: “Намаҙҙан да, ураҙанан да, саҙаҡанан да яҡшыраҡ ғәмәл тураһында хәбәр бирәйемме?” Сәхәбәләр: “Эйе, бир, йә расүлуллаһ”, — тигәндәр. “Дошманлашҡандарҙы үә бер-береһен күрә алмағандарҙы дуҫлаштырығыҙ. Динде ҡырып, юҡҡа сығарып йөрөгәндәрҙе юҡ итегеҙ, (уларҙың фетнәһен бөтөрөгөҙ)”. Кешеләр араһын төҙәтеү исламдан. Хикмәт ҡулланып, быны эшләргә кәрәк. Күпме кешеләр юҡҡа ғына ғүмере буйы бер-береһен күрә алмай йәшәй. Пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм, шулай уҡ динебеҙҙе һаҡлау тураһында ҡайғыртҡан. Дин булмаһа, халыҡ та боҙола, фәҡирҙәрен, йәтимдәрен онота, тимәк динебеҙҙе күтәрергә, ғилем алырға кәрәк.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 15.03.2018 в 22:42, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Урманһыҙ йәшәү юҡ!\n20 Сентябрь , 10:50\n—Эшебеҙ еңелдән түгел. Айырыуса ҡоролоҡ мәлендә янғын сығыуы насар. Мәҫәлән, Ғәле ауылы янында урманға ут тоҡанғанда йыраҡтан һыу ташыныҡ. Һыуға иң ҡыҫҡа юл 6 километр ине. Унан әйләнеп килгәнсе күпме урман яна. Йылғалар ҡороп бөткән. Бик ҡурҡыныс хәл.\n..Урман һәм кеше. Был ике төшөнсә, йәшәү менән һауа араһындағы бәйләнеш кеүек үк, айырылғыһыҙ. Кешелек донъяһы мәңгелек тибеҙ икән, бының урмандан башҡа булыуы мөмкин түгел. Йәғни кешелектең мәңгелек булыуы өсөн, урмандың мәңгелек булыуы шарт. Сөнки, ишеткәнегеҙ барҙыр, урманды ерҙең үпкәһе, тип йөрөтәләр. Бына ошо үпкәнең сиргә һабышыу ҡурҡынысы тыуҙы һуңғы йылдарҙа. Ә был сирҙең тора-бара нимәгә илтеүен беләһегеҙ: тының тарлығыуҙан үләһең. Ер-әсәне бына ошо яман сирҙән һаҡлау йөкмәтелгән беҙгә.\nУрмандың иң оло хазина булыуын талантлы яҙыусыбыҙ Ноғман Мусиндан да матурыраҡ, төплөрәк итеп аңлатыу мөмкин түгелдер. Ысынлап та, һуңғы йылдарҙа “ерҙең үпкәһе” сирле. Һулаған һауабыҙ сығанағы, йылытыусыбыҙ, туҡландырыусыбыҙ, күңелгә ял һәм сихәт биреүсе урманыбыҙҙың ҡәҙерен белмәй китәбеҙ. Рөхсәтһеҙ ағас йығабыҙ, емеш йыябыҙ тигән булып ҡыуаҡтарҙы һындырабыҙ, ял иткән саҡта сүп-сар ҡалдырабыҙ, усаҡ яғабыҙ ҙа һүндермәй китәбеҙ… Шулай итеп, оло байлығыбыҙҙы юҡҡа сығарабыҙ.\nБыйыл күп янғындар сығып, урман майҙанын күпкә кәметте. Оло бәлә беҙҙе берләштерҙе, халыҡ йыйылып ут һүндереүгә сыҡты. Ошо хәлдән һуң, бәлки, ниһайәт, кеше аңлар: “үпкә”һеҙ йәшәү юҡ! Халыҡтың аңлы ҡыланыуына өмөт иткәндә лә тормошобоҙҙо урман хужалығында намыҫлы эшләүсе хеҙмәткәрҙәрҙән тыш күҙ алдына килтереп булмай. Уларҙың даими күҙәтеүе, һәр эште контролгә алыуы, дәүләт йөкләмәләрен үтәүе урмандарыбыҙҙы һаҡлауға булышлыҡ итә. Был бурыстар Башҡортостан урман хужалығы министрлығына ҡараған “Урмансылыҡ идаралығы” дәүләт ҡаҙна учреждениеһының Баймаҡ урмансылығы буйынса бүлегенә лә йөкмәтелгән. Илдар Әхәт улы Рахманғолов етәкләгән бүлек “Баймаҡ урман хужалығы” дәүләт автономлы учреждениеһы эшен контролдә тота. Бынан тыш, урман хужалығы министрлығына ҡараған “Урман янғындарын иҫкәртеү һәм һүндереү үҙәге”нең 3-сө типтағы “Йылайыр” урман янғыны станцияһының Баймаҡ участкаһы менән идаралыҡ итә. Әйткәндәй, нәҡ ошо участкаға быйыл бик күп эш эләгә. Станция бригадиры Әхәт Әхмәт улы Хәйбуллин әйтеүенсә, участкала 4 кенә кеше. Улар ҡарамағында “Урал” янғын һүндереү машинаһы, УАЗ-фермер, 2 МТЗ тракторы. Техникаларҙың барыһы ла төҙөк, янғын һүндереү ҡоролмалары менән йыһазландырылған.\n—Йылдан-йыл эш ҡатмарлаша, сөнки ҡоролоҡ сәбәпле янғындар йыш сыға. Беҙгә һаҡлыҡты, уяулыҡта юғалтырға ярамай. Быйыл Ғәле ауылы янында ҙур янғын сыҡҡанда көнө-төнө эшләнек. Ярай әле, ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре, ауыл биләмәләре, халыҡ ихлас ярҙам итә, юғиһә беҙҙең генә ҡулдан килмәҫ ине. Йылғалар ҡороп бөткән, һыу менән тәьмин итеү ауыр. Беҙҙе башлыса машиналар эшләү заводы, “Водоканал” йәмғиәте һыу менән тәьмин итте. Квадракоптерҙың булыуы яҡшы, уның менән өҫтән күҙәтеп, ут сыҡҡан урындарҙы күреп торабыҙ,—ти Әхәт Әхмәт улы.\nУның һүҙҙәрен коллегалары Ришат Дауытов, Фуат Аҡбулатов, Радик Хәсәнов йөпләне:\n—Эшебеҙ еңелдән түгел. Айырыуса ҡоролоҡ мәлендә янғын сығыуы насар. Мәҫәлән, Ғәле ауылы янында урманға ут тоҡанғанда йыраҡтан һыу ташыныҡ. Һыуға иң ҡыҫҡа юл 6 километр ине. Унан әйләнеп килгәнсе күпме урман яна. Йылғалар ҡороп бөткән. Бик ҡурҡыныс хәл. Икенсе йыл да ҡоролоҡ булһа, белмәйбеҙ инде, ни эшләрбеҙ, тип борсолабыҙ. Үҙебеҙ йәшәгән ер булғас, бар тырышлыҡты һалып эшләйбеҙ, арыһаҡ та зарланмайбыҙ. Ирекмәндәр ныҡ ярҙам итте,—ти улар.\nЭйе, станция хеҙмәткәрҙәренең төп бурысы—урманда янғын таралыуына юл ҡуймау, ут сығыу осраҡтарын кисектереү. Ә “Баймаҡ урман хужалығы” дәүләт автономлы учреждениеһында эшләгән коллегалары иһә ағас ултыртыу менән шөғөлләнә. Уларҙан тыш, урманды ҡуртымға алыусылар урман үҫтерә. Йыл башынан районда 532, 62 гектарҙа ҡарағай ултыртылған. Әммә бы-\nйыл төбәктә 37 урында янғын сығып, 953, 3 гектарҙа урман янған. Тимәк, ултыртылғанына ҡарағанда юғалғаны күберәк. Был күптәрҙе уйға һалырға тейеш…\n“Урмансылыҡ идаралығы” дәүләт ҡаҙна учреждениеһының Баймаҡ урмансылығы буйынса бүлегенә Икенсе Этҡол, Юлыҡ, Баймаҡ, Сибай, Крепостной, Темәс бүлексәләре ҡарай. Уларҙа берәр урмансы эшләй. Урмансыларға “Баймаҡ урман хужалығы” дәлүәт автономлы учреждениеһының 7 мастеры ярҙам итә. Ғөмүмән алғанда, уларҙың берҙәм көсө урманды һаҡлауға йүнәлтелгән. Ҙур майҙанды бәләкәй көс менән булһа ла һаҡларға тырышыуҙары, дәүләт йөкләмәләрен ваҡытында үтәп ағас ултыртыуҙары, кәрәк ерҙә һирәгәйтеп бағып тороуҙары, янғындан ҡурсаларға тырышыуҙары маҡтауға лайыҡ. Эштәре еңелдән түгел, әммә бар көстәрен, күңелдәрен һалып үҙ бурыстарын үтәйҙәр. Тыуған ерен, уның тәбиғәтен яратҡан һәм уға һаҡсыл ҡараған кешеләр генә урмансылыҡта эшләйҙер, тип уйлайбыҙ. Уларҙың барыһын да һөнәри байрамдары менән ҡотлап, бәлә-ҡазаһыҙ, имен-һау эшләүҙәрен теләйбеҙ.


Әбүләис ауылында өлгө булырлыҡ ғаиләләрҙең береһе - күп балалы Рәхмәсовтар ғаиләһе.\nРәшиҙә апай Үтәғол ауылында ете малай араһында бер бөртөк ҡыҙ бала булып тыуған. 17 йәше тулғас Әбүләис ауылына Сафа исемле егеткә кейәүгә сыға.\nРәшиҙә апай оҙаҡ йылдар һауынсы булып эшләй, бала саҡтан моңға ғашиҡ булып үҫә, оҙон көйҙәр йырларға ярата. Ауылда булған бер концерт та унһыҙ үтмәй, бик күп йыр бәйгеләрендә ҡатнаша, Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә. Сафа ағай шофер ҙа, малсы ла, склад мөдире лә була. Ҡайҙа эшләһә лә эшен яратып еренә еткереп эшләй. Намыҫлы хеҙмәте бик күп грамоталар, миҙалдар менән билдәләнгән, Мәскәү ҡалаһына ауыл хужалығы күргәҙмәһенә делегат булып та барған. Оҙаҡ йылдар ауыл Советы, район Советы депутаты була.\nРәхмәсовтар биш ул һәм өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән. Балаларын аҡыллы, эшсән итеп тәрбиәләйҙәр.Өс ҡыҙы ла бухгалтер, улдары тракторист, шофер һөнәренә уҡып сыға. Биш улы ла әрме сафтарында, Дағстан, Осетия кеүек тыныс булмаған нөктәләрҙә хеҙмәт итә, командирҙарынан рәхмәт хаттары килеп тора. Балаларҙы аҡыллы, эшсән, ярҙамсыл итеп үҫтерә Рәхмәсовтар.Өс ҡыҙы кейәүҙә, өс улы өйләнгән, үҙ ғаиләләре менән айырым донъя көтәләр. Кәртә тултырып күпләп мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫырайҙар, баҡса тултырып йәшелсә үҫтерәләр.\nУлдары Себергә вахта ысулы менән йөрөп эшләй. Хәмит ҡатын Фәймә менән Риналия һәм Рания исемле ҡыҙ үҫтерә.\nСәғит кәләше Фәнилә менән Фирүзә, Зөбәржәт исемле ҡыҙ үҫтерә, өсөнсөгә бәпәй көтәләр.Ҡыҙҙар Иҙәш мәктәбендә тырышып уҡып йөрөй,йырларға, бейергә яраталар.\nРөстәм хәләл ефете Айһылыу менән бер ул үҫтерә, икенсегә бәпәй көтәләр.\nХәлим менән Сәлим әлегә өйләнмәгән, төп йортта йәшәй, Хәлим Себергә вахта юлы менән йөрөп эшләһә, Сәлим хужалыҡтағы барлыҡ эштәрҙе башҡара, кәртә тулы малдарҙы ҡарай, ҡорт та тота. Уландар әсәһенең уң ҡулы инде, кәрәк икән дебетен дә һуға, сирата, машинка менән урта ла бәйләй.\nРәғинә ғүмере буйына бухгалтер булып эшләй, тормош иптәше Әхмәҙулла менән бер ҡыҙ, бер ул үҫтерә.Ҡыҙы Әлиә юрист һәнәренә уҡып сығып Өфө ҡалаһында эшләй, улдары Азамат быйыл техникумды уҡып бөтөп диплом алырға йөрөй. Әлеге көндә Себерҙә Коми республикаһында йәшәйҙәр.\nРима оҙаҡ йылдар Малиновка совхозында бухгалтер булып эшләп Биштирәк ауылына кейәүгә сыға. ире Альфред менән ике ул үҫтерә.Улдары Алмаз 3-сө синыфта тик 4-5 билдәләренә генә уҡып йөрөй, Аскарға 4 йәш.\nРәмилә Әбүләис егетенә тормошҡа сыҡҡан. Әлеге көндә Абзан ауылы моделле китапханаһында булып эшләй. эшкә көн һайын еңел машинала йөрөй. Илшат менән ике ҡыҙ\nүҫтерә. Миләүшә ҡыҙы медицина колледжының аҙаҡҡы курсында уҡый, диплом алырға әҙерләнә. Филүзә ҡыҙы 11 синыфта тик 5 билдәләренә генә уҡып йөрөй, юрист булырға хыяллана.\nКүп балалы Рәхмәсовтарҙың балалары барыһы ла ярҙамсыл, бер-береһенә кәрәк, бер-береһенә терәк булып йәшәй.Ауыл ерендә бесән ваҡытында ярҙам итерҙәй кеше табып булмай хәҙер, ә был бер туғандар үҙҙәре бер өмәлек, бер көн береһенә, бер көн икенсеһенә ярҙамлашп, һә тигәнсе күмәк көс менән эшләп тә ҡуя.\nРәхмәсовтар ауылдың ғорурлығы тиһәктә дөрөҫ булыр.Балаларының бер-береһе менән татыу йәшәүҙәренә һоҡланмаған кеше юҡ, бик күптәр уларҙ нисек шулай итеп тәрбиәләй алыуҙары менән ҡыҙыҡһына әсәнән.\n-Улар бер-береһен тәрбиәләне- тип йылмая Рәшиҙә апай.


Слитере (милли парк) — Башҡорт Википедияһы\n57°37′27″ с. ш. 22°17′40″ в. д.HGЯO\nСлитере (милли парк)\nСлитере милли паркы\nлатыш. Slīteres nacionālais parks\nСлитер маяғынан күренеш\nСлитере (лат.: Slīteres nacionālais parks) — Латвияның көнбайыш ярындағы Курзем өлкәһенең Талсин районындағы милли парк.\n1910 йылда Рига тәбиғи тикшеренеүселәр йәмғиәте Рәсәй империяһының Ер төҙөлөшөнөң баш идаралығы алдында Морица (йәки Морицсала) утрауында ҡурсаулыҡ төҙөү буйынса мөрәжәғәт менән сығыш яһай. Рөхсәт алына, шулай итеп, Курлянд губернаһы Виндав өйәҙе Усмас күлендәге Морица утрауында (майҙаны 80 гектар) Рәсәй империяһындағы беренсе ҡурсаулыҡ барлыҡҡа килә. Ул Латвия республикаһында ла, СССР-ҙа ла иң боронға ҡурсаулыҡ була.\n1921 йылда Дундаг ҡалаһы ситендә 717 гектар майҙанлы Латвияла икенсе ҡурсаулыҡ «Залие Кални» (Йәшел түбә) ойошторола.\nҺуңыраҡ «Залие Кални» нигеҙендә Латыш ССР-ның Талсин районында майҙаны 15 060 гектар булған «Слитере» ҡурсаулығы ойошторола, уға үҙенән бәләкәйерәк Вентспилс районындағы «Морицсала» (ул мәлдәге майҙаны 818 гектар) һәм Лиепай районындағы «Грини» (майҙаны 1076 гектар) ҡурсаулыҡтары административ яҡтан буйһондорола.\n2000 йылда элекке ҡурсаулыҡ нигеҙендә «Слитер» милли паркы ойошторола.\n«Слитер» милли паркының майҙаны 265 км2 (шуның 101 кm² Балтик диңгеҙендә). «Слитер» Латвиялағы иң бәләкәй милли паркы.\nМилли парк үҙенең киң япраҡлы урмандары менән дан тота, был урмандар яр буйы һыҙығын һәм боронғо ҡомло түбәләрҙең (латышса kangari тип йөрөтөлгән) уникаль комплексын һәм өлөшләтә һаҙмат менән баҫып алынған ҡомло түбәләр араһындағы уйпаттарҙы (vigas) ҡаплап тора. Киң япраҡлы урмандарҙың күпселек өлөшө «Залие Кални» (йәки Йәшел түбәләрҙә) урынлашҡан, геология күҙлегенән ҡарағанда, улар парктың танылған иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. Меңәр йыл элек «Залие Кални» Балтика боҙлоҡ күлендә боронғо яр һыҙаты иҫәпләнгән.\nПарктың яҡынса 30 % майҙаны ылыҫлы урмандар менән ҡаплаған. Парк флораһы юғары үҫемлектәрҙең һәм мүктәрҙең йөҙләп төрө менән байытыла. Шуларҙың 29 төрө Латвияла башҡа бер урында ла осрамай. «Слитер» милли паркы Балтика буйындағы ҡоштарҙың күсеү юлында ята. Шул сәбәпле парк — ҡоштарҙы күҙәтеү өсөн Латвияла иң яҡшы урындарҙың береһе. Латвияла булған ҡоштарҙың бөтә төрө лә «Слитер» милли паркында ла бар. Ҡоштарҙың көҙгө һәм яҙғы күсеү мәлендә сәғәтенә 60 меңгә тиклем ҡош миграцияһын күҙәтергә мөмкин. Милли паркта иң эре һөтимәр хайуандарҙан бүре, һеләүһен һәм мышы бар. Милли паркта бөжәктәрҙең һәм ер өҫтөндәге умыртҡаһыҙ йомшаҡ тәнлеләрҙең һирәк төрҙәре табыла, был үҫемлектәр донъяһының һәм йәшәү урынының күп төрлө булыуы менән бәйле аңлатыла. Балтик диңгеҙе яры буйында һоро тюленде осратырға мөмкин, һәм ҡайһы саҡ аҙ һанлы балдаҡлы нерпа ла күренеп ҡала.\n«Слитер» милли паркы киләсәк хаҡына тарихи ливон ауылдарын яҡлап, Лив ярының (Līvõd Rãnda) ҙур ғына өлөшөн һаҡлай.\nhttp://www.slitere.gov.lv/en_territories_fauna.htm 2008 йылдың 30 октябрь көнөндә архивланған.\nOfficial Latvian Tourism Portal 2012 йылдың 28 апрель көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Слитере_(милли_парк)&oldid=1057329 ҡабул ителгән


Өфө етәкселеге халык хоҡуҡтарын боҙоуҙа ғәйепләнә\nПавел Качкаев, Өфө ҡалаһы мэры\nЯблоко фирҡәһенең Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе Өфө ҡалаһы мэрын һәм ғөмүмән башҡала етәкселеген ҡанундарҙы үҙ файҙаһына боҙоуҙа ғәйепләй.\nЯблоконың Башкортостандағы рәйесе Сергей Наумкин әйтеүенсә, Павел Качкаев етәкселегендә Өфө ҡала хакимиәте Рәсәй Федерацияһы ҡанундарын боҙа.\n«Был осраҡта хакимиәт башлығы Качкаев әфәнде балалар майҙансыҡтарында, йәшел зоналарҙа төҙөлөш рөхсәт итеү ҡарарҙарына ҡул ҡуйыуҙа, Торлаҡ Кодексының емерек хәлдәге йорттарҙан күсереү нормаларын боҙоуҙа ғәйепләнә» - ти ул. Бынан тыш, Сергей Наумкин Өфө етәкселеген ҡалалағы коммуналь хеҙмәттәрҙең хаҡтарҙы арттырыуҙа һәм судьяларҙың үҙ вәкәләттәрен шикле маҡсаттарҙа ҡулланыуға күҙ йомоуҙа ла ғәйепләй.\nЯблоко фирҡәһенең Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе ҡала хакимиәтенең халыҡ мөрәжәғәттәрен үҙ мәнфәғәтендә боҙоу осраҡтарын теркәү өсөн телефон аша тура бәйләнеш аса. Фирҡә ағзаһы Альберт Хөсәйенов әйтеүенсә, уларға 3 меңгә яҡын кешенең төрлө ялыуҙар менән мөрәжәғт итеүе хаҡында хәбәр итә. Фирҡәгә килгән ялыуҙарҙы улар тәүҙә үҙҙәре хәл итергә тырыша, башҡа саралар ярҙам итмәгән осраҡта ғына, дәлилдәр йыйып, хөкөмгә бирәсәктәр.\n«Бындай ялыуҙар элек тә булған, тик Рәхимов президент булған осорҙа уларҙы хөкөмгә тарттырыу файҙа бирмәҫ ине» - ти Альберт Хөсәйенов. Шуға күрә етәкселек үҙгәргәндән һуң, декабрь айынан башлап улар ҡала прокуратураһына ялыуҙар менән мөрәжәғәт итә башлаған. Әммә Өфөлә республика прокуратураһы бер ниндәй иҫбатлауҙар юҡ тип тикшереүҙәр үткәрмәгән. Республиканың әлеге президенты Рөстәм Хәмитов та был турала үҙенең рәсми фекерен белдермәй.\nИлдар Fабдрафиков, сәйәсәт белгесе\nӨфөләге сәйәсмән Илдар Fабдрафиков фекеренсә, мәсьәлә бер Качкаевта ғына түгел. «Халыҡ хоҡуҡтарын боҙоу Рәсәйҙә һәм уның субъекты Башҡортостанда йыш осрай торған күренеш. Ул ҡала мэрымы, йә район хәкимиәте башлығы мы кемдең ҡанун боҙруы тулы ғына билдәле түгел. Сөнки мәғлүмәт бик ныҡ йәшерелә. Хөкөмгә килгәндә инде, унда ла хөкүмәткә ярарға тырышып, бик йыш ябай кешеләргә ҡаршы ҡарарҙар сығарыла һәм был осраҡтарҙы теркәү өсөн тура телефон бәйләнеше асыу бик мөһим. Был хоҡуки дәүләт төҙөргә ярҙам итә» - тип белдерә Fабдрафиков әфәнде.


Хәбәрҙәр: Венесуэла президенты Испания менән мөнәсәбәттәрҙе ҡайтанан ҡарарға ниәтләй.\nВенесуэла президенты Испания менән мөнәсәбәттәрҙе ҡайтанан ҡарарға ниәтләй.\nЛатин Америкаһы илдәре Эдвард Сноуден тирәһендәге ваҡиғаларға асыуҙары килә- Боливиялағы Латин Америкаһы саммитында ҡатнашыусылар шул турала һөйләй. Мәҫәлән, Венесуэла президенты Николас Мадуро, бортта Сноуден булыуына шикләнеп, Боливия президенты самолетына һауа киңлектәрен япҡан илдәрҙе тәнҡитләп сыҡты:\n“Испания хөкүмәте кәмһетеүгә лайыҡ, Мариано Рахой администрацияһы бахыр хәлендә. Мин үҙ һүҙҙәрем өсөн яуап бирәм. Беҙгә Испания менән мөнәсәбәттәрҙе ҡайтанан ҡарарға кәрәк- Испания етәкселеге менән, әммә испандар менән түгел. Испандар Эво Моралес һәм Сноуден менән теләктәш. Испания хөкүмәте иһә үҙен түбән тотто.”\nБоливияның үҙендә Мәскәүҙән осҡан самолетҡа юлды япҡан Испания, Франция һәм Португалия илселектәре алдында ҡаршылыҡ акциялары туҡтамай. Был ваҡиға арҡаһында Боливия лидеры Эво Моралесҡа Венала туҡталырға һәм 14 сәғәткә һуңлап ҡайтырға тура килә.\nМоралес, үҙе белдереүенсә, юридик юлдар менән халыҡ-ара хоҡуҡтарҙың үтәлеүен талап итергә ниәтләй. Мәскәү быны Рәсәй һәм Боливияға ҡарата “дуҫтарса булмаған аҙым” тип баһаланы.


25 Июнь 2019, 13:08\nБыйылғы йылдың биш айында Башҡортостанда 17 593 сабый тыуған. Ҡайһы райондарҙа ул артҡан, ҡайҙа кәмегән, республикалағы демографик хәлгә ниндәй баһа бирергә мөмкин? "Демография" милли проекты ниндәй бурыстарҙы хәл итәсәк?\nҒинуар-мартта республикала 10446 сабый тыуған (2018 йылдың беренсе кварталына ҡарағанда 1145-кә аҙыраҡ). Быйылғы тәүге өс айҙа “Башстат” республикала тыуымдың кәмеүен һәм үлемдең аҙайыуын теркәгән. Тәбиғи кәмеү 2 404 кеше тәшкил иткән. Үлем осраҡтары 16 957-нән 16 366-ға тиклем кәмегән. Был хаҡта Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин хәбәр итте.\nБашҡортостандың туғыҙ районында тыуыу тураһында таныҡлыҡ тапшырыуҙың артыуы билдәләнгән. Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты мәғлүмәттәренә ярашлы, Саҡмағош районында артым – 13,3 процент, Стәрлетамаҡта – 10,7, Асҡында – 8,8, Әлшәйҙә һәм Дыуанда – 6,5, Илеш районында – 5,7, Күгәрсендә – 4,6, Йәрмәкәйҙә – 2,5, Өфө районында 1,0 процент тәшкил иткән. Өфө ҡалаһы буйынса алып ҡараһаҡ, Дим районының ЗАГС бүлегендә сабыйҙар һаны 5,2 процентҡа, Ленин районында – 5,5, Октябрь районында икенсе 6,3 процентҡа күберәк теркәлгән. Бүздәк һәм Нуриман райондарында ошо осорҙа тыуым күрһәткестәре былтырғы кимәлдә ҡалған.\nТыуымды яҡшыртыу өсөн тәҡдим иткән саралар башлыса ҡатын-ҡыҙҙарға ҡағыла: аборттарҙы кәметеү, ЭКО процедураларын арттырыу, ҡатын-ҡыҙҙарҙы һауыҡтырыу.\nҮлем сәбәптәре элеккесә ҡала: йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәренән үлем осраҡтары 16 процентҡа артҡан, онкология сирҙәренән үлем өс процентҡа кәмегән, тышҡы сәбәптәрҙән — 29 процентҡа аҙыраҡ. Ләкин шуның менән бергә юл-транспорт ваҡиғаларында үлем осраҡтары 30 процентҡа артҡан — беренсе кварталда юлдарҙа, былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда, 21-гә күберәк кеше һәләк булған.\nБынан алда Башҡортостандың Стратегик тикшеренеүҙәр институты ғалимдары, йәшәгән урынға ҡарап, үлем сәбәптәре таралыуының билдәле бер үҙенсәлектәрен теркәүе тураһында хәбәр иткәйне инде. Ҡалаларҙа йышыраҡ инфекцияларҙан һәм яман шештән вафат булалар. Ауылдарҙа иһә – тын алыу ағзалары, аш һеңдереү, бәүел-енес сирҙәренән һәм башҡа сәбәптәрҙән.\nСабыйҙарҙың үлем осраҡтары ла артҡан: уҙған йылдың ғинуар-мартында — 72 (1 йәшкәсә сабыйҙар), быйыл беренсе кварталда 76 бала яҡты донъя менән хушлашҡан. Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектында билдәләнгән саралар планын үтәп, ошо проблеманы еңеп сығырға тәҡдим итә.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров башҡа төбәктәрҙең тыуымды арттырыу буйынса тәжрибәһен өйрәнергә һәм иң ауыр күрһәткестәр теркәлгән райондарҙың мәғлүмәттәрен тикшерергә ҡушты. Мәҫәлән, Архангел, Әлшәй, Стәрлебаш райондары яман шеш менән сирләү буйынса “антилидер” булды: уларҙың тәүгеһендә сирләгән һәр мең кешегә – 279, икенсеһендә – 334, өсөнсөһөндә 366 кеше тура килә. Ә бына Учалы, Йылайыр, Көйөргәҙе райондарында — сирләгән һәр мең кешегә 800-ҙән ашыу ошондай сирле тура килгән, Ауырғазы һәм Ишембай райондарында бер мең кешегә ҡарата 900-ҙән күберәк кеше йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәре менән ауырыған.\nДемографияға кире йоғонто яһаған башҡа сәбәптәр ҙә бар. Башҡортостанда әлеге ваҡытта алты мең пар түлһеҙлек буйынса иҫәптә тора. Ошо осраҡтарҙың яртыһында ир-егеттәрҙең репродуктив функцияһы боҙолған.\n– Тыуымдың бер аҙ кәмеүе бала тыуҙырыу йәшендәге ҡатын-ҡыҙҙарҙың аҙайыуына, уларҙың, Европа йоғонтоһона бирелеп, үҙ-үҙен тотошоноң үҙгәреүенә бәйле, – ти Башҡортостан дәүләт медицина университетының баш табибы урынбаҫары Рита Вәлиева. – Хәҙер Башҡортостанда гүзәл заттарҙың яртыһы тиерлек беренсе балаһын 40 йәш тирәһендә таба.\nБөгөн демографик хәлде яҡшы яҡҡа үҙгәртеү өсөн махсус программалар булдырылды. Тормошҡа ашырыла башлаған милли проекттарҙа ҙур “Демография” блогы ла бар. Шулай уҡ илдә беренсе бала өсөн социаль түләү индереүҙәре ихтимал. Әлеге мәлдә икенсе һәм артабанғы балалар өсөн “Әсәлек капиталы” программаһы эшләй.\n– Ҡатын-ҡыҙҙар бала тапһын, ғаиләләрҙә балалар күберәк булһын өсөн уңайлы шарттар булдырыу тураһында төптән уйларға кәрәк. Тыуым һәм күп балалы ғаилә — илебеҙҙең йәшәү нигеҙе. Был мәсьәләне аҡса менән генә хәл итеп булмай. Демографияны яҡшыртыу буйынса өҫтәмә механизмдар өҫтөндә бергәләп уйлау зарур, — тигәйне республика етәксеһе Радий Хәбиров, Бөтә Рәсәй “Бала саҡ векторы-2019” конгресында сығыш яһап.


Республикала короновирус менән ауырыусылар кәмей. | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n26 июня 2020 — 11:40 ГТРК «Башкортостан»\nӘммә, Радий Хәбиров билдәләүенсә, тынысланырға иртәрәк. Пандемия осоронда табиптар ысын мәғәнәһендә батырлыҡ күрһәтә. Айҙар буйы үҙ ғаиләһен күрмәүселәр ҙә бар. Короновирус йоҡтороп айырым бокстарҙа ятыусы сирлеләргә табиптар махсус кейемдә генә керә. Баштан аяҡҡа тиклем костюм, күҙлек, битлек һәм икешәр ҡат бирсәткә. Пациентҡа ингән кешенең тәнендә асыҡ урын бөтөнләй ҡалырға тейеш түгел. Зиедулло Ибодуллаев короновирус йоҡтороусыларҙың береһе. Инфекция дауаханаһында ул яҡынса ике аҙна ята. Табиптар уның хәлен әле яҡшы тип билдәләй.Табиптар пациенттың хәлен даими тикшереп тора. Бөтә тәнде ҡаплаған костюмда улар кәрәкле процедуралар эшләй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, битлек аша тын алыуы ауыр, күҙлектә лә йөрөүе уңайлы түгел. Короновирус менән ауырыған пациент айырым ишектән инә. Уның өсөн бүлмәлә махсус йоҡлау урыны билдәләнгән. Ә пациентты дауалаусы табип иһә ошо ишектән керә. Пациентты ҡарап бөткәндән һуң, ул мотлаҡ рәүештә бөтә тәнен һәм ҡулын дезинфекцияларға тейеш.Костюмды табиптар пациентҡа ингән һайын яңыһын кейә. Тотонолғаны иһә шунда уҡ сүп-сар һауытына ырғытыла. Дүртенсе инфекция дауаханаһы баш табибы Радик Ғәлимов хәҙер Зубово янында төҙөлгән яңы инфекция дауаханаһына етәкселек итә. Табиптар вирус йоҡтороусылар менән эшләргә әҙер ине, тип билдәләй ул. Пандемия сәбәпле, үҙ балаларын да күрмәй эшләүсе табиптар бихисап. Республика клиник дауаханаһы терапевты Алһыу Нурғәлиева, мәҫәлән, кешеләр менән тик телефон аша ғына һөйләшергә мәжбүр. Ике айға яҡын ул үҙ ғаиләһен дә күрмәгән. Короновирус башланғас, терапевҡа дауаханала ҡалып сирлеләрҙе ҡарарға тура килә. 17-се балалар клиник дауаханаһы өлкән шәфҡәт туташы Анна Таһироваға ла короновирус таралғандан алып эшләргә тура килә. Ул көн һайын дауаханаға килгән балаларҙан вирусҡа анализ ала. Анна Таһирова алты балаға әсә. Яҡындарына хәүеф тыуҙырмаҫ өсөн, өйгә ҡайтыр алдынан мотлаҡ бөтә ҡағиҙәләрҙе үтәйем, ти ул. Республикала коронавирус менән ауырыусылар һаны аҙая башланы. Һәр табип был ауыр сирҙең тиҙ арала сигенеүен һәм ғәҙәти тормош менән йәшәй башлауын көтә.


Ваҡытында тәүбәгә килеү | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСалауат ҡалаһындағы 4-се холоҡ төҙәтеү колонияһында хөкөм ителеүселәр өсөн мәсет һәм сиркәү әүҙем эшләп килә. Ҡасандыр ошо уҡ колонияла ултырып сыҡҡан Әхмәт хәҙрәт Суфиянов иманға баҫып, намаҙ уҡырға өйрәнә, тыуған ауылында мәсет төҙөй. Колонияларҙа изге йорттарҙың төҙөлөүе ыңғай һөҙөмтәләр бирә. Ә хөкөм ителеүселәрҙең быға ҡарашы нисек? Башҡа колонияларҙа мәсет төҙөлөрмө? Әхмәт хәҙрәт Суфияновҡа Салауат ҡалаһындағы 4-се холоҡ төҙәтеү колонияһы яҡшы таныш. Һуңғы тапҡыр бында ул биш йыл элек булған. Ул мәсеткә йөрөүсе хөкөм ителеүселәр менән аралаша, улар менән әңгәмә үткәрә, бергә намаҙ уҡый. Мәсеттең буш тормауы ҙур ҡыуаныс, тип белдерә хәҙрәт.Изге йортҡа йөрөргә теләүселәр мотлаҡ учреждение хакимиәтенә мөрәжәғәт итә. “Аҡъюл” мәсетенә, күбеһенсә, иртән, төшкө аш ваҡытында һәм кисен йөрөйҙәр. Ҡасандыр ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында гонаһ ҡылыусылар ваҡытында изге юлға баҫыуҙарына ҡыуанып бөтә алмай. Биш йыл ярымға иркенән мәхрүм ителеүсе Рәмзил Кәлимуллин иреккә сыҡҡас та, иманды ташламайым, ти. Тәүбәгә килеүселәр, ысынлап та, бихисап. Ә бит Әхмәт хәҙрәт Суфиянов та бынан ун йыл элек үҙе лә ошо уҡ колонияла ултырған. Төрмәлә ултырған ваҡытта мәсетте ул үҙ ҡулдары менән төҙөргә ярҙам итә. 43 йәшендә намаҙ уҡырға өйрәнә. Һөҙөмтәлә ошо уҡ изге йорттоң старостаһы булып хеҙмәт итә. 2004 йыл, ғөмүмән, Рәсәй тарихында иҫтәлекле ваҡиға булып һанала. Мосолман һәм суҡындырылғандар өсөн колонияла бер юлы ике изге йорт ҡалҡып сыға. “Аҡъюл” мәсетенән тыш, ошо уҡ урында сиркәүгә лә нигеҙ һалына. Бер йылдан һуң улар ишектәрен аса. Әле иһә мәсеткә утыҙ, ә сиркәүгә илле кеше йөрөй.Изге йорттоң төҙөлөүе хөкөм ителеүселәр өсөн ыңғай һөҙөмтәләр бирә, ти хәҙрәт. Иреккә сыҡҡас та, ул иманын ташламай. Ислам буйынса төрлө дәрестәргә йөрөй, үҙ көсө менән тыуып үҫкән Асҡын ауылында Әкбәр мәсетен төҙөй, имам-хатиб исемен ала. Хөкөм ителеүселәрҙе изге юлға баҫтырырға Рәсәй мосолмандары үҙәк диниә назараты баш мөфтөйө ярҙамсыһы Рәмил хәҙрәт Насыров ярҙам итә. Тура юлға баҫырға теләүе хөкөм ителеүселәр иреккә сығарылғас та, мәсеттә бер ай дауамында ғәҙәти тормошҡа күнегә. Улар өсөн ашау-эсеү һәм кейенеү мәсьәләләре ҡаралған.Колонияла изге йорттарҙың асылыуы үҙ емештәрен бирә, тип билдәләй мөфтөй. 28 йыл эсендә ярҙамға мохтаж булыусы хөкөм ителеүселәр дөрөҫ юлға баҫҡан. Әле Мәләүез ҡалаһында урынлашҡан колонияла ла изге йорт эшләй. Өҫтәүенә Салауат ҡалаһындағы 2-се һәм 16-сы колонияларҙа мәсет төҙөлә башлаған. Киләһе йыл улар ҙа үҙ ишектәрен аса.