Биҙәктәре аллы-гөллө сәскә, Осҡайҙары суҡлы, селтәрле\nҮрәҙмәт ауылы музейы киндер һөлгөләр күргәҙмәһенә саҡыра\nЭлек-электән ҡыҙҙар биҙәкләп сигеү серҙәренә кесе йәштән үк өйрәнгән. Тәүҙә туҡыма һуғылған, унан һуң сигеүгә ултырғандар, ә биҙәктәр инде быуындан-быуынға күсеп килгән.\nБыл эш оҫталарҙан ҙур түҙемлек, иғтибар, ныҡышмалылыҡ һәм тырышлыҡ талап иткән. Бер генә епкә яңылышһаң да, бөтә эшеңдең матурлығы юғаласаҡ. Сигеү оҫталығына ҡарап, хужабикәне баһалағандар, ә сигеүле таҫтамалдар йортто һәм ғаиләне бәлә-ҡазанан, яман күҙҙәрҙән һаҡлаған, изгелек, бәхет, тотороҡлоҡ, мөхәббәт һәм именлек алып килгән.\nБөгөн ҡабатланмаҫ биҙәкле таҫтамалдарҙы сәнғәт төрө булараҡ, бик һирәк күрергә мөмкин. Әммә элекке оҫталарҙың һоҡланғыс ижад емештәре музейҙарҙа ҡәҙерләп һаҡлана әле һәм күптәр өсөн бай илһам сығанағы булып тора.\nИзге уй-ниәттәр менән янып йөрөүсе, бер нимәгә лә битараф булмаған, тыуған яғы тарихын бөртөкләп йыйған Үрәҙмәт ауылы клубы мөдире Клара Туҡаева тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейында боронғо һөлгөләр коллекцияһын туплаған.\n- Бындай декоратив-ҡулланма сәнғәт өлгөләре кешеләрҙе бөгөн бик ныҡ ҡыҙыҡһындырмаһа ла, күргәҙмәгә ҡунаҡтар күп килде, - ти Клара Ярулла ҡыҙы. – Күсмә семинар барышында музейға килгән коллегаларым – район мәҙәниәт бүлеге хеҙмәткәрҙәренең юғары баһаһы айырыуса шатландырҙы, улар үҙҙәренә бик күп ҡыҙыҡлы мәғлүмәт алғандыр, тип ышанам. Үҙ халҡының тарихына, ғөрөф-ғәҙәттәренә һәм йолаларына битараф булмағандарҙы ошо күргәҙмәгә саҡырабыҙ.\nБында төрлө биҙәкле, селтәрле, сәскәләр, төҫлө таҫмалар менән нағышлап сигелгән киндер һөлгөләрҙе күрергә мөмкин... Халыҡ сәнғәтенең баһалап бөткөһөҙ ынйы бөртөктәрен һаҡлаусы ханым төрлө экспонаттар йыйған, уларҙы һанап бөтөрлөк тә түгел. Һәр береһенең – үҙ тәғәйенләнеше, ниндәйҙер символик мәғәнәһе һәм үҙ тарихы бар...


Ас-Саффат сүрәһе - Wikisource\n← 36.Йа Син сүрәһе Ҡөрьән\nавтор Мөхәммәт пәйғәмбәр 38. Әз-Зумар сүрәһе →\n37 — Саффат (Сафтар) сүрәһе\n(Саффат сүрәһе 182 аяттан тора. Сүрәнең беренсе аятында сафҡа теҙелгән фәрештәләр тураһында һөйләнә. Исеме шунан килә. «Саффат» — бер сафтағылар, тигән һүҙ. Мәккәлә ингән.)\n1. (Ғибәҙәт ҡылырға, тип) саф-саф теҙелгән фәрештәләр исеме менән; (2) һәм яманлыҡтан тыйылып, (3) (Ҡөръән уҡып, Аллаһты) зикер иткәндәр исеме менән ант итәм: (4) Хәҡиҡәт шулдыр — һеҙҙең Тәңрегеҙ бер генә. (5) Күктәр һәм Ер араһындағы бөтөн барлыҡтың хужаһы бер Аллаһ. Ҡояштың сығышы ла Аллаһ әмерендә.\n6. Хаҡтыр, Беҙ иң яҡын Күкте зиннәтле йондоҙҙар менән биҙәп ҡуйҙыҡ. (Тимәк, беҙ Ерҙән күргән йондоҙҙар, йолдоҙлоҡтар — беренсе ҡат Күктең биҙәктәре. Беҙгә күренә торған яҡтылыҡ сығанаҡтары миллионлаған яҡтылыҡ йылы йыраҡлығында урынлашҡан. Күктәрҙең һәр ҡаты араһында миллионлаған яҡтылыҡ йылы ятһа, Күктең башҡа ҡатына хәтле триллионлаған яҡтылыҡ йылы аралығы ята. Был — сикһеҙлек тигән һүҙ. Ғәләмдең сикһеҙлегенә, ваҡыт сикһеҙлегенә, ваҡыттың шартлылығына Ҡөръәндә ишаралар күп. Аллаһ янындағы ваҡыт менән Ерҙә йәшәүселәр ваҡыты араһында илле мең йыл ята. Ғалимдар (Эйнштейн) был фекергә әле ошо ғасырҙа ғына килде. Быны мөғжизә тип әйтмәй, нимә тип әйтерһең!)\n7. Шулай итеп, Беҙ уны (Күкте) итәғәттән сыҡҡан һәр шайтандан һаҡланыҡ. (8) Улар (шайтандар) күктәрҙә кәңәшләшеүсе фәрештәләрҙең һүҙҙәрен ишетеп тормаһын өсөн, (йондоҙ таштары менән атылып) ҡыуылдылар. (9) Улар иге-сиге булмаясаҡ ғазапҡа дусар буласаҡ. (10) Әгәр, (шайтандарҙың) берәйһе берәй сер эләктереп ҡаса башлаһа, уны бер сатҡы (атылған йондоҙ) эҙәрлекләйәсәк.\n11. Инде һин (Мөхәммәд) уларҙан (мөшриктәрҙән) һора: — Юҡтан бар итеп яралтыу эштәрендә улар (һындар, боттар) ҡеүәтлерәк яһалғанмы, әллә (фәрештәләр, күктәр, Ер йөҙө һәм улар араһындағы) бөтөн барлыҡмы? — тип. Хаҡтыр, Беҙ уларҙы (кешеләрҙе) йәбешкәк балсыҡтан яралттыҡ.\n12. (Пәйғәмбәр булараҡ танымағандарына, Аллаһты инҡар иткәндәренә) һин ғәжәпләнәһең. Шуға күрә, улар мыҫҡыл итеп һинән көлә.\n13. (Ҡөръән аяттары ярҙамында) үҙҙәренә вәғәз уҡылһа ла, өгөт бирелһә лә, ҡабул итмәҫтәр. (14) Алдарына (Аллаһтың мөғжизәһе булған аяттарҙы) сығарып ҡуйһаң да, мәсхәрә итерҙәр. (15) — Был — күҙ буяуҙан башҡа бер нимә лә түгел, — тинеләр. (16) — Үлеп, тупраҡ булғандан һуң, серек һөйәк өйөмөнә әүерелгәс тә беҙ яңынан тереләсәкбеҙме? (17) Боронғо бабаларыбыҙ ҙа шулай тереләсәкме? — тинеләр.\n18. Һин әйт уларға: — Әлбиттә (тереләсәкһегеҙ). Тереләсәкһегеҙ ҙә, хурлыҡҡа ла ҡаласаҡһығыҙ, — тип.\n19. Шунан һуң бары тик бер ҡаты ауаз килер (Сурға икенсе тапҡыр өрөлөр). Һәм уларҙың күҙе асылыр (улар үҙҙәре ҡылған яманлыҡтары өсөн ниндәй яза биреләсәген ап-асыҡ күрер). (20) — Эшебеҙ яман, яза Көнө килеп етте, — тип әйтерҙәр. (21) (Шунан бер ауаз яңғырар). — Әйе, был һеҙ ялғанға һанаған (яҡшыны — ямандан, гөнаһты — сауаптан) айырыу Көнө! (22) (Фәрештәләргә әйтербеҙ): — Бөтөн кәферҙәрҙе — залимдарҙы һәм уларға иш булғандарҙы: (23) Аллаһтан башҡаға табынған нәмәләрҙе (боттар, һындар, Илаһ урынына тотола торған һәйкәлдәрҙе) бергә туплағыҙ ҙа, йәһәннәмгә алып бара торған юлға сығарығыҙ. (24) Ләкин уларҙы (Сират Күпере янында) тотҡарлағыҙ (туҡтатып тороғоҙ). Сөнки уларҙан һорау алыныр. (25) — Һеҙгә нимә булды? Ни өсөн һеҙ (донъялағы кеүек) бер-берегеҙгә ярҙам итмәйһегеҙ? — тип һорарҙар. (26) Эйе, ул Көндө улар меҫкен хәлдә, буйһоноулы ҡиәфәттә булыр. (27) Улар (был дәһшәтле хәлде күреп) бер-береһе янына килеп, һораштыра башлар. (28) (Юлдан яҙғандар үҙҙәрен аҙҙырыусыларға): — Дөрөҫө шул, һеҙ бит (донъяла саҡта) беҙҙең янға уң яҡтан (яҡшыға өндәүсе булып) килдегеҙ, — тип әйтерҙәр. (29) (Тегеләр иһә): — Юҡ, һеҙ үҙегеҙ иманһыҙ кешеләр инегеҙ, (30) һеҙҙе ирекһеҙләрлек көс беҙҙә юҡ ине. Киреһенсә, һеҙ үҙегеҙ (тәбиғәтегеҙ менән) аҙғын халыҡ инегеҙ; (31) шуға күрә, Раббыбыҙҙың вәғәҙә һүҙе (ғазабы) ысынлыҡҡа ашты. Шик юҡ, беҙ ғазабыбыҙҙы татыясаҡбыҙ. (32) Сөнки беҙ һеҙҙе (боҙолорға теләгәнегеҙгә күрә) юлдан яҙҙырҙыҡ. Сөнки беҙ үҙебеҙ ҙә юлдан яҙған кешеләр инек, — тип әйтерҙәр. (33) Шик юҡ, быларҙың барыһы ла ул Көндө уртаҡ ғазапҡа дусар ителер. (34) Беҙ гөнаһлыларҙың барыһын да шулай итәсәкбеҙ. (35) — Аллаһтан башҡа (Илаһи ҡөҙрәткә эйә һәм) Тәңре булырлыҡ һис бер кем юҡ. Һис бер тәңре юҡ, — тип әйткәндә улар йөҙ сөйөрҙө һәм әйттеләр: (36) — Беҙ тилергән бер шағиргә (Мөхәммәдкә) ышанып, табынғандарыбыҙҙан уаз кисергә тейешме ни? — тинеләр.\n37. Юҡ, ул фәҡәт Хәҡиҡәт алып килгән кеше ине, (үҙенән әүәл килгән) бөтөн пәйғәмбәрҙәрҙең хаҡлығын раҫланы. (38) Әлбиттә, һеҙ хәтәр язаның тәмен татырһығыҙ. (39) Шуныһы хаҡтыр, һеҙ ҡылған гөнаһтарығыҙ күләмендә генә яза аласаҡһығыҙ. (Нахаҡҡа яза биреләсәк түгел.)\n40. Ихластан иманлы булған кешеләр язаланмаҫ. (41) Улар өсөн мәғлүм йәннәт ниғмәттәре әҙерләнгән. (42) (Йәннәт әһелдәре) төрлө ләззәтле еләк-емеш ашап, нәфселәрен теләгәнсә ҡәнәғәтләндерерлек дәрәжәлә мәртәбәлә (хөрмәттә) булырҙар. (43) Ниғмәт тулы йәннәттәрҙәге (44) ҡапма-ҡаршы урынлаштырылған ҡултыҡсалы урындыҡтарға ултырып торғанда, (45) уларҙың һәр береһенә туҫтаҡтарға (касаларға) һалынған саф шишмә һыуы өләшеп йөрөрҙәр. (46) Ап-аҡ, үтә күренмәле, бәллүр кеүек саф эсемлектәрҙе татығандар сикһеҙ ләззәт алыр. (47) Уны эскәндәрҙең башы ла ауыртмаҫ, улар иҫермәҫтәр ҙә. (48) Уларҙың янында оялсан ҡарашлы, ҙур күҙле ҡатындар булыр. (49) (Уларҙың йөҙө Ҡояш нурына күрһәтмәйенсә) һаҡланған (тәүә ҡошоноң) йомортҡаһы кеүек ап-аҡ төҫтә булыр. (50) Улар яҡыная төшөп, бер-береһенән һораштырыр. (51) Араларынан берәүһе һүҙ башлар: — (Фани) донъяла минең бер танышым бар ине. (52) (Бер көндө был миңә әйтә): — Үлгәндән һуң яңынан терелеүгә һин дә ныҡ ышанаһыңмы? — ти. (53) — Үлеп, тупраҡ булғас, һөйәк өйөмөнә әүерелгәс, ысындан да, беҙ тереләсәкбеҙме? Шунан һуң язаланасаҡбыҙмы? — ти. (54) (Был хикәйәне һөйләгәне әңгәмәсеһенә ) әйтте: — Һин уның хәлен күреп белергә теләмәйһеңме? — тине.\n55. Ҡарауға уҡ ул (теге инҡарысының) тамуҡ утының уртаһында янғанын күрҙе. (56) (Һөйләүсе мөьмин утта яныусыһына ҡарап) әйтте: — Валлаһи, һин мине лә һәләк итә яҙҙың; (57) әгәр Раббымдың рәхмәте булмаһа, мин дә (һинең менән бергә утҡа) ташланылғандар араһында булыр инем, — тине\n58. (Йәннәткә кергәндәрҙең берһе әйтте): — Беҙ бер үлеп терелдек бит инде, ысынлап та, беҙ тағын үлмәйбеҙме? (59) Тағын ғазапҡа дусар булмайбыҙмы? — тине. 60. Шик юҡтыр, был, ысындан да, бөйөк ҡотолоштоң үҙелер. (61) Ғәмәл ҡылыусылар бына ошо маҡсат өсөн тырышһындар. (62) Ошондай бер Сәғәдәткә ирешеү хәйерлерәкме, әллә зәҡҡүм ағасымы? (Зәҡҡүм — тамуҡта үҫә торған, әсе, ағыулы ағас). (63) Хаҡтыр, Беҙ уны (зәҡҡүмде) залим кәферҙәр өсөн бер Әхирәт ғазабы булараҡ яралттыҡ. (64) Шик юҡ, ул ағас тамуҡтың төбөнән үҫеп сыға. (65) Уның емештәре шайтандарҙың башына оҡшаған булыр. (66) Шуныһы хаҡ, улар (гөнаһлылар) ошо емештәрҙе ашап, ҡарындарын тултырасаҡ. (67) Шунан һуң уларға (һыуһағандарға) ҡайнар эсемлек бирелер. (68) Һуңынан, уларҙы тағын йәһәннәмгә ташларҙар. (69) Ысынлап та, улар аталарының юлдан яҙғанын күрер. (70) Үҙҙәре лә аталары артынан (язаға) ҡыуып килтерелер. (71) Ысындан да, уларҙан әүәл йәшәп үлгәндәрҙең дә күбеһе аҙғын юлда ине. (72) Шуға ла ҡарамаҫтан, хаҡтыр, Беҙ (уларҙы яманлыҡ ҡылыуҙан тыйыр өсөн) киҫәтер өсөн (пәйғәмбәрҙәр) ебәрә торҙоҡ. (73) Ҡарап ҡара, ул киҫәтеүҙәрҙең нәтижәһе нисек булып бөттө. (74) Ихласлыҡҡа ирешеп, Аллаһҡа ғибәҙәт ҡылғандар ғына был ғазаптарҙан азат.\n75. Хаҡтыр, Нух Беҙгә ялбарып доға ҡылды ла, Беҙ уның доғаһын ҡабул әйләнек. (Беҙ доғаларҙы ҡабул итеүселәрҙең иң хәйерлеһе.) (76) Беҙ уның үҙен һәм дә уның яҡындарын хәтәр афәттән ҡотҡарҙыҡ. (77) Уның нәҫелен (Ер йөҙөндә) йәшәргә ҡалдырҙыҡ. (78) Унан һуң килгәндәргә (пәйғәмбәрҙәр һәм уларҙың өммәтенә лә) уның тураһында яҡшы иҫтәлектәр ҡалдырҙыҡ. (79) Ғәләмдәрҙәгеләрҙән Нухҡа сәләм. (80) Шик юҡ, Беҙ изгелек ҡылғандарҙы бына шулай бүләкләйбеҙ. (81) Дөрөҫ, ул мөьмин бәндәләребеҙҙең береһе ине. (82) Ахырҙа башҡаларҙы (иманға килмәгәндәрҙе) батырҙыҡ.\n83. Хаҡтыр, Ибраһим да уның (Нухтың) ҡәүеменән ине. (84) Сөнки ул Раббыһына саф-пак күңел менән килде. (85) Ул атаһына һәм халҡына әйтте: — Һеҙ нимәләргә табынаһығыҙ? — тине. (86) — (Халыҡты) алдар өсөн, һеҙ Аллаһты инҡар итеп, үҙегеҙ яһаған тәңреләрегеҙгә табынаһығыҙмы? (87) Ғәләмдәрҙең Раббыһы хаҡында һеҙ нимә уйлайһығыҙ? (88) Шунан һуң ул йондоҙҙарға ҡараны. («Ибраһимдың халҡы йондоҙҙарға ҡарап, күрәҙәселек ҡыла ине. Байрам ваҡыттарында улар үҙҙәре яһап, табына торған боттарға атап, ризыҡ ҡалдырып китәләр һәм шул яһалма Илаһтарынан бәрәкәт, ярлыҡау көтәләр ине. Һуңынан яңынан боттары янына килеп, ҡалдырған ризыҡтарын үҙҙәре үк ашап бөтөрәләр ине. Байрамға Ибраһимды ла саҡырҙылар». Хәсән Чантай тәфсиренән.)\n89. (Ибраһим) әйтте: — Мин, ысындан да, ауырып торам әле (байрамға сыға алмайым), — тине. (90) Тегеләре (уның ауырыуы беҙгә йоҡмаһын, тип) артҡа әйләнеп, (байрамға) китеп барҙылар. (91) Шунан һуң ул яһалма тәңреләр янына шым ғына килеп өндәште: — Әй, һеҙ! Ни өсөн үҙегеҙгә ҡуйылған ризыҡтарҙы ашамайһығыҙ? (92) Һеҙгә нимә булды, һеҙ ни өсөн һөйләшмәйһегеҙ? — тине.\n93. Ул уң ҡулы менән һындарға һуҡты (емерҙе). (94) Барса халыҡ йүгерешеп боттар янына килде. (95) (Ибраһим) әйтте: — Үҙ ҡулдарығыҙ менән юнып яһаған нәмәләргә табынаһығыҙмы? (96) Гәрсә, һеҙҙең үҙегеҙҙе лә ҡулдарығыҙ менән яһаған ул нәмәләрегеҙҙең барыһын да Аллаһ барлыҡҡа килтерҙе, — тине. (97) Әйттеләр: — Бер бина төҙөгөҙ ҙә, ут төртөп яндырығыҙ һәм (Ибраһимды) ялҡынға ташлағыҙ, — тинеләр. (98) Шулай итеп, улар мәкерле хәйлә ҡорҙо. Беҙ иһә улар ҡорған мәкерҙе хур иттек. (Ибраһимды уттан ҡотҡарып ҡалдыҡ.) (99) (Ибраһим) әйтте: — Мин Раббым тарафына китәм. Ул миңә тура юлды күрһәтер, — тине. (100) — Йә, Раббым, миңә паҡ күңелле бер ул бирһәң ине, — тип доға уҡыны. (101) Беҙ уның бик тә итәғәтле (Исмәғил исемле) улы буласағы тураһында ҡыуаныслы хәбәр бирҙек. (102) Ул йомошҡа ярарлыҡ булып үҫкәс, Ибраһим әйтте: — Улым, мин төшөмдә һине (Аллаһҡа) ҡорбан урынына салғанымды күрҙем. Һин был турала нимә уйлайһың? — тине. Улы әйтте: — Атаҡайым, һиңә (Аллаһтан) килгән әмер нисек булһа, шулай ҡыл. Инша'аллаһ, минең сабыр һәм Аллаһҡа итәғәтле икәнемде күрерһең, — тине. (103) Шулай итеп, улар икеһе лә (Аллаһтың әмеренә) буйһондо һәм (Ибраһим) улын йөҙ түбән ятҡырҙы. (104) Беҙ әйтттек:— Әй, Ибраһим! — тинек. (105) — Һин төшөңә тоғро ҡалдың. Шөбһәһеҙ, Беҙ изгелекле ғәмәлдә булғандарҙы бүләкләйбеҙ, — тинек. (106) Хаҡтыр, был ҡәтғи бер һынау ине.\n107. Беҙ уға оло бер ҡорбанлыҡ (тәкә) ебәрҙек. (108) Унан һуң килгәндәргә Беҙ уның тураһында яҡшы иҫтәлектәр ҡалдырҙыҡ. (109) (Беҙҙән) Ибраһимға сәләм. (110) Беҙ изгелек ҡылғандарҙы ана шулай бүләкләйбеҙ. (111) Ул, ысындан да, Беҙҙең мөьмин бәндәләребеҙҙән ине. (112) Беҙ уның Исхаҡ исемле улының донъяға киләсәге һәм уның изге кеше, пәйғәмбәр буласағы тураһында һөйөнөслө хәбәр бирҙек. (113) Һәм уның үҙенә лә, һәм Исхаҡҡа ла муллыҡ, үрсем-бәрәкәт бирҙек. Ләкин һәр икеһенең нәҫелендә изгелек ҡылғандары ла, үҙҙәренә туранан-тура яманлыҡ ҡылғандары ла (кәферҙәр ҙә) бар ине.\n114. Хаҡтыр, Беҙ Мусаға ла, Һарунға ла ниғмәттәр (пәйғәмбәрлек, дини дәрәжә һәм донъя малы) бирҙек. (115) Уларҙы һәм ҡәүемдәрен хәтәр бәләләрҙән (һыуға батып үлеүҙән) ҡотҡарҙыҡ. (116) Уларға ярҙам иттек һәм улар еңеп сыҡты. (117) Һәр икеһенә лә (дөрөҫлөктө) ап-асыҡ итеп аңлата торған бер Китап (Тәүрәтты) бирҙек. (118) Һәр икеһен дә тура юлға күндерҙек. (119) Уларҙан һуң килгәндәргә (яҡшы) хәтирәләр ҡалдырҙыҡ. (120) Мусаға ла, Һарунға ла Беҙҙән сәләм (уларға именлек) булһын. (121) Дөрөҫө шул, изгелек ҡылғандарҙы Беҙ ана шулай бүләкләйбеҙ. (122) Шик юҡ, икеһе лә мөьмин бәндәләремдәндер.\n123. Шөбһәһеҙ, Ильяс та пәйғәмбәр булды. (124) (Ильяс) халҡына әйтте: — Һеҙ Аллаһтан (гөнаһ ҡылыуҙан, яза алыуҙан) ҡурҡмайһығыҙмы? — тине. (125, 126) — Юҡтан бар итеүселәрҙең иң изгелеклеһе булған, һеҙҙең дә Раббығыҙ булған, һеҙҙән әүәл килгән ата-бабаларығыҙҙың да Раббыһы булған Аллаһты инҡар итеп, Ба-алға табынаһығыҙмы? («Ба-ал — Шамда Бәк исемле шәһәрҙә йәшәүсе халыҡтың табына торған алтын һыны — бот. Был ҡала бөгөн «Ба-аләбәк» тип йөрөтөлә». Хәсән Чантай тәфсиренән.) «Ба-ал — ул Ҡояш аллаһы, Тәңреләштерелгән Ҡояш». Мөхәммәд Али тәфсиренән )\n127, 128. Ләкин улар уны (Ильясты) ялғансыға сығарҙы. Шуға күрә, Аллаһтың ихлас ҡолдарынан башҡа, уларҙың һәр береһе (йәһәннәмгә) килтереләсәк. (129, 130) Унан һуң килгән халыҡтар араһында уның тураһында яҡшы иҫтәлек ҡалдырҙыҡ: — Ильясҡа Беҙҙән сәләм! — тинек. (131) Хаҡ, изгелек ҡылғандарҙы Беҙ ана шулай бүләкләйбеҙ. (132) Сөнки ул беҙҙең иманлы бәндәләребеҙҙән ине. 133. Лут та, һис шикһеҙ, пәйғәмбәр ине. (134) Иҫегеҙҙәме, нисек итеп Беҙ уның үҙен һәм нәҫелен ҡотҡарып ҡалдыҡ? (135) Артта ҡалғандар араһындағы ҡарсыҡтан (Луттың ҡатынынан) башҡа. (136) Ҡалғандарҙың барыһын да һәләк иттек. (137,138) Әлбиттә, һеҙ иртә-кис уларҙың (емеректәре) янынан үтеп-һүтеп йөрөйһөгөҙ. Әле һаман аҡылға килмәйһегеҙме ни? (Сүриялағы карауан юлы өҫтөндә һәләк ителгән ул шәһәрҙәрҙең хәрәбәләре (емеректәре) бар ). 139. Хаҡтыр, Юныс та күндерелгән пәйғәмбәребеҙ ине. (140) Ул шығрым тулы (йөк төйәлгән) кәмәгә ултырып (язанан) ҡасып китергә теләне. (Диңгеҙгә сыҡҡас, кәмә кинәт туҡтай. Кәмәселәр: кәмәбеҙҙә ҡасып киткән бер ҡол бар икән, уны табып, шыбаға һалайыҡ та, диңгеҙгә ташлайыҡ. Шунан һуң ғына кәмәбеҙ юлын дауам итәсәк, тинеләр). (141) Кәмәләгеләр араһында уны шыбаға тоттолар һәм диңгеҙгә ташланылар. Ул юҡҡа сыҡты. (142) (Кәмәгә рөхсәтһеҙ менеп, язанан ҡасырға теләгәненә ул бик үкенде) шул ваҡыт уны бер балыҡ йотто. (143, 144) Әгәр ҙә ул үкенеп (тәүбә итеп), Аллаһҡа тәсбих әйтмәгән булһа, Ҡиәмәт көнөнә саҡлы балыҡ ҡарынында ҡалған булыр ине. (145) Беҙ уны хәлһеҙ рәүештә ҡоро ергә сығарып ташланыҡ. (146) Өҫтөнә (күләгәһе төшөрлөк итеп) киң япраҡлы ағас үҫтерҙек. (147) Уны йөҙ меңдән артыҡ кешегә пәйғәмбәр итеп күндерҙек. (148) Һуңынан ул кешеләр иман килтерҙе. Шулай итеп, Беҙ уларҙы бер ҡәҙәр ваҡыт дауамында йәшәттек. 149. (Һындарға табыныусыларҙан, кәферҙәрҙән) һора: — Аллаһта ҡыҙҙар ғына, уларҙа гел улдар ғына булып сығамы ни инде? — тип. (150) Әллә һуң Беҙ фәрештәләрҙе улар ҡарап торғанда ҡатын-ҡыҙ булараҡ яралттыҡмы? (151, 152) Иғтибарлы бул, улар ҡәтғи ялған һөйләй: — Аллаһ бала атаһы булды, — тип. Шик юҡтыр, улар ялғансы. (153) Улдарға ҡарағанда Аллаһ ҡыҙ балаларҙы хуп күргәнме әллә? (154)Һеҙгә нимә булды? Һеҙ был турала нимә уйлайһығыҙ?(155) Һис тә башығыҙға барып етмәйме шул? (156) Әллә һуң һеҙҙең ҡулда асыҡ дәлилдәр бармы? (157) Әгәр (дәлилегеҙ) булһа, китабығыҙҙы килтерегеҙ.\n158. Аллаһ менән ендәр араһында туғанлыҡ бар, тип әйтәләр. Хаҡтыр, хисап тотар өсөн ендәр ҙә (Аллаһ ҡаршыһына) килтереләсәктәрен бик яҡшы белеп торалар. (159) Аллаһ улар уйлап сығарғандарҙан бөйөк, паҡ. (160) Аллаһтың ихласлыҡҡа ирешкән (мөьмин) бәндәләре улар кеүек түгел (ғазапҡа тартылмаҫтар). (161, 162, 163) Һеҙ үзегеҙ ҙә, һеҙ табынған нәмәләр ҙә — һис берегеҙ йәһәннәмгә керәсәк кешеләрҙән башҡаларҙы аҙҙырып, Аллаһҡа ҡаршы ҡоторта алмаҫһығыҙ. (164, 165, 166) (Фәрештәләр) әйтә: — Һәр беребеҙ өсөн билгеләнгән урыныбыҙ бар. Шик юҡ, беҙ шунда саф-саф торабыҙ (намаҙ уҡыйбыҙ). Хаҡтыр, беҙ Аллаһҡа тәсбих әйтәбеҙ. (167,168,169) Дөрөҫө шул, мөшриктәр, һындарға табыныусылар әйтә: — Әгәр ҙә беҙҙән элек йәшәгәндәргә бирелгән кеүек, беҙгә лә Китап бирелгән булһа, һис шикһеҙ, беҙ Аллаһтың ихлас ҡолдары булыр инек, — ти. (170) Бына, (Ҡөръән килде, ләкин улар) уны инҡар итте. Әммә алға табан (кәферлектәренең ғазабын) беләсәктәр. (171) Ысындан да, бәндәләребеҙгә ярҙам итәсәкбеҙ, тип һүҙ биргән инек. (172) — Улар еңеү ҡаҙанасаҡ, — тинек. (173) — Беҙҙең ғәскәребеҙ, һис шикһеҙ, өҫтөн сығасаҡ, — тинек. (174) Шуға күрә, һин (эй, Мөхәммәд) уңай форсат сыҡҡанға саҡлы уларҙан ситләш, — тинек. (175) — Һин уларҙы күҙәт. Улар ҙа тиҙҙән күрәсәк. (176) Ысындан да, улар язабыҙҙы һис кисекмәҫтән татырға теләйме ни? (177) Ғазабыбыҙ уларҙың йортона килеп төшһә, киҫәтеп тә иманға килмәгәндәрҙең таңы ниндәй яман таң булыр. (178) Хәҙергә һин уларға яҡын барма. (179) Уларҙың хәлен күҙәтеп тор. Улар ҙа тәҡдирҙәрендәгеһен күрәсәк. (180) Бөтөн кәмселектәрҙән азат булған, ғиззәткә, ҡөҙрәткә эйә Раббың улар уйлап сығарған ғәйбәттәрҙән өҫтөн.\n181. Күндерелгән пәйғәмбәрҙәрҙең барыһына ла (Аллаһтан) именлек булһын. (182) Ғәләмдәрҙең Раббыһы булған Аллаһҡа дан булһын!\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Ас-Саффат_сүрәһе&oldid=533015"\nThis page was last edited on 9 November 2017, at 19:10.


Рухи сылбыр дауам итә\n3 Май 2019, 21:46\nИжади коллективтың һәр ағзаһына “Башҡортостан” гәзите килә.\nХәйбулла районының Татыр-Үҙәк урта мәктәбе хеҙмәткәрҙәре башлап ебәргән “Тотош коллектив менән — “Башҡортостанға!” акцияһын Учалы районы Ураҙ ауылының “Ураҡсы ҡыҙ” фольклор төркөмө күтәреп алды. Ижади коллективтың һәр ағзаһына икенсе ярты йыллыҡта беҙҙең гәзит киләсәк. Әйткәндәй, бынан ике йыл элек тә “Ураҡсы ҡыҙ”ҙар республикабыҙҙың төп баҫмаһына дәррәү яҙылғайны.\nКүпселек — Ураҙ килендәре\nТөркөм 1986 йылда ул ваҡытта клуб мөдире булып эшләгән Риф Шәрипов һәм балаларға музыка серҙәрен өйрәтеүсе Гүзәл Зиннурова тарафынан ойошторола. Ауылдаштары алдында беренсе сығыш яһаған ваҡыттарында коллектив “Ураҡсы ҡыҙ” тигән йырҙы башҡара. Һуңынан ошо атама төркөмдөң исеме булып китә. Байтаҡ йылдар ураҙҙарҙы ғына түгел, тирә-яҡ тамашасыларын да шатландырған төркөм 2000 йылдарҙа тарҡалып та ала.\nАуылдаштарының буш ваҡытын файҙалы ла, күңелле лә итеп үткәрергә бар көсөн һалған, гел яңылыҡҡа ынтылған Нәркизә Шәйәхмәтова китапханасы булып эш башлағас, ҡатын-ҡыҙҙар йәнә йыйылып, ҡул эштәре, аш-һыу серҙәре менән тәжрибә уртаҡлаша башлай. Түңәрәктең эшен йәнләндереүгә оҫта ҡуллы Илүзә Рәүилова ҙур өлөш индерә.\n2011 йылда Ураҙ клубына “авария хәлендә” тигән мөһөр тағып, биш йылға ябып ҡуялар, әммә ошо шарттарҙа ла фекерҙәштәр юғалып ҡалмай, буш торған магазиндың бер өлөшөндә йыйылышырға булалар. Төркөмгә мәҙәниәткә бөтә күңелдәре менән бирелгән ирле-ҡатынлы Шәриповтар етәкселек итә башлай. Капиталь ремонт уҙғарылып, клубтың яңы төҫ алыуында уларҙың да өлөшө ҙур. Оҙаҡ йылдар балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡан Ынйы Вәлиәхмәт ҡыҙы йәмәғәт эштәре уртаһында ҡайнап йәшәй, ул ауылдың инвалидтар ойошмаһы етәксеһе лә. Риф Мөсәүир улы ғүмере буйы мәҙәниәт йорто директоры була. Пенсияға сыҡҡас та баянын ташламай – төркөмдө унан башҡа күҙ алдына килтереүе лә ауыр.\nБоронғо йолаларҙы, башҡорт уйындарын, кейемен, аш-һыуын өйрәнеп, тергеҙеп, йәштәргә, халыҡҡа еткереү, йәш быуында милләтебеҙҙең данлы тарихына ҡыҙыҡһыныу уятыу – төркөмдөң төп маҡсаты. Ойошторолғандарынан алып “Аулаҡ өй”, “Кис ултырыу”, “Ҡаҙ өмәһе”, “Һыу башлатыу”, ”Фронтҡа оҙатыу”, “Кәкүк сәйе”, “Ҡарға бутҡаһы” һәм әллә күпме башҡа йола байрамдарын сәхнәләштереп, тамашасы хөкөмөнә сығарған “Ураҡсы ҡыҙ”ҙар. Ғөмүмән, Ураҙҙа бер генә мәҙәни сара ла уларһыҙ уҙмай. Оҙаҡ йәшәгән парҙарҙың алтын юбилейҙары, хеҙмәт ветерандарын хөрмәтләү тантанаһы булһынмы, байрамдар, ҡыҙыл даталармы – фольклор төркөмө һәр сара уртаһында ҡайнай.\nТирә-яҡ ауылдарҙа ла көтөп алалар уларҙы. Район кимәлендә лә үҙҙәрен таныталар. Былтыр, мәҫәлән, “Ай, Уралым” төбәк-ара этнофестивалендә “Килен төшөрөү” йолаһын күрһәтеп, дүрт тиҫтәгә яҡын коллектив араһынан икенсе урынды яулайҙар. “Етегән йондоҙ” конкурсында ла, район һабантуйында ла һынатмайҙар.\nБынан тыш, аҙна һайын ҡул эштәре түңәрәгенә йыйылалар. Милли костюмдарҙы ла үҙҙәре тегеп, биҙәүестәрҙе үҙ ҡулдары менән эшләп алған алтын ҡуллы ҡатындар. Бер-береһе менән тәжрибә уртаҡлашып, уҡыған китаптар, гәзит-журналдарҙа сыҡҡан мәҡәләләр буйынса фекер алышып, тормош ағышынан артта ҡалмай бына шулай күңелле йәшәйҙәр улар.\nКоллектив башлыса хаҡлы ялда булған ҡатын-ҡыҙҙарҙан тора, араларында йәшерәктәре лә бар. Уларҙың күбеһе — Ураҙ килендәре. Ғәзимә Хажиева, мәҫәлән, 31 йыл элек Бөрйән районынан килен булып төшкән, тормош иптәше менән ике ҡыҙ үҫтереп, бөгөн ейән-ейәнсәрҙәрен һөйөп ҡыуаналар. Ғүмере буйы мәктәптә пионервожатый булып эшләй ул. Әйткәндәй, Ураҙ лицейында әле булһа пионер ойошмаһы йәшәй. Балалар араһында ирекмәндәр хәрәкәтен йәнләндереүҙә Ғәзимә Мөхәммәт ҡыҙының өлөшө баһалап бөткөһөҙ ҙур.\nБашланғысты күтәреп алырҙар\nРәфинә Мөхәмәтйәрованың Ирәмәл итәгендә урынлашҡан Ҡарағужа ауылынан Ураҙға килен булып төшөүенә 38 йыл. Ул оҙаҡ йылдар хужалыҡта ашнаҡсы булып эшләй. Төп һөнәре буйынса тегенсе булғас, башта ҡул эштәре түңәрәгенә йөрөй, тора-бара “Ураҡсы ҡыҙҙар” менән бергә сәхнәгә күтәрелә йыр-моңға маһир ханым.\nЛүзә Мөхәмәҙиева Килмәк ауылынан, 18 йәшендә генә Ураҙ балалар баҡсаһына йүнәлтмә буйынса эшкә килгән. Күрше Ишмәкәй ауылы егете менән яҙмыштарын бергә бәйләп, Ураҙҙа төпләнәләр. Төркөм ойошторолғандан алып ул да сәхнәнән төшмәй. Ҡул эштәренә лә өлгөр Лүзә Хәйретдин ҡыҙы, үҙе белгәндәрен әхирәттәре менән ихлас уртаҡлаша.\nВенера Һәүбәнова ғаиләһе менән 15 йыл элек Ураҙға күсеп килә. Үҫемлекселек өлкәһендә дизайнер һөнәренә эйә ханым шунда уҡ коллективҡа килеп ҡушыла. Баҡсаһында нимә генә үҫтермәй ул, үҫенте-орлоҡтар менән дә ихлас уртаҡлаша. Йәй мәҙәниәт йорто ихатаһын гөл-сәскәгә күмеү өсөн бар тырышлығын һала.\nТәнзилә Мәғәфүрова — күрше Ҡолош ауылы ҡыҙы. Дүрт тиҫтә йыл элек ғаилә ҡороп, тормош иптәше менән Ураҙ ауылында төпләнәләр. Страховка агенты, почта хеҙмәткәре булып эшләй. Төркөм ойошторолғандан алып уның иң әүҙем ағзаһы.\nӘминә Зиннәтуллина тыуған ауылына ереккән. Тормош иптәше менән өс бала тәрбиәләп үҫтергәндәр. “Ураҡсы ҡыҙ”ҙы ойоштороусыларҙың береһе ул. Оҙаҡ йылдар лицейҙа социаль педагог булып хеҙмәт иткән ханым имен булмаған ғаиләләргә ҙур иғтибар бүлә. Ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы булараҡ, эскән ҡатындар араһында аңлатыу эштәре лә алып бара.\nФлүрә Мөхтәсимова — төркөмдә иң олоһо. Ул да тыуған ауылынан айырылмаған. Колхозда умартасы, һуңынан китапханасы, контролер булып эшләгән. Ул йылдарҙа клубта гөрләп торған театр түңәрәгендә гел төп ролдәрҙе уйнаған, әле лә репертуар һайлағанда уның фекеренә таяналар.\nӘ сценарийҙар төҙөүҙе күп осраҡта Фәриҙә Ситдиҡоваға ышанып тапшыралар. Ғүмере буйы балаларҙы башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәренән уҡытҡан Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, мәғариф алдынғыһы йәш быуынды милли рухта тәрбиәләүгә күп көсөн һала. Әйткәндәй, Фәриҙә Фәрмүт ҡыҙы – Учалы Яҙыусылар ойошмаһының әүҙем ағзаһы, бер нисә китап авторы ла.\nФольклор төркөмөнөң киң танылыу яулауында моңло тауышлы Тамара Фәғәлованың да өлөшө ҙур. “Ураҡсы ҡыҙ”ҙың тәүге ҡарлуғасы, һаулығы ҡаҡшап китеүе сәбәпле сәхнәгә сыға алмаһа ла, һәр саҡ кәңәштәре менән ярҙам итә.\n— Ауылда ниндәй генә байрам сараһы үткәрһәк тә, “Ураҡсы ҡыҙ” фольклор төркөмөнә таянабыҙ. Ауылдаштарҙың тормошон йәнләндереүҙә, йәмләндереүҙә уларҙың роле ҙур. Барыһы ла тырышып донъя көтөүҙәре, тәрбиәле балалар үҫтереүҙәре, сәләмәт тормош рәүеше менән башҡаларға өлгө булып тора. Күптәре ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы булараҡ, имен булмаған ғаиләләрҙе контролдә тотоуҙа, эскелеккә ҡаршы көрәшеүҙә тәүге ярҙамсыларыбыҙ, — ти Ураҙ ауылы советы хакимиәте башлығы Салауат Лоҡманов.\nШөкөр, республикабыҙҙың һәр ауыл-ҡасабаһында тыуған төйәктәре өсөн янып-көйөп йәшәүсе, изге башланғыстарҙы дауам итеүсе, йәш быуынға өлгө булырҙай, милләтебеҙҙең йөҙөк ҡашы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бихисап.\n“Тотош коллектив менән — “Башҡортостан”ға!” акцияһын республикабыҙҙың башҡа урындарында ла күтәреп алырҙар тигән өмөттә ҡалабыҙ.


100 йыллыҡҡа - 100 "Һаҡмар"\nАзамат Ишйәров етәкләгән Икенсе Этҡол мәктәбендә һәр шәмбе үҙенсәлекле, маҡсатлы саралар гөрләп үтеп тора. 18 май ул " Спорт шәмбеһе" исеме аҫтында уҙҙы. Ул көндө мәктәп уҡыусылары араһында йүгереү буйынса ярыштар, "Мәргән уҡсы" бәйгеһе ойошторолдо, ағинәйҙәр, педагогтар, ауыл халҡы иһә " 100 йыллыҡҡа - 100 "Һаҡмар" акцияһына ҡушылды. Ул көн ысын байрам төҫөн алды.\nАзамат Ишйәров етәкләгән Икенсе Этҡол мәктәбендә һәр шәмбе үҙенсәлекле, маҡсатлы саралар гөрләп үтеп тора. 18 май ул " Спорт шәмбеһе" исеме аҫтында уҙҙы. Ул көндө мәктәп уҡыусылары араһында йүгереү буйынса ярыштар, "Мәргән уҡсы" бәйгеһе ойошторолдо, ағинәйҙәр, педагогтар, ауыл халҡы иһә "100 йыллыҡҡа - 100 "Һаҡмар" акцияһына ҡушылды. Ул көн ысын байрам төҫөн алды.\n"Спорт шәмбеһе" уҡыусыларҙың йүгереү буйынса ярыштарынан старт алды. Был сараны Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы Амур Әминев ойошторҙо һәм бәйгенең спонсоры булып сығыш яһаны. Ул еңеүселәргә Ҡоролтайҙың Почет грамоталарын, миҙалдар, сертификаттар тапшырҙы. Әйткәндәй, был сара Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайының планына ярашлы ойошторолдо.\n"Мәргән уҡсы" ярышын билдәле эшҡыуар, әүҙем йәмәғәтсе Айбулат Ғүмәров әҙерләп үткәрҙе һәм бәйгенең спонсоры булды. Был спорт төрө йылдан-йыл популярлыҡ яулай бара - әлеге ярыш быны тағы бер ҡат иҫбатланы. Еңеүселәргә А. Ғүмәров сертификаттар тапшырҙы.\nПочта бүлексәһе начальнигы Фәхирә Таңғатарова, Көнһылыу Сөләймәнова етәкләгән "Ағинәйҙәр" ҡоро ағзалары, мәктәп директоры Азамат Ишйәров, Ҡоролтай башҡарма комитеты ағзаһы Амур Әминевтың тырышлығы һәм ярҙамы менән "100 йыллыҡҡа - 100 "Һаҡмар" акцияһы юғары кимәлдә үтте. Ул көндө 60 кеше гәзиткә яҙылды. Афарин!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТТАР МЕНӘН ҠЫРЫМ ТАТАРҘАРЫНЫҢ МӘҘӘНИ ҺӘМ ӘҘӘБИ БӘЙЛӘНЕШТӘРЕ - 2015 - Мәҡәләләр\nБАШҠОРТТАР МЕНӘН ҠЫРЫМ ТАТАРҘАРЫНЫҢ МӘҘӘНИ ҺӘМ ӘҘӘБИ БӘЙЛӘНЕШТӘРЕ\nҠырымдың һәм Севастополь ҡалаһының Рәсәй Федерацияһы составына инеүенә бер йыл тулды. Ошо йәһәттән башҡорттар менән Ҡырым татарҙары араһындағы мәҙәни һәм әҙәби бәйләнештәргә ҡыҫҡаса байҡау яһау ниәтебеҙ.\nБыуаттар төпкөлөнә тоташҡан...\nИке аралағы бәйләнештәр тарихы быуат төпкөлөнә барып тоташһа ла, ул махсус өйрәнелмәгән. XIX быуат һуңында - XX быуат башында Ҡырым ғалимы һәм нәшриәтсеһе Исмаил Гаспринскийҙың мәғрифәтселек эшмәкәрлеге башҡорт зыялыларының иғтибар үҙәгендә була. Башҡорт әҙәбиәте тарихы күп томлығының авторҙары башҡорттарҙы, пантюркизм идеологтары И. Гаспринский һәм Г. Баязитовтың артынан пассив эйәреүселәр, тип билдәләй. Ә билдәле башҡорт ғалимы Әхмәт-зәки Вәлиди Туған үҙенең XX быуат башында Хәбибназар Үтәки мәсетендә белем алыуын һүрәтләп, ағаһының Баҡсаһарайҙа И. Гаспринский нәшер иткән "Терджиман" гәзитен сыға башлағандан алып уҡыуы тураһында яҙа. Гәзиттең Урал-Волга буйы төбәгендә популяр булыуы тураһында ошо осорҙағы төрки телле матбуғат баҫмаларындағы мәҡәләләр һәм шаңдауҙар раҫлай.\nБашҡорт ғалимы, мәғрифәтсеһе Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың тарихта тәрән эҙ ҡалдырған Ҡырым осоро эшмәкәрлеге ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. 1887-1889 йылдарҙа ул Рәсәй Эске эштәр министрлығының махсус вакуф комиссияһында тәржемәсе булып эшләй. Тәүҙә ул Санкт-Петербургҡа килә, һуңынан Ҡырымға ебәрелә һәм унда бер нисә йыл йәшәй. Шағир һәм әҙәбиәтсе М. Өмөтбаев үҙенең ижадында Ҡырым ерендә булыуы тураһында мәғлүмәт ҡалдыра. РФА Өфө ғилми үҙәгенең ғилми архивында уның яҙмалары үҙенең шәхси фондында һаҡлана. Улар, башҡа әҫәрҙәре кеүек үк, тарихи һәм лингвистика белеме нигеҙендә яҙылған. Шулай уҡ Ҡырым тарихы тураһында мәғлүмәттәр ҙә бар. Аныҡлап әйткәндә, уларҙа уның И. Гаспринский менән осрашыуы, ҡәберҙәргә зыярат ҡылыуы, мәсеттәрҙә һәм башҡа иҫтәлекле урындарҙа булыуы сағылыш таба. Александр Пушкиндың шиғри әҫәрҙәрен, шул иҫәптән "Баҡсаһарай фонтаны" поэмаһын төрки телдәренә тәүгеләрҙән булып тәржемә итеүселәр ҙә башҡорт һәм Ҡырым татарҙары вәкилдәре булыуы иғтибарға лайыҡ. 1899 йылда Петербургта уны Ҡырым татары, нәшриәтсе Осман Акчокраклы, 1901 йылда Ҡаҙанда Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев баҫтырып сығара.\nЕр мәсьәләһе лә уртаҡ була\nӨфөнөң "Ғәлиә" мәҙрәсәһендә башҡа төрки халыҡтары вәкилдәре менән бер рәттән, Ҡырым студенттары ла белем ала. Мәҫәлән, 1916 йылда мәҙрәсә асылыуҙың 10 йыллығын байрам иткән тантаналар ваҡытында Ҡырым талиптары мәсеткә Брокгауз һәм Ефрондың күп томлы һүҙлеген бүләк итә. Шулай уҡ Өфө китапханаларында Ҡырымдан килтерелгән китаптар булыуы хаҡында ла мәғлүмәт бар.\nДәүләт Думаһында Ҡырым һәм башҡорт депутаттары берлектә эшләй. Мәҫәлән, 1907 йылда Ҡырым татарҙары Дәүләт Думаһына петиция бирә. Уның нигеҙенә Таврия губернаһы депутаты Решид Медиевтың Ҡырым татарҙарының йәмғиәт ерҙәре мәсьәләһе һәм башҡорттарҙың ергә милекселеге буйынса аналогия килтерелгән сығышы һалына. Мәғлүмәттәр буйынса, Ҡырымда ауыл общиналарына ҡараған 600000 дисәтинә һәм 200000 дисәтинә вакуф ерҙәре була. XX быуат башында уларҙан 79000 дисәтинә генә ҡала. Ҡалғандары юғары вазифа биләүсе чиновниктар тарафынан таланып бөтә. Ошоға бәйле Р. Медиев Башҡортостан тарихынан - ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Өфө һәм Ырымбур губерналарында йәшәгән башҡорттарҙың шәхси милкендә булған 1500000 дисәтинә ерҙең таланыуы тураһында миҫал килтерә. Ул: "...бына уларҙың фамилиялары: кенәз Ливин - дәүләт милке министры, 6200 дисәтинә алған, Маков - эске эштәр министры - 2313 дисәтинә, Замятин - Дәүләт советы ағзаһы - 2148 дисәтинә, Горемыкин - ғәмәлдәге статский советник - 1998 дисәтинә. Артабан уҡып тормайым, әммә тағы бер фамилия бар. Әфәнделәр, ул фамилияны атап китәм. Ул - Слезкин - Мәскәү жандарм идаралығы начальнигы. Ул 2070 дисәтинә ер алған. Бәлки, был ерҙәр ышанысһыҙ һәм шуға күрә уларҙы алырға кәрәк, тип уйлағандыр (һул яҡтан ҡул сабыуҙар, уң яҡтан хәрәкәт). Әфәнделәр, мин Рәсәй эсендә ергә изге милекселек барлыҡҡа килеүен күрһәттем". Шулай итеп, Таврия губернаһының мосолман депутаты Рәсәйҙең күп халыҡтарын ҡыҙыҡһындырған ер мәсьәләһе буйынса сығыш яһай. Моғайын, Февраль революцияһынан һуң тап ер мәсьәләһе үҙбилдәләнеш тураһында иғлан иткән башҡорттарҙың һәм Ҡырым татарҙарының әүҙемлеге сәбәбе булғандыр. Был факт Төркиә матбуғатында ла сағылыш таба. 1917 йылда "Тюрк юрду" журналында "Ҡырымдарҙың һәм башҡорттарҙың мөстәҡиллеге" тигән мәҡәлә донъя күрә.\nНәшриәт үҫешенә өлөш\nҮрҙә әйтеп киткәнсә, ерҙән яҙҙырыу һәм тормош рәүешен үҙгәртеү башҡорттарҙың ярлылығына килтергән сәбәптәрҙең береһе булып, уларҙы революция хәрәкәттәрендә һәм Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашырға этәрә. 1919 йылда Совет власы яғына сыҡҡандан һуң, башҡорт ғәскәрен Петербургты Юденич ғәскәренән һаҡлау өсөн ебәрәләр. Петербургта, Ильяс Бораганскийҙың - Ҡырым татарҙарының билдәле вәкиленең типографияһында башҡорт хәрбиҙәренән хәреф йыйыусылар төркөмө ойошторола һәм башҡорт атлы дивизияһы өсөн "Салауат" гәзите сығарыла башлай. Был типографияла 1917 йылға тиклем төрки халыҡтарының тарихы һәм мәҙәниәте буйынса төрлө китаптар нәшер ителгән була. Мәҫәлән, 1909 йылда унда билдәле ҡаҙаҡ шағиры Абай Ҡонанбаевтың беренсе китабы донъя күрә, Рәсәйҙең Көнбайышты өйрәнеүсе ғалимдарының хеҙмәттәре нәшер ителә. Тыуған еренә - Ҡырымға ҡайтыу мөмкинлеге булмағас, И. Бораганский типографияһы менән Башҡортостандың Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсенә. Был хаҡта үҙенең "Хәтирәләр"ендә Ә. В. Туған уның исемен атамай ғына телгә ала. Башҡортостанға килгәндән һуң, И. Бораганский бында нәшриәт эшен етәкләй. Барлыҡ материалдарын урындағы нәшриәткә тапшыра, нәшриәт эшен яйға һалырға ярҙамлаша. Һуңынан Өфөгә күсә һәм 72 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, нәшерлек эшмәкәрлеген дауам итә.\nАраларҙы ялғаусы ептәр\nXX быуаттың 20-се йылдарында башҡорт әҙәбиәтендә башҡорт яҙыусыларының Ҡырымға арналған бик күп мәҡәләләре һәм поэтик әҫәрҙәре донъя күрә. Уларҙың күбеһе Ҡырымда булып ҡайтҡандан һуң яҙыла. Шулай итеп, М. Ғафуриҙың, М. Хәйҙең, С. Ҡудаштың, Х. Кәримдең, Ш. Аҙһәмдең һәм башҡаларҙың айырым шиғырҙары һәм шәлкемдәре нигеҙҙә "Октябрь" әҙәби журналында баҫылып сыға.\nБашҡорт театрының билдәле артисы В. Мортазин 1929 йылда Ҡырымда булғандан һуң үҙенең йыһазландырылған бинаһы булған Ҡырым татарҙары театры тураһында очерк яҙа.\n30-сы йылдар аҙағына башҡорттар менән Ҡырым татарҙарының мәҙәни һәм әҙәби бәйләнештәре кәмеүе күҙәтелә. Күрәһең, ул милли зыялыларға ҡағылған репрессияларға бәйлелер. Ә 1944 йылда Ҡырым татарҙары депортацияланғандан һуң бәйләнештәр бөтөнләй юғала.\nБары тик XXI быуатта ғына мәҙәни хеҙмәттәшлек тергеҙелә башлай. Ҡырым артистары Өфөлә үткән халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша. 2010 йылда "Урал моңо" Халыҡ-ара фестивалендә "Бельбек" ансамбле Гран-при яулай. "Туғанлыҡ" төрки телле театрҙарҙың Халыҡ-ара фестивале сиктәрендә үткән ғилми симпозиумдарҙа бер нисә тапҡыр Ҡырым татарҙары театрының тарихы буйынса докладтар яңғырай. "Ағиҙел" журналында билдәле Ҡырым татары шағир Селим Шакирҙың шиғырҙары донъя күрә. 2012 йылда арҙаҡлы Ҡырым татары шағир Б. Чобан-заденың тыуыуына 120 йыл тулыуға бәйле ошо уҡ журналда уның эшмәкәрлеге тураһындағы мәҡәлә менән бергә шиғырҙары ла баҫыла.\nЯҙылған: 30.03.15 | Ҡаралған: 1594


Сүриәнең Алеппо ҡалаһының хөкүмәт ғәскәрҙәре контролдә тотҡан өлөшөндә автобус туҡталышын утҡа тотоу сәбәпле 7 бала һәләк булған, 8 бала яраланған. Ҡалала хәл көндән-көн ҡатмарлаша. Белгестәр әйтеүенсә, ҡан көҫәгән ҡушма Штаттар Германияны ла был һуғышта ҡатнашырға мәжбүр итә.\nТаиланд депутаттары туғыҙ минут тынлыҡ менән вафат булған король Адульядетты иҫкә алды. Милли ҡанундар сығарыу ассамблеяһының ғәҙәттән тыш йыйылышы илдең барлыҡ телеканалдарында күрһәтелде. Адульядет илдә иң абруйлы сәйәсмәндәрҙең береһе булған. Шуға ла был көндәрҙә Таиландта йәшәүсе һәр кем королдың үлемен шәхсән ҡайғыһы итеп ҡабул итә.\nАмерикала Арканзас штатында бынан бер быуат элек төҙөлгән күперҙе шартлатҡандар. Ике миллион тонналыҡ конструкция һелкенмәгән дә. Төҙөүселәргә уны һүтеүҙән башҡа әмәл ҡалмаған. Был күперҙе 2010 йылда уҡ ышанысһыҙ тип тапҡандар һәм унда автомобиль хәрәкәтен тыйғандар.


“Беҙҙең өйҙөң йәме” ҡыҙыҡлы » Табын\n“Беҙҙең өйҙөң йәме” ҡыҙыҡлы\n01 декабря 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nБөйөк башҡорт шағиры, яҙыусы, драматург, публицист, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, күренекле йәмәғәт эшмәкәре Мостай Кәрим - донъя әҙәбиәте хазинаһына ҙур өлөш индергән шәхес. Уның ижады һәр кем өсөн яҡын, илаһи, балалар өсөн тәрбиәүи. Аҡыллы һүҙе менән әҙәбиәткә ҡыҙыҡһыныу, һөйөү, хөрмәт тәрбиәләй.\nКрасноусол башҡорт гимназия-интернаты-ның 3 "А” һәм "Б” класында М.Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған кисә үтте. Алдан был уңайҙан аҙналыҡ иғлан ителеп, йомғаҡтар яһалды. Сараны район китапханаһы хеҙмәткәрҙәре ойоштороп, Елена Викторовна Сәмиғуллина матур итеп алып барҙы. "Беҙҙең өйҙөң йәме” повесы бу-йынса уларҙың был әҫәргә ҡыҙыҡһыныуын арттырырлыҡ төрлө һорауҙарына уҡыусылар кемуҙарҙан яуап бирҙе. М.Кәрим әйтмешләй: "Бар тормош, һәммәһе бала саҡтан башлана. Тәүге ғүмер миҙгелендә бала ни алған, шул ғүмер буйы китә”.\nБалалар М.Кәрим шиғырҙарын һөйләне. Һуңынан уларға Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды.\nМостай Кәрим – беҙҙең мәктәптәребеҙҙең, өйҙөң йәме, ғорурлығы. Шағирҙың тормош юлы илебеҙ тарихы, халҡыбыҙ тормошо менән тығыҙ үрелеп бара, яҙғандары һәр ваҡыт, һәр ҡайҙа заманса яңғырай, шуға ла был сара балалар өсөн ҡыҙыҡлы, уйландырғыс булды.


Инженер ғәскәрҙәре, үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 января 2017 — 16:24 ГТРК «Башкортостан»\nИнженер ғәскәрҙәре, үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй.\nШул уңайҙан Алкино хәрби гарнизонында 12-се айырым гвардия инженерҙар бригадаһы ғәсҡәрҙәренең сираттағы махсус күнекмәләре үтте. Кинологтар, саперҙар, хәрби техника, шартлау тауыштары. Былар барыһы ла ысын яу яланын хәтерләтә. Инженерҙарҙа махсус костюм һәм тимер эҙләү ҡоролмаһы менән ҡоралланған. Яңыраҡ ҡына сафҡа индерелгән мина эҙләү техникаһы ҡулдан эшләнелгән шартлатыу ҡоролмаларын эҙләүгә тәғәйенләнгән. Ул электр, йә микросхемалары булған ҡоролмаларҙы таба. Һөнәри байрамдарын, һалдаттар күнекмәләр менән ҡаршы ала. Һәр һалдаттың үҙ бурысы. Ваҡыт көтмәй. КАМАЗ машинаһы нигеҙендә эшләнгән яңы күпер ике ярҙы, ун ике минут эсендә тоташтырырға тейеш. УР-77 машинаһы инженерҙарҙың арсеналында ҙур урын алып торған техника. Был техниканың тиңе юҡ.Яланды миналарҙан таҙалау өсөн тәғәйенләнгән был техника, әле лә махсус хеҙмәттәрҙә киң ҡулланыла. Һалдаттар араһында “Змей Горыныч” тип аталған был хәрби машина, 90 метр ерҙе миналарҙан таҙалай.Хәрби техниканан тыш, инженер ғәскәрҙәре, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү ҙә лә ҡатнаша. Хәйбулла районында былтырғы ҡар тотҡононан улар күп кешене ҡотҡарған. Күнекмәләр уңышлы тамамланды. Әммә етәкселек айырым етешһеҙлектәр барлығын билдәләй. Дөйөм алғанда, 12-се айырым гвардия инженерҙар бригадаһы ғәсҡәрҙәре үҙ алдына ҡуйылған бурыстарҙы үтәргә тулыһынса әҙер.


Нервы туҡымаһы — Башҡорт Википедияһы\nНервы туҡымаһы — сығышы буйынса эктодерманан яһалған туҡыма булып тора. Нервы системаһының нигеҙен тәшкил итә һәм уның функцияларын тормошҡа ашырыу өсөн махсуслашҡан.\nНервы туҡымаһы Викимилектә\nНервы туҡымаһы баш һәм арҡа мейеләренең массаһын, нервы төйөндәрен төҙөй. Нервы күҙәнәктәренән китеүсе нервы сүстәре, организмдың төрлө өлөштәре араһында йылдам бәйләнеш тәьмин итеп, баш һәм арҡа мейеләренән бөтә ағзаларға һәм туҡымаларға тарала.\nНервы туҡымаһы организмда туҡымалар, ағзалар, ағзалар системалары эшмәкәрлеген, уларҙың үҙ-ара һәм тирә-яҡ мөхит менән бәйләнешен көйләй.\nУлар нервы күҙәнәктәре — нейрондарҙан торалар. Нейрондар оҙон һәм ҡыҫҡа үҫентеләре булған, ядро һәм цитоплазманан торған йондоҙ формаһындағы тәне булған (нейрон тәне) күҙәнәктәр. Ҡабул итеү һәм тапшырыу нейрон бүртә ҡуҙ мускулдар, тире, башҡа туҡымаларға, органдарға. Организмда нервы туҡымаһы килешеп эшләүен тәьмин итә.\nМиелин шәкәрәле аксондар ундай шәкәрәһе булмаған аксондарҙан нервы импульстарын шәберәк үткәрә\nНервы туҡымаһы төп күҙәнәктәр — нейрондарҙан (нейроцит) һәм эйәрсен күҙәнәктәрҙән( нейроглия) тора.\nТөп функцияны нейрондар (ҡуҙғыусанлыҡ, үткәреүсәлек үтәй. Нейроглия, йәғни, эйәрсен күҙәнәктәр, туҡланыу, таяныу һәм һаҡлау функцияларын башҡарып, нейрондарҙы уратып алалар (микроокружение). Эйәрсен күҙәнәктәр нейрондарға ҡарағанда 10 тапҡыр самаһы күберәк.\nШулай уҡ, нейроглияға эпендима (ҡайһы бер ғалимдарыбыҙ, уны глиянан айырып ҡарай ) һәм, ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса, олон күҙәнәктәре (өсөнсө ҡарынсыҡта тупланып торалар, унан еҫ һиҙеү тамырсаһына күсәләр, шулай уҡ, Аммон мөгөҙөнөң тешле йыйырсаларында тупланалар) инә.\nНейрондар —төп нервы күҙәнәктәре. Нервы системаһының структуралы-функциональ берәмектәре булып торалар. Күп һанлы үҫентеләре булған йондоҙ формалы күҙәнәктәр. Ҡыҫҡа, ныҡ тармаҡланған үҫентеләре — дендриттар (грекса дендрон — ағас).\nУлар башҡа нейрондарҙан, рецептор күҙәнәктәрҙән йәки туранан-тура тышҡы ҡуҙғытҡыстарҙан сигналдарҙы ҡабул итәләр.\nНейрондың оҙон, күбеһенсә аҙ тармаҡланыусан үҫентеһе лә була. Ул аксон (грекса аксис — үҫенте) тип атала. Аксон сигналдарҙы нейрон тәненән башҡа нервы күҙәнәктәренә һәм иннервациялаған (нервылар менән тәъмин ителгән) ағзаларға тапшыра.\nОҙон үҫентеләр йыш ҡына аҡ төҫтәге май һымаҡ матдәнән торған шекәрә (миелин тышса) менән көпләнгән була. Уларҙың үҙәк нервысистемаһындағы тупланмалары аҡ матдә барлыҡҡа килтерә.\nНейрондар формалары һәм функциялары буйынса айырылалар. Нейрондарҙың берәүҙәре, һиҙгерҙәре, импульстарҙы һиҙеү ағзаларынан арҡа һәм баш мейеләренә тапшыра.\nҺиҙгер нейрондарҙың тәндәре үҙәк нервы системаһы юлында нервы төйөндәрендә ята.\nНервы төйөндәре — нервы күҙәнәктәре тәндәренең үҙәк нервы системаһынан ситтәге тупланмалары. Арҡа һәм баш мейеләре бөтә агзаларға нервылар менән бәйләнгән.\nНейрондарҙың икенселәре, хәрәкәт нейрондары, импульстарҙы арҡа һәм баш мейеләренән мускулдарға һәм эске ағзаларга тапшыра.\nҺиҙгер һәм хәрәкәт нейрондары араһындағы бәйләнеш арҡа һәм баш мейеләрендә өҫтәмә нейрондар тарафынан бойомга ашырыла. Уларҙың тәне һәм үҫентеләре мейенән ситкә сыҡмай.\nНервылар — нервы күҙәнәктәренең шекәрә менән көпләнгән оҙон үҫентеләре тупланмалары булып тора.\nХәрәкәт нейрондарының аксондарынан торған нервылар хәрәкәт нервылары тип атала. Һиҙгер нервылар һиҙгер нейрондарҙың дендриттарынан тора.\nКүпселек нервыларҙа аксондар ҙа, дендриттар ҙа бар. Бындай нервылар ҡатнаш нервылар тип атала. Улар буйынса импульстар ике йүнәлештә — үҙәк нервы системаһына һәм унан ағзаларға бара.\nНейроглия — функциялары һәм, өлөшләтә килеп сығышы буйынса берҙәм булған, ярҙамсы күҙәнәктәрҙән торған ҡатмарлы комплекс.\nМикроглия (фагоцит күҙәнәктәр) күҙәнәктәре «глия» төшөнсәһенә ҡараһалар ҙа, мезодерма сығышлы булараҡ туранан-тура нервы туҡымаһы түгелдәр.\nМакроглия (эпендимоциттар, астроциттар, олигодендроциттар — глиобласт сығышлы күҙәнәктәр. Терәк, туҡландырыу, секретор һәм сикләү (һаҡлау) функцияларын үтәйҙәр.\nЭпендималь күҙәнәктәр (эпендимоциттар) үҙәк нервы системаһындағы (ҮНС) ҡарынсыҡтарҙың эске йөҙөн көпләйҙәр. Был күҙәнәктәрҙең өҫкө йөҙөндә шыйыҡса ағымын тәьмин итеүсе төксәләр бар\nНервы туҡымаһының яралғы булараҡ барлыҡҡа килеүе нейруляция процесында бара (нервы көпшәһе барлыҡҡа килеү дәүерендә). Мөхит йоғонтоһо һәм башҡа тән структураларының үҫеше (бигерәк тә хорданың) хордалыларҙың эктодермаһында бураҙна барлыҡҡа килтерә. Бураҙнаның ситтәре яҡынайып нервы көпшәһе барлыҡҡа килтерә һәм эктодерманан айырыла.\nБураҙнаның ситтәре ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән һыҙат нервы һырты тип атала. Уның кәүҙә тапҡырына тура килгән күҙәнәктәренең бер өлөшө латераль һәм вентраль йүнәлештәрҙә күсеп ганглиоз пластинка барлыҡҡа килтерә. Ганглиоз пластинка нейробласт һәм глиобластарға башланғыс бирә. Улары үҙ нәүбәтендә нейрондарҙың, спиналь һәм вегетатив ганглийҙар нейроглияһының башланғысы булып торалар.\nНервы һырты күҙәнәктәренең бер өлөшө эктодерма аҫтында тарала һәм меланобласттарҙы— тиренең пигмент күҙәнәктәре башланғыстарын барлыҡҡа килтерә.\nБаш бүлегенең нерв күҙәнәктәре баш һөйәге-мейе нервы ядроларын формалаштырыуҙа ҡатнаша. Уларҙың бер өлөшө баштың ян яҡтарындағы эктодерманың ҡалынайған ерҙәренән — нервы плакодтарынан.\nНервы көпшәһе күҙәнәктәре — медуллобластар, — нейробласт һәм глиобластарға — нейрондарҙың һәм арҡа һәм баш мейеһе нейроглияһы башланғыстарына дифференцияланалар (махсуслашалар).\nМахсуслаша (дифференцировка) барған һәм эмбриональ яралғынан күскән һайын медуллобластар һәм нейробластар бүленеү һәләтен юғалта баралар, груша формаһын алып, ядролары һәм эргастоплазмаһы үҙенсәлекле яңы ҡоролош кисерә. Уларҙың тәүҙә аҙаҡ күп үҫентеләре барлыҡҡа килә.\nМахсуслашыуҙың мөһим билдәһе булып цитоплазмла нәҙек кенә фибриллалар барлыҡҡа килеүе тора. Әкренләп уларҙың һаны арта бара. Организмда Дефинитивный нейрондар араһында билдәле тәртиптә күҙәнәк-ара үҙенсәлекле бәйләнеш — синапс урынлаша.\nГлиобластар миграция һәм макроглияны тәшкил итеүсе глиоциттарға махсуслашыу тамамлағандан һуң да, юғары пролифератив әүҙемлеген һаҡлап ҡала.\nМикроглия нервы туҡымаһы гистогенезы барған урынға күсеүсе һөйәк кимеге моноцитобластарынан барлыҡҡа килә.\nТүбән төҙөлөшлө хордалыларҙың нейруляция процесы башҡасараҡ бара.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Нервы_туҡымаһы&oldid=929127 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 15 ғинуар 2020 в 14:27\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:27 15 ғинуар 2020 үҙгәртелгән.


Башҡортостан умартасылары бал һыға башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостан умартасылары бал һыға башланы\n26 июля 2016 — 16:00 ГТРК «Башкортостан»\nАлтынға бәрәбәр ризыҡ батманға төшкәнгә тиклем оҙайлы һәм ҡатмарлы юл үтә. Быйылғы татлы ризыҡтың сифаты, күләме ниндәй булыр, башҡорт балын яратыусылар балһыҙ ҡалмаҫмы? Иң йәмле миҙгел — ейән-ейәнсәрҙәр ҡунаҡҡа ҡайтҡан, ә бал ҡорттары даҙандарҙы бал менән тултырған мәл, тип һөйөнә Фидай ағай. Ҡорттан ҡурҡмаһаң улар саҡмай, тип беҙҙе тынысландырыусы ейәндәр ситтәнерәк күҙәтте. Ә умартасы олатайҙың кәйефе яҡшы, бал йыйыу өсөн йәй уңай килде, ти умартасы. Һәр рамдан 3 кило ярым бал ала ул. Бал йыйыу — умартасының хеҙмәтенә йомғаҡ яһау мәле. Балын яратһаң бәләһен дә ярат, ти халыҡ. Яҙ башынан ҡорттары менән булыша Фидай Абраров. Тәүге уңышты алғанда уҡ умартасы һәр кәрәҙдән сығасаҡ бал күләмен иҫәпләй һәм сифатын ҡарай. Ә үҙ балыңдың сифаты шикләндермәй.Бал ҡортоноң үҙе кеүек егәрле һәм состар һәр ваҡыт яҡшы уңыш ала. Фидай ағай иһә 5 намаҙын да уҡырға өлгөрә, теләгәндәргә умартасы серҙәрен аса. Йыл әйләнәһенә юл буйында, ҡала баҙарҙарында бал һатыусыларҙы күреп күнеккәнбеҙ. Барыһы ла балды Башҡорт балы исеме аҫтында һата. Ә ысынында улар йыш ҡына сифатһыҙ бал булып сыға. Тәү ҡарашҡа сифатын, ҡайҙан икәнлеген белеүе ҡыйын. Һатып алыр алдынан ветеринар станция биргән кенәгәләрен һорайбыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хужалар миҙгелдең яңы ғына башланыуына һәм әле документтарының әҙер булмауына һылтана. Үҙебеҙҙең бал күп булһа ла республикаға сит өлкәнән индерелгәне лә бихисап. Хатта Ҡытайҙан килтерелә. Һәр кемдең лабораторияла ризыҡтың сифатын тикшерергә мөмкинселеге юҡ. Иң отошлоһо таныш умартасынан алырға. Әгәр ҙә ундай мөмкинлек юҡ икән еҫенә, төҫөнә, тәменә иғтибар итергә онотмағыҙ. Башҡорт балының брендын юғары кимәлдә һаҡлау һәр умартасының бурысы. Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге ошо исемгә тап төшөрмәҫкә саҡыра.


Сираттағы вакансиялар йәрминкәһендә эшкә 130 йүнәлтмә бирелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСираттағы вакансиялар йәрминкәһендә эшкә 130 йүнәлтмә бирелде\n17:58, 8 апреля 2010 Иҡтисад\nӨфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендә сираттағы вакансиялар йәрминкәһе үтте. Ул сәнәғәт йүнәлешле булды. 22 эш биреүсе үҙенә персонал йыйҙы. «Серебряный снег» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә, «Сурсис» муниципаль унитар предприятиеһында, «Нефтегазинжиниринг» фәнни-производство берекмәһе” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә, шулай уҡ страховкалау агентлыҡтарында вакансиялар бар ине.\nБөгөнгө йәрминкәгә баш ҡалабыҙҙың 850 кешеһе килде, шуларҙың 130-ы эшкә йүнәлтмә алды.\nКиләһе йәрминкә кесаҙнала, 15 апрелдә ойошторола. Ҡаланың транспорт предприятиелары вакансиялар тәҡдим итәсәк.\nТеги: хеҙмәт биржаһы, вакансиялар йәрминкәһе, мәшғүллек


Афғанстандағы бер-нисә мәктәптә уҡыусыларҙы ағыулағандар. Урындағы хакимиәттәр уҡыу йорттарында именлек сараларын көсәйткән. Был ҡатын-ҡыҙҙарҙың белем алыуына ҡаршы булған төркөмдөң эше тип хәбәр итә мәғлүмәт агентлыҡтары.\nСүриә журналисы ҡасаҡтар юлы менән үтеп уларҙың михнәттәрен видеоға төшөргән. Мигранттар өсөн Греция Европа берлегенә ҡапҡа булып тора. Улар Төркиә аша афиндарға килеп Европа дәүләттәренә тарала. Әммә күптәр юлда һәләк була.\nЛюфтганза авиакомпанияһы пилоттары ҡаршылыҡ акцияһы үткәрә. Ошо сәбәпле меңгә яҡын рейс үтәлмәйәсәк. Акцияға Люфтганза Жерманвингз компанияһы ла ҡушылған. Етәкселек эш ташлауҙы ҡанунһыҙ тип атай һәм профсоюздарҙы судҡа бирергә йыйына.\nЯҡын көнсығыш илдәрендә ҡом бураны сәбәпле бер-нисә кеше һәләк булған. Ливанда табиптарға мөрәжәғәт итеүселәр меңдән артып киткән. Халыҡ-ара ойошмалар хисаптарына ҡарағанда, ҡом буранынан Сүриә ҙур зыян күргән. Хәлде хәрби хәрәкәттәр ҡатмарлаштыра.


Бала тәрбиәләүҙең алтын ҡағиҙәләре » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Бала тәрбиәләүҙең алтын ҡағиҙәләре\n4. Үҫеш мөмкинлеге. Бала физик яҡтан да, аҡыл яғынан да үҫергә тейеш. Ә үҫкәндә төрлө хәл була. Ҡысҡырып көлгән йәки салбарын бысратҡан өсөн асыуланмағыҙ. Бәләкәсегеҙҙе төрлө түңәрәккә йөрөтөгөҙ, ҡыҙыҡһындыра белегеҙ, әүҙемлеген, энергияһын файҙалы юҫыҡҡа бороғоҙ.\nСығыу ваҡыты 16-10-2018, 06:00 | Ҡаранылар: 52


Ниңә бығаса белмәнем икән был мәмәйҙе?..\n22 Апрель , 10:40\n...Әсәйем һөйләй торғайны, бер килен өйрәк итенең арт яғын, йәғни ҡойроҡ тирәһен, гел ҡәйнәһенә ашатҡан икән. Йәнәһе лә, "таҙа" ерен генә ашай үҙе)) Бер мәл яңылыш ҡына шул өлөштө алып һоғоноп ебәргәс кенә: - Ғөмөр буйы иң тәмдеһен ҡәйнәмә биреп тик йөрөгәнмен, өйрәктең о..һы тәмле була икән дә! – тигән, ти.... Шул килен кеүек, мин дә бер тәмде яңы саҡ тойҙом әле ул.\nБала саҡта һөт бороп бөткәс сепарат һемәген һеңлемә бирә инек. Эй супылдап ялар ине ул. Бәләкәс кенә бармағын һемәк буйына тығып-тығып ала ла, теле менән бармағын имер ине. Минең әллә ни иҫ китмәне һемәктәге ҡаймаҡҡа. Кәрәкһә, ҡалаҡ тултырып һоҫоп алып икмәккә яғып ашар инем...\nҠайһы саҡ һеңлемә һемәкте бирмәй яңылыш өләс бармағы менән һыпырып төшөрә лә ҡуя торғайны, китер ине шунан үсегеүҙәр))))\nИпләп кенә кире сеүәтәнән ҡаймаҡты һемәккә яғып әүрәтә инек бәләкәс батшабикәне...)))\nБөгөн мин тәүгә тиерлек һемәк яланым. Шуға уйлап ултырам, нишләп белмәгәнмен икән бығаса был мәмәйҙе?\nОшоғаса һемәктән ҡаймаҡты шарт-шорт һыпырып төшөрәм дә , эҫе һыуға йыуа ла ҡуя торғайным. Вәт, белекһеҙ мин!\n…Хоҙайҙың һәр көнө лә тиң, изге, ти торған ололар. Бөгөнгө башланып торған ҡояшлы ғына йома иртәһе минең кеүек тормошоғоҙҙа бығаса тәмләнмәгән тәмгә, күрелмәгән йәмгә күҙегеҙҙе асыр көн булһын, төркөмдәштәрем!


Республикала Әҙәбиәт йылына арналған акция дауам итә. Унда теләге булған һәр кем ҡатнаша ала.\nБының өсөн Зәйнәп Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтенең фирма магазинында күңелеңә ятҡан йыйынтыҡты һатып алып берәйһенә бүләк итергә кәрәк. Ошо көндәрҙә Мәжит Ғафури исемендәге мәҙәниәт фонды директоры Мадрил Ғафуров эстафетаны һуҡырҙар өсөн башҡорт республика китапханаһына тапшырҙы. Ә күренекле йырсы һәм музыкант Радик Динәхмәтов Дүртөйлө ҡалаһының балалар йортона китаптар бүләк итеп, эстафетаны Башҡортостандың мәҙәни симфоник оркестры директорына тапшырҙы. Акцияның төп маҡсаты халыҡ араһында китапҡа һөйөү уятыу.


Республикала алданған өлөшсөләрҙе яҡлау фонды булдырыла - Bash.News\nРеспубликала алданған өлөшсөләрҙе яҡлау фонды булдырыла https://bash.news/news/105607_respublikala_aldanan_lshslre_yalau_fondy_buldyryla\nБашҡортостанда алданған өлөшсөләр ҡатнашлығында һалынған 22 объектты файҙаланыуға тапшырыу махсус фонд ярҙамында хәл ителәсәк. Алданған өлөшсөләрҙең йорттарын һалыуға 7 миллиард һумдан ашыу аҡса кәрәк. Был турала бөгөн Төҙөлөш сәғәтендә билдәләнде.\nПроблеманы хәл итеүгә федераль сығымдар ҙа йәлеп ителә. Банкрот - төҙөүсе компанияларҙың өлөшсөләр алдындағы бурыстарын көйләү буйынса төбәк фонды етәксеһе Дамир Миңлеханов белдереүенсә, ил ҡаҙнаһынан 16 миллиард һум бүленгән. Әлегә Өфө, Ҡабаҡ ауылы һәм Иглин районындағы ике фирманың проблемалы объекттарында эш күләме иҫәпләнә. Алдағы йылдың аҙағынаса 3 мең 600-ҙән ашыу өлөшсө ҡатнашлығында һалынған 22 йортта мәсьәләне хәл итеү билдәләнгән.\nЙорт һалыныуын 12-шәр йыл көтөүсе граждандар бар. Енәйәт эше ҡуҙғатылып ғәйеплеләр холоҡ төҙәтеү урындарынан мөҙҙәтен тултырып сыҡҡан. Әммә мәсьәләне хәл итеү асыҡ ҡала, тип билдәләнде ултырышта. Фонд банкрот тип һаналған компаниялар эшен теүәлләү менән шөғөлләнә, ә проблемалы объекттар күп.\nУлтырышта республиканы бассейндар менән тәьмин итеү мәсьәләһе лә ҡаралды. Стандарт ҙурлыҡтағы бассейны бөтөнләй булмаған ҡала-райондар бар. Межгорье, Благовещен, Благовар, Бүздәк, Дыуан, Саҡмағош һәм башҡалар. Тәү сиратта уларҙы өҫтөнлөклө проекттарға индереү һәм киләсәктә спорт менән шөғөлләнеү өсөн шарттар булдырыу бурысы ҡуйылды.


Төбәк аграрийҙары 1,4 миллион тоннанан ашыу иген һуғып алған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәк аграрийҙары 1,4 миллион тоннанан ашыу иген һуғып алған\n10:12, 17 августа 2012 Иҡтисад\nРеспубликала иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары 78 процент майҙанда сабылған. Йәмғеһе 1,4 миллион тоннанан ашыу иген һуғып алынған.\nКөн элгәре яуып үткән ямғырҙар урып йыйыу эштәренең темптарын бер аҙ кәметкән. Уртаса уңыш элекке кимәлдә ҡалған – гектарынан 10,7 центнер.\nШул уҡ ваҡытта Стәрлебаш һәм Стәрлетамаҡ райондары игенселәре урып йыйыу эштәрен тамамлаған. Стәрлетамаҡ районы уңыш буйынса ла иң юғары күрһәткестәргә эйә — гектарынан 15,2 центнер. Унда йәмғеһе 106,4 мең тонна иген йыйып алынған, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.


25 Сентябрь 2021, 21:38\nҠулындағы китабы шап итеп иҙәнгә төшкән тауышҡа тертләп, Иштуған күҙҙәрен асты. Иҙәндәге балаҫты тағы тышҡа алып сыҡҡандыр Ғәйшәһе. Китабы төшһә лә, телевизорҙың пульте төшөп китһә лә, тауыш – тынһыҙ ғына барып яталар ине ҡалын балаҫҡа. Саңын һурҙырып торалар шул балаҫтарҙың ураған һайын, юҡ, тәки\nҠулындағы китабы шап итеп иҙәнгә төшкән тауышҡа тертләп, Иштуған күҙҙәрен асты. Иҙәндәге балаҫты тағы тышҡа алып сыҡҡандыр Ғәйшәһе. Китабы төшһә лә, телевизорҙың пульте төшөп китһә лә, тауыш – тынһыҙ ғына барып яталар ине ҡалын балаҫҡа. Саңын һурҙырып торалар шул балаҫтарҙың ураған һайын, юҡ, тәки үҙенсә эшләй һаман - сығарып элдертә лә гөпөлдөгөн сығарып балаҫ туҡмай. Яҫтыҡ - юрғандарын, түшәк - кейеҙҙәрен дә ҡағып ала гел. Ярата шул эште Ғәйшә. Ҡаралдыларын теҙеп элеп бөтә лә,тәүгә күргәндәй, ситкәрәк китеп, һоҡланып тора үҙе. Яңы оҙатылып килгән йәш килен, тиерһең.\n- Ҡорамалары уңып ҡуймаһһын, - тип икенсе яҡтарын әйләндереп сыға.\n- Ҡыҙыҡ бисә инде ошо әбей. Эш тапмаған, теге, ни, бет тапҡан! - тип көр тауышы менән ихатаны яңғыратты күтәрмәгә сығып баҫҡан Иштуған. Үҙенең был тупаҫыраҡ мәрәкәһенә егерме йыл эсендә әллә нисә тапҡыр Ғәйшәһенең бер үк һүҙҙәрен:- Тапманым шул әле, юҡтыр бет тигәнең, - тигән өйрәнелгән, көткән яуабын ишетмәне Иштуған. Ғәйшә ишек алдында юҡ ине.\nҺарай, кәртә яғына барып ураны, мунса соланын асып, эскә ҡолаҡ һалды. Юҡ, бында юҡтыр. Кисә үк, мунсаға кермәҫтән алда, иҙәнен ҡырып йыуып ҡуйғайны Ғәйшә.-Һы. Бының да әйтмәй - нитмәй сығып йөрөр көнө бар икән.\nҒәйшәһенең:- Үү, хәҙеер, хәәҙер, - тип баҡса эсенәнме, келәттәнме килеп сығыуын көткән Иштуған тағы аптыраны.\n- Һин ун етегә ун туғыҙ асҡысты күрмәнеңме, ҡайҙа ята икән? - тип һора, хәҙер килтереп тоттороп китә ҡулыңа. Литолдың ҡайҙа ҡуйылғанын да, гидравлика шлангыларының ҡайһы сөйгә эленгәнен дә әйтеп бирә. Иштуғандың гаражы эсендә лә таҙалыҡ, тәртип. Ә бында ана нимә - ә Ғәйшә өйҙә лә юҡ!Иштуған тағы тышҡа сыҡты. Улай - былай ҡаранып, ҡолағын ҡарпайтып тора биргәс, үҙе лә һиҙмәҫтән әсе итеп һыҙғырып ебәрҙе. Урманда йөрөймө ни. Ихатаһы урман кеүек инде былай - ишек алдынан уҡ емеш ағастары, ҡыуаҡтар башлана.- Ғәйшә!\nТуҡта, әллә Ғәйшәһен һаҡһыҙ үпкәләтеп ҡуйҙымы? Уйламай һүҙ әйтеп? Юҡ, шикелле. Үпкәләшерлек сиккә еткәнсе һөйләшеп тә ултырманылар, буғай. Ғәйшә былай ҙа аҙ һүҙле ул. Һәр ҡайһыһы үҙ уйына бирелеп эстеләр сәйҙе иртәнсәк. Ҡатыны сынаяғындағы сәйен яртылаш ҡына эскән ниңәлер.- Бынау ишек алдындағы алмағастың аҫҡы ботаҡтарын ҡырҡып ташла сәле, Иштуған. Улай үтһәң дә, былай үтһәң дә, эләктереп - тартып, зыйтҡа тейәләр. Башымдағы яулығымды тағы һыпырып алды бына. Иң яратмағаным - башымдағы яулыҡтың һыпырылыуы... Күпме әйттем.\nДиванға, Иштуғандың аяҡ осона килеп ултырған Ғәйшә сәстәрен һыйпап, өҙәткеләп, шулай тигәйне уға.\nУрынынан тороп сығып барған Ғәйшәнең артынан әйтеп ҡалғайны был һүҙҙәрен Иштуған.- Тфү, телеңде эт ялаған нәмә!\nҺикереп торғанын һиҙмәй ҙә ҡалды ул. Ботаҡҡа эләгеп, башындағы күҙлеге ергә төшөп китте, сыбыҡтың сәнскеһе сикәһен сыйып ебәрҙе. Нимәгә көс төшөрөргә белмәгән ир һә тигәнсе алмағасты ботап та ташланы. Асыуы нисек тиҙ ҡабынһа, шулай тиҙ баҫылды. Бысҡыһын һүндереп, ергә ҡуйғансы, үҙе лә һыуынды. Ә ишек алды иркенәйеп, яҡтырып ҡалды. Үҙенә лә оҡшаны был эше. Ғәйшә әллә нисә тапҡыр әйткәйне шул, әИштуған ниңәлер ҡолаҡ һалманы. Үҙе белеп тотонмаһа, ул нисектер теләкһеҙ генә башҡарып ҡуя Ғәйшәнең ҡушҡанын.\nВахтанан ҡайтҡан саҡтарында эшләп өлгөрә Иштуған йорт - ҡура тирәһендәге эштәрен. Ҡалала уҡыған малайҙары ялға ҡайтҡанда әсәләренең ҡулынан эште алалар, ял бирәләр. Ҡалғанын Ғәйшә тота - яңғыҙлығын эшкә баҫа. Шуға донъялары төҙөк, күркәм. Ире өйҙә саҡта Ғәйшә лә уның янында булырға тырыша. Ә бөгөн, ана, һыпыртҡан ҡайҙалыр.\nЯнында Ғәйшә бар кеүек хис итеп, уны яурынынан ҡосаҡлап алғандай уң ҡулын ултырғысының һөйәнгесенә һалып, аяҡтарын һоноп ебәрҙе. Башын артҡа саңҡайтты.Елгә елберләшкән япраҡтар араһынан зәп - зәңгәр күк күренә. Ҡоштар сутылдаша, алмағаста бал ҡорттары безелдәшә. Ә Ғәйшә юҡ та юҡ. Иштуған тынысһыҙлана башланы. Улайтып оҙаҡлап йөрөмәй ул берәй ергә сыҡһа ла. Әхирәттәре менән сәйгә саҡырышҡанда ла иң алда ул ҡайтып китә.\nИң аптыратҡаны шул - ике сәғәт булып килә, ә Ғәйшә юҡ. Ул бит әйтмәй, иҫкәртмәй китмәй ҡайҙа барһа ла. Күршегә инһә лә ҡасан ҡайтырын әйтеп сыға өйҙән.Иштуған шуға өйрәнгән.\n- Һуты һығып алынған еләк... Һы. Мин дә инде...Алйот. Уйламай һөйләйем хәбәрҙе.Ә, туҡта. Ғәйшә бит үҙе лә сей еләк ҡаптырҙы Иштуғанға сығып барғанда. Нимә тине әле? Теле әсе Ғәйшәнең дә. Бер әйтә, берәгәй әйтә. Нисек әйтте бит ауыртҡан ерҙе әрнетеп.\n- Һы. Уат әй! Иҫәп бергә бер. Тимәк, үсекмәгән Ғәйшә еләк өсөн.\nБынан да яман итеп әйтешеп алалар улар, тик иҫәпте тигеҙ итә беләләр. Уйланып лтыра торғас, шуны аңланы Иштуған: һуңғы һүҙҙе Ғәйшә әйтә икән шулай ҙа.\nСалбар балаҡтарына йәбешеп ҡалған бысҡы таптарын ҡағып тора ине, ҡарашы алмағас төбөндә ятҡан төймәгә төштө. Иғтибар итмәҫ тә ине, елберләшкән япраҡтар араһынан төшкән ҡояш нурҙарына төймә йылт - йылт итеп ҡала. Ынтылып алды ла әйләндереп - әйләндереп ҡараны. Ҡабырсаҡ төймә. Һиҙәп, ти торғайны әсәһе.\nЯҙын урам һепергәндә үлән тамырына эләгеп ятып ҡалғандыр. Ғәйшә сүпләп алып бөтә ул быяла ярсыҡтарын, төймә - фәләндәрҙе. Ә был эләкмәй ҡалған Ғәйшәнең тилбер бармаҡтарына.\nҠулйыуғыстың ҡояшта йылынып киткән һыуына ҡабырсаҡты йыуып, күлдәк сабыуы менән һаҡ ҡына һөртөп ҡоротто һәм тағы усына һалды. Ялтырап, балҡып китте ҡабырсаҡ йөрәк.Ҡулъяулыҡҡа төрөп түш кеҫәһенә һалып алды ла өйгә инде. Толҡа тапмай кире сығып ултырҙы ултырғысҡа. Үҙенең ике күҙе ҡапҡа яғында. Хәҙер ҡайтып инһә, һөйөнсөләр, һөйөнсөһөнә:\nОҙаҡ маташҡайны ул саҡта үҙемә медальон эшләп алам тип Иштуған. Егеттәр менән бер - береһенән ҡарап, эшләп өйрәнделәр. Иштуғандың ҡабырсаҡ йөрәге шул тиклем матур, нәфис килеп сыҡты. Егеттең баһадир күкрәгендә ул киң далала бер бөртөк кенә ынйы сәскәһе кеүек ине. Ҡырып, һырлап эшләгән ҡабырсаҡ йөрәктең уртаһын уйып ал ҡан тамсыһындай ҡаш ҡуйҙы. Көмөш сылбырға тағып, Ғәйшәнең баш аҫтына һалғайны ҡушылған төндә.\n- Ҡарсыҡ, һин мине яратаһыңмы? - тиһенме. Яҙылышырға барғанда ла:- Ҡултамғаңды ҡуйҙыңмы, әбей, минеке булдыңмы?- тип ҡосаҡланы.\n- Бөтмәйме әле отчеттарың, әбей? - тип бүлдергәйне, бәлки, шуғалыр бөгөн һүҙ ҡушманы әбейе..\nАсыҡ тәҙрәне ҡаплап торған зәңгәр ебәк пәрҙә еләҫ елгә беленер - беленмәҫ кенә сайҡала Тын иртәләге диңгеҙ тулҡыны тауышы ишетелеп ҡала кеүек хатта. Бүлмә серле зәңгәрлектә. Ә карауатта Ғәйшә йоҡлай. Ул ошонда булған, тимәк! Ә Иштуған унда аҡылдан зая була яҙҙы.\n- Уат әй, ғәмһеҙ. Ике сәғәт буйы... Хәҙер мин һине... Хөкөм итәм мин һине, ҡарсыҡ, белдеңме, ҡарсыҡ? Кибеп барған шишмә, имеш. Ишкенәң әле - оһо! - тип хәйләкәр тауыш менән шыбырҙаны Иштуған, кинәнесе йөҙөнә сыҡты.


Инфоурок › Начальные классы › Рабочие программы › Рабочая программа по башкирскому языку (2 класс)\nМуниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһы Красноусол башҡорт гимназия - интернаты\nМуниципаль район Ғафури районы Башҡортостан Республикаһы\nКафедра ултырышында ҡаралды\n_______ Вәлиева Г.А.\nУҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары\n_____ Йәнешева Ф.А.\n«Башҡорт теле »\nдәреслегенә эш программаһы\nУҡытыусы: Салауатова Ю.З.\nСәғәттәр һаны: 105 с. (аҙнаһына 3 с.)\nПланлаштырыу белем биреү минимумы\nталаптары буйынса эшләнде.\nАвторҙар: Сынбулатова Ф.Ш., Вәлиева Г.А.\nКрасноусол ауылы – 2015 йыл\nЭш программаһының йөкмәткеһе\n1. Аңлатмалы яҙыу\n2. Уҡыу предметының дөйөм характеристикаһы\n3. Предметтың уҡыу планында тотҡан урыны\n4. Предметтың уҡытыу ҡиммәттәре\n5. Предметты өйрәнеү һөҙөмтәләре\n6 Предметтың йөкмәткеһе\n4 класс өсөн “Башҡорт теле” буйынса программа “Мәғариф тураһында”ғы законға, “Дөйөм белем биреү йөкмәткеһенең фундаменталь үҙәге” документына, “Рәсәй Федерацияһының икенсе быуын Федераль дәүләт хөкүмәт стандарттарына”, “Рәсәй Мәғарифын 2020 йылға тиклем модернизациялау концепцияһы”на, Д.Б.Эльконин – В.В.Давыдов үҫтереүсе уҡытыу системаһына,“Башҡортостан халыҡтары телдәре” законына, “Башҡорт мәғарифын үҫтереү концепцияһы”на, 2011/2012 уҡыу йылында дөйөм белем биреү учреждениеларында ҡулланыу өсөн Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән уҡыу әсбаптары исемлегенә, Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Красноусол башҡорт гимназияһынының 2015-2016 йылғы уҡыу планына таянып эшләнде.\nБыл документтарҙа милли мәктәптәрҙә туған телде тейешле кимәлдә уҡытыу, уның мөһим проблемалары, заманса уҡытыуҙың бурыстары, йүнәлештәре, юлдары билдәләнде. Икенсе быуын хөкүмәт стандарттарының талаптарына ярашлы бала башҡорт теле буйынса белем алыу менән бер рәттән яңы йәшәү шарттарына яраҡлы тормош тәжрибәһе тупларға,уңышлы уҡыусы һәм эшмәкәр шәхес сифаттарына эйә булырға тейеш.\nБашланғыс мәктәптә тәү башлап грамотаға өйрәтеү осоронда уҡ уҡыусыны үрҙә әйтелгән йүнәлештәрҙә үҫтереү өсөн мөмкинселектәр асыла, шарттар тыуҙырыла.\nТыуған илебеҙ Рәсәй, республикабыҙ Башҡортостан, туған тел, халҡыбыҙ,башҡа милләт халҡы менән татыулыҡ, дуҫлыҡ, тирә-яҡ мөхит, уларҙы һаҡлау, яҡлау башҡорт грамотаһына өйрәтеү һәм башҡорт теле программаларының көнүҙәк темалары булып тора.\nБыл программала башланғыс кластарҙа фән буйынса уҡытыу тематикаһы, уның ҡыҫҡаса йөкмәткеһе һәм уҡыусы үҙләштерергә тейеш булған универсаль уҡыу эш төрҙәре системаһы тәҡдим ителә.\nБашланғыс мәктәптә грамотаға өйрәтеү осоронда мәктәп йәшендәге балаларҙы телмәр эшмәкәрлегенә өйрәтеү төп йүнәлеш булып тора. Был эшмәкәрлек баланы грамотаға өйрәтеүҙән башлап, артабан аңлап тасуири уҡыу, грамоталы яҙыу, мәҙәниәтле аралашыу күнекмәләре формалаштырыу, йәғни интеллектуаль-эшмәкәр, аралашыусан шәхес тәрбиәләүҙе күҙ уңында тота. Балаға рухи йөкмәтке һалыу, әхлаҡи тәрбиә биреү, эстетик зауыҡ, эмоциональ тотороҡло торош-булмыш формалаштырыу туған тел аша бойомға ашырыла. Был йәһәттән телмәр эшмәкәрлегенә өйрәтеү ҙур әһәмиәткә эйә.\nЯңы стандарттар буйынса уҡыусыларҙа лингвистик (тел), аралашыу (коммуникатив), этнокультура өлкәһенә ҡараған компетентлыҡ булдырыу талап ителә.\nЛингвистик компетентлыҡ өндәр һәм хәрефтәрҙе, һүҙьяһалышын, һүҙбәйләнештәрҙе, һөйләмдәрҙе, һүҙ төркөмдәрен, һөйләм киҫәктәрен, лексик һәм грамматик берәмектәрҙе үҙ эсенә ала.\nАралашыу компетентлыҡ – уҡығанды һәм башҡалар һөйләгәнде аңлау, һүҙ байлығын, телдең грамматик яғын дөрөҫ итеп үҙләштереү, телдән һәм яҙма формала бәйләнешле телмәр күнекмәләрен булдырыу.\nЭтнокультура өлкәһен ҡараған компетентлыҡ – ул уҡыусыларҙың телгә өйрәнеү барышында милли үҙенсәлектәрҙе сағылдырған текстар менән эшләү, йола, халыҡ ауыҙ-тел ижады үрнәктәрен белеүе, ихтирам итеүе.\n- уҡыусыларҙың төрлө эшмәкәрлекте үҙләштереүҙәренә ирешеү, универсаль уҡыу эш төрҙәренә өйрәтеү;\nПрограмманың бурыстарын тормошҡа ашырыу өсөн заманса эш методтарын һәм алымдарын ҡулланырға кәрәк. Дәрестә уҡыусыларға төплө белем нигеҙҙәре, ныҡлы күнекмәләр биреү менән бергә, уларҙың танып белеү эшмәкәрлеген һәм фекерләүен үҫтереүсе, дөйөм үҫешен тәьмин итеүсе алымдар һәм саралар менән файҙаланыу мотлаҡ талап булып тора.\nРәсәй мәғарифын модернизациялау концепцияһында мәғариф алдында ҡуйған төп маҡсат – баланы шәхес итеп тәрбиәләү. Рәсәй Федерацияһының мәғарифты үҫтереү программаһында ла «Дөйөм белем биреү мәктәбен модернизациялау, нигеҙҙә, уҡыусыларға билдәле күләмдә белем биреүҙе генә күҙ уңында тотмай, ә уны шәхес булараҡ үҫтереү, танып белеү һәм эшмәкәрлек һәләттәрен үҫтереү” ҡыҙыл һыҙыҡ өҫтөнә алынған. Шул маҡсаттан сығып башҡорт телен уҡытыуҙың үҙәк мәсьәләләре билдәләнде:\nбашҡорт теле предметы аша тирә-яҡты танып белергә, мәғлүмәтле булырға өйрәтеү;\nбашҡорт теле ғилемен өйрәнгәндә баланың шәхси һәләттәрен, мөмкинселектәрен иҫәпкә алып, уның һәләтен, эрудицияһын формалаштырыу өсөн шарттар тыуҙырыу;\nтел ғилемен өйрәнеү процесында универсаль уҡыу эш төрҙәренә өйрәтеү, уҡыу эшмәкәрлегенең төп компоненттарын үҙләштереү;\nБашҡорт теленә өйрәтеү-өйрәнеү программаһының төп принциптары:\nФәнни-теоретик белем биреү.\nҺәр баланы төрлө яҡлап өҙлөкһөҙ үҫтереү.\nҺәр баланың шәхси үҙенсәлектәрен иҫәпкә алыу.\nБаланың тәбиғәттән бирелгән, ата-бабалары булмышынан күскән ыңғай сифаттарын иҫәпкә алыу.\nБашҡорт телен заманса аралашыу, коммуникатив эшмәкәр мөнәсәбәт ҡороу ҡоралы итеп ҡулланыу.\nБаланың психик һәм физик һаулығын һаҡлау, нығытыу.\nБашҡорт теленән эш программаһы “ Башҡорт лицейҙары, гимназиялары, мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн программаһына, Ф.Ш. Сынбулатованың “Башҡорт теле “ дәреслектәренә таянып төҙөлдө.\nБашҡорт теле дәрестәренең маҡсаты һәм бурыстары:\n- башҡорт теленең үҙенсәлектәрен , дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләрен үҙләштереү;\n- телдең теге йәки был күренештәрен өйрәнеү,\n- телмәр мәҙәниәтен камиллаштырыу.\nИжади эштәр күләмлерәк һәм йөкмәткелерәк йүнәлеш ала. Был маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу түбәндәге мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе бурыс итеп ҡуя:\n-фонетика, лексика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация, телмәр үҫтереү өлкәһендәге белемдәрҙе, оҫталыҡты артабан нығытыу, киңәйтеү;\n-өҙлөкһөҙ, матур һәм тиҙ яҙыу күнекмәләрен артабан үҫтереү;\n-грамоталы яҙыу, уҡыу, диалогта ҡатнашыу, монолог ,текстар төҙөү һәм һөйләү, шиғыр, әкиәт, хикәйә ижад итеү;\n-туған тел дәрестәре менән предмет-ара бәйләнеш булдырыу: сағыштырыу, йәнләндереү сараларын ҡулланып, тасуирлап яҙыу; теге йәки был күренешкә, кешеләр мөнәсәбәтенә, ҡылыҡ-фиғелдәренә ҡарашыңды , фекереңде белдереү күнекмәләрен сифатлыраҡ кимәлгә күтәреү.\nДөйөм белем биреү буйынса икенсе быуын дәүләт стандарттары уҡыусылар һәм уҡытыусылар алдына түбәнге талаптарҙы һәм бурыстарҙы ҡуя:\n1.Уҡыусының уҡыу эшенә, белем алыу эшмәкәрлегенә үҙен өйрәтеү, фекерләү, аҡыл-аң ҡеүәһен үҫтереү; үҙен уратып алған һәр нәмәгә, күренешкә, хәл-ваҡиғаға үҙ ҡарашы, баһаһы булған шәхес итеп үҫтереү.\n2. Башҡорт балаларының күпселеге мәктәпкә үҙ телендә һөйләшеп килә. Рус теленә өйрәтеү балаларҙың башҡорт телендә алынған белемдәренә нигеҙләнеп өйрәтелә.\n3.Телде аралашыу, кешеләр менән хеҙмәттәшлек итеү, мөнәсәбәт ҡороу ҡоралы итеп күҙаллап өйрәтеү.\n4.Башланғыс мәктәптә туған тел уҡытыуҙы, уҡытыу- тәрбиә эшен халҡыбыҙҙың бай мираҫына ҡороу шарт.\n5.Башланғыс мәктәптә уҡытылған бүтән фәндәрҙе – рус теле һәм әҙәбиәте, тәбиғәтте өйрәнеү, математика, һынлы сәнғәт, музыка өлкәһендәге белемдәрен башҡорт теле предметы менән тығыҙ бәйләнештә уҡытыу мөһим.\n4-се класс өсөн башҡорт теленән эш программаһы “ Башҡорт лицейҙары, гимназиялары, мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн программаһына, Ф.Ш. Сынбулатованың “Башҡорт теле “ дәреслектәренә таянып төҙөлдө.\nПрограмма материалын өйрәнеү өсөн бөтәһе 105 сәғәт бирелә (35 аҙна x 3 сәғәт).\n4.Предметтың уҡытыу ҡиммәттәре\nсоциаль әхлаҡи ҡанундарға эйә булыусы; кеше ҡайғыһын, зарын аңлай белеүсе; тотороҡло рухлы, матур эске мәҙәниәтле, алдынғы ҡарашлы кеше;\n5. “Башҡорт теле” предметтарын өйрәнеү һөҙөмтәләре\n”Башҡорт теле” программаһын өйрәнеү процесында уҡыусы өйрәнергә тейеш:\n1. Шәхси сифаттарҙы үҫтерергә:\n-үҙ аллы эш итергә , белем алыу процесына етди һәм яуаплы ҡарарға;\n-атай-әсәйгә, тиҫтерҙәренә , уҡыусыларға, яҡындарына, мәктәп хеҙмәткәрҙәренә ҡарата ихтирамлы булырға;\n- мәктәп йыһаздарына, уҡыу-әсбаптарына һаҡсыл булырға;\n- Тыуған илде яратырға, ерҙе, телде һаҡларға;\n- һаулыҡты нығытырға;\n- ҡунаҡта, кинола йәки экскурсияла һәм башҡа йәмәғәт урындарында әҙәпле булырға, файҙалы ял итергә;\n- кеше менән аралышыу этикетын үҙләштерергә.\n2. Предмет буйынса белем алырға:\n- һүҙҙең өн моделенә ярашлы һүҙ уйлап табырға;\n- һүҙҙең өлөштәрен (тамыр һәм ялғау , яһаусы ялғау һәм яһалма һүҙ) айырырға.\n- тамырҙаш һүҙҙәрҙе танырға, уларҙы башҡа оҡшаш һүҙҙәрҙән айырырға;\n- тартынҡы һәм һуҙынҡы өндәр һәм хәрефтәр,парлы-парһыҙ, яңғырау-һаңғырау, сонор тартынҡы өндәр, сиратлашып килеүсе тартынҡылар тураһында һөйләй белергә;\n-һүҙгә фонетик анализ яһай белергә;\n-ҡушма һүҙҙәрҙе танырға, уларҙың дөрөҫ яҙылышын аңлата белергә;\n-үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе танырға һәм уларға дөрөҫ ялғау ҡуша белергә тейеш;\n-һүҙ төркөмдәрен (предмет атамаһын, билдәһен, хәрәкәтен белдергән һәм ярҙамсы һүҙҙәрҙе ) таба белергә ;\n-һөйләмдең баш киҫәктәрен айыра белергә;\n-сюжетлы һүрәт , һорауҙар, терәк һүҙҙәр ярҙамында хикәйә, әкиәт ижад итергә.\n3. Универсаль уҡыу эш төрҙәрен үҙләштерергә:\n- үҙ аллы белем алырға , мәғлүмәт йыйырға һәм уларҙы ҡуллана белергә;\n-дәрес барышында уҡытыусы менән берлектә эшләргә: дәрескә маҡсат ҡуйырға һәм уны дәрес һуҙымында күҙ уңында тота белергә һәм тормошҡа ашырырға, эште дөрөҫ планлаштырырға, эҙләнеү эше алып барырға;\n-эҙләнеү эше һөҙөмтәләре буйынса презентация эшләргә;\n-тиҫтерҙәре һәм оло кешеләр менән итәғәтле һөйләшергә, кеше менән мөнәсәбәт ҡороу оҫталығын үҙләштерергә;\n-эшләгән эштәрен дөрөҫ баһаларға һәм кәрәк икән төҙәтмәләр индерергә.\n- төрлө ситуацияларҙа йәштәштәре һәм ололар менән хеҙмәттәшлек күнекмәһе, конфликтлы һәм бәхәсле ситуацияларҙан сығыу юлын белеү;- толерантлыҡ;\n6. “Башҡорт теле” дәрестәре темаларының йөкмәткеһе\nДүртенсе класс программаһы укыусының өс йыл буйы үҙләштергән тел ғилеме өлкәһендәге белемдәрен тулыландырыу һәм бөтөн бер системаға килтереү, телмәр эшмәкәрлеген тулыһынса формалаштырыу, универсаль уҡыу оҫталығын сифатлы кимәлгә күтәреү маҡсатын ҡуя.\nБашланғыс мәктәпте тамамлаусы уҡыусы алдына түбәндәге мәсьәләләр ҡуйыла.\nИжек, баҫым, һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар, парлы һәм парһыҙ яңғырау һәм һаңғырау тартынҡылар, өн һәм хәреф тураһындағы белемдәрен системаға һалыу. Ҡайһы бер һүҙҙәрҙең үҙенсәлекле әйтелеше (орфоэпия), һүҙгә тулы фонетик анализ.\nҺүҙ составы (морфемика).\nҺүҙ составы (тамыр, ялғау). Тамырҙаш һүҙҙәр. Яһаусы (суффикс), үҙгәртеүсе ялғауҙар. Тамырға ялғау ҡушыу юлы менән һүҙ яһау (һүҙьяһалыш). Һүҙ составына анализ.\nБашҡорт теле орфограммаларын системаға һалыу. Тыныш билдәләрен дөрөҫ ҡуйып, хатаһыҙ күсереп яҙырға, диктант, изложение, инша һәм башҡа тикшереү эштәрен үтәй алырға бурыслы.\nҺүҙ, һүҙбәйләнеш, һөйләм. Уларҙың оҡшаш һәм айырмалы яҡтары. Һөйләү маҡсаты буйынса һөйләмдәрҙе хәбәр, һорау һәм өндәү һөйләмдәргә айырыу, һөйләмдең баш һәм эйәрсән киҫәктәре, һөйләмгә синтаксик анализ.\nҺүҙ төркөмдәре. Үҙ аллы һүҙ төркөмдәре. Ярҙамсы һүҙҙәр.\nИсем. Исемдең предметты атау функцияһы. Исемдең һорауҙары, Уртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәр. Исемдең һан менән үҙгәреше. Исемдең эйәлек заты менән үҙгәреше. Исемдең килеш менән үҙгәреше. Килеш һорауҙары. Ҡалын һәм нәҙек килеш ялғауҙары. Рус теленән ингән һүҙҙәрҙең килеш менән үҙгәреүе. Исемгә морфологик анализ.\nАлмаш. Уның төркөмсәләре. Зат алмаштары. Килеш менән үҙгәреше. Һорау һәм күрһәтеү алмаштары. Алмашҡа морфологик анализ.\nСифат. Тамыр һәм яһалма сифаттар. Сифаттарҙың үҙгәреше. Сифат дәрәжәләре. Төп һәм шартлы сифаттар. Сифатҡа морфологик анализ.\nРәүеш. Рәүештең төркөмсәләре. Рәүеш һәм сифат. Рәүешкә морфологик анализ.\nҠылым. Ҡылымдарҙың яһалышы. Тамыр, яһалма, ҡушма ҡылымдар. Ҡылымдарҙың үҙгәреше (заман, зат, һан, барлыҡ- юҡлыҡ). Үткән заман ҡылымдары. Уларҙың зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ, шаһитлы-шаһитһыҙ формалары. Хәҙерге заман ҡылымдары. Уларҙың зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Киләсәк заман ҡылымдарының зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Киләсәк заман ҡылымдарының төрҙәре (эш-хәрәкәттең үтәлеүенә икеләнеү, мотлаҡ ышандырыу). Кылым һөйкәлештәре. Бойороҡ һөйкәлеше ҡылымдары. Уларҙың зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Хәбәр һөйкәлеше ҡылымдары. Уларҙың заман, зат, һан менән үҙгәреше, барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Шарт һөйкәлеше ҡылымдары. Теләк һөйкәлеше ҡылымдары. Ҡылымға морфологик анализ.\nҺан. Ябай һәм ҡушма һандар, һан төркөмсәләре, һандарҙың дөрөҫ яҙылышы, һандарҙың башҡа һүҙҙәр менән оҡшашлығы, һанға морфологик анализ.\n6. Лексика. Һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнәләре. Һүҙҙең күп мәғәнәлелеге. Тура һәм күсмә мәғәнәле һүҙҙәр. Омонимдар. Синонимдар. Антонимдар.\n7. Телмәр үҫтереү. Бәйләнешле телмәр. Текст. Уның мәғәнәүи өлөштәре. Абзац. Өыҙыл юл. Идея-тематик йөкмәтке. Текст йөкмәткеһенең планын төҙөү. Тексты һөйләү. Инша, изложение.\n7. “Башҡорт теле” дәрестәренә тематик план (2-се класс)\n……………….. Аҙнаға 3 сәғәт, йылына 105 сәғәт\nБайрам менән ҡотлау тексы төҙөү. Текст ижад итеү.\nДиалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү.\nҮҙ-ара аралашып, йылы мөғәмәлә итергәһәм уртаҡ эште планға ярашлы теүәл үтәргәөйрәтеү; төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙыңһәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.\nМәктәптең, класс бүлмәһенең матур, таҙа булыуын күреп, шуны булдырыусы мәктәп хеҙмәткәрҙәренә рәхмәтеңде белдерергә; класташтарыңды, уҡытыусыңды яратыуыңды, һағыныуыңды белдереп, хис-тойғоларыңды еткерергә баҙнат итеү. Уларҙың һинең өсөн ҡәҙерле булыуын төшөнөү.\nҘур хәреф. Һөйләм. Һүҙбәйләнеш.\nҺөйләм башын ҙур хәрефтән яҙыу, аҙағында тейешле тыныш билдәһе ҡуйыу. Тейешле интонация менән уҡыу. Күсереп яҙыу ҡағиҙәләрен үтәү.\nЭш проекты ҡорорға, уны планлаштырырға, эш күләмен билдәләп, бүлешеп алырға өйрәнеү. Парлап, төркөмләшеп эшләргә күнегеү. Эш буйынса партнерыңды тыңларға һәм эшмәкәрлегеңде уның менән килешеп көйләргә тырышыу.\nУҡыу – ул хеҙмәт итеү, тырышып эшләү икәненә нығыраҡ инана барыу. Күмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.\nБаш хәреф. Кеше исемдәре.\nКеше исемдәрен аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.\nВариантлап үҙ-аллы эшләргә, бер-береңдең эшен тикшерергә, баһаларға өйрәнеү.\nЭште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау.\nҮҙеңдең эшеңдән ҡәнәғәтләнеү ала белеү, бергә эшләгәндә эште тигеҙ бүлешеп үтәргәөйрәнеү, бәхәсле ситуациянан бер-береңдең баһаһын төшөрмәйенсә сыға белеү.\nБаш хәреф. Кеше фамилиялары.\nКеше фамилияларын аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.\nФактик материалға нигеҙләнеп һығымта яһау.\nТырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.\nБаш хәреф. Ер-һыу атамалары.\nЕр-һыу атамаларын аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.\nМоделдәр, схемалар менән эшләргә күнегеү. Уҡыу диалогында ҡатнашыу; нимәнелер аңламаған осраҡта баҙнатһылығыңды еңеп, һорау бирергә күнегеү; өйрәнгән уҡыу материалы буйынса һығымта яһарға һәм уны дөрөҫ формалаштырып класҡа әйтергә баҙнат итеү.Эш буйынса партнерыңды тыңларға һәм эшмәкәрлегеңде уның менән килешеп көйләргә тырышыу.\nКүмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.\nХайуан ҡушаматтарын аңлатҡан һүҙҙәрҙе ҡарау, сағыштырыу, һығымта яһау, баш хәреф менән яҙылышына төшөнөү. Уларҙы дөрөҫ яҙырға күнегеү.\n*Парлап, төркөмләшеп эшләргә күнегеү. Эш буйынса партнерыңды тыңларға һәм эшмәкәрлегеңде уның менән килешеп көйләргә тырышыу.\nТема буйынса һығымта яһай белеү.\nКешеләргә ҡарата алсаҡ, изге күңелле булыуҙың һау-сәләмәт булыуға килтереүен аңлау. “Ҡөрьән”китабын белеү\nКеше исемдәрен, фамилияларын, хайуан ҡушаматтарын, ер-һыу атамаларын аңлатҡан һүҙҙәрҙе дөрөҫяҙыу\nҮҙ аллылыҡҡа һәм үҙеңдең эшеңә яуаплы ҡарашлы булырға өйрәнеү.Тәбиғәт күренештәренә иғтибарлы булыу, уның хозурлығын , һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.\nҺөйләмдә әйтелгән хәбәрҙең йөкмәткеһенә, уның әйтелеү маҡсатына һәм ундағы әйтелгәндең ниндәй хис-тойғолар менән хәбәр ителеүенә ҡарап, уны дөрөҫ интонация менән уҡыу һәм уның аҙағына тейешле тыныш билдәһе ҡуйыу.\nҺөйләм эсендәге һүҙҙәрҙе дөрөҫ тәртиптә урынлаштырыу.\nДиктант яҙғанда иғтибарлы булырға.\nПарлашып эшләү процесында парталаш ду6ыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдеңүтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеүһәм төшөнөү.\nЙәмғиәт урындарында осрашыу. Диалог.\nҮҙ фекереңде ҡыҫҡа һәм аңлайышлы итеп еткереү, уны яҡлай белеү.\nҺөйләмдәрҙе тейешле интонация менән уҡыу.\nтейешле һүҙ өҫтәп тулыландырыу.\nуҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау\nФекереңде асыҡ һәм аныҡ әйтергә өйрәнеү, кәрәк икән 8орау2ар бир9 беле7.\nҺөйләмдә һаналып килгән һүҙҙәр араһында өтөр ҡуйыу.\nТөркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү,\nҮҙ аллы эш итергә, белем алыу процесына етди һәм яуаплы ҡарау\nЭшләгән эшеңде тикшерергә, үҙләштереү кимәлен баһалау.\nЭшләнгән эштең һөҙөмтәләрен барларға һәм артабан эште ойоштороу планын күҙалларға өйрәнеү.\nТелмәр, хәтер, ижади һәләт үҫтереү өҫтөндә эшләү.\nМәғлүмәт, белешмә эҙләу.\nЙәмғиәт урындарында ашығыс белешмә кәрәк булған осраҡта, фекереңде аңлайышлы , ҡыҫҡа итеп аңлата белеү. Телефон аша яғымлы итеп, фекереңде асыҡ әйтеп һөйләшергә өйрәнеү\nКартина буйынса фекер алышыуҙа ҡатнашырға, тема буйынса парталаш дуҫың менән кәңәшләшергә йәки бәхәс ҡорорға.\nЭште уның шартына ярашлы эҙмә-эҙлекле итеп үтәү, үҙ фекереңде иҫбат итеп; уның дөрөҫлөгөн тикшерергә, баһаларға күнегеү.\nКартиналағы тәбиғәт күренешен оҡшатыуыңды белдереп, хис-тойғоларыңды еткерергә баҙнат итеү.\nДиалог ҡороу. Әйтеш. Һынамыш. Мәҡәл-әйтемдәр.\nАктуаль темаларға ике кеше араһында һөйләшеү ижад итергә. Уны тейешле тыныш билдәләрен ҡуйып дәфтәргә яҙырға.\nҮҙ аллылыҡҡа һәм үҙеңдең эшеңә яуаплы ҡарашлы булырға өйрәнеү.\nЙәмғиәт урындарында ашығыс белешмә кәрәк булған осраҡта, фекереңде аңлайышлы , ҡыҫҡа итеп аңлата белеү.\nДәрес процесында күҙәтергә, сағыштырырға, анализларға һәм һығымта яһарға өйрәнеү;\nмәғлүмәтте ҡабул итеү, эшкәртә белеү, маҡсатҡа ярашлы ҡулланыу;\nБашҡаларға ҡарата иғтибарлылыҡ, үҙ-үҙеңә ышаныс тәрбиәләү. Һығымта яһарға өйрәнеү; эшләнгән эште анализлау, тикшереү, хаталарын табыу, төҙәтеү.\nТикшереү эше. Эшкә анализ.\nТөркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙың һәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.\nҺөйләмде тейешле интонация менән уҡырға, тыңларға. Уның мәғәнәһенә төшөнөргә. Һөйләм төҙөргә. Уны баш хәрефтән башларға, аҙағында тейешле тыныш билдәһе ҡуйырға.\nУҡыу диалогында ҡатнашыу; нимәнелер аңламаған осраҡта баҙнатһылығыңды еңеп, һорау бирергә күнегеү; өйрәнгән уҡыу материалы буйынса һығымта яһарға һәм уны дөрөҫ формалаштырып класҡа әйтергә баҙнат итеү.\nТөркөмдә эшләгәндә бер-береңә хөрмәт менән ҡарау, кәрәк икән, ярҙам итеү.\nҺөйләмдең баш киҫәктәре. Эйә, хәбәр.\nУҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау.\nКүмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү. Уҡылған текст буйынса үҙ ҡарашыңды әйтергә баҙнатсылыҡ итеү.\nҺүрәт буйынса өйрәтеү иншаһы. “Торналы күл”.\nҺүрәткә ярашлы ҡулланыу өсөн бирелгән һүҙҙәр менән сюжет йөкмәткеһен асырға.\nСағыштырыуҙар аша фекерләүһәләтен үҫтереү, һәр эште еренә еткереп үтәү, үҙ эшеңәғәҙел баһа бирергә күнегеү. Үҙеңдең эшеңдән ҡәнәғәтләнеү ала белеү, бергә эшләгәндә эште тигеҙ бүлешеп үтәргәөйрәнеү, бәхәсле ситуациянан бер-береңдең баһаһын төшөрмәйенсә сыға белеү.\nПарлашып эшләү процесында парталаш дуҫыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдеңүтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеүһәм төшөнөү.\nДиалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү.\nКәрәк ваҡытта уҡытыусыңдан, иптәшеңдән ярҙам һорай, иптәштәрең алдында ҡурҡмайынса сығыш яһай белеү.\nӨндәү һөйләмде тейешле интонация менән уҡырға. Диктант яҙғанда хәбәр һөйләм аҙағында – нөктә, өндәү һөйләм аҙағында өндәү тамғаһы ҡуя белергә.\nЭште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙэшеңдебаһалау\nТырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү. Башҡортса сыҡҡан әҙәбиә ҫәрҙәргә, гәзит-журналдарға, телерадиотапшырыуҙарҙың әһәмиәтен аңлау һәм ҡыҙыҡһыныу уятыу, уларҙы уҡырға һәм ҡарарға теләк тыуҙырыу, китаптарға һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.\nҺорау һөйләмде тейешле интонация менән уҡырға. Уҡытыусыға, тиҫтерҙәреңә нимәлер асыҡлау, нимә хаҡындалыр белешеү маҡсатында һорау бирергә. Хәбәр йәки өндәү һөйләмде һорау һөйләмгә әйләндерергә. Текст йөкмәткеһе буйынса һорауҙар төҙөргә һәм класташтарыңа бирергә.\nЙәмғиәттәге тәртип һәм әхлаҡ ҡағиҙәләрен белеү; үҙеңдең эшмәкәрлегеңде дөйөм проблеманы хәл итеүгә йүнәлтә белеү.\nИптәштәреңә, уҡытыусыңа ҡарата булған йылы тойғо-кисерештәреңде белдерергә өйрәнеү.\nТекст. Һорау, өндәү һөйләмдәр.\n2-3, 3-4 һөйләдән торған текст төҙөй белергә. Күсереп яҙыу ҡағиҙәһенә ярашлы тексты күсереп яҙырға.\nУҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу;үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау\nҺөйләмде дөрөҫ яҙырға. Күсереп яҙыу ҡағиҙәләренә ярашлы тексты күсереп яҙырға.\nКүмәк эшләгәндә эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү.\nҺүҙҙәрҙәң дөрөҫ яҙылышы.\n4-5, 5-6 хәрефтән торған һүҙҙәрҙе әйтеп яҙырға. Һүҙҙе юлдан юлға күсереү өсөн ижектәргә дөрөҫ бүлергә.\nДиалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү. Парталаш ду6ы4а 3арата и1тибарлы булыу.\nУҡытыусы, иптәштәреңдең кәңәштәренә, иҫкәртеүҙәренәҡолаҡһала белеү, туған тел, тыуған ил төшөнсәләренең мәғәнәһенә төшөнөү\nҺүрәт буйыеса инша. “Елдерәләр саналар”.\nҺүрәт буйынса ҡулланыу өсөн бирелгән һүҙҙәр менән хикәйә төҙөргә.\nДиалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү. һөйләү оҫталығын камиллаштырыу; мәғлүмәтле булыу оҫталығына ынтылыу, уларҙың оҡшаш һәм айырымланған билдәләрен асыҡлай белеү, һүҙ байлығын арттырыу. Кәрәк ваҡытта уҡытыусыңдан, иптәшеңдән ярҙам һорай, иптәштәрең алдында ҡурҡмайынса сығыш яһай белеү\nИптәштәреңә, уҡытыусыңа ҡарата булған йылы тойғо-кисерештәреңде белдерергәөйрәнеү.\nҺүҙҙе юлдан юлға күсереү.\nҺүҙҙе ижеккә бүлеү ысулдарын үҙләштерергә. Һүҙҙе юлдан юлға күсереү оҫталығы булдырырға.\nУ-ү хәрефле һүҙҙәрҙе күҙәрегә, сағыштырырға, һығымта яһарға. У-ү хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.\nУҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу;үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү;һөҙөмтәне һәм белемде үҙләштереү кимәлен күҙаллау.\nҺүрәт буйынса өйрәтеү иншаһы. Шарлауыҡ янында\nӨ,ө хәрефле һүҙҙәрҙе күҙәтергә, сағыштырырға, һығымта яһарға. Ө,ө хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға\nИзложение. “Терпе ҡыҙына күстәнәс”.\nТексты аңлап уҡырға. Ундағы төп фекерҙе билдәләргә. Текстың йөкмәткеһен эҙмә – эҙлекле һөйләргә. План төҙөргә. Дәфтәргә яҙырға.\nДиалогта ҡатнашыу, йәнле һөйләшеү йөкмәткеһенә ярашлы фекер алышырға күнегеү. Төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙың һәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү.\nЭшләнгән эштең һөҙөмтәләрен барларға һәм артабан эште ойоштороу планын күҙалларға.\nЭэ хәрефле һүҙҙәр.\nҮҙ аллы эш итергә, белем алыу процесына етди һәм яуаплы ҡарарға. Эшләгән эшеңде тикшерергә, үҙләштереү кимәлен баһаларға.\n[э] өнө һүҙ уртаһында һәм аҙағында.\nҺүҙҙең өн моделн төҙөргә. Уны күҙәтергә, ( [э] өнөн) һығымта яҙырға. [э] өнө һүҙ башында һәм уртаһында ( аҙағында) килгән һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға. Һүҙҙе юлдан юлға дөрөҫ күсерергә. Һөйләмде күсереп яҙыу ҡағиҙәләрен үтәргә.\nҮҙ эшеңә ғәҙел баһа бирергә күнегеү; әҫәрҙәге ваҡиғаларға ҡарата булған тойғо-кисерештәреңде белдерергә өйрәнеү.\nЫ хәрефле һуҙҙәр.\nҺүҙ байлығын арттырыға. Уларҙы дөрөҫ яҙырға.\nЭште грамотлы яҙырға.\nКүмәк эш, коллектив эш сифаты өсөн яуаплылыҡ тойорға күнегеү. Иптәшеңә иғтибарлы булыу.\nЙ хәрефле һүҙҙәр. Уларҙың дөрөҫ яҙылышы.\nӘңгәмәсенең әйткәнен ишетеп, аңлап, дөрөҫ йүнәлештә эш итеү; уның һөйләгәнен күҙенә ҡарап тыңлай, хуплай белеү; үҙ фекереңде еткереү, дәлилдәр килтереп иҫбатлай, һығымта яһай белеү; үҙаллы эште еренә еткереп үтәү.\nЙ хәрефле һүҙҙәр. Уларҙың яҙылышы.\nДөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләрен үтәргә.\nКәрәк ваҡытта уҡытыусыңдан, иптәшеңдән ярҙам һорай, иптәштәрең алдында ҡурҡмайынса сығыш яһай белеү, эште аҙағына еткерергә өйрәнеү; текстың дөрөҫлөгөн тикшереү, үҙалдыңа баһалау; уйлап табыу, ижади һәләт, телмәр үҫтереү.\nИнша. “Һаумы, Яңы йыл!”\n[йа] өндәре ниидәй хәреф менән тамғалана?\n[йу] өнө ниндәй хәреф менән тамғалана? Юю хәрефе.\nЮ хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.\nҺөйләргә теләгән хәл-ваҡиғаларҙы эҙмә-эҙлекле итеп тасуирлап, һөйләмдәрен дөрөҫ ҡороп, һөйләү, хатаһыҙ яҙыу күнекмәләрен үҫтереү.\nТема буйынса фекереңде дәлилләү, иҫбатлау күнекмәһе алыу; уңғанлыҡ, тырышлыҡ кеүек ыңғай сифаттың әһәмиәтен күрһәтеү; эшлекле, эшсән кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.\n[йэ] өнө ниндәй хәреф менән тамғалана?\nЕ хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.\n[йо] өнө ниндәй хәреф менән тамғалана?\nЁ хәрефле һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға.\nИптәшеңә ҡарата иғтибарлылыҡ, ихтирамлылыҡ, хөрмәт кеүек ыңғай сифаттар тәрбиәләү; үҙ-ара татыу хеҙмәттәшлек итергә өйрәнеү.\nҺығымта яһарға өйрәнеү; эшләнгән эште анализлау, тикшереү, хаталарын табыу, төҙәтеү. Дәрестең темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү; планға ярашлы эш итә белеү; эшләгән эште йомғаҡларға, уның буйынса һығымта яһарға өйрәнеү; төркөмдә иптәштәреңде иғтибар менән тыңлау, үҙеңдең үтәгәнэшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеү һәм төшөнөү..\nҺүҙҙәрҙе күҙәтергә, сағыштырырға.Һығымта яһарға. Текстағы һүҙҙәрҙе аңлатҡан мәғәнәһе буйынса төркөмләй белергә.\nУҡытыусы ярҙамында эшмәкәрлек маҡсатын билдәләү; эште планлаштырыу; үҙ аллы башҡарған эш буйынса һығымта яһай белеү.\nПредметтарҙы күҙәтергә, тасуирлап, һүрәтләп һөйләргә ( бирелгән алгоритмға ярашлы ). Предметтың атамаһын белдергән һүҙҙәрҙе һөйләм схемаһында тейешле тамғалар менән билдәләргә.\nПредметтың башҡарған эшен, хәрәкәтен атарға. Предметтың хәрәкәтен белдергән һүҙгә һорау ҡуя белергә. Предметтың атамаһына ярашлы уның хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр уйлап әйтергә, яҙырға.\nПредметтың билдәһен атарға. Һүҙбәйләнеш төҙөп яҙырға. Һөйләмдә билдә-һүҙҙәрҙе айырырға. Уларға һорау ҡуйырға.\nҮҙ-ара аралашып, йылы мөғәмәлә итергәһәм уртаҡ эште планға ярашлы теүәл үтәргәөйрәтеү; төркөмләп эшләү процесында иптәштәреңдең фекерен тыңлай белеү, башҡаларҙың уй-фекерен үҙеңдеке менән сағыштырыу, килешмәгән осраҡта бәхәскә инеп, үҙ фекереңде дәлилләй белеү, башҡаларҙыңһәм үҙ эшеңде баһаларға күнегеү..\nТемаға ҡарата фекереңде дәлилләү, иҫбатлау күнекмәһе алыу; уңғанлыҡ, тырышлыҡ кеүек ыңғай сифаттың әһәмиәтен күрһәтеү; эшлекле, эшсән кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.\nҺөйләмдә һаналып киткән билдә-һүҙҙәр араһында өтөр ҡуйырға. Һөйләмдең баш киҫәктәрен, эйәрсән киҫәктәрен тамғалай белергә.\nЯрҙамсы һүҙҙәрҙе телмәрҙе йәнләндереү, уны тәрән мәғәнәле итеү маҡсатында ҡулланырға. Уларҙы предметтың атамаһын, хәрәкәтен, билдәһен белдергән һүҙҙәрҙән айырым яҙырға.\nҺөйләмде дөрөҫ күсереп яҙырға. Уҡытыусы әйтеүе аҫтында текст яҙырға. Һөйләмдә баш, эйәрсән кисәктәрҙе тейешле тамға (һыҙма) менән билдәләргә. Һүҙҙәрҙең өн моделен дөрөҫ төҙөргә, транскрипцияла яҙырға, орфограммаларҙың аҫтына һыҙырға, аңлата белергә.\nЭште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙ эшеңде баһалау. Йәмғиәттәге тәртип һәм әхлаҡ ҡағиҙәләрен белеү; үҙеңдең эшмәкәрлегеңде дөйөм проблеманы хәл итеүгә йүнәлтә белеү.\nЙыллыҡ тикшереү эше. Эшкә анализ.\nБирелгән эштәрҙе аңлы уҡып, дөрөҫ итеп үтәргә..\nЙыл буйы уткәндәрҙе ҡабатлау\nСағыштырыуҙар аша фекерләүһәләтен үҫтереү, һәр эште еренә еткереп үтәү, үҙ эшеңәғәҙел баһа бирергә күнегеү. Эште үтәгәндә иғтибарыңды туплау, эште тикшереү, үҙэшеңде баһалау\nДәрестең темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү; планға ярашлы эш итә белеү; эшләгән эште йомғаҡларға, уның буйынса һығымта яһарға өйрәнеү; төркөмдә иптәштәреңде иғтибар менән тыңлау, үҙеңдең үтәгәнэшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеү һәм төшөнөү.\nКаникулға әҙерлек тураһында һөйләшеү ҡороу. Тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, яуаплылыҡ сифаттарын үҫтереү, үҙ эшеңә дөрөҫ баһа бирергә өйрәнеү.\nУҡыу – уҡытыу методик ҡулланмалар исемлеге\n1. М.С. Дәүләтшина, С.В. Атнағолова. Башҡорт теле : Башланғыс мәктәптең икенсе класы өсөн уҡыу китабы. – Өфө: Китап, 2010\n2. Сынбулатова Ф.Ш. “ Башҡорт теле” дәреслегенә методик ҡулланма. 1-2-се кластар. – Өфө: Китап, 2008\n3. Мәүлийәрова Ә.Т. Яңы стандарттар буйынса дөйөм белем биреү мәктәптәренең 1-4 – се кластар өсөн “Башҡорт теле” дәреслегенә программа. – Өфө: Китап, 2010\n«Башҡортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат» журналдары; “Йәншишмә” гәзиттәре.\n“Башҡорт теле” дәреслеге ( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)\n“Башҡорт теле дәфтәре” ( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)\n“Контроль эштәр дәфтәре” ( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)\n“Комплекслы предмет-ара тикшереү эштәре”( автор Ф.Ш.Сынбулатова һ.б.)\nСканер, лазерлы принтер.\nКиҫмә һыҙмалар, киҫмә фишкалар;\nКүргәҙмә материалдар, һүрәттәр;\nҮҫтереүсе өҫтәл уйындары;\nҮҫтереүсе электрон уйындар;\nНомер материала: ДВ-052197


Оябыҙҙа тормошто яратырға өйрәнәбеҙ » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Оябыҙҙа тормошто яратырға өйрәнәбеҙ\n01.11.2013 Оябыҙҙа тормошто яратырға өйрәнәбеҙ\nХалҡыбыҙҙа «Нәҫел көсө – атайҙа, ҡото – әсәйҙә: икеһе бер булғанда нәҫел үҫер, нығыныр» тигән әйтем бар. Һәр нәҫелдең киләсәге мөхәббәткә, бер-береһенә булған хөрмәт-ихтирамға, үҙ-ара аңлашыуға, уртаҡ фекерләүгә нигеҙләнгән татыу ғаиләләргә бәйле. Ә һәр ғаилә баланан башлана һәм уның бәхете ата-әсә тәрбиәһенә бәйле, тип уйлайым.\nТормошта беҙ күберәк кемдәрҙән өлгө алабыҙ? Әлбиттә, атайҙан һәм әсәйҙән. Улар иң ышаныслы, иң ныҡлы, иң яҡшы тәрбиә сығанағы булып тора. Әсәй наҙында, атай өлгөһөндә үҫкән бала һуңынан үҙ ғаиләһен дә бәхетле итәсәк. Был йәһәттән үҙемде уңдым тип әйтә алам. Сөнки эргәмдә үҙҙәренең йәшәү, аралашыу, донъя көтөү өлгөһөндә тәрбиәләүсе атайым, әсәйем һәм, ағай, тип өҙөлөп тороусы һеңлем Әҙилә бар!\nНәжиб Асанбаевтың: «Һәр ғаилә үҙенә күрә бер карап ул... Уның да һәйбәт капитаны булырға тейеш!» – тигән һүҙҙәре бар. Ҡаһировтар ғаиләһе лә капитанынан уңды. Атайым Азат Йәнтаһир улы – бар яҡтан да миңә өлгө. Ул ғүмерен спортҡа бағышлаған. Саңғы буйынса спорт мастерлығына кандидат. Әлеге ваҡытта Дыуан районының республика лицей-интернатында физкультура уҡытыусыһы булып эшләй. Бик күп уҡыусыны спортҡа ылыҡтырҙы. Полиатлон буйынса Рәсәй кимәлендә спорт мастерҙарын тәрбиәләне.\n“Спорт холоҡто тәрбиәләй, һаулыҡ өсөн дә файҙалы. Бала бәләкәйҙән тырыш булһын тиһәгеҙ, уның күңелендә ярыш сәме уятырға кәрәк”, – ти атайым.\nАтай – беҙҙең өсөн иң ҙур абруй. Үҙ-үҙен тотошо, башҡарған эштәре лә ошондай абруй тыуҙыралыр. Ул балалары өсөн ваҡытын бер ҡасан да йәлләмәй. Беҙҙең менән аралаша, уйнай, уңыштарыбыҙға ҡыуана, дәртләндерә. Уның менән һөйләшеп-әңгәмәләшеп ултырыуы – үҙе бер ғүмер. Өҫтәүенә, бик күпте белә. Халҡыбыҙ, илебеҙ, тыуған еребеҙ тарихына ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙы ла ул уятты. Башҡорт телендә сыҡҡан гәзит-журнал, китаптарҙы уҡырға яратыуым да атайымдан килә. Һәр йыл «Йәншишмә»,\t«Аҡбуҙат», «Аманат» журналдарына яҙылып, беҙгә ҙур бүләк яһай. Ә «Йәншишмә» гәзитенең йәш хәбәрсеһе исемен алғас, атайҙың ҡыуанысының сиге булманы.\nЯратҡан атайым хуплау, маҡтау һүҙҙәрен бер ҡасан да йәлләмәй. Ул һәр ваҡыт һине тыңлар, кәңәштәр бирер. Шунлыҡтан ауыр саҡтарҙа бер ҡасан да башымды эймәйем. Эргәмдә ошондай ышаныслы кеше булғанда, ни өсөн төшөнкөлөккә бирелергә тейешмен әле?! Сөнки атайлы бала арҡалы бала бит.\nЙәннәт – әсәләрҙең аяҡ аҫтында, тиҙәр. Әсә мөхәббәте ҡояштан ҡайнар, йондоҙҙарҙан бейек, диңгеҙҙәрҙән тәрән. Донъяла был мөхәббәтте тыйыр бер көс тә юҡ. Әсәһен хөрмәтләгән кеше генә үҙ туған телен, халҡын, тарихын хөрмәтләр. Ғаиләбеҙҙә иң яратҡан, иң хөрмәт иткән кеше – ул әсәйебеҙ. Йәшәү сығанағы, ҡояшыбыҙ. Уның исеме Ирина. Балалар баҡсаһында күп йылдар инде тәрбиәсе булып эшләй. Әсәйемдең уңғанлығына, тырышлығына барыһы ла һоҡлана. Тыныс холоҡло, сабыр, аҙ һүҙле, уңған ҡатын. Беҙгә бер ҡасан да, һин шулай бул, тип тылҡып тормай, ә үҙенең күркәм холҡо, эше менән матур тәрбиә бирә.\n– Ҡайҙа йөрөһәң дә, үҙеңде белеп, тәртипле йөрө, бәхеттең башы тәүфиҡта, – тип өйрәтә ул беҙгә.\nУның эш һөйөүсәнлегенә, бөхтәлегенә, барлыҡ эшкә лә маһир булыуына хайран ҡалам. Әсәйем йыр-моңға, бейергә лә оҫта. Спорт менән дә шөғөлләнә. Районда үткән саңғы ярыштарында ҡатын-ҡыҙҙар араһында өс йыл рәттән беренсе урын алды. Былтыр Бөрө ҡалаһында йәш ғаиләләр араһында саңғы буйынса республика ярышы ойошторолғайны. Әсәйемдең ныҡышмалығы, ярыш сәменә ҡарап, беҙ бар көсөбөҙҙө, тырышлығыбыҙҙы тупланыҡ һәм был бәйгелә ғаилә командабыҙ 3-сө урын яуланы.\nШулай, спорт менән шөғөлләнеп, сәләмәт тормошта йәшәргә, матурлыҡты күрергә, үҙ-ара дуҫ, татыу булырға өйрәтә әсәйебеҙ. Һәр яҡлап матур йәшәү өлгөһө күрһәткән ҡәҙерле кешебеҙ – беҙҙең өсөн яҡты маяҡ ул!\nҠыҙлы йорт – нурлы йорт. Өйөбөҙҙөң йәме, ҡото – һеңлем Әҙилә. Уға әле алты ғына йәш. Бик шаян ҡыҙыҡай. Көсө самалы булыуына ҡарамаҫтан, уҡырға йыйынған сағымда ауыр портфелемде йүгереп килеп күтәрергә тырыша. Ошолай ағаһына хәленән килгәнсә ярҙам итә ул.\nОяһында ни күргән – осҡанында шул булыр, ти халыҡ мәҡәле. Киләсәктә лә бәхетле, уңышлы булыу өсөн атай-әсәйем беҙгә тормоштан йәм табып, ҡыуанып йәшәргә, мәрхәмәтле булырға, ғаиләнең ҡәҙерен белергә өйрәтә. Сөнки ул – һәр кешенең нигеҙ ташы. Бары тик ғаилә аша ғына һин үҙ булмышыңды нығыраҡ аңлайһың, тап унда илһам шишмәһе, тормош тәжрибәңдең, аҡылыңдың сығанағы һаҡлана. Ғаиләлә генә иң яҡшы кешелек сифаттарыңды, рухи көсөңдө үҫтерә алаһың. Ғаиләм – ҡәлғәм... Ҡоромай торған йән йыуатыу, белем һәм мөхәббәт сығанағым!\nӨфө яғыулыҡ-энергетика колледжының\n1-се курс студенты.


Ғәҙәттәш тыш хәл\n- АН - 24 самолетының ҡолауы һөҙөмтәһендә һәләк булыусы һәм зыян күреүселәр араһында Башҡортостан кешеләре юҡ, - тип хәбәр итте"БАЛ" авиакомпанияһы генераль диреторының йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса ярҙамсыһы Таһир Мөхәмәтшин "БАШвестЪ" гәзитенә . - Кемеров ҡалаһының\n"Региональные авиалинии" авиакомпанияһы самолеты "Өфө - Пермь - Усинск - Варандей" маршруты буйынса осҡан. Өфөнән ул\nтөҙөк хәлдә, пассажирҙарһыҙ сыҡҡан, Пермгә имен барып еткән . Авиаһәләкәт 16 март көнө, Мәскәү ваҡыты буйынса сәғәт ик е тирәһендә Ненец автономиялы округы биләмәһендә булған. Варандей ҡасабаһы аэропортынан биш километр алыҫлыҡта нефтяниктар ташыусы самолет ҡолай һәм яна башлай. Был хәлдең аныҡ ҡына сәбәптәре әлегә хәбәр ителмәй.\n"Интерфакс" агентлығынан алынған мәғлүмәттәр буйынса, самолет бортында 45 пассажир һәм ете экипаж ағзаһы булған. 2 4 кеше дауаханаларға урынлаштырылған, уларҙың ғүмеренә бер нимә лә янамай. Ҡалған 28 - е һәләк булған.\nАвиаһәләкәт факты буйынса Ненец автономиялы округы прокур атураһы енәйәт эше асты.


Радий Хәбиров «Ағиҙел» хоккей командаһын Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында еңеүҙәре менән ҡотланы - Правительство Республики Башкортостан\nҺеҙҙе ысын күңелдән Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының финал матчында уңышлы сығыш яһап еңеүсе Кубогына лайыҡ булыуығыҙ менән ҡотлайым!\nҺеҙ икенсе йыл рәттән хоккей спорты көйәрмәндәренә чемпиондарса уйын бүләк итәһегеҙ. Етди командалар менән алышта юғары оҫталыҡ, ысын характер һәм ихтыяр көсөн күрһәттегеҙ.\nКоманда тренерҙары Денис Афиногенов һәм Сергей Трудаковҡа, клуб етәкселеге һәм техник хеҙмәткәрҙәргә һәм, әлбиттә, «Салауат Юлаев» хоккей клубының тотош коллективына оло рәхмәтемде белдерәм. Киләһе миҙгелдә лә алдынғы позицияларҙы һаҡлай һәм Башҡортостан данын арттыра алырығыҙға ышанам.\nҺеҙгә ныҡлы һаулыҡ, уңыштар һәм яңы еңеүҙәр!\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров


Өфөлә “ВИЧ инфекцияһына тест”акцияһы бара | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n07 сентября 2018 — 16:04 ГТРК «Башкортостан»\nТеләгән һәр кеше аноним рәүештә бушлай иммунодефицит вирусына анализ тапшыра ала. ВИЧ инфекцияһы менән зарарланыусылар һаны күпме? Дмитрий үҫмер сағынан спорт һөйөп үҫә, һаулығын да һәр ваҡыт тикшертеп йөрөй. Ун дүрт йыл элек ул табиптарға анализ тапшырырға бара. Тап шул ваҡытта уның ВИЧ менән зарарланғаны асыҡлана. Көтөлмәгән диагнозды ишеткәс, Дмитрий ҡулдарын төшөрөп, бошонҡолоҡҡа бирелмәй. Бәхеткә күрә, уның ғаиләһе һәм туғандары ла ситкә типмәй. Дмитрий әле ике бала тәрбиәләй, юғары уҡыу йортон тамамлаған һәм спидҡа ҡаршы көрәш һәм иҫкәртеү буйынса республика үҙәгенә эшкә урынлашҡан. Имуннодефицит вирусы менән зарарланғандарға әхлаҡи яҡтан ярҙам итергә тырышам, ти ул.ВИЧ-инфекцияһы организмға система һәм башҡа ҡорамалдар, шулай уҡ бер нисә кешенең бер үк шприц менән ҡулланғанда, әсәнән балаға күкрәк һөтө имеҙгәндә күсә ала. Вирустың төп йоғоу юлы — енси бәйләнеш. ВИЧ инфекцияһына анализды һәр кешегә мотлаҡ тапшырып тикшертергә кәңәш итә белгестәр. Бының өсөн бөтә Рәсәй буйлап “ВИЧ инфекцияһына тест” проекты йөрөй. “ВИЧ инфекцияһына тест” проектына көнөнә ике йөҙләгән кеше анализ тапшырырға килә.Бында иммунодефицит вирусына анализ тапшырыу өсөн бармаҡтан ҡан алалар. Ҡан тапшырыусыларға оҙаҡ көтөргә тура килмәй, яҡынса ун минуттан ул әҙер була. Әйткәнәдй, анализ аноним рәүештә үтә. Иммунодефицит вирусы организмдағы һаҡланыу системаларының йәшәү өсөн мөһим күҙәнәктәрен үлтерә һәм организм төрлө ауырыуҙарға, инфекцияларға ҡаршы тора алмай. Проект ойоштороусылары әйтеүенсә, ВИЧ инфекцияһына анализды күбеһенсә үҫмерҙәр тапшыра. Белгестәр билдәләүенсә, әле йыл башынан ғына 1800 кеше ВИЧ инфекцияһы менән зарарланған. Шуларҙың етмештән ашыу проценты эшкә һәләтле ир-егеттәр. ВИЧ инфекцияһын күбеһенсә 32-44 йәштәгеләр йоҡтора.