Саҡырылмаған ҡунаҡ (хикәйә)\n18 Ноябрь , 16:05\nНиках йорто алдына текә генә, сит ил машинаһы килеп туҡтаны. Унан ҡулына рауза сәскәләренән ҙур гөлләмә тотҡан мыҡты кәүҙәле егет сыҡты ла, ҡапыл да ҡайҙа атларға, кем янына барырға белмәй аптырап ҡалды.\n- Һаумыһығыҙ! Дуҫымдың туйына килгәйнем, бында унан башҡа бер танышым да юҡ, үҙе күренмәй, әллә кергәндәр ҙә инде?! – егет ситтә тәмәке быҫҡытҡан бер иргә өндәште, - һеҙ Рәсимәне белмәйһегеҙме?\n- Сәләм, ҡустым! Рәсимәне? Юҡ, белмәйем! Шылтырат һуң үҙенә!\n- Әй, ҡабаланып, телефонымды онотоп киткәнмен, - Ғүмәр үкенесле итеп йөҙөн сирҙы, - алыҫтан киләм, ярты юлда иҫләнем дә ул, шуның өсөн кире боролоп булмай бит инде...\n- Дуҫың бик шәп күрәһең, туйына йыраҡтан килгәс. Кейәүе менән бергәләп саҡырҙылармы? – ир шуҡ йылмайҙы.\n- Саҡырманылар шул... Бергәләп тә, айырым да. Балалыҡ дуҫым ул - Рәсимә. Бергә үҫтек, бергә уҡыныҡ... – Ғүмәр тынып ҡалды. Ҡасандыр Рәсимә менән араларында булған мөхәббәт тураһында был таныш түгел кешегә барыһын да һөйләп тормаҫ бит инде.\n- Аңлашыла, - тине ир, тәмәкеһен тәрән һурып.\nИргә нимә аңлашылғандыр, Ғүмәр төпсөнмәне. Эйе, Рәсимә уны туйына саҡырмағайны, әлбиттә. Нисәмә йыл үткәс, улар бынан бер ай элек кенә интернет аша ҡабаттан табышып, хәбәр алыша башлағайнылар. Кейәүгә сығып туйы булырын да йәшермәне Рәсимә. Нимәһен йәшерергә?! Ғүмәр үҙе ғәйепле. Әрмегә китте лә юғалды. Ун йылға юғалды! Һөйгәненең хеҙмәт итеп ҡайтыуын тоғро көткән Рәсимә менән Ғүмәр бер йылға яҡын ғына хат алыштылар ҙа бәйләнеш ҡырҡа өҙөлдө...\n- Ана, кемдәрҙер сыға хәҙер. Бәлки һинекеләрҙер?! Яҡыныраҡ бар! – ир никах йорто ишеге алдына йыйылыша башлаған халыҡҡа ымланы.\nҒүмәр шунда табан атланы. Кемдер кешеләрҙе ике яҡҡа бүлеп тере коридор яһай. Барыһының да иғтибары ишектә. Унда ап-аҡ күбәләктәй, туй күлдәгенең киң итәктәрен бармаҡ остары менән генә семтеп тотҡан кәләш күренде. Артынса тәпәшерәк кәүҙәле кейәүе лә күҙгә салынды.\nРәсимә! Ғүмәр саҡ ҡысҡырып ебәрмәне. Ҡасандыр тормошон унан башҡа күҙ алдына ла килтермәгән һөйгәне бер-нисә аҙымда ғына. Тик улар бар донъяларын онотоп, шашып бер-береһенә ташланмаясаҡтар. Һөйгәне туй күлдәгендә, икенсе менән...\nИкенсе менән... Туҡта-туҡта! Ғүмәргә был ҡаҡса, тәпәш буйлы кейәү егете таныш күренде. “Егете” тип, урта йәштәрҙәге ир, Кавказ халҡына оҡшаған. Парҙар ҙа түгел бит әле. Сибәр, һомғол буйлы Рәсимә һәм был: тәпәш, йәшкә лә оло, үҙебеҙҙең башҡорт та түгел... Ярай – пеләш түгел!..\nНимә, түгел дә түгел... Рәсимәнең янында ла һин - Ғүмәр түгел бит! Ә барыбер шул ир. Яратамы икән ней шуны Рәсимә?.. Тапҡан!\nҠунаҡтарҙан яһалған тере коридорҙың осонда торған Ғүмәрҙе Рәсимә күрмәгәйне әле. Бына кейәүе уны күтәреп алды. Уф, баҫҡыстан төшкәндә кәләшенең оҙон күлдәгенә буталып, ҡолата инде Рәсимәне...\nҠолатманы... Ҡолатһа ла шәп булыр ине, тип уйланы Ғүмәр. Бар халыҡ алдында көлкөгә ҡалыр ине исмаһам.\nБына бәхетле пар рәттәр янынан уҙа. Уларға ҡунаҡтар ике яҡтан сәскә, кәнфит кеүек тәмлекәстәр, ыуаҡ аҡса яуҙыра. Ғүмәрҙең бар иғтибары, һаман да кейәүенең ҡосағынан төшмәгән Рәсимәлә. Ул һөйгәненең күҙҙәрендә бәхет сатҡылары бармы-юҡмы икәнлеген абайларға тырышты. Рәсимә ипле генә, уңайһыҙланыбыраҡ йылмайһа ла, уның ҡарашы һағышлы ине.\nОсҡа етәрәк Рәсимә Ғүмәрҙе күрҙе лә, кейәүенең әле уны ҡулдарынан төшөрөргә теләге юҡлығына ҡарамай, ергә баҫты. Ошо ваҡыт, көтөлмәгән осрашыуҙан, егет ҡыҙҙың моңһоу күҙҙәрендә шатлыҡ осҡондары ҡабыныуын шәйләне. Мине ҡапыл, уйламағанда тап итеүенән ҡаушап ҡалманы – шатланды ғына, барыбер көткән, тип һөйөндө Ғүмәр.\nКейәү менән кәләште ҡотлай башланылар. Ҡунаҡтар улар менән күмәкләп тә, берәм-берәм дә фотоға төшөп ҡалырға тырышты. Ғүмәр ҡулында тотҡан сәскә гөлләмәһен бүләк итергә уңайһыҙланып артына йәшерҙе.\n- Беҙҙән ҡалма! – тип шыбырланы Рәсимә Ғүмәргә, уның янынан үҙып, машиналарына ултырырға йүнәлгәндә.\nӘллә ни күп булмаһа ла, тик ҡиммәтле сит ил машиналарынан ғына торған туй кортежы, күкле-йәшелле сигналдарын ҡысҡыртып, никах йортонан ҡуҙғалып китте.\nМашиналар урамдарҙа светофорҙарҙың ҡыҙыл утына туҡтаған ерҙә туҡтап, туҡтамаған ерҙә сигналдар биреп, барыһы ла үтеп ҡалырға ашыҡты. Ғүмәр ҙә, таныш түгел ҡалала үҙенән алдағы машинаны күҙҙән ысҡындырмаҫҡа тырышып, улар ыңғайына юл ҡағиҙәләрен боҙорға мәжбүр булды. Үҙенең уйынан нисәмә йыл күрмәгән Рәсимә сыҡмаһа, күҙ алдында уның кейәүе - тәпәш Кавказ кешеһе торҙо. “Ҡайҙа күрҙе һуң ул уны?.. Әлбиттә, Чечняла! Тик ҡайһы ерҙә, ниндәй осраҡта? Ул да Ғүмәргә иғтибар итте шикелле?!”\nУрамдың уң яғында бер майҙанда Мәңгелек уттың ялҡындары күренде. Туй кортежы, ғәҙҙәттә, бындай иҫтәлекле урындарҙы урап уҙмай. Туҡтанылар. Ғүмәр башҡаларға эйәрмәй, машинаһында ҡалды.\nАна, Рәсимәнең кейәүе йәш кәләшенә машинанан сығырға ярҙамлаша. Рәсимә бер нисә аҙым ғына атланы ла, кемделер эҙләгәндәй, тирә-яғын байҡап алды. “Бында, бында мин! Был осрашыуҙың аҙағы нимә менән тамамланһа ла һине ташлап китмәйәсәкмен!..”\nМәңгелек утҡа сәскәләр һалып, фотоға төшөп, барыһы ла ҡабаттан ҡуҙғалыр алдынан, Ғүмәр машинаһынан сыҡты. Ҡыҙ уны шунда уҡ күреп, йылмайып ҡуйҙы. Был минутта Ғүмәргә Рәсимәнең кейәүе лә иғтибар итте. Уныһының, киреһенсә, сырайы һытылды һәм машинаһына инеп юғалғансы Ғүмәрҙән ҡарашын алманы...\n“Был тиккә түгел! Күрәһең ниҙер һиҙенә, ниҙер белә был кейәү. Бик таныш, үҙе һалҡын, арҡа мейеләрен зымбырлатырлыҡ ҡараш. Нисегерәк осраштыҡ һуң - иҫләй ҙә алмайым, хыт үлтер!” тип уйланы Ғүмәр. Күп булды шул унда дошманы ла дошман түгеле лә...\nҠала урамдары артта ҡалды. Тәбиғәттең һары, ҡыҙғылт буяуҙарға мансылған сағы. Машиналар юлға ҡойолған ҡоро ағас япраҡтарын туҙҙырып алға елдерҙе. Юл буйынса, ҡышҡы буранда юлға ҡар һалмаһын тиепме, ултыртылған бейек тирәк ағастары рәте. Йыраҡтараҡ инде тәпәш ағастарҙан торған урман күренгеләп ҡала. Һәр ер үҙенсә гүзәл, үҙенсә матур, ә беҙҙең таулы, йөҙйәшәр ылыҫлы, һомғол ап-аҡ ҡайынлы урмандарыбыҙ тағы ла гүзәлерәк, тағы ла матурыраҡ, тип сағыштырҙы Ғүмәр.\nНиһайәт, ун биш-егерме минут самаһы елдергәс, туй кортежы тимер юл-йөк станцияһына оҡшаған бер ҡасабаға килеп етеп, таҡтанан ваҡытлыса кәртәләп алынған ташландыҡ элеватор майҙанына инеп туҡтаны. Уртала яңы ғына ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән ике ҡатлы бина тора. Алтаҡтаһы әлегә күренмәһә лә бындай биналарҙың тәүге ҡатында, ғәҙәттә, кафе-фәлән, икенсе ҡатында ҡунаҡхана була. Арыраҡ, ярым емерек элеваторҙың тышында бик күп таҡта, ағас өйөмдәре. Унда күрәһең, ағас бысыу цехы урынлашҡандыр, тип күҙәтеп өлгөрҙө Ғүмәр. Кафенан, ауыҙына инде нисә сәғәт тағәм ризыҡ ҡапмаған Ғүмәрҙең танауын ҡытыҡлап, тәмле еҫтәр килеп бәрелде.\nМашиналарынан сығып төркөм-төркөм булып һөйләшеп, көлөшөп торған ҡунаҡтар эскә инергә уйламайҙар ҙа. Тәғәйенләнгән ваҡыттары етмәгән микән ней әле һаман?! Кейәү кеше генә инеп киткәйне, уныһы ла сыҡмай... Байрамса затлы, матур-матур кейемдәрҙәге халыҡ араһында ла ап-аҡ туй күлдәгендәге Рәсимә, үҙе әллә ҡайҙан бер башҡа айырылып, йәш кенә ҡатын менән һөйләшеп тора.\nБер килгәс, ҡасып-боҫоп йөрөп булмаҫ, яндарына барайым, тип тәүәкәлләп Ғүмәр улар яғына ыңғайланы. Тик теге йәш ҡатын ҡапыл әйләнеп, үҙе Ғүмәргә табан атланы. Килеп еткәс, йылмайып, бер ни ҙә аңлап өлгөрмәгән Ғүмәрҙе ҡыйыу ғына итеп ҡултыҡлап та алды:\n- Мин Рәсимәнең дуҫы - Динә булам, ә һеҙ - Ғүмәр, ивет?! – тип егетте үҙенә тартып һыйындырҙы ла ситкәрәк алып киткәс, - уның үтенесе буйынса һеҙ бөгөн минең кавалерым! Аңлашылдымы?\n- Аңлашылмай буламы һуң. Рәхмәт инде ҡотҡарыуығыҙға! – Ғүмәр уңайһыҙланып ҡатындың эҫе ҡулдарынан ысҡынырға итте, үҙе Рәсимәгә ҡараны.\nРәсимә, уны тыңла, буйһон тигән кеүек, Ғүмәр генә һиҙерлек итеп башын ҡаҡты. Ә Динә үҙ роленә ихласлап тотондо:\n- Рәхмәтте аҙаҡ Рәсимәгә әйтерһегеҙ! Хәҙергә әйҙәгеҙ, ҡасан ингәнсе тиклем, машинағыҙҙа ултырып торайыҡ.\nҠыйыу күренә, тип уйланы Ғүмәр Динә тураһында.\n- Нишләп улай һуңлап ҡалдың, Ғүмәр? – Динә “һин”гә үк күсеп китте.\n- Йыраҡ бит. Килгәс тә сәскә магазинын саҡ таптым, унан Загсығыҙҙы...\n- Мин уны әйтмәйем. Шундай ҡыҙҙы бер бабайға биреп ебәрәһеңме хәҙер, тиеүем. Үҙебеҙҙең кеше лә түгел...\n- Һуңланыммы ни, Динә? Шулай килеп сыҡты бит. Кем ғәйепле – минме, Рәсимәме? Әллә тормош ғәйеплеме?! Белмәйем... – Ғүмәр тынып ҡалды.\n- Ярай, танауыңды төшөрмә! Рәсимә бик аҡыллы ул. Загс йортонан сыҡҡас, нишләп ҡапыл ғына үҙгәрҙе икән тип аптыраған булам - һине осратҡан икән. Әле уның менән һөйләшкәндә лә аңланым – ярата ул һине. Һөйөүе һүрелмәгән.\n- Ә нишләп уға кейәүгә сығырға булды һуң?\n- Кәрәк тапһа, үҙе һөйләр барыһын да. Әйҙә, йөрәккәйем, ана, керә башланылар. Мә, тот букетыңды! – Динә ихлас йылмайып, арттан рауза гөлләмәһен ынтылып алды.\nКафеға ингәнсе тиклем һүҙгә әүәҫ Динә был хужалыҡ Рәсимәнең буласаҡ кейәүе Аликтыҡы икәнлеген дә һөйләп өлгөрҙө.\n“Бай кейәүгә сыҡҡан! Тик яратышып өйләнешкәндәрме һуң?! Әлбиттә, Алигы яраталыр ҙа Рәсимәне. Ә Рәсимә? Һағыш тулы күҙҙәрендә туй шатлығы нурҙары күренмәй. Ғүмәр менән ҡараштары осрашҡанда ғына йөҙө асылып китә.\nЙәшерәк саҡта баҙнат итмәү, ҡыйыулыҡ етмәү, бигерәк тә имеш-мимеш һүҙҙәргә ышанып күпме һөйөшкән йәрҙәр бер-береһен юғалта...\nРәсимә мәктәптән һуң университетҡа уҡырға инде. Уҡытыусыларының Ғүмәрҙе лә берәй юғары уҡыу йортона инер, тип фаразлауы бушҡа булды. Егет мәктәпте яҡшы билдәләргә генә тамамлаһа ла, ары уҡыу уның уй-хыялында ла юҡ ине. Йыл ярым ауылда төрлө эштәрҙә йөрөнө лә хәрби хеҙмәткә алынды. Ошо йыл ярым ваҡыт эсендә, бер-береһенән айырым булһалар ҙа, Ғүмәр менән Рәсимәнең араһындағы дуҫлыҡ ысын мөхәббәткә әүерелде. Ҡыҙҙың ялға, каникулға ҡайтҡан саҡтарында һағынышып осраштылар. Киткәнендә айырыла алмай ғазапландылар... Ул һағыш тулы, йылы-йылы хистәр тулы хат алышыуҙар... Рәсимә егетте Өфөгә саҡырып та ҡараны. Тик Ғүмәр оло йәштәге ата-әсәһен берүҙҙәрен ҡалдырып, ауылды ташлап сығып китергә баҙнат итмәне. Әллә, Рәсимәне нисек кенә яратһа ла, ҡыйыулығы етмәнеме...\nХәрби хеҙмәткә алынып, ярты йыл учебкала булғандан һуң Чечняға эләкте. Яраланып госпиталдә ятҡанында килде лә инде шул ҡәһәрле хәбәр: Рәсимәһе икенсе егет менән йөрөй, тигән... Кем яҙҙы һуң шул хатты Ғүмәргә? Ошо һорау егет өсөн ғүмерлек сер, сиселмәҫ төйөн булып ҡалды.\nӘ Рәсимә, ысынында ла, тоғро көттө Ғүмәрҙе. Әлбиттә, сибәр ҡыҙҙың\nартынан йөрөүселәр булманы түгел, булды. Күрше ауыл егете, хәрби хеҙмәткә лә яраҡһыҙ Дамир бигерәк маҙаһына тейҙе. Рәсимәнең артынан Өфөгә барып эшкә лә урынлашып ҡарағайны, ялҡаулығы арҡаһында ҡалала төпләнә алманы...\nҠыҙыу нөктәлә хеҙмәт иткән Ғүмәрҙән хаттар килеүе ҡырҡа туҡтап ҡалғас, Рәсимә үҙенә урын тапманы. Төрлө уйҙар башына килде. Тартынһа ла, Ғүмәрҙең әсәһенән белешергә булды... Тик, һөйгәненең ата-әсәһенә яҙған хаттарын күреү, уның иҫән-һау икәнлеген белеү Рәсимәнең шик-борсолоуҙарын арттырҙы ғына. Нишләп яҙмай Ғүмәр, ни булған уға? Ысын булмағанмы мөхәббәте?.. Үҙе алдағы тормошон Ғүмәрһеҙ күҙ алдына ла килтермәгәс, уны һөйөүе бар йөрәктән булғас, һалдатына ғәйбәт һүҙ еткергәндәрҙер тип уйлап та бирмәне. Әллә, киноларҙа күргәненсә, Ғүмәр зәғифләнеп, хәҙер Рәсимә миңә ҡарамаясаҡ, ваз кисәсәк тип араларын өҙөргә булдымы?! Аяҡһыҙ-ҡулһыҙ ҡайтһаң да яратасаҡмын, тигән ҡыйыу уйҙан да ҡурҡманы Рәсимә! Тик ҡайт ҡына, яҙ ғына бер хәбәр үҙең тураһында...\nҒүмәр хеҙмәтен тултырғас ҡайтырға ашыҡманы, бер дуҫы менән уның тыуған яғына – Себер тарафтарына юлланды... Рәсимәне оноторға тырышһа ла, булдыра алманы. Һөйгәне, тәүге һәм берҙән-бер мөхәббәте, гел уйынан сыҡманы. Үҙе нимәнелер көттө, нимәгәлер өмөтләнде.\nКөндәлек тормошҡа интернет ныҡлап килеп кергәс, шуның аша Рәсимәне эҙләп тапты. Виртуаль донъяла һөйгәне менән бергә булды, бергә\nйәшәне. Тик бәйләнешкә сығырға баҙнат итмәне – Рәсимәнең һаман да яңғыҙ икәнлеген белгәс, уның ғәйепле түгеллеген аңлай башлағайны ла бит...\nКафеға ингәс тә Ғүмәр Рәсимәнең әсәһен танып һаулыҡ һорашырға ынтылғайны, уны ҡултыҡлаған Динә ашығып:\n- Һин нимә?! Һин бында ят кеше – бер кемде лә белмәйһең. Иҫеңдә тот! - тип, Ғүмәрҙе ысҡындырмай, үҙенә нығыраҡ тартты. Ярай әле элекке ауылдашы егеткә иғтибар итмәне, күпме ваҡыт уҙған, онотҡандыр ҙа инде.\nТуй мәжлесе башланды. Ҡунаҡтарҙы бер-береһе менән таныштырыу ваҡыты ла етте. Ғүмер үҙен кем тип таныштырырҙарын белһә лә, осло ҡаҙаҡ өҫтөндә ултырғандай хис итте. Динә, иһә, үҙ роленә мөкиббән китеп бирелгәйне, хатта артығыраҡ та ҡыландыра башланы шикелле... Ултырғысын Ғүмәрҙекенә терәтеп үк ҡуйып, бар тәне менән егеткә һыйынды. Эҫе, йомшаҡ ере менән саҡ алдына менеп ултырмай. Йәш ҡатындың ошондай наҙлы яҡынлығына ниндәй ир сыҙар ине икән – билгеһеҙ. Ғүмәр тәненә, йәненә ләззәт биреүсе Динәне ҡосаҡлап алыуҙан тыйылып, бар иғтибарын Рәсимәгә йәлеп итергә тырышты...\nҠыбырларға ла, тиерлек, ҡурҡып ултырған Ғүмәрҙең алдына Динә йә бер ризыҡты, йә икенсеһен шыуҙырып һалды. Һәр тапҡыр егеткә нығыраҡ ҡағылды... Ҡыҫҡаһы, Динәнең үҙ ролен шулай оҫта башҡарыуымы, әллә онотолоп китеүеме, нисек кенә булһа ла, Ғүмәргә Рәсимә менән күҙ ҡараштары аша аралашырға ҡамасауламаны.\nДинә, әлбиттә, үҙ аңында ине. Тик шундай егет менән типтереп ҡалыу яҙыҡ эшме ни, әхирәте үҙе үк һорағас. Артығыраҡ ҡыланыуын үҙһенмәһә, янында никахлы бабайы бар - һыйынһын шуға. Егете генә ултыра бында, мәмәйгә оҡшамаһа ла, ҡаҡҡан бағаналай, тип үҙенсә фекерләне.\nҠунаҡтарҙы таныштырыу һәм кейәү менән кәләште ҡотлау бер ыңғай барҙы. Сират Ғүмәр менән Динәгә еткәс, тамада:\n- Беҙҙең матур кәләшебеҙҙең яҡын әхирәте Динә егете Ғүмәр менән. Һүҙ уларға, - тигәс, Ғүмәр: “Рәсимә исемемде тамадаға яҙҙырып та өлгөргән” тип әҙерәк тыныслана төштө.\nУлар бәхетле парҙы ҡотлап, бүләктәрен тапшырырға яндарына барғас, әҙгә генә, Ғүмәр менән Рәсимәнең ҡараштары тағы тап килеште... Ғүмәрҙең күҙҙәренән: “Ҡотлауын ҡотлайым да ул һине, йәнем! Ә ары нисек?..” тигән һүҙҙәрҙе уҡырға булһа, Рәсимәнеке: “Эх, Ғүмәр, Ғүмәр! Ниңә килдең инде? Күпме йылдар буйы йөрәгемдә тик һине генә йөрөтһәм дә, һинһеҙ яҙмышыма күнә башлағайным бит инде... Нишләйек һуң?..” - тиҙәр ине...\nДинә сиратлап икеһен дә ҡосаҡлап үпһә, Ғүмәр Рәсимәне ҡосаҡлай ҙа, үбә лә алманы. Юҡ! Һөйгәненең янында торған иренән тартыныу ҙа, ҡурҡыу ҙа түгел ине был. Тыйыла алмам да ошо уҡ секундта бөтә мәжлесте боҙормон, түҙемле булайым, тип уйланы Ғүмәр. Ул гөлләмәһен Рәсимәгә бүләк итте лә, әҙәп һаҡлап, Алик менән күреште.\nТағы шул баяғы һалҡын, мәкерле күҙҙәр. Ә балаларҙыҡылай бәләкәй генә усы еп-еүеш. Ғүмәр тәүҙә сирҡанып, ҡулын тартыбыраҡ ҡуйҙы ла тыйылды. Аликтыҡын нығыраҡ ҡыҫты, ҡарашын алырға ашыҡманы...\nҠапыл онотолған һүҙҙе, тел осона килһә лә, иҫләй алмаған кеүек, Ғүмәрҙең мейеһендә Алик тураһында ла нимәлер асыла биреп, асыла биреп ҡуя ла ҡабаттан ябыла. Юҡ, хәтерләй алманы Ғүмәр Аликты. Ә тегенеһе барыһын да иҫләй, белә ине шикелле. Ҡарашы тағы ла нығыраҡ боҙланды, зәһәрләнде.\nҒүмәр әйләнде лә, Динәне көтөп тормай, урынына барып ултырҙы. Ҡағыҙ салфетка алып, әйтерһең дә тиргә түгел ә икенсе бысраҡ нәмәгә бысратҡандай, усын ышҡыны. Шунса Динә лә килеп етте:\n- Ну-у-у! Ниңә ҡалдырып киттең? Килешмәй ҙә инде, - тине һуҙып.\n- Нимәһе килешмәй? Миңә хәтәр күңелле ине, шунда баҫып тороуы. Ҡотланыҡ, булды! – Ғүмәрҙең кәйефе төшкәйне.\nӘ туй ҡыҙғандан-ҡыҙҙы. Әле яңы ғына бик тыйнаҡ ултырған, бер-береһе менән һөйләшеп тә бармаған ҡунаҡтар хатта туғанлашып бөттө. Шау-шыу, бейеүҙәр, төрлө уйындар әҙерәк тынып, тостар менән алмашынды. Ғүмәрҙең күңелен әсендереп “әсе” ҡысҡырыуҙар йышайҙы. Динә уны инәлеп тә, көсләп тә бейеүгә төшөрөп ҡараны. Тик теләгенә ирешә алмағас, әле бер үҙе бейеүселәрҙең уртаһында бар һәләтен күрһәтә ине.\nҒүмәрҙең ҡаршыһында ултырған апай бик күңелсәк кеше икән. Төрлө уйындарҙа әүҙем ҡатнаша, оҫта таҡмаҡсы ла. Ғүмәр уға “ҡоҙа”ға әйләнеп китте. Тегеләй итһә лә: “Ғүмәр ҡоҙа”, былай итһә лә: “Ғүмәр ҡоҙа”... Бына ул урынынан тороп сыҡты ла, таҡмаҡ әйтеп, тыпырлатып бейеп тә китте:\n“Ике ярҙы тоташтырған\nИке йәрҙе кем айыра?\nӘлеге шул ҡоҙалар!..”\nҺы, тип уйланы Ғүмәр, һаман миңә төрттөрә. Әйҙә, таҡмаҡлаһын да, йәлме ни. Бәлки дөрөҫ тә таҡмаҡлайҙыр!\nАпай инде Рәсимәләр янынараҡ барып тыпырлата ине:\n“Беҙҙең кейәү башҡорт түгел –\nЧечен булыуы ҡулай!\nБашҡорт ирен аҫырауы\nАуырға төшә, малай!”\nАлик таҡмаҡтың мәғәнәһен аңланымы, юҡмы – билгеһеҙ ине. Етди, ҡоро йөҙөндә һығып сығарған йылмайыу һыҙаттары ғына әҙерәк сағылып ҡалды... Туҡта! “Башҡорт түгел – чечен булыуы... башҡорт түгел – чечен булыуы...” Иҫләне бит Ғүмәр Аликты! Иҫләне! Һай, маладис та инде таҡмаҡсы апай! Уның ошо һүҙҙәренән һуң иҫләне лә ҡуйҙы Аликты ҡайҙа осратҡанлығы...\nКөндөҙ өйөндә үҙ эше менән мәшғүл булған, төндәрен ҡулдарына ҡорал алып Ғүмәр кеүек йәш кенә һалдаттарға ҡаршы яуға сыҡҡан бандиттарҙың береһе ине был Алик. Әлбиттә, был турала Ғүмәр һуңғараҡ ҡына белде.\nБер тапҡыр Ғүмәр, командирҙары һәм водитель һалдат “Уаз”икта ҡаланан частәренә ҡайтып баралар ине, юлда, дүрт-биш йәштәрҙәге улын етәкләгән, чечен ирен ултыртып алдылар. Тәүҙә, машина туҡтағанда, был ир ситкә тайпылып, ултырмаҫҡа итте. Автоматын ҡосаҡлап, артҡы ултырғыста йоҡомһорап килгән Ғүмәргә командиры:\n- Бар, балаһы бәләкәй - арығандыр, ипләп кенә саҡыр! Өркөтөп ҡуйма! – тигәс, Ғүмәр сығып, яғымлы булырға тырышып:\n- Әйҙәгеҙ, әйҙәгеҙ! Юлығыҙ йыраҡтыр, ултырығыҙ, - тип машинаның асыҡ артҡы ишегенә ымлап күрһәтте.\nИр һаҡ ҡына, яҡында бер кеше лә булмаһа ла, тирә-яғына ҡаранып алғас, улын күтәреп машинаға инеп ултырҙы. Юл буйына шым килделәр. Тиҙҙән бер\nауыл күренде. Чечен шунда туҡтатырға һораны ла, төшкәнендә Ғүмәрҙе баштан-аяҡ ҡарап тороп ҡалды.\nБер төндә бандиттар беҙҙең блок-постҡа һөжүм иткәс, Ғүмәрҙәрҙең взводын тревога менән ярҙамға торғоҙҙолар. Машиналарҙа аяуһыҙ алыш барған ергә килеп еткәндә, блок-постағы төркөмдөң барыһын да тиерлек дошман ҡырып бөткәйне... Ярҙамдың бик тиҙ килеүен көтмәгән дошман, атыша-атыша тауҙарға сигенде. Ҡараңғылыҡты яҡтыртып уңда, һулда пулялар һыҙғырып оса. Дошман яғынан атыш яйлап кәмеһә лә, бер урындан, эре-эре таштар араһынан, өҙлөкһөҙ ут яуҙырған автомат беҙҙең һалдаттарҙы ергә ятырға мәжбүр итте. Баш күтәрерлек тә әмәл бирмәй, ҡәбәхәт!\nКомандирҙары алғыр башҡорт егете Ғүмәргә, икенсе яҡтан урап үтеп, ут нөктәһен юҡ итергә әмер бирҙе. Ғүмәр эйелә-шыуыша, уң яҡлап, таш артында йәшеренгән автоматсыға яҡынлашты. Бандиттың патронлы магазиндары бөтөүгә бара ине күрәһең, ул берәмләп ата башланы. Ғүмәр арттан, уға тоҫҡап автоматының тәтеһенә баҫтым тигәндә – тегеһенең патрондары бөттө. Ул әсе һүгенеп ҡоралын атып бәрҙе. Ерҙә, күрәһең ҡаты яраланған, эсен ҡосаҡлап иптәше ята ине. Эх, икәүһен дә ҡулға алғанда, шәп табыш бит былар, тигән ҡыйыу уй килде, Ғүмәрҙең башына. Ул автоматын әҙер тотоп бандиттар янына сыҡты. Ятҡаны әллә үле, әллә аңын юғалтҡан – ҡыбырламай. Ә әле генә беҙҙең һалдаттарға ут яуҙырып зәһәр һуғышҡаны Ғүмәргә әйләнеп ҡараны ла, бер һүҙ ҙә өндәшмәй, ике ҡулы менән башын тотоп ергә сүгәләне. Был – теге саҡта “Уаз”икҡа улы менән ултыртып алған чечен ине.\nӘһә, ҡаршылыҡ күрһәтергә уйламай былай, тип Ғүмәр фаразларға ла өлгөрмәне, бандит уға тубыҡланып һыҡтай башланы:\n- Зинһар, атмағыҙ! Ҡулға алығыҙ! Туҡмағыҙ! Төрмәгә ултыртығыҙ! Тик улым хаҡына үлтермәгеҙ, үтенәм! Ана, командирымдың кем икәнлеген, бар ҡылған яуызлыҡтарын һеҙгә һөйләйәсәкмен. Ул – тере...\n- Ах, һин, Алик! Ҡурҡаҡ йән! Ошо ҡафырланған мосолмандан ҡотоң остомо? Йә, һайра! Тик быны күрәһеңме? – ерҙә ятҡан бандит башын күтәреп Ғүмәр янында тубыҡланып торған Алик исемле яуҙашына ҡараны ла, ҡулында ҡыҫып тотҡан гранатаһына күрһәтеп, - саҡ ҡына яңылыш аҙым, өсөбөҙ ҙә күккә осасаҡбыҙ! Йә, нимә шымдың?! Ә һин, әҙерме тыңларға? – ул Ғүмәргә өндәште.\nҒүмәр ыптырғанып уға ҡараны. Ары нимә эшләргә? Атыуын атып өлгөрөр ҙә ул... Дүңгәләге ысҡындырылған граната барыбер шартлаясаҡ. Ғүмәргә был секундтар минут, сәғәт булып тойолдо.\nАлигы нимә ҡылырға ла белмәй, бөтөнләй бөршәйеп, шиңеп ҡалды. Йә был һалдат атып үлтерәсәк, йә үҙеңдеке гранатаһын шартлатасаҡ...\n- Һине, башҡорт, кем бында саҡырҙы? Үҙ мосолманыңды үлтерергә килдеңме? Беҙҙе Сталин ҡырып бөтөрә алманы, Путин да бөтөрә алмаясаҡ! Ә һеҙ, приказ тип, үлемгә ташланаһығыҙ бер тимер миҙал өсөн. Һарыҡтарҙы ғына һай-һайлап төрлө яҡҡа ҡыуып йөрөтөп була, ә кешегә приказ кәрәкмәй... Беҙгә үҙ еребеҙҙе һаҡларға, уның өсөн үлергә бер ниндәй ҙә приказ бирелмәне.\n- Нимә, башҡорт тип минең маңлайыма яҙылғанмы? – Ғүмәргә чечен командирының әйткәндәре дөрөҫ тойолһа ла, уны ошо һорау ҡыҙыҡһындырҙы.\n- Ха! Маңлайыңа һинең башҡа нәмә яҙылған: Тере ҡайтмаясаҡһың, тип, белгең килһә. Сөнки беҙ саҡырылмаған ҡунаҡтарҙы хөрмәт итмәйбеҙ! Ә һеҙҙең турала етәрлеген беләбеҙ!\nОшо ваҡыт тубыҡланып торған Алик, бар ҡыйыулығын йыйып, ҡапыл Ғүмәргә ырғыны. Көрмәкләшеп китһәләр ҙә Ғүмәр автоматын ҡулынан ысҡындырмай, Аликҡа тейҙерергә тырышып, тәтегә баҫты. Тик пулялар уның ҡултыҡ аҫтынан үтеп, бер нисәһе, ерҙә ятҡан бандитҡа эләктеләр. Тауҙарҙа ҡайтауаз ҡалдырып көслө шартлау яңғыраны...\nҒүмәр аңына килгәндә иптәштәре уның янында ине инде. Бәхетенә күрә, һул терһәге еңелсә яраланғайны. Тик ныҡ контузия алыуы сәбәпле ул бер нисә көн ишетмәй торҙо. Арҡаһына граната ярсыҡтары эләккән Алик та тере ҡалғайны. Ғүмәрҙең пуляларынан бигерәк ҡулында шартлаған гранатаһынан үлгән чечен командиры, һуңынан, беҙҙең махсус органдар күптәнән эҙәрлекләгән бандит икәнлеге асыҡланды.\n“Шунда, тау-таш араһындағы төнгө алышта, икебеҙҙең береһе һәләк булһа, әлеге бер кемгә лә кәрәкмәгән күңелһеҙ осрашыу ҙа булмаҫ ине. Рәсимәнең янында ла ултырмаҫ инең, байрамдың йәмен китәреп... Йәки, әлегеләй\nултырғаныңды, исмаһам, мин күрмәҫ инем... Эх, уйҙар, уйҙар...”\nҒүмәр уйҙарға бирелеп иғтибар ҙа итмәй ҡалған икән, ҡараһа – Рәсимә моңайып ҡына әсәһе янында ултыра. Алигы күренмәй. Динә бейеүселәр янында һикерәндәй.\nҒүмәр менән Рәсимәнең, күпме йылдар был донъяла айырым йәшәп тә, тәүге һөйөү ялҡынын йөрәктәрендә һаҡлап ҡала алыуҙарында шик юҡ ине. Улар, күҙҙәре осрашып, саҡ ғашиҡ булғандарҙыҡы кеүек, ҡайнар тойғолар бөркөп, бер-береһенә тартылды. Рәсимә еңелсә генә, мөләйем итеп уға йылмайҙы. Уның ошо йылмайыу нурҙары егет күңеленең иң төбөнә үтеп инеп йөрәген елкендерҙе, быуындарын йомшартты...\nНиндәй яҡын, ҡәҙерле ине һөйгәненең ошо мөләйем йылмайыуы! Барлыҡ булған һыҙланыуҙарҙан арындырыр, таш йөрәктәрҙе иреттерер, үпкәләүҙәрҙе юҡҡа сығарыр, ҡабаттан ғашиҡ иттерер...\nРәсимә әсәһенә ниҙер шыбырланы ла, кинәт урынынан тороп, ҡанаттарын елпеп осҡан ап-аҡ күбәләкте хәтерләтеп, Динә янына уҙҙы. Әхирәттәр оҙаҡ һөйләшмәнеләр. Рәсимә Ғүмәргә тағы бер серле итеп һирпеп ҡараны ла залдан сыҡҡан ишеккә табан йүнәлде.\n- Нимә, Ғүмәрчик, уйнамайһың да, көлмәйһең дә, ашамайһың да, эсмәйһең дә?! Тик ултыраһың! – бейеп, күңелләнеп йөҙө алһыуланған Динә пырх итеп Ғүмәрҙең янына килеп ултырҙы. Үҙе ҡайнар тәне менән егеткә ҡағылырға ла онотманы.\n- Уйын-көлкөгә әүәҫлек самалы, ашап туйҙым! Күҙәтергә лә кеше кәрәк.\n- Ну, күҙәт-күҙәт! Рәсимәңде, тик, күҙеңдән ысҡындырма! Ба-а-ар, - тине Динә һуҙып, теләр-теләмәҫ кенә, - икенсе ҡатта Рәсимәң көтә...\nДинә тағы ла ниҙер әйтә ине, Ғүмәр ишетмәне. Ул ашыҡҡанлығын башҡаларға һиҙҙермәҫкә тырышып залдан сыҡты. Ҡыҫҡа ғына коридорҙың иң осондағы баҫҡыстан, бер-ике һикереүҙә, икенсе ҡатҡа күтәрелде. Бер бүлмәнең ишеге, саҡ ҡына ябылып етмәгәне, Ғүмәрҙе үҙенә арбаны...\nРәсимә бер һүҙ өндәшмәй Ғүмәрҙең ҡосағына һырылды. Йомшаҡ ҡулдары менән һөйгәненең муйынынан, сикәләренән һыйпап иркәләне. Ә ирендәре... татлы ирендәре егеттең Себер елдәренә ярылған, ҡоро ирендәренә тәүҙә тартынып ҡына ҡағылдылар ҙа, ҡапыл ярһып, шашып үбергә тотондолар.\nҒүмәр ҙә ниҙер әйтеүҙе, һүҙ башлауҙы бөтөнләй урынһыҙ һананы. Икеһе өсөн дә был ләззәтле минуттарҙа уларҙың йөрәктәре генә серләште. Нисәмә йыл һағынышып, әйтелмәгән һүҙҙәрҙе йөрәктәре генә бер-береһенә еткерҙе. Тик...\nТик, әле уларға нисек кенә рәхәт булмаһын, Рәсимәнең икенсе ир менән туйы бара ине шул...\n- Ир балаға ат кәрәк, ҡыҙ балаға – ҡанат, ти әсәйем. Ҡанаттарым ҡайырылып, нимә эшләргә лә белмәйем хәҙер, йәнем? – тип шыбырланы ҡыҙ саҡ ишетелер ишетелмәҫ итеп.\nҒүмәр һөйөү хистәренә бирелеп тауҙар аҡтарырлыҡ хәлдә булһа ла, был осраҡтың ҡыҙыу хәл итерлек эш түгеллеген бик яҡшы аңлай ине.\n- Алып ҡасам, урлайым мин һине, тип әйтмәйем... ләкин ҡалдырып та китә алмайым, ҡәҙерлем! Әле ҡайҙа ул... Алик?\n- Әйтмәһә лә һиҙәм – уны үҙҙәренекеләр эҙләй. Ул яҡташтарынан ҡасып йәшәй. Бөгөн шылтыраталар ҙа шылтыраталар. Ҡалала ҙур бер дуҫы бар, ашығыс барып килергә кәрәк тип, шунда китте. Ғүмеренә ҡурҡыныс янағайны, туйы барғанлығын да онотто...\n- Рәсимә! Был һорауҙы мин һиңә, барыбер, бирергә тейешмендер тип уйлайым... Нишләп уға кейәүгә сыҡтың һуң?\n- Нишләп?! Һине лә ғәйепләмәйем, киттең дә юғалдың, үҙең сәбәпсе, тип. Шулай тейеш булғандыр уныһы. Нисек әйтергә... Әсәйемә бик ҡиммәтле операция яһатыр өсөн аҡса кәрәк. Әлеге шул Динә Алик менән таныштырҙы. Ә Аликтың шарты – тәүҙә уға кейәүгә сығыу! Башҡаса юл тапманым мин, Ғүмәр! Кейәүгә бына сыҡтым, инде әсәйемә операцияға аҡсаһын ғына бирһә...\n- Үҙем ғәйепле барыһына ла, үҙем, Рәсимәкәйем! Үҙем хәҙер шул ғәйепте юйырға, мөхәббәтебеҙҙе ҡотҡарырға тейешмен!\n- Тыныслан, йәнем! Алик менән булыуым, һиңә һөйөүемде әҙгә генә лә кәметмәй. Хәҙер осрашҡас, оторо, тик һин тип кенә йәшәйәсәкмен. Әсәйемде генә һауыҡтырып алайым...\n- Улай ярамай, Рәсимә! Ярамай! Мин һинһеҙ йәшәй алмаясаҡмын. Беҙ бергә булһын өсөн мин барыһын да эшләйәсәкмен. Әсәйеңә операция өсөн дә үҙем түләйәсәкмен, минең бар аҡсам. Алма ул бандиттың аҡсаһын.\n- Эй, ахмағым минең! Нишләп ул бандит булһын?\n- Һин ҡайҙан беләһең, уның кем икәнлеген, ә мин... – Ғүмәр саҡ әйтмәне: “ә мин беләм” тип. Аликтың ғаиләле икәнлеген һөйләмәҫкә булды, - ә мин, ысынлап ярҙам итәсәкмен һиңә! Себерҙән ҡайттым. Әле атай йортон ипкә килтерәм. Тыуған ауылыбыҙҙа йәшәрбеҙ!\n- Ярай, Ғүмәрем минең, әйҙә ҡунаҡтар янына! Юғиһә, эҙләй башларҙар, уңайһыҙ булыр. Унда һөйләшеп ултырырбыҙ.\nЗалға айырым ингәс, Рәсимә Динәне саҡырып Ғүмәр менән йәнәшә ултыртты ла үҙе ҡаршыларынан урын алды.\n- Шунан, ғашиҡтар! Нишләптер бик тиҙ сыҡтығыҙ?! Бында һеҙҙе һорашыусы ла, эҙләүсе лә юҡ! Кейәүеңдең һинән башҡа ла ҡайғыһы етерлек күренә, - Динә һөйләнә-һөйләнә, үҙенә шарап ҡойоп алды.\n- Ҡайғыһымы, эштәреме - барҙыр инде. Ғүмәрҙе лә күргәс ҡырҡа үҙгәрҙе, телефонына ла көнө буйы әллә кемдәр шылтырата, - Рәсимә зарланманы, ә тыныс ҡына итеп әйтте.\n- Уларҙы хәҙер ҡыҫалар бында. Эштәрен яптыралар. Ана, әллә күпме пилорамдары тик тора. Йәтеш булды әле, көнө-төнө гәрбил яндыралар ине\nһаҫытып. Тик, ҡайтып бөтһәләр, кемгә кейәүгә сығабыҙ инде, эх! – Динә уфтанып, ҡулдарын өҫкә ташлап кирелде.\n- Аликҡа сыҡ, бирәм! – тине Рәсимә, уйынлы-ысынлы.\n- Уға мин әллә ҡасан уҡ сығыр инем, йәшерәк түгел шул.\n- Башҡа ҡайғың булмаһа, әхирәткәйем, кейәү табырһың! Үҙебеҙҙең бына тигән егеттәребеҙ әле бөтмәгән, - Рәсимә Ғүмәргә ҡараны. Ә егеткә ҡыҙҙың был һүҙҙәре, киреһенсә, ауыр тәъҫир итте.\n- Ғәйебемде таныйым, Рәсимә, юйырға уны хәҙерҙән үк әҙермен! – Ғүмәр өҫтәл аша ынтылып, ҡыҙҙың ҡулдарынан тотто.\n- Ипләп, Ғүмәр! Кеше күрә, - Рәсимә ҡулдарын алды.\n- Ғүмәреңде бир һуң! Алик - никахлы ирең, – Динә, әллә ысынлап, әллә\nюрый, балаларса ныҡышты. Үҙе һүҙен ҡеүәтләп, Ғүмәргә һыйынды.\n- Артығыраҡ уйнай башланың түгелме, Динә, ролеңде? - Рәсимә йылмайып әхирәтенә өндәште.\n- Ҡыҙҙар, ҡыҙҙар, һуғышып китмәҫ борон тыйылығыҙ! Туй – һуғышһыҙ булмай, тигәс тә әллә?! – Ғүмәр ҙә шаяртты.\nӘ туй геүләй бирҙе. Һөйләшеп ултырған был өсәүҙе генә түгел, ә ни өсөн бында йыйылғандарын да, ошо тантананың хужалары кем, ҡайҙа улар икәнлеген дә онотто халыҡ.\nБесәй кеүек шым ғына Рәсимәнең артына килеп баҫҡан Аликҡа ла Ғүмәрҙән башҡа иғтибар итеүсе булмағандыр.\nАлик эйелеп кәләшенең битенән үбергә иткәйне лә, Рәсимә тартынып башын ситкә борҙо. Тегенеһе бер ни ҙә булмағандай уның янына ултырҙы.\n- Нимә серләшәбеҙ? Мине күргәс тә шымып ҡалдығыҙ. Нишләп өҫтәл башында, урыныңда түгелһең, Расимушка? – Алик тупаҫ тауышы менән һорауҙарын бирә башланы.\n- Серләшмәйбеҙ! Дуҫтарым менән һөйләшергә лә хаҡым юҡмы ни хәҙер? Өҫтәл башында бер үҙем нимә эшләп улырайым мин?! Үҙең ҡайҙа юғалып йөрөйһөң? – Рәсимә лә бирешмәне.\n- Ярай, бөттө! – тине Алик ҡәтғи генә. Шунан һут эсә торған ике ҙур стаканға тултырғансы араҡы һалды ла береһен Ғүмәргә шыуҙырҙы, - тот, егет, исемең беҙҙеңсә Умар була бит әле. Күтәр әйҙә беҙҙең бәхет, һаулыҡ өсөн, иҫәнлек өсөн...\n- Умар түгел – Ғүмәр! Мин эсмәйем! – Ғүмәр ғүмерҙә лә ауыҙына алып ҡарамаған араҡыны кире этәрҙе.\n- Ярай, Ғумар булһын. Мин дә эсмәйем, ха-ха. Ә бөгөн эсәм! – Алик араҡыһын төп күтәрә эсте лә, артынан бер нәмә лә ҡапмағас, сәсәй башланы.\nРәсимә уның яғына әйләнмәне лә. Динә менән һөйләшкән булып, күрмәгәнгә һалышты. Алик та, гүйә, янында Рәсимә юҡ кеүек ҡыланды. Бер аҙҙан ҡапыл эскән араҡыһы башына һуҡты шикелле, иҫергәне һиҙелде.\n- Ҡыҙҙар! – тине ул башын да бормай, - барығыҙ, күңел асығыҙ! Беҙҙең ирҙәрсә һөйләшер һүҙебеҙ бар. Ҡаршы түгелһеңдер бит?\nҒүмәр яуап биреп торманы, ары нимә булырын көттө. Рәсимә уға һораулы ҡарашын ташлағайны, егет ризалығын аңлатып башын ҡаҡты. Ҡыҙҙар теләр-теләмәҫ кенә урындарынан торҙолар.\n- Шунан, һалдат, ниндәй елдәр һине бында ташланы? Кем саҡырҙы? Гел, иң кәрәкмәгән саҡта, һин пәйҙә булаһың.\nсаҡта, ә кемгәлер – иң кәрәк сағында мин киләм! – тине Ғүмәр кинәйәле итеп.\n- Ха! Кәрәк ул бында әллә кемгә?! Күреп торам, ике күҙең Рәсимәлә, - Алик тағы һалып эсте, - ярай, ҡарап ҡал! Шәп минең Расимушкам, шәп! Тик, һалдат, ышанмаҫһың, һеҙҙә лә шундай намыҫын юғалтмаған ҡыҙҙар бар икән, һаман да. Вот! Туйҙан һуң ғына мөмкин, ти... Күрҙеңме, ниндәй ҡыҙҙы мин эләктерҙем, ошо йәшемә етеп, Башҡортостанға килеп. Ярай әле теге ваҡыт миңә яҙа аттың.\nҒүмәр зал уртаһында, еңелсә көйгә, бейеп йөрөгән Рәсимәгә ҡараны.\nӘ бит ул Рәсимәнең сафлығы хаҡында уйламағайны ла хатта. Бынан ун йыл элек кеше һүҙен тыңлап, ғәйбәткә ышанып һөйгәне менән араларын өҙҙө... Шундай иҫәр бул әле! Эх, хәҙер барыр ҙа, күбәләктәй осоп китергә әҙерләнеп талпынған Рәсимәһен усына ғына ултыртып алыр ине лә бит... Ваҡыты, урыны ундай түгел. Ҡаршыһындағы, инде етәрлек иҫергән Алик һөйләнеүен белде:\n- Ә һин мине бәлки һаман эҙәрлекләп килгәнһеңдер әле, ә? Ниңә өндәшмәйһең? Килеп сыҡмаҫ! Мин Рәсәй алдында таҙамын! Сөнки мин һеҙгә хеҙмәт иттем, белгең килһә, пленға алынғас та. Улым хаҡына үлтермәһендәр, тип. Әсәһе бит һеҙҙең пулянан үлде, һеҙҙең! Хәҙер улым әсәйле буласаҡ, о-о-о, ана минең Расимушкам, королевам! Эх, һалдат! Белмәйһең шул минең проблемамды, белмәйһең... Мине бит яҡташтарым эҙләй, үлтерергә... – Алик илай башланы.\nҒүмәр уның менән һүҙгә ҡатнашмай, ирекһеҙҙән, тыңланы ғына. Алдында башҡорт еренә килеп үҙ эшен асҡан, инде байый башлаған эшҡыуар түгел, ә тауҙағы алыш ваҡытында тубыҡланып үҙен аяуҙы шыңшып инәлгән, үҙ ғүмере өсөн хатта командирын һатырға әҙер торған ҡурҡаҡ Алик ине...\nЗалға, бер кемдән дә тартынмай-нитмәй, өҫтәренә ҡара күн куртка кейгән, әзмәүерҙәй өс ир килеп инде. Улар кешеләрҙе этеп-төртөп, ултырғыстарҙы йыға тибеп, Аликҡа яҡынлаштылар. Йөҙҙәрен һаҡал, мыйыҡ баҫмаһа ла Ғүмәр был өсәүҙең чечен кешеләре икәнлегенә шикләнмәне. Алик гонаһлы уй менән килгән яҡташтарын күреп, барыһын да аңланы, ҡойолоп төштө . Үҙе ҡапыл ғына нисек иҫерһә, шулай тиҙ генә айныны ла.\nҠаршылашыу, йәки ҡасырға маташыу тураһындағы уйҙы башына ла килтермәне, йәш ҡатыны яғына ла әйләнеп ҡарарға онотто. Уның өсөн, күрәһең, ошо минуттан барыһы ла бөткәйне...\nЯҡташтары Аликты ике яғынан ныҡ ҡына ҡымтып тотоп, сығыуға йүнәлделәр. Көндөҙ генә зәһәр, һалҡын ҡарашлы, күрҙегеҙме, ниндәй сибәр башҡорт ҡыҙын мин эләктерҙем, тип маһайыбыраҡ йөрөгән Алиҡ әле саҡ аяҡтарын һөйрәп, меҫкен генә башын эйеп залдан сығып китте. Ғүмәр эштең былай килеп сығыуына ҡыуанманы ла, мотлаҡ ҡораллы боевиктар алдында, уға ярҙам да итә алманы. Рәсимә лә барыһын да аңлап, яҡын килергә ҡыйманы... Ҡунаҡтар, иһә, был ваҡытта кейәү егетенең туйҙа юҡлығын ғына түгел, ә уның артабанғы яҙмышының да хәл ителеүен белмәйҙәр ине әле...


Иҫкәртелгән кеше ҡоралланған менән бер\nМутлашыусылар йыш ҡына пенсионерҙарҙың телефонына шылтыратып, яҡындарының кеше тапатыуы, уны енәйәт яуаплылығынан ҡотҡарыу мөмкинлеге хаҡында хәбәр итәләр.\nЯҡындарығыҙға аҡса күсереү юлы менән ярҙам күрһәтергә тәҡдим яһаған кешеләргә ышанмағыҙ. Иң элек балаларығыҙға шылтыратып ҡарағыҙ. Йәһәт кенә полицияға мөрәжәғәт итегеҙ, - тип иҫкәртә хоҡуҡ һағында тороусылар.\nПенсионерҙарҙы алдау осраҡтары артыуын иҫәпкә алып, Ҡырмыҫҡалыла өлкән быуын вәкилдәрен иҫкәртеү саралары көсәйтелгән. Урындағы участка полицияһы көн һайын ауыл буйлап йөрөп мутлашыусылар, уларҙың схемалары хаҡында мәғлүмәт бирә.\nФәнүзә Хәмитова: «Мин беҙҙең участковыйҙар бик дөрөҫ эшләй тип уйлайым. Телевизорҙан көн һайын төрлө мутлыҡтар хаҡында һөйләп торһалар ҙа кеше үҙенә ҡағылмаҫ, мине ситләп үтер тип уйлай. Һәм ҡапҡанға эләккәнен һиҙмәй ҙә ҡала. Иҫкәртеп торһалар, һағыраҡ булырға тырышаһың».


Шәкәр диабетын дауалау » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Шәкәр диабетын дауалау\n12.10.2019 Шәкәр диабетын дауалау\n- Өс аҡ фасолде төнгөлөккә ярты стакан ҡайнап һыуынған һыуға һалып ҡалдырырға. Иртәнсәк фасолен ашарға һәм һыуын эсергә.\n- Бер стакан ҡайнар һыуға бер балғалаҡ куркума һалып бутарға. Ашарҙан бер сәғәт алда йә ашағандан һуң бер сәғәт үткәс эсергә. Дәрсен менән куркуманы шулай алмашлап эсергә мөмкин. Ә иртәнсәк фасолде ҡулланырға.\n- Биш гөлйемеш емешен яҡшы итеп иҙеп, бер стакан ҡайнар һыу ҡойорға һәм биш минут ҡайнатырға. Һуңынан 4 сәғәт төнәтергә. Һөҙөп алғас, көнөнә дүрт тапҡыр ашарҙан ярты сәғәт алда эсергә. Дауаланыуҙың һөҙөмтәһе булһын өсөн төнәтмәне бер ай буйы көн һайын эсергә кәңәш ителә.\n- Тауыҡ үте ҡандағы шәкәрҙе яҡшы төшөрә! Ул яңы һуйылған йәш ҡоштоҡо булырға тейеш. Әгәр ҙә уны бауыры менән ҡуша ашаһағыҙ, бауырығыҙға ла файҙаһы ҙур булыр. Әлбиттә, күптәр уны ашарға йөрьәт итмәҫ. Әммә һөҙөмтәһе бик яҡшы.\n- Көнөнә өс тапҡыр 1/3 стакан ҡайын бөрөһө төнәтмәһе эсергә. Ул түбәндәгесә әҙерләнә: өс ҡалаҡ ҡайын бөрөһөнә ике стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 6 сәғәт төнәтергә һәм һөҙөп алырға.\n- Көҙгөһөн кәбеҫтәне тоҙлап, ҡыш буйы яртышар стакан тоҙло һыуын эсергә.\n- Һуған һыуын да ҡулланырға мөмкин. Бер баш һуғанды түңәрәкләп ҡырҡып, бер литрлыҡ банкаға һалырға һәм тултырғансы һалҡын һыу ҡойорға һәм капрон ҡапҡас менән ябып, ете көн буйы йылы урында төнәтергә. Әҙер булғас, һөҙөп, көн һайын ас ҡарынға 50 г эсергә.\n- Бешкән һуған да бик яҡшы ярҙам итә. Уның өсөн бер баш һуғанды ҡабығы менән алып, табала бешерергә. Ҡыҙҙырырға түгел, ә бешерергә. Бешкән һуған йомшаҡ була, тәме лә татлы. Уны бер ай буйы көн һайын иртән ашарға мөмкин. Әкренләп ҡандағы шәкәр кимәле төшөр, өҫтәүенә, ябығырһығыҙ ҙа.\n- Өс стакан ҡайнар һыуға 100 г һоло ярмаһы һалып, ҡапҡасын ябып, 15 минут пар өҫтөндә тотоп, йылытырға. Һуңынан 45 минут бүлмә температураһында һыуытырға. Һөҙөп, өс стакан ҡайнаған һыу өҫтәргә һәм быяла һауытҡа ҡойоп, һыуытҡыста һаҡларға. Ҡапҡасы ныҡ итеп ябылырға тейеш. Көн һайын ашарҙан ярты сәғәт алда йылы килеш яртышар стакан эсергә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТОСТАНЫБЫҘ БЕРЕНСЕ ДОНЪЯ ҺУҒЫШЫ ОСОРОНДА - 2014 - Мәҡәләләр\nҺуғыш башланыу менән хөкүмәт, икмәккә хаҡтар артмаһын өсөн, уларҙы нығыта, йәғни үҙгәрмәгән хаҡ ҡуя. Был хаҡ тәүге осорҙа насар ҙа булмай. Ләкин һуғыш һуҙылған һайын, илдә башҡа әйберҙәргә лә хаҡтар арта, инфляция башлана, икмәкте һатыу килемһеҙгә әйләнә. Унан килгән аҡсаға хужалыҡ ҡорамалдарын да, туҡыма ла һатып алыу мөмкинлеге булмай. Бындай шарттарҙа икмәк үҫтереүсе ни эшләй? Ул быйыл игенде һатыу отошһоҙ, шуға ла мин уны һатмаясаҡмын, уны яҡшы һаҡлағанда бер ике йыл эсендә генә иҫкермәйәсәк, тип уйлай. Хәлдәр яҡшырып, имәккә хаҡтар артҡас, баҙарға сығарасаҡмын, тигән ҡарарға килә. Ул йылдарҙа крәҫтиәндәрҙең складтары иген менән тулы була. Ләкин хөкүмәттең нығытылған хаҡ ҡуйыуҙан ғибәрәт сәйәсәте проблемаларға килтерә. Бәлки, хөкүмәтте эҙемтәләрҙе алдан күрә белмәүҙә ғәйепләргә лә ярамайҙыр, сөнки был ҡарар ҡабул ителгәндә бер кем дә һуғыш оҙаҡҡа һуҙылыр, тип уйламай.\nДин әһелдәре фронтта\nФронтҡа дин әһелдәре лә әүҙем рәүештә йәлеп ителә. Хатта ғәскәрҙәрҙә ошоноң өсөн айырым ставкалар ойошторола һәм руханиҙар менән муллалар эштәре өсөн эш хаҡы ала. Дин әһелдәре яугирҙарҙың мораль хәлен күтәреп тора, ғиәбәҙәттәр үткәрә, яралылар янында була, кешене ерләгәндә ҡатнаша, йыназа уҡый. Дин әһелен частҡа тәғәйенләү тиктомалдан эшләнмәй. Айырым кеше буйынса фекер уртаҡлашыу, хат алышыуҙар бара. Мулла йәки христиан руханийы хаҡында ентекләберәк белер өсөн командование ошо дин әһелдәре йәшәгән ерҙәргә хаттар ебәрә. Был хаттарҙа кандидаттың белеме, уның ни тиклем ышаныслы булыуы хаҡында мәғлүмәт ебәрелеүен һорайҙар. Бынан тыш, дин әһелдәре фронтта ғына түгел, тылда әүҙем патриотик тәрбиә эше алып бара. Улар яу ҡырында булған яҡташтарына ярҙам итер өсөн мәхәлләләренән аҡса йыйып, фронтҡа ебәрәләр.\nСовет осорондағы ҡайһы бер тарихсылар әйтеүенсә, һуғыш уйланылмаған, планлаштырылмаған, хаос рәүешендә барған, халыҡта популяр булмаған, тигән ҡараштары дөрөҫкә тап килмәй. Әлбиттә, баштары эшләмәгән, полктарын пулемет уты аҫтына индереп ҡырған дыуамал офицерҙар ҙа була. Ләкин һуғыштың һәр аҙымы мөмкин тиклем уйланып эшләнгән, дин әһелен тәғәйенләү буйынса хат алышыуҙар, бәхәсләшеүҙәр, фекер алышыуҙар быға йәнә бер миҫал.\nБеҙҙең яҡташтар күп орден-миҙалдарға лайыҡ була. Улар араһында Георгий тәреләре (айҙары ла) була. Ләкин ошо миҙалдарҙы алған кешеләрҙең ғаиләләрендә лә, хатта музейҙарҙа ла был наградалар һаҡланмаған тиерлек. Сәбәп шунда: Граждандар һуғышынан һуң, 20-се йылдар башында илдә ҡоролоҡ була. Ул бигерәк тә Волга буйы, Уралда, йәғни беҙҙең төбәктә көслө була. Көмөштән булған ошо орден-миҙалдар аҙыҡ-түлеккә алыштырыла. Шулай уҡ 30-сы йылдарҙағы репрессиялар осоронда был наградаларҙың күп өлөшө йәшерелә, юҡ ителә. Ә инде ҡалғандары Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында илдең оборона фондына тапшырыла.\nКүпме кеше ҡатнашҡан?\nБашҡортостандан күпме кеше һуғышта ҡатнашҡанын әйтеүе ҡыйын. Ул ваҡытта хәҙерге республика территорияһының күп өлөшө Өфө губернаһына ҡарай. Ләкин, белеүебеҙсә, бар Өфө губернаһы ла бөгөнгө көндә Башҡортостанға инмәй. Бөгөлмә, Миңзәлә өйәҙҙәре Татарстанға, Златоуст Силәбе өлкәһенә ҡарай. Шулай уҡ бөгөнгө Башҡортостанда элекке Ырымбур өлкәһенә ҡараған райондар ҙа бар. Шуға ла аныҡ ҡына һандарҙы әйтеп булмай. Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, яҡынса 18 йәштән алып 50 йәшкә тиклем ир-егеттәрҙең 40 проценты һуғышта ҡатнаша. Башҡорттар тураһында ла аныҡ ҡына әйтеп булмай. Сөнки күп башҡорттар, Өфө губернаһынан тыш, Ырымбур, Һамар һәм башҡа губерналарҙан фронтҡа ебәрелә.\nҺуғыш ҡыҙыл командирҙар тарафынан ентекләп өйрәнелә. Был тәжрибә Бөйөк Ватан һуғышында ҡулланыласаҡ. Нисек итеп фронттарға бүленеү, тактик элементтар, тимер юлдарҙы, тылды әүҙем рәүештә хәрби хәрәкәттәрҙә ҡулланыу тап Беренсе донъя һуғышынан ҡалған һабаҡ була. Шулай уҡ ҡасаҡтарҙы урынлаштырыу, әсирҙәрҙе, йәштәрҙе төрлө эштәргә йәлеп итеү, хәрби сәнәғәт комитеттарын төҙөү, барыһы ла 1914-1918 йылғы һуғыш тәжрибәһенә таянып эшләнә.\nБөгөнгө көндә был һуғыш тураһындағы хәтирәне йәмәғәтселек аңына ҡайтарырға кәрәк. Беренсенән, төрлө-төрлө булған Рәсәй халҡы, милләтенә, диненә ҡарамайынса, ошо хәрби кампанияла ҡатнаша, берҙәм, бүленмәгән ил өсөн сығыш яһай. Икенсенән, Рәсәй был һуғышты теләмәй, уны башламай, бер кемгә лә һуғыш иғлан итмәй. Ләкин кисектереп булмаҫлыҡ ваҡиғалар килеп сығыуы арҡаһында уға ҡушылырға мәжбүр була. Беҙгә ошо осор, ғөмүмән, тарихыбыҙ өсөн оялырға ярамай. Эйе, бик күп ҡорбандар бирелеүгә ҡарамаҫтан, большевиктарҙың, Лениндың Германия менән Брест килешеүен төҙөүе арҡаһында, һуғыш башында бергә булған Антанта буйынса илдәр еңһә лә, илебеҙ еңеүселәр рәтендә булмай.\nЯңы конфликттарҙы тоҡандырыу буйынса истериялар килеп сыҡҡанда, һәр ваҡыт аңды айыҡ тоторға кәрәк. Үткән йәй бындай ваҡиғаларға бай булды, бәлки, айырым ил етәкселәренең уйлап эш итеүҙәре генә был конфликт тоҡанып китеүҙән һаҡлап ҡалды. Беренсе Донъя һуғышының башланып китеүенә 100 йыл тулыу айҡанлы был ҡан ҡойғос мәхшәрҙең хәтирәләре лә аҙымдарҙы уйлап эшләргә этәргәндер. Ысынлап та, һуғыш теләүселәр күп, уны башлап ебәреү ҡыйын түгел. Ләкин һуңынан был проблеманы хәл итеү ҡыйын. Дошманлашҡан илдәр, Германия менән Рәсәй кеүек, ваҡыт үтеү менән ярашасаҡ, ваҡыт үткәс, Украина менән Рәсәй араһында ла мөнәсәбәттәр яҡшырасаҡ. Әммә ваҡытлы конфликт ҙур ҡорбандарға килтерһә, был ҡорбандарҙы бер кем дә ҡайтара алмаясаҡ.\n(Аҙағы. Башы 40-42-се һандарҙа).\nЯҙылған: 27.10.14 | Ҡаралған: 1102


Вәғәҙә ителгәнсә Вәсилә Фәттәхованың һуңғы клибының «Телеүҙәк» тапшырыуында премьераһы үтте.\nВидеоклип былтыр августа Өфөлә төшөрөлгән. Әлегә тамашасы хөкөмөнә сыҡмаған йырҙы эстрада йондоҙоноң тормош юлдашы Илгиз Әбдраҡипов тәүге тапҡыр тап беҙҙең каналда яңғырауын теләне. Уның теләген иҫәпкә алып, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы «Ашығаһың» йырының премьераһын «Телеүҙәк» тапшырыуында ойошторорға ҡарар итте. Студияға фекер алышыуға билдәле йырсының ижадташ дуҫтары, яҡындары һәм уның талантын һөйөүселәр саҡырылды.\nШәмбе ҡала халҡы билдәле йырсы Вәсилә Фәттәхованы иҫкә алды. Салауат Юлаев майҙанында йондоҙҙоң иң популяр һәм интернациональ йыры- «Тыуған яҡ» күмәкләп башҡарылды. Флешмобта ике йөҙгә яҡын кеше ҡатнашты.


25 Сентябрь 2018, 16:41\n«Башҡортостан» ДТРК-һы (ВГТРК филиалы) «Мобиль репортер» федераль проектының башҡортса версияһын әҙерләй.\nБыл аҙнала Өфөлә III «Мобиль репортер» Бөтә Рәсәй премияһы сиктәрендә «Он-лайн хәбәрсе» тигән яңы проект менән таныштырыу сараһы уҙа. Яңы студия, яңы алып барыусы һәм «Мобиль репортер» өсөн яңы тел.\nИң халыҡсан программа хәҙер башҡорт телендә лә сыға башлай. «Он-лайн хәбәрсе» тапшырыуын Ғәзиз Лоҡманов алып бара, ләкин теләгән һәр кем уның авторы була ала.\nЯңы проект авторы һүҙҙәренсә, «башҡортса мобиль репортер программаһы — заман ҡушыуы ул, сөнки интернетта туған телдәрҙә үҙенсәлекле контент күптән бар, даими авторҙар ҙа етерлек. Тәбиғәт күренештәре йәки юл-транспорт ваҡиғаһы кадрҙары, яратҡан йорт хайуандары тураһында ҡыҙыҡлы видеояҙма йәки һаманғаса хәл ителмәгән проблема. Репортаждың темаһы төрлө булырға мөмкин, берҙән-бер шарт: роликты телефонды горизонталь рәүештә тотоп төшөрөргә һәм уны тапшырыуға ебәрергә».\n«Башҡорт телендәге «Мобиль репортер», программаның русса версияһы кеүек үк, танылыу яулар, тип ышана журналистар. «Рәсәй 24 — Башҡортостан» каналында ул теүәл ике йыл сыға. 205 сығарылыш яҙҙырылған, 1500 самаһы репортаж эфирҙа күрһәтелгән. Халыҡ журналистары төшөргән роликтар һәр саҡ ихлас хис-тойғолар уята.\nIII «Мобиль репортер» Бөтә Рәсәй премияһы Өфөлә 27-29 сентябрҙә уҙа. Өфөгә Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, шулай уҡ Беларусь Республикаһынан журналистар килә. Ләкин премияның төп геройҙары, әлбиттә, улар – халыҡ хәбәрселәре. Өфөлә уларҙы бай программа көтә.\n«Башҡортостан» ДТРК-һы директоры Азамат Сәлихов һүҙҙәренсә, «ошо өс көндә илебеҙҙең 30 төбәгенән коллегаларыбыҙ һәм Белорусь Республикаһынан журналистар илебеҙҙәге билдәле журналистарҙың һәм блогерҙарҙың оҫталыҡ дәрестәрен тыңлай, республикала граждандар журналистикаһының нисек үҫешеүен һәм 100 йыллыҡ юбилей алдынан республикабыҙ, Рәсәйҙең алдынғы төбәктәренең береһе тураһында белә ала.\nБынан алда ике йыл рәттән Калининградта уҙған «Мобиль репортер» Бөтә Рәсәй премияһы тәүгә пропискаһын үҙгәртә һәм Башҡортостанға килә. Еңеүсе-хәбәрселәр өсөн ҡулдан эшләнгән һындар әҙер ҙә инде. Фестивалдең барлыҡ ҡунаҡтарын республикабыҙҙың милли колориты менән таныштырыуға йүнәлтелгән сағыу концерт программаһы әҙерләнә.


Радий Хәбиров Бөрө – Таҙтүбә – Һатҡы автомобиль юлы төҙөкләндереү барышы менән танышты - Правительство Республики Башкортостан\n28 ноябрҙә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Ҡариҙел районында булып, Бөрө – Таҙтүбә – Һатҡы автомобиль юлы төҙөкләндереү барышын ҡараны һәм был мөһим транспорт артерияһын төҙөүгә арналған күсмә кәңәшмә үткәрҙе.\nТрассаның дөйөм оҙонлоғо – 71 саҡрым. Эште бер нисә этапта башҡаралар. Былтыр октябрҙә Башҡортостан Башлығы дистанция тәртибендә Ҡариҙел йылғаһы аша күпер һәм Ҡариҙелде урап үткән 10 саҡрымлыҡ юл участкаһында автомобиль хәрәкәтен асҡайны. Күперҙе төҙөү өсөн республика бюджетынан дүрт миллиард һум аҡса тотонолғайны.\n“Башкиравтодор” акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Андрей Пролипото белдереүенсә, автомобиль юлының беренсе һәм икенсе этаптарын төҙөү 2017 йылда уҡ башланғайны. Уның дөйөм хаҡы 2,8 миллиард һум тәшкил итәсәк, 2,5 миллиард һумы – федераль аҡса. Быйыл эш 40 километрлыҡ участканың бөтә һыҙатында ла алып барыла, уның өсөн “Башкиравтодор” яуап бирә.\nРадий Хәбиров билдәләүенсә, был - Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондарын үҫтереүгә йүнәлтелгән иң ҙур төбәк проектының береһе. Төҙөлөш тамамланғас, был биләмә республиканың үҙәк райондары менән ышаныслы һәм уңайлы транспорт тәьминәте аласаҡ, шулай уҡ М-5, М-7 федераль трассаларына, “Яңауыл” тимер юлы станцияһына, Бөрө һәм Дүртөйлөнөң йылға порттарына бер ауырлыҡһыҙ сығып буласаҡ.\n– Яңы юл барлыҡҡа килә. Беҙ уны федераль бюджет иҫәбенә төҙөйбөҙ, үҙебеҙҙең генә көс етмәҫ ине, – тине Радий Хәбиров. – Әлегә юл төҙөүҙә эште тамамлау ваҡытына бәйле бер ни тиклем проблемалар бар. Быйыл башҡарырға тейешле бурыстар буйынса әҙерәк өлгөрмәйҙәр. Шуға күрә бөгөн бының сәбәптәрен асыҡлау өсөн кәңәшмә үткәрҙек. Әммә, халыҡҡа вәғәҙә иткәнсә, 2022 йылда был юлды сафҡа индерәсәкбеҙ. Беҙҙә бының өсөн шарттар бар.


Башҡортостанда иң «айыҡ» ауылдар иғлан ителде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда иң «айыҡ» ауылдар иғлан ителде\n13:54, 21 мая 2012 Сәйәсәт\nӨфөнөң Конгресс-холында «Айыҡ ауыл» республика конкурсының гала-концерты үтте. Уны ойоштороусылар булып республика Хөкүмәте, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы һәм «Киске Өфө» гәзите ярҙамында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм «Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте сығыш яһаны.\nСара сиктәрендә матбуғат конференцияһы үтте, унда 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса «Айыҡ ауыл» конкурсында еңеүселәр саҡырылды. Улар – Салауат районының Көҫәпәй ауылы, Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылы һәм Йылайыр районының Ишбулды ауылы. «Айыҡ Башҡортостан» хәрәкәтенең рәйестәше Роберт Дәүләтшин хәбәр итеүенсә, был ауылдарҙа магазин кәштәләренән һыраға тиклем барлыҡ спиртлы эсемлектәр ҡыҫырыҡлап сығарылған, демографик хәл яҡшырған, енәйәтселек кәмегән, айыҡ туйҙар үткәрелә. Был ауылдар спорт майҙансыҡтары төҙөүгә, спорт инвентары алыуға, мәҙәни саралар үткәреүгә 200 мең һумға сертификаттар алды.\nКонкурста Башҡортостандың 41 районынан йәмғеһе 99 ауыл биләмәһе ҡатнашты. Йыл әйләнәһенә республикала илдең билдәле ғалимдары Виктор Кривоногов, Владимир Жданов, Александр Маюровтың айыҡлыҡ буйынса лециялары һәм семинарҙар ойошторолдо.\n— Беҙҙең башланғыс ауыл халҡында ла, республика етәкселәрендә лә хуплау тапты, — тип билдәләне Роберт Дәүләтшин. – Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та сәләмәт тормош алып барыу өлгөһөн күрһәтә. Ауылдарҙа беҙгә имамдар, православие дине хеҙмәтсәндәре, ауыл старосталары, ауыл советы башлыҡтары, ҡатын-ҡыҙҙар, йәштәр ярҙам итә. Хәрәкәткә йәмәғәт эшмәкәрҙәре, табиптар ҙа ҡушылды. Әммә барыһы ла шыма ғына булманы: власть вәкилдәре, ябай граждандар араһында ҡаршылыҡтарға осраныҡ.\nАуылдарҙа үҙидара органдарының (ҡатын-ҡыҙҙар советтары, аҡһаҡалдар ҡоро, йәштәр советтарының) айыҡ тормошто пропагандалау эшендә әүҙемләшеүе конкурстың төп һөҙөмтәһе булып тора. Бәйге барышын бихисап республика һәм федераль киң мәғлүмәт саралары яҡтыртып барҙы. Бындай конкурстарҙы башҡа төбәктәр ҙә – Татарстан, Коми Республикаһы, Пермь крайы һәм Новосибирск өлкәһе үткәрергә планлаштыра.\n— Әлеге заманда айыҡ, белемле булыу, спорт менән шөғөлләнеү модала, — тине БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Ғизәтуллин. – Был башланғыстың халыҡ араһынан сығыуы ҡыуандыра.\nТантаналы сара барышында еңеүселәр, иң әүҙем граждандар һәм конкурста ҡатнашҡан барлыҡ ауыл биләмәләре вәкилдәре наградланды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе, Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов, «БР муниципаль берәмектәре советы» ассоциацияһының башҡарма директоры Рөстәм Исхаҡов, республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәев, «Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһенең башҡарма директоры Тимур Лоҡманов, Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева, БР элемтә һәм киң коммуникациялар министры урынбаҫары Марат Ғәзизов призерҙарҙы тәбрикләне. Шулай уҡ сарала «Айыҡ ауыл-2012» конкурсына старт бирелде.\nТеги: конкурстар,гала-концерттар,айыҡ ауыл,сәләмәт тормош


АстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Другое / Статьи / Эссе. "Һәр кемдең ҡалалыр үҙ йәдкәре." М.Өмөтбаев.\nҺәр кемдең ҡалалыр үҙ йәдкәре. Эссе. Уң яҡҡа барһаң уңырһың, Һул яҡҡа барһаң туңырһың... Бәй, йәдкәр тураһында эссе яҙырға ултырған еремдән ниңә башыма бындай һүҙҙәр килде һуң әле? Тә-ә-әк, әлегә эшемде башларға теүәл генә планым да юҡ, шулай булғас был фекеремде тәрәнәйтеп, хистәремә эйәреп уйланыуымды дауам итәйем булмаһа . Фантазиям ҡанаттарын йәйҙе, уға ултырып уйҙар донъяһына сумам! Уң яҡ, һул яҡ... Кеше тормошонда улар ҡайҙа күрһәтелгән һуң? Тормош йүнәлешен билдәләгәндә йыһандың ҡайһы нөктәһенә барып баҫырға? Ҡайҙа ҡарап торорға? Ниндәй билдәләр һинең томошоң ошо яҡта уңыр тип күрһәтә? Уңырлыҡ итеп, үҙ эҙеңде, тормош йәдкәреңде ҡалдырырлыҡ итеп нисек йәшәргә? Белмәйем. Был һорауҙарҙың береһенә лә аныҡ яуап бирә алмайым. Бәлки алдымда портреты ятҡан кеше әйтә алыр?! Был партреттан миңә бөхтә кейенгән урта йәштәрҙәге ағай ҡарай. Тиҙ генә кейеменә күҙ йөрөтөп сығам: өҫтөндә бер аҙ таушалған булһа ла затлы костюм, шул уҡ төҫтәге жилет, аҡ күлдәк, эшләпә, һәм тағы берҙе һүрәткә күҙ һирпергә мәжбүр иткәне-күбәләк-галстук . Кейеменә ҡарап самалайым, портрет үткән быуат башында йәшәгән кешенекенә оҡшаған. Был кем һуң әле, мин был кешене таныйыммы? Әллә берәй билдәле кеше менән бутайыммы? Миңә ниндәйҙер этәргес нөктә кәрәк. Портрет буйлап сәйәхәтемде дауам итәм. Ыҡсым ғына ҡаштар, ҡолаҡтар, һаҡал-мыйыҡ, һәм иң мөһиме, үҙҙәренә тартып торған ҡап-ҡара күҙҙәр. Был күҙҙәр ренген нурҙарындай һине үтәнән-үтә тишеп ҡарай, хатта уйҙарыңды ла сканерлаған кеүек. Ҡарашы тыныс, ләкин уҫал ҡараш түгел, ихтирамлы, кешелекле. Бындай ҡараш йә табиптарҙа, йә уҡытыусыларҙа, йә булмаһа киноларҙағы кеүек берәй адвокаттыҡы булырға мөмкин (был урында бөтә кластағы уҡыусылар яңыраҡ ҡына туған тел дәрестәрендә танышҡан кешене танып ҡысҡырырҙар ине). Күп уратып тормайым инде. Мин дә был кешене беләм. Юрамал ғына һүҙҙе һуҙҙым. Эйе,әлбиттә, был Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев. Был беҙҙең атаҡлы телсебеҙ һәм тәржемәсе, тарихсы һәм этнографыбыҙ, уҡытыусы һәм йәмғиәт эшмәкәре-бөтә ғүмерен халыҡҡа бағышлаған данлыҡлы яҡташыбыҙ. Бына ул мине уйланырға мәжбүр иткән кеше. Яҙмыш уны үҙ ваҡытында һайлау алдына ҡуйған: йә хәрби һөнәр һайларға-ил һағында торорға, йә халыҡ мәнфәғәтен яҡларға-мәғрифәтсе булырға. Ул икенсе юлды һайлаған. Был юлды һайлап уңғанмы һуң ул? Мөхәммәтсәлим ишле балалы ғаиләлә тыуған. Ата-әсәһе бик уҡымышлы, тәрбиәле, юғары мәҙәниәтле, тыуған ере, халҡы тормошо менән янып йәшәгән кешеләр булған. Балаларында ла ошо уҡ сифаттарҙы тәрбиәләгән. Сабый сағынан уҡ дөрөҫ тәрбиә алған тейер инек. Ата-әсә биргән тәрбиә ныҡышмал кеше булырға этәргес булһа, башланғыс белемде үҙенең тыуған яғында алыуы үҙенә ышаныс тыуҙырһа, Ырымбурҙағы кадет корпусы Мөхәммәтсәлимгә энциклопедик белемле кешегә әйләнергә булышлыҡ иткән. Хәҙерге мәктәп күҙлегенән сығып ҡына ҡарайыҡ. Туған теленән башҡа фарсы, төрөк, ғәрәп телдәрен белгән! Артабан һанап китәм: математика, география, тарих кеүек фәндәрҙе уҡыған ( быныһына аптырамайым һәр дәүерҙә кәрәк белем) . Бынан тыш уларҙа һынлы сәнғәт, әҙәбиәт дәрестәре булған. Быныһы менән дә килешәм, билдәле рассамдарҙы, яҙыусыларҙы белмәгән кеше уҡымышлы була аламы һуң? Тик мине иң шаҡ ҡатырғаны-архитектура. Минең ҡарамаҡҡа был бик етди фән, шуға ғына таянып та Ырымбурҙағы кадет корпусында уҡып сыҡҡан Мәхәммәтсәлим Өмөтбаевтың белем кимәлен юғары баһалар инем. Яҡшы уҡыусы, йәш шағир, бәлки иң яҡшы кадет та булғандыр, ләкин уға хәрби һөнәр бөтөнләй оҡшамаған. Уның күңелен бөтөнләй башҡа уйҙар уратҡан, быны атаһы ла аңлаған. 8 йыл уҡығандан һуң ул тормошон уҡытыусылыҡ, шиғриәт, халыҡҡа хеҙмәт итеүгә бағышлаған. Бына ошонда уның тормошоноң икенсе яҡҡа боролоу мәле еткән. Ошо йылдан һуң уның тормошо уҡыусыларға рус теле һәм математиканан белем биреүгә, тәржемәселек менән шөғөлләнеүгә, шиғырҙар яҙыуға бағышланған. Бынан тыш күпме халыҡ араһында эшләү, башҡорт ерҙәрен һатыуға ҡаршы тороу, халыҡты аң-белемгә, европаса йәшәүгә өндәү, газеталарҙа мәҡәләләр яҙыу, халыҡ алдында сығыштар яһау, Аҡмулла кеүек билдәле сәсәндәр менән әйтештәрҙә (заманса дискуссия тейер инек) ҡатнашыу... Хатта Александр III батшалыҡ итә башлау тантанаһында ла булыу... Ниндәй эштәргә генә тотонмаған, ниндәй генә поблемалар өҫтөндә эшләмәгән-эшләмәгән эше, белмәгән нәмәһе юҡ! Күпҡырлы тормош, күп яҡлы шәхес. Беҙҙең заман кешеләрен һоҡландырырлыҡ тормош, көнләшерлек хеҙмәт юлы, замнаның һәр тарафында исеме ҡалған Мәхәммәтсәлим Өмөтбаев, башҡорт халҡының тарихында алтын эҙе ҡалған Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев. Данлыҡлы яҡташыбыҙҙың тормошо үҙе бер йәдкәр, үҙе киләсәк быуынға өлгө булырлыҡ аманат. Беҙгә лә был турала уйланырға ваҡыт етте. Ваҡыт үтә, ваҡыт тар. Онотмайыҡ, онотмайыҡ... Һәр кемдең ҡалалыр үҙ йәдкәре. Үҙ йәдкәре ҡалалыр. Нефтекама ҡалаһы 12-се урта мәктәбенең 10-сы б класы уҡыусыһы Сабирова Алһыу Мәҫһүт ҡыҙы (уҡытыусыһы Әхмәтшина Ә.Р.ҡ.) Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года. Выберите специальность, которую Вы хотите получить:\nДБ-167889 Получить свидетельство о публикации\n11 месяцев назад Уҡыусылар эшен селтәргә ҡуйыу бик яуаплы ла, бик тулҡындырғыс та эш ↓ Показать еще коментарии ↓\n28.08.2016 Просмотров: 105 Комментариев: 0 Памятка туристу. Особенности французского менталитета.\n28.08.2016 Просмотров: 108 Комментариев: 0 Проект Создание памятки «Экономить - легко!»\n28.08.2016 Просмотров: 212 Комментариев: 0 Обмен опытом "Межкультурные коммуникации в педагогической деятельности"\n28.08.2016 Просмотров: 96 Комментариев: 0 Экскурсия на пилораму.«Рабочая профессия» Формировать у учащихся представления о профориентации, готовить их к выбору определенной профессии. Воспитывать у детей трудолюбие, уважение к труду взрослых, помогать осознать необходимость трудовой деятельно\n28.08.2016 Просмотров: 273 Комментариев: 0 Беседа о собаках. "Верные друзья".Уточнить и расширить представление о собаках как о домашних животных и друзьях человека; Воспитывать интерес, понимание необходимости оказания помощи животным.\n28.08.2016 Просмотров: 194 Комментариев: 0 Экскурсия в мастерскую по ремонту обуви "Золотые руки"\n28.08.2016 Просмотров: 183 Комментариев: 0 1168047116801211679581167932116791911679181167917


ЯРҘАМ МОХТАЖДАРҒА ҒЫНА\nСибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! *\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов бала тыуғанда 300 мең һум күләмендәге социаль түләүгә ниндәй йәш ғаиләләрҙең иҫәп тота алыуын аңлатты.\n—Льготалы торлаҡ алыуға сиратта торған йәш ғаиләләргә ярҙам итеү өсөн матди дәртләндереү сараһы хаҡында ҡарар ҡабул иттек. Сиратта торған бындай йәш ғаиләләр 300 мең һумға ҡәҙәр аҡса аласаҡ,—тип хәбәр итте төбәк етәксеһе.—Был ярҙамды тәүге балаһы тыуған бөтәһе лә түгел, ә торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн сиратта торған мохтаждарға ғына биреләсәк. Республикала ошондай ике мең самаһы ғаилә иҫәпләнә. Ике мең ғаиләгә балалары тыуғанда торлаҡ һатып алыуға йәки ҡатмарлы кредит килешеүҙәренең бурысын кәметеүгә ярҙам итә алһаҡ, бик яҡшы буласаҡ.\nРеспублика Башлығы йәш ғаиләләргә тәғәйен ярҙам сараһы Рәсәй Финанс министрлығында килешеү үтеүен билдәләне.\n—Һәр йыл башында республика төрлө акцияларға, шул иҫәптән социаль ярҙамға өҫтәмә ресурстар йүнәлтмәйәсәге хаҡында Рәсәй Финанс министрлығы менән килешеү төҙөй. Йәғни һүҙ оптималләштереү, бындай социаль ярҙамды кәметеү тураһында бара,—тине Рөстәм Хәмитов.—Әммә беҙ, демографик хәлдең насарайыуын белә тороп, торлаҡҡа сиратта торған, йәшәү урыны булмаған йәштәргә ярҙам итергә булдыҡ.


Тиҙҙән - "Бәхетле авто"\n13 Декабрь 2017, 14:28\nКүгәрсен мәғлүмәт үҙәге йыл һайын ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы барышында төрлө бүләктәр уйната\nКүгәрсен мәғлүмәт үҙәге йыл һайын ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы барышында төрлө бүләктәр уйната. Уҙып барған йылда ла был йоланан ситкә тайпылманыҡ. 2018 йылдың беренсе ярты йыллығына яҙылыусылар араһында “Аҙна һайын - бүләк” сараһы әле лә дауам итә. Күптәр түҙемһеҙләнеп көтөп алған “Бәхетле авто” акцияһы иһә 22 декабрҙә иртәнге 11-ҙә үтәсәк. Быйыл “тимер ат” хужалары өсөн бик кәрәк булған «Tornado», «SMART», «Turbo» компрессорҙары һәм “Ҡышҡы ярҙам” автомобилист йыйылмаһы уйнатыласаҡ. Гәзитле лә, бүләкле лә булғығыҙ килһә, беҙҙән айырылмағыҙ, дуҫтар!


Рәсәй спорт ҡоролмалары ассоциацияһының отчет-һайлау конференцияһы үткәрелә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРәсәй спорт ҡоролмалары ассоциацияһының отчет-һайлау конференцияһы үткәрелә\n16:18, 8 декабря 2009 Йәмғиәт\n11 декабрҙә Мәскәүҙә Рәсәй спорт ҡоролмалары ассоциацияһының сираттан тыш отчет-һайлау конференцияһы үткәреләсәк. Конференция үткәреү тураһында ҡарар Ассоциация президиумының октябрь айындағы ултырышы һөҙөмтәләре буйынса ҡабул ителгән.\nКонференция Рәсәй Федерацияһының 46 субъектынан (шул иҫәптән Башҡортостандан да) делегаттарҙы – спорт объекттары етәкселәрен һәм башҡарма власть органдарының физик культура һәм спорт өлкәһендәге хеҙмәткәрҙәрен – берләштерәсәк. Отчет-һайлау конференцияһында төбәк бүлексәләре вәкилдәренең ҡатнашыуы Рәсәй Федерацияһының төрлө төбәктәре араһында эшмәкәрлекте яраштырыуға һәм тәжрибә уртаҡлашыуға булышлыҡ итергә тейеш.\nКонференция сиктәрендә Рәсәй спорт ҡоролмалары ассоциацияһы партнерҙарының мастер-кластары үтәсәк.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №13, 1 - 7 апрель, 2017 - Информационные страницы\n№13, 1 - 7 апрель, 2017\nОРАН ҺАЛА, УЙЛАНДЫРА,\n"Киске Өфө"нө 2003 йылдан башлап алдырып уҡыйым. Был гәзит менән тәүге танышыуым әле лә хәтерҙә. Ниндәйҙер бер гәзиттең йыртылып бөткән бер киҫәге ҡулыма килеп эләкте. Шул өҙөктә яҙылған юлдарҙы уҡып ҡарау менән "Был бик шәп гәзит күренә, нисек атала һуң ул?" тип, таныштарымдан һораша башланым. Миңә был гәзит битенең "Киске Өфө"нән икәнен әйттеләр. Ул мәлдә мин хаҡлы ялға сыҡҡан инем инде.\nСИБАЙҘАР ҠОР ЙЫЙҘЫ\nСибай институтында эшләп килгән барлыҡ факультеттарҙа ла башҡорт теле дәрестәрен һаҡлап ҡалыуға өлгәштек. Дәрестәрҙә студенттар башҡорт халҡының мәҙәниәте, этнографияһы, арҙаҡлы шәхестәре менән таныша.\nКӘРӘКЛЕ ЗАКОНДАР ҠАБУЛ ДА ИТЕЛҺЕН, ЭШЛӘҺЕН ДӘ\nБыл насар ғәҙәткә ҡаршы көрәшеүҙең бер ысулы - ул законһыҙ рәүештә алкоголле эсемлек һатыусыларға һалынған штрафтың күләмен арттырыу. Штраф күләме 300 меңдән 500 мең һумға тиклем тәҡдим ителә.\n"ЙӘШЕРЕН ХАЗИНА"НЫҢ ЕРҘӘГЕ БИҘӘГЕ ЗӘЙНУЛЛА РӘСҮЛЕВ ТУРАҺЫНДА БЕР КӘЛИМӘ\nӘгәр ҙә үҙенең тормошонда Зәйнулла ишан Рәсүлевһыҙ өлгәшкән юғарылығын тик "приказчик" кимәлендә генә билдәләгән икән, беҙ хаҡлы рәүештә уны Рәсәй федерализмы "ҡартатаһы" тип нарыҡлай алабыҙ.\nСПОРТТА СИТ ҠАРШЫЛЫҠТАР ЮҠ, ҺИН НИ БАРЫ ҮҘЕҢДЕ ГЕНӘ ЕҢЕРГӘ БУРЫСЛЫҺЫҢ\nЧемпион булыр өсөн үҙеңде-үҙең еңергә өйрәнергә кәрәк. Күнекмәләр үтер өсөн үҙеңде-үҙең еңә алһаң ғына дәғүәсеңде лә еңә алырлыҡ ихтыяр көсөнә эйә булаһың. Һәр иртә үҙеңде мәжбүр итергә, һындырырға тура килә.\nЗАЛЫБЫҘҘА ФРАНЦУЗ ИҘӘНЕ ЙӘЙЕЛГӘН\n2015 йылда Әбделмәмбәт мәктәбе "Спортты һәм физкультураны үҫтереү буйынса Рәсәйҙә иң яҡшы мәктәп" тип танылды. Был турала республика матбуғатында, шул иҫәптән беҙҙең гәзиттә лә мәғлүмәттәр булғайны. Бөгөнгө әңгәмәлә беҙ Зиннур Боҫҡоновтан педагогик тәжрибәһе менән уртаҡлашыуын һораныҡ.\nМИЛЛИ ТЕАТР ҘА ЭҘЛӘНЕРГӘ ТЕЙЕШ\nБашҡорт милли театры - ул романтик театр, шуға ла бөгөн дә тамашасыларға сәхнәлә матур мөхәббәт тарихтары, хис-тойғолар ҡойоно, йыр-бейеү яҡыныраҡ кеүек. Шулай ҙа бөгөнгө башҡорт театры ниндәй юлдан китергә, ниндәй юҫыҡта үҫешергә тейеш?


Американың Флорида штатында Бетун-Кукман университеты студенттары илдең мәғариф министры Бетси Девосты һыҙғырып ҡаршы алған. Дөйөм белем биреү мәктәптәренең бюджетын ҡыҫҡартырға тәҡдим иткәс уны үҙ вәкәләттәрен тулыһынса үтәмәүҙә ғәйепләйҙәр.\nКолумбияның Богота ҡалаһында Убер онлайн-сервисына ризаһыҙлыҡ белдереп таксистар хәрәкәтте туҡтатҡан. Акцияла 10 мең водитель ҡатнашҡан. Быға тиклем ил етәкселеге ошондай сарала ҡатнашыусыларҙың водитель таныҡлығын алыу менән ҡурҡытҡайны.\nҠытай 2020 йылда айға осорға, ә 2050 йылда унда үҙ базаһын төҙөргә ниәтләй. Шуға ла илдә төрлө тәжрибәләр үткәрелә башлаған. 8 кеше бер йыл дауамында 42 квадрат метрлыҡ бүлмәлә йәшәргә тейеш. Ошондай юл менән ғалимдар айҙа йәшәү өсөн кешегә нимә кәрәклеген асыҡларға ниәтләй.\nЮгославияның коммунистик йәштәр берлеге ағзаһы Франция яҙыусыһы Бернар Анри Левиның битенә торт ырғытҡан. Ҡасандыр Леви Белградты утҡа тотоуҙы хуплағайны. Ул шулай уҡ Украиналағы фетнә ваҡытында майҙанда ла сығыш яһаны.\n12 мая Бөгөн Бөтә донъя шәфҡәт туташтары көнө\n12 мая Республикаға инвестициялар йәлеп итеү эшмәкәрлеге нисек баһалана?


Ни өсөн лунатикты уятырға ярамай?\n3 Декабрь 2021, 21:55\nЭшенән ҡыуылған ир йоҡлап ятҡан еренән тороп машинаһына ултырып сығып китә һәм үҙҙәренән 24 саҡрым алыҫлыҡта йәшәгән ҡайны-ҡәйнәһен үлтерә...\nСтатистик мәғлүмәттәргә ҡарағанда ер йөҙөнөң 7 процент кешеһе төшөндә йөрөй йәғни лунатизм ауырыуына дусар булған.\nЛунатизм фәнни тел менән әйткәндә сомнамбулизм ваҡытында мейе кешенең тәнен уята, ә төштәрен туҡтатмай. Был күберәк балаларға хас ауырыу. Әммә ҡайһы саҡта ул өлкәндәрҙә лә күҙәтелә һәм был бик ҡурҡыныс. Сөнки балаларҙан айырмалы рәүештә, улар өйөнән сығып китеп, машинаға ултырып китәләр. Енәйәт ҡылғандары ла бар. Шулай уҡ ҡатындар һәм ирҙәр төкөй, йығыла, ашарға бешереү өсөн ут тоҡандыра... Бының һөҙөмтәһе нимәгә килтереүе ихтимал икәнлеген күҙ алдына килтереүе лә ҡурҡыныс.\nӘгәр кеше йоҡлап киткәндән һуң тороп үҙенең ғәҙәти эштәре менән булышып, һуңынан бер нәмә лә иҫләмәһә, ул – лунатик. Ул өй буйлап йөрөй, нимәлер эшләй, һеҙҙең һорауҙарға ҡыҫҡа ғына йәки аңлайышһыҙ яуап бирә. Лунатик һеҙгә ҡарағанда, һеҙҙе үтә ҡараған һымаҡ ҡарай. Сөнки ул ысынында һеҙҙе бөтөнләй күрмәй. Лунатизм йоҡлап киткәс тә башлана һәм бер нисә секундтан ун минутҡа тиклем дауам итә. Бик һирәк осраҡта ул бер нисә сәғәт дауам итеүе бар.\nҒалимдар лунатизмдың ниҙән килеп сыҡҡанын әле лә аңлата алмай. Бала саҡта булған сомнамбулизмды нәҫелдән килгән ауырыу менән аңлаталар.\nӘ бына өлкәндәр ни өсөн лунатик булып китә? Уның бер нисә сәбәбе бар:\n-йоҡо туймауы, 6 сәғәттән аҙ йоҡлау,\n- стресс, йыш ҡына борсолоу, күңел тынғыһыҙлығы,\n- антидепресанттар, йоҡо дарыуҙарын күпләп һәм йыш ҡулланыу,\n- йоҡлағанда тын етмәү.\nҒәҙәттә, лунатизм тиҙ арала бөтә һәм башҡа ҡабатланмай. Әммә уның йышайыуы күҙәтелһә, мотлаҡ табипҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nЯңғыҙ йәшәгән лунатиктар төнгөлөккә өй, машина асҡыстарын алыҫыраҡ йәшерергә, ҡул аҫтындағы ватыла, йәрәхәт килтерерлек әйберҙәрҙе йыйып ҡуйырға тейеш.\nӘгәр һеҙҙең яҡын кешегеҙ лунатик булһа йәки ошондай кеше менән осрашырға тура килһә, уның бер ҡайҙа ла төкөмәүен, өйҙән сығып китмәүен контролгә алығыҙ. Лунатикты уятырға ярамай! Сөнки бындай кешеләр агрессив була һәм уларҙы уята башлау нимә менән тамамланасағын әйтеп булмай.\n1987 йылда эшенән ҡыуылған ир йоҡларға ятҡан еренән тороп машинаһына ултырып сығып китә һәм үҙҙәренән 24 саҡрым алыҫлыҡта йәшәгән ҡайны-ҡәйнәһен үлтерә. Суд экспертизаһы ирҙең кисергән стресс һөҙөмтәһендә лунатизмы ҡалҡып, енәйәткә барыуын бөтөнләй белмәүен һәм аңламауын билдәләгән. Бына шундай ҡрҡыныс хәлдәр ҙә була лунатиктар менән. Шуға күрә ваҡытында ял итегеҙ, йоҡлағыҙ, күңел-йәнегеҙ тыныс булһын.\nЙоҡоларығыҙ татлы, тәмле һәм лунатизмһыҙ булһын)


Юбилярға – Башҡорт Википедияһы бүләге » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Башҡорт донъяһы » Юбилярға – Башҡорт Википедияһы бүләге\nЮбилярға – Башҡорт Википедияһы бүләге 11.08.2017 // Башҡорт донъяһы / Ҡоролтай тауышы\nХалыҡ араһында “Нимә сыҡһа, шул баймаҡтарҙан сыға!” тигән киң таралған әйтемде бөгөн саҡ ҡына үҙгәртеп “Нимә сыҡһа, шул Башҡорт Википедияһы ирекмәндәренән сыға!” тиергә лә мөмкин. Сөнки ошо ирекле Интернет, энциклопедияны тулыландырыу буйынса ал-ял белмәй, йөҙөп йөрөп эшләгәндәр яңынан-яңы ҡыҙыҡлы проекттар уйлап табып, уны шунда уҡ тормошҡа ашыра башлай.\nБыйыл иһә улар арҙаҡлы шәхестәрҙе юбилейлы тыуған көндәре менән ҡотларға йәки иҫкә алырға тәҡдим итә. Көн һайын Башҡорт Википедияһының баш битендә ошо көн юбилярҙары исемлеге яңыртыла. Шәхес тураһында мәҡәлә булған осраҡта, уның фамилияһы – зәңгәр, мәҡәлә булмағанда ҡыҙыл төҫтә күренә. Әлеге ваҡытта Википедияла бик күп шәхестәр тураһында мәҡәләләр юҡ, шуға күрә исемлек башлыса ҡыҙыл төҫлө. Ләкин ваҡыт үтеү менән улар яйлап ҡуйыла бара. Теләге һәм һәләте булған һәр кем үҙаллы йәки әүҙем ирекмәндәр ярҙамында мәҡәлә яҙа, элеккеләренә мәғлүмәт өҫтәй ала. Бары тик алға маҡсат ҡуйып, белмәгәнеңде тәжрибәле википедистарҙан һорарға, уларҙың кәңәшен тоторға һәм ҡурҡмай эшләргә кәрәк.\nБашҡортостан Республикаһының Милли архивы сайтындағы мәғлүмәткә нигеҙләнеп төҙөлгән был проект башланып ҡына торғанлыҡтан, исемлектә кемдеңдер фамилияһы булмауы ла ихтимал. Ниндәйҙер сәбәп менән исемлеккә инмәгән юбиляр хаҡында “Проект буйынса фекерләшеү” битендә хәбәр итергә кәрәк. Проект исемлегенә шәхестәр 50 йәштән башлап индерелә. 50 йәше тулмаған йәки ағымдағы тыуған көндәрен билдәләгән арҙаҡлы шәхестәрҙе лә шундай уҡ ысул менән ҡотларға мөмкин. Был, башҡа бүләктәр менән сағыштырғанда, иң ҡиммәтлеһе буласаҡ, сөнки бөгөн Википедия 300 самаһы телдә донъя күрә һәм улар үҙ-ара тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Тимәк, юбилярҙар башҡорт телендә генә түгел, башҡа телдәрҙә лә ҡотланасаҡ. Беҙгә бары тик арҙаҡлы шәхестәребеҙ тураһында күберәк мәҡәләләр яҙып, булғандарын тулыландырырға, уларҙың барыһын да Википедия аша донъяға танытырға ғына кәрәк! Илһөйәрҙәр, ҡушылығыҙ!


10 Август 2018, 12:31\nУны “Бәпембә” тип йөрөттөләр. Түңәрәк алһыу йөҙөн ҡаймалап алған аҡһыл сәстәре шул тиклем йомшаҡ,туҙғаҡ ине: нескә оҙонса муйыны өҫтөндәге нәфис башы, ысынлап та, бәпембәгә оҡшап тора.\nАудитория ишеге төбөнә өйөлгән абитуриенттар эстән килеп сыҡҡан ҡыҙыҡайға төбәлде, аранан бер шаяны:”Бәпембә, ниндәй билдә эләктерҙең?”– тип һорай һалды. “Бишле!”– тине “Бәпембә”, тыны бөтөп. Шунан китте инде. Үҙенең Рәйсә тигән исеме лә онотолдо.\nКүп тә үтмәй, бәхетле студент тормошо башланды. Төпкөл ауылдан килгән ҡыҙға ҡалала бөтә нәмә оҡшай. Машиналар гөжләп торған урамдар, ҡатлы–ҡатлы магазиндар, мәҙәниәт һарайҙары, шаулы дискотекалар. Уныһы инде ятаҡтың вестибюлендә аҙна һайын булып тора. Дәрестәрҙе лә мәктәптәге һымаҡ көн дә һорамайҙар. Әсәй ай һайын хәленсә буш итмәй, стипендия янына иш.\nБала сағы үтеп, үҫмерлек осоро еткәс, ошондай шау–гөр килеп торған тормошто нисек теләй, hағына ине ул. Ул ҡараған кинокартиналарҙа, бигерәк тә сит илдәрҙекендә, ялтырауыҡлы, eтеш тормош күрһәтәләр. Матур кейемдәр, иркен күңел асыуҙар, ресторандар, затлы аштар. Рәйсәнең дә шул тормошта ҡайнағыһы килә, шундай йәшәү өсөн яралған ул. Нәфис, үтә күренмәле кейемдәр, беҙ үксәле туфлиҙар кейгеһе килә. Төҫкә лә сит ил фильмдарындағы һылыуҙарҙан кәм түгел.\nҺирәк осрай торған һылыулыҡ уны үҙ ауылындағы егеттәрҙән ситләтә ине. Оҙон зифа буй, йомро яурындар, нескә бил, оҙон аяҡтар, ҙур түштәр. Түңәрәк алһыу йөҙҙө оҙон керпекле серле йәшел күҙҙәр яҡтыртып тора. Нәфис ҡырлас танау, бүртеп торған ҡыҙыл ирендәр. Йомшаҡ йомро эйәк бер–береһенә яраҡлашып ҡына тора. Ирен мөйөштәрендәге, эйәгендәге соҡорҙар иҫ киткес һөйкөмлөлөк өҫтәй. Сәстәре һуң ҡалай: аҡһыл, йомшаҡ ҡуйы сәстәр ҡалаҡ һөйәгенә тиклем төшөп, тулҡынланып тора. Ауылда, әйткәнебеҙсә, бер кем менән дә дуҫлашманы. Шул тупаҫ, мәнһеҙ, ҡара ҡуллы малайҙар өсөн үҫмәгән ул. Нәзәкәтле, ҡупшы кейемле “джентельмен” осрар, алып китер. Ана ул тәрбиәлелеге аңҡып торған ир менән йәнәш сит ил маркалы машинала елдерә – киләсәге шулай күренә ҡыҙға.\nУнынсыны яҡшы ғына бөткәс, ҡыҙға бәхет йылмайҙы – БДУ–ның сит телдәр факультетына һис ауырлыҡһыҙ килеп инде. Бәхетенә ҡаршы гел белгән һорауҙар эләкте лә торҙо, уҡытыусылар ҙа шундай һылыуға “бишле”нән түбәнде ултыртҡылары килмәнеме?\nҺылыулыҡ! Уға бер кем дә битараф ҡарай алмай.\nАна янында бер нисә курсташы, өлкән курстан да ике–өс егет өйөрөлә. Бәпембә уларға иғтибар итмәй. Улар ҙа шул ауыл инде. Ял һайын ҡайтып, бесән, картуф һабағы еҫе эйәртеп киләләр.\nҮҙе теләгән джентельмен осрамай әлегә.\nЯңы йыл етте! Ах, Яңы йыл! Бәпембә кескәйҙән бирле был байрамды үлеп ярата. Биҙәлгән шыршы, карнавал хыялындағы сихри донъяға алып киткән кеүек.\nКурсташтары Яңы йыл табыны ойоштороп ебәрҙеләр. Ҡыҙҙар тәү тапҡыр тигәндәй шампан шарабы ауыҙ иттеләр. Күңел күтәрелгәс, аҫҡа – дискотекаға төшөп киттеләр. Ят егеттәр байтаҡ икән. Fөмүмән, байрамдарҙа сит егеттәр күп килеүсән. Шау–шыулы рок музыка бөтөп, талғын көй башланды. Ана энәнән–ептән сыҡҡан костюм кейгән егет Бәпембәгә килә. Ҡыҙҙың йөрәге “елп” итеп ҡалды. Әллә “ул”мы? Килешле кейеме, нәзәкәтле хәрәкәттәре сыбар кейемле студент халҡынан бөтөнләй айырылып тора. ”Разрэшите,”– егет кеселекле баш эйеп, Бәпембә егет ҡосағында ингәнен һиҙмәй ҙә ҡалды. Утлы ҡараштар ҡыҙҙың йөрәгенә ҡаҙала, ҡыҙыл тулы ирендәр өҫтөндәге ҡара мыйыҡ шыма алһыу йөҙөнә арбаусан матурлыҡ бирә. Көслө, ҡайнар ҡулдар ҡыҙҙы үҙенә ҡыҫҡан.\n– Ха–ха–ха! Очень приятно, очень остроумно. Меня зовут Сейран, милый девушка.\nУның акценты бик көслө һиҙелә. Бәпембә көлә, ниңә шатланғанын үҙе лә аңламай.\n– Пашли на свежий воздух.\n– Әйҙә, мин риза.\nҠыҙ йүгереп менеп бүлмәһенән тунын, башлығын эләктереп сыға.\nТышта рәхәт, тымыҡ, талғын ғына елбәҙәк ҡарҙар төшә. Ысын Яңы йыл төнө!Тышта байрам итеп йөрөүселәр шарҡылдап көлә, тәҙрәләрҙән музыка ағыла. Сэйран ҡыҙыҡайҙың биленән ҡыҫып ҡосаҡлап алған.\nБер секундҡа әсәһе иҫенә төштө, ул:“Эй, балам, беренсе мәртәбә күргән егет менән ҡосаҡлашып алғанһың”,– тигән төҫлө шелтәле ҡараны.\nИ–и, Бәпембә бының ишене генә күрҙеме ни, ятаҡта дүрт–биш ай ғына йәшәһә лә! Шулай йәнәшәләп кенә барғанға ни булған?\nДонъя сайҡалды. Лампочкалар түбәнгә ҡоланы. Уттай ҡайнар, ҡомһоҙ ирендәр үбергә үк керешкән икән. Ҡыҙға был хәл күптән көткән, һағынылған нәмә төҫлө. Рәхәт ҡайнарлыҡ бөтә тәненә тарала.\n– Пойдем ко мнэ. Хочу тебя угостить.\nЕгет ҡыҙҙы таксиға ултыртып ҡаланың иң шәп ҡунаҡханаһына алып китте.\nИшектән килеп инеү менән, бындағы күркәмлекте күреп, ҡыҙ “аһ” итте. Лифтта күтәрелеп, бер номерға инделәр. Ут балҡып китеү менән, номерҙағы йыһаз ҡыҙҙың һушын алды. Бер үҙе ике ҙур бүлмәлә йәшәй. Студенттың ҡыҫыҡ бүлмәһенән һуң был номер батша һарайы төҫлө.\nЕгет ҡыҙҙың тунын, башлығын һалдырып, йомшаҡ тәрән креслоға ултыртты. Үҙе өлтөрәп табын әҙерләргә кереште. Ҡиммәтле кәнфиттәр, алма–апельсиндар, затлы колбаса, тағы әллә нәмәләр.\nЙомшаҡ урынға сумып ултырған ҡыҙ ҡәнәғәтлек менән ҡыҙҙы күҙәтә. Хыялдары тормошҡа аша башлағандай тойолдо уға. Бына егет әҙерләнеп бөттө. Пинжәген һалып элде, ҡыҙ янына һыйынып ултырып, һыйлай башланы. Кескәй генә сынаяҡҡа хуш еҫтәр бөркөтөп кофе ағфҙфп бирҙе. Бәләкәй металл рюмкаларға ҡуйы эсемлек һалды.\n– Эс, был һинең кеүек матур ҡыҙҙар эсемлеге, – тигән була, үҙе йылмая.\nШул саҡ ҡыҙ уның ҡомһоҙ, мыҙлап торған күҙҙәрен күреп, екһенеп ҡуйҙы. Тик был хис тиҙ онотолдо. Эсемлеге, ысынлап та, бик татлы икән. Йотоп ебәреүе һис тә ҡыйын булманы. Етмәһә, егет әле уныһын, әле тегенеһен ҡыҫтап тора. Ул ризыҡтарҙың күбеһен ҡыҙ тәүләп ауыҙ итә.\nҠыҙ ни тиклем хайран булһа ла, Сэйрандың кемлеген һорарға башы етте.\n– Мин… Бизнесмен.\nЕгет ҡәнәғәт көлә. Тороп китеп музыка ҡуя. Талғын ғына моңһоу бер көй ағыла. Сэйран Бәпембәне бейергә алып төштө. Бер–береһенә һыйынып. Әкрен генә бәүеләләр. Баш әйләнә, атлап түгел, йөҙөп барған төҫлө хис биләп ала. Ҡайһы саҡта туҡтап ҡалалар : егет уны оҙаҡлап үбә.\nРәхәт, ҡайһылай рәхәт! Янындағы егетте әле генә осратмаған, донъяға тыуғаны бирле белә төҫлө.\nТағы өҫтәл янына ултырҙылар. Егет ҡыҫтап–ҡыҫтап тағы ҡоя, һыйлай. Татлы булһа ла, көслө булып сыҡты шарап. Тамам быуынын алды. Нисек кенә ҡайтып китер инде?\n– Һөйөклөм, Бәпембә, йоҡоң килә бит.\nЕгеттең күтәреп тахтаға илтеүе, ашығып сисендереүе, ҡомһоҙланып үбеүҙәре инде төш кеүек кенә күренә.\nБашы зырлап әйләнле лә төпһөҙ упҡынға ҡолаған кеүек булды.\nСэран уны, ысынлап та, ҡурсаҡ һымаҡ кейендерә: ялтыр киске күлдәктәр, туфли, кофталар…\nБизнесмендың да ниндәйе бит әле Сэйран. Прилавка артында емеш һатып тороусы ғына түгел. Затлы сит ил кейемдәрен уға ҙур–ҙур сумкаларҙа ташыйҙар. Уларҙың кем икәндәрен ҡыҙ белмәй ҙә, ҡыҙыҡһынмай ҙа. Ә Сэйрандың ҡул аҫтында тағы әллә нисә һатыусы.\nҠыҙ башта кейемдәр менән бик ҡыҙыҡһына, иң оҡшағандарын һайлап ала, ә Сэйран рөхсәт итә ине. Хәҙер инде ҡыҙыҡһыныу кәмене. Сэран үҙе лә бүләк итергә атлығып тормай.\nРәйсә, Сэйран менән танышҡас, лекцияларға урыҡ–һурыҡ ҡына йөрөнө. Ауылдашы–бүлмәләше Вәсиләнән оялып ҡына ине һабаҡҡа йөрөүе лә. Әле, Вәсиләнең конспекттарын файҙаланып, көс–хәл менән йәйге сессияны йырып сыҡты. Ауылға ҡайтҡаны юҡ. Әсәһенең өҙөлөп–өҙөлөп яҙған хаттары ҡайһы саҡта асылмай. Уҡылған хәлдә лә йөрәген бер семетеп ала ла онотола.\nИҫерткес эсергә ныҡ өйрәнде. Татлынан башлағайны, хәҙер әсеһе лә шәп үтә. Сигарет көйрәтергә шул тиклем әүәҫләнде, тартмай бер сәғәт тә тормай.\nТик һуңғы ваҡытта Сэйран әллә нәмә эшләне. Бик һалҡынайҙы. Әле Бәпембә ҡунаҡхана ишеге төбөндә уның сыҡҡанын көтә. Швейцар ҡарт әллә ни эшләп ҡырыҫланып киткән булған. Бынан бер нисә ай элек кенә сөсө йылмайып:\n– Проходи, дочка, – тип тора ине ләбаһа.\nҠыҙҙың көтөүе бушҡа китмәне. Затлы одеколон еҫтәрен борхотоп ҡупшы егет килеп сыҡты.\n– Моя дорогая ждет, а я не знал даже, – тип ыржайған булды. – Мин бөгөн үҙем дә һине күрергә тора инем. Әйҙә, үҙеңде һыйлап алайым, күптән осрашҡан юҡ ине бит әле.\nҠыҙ шатланып китте. Тағы элекке һымағыраҡ тормош башланыр тип өмөт итте.\nУлар ҡунаҡхананың ресторанына инделәр. Әле иртә, халыҡ аҙ. Егет һыйҙы мул алды. Ашыҡмай ғына һыйлана башланылар. Музыка ыңғайына төшөп, әҙерәк һелкенгеләп алдылар. Әкрен музыка уйнап тора. Рәйсәнең насар кәйефе асылды. Ҡыҙ яратҡан шарапты Сэйран мул алған. Шул саҡ әллә ҡайҙан, ер аҫтынан ҡалҡҡандай, йыуантыҡ, пеләш башлы берәү пәйҙә булды.\n“О,Сэран”,- “О,Сэйран”,– тип үҙ телдәрендә оҙаҡ һөйләштеләр. Саркис йыш–йыш оҙаҡлап ҡараш ташланы. “О, красавица, извини нас, дела ведь,”– тип сөсө йылмайҙы.\nЯңынан коньяк килтерҙеләр. Алмаш–тилмәш бейергә саҡырып, бейеп алдылар. Ҡыҙға йыуан, мышнап тын алған Саркис оҡшаманы. Уның әрһеҙ күҙҙәре ҡыҙҙы туҡтауһыҙ ҡапшап тора, өҫтәл аҫтынан йыуан ҡулдары ла хәрәкәт итеп ала. Сэран әллә күрмәмешкә һалыша. Ул ара–тирә үҙ уйына батып ала.\nРәйсәгә рәхәт, күңелле, шырҡ–шырҡ көлә бирә. Тамам туғарылды, саманы онотто. Сайран менән Саркис ҡайтырға булдылар. Ҡыҙҙы ике яҡлап ҡултыҡлап алдылар. Ҡыҙ:”Юҡ, мин бейеп туйманым,”– тип тартҡылашып маташа…\nИртән башы ауыртып, күңеле болғанып уянды. Улай–былай ҡарамай, ванна бүлмәһенә йүгерҙе. Йылы һыу ағыҙып, күбекле ванна эсендә оҙаҡ ҡына ятты. Ҡайнар һыу рәхәтлендереп иҙрәтеп ебәрҙе.\nСэйран башты йүнәтеп ебәрһен әле. Уның шкафында һәр ваҡыт була торған.\nҠыҙ иңбашына йомшаҡ халат һалып ҡына йоҡо бүлмәһенә китте.\nЙә хоҙай, был ни хәл? Карауатта Сэйран түгел, Саркис йәйрәп ята. Тимәк, Саркис менән төн үткәргән булып сыға. Бәпембә пеләште елтерәтеп уята башланы.\n– Тор. Уян. Сэйран ҡайҙа?\nПеләш, күҙен аҡайтып, бер нәмә лә аңламай тороп ултырҙы.\n– Э–э–э… Ул юҡ – тү–тү. Ҡатыны менән ҡыҙы янына ҡайтып китте. Хәҙер уның урынына мин ҡалдым.\n– Фу, хәшәрәт… Бына нисек икән…\nНиндәй күңелһеҙ. Донъя буп–буш. Кисә зәңгәр күктә ҡояш балҡып торған тип уйламаҫһың да. Шыптырҙап яуған ваҡ ямғыр оҙаҡҡа килгән төҫлө. Бер башлаһа, аҙна буйы яуа инде. Зонтиклы кешеләр ашығып–ашығып уҙалар.\nБылай күңелһеҙләнергә ярамаҫ. Курсташтары фольклор экспедицияһына китергә тейештәр бит әле. Улар менән сығыр ҙа китер. Унан һуң ауылға ҡайтыр. Ҡыҙ әсәһен өҙөлөп һағынғанлығын аңланы. Күрмәгәненә нисә ай инде. Ҡышҡы сессияһынан һуң да Рәйсәһе ҡайтмағас, өтөлөп–ҡырылып үҙе килеп еткән булды. Итен–майын, кетерҙәп торған бауырһаҡтарын килтерҙе. Ул саҡта әсә ашыҡты. “Һыйырым иртә быуаҙ, етешеп тора. Бөгөн–иртәгә быҙаулар,”– тине. Рәйсә үҙе лә тиҙерәк оҙатырға ашыҡты. Яңы ғына танышҡан Сэйран менән осрашырға ашыҡты. Ул һөт–ҡаймаҡты яратһа ла, һыйыр һауырға яратмай ине. Оҙон тырнаҡлы нәфис бармаҡтары күптән тупаҫ эш күргәне юҡ, тиреһе атлас төҫлө шыма, ялтырап тора.\nАһ, шайтан алғыры, Сэйран менән ҡалай яҡшы ине әле. Йомарт та , нәзәкәтле лә ине. Хәҙер бынау һаҫыҡ көҙәнгә нисек өйрәнмәк кәрәк.\nҠыҙ башын бормай, күҙ ҡыйығы менән генә күпкәккә ҡарап алды. Инде ауыҙ–моронон йыуып, ҡырынған Саркис йәйелеп йылмайып ултыра.\n– Әйҙә, дарагая, башты йүнәтеп алайыҡ,– ти.\nЭйе, башта бер аҙ башты йүнәтеп, ятаҡҡа Вәсилә янына һыҙырға һәм кире килмәҫкә кәрәк бында.\nЗалда өҫтәл әҙер икән инде. Төпөш биш йондоҙло шешә ҡуйҙы. ¤лтөрәп йөрөп ҡыҙҙы һыйлай. “Ах, Сэйран, һин дә шулай өлтөрәп йөрөп башлағайның бит.”\nБер аҙҙан әсәһе лә, экспедиция ла, уның өсөн ҡаны ҡайнап, ут йотоп көтөп торған ауылдаш ҡыҙ, яҡын әхирәт тә онотолдо.\nҠара әле, бынау пеләш ул тиклем үк һөйкөмһөҙ түгел икән дә. Ауыҙы тулы алтын теш. Ҡыҙҙың матур ҡулын, нескә бармаҡтарын үпкән була. Әллә ҡайҙан бәләкәс ҡумта килтереп сығарҙы. Унда алтын алҡалар ята ине.\n– Дарагая, это тибэ.\nМатур, һүҙ ҙә юҡ. Бәпембәнең йәшел күҙҙәре төҫлө йәшел таштар ят–йолт килеп тора. Бына–бына тамам тигән тамсы кеүек.\n– Это – изумруд, наси на здоровье.\nШунан ҡыҙҙы күтәреп алды. Төпөш, йыуан кәүҙәле ир үҙенән бер башҡа оҙон, таҙа кәүҙәле ҡыҙҙы тахтаға илткәнсе мышнап сыҡты. Иркәләй башланы. Күҙҙе йомһаң, улай ерәнес тойолмай. Ҡыҙ һөйөү эшенә бик маһир булып сыҡты был төпөш…\n– Ярар, экспедицияға минән башҡа ғына китерҙәр инде…\nКөҙ. Ағастарҙың һуңғы япраҡтарын әсе ел йолҡа. Кешеләр шәп–шәп атлап үҙ юлдарына ашыға.\nҠунаҡхананың ишек төбөндә тапанған Бәпембә тамам ҡатты. Үсеккән төҫлө, бер танышы ла сыҡмай, көн кисләтә бит инде. Улар был ваҡытта өйҙә булалар.\nТеге ваҡыт Сэйран урынына ҡалған Саркис уның төҫлө тәртипле зат булмай сыҡты. Йыш ҡына яҡташтары менән кәйеф–сафа ҡорҙо. Ҡыҙмаса булып алған Бәпембәне ҡыҙғанып, һаҡлап тормай ине. Ҡыҙ ҡулдан–ҡулға китте. Һәр береһе әжерһеҙ ҡалдырманы былай. Тик аҡсаны мул тотонорға өйрәнгән Бәпембәнең бармаҡ араһынан һыу кеүек аға ла бөтә. Тәмәке тартмай, иҫерткес эсмәй бер көн дә тора алмай хәҙер. Уҡыуға барып торманы. Нисек уҡыһын, бер көн дә айныҡ тормағас.\nҺуңғы арала әллә нимә эшләне. Матур ебәк сәстәре йыуғыс кеүек айпаланып китте, йөҙө һурылды, тырнаҡтары һынып тора. ¤ҙлөкһөҙ тымау яфалай, тамағы шеш. Бер өшөп, бер янып тора. Тегеләрҙең береһенең дә осрашҡыһы килмәй. Осрашҡан хәлдә лә, бер нисә ҡағыҙ йомдороп ҡасыу яғын ҡарайҙар.\nБына бөгөн бер тин аҡсаһы ла юҡ. Асыҡты, өшөнө. Хәҙер инде ятаҡтағы иптәштәренә лә сит. Һағайып, өнәмәй ҡарайҙар.\nШул тиклем тартҡыһы килә. Fәрләнһә лә, кеше күрмәгәндә, сүп һауытынан тәмәке төпсөгө алып тартты.\nШвейцар ҡотороған эт шикелле, тупһа аша ла үткәрмәй.\nҠыҙ тәүәккәлләп ишекте асты. Бәй, ҡартлас үҙ йомошо менән олаҡҡан, ахырыһы. Бәпембә эскә йомолдо, алдында ҡағыҙҙар ҡараштырған дежур ҡатын янынан выжылдап үтеп китте. Кәрәкле ишек төбөнә килеп еткәндә, йөрәге шартлай яҙып тибә ине.\nЭстә күңелле. Күмәктәр шикелле, кәйефле көлгән, сыр–сыу тауыштар ишетелә. Уңышлы кәсепте йыуалар, буғай.\nБәпембә ишек шаҡыны. Ауыҙы йырыҡ. Кәйефе шәп Саркис килеп ишекте асты. Бәпембәне күргәс, йырыҡ ауыҙы йомолдо.\n– Ә–ә–ә, һаман һинме әле, – тине ыҫылдап. – Бар кит, бында бүтән килмә. Тағы килһәң, бел, милицияға тотоп бирәм. В концэ–концов, пойми, ты больна, заразна. Лечись.\nШап итеп ишек ябылды, эстән бикләнде. Бөттө.Бына нисек икән! Теге, улар янына бер көнгә генә килеп киткән Акоп менән бер төн ҡунып сыҡҡас, бөтәһе лә ситләште лә ҡуйҙы.Аҡсаны ла әҙ–мәҙ былай ғына тамыҙҙылар. Аптырағайны. Шунан һуң ауыҙ эсенә уйылып шеш сығып йөрөнө. Тәненә ҡыҙыл таптар ҙа сыҡҡыланы. Бөтә шикелле, тип йөрөһә, хәҙер сәсе ҡойола. Балҡып сыҡҡан гүзәллек һигеҙ–туғыҙ ай эсендә юҡҡа сыҡты ла ҡуйҙы. Ә бит араларында биш–алты йыл йөрөгән ҡыҙҙар бар.\nҺаҡламанылар Бәпембәне, йәлләмәнеләр.\nАптырағас, коридор башындағы тәҙрәгә китте. Көҙгө сығарып, йөҙөнә баҡты. Үҙ йөҙөнән үҙе екһенде. Хәҙер ни эшләмәк кәрәк? Ит бүкәне Саркисҡа ла ярамағас!\nТеге ваҡыт экспедицияға ғына китеп барһа! Хәҙер икенсе курста уҡып йөрөр ине.\nБахыр әсәй. Ни эшләп йөрөгән була икән? Уның Рәйсәһенән башҡа бер кеме лә юҡ бит. Техничка булып эшләгән, таҙалыҡҡа мантымаған әсәһенең таянысы кем булыр инде?\nРәйсә уҡырға теләгәс, сикһеҙ шатланғайны. Бына уҡып сығырһың, уҡыған кешегә кейәүгә барырһың, ә мин бәпес ҡарап ҡына ултырырмын, тип хыяллана ине…\nБишенсе ҡаттан аҫҡа ҡараны… Эйе, юл бер генә… Шулай кәрәк уға! Башына килгән фекер үтеп китмәҫ борон ашығып тәҙрә тупһаһына менде, тәҙрәне асты һәм … бушлыҡҡа атланы. Осоу оҙаҡҡа һуҙылманы, шаңҡытып, ҡот осҡос итеп башына килтереп һуҡтылар. Күҙ сағылдырғыс яҡты булып алды ла, бөтә донъя төпһөҙ ҡараңғылыҡҡа сумды.


Пекинда сығыш яһау еңелдән булмаясаҡ\nОлимпиада башланыуға бармаҡ менән генә һанарлыҡ көндәр ҡалды. Составты ла иғлан иттеләр, яҡынса бурыстар ҙа ҡуйылды. Кисә олимпиадасылар Рәсәй Президенты менән осрашты.\nБилдәле булыуынса, Рәсәй делегацияһы иң ҙурҙарҙың береһе булып сыҡты. Беҙҙең икһеҙ-сикһеҙ илебеҙҙән Пекинға 850 кеше барасаҡ, шуларҙың 457-һе - спортсылар. Ватандаштарыбыҙ спорттың 39 төрөндә миҙал өсөн көрәшәсәк.\nРәсәй Олимпиада комитеты президенты Леонид Тягачев бөтәһен дә иҫәпләп ҡуйған инде:\n- Команда зачетында беҙ Ҡытайҙы уҙырға иҫәп тотабыҙ. Был бик ҡыйын, әммә хәлдән килерлек. Беҙҙә, дөйөм алғанда, 80 миҙал булыр, тип уйлайым.\nУл беҙҙә 79-85 кеше миҙалға дәғүә итеүенә ышана. Уларҙы ниңәлер ул "башҡарыусылар" тип атай.\nТягачевтың был һүҙҙәре артына нимә йәшеренгән һуң? Спортсыларыбыҙ АҠШ-ҡа тиңләшә алмаясаҡ. Рәсәйҙең өлөшө - рәсми булмаған иҫәптә хужалар-ҡытайҙарҙан икенсе позицияны тартып алырға маташыу. Кемгә нисектер, ә мин быға бик ышанып етмәйем.\nҺигеҙ төрҙә Рәсәй спортсылары ҡатнашмаясаҡ. Мәҫәлән, беҙҙекеләр футболда, тхэквондола, софтболда, үләндәге хоккейҙа булмаясаҡ...\n"Беҙҙең көсөбөҙ еңел атлетикала, йөҙөүҙә, баскетболда, волейболда һәм гандболда" тиҙәр. Бигүк улай түгел, минеңсә. Еңел атлетикала һәм йөҙөүҙә американдар көслө. Был дисциплиналарҙа улар уңыш йыясаҡ. Спорттың команда төрҙәрендә ҡатын-ҡыҙҙар баскеты ышаныс уята.\nБашҡортостан спортсыларынан Уйындарҙа туғыҙ кеше ҡатнашасаҡ.\nБиш кеше беҙҙең республикабыҙ исеменән сығыш яһаясаҡ. Улар Галина Богомолова (еңел атлетика - марафон), Лилия Шобухова (еңел атлетика - 5000 метр), Георгий Андреев (еңел атлетика - марафон), Александр Колобнев (велоспорт-шоссе - төркөм уҙышы), Владимир Гусев (велоспорт-шоссе - төркөм уҙышы, индивидуаль уҙыш).\nЭйе-эйе, аптырамағыҙ. Әлеге мәлгә Гусевты допинг менән ғауға арҡаһында Олимпиаданан ситләтмәнеләр, унда допинг тапманылар, шулай ҙа анализының Ҡаҙағстандың "Астана" командаһында ҡабул ителгән нормаларға тап килмәүе арҡаһында Владимирҙы ундағы команданан сығарҙылар.\nХалыҡ-ара велосипедистар союзының (UCI) допингҡа ҡаршы мәсьәләләре буйынса менеджеры Анна Гриппер:\n- Әлеге ваҡытҡа беҙ UСI-ҙа Владимир Гусевҡа ҡарата бер ниндәй ҙә дисциплинар ҡарар ҡабул итмәнек, - тип хәбәр итте. - Шулай итеп, ул, Олимпиада уйындарын да индереп, һәр төрлө рәсми ярыштарҙа сығыш яһау хоҡуғын һаҡлай. Артабан нисек булыр - быныһын әйтә алмайым...\nРеспубликабыҙҙан олимпиадасылар исемлеген дауам итәбеҙ. Башҡортостан ауыр атлет Дмитрий Клоковҡа, йөҙөүсе Ксения Москвинаға һәм "тау ишкәкселәре" Дмитрий Ларионов менән Михаил Кузнецовҡа ярҙам күрһәтеүсе ике төбәктең береһе булып тора.\nБР Физик культура, спорт һәм туризм буйынса министрлығында спорт һәм Олимпиада резервын әҙерләү буйынса бүлек бар. Был бүлек начальнигы Василий Жирнов миңә түбәндәгеләрҙе хәбәр итте:\n- Беҙҙең атлеттарҙан берәйһе Рәсәй Президентына ҡабул итеүгә эләгерме-юҡмы, әйтә алмайым. Хәҙер барыһы ла Уйындарға әҙерлек менән мәшғүл.\n- Һеҙ Башҡортостандан спортсылар һаны менән ҡәнәғәтһегеҙме? 457-нән туғыҙ - был аҙмы?\n- Тураһын әйткәндә, ҡәнәғәт түгелмен. Афиныла беҙҙең спортсылар 11 булғайны, хәҙер уларҙың һаны туғыҙға тиклем кәмене. Уйындарға барыуға Рөстәм Сабирхузин менән Константин Фомичев дәғүә иткәйне, ләкин килеп сыҡманы. Мин фехтование менән дә ҡәнәғәт түгелмен - спорттың был олимпиада төрөнә күпме аҡса һалына, ә бер лицензия ла яулағандары юҡ...\nЛәкин шуны билдәләп үтергә кәрәк, Пекинға эләккән туғыҙ спортсының кәмендә дүртәүе миҙалға етди дәғүә итә. Бер призлы урын яуланһа ла беҙҙең өсөн ҙур байрам буласаҡ, ә әгәр инде Ҡытайҙан дүрт алтын килһә - бында инде барыһы ла шатлығынан үрле-ҡырлы һикерәсәк.\nСпортсыларҙы батырлыҡҡа рухландырыу өсөн Рәсәй Хөкүмәте яҡындағы көндәрҙә Ҡытайҙан миҙал менән ҡайтыусыларҙы аҡсалата дәртләндереүҙе арттырыу мөмкинлеген эҙләй. Әлегә алтынға гарантиялы сумма - 50 мең доллар, ләкин уны 100 мең евроға тиклем күтәреүҙәре мөмкин.\nКәрәкле медицина ҡорамалдары һәм дарыуҙар менән врачтарыбыҙ Ҡытайға китте лә инде. Ә бына спортсыларға Олимпиада комитеты мөмкин тиклем һуңыраҡ барырға кәңәш итә. Пекинда бик эҫе һәм һауа ауыр. Ҡыҫҡаһы, шарттар бик яҡшынан түгел.\nСпортсыларыбыҙға ваҡыттағы айырмаға күнегергә ярҙам итеү өсөн сборҙар һәм күнекмәләр Себерҙә һәм Алыҫ Көнсығышта үтә. Иркутск ҡалаһы күптәр өсөн үҙенсәлекле бер күсеү базаһы булып торасаҡ. Һәр хәлдә, күп атлеттарыбыҙ уның аша осасаҡ.\nБеҙҙең делегация өсөн олимпиада осоро рәсми рәүештә 5 августа, Олимпиада ауылында Рәсәй флагын күтәргәс, башланасаҡ. Спортсыларыбыҙ килеп, тиҙ генә клубтарҙа сығыш яһаясаҡтар ҙа ҡайтасаҡтар. Күп вәкилдәребеҙҙең тап шундай план. Мәҫәлән, Уйындарҙы асыуҙа Шобухова ла, Богомолова ла булмаясаҡ. Хәйер, улар Ҡытайҙан шунда уҡ ҡына ҡайтып китмәҫ, моғайын - ниндәй ҡатын-ҡыҙ стадион буйлап миҙал тағып ғорур атлап үтергә теләмәһен?


Ҡаҙмаш ауылы кисеүҙәре\n28 Сентябрь 2018, 17:50\nҠаҙмашҡа килеп инеү менән уң яҡтан – Мәсет тауы, һулаҡайҙан Сусаҡтау ҡаршы ала. Ауылды икегә бүлеп, Ҡаҙмаш йылғаһы ағып ята. Уның һул яҡ яры буйлап Бәләкәй Ҡыҙылташ һәм Өлкән Ҡыҙылташ теҙелеп ултырған. Эргәләрендә бер нисә кисеү ҙә бар.\nТирмән кисеүе. Унда Фәхрислам Һатлыҡов олатай һыу тирмәне эшләгән. Үҙе кисеү яһап, һыу юлдары булдырған. Бейектән һыу ағып төшөп, тирмәндең ҡуласаһын әйләндергән. Ауыл халҡы күпме бойҙайы бар, шуны тарттырып алған. Тик тирмәндең иләге булмаған. 1930 йылда Фәхрислам олатайҙы кулак тип Себергә ебәрәләр. Ә тирмәнен колхозға тартып алалар. Бер нисә йылдан һуң ни сәбәптәндер ул янып китә. Әлеге көнгәсә тирмәндең ҙур бер ташы Хәҙис Хәмит улы Ниғмәтуллинда һаҡлана.\nСафин кисеүе. Был кисеүҙе Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғәбдинур Ташбулат улы Сафин бригадир булып эшләгән сағында колхоздың техникаһын бер баҫыуҙан икенсеһенә күсереү, шулай уҡ бесәнде фермаға турараҡ юлдан йөрөтөү өсөн эшләткән. Уны йәй көнө минең олатайым Шаһыбал Зекериә улы Моталов трактор менән Ҡаҙмаш йылғаһын йырып яһай. Ошонан ҡалған да инде кисеүҙең исеме.\nИшбулды күперен Ишбулды Хәмзә улы Мәхмүтов Ҡаҙмаш йылғаһы буйында ҡул көсө менән төҙөгән. Ат менән таш, бүрәнә, башҡа кәрәк-яраҡ ташыған. Был күпер халыҡ өсөн бесәнгә йөрөргә, йөк ташыуға бик уңайлы булған. Шулай уҡ Ишбулды ҡарағайҙары ла бар. Ул ағастарҙы М. И. Х. хәрефтәре буйлап ултыртып сыҡҡан. Үҙе һыу ҡойған, тәрбиәләгән һәм тирә-яғын кәртәләп ҡуйған. Ҡарағайҙар ултырған убала башҡа ағастар юҡ. Хәҙер уларға ярты быуаттан ашыу.\nҠыҙыл йылғаһы буйында Татар күле һәм Татар ташы бар. Элек беҙҙең яҡтарҙа ла ҡырҡтартмасылар булған. Шулай бер мәл улар Амангилде ауылында йоҡларға ҡала. Өйҙөң хужалары төндә ҡунаҡтарҙың береһен талап, туҡмап үлтерә лә күлгә батырып ҡуя. Бер заман ҡырҡтартмасылар араларында берәү юҡ икәнен белеп ҡалып, уны эҙләй башлаған. Табалар. Үлтергән кешеләрҙе төрмәгә ебәрәләр, ә күлгә Татар күле тип исем бирәләр.(Ҡырҡтартмасы татар милләтенән булған.)\nХалыҡ кешеләрҙең атҡарған хеҙмәтен баһалап, һәр береһен үҙ атамаһы менән йөрөтә һәм был дөрөҫ тә. Мин тарихтың киләсәк быуынға ла еткерелеүен теләйем.


Төбәктә Ғәли Хәмзин исемендәге III йырсылар конкурсы ғаризалар ҡабул итә // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә Ғәли Хәмзин исемендәге III йырсылар конкурсы ғаризалар ҡабул итә\n11:47, 21 сентября 2017 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2017 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостанда йырсыларҙы Ғәли Хәмзин исемендәге III вокалсылар конкурсында ҡатнашырға саҡыралар. Бәйге 20-24 ноябрҙә Белорет районында ойошторола, ғаризалар ноябргә ҡәҙәр ҡабул ителә. Башҡарыусылар жюри хөкөмөнә йырсының репертуарынан йырҙар тәҡдим итергә тейеш.\nКонкурс тыңлауҙары ике турҙа уҙа: I тур – һайлап алыу (20 ноябрҙә Инйәр ауылындағы район мәҙәниәт йорто, 22-дә Сермән ауыл мәҙәниәт йорто). II тур – финал (24 ноябрҙә Әхмәр ауыл мәҙәниәт йорто). Шул уҡ көндә гала-концерт һәм еңеүселәрҙе бүләкләү була.\nҒәли Хәмзин (1950-2009) — Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. 25 йыл буйына Башҡорт филармонияһының «Йәдкәр» төркөмөнә етәкселек итә. Халыҡ һәм башҡорт эстрадаһында автор йырҙарын сағыу башҡарыусы була. Ғәли Хәмзин призына I йырсылар бәйгеһе 2013 йылдың 22 ноябрендә Белорет районында, халыҡ артисының тыуған ауылы Ҡоҙғон-Әхмәрҙә үткәрелгәйне. 2015 йылдың 20 ноябрендә һәүәҫкәр йырсыларҙың II конкурсы уҙҙы.\nТеги: конкурстар, хәтер


«Йәшлек» йәшәртә, йәшәүгә дәрт өҫтәй » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » «Йәшлек» йәшәртә, йәшәүгә дәрт өҫтәй\n17.08.2010 «Йәшлек» йәшәртә, йәшәүгә дәрт өҫтәй\nМин, етмешкә етеп килгән кеше булараҡ, 53 йыл ғүмеремде матбуғат баҫмалары менән аралашыуға арнаным. Тәүге хәбәрҙәрем 1957 йылда район гәзитендә баҫылһа, ә һуңға табаныраҡ инде «Ленинсы», «Совет Башҡортостаны» гәзиттәрендә донъя күрҙе.\nРеспублика эшсе һәм ауыл хәбәрселәренең ике съезында делегат булып ҡатнашып, тәүгеһендә сығыш яһау бәхете тейҙе. Гәзит менән аралашыу һөҙөмтәһендә күп кенә дәүләт эшмәкәре, яҙыусы менән осрашырға, аралашырға насип булды, мөхәррирҙәр менән яҡындан таныштым. Әлеге көндә лә район, республиканың «Башҡортостан» гәзитендә әленән-әле мәҡәләләрем донъя күрә. Ә инде «Йәшлек» гәзитендә һирәк сығыш яһаһам да, был баҫманың ҡыйыу фекерле, оператив көнүҙәк мәсьәләләрҙе уртаға һалып яҡтыртыуы күңелде үҙенә арбай. Юҡҡамы ни был гәзит беҙҙең төбәктә тиражы буйынса район гәзитенән генә ҡалыша. Хатта һикһән йәштә һәм унан уҙған күршеләрем дә йәштәр баҫмаһына яҙылмай ҡалғаны юҡ. Киләсәктә йәштәр гәзитенең үҙенең традицияһына тоғро ҡалып, йәштәрҙең генә түгел, ололарҙың да яратҡан баҫмаһы булып ҡалырына иманым камил.\nжурналист, Сәғит Мифтахов исемендәге премия лауреаты.


25 сентябрь — Башҡорт Википедияһы\n25 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 268-се көнө (кәбисә йылында 269-сы). Йыл һуңына тиклем 97 көн ҡала.\n25 сентябрь Викимилектә\nЕр: Бөтә донъя фармацевтар көнө.\nБөтә донъя үпкә көнө.\nЕр: Бөтә донъя хыял көнө.\nЙорт ҡуяндары көнө (сентябрҙең дүртенсе шәмбеһе).\nМатематик хикәйәләр көнө.\nЕвропа: Бәшмәктәр көнө.\nАҠШ: Дәүләт ерҙәре көнө.\nМозамбик: Ҡораллы көстәр көнө.\nМолдова: Оләсәйҙәр көнө.\nСтаврополь крайы көнө.\nУрал йылғаһы көнө\nАҠШ: Йәмәғәт туҡланыуы хеҙмәткәрҙәре көнө.\n1632: Яҡутск ҡалаһына нигеҙ һалына.\n1993: Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы Өҫән-Ивановка ауылында Марина Цветаева музейы асыла.\n2000: Башҡортостандың «Юлдаш» радиоһы эш башлай.\nПлаксин Игорь Николаевич (1900—15.03.1967), ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1937), профессор (1934). СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1946). Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1932—1934 һәм 1938—1941 йылдарҙа А. А. Скочинский исемендәге Тау эше институты (Мәскәү өлкәһе) директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, 1944—1967 йылдарҙа файҙалы ҡаҙылмаларҙы байыҡтырыу бүлеге мөдире һәм 1947—1955 йылдарҙа директор урынбаҫары; Ике тапҡыр СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1951, 1952). Ленин (1953), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nСтепанов Александр Николаевич (1910—10.05.1991), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия уҡсылар полкының уҡсылар взводы командиры урынбаҫары, гвардия сержанты. Демобилизациянан һуң Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе Дим тимер юл станцияһында вокзал начальнигы. Советтар Союзы Геройы (1945).\nҒәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы (1915—12.07.2005), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия уҡсылар полкы уҡсыһы, гвардия рядовойы, ауыл хужалығы эшмәкәре. 1945 йылдан Асҡын районының «Төлгөҙ» сәнәғәт артеле рәйесе, 1949—1969 йылдарҙа «Сулпан» һәм «Дуҫлыҡ» колхоздары хеҙмәткәре. Советтар Союзы Геройы (1943).\nҒәлиев Миҙхәт Ғәббәс улы (1925—10.02.2002), йырсы, 1955—1996 йылдарҙа хәҙерге Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1980). II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. Сығышы менән Ҡазан ҡалаһынан.\nСуфийәров Феликс Хәбип улы (1945—2019), нефть сәнәғәте алдынғыһы. Рәсәй Федерацияһының нефть һәм газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре, ІІ һәм ІІІ дәрәжә Хеҙмәт Даны һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры; Төмән ҡалаһы, Төмән өлкәһе һәм Ханты-Мансы автономиялы округының почётлы гражданы.\nҒәләүетдинов Сәрүәр Әбүталип улы (1950), педагогик хеҙмәт ветераны, шағир, 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.\nФлүзә Мырҙабаева (1950), журналист, шағир. 1980 йылдан хәҙерге «Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәре, 1999 йылдан бүлек мөдире. 2007—2008 йылдарҙа «Панорама Башкортостана» журналының бүлек мөдире. 1996 йылдан Журналистар, 1999 йылдан — Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003). Шәһит Хоҙайбирҙин (2000) һәм Ғәлимйән Ибраһимов (2001) исемендәге премиялар лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Мораҙым ауылынан.\nЗәйнуллина Әлфиә Рәшит ҡыҙы (1955), педагогик хеҙмәт ветераны. 1977—1982 йылдарҙа Әлшәй районы Мәндән урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, директор урынбаҫары; 1988—2015 йылдарҙа район хакимиәте мәғариф бүлегенең баш инспекторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.\nАрыҫланов Әмир Солтан улы (1926—23.02.1987), рәссам. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1963 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1986). II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).\nМөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы (1931—19.03.2018), хеҙмәт алдынғыһы. 1947—1949 һәм 1951—1984 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының шәхси келәймәгә эйә булған канатсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған металлургы (1982), Белорет ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2006).\nВәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы (1951), хәрби хеҙмәт ветераны, отставкалағы подполковник. 2000—2017 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Милли музейының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009).\nКнязьков Геннадий Георгиевич (1956), бейеүсе, балетмейстер. 1981–1989 йылдарҙа Салауат ҡалаһының «Ағиҙел» халыҡ бейеү ансамбленең художество етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), Кубандең (Краснодар крайының) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Йомағужа ауылынан.\nМирсаева Гөлзөһрә Хәниф ҡыҙы (1956), табип, ғалим-терапевт. 1981—1987 йылдарҙа Өфө ҡала кардиология диспансеры табибы, 1984 йылдан бүлек мөдире, 1986 йылдан — баш табип урынбаҫары; 1992 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2011 йылдан факультет терапияһы кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө ҡалаһынан.\nРәмил Ғәйзуллин (1961), музыкант. 1987 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостандың Халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестрын ойоштороусы, 2001 йылдан — уның художество етәксеһе, артабан директоры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2003) артисы.\nУрал Рәшитов (1961), композитор, йырсы, музыкаль продюсер. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.\nИҫәнғолова Рәфилә Ғәббәс ҡыҙы (1942), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, Ҡалтасы район үҙәк дауаханаһының элекке табип-психиатры. Башҡортостандың атҡаҙанған табибы.\nРәмис Дәүләтбаев (1962), башҡорт радио һәм телевидение журналисы, 2000—2015 йылдарҙа «Башҡортостан» телерадиотапшырыуҙар компанияһы етәксеһе. Рәсәй телевидениеһы академигы (2010). II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.\nАбдулла Солтанов (1928), үҙешмәкәр йырсы, ҡурайсы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).\nҮтәкәев Азат Нәзир улы (1953), табип, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе һәм йәмәғәт эшмәкәре. Нефтекама ҡалаһы башҡортары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2002).\nРәхимов Таһир Тимерхан улы (1953), театр һәм кино артисы. 1971—1972 һәм 1974—1976 йылдарҙа Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры, 1993 йылдан — Мәскәүҙең «П. Фоменко оҫтаханаһы» театры актёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2007), «Чайка» театр премияһы лауреаты (2004).\nҒәлимханов Кенәз Ғәле улы (1909–13.10.1991), ғалим-инженер-механик. 1946—1989 йылдарҙа Өфө авиация институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1960–1971 йылдарҙа — материалдар ҡаршылығы кафедраһы мөдире, 1969—1973 йылдарҙа — авиация двигателдәре факультеты деканы. Техник фәндәр кандидаты (1951). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1967), СССР‑ҙың юғары мәктәп отличнигы (1972). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Мәскәү ауылынан.\nРоберт Ғәзизов (1939), СССР (1995 йылдан Америка) композиторы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, музыкаль-йәмәғәт эшмәкәре. 1974 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. 1978—1992 йылдарҙа Башҡортостан Композиторҙар союзының идара рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987). Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1984). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).\nИшемова Ғилминур Фәтхулла ҡыҙы (1939), хеҙмәт алдынғыһы. 1957–1994 йылдарҙа Хәйбулла районының «Аҡъяр» һәм «Быҙаулыҡ» совхоздары һауынсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1981). Сығышы менән ошо райондың Аҡъяр ауылынан.\nСаттаров Рафаил Исмәғил улы (.1944), хеҙмәт ветераны. Көйөргәҙе районы «Искра» хужалығының элекке баш зоотехнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан.\n1765: Михаил Огинский, Польша композиторы, сәйәси эшмәкәр (полонез «Прощание с Родиной» — «Огинский полонезы» исеме менән билдәле).\n1771: Николай Раевский, Рәсәй империяһы генералы, 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы.\n1906: Дмитрий Шостакович, СССР композиторы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1954), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).\n1920: Сергей Бондарчук, кино һәм театр актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1952), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980).\n1932: Анатолий Соловьяненко, опера йырсыһы, СССР һәм Украинаның опера йырсыһы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1975), Украина Геройы (2008).\n1938: Лидия Федосеева-Шукшина, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1984).\n1950: Шамил Тимербулатов, композитор, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2005), Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2013) («Ҡайҙа һеҙ, йәшлек йылдарым?» (Роберт Миңнуллин һүҙҙәре), «Мин бит ҡара ҡарлуғас» (Гөлшат Зәйнәшева һүҙҙәре).\n1849: Иоганн Штраус, Австрия композиторы.\n1970: Эрих Ремарк, Германия яҙыусыһы, Нобель премияһы лауреаты.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=25_сентябрь&oldid=1075315 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 24 сентябрь 2021 в 10:51\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:51 24 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.