Үҙенең башҡорт халҡына яҙған хушлашыу хатында Әхмәтзәки Вәлиди милләтте аҡтамыр киҫәгенә тиңләп, бер тамыры ғына ҡалғанда ла уның ҡабат ишәйеүен күҙаллай. Ысынбарлыҡта, сүп үләне һаналған аҡтамырҙа йәшәү көсө иҫ китмәле ҙур! Ә инде уның орлоҡтары көтмәгәндә күҙгә сүп булып ҡаҙалырға ла мөмкин. Башҡорт халҡының ғына түгел, күп милләтле Башҡортостандың ҡаһарманы, азатлыҡ символы булған Салауат Юлаев та ҡасандыр Рәсәй батшалығы күҙенә төшкән сүп булып, уның хаҡында иҫкә алыуҙы, һүҙ һөйләүҙе махсус указ менән тыйһалар ҙа, халыҡ хәтере уның хаҡындағы иҫтәлектәрҙе беҙҙең көндәргәсә алып килеп еткерҙе, ул ғына ла түгел, тоҡомдары ишәйҙе. Бөгөнгө әңгәмәселәребеҙ - "Салауат Юлаев вариҫтары" төбәк йәмәғәт ойошмаһы ағзалары, техник фәндәр кандидаттары Виктор ХӘКИМОВ, "Салауаттың шәжәрәһе" китабы авторы Радик ВАХИТОВ менән Салауаттың аҡтамырҙай таралған тамырҙарын барларға ниәт иттек.\nҮҙегеҙҙең милли батырыбыҙ Салауат Юлаевтың вариҫы икәнлегегеҙҙе нисек асыҡланығыҙ һәм тамырҙарығыҙҙы юллау эшенә ҡасан тотондоғоҙ?\nВиктор Хәкимов: Уҙған быуаттың 90-сы йылдары булғандыр, "Башҡорт халыҡ ижады" китабының бер томында Хәйрулла Ҡолмөхәмәтовтың шәжәрәһенең бер өлөшөн күреп ҡалдым. Унда Кинйәбикә, Гөлсафия, Хәлимә, Сәлим (уҡытыусы) һәм Ғәбделхаҡ тигән исемдәр бар ине. Ошо шәжәрәлә атайымдың да исеме булғас, унан Салауат Юлаев менән нисек нәҫелдәш булыуыбыҙ тураһында һораным, әммә ул анығын ғына белмәй ине. Артабан был хаҡта крайҙы өйрәнеүсе Вельмир Сафин менән һөйләштем. Ул да шәжәрәбеҙҙең Салауатҡа барып тоташыуын раҫланы, ләкин шәжәрә ағасын аныҡ ҡына белмәй булып сыҡты. Ҡыҙыҡ булып китте: барыһы ла нәҫел ебенең Салауатҡа барып тоташҡанын белә, әммә аныҡ ҡына аңлата ла алмайҙар. Радик Вахитовтың "Салауаттың шәжәрәһе" китабы сыҡҡас ҡына барлыҡ һорауҙарыма яуап алдым. Унда Кинйәбикә Салауаттың улы Сөләймәндең ҡыҙы тип күрһәтелгән. Гөлсафия - уның тыуасары (праправнучка) булып сыға. Вельмир Иштимер улы менән ҡабат осрашып һөйләшкәс, ул Ҡаратаулыла Гөлсафияның ейәнсәрҙәре йәшәүен әйтте. Шулай итеп, Динә апайға, Вәғиз Байрамғолов ағайға инеп, мәғлүмәттәр йыйҙым. Вәғиз атаһының Баязит булыуын раҫланы (Баязит - Гөлсафияның беренсе улы). Артабан башҡалар менән осраштым. Үҙем төҙөгән шәжәрәгә ингән кешеләрҙең күбеһен күреп йөрөй инем быға тиклем дә, әммә уларҙың ниндәй дәрәжәлә нәҫелдәш икәнлектәре хаҡында уйланғаным булманы. Гөлсафия өләсәйҙең балалары күп булған, уларҙы күреп белә инем, әммә өләсәйҙең үҙен күрмәнем. Мин Шағанайҙа үҫтем, бәләкәй саҡта атайым менән үткән-һүткәндә генә Яңы Ҡаратаулыға Байгилде ағайға (Баязиттың туғаны) инеп сыға торғайныҡ. Бер саҡ әсәйем, Салауат Юлаевтың тоҡомонан булған Гөлсафия - атайыңдың өләсәһе бит, тип әйтеп ҡуйҙы. Гөлсафия өләсәйеңдә ниндәйҙер ҡағыҙҙар булған, барыһын да яндырған, тине. Әммә Динә апай Әсмәндиәрова быны раҫламаны, ундағы ниндәйҙер ҡағыҙҙарҙы алып киттеләр, кемдәр икәнлеген белмәйем, тине. Ул ваҡыттарҙа этнографик, фольклор экспедициялары йыш ойошторолған булған. Силәбелә ул экспедицияларҙың эҙен юллап ҡараным, унда, Ленинград университетына мөрәжәғәт итеп ҡарағыҙ, улар шундай материалдар йыйып йөрөнө, тип кәңәш бирҙеләр. Әммә әлегәсә улар менән бәйләнешкә инә алғаным юҡ.\nРадик Вахитов: Бәләкәй сағымдан өләсәйемдән тыуған яғымдың Салауатҡа бәйле урындарының атамаһына ҡағылышлы легенда-риүәйәттәр ишетеп үҫтем. Әммә совет заманында милли батырыбыҙҙың вариҫтары ҡалмаған, документтарҙа иҫкә алынған ҡатындары һәм балалары, йәнәһе, эҙһеҙ юғалған, тигән ҡараш йәшәне. Дөрөҫөн әйткәндә, уларҙы эҙләүсе лә булманы. Ләкин был яуап мине ҡәнәғәтләндермәй ине һәм уның нәҫел ептәрен эҙләү теләге бер ваҡытта ла тынғы бирмәне. Уҙған быуаттың 90-сы йылдары уртаһына, бер нисә йыл архивтарҙа эҙләнгәндән һуң, Салауат Юлаевтың шәжәрәһен төҙөнөм. Ҡайһы бер тармаҡтарҙа ул бөгөн йәшәгән замандаштарыбыҙға барып тоташты. Шуға ла исемдәре шәжәрәгә ингән замандаштарыбыҙға ошо хаҡта белдерергә теләп, иң элек ул ваҡыттағы Һалым полицияһы департаменты етәксеһе, генерал-майор Энгельс Ҡолмөхәмәтовҡа барҙым. Ул бер аҙ шикләнеберәк тә, кеше нимә уйлар, тиеберәк тә ултырҙы ла, Ҡыйғылағы Хәйрулла Ҡолмөхәмәтов тигән бабайының Салауат темаһы менән ҡыҙыҡһыныуын, ҡыҙы Әминәлә атаһының ҡулъяҙмалары ҡалыуын һөйләне. Шулай итеп, эҙләнеүҙәрем мине Ҡыйғыға алып килде. Хәйрулла Ҡолмөхәмәтовтың эш дәфтәрендә ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр күрше ауылдарҙа йәшәүселәрҙең шәжәрәһе менән аралаштырып алып барыла ине. Үҙемдең шәжәрәмде, унда атайым Шакирйәнде, бабайым Ҡазыханды, башҡа туғандарымды күргәс, аптырауымдың сиге булманы. Ул был шәжәрәне Гөлсафия Исламованан яҙып алған. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: шәжәрәләге яҙмалар архив документтары менән тап килә.\nБөгөнгә һеҙ Салауат Юлаевтың вариҫтары тип күҙалланған дүрт сылбырҙы беләһегеҙ. Тота һалып ҡына, һин Салауат тоҡомо, тип әйтеп булмай бит инде. Был сылбырҙарҙың бер-береһе менән бәйләнешен нисек асыҡланығыҙ?\nВиктор Хәкимов: 2011 йылда "Салауат Юлаев вариҫтары" тип аталған төбәк йәмәғәт ойошмаһы булдырҙыҡ. Уның төп маҡсаттарының береһе - хәҙерге фәнни ысулдарҙы ҡулланып һәм архив материалдарына нигеҙләнеп, батырҙың вариҫтары исемлеген киңәйтеү маҡсатында генеалогик тикшеренеүҙәр үткәреү ине. Шундай ниәт менән янып йөрөгәндә Радик Шакир улы генетик анализдар эшләргә ярҙам итә алған Пермдәге бер эшҡыуар егеттең телефонын бирҙе. Уның менән бәйләнешкә инеп, биоматериал өсөн тәғәйенләнгән махсус комплект алып, Американың Хьюстон ҡалаһына ебәреп, генетик анализ эшләттек. Шағанайҙа йәшәүсе, Салауаттың тоҡомо, тип күҙалланыусы Револют Исмәғилев генетик анализды саҡ ҡына алдараҡ эшләткән булған икән. Минең биоматериалдарҙы тикшергәндән һуң, уның менән икебеҙҙең туған булыуыбыҙ тураһында белдереп, генетик карта ебәрҙеләр. Ундағы төп факторҙар тура килә. Йәғни беҙ Сөләймәндең (Салауаттың улы Рәхмәтулланың улы) тыуалары булып сығабыҙ. Рәхмәтулланың икенсе улы Ғабдрахман яғынан Салауат районының Урмансы ауылында тыуып, уҡытыусы булып эшләгән, әле 90 йәшлек Мәрфуға Ғиззәтова ла туған килеп сыға. Уның менән беренсе тапҡыр осрашҡанда, "Мин үҙемдең Салауат тоҡомо икәнемде 14 йәшемдә белдем", тине.\nРадик Вахитов: Башҡортостан Республикаһының Үҙәк архивы хеҙмәткәрҙәре 90 йәшкә етеп барған Мәрфуға исемле әбейҙең нәҫеле Салауат Юлаевҡа барып тоташҡан шәжәрәһен законлаштырыуҙы һорап мөрәжәғәт итеүе хаҡында әйткәс, уны табып, "Салауаттар" яҡташтар ойошмаһының сираттағы йыйылышына саҡырҙыҡ. Атайым Шакирйән һәм олатайым Йомаҙил хаҡында һүҙ башлап, ул атайым менән бер мәктәптә уҡыуы тураһында белдерҙе. Мин уның шәжәрәһен уҡып шаҡ ҡаттым. Был шәжәрә "Салауаттың шәжәрәһе" китабына инмәгән, сөнки ул китап донъя күргәндән һуң төҙөлгән.\nМәрфуға әбей 8-се синыфта Ҡаратаулы мәктәбендә уҡый һәм фатирҙа йәшәй. Атайым Шакирйән дә ошо мәктәптә 7-се класта уҡый. Улар бик йыш мәктәптән бергә ҡайталар. Юл ҡарт олатайымдың өйө эргәһендә Шәрҙәле йылғаһы аша һалынған күпер аша үтә. Бер ваҡыт олатайым уларҙы ҡапҡа алдында ҡаршы ала ла, уҡыуҙары тураһында һораша. Һуңынан ҡайһы ауылдан булыуы менән ҡыҙыҡһына башлай.\n- Урмансынан, - тип яуаплай Мәрфуға.\n- Кем ҡыҙыһың? - тип һорай олатайым.\n- Хәбибулланың ҡыҙы, - тип яуаплай ҡыҙыҡай.\n- Ҡайһы Хәбибулланың? Урмансыла улар икәү.\n- "Партизан"дыҡы, - тип Мәрфуға атаһының ҡушаматын әйтә.\n- "Партизан"дыҡы! Ә һин, ҡыҙым, Салауат Юлаевтың тоҡомо икәнеңде беләһеңме?\nҺуңынан Йомаҙил олатайым уларға "партизан" Хәбибулланан Салауаттың улы Рәхмәтуллаға тиклемге уның бөтөн шәжәрәһен һөйләп: "Балалар, онотмағыҙ, һеҙ - Салауат тоҡомдары! Ғорурланығыҙ!" - тип һүҙен йомғаҡлай. Мәрфуға әбей шул саҡта олатайыма аҡыллы һорау биргән: "Ә һеҙ быларҙы ҡайҙан беләһегеҙ?" Йомаҙил олатайым уға үҙенең ҡатыны Фатиманың, йәғни минең өләсәйемдең дә Салауат Юлаев тоҡомонан булыуын һөйләгән. Үкенескә күрә, атайым Шакирйән был һөйләшеүҙе хәтерендә ҡалдырмай, Мәрфуға, киреһенсә, һөйләшеүҙе онотмай, атаһынан ҡабат-ҡабат һорашып, шәжәрәһен ғүмергә иҫендә һаҡлай. Ул шулай уҡ Урмансыла Салауат Юлаевтың бик оло йәштәге бүләһе Аллаяр йәшәүен дә иҫләй. Ул йыш ҡына эргәһенә бала-сағаны йыйып, уларҙың арҡаларынан ҡағып:\n- Бына былар Салауат тоҡомдары! Батырыбыҙҙы онотмағыҙ! - тиер булған.\nМинең өсөн былар көтөлмәгән мәғлүмәттәр ине. Әммә Аллаярҙың шәжәрәһенең дауамына күҙ һалыу менән Мәрфуға әбейҙең һүҙҙәре ысынбарлыҡҡа әүерелә барҙы. Эш шунда: Аллаярҙың Хәбибулла тигән бүләһе булған һәм Урмансыла йәшәгән. Күрәһең, ул тап минең ҡарт олатайым Йомаҙил 1939 йылда Мәрфуға менән һөйләшкәндә иҫкә алған Хәбибулла булғандыр. Аллаяр 1839 йылда Шағанайҙа тыуа һәм Мәрфуғаның бала сағында уға 90 йәш самаһы була. Ул ваҡытта 100 йәшкә етеү ғәҙәти хәл булған бит.\nМәрфуға Ғиззәтова үҙенең атаһы аша Салауат Юлаевтың улы Рәхмәтулла менән туған булыуын раҫлай. Был беҙҙең замандаштың Салауат Юлаевтың улының исемен, уның тоҡомон ғаилә риүәйәттәре аша белгән бер осраҡ.\nВиктор Хәкимов: Мәрфуға апайҙың улы Айраттың да биоматериалдарын генетик экспертизаға ебәрҙек. Күптән түгел генә килгән һығымта уның да сығышы беҙҙең менән бер тамырҙан булғанлығын күрһәтә. Малаяҙҙа йәшәүсе Рузит (Розет) Баһауетдиновтың биоматериалының экспертиза һөҙөмтәләре әле килмәгән.\nБында шуны ла әйтеп китергә кәрәк: Минйәрҙә лә легенда буйынса үҙҙәрен Салауаттың вариҫтары тип йөрөтөүселәр булған икән. Уларға барып таныштым. Әммә былтыр генетик экспертиза эшләттерергә ниәтләһәм, әбейе лә, бабайы ла ҡапыл ғына вафат булғандар. Өлкән улдары ата-әсәһенән алда баҡыйлыҡҡа күскән. Кесе улдары Сергейҙың (Коряков) Пермдә хәрби училище тамамлап, Алыҫ Көнсығышта хеҙмәт итеүен генә беләм. Ауылдаштары, таныштары аша уны табып, мәсьәләне аңлатҡас, ул генетик анализ өсөн биоматериал бирергә ризалашты. Әммә һығымта уның беҙҙең менән бер ниндәй ҙә генетик бәйләнеше булмауын асыҡланы.\nСалауаттың вариҫтары араһынан республикаға билдәле замандаштарыбыҙҙың бер нисәһен атап китмәһәк, хилаф булыр кеүек...\nРадик Вахитов: Атайым Вахитов Шакир Ҡазыхан улы 1941-1945 йылғы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы, юридик фәндәр кандидаты, 27 йыл БАССР Юғары суды рәйесе була. Бабайым - Вахитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы оҙаҡ йылдар партия һәм совет органдарында эшләй, БАССР Дәүләт именлеге комитеты рәйесе була, полковник. Уның ағаһы Вахитов Заһирйән Йомаҙил улы Салауат районында Лағыр башланғыс мәктәбенең беренсе директоры була, Мәскәүҙә КПСС Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай, "Совет Башҡортостаны", "Ҡызыл таң" гәзиттәренең баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй.\nСалауат районы халҡының күптәренә Йомаҙилов Фәрит Мырҙағаян улы билдәлелер. Ул урындағы халыҡты ашығыс операцияларға санавиация менән Өфөгә алып килгән. Оҙаҡ йылдар баш ҡаланың 6-сы дауаханаһының баш табибының хирургия буйынса урынбаҫары булып эшләгән.\nДыуан районының Арый ауылында тыуған һәләтле бейеүсе, билдәле "Перовский" бейеүенең заманса варианты авторы, оҙаҡ йылдар Өфө авиация институтында уҡытҡан Әнүәр Әхмәҙиев Палдиски ҡалаһында Салауат Юлаевҡа һәйкәл ҡуйыу инициаторҙарының береһе булды һәм маҡсатына өлгәште. Әлбиттә, һанай китһәң, күп улар Салауат вариҫтары.\nВиктор Сәлим улы, һеҙгә исемде Салауаттың Франциялағы вариҫы, Гөлсафияның өлкән улы Баязиттың улы хөрмәтенә ҡушҡандар. Үҙегеҙҙең аҙашығыҙ, уның атаһы хаҡында ла мәғлүмәт биреп китһәгеҙ, яҡшы булыр ине.\nВиктор Хәкимов: Ул 1896 йылда Ҡаратаулы ауылында Гөлсафия менән Байрамғол Исламовтар ғаиләһендә донъяға килә. 1915 йылда батша армияһына, 6-сы Гренадер Таврический полкына 8-се рота һалдаты итеп алына. Бер йылдан инде Рәсәй экспедиция корпусына алалар һәм 30 мең һалдат һәм офицерҙан торған корпус батша Хөкүмәте тарафынан ҡоралланыуға алмаштырылып, пароходтар менән Францияға, Марсель ҡалаһына килтерелә. Йәғни Николай Икенсе үҙ граждандарын Германияға ҡаршы һуғышыр өсөн пушкаларға һәм снарядтарға алмаштыра.\nШул уҡ йылдың сентябрендә Грецияның Солоники ҡалаһы эргәһендә Рәсәй һалдаттары Германия ғәскәрҙәре менән алышта ҡатнаша. Баязит яраланып, Грецияла дауалана һәм Италия аша кире Францияға ҡайта.\nРәсәйҙәге Бөйөк Октябрь революцияһынан һәм Беренсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң, Франциялағы Рәсәй һалдаттарын төрлө маҡсатта файҙаланалар. 1920 йылда демобилизациялайҙар. Улар ирекле йәшәй башлай, әммә тыуған илдәренә ҡайтармайҙар. Баязит Безансон ҡалаһында төпләнә. Водолаз эштәрендә йөрөй, һуңынан электрик һөнәрен үҙләштерә. Рәсәйгә легаль рәүештә сығырға тырышып ҡарай, эшкә сығыуҙан баш тарта, тыуған иленә ҡайтыуға рөхсәт талап итә. Әммә үҙ талаптары өсөн бер ай төрмәгә ябыла. Швейцария аша ҡасып ҡарай, ләкин Дулей ҡалаһында тотола һәм өс айға төрмәгә ябыла. 1927-1935 йылдарҙа Париж ситендә йәшәй һәм электрик булып эшләй, электр линиялары төҙөй. Уға Франция гражданлығын алырға тәҡдим итәләр, әммә ул баш тарта. Һөҙөмтәлә уны эшенән сығаралар һәм ул француз эшһеҙҙәре сафын тулыландыра. 1932-1933 йылдарҙа яҙмыш уны француз коммунисы Травер Морис менән осраштыра. Баязит коммунистарҙың йәшерен йыйылыштарында ҡатнаша, Травер Мористың ғаиләһе менән яҡындан таныша. Уның ҡыҙына өйләнә (беҙҙең уйлау буйынса) һәм тиҙҙән уларҙың улы һәм ҡыҙы тыуа. Коммунистарҙың йәшерен йыйылыштарында ҡатнашҡаны өсөн 1935 йылда полиция күҙенә эләгә. Совет шымсыһы, тип ҡулға алыу хәүефе килеп тыуа һәм ул майҙа Совет консуллығына тыуған иленә сығыуға рөхсәт һорап мөрәжәғәт итә. Ҡатынын да үҙе менән барырға өгөтләй. Июндә улар совет пароходында СССР-ға сығырға документ ала һәм 20-һендә Марселгә килә. Әммә ҡатыны һуңғы мәлдә генә СССР-ға сығыуҙан баш тарта. Шулай итеп, уның балалары - Виктор менән Нелли Францияла тороп ҡала.\nРадик Вахитов: Салауаттың улдары кеүек үк, ул да оҙаҡ йылдарға тыуған иленән айырыла, алыҫта, Көнбайыш Европала йәшәй, әммә барыбер Йүрүҙән ярҙарына, ата-әсәһенә, ағай-һеңлеләренә, ата-олатайҙар ҡәберенә юл табып, тыуған яғына ҡайта. Өйләнә, тағы бер уланға ғүмер бирә. Туғандары менән осрашҡанда Франциялағы тормошо тураһында һөйләй, ҡатынының һәм балаларының фотоларын күрһәтә, балаларын Виктор һәм Нелли тип исемдәре менән атай. Әммә ҡатыны Фатима көнләшеп, был фотоларҙы утҡа яға. Бары тик Баязиттың дуҫтары араһында төшкән бер генә фотоһын ҡалдыра. Ләкин был тоҡомда Франциялағы туғандары хаҡында онотмайҙар һәм Баязиттың туғаны Сәлим улар хөрмәтенә балаларына Виктор һәм Нелли тип исем ҡуша.\nӘммә 20 йыл сит илдә йәшәгән Баязит Байрамғоловтоң яҙмышы ғәҙәти генә дауам итә алмай. Бойондороҡһоҙ, Салауат характерына эйә ир иртәме-һуңмы барыбер каратель органдарының ҡулына эләгергә тейеш була. Һәм 1941-1945 йылғы Бөйөк Ватан һуғышы башланыуы быға этәргес бирә лә инде. Фронтҡа эшләй алырлыҡ ирҙәрҙең барыһы ла оҙатыла. Баязитты хәрәкәттәге армияға алмайҙар, тылда ла ҡалдыра алмайҙар. Ундайҙарға бер генә юл ҡала: РСФСР-ҙың Енәйәт кодексының 58-се статьяһы буйынса сәйәси яза - һуңынан йә лагерҙарҙа каторга хеҙмәте, йә штраф батальоны составында фронтҡа оҙатыу. Уны 1941 йылдың көҙөндә ҡулға алалар. "Юҡҡа ғына Франциянан ҡайттым, СССР халыҡтар өсөн төрмә", "Элекке йылдарҙа яҡшыраҡ ине, ә 1940 йылда бигерәк тә хөртәйҙе, бер нәмә юҡ, шәкәр юҡ, кәнфит, хатта тоҙ ҙа юҡ. Йылдан-йыл насарыраҡ, колхозда хатта икмәк тә ала алмайбыҙ, малдарҙы, кейемдәрҙе һатып бөттөк. Әгәр Финляндия менән һуғыш дауам итһә, СССР-ға хана булыр ине", - тигән һүҙҙәрен дә иҫенә төшөрәләр. Ул үҙенең ғәйебен танымай һәм был уға бик ҡиммәткә төшә.\nУны 7 йылға лагерға ебәреүгә хөкөм итәләр, әммә 1941 йылдың һуңында ул Бәләбәй төрмәһендә вафат була, күрәһең, ғәйебен таныуын талап итеп туҡмап, эске ағзаларын иҙгәндәрҙер. Салауат Юлаевтың француз тармағындағы вариҫтарының яҙмышы, үкенескә күрә, билдәһеҙ.\nШағанайҙа боронғо ҡәбер бар, уның кемдеке булыуы һаман асыҡланмаған. Шулай ҙа ике версия йәшәй: Салауаттың ағаһы Раҡайҙыҡы һәм улы Рәхмәтулланыҡы. Һеҙгә ҡайһы фараз яҡыныраҡ?\nВиктор Хәкимов: Уҙған быуаттың 50-се йылдары тирәһендә олатайым, ул уҡытыусы ине, ошо ҡәберҙе күрһәтеп, бында Салауаттың ағаһы ята, тине. Уның ике ағаһы булған: Сөләймән менән Раҡай. Ул ваҡытта был хәбәргә бик иғтибар итмәнем, ләкин иҫемдә ҡалдырҙым. Әле ул, таш менән буралған булһа ла, ныҡ ултырған, ергә һеңеп бөтөп бара. Бынан тиҫтә йылдар самаһы элек, әйҙәгеҙ, ошо ҡәберҙе ҡаҙып ҡарайыҡ, тип, Вельмир Сафин менән Нияз Мәжитовҡа ла мөрәжәғәт иткәйнек. Әммә эш ни сәбәпле алып барылмағандыр - уныһы билдәһеҙ. Ләкин бөгөн мәғлүм булыуынса, боронғо ҡәберҙәр республиканың мәҙәни мираҫы булып тора һәм был эш менән шөғөлләнеүҙе Башҡортостан Республикаһының Күсемһеҙ мәҙәни милек объекттарын һаҡлау һәм ҡулланыу буйынса ғилми-производство үҙәге үҙ өҫтөнә алған һәм унда эш алып барыла. Әгәр шулай була ҡалһа, тимәк, ҡәберҙән алынған һөйәктәрҙе тикшереп, уларға молекуляр экспертиза үткәреп, ҡалдыҡтарҙың кемдеке булыуын асыҡлай алабыҙ. Йәғни молекуляр-генетика тикшеренеүҙәр һөйәктәрҙәге мәғлүмәтте "уҡып", ерләнеүсенең ниндәй осорҙа, ниндәй йылдарҙа йәшәүен асыҡлай, уның тарихын тергеҙә ала. Антропологтар иһә баш һөйәге буйынса уның йөҙөн "эшләй" аласаҡ. Был осраҡта инде Салауат Юлаевтың яҡынса йөҙ һыҙаттарын да төҫмөрләргә мөмкин буласаҡ. Шулай уҡ бөгөн милли батырыбыҙҙың һуңғы төйәге булған Эстонияның Палдиски ҡалаһында каторжандарҙыҡы булған ике ҡәбер урыны билдәле, тиҙәр. Унда ла тикшеренеү эштәре алып барғанда, молекуляр-генетик мәғлүмәт аша, бәлки, Салауаттың ҡәбере лә табылыр.\nБөгөн күп милләтле Башҡортостан халҡы өсөн Салауат Юлаевтың исеме азатлыҡ символы ғына түгел, ә йәшәү рәүеше булырға тейеш һымаҡ. Сөнки батыр образы тормошобоҙҙоң төрлө өлкәләрендә лә сағылыш таба. Шул уҡ ваҡытта республика буйынса күпме кеше Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, күпмеһе Салауат Юлаев ордены кавалеры. Әммә, ысынбарлыҡта, бөгөн улар ҡасандыр республиканы шаулатҡан "Салауат йыйыны"ның район кимәленә генә ҡалдырылыуын да, Салауат районының социаль-иҡтисади хәленең насарланыуын да күрмәй ҙә, белмәй ҙә, өндәшмәй ҙә. Халыҡ әйтмешләй, батырмын тип кем әйтмәҫ, яу килгәндә өнө юҡ...\nВиктор Хәкимов: Ҡайһы бер ваҡыт Салауат Юлаевтың исеме республика өсөн шаршау, уның исеме артына ышыҡланыу өсөн генә кәрәк кеүек күренә башлай һәм шундай тойғо ҡалдыра. Ирекһеҙҙән, "Салауат Татарстанда тыуған булһа, улар нимә эшләр ине икән?", тигән фекер тыуа. Моғайын да, мөнәсәбәт бөтөнләй икенсе төрлө булыр һәм улар был исемде доға урынына ҡабатлап, уның тыуған төйәген икенсе Мәккәгә әйләндерер ине.\nРадик Вахитов: "Салауат йыйыны" уҙғарыла башлаған йылдарҙа Салауат һәм уның арҡаҙаштарына бағышлап, ҡорбан салына торғайны. Һуңынан был йола онотолдо, әммә "Салауат Юлаев вариҫтары" ассоциацияһы, "Салауаттар" Салауат районынан сыҡҡан яҡташтар ойошмаһы ҡатнашлығында йыл һайын район һабантуйынан һуң Салауат Юлаевтың тыуған ерҙәренә барыу, уның тыуған ауылы Тәкәйҙә дини йолаларҙы үтәү буйынса яҡшы традиция барлыҡҡа килде. Шулай итеп, Салауаттың һәм уның атаһы Юлайҙың үлеменән һуң 200 йыл үткәс, беҙ, уның вариҫтары, уларға бағышлап ҡорбан салдыҡ.\nБылтыр Виктор Сәлим улы ҡарт өләсәһе, үҙенең тоҡомдарына Салауат Юлаевҡа барып тоташҡан шәжәрәне еткереүсе Гөлсафия Исламованың ҡәберенә һәйкәл (авторы - Гөлсафияның икенсе бүләһе, Салауаттың вариҫы, рәссам Камил Буҙыҡаев) ултыртыуҙы ойошторҙо һәм финансланы.\nЛәкин, дөрөҫөн әйткәндә, милли батырыбыҙға, уның тыуған районына ҡарата республика етәкселеге яғынан иғтибар юҡ кимәлендә, тиер инем.\nМилләтен аҡтамырға тиңләп, ни тиклем хаҡлы булған Әхмәтзәки Вәлиди! Бөгөн арабыҙҙа Байыҡтарҙың, Салауаттарҙың, Вәлидиҙәрҙең, Бабичтарҙың, Рәмиҙәрҙең һ.б. тоҡомо дауам итә, уларҙың рухы, моңо, һүҙе алға әйҙәй, исемдәре йондоҙ булып балҡып юл яҡтырта икән, батыры бар илдең бер нисек тә бахыр булырға хаҡы юҡ!\nЯҙылған: 23.06.14 | Ҡаралған: 2060


Яңылыҡтар » Балҡантау\nБалҡантау » Яңылыҡтар\n“Районка”ны уҡығыҙ – бүләктәр отоғоҙ!25-05-2018, 12:35 / Яңылыҡтар\nСик буйы тарихы – ил тарихы25-05-2018, 12:32 / Яңылыҡтар\nХалыҡтың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү – дәүләттең иң мөһим бурыстарының береһе, ул тик ныҡлы һәм оборонаға һәләтле армия булғанда ғына тормошҡа ашырыла ала. Шул уҡ ваҡытта ил сигенең бөтөнлөгөн һаҡлау ҙа бик мөһим. Шул саҡта ғына күгебеҙ тыныс буласаҡ.\nХәбәрһеҙ юғалған... атай-әсәйҙәр23-05-2018, 15:19 / Яңылыҡтар\nРәсәй суд приставтары федераль хеҙмәте Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының бурыслыларҙы һәм балаларҙы эҙләү буйынса эште ойоштороу бүлегендә оҙаҡ ваҡыт ҡайҙалығы билдәһеҙ булған граждандарҙан бәлиғ булмаған балаларын ҡарауға аҡса түләттереү тураһындағы эштәр тикшерелә.\nЙәштәр советы – ғәмәлдә!23-05-2018, 15:14 / Яңылыҡтар\nТыныслыҡты һәм татыулыҡты һаҡлау маҡсатында22-05-2018, 11:32 / Яңылыҡтар\nҺәр төркөмдөң үҙ мөйөшө22-05-2018, 11:29 / Яңылыҡтар\nБеҙ барыбыҙ ҙа бала саҡ иленән, тимәк, балалар баҡсаһынан. Уҙған йылдың ноябрь айында 12-се «Ҡарлуғас» балалар баҡсаһы үҙ ишектәрен асты. Унда йәш ярымдан алып алты йәшкә тиклемге балалар тәрбиәләнгән 12 төркөм эшләй. Әлеге ваҡытта улар тәрбиәселәре менән баҡса биләмәһен йәшелләндерә.\nУжым бойҙайы – төп культура21-05-2018, 16:34 / Яңылыҡтар\nШәхси эшҡыуар – крәҫтиән-фермер хужалығы башлығы Рәүеф Фәйзулла улы Хәсәнов (һүрәттә) дүрт тиҫтә йылға яҡын ғүмерен баҫыу эштәренә арнаған. Күпселек йылдары фәнгә бағышлана – Башҡортостан ғилми-тикшеренеү институтында эшләй, яуаплылығы сикләнгән “Ҡаҙанғол ТПХ-һы” йәмғиәтендә баш агроном була, ә бөгөн крәҫтиән-фермер хужалығына етәкселек итә, 800 гектарҙан ашыу ерҙе эшкәртеү менән шөғөлләнә.\nВетеранға – сәскәләр15-05-2018, 10:30 / Яңылыҡтар\nРумана Ғиниәт ҡыҙы Миңлеғолова ҡулдарында снайпер винтовкаһы тотмаған, артиллерия уты аҫтында йөрөмәгән, уның тирәләй пулялар һыҙғырып осмаған, снарядтар шартламаған. Уның өсөн фронт тылда була. Бөйөк Еңеүҙә уның кеүек үҙ-үҙен аямай көс түккән хеҙмәтсәндәребеҙҙең өлөшө баһалап бөткөһөҙ.\n«Ғаиләм – ҡәлғәм»15-05-2018, 10:23 / Яңылыҡтар\nРаев ауылы мәктәбендә «Халыҡ ижады ынйылары-2018» район фестиваль-конкурсына ярашлы Ғаилә йылына арнап үткәрелгән сара шулай аталды. Уны ауылдың мәҙәниәт һәм мәғариф хеҙмәткәрҙәре ойошторҙо, байрамда Ғизетдиновтар ғаиләһе ҡатнашты.\n«Өләсәйем һандығы»14-05-2018, 14:57 / Яңылыҡтар\nРайон Мәҙәниәт йортонда балалар яҙыусыһы, шағирә, драматург, фольклорсы, филология фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы – яҡташыбыҙ Рәсимә Минебулат ҡыҙы Ураҡсина иҫтәлегенә арнап уҙғарылған фольклор байрамы тап ошондай исем аҫтында үтте.


Разработка урока по башкирской литературе\nИнфоурок / Другое / Конспекты / Разработка урока по башкирской литературе\nТема: Мостай Кәрим. Миләш.\nУҡытыу: Шиғыр менән танышыу, шиғырға анализ эшләү.\nҮҫтереү: Логик фекерләүҙе, һөйләү телмәрен, тексҡа анализ эшләү күнекмәләрен үҫтереү.\nТәрбиәүи: Мостай Кәрим әҫәрҙәренә булған ҡыҙыҡһыныуҙы һүндермәү, тыуған илгә ҡарата һөйөү хистәрен тәрбиәләү.\nЯңы тема үтеү.\nДәреслек, һүҙлектәр, компьютер, проектор, экран.\nПрезентация, билдәләү карточкаһы.\nҺаумыһығыҙ, хәйерле көн барығыҙға,\nҘур маҡсаттар менән килдек беҙ уҡырға.\nТыуған илен һөйгән телен белер,\nЯҡшы кеше киләсәктә бәхет күрер.\nӘ әлегә уңыш теләп ултырыштыҡ\nҺәм башланыҡ беҙ уҡырға бик тырышып.\nУлтырығыҙ, балалар. Мин һеҙгә яҡшы кәйеф һәм бөгөнгө дәрестә уңыштар теләйем.\nДәресебеҙҙе башлар алдынан үткән теманы ҡабатлап алайыҡ. Мин “Дуҫлыҡта – берҙәмлек” бүлегендә үтелгән шиғырҙар буйынса һөйләмдәр уҡыйым, һеҙ дөрөҫмө, дөрөҫ түгелме икәнен иҫбатлағыҙ. Әгәр “дөрөҫ”, тип яуап бирһәгеҙ, “1” һанын ҡуйығыҙ, әгәр “дөрөҫ түгел”, тип яуап бирһәгеҙ, “0” һанын ҡуйығыҙ.\nБ.Бикбайҙың “Рус теле” шиғырында Анатолий исеме бар.\nАнатолий – игенсе улы.\n“Рус теле” шиғыры халыҡтар дуҫлығы тураһында.\n“Һабаҡташтарыма” шиғырын Р.Сафин яҙған.\n“Һабаҡташтарыма” шиғырында уҡыу тураһында бәхәс бара.\nӘ хәҙер тикшереп алайыҡ, дәфтәрҙәрҙе алмашабыҙ һәм экран буйынса тикшерәбеҙ, нисә балл йыйғанды яҙабыҙ.\nДәфтәрҙәрҙе яңынан алмаштыҡ һәм дөрөҫ яуаптар һанын бына ошо махсус карточкаларға яҙып ҡуйҙыҡ.\nПроблемалы һорау ҡуйыу.\nӘ хәҙер иғтибар итегеҙ, өҫтәлдә ниндәй предметтар күрәһегеҙ? (Миләш ағасы, ҡайын япрағы) Был предметтар араһында ниндәй бәйләнеш бар икән? Дәресебеҙҙең аҙағында ошо һорауға яуап бирербеҙ.\nДәрестең темаһын һәм маҡсатын әйтеү .\nӘ әлегә бөгөнгө дата һәм теманы дәфтәрҙәрегеҙгә яҙып ҡуйығыҙ. Дүртенсе декабрь. Класс эше. Мостай Кәрим. “Миләш” шиғыры. Шиғырға анализ.\nУҡыусылар, тема буйынса, нисек уйлаһығыҙ, бөгөнгө дәрестең маҡсаты ниндәй?\nБашҡорт халҡының рус дәүләтенә ҡушылғандан һуң 457 йыл үтте. Был ваҡыт эсендә ҡыуаныслы ла, аяныслы ла хәлдәр булды. Әммә шуныһы асыҡ: башҡорт халҡының Тыуған иле гел бер бөтөн: бөйөк Рәсәй һәм һөйөклө Башҡортостан булып килде һәм шулай булып ҡаласаҡ та. Халҡыбыҙҙың ҡәләм оҫталары был күренешкә бағышлап бик күп әҫәрҙәр ижад иткән. Һәм беҙ 7 класс курсында шуларҙың бер нисәһен үтәбеҙ.\tӘ бөгөнгө дәрестә Мостай Кәримдең “Миләш” шиғырын өйрәнәбеҙ. Уҡыусылар, хәҙер китаптың 81–се битен асабыҙ, иғтибар менән шиғырҙы тыңлап һәм китаптан ҡарап барабыҙ.\nИғтибар итегеҙ, аңлашылмаған һүҙҙәр таҡтаға яҙылған. Әйҙәгеҙ шуларҙы уҡып үтәйек.\nСерҙәштәре – наперсница, подруга, с которой делятся секретами\nБәүеләләр – качаются\nАҡ ләләләр – белые лилии\nКөҙ сыуағы – ясный, солнечный осенний день\nТәлгәш-тәлгәш – гроздья\nТоҙаҡ – петля, ловушка\nСынйыр – цепь\nМанараһын – минарет, башня\nШиғырҙы уҡыусы уҡый.\nКремль эсендә, һул яғында ҙур ҡапҡаның\nМиләш үҫә, иркен йәйеп ботаҡтарын.\nЯңғыҙ түгел бында ул, бар дуҫ-иштәре,\nҺалҡын төньяҡ шыршылары – серҙәштәре.\nТирәһендә талғын ғына бәүеләләр\nҠайнар көньяҡ сәскәләре – аҡ ләләләр.\nКөҙ сыуағы. Ҡыҙыл булып бешкән миләш,\nТаш ҡоймаға һығылып төшкән тәлгәш-тәлгәш.\nТоҙаҡ оса, алтын сынйыр булып күктә,\nБөйөк Иван манараһын аша үтә.\nҠараным да бында үҫкән шул миләшкә,\nУйым менән кире ҡайттым мин Келәшкә.\nУл яҡта ла күктәр зәңгәр, көндәр сыуаҡ,\nБаш өҫтөнән тоҙаҡ оса, сынйыр һымаҡ.\nТыуған өйҙөң эргәһендә тап шул миләш,\nКәртә аша һығылып төшкән тәлгәш-тәлгәш.\nИке яҡта иркен үҫә ике миләш –\nБер үк тупраҡ балалары – ике ҡәрҙәш.\nХәҙер үҙегеҙ бер ҡат уҡып сығығыҙ. Һорауҙарға яуап бирергә әҙерләнегеҙ.\nӘ хәҙер һорауҙарға яуаптар биреп алайыҡ. Дөрөҫ яуаптарығыҙҙың һанын баһалау карточкаһына яҙып ҡуйырһығыҙ. Таҡтала ике миләш тәлгәше эленеп тора, уларҙа ябай һәм вуыр һорауҙар бирелгән. Ябай һорауға яуап бирегән өсөн 1 балл, ауыр һорауға - 3 балл ҡуйырһығыҙ\n1. Нидәй үҫемлек шиғырҙа һүрәтләнгән? (Миләш)\n2. Тәүге миләш ҡайҙа үҫә? (Кремль эсендә)\n3. Миләштәрҙең дуҫтарын һанағыҙ. (Шыршылар, аҡ ләләләр)\n4. Икенсе миләш ҡайҙа үҫә? (Келәш ауылында)\n5. Ике миләш нимә менән бер-береһенән айырыла? (Төрлө урында үҫәләр)\n6. Ике миләш нимә менән оҡшаш? (Улар бер үк тыуған илдә үҫәләр).\n1. Шиғырҙа ниндәй миҙгел һүрәтләнгән? Ҡайҙан белдегеҙ? (Миләш бешкән саҡ, үрмәкселәр ауы оса, көҙ сыуағы)\n2. Көҙ миҙгелен иҫкә төшөргәндә күҙ алдына иң беренсе һары япраҡтар килеп баҫа? Был шиғырҙа уларҙың ҡыштырлауын да ишетергә мөмкин. Ул ҡыштырлау ниндәй өн менән бирелгән? (Ш өнө менән)\n3. Көҙ сыуағын икенсе төрлө нисек әйтәлә? (Әбейҙәр сыуағы)\n4. Шиғырҙың темаһын билдәләргә.\nБашҡортостанды һәм Рәсәйҙе бер төрлө яратыу, сөнки улар икеһе лә беҙҙең өсөн Тыуған ил)\n5. Теманы билдәләүсе төп һүҙҙәрҙе табайыҡ.\nЯуаптарығыҙҙың балдарын яҙып ҡуйығыҙ.\nХәҙер Пресс методы менән эшләйбеҙ. Экранда мәҡәлдәр бирелгән.\nМәҡәлдәрҙең ҡайһыһы бөгөнгө темаға тура килә?\nӘйҙәгеҙ, уҡып үтәйек.\nАғас айырым үҫһә лә, тамыры бер.\nЯуапты түбәндәге этаптар менән бирегеҙ\nМин “………………..”, тип уйлайым.\nСөнки был мәҡәл, ………………………………….., тигәнде аңлата.\nШулай итеп, “Миләш” шиғырына “…………………………..” мәҡәле тура килә.\nКем яуап бирә?\nҠалған мәҡәлдәрҙең дә мәғәнәләрен аңлатып үтергә кәрәк.\nКүҙҙәргә ял итеү минуты.\nУҡыусылар, ә хәҙер группалап эшләп алайыҡ.\nТоҙаҡ оса, бер үк тупраҡ балалары, дуҫ-иштәре, серҙәштәре.\nАлтын сынйыр булып, сынйыр һымаҡ.\nҠойма - кәртә\nДуҫ-иштәре - серҙәштәре\nҺалҡын - ҡайнар,\nТөньяҡ - көньяҡ\nМиләш, таш ҡоймаға һығылып төшкән тәлгәш-тәлгәш -\nмиләш, кәртә аша һығылып төшкән тәлгәш-тәлгәш.\nТоҙаҡ оса, алтын сынйыр булып - тоҙаҡ оса, сынйыр һымаҡ.\nБар дуҫ-иштәре, бәүеләләр аҡ ләләләр, бешкән миләш, ҡайттым мин, үҫә миләш.\nЯңғыҙ түгел бында ул, бар дуҫ-иштәре.\nУҡыусылар, хәҙер билдәләйек, автор ниндәй төҫтәр шиғырҙа ҡулланған?\nҡыҙыл булып бешкән миләш\n1. Аҡ – тыныслыҡ, таҙалыҡ,\n2. Зәңгәр – ышаныс,тоғролоҡ,\n3. Ҡыҙыл- көс, тыуған ил өсөн түгелгән ҡан\n1. Аҡ – Белоруссия.\n2. Зәңгәр – Украина\n3. Ҡыҙыл - Великороссия, Бөйөк Рәсәй.\n1. Аҡ – хоҙай донъяһы.\n2. Зәңгәр – күк донъяһы.\n3. Ҡыҙыл – физик донъя.\n1. Аҡ – вера.\n2. Зәңгәр – надежда\n3. Ҡыҙыл - любовь\nТеманы нығытыу. Рефлексия.\n1. Дәрестең темаһы.\n2. Дәрестең маҡсаты.\n3. Маҡсатҡа ирештекме?\nӨй эше биреү.\nҺорауҙарға яуап биреү\nПресс методы буйынса яуап биреү\nХудожетволы саралар табыу\nЛексик саралар табыу\nСайрамова Раиса Нурисламовна\nНомер материала: ДВ-408703\nОткрытый урок по самопознанию на тему "Доброта - благородное дело" ( 8 класс)\nПрезентация на тему : " Урс уӕрыкк дын ӕрбауон"\nКонспект урока на тему: "Антонимтӕ"\n" Йорт хайваннары, кошлары" ИКТ\n«Только тот, кто, обращаясь к старому, способен открывать новое, достоин быть учителем» эссе\nПротокол заседания МО начальных классов


Рәссам Нил Зиннәт улы Хәбибуллин тыуған республикаһы\nтураһында ахыр сиктә бер картина яҙыу һынлы сәнғәт оҫта ларының изге бурысы ул, тип иҫәпләй. Билдәле рәссам һәм у ның иҫ китмәле эштәре менән мин "Ижад" күргәҙмә залында " Башҡортостан -мөхәббәтем минең" исемле экспозиция асылған\nваҡытта таныштым. Рәссамдың коллекцияһында ике йөҙҙән ашыу эш иҫәпләнә. Ул арҙың күпселек өлөшөн, портреттар һәм натюрморттарҙан тыш , пейзаждар тәшкил итә. Зәңгәр һәм асыҡ фирүзә төҫтәргә м ансылған күк ҡабағы, ҡуйы урмандар аша күгәреп ятҡан ғор ур тауҙар - быларҙың барыһы ла оҫтаның тыуған яғына оло мөхәббәте менән һуғарылған. Үҙенең тауҙарға ҡарата булған\nтойғоларын Нил Зиннәт улы Владимир Высоцкийҙың шиғыр юлд ары менән сағылдыра: " Тауҙарҙан яҡшыраҡ тауҙар ғына булы р." Ә инде Башҡортостан тәбиғәте тураһында һөйләгәндә у л "Әкиәт!" тиеп кенә ебәрә. Рәссамдың картиналарында райо ндарҙың ниндәйе генә юҡ: "Инйәр яҡтары", "Еҙемдә", "Учалы\nрайонында", Балтас районындағы "Аҡҡоштар күле" ... Бөрй ән районы тураһында рәссам айырыуса һоҡланыу менән һөйләй . Бигерәк тә уны Шүлгән таш мәмерйәһе хайран ҡалдыра һәм уның күп эштәренә этәргес булып тора. "ғорур мәмерйә эргә һендә урғылып ятҡан саф шишмәне күргәс тә мин уға ғашиҡ б улдым".-тип һөйләй ул һуңынан.\nНил Зиннәт улы һынлы сәнғәт менән бәләкәйҙән үк ҡыҙыҡ һына башлай. Уның атаһы, Совет Армияһы офицеры, улының б ыл һәләтенә аптырай. 1945 йылда офицерҙың ғаиләһен Болгар ияға Ҡаҙалыҡҡа ебәрәләр, унан һуң ғаилә Урта Азия яҡтарын а - Бохараға күсеп китә. Бында ул Пионерҙар һарайында ул\nВера Викторовна Хан менән шөғөлләнә башлай, унан баһал ап бөткөһөҙ дәрестар ала. "Уның кеүек оҫтаны һәм тәбиғәт\nбүләк иткән талантты әлегә тиклем осратҡаным юҡ әле.- ти п хәтерләй ул бөгөн.- Үҙенең әсәһе кеүек үк ул да бәләкә й генә таштарҙа төрлө миниатюралар яҙа торғайны. Махсус белеме лә юҡ ине уның, Бохаралағы педагогия институтына ул һуңынан керҙе. Ул минең менән бик төплө шөғөлләнде һәм\nмин 1949 йылда Павел Беньков исемендәге Ташкент художес тво училищеһында уҡыумды дауам иттем". Бохаралағы өлкә музыкаль драма театрында өс йыл эшләгәнд ән һуң, ул элекке мәҙәниәт министры Ғәли Ғүмәров саҡырыуы\nбуйынса Өфөгә ҡайта. Тыуған яҡтарына ҡайтҡас, Илеш райо нында, Сибайҙа эшләй. Телевидениеға ул 16 йылға яҡын ғүме рен бүләк итә.\n1965 йылда Нил Зиннәт улын делегация составында Ленин град ҡалаһына Башҡортостан көндәренә ебәрергә ҡарар ител ә. Ә был сараға арнап эмблема уйлап сығарыу талап ителә. Рәссам хәтерләүенсә, уға ҡурай сәскәһе килтерәләр. Әммә сәскәне төрлөсә һүрәтләп ҡараһа ла, йүнле бер нәмә лә кил еп сыҡмай. Артыҡ баш ватырға ла ваҡыт юҡ - ни бары ике кө н бирелгән. Оҙаҡ ҡына этләнгәндән һуң мин осраҡлы ғына һы ҙыҡтар һыҙып, уларҙың башына ете шар эшләп ҡуйҙым. Һуңына н инде улар ете ырыуҙы һүрәтләндерә башланы. Ошо ваҡытта н бирле ул республика символы булып иҫәпләнә һәм герб һәм\nБөгөн Нил Зиннәт улына 71 йәш, әммә ул эшен ташламай лицейҙа уҡытыуын дауам итә.


29 Август 2018, 12:44\nАйбикә исемле бәләкәй ҡыҙсыҡ, ике генә йәштә булыуына ҡарамаҫтан, өс телдә һөйләшә белә. Туған башҡорт телендә генә түгел, төрөксә һәм русса ла иркен аралаша, шиғырҙар һөйләй. Төркиәнең Анталья ҡалаһында йәшәүсе ватандаштарыбыҙ Зилә һәм Рим Хажиндарҙың ҡыҙы ул.\nАйбикә исемле бәләкәй ҡыҙсыҡ, ике генә йәштә булыуына ҡарамаҫтан, өс телдә һөйләшә белә. Туған башҡорт телендә генә түгел, төрөксә һәм русса ла иркен аралаша, шиғырҙар һөйләй. Төркиәнең Анталья ҡалаһында йәшәүсе ватандаштарыбыҙ Зилә һәм Рим Хажиндарҙың ҡыҙы ул. Һәр кем үҙ балаһының сәләмәт, аҡыллы, таһыллы, сос, зирәк булыуын теләй. Бәләкәсенең һәләттәрен асыу, үҫтереү өсөн әсәйҙәр яңынан-яңы ысулдар уйлап таба. Бына Зилә лә ҡыҙына мөғжизәле донъяны танып белеү өсөн үҙенсәлекле китап тегеп биргән. Һәр биттә – яңылыҡ, асыш. Баланың фекерләү ҡеүәһен, һиҙеү, тойоу һәләтен үҫтереүсе уйынсыҡ төҫтәрҙе, формаларҙы, күләмде, иҫәпте, урын-ерҙе, хәрәкәтте өйрәнеү өсөн бик яҡшы. Төймә элеп, төрлө ҡаптырмаларҙы эләктереп-ысҡындырып, асып-ябып, шылдырып, бау бәйләп, дөрөҫ урынлаштырып күнеккән бармаҡтарға тормошта кәрәк булған эштәрҙе үтәү, үҙеңде хеҙмәтләндереү ҡатмарлыҡ тыуҙырмай. Ҙур – бәләкәй, ҡаты – йомшаҡ, шыма – ҡытыршы, үтә күренмәле, ялтыр кеүек төшөнсәләр менән танышалар. Китап өсөн ҡулланылған туҡымаларҙың, башҡа әйберҙәрҙең төрлө булыуы шарт – бармаҡ остарындағы нөктәләргә тәьҫир итеү телмәр үҫешенә булышлыҡ итә, хәтерҙе яҡшырта. Был китаптар йәше тулмаған бәпескә лә, инде балалар баҡсаһына йөрөгән малай-ҡыҙҙарға ла берҙәй ҡыҙыҡлы. Ул йыртылмай, йыуырға ла мөмкин. Бындай уйынсыҡты бәләкәсенә һәр кем эшләп бирә ала, бары ваҡ әйберҙәрҙе ныҡ беркетергә онотмағыҙ. Әйҙәгеҙ, хәҙер Айбикәнең китабы менән танышайыҡ.\nКитаптың тышында хужабикәһенең исеме яҙылған. Ул ҡуян ярата, шуға ла был йәнлек иң күренгән ерҙә урын алған. Ҡуян менән ай магнитлы ҡаптырма ярҙамында беркетелгән, уларҙы алып, бармаҡҡа кейҙереп уйнарға була.\n1. Тәүге биттә ҡусҡар урынлашҡан. Уның кәүҙәһе үтә күренгән селтәрҙән тегелгән, эсендәге мәрйендәрҙе лабиринт буйынса шылдырып йөрөтөргә мөмкин. Аҫҡы яҡта атлас таҫманан эшләнгән үлән артында ла бәләкәс ҡусҡар бар, унда бәшмәк тә «йәшенгән». Резинкаға беркетелгән ике бөжәкте тартып уйнатабыҙ. Өҫтә теҙелгән йәйғор төҫөн ҡабатлаған мәрйендәр еп буйынса йөрөтөргә, һанарға, төҫтәрҙе өйрәнергә йәтеш. Төймә-сәскәләр, таҫмалар ҙа төрлө төҫтә. Был биттә кейеҙ, кизе-мамыҡ, капрон, ағас, пластмасса ҡулланылған.\n2. Эргәләге сәскәнең таждары күп төҫтә, һәр береһенең эсенә төрлө әйбер (синтепон, пленка, зыңғырлаҡ, төрлө ҙурлыҡтағы мәрйен) тултырылған.\n3. Сәскәне магнит ҡаптырмаһынан ысҡындырып алһаҡ, артында дүрт алма тора. Улар буйынса шулай уҡ төҫтәрҙе өйрәнәбеҙ. Һәр алманың төҫөнә ярашлы ҡарышлауығы бар, уларҙы резинкаһынан тартып уйнау ҡыҙыҡ. Ҡарышлауыҡтар үҙ өйөнә «ҡайта» (төҫө буйынса), инә (кеҫәгә тығабыҙ), бер-береһенә «ҡунаҡҡа йөрөй», «йоҡларға ята»...\n4. Киләһе ике биттә – джунгли. Йәнлектәрҙе алып, бармаҡҡа кейеп йөрөтөргә, кеҫәләргә тығып төрлө ергә урынлаштырырға була. Носорог, бегемот, фил, жираф, крокодилдың ауыҙы асыла, улар кокос, банан, балыҡ ашай. Һәр береһен алып уйнайбыҙ. Маймыл еп-лиана буйлап һикерә (бау бәйләйбеҙ), тутыйғош менән емештәр ҙә алына. Бау буйлап күбәләк «оса». Ҡаптырма менән беркетелгән ҡояш әйләнеп тора, таҫмалары төрлө фактуралы, көҙгөгә ҡарап йылмайып, йөҙ-ҡиәфәтте күҙәтергә мөмкин. Ҡояшлы көн болотлоһо менән алмашына (ҡояш алына ла урынына болот ҡуйыла). Аҫтағы «тау» ҡайтарыла ла күл барлыҡҡа килә. Төбөндә – сәйлән-таштар, алынмалы балыҡтары ла бар. Сәскәләрҙе резинканан тартып «үҫтерәбеҙ». Был биттә йәшел төҫтөң төрлө сағылышы урын алған – «аҡһыл», «ҡарағусҡыл» тигән төшөнсәләрҙе өйрәнәбеҙ.\n5. Торт-пирамида, уның һәр ҡатын алып, дөрөҫ төҙөргә кәрәк, бәләкәс – ҙур төшөнсәһен нығытабыҙ. Байрам байраҡтарын ҡайтарып уйнарға ла мөмкин.\n6. Геометрик фигуралар менән танышабыҙ, уларға үҙ урынын табырға ярҙам итәбеҙ. Төҫтәрҙе өйрәнәбеҙ, бармаҡтарҙы төймә элеүҙә күнектерәбеҙ.\n7. Һыу төбөндә ике диңгеҙ ҡыҫалаһы йәшәй, улар бергә уйнай, ҡунаҡҡа йөрөшә, шаяра. Балыҡ һыу төбөнә төшөп китә (селтәрҙән эшләнгән), һикерә ала. Медузаның сәйләндәрен һанарға, тартып, зыңғырлатып уйнарға була, ул алынып тора. Ҡабырсаҡтар, сәйлән-таштар, диңгеҙ йондоҙсоҡтары ҡул менән тотоп ҡарауға төрлөлөгө менән ҡыҙыҡ, резинканан тартып кинәнәбеҙ. Ылымыҡтар «тирбәлә», улар төрлө әйберҙән эшләнгән, артында ҡабырсаҡтар йәшенгән, ҡыҙыл мәрйен дә (коралл) үҙ урынын алған. Акула диңгеҙ йондоҙсоғон, балыҡты «йота» ала, уның кәүҙәһе өсөн үтә күренмәле пленка ҡулланылған.\nКитаптың артҡы яғында молния ҡаптырма менән ябылған кеҫә бар, уға төрлө әйберҙәр һалырға була. Ғаилә ағзаларының исемдәре яҙылған мәрйендәр теҙелгән. Шаҡмаҡтар буйынса хәрефтәрҙе, һандарҙы өйрәнергә мөмкин.


АШЛЫҠТАРЫҢ НИ ХӘЛДӘ, ИГЕНСЕ? | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» АШЛЫҠТАРЫҢ НИ ХӘЛДӘ, ИГЕНСЕ?\nАШЛЫҠТАРЫҢ НИ ХӘЛДӘ, ИГЕНСЕ?\nРайоныбыҙ хужалыҡтарында, крәҫтиән-фермер хужалыҡтарында, бесән сабып- йыйыу, эҫкертләү, сенаж һалыу менән бер рәттән, быйылғы ураҡ эштәрен башлауға әҙерлек бара.\nИгенселәр техниканы ремонтлап, төҙөкләндереп әҙерлек һыҙығына ҡуйыу, етәкселәр яғыулыҡ-майлау материалдары менән тәьмин итеү буйынса эш алып бара. Үҫкән уңышты һаҡлау өсөн келәттәр тәртипкә килтерелә. Оҙаҡламай ҡыҙыу ураҡ осоро башланасаҡ.\nИгенсене тәбиғәт быйыл иркәләмәне: тәүҙә һыуыҡ көндәре менән ыҙаланы, аҙаҡ ҡоролоҡ китеп, ямғырҙар яумай аптыратты. Шундай ҡырыҫ тәбиғәт шарттарында үҫемлек селек менән шөғөлләнгән игенселәребеҙҙең ашлыҡтары ни хәлдә, кәйефтәре ниндәй хәл-торошта икән?\nРәмил ТУҠАЕВ, Киров исемендәге ауыл хужалығы кооперативы рәйесе:\n– Иң кәрәк ваҡытта айҙан артыҡ ямғыр яуманы, шуға күрә ужым бойҙайы ныҡлап емгә ултыра алманы. Яҙғы бойҙай ҙа буйға үҫә алманы, башағы ас. Былтыр үҫемлек селектән яҡшы уңыш алғайныҡ та ул. Быйыл бөтөнләй икенсе хәл. Әле бына, һуҡырҙың теләгәне ике күҙ тигәндәй, күптән көткән ямғырҙар яуып үтте. Шуға күрә ураҡҡа төшөргә ашыҡмайбыҙ. Ашлыҡтар арыуланыр, тип өмөт итәбеҙ. Ураҡ эштәренә техниканы ҡулдан килгәнсә, булдыраалғанса әҙерләйбеҙ. Һатып алған запас частәрҙе сифатлы тип әйтеп булмай. Күбеһе ширпотреб. Яғыулыҡ-майлау материалдары менән дә проблема. Дөрөҫөн әйткәндә, аҡсаһыҙлыҡ аптырата. Кредит аҡсаһына 50 миллион һумға яғыулыҡ алғайныҡ, мал аҙығы әҙерләү барышында тотоноп бөтөп барабыҙ. Хәҙер берәй юлын табырға кәрәк инде. Беҙҙең маҡсат – игендең булғанын әрәм-шәрәм итмәй йыйып алып, бураларға һалыу. Артабан күҙ күрер.\nӘнүәр УСМАНОВ, КФХ етәксеһе:\n– Бойҙай менән арыш сәскәйнек, былай арыу ғына буйға үҫтеләр, емләнделәр. Күҙ теймәһен, әле матур ғына итеп ямғырҙар ҙа яуып үтте. Һәйбәт кенә уңыш булыр тигән өмөт менән дәртләнеп эшләп йөрөйбөҙ. Гектарынан нисә центнер булыры ашлыҡты һуҡҡас ҡына беленә инде.\nЮнир ИҘРИСОВ, фермер:\n– Быйыл ашлыҡ үҫте, тип маҡтанып булмай. Былай арыш бар. Шуныһы ҡыуандыра. Ә бойҙай күтәрелә алманы шул. Уны урып-һуғыуы ауырға тура киләсәк инде. Беҙҙең яҡ, нисек кенә булмаһын, ҡоролоҡ зонаһына инә бит. Бер уйлаһаң, урман, тауҙарҙа яҡын, эргәлә Ҡуяныш, Аҡһары һыуһаҡлағыстары ла төҙөлдө, улар ямғыр болотон тартырға тейеш. Үкенескә ҡаршы, килеп сығаларҙа Күгәрсен, Мәләүез яҡтарына китәләрҙә баралар. Нисек кенә булмаһын, үҫкәнен йыйып алырбыҙ, ерҙә ятҡырып ҡалдырмабыҙ.\nӨлфәт ИСХАҠОВ, «Искра» АХК-һының баш агрономы:\n– Иң кәрәкле ваҡытта бер ай ямғырҙар яуманы бит. Шулай булғас, ҡоролоҡ үҙенекен эшләне инде. Әле бына арыштарҙы ҡарап йөрөйөм, башаҡтары һалынып тормай, тимәк, бик емгә ултырып, тулыланып бөтмәгән. Ә урыны-урыны менән туҡ башаҡлы булып та үҫкән. Былтыр шулай ныҡ һалынып үҫкәс, арышты гектарынан 30 центнер тирәһе һуҡҡайныҡ. Быйыл уртаса уңышҡа өмөт итәбеҙ, Бары менән байрам, тиҙәрме әле? Был аҙнала башлап 65 гектарлыҡ шипкән үләненә төшкән инек. Гектарынан 9 центнер бирҙе. Ә былтыр күберәк ине. Уртаса уңыш алдыҡ. Әле бына саҡ бер ике көн элек матур итеп ямғырҙар яуып үтте, тағы ла шулай бер ике тапҡыр яуһа, иллә шәп булыр ине. Алдағы аҙналарҙа яҙғы бойҙай, кукуруз шәбәйер, тип өмөтләнәбеҙ. Былтырғы һымаҡ бәхет беҙгә бик һирәк йылмая шул. Баҫыуҙарыбыҙ ҡоролоҡло зонаға ҡарай бит. Шулайҙа, алдынғы технологиялар ҡулланып, үҫемлек селектән булдыра алған хәтлем уңыш йыйырға тырышабыҙ. Быйыл да шундай уй-маҡсаттар менән йәшәп, тырышып эшләп йөрөйбөҙ.


Йомшаҡ күн диванда ҡайҡайып китеп эре ултыра Айрат. Туҡ. Ҡәнәғәт. Ашап та, эсеп тә туйған. Иренеп кенә ялп-йолп иткән төҫлө уттар йүгереге аҫтында доңҡолдаған музыка ритмына хәрәкәт иткән стриптиз бейеүселәрен күҙәтә.\nӘленән-әле һыңар күҙе улай-былай үткеләгән ҡыҙ-ҡырҡынға ла эйәреп киткеләй. Тик бөгөнгә ҡыҙҙар ҡайғыһы юҡ – арытҡан. Бында бергә килгән иптәштәре Сергей менән Айбулаттың ҡыҫҡа итәктәр артынан сығып олаҡҡаны ла еткән. Уларға нимә - улар йәштәр, суҡыштарының һарыһы китмәгән, гүзәл заттың бер генә йылы ҡарашынан да кемгә барып иркәләргә белмәй йөрөгән шаталаҡ көсөк ише тағыла ла китәләр. Улай тиһәң, Айрат үҙе лә әле ҡарт түгел, әммә ундай елғыуар сағын үткәргән, баҫыла, олпатлана төшкән. һәр хәлдә ун туғыҙ менән егерме биш араһында айырма бар бит.\n- Йә нимә бар унда? – Егеттәр шефтың һорауына тура яуап бирә һалмайҙар әле, бары ауыҙҙыраны йыйып ала алмаған хәлдә ҡул биреп күрешәләр.\n- Хәйерле иртә, Айрат Мансурович!\n- Һаумыһығыҙ, шеф.\n- Сәләм-сәләм. Йә, ни бар?\n- Бына, Айрат Мансурович, Андрей тағы бер уйын уйлап тапҡан, ну, баш үҙендә.\n- Бында ҡатмарлы бер нәмә лә юҡ, - яңы мәктәп тупһаһын ашатлаған йәш малай ап-аҡ тарамыш бармаҡтарын клавиатура өҫтөндә күҙ эйәрмәҫ тиҙлектә йүгертте, — бына ошо системаға инәһең дә, мәғлүмәттәр базаһынан ҡырҡ-ҡырҡ биштән уҙған ҡатын-ҡыҙ номерҙарын һайлап алаһың. Унан уларҙы үҙемдең сайтҡа күсереп алам. Ары бер бәйләнеш операторҙарында ла булмаған номер булдырам да, шул адрестан бына ошо тексты баяғы телефондарға смс итеп ташлайым һәм рәхәтләнеп аҡсаларҙы ҡабул итәм. Вот и все.\n- Ә ниндәй смс-ҡа улай аҡса ебәрәләр һуң? – Шеф егеттәрҙең дәррәү көлөүе аҫтында һаман эштең айышына төшөнә алмай.\n- Уныһы инде бик ябай. «Әсәй, мин ауыр хәлгә эләктем. Тиҙ арала ошо номерға аҡса һал. Үҙем һуңынан шылтыратырмын» - бына шул ғына.\n- Ҡабалармы һуң?\n- Еще как! Көнөнә генә түгел, ике-өс сәғәттә үк килеп төшә аҡсалары. Аҙ ҙа ебәрмәйҙәр бит әле, өсәр, бишәр, хатта егермешәр мең осорғандары бар.\n- Ну шпана, башың алтын, премия булыр үҙеңә.\n- Дә, тыңлайым.\n- Алло, алло! Был Айратмы?! – Шылтыратыусы әллә һаңғырау, әллә шул ҡәҙәр ярһыған.\n- Эйе – мин. Кем был?\n- Был бит күрше Хәҙисә апайың, Айрат! Таныныңмы?! Номерыңды әсәйең бер биреп ҡуйғайны, ул-был хәлгә тип, шуны саҡ табып алдым бына!\n- Ә нимә булды, Хәҙисә апай? – Айрат ирекһеҙҙән телефонын ҡолағынан ҡырғараҡ алды – аҡыра ғына бит әй.\n- Ней бит, Айрат, әсәйең ауыр хәлдә бальнисҡа эләккән, әле эштән ҡайтһам шулай тип торалар…\n- Нимә булып китте икән, Хәҙисә апай?! – Айрат үҙе лә апайҙан кәм ҡысҡырманы буғай.\n- Нимә булғанын аныҡ ҡына итеп әйтә алмайым, һәр хәлдә нимәлер булғандыр… Атыу нишләп шәл генә бөркәнеп банкка йүгергән тейһең, ана шул банкттан сыҡҡан да тәгәрәгән инде. Ҡулына ҡайҙалыр ебәргән аҡсаһының квитанцияһын ҡыҫып тотҡан булған. Ул ҡайҙа ебәрҙе икән йыйған ғына пенсияһын…\n- Ул-лы-ым… - әсәһе көрмәлгән телен көскә тыңлата.\n- Әсәй… һөйләшмә… көсөңдө һаҡла. Һин һауыҡ инде, һауыҡ.\n- Иҫә-ән-һең… Ни-мә бу-улды, ба-алам?..\n- Миңә бер нәмәлә булманы, әсәй, бында – яныңда булырмын.\n- Һин бит яҙҙың… ба-ал-а-а… - аҡтыҡ көсө бөттө әсәнең. Ирендәре тартышты, күҙ ҡараһы өҫкә тәгәрәне. Айрат һикереп тороп палата ишеген төртөп асты:\n- Врач! Ҡайҙа врач! Тиҙерәк ярҙам итегеҙ!\n- Борсолмағыҙ, инде иҫенә килгәс артыҡ ҡурҡынысы булмаҫ. Әлегә янына ярамаҫ, йоҡлаһын, хәл йыйһын… - ҡатындың маска аҫтынан өҙөк-йортоҡ ишетелгән хәбәре егеткә ҡош һайрауындай булып тойолдо. Унан тегеһе китә башлаған еренән туҡталып халат кеҫәһенән телефон менән ҡағыҙ киҫәге сығарып һондо, — Бына, ауырыуҙың ҡулында булған.


Нефтекаманың «Торос» хоккейсылары серияла алға сыҡты\nКисә яҡташтарыбыҙ үҙ боҙонда «Молот-Прикамье» клубын ҡабул итте.\nУйын Башҡортостан командаһы өсөн уңышлы башланды. Сөнки улар беренсе осорҙа ике шайба индереүгә өлгәште. Әммә тәнәфестән һуң Константин Полозов дружинаһы күберәк үҙ ҡапҡаһын ҡайғыртты. Отолоп барған дәғүәселәр бындай мөмкинлекте оҫта файҙаланды. Сираттағы һөжүмдәрҙең береһендә тәүге яуап шайбаһы, ә уйын аҙағында иҫәпте тигеҙләп тә ҡуйҙы. Был ваҡытта көйәрмәндәр овертаймға әҙерләнә башлағайны инде. Әммә ҡунаҡтарҙың ҡапҡа һаҡсыһының тупаҫ яңылышыуы «Торос» клубына 3-2 иҫәбе менән еңеү килтерҙе. Шулай итеп серияла яҡташтарыбыҙ 2-1 иҫәбе менән алға сыҡты. Бөгөн яҡтар Нефтекамала сираттағы уйынын үткәрә.


Бөгөн Өфөлә Волга буйы һәм Урал округы ауыл хужалығы етәкселәренең кәңәшмәһе уҙа\nСеминарҙа үҫемлекселек өлкәһендә дәүләт ярҙамы күрһәтеү һөҙөмтәләре һәм киләсәккә пландар тикшерелә.\nКәңәшмәгә күрше өлкәләрҙән ауыл хужалығы белгестәре йыйылды. Улар Стәрлетамаҡ районының Калинин исемендәге агросәнәғәт предприятиеһының эш алымдары менән танышып, тәжрибә туплаясаҡ. Шулай уҡ орлоҡтарҙы һаҡлау, ҡорттар менән көрәш ысулдары, селекция өлкәһендә үҫеш һымаҡ һорауҙар ҙа ҡарала. Кәңәшләшеп эшләгәндә ауыл хужалыҡтарын үҫтерергә мөмкин, тигән фекерҙә белгестәр. Бөгөн Башҡортостанда 7,6 мең гектар ерҙә күп йыллыҡ үлән сабылған. Тиҫтәнән ашыу район сабыуға икенсе тапҡыр төшкән. Бер йыллыҡ үлән 73 мең гектар ерҙә йыйып алынған. Ауырғазы, Стәрлетамаҡ, Туймазы райондарында план 13-22 процентҡа үтәлгән.


Әй-ли, Миңниса - Дәүләкән ынйылары\nӨршәкәй ҙә буйы һары тал\nДим буйы башҡорттары йыры\nҺауынсылар тураһында шаян йыр\nБатыр ғына ирҙәр, ай, күп булһа\nБыл донъяның ҡәҙерен беләйек\nБоронғо ла башҡорт юлдары\nИсмәғил ауылы йәштәре йыры\nӘй-ли, Миңниса (140)\nАҡлы ситса күлмәгемде\nКеймәйем тигән инем.\nҠыҙ алмаҫ тигән инем.\nӘй-ли, Миңниса, ҡайҙа барҙың һин кисә?\nӘй-ли, Гөлниса, һөйгәнең һинең нисә?\nБер генә кейгән инем.\nБылай булырҙарын белһәм,\nҺис бер танышмаҫ инем.\nӘй-ли, Миңниса, ниңә килмәнең кисә?\nӘй-ли, Гөлниса, әлдә килдең һин кисә.\nЕлдәргә элмәҫ инем.\nҠыҙ бирмәм тигән инем.\nӘй-ли, Миңниса, ниҙәр эшләнең кисә?\nӘй-ли, Гөлниса, мине көттөңмө кисә?\nӨршәкәй ҙә буйы һары тал (189, 310)\nӨршәккәйҙең буйы, әй, һары тал,\nҺандуғастар ҡунып һайрайҙыр.\nБыл донъялар беҙгә ике килмәй\nҠәҙерҙәрен, дуҫтар, беләйек.\nБүҙәнәкәй тигән, һай, аҫыл ҡош,\nЙөгөрөп бара оло юл менән.\nМаңлайҙарға ла яҙған күрәсәкте\nҺыпырып ташлап булмай ҡул менән.\nДим буйы башҡорттары йыры (310)\n(Хәйретдинова Нәйлә Закуан ҡыҙы олатаһы Хәйретдинов Ғәләүетдин Хәйретдин улынан, 1889 йылғы, яҙып алған)\nДим һыуҡайы ҡаты аға ла,\nҠом араларында таш ҡала.\nРизыҡ яҙған ерҙә бәндә йөрөй,\nТуфраҡ яҙған ерҙә баш ҡала.\nДим һыуҡайы бормаланып аға,\nБолон-болон ерҙәр ҡалдырып.\nТарих ҡына үҙе һөйләр әле,\nБатыр егеттәрен яҙҙырып.\nАуылыма йыр (299)\nБеҙҙең Ҡоръятмаҫ ауылы –\nИң олоһо районда.\nБеҙҙә үҫкән ҡыҙ-егеттәр\nЭшләй төрлө урында.\nУрмандар бай йәнлектәргә,\nЯландары – еләклек.\nӘрәмәлә төрлө емеш,\nБулһын йыйырға теләктәр.\nУлаҡлы ла тау итәгендә\nШишмә аға ҡиблаға.\nСерен белгән һәр бер кеше\nУның шифаһын таба.\nДонъяла бар әсе нәмә –\nҮлем менән яңғыҙлыҡ.\nКүпме йырҙар яҙып була\nҺаҙлығында шишмә бар.\nЛәме менән һыуын ал.\nСылтырап аҡҡан Өйҙөрәк\nТыуып үҫкән ергенәңде,\nБалам, берүк ташлама.\nТыуған ауылым – Ҡоръятмаҫ,\nБеҙҙә үҫкән егет-ҡыҙҙар\nБер кемдән дә һынатмаҫ,\nҺис ҡайҙа ла һынатмаҫ!\n(Ишдәүләтов Байбулат Ишдәүләт улы 81 йәшлек оләсәһе Миңлеһылыу исемле инәйҙән отоп алған йыр)\nЭй, иҫке лә, иҫке, тиҙәр,\nИҫкергәнһең дә, тиҙәр.\nИҫкерһәм дә иҫләремдә\nМинең Иҫке Яппарым\nӘй-ли, гөлкәйем шул,\nКүгиҙелкәй* ҫыулары ла\nҪөйөүләре ихлас булҫа,\nИзге йәрҙәр ҡауыша.\nҺауынсылар тураһында шаян йыр (124)\nҺауынсылар эшкә бара\nҺауынсылар эштән ҡайта\nТырышып һыйыр һауа.\nБеҙгә килгән баш түрәләр\nОло юлдың туҙаны (95)\n(Информанттан был йырҙы Хисмәтуллина Фәрзәнә Хәләф ҡыҙы яҙып алған)\nОло юлдың туҙанын да\nБелмәй ҡалдым, һиҙмәй ҡалдым,\nБыл ғүмерҙең, ай, уҙғанын.\nҠалды минең эҙҙәрем.\nҠайҙа икән йәшлегем? – тип,\nИх, ҡайтарып алыр инем\nБишек йыры (105)\nҠайҙа киткән әсәһе.\nӘлли-бәлли бәү итәм,\nЙоҡлап кит, бәғеркәйем.\nМинең ике күҙ нурым –\nБишек йыры (204)\n(Ғәббәсова Гүзәл Муллағәли ҡыҙы яҙып алған)\nӘ-ә-ә, әй итә,\nРәйсә йоҡоға китә.\nӘсәһе эшкә китә,\nӘлли-бәлли, бәү итә.\nЙоҡоларға китәр ул.\nБәү-бәү итеп, күҙ йомоп,\nТирләп йоҡлап китәр ул.\nАлма кеүек тәгәрәп,\nҮҫеп буйға етәр ул.\nАрмияға китәр ул.\nӘлли-бәлли итәр ул\nБәлликигә китәр ул.\nБәлликийҙән ҡайтҡас ул,\nИл һаҡларға китәр ул.\nАтаң кәсеп итәлер,\nАтаңдың тапҡан малдары\nӘлли-бәлли, бәү, бәү!\nБишек йыры (248)\nХәҙер йоҡлап китә ул.\nХәҙер йоҡлап китә лә,\nМатур төштәр күрә ул.\nБишек йыры (300)\nАллаҡайым һыу алла.\nБәпескәйем тәмле төштәр\nКүреп йоҡоға китә.\nХаҡ тәғәлә һыу ала.\nХәҙер генә бәпес ул,\nҮҫкәс батыр ир була.\n(Үҫкәс һылыу ҡыҙ була).\nҠолһоуалла, һыу алла.\nМатур күҙҙәрен йомоп,\nТәмле йоҡоға тала.\nТерәкәйҙәр* йыры (13)\nБеҙ алай түгел инек тә,\nГөл сәскәһендәй инек.\nБеҙ үҫкәндә үҫтек инде\nТал сыбыҡтары кеүек.\nҮҫеп еткәс таралыштыҡ\nҠош балалары кеүек.\nСәскәләрҙе йыйырға тип,\nТөштөм Дим буйҙарына.\nҮҙемдең дә иҫем китә\nДим буйының туғайында\nӘл дә әле йәшәп килә\nЯппар йырҙары (77)\nТауға менгәс кенә беләм\nӘҙ йөрөнөм, күп һынаным,\nКемдең кем икәндәрен.\nЯппар менән Шөнгәк юлы\nБергә ҡушыла икән.\nЭсте бошора икән.\nМинең матур атҡайым.\nТағы ниҙәр күрер икән\nМинең ғәзиз башҡайым?\nЯппар урамдары тигеҙ,\nТеҙелеп үҫкән аҡ ҡайын.\nШул ҡайынға баҫып ҡарайым,\nҺеҙҙе һағынған һайын.\nГөлдәр тапталыр инде.\nУл минең йөрәккәйемдә\nМәңге һаҡланыр инде.\nМин матур ҡошто тотам.\nМоңайып һайраған ҡошто\nҺин дуҫҡайға оҡшатам.\nАҡлы ситса күлмәгем дә,\nКейергә иркен түгел.\nТағы бер күрәһем килә,\nКүрергә мөмкин түгел.\nБер-беребеҙҙе күрә алмабыҙ\nЭстәр өҙөлгәндә лә.\n(Мәктәп музейынан алынды, Усманова Көзифа исемле\nәбейҙән, 1904 й., яҙып алынған)\nОҙон ғына елән,ҡамсат бүрек –\nИр-егеттең кейгән кейеме.\nУҡ-һаҙағын аҫып, күкрәк кирһә,\nШул булаҙыр ирҙең аҫылы.\nЯҡшы ғына атҡа, ай, атланып,\nДошмандарға сапһа ҡурҡмайса.\nБатырҙарса үҙен, һай, күрһәтһә,\nШул булаҙыр ирҙең яҡшыһы.\nБатыр ғына егет, һай, һыр бирмәҫ,\nАуырлыҡтар килгән сағында.\nБаш эймәйсә үҙен тота белһә,\nШул булаҙыр ирҙең солтаны.\nБатыр ғына ирҙәр, ай, күп булһа (74)\nЭлекке ваҡыттарҙа һәр бер ауыл янындағы бейек тауҙарға ҡәлғә төҙөлгән. Дошмандар ябырылһа илгә, шул ҡәлғәләргә төтөн уты һалғандар, шулай итеп тиҙ генә ғәскәр йыя торған булғандар.\nДим буйҡайҙарының, ай, тауҙары,\nҠырлас-ҡырлас булып теҙелгән.\nБейек кенә һәр бер ҡалҡыулыҡта\nҠәлғәләрҙә һаҡсы ҡуйылған.\nДим буйҡайҙарының, ай, ерҙәре,\nНамыҫлы ла уның ирҙәре.\nБатыр ғына ирҙәр күп булһа,\nИмен генә булыр илдәре.\nБашҡорт минең илкәйем дә,\nБашҡорт минең еркәйем.\nАта-инәй бүләк иткән\nҒәзиз минең телкәйем.\nБашларым аҙашыр инде\nБашҡорт телкәйҙәре матур,\nАта-инәй биргән телде\nАлыштырма һис ҡасан.\nҺалдатҡа хат (77)\nҺауаларҙа осҡан, һай, ҡарлуғас\nКереп юғалаҙыр болотҡа.\nМин һағынып хаттар яҙам,\nҺин дә шулай мине онотма.\nҠыҙарып та ҡояш шәүләһе,\nТирәктәрҙең төшә шәүләһе.\nҮҙе генә унда, күңеле бында,\nНисек йөрөй икән кәүҙәһе?\nЗәңгәр төндә, көндөң нурҙарында\nҠара сәскәйҙәрең тарарһың.\nЙырҙарымды бергә бүләк итәм\nҺағынғанда уҡып ҡарарһың.\nАлһыу нурҙар менән таң атҡанда,\nЙомшаҡ елдәр әкрен иҫәләр.\nИҫәрҙәр ҙә, һине иркәләрҙәр,\nМинән сәләм һүҙе һөйләрҙәр.\nХәтерләрмен һине һәр ваҡытта,\nАлһыуланып таңдар атҡанда.\nХәтерләрмен һине һәр саҡта,\nҮлем ҡосағында ятҡанда.\nБөҙрә лә генә, ай, сәсемде\nЙырлай-йырлай ғына тарайым.\nҺинең генә яҡтан иҫкән елгә\nБер әйләнеп кенә ҡарайым.\nТот һин, дуҫҡай, биргән вәғҙәләрҙе,\nОнотма һин һөйгән йәреңде.\nҺөйгән йәрең өсөн һәр ваҡытта\nҠыҙғанма һин ғәзиз йәнеңде.\nМәк сәскәһе (77)\nМәк сәскәләре ҡойола,\nБылбыл ҡағынған һайын.\nМәк сәскәләренә ҡарайым,\nБеләм инде, күрҙем инде,\nҠайғы тигәндәрен дә.\nАта-инәй бер ни белмәй\nБала күргәндәрен дә.\nБыл донъяның ҡәҙерен беләйек (11)\nЙылтыр ғына, йылтыр, әй, ут яна,\nБылай ғына беҙҙең, ай, ултырыуҙар\nСелтер генә селтер, әй, шишмә аға,\nҺыуһағанда алып эсәйек.\nБыл ғүмерҙәр беҙгә, ай, ике килмәй\nЕм-ем генә, ем-ем, күктә йондоҙ,\nҠош юлына юлдар һалаҙыр.\nБыл донъяла ғына, ай, батыр ирҙәр\nТарихҡа ла яҙылып ҡалаҙыр.\nАҡбуҙ ғына атты, әй, эйәрләп,\nСығып киттем яңғыҙ һунарға.\nҠараңғы ла төндә бер яңғыҙым,\nТура ғына килде ҡунарға.\nБүртә аттар менеп һунар сығар\nБашҡорттарҙың ғәзиз улҡайы.\nУҡ-һаҙағын алып яуға барыр\nМилләтемдең батыр иркәйе.\nДим буйыҡайҙары туғай-туғай,\nТуғайында берәү ҡул болғай.\nҮҙе лә генә йырлай, үҙе илай,\nНик һарғайып үҫтем, ти, буғай.\n(60-сы йылдар аҙағында тарих уҡытыусыһы Лилиә Ғәфүр ҡыҙы яҙып алған).\nЭлек Дим буйында бик хәлле, белемле Мостафа исемле мулла йәшәгән, бөтә нимәһе етеш булған. Берҙән-бер көндө уның яратҡан ҡатыны донъя ҡуйған. Уларҙың бик сибәр, һылыу Зөлхәбирә исемле уңған ҡыҙы булған. Зөлхәбирә һылыулығы менән генә түгел, уңғанлығы менән дә тирә-яҡта дан тотҡан. Нисектер бер ваҡыт уны урыҫ байы күреп ғашиҡ була һәм Мостафа мулланан ҡыҙын һорай. Мулла тәүҙә риза булмаһа ла, нисектер отолоп, бик күп малдар вәғәҙә иткән урыҫ байына ҡыҙын бирергә була. Ләкин ҡыҙы был ғәрлеккә түҙә алмай үҙенә хәнйәр ҡаҙай.\nЗөлхәбирә һылыу кер сайҡай\nДим йылғаһы ғына һыуында.\nЗөлхәбирә һылыу үкһеп илай\nДим буйҙарының да ярында.\nМостафа мулла туй йыйғандыр,\nҠыҙын һатып урыҫ байына.\nЗөлхәбирә һылыу түҙалмайса\nЙәшенә лә бахыр ҡойона.\nЗөлхәбирә һылыу толом сәсен\nҠыҙыл таҫмаларҙан үргәндер.\nЗөлхәбирә һылыу ғәрлегенән\nЙәш көйөнә генә үлгәндер.\nБаланың да күҙ йәштәрен күреп,\nХаҡ тәғәлә ни тип торғандыр.\nМостафа ла мулла түҙә алмай\nБыл донъянан китеп барғандыр.\nБоронғо йыр (151)\nИке лә генә ерән, парлар көрән,\nТау буйында аның төйәге.\nУттарҙа янмай, һыуҙа батмай,\nЯҡшы ғына кеше һөйәге.\nҺауаларҙа оса ике аҡҡош\nБереһе бәйле, береһе бығаулы.\nҮҙ генә атаҡайҙарың, ай, булмағас,\nҪөләймән батыр1 (131)\nҪөләймән батыр менгән аты\nТура ҡондоҙ – ҡашҡаһы.\nБашҡорттарға ирек даулап\nАлып барған ҡашҡаһы**.\nҪөләймән батыр яуға сапҡан\nЯугирҙарын алып барған,\nДошман сафтарын ҡырып.\nҪөләймән батыр яу ҡырында\nБатырҙарса һәләк булғас,\nҠар(а) урман (161)\nҠар(а) урманға кергәнем юҡ\nКерһәм сығармын кеүек.\nҠара урмандар аша ла,\nҠара урмандар аша.\nМатур ҡоштар һайраша\nШуға баштар аҙаша.\nНиңә лә, ай, милкенә\nХоҙай бирһен сабырлыҡ.\nҠар(а) урманға барам әле\nЭҙләргә эҙләремде лә…\nҠара урмандар аша ла\nХайран ҡалам тамаша\nНиңә лә, ай, милкенә,\nХоҙай бирһен түҙемлек.\nҠар(а) урмандың эстәренән\nҺыуһап телем ҡамаша,\nХоҙай бирһен ҡыйыулыҡ.\nЭлек Асылыкүл буйында еләк йыйған осорҙа, бер егет еләк йыйып йөрөгән башҡорт ҡыҙҙарының береһенә ғашиҡ була. Әйтергә ҡыйыулығы етмәй, йыр сығара.\nБилән генә тауҙың, ай, итәге,\nЕләктәре ҡыҙарып бешкәндер.\nЕлән генә кейгән матур ҡыҙҙар,\nЕләктәрен йыйып төшкәндер.\nБилән генә тауға, ай, бер килһәң,\nСәскәләрен йыйып бирермен.\nҺинең нурлы йөҙҙәреңде күрһәм,\nЯҙ ҡояшындай ҙа ирермен.\n(1977 йыл яҙып алынды)\nБашҡорт ихтилалын баҫтырырға каратель отрядтары ебәрелә. Ҡаҙанғол ауылында Рәҡәп исемле табипты ихтилалда ҡатнашҡаны өсөн язалап үлтерәләр, беренсе ҡатынын өйөнә бикләп, ут һалалар. Икенсе ҡатыны бик сибәр булған, уныһын ҡоллоҡҡа алып китәләр. Унан тыуған йәш ҡыҙ бала мейес эсендәге юллыҡҡа (ағас киптерә торған урын) инеп йәшеренә. Өй яна, әммә мейес эсендәге Шәфәҡҡә бер нимә булмай.\nАуылда был бала бик сибәр һылыу булып үҫә, бик күп яусылар килеп, иң батыр егеткә тормошҡа бирәләр.\nӘй, Шәфәҡ тә һылыу, ай, сибәр ҡыҙ,\nЕфәк тә генә микән яулығы?\nНисәүләп тә аттар егеп килгән,\nКүмәк тә генә икән яусыһы.\nӘй, Шәфәҡ тә һылыу, ай, зифа ҡыҙ,\nКөмөш тә генә микән ҡашмауы?\nБатыр ғына егет ҡулын биргән,\nЕңел булыр тормош башлауы.\nУрмандарға керһәң (193)\nАҡланынан сәскә өҙөрһөң.\nСит ерҙәргә сығып\nНисек кенә итеп түҙерһең,\nНисек кенә итеп түҙерһең?\nУрмандарға керһәң –\nСейә еләк кенә, бөрлөгән.\nСейә еләк кенә, бөрлөгәндәй\nҺеҙ генә бит минең бер генәм,\nҺеҙ генә бит минең бер генәм.\nБурыл ат (103)\nБәләкәй генә буртай әкрен юрта,\nӘкрен юртып күп ерҙәр үтә.\nАшағандар бөтә, кейгәндәр туҙа,\nТатыу йәшәүҙәргә ни етә?\nҠушымта: Ел елләмәй томан асылмай,\nБер йырламай әрнеүҙәр баҫылмай.\nЮртып ҡына шулай бара ла торғас,\nЮлғынайым китте бит һул менән.\nМаңлайҙарға яҙған хаҡ яҙмышты,\nҠушымта:Әкрен юртам үрҙәрҙе менгәнсе,\nОнота алмам гүрҙәргә кергәнсе.\nҮткән ғүмер (38)\nИке лә генә ҡайын, ай, йәнәшә,\nЯпраҡ яра-яра һөйләшә.\nИке лә генә туған бергә ултырһа,\nҺандуғастар кеүек гөрләшә.\nИке лә генә йылҡы, ай, һимерттем,\nЯлан ерҙән килгән төлкө өсөн.\nЙыр белгәндән генә йырламайым,\nМин йырлайым уйын-көлкө өсөн.\nМылҡып ҡына килгән малдарымдың,\nУртаһында үҫкән бит күк юрға.\nАшайыҡ та эсәйек, йырлап көләйек,\nХоҙайым ғүмерем бирһен күп йылға.\nЙәмле Өршәк буйҙары (304)\n(Үҙ ваҡытында Хузиев Мөлкәмән Хоҙайәхмәт улы яҙып алған)\nЯппар урамдары матур,\nТеҙелеп киткән йорттары.\nШундай инсафлы, сабыр\nБеҙҙең яҡтың ҡарттары.\nҠушымта: Эх! Йәмле, күңелле,\nБеҙҙең Өршәк буйҙары\nБаҡсаларға гөл ултыртам,\nМатурын һайлап ҡына.\nЯппарымды ныҡ яратам,\nГел торам уйлап ҡына.\nЯппар тауҙары бейек тә,\nКеше йәрҙәрен һөйөү –\nБеҙҙең яҡтарҙа яҙыҡ.\nӘкрен иҫкән ел уята\nӘйҙә, киттек һыу буйына,\nБоронғо ла башҡорт юлдары (312)\nБоронғо ла башҡорт юлдары,\nШунда ҡалған тарих эҙҙәре.\nХалҡым үткән тормош йылдары\nБеҙгә васыят улар йырҙары.\nБилге ҡуйған уның үрҙәре.\nШул тарафтың һәр бер төйәге –\nМең иленең булыр ерҙәре.\nБатырҙарын йыйған тауҙары.\nТыуған илен, ғәзиз еркәйен,\nҺаҡлап ҡалған башҡорт улдары.\nТуй мәжлесе йыры (248)\nСабып килер атының\nЯлын тарап үрәлер.\nХаҡ йәрәшкән кәләшен\nТөндә төштә күрәлер.\nКөрәгәсе йырлап тора,\nАяҡсы бал тарата.\nКөрәгәсе йырлап торһа,\nМәжлес шуны ярата.\nБалыңды һин һуҙа ҡуй.\nҺандуғас һайраған кеүек\nИҫтә ҡалһын беҙҙең туй.\nАй, бал микән, бал микән,\nБалдың һарыһы икән.\nБеҙҙең кеүек ултырғандар\nБүтән ерҙә бар микән?\nҠорос аттар (87)\nТракторҙар – ҡорос аттар\nҘур йөктәрҙе тарталар.\nБеҙҙең Яппарҙың ҡыҙҙары\nБары ла эште яраталар.\nҠолас йәйеп эшләйҙәр.\nБеҙҙең Яппарҙың халығы\nБары ҙа яҡшы йәшәйҙәр\nӨршәк буйҙарында бер кешенең бик матур Сәриә исемле ҡыҙы була. Уға ғашиҡ булмаған ир-егет булмаған. Ҡыҙ менән бер балыҡсы егет бер-береһен яраталар. Балыҡсы ептән бик оҫта ау бәйләгән. Шул ҡыҙҙы Өршәктең түбән ағымындағы бер бай ҡатынлыҡҡа алып китә. Был егет менән ҡыҙ бер-береһен яратһалар ҙа, яҙмыш уларҙы айыра. Егет күҙ йәштәре менән ҡыҙҙы оҙатып ҡала.\nАҡ уҡанан ау бәйләнем, Сәриә,\nБер бөртөгө ҡалғансы, һандуғас балаһы.\nОҙата сыҡтым, ҡарап ҡалдым, Сәриә,\nКүҙ керпегем талғансы, һандуғас балаһы.\nАғиҙелгә төплө төшмә, Сәриә,\nТөшмә бер үҙең генә, һандуғас балаһы.\nЭстәремде өҙөр өсөн, Сәриә,\nҠалды бер һүҙең генә, һандуғас балаһы.\nИсмәғил ауылы йәштәре йыры (166)\nЭх-ха-ха тигән тауышҡа\nҠаҙҙар ҡаса ҡамышҡа.\nБеҙ йырлаған тауышҡа.\nҠаҙҙар ҡайта, ҡаҙҙар ҡайта,\nҠаҙҙар ҡайта бойҙайҙан.\nКеше йәренә ҡыҙыҡма,\nҮҙең һора хоҙайҙан.\nҠаҙҙар оса, ҡаҙҙар соа,\nҠаҙҙар оса көҙ еткәс.\nҠыҙҙар китә үҫеп еткәс,\nАтай йортларын ташлап.\nҠаҙҙар ҡайта яҙ еткәс.\nАуыр булһа була инде,\nҠыҙҙар ҡайтмай бер киткәс.\nҠаҙҙар матур, ҡаҙҙар матур,\nҠаҙҙар матур гәпләшһә.\nШундай ауыр, шундай ҡыйын,\nҺөйгән йәрең көнләшһә.\nБүртә атҡай (34)\nБүртә атҡайҙарың яҡшы булһын,\nАлыҫ ҡына юлға сыҡҡанда.\nДуҫ-ишкәйҙәрең яҡын ғына булһын,\nАуырлыҡтар килгән сағыңда.\nКөмөш кенә уҡа, әй, йүгәне,\nБүртә атҡайҙарҙың башында.\nБатыр ғына ирҙең, әй, йүнлеһе\nЯҙылып ҡуяр тауҙың башында.\nБыл йырҙы һуғышҡа тиклем Ибрай ауылында бер бик ҡарт бабай мәжлестә йырлағайны. Элек был ауыл Дәүләкән районына кергән, хәҙер Әлшәй районына ҡарай.\nЕгеттәр йыры (229)\n(Ишек төбө йырҙары)\nКис ҡыҙҙар янына барып, егеттәр йыр йырлар инек. Йырлаһаң, асырҙар, йырламаһаң – интектерерҙәр ине ишекте асмай.\nЭй, ҡыҙҙары, ҡыҙҙары,\nБеҙҙең Шәрип ҡыҙҙары.\nТаңға тиклем тыңлар инем,\nБиг(е)рәк матур йырҙары.\nМатур икән йөҙҙәре.\nӨйҙө бикләп ҡуйғандар,\nХарап икән үҙҙәре.\nЭй, ҡыҙҙары, ҡыҙҙары ла,\nБиг(е)рәк сибәр үҙҙәре.\nӘйҙә тиеп әйтеүсе юҡ,\nБиг(е)рәк яман һүҙҙәре.\nКүңел йыры (237)\nЕл елләйҙер ҙә бурайҙыр,\nҠарҙар иреп, яҙҙар килһә,\nЕл елләйҙер ҙә уйнайҙыр,\nҠылған башын тарайҙыр.\nЯмғыр яуып, болот булһа,\nЕл елләйҙер ҙә өйөрөлөп,\nҠәрҙәштәрем, бергә булһаҡ\nЙәшел ҡамсат бүрке башында?\nЯланда йөрөгән йылҡының\nАлалары бар ҙа, буҙы юҡ.\nЯуҙарҙы ҡырған, ай, Салауат,\nЯлғынаһын кемдәр тараған?\n(Хәмәҙиева Зайҙа Хәбибулла ҡыҙы: “Инәйемдең яратып йырлаған йыры”, – тине.)\nҺандуғастай һайрар ҡыҙ баланы\nЯҙмыш һата икән малдарға.\nАҡҡош балалары ҡағына.\nИртән генә тороп, тышҡа сыҡһам,\nТыуып үҫкән ерен һағына.\nСал бөркөткәй осор, ай, шыҡыйып,\nЯбалаҡ та йоҡлар түш киреп.\nТаңдар атҡан саҡта бер ҡыҙ илай,\nТүшәгендә ауыр төш күреп.\nӨфө тураһында йыр (115)\n(Мәктәп музейы архивынан)\nӨфө ҡайҙа, Өфө йыраҡ,\nӨфө Урал тауында.\nЙәйге һабан туйында.\nӨфө тиеп бер йырлайыҡ,\nАуырлыҡтар килә ҡалһа,\nБергә, дуҫтар, булайыҡ.\nАл гөлөн алам әле.\nШул гөлдәрҙән бәйләм яһап\nДуҫтарға бирәм әле.\nӨфөләр тип бер уйларһың,\nЙәшлек йылдарың үткәс.\nҺөйгәнең ятҡа күскәс.\nӨфө ҡалалары матур,\n“Өф” тиеп торор инем.\nБер саҡырып хаттар яҙһа,\nЯнына барыр инем.\nӨфө тиеп бер янырһың,\nЙәшлегең иҫкә төшкәс.\nУлтырып та бер иларһың,\nҒүмерҙәр үтеп киткәс.\nКәләш кейәүләү (248)\nТуй ҡаршылағандағы йыр (293)\nЗөһрә йондоҙ кеүек кенә,\nНурлы һеҙҙең йөҙөгөҙ!\nДәрхән* көйө (97)\nДәрхән күлдәренә барып,\nКүңелде асам әле.\nДәҫтән ерҙәренә ҡарап,\nБер йырлап алам әле.\nДәрхән күлдәре тирәләп,\nАҡ тирмәләр ҡоролған.\nДәҫтән түрәне тирәләп,\nАҡ һаҡалдар ултырған.\nМәкәштәр йыры (261)\nАп-аҡ итеп ҡарҙар яуған,\nНи булған мәкәштәргә?\nӨй артымда баланым,\nКөн дә йыйып аламын.\nКөн дә илап аламын.\nӨй артындағы миләште\nКемдәр әйтә “балан” тип.\nҮҙ инәйем булмағас\nКемдәр әйтер “балам” тип?\nАл алъяпҡыс быуғандарҙың\nБилдәре нәҙек аның.\nҺәр кемдең дә балалары\nҮҙенә ғәзиз аның.\nЯмғыр яуа ҡар ҡатыш,\nИнде килеп етте ҡыш.\nУрмандарҙа йәм ҡалманы,\nҺис һайрамай осҡан ҡош.\nАп-аҡ микән, ҡар микән,\nЯумаған ер бар микән.\nЯныйым да минең кеүек,\nБер күрергә зар микән.\nҺары һаплы, һары бәке\nБулһа булыр Мәкәштә.\nБеҙҙең эстә нимә ятмай,\nҺеҙгә һөйләмәгәс тә.\nЭсем бошһа, һүтә башлайым\nҺис кенә лә һөйләй алмайым


Ипотека - купить квартиру от застройщика в Орле с низкой ставкой\nЖилой комплекс “Микрорайон Первый”\nДома ЖК “Микрорайон Первый”\n- ул. Орловская, 3\n- ул. Орловская, 11\n- ул. Орловская, 1\n- ул. Орловская, 9\n- ул. Орловская, 5\n- бульвар Героев, 2


Материалы за Апрель 2016 года » Табын\nМәшәҡәттәргә ҡарамай, хәбәрләшеп торайыҡ\n30 апреля 2016 йыл | Хаттар\nЙәмле яҙҙың икенсе айы ла үтеп китте. Ауыл халҡы яҙғы мәшәҡәттәр менән мәшғүл. Бар ерҙә лә экологик өмәләр, төҙөкләндереү эштәре бара. Баҡса, баҫыуҙарҙа сәсеү башланды.\nМарт, апрель айҙарында гәзит уҡыусыларҙан төрлө йөкмәткеле 157 хат алдыҡ. Уларҙа халыҡтың көнитмеше, донъяуи хәстәрлектәре сағылыш таба. Һәр төрлө мәҙәни саралар, осрашыуҙар, байрамдарҙы яҡтыртҡан хаттар ҙа булды. Районыбыҙҙың төрлө төбәгенән ауыл уңғандары, хөрмәтле кешеләр тураһында ла хәбәрҙәр килеп торҙо.\nАлдағы айҙарҙа ла, йорт-баҡса тирәһендә эштәр күбәйеүгә ҡарамаҫтан, һеҙҙән матур эстәлекле һүрәтләмәләр, фәһемле мәҡәләләр көтөп ҡалабыҙ, хөрмәтле уҡыусыларыбыҙ. Тормошобоҙҙоң төрлө яҡтарын сағылдырған, Кино йылын, икенсе ярты йыллыҡҡа матбуғатҡа яҙылыуҙы һ.б. яҡтыртҡан хат-хәбәрҙәр килер тип ышанабыҙ.\n13 апреля 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт\nАлда йылдың иң көсөргәнешле һәм яуаплы осоро – яҙғы ташҡын тора. Ул хужалыҡ субъекттары өсөн генә түгел, ә контроль органдарына ла ярайһы ғына мәшәҡәт тыуҙыра. Экологтарҙың төп бурысы –\nһыу объекттарының бысраныуына юл ҡуймау.\nЯҙһылыуҙың наҙлы бүләге\nЙыл һайын апрель-май айҙарында Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән фай-ҙаланыу һәм экология министрлығы тарафынан республикала "Умырзая” экологик акцияһы уҙғарыла. Уның маҡсаты – тәүге сәскәләрҙең популяцияһын һаҡлау.\nБелемлеләр көс һынаша\n13 апреля 2016 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт\n28-нән 30 мартҡа тиклем Өфө ҡалаһында уҡыусыларҙың геология буйынса олимпиадаһы уҙҙы. Унда республиканың 8 районы һәм 6 ҡалаһынан килгән уҡыусылар көс һынашты.\nКөрәк, һепертке ал да, өмәгә ҡушыл\n13 апреля 2016 йыл | Урындағы үҙидара, Йәмғиәт\nБилдәле булыуынса, район хакимиәтенең махсус ҡарарына ярашлы, районда 1 апрелдән ауыл биләмәләрен санитар таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса эко-логик өмәләргә старт бирелде.


Өфөлө канализация люктары менән мауыҡҡан // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлө канализация люктары менән мауыҡҡан\n11:11, 14 сентября 2010 Йәмғиәт\nБаш ҡаланың Орджоникидзе районынан бер ҡайҙа ла эшләмәгән 30 йәшлек ир-егет үҙенсәлекле алым менән йәшәүгә аҡса тапҡан. Август дауамында ул канализация люктарының ҡапҡасын урлап көн иткән. Был кәсебенә ир, ғәҙәттә, тәүлектең ҡараңғы ваҡытында сыҡҡан. ВАЗ-дың «Лада»һында ул кәрәкле канализация ҡоҙоғо янында туҡтап, меттал ҡапҡасты машинаһына тейәгәс, металл ҡабул итеү пунктына ашыҡҡан. Бер айҙа ул 20-нән ашыу канализация ҡапҡасын урлаған. Һәр трофей 200-ҙән 250 һумға тиклем тартҡан. Һуңынан енәйәтсе көндөҙ ҙә урлай башлай. Был һаҡһыҙлығы тиҙҙән һөҙөмтәһен бирә: осраҡлы шаһит машинаның номерын хәтерҙә ҡалдыра һәм сәйер водитель тураһында милицияға хәбәр итә. Участковыйҙар люктарға битараф булмаған ҡараҡты үҙенең фатирында ҡулға ала. Әлеге ваҡытта шик аҫтында булған был ир-егет ҡаланан ситкә сыҡмау тураһында ҡағыҙға ҡул ҡуйған, уға ҡарата “Урлашыу” статьяһы буйынса енәйәт эше асылған, тип хәбәр итә БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте.


Нажиә ИГЕҘЙӘНОВА: Cаша » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nМең туғыҙ йөҙ ҡырҡ дүртенсе йылдың октябрь урталары.\nСания ҡыуыҡһыҙ шәм яҡтыһында ҡыҙҙары менән бер көлсәне өскә бүлеп, үлән сәйе эскәс, тәгәстәрҙе йәһәт кенә йыуҙы ла, һәр кис һамаҡлаған һүҙҙәрҙе ҡабатлай-ҡабатлай, һикегә урын һалырға тотондо:\nЯтайыҡ, йә, Аллаһ,\nШул йоҡонан торалмаһаҡ,\nБаҡыйлыҡта иман бир, Аллаһ!\nҠатынҡай, ғәҙәтенсә, доғаһын уҡып, бисмиллаһын әйтеп, ҡыҙҙарының уртаһына ята. Өсөһөнә ҡорама юрған буйтым етә: ҡосаҡлашып ҡына ятһалар, йылыраҡ була.\nСанияның бөгөн бигерәк кәйефе юҡ. Тышта ялҡытҡыс ямғыр яуа. Иҙәнгә тас, биҙрә, көршәк теҙеп ҡуйғайнылар, шуларға тып-тып, тап-топ итеп тамсылар тама. Шыбыр-шыбыр ямғыр яуыуына, тамсыларҙың туҡтауһыҙ тыпылдауына мейес аҫтындағы сиңерткәнең сырылдауы ҡушылып китә лә эс бошоуҙы бермә-бер арттыра. Күпме эҙләп тә, шул бөжәкте таба алмайҙар.\nЯмғырҙар башланмаҫ борон, көндәр ҡоро саҡта, ҡыйыҡ аҫтын һыларға Сания ваҡыт еткерә алманы. Йыл әйләнәһенә һис бөтмәгән колхоз эшенән бушап буламы ни… Ун дүрт йәшлек Раҡияһы менән ун алтыһы яңы тулған Раушанияһы ла ферманан ҡайтмай: мал ҡарайҙар, һыйыр һауалар. Бесән эше башланһа, хатта аҙналар буйы күрешмәйҙәр. Бесәнселәргә ауылға ҡайтырға мөмкин дә түгел: таң менән, һалҡыныраҡ мәлдә, сабалар ҙа, төшкөлөктө ашағас, элегерәк сапҡанын, кибергә өлгөргәнен, йыялар, күбәләйҙәр. Йәшерәк, таһыллыраҡ ҡатын-ҡыҙ кәбән ҡоя.\nСанияны күңелһеҙ уйҙарынан арындырырға теләгәндәй, кәзәкәйҙәре Машка мыҡырлап ҡуя.\n– Килде бит заманалар: хәләл малыңды йәшереп аҫра инде. – Сания, кәзәне йә урларҙар, йә бүреләр тамаҡлар, тип ҡурҡып, ишек төбөндә, оло мейес артындараҡ, ситлек эшләгәйне. Септә ҡорған ҡороп ҡуйҙы – Машка ауылдаштар күҙенә лә салынмаҫҡа тейеш. Был донъяның кеме юҡ: күрерҙәр, Әширәфкә еткерерҙәр…\n– Раҡия, Машкаға бесәнде аҙ һалдыңмы әллә?\n– ≠ҙең самалап һалырға ҡуштың бит…\n– Иртәгә күберәк ашат, ҡайын япрағы менән кесерткән керетергә лә онотма. Миктәһә, йә бәрәсләй алмаҫ. Күҙ терәп торғаныбыҙ шул кәзә. Аллам һаҡлаһын, әрәм генә була күрмәһен, бөлөрбөҙ, – Сания көрһөнөп ҡуйҙы.\nҺары таңдарҙа йә эңер төшкәс, колхоз бригадирынан ҡасып–боҫоп Машкаға, тыуасаҡ бәрәстәргә етерлек бесән әҙерләнеләр. Йылға аръяғына сығып, үләнде ураҡ менән уралар ҙа, киндер тоҡҡа тултырып, алып ҡайталар. Раҡияһы менән Раушанияһы ураҡ тоторға оһолланып бөттө. Әлдә лапаҫтары ныҡ: ҡыйыҡ аҫтына ямғыр үтмәй. Тоҡтағы үләнде йәйеп ебәрәләр. Бер-ике көндән һурыға, ике-өс көндән кибеп тә сыға. Кипкән бесән өҫтөнә тағы яңы үлән йәйәләр. Ямғырға сыланмай ғына кипкән бесән йәм-йәшел була. Ҡайын япрағы, кесерткән ташынылар. Уларын, «Машкаға витамин», тип кинәнә-кинәнә миндек итеп бәйләп элделәр. Эшләһәң, эш ҡарышмай. Тик үҙҙәренә ризыҡ табыуы ифрат ҡыйын.\nРаҡия ҡапыл йомартланды:\n– Машка бәрәңге ҡабығын да ярата! – тине, инәһенә һыйынып.\n– Бәрәңгене әрсеп бешермәгеҙ, барлыҡ ризығыбыҙ шул – һаҡсыл булығыҙ. Быйыл сәсергә орлоҡ тапмай, яфаланғаныбыҙҙы онотмағыҙ. Әлдә Катерина бар. Ул бәрәңге бирмәһә, сәсә алмаҫ инек. Сашаһы һуғыштан имен-һау ҡайтһын инде. Карауаты ҡаршыһындағы бала ҡосаҡлаған ҡатын төшөрөлгән кәртинкәгә ҡарап, көнө-төнө суҡына, улының тере ҡалыуын теләй. Изгелекле мәрйәкәй, ҡырҡ биштә генә булһа ла, йыш ауырый, аяғы бик һыҙлай, ҡайһы саҡ бөтөнләй баҫа алмай икән. Ире хеҙмәт армияһында ине, үпкәһенә һыуыҡ тейеп, иллеһе лә тулмай, гүр эйәһе булды. Әлдә әтейе бар: уныһы ла олоғайған – етмешкә етеп бара. Гриша ҡарт һаман сос, егәрле, һис тик тормай, рәхмәттәр яуғыры.\n– Инәй, әлдә улар бай: беҙгә аҡмаһа ла тамып тора – эшен эшләйбеҙ ҙә беҙгә кәрәк нәмәне бирәләр, – әлегәсә һүҙгә ҡыҫылмай ятҡан Раушания ла хәбәргә ҡушылды.\n– Элек-электән хәлле йәшәгәндәр. «Урыҫ байыһа, өй һала, башҡорт байыһа, бисә ала» тиҙәр бит. Йорто ҙур – әллә нисә бүлмәле, болдорҙары бейек. Ниндәй генә йәшелсә үҫтермәйҙәр ҙә нисәмә төрлө бәшмәк йыймайҙар – ҡышҡылыҡҡа тоҙлап ҡуялар. Бәрәңгегә ҡушып ашаһаң, хатта тәмле. Бәшмәктең бер төрлөһөн яҙҙан уҡ йыя Гриша ҡарт, көҙөнә икенсе төрлөләрен. Сусҡа майында ҡыҙҙырып ашайҙар. Катерина күпме ҡыҫтаһа ла, ни ҡәҙәре ас булһам да, ауыҙыма алғаным юҡ. Тәүбә, гонаһтан ҡурҡмай, нисек сусҡа итен, майын ашамаҡ кәрәк…\n– Их, әпәкәйгә аҡ май һылаптырып, бәрәңгене йәш ҡаймаҡҡа маныптырып ашаһаң ине! – Раҡия төкөрөгөн йотоп ҡуйҙы.\n– Һуғыш бөткәс, ашарбыҙ. Совет Армияһы фашистарҙы, дөмөккөрҙәрҙе, дөрә генә икән. Оҙаҡламай һуғыш тамамлана, тиҙәр, – Раушанияның тауышында тантана һиҙелде.\n– «Оҙаҡламай» тигәндәре ҡасанғаса һуҙылыр бит әле… Һуғыштың бер көнө йылға тиң. Утыныбыҙ ҙа яҙғаса етмәҫ. Былтыр ҡыш кәртәләрҙе лә яғып бөттөк. Күҙ асҡыһыҙ бурандар башланһа, тағы утынға йөрөй алмабыҙ. Яҡыныраҡ нимә осрай – сытыр-фәләнме, ерекме, уҫаҡмы, ҡайынмы – бер нимәгә ҡарамай, хәлебеҙсә ташып ҡалырға кәрәк, – Сания, хафаланғанын һиҙҙермәҫкә, балаларын ҡурҡытмаҫҡа тырыштымы, хәбәрен ҡапыл икенсегә бороп ебәрҙе. – Раҡия, әтейеңә хат яҙҙыңмы!\n– Бәй, хатын алғас та, яуап яҙҙым бит – ҡат-ҡат уҡып ишеттерҙем, әллә оноттоңмо! – Ҡыҙыҡай, сикһеҙ аптырап, тороп ултырҙы.\n– Ә һин тағы яҙ, тик Раушанияның ауырығанын яҙма – көйөнөр.\n– Ни ере яраланғанын әтейем ниңә яҙманы икән? Һауыҡһа, тағы фронтҡа ебәрерҙәр микән? – Раушания ла урынынан торорға аҙаплана башланы.\n– Нимәгә йыбырланығыҙ ҙа киттегеҙ!? Ятығыҙ, ябынығыҙ? Инде йылындым, тиһәм… – Сания, һуҡрана-һуҡрана, юрғанды ҡымтыны.\n– И-их, иртәгә әтейем ҡайтып керһен ине! – Раҡия көн оҙоно уйлағанын әйткәнен һиҙмәй ҙә ҡала.\n– Имен-аман булһын – тып итеп ҡайтыр ҙа керер, иншалла! – Санияның шундуҡ кәйефе күтәрелде, йөҙө яҡтырҙы, тауышы баҙыҡланды.\n– Әтейем ҡайтҡас та, бураға тотонор. Яңы өйгә керһәк, «тамсылар таҡмағын» һағынырбыҙ әле… – Раушания шаяртҡан булды.\nСания уның һүҙен бүлдерҙе:\n– Әтейегеҙ ифрат егәрле ине.\nРаҡия тағы тороп ултырҙы:\n– Инәй, «ине» тип һөйләмә. «Ине» үткән заманды белдерә. Шөкөр, ул тере, хаты килеп тора.\n– Хәҙерге балалар һүҙгә шәп тә инде. Шулай, әтейегеҙ – ауылыбыҙҙың данлыҡлы балта оҫтаһы. Ошо бураны ихласлап тиҙ арала бураны. Өмә менән бер көндә мүкләп күтәрҙеләр. Өйҙөң ярты эше эшләнгәйне. Сурағол өйгә ҡарап тора ла: «Гриша Ципишев белештең йорто һымаҡ төҙөрмөн: өй башын тимер менән ябырмын, болдорҙо бейек, иркен итермен, тәҙрә яҡтарын, кәрниздәрҙе буярмын. Урыҫ ҡапҡа эшләрмен. Көҙгә яңы өйгә керәбеҙ», – тип кинәнә. Ҡапталғыр Гитлер бөтә хыялдарҙы емерҙе. Лабырлай торғас, ярты төн етте, шай. Йоҡлайыҡ. Әй–й, онота яҙҙым: Раҡия, иртәгә ямғыр туҡтау менән мөрйә төбөн, түбәнең ярғыланған ерҙәрен һылап төш. Дуйын балсыҡ әҙерләп ҡуйҙым. Былай ни, ҡар яуғансы таҡмаҡ тыңлап интегербеҙ.\n– Бәй, иртәгә ямғырҙың туҡтарын ҡайҙан беләһең? – Раҡия ғәжәпләнде.\n– Кинәт башланған ямғыр тиҙ туҡтай. Бөгөн, дүшәмбе, яуырға тотондо. Ә мына йома көн башланғаны аҙнаға һуҙыла. Әммә көҙгө көнгә ышаныс юҡ: яҙғы ямғыр – көн аҡыл, көҙгө ямғыр ни аҡыл, тиҙәр. – Күпмелер һүҙһеҙ генә ятҡас, Сания хәбәрен ялғаны. – Бригадир иртәгә келәттә ашлыҡ әйләндерергә ҡушты – иген ҡыҙа башлаған. Көндәр сыуаҡ саҡта элеваторға ташып бөтә алманылар. Исраф була күрмәһен – Әширәф ағайҙың башын ашарҙар.\n– Ашатыр ул башын! ≠ҙе һоғона бит әҙәм баштарын. Уның… – Раушания һүҙен дауам итә алманы, эсе бығырҙай башланы. Шуны ғына көткәндәй, Раҡияның эсе лә тауышланырға тотондо.\n– Шул тирәм генә һәләк ауырта, – инәһенең ҡулын һыҙлаған ергә һалды Раҡия.\n– Ашау етмәй, балалар. Өс көлсә бар, хәҙер ашатһам, иртәгәгә ҡалмай. Нисек тә түҙегеҙ. Келәттән бер-ике ус арыш алып ҡайтһам, ҡурмас ҡыҙҙырыр инек… – Сания шыбырлауға күсте.\n– Көнһылыу апай көнөнә төшөргә уйлайһыңмы? – Ҡурҡҡан ҡыҙҙар инәкәйҙәренә һыйынды.\n– Ҡуй инде, ундай көндәрҙе күрергә яҙмаһын. Был Әширәф ағайҙың ҡанһыҙлығы, таш бәғерлеге ни ҡәҙәре: өс балаһын һис йәлләмәйенсә, Көнһылыуҙы төрмәгә оҙатты бит. Йә инде, ике ус арыш өсөн кеше башына етсәле… Көнһылыу колхоз эшендә көн-төн эшләне, әле лә күпме файҙаһы тейер ине. Район үҙәгендәге балалар йортона алып киткән бахыр сабыйҙары ни хәлдәлер инде… Йә, нисек тә йоҡларға тырышайыҡ, иртәгә һары таңдан торорға кәрәк, – Сания ҡыҙҙарын ҡыҫып ҡосаҡланы ла тымып ҡалды.\nИшек дөбөрләгәнгә уяндылар.\n– Хоҙайым, әтейегеҙ ҡайттымы әллә?!. – Сания, юрғанды һирпеп ташланы ла, ҡалтыранған ҡулдарын саҡ тыңлатып һуҡыр шәмде ҡабыҙғас, быуыны бушаған аяҡтарын һөйрәп, ишеккә йүнәлде. Раҡия пәрҙәһеҙ тәҙрәгә күҙ һалды: тышта ҡараңғы әле. Көҙгө көндәр ҡыҫҡа шул – эңер тиҙ төшә, һуң яҡтыра. Әле сәғәт нисә икәнен дә белерлек түгел.\nРаушания ла, һәрмәнеп, һике ситенә яй ғына шыуышты. Уның күҙҙәре ипләп күрмәй – эренләп ыҙалата. Сания тәҙрә пәрҙәләрен һелтелә йыуып, күҙҙәрен һөртөргә биреп ҡуйған. Раушания, һыҙлаған күҙҙәренә сепрәк ябып, күберәген ятып ҡына тора – бер нимәгә лә эшкинмәй.\n– Әтейегеҙ ҡайтҡандыр! – Сания, кем килгәнен дә һорамай, ишекте асып ебәрҙе.\nӘммә ишектән ауыл Советы рәйесе Әширәф менән йәш кенә һалдат килеп керҙе.\n– Һаумыһығыҙ! – Әширәф көр тауыш менән сәләмләште.\n– Әкренләп… – баҙанған Сания артҡа сигенде, ҡурҡыуҙан ҙурайып киткән күҙҙәрен ят кешегә төбәне: әллә Сурағоло хаҡында бер-бер яман хәбәр килтергәнме?..\nРаушания, урынына кире ята һалып, юрғанын бөркәнде.\nРаҡия ла һалдатҡа текәлде, әммә әтеһе түгеллеген күргәс, шундуҡ бөршәйҙе, күҙ алдары ҡараңғыланып, яй ғына иҙәнгә сүгәләне…\nРаҡия күҙҙәрен асҡанда теге һалдат һике ситендә уға ҡарап ултыра ине. Ҡыҙ бала үҙен һикегә күтәреп һалғандарын да һиҙмәгәйне. Әширәф менән Сания йәнәш баҫып тора. Өйгә ниндәйҙер дарыуҙың ҡырҡыу еҫе таралған – Раҡияның танауын ярып бара. Ҡыҙыҡай, тырышып-тырмашып тороп ултырҙы ла, былар һауыттарға абынғандыр, тип уйлап, иҙәнгә ҡараны. Иҙәнгә теҙелгән һауыт-һаба юҡ ине – Сания уларҙы йыйырға, һыуҙарын түгергә өлгөргәйне. Раҡия иркен һуланы. Уның тороп ултырғанын, күҙҙәрен тултырып, тирә-яҡты байҡағанын күргәс, Сания шым ғына иларға тотондо:\n– Балаҡайымдан яҙҙым тип, ҡоттарым осто. Рәхмәт, туғанҡай, ҡотҡарҙың, – тине ул һалдатҡа.\nӘширәф, әлеге көтөлмәгән хәлгә асыуы килеүен белдереп, тамағын ҡырҙы, артһыҙ ултырғысҡа ашыҡмай ғына уңайлап ултырҙы ла ҡулынан мәңге төшмәгән күн сумкаһын тубығына һалып, ҡәләм алды:\n– Сания ҡәрендәш, түләп бөтмәгән былтырғы һалымың бар. Ә быйылғыһын түләй ҙә башламағанһың. Мына налог агентына ниндәй яуап бирерһең?\n– Ит һалымына һыйырыбыҙҙы тотондоҡ. Былтырғы-быйылғы ит һалымы түләнде. Һыйырҙы һуймаҫ борон һөт менән майҙы ла тапшырҙым. Мәрйә белешем Катеринанан ике һарыҡ тиреһе килтереп бирҙем. Өмрәхилә апайға, үҙеңдең бисәңә, әллә күпме йөн иләп, ун пар бейәләй-бәшәй бәйләнем. Ғаиләгеҙ менән шуларҙы кейәһегеҙ. «Был эштәрең өсөн йөҙ күкәй, ике кило йөн менән иҫәпләшермен. Налогҡа тиһәң, Әширәф келәткә үҙе алып барыр», тигәйне лә… Шулай булғас, былтырғы һалым вис түләнеп бөткән.\nӘширәф агент алдында оятҡа ҡалырын көтмәгәйне – маңлайын ҡул һырты менән һыпырҙы:\n– Белмәйем… Өмрәхилә бер ни ҙә әйтмәне. Ярай, асыҡлармын. Әле быйылғы һалымына күсәйек. Тәк, илле килограмм итеңде ысынлап та тапшырҙың микән? – Ауыл Советы рәйесе ниндәйҙер ҡағыҙҙарҙы күҙенә терәп тиерлек ҡарай башланы.\n– Бәй, был ни хәл? Ит хаҡында яҙманыңмы ни, ағай? Һыйырыбыҙҙы ике йылдың һалымына тотондоҡ. ≠ҙебеҙ баш–тояғы, эсәк-ҡарыны менән хушландыҡ. Былтырғы, быйылғы ит һалымыбыҙ бөткән. Раҡия, яҙып барғайның бит: килтер әле шул ҡағыҙҙы! – Ифрат хафаланған Санияның йөҙө ап-аҡ булды.\nРаҡия шүрлеккә үрелде: иҫәп-хисап теркәлгән дәфтәрҙе шунда һаҡлайҙар. Исеме генә дәфтәр – ысынында иһә төрлө ҡағыҙ киҫәктәрен, гәзит ситтәрен беркетеп, тегеп ҡуйған нәмә.\nҠыҙ ҡысҡырып, асыҡ итеп уҡырға тотондо: 1943 йыл. Мең литр һөт, туғыҙ килограмм май, илле килограмм ит, ике килограмм йөн, ике һарыҡ тиреһе, йөҙ дана күкәй түләнгән. 1944 йыл. Илле килограмм ит түләнде».\n– Яр-а-ай… – тип һуҙҙы Әширәф, шунан, ҡапыл ҡурҡып уянған кеше кеүек, ҡысҡырып ебәрҙе:\n– Ҡалғандарын ҡасан тапшыраһың!?\n– Һарығыбыҙ юҡ шул, – Сания, ғәйепле бала һымаҡ, башын аҫҡа эйеп, ауыр көрһөнөп ҡуйҙы.\n– Һарыҡ тиреһе булмаһа, кәзәнеке лә ярай! – Әширәф бөлөнөп киткән ҡатынға күҙенең ағы менән ҡараны.\nКәзә тиреһе лә ярай, тигәнде ишеткәс, Раҡияның йөрәге дарҫлап тибергә тотондо: ҡорған артындағы Машкабыҙ мыҡырҙамаһа ғына ярар ине… Әширәф бабай уны шәйләмәһә генә ярар ине… Әллә кәзәбеҙҙең барлығын беләме икән?.. – Ҡыҙ бала тағы иҫтән яҙыр сиккә еткәйне.\nӘширәф ҡапыл хәбәрен икенсегә бороп ебәрҙе:\n– Ништәп оҙаҡ йоҡлайһығыҙ? Сания, һиңә келәткә барырға ҡушманымы ни бригадир?\n– Ҡушты, ҡушты. Тик… бармам, ахыры. Бердяевка ауылындағы Катерина белешемдән һарыҡ тиреһе алып ҡайтырға кәрәк. Ул ҡул эшен белмәй – бәшәй-бирсәткәләрҙе минән бәйләтеп, фронтҡа оҙата. Әжеренә ни һораһам да бирә – һыҡмыр түгел. Ваҡ мал һуйып торалар. Әтеһенең ҡулы оҫта – тиреләрҙе дан итеп эшкәртә.\n– Биләмдә һәптәндәгәс, ашлыҡ нимәштәр? Вредительство бит был!\nШул саҡ Раушания юрған аҫтынан башын сығарҙы ла, ғауғаны артабан тыңлай алманы, ахыры, тороп ултырҙы.\nӘширәф шаҡ ҡатты:\n– Раушания, ниңә фермала түгелһең!\n– Маһигөл апай минең һыйырҙарҙы ла һауа. Күҙҙәрем һәләк ауырта! – Хәлһеҙ ҡыҙ хәбәрен саҡ һөйләп бөттө.\n– Әле һеҙ шулаймы! Хөкүмәткә хөсөтлөк ҡылаһығыҙ икән. Мин һеҙҙеме!.. Бригадир был ҡәҙәре баш-баштаҡлыҡҡа юл ҡуямы!? Мин унымы?.. Мына, күрәһегеҙме, иптәш Полищук, беҙҙең ауыл халҡының ялҡаулығын! Йоҡонан башҡаны белмәйҙәр! – Ауыл Советы рәйесе ҡыҙып китте: бүртенде, ауыҙынан төкөрөктәр сәсеп, аҡырҙы–баҡырҙы, былай ҙа оло күҙҙәре яман аҡайҙы.\n– Ағай… Әширәф ағай, ипләп… Раушанияның битенә һыйыр ҡойроғо менән һелтәгән, күҙенә сүп кергәндер – эренләп яфалай. Күҙҙән яҙһа, бөтөнләй һуҡырайһа, нишләрбеҙ!?. – Балаһы өсөн инәкәйҙәр сараһыҙҙан саяға әйләнә, Санияның тауышы нығынды, бахыр хәленән шунда уҡ арынып, рәйестең күҙҙәренә тура ҡараны.\nӘлегәсә бер хәбәргә лә ҡыҫылмай ултырған һалдат ҡапыл һикенән торҙо, йондоҙло бүреге менән һоро шинелен сисеп, сөйгә элде. Фанер ҡумтаһын асып ебәрҙе, ҙур киҫәк кер һабыны алып, ҡулын йыуҙы, аҡ ҡына, таҙаҡай ғына шаҙра таҫтамалына ҡулдарын һөрттө.\n– Раушания һеңлем, үҙем тикшерәйем әле, – ул йәһәт кенә ике күҙҙең ҡабаҡтарын күтәреп ҡараны. – Был – трахома. Трахоманың бик йоғошло икәнен беләһегеҙ. Әширәф Шәрәфетдинович, төшкөлөккә мин бында киләм, – тине ят ҡунаҡ. Ауыл Советы рәйесенә фарман биргәндәй, өҫтәп ҡуйҙы: – Бында аш бешерерлек мөмкинлек тыуҙырығыҙ! – Һалдат Санияға боролдо. – Бурыслы кешеләрҙе күреп, һөйләшеп бөткәс тә, килермен.\n– Полищук иптәш, Өмрәхилә апайың табындарҙы мул әҙерләй – әлегәсә йөҙөмә ҡыҙыллыҡ килтермәне. Әллә, аңғармайынса, үпкәләттекме? – Әширәф баҙанды: ҡиәфәте ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та ине.\nҺалдат яуап бирмәне, йәһәт кенә кейенде лә сығып китте. Уның артынан эләгә-һарыға Әширәф эйәрҙе.\nКөтөлмәгән хәбәргә өсөһө лә шаңҡып, бер килке тауыш-тынһыҙ ултырҙылар. Шул саҡ Маһигөл килеп керҙе:\n– Һаумыһығыҙ! – тип, ғәҙәтенсә, һапалы сәләмләш-те ул.\n– Әлегә теребеҙ, – тигән булды Сания.\n– Әширәф ағай ниндәй һалдат эйәртеп алған? Ниңә килгәндәр? Әле ҡапҡағыҙҙан сыҡҡандарын күрҙем – силсәүит яғына киттеләр.\n– Һаман шул һалым инде. Былтыр Өмрәхилә апай минән әллә күпме эш эшләтте: күкәй, йөн менән иҫәпләшергә һүҙ биргәйне, һалымға тигәнен келәткә Әширәф үҙе алып барыр, тигәйне. Вәғәҙәһен онотто микән? Йөҙ күкәй, ике килограмм йөн түләнеп бөтмәгән тип, налог агенты алдында йөҙ йырта.\n– Өмрәхилә апайҙың кеше малына өңрәйеүен беләһең дә! Бер туҫтаҡ аш өсөн бер баҡса ҡаҙытҡан ҡанһыҙ ҡатын бит ул! Уның янында яҡын йөрөргә ярамай! – Маһигөл күптән йөрәгенә йыйылғанын бер юлы тышҡа сығарҙы.\n– Юҡлыҡ йөрөтә, юҡлыҡ! Тырышып-тырмашып һыйыр аҫраныҡ – ауыҙыбыҙға май теймәне. Бала-сағаның ауыҙынан өҙөп, тартып ала бит был һалым тигәнең! Ҡасан бөтөр икән мындай ыҙалар, мындай асығыуҙар? Сүп өҫтөнә сүмәлә, тигәндәй, анау һалдат төшкөлөккә беҙгә киләм, тине. Шуға аптыранып ултырабыҙ: уның тамағын нисек туйҙырырбыҙ? Әллә йүләр микән ул бәндә: миктәүҙең сигенә сыҡҡаныбыҙҙы аңламай, күрмәй микән? Астың хәлен туҡ белмәй шул… – Сания сайҡалып ҡуйҙы, тәрән һуланы.\nИнәһенең ауыр көрһөнөүе Раҡияның да телен асып ебәрҙе:\n– Бигерәк әрпеш тә ул: гимнастеркаһын ҡайыш менән быумаған, күкрәгендә наградалары ла юҡ. Мыйығы бер көнлөк бәпкә йөнөнә оҡшаған. ≠ҙе һимеҙ генә…\n– Һимеҙ булмай – тыл ҡомағы бит: ҡайһы ауылға барһа ла, уполномочтарҙың тамағы һыйлы: келәттәге иң затлы ризыҡтар уларға. Колхоз хужалары күстәнәстәр биреп оҙата. Шул арала, Раҡия иркәм, ни ҡәҙәре етешһеҙлеген күрергә өлгөргәнһең – бигерәк осло күҙһең дә инде? – Маһигөл йылмайҙы, ҡәрендәшенең арҡаһынан һөйҙө.\nАпаһының осло күҙ тигәне оҡшап ҡалдымы, ҡыҙыҡай өҫтәп ҡуйҙы:\n– Тауышы ла бисәләрҙеке һымаҡ бит.\n– Һалдат киткәнсе Катерина белешемә бармам, ахыры. Ҡасан китер икән? – Санияның – һаман бөтмәҫ хәсрәте менән донъя хәстәре.\n– Уларҙың ҡайһылары аҙна буйына ята торған, – Маһигөл Раушанияға боролдо. – Күҙҙәрең аҙыраҡ арыуланамы?\n– Бөгөн күҙ ҡабаҡтарымды күтәрә лә алмайым. Һуҡыраям бит! – Раушания ыңғырашып ҡуйҙы.\nШул саҡ ике ҡулына ике төйөнсөк тотҡан Фәҡилә, келәт ҡарауылсыһы Хәмиттең ҡатыны, килеп керҙе.\n– Силсәүит ебәрергә ҡушҡан: мына ит, май, ярма, он, сәй, шәкәр! – тине лә төйөнсөктәрҙе дыңҡ итеп һикегә ултыртты, үпкәләгәндәй тырт-мырт баҫып, сығып та китте.\nӨйҙәгеләр көтөлмәгән хәлгә телһеҙ ҡалды.\nТәүләп Сания иҫенә килде:\n– Был ҡәҙәре ризыҡ хаҡын аҙаҡ түләтерҙәр микән? Һалымға ҡушып һораһалар, бәлә бит.\n– Әллә инде… Түрә-ҡараны ашатырға тип ташыған аҙыҡ-түлек хаҡын Өмрәхилә әллә түләй, тиһеңме? Түләргә булһа, яҡын юлатмаҫ ине. – Маһигөл хәбәрҙе икенсе юҫыҡҡа йүнәлтергә ашыҡты. – Раушания иркәм, тыныс ҡына, борсолмай ғына ят, йәме. Төшкө һауынға Раҡия барырмы, тигәйнем, мында инәһенә ярҙам итһен. Нисек тә үҙем өлгөрөрмөн.\n– Әй, ҡаңғырып ултырамсы, мейес яғайым, аш һалайым. Туҡмасҡа он бар, күкәй юҡ. Туҡмасым таралып торор инде! – Сания ҡаҙан аҫтына ут тоҡандырырға тотондо.\n– Ике-өс күкәй бар ине, хәҙер керетермен, – Маһигөл ишеккә йүнәлде.\n– Һинһеҙ ни эшләр инек: һөт-ҡатыҡ килтереп тораһың, мең-мең рәхмәттәр яуһын, Мөҙәрисең имен-аман ҡайтып, балалар үҫтереп, бәхетле йәшәргә насип итһен, – тип һамаҡланы хужабикә.\n– Амин! Теләктәрең ҡабул булһын! – Маһигөлдөң тауышы өҙөлдө. Йәш ҡатын башын баҫып, шым ғына сығып китте. Күҙ йәштәрен күрһәтмәҫкә тырышыуын өсөһө лә аңлағайны: аҙна-ун көн элек Маһигөлдөң ире Иҙрисов Мөҙәристең ҡара ҡағыҙын – похоронкаһын алғайнылар… Йәренең мәрхүм булыуына йәш ҡатын тамсы ла ышанманы. Ышанмаһа ла, йәндәй йәмәғәте хаҡында һүҙ сыҡһа, күҙҙәренә йәш тула.


Рәсәй Хөкүмәте Башҡортостан өсөн коммуналь хеҙмәттәргә яңы тарифтарҙы раҫланы\n22 Ноябрь 2016, 16:41\nӨФӨ, 2016 йыл, 22 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/. Башҡортостанда коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙең үҙгәреү индексы 5,8 процент тип билдәләнгән. Рәсәй Хөкүмәте 2017 йылдың 1 июленән коммуналь хеҙмәттәргә тарифтарҙың артыуын раҫланы. Бойороҡ рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған. Тимәк, түләүҙәр дәүләт билдәләгән кимәлдән артырға тейеш түгел.\nДөйөм алғанда, илдә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өсөн түләүҙәр ете процентҡа арта. Иң ҙур хаҡ Мәскәүҙә көтөлә. Алыҫ Көнсығыш, Яҡутстан һәм Камчатка крайында йәшәүселәр өсөн тарифтар алты процентҡа күтәрелә.\nИң түбән индекс — Сахалинда һәм Чукоткала. Унда коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар 3,4 процентҡа арта.


Өфө тирәләй тимер юлы ҡулсаһы барлыҡҡа килеүе ихтимал - Bash.News\nӨфө тирәләй тимер юлы ҡулсаһы барлыҡҡа килеүе ихтимал\nӨфө тирәләй тимер юлы ҡулсаһы барлыҡҡа килеүе ихтимал https://bash.news/news/102917_f_tirlj_timer_yuly_ulsay_barlya_kilee_ixtimal\nБөгөн республика етәксеһе төрлө ведомство вәкилдәре менән ҡала электричкаһы һәм ҡала яны тимер юлы бәйләнешен камиллаштырыу мөмкинлектәрен барланы. Эшлекле осрашыу республика йортонда түгел, ә махсус үҙйөрөшлө составта үтте. Өфө-Иглин-Дим маршруты буйынса БСТ каналының ижади төркөмө лә сәфәр ҡылды.\nӨфө тимер юлы вокзалында төҙөкләндереү эштәренең иң ҡыҙған мәле булыуға ҡарамаҫтан, пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү бер секундҡа ла туҡтамай. Төп бинаны реконструкциялау, инженер селтәрҙәрен яңыртыуға 327 миллион һум аҡса бүленгән. Капиталь ремонт барышы менән республика етәксеһе лә танышты.\nҠала яны маршруттары буйынса айырым зона булдырылыуы мотлаҡ, сөнки был йүнәлештә тәүге ярты йыллыҡта ғына миллион ярымдан ашыу пассажир хеҙмәтләндерелгән. Өфө үҙәгенән Иглин районына тиклем электричкала барыу мөмкинлеге лә бар. Радий Хәбиров вокзал эшмәкәрлеге менән танышҡандан һуң, үҙе лә был маршруттың уңайлыҡтарын һынап ҡараны.\nАвтомотриса тип исемләнгән махсус үҙйөрөшлө составта төрлө ведомство вәкилдәре ҡатнашлығында күсмә ултырыш үтте. Эшлекле осрашыуҙа тимер юлы станциялары, һәм уларға илткән юлдарҙы төҙөкләндереү мәсьәләләре күтәрелде. Электричкаларҙы популярлаштырыуҙа инфраструктураны үҫтереү мөһим.\nНаил Бәхтизин, Куйбышев тимер юлы компанияһының бүлек етәксеһе: “Тырышабыҙ бөтә инфраструктураны үҫтерергә, туҡталыштарҙы төҙөкләндерергә. Кешеләргә уңайлы булһын өсөн”.\nДим-Иглин участкаһында пассажирҙар әйләнеше 8300 кеше тәшкил итә. Алдағы йылдарҙа был күрһәткесте илле процентҡа күтәреү бурысы ҡуйылған. Сөнки әлегә электричкала буш урындар ҙа бар.\nИглин станцияһында автоматриса ҡыҫҡа туҡталыш яһаны. Вокзалда Радий Хәбиров район хакимиәте етәкселеге менән аралашты. Ҡала яны маршруттарын үҫтереү мөһимлеге билдәләнде.\nТимер юлы транспортында пассажирҙар һанын арттырыу өсөн тәү сиратта уңайлы шарттар булдырырға кәрәк, яҡында автобус туҡталышы булыуы мотлаҡ, шулай уҡ парковка урындары. Эшлекле сәфәр бының менән генә сикләнмәне. Махсус үҙйөрөшлө состав Дим станцияһына юлланды. Күсмә ултырыштың төп маҡсаты ла тап «Ҡала электричкаһы» проектына арналғайны. «Дим-Шаҡша» трассаһының нисек эшләүе ҡаралды.\nРадий Хәбиров, Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы: “Бөгөнгө ултырышта ҡала электричкаларының киләсәген хәл итәбеҙ. Әлеге ваҡытта яҡшы эшләй, ҡала халҡына уңайлыҡтар тыуҙырыу өсөн мөмкинлектәре лә бар. Күргәнһегеҙҙер, туҡталыштар ниндәй хәлдә? Беҙ кешеләр өсөн яҡшы шарттар булдырырға бурыслыбыҙ”.\nОсрашыуҙа Өфөнө Көньяҡтан урап үтеү мәсьәләһе күтәрелде, был тимер юлы аша йөк транспортын ебәреү мөмкинлеген бирәсәк. Республика етәксеһе бер нисә йылдан һуң ҡулса тимер юлы бәйләнеше барлыҡҡа килеүенә ышанысын белдерҙе.\nМиңлеғәле Шайморатов иҫтәлегенә ойошторолған флешмобты уҙғарыу ваҡыты үҙгәрә\n22:51, 23 авг\nБашҡортостанда йыл һайын 1 тонна самаһы санкция буйынса тыйылған продукция юҡ ителә\n16:49, 23 авг


Ғүмәр ятҡылығының бурташ сығарыу йәһәтенән башҡорт шихандарын алмаштырыу мөмкинлеге бар | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 декабря 2015 — 16:43\nИшембайҙа үткән түңәрәк өҫтәлдә ошо хаҡта республиканың экология министрлығы вәкилдәре рәсми белдереү яһаны. Картерҙарҙы соҡоу алдынан ҡатлам тоҡомдары тикшеререлергә һәм эҙләнеү эштәре башҡарылырға тейеш. Иртәнге алтынан кискегә тиклем Рафиҡ Сәфиуллин бульдозер менән тау юлын таҙарта. Элек Көҙән ауылында колхоз бар ине, ауыл халҡы шунда эшләй ине, тип хәтерләй ул. Хәҙер кем вахтала, кем ваҡытлы табыш менән көн күрә. Рафиҡ Сәфиуллин иһә яңыраҡ водитель булып урынлашҡан. Предприятие карьерҙарға юл төҙөү менән мәшғүл. 400-гә яҡын кеше йәшәгән Ғүмәр ауылында эзбизташ сығарыу предприятиеһы асылһа эшһеҙлек кимәле кәмер ине, тигән ышаныс бар. Ғүмәр ятҡылығы ауылдан бер нисә километр алыҫлыҡта. Бурташ тоҡомдары буйынса Торатау шиханы ҡатламына ҡарай. Эзбизташ запастарының бында 170 миллион тоннаға етеүе ихтимал. Уларҙы тиҫтә йылдар эшкәртергә мөмкин. Әммә эшкәртеүгә яраҡлы сеймалдың күҙалланғандан аҙыраҡ булыуы ла бар. Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашҡан ҡаҙылмалар файҙаланыу предприятиеһы вәкилдәре фекеренсә, ғүмәр ятҡылығы 30-40 йылға етерлек. Башҡорт сода компанияһы кеүек ҙур сәнәғәт предприятиеһы талаптарын 100 миллион тонна сеймал да ҡәнәғәтләндерә. Урындағы үҙидара власы вәкилдәре һәм халыҡ менән осрашыу һорауҙарға яуап биреү формаһында үтте. Көн тәртибенә ятҡылыҡты үҙләштереү барышында хәүефһеҙлек саралары, карьерҙарға барыу юлын ике ауыл – Көҙән һәм Ғүмәрҙе уратып һалыу кеүек мөһим мәсьәләләр ҡаралды. Әлегә Ғүмәр ятҡылығы участкаһын өйрәнеү эштәре генә күҙаллана. Уларҙан һуң ятҡылыҡты эшкәртеү өсөн техник проект төҙөлөргә тейеш. Төбәк кимәлендә ыңғай хәл ителгән осраҡта ул артабан дәүләт экспертизаһы үтәсәк.


«НефАЗ» автобустары Рәсәйҙең 65 төбәгендә эшләй\n14 Ғинуар 2011, 11:46\n2010 йылда ҡулланыусыларға 855 «НефАЗ-5299» пассажир автобусы оҙатылды. Башҡортостандан тыш, был автобустар менән файҙаланыусы төп төбәктәр булып Санкт-Петербург, Хабаровск, Екатеринбург, Һамар, Силәбе, Иркутск ҡалалары, Белгород һәм Кемерово өлкәләре, Краснодар һәм Пермь крайҙары, Татарстан тора. Ә, дөйөм алғанда, «НефАЗ» автобустарын Рәсәйҙең 65 төбәгендә файҙаланалар.\nТөньяҡ баш ҡала былтыр НефАЗ автобустарын һатып алыу буйынса лидер булып торҙо. Шуның менән бәйле предприятиела Нефтекама автозаводына Башҡортостан Республикаһының Санкт-Петербургтағы Даими вәкиллеге, атап әйткәндә, уның етәксеһе Риф Сәхәбетдинов күрһәткән ярҙамды айырып билдәләйҙәр. Уның тырышлығы менән Петербург Хөкүмәтен һәм транспорт компаниялары етәкселәрен Башҡортостан автобустары менән таныштырыуҙар ойошторолдо. Шулай итеп, предприятие өсөн был стратегик төбәккә үтеп инеү – берлектәге эш һөҙөмтәһе.


"ЙӘШЛЕК" гәзите - газета "ЙЭШЛЕК" | VK\nБашҡортостан Республикаһы йәштәре гәзитенең рәсми төркөмө.\nБында гәзиттең сайтындағы мәҡәләләргә һылтанмалар, яңылыҡтар, ҡыҙыҡлы фотолар ҡуйыласаҡ, аралашыу мөмкинлеге лә ҡаласаҡ.See more Иғтибар итегеҙ – сайт һәм төркөмдә мәҡәләләр тулыһынса бирелмәй, “Йәшлек” менән рәхәтләнәбеҙ тиһәгеҙ, ҡағыҙ гәзитте алдырып уҡырға кәрәк буласаҡ.\nТөркөмдә асҡыс һүҙ – хэштегтар менән эҙләү бар. Улар:\nЯҙмаларҙы хэштег - асҡыс һүҙҙәр буйынса эҙләгеҙ:\nУлар #Йәшлек тип билдәләнгән.\nЯңылыҡтарға килгәндә беҙ төркөмдә башлыса республикала булған хәл-ваҡиғалар менән таныштырасаҡбыҙ. Хәҙер күп ауыл-ҡасаба-ҡалаларҙың “Подслушано *****” тигән төркөм-пабликтары күп. Уларҙы һәр мәктәп тә алып бара. Шуларҙан һеҙгә һәм үҙебеҙгә ҡыҙыҡлыны алып, тикшереп ҡуясаҡбыҙ. Башҡортостандың ижтимағи-сәйәси хәленә, ябай кешене борсоған проблемаларға, йәшәйешебеҙгә ҡағылғанға ла иғтибар итәсәкбеҙ. Шулай уҡ Рәсәй һәм сит илдәрҙе лә онотмаясаҡбыҙ.\nТөркөмөбөҙҙөң “туғандары” - “Йәшлек” гүзәле – 2021” һәм Булат Солтангәрәев исемендәге уҡыусылар конкурсы проекттары ла үҙ эшен дауам итәсәк.\n“ЙӘШЛЕК” гәзите - газета "ЙЭШЛЕК" төркөмөнә ҡушылығыҙ, эшен күҙәтегеҙ, баһа бирегеҙ!\nСайтыбыҙ - www.ye102.ru,\n+7 (374) 273-46-38\nулица 50-летия Октября, 13, 8 этаж, Ufa\nӨҫтәлгә төшкән көрәктәй ус гөпөлдәүенә күкрәк төбөнән сыҡҡан ауаз ҡушылды. Ошоноң менән барыһы әйтелде.See more\nЙәшлек сайт газеты\nФлүрә Килдейәрова — Салауат Юлаев ордены кавалеры\nМәртәбәле награда йырсының бенефисында тапшырылды.\n5:36 Флүрә Килдейәрова (ҡурайҙа - Азат Айытҡолов) – Буранбай(5:36)\n4:35 Килдейәрова Флүрә – Ашҡаҙар(4:35)\n1:48 Флүрә Килдейәрова – Йыуаса(1:48)\n1:10 Флүрә Килдейәрова – Заятүләк hамағы(1:10)\n4:28 Флүрә Килдейәрова. – " Сәңгелдәк йыры ".(4:28)\nНиндәй ҡурайсыға оҡшатаһығыҙ?\n1:39 Ишмулла Дильмухаметов – Курайсы егет (курай)(1:39)\n4:23 Ишмулла Дилмөхәмәтов – Попурри (kурай) Ишмулла олатай hымаk kурайза урынына еткереп, монланып, бөтөн донъяhын онотоп китеп уйнаган әлеге көндә kурайсылар юk kызганысkа(4:23)\n2:17 Азат Айытҡолов – Ҡарт байыҡ(2:17)\n1:43 Азат Айытҡолов – Форт Перовский(1:43)\nАкцияла мәктәп уҡыусылары, студенттар ҡатнашасаҡ\n17 – 28 ғинуарҙа «Авангард» уҡыу-методик үҙәге республикабыҙҙа «Блокада икмәге» акцияһын ойоштора.\nГрант проекттары 1 февралдән ғәмәлгә ашырыла башлай\nӨфөлә мәктәп уҡыусылары араһында Children Скиллс чемпионаты үтәсәк.


Ойошма юҡ, хеҙмәткәрҙәр ҡалған\nӨфөнөң 16-сы торлаҡ ремонтлау-эксплуатациялау предприятиеһы хәҙер бушлай эшләй, хатта дөм ҡараңғылыҡта. Бинала электр энергияһы ла өҙөлгән. Баш ҡаланың уртаһында, Совет районында урынлашҡан һәм 54 күп ҡатлы йортто хеҙмәтләндергән ойошма ни өсөн ташландыҡ хәлгә төшкән. Ғәйеп кемдә?\nШәм яндырыу Яңы йыл алдынан бүлмәгә байрам төҫө биреү өсөн түгел, бинала электр энергияһы өҙөлгән. Диспетчерҙарға тәүлек әйләнәһенә һүрән ут яҡтыһында ғына эшләргә тура килә. Шәмдәрҙе лә улар үҙҙәре һатып ала. Сәй өсөн ҡайнаған һыуҙы ла өйҙән термоста ташыйҙар. Ут булмағас комьютерҙы ла тоҡандыра алмайҙар, бар заказдар боронғоса амбар дәфтәренә теркәлә.\nПредприятиеның подьездарҙағы лампочкаларҙы алмаштырырлыҡ та мөмкинлеге юҡ. Эштән бирелгән кеҫә телефоны ла тулыландырылмай. Уға аҡсаны кемдең хәленән килә шул һала.\nХеҙмәткәрҙәр телефонға аҡса һалырға ла, лампочка алырға ла риза. Тик мөмкинлек юҡ, хеҙмәт хаҡы көҙҙән түләнмәй. Элек бында 58 кеше эшләһә, хәҙер 32 генә ҡалған. Күптәрҙең коммуналь хеҙмәттәргә бурысы йыйылған, кредиттары түләнмәгән. Бында күберәк өлкәндәр эшләй, дарыу алырлыҡ та хәл ҡалманы, ти улар.\nПроблеманың сәбәбен асыҡлау өсөн беҙ Совет районының торлаҡ хужалығы идаралығына мөрәжәғәт иттек. Баҡтиһәң, был предприятие менән хеҙмәт килешеүе 17 ноябрҙә үк өҙөлгән. Ә йорттарҙы яңы подряд ойошмаһы хеҙмәтләндерә. Ә элекке хеҙмәткәрҙәрҙең бинаға ҡуртым ваҡыты бөтмәгән, шуға улар бүлмәләрҙе лә бушатмай, эшкә йөрөүен дә дауам итә. Ә хеҙмәт хаҡына бурыстарға килгәндә, ебәрелгән аҡса кире ҡайта.\nФәһим Сәлимйәнов, Өфөнөң Совет районы торлаҡ хужалығы идаралығы етәксеһе урынбаҫары: «Хеҙмәткәрҙәрәҙең күбеһе ошо урында 20-30, хатта 40 йыл эшләгән. Беҙ тәжрибәле кадрҙарҙы бушатыу яғында түгел, уларға ни бары яңы ойошмаға күсергә кәрәк. Ә хеҙмәт хаҡына килгәндә был предприятиеның хужаларына үҙ иҫәбенән сикләүҙе алырға кәрәк.Сөнки күсерелгән аҡса кире ҡайта. Йәки суд ҡарары буйынса түләү мөмкинлеге бар».\nБурыстарға килгәндә, улар торлаҡ предприятиеһының йыш ҡына үҙ бирәсәктәрен икенсе подрядсыларҙан эшләтеүенә лә бәйле. Һөҙөмтәлә финанс сығымдар йыллыҡ сметанан артып киткән. Шуға күрә бер иҫәпкә бурыстар өсөн арест һалынған, хеҙмәт хаҡы өсөн асылған икенсеһенә үҙҙәренең хужалары сикләү индергән. Райондың торлаҡ хужалығы был проблемаға ошо көндәрҙә нөктә ҡуйырға иҫәп тота. Сөнки предприятие етәкселегенең мутлашыуҙарынан ябай хеҙмәткәрҙәр ыҙа сигергә тейеш түгел.


Рөстәм Хәмитов: «Рәсәй составына Ҡырым һәм Севастополде ҡабул итеү тураһында ҡарар Рәсәй дәүләтселеге үҫешендә яңы бит аса» // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Рәсәй составына Ҡырым һәм Севастополде ҡабул итеү тураһында ҡарар Рәсәй дәүләтселеге үҫешендә яңы бит аса»\n20:57, 18 марта 2014 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы составына Ҡырым һәм Севастополдең инеүенә комментарий бирҙе.\n«Бөгөн беҙҙең күҙ алдында тарихи ваҡиға – Рәсәй Федерацияһы составына үҙ аллы субъекттар сифатында Ҡырым Республикаһы һәм Севастополь ҡалаһы ҡабул ителде. Һәм Башҡортостанда меңләгән кеше, һис шикһеҙ, был ҡарарҙы хуплай».\nРеспублика башлығы билдәләүенсә, «беҙҙең республика Федерация субъекттары араһында беренселәрҙән булып Ҡырым халҡына улар өсөн ауыр һәм һынылыш ваҡытта ярҙам күрһәтеүе тураһында белдерҙе. Беҙҙең күптәнге бәйләнештәр уртаҡ тарих ебенә теҙелгән. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейында Башҡортостан һәм Украина халыҡтары араһында ҡаҡшамаҫ бәйләнештәр тураһында, шулай уҡ фашизм өҫтөндә Бөйөк Еңеүгә ҙур уртаҡ өлөш тураһында, яугирҙарҙың «Яуҙарҙа тыуған дуҫлыҡ» хаты һаҡланған.\nРәсәй составына Ҡырым һәм Севастополде ҡабул итеү тураһында ҡарар Рәсәй дәүләтселеге үҫешендә яңы бит аса. Ил Президенты үҙ сығышында был сәбәп буйынса бөтә һорауҙарға, шул иҫәптән Рәсәйҙең тышҡы сәйәсәт оппоненттарының килеп сыҡҡанына ла бик нигеҙле яуап бирҙе. Губернаторҙар корпусының бөтә вәкилдәре дәүләт башлығы әйткән һәр һүҙҙе берҙәм тауыш менән хупланы. Беҙ Рәсәй Федерацияһы субъекттары рәтенә Ҡырымды һәм Севастополде ҡабул итеү тураһында ҡарарҙы ҙур дәрт менән ҡабул итәбеҙ һәм ҡайтарылған Рәсәй территорияһында ғәҙәти тормошто яйға һалыуҙа ватандаштарыбыҙға артабан да әүҙем ярҙам итергә әҙербеҙ».\nТеги: бр президенты,ҡырым


Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Физра. Махсус хәбәрсенең спорт блогы» программаһы – «ТЭФИ-төбәк» финалсыһы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан юлдаш телевидениеһының «Физра. Махсус хәбәрсенең спорт блогы» программаһы – «ТЭФИ-төбәк» финалсыһы\n15:19, 24 октября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 24 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостан юлдаш телевидениеһының «Физра. Махсус хәбәрсенең спорт блогы» («Физра. Спортблог спецкора») тигән программаһы «Спорт тураһында программа» номинацияһында «ТЭФИ-төбәк» төп телевизион премия финалсыһы булды.\nСпорт блогы алып барыусыһы, махсус хәбәрсе Егор Антипин үҙен төрлө спорт төрҙәрендә самалап ҡарай, был тармаҡта яңы кеше ҡарашынан уларға баһа бирә, тарихҡа инеп китә, тулы экипировканың күпме тороуын, Өфөлә күнекмә базаларының ҡайҙа урынлашыуын асыҡлай. Бер үк ваҡытта ул тамашасыларҙы профессионалдар һәм яңы башлаусы спортсылар менән таныштыра. «Теләһә ҡайһы спорт төрөн, уға етди ҡарағанда, үҙләштерергә мөмкин», — тигән фекерҙә алып барыусы.\nБашҡортостан юлдаш телевидениеһы матбуғат секретары Альбина Ғатауллина хәбәр итеүенсә, «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының «Тамыр» балалар-үҫмерҙәр телеканалы программалары бер нимә наградаға лайыҡ булды. «Журналист булғым килә» программаһы (режиссер Адель Һунарғолова, сценарий авторы Элина Бәкирова) «Журналист һөнәре» VI Мәскәү халыҡ-ара телефестивалендә махсус дипломға лайыҡ булды. «Торнаҡай» документаль фильмы (режиссер Ләйсән Солтанғолова, сценарий авторы Гөлназ Ҡолһарина һәм Гөлшат Ғәлиуллина) «Минең ҙур илем» III Төбәк-ара телевизион фестивалендә номинант булды, шулай уҡ «Торнаҡай» — «Кунаки» Төньяҡ Кавказдың VIII асыҡ документаль кино һәм автор телетапшырыуҙары фестивале финалсыһы.\nТеги: башҡортостан юлдаш телевидениеһы,телевидение,премиялар


Төп биттә бирелгән ғаризалар ойоштороу комитетында ҡарала. Раҫлаған осраҡта, ғариза ебәреүсегә форумда ҡатнашыуға мөрәжәғәт иткән белдереү ҡағыҙы киләсәк. Ойоштороу комитеты сәбәбтәр аңлатыуһыҙ ғариза ебәреүсенең ҡатнашыуын кире кағырға хоҡуҡлы.Ҡатнашыусы беджы форум үткәрелгән көндә аккредитация өҫтәлендә алына.\n2. Ҡатнашыусылар аккредитацияһы\n«Урал аръяғы-2020» бөтә Рәсәй инвестиция һабантуйына ҡатнашыусы беджы менән генә керергә була. Бедж исемле, уны икенсе шәхестәргә тапшырыу рөхсәт ителмәй. Ҡатнашыусылар беджҙарҙы һәм шәхес документтарҙарын (паспорт) форум үткән саҡта үҙҙәрендә тоторға тейеш. Ҡатнашыусылар шәхес документтарын тәкдим итеп беджҙар ала.\nНомер фондына бронь алыу өсөн форманы тултырығыҙ:\nНомерға бронь алыу\nНомерҙағы карауаттар һаны\n4. Транспорт хәрәкәт схемаһы һәм парковка урындары