Хәбәрҙәр: Хаж серҙәре (Аллаһтың салих ҡолдары хәтирәләре)\nХаж серҙәре (Аллаһтың салих ҡолдары хәтирәләре)\nХаж – быны атҡарыу өсөн етерлек милке, мөмкинлеге булған һәр иманлы әҙәм өсөн ғүмере эсендә бер тапҡыр булһа ла үтәлергә тейешле фард... Әммә Раббыбыҙға һәр ғибәҙәттән айырым бер ләззәт тапҡан Аллаһтың салих ҡолдары, мөмкинлек тыуыу менән, хаж һәм ғөмрәне йәнә ҡабатларға тырыша.\nХаж исламдың изге урындарына ябай бер туристик сәйәхәт түгел. Был мәҡәләлә беҙ хаж һәм ғөмрәлә һәр мосолман өсөн үтә лә мөһим булған тәртип нрмаларына иғтибарығыҙҙы йүнәлткебеҙ килә.\nХаж һәм ғөмрә ваҡытында иң мөһиме – хаж һәм ғөмрәгә тәғәйенләнгән ҡыҫҡа ғына ваҡытты яҡшы файҙаланыу. Бының өсөн ҡәтғи рәүештә үҙегеҙгә кәрәкмәгән, ҡағылмаған, кемдеңдер хата-етешһеҙлектәрен тикшереүгә ҡоролған буш әңгәмәләрҙән ҡасырға кәрәк. Беҙҙең хаж һәм ғөмрәләге үҙебеҙҙе тотошобоҙ – иманыбыҙҙың асыҡ күрһәткесе һәм ҡәлбебеҙ рухиәте кимәле.\nИманлы әҙәм икенсе берәүгә кәмһетеп ҡарарға, күңелендә дошманлыҡ һаҡларға тейеш түгел. Кемдең кемлеген беҙ белмәйбеҙ, Аллаһтан ни ҡәҙәр ҡурҡыуыбыҙҙы Аллаһ Үҙе генә белә.\nБөйөк салих зат Шәйех Халид Бағдадиҙың тормошонан бер ваҡиға бик ғибрәтле. Халид Бағдади, Аллаһ Илсеһенә (саллалләһу ғәләйһи үә сәлләм) оло һөйөү менән уҡталып, Бағдадтан Мәккәгә һәм Мәҙинәгә сәфәр сыға. Мәҙинәгә килеп еткәс, ул йөҙө нур бөркөп торған кешене күрә. Халид Багдади, Йәмәндән килгән был әүлиәнең рухиәтенә күмелеп, диндән алыҫ булған әҙәм ғалимдан кәңәш һорғандай, унан рухи нәсихәт биреүҙе үтенә. Йәмән шәйехе уға былай ти:\n«О Халид! Балҡып торған Мәккәгә килеп еткәс, Ҡәғбә янында әҙәп ҡағиҙәләренә тап килмәгән хәлдәрҙең шаһиты булырһың. Насар уйға бирелеп, ул кеше хаҡында яңылыш фекер төйнәмә! Күҙеңде һәм йөрәгеңде башҡаларҙан хата эҙләүҙән әрсәлә! Үҙеңдең әхүәле рухиәң менән генә бул!»\nӘммә Халид Бағдади, Исламдың йөрәге булған Мәккәгә килеп еткәс, ғаләмдең рухи үҙәге атмосфераһына башкөллө сума. Шул халәттә ул бер йома көндө нурлы йөҙлө, ялбыр, меҫкен дәрүиште күрә. Халид Бағдади уның Ҡәғбәгә арҡа биреп, үҙенә туп-тура ҡарап ултырғанын күрә һәм фундай фекергә килә:\n«Был әҙәмдең мәшһүр Ҡәғбәгә ҡарата ла дөрөҫ мөнәсәбәте юҡ. Нисек инде уға арҡа биреп ултырмаҡ кәрәк!»\nХалид Бағдадиға ҡаршы ултырған әҙәм, әйтерһең, уның уйҙарын белеп, былай ти:\n«Иманлы әҙәмгә хөрмәт Ҡәғбәгә хөрмәттән күпкә өҫтөн икәнен белмәйһеңме әллә? (Раббыбыҙҙың ҡарашы йәндәребеҙгә төбәлгән, ә саф ҡәлб – Аллаһ йорто.) Шулай булғас, ни өсөн йөҙөңә бағыуыма, ә Ҡәғбәгә арҡа биреп ултырыуыма ҡаршыһың? Нурлы Мәҙинәлә осратҡан әүлиәнең һүҙҙәрен шулай тиҙ оноттомо ни!?»\nБыл һүҙҙәрҙе ишеткәс, Халид Бағдади уның ябай кеше түгел, бөйөк салих заттарҙың береһе булыуын төшөнә. Ғәфү үтенеп, ул битен уның ҡулдарына терәп ялына башлай:\n«О Мәғрифәт эйәһе! Зинһар мине рухи ярҙамыңдан ташлама, үҙеңдең шәкертең итеп ал!»\nДәрүиш, рухи серҙәр океаны тәрәнлегенә сумып, шулай ти: «Һинең рухи тәрбиәң миңә йөкмәтелмәгән!» - һәм, Һиндостан яғына ымлап, былай ти: «Һин унан саҡырыу алырһың һәм шунда уңышҡа ирешерһең!»\nХалид Бағдади үҙенең рухи тәрбиәһен Делиҙа йәшәгән шәйех Абдулла Дәхләви етәкселеге аҫтында камиллыҡҡа еткерәсәген ул шулай аңлатып бирә.\nОшо ваҡиғаны йыш иҫкә алып, шәйех Муса әфәнде шундай нәсихәт бирә ине:\n«Хаж һәм ғөмрә ҡылырға йыйынғандарға шуны әйткем килә: сәфәрегеҙҙең башынан аҙағына ҡәҙәр хошуғ халәтен һаҡлағыҙ. Үҙегеҙҙең әхүәле рухиәгеҙ менән генә булығыҙ, буш ғәмәлдәрҙән ҡасығыҙ. Ислам Ватаны рухи атмосфераһының Илаһи сағылыштарын күңелегеҙгә һеңдерегеҙ. Һис шикһеҙ, изге урынға сәфәр ҡылыусылар, хаж мәлендәге ыңғай рухи үҙгәрештәрен үҙҙәре лә тойоп бөтмәй. Күп игелектәре һәм йомартлыҡтары менән айырылып тороусылар – хаж һәм ғөмрәне йыш ҡылыусылар. Иманлы әҙәмдә сағылыш тапҡан йомартлыҡ, миһырбанлыҡ һәм бөтә барлыҡ хаҡында хәстәрлек күреү кеүек сифаттар сәфәрегеҙҙән Аллаһтың риза булыуы тураһында һөйләй. Аллаһу Тәғәлә ризалығын алыр өсөн, бындай мөьминдәр үҙҙәрендәге иң ҡиммәт нәмәләрҙе иҫ киткес ләззәт менән менән барса мохтаждарға тарата.»


“Мәҙхиә йырлай һиңә, шағирҙар!» - ЦБС МР Бурзянского района РБ\n/ Методико-библиографическая работа / Сценарии / “Мәҙхиә йырлай һиңә, шағирҙар!»\nисемле әҙәби- музыкаль кисә уҙғарыу өсөн сценарий\nЙыһазландырыу: Сәхнәлә артҡы планда әҙәбиәт йылының эмблемаһы ҡуйылған. Фойела “Атайсалым- Бөрйәнем” исемле китап күргәҙмәһе урынлаштырылған.\nМәхмүт Уразаевтың «Бөрйән» исемле шиғырын Әлфиә Кинйәбулатова һөйләй.\nБөрйән… Бер ҡарағанда республикабыҙҙың бер ситендә ятҡан урын һымаҡ күренһә, ныҡлап байҡаһаң, Башҡортостан ғына түгел, донъя күләмендә уникаль иҫтәлектәр, һәйкәлдәр һаҡлаған, үҙенең хозур тәбиғәте менән һәр кемде әсир иткән, һанап бөткөһөҙ легендалары, риүәйәттәре, ғөрөф – ғәҙәттәре, йолалары менән дан тотҡан мөғжизәләр гөлләмәһе булып күҙ алына баҫа.\nБөрйән… Бөгөнгө әҙәбиәтебеҙҙең, сәнғәтебеҙҙең үҙенсә бер сығанағы ла ул. Кемдәр генә беҙҙең Бөрйән яҡтарын данламаған, йырламаған. Күренекле халыҡ шағиры Мостай Кәрим: «Бөрйән- ул икенсе Швейцария түгел, ә Швейцария- ул икенсе Бөрйән”- тиһә, “Бөрйән- ул Башҡортостандың йөҙөк ҡашы”, – тигән Әхмәтзәки Вәлиди.\nБыл юлдан, тим, кемдәр йөрөмәгән,\nКемдәр генә килмәй уңғыһы.\nМин Бөрйәнгә килгән һайын теләп:\nБула күрмәһен, тим, һуңғыһы.\nЙөрәгемә ҡабыҙырға киләм\nБоронғомдоң һүнмәҫ ялҡынын.\nМин Бөрйәнгә киләм олатайҙар\nХажға барған һымаҡ талпынып – тип яҙа Бөрйән ырыуы шағиры Ирек Кинйәбулатов. Әйткәндәй, шағирҙың Бөрйән хаҡындағы ҙур шәлкем шиғырҙары – үҙе бер ер-һыу, күңел хазинаһы, тыуған еребеҙең һәр иҫтәлекле урынына- “Йылҡысыҡҡан күленә”,” Бабсаҡ батырға”, “Инсебикә ҡаяһына”, арҙаҡлы шәхестәребеҙ – Әхмәт Сөләймәновҡа, Мөхтәр Сәғитовҡа , данлы йырсыларыбыҙ – Ғилман Сәфәрғәлинға, Әлфиә Юлсуринаға, ябай һәм эшһөйәр халҡыбыҙға арналған улар.\nҺеҙҙең иғтибарығыҙға «Йөрәк һинең менән» шиғырын Айгөл Сафина тәҡдим итә.\nҺеҙҙең өсөн “Атайсал” төркөмө башҡарыуында «Бөрйән ере» исемле йыр яңғырай. Айрат Баязитов һүҙҙәре, Гүзәл Һырлыбаева көйө.\nЮлдар оҙон, юлдар урау бында,\nБөрйән башҡортоноң уйындай.\nШул юлдарҙан үтһәм,уйҙар биләй\nЙәшәү, Тормош, Ғүмер турында- ти, күренекле шағир Ҡәҙим Аралбай үҙенең Бөрйән дәфтәренән шәлкемдәр китабында. Заманында беҙҙең районда эшләп киткән, Бөрйән ерен үҙ иткән шағирҙың Ағиҙелгә, Ҡурыуҙыға, Аратауға, хатта Бөрйән мәрйәләренә атап яҙған шиғырҙары ла бар, ә күренекле шағир Хәсән Назар бөрйәндәргә генә хас һүҙҙәр менән «Бөрйәндә» исемле шиғырын яҙған. Ошо шиғырҙы Альбина Ырыҫҡолова һөйләп ишеттерә.\n«Һағындыра шул ул Бөрйән тигән хозур был донъя. Йәйге селләләрҙә лә, ҡышҡы ғинуар һыуығында ла күңелгә берҙәй үк яҡын Бөрйән яҡтары. Унда барып төшөп, ҡайтып киткәнсе, тау- урмандарҙың береһенән- береһе күркәмерәк күренештәренә таң ҡалып йөрөйһөң. Торғаны бер әкиәт донъяһы бит…” – тип үҙенең тәьҫораттары менән уртаҡлаша билдәле шағир, публицист һәм йәмәғәт эшмәкәре Рәшит Шәкүр “Быуаттар аманаты” тигән китабында донъя күргән «Бөрйәнемә барам әле” исемле мәҡәләһендә. Әйҙәгеҙ әле уның «Моңло Бөрйән, серле Бөрйән» шиғырын тыңлап үтәйек. Һөйләй Әнисә Әхәт ҡыҙы Мофазалова.\n“Бөрйән ҡыҙҙары” бейеүе менән Ғәзимә Мәзитова.\nЭйе, ҡайҙа ғына аяҡ баҫма- Бөрйәндең һәр ташы, һәр һуҡмағы үҙе, гүйә, тарих һөйләп тора. Һоҡланып һөйләп бөткөһөҙ.\nХалыҡ тарихын, халыҡ яҙмышын үҙендә мәңге сер итеп һаҡлаған Шүлгәнташ үҙе генә лә ни тора? Уға тиң уникаль тәбиғәт күренешен донъя йөҙөндә лә табып булмаҫтыр! Был мәмерйә тураһында башҡорт шағирҙарыының, шағирәләренең бик күп шиғырҙары бар: Факиһа Туғыҙбаева “Шүлгәнташ мәмерйәһендә”, Булат Рафиҡов “Шүлгән”, Ғилемдар Рамазанов “Шүлгән таш”, Рауил Бикбаев “Һыуһаным – һыуҙар бирегеҙ!” һәм башҡалар .\nӘ хәҙер һеҙҙең иғтибарығыҙға күренекле шағирә Фәүзиә Рәхимғолованың “Мәмерйә” исемле шиғырын Ләйсән Байморатова тәҡдим итә.\nИнсебикә ҡаяһы үҙенең тетрәндергес тарихи легендаһы менән әҙиптәрҙе мәшһүр әҫәрҙәр яҙырға булышлыҡ иткән гүзәл тәбиғәт ҡомартҡыларының береһе ул.Уның хаҡында ла күп яҙыусыларыбыҙҙың ижадында осратырға мөмкин. Халыҡ шағирәһе Факиһа Туғыҙбаеваның “Инсебикә ҡаяһы” исемле шиғырын Айгүзәл Байморатова һөйләй.\nҺеҙҙең өсөн «Инсебикә” вокал ансамбле башҡарыуында Данир Мәхмүтов ижад иткән “Инсебикә” йыры яңғырай.\nӘлбиттә, билдәле яҙыусыларыбыҙ тарафынан төбәгебеҙҙең иң ҙур байлығы- ошо мөғжизәләр менән үрелеп үҫкән халҡы, киң күңелле, эскерһеҙ, кешелекле һәм кеселекле, ябай, шул уҡ ваҡытта үҙ яғы өсөн патриотизм рухында йәшәүсе ғорур халҡына һоҡланып яҙылған шиғырҙар ҙа бихисап. Шуларҙың береһен, Ирек Кинйәбулатовтың “Бөрйән халҡы” исемле шиғырын Айгиз Ҡолбирҙин тәҡдим итә.\nБөрйәнде данлау Республикабыҙҙа йәшәгән һәм ижад иткән урыҫ яҙыусыларынан Роберт Паль, Георгий Кацерик, Алексадр Филлипов, Борис Федоров ижадында ла сағылыш тапҡан.\nӘ хәҙер һеҙҙең иғтибарығыҙға Роберт Пальдың “ Бурзян” исемле шиғырын Лилиә Файзрахман ҡыҙы һөйләп ишеттерә.\nҮҙе ижад иткән “Бөрйәнем” йыры менән Илъяс Аетбаев.\nЫсынлап та, халҡыбыҙҙың бай әҙәбиәтенә, мәҙәниәтенә күҙ һалғас ошондай һығымтаға киләһең: беҙҙең төбәктән дә гүзәл ер юҡтыр донъяла! Берәүҙәрҙе мөһәбәт һәм ҡеүәтле булмышы, асылып бөтөлмәгән мөмкинлектәре арбаһа, икенселәрҙе әкиәттәгеләй серле донъяһы һәм ҡырағай матурлығы әсир итә. Киләсәктә лә бөрйәндәрҙән ҡот китмәһен, тормошобоҙ йәмле һәм бәрәкәтле булһын тип кисәбеҙҙе яҡташыбыҙ, яҙыусы Мөнир Ишбулатовтың “Бөрйән” исемле шиғыры менән тамамлайһы килә. Һүҙҙе Ғәзимә Мәзитоваға бирәйек.\n“Бөрйән егеттәре” бейеүе менән “Осҡон” өлгөлө бейеү ансамбле.\nОшоноң менән бөгөнгө кисәбеҙ тамам. Иғтибарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт! Киләһе осрашҡанға тиклем һау булығыҙ.\nТөҙөүсеһе А. Сафина.


Еңел булмаған эштәре маҡтауға лайыҡ\n25 Сентябрь 2018, 14:05\n27 сентябрҙә илебеҙҙә Тәрбиәселәр һәм мәктәпкәсә учреждениелар хеҙмәткәрҙәре көнө билдәләнә. Байрам Санкт-Петербургта 1863 йылдың көҙөндә тәүге балалар баҡсаһы асылыуға арналған.\nРайонда мәктәпкәсә белем биреү 26 мәғариф учреждениеһында ғәмәлгә ашырыла, уларҙа 1231 бала белем һәм тәрбиә ала.\nБайрам алдынан беҙ Ҡотош ауылындағы “Йәйғор” балалар баҡсаһында булдыҡ. Уның тарихы 80-се йылдар башында башлана. Ошо осор-ҙа социаль үҫешкә ҙур иғтибар бүленә. 1984 йылда Нуриманов исемендәге колхоз рәйесе Сәрүәр Дилмөхәмәтовтың ҡарары менән ике ҡатлы ағас бинала 30 урынлыҡ балалар баҡсаһы асыла. Бында төрлө йәштәге балалар-ҙан торған бер төркөм эшләй. Гөлсибәр Ғималова, Рәфилә Ахунова, Мәйсәрә Һаҙыева, Вәриҙә Шафиҡова, Рита Ҡотлоева,Фатима Фәҡирйәнова, Динара Хәйбуллина, Сәлимә Әһлисламова – тәүге хеҙмәткәрҙәр. Һуңынан коллектив Флүзә Шәрипова, Гүзәл Закирова кеүек хеҙмәткәрҙәр менән яңыра.\n2003 йылда балалар баҡсаһы В. Әхмәҙуллин исемендәге Ләмәҙтамаҡ мәктәбе бинаһына күсә.\nБөгөн мәктәпкәсә учреждениеға 35 бала йөрөй. Улар ике йәш төркөмөндә шөғөлләнә. Кесе төркөмгә йәш ярымдан дүрткә тиклем ҡабул итһәләр, өлкән төркөмгә – дүрттән ете йәшкә тиклем. Балалар баҡсаһы менән Земфира Тәүәкәлова етәкселек итә, бер юлы ул – тәрбиәсе лә. “Йәйғор” балалар баҡсаһында өс йыл эшләй. Ойоштороу мәсьәләләре менән шөғөлләнә, документация менән эшләй, шулай уҡ хужалыҡ бурыстары ла уның иңендә.\n– Беҙҙең балалар баҡсаһы йылдан-йыл матурыраҡ була бара, матди базаһы нығый. Белгестәр көслө, коллектив тотороҡло. Барыһы ла үҙ эштәренә ижади ҡарай. Улар менән эшләүе рәхәт, – ти ул.\nЗемфира Мансур ҡыҙының ҡул аҫтында ҙур булмаған татыу һәм эшсән коллектив хеҙмәт итә. Быйыл коллектив яңы хеҙмәткәр менән тулылан-ған – Миләүшә Ғиниәтова музыка дәрестәре алып бара.\nКескәйҙәр төркөмөндә сабыйҙар менән Гөлсибәр Ғәлимова эшләй. Уның төп ярҙамсыһы – Айгөл Ҡотлоева. Тәрбиәләнеүселәре – әле бөтөнләй сабый ғыналар, күптәренә ике йәш тә тулмаған. Улар күңел йылыһына, яратыуға, айырыуса хәстәрлеккә һәм ярҙамға мохтаж. Гөлсибәр Памир ҡыҙы менән Айгөл Юрьевна көн дауамында уларға әсәләрен алмаштыралар – тынысландыралар, иркәләйҙәр, кәрәк сағында ҡосаҡлап алалар һәм, әлбиттә, үҙ аллы ашарға, кейенергә, уйнарға, төрлө шөғөлдәр менән булырға: һүрәт төшөрөргә, нимәлер әүәләргә өйрәтәләр.\n18 йыл хеҙмәт стажына эйә Гөлнәзирә Фәтихова быйыл төрлө йәштәге өлкән төркөм тәрбиәсеһе бурыс-тарын йөкмәткән үҙенә. Ул үҙ вазифа бурыстарына яуаплы һәм иғтибарлы ҡарай. Тәрбиәсегә Гөлбикә Сәмиғуллина ярҙам итә.\nШтатта тағы ла бер хеҙмәткәр – ашнаҡсы Фәнилә Тәүәкәлова бар. Ул “Йәйғор” балалар баҡсаһы кескәйҙәрен көн һайын тәмле һәм төрләндереп бешерелгән аштар менән һыйлай. Төркөмдәрҙә балаларҙың йәш үҙенсәлектәренә ярашлы дәрестәр алып барыла. Балалар баҡсаһында кескәй-ҙәр тирә-яҡты танып белеп һәм телмәрҙәрен үҫтереп, төп төшөнсәләр менән танышып ҡына ҡалмай, ә коллективта йәшәргә һәм эшләргә, уйнар-ға һәм тиҫтерҙәре менән үҙ-ара эш итергә өйрәнә. Танып белеү дәрестәрендә балалар башҡорт әҙәбиәте, ауыҙ-тел халыҡ ижады, Ватан тарихы, ауылдың иҫтәлекле урындары менән таныша, хәрәкәтле халыҡ уйындары унай. Былар барыһы ла милли үҙаңдың үҫешеүенә һәм башҡа милләт вәкилдәренә ҡарата хөрмәт тойғоһо тәрбиәләй. Балалар баҡсаһында саф һауала йөрөп инеү мотлаҡ. Балаларҙың яратҡан был шөғөлө сәләмәтлек һәм дөйөм үҫеш өсөн мөһим.\nМәктәпкәсә учреждение тормошонда ата-әсәләр әүҙем ҡатнаша. Улар тәрбиәселәрҙең үтенестәрен үтәргә һәр ваҡыт әҙер, ремонт ваҡытында әүҙем ярҙам итәләр. Өлкәндәр балаларының баҡсалағы тормоштарын ҡыҙыҡһынып күҙәтә һәм байрам- дарға, иртәлектәргә ҙур теләк менән йөрөй.


Урман мәсьәләләре күтәрелде » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Сәйәсәт, иҡтисад » Урман мәсьәләләре күтәрелде\nУрман мәсьәләләре күтәрелде30.03.2018\nБашта аңлатма бирергә кәрәктер. «Бөтә урманды ҡырҡып бөтөрҙөләр, киләһе быуындарға ни ҡала!?», - тип шыңшыу әлегә ысынбарлыҡҡа бигүк тура килмәй бит ул.\nҠоро һүҙ булмаһын: 2017 йылда Учалы районында «иҫәптәге ҡырҡынды» 26 процентҡа үҙләштерелә. Ә урман хужалығы мәнфәғәттәренән сығып ҡарағанда, 229 мең 200 кубометрҙы киҫеү маҡсатҡа яраш-лы булыр ине. Бының сәбәбе: тик яҡыныраҡ үҫкән һәм юғары сифатлы ағасҡа урман сәнәғәтселәренең күҙе төшә, кәкре-бөкрө йә төпкөл кварталдарҙағы ағас бер кемде лә ҡыҙыҡһындырмай. Төбәгебеҙҙә өлгөргән һәм ҡартайған урман 81 800 гектар биләй, запас 15 миллион 694 мең кубометр тәшкил итә!\n«Кәрәкмәгән» ағас проблемаһын 2014 йылдың боҙло ямғыры көсәйтте. Хәтерегеҙҙәлер, ниндәй афәт булды! «Учалы урман хужалығы» учреждениеһы етәксеһе Айбулат Байғарин түбәндәге мәғлүмәт менән уртаҡлашты:\n- 2014 йылғы тәбиғәт ҡасафатынан һуң 14 мең гектарҙа санитар сәләмәтләндереү саралары үткәрелде, 350 мең кубометр тирәһе ағас алынды. Әммә эш тамамланды тип әйтерлек түгел - кәмендә 4 мең гектарҙа тикшереү эштәре башҡараһы бар. Санитар-сәләмәтләндереү саралары талап ителгән участкалар Кирәбе, Илтабан, Төньяҡ Урал, Илсеғол участка лестничестволарының төпкөл кварталарында, унан ағас сығарыу ғына түгел, барып етеүе лә ҡатмарлы. Хәйер, министрлығыбыҙ ҡарамағындағы башҡа урман хужалыҡтары ярҙамға килеүҙәре көтөлә. Күмәкләп ыратырбыҙ.\nОшо көндәрҙә боҙло ямғыр эҙемтәләрен тамам бөтөрөү тураһында район хакимиәтендә ҙур кәңәшмә үтте. БР Урман хужалығы министры урынбаҫары Азат Әхтәмов урманда ҡороп-аунап ятҡан ағастарҙың ниндәй ҡурҡыныс тыуҙырыуҙары тураһында ентекләп бәйән итте:\n- бындай ағастар фитопатология йәһәтенән үтә хәүефле, төрлө ауырыу үрсеткесенә әйләнәләр. Был мәсьәлә бик актуаль - әлеге мәлдә урмандар күпләп төрлө сирҙәргә бирешеүе мәғлүм бит;\n- шулай уҡ ҡоротҡос бөжәктәр таралыу сығанағына әйләнәләр;\n- ҡоро-һары туҙып ятҡан участкаларҙа янғын ихтималы ҡырҡа арта. Ә бит боҙло ямғырҙан һуң байтаҡ ҡороған ағастар эленгән килеш тә ҡалған. Тап улар «бикфорд шнуры» ролен башҡарыуҙары мөмкин: сағыштырмаса хәүефһеҙ «түбәнге янғындар» (ерҙә түшәлеп ятҡан япраҡ-ылыҫ төтәү) ошо ағастар буйынса үрмәләп, бәләне ҡот осорғос «үрге янғынға» әйләндереүҙәре бар... «Ә бит Учалы районының байтаҡ ауылдары урман кварталдарына терәлеп урынлашҡан!» - тип тә иҫкә төшөрҙө Азат Зиннәт улы.\nФитопатология тикшереүҙәре ва-ҡытында санитар ҡырҡыуға тәғәйенләнгән ағас һатыу-һатып алыу килешеүҙәре буйынса халыҡҡа күпләп бирелде, аукциондарға ҡуйыл-ды (унда эшҡыуарҙар һәм юридик берәмектәр ҡатнаша). Быйылғы йыл башына ошо рәүештә боҙло ямғырҙа зыян күргән 94 мең кубометр ағас халыҡҡа ебәрелде - ифрат ҙур күләм был. Теләгәндәр ҡоро ҡалмаһын.\nАңлатып торорға ла кәрәкмәйҙер: боҙло ямғыр ваҡытында зыянланған, әммә яҡшы сифаттағы тө-ҙөлөш ағасын алырға теләүселәр һәр саҡ күп. Ташырға юлдарҙың булыу-булмауы ғына кәртә ҡуя ала. Бына был кәңәшмәлә лә Ҡытай Халыҡ Республикаһы йүнселдәре ҡатнашты, «деловой» ағас алыу, урман сәнәғәтенә инвестициялар яһау мөмкинлектәре менән ҡыҙыҡһындылар. Ниәттәре килеп сығырмы-юҡмы, уныһын тормош күрһәтер, әммә ҡабатлап яҙабыҙ - барыһына ла яҡшы ағас кәрәк. Ә бына ваҡ-төйәкте, кәкре-бөкрөнө ҡайҙа итергә?Артабан серерме?\nКәңәшмәлә был проблеманы хәл итеү юлы ла төҫмөрләнде буғай. Өфөләге сәнәғәт гиганты - «Кроношпан - Башҡортостан» заводын-да ағас төптән эшкәртелә, теләһә ниндәй тиерлек сеймалдан да сифатлы төҙөлөш материалдары етештереү яйға һалынған. Эшкә яраҡһыҙ тип һаналған ағасты ла һатып алырға әҙ-ерлектәре тураһында белдерҙеләр. Учалы тимер юлы станцияһы менән килешкәндәр ҙә икән, вагондарға тейәп оҙатыу күҙ уңында тотола.\nБар мәсьәлә - хаҡтары урман менән шөғөлләнеүселәрҙе ҡыҙыҡһындыра аласаҡмы? Былай, барыһы менән дә уртаҡ тел табырға тырышасаҡбыҙ, тип ышандыралар.\n... «Кроношпан» төбәгебеҙҙә түбән сифатлы һәм алыҫ кварталдарҙағы урман запасын тулыраҡ үҙләштерергә ярҙам итһә, бер ҙә насар булмаҫ ине. Был бит өҫтәмә эш урындары, урындағы ҡаҙнаға өҫтәмә килем, тигән һүҙ. Экология йәһәтенән дә ылыҡтырылыҡ: ҡартайған урман районда саманан тыш күп икәнле-ге тураһында мәҡәләнең башында билдәләп үттек инде.\nУрманға һаҡсыл ҡараш - ағастарға ҡартайғансы теймәйенсә серетеү түгел, ә урманда ла быуындар алышыныуға булышлыҡ итеү. Был эш урман культуралары йә тәбиғи тергеҙелеүгә булышлыҡ итеү саралары аша башҡарыла. Образлы әйткәндә, һауын һыйыр ҡартайып үлгәнсе аҫралмай бит, билдәле ваҡыттан һуң оло «һәүкәште» йәлләмәй һуйып, урынына йәш тана алыу хәйерле.\n«Мәңгелек урман» һағында\nУрман өлкәһендәге структур үҙгәрештәр артынан ситтән күҙәтеп өлгөрөүе лә ҡатмарлы инде... Быйыл Яңы йылдан «Учалы лесничествоһы» ҡаҙна ... Тотош уҡырға


Башҡортостан проекты – «Үҫмер» социаль ҡунаҡханаһы Рәсәй төбәктәренә таратыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:24, 15 мая 2019 Йәмғиәт\nБашҡортостан проекты – «Үҫмер» социаль ҡунаҡханаһы Рәсәй төбәктәренә таратыла Фото: Динар Кәлимуллин\n«Бала саҡ векторы – 2019» Бөтә Рәсәй конгресы башланыр алдынан Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров һәм Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Анна Кузнецова федераль балалар омбудсмены башланғысы еңеүселәре күргәҙмәһе менән танышты. Унда ғаиләне һәм балалыҡты яҡлау буйынса социаль дәүләт һәм йәмәғәтселек проекттары тәҡдим ителгәйне.\nИң яҡшы төбәк тәжрибәләре араһында Башҡортостандың «Үҫмер» социаль ҡунаҡханаһын, уның ҡарамағындағы «Ғаилә усағы» балалар һәм ата-әсәләр клубын ойоштороу проекты билдәләнде. Улар ғаилә проблемаларын, үҫмерлек осорондағы ҡыйынлыҡтарҙы еңеп сығырға ярҙам итә. Бала тәрбиәләүҙә ҡатмарлыҡтары килеп тыуған, үҫмер тиҫтерҙәре менән уртаҡ тел таба алмаған, уҡыуға аҙ иғтибар бүлгән осраҡта ата-әсәләр социаль ҡунаҡханаға ярҙам һорап мөрәжәғәт итә ала.\nТөп бурыс – балаларҙы йәмғиәткә уңышлы яраҡлаштырыу. Ҡунаҡхана 11-18 йәшлек 18 кешегә тәғәйенләнгән. Бында медицина хеҙмәтләндереүе, социаль-педагогик һәм социаль-психологик реабилитация үткәреү ҡаралған.\nАнна Кузнецова проектты юғары баһалап, уны Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил институты булышлығында башҡа төбәктәргә таратырға тәҡдим итте.\nТеги: ғаилә, үҫмерҙәр


Республика халҡы урман янғындарынан зыян күреүселәргә ярҙам итеүен дауам итә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика халҡы урман янғындарынан зыян күреүселәргә ярҙам итеүен дауам итә\n13:59, 6 сентября 2010 Йәмғиәт\nБашҡортостанда урман янғындарынан зыян күреүселәргә аҡса йыйыу дауам итә. Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт Палатаһы менән РФ Президенты Дмитрий Медведевың аҡса йыйыу буйынса инициативаһын ябай граждандар ҙа, бихисап ойошмалар, предприятиелар, ведомстволар хеҙмәткәрҙәре лә күтәреп алды. Атап әйткәндә, Рәсәй ауыл хужалығы банкыһының Башҡортостан төбәк филиалы хеҙмәткәрҙәре зыян күреүселәр иҫәбенә бер көнлөк эш хаҡын күсерҙе. "Башинформ" агентлығына банктың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ағымдағы йылдың 6 сентябрендә 400 мең һумдан ашыу аҡса күсерелгән.\nТеги: хәйриә ярҙамы


Кешегә исем бүләк итәләр » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Кешегә исем бүләк итәләр\nДарғын яҙыусыһы Әхмәтхан Әбүбәкәр (1931 – 1991) М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлаған. Шиғырҙар, поэмалар, хикәйәләр, повестар, романдар, пьесалар авторы. Әҫәрҙәре француз, инглиз, немец, испан, поляк телдәренә тәржемә ителгән, Дағстандың халыҡ яҙыусыһы.\n"Дерхаб!" – иң яҡшы маҡтауға лайыҡ һүҙ.\nХөрмәтлеләрем, был һүҙ менән артыҡ мауыҡҡаныма мине шелтәләмәгеҙ – һәйбәт кешеләр менән осрашҡан һайын уны ҡабатларға әҙермен. Был һүҙ беҙгә әллә нисә быуат хеҙмәт итһә лә, уны ҡабатлауҙан саҡ ҡына ла күрке ҡайтманы, аҫылташтай шымарҙы ғына. Иң тыйнаҡ туйҙа ла, бик ҡупшы тантаналарҙа ла, Дупе тауының яланғас түбәләренән алып Цудахарҙың текә ҡаяларына тиклем – һәр ҡайҙа: илемдең тигеҙлектәрендә, тауҙарында ла – мәғәнәһе иң ихлас һәм иң изге теләктәрҙе аңлатҡан был ҡөҙрәтле дарғын һүҙе яңғырап, ҡолаҡты иркәләй. Иң хөрмәтле ҡунаҡты ике яҡтан да "Дерхаб!" тип йөпләгәндәй, был һүҙҙән геджух шарабы менән мөлдөрәмә тулы мөгөҙҙәрҙәге һәм бокалдарҙағы кеүек шатлыҡ бөркөлөп тора.\n"Дерхаб!" – тимерсе Әсхәб йортонда тантана ошо һүҙ менән башланды. Беҙ һеҙҙең менән бер аҙ һуңлағанлыҡтан, хәҙер Сурхаевтар ырыуынан тимерсе Әсхәб, уның мөләйем ҡатыны Меседу һәм ҡунаҡтар менән таныштырып китергә рөхсәт итегеҙ. Ғәҙәт буйынса, ғаилә башлығынан башлайбыҙ. Тимерсе... Ишетәһегеҙме, был һүҙҙә күпме һығылмалы сың? Әйтеү менән стеналары ҡоромланған, көйөк еҫе аңҡыған бәләкәй ауыл тимерлеге күҙ алдына баҫа; ямалған иҫке күрек усаҡтағы утты ҡуҙғыта; ялпаҡланған һандалға йә ҡош суҡышын хәтерләтеүсе осло моронло ҡыҫҡыс төшә, йә тимер менән бәхәстә һәр саҡ еңеүсе боронғо балға бух итеп эләгә. Балға... Боронғо һүҙ, ләкин уның мәғәнәһе хәҙер бөтөнләй башҡа. Өй хужаһы әле сепарат заводында эшләй, унда тимерлек – төп цех. Бында тимерселәр балға менән булышмай, ә пневматик сүкеш менән эшләй. Ул балғанан меңдәрсә тапҡыр ауырыраҡ булһа ла, оҫтаның ҡулдары өсөн шул тиклем үк еңелерәк. Боронғо һөнәр беҙҙең заманда тимерсенең көслө беләге менән генә түгел, шулай уҡ уның аҡыллы башы менән дә хөрмәт һәм ихтирам яуланы.\nУн биш йыл элек тимерсе Әсхәб сатан бухгалтерҙың июндәге нәжәғәй һымаҡ матур Меседу исемле ҡыҙына өйләнде. Мин дә әйтәм, яҡташтары ла раҫлар: Меседу исемен хаҡлы йөрөтә; һылыуҡайҙың атаһы, тәкәбберлек ир-аттың иң яҡшы күрке булмаһа ла, ҡыҙымдың ауылда иң матуры икәнлегенә икеләнеүсе табылһа, ике аяғыма ла аҡһарға әҙермен, тип юҡҡа ныҡышмай...\nТәүге биш йылда тимерсе ауылда ҡатыны менән яратышып һәм хөрмәт итешеп йәшәне. Был тау халыҡтарынан айырыла ине, сөнки улар яратыуын ярата, ләкин көйләп-сөйләргә, хөрмәт итергә мәжбүр итә алмайһың. Улар бөтә ергә лә бергәләп йөрөнө, был үҙенең икенсе яртыһы менән урамда күренеүҙән тартыныусыларҙы, ҡатын-ҡыҙҙарҙың тиңлеге тураһында клубта лекция тыңлағанда хәләленән ситтә ултырыуҙы хуп күреүселәрҙе ныҡ ғәжәпләндерҙе. Мин үҙ балаларының әсәһен ҡултыҡлап йөрөү, ул һыу алып ҡайтҡанда йәки сыбыҡ-сабыҡ ташығанда ярҙамлашыу тураһында әйтеп тә тормайым. Ир-аттың үҙенә һыу йәки утын килтерергә нимә ҡамасаулай, тип һорарһығыҙ. Яуап бирәм: хөрәфәт, шайтан алғыры... Йә, ярай, беҙ мәҙәниәтле кешеләр, юҡ-барға ышаныуҙар, Каспий тулҡындарындағы нефть таптары кеүек, тиҙҙән юҡҡа сығыр, тигән өмөт менән йәшәйек... Вах! Беҙ, әүрәп, тимерсе Әсхәб өйөндәге байрам өҫтәленән ситкә киттек шикелле.\nЙәш ғаиләлә барыһы ла имен-аман һымаҡ ине, болотло көндә ҡояштың беренсе нуры башҡаларҙыҡына ҡарағанда уларҙың сакляһына иртәрәк төштө, ҡунаҡтар ҙа килгеләне, буш өҫтәл артына ултырманылар, тик бер хәл генә йәш ир менән ҡатынды хафаға һалды. Икеһе лә, бер-береһенән йәшереп, хәсрәтләнде һәм яманһыуланы, көйөндө һәм борсолдо. Балалары юҡ ине.\nТимерсенең туғандары бер нисә мәртәбә, ситләтеп булһа ла, уға биҙәү ҡатынды айырып, икенсегә өйләнергә кәңәш итте. Был осраҡта хөрәфәт-фәлән түгел, ә закон үҙе ир яғында ине. Ирҙең туғандары балаларһыҙ барыбер ныҡлы ғаилә ҡороу мөмкин түгел икәнлеген ҡатынға ла һаҡ ҡына тылҡып ҡараны. Меседу был "ысын күңелдән" үткәрелгән һөйләшеүҙәрҙән һуң йыуашлана, ауыҙ асып һүҙ әйтмәй, һәммә һорауға ла әсе күҙ йәштәре менән яуап бирә. Ләкин тимерсе, хатта Сурхаевтарҙың данлы ырыуына өҙөлөргә насип булһа ла, айырылышыу хаҡында ишетергә лә теләмәне.\nМөмкин булған, хатта ҡотолғоһоҙ ғәйбәт-ыҙғыштарҙан һаҡланыу өсөн, Әсхәб кешеләр бер-береһен йүнләп белмәгән ҙур ҡалаға күсенергә булды. Ә унда тәрбиәгә бала алырға мөмкин: сабыйға ғүмер биреүсе түгел, ә тәрбиәләүсе, кеше итеүсе атай ҙа баһа!\nЭшләйем тигән кешегә һәр ерҙә лә эш табыла. Ҡалала тимерсе бигерәк тә уңды: башҡа эшселәр менән бергә сепарат заводының нигеҙен тәүгеләрҙән булып һалды, унда тимерсе хеҙмәте лә ярап ҡуйҙы. Бында Әсхәб тоғро дуҫтар тапты, ихтирам яуланы. Ә түҙемлелеге һәм тоғролоғо өсөн бүләк итеп, туйҙан һуң ун биш йыл уҙғас, Меседу ул тапты. Ниндәйен әле! Бер айҙан һуң сабый донъяға ынйы кеүек дүрт теше менән йылмайҙы. Ышанмайһығыҙмы? Мине тәбиғәт ҡанундарын белмәүҙә фаш итергә теләйһегеҙме? Хөрмәтлеләрем, ә һеҙ тәбиғәттең үҙ хикмәттәре булыуын белмәйһегеҙме әллә? Теләй икән, бер әсәнең өс улынан алтын ҡуллы ике оҫта үҫтерә, ә өсөнсөһө – доцент. Нимә эшләйһең? Беҙ тәбиғәттең бөтә ҡанундарын да белеп бөтмәйбеҙ шул әле...\nӘ һеҙ әсәһе һаҡ ҡына биләп, яндырып яһалған биҙәктәр менән семәрләнгән ағас сәңгелдәккә һалған сабыйҙың шат йылмайыуына ғына ҡарағыҙ әле! Тимерсенең туғандары, аяҙ көндә йәшен атҡандай, бүләктәр тейәп килде һәм янғын ваҡытындағы һымаҡ шунда уҡ ауылдарына һыпыртты – күрәһең, намыҫтары яфалағандыр, элекке шелтәләре өсөн ҡурғандыр. Ә ғорур, бәхетле Меседу яманлыҡты онотҡайны инде. Тау кешеләре әйтмешләй, бөгөн уның йөрәге ергә һыйманы, бына ул уның баш балаһы, уның ҡояшҡайы, тормошоноң мәғәнәһе һәм маҡсаты. Уның хатта тауышы сағыуланды, йәшәрҙе...\nТимерсенең өҫтәле артына уның иң яҡын дуҫтары йыйылды. Бөгөн үҙенә бер төрлө тантана көтөлә: донъяға яңы килгән сабый исем аласаҡ, уның менән ул оҙаҡ-оҙаҡ йәшәйәсәк, уҡыясаҡ, армияла хеҙмәт итәсәк, эшләйәсәк, дуҫтарының өндәшеүенә яуап бирәсәк, дошмандарын дер ҡалтыратасаҡ – уныһы ла була тормошта...\nКеше исеме! Исем һайлау бик ябай эш түгел. Мин беләм: бер атай, теге доцент инде, улына Электрон тип исем ҡушырға йыйынған да, олатай менән өләсәһе көс-хәл менән дүндергән. Ә бына ейәнсәрҙәренең исемен яҡлап өлгөрә алмағандар – әллә шайтан бутаған, әллә Алла йәш ата-әсәне ҡурсаламаған, ләкин уларҙың кесе ҡыҙҙары, һөйкөмлө аптекаршаның исеме – Станя, быныһы ҡыҫҡартып әйткәндә, ә тулыһынса – Гидроэлектростанция!\nЮҡ, юҡ, беҙҙең тимерсенең улына бындай хәүеф янамай: бөгөн уға Сурхаевтарҙың ырыуына лайыҡлы исем ҡушасаҡтар, был ырыуҙа һәр яңы быуын мираҫҡа алтын ҡулдар һәм аҡыллы баш ала.\nХужалар менән таныштыҡ, ә хәҙер өҫтәлгә рәхим итегеҙ. Унда тәрән тәрилкәләрҙә ҡара тәкә ите боҫланып ята. Уның һөйәктәрен бешергәндә лә, ашағанда ла һындырырға ярамай, юҡһа яңы тыуған баланың сирләшкә булып үҫеүе, башы эшләмәүе ихтимал. Хөрәфәт, тиһегеҙме? Бәлки, шулайҙыр, ләкин зыянһыҙ һәм яҡшы хөрәфәт ваҡыт үтеү менән мотлаҡ беҙҙең тормошто биҙәүсе изге йолаға әүерелә. Килешәһегеҙме?\n– ...Миңә, ҡатыныңды айыр, тинеләр! Мин, айырмайым, тинем! – тимерсе нисәнсе тапҡыр инде хәтирәләргә сума. – Күҙ алдына килтерегеҙ: өгөт-ҡотҡоға бирелеп, мин ғаиләмде емерә, Меседумды юғалта ала инемме? Улым да булмаҫ ине, тимәк... – Тимерсенең бәхетле ҡәнәғәт тауышында хәүеф яңғыраны. Ул хатта сәңгелдәккә боролоп ҡараны – бәхете, ата ғорурлығы ундамы?\n– ...Мин емермәнем, ә һаҡланым... Ышанығыҙ, маҡтанмайым... Ҡатыным һәйбәт минең, уға йыш ҡына, ай, нисек ҡыйынға тура килде...\n– һәр кемгә иренән эләгә инде, – Меседу йылмайҙы, ул хатта әңгәмәгә рөхсәтһеҙ ҡушылғаны өсөн шелтәнән дә ҡурҡманы.\n– Ҡәҙерле Әсхәб! Таулылар былай ти: айырылышыу өсөн беренсе ҡатындың бер етешһеҙлеге була, икенсеһенең ике етешһеҙлеге табыла, ә өсөнсөһөндә иһә бөтә өс сәбәп тә булыуы ихтимал, – тип хәтергә төшөрҙө Мәҡсүт.\n– Дөрөҫ һүҙгә яуап юҡ! – оҫтаны бөҙрә сәсле йәш инженер хупланы. – Тик бына, яуҙан ҡалған ете яра эҙе булған һәм ете ҡатын алған кеше генә ысын ир ул, тигән риүәйәт ҡайҙан килеп сыҡты икән?..\n– Ете яра эҙе, ете ҡатын?.. Һин был хаҡта ни беләһең? – бөҙрәнең ҡатыны әңгәмәгә ҡушылды. – Ҡарағыҙ әле, дуҫтар: кисә өйләнде, ә бөгөн инде ошондай проблемаларҙы тикшерә!\n– Кисә түгел, ә ике ай ҙа ете көн элек! – тип асыҡланы инженер һәм йылмайған күҙҙәре өҫтөндәге күмерҙәй ҡара ҡаштарын уҫал һикертте. – Ауыҙыңды яп, азат ҡатын! Өйҙә һөйләшербеҙ, ә ҡунаҡта үҙеңде әҙәпле тот! Йә, ҡәҙерле Әсхәб, һинең шатлыҡ – беҙҙең шатлыҡ! Быныһы артынан тағы ла улдарың тыуһын! Дерхаб!\nһәр атаның күңеленә ятышлы маҡтаулы тост өсөн бокалдарҙы сыңлатҡас, тимерсе ғорур яуапланы:\n– Минең Меседу, колхозыбыҙҙағы анар баҡсалары кеүек, үрсемле булһын! Ышанһағыҙ – ышанығыҙ, ышанмаһағыҙ – юҡ, тик ҡайһығыҙҙың беҙҙә үҫкән гранаттарҙы күргәне бар икән? Былтыр рәйес күргәҙмәгә икешәр килограмлы анарҙар алып килде.\nМәҡсүт оҫта, кислотанан өтөлгән мыйығын һыпырып, эргәһендә ултырған инженерға ҡаш һикертте:\n– Беҙҙең Әсхәб әҙерәк акуштарға оҡшаған. Ауылда ниндәй яңылыҡтар бар, тип һорағас, Акуш кешеһе, барыһы ла элеккесә, бер генә яңылыҡ: шундай ҡабаҡ үҫтерҙек, ул хатта ҡояшты ҡапланы, тип яуап биргән; хәҙер күрше ауыл кешеләре интегә, сөнки уларҙың акуштарҙыҡы һымаҡ күләгә биреүсе ҡабағы юҡ.\nБарыһы ла көлөштө, шараптан түгел, ә бәхеттән әҙерәк иҫергән тимерсе ысын күңелдән көйөндө:\n– Ышанмайһығыҙмы? Мин дә ғәжәпләндем: герҙәй гранаттар нәҙек кенә ботаҡта нисек аҫылынып тора икән? Емештәрҙе йыйғанда рәйес, кешеләр имгәнмәһен өсөн, барыһына ла янғын һүндереүселәр каскаһын бирә...\n– Ха-ха-ха! – өҫтәл геү килде.\nОҫта, һоро мыйығын бороп, өҫтәне:\n– Эйе-эйе... кубачиҙар ҙа күршеләренә ярҙам итергә булған: Акуш ауылы ҡабағын бешереү өсөн ҡаҙан яһағандар, ҡаҙандың бер тотҡаһына сүкеш менән һуҡһаң, икенсе яҡта тауыш ишетелмәй, ти! Габариттары насар түгел бит, Әсхәб! һинең гранаттарыңа тап-таман!\n– Ну, һин юҡҡа, – тимерсе етдиләнде. – Мин анарҙарҙы үҙ күҙҙәрем менән күрҙем...\n– Тәмләп тә ҡараныңмы?\n– Юҡ, гранаттарҙы мин ҡалаға киткәс үҫтерә башланылар.\n– Ну, шаянһың да инде! – оҫтаның кәйефе күтәрелде. – Һин өҫтәп яҙыуҙар өсөн ни буласағын беләһеңме?.. Беренсе тапҡыр – шелтә, шунан...\nҠунаҡтар көлөштө, иренең борсоулы йөҙөн күреп, хатта Меседу ҙа йылмайҙы: хаҡлы икәнен уға нисек иҫбат итергә? Гонаһ шомлоғона ҡаршы, тап бөгөн ҡунаҡсыл тимерсенең тыуған ауылынан бер яҡташы ла юҡ ине... Ул балғаны уҡ булмаһа ла, һәйбәт сүкеште алмаштырырлыҡ ҡулын дөп итеп өҫтәлгә һуҡмаҡсы ине лә, ҡунаҡтарҙы кем хөрмәтенә йыйғанын хәтеренә төшөрөп, ваҡытында тыйылып ҡалды.\nТимерсе, дуҫтарынан ҡалышырға теләмәй, көлөп ебәрҙе:\n– Ярай, көнө тыуыр, мин һеҙҙе рәйесебеҙ менән дә, гранаттарыбыҙ менән дә таныштырырмын! Дерхаб, дуҫтар! Насар кешеләр күңелһеҙ көн итһен, ә минең дуҫтарым туҡ һәм бәхетле йәшәһен! Дерхаб!\n– Дерхаб! – тип яуапланы ултырыусылар.\nШул ваҡыт кемдер ишекте туҡылдатты.\nҠунаҡтарҙы һәр ваҡыт ихлас ҡаршылаған Меседу ишеккә ташланды:\nТупһала йәш егет тора ине. Тәбәнәк буйлы, ҡалҡыу яңаҡлы, ҡаҡса битле, көндөң күп өлөшөн асыҡ һауала үткәргән кешеләрсә ҡыҙарып торған йөҙө егеттең ауылдан икәнлеген һиҙҙереп тора. Ҡара папахаһы аҫтынан теремек, асыҡ күҙҙәре ышаныс менән ялтырай; ныҡ ҡыҫылған ирендәре ихтыяр көсөн һәм ныҡышмалылығын белдерә, ә эйәгендәге тау саңғыһында шыуғанда йығылғандан һуң ҡалған аҡһыл яра эҙе ҡыйыулығы тураһында һөйләй.\n– Ғәфү итегеҙ-кисерегеҙ, әйтмәҫһегеҙме икән, Әсхәб Сурхаев ошонда йәшәйме? – тип тартынып ҡына башланы егет.\n– Инегеҙ, инегеҙ, туғанҡайым. – Меседу йылмайҙы, әйтерһең, тотош ун биш йыл буйына тап бына ошо ҡунаҡты түҙемһеҙләнеп көткән.\n– һеҙ, моғайын, мине танымайһығыҙҙыр...\n– Таныным, ни эшләп танымаҫҡа ти! Өҫтәл янына рәхим итегеҙ!\n– ...Мин... Мине ирекле көрәш буйынса бәйгегә саҡырғас, әсәйем ҡәрҙәштәремдең хәлен мотлаҡ белергә ҡушты. Бына... килдем, әммә һеҙҙә ҡунаҡтар... Ваҡытһыҙ йөрөһәм, ғәфү итегеҙ-кисерегеҙ. – Ул аяғын ишек төбөндәге балаҫҡа ентекләп һөрттө лә, ботинкаларын сисеп, өйҙә бәйләнгән йөн ойоҡбаштарҙан ғына тороп ҡалды.\nСер итеп әйткәндә, таҙалыҡ яратҡан Меседу ҡунаҡтың бындай ҡыланышына шатланып бөтә алманы.\n– Инегеҙ, инегеҙ! Барыһы ла өҫтәл артында көтөп ултырғанда, ишек төбөндә һөйләшеү яҙыҡ... Беҙ ауылдан әллә ҡасан киттек, күптәрҙе шунда уҡ танып бармайбыҙ, ләкин яҡташтарыбыҙға шатбыҙ, бик шатбыҙ. Папаханы бына бында, өҫтәлгә ҡуйырға мөмкин.\n– Әсәйем адрес яҙып биргәйне, тик ҡағыҙҙы юғалттым. Ҡалала өс Сурхаевтарға белешмә бирҙеләр... – яңы ҡунаҡ аңлатмаһын бүлмәлә дауам итте.\n– Ултыр, ҡәҙерлем! Аңлатма ҡағыҙын һуңынан бирерһең! Меседу, тағы ла бер бокал килтер әле. – Тимерсе ултырғысты шылдырҙы һәм килеүсенең ҡулын ныҡ итеп, ниндәйҙер айырым бер хөрмәт менән ҡыҫты: бына хәҙер, уның тыуған ауылы Банаванан ҡунаҡ килгәс, кем анар баҡсаһы олоғара емештәр биреүенә шикләнеп ҡараһын.\n– Атың кем?\nБилдәләп үтергә кәрәк, хөрмәтлеләрем, беҙҙең һөйләштә Бахадур “ҡыйыу”, “батыр” тигәнде аңлата. Ҡағиҙә булараҡ, тауҙарҙа беренсе балаға йә һәләк булған атаһының (дәһшәтле осорҙа йыш ҡына шулай булған: улы тыуыуға, азатлыҡ өсөн, ырыу намыҫы өсөн һуғышҡан атаны зыяратҡа алып киткәндәр) йә олатаһының исемен ҡушҡандар. Йәнә изге йола бар: яңы тыуған сабый өсөн сағыу, биҙәкләнгән сәңгелдәк эленгәс, сакляға килгән ҡунаҡ хөрмәтенә уның исемен балаға ҡушалар. Бахадур донъяға килгән көндө атаһының өй ҡапҡаһын боронғо тоғро ҡунағы ҡаҡҡан...\nВаҡыт уҙған, Бахадур үҫкән, атаһы йыш ҡына:\n– Был турғайҙан бөркөт үҫергә тейеш, – тигән.\nНигеҙле булған был һүҙҙәр: малайҙа спорт уйындарында еңеү өсөн кәрәкле ныҡышмалылыҡ, ихтыяр, көсһөҙҙәрҙе яҡларға ынтылыу бик иртә барлыҡҡа килгән.\nАтта һыбай оҫта йөрөүгә, сабып барышлай атыуға, таш ырғытыуға ҡарағанда ла, көрәш – беҙҙең халыҡта нығыраҡ хөрмәт ителгән борондан яратып шөғөлләнгән спорт төрө. Тәүге ике спорт төрө армияға китергә әҙерләнеүсе егеттәрҙең кәңәшсе-тәрбиәселәре тарафынан бик юғары баһаланған. Тәүге бураҙна һалыуҙы байрам иткән көндәрҙә үткәрелгән таш ырғытыуҙың иһә файҙаһы ла бар: егеттәр шулай күпме баҫыуҙы таҙартҡан – был хаҡта етеҙ, көслө ҡулдар ташлаған таш өйөмдәре менән таштарҙан таҙартылған ерҙәрҙә үҫкән туҡ башаҡтар ғына белә. Мин шулай уйлайым: спорттың һәр төрө, матурлыҡ менән бергә, файҙа килтерергә, тормош баҫыуын йомшартырға тейеш. Тик бына шуныһына башым етмәй: сит илдең боҙ юлға рәттән һалынған биш, ете, әгәр чемпион икән, ун мискә аша һикереп үтеүсе конькисылары ниндәй баҫыуҙы йомшарта икән?..\nЙә, ярай, беҙ спорт төрҙәре тураһында фекер алышҡан арала, турғайыбыҙ Бахадур тирә-яғына күҙ һалырға өлгөрҙө, хатта штраф шарабынан баш тартырға йөрьәт итте.\n– Аңлайһығыҙмы, бер нисек тә ярамай... – Егет ҡыҙарҙы, бокалды көслө ҡуңыр ҡулдары менән ҡапланы.\n– Ни өсөн ярамай? Берәй ерең ауыртамы әллә? Табиптар ҡушмаймы?\n– Аңлайһығыҙмы, көрәшселәр йыйынына саҡырҙылар, тамсы ла ярамай, тинеләр.\n– Әйтәм, елкәң ныҡ! – Мәҡсүт оҫта зирәклек күрһәтте. – Ишеттек, бик көсөргәнешле бәйге буласаҡ. Рәжим икән, ҡыҫтамайбыҙ. Беҙҙең егеттең еңеүе өсөн! Дерхаб!\nБахадур үҙенә күрһәтелгән иғтибарға һөйөндө: туған-тыумасаларына беренсе тапҡыр килһә лә, әйтергә кәрәк, барыһы ла уны үҙ итте, бер туғандары һымаҡ ҡаршыланылар.\nБахадур бокалын күтәреп бөтәһе менән дә сәкәштереп сыҡты:\n– Дерхаб! һеҙҙең шатлыҡ өсөн! Ул һеҙҙең өйҙә йыш ҡунаҡ булһын!\nТимерсе ҡунаҡтың оло киҫәк итте ашағанын көтөп торҙо ла, тыуған ауылындағы анар баҡсаларын йәнә хәтергә төшөрҙө: унда һәр ҡыуаҡ – карап ҡарағайы бейеклегендә, ә һәр емеше ҡарбуздан бәләкәй түгел.\nБахадур тимерсене икеләнеп тыңланы, әммә хужаның ҡунаҡтарҙың күңелен күрергә теләүен, уны, Бахадурҙы, шаяртыуҙа фекерҙәш булырға саҡырыуын тиҙ төшөндө.\n– Ысынлап та, шулай, ағай! – Йәш ҡунаҡ шунда уҡ эләктереп алды. – Әгәр сәтләүек ҡыуағын – анар ағасы, сәтләүек тосон – гранат емеше, ә ике ботло герҙе алтмыш килограмлы штанга тип иҫәпләһәк, беҙҙең рәйестең баҡсалары тап шундай!\nОҫта эсенә йәбеште. Инженер сәсәне, ҡатынына иренең киң арҡаһын ҡағырға тура килде.\n– Бына һиңә анарҙар, Әсхәб! – Мәҡсүт оҫта, ҡул сабып, һыны ҡатып көлдө.\n– һин нимә һөйләйһең, егет? – тимерсе ҡыҙҙы. – Һин республика гәзитен күрмәнеңме ни, унда беҙҙең рәйестең баҡсаларын маҡтаулы цитрус плантациялары менән сағыштыралар.\nБахадур был шаяртыуҙы ла тейешенсә баһаланы.\n– Дөрөҫ, ағай! Беҙҙең ауылдың ожмах баҡсалары менән уратып алынғанын бында, ҡалала, ғына белмәйҙәр, ботаҡтар емештәрҙән һығылып ултыра. Бер ағаста төрлө емеш үҫә: аҫта – манго, өҫтә – банандар, уңда – финиктар, һулда – ананастар!\n– Ауыҙыңды яп! – Тимерсе тауышын күтәрҙе. Шунда уҡ ауыҙын ҡулы менән ҡапланы: кесе булһа ла, ҡунаҡ менән үҙеңде улай тоторға ярамай. – Һин, егет, мине юҡҡа көлдөрәһең...\n– Минме?! – Бахадур шаҡ ҡатты. – Ағай, һин үҙең беҙҙең барыбыҙҙы ла шаяртаһың...\n– Юҡ, һин гәзиттең тотош беренсе битендәге һүрәтте хәтереңә төшөр: беҙҙең рәйес анар баҡсаһында баҫып тора, – тимерсе һаман ныҡышты.\n– Дан өсөн ни генә эшләмәҫһең, гәзиткә эләгер өсөн беҙҙең йыуанҡайҙың сит баҡсаға ла инеүе ихтимал...\n– Һин беҙҙең рәйес тураһында ни тинең? “Беҙҙең йыуанҡай?” Был нисек була инде?\n– Ағай, хәтерләйһеңме, беҙҙең Мостафаның һуғыштан ҡайтҡанын: ябыҡ ҡына, үҙе оҙон. Ә хәҙер күрһәгеҙ икән: буйға ла, арҡырыға ла бер, шул тиклем таҙарған. Бәлки, йәшенә бәйлелер...\n– Мостафа?.. Таҙарған? Ә һеҙ рәйес Әлибәкте ҡайҙа ҡуйҙығыҙ? Бәләкәй генә, буйы папахаһы менән бергә бер метр ҡырҡ сантиметрҙан артмай!..\n– Беҙҙә Әлибәк юҡ... – Егет ямғырлы кистәге турғай кеүек тырпайҙы. – Мин бала сағымдан алып бер генә рәйесте – Мостафаны ғына хәтерләйем. Йыуан Мостафаны.\n– Туҡта, туҡта, дуҫ! Әйт әле, һин үҙең ҡайһы ауылдан?\n– Мин түгел инде!\nХәҙер өҫтәл артында тимерсе башҡаларҙан нығыраҡ иһаһайланы. Ҡалғандары, турғайҙың ниндәйҙер уңайһыҙ хәлгә ҡалыуын аңлап, йылмайышты. Тимерсе урынынан тороп, егеттең һалынып төшкән яурынын ҡосаҡланы:\n– Мин, ҡәҙерлем, Банава ауылынан, Дербенттан алыҫ түгел, һеҙҙең Гөлөбкә – ана ҡайҙа, Сирагин тауҙарында, ә минең Банава – ана ҡайҙа, зәңгәр Каспий янында. Аңланыңмы?!\nБахадур барыһын да аңланы: яңылышты, ят өҫтәл артына ултырып, ах, нисек яңылышты. Ул урынынан торҙо, ҡайышын рәтләне һәм йылмайыусыларға күҙ йүгертеп сыҡты:\n– Мине ғәфү итегеҙ-кисерегеҙ, хөрмәтле ҡунаҡтар. Һеҙҙең алда ла ғәйеплемен. Был өй бөгөнгө һымаҡ һәр ваҡыт йылы һәм ҡунаҡсыл булһын. Әсәйем, ҡалала Сурхаевтар нәҫеленән ағайымды белмәгән кеше юҡ, тип әйтте. Уның өсөн ҡала – шул уҡ ауыл: һәр кем бер-береһен таный, ә һәр кем бөтәһе тураһында белә. һеҙ ихлас ҡаршыланығыҙ... Мин уйланым... әлбиттә, һеҙ минең ҡәрҙәштәрем булаһығыҙ. Ауылдаштарымды шаяртҡан һымаҡ шаярттым... Ғәфү итегеҙ-кисерегеҙ, тағы ла бер тапҡыр үтенәм...\n– Йә, йә, юҡты һөйләйһең, – тимерсе ҡунаҡты тынысландырҙы.\n– Миңә китергә рөхсәт итегеҙ...\n– Юҡ, юҡ, – Меседу һүҙ ҡатты. – Ошондай көндәге ҡунаҡ – беҙҙең өсөн, беҙҙең бәләкәсебеҙ өсөн бәхет. Хатта һинең нисек итеп минең Әсхәбте үртәүең шундай ҡыҙыҡ булды, – ул йәштәрсә яңғыратып көлдө.\n– Рәхмәт. Мин барыһы өсөн дә бик рәхмәтлемен... Үҙемдең ҡәрҙәшемде эҙләрмен, булмаһа. Миндә тағы ла ике адрес бар...\n– Э, юҡ, ҡәҙерлем! Ауылдың анар баҡсаһынан да мөһимерәк эш бар: минең улыма исем ҡушырға кәрәк. Нисек сығып китә алаһың?\n– Ни өсөн “минең” улыма? – Меседу нәҙек дуғалы ҡашын һикертте.\n– Ә нисек тип әйтергә? – тимерсе аңламаны.\n– Ҡарағыҙ әле, кешеләр! Заводта, коллективта эшләй, ә өйҙә үҙен яңғыҙаҡ кеүек тота! Нимә, һинеңсә, малай һинеке генәме ни? Минең, тимәк, бер ниндәй ҙә ҡыҫылышым юҡмы?\n– Дөрөҫ, Меседу! – оҫта эләктереп алды. – Шулай тәрбиәлә уны, кикреген төшөр.\n– Яҡшы, яҡшы, ярар, беҙҙең улыбыҙ булһын.\n– Ярар – бик үк яҡшы түгел! “Ярар” нимә аңлата?\n– Тағы ла дөрөҫ әйтмәнемме? Эйе, эйе – беҙҙең улыбыҙ. Хәҙер ҡәнәғәтһеңме? Дуҫтар! – Тимерсе бөтәһенә лә мөрәжәғәт итте һәм Бахадурҙың иңбашынан ҡәрҙәштәрсә ҡосаҡланы, әйтерһең, ике ауыл – Гөлөбкә менән Банава – ғүмер баҡый бер-береһенә яҡын тора, хәҙер бер кем дә уның Банава һуҡмағынан атлауынмы йәки Гөлөбкә еренә аяҡ баҫыуынмы әйтә алмай. – Әлеге көндө ике ваҡиға буйынса иҫтә ҡалдырабыҙ: беҙҙең йәш ҡунағыбыҙ Бахадур менән осрашыу һәм бөгөн улыбыҙға исем ҡушабыҙ. Беҙ бында Меседу менән бәхәсләшеп кенә ҡалманыҡ, шулай уҡ тикшереп хәл иттек...\n– Һеҙ нимә хәл иттегеҙ һуң? – инженерҙың тыңлап бөтөргә түҙемлеге етмәне.\n– ...Тауҙарҙағы изге йоланан ситкә тайпылмай, йәш ҡунағыбыҙ хөрмәтенә беренсе балабыҙға Бахадур тип исем ҡушырға. Дерхаб!\nБөтәһе лә бокалдарын күтәрҙе. Тулҡынланған Бахадур был юлы тренерҙың ҡәтғи өгөт-нәсихәтен онотто. Бындай тантана айҡанлы эселгән бер бокал шарап нимә генә инде?\nБер ауылда атаһы улына мүшмел сыбығы менән бик ҡаты һабаҡ биргән, тип һөйләйҙәр. Беренсе рюмка өсөн дә түгел, һуңғыһы өсөн дә түгел, ә улар араһында эселгәндәре өсөн: мүшмел сыбығы эскесенең арҡаһында һәм ҡабырғаларында тиҫтәнән ашыу тапҡыр бейегән, тиҙәр. Күгәргән ерҙәре төҙәлгән, ә хәтирә ҡалған. Шулай булғас, кемдер тылсымсы табипҡа эләгә алмаһа, уға шарапҡа әүәҫлеген бөтөрөү өсөн беҙҙә дауалау курсы үтергә тәҡдим итә алабыҙ – тауҙарҙа мүшмел бөтә ерҙә лә үҫә.\nБахадур үҙ ғүмерендә тәүге һәм берҙән-бер бокалды бушатты. Ул ҡунаҡтарға, яңы тыуған сабыйҙың ата-әсәһенә рәхмәт белдерҙе, ошо минуттан үҙенең исемен йөрөткән малайға өлкән ағай булырға ант итте. Тосын иң яҡты, эскерһеҙ теләктәрҙән торған изге дарғын һүҙе менән бөтөрҙө:\n– Дерхаб, Бахадур! Һиңә исем бүләк итәм!\nСығыу ваҡыты 26-10-2017, 10:58 | Ҡаранылар: 693


Үҙебеҙҙеке файҙалыраҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Үҙебеҙҙеке файҙалыраҡ\nҮҙебеҙҙеке файҙалыраҡ 06.12.2016 // Баҡса\nМагазинға инһәң, үҙебеҙҙә үҫкәндәренән тыш, сит яҡтан килтерелгән емештәрҙән күҙҙәр ҡамаша. Күберәк уңыш алыр һәм оҙағыраҡ һаҡлар өсөн етештереүселәр емештәрҙең тәме һәм файҙаһы тураһында бик уйланмай. Үҫтергәндә лә, йыйғанда ла, һаҡлағанда ла төрлө химикаттар менән эшкәртәләр.\nЕмештәр тиҙерәк бешһен өсөн этилен тигән гормон ҡулланалар. Был осраҡта емеште өлгөрмәҫ борон уҡ өҙөп алып ҡулланыусыларға ебәрергә мөмкиндәр. Алыҫ ерҙәрҙән оҙон юлда килә-килә улар бешеү дәрәжәһенә етә. Мәҫәлән, банандарҙы йәшел килеш йыйып оҙатыуҙары һатып алыусыларға мәғлүмдер. Йәшниктәрҙе асып ебәргәндә улар йә йәшел, йә яртылаш һарғайған була. Ә инде әҙерәк асыҡ килеш магазинда ята биргәс, күп тә үтмәй, һары төҫкә инәләр. Ниндәй емештәр шулай яһалма бешеүгә дусар ителә? Алма, груша, банан, персик, абрикос, помидор, слива, ҡара бөрлөгән, киви, инжир, авокадо, папайя. Тәбиғи рәүештә ағасында өлгөргән емештәрҙән улар, әлбиттә, тәме менән айырылып тора, тейешле витаминдары әҙерәк була.\nҠайһы емеш ағасында үҫкән килеш үҙ яйына бешә, тиһегеҙме? Әфлисун, грейпфрут һәм башҡа цитрустар, виноград, ҡабаҡ, ҡауын, ташҡабаҡ, ананас, сейә, ҡурай еләге, ер еләге, кешью сәтләүеге.\nЯһалма өлгөртөлгәндәрҙе нисек айырырға һуң? Улар күп осраҡта бер үк ҙурлыҡта, тигеҙ, төҫтәре лә бер төрлө. Ә тәбиғи рәүештә бешкәндәренең бер яҡтары асығыраҡ, икенсе яғы йәшелерәк тә булыуы мөмкин. Формалары ла, төҫтәре лә бер-береһенән айырылыуы ихтимал. Әммә тәме тәбиғи, һәм унда файҙалы витаминдар ҙа күп була.\nЯһалма емештәрҙән нисек һаҡланырға? Мәлендә бешкән еләктәрҙе ашарға кәрәк. Һәм, әлбиттә, үҙебеҙҙә үҫкәндәрен алығыҙ. Ҡыш көндәре әллә ҡайҙан ебәрелгән, бешмәҫ борон йыйылып, юлда өлгөрә-өлгөрә килгән емештәрҙең файҙаһы ла, витамины ла самалы булыр.


Байғаҙы (рус. Байгазино) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл, Байғаҙы ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 360 кеше. Почта индексы — 453580, ОКАТО коды — 80219809001.\n1920 йыл 26 август 478\n1939 йыл 17 ғинуар 210\n1959 йыл 15 ғинуар 192\n1989 йыл 12 ғинуар 302\n2002 йыл 9 октябрь 409\n2022 йылдың 1 мартына ҡарата Байғаҙы ауылында 375 кеше йәшәй, шуларҙан 167 ир-ат (44.66%) һәм 208 ҡатын-ҡыҙ (55.34%) тәшкил итә.\nӘ.Әсфәндиәровтың «Башҡортостан ауылдары тураһындағы мәғлүмәттәр» китабында былай тип яҙылған: «Сотник Байғаҙы Ҡунаҡбаев (1770—1853) Һәүәнәк йылғаһы буйында ауыл нигеҙләй һәм уға үҙенең исемен ҡуша. Уның улдары Аллағол (уның улы Тәңребирҙе), Шәрәфетдин, Ишмырҙа Байғазиндар билдәле. 1816 йылғы иҫәп алыу материалдарынан күренеүенсә, Байғаҙы, Бикмөхәммәт, Килмөхәмәт, Ҡунаҡбай Тимер ауылында, ә 1850 йылғы иҫәп алыу буйынса улар бала-сағалары менән Байғаҙыла йәшәй. Байғаҙы ауылы ойошторолған йылда унда 168 кеше йәшәгән, 1859 йылда — 220, 1920 йылда — 478 кеше. 24 йорттан 22-һе күсмә тормош алып барған. Уларҙың 116 аты, 52 һыйыры, 47 һарығы, 14 кәзәһе булған. Ауылда бөтәһе 14 солоҡ ҡорто булған. Бында шуны ла әйтергә кәрәк: бөтә солоҡтар һәм умарталар уларҙың ҡайҙалығын йәшереү сәбәпле иҫәпкә алынмаған. Ауыл халҡы 16 бот ужым һәм 320 бот яҙғы иген сәскән. 1900 йылда мәсет булған.\nРядовойҙар Хәйбулла Ташбулатов, Рәсүл Ишкилдин 1805—1807 йылдарҙа Наполеонға ҡаршы кампанияла ҡатнаша. Ниғмәтулла Юлъяҡшин - 15-се полк составында Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике көмөш миҙал менән бүләкләнгән. ... д а у а м ы\n1924 йылда Байғаҙы ауылында ике йыллыҡ мәктәп асыла. Дәрестәр ғәрәп телендә алып барыла. Ауылдың беренсе уҡытыусыһы — сәсән Мөхәмәтҡолов Сабирйән Мөхәмәтзакир улы. 1929—1930 уҡыу йылында Ғәлиәкбәрҙән Сәғитов Хаммат Ҡәйүм улы латин хәрефе буйынса дәрестәр бирә. Мәктәп 1951—1952 йылдарҙа 7 йыллыҡ, 1970 йылда 8 йыллыҡ булып китә. 1993 йылда дөйөм урта белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә.\nПсянчин Сәлих Мәхмүт улы (1904 йыл—23 октябрь 1980 йыл) — 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.\nУраҙа урамы (рус. улица Уразы)\nСәлих Псянчин урамы (рус. улица Салиха Псянчина)\nДамулла Баязитов урамы (рус. улица Дамуллы Баязитова)\nҺәүәнәк урамы (рус. улица Суваняк).\nСело Байгазино Бурзянского района.\n↑ ГЕНДЕРНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ ДЕРЕВНИ БАЙГАЗИНО РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН\n↑ Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.48\n↑ Байғаҙы ауылы тарихы\nБайғаҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 16 февраль 2022)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Байғаҙы&oldid=1133027 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:27 6 май 2022 үҙгәртелгән.


Келәш (Шишмә районы) — Башҡорт Википедияһы\nКеләш (Шишмә районы)\nБашҡортостандың Шишмә районындағы ауыл\nКеләш (рус. Кляшево) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 560 кеше булған. Почта индексы — 452161, ОКАТО коды — 80257000000.\n560 кеше (2010)\n2010 йыл 14 октябрь 560 255 305 45,5 54,5\nАуыл Советы үҙәгенә тиклем (Ар): 5 км\nКамалетдинов Зыяитдин Ямалетдин улы (Зыя Камали; 1873—1942) — ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһенең нигеҙләүсеһе һәм ректоры (1906—1918). Йәдитселек етәкселәренең береһе.\nМостай Кәрим (20 октябрь 1919 — 21 сентябрь 2005), шағир, драматург, тәнҡитсе, публицист, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1992). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1939 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1951–1962 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, 1962—1989 йылдарҙа РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы секретары. РСФСР-ҙың IV–XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979). Башҡортостандың халыҡ шағиры (1963). РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1982). ЮНЕСКО ҡарамағындағы Х. К. Андерсен исемендәге Халыҡ-ара балалар һәм үҫмерҙәр өсөн китаптар советының Почётлы дипломы эйәһе (1978). Ленин премияһы (1984), СССР‑ҙың Дәүләт премияһы (1972), РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге дәүләт премияһы (1967), Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1967), М. А. Шолохов исемендәге премия (1999) лауреаты.\nСәйфи Ҡудаш — (21 сентябрь 1894 йыл — 29 июнь 1993 йыл ) — шағир, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының II—VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1943—1948 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (1964). РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984). Башҡорт АССР‑ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985). Ленин (1955), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1943, 1954, 1971), Халыҡтар Дуҫлығы (1974) һәм «Почёт Билдәһе» (1949) ордендары кавалеры.\nҠудашева Фәриҙә Йәһүҙә ҡыҙы — (15 декабрь 1920 йыл — 9 октябрь 2010 йыл) — йырсы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1972), Башҡорт АССР-ының (1968) һәм Татарстандың (1990) халыҡ артисы; Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1996), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1991), Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1995).\nКеләш (Шишмә районы) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 4 октябрь 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Келәш_(Шишмә_районы)&oldid=1070068 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 7 сентябрь 2021 в 11:41\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:41 7 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


“Беҙ – Мәсетле!” йырының тарихы 12.03.2014 // Йәмғиәт\nБына шул осорҙа яҙылды “Беҙ — Мәсетле!” йыры. Нисек инде, районыбыҙҙың үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәге республика кимәлендә абруй яулаған, башҡа райондарҙа булмаған тынлы оркестр ойошторғанбыҙ, үҙешмәкәр хор бар, ә районды данлаусы йыр юҡ. Булмағас, яҙырға кәрәк, тип дәртләнеп тотондо йәштәр. Һүҙҙәрен күмәкләп яҙҙыҡ тиергә лә була, әммә текст авторы итеп Гөлсөм Хөсәйенованы атарға кәрәк, сөнки куплеттар уның етәкселегендә яҙылып, уның әҙәби эшкәртеүендә еренә еткерелде. Көйөнә килгәндә, хәл икенсерәк булды. Теләштән, әллә Тәкәнән инеме, үҙенсәлекле уйнау һәләтенә эйә булған гармунсы егет бер көй уйнап күрһәтте. Әммә ауыл көйөнә хор менән йырлауы ҡыйын, шуға күрә уны Мөхәмәтхәй Ибәтов хор талабына тура килтереп эшкәртте. Эйе, йырҙың авторҙары бар — Мөхәмәтхәй Ибәтов һәм Гөлсөм Хөсәйенова. Әммә ул йыр китаптарына “халыҡ йыры” булып инеп китте, сөнки, Ибәтов һуғыш ваҡытында әсирҙә булыу сәбәпле, авторҙарҙы күрһәтергә рөхсәт итмәнеләр. Йырҙың тәүге исемен дә үҙгәртергә тура килде, баш ҡалалағы кемгәлер ул оҡшаманы. Шулай итеп, “Беҙ — Мәсетле!” йыры “Мәсетле йырҙары” булып йөрөй. Үҙемдең хәтирәләр китабында йырҙың тәүге исемен күрһәттем. Нисек кенә булмаһын, районды данлаусы беренсе йыр булып тарихҡа инде. Йәштәрҙең киләсәккә ышаныслы ҡарашын, бәхетле тормош төҙөүҙәрен сағылдырған һүҙҙәр, йырҙы күтәреп алған дәртле көй күптәрҙең күңеленә хуш килде.\n1955 йылда Мәскәүҙә Башҡортостан әҙәбиәте һәм сәнғәте ун көнлөгө үткәрелде. Мәртәбәле сараға Мәсетле районынан 40 кешелек хор коллективы барҙы. Әйтергә кәрәк, республика делегацияһы составында СССР-ҙың баш ҡалаһына барыу мәсетлеләр өсөн оло ҡаҙаныш булды, абруй өҫтәне. Бындай ышаныс республиканың бер нисә районына ғына күрһәтелде. Делегация башлыса күренекле яҙыусыларҙан, һөнәри артистарҙан төҙөлгәйне.\nӘлбиттә, Мәскәү сәхнәһендә “Беҙ – Мәсетле!” йыры ла яңғыраны, тамашасыларҙың алҡышына күмелде. Ғөмүмән, баш ҡалала мәсетлеләр уңышлы сығыш яһап ҡайтты. Партияның Мәскәү ҡала комитетының 1-се секретары Фурцева исеменән минең үҙемә төбәп рәхмәт хаты, ә хор коллективына махсус диплом килде. Мәскәүҙәрҙең алҡыштарына ҡушып, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Мәсетле районының мәҙәниәт йортона пианино бүләк итте.\n“Беҙ – Мәсетле!” бик популяр йыр булып китте, республиканың симфоник оркестры менән яҙма эшләнде, радио аша йыш тапшырылды. Ә хәҙер ул йыр ишетелмәй. Һүҙҙәре заманаға тура килмәй, тигән булаларҙыр инде. Йырҙың йыртығы юҡ ул. Замана еленә лә яраҡлаша ала. Икенсе куплетты:\nЭшсән халыҡ тигеҙ йәшәй\nБәхет сатҡылары яна\n– тип йырлағанда бик урынлы булыр, киләсәктә үҙгәртергә лә кәрәкмәҫ. Әйткәндәй, тәүге версияла “Бәхет сатҡылары яна” ине, әммә ул заман ҡанундарына тура килтереп, “Ильич лампалары” тип алынды. Дүртенсе куплеттағы “Гөрләй колхоз ҡырҙары” тигән юлды “Гөрләй ялан-ҡырҙары” тип йырларға була.\nШуныһы ҡыуаныслы: мәсетлеләр бөгөн дә бейеүгә-йырға дәртле. Концерт, спектаклдәр, төрлө конкурстар үҙешмәкәр сәхнәнән төшмәй. “Беҙ – Мәсетле!” йыры ла мәҙәниәт йортонда даими яңғырай, тип әйтәләр. Тимәк, традициялар дауам итә. Ижад юлын ауыл сәхнәһендә башлаған Мәсетле егете Миңлеғәфүр Зәйнетдиновтың мәртәбәле ҡумыҙ бәйгеһендә “Донъя виртуозы” исемен яулауы – шуға дәлил. Моңлолар, батырҙар, матурҙар мәсетле йәштәре. Ил, донъя күләмендәге бәйгеләрҙә ҡатнашып, Башҡортостанды данлайҙар. Афарин!\nБына шулай йырҙың тарихы. Ә һеҙ, йәштәр, йырлағыҙ ул йырҙы. Ғөмүмән, донъяла йырлап йәшәргә кәрәк. Тамаҡ хаҡын саманан тыш ҡайғыртыу, матди байлыҡ артынан ҡыуыу кешене байытмай. Йән өсөн рухи байлыҡ талап ителә, шул кешене йәшәтә. Затлы әйберҙәр, ҡатлы-ҡатлы һарайҙар был донъяла ҡала, ә рухи байлыҡты йән үҙе менән ахирәткә ала. Йырлағыҙ, ейән-ейәнсәрҙәр, бәхетле булығыҙ!\nЙөрәге йәш, зиһене камил Нурый Мирсәйет улы Мирсаевтың. Малай саҡта ялан тәпәй йөрөп өшөгән, Бөйөк Ватан һуғышында яраланған аяҡтары ғына борсой. Ләкин йырлап йәшәгән, тормош һуҡмағынан йырлап атлаған кеше ауырлыҡҡа бирешмәй. Мәсетле егете бит!\nШуның менән мәҡәләмде тамамларға уйым бар ине. Әммә ниндәйҙер күренмәгән кәртә ике айҙан ашыу уны баҫмаға ебәртмәй тотто. Баҡһаң, “Беҙ — Мәсетле!” йырын иҫкә алған тағы бер сығанаҡты эҙләп табыуымды көткән икән. 1954—1957 йылдарҙа Мәсетле район Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләгән Мөхәмәтнур Фәтхелислам улы Фәтҡиевтең “Дорогу осилит идущий” исемле хәтирәләр китабында йыр тарихы теркәлгән. Ул да мәсетлеләрҙең йырға-бейеүгә дәртле булыуҙарын яҙған. 1955 йылдың ҡышында үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәктәренең ҙур район конкурсы уҙғарылыуын, еңеүселәр билдәләнеүен, бүләктәр тапшырылыуын бәйән итә. “Мәсетле, Мәсетле, беҙҙең йәштәр бәхетле” йыры шул конкурс һөҙөмтәһендә тыуыуын, авторы Мөхәмәтхәй Ибәтов икәнен раҫлай.\nШулай итеп, тәүге исеме “Беҙ — Мәсетле!” тигән йыр 1955 йылда яҙылған, авторҙары — Мөхәмәтхәй Ибәтов һәм уның ҡатыны Гөлсөм Хөсәйенова, 1955 йылда Мәскәү ҡалаһында үткән Башҡортостан әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә Мәсетле район үҙешмәкәр хоры башҡарыуында алҡыштар яулаған ул.\nБеҙ – Мәсетле!\nГөлсөм Хөсәйенова һүҙҙәре,\nМөхәмәтхәй Ибәтов музыкаһы.\nБеҙ — Мәсетле, беҙ — Мәсетле,\nЙәмле Әй буйҙарынан.\nБеҙҙе иҫкә алырһығыҙ\nБеҙҙең йәштәр бәхетле!\nӘй йылғаһы буйҙарында\nЙәй көндәре күңелле.\nБеҙҙең йәштәр эшкә бара,\nҮҙе эшсән, үҙе матур\nБеҙҙең йәштәр ял иткәндә\nЯңғырап тора йырҙары.\nАлһыу йөҙлө, ҡара күҙле\nБейергә, йырға оҫта.\nДошман сикте боҙа алмаҫ,\nУлар торғанда һаҡта.\nӘй буйҙары йәмле була\nЕлберләгән тал менән.\nЭштә алған дан менән.\n(Аҙағы. Башы 44-се һанда).


Шәхестәр » Страница 9 » Башҡортостан гәзите\nЙыр һәм шиғыр – илһам тигән... Бер үк ҡоштоң ике ҡанаты...\nШәхестәр // 24-03-2017, 03:52\nМәүлит Ямалетдин — бөгөнгө башҡорт әҙәбиәтендә үҙенсәлекле, сағыу таланттарҙың береһе. Уның йыр-моңона, күп ҡырлы ижадына мөрәжәғәт итмәгән уҡыусы һирәктер. Академик Ғайса Хөсәйенов әйтмешләй, “Мәүлит Ямалетдин — үҙе бер мөғжизә, уникаль күренеш” булһа, “жанр төрлөлөгө буйынса бөгөнгө әҙәбиәттә уның менән йәнәш ҡуйырлыҡ башҡа кеше юҡ.\nМ. Ямалетдинов ижадында беҙ шиғыр, робағи, поэма, монолог, эпос, дастан, ҡобайыр, шиғри әкиәт, хикәйә, повесть, эссе, романдарҙы күрәбеҙ, улар араһында хатта халҡыбыҙҙың һирәк башҡарылған йырҙарының ноталары ла бар”, — тип яҙҙы уның күп яҡлы эшмәкәрлеге тураһында яҡташы — Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы, Рәсәйҙең мәғариф алдынғыһы Рәмзилә Кәлимова.\nКом: 0 // Уҡынылар: 420 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Киптереп һалдыҡ бәрәңге, Сиктек кисет, яулыҡтар…”\nШәхестәр // 24-03-2017, 03:48\nКом: 0 // Уҡынылар: 295 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТау аҫты урамынан булдыҡлы күршем\nШәхестәр // 21-03-2017, 03:44\nХәйбулла районының төпкөлөндә ятҡан Оло Әбеш ауылында тыуып үҫеп, шунда уҡ ете класс белем алып, республика министры дәрәжәһенә тиклем еткән шәхес — яҡташым Данир Камалетдин улы Үзбәков тураһында иҫтәлектәрем менән уртаҡлашҡым килә.\nКом: 0 // Уҡынылар: 285 тапҡыр // Тотош уҡырға\nШәхестәр // 17-03-2017, 03:46\nБыл ауыл миңә бөтөнләй үк ят түгел. Хәтеремдә, өләсәйем менән олатайым йыш ҡына Таҡһырға ҡунаҡҡа йә дуҫтарының, туғандарының хәл-әхүәлен белешергә килер һәм мине, бәләкәс кенә ҡыҙыҡайҙы, үҙҙәре менән алырҙар ине. Таҡһырҙа яҡын ғына туғаныбыҙ Разия инәйем йәшәне. Әсәйемдең бер туған ҡустыһы Мәрхәм ағайыма ла кәләште ошо ауылдан алдылар. Барлай китһәң, туған тейешле кешеләр әле лә байтаҡ. Олатайымдың хеҙмәттәш дуҫы Әптеүәле апа ла ошонда йәшәне.\n“Инйәрҙең урманы ҡоротмаһа...”\nШәхестәр // 15-03-2017, 03:49\nБарыһы ла “тере энциклопедия” тип йөрөтә уны. Был һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөндә тулы хаҡлыҡ бар. Әлимә инәй Ишкилдина туҡһан йәшен күптән аша атлаһа ла, хәтеренең шәплегенә, зиһененең аяҙлығына көнләшерлек. Кемгәлер шәжәрә төҙөргә кәрәкһә йәки ата-бабаларының юлын юллап, туғандарын барларға тура килһә, ниндәйҙер ер-һыу атамаһының тарихы ҡыҙыҡһындырһа, яуҙа һәләк булған ауылдаштары тураһында мәғлүмәт туплаһа, барыһы ла уға мөрәжәғәт итә. Бер кемде лә бороп сығармай, белгәндәре менән уртаҡлаша, үҙе ишеткән-күргәндәрен бәйән итә. Бигерәк тә музейҙарҙы тулыландырыуҙа уның ярҙамы баһалап бөткөһөҙ: бер дәүерҙең тулы шаһиты булған Әлимә Ишкилдинаның хәтер һандығы – үҙе бер тарих сығанағы.\nКом: 0 // Уҡынылар: 422 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Тыуған яғымда ғына ижад итә алам”\nШәхестәр // 14-03-2017, 03:51\nУҡытыусы, яҙыусы, журналист Мөслим Әбсәләмовтың тыуыуына 85 йыл тулды.\nӘ 80 йәше айҡанлы уның тыуған төбәге Йылайыр районының Юлдыбай ауылында ҡәҙер һәм хәтер кисәһе бик матур үткәйне. Сараға Өфө ҡунаҡтары, юбилярҙың ижадташтары, район етәкселәре, райондың "Ауыл уттары" гәзите хеҙмәткәрҙәре һәм ошо гәзит тарафынан бер йыл элек иғлан ителеп, кисә алдынан ғына йомғаҡ яһалған Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Башҡортостан һәм Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы Мөслим Әбсәләмовҡа арналған ижади конкурста еңеүселәр һәм әҙиптең балалары ҡатнашты. Яҙыусы уҡыған һәм ғүмере буйы эшләгән ошо мәктәптә уның иҫтәлегенә таҡтаташ асыу бигерәк тә тулҡынландырғыс тәьҫир ҡалдырҙы.\nКом: 0 // Уҡынылар: 395 тапҡыр // Тотош уҡырға\nДЫУАН-ӘЙЛЕ ЙОРТОНОҢ АҒИНӘЙЕ\nШәхестәр // 10-03-2017, 03:50\nАлдымда бынан 55 йыл элек яҙылған ғәжәп эстәлекле хат ята. Ул “Совет Башҡортостаны” гәзите редакцияһына ебәрелгән булған. “1962 йылдың 5 ғинуарында БАССР Яҙыусылар союзы рәйесе Ғ.Р. “Бер шиғыр тураһында” тигән мәҡәләһендә йәш шағир Рәми Ғариповтың “Тағы ла туған тел хаҡында” исемле шиғырын тәнҡит утына тотто.\nУл “...күтәрмәҫ ерҙә күҫәк күтәреүе бик сәйер һәм ҡыҙғаныс, кем һуң беҙҙең туған телде – башҡорт телен берәй телдән кәм ҡуя?” тип һорау ҡуйыуы менән йәш яҙыусыға күләгә ташлай түгелме?” – тип башлана был хат.\nКом: 0 // Уҡынылар: 472 тапҡыр // Тотош уҡырға\nСәхнәлә – сая ҡатын! Ә тормошта?\nШәхестәр // 8-03-2017, 03:56\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов күптән түгел тәбрикләгән бер төркөм хеҙмәт алдынғылары араһында яҡташтарымды күреп сикһеҙ ҡыуандым. Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһенең булдыҡлылары хаҡында һүҙем. Сәнғәт өлкәһендә төрлө йүнәлештә эшләүсе Рафиға Ғәлина, Резидә Шаһиева, Елена Калинина, Владимир Турченко, Александр Антонов һымаҡ талант эйәләре юғары исемдәргә лайыҡ булды. Ошо шәхестәрҙе барлағанда моңло йырҙар, тетрәндергес музыка сыңлап китә ҡолағымда, күҙ алдында дәртле бейеүселәр өҙә баҫа. Береһе – сая, яуыз, икенсеһе ипле, кәңәшсе ҡатындар, әбейҙәр һыны ла пәйҙә була күңелдә шул саҡ. Ул образдарҙы Рафиға апай кәүҙәләндерә. Башҡортостандың халыҡ артисы Рафиға Ғәлина сәхнә тормошона 40 йылдан ашыу ғүмерен бағышлаған.\nГөлли Мөбәрәкова, Тамара Хоҙайбирҙина, Фәрдүнә Ҡасимова… Был исемдәрҙе атағанда ғорурлыҡ тойғоһо биләй һәммәбеҙҙе. Ә Рафиға Арыҫлан ҡыҙына уларҙан һабаҡ алыу бәхете лә татыған.\nКом: 0 // Уҡынылар: 344 тапҡыр // Тотош уҡырға\nШәхестәр // 3-03-2017, 03:57\n...Салауат районына, Дүртөйлө ҡалаһына барған сәфәрҙәребеҙҙе әле лә йыш иҫкә алам. Сафуан ағайҙың тыуған ауылы Тирмән мәктәбендә шағирҙың музейын булдырып, юбилейына китабын, буклетын сығарып, күргәҙмәләрен, кисәләрен ойоштороп, архивын барлап, тәртипкә килтереп, 75 йыллығын үткәреү эштәрен түңәрәкләне лә, инде минән бурыс төштө, ҡалғанын үҙегеҙ ҡарағыҙ, тигән кеүек ҡапыл ғына китте лә барҙы Фәрҙиә апай.\nКом: 0 // Уҡынылар: 320 тапҡыр // Тотош уҡырға\nФәрештәгә тиң мөғәллимә\nШәхестәр // 28-02-2017, 03:42\nҺәр ауылдың, һәр ҡаланың күренекле, башҡаларға өлгө булырҙай шәхестәре була. Был йәһәттән беҙҙең Бөрйән районының Байназар ауылы ла ситтә тороп ҡалмай. Был йәһәттән балаларҙы оло тормош юлына сығарған физика-математика уҡытыусыһы Фәнүзә Бикбаева-Шағаеваны өлгө итеп ҡуйырға була. Уның уҡыусылары араһында алдынғы табип, уҡытыусы, тәрбиәсе, агроном, инженеры ла бихисап.\nКом: 0 // Уҡынылар: 391 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАртҡа 1 ... 5 6 7 8 9 10 11 12 13 ... 14 Алға Бит башына


"ЭКОЛОГИЯ" МИЛЛИ ПРОЕКТЫ СИКТӘРЕНДӘ\n15 Ғинуар 2020, 18:20\n“Экология” милли проектын ярашлы, 11, 12, 18, 19 ғинуарҙа Өфөлә экология акцияһы үтәсәк. Уның маҡсаты – ҡала халҡын ҡалдыҡтарҙы айырым йыйырға өйрәтеү һәм шыршыларҙы икенсел сеймалға әйләндереү. Уларҙы ҡаланың махсус 24 майҙансығында тапшырырға мөмкин.\nБынан тыш, 18 ғинуарҙа “Аркада” һәм “Купец” сауҙа үҙәктәре биләмәһендә лә ылыҫлы ағастарҙы йыйыу ойошторола.\nӘйткәндәй, 2019 йылда был акцияла Өфөлә ике көндә 1000 тирәһе ағас эшкәртеүгә оҙатылған.\nБилдәле булыуынса, “Экология” милли проекты үҙ эсенә 11 федераль проектты ала: “Таҙа ил”, “Ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеүҙең комплекслы системаһы”, “I-II класс хәүефле ҡалдыҡтар менән эш итеү өсөн инфраструктура”, “Таҙа һауа”, “Таҙа һыу”, “Волганы һауыҡтырыу”, “Байкал күлен һаҡлау”, “Үҙенсәлекле һыу объекттарын һаҡлау”, “Биологик төрлөлөктө һаҡлау һәм экологик туризмды үҫтереү”, “Урмандарҙы һаҡлау”, “Иң яҡшы уңайлы технологиялар индереү”. Милли проект биш йүнәлеш буйынса тормошҡа ашырыласаҡ: “Ҡалдыҡтар”, “Һыу”, “Һауа”, “Биотөрлөлөк”, “Технологиялар”.


Тарт гармуның, туҡтатма, беҙ йырлайбыҙ таҡмаҡтар!»\nАта-бабаларыбыҙҙан ҡалған аҫыл мираҫыбыҙҙы юғалтмай үҫеп килгән йәш быуынға еткереү, халҡыбыҙ ижадына ҡыҙыҡһыныу уятыу, һөйөү тәрбиәләү, үҙешмәкәр оҫта таҡмаҡсыларҙы асыҡлау, башҡарыусыларҙың һәләтен үҫтереү маҡсатында Баймаҡ районының тарихҡа бай, данлы Темәс ерендә «Таҡмаҡ бәйгеһе—2016» республика фестивале уҙҙы. Темәс ауылы хакимиәте башлығы Б.Т.Камалетдинов барлыҡ ҡунаҡтарҙы тәбрикләп, сараны асты.\n4 сәғәт дауамында барған көсөргәнешле бәйгелә Сибай ҡалаһынан, Баймаҡ, Әбйәлил, Бөрйән, Хәйбулла һәм Йылайыр райондарынан барлығы 245 таҡмаҡсы башҡарыу оҫталығы буйынса ҙур һынау тотто. Бәйгеселәрҙең иң йәшенә—5, ә иң олоһона 80 йәш ине. Таҡмаҡсыларҙың сығышын Баймаҡ районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Г.Х.Йыһаншина рәйеслегендәге абруйлы баһалама ағзалары ҡараны.\nТемәс ауыл мәҙәниәт йортоноң байрамса биҙәлгән сәхнәһе береһенән-береһе сағыу милли кейемдәрҙән, ҡупшы биҙәүестәрҙең төрлөлөгөнән хозур бер сәскә яланын хәтерләткән төҫлө ине. Һоҡланғыс тамашаны ҡарау бәхете тейҙе был көндө ауылдаштарыма. Ысынлап та, Урал аръяғының иң көслө һәм һәләтле таҡмаҡсыларын йыйған ине бәрәкәтле Темәс ере! Уларҙың барыһын да халҡыбыҙҙың йыр-моңона, сәнғәтенә булған һөйөү берләштергән! Һәр бер сығыш яһаусының көс түгеп, тырышлыҡ һалып әҙерләнгәне күҙгә ташланды. Уларҙың халыҡ ижадына битараф булмауҙары, күңелдәрендә дәрт осҡоно һаҡлауҙары, тормошта йыр-моңдо юлдаш итеп йәшәүҙәре маҡтауға лайыҡ. Афарин, милләттәштәр!\nШулай итеп, «Таҡмаҡ бәйгеһе—2016» башҡорт таҡмаҡтарын башҡарыусыларҙың республика фестиваленең иң яуаплы мәле—еңеүселәрҙе билдәләү ваҡыты ла етте.\nБалалар араһында яңғыҙ башҡарыусыларҙан 1-се урынға Темәстән Нурғәлина Әнгизә, 2-се урынға ошо уҡ ауылдан Харламова Диниә менән Йосопова Айһылыу, 3-сө урынға Үрге Иҙрис ауылынан Fафаров Байрас лайыҡ булды. Яңғыҙ таҡмаҡ әйтеүсе өлкәндәр араһында 1-се урынды Хәйбулла районынан Әхтәмова Вәғиҙә, 2-се урынды Сибайҙан Ҡадырова Рәйлә, 3-сө урынды Хәйбулланан Ултраҡова Әлфирә яуланы.\nАнсамблдәр араһында 1-се урынға Баймаҡ районының Урғаҙа ауылынан «Ялан» фольклор ансамбле һәм Темәс ауылынан «Fилмияза» фольклор ансамбле сыҡты. 2-се урын Әбйәлилдән «Ихлас», Сибайҙан «Йәнгүҙәй» һәм Баймаҡ районының Буранбай ауылынан «Гәүһәркәй» фольклор ансамблдәренә бирелде. 3-сө урынды Йылайыр районы Ҡашҡар ауылынан «Умырзая», Бөрйәндән «Ҡурыуҙы» һәм Баймаҡ районы Үрге Иҙрис ауылынан «Зарифа» фольклор ансамблдәре үҙ-ара бүлеште. Башҡа бәйгеселәрҙең сығыштары төрлө номинацияларҙа билдәләнде һәм Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнде. Уларҙың барыһына ла киләсәктә ижади бейеклектәр теләп ҡалабыҙ. Артабан да йыр-моңдан айырылмағыҙ, тормошта ла сәхнәләгеләй балҡып, һоҡландырып йәшәгеҙ!\n«Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге методисы.\nҺүрәттә: III урын яулаусы Йылайыр районы Ҡашҡар ауылының «Умырзая»


Был аҙнала еңеүселәр кемдәрме? Йылайыр районы Яманһаҙ ауылынан Мәжит Солтанов. Ул салат һауыты отто. Икенсе еңеүсебеҙ – Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылынан Ғәзинур Иҙрисовҡа плед сыҡты. Һеҙҙе ысын күңелдән ҡотлайбыҙ. Бүләктәр «Йәншишмә»не хәтерләтеп торһон!\nҠәҙерле дуҫтар, 2017 йыл да аҙағына яҡынлаша. Тимәк, подписка тамамланыуға ла һанаулы ғына көндәр ҡалды, тигән һүҙ. Ә беҙ киләһе йылда дуҫтарыбыҙҙың тағы ла күберәк булыуын теләйбеҙ. Әйҙәгеҙ, тағы ла бер аҙ әүҙемлек күрһәтәйек әле. «Йәншишмә»беҙҙе ҡоротмайыҡ, киләһе йылда ла бергә ҡалайыҡ!\n« Кремль Шыршыһы көтә


Йәшәһен тип тыуған төйәк... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Йәшәһен тип тыуған төйәк...\nЙәшәһен тип тыуған төйәк... 06.06.2017 // Эшҡыуар\nКиров исемендәге ауыл хужалығы кооперативы баҫыуҙарында бөгөн һиллек. Әммә ауыл эшсәндәре яҙғы сәсеү эштәрен теүәлләп, “эш тамам, хәҙер ял итергә була” тип ҡул ҡаушырып өйҙә ултырмай. Улар әле малдарҙы йәйләүгә оҙатып, малсылыҡ тармағында тырышлыҡ һала. Игенселәрҙең кәйефе яҡшы, киләһе уңышҡа ныҡлы нигеҙ һалынған. Тәбиғәт шарттарының йыш үҙгәреп тороуы бер аҙ уйға һалһа ла ялан батырҙарын, шулай ҙа аяҙ, йылы көндәрҙең килеүенә өмөтләнә улар.\n— Шөкөр, һабан эштәрен ваҡытында үткәрҙек, бер ниндәй тотҡарлыҡ кисермәнек, сөнки сифатлы орлоҡ, яғыулыҡ, минераль ашламаны алдан хәстәрләгәйнек, — ти кооператив рәйесе, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Юрий Николаевич Лутков. — Техника ла яңы һәм төҙөк бит беҙҙә, уны яңыртыуға аҡса йәлләмәйбеҙ.\nЙәмғиәттең дүрт меңдән ашыу гектар ере бар, хужаһыҙ баҫыуҙар бөтөнләй юҡ. Бында ерҙе ҡәҙерләйҙәр, әсе тир түгеп эшкәртелгән баҫыуҙарҙан ғына мул уңыш алып буласағын яҡшы аңлайҙар. Яҙ бойҙай, борсаҡ, һоло, арпа сәскәндәр. Ҡарабойҙайға тип әле ер әҙерләйҙәр, был культура 350 гектарҙа ултыртыласаҡ.\nӘйткәндәй, 2013 йылдан алып йәмғиәт паркы 18 миллион һумлыҡ ауыл хужалығы техникаһына байыған. Былтыр, мәҫәлән, ике миллион һумлыҡ төрлө ауыл хужалығы ҡоролмалары һатып алыуға өлгәшкәндәр, ремонт өсөн алмаш частар туплағандар. Әммә ҡаҙнанан түгелгән сығымдарҙың аҙаҡ икеләтә артып ҡайтыуына шикләнмәй етәкселек. Дәүләт тарафынан да ярҙам һәм яҡлау тоялар бында: элиталы орлоҡ, техника һатып алыуға субсидиялар бүленә. Заманса келәттәр ҙә бар, иген киптергестәрҙең булыуы ла орлоҡто сифатлы һаҡларға мөмкинлек бирә.\nБыл яҡтарҙа тәбиғәт шарттары ҡырыҫ, шуға ла ауыл эшсәндәре уның көйһөҙләнеүенә әллә ни борсолоп та бармай кеүек.\n– Барыһына ла күнеп бөткәнбеҙ инде, әгәр көтмәгәндә дауыл ҡупһа йәки күк ҡабағы асылһа ла, ғәжәпләнмәҫ инек, – ти хужалыҡ рәйесе, йылмайып. – Беҙҙә яҙ яҡынса өс аҙнаға һуңлай, өҫтәүенә көҙ ҙә сама менән егерме көнгә иртәрәк килә. Малсылыҡ тармағын да, үҫемлекселекте лә ошондай ҡатмарлы шарттарҙа алып барабыҙ.\nКооператив идараһы Түбәнге Исҡуш ауылында урынлашҡан. Юрий Лутков белдереүенсә, хәлдәре ҡыл өҫтөндә ҡалған саҡтар ҙа булған, әммә хужалыҡты тарҡатыуға юл ҡуйылмаған: юҡты бар иткәндәр, бурысҡа ла ингәндәр, эш хаҡын тартып-һуҙып түләгәндәр.\nШөкөр, бөгөн күҙәтелгән үҫеште танымау мөмкин түгел. Һөтсөлөк фермаларына бына тигән ремонт үткәреп, заманса йыһазландырыуға байтаҡ аҡса түккәндәр бында. Заманса һөт тултырыу ҡорамалдары урынлаштырылғас, хәҙер һауынсылар ауыр күнәк күтәреп йөрөмәй. Ҡеүәтле һыуытҡыстар алыу ҙа байтаҡ мәшәҡәттән ҡотолдорған. Бынан тыш, транспортерҙар тиҫтәгә яҡын эшсене алмаштырған.\nӘле һыйырҙарҙың быҙаулау осоро тамамланған, ҡыш көтөү 500-гә яҡын баш быҙау менән тулыланған. Бөгөн кооператив ҡураларында бер меңдән ашыу һыйыр малы тотола, 400-ө һауыла. Былтыр, мәҫәлән, һөт һатыуҙан йәмғиәт ете миллион һумдан ашыу табыш алған. Әле көн һайын биш мең тоннанан ашыу әҙер продукцияны Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл һөт заводына тапшыралар, түләүҙә тотҡарлыҡтар һиҙелмәй.\n“Былтыр мал аҙығы байтаҡ әҙерләнде, хәйер, йыл да һалам-бесәнде артығы менән һалып ҡуябыҙ, – ти ферма мөдире Вера Николаевна Худякова. – Күршеләргә генә түгел, ситтән һорап килгәндәргә лә арзанға һатҡан саҡтар булғыланы. Әҙәм балаһын ризыҡ йөрөтә, ә көнө-төнө ашап торорға күнеккән мал хаҡында әйтәһе лә түгел”.\nБында Түбәнге Исҡуш, Үрге Исҡуш һәм Сосновый Лог ауылдарынан барлығы 100-гә яҡын кеше эш менән мәшғүл. Йәштәрҙең ауылда ҡалыуына һөйөнә кооператив рәйесе. “Беҙгә эшкә килгән махсус белемле белгестәр 150 мең һум күләмендә аҡсалата ярҙам ала. Шуға ла эшселәргә ҡытлыҡ юҡ. Хеҙмәт хаҡы ваҡытында түләнгәс, социаль яҡлауҙар ҡаралғас, күрше ауылдарҙан да эш һорап мөрәжәғәт итәләр. Тик йәштәр генә ауылды ташлап китмәһен ине тип тырышабыҙ”, — ти Юрий Николаевич.\nМеханизаторҙар Николай Журавлев менән Александр Шабардинды, водитель Николай Поспелов менән Александр Худяковты, һауынсылар Тамара Худякова менән Ольга Никоношинаны маҡтап телгә алып: “Әлбиттә, һәр береһе уңған, эшкә бөтмөр, ана шундай тырыштар менән йәмғиәт төбәктә алдынғылар иҫәбендә килә лә инде”, — тине Юрий Лутков.\nХужалыҡ ауыл хакимиәте менән дә йылы мөнәсәбәт булдырып, барлыҡ эштәрҙе бергә башҡарырға күнеккән. Уй-хыялдары ла күп етәксенең, ғәмәлгә ашҡан бурыстары тураһында һөйләп, ул: “Иң мөһиме – ауыл йәшәһен ине”, – тигән теләген дә еткерҙе.\nМинеңсә, уңған, тырыш, эште ойоштора белгән хужа булғанда, кооператив тарҡалмай, киреһенсә, яңынан-яңы уңыш-ҡаҙаныштарға ирешәсәк әле.\nЯңыбай ауылынан фермер Ләйсән Назарованы өйөндә тап итеп булманы. Күршеләре уның иртә менән баҫыуҙа йә булмаһа йылҡылары янында булыуын әйтеп, “уңған кеше ҡыҙыу эш мәлендә йоҡлап ятмай инде, хужалығын гел шулай тикшереп сыға ул” тип маҡтап та ҡуйҙы. Ысынлап та, фермерҙы ауылдан йыраҡ түгел йылҡы өйөрө янында осраттыҡ.\n— Иртә торорға күнегелгән инде, йоҡларға әүәҫ түгелмен. Бына мин килеүгә бер бейәм ҡолонлаған, тимәк, көтөү тағы ла тулыланды хәҙер, — тип ҡыуанысы менән уртаҡлашты ул.\nЛәйсән Вәйес ҡыҙы — Яңыбай ауылы ҡыҙы. Мәктәпте тамамлағас, күп кенә йәш ҡыҙ һәм егеттәр кеүек белем алырға тип ҡалаға китә. Иҡтисадсы һөнәрен үҙләштереп, район ҡулланыусылар йәмғиәтендә эш башлай. Ҡыҙҙы етәкселек тә уңғанлығы, бөтмөрлөгө өсөн ихтирам итә, аҙаҡ уға яуаплы урын да тәҡдим итәләр. Оҙаҡ йылдар был йәмғиәттә тир түккәндән һуң, үҙ эшен асырға уйлай. Тик тәүҙә нимәгә тотоноп китергә белмәй баш вата. Фермер хужалығы ойоштороу өсөн аҡса ғына түгел, тәжрибә лә кәрәк, техникаһы ла талап ителә. Бынан тыш ауыл ерен үҙ итергә кәрәк бит, ҡалала йә булмаһа район үҙәгендә йәшәп кенә эште алып барып булмаясағын аңлай Ләйсән Вәйес ҡыҙы. Туғандары ла, дуҫ-иштәре лә ниңәлер фермер хужалығы ойоштороп ебәр, бала саҡтан мал араһында үҫкәс, был тармаҡ иң отошлоһо булыр әле тигән кәңәштәрен бирә.\nЛәйсән дә күңеле менән нәҡ малсылыҡты үҙ итә. Һәм ауылға күсеп ҡайтып, тәүҙә бер ҡолон һатып ала. Аҙаҡ, бәлки, һыйыр малы аҫрармын, һарыҡ тотормон йә булмаһа ҡош-ҡортҡа өҫтөнлөк бирермен тип тә уйлана ул. Оло йәштәге ауылдаштарының: “Ана, йылҡысылыҡ менән шөғөллән, беҙ һинең ат йәнле булыуыңды беләбеҙ, бала саҡта аттан төшмәнең”, — тигән ҡеүәтләү һүҙҙәрен тыңлап, элекке йыл фермер хужалығы ойошторорға йөрьәт итә һәм йылҡысылыҡҡа тотона.\n— Был тармаҡты һайлауыма һис кенә үкенмәйем, сөнки аттарҙы бигерәк яратам. Мәктәптә уҡыған осорҙа уҡ, үҫкәс үҙемә ат һатып алам, тип хыяллана инем. Йылҡы аҫраған күршеләремдең балаларына гел көнләшеп, их, ошо атҡа атланып елдереп йөрөйһө ине, тип тә ҡыҙыҡтым, — ти фермер ҡатын.\nӘле Ләйсән Вәйес ҡыҙының 38 баш йылҡы малы бар. Әлбиттә, өйөрҙә башҡорт тоҡомлолары ғына тотола. Йылҡыларҙы һатып алыу өсөн уға ҡайҙа ғына булырға тура килмәй: Силәбе өлкәһен дә тапай, Башҡортостан райондарын да урап сыға. Әммә күңеленә оҡшаған малды осратмай ул. Тик Иглин районында юлы уңа.\nХужалыҡта тағы ла 30-ға яҡын һарыҡ тотола, һыйыр малы ла бар. Ҡош-ҡортоноң иҫәп-хисабы юҡ. “Хыялдарым тормошҡа ашты, буғай. Әле рәхәтләнеп үҙем теләгән атҡа ултырып йөрөп тә киләм”, — тип йылмая фермер. Төрлө һөт ризыҡтары етештереп, йомортҡа-итен алып, көн аша тигәндәй Ләйсән Малаяҙ баҙарына юллана. Уның сифатлы һәм осһоҙ тауарын һәр кем яратып ала, хатта үҙ һатып алыусылары ла бар икән.\nБөгөн Ләйсәндең 400 гектар ере бар, шөкөр, баҫыуҙары тәрбиәле. Яҙ һоло, күп йыллыҡ үләндәр сәскән. Әйткәндәй, ауылда үҫемлекселек менән ныҡлап шөғөлләнгән фермерҙар байтаҡ, улар бер-береһенә ихлас ярҙамлаша. Быйылғы яҙғы сәсеү эштәрен дә күмәкләшеп үткәргәндәр. Ауыл фермерҙары хатта берләшергә лә уйлай, әле был юҫыҡта улар һөйләшеү алып бара. “Беҙ йыл һайын баҫыу эштәрен бергәләп башҡарабыҙ”, — ти фермер ҡатын.\nИшле малға аҙығы ла, ашлығы ла кәрәк бит, шуға ла киләсәктә ул бойҙай сәсергә ниәтләй. Тағы ла ер майҙанын арттырып, үҫемлекселек тармағын үҫтерергә хыяллана. Бынан тыш, фермер ҡымыҙ етештереү цехы асып, башҡорт эсемлеген етештереүҙе юлға һалырға уйлап, йылҡы малын 100 башҡа тиклем арттырырға иҫәп тота. Дәүләттән, республиканан һәм район хакимиәтенән ярҙам һәм яҡлау булғас, Ләйсәндең уйлаған уй-хыялдары тормошҡа ашыр әле. “Яңы эш башлаусы фермерҙарға ярҙам” республика маҡсатлы программаһына ярашлы, Ләйсән Вәйес ҡыҙы бер миллион һумдан ашыу аҡсалата ярҙамға лайыҡ булған. Был бүләккә ауыл хужалығы техникаһы, бер нисә йылҡы малы һатып алыуға өлгәшкән.\nФермер ике ауылдашын эш менән тәьмин иткән, бөгөн дә “эшкә алығыҙ әле” тигән үтенес менән киләләр икән. Киләсәктә ул эш урындарын да арттырырға күҙаллай. Әле эшселәре менән элекке хужалыҡтан ҡалған ташландыҡ йылҡы ихатаһына ремонт үткәрә башлағандар, бинаға ҡабаттан йән өрмәкселәр икән.\n— Күптәр бит Себер тарафтарына, ҙур ҡалаларға оҙон аҡса артынан сығып киткәйне, тик һуңғы йылдарҙа улар кире ҡайта башланы, тимәк, түләмәйҙәр, — ти Ләйсән Назарова. — Күрше егете лә Себергә барып бер-ике йыл эшләгәндән һуң ауылға ҡайтты. Бөгөн ул миндә эшләй, башҡаса Себер тип ауыҙымды ла асмайым, тип көйәләнә.\nЛәйсән Вәйес ҡыҙын ауылдаштары ихтирам итә, йылы һүҙҙәренә, кәңәшенә күптәр мохтаж. Яңы ғаилә ҡорғандар ҙа уның яҡлауын тоя, араҡы менән шаярған ҡайһы бер ауылдаштарына ла Ләйсәндең аҡыллы һәм ҡаты әйтелгән һүҙҙәре ярап ҡала. “Башҡаса булмай, сөнки кемдер ауыл яҙмышы менән ҡыҙыҡһынырға тейештер бит. Ауылдаштарымдың тын алышын яҡшы тоям, уларҙың һәр береһе миңә ҡәҙерле, шуға ла ҡайһы саҡ ҡәтғи ҙә булырға тура килә”, — ти Ләйсән Вәйес ҡыҙы.


Түбәнге Камала кәңәшмә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nТүбәнге Камала кәңәшмә\n9:53, 18 ноября 2009 Сәйәсәт\n17 ноябрҙә Татарстан Республикаһының Түбәнге Кама ҡалаһында “Рәсәйҙә газ һәм нефть химияһын үҫтереү буйынса саралар тураһында” кәңәшмә үтте. Унда башҡа төбәктәр етәкселәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов та ҡатнашты.\nКәңәшмәне Волга буйы федераль округы буйлап эш сәфәре сиктәрендә Түбәнге Камаға килгән Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин үткәрҙе.\nКәңәшмәлә РФ субъекттары етәкселәре менән бергә федераль министрлыҡтар һәм ведомстволар вәкилдәре, нефть һәм газ химияһы сәнәғәте предприятиелары етәкселәре ҡатнашты.\nХимия комплексы Рәсәй сәнәғәтенең төп сегменты булып тора: эшкәртеүсе производстволар етештергән тауарҙар күләмендә уның өлөшө 10,2 процент тәшкил итә. Химия продукцияһының 80 проценты самаһы углеводород сеймалы – нефть, тәбиғи газ һәм газ конденсаттары нигеҙендә етештерелә. Әммә нефть һәм газ химияһы продукцияһы баҙарында Рәсәйҙең тотҡан урыны уның нефть һәм газ табыу өлкәһендәге алдынғы позицияларына тап килмәй.\nХимия һәм нефть химияһы сәнәғәтен үҫтереү стратегияһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә, шулай уҡ көрсөккә ҡаршы саралар контексында РФ Хөкүмәте нефть һәм газ химияһы комплексы предприятиеларын яҡлау буйынса ҡайһы бер ҡарарҙар ҡабул итте. Тармаҡ өсөн, төҙөлөш һәм юғары технологиялы сәнәғәт производствоһы, шул иҫәптән автомобилдәр эшләү, оборона-сәнәғәт комплексы кеүек, нефть-газ химияһы комплексы продукцияһын төп ҡулланыусыларға дәүләт ярҙамы ла ҙур әһәмиәткә эйә.\nБыл мәсьәләләрҙе тикшереү республикабыҙ өсөн айырыуса мөһим, сөнки нефть һәм газ химияһы предприятиеларының эше Башҡортостандың иҡтисади именлек нигеҙҙәренең береһе булып тора.\nТеги: Президент маршруттары, сәнәғәт


Уңған ҡулында ут уйнай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Уңған ҡулында ут уйнай\nУңған ҡулында ут уйнай 30.06.2017 // Эшҡыуар\nАуыл хужалығы эшсәндәре яҙғы баҫыу эштәренән бер аҙ тын алып, һабантуйҙа рәхәтләнеп ял итеп тә өлгөрмәне, ҡыҙыу мәл – мал аҙығы әҙерләү осоро башланды. Әле республикабыҙҙың бөтә райондарында ла бесән әҙерләү эштәре ҡайнай. Бынан тыш, ауыл халҡы мал-тыуарҙы ҡышҡылыҡҡа сенаж, силос менән тәьмин итеүҙе лә дәррәү алып бара. Әлбиттә, эштең һөҙөмтәлелеге халыҡтың уңғанлығына, техниканың торошона ғына түгел, тәбиғәт шарттарына ла туранан-тура бәйле. Көн дә тиерлек яуып үткән ямғырҙар ҡамасау булһа ла, халыҡ һәр аяҙ көндө уңышлы файҙаланып ҡалырға тырыша.\nҒафури районы хужалыҡтары ла ишле малға етерлек күләмдә аҙыҡ запасы булдырыу бурысы менән йәшәй һәм эшләй. Әлбиттә, уны былтыр хатта артығыраҡ та әҙерләгәндәр. Халҡыбыҙ юҡҡа ғына, сабыуҙа һуңлаһаң, һауымды юғалтырһың, тип әйтмәгән. Төбәктә мал аҙығы әҙерләүгә тәүгеләрҙән булып “Урожай”, Ленин исемендәге һәм Мөкминов шәхси предприятиеһы, Руслан Рәжәпов етәкселек иткән крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары төшкән. Башҡалар ҙа тимерҙе ҡыҙыуында һуғып ҡалырға тырыша. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Нәжип Хисаметдинов етәкселегендәге “Урожай” йәмғиәте эшсәндәре лә, көндө төнгә ялғап, яландарҙан ҡайтып инмәй. Әле улар күп йыллыҡ үлән баҫыуҙарында ҙур көс һала. Хужалыҡтың баш агрономы Ринат Хисаметдинов белдереүенсә, ялан-ҡырҙарҙа бесән күпереп үҫкән, яҫмалары ла ҡалын. Ямғыр яуыу сәбәпле, сифатлы мал аҙығын баҫыуҙа оҙаҡ ваҡытҡа ҡалдырмайынса, тиҙ арала йәмғиәт ихатаһына оҙаталар икән. Салғы тауыштары бында бер минутҡа ла тынмай:− сабаһы бесән бар әле. Ринат Нәжип улы билдәләүенсә, ихатала былтырҙан малды ярты йыл буйы туйҙырырлыҡ аҙыҡ та ҡалған. Предприятие Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты ғалимдары менән яҡшы мөнәсәбәттә, уларҙы йыл һайын баҫыуҙарға тәжрибә өйрәнеү өсөн саҡыралар.\nДүрт меңдән ашыу гектар ерҙә яҙ ауыл эшсәндәре бойҙай, арпа, һоло, орлоҡ өсөн кукуруз, борсаҡ, шәкәр сөгөлдөрө, күп йыллыҡ үләндәр сәскән. Минераль ашламаға, яғыулыҡ-майлау материалдарына, орлоҡҡа бында һабан барышында ҡыйынлыҡтар һиҙелмәгән. Әйткәндәй, сөгөлдөрҙән йыл да мул уңыш алалар, уны Мәләүез һәм Раевка шәкәр заводына оҙатып, һатыуҙан килгән табыш фәҡәт хужалыҡ кәрәк-ярағына, эш хаҡы түләүгә, техника һатып алыуға тотонола. Техника паркы ла бай, мәҫәлән, һуңғы өс йылда 26 миллион һумлыҡ техника һатып алыуға өлгәшкәндәр, уны яңыртыуға аҡса йәлләмәйҙәр. Бынан тыш, яңы келәттәр, заманса биналар төҙөлә, һөтсөлөк фермалары төҙөкләндерелә. Көҙ йыйып алынған уңышты юғалтыуһыҙ һаҡлау өсөн ҡеүәтле иген һаҡлағыстар урынлаштырылған. Быйыл тағы ла бер һаҡлағыс төҙөргә ниәтләйҙәр.\n“Урожай”ҙың малы ла ишле, бөгөн “500 ферма” республика маҡсатлы программаһына ингән фермаларҙа 1121 баш ҡара-сыбар тоҡомло һыйыр малы аҫралып, шуның 365-ен һауалар. Көн һайын биш мең тонна әҙер продукцияны Ҡарлыман һөт заводына литрын 22 һум менән тапшыралар. Йылҡы ла аҫрала, йәй ҡымыҙ етештерелеп, эсемлек эшселәргә таратып бирелә.\nБөгөн хужалыҡта алты ауылдан 68 кеше эш менән мәшғүл, ә ҡыҙыу осорҙа уларҙың һаны бермә-бер арта. Белемле кадрҙарға, йәштәргә ҡытлыҡ юҡ, сөнки уларҙың һәр береһенә эшкә урынлашҡан саҡта ярҙам һәм яҡлау күрһәтелә. Торлаҡ мәсьәләһен хәл итеүҙә лә булышлыҡ ҡылына, аҡсалата ярҙам күрһәтелә, техника бүленә. Бәйембәт ауылынан, мәҫәлән, һауынсы ғаиләһе хужалыҡ ярҙамы менән өй һалып сыҡҡан. Тик тағы ла бер нисә йорт төҙөү өсөн ер мәсьәләһе киҫкен тора. “Участкалар булһа, күберәк һалыр инек”, – ти етәкселек. Хеҙмәт хаҡы ваҡытында түләнә, әле хужалыҡ буйынса уртаса 22 мең һум тәшкил итә. Социаль яҡлау төрҙәре, эш һөҙөмтәһенә ҡарап премиялар ҡаралған. Ял итергә теләүселәргә шифаханаларға йүнәлтмә бүленә. Пайсылар менән дә ваҡытында иҫәпләшәләр. Йылы аш ҡаралған, үҙҙәренең ашханаһы эшләй.\nБаҫыуҙарыбыҙ, ялан-ҡырҙарыбыҙ батырҙары, уңғандары менән данлы. Ауыл хужалығы ойошмаһында ла тырыштар һәм үҙ һөнәренең тәмен, бәҫен белгәндәр генә эшләй. Етәкселек Рәшит Яҡуповты, Валентина Фәтҡуллинаны, Фәнил Йомағоловты, Флүр Насретдиновты, Зиләрә Харисованы һәм башҡаларҙы тик маҡтап телгә ала, “тәжрибәле, уңған хеҙмәткәрҙәр менән ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу күпкә еңел”, ти.\n– Эшләргә дәрт тә, дарман да етерлек. Беҙҙең хеҙмәт менән ҡыҙыҡһынып торған етәкселек булғанда, улар тарафынан яҡлау барҙа, беҙгә тырышырға ғына ҡала инде, −– ти ауыл эшсәндәре.\nӘ бына Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуып үҫкән Руслан Рәжәповтың ауылға ҡайтып, фермерлыҡ эшенә тотоноуына күптәр тәүҙә аптырай. “Оҙаҡ тормаҫ ауылда, кире ҡалаға китер әле. Етмәһә, ҡулында нефть университеты дипломы ла бар, егеткә Себер килешер”, тип әйтеүселәр ҙә табыла. Ҙур ҡалала үҫһә лә, каникул осоронда ауылда йәшәгән өләсәһе янына ҡунаҡҡа йыш килеп йөрөгән Русланға ауыл тормошо ят булмай. Хәрби хеҙмәттән һуң уға тиҫтерҙәре менән бергә Себер тарафтарын тапарға тура килә, тик егет ул яҡтарҙы үҙ итмәй, тыуған яғына әйләнеп ҡайта һәм яҙмышын ер менән бәйләргә ҡарар итә. Бер юлы мал тармағына ла тотона. Ҡатыны Айгөл дә, туғандары ла Русландың уй-ниәтен хуплап, хужалыҡ ойоштороуҙа ихлас ярҙамлаша. Һәм 2012 йылда ул крәҫтиән (фермер) хужалығы булдыра.\n– Тәүҙә ауыр булды, әлбиттә. Әммә төбәктә тәжрибәле фермерҙар етерлек. Уларҙың кәңәшенә ҡолаҡ һалып, тырышлыҡ менән генә был эште алып барып буласағына инандым, – ти Руслан Венер улы. – Шөкөр, был юлды һайлауыма һис үкенмәйем, дәүләттән дә ярҙам һәм яҡлау бар бит.\nУл тәүҙә мал үрсетеүгә тотона. Күп эҙләнгән, тәжрибәле фермерҙарҙың эше менән ҡыҙыҡһынған егет ситтән тоҡомло һыйыр малы алырға ҡарар итә, сөнки урындағылар менән әллә нимә ҡыйратып булмаҫын яҡшы аңлай. Бының өсөн Үтәк ауылында элекке колхоздан ҡалған иҫке бина-ҡураларҙы ҡуртымға алып, ремонт үткәреп, эшмәкәрлеген башлап ебәрә. Бер аҙҙан “Ғаилә һөтсөлөк фермаһы” махсус программала ҡатнашып, грант яулай. Тиҙҙән кредит юллаған Руслан Венер улы Вологда өлкәһенән утыҙҙан ашыу ҡара-сыбар тоҡомло тана алып ҡайта, бер нисә йылдан көтөүгә Саҡмағош районынан йәш таналар өҫтәлә. Бөгөн уның фермаһында 120 баш һыйыр малы аҫрала. Һауылған һөттө Стәрлетамаҡ ҡалаһы магазиндарына сығаралар, сифатлы һәм тәбиғи продукцияны халыҡ яратып ала икән. “Шөкөр, беҙ етештергән продукцияға ихтыяж бар. Хатта үҙебеҙҙән килеп һатып алыусылар барлыҡҡа килде”, – ти йәш фермер.\nФермер әле 800 гектар ер эшкәртә, нигеҙҙә, пай ерҙәре. Быйыл ул тәүге тапҡыр кукуруз, шәкәр сөгөлдөрө ултыртҡан. Бынан тыш, бойҙай, күп йыллыҡ үләндәр ҙә сәскән. Техникаһы бар, кредитҡа ла алған. Бөгөн ул ике ауылдан 11 кешегә эш урыны булдырған. Хеҙмәт хаҡын ваҡытында түләргә тырыша, халыҡ уның эшенән ҡәнәғәт. Йәштәр ҙә етерлек, фермерға хатта күрше ауылдарҙан да эш һорап мөрәжәғәт итәләр.\nКиләсәктә йәш фермер сәсеү майҙанын арттырып, көтөүҙе тоҡомло һыйыр малы менән тулыландырырға иҫәп тота. Техника паркын да ҡеүәтле ауыл хужалығы трактор-машиналары менән байытырға ниәтләй.\n– Бөгөн эшләйем тигән кешегә һәр яҡлап ярҙам күрһәтелә. Шуға ла ауылда йүнле шөғөл юҡ тигәндәргә сәйерһенеп ҡарайым. Ялҡауланмаһаң, иренмәһәң, йөҙөп эшләргә була, – ти Руслан Рәжәпов.\nЛенин исемендәге колхоз һәм Мөкминов шәхси предприятиеһы баҫыуҙарында ла ҡыҙыу бесән мәле. Бында нигеҙҙә үҫемлекселек һәм малсылыҡ тармағы ныҡ үҫешкән. Яҙғы эштәр 2500 гектарҙа башҡарылған. Минераль ашлама, яғыулыҡ, орлоҡҡа бында ҡытлыҡ кисермәгәндәр, сөнки етәкселек уларҙы алдан хәстәрләп ҡуйған. Заманса техника һабан эштәрен ваҡытында башҡарып сығырға мөмкинлек биргән.\n– Егеттәрҙең кәйефе шәп, уңғандар менән тау аҡтарырға ла була бит, – ти йәмғиәттең баш агрономы Әхәт Тимеров. – Бер-беребеҙҙе ярты һүҙҙән аңлап эш итәбеҙ. Тәбиғәт шарттары ғына бер аҙ кәйефте төшөрөп ҡуя, әммә аяҙ көндәрҙең килеүенә өмөт ҙур.\nБөгөн бында ла күп йыллыҡ үләндәрҙе сабалар, техника геүләп эшләй. Хеҙмәткәрҙәргә йылы аш ҡаралған, ашнаҡсыларҙың тәмле аш-һыуынан һәр кем ҡәнәғәт. Эш хаҡы ваҡытында бирелә, социаль яҡлау төрҙәре ҡаралған. Шәхси ихатаһында мал аҫраусылар ҙа ярҙамһыҙ ҡалмай – һәр кемгә бесән-һаламы, ашлығы тәғәйенләнгән.\nХужалыҡтың 600 баш һыйыр малы, 100 баш йылҡыһы бар. Бөгөн 150 баш һыйыр һауып, дүрт мең тоннаға яҡын аҡты Стәрлетамаҡтың “Аллат” һөт комбинатына тапшыралар. Шәкәр сөгөлдөрөнән дә яҡшы уңыш йыйып алалар, уны Мәләүез шәкәр заводына оҙаталар.\nТехника паркы бай, ҡеүәтле трактор-машиналар менән маҡтана алалар, уны яңыртыуға аҡса йәлләмәйҙәр. “Техникаң эшләмәй ватылып ултырһа, ниндәй эш һөҙөмтәһе булһын инде. Шуға ла барлыҡ ауыл хужалығы техникаһын ҡара көҙҙән яҙғы миҙгелгә әҙерләй башлайбыҙ”, – ти Әхәт Хөрмәт улы.\nӘле хужалыҡта өс ауылдан 60-ҡа яҡын кеше эшләй. Етәкселек алдынғы хеҙмәткәрҙәр Азат Йәрмөхәмәтовты, Владимир Михайловты, Рушат Вахитовты, Ғаяз Кәримовты, Илдус Дәүләтшинды һәм башҡаларҙы маҡтап телгә алды.


ХӨРМӘТЛЕ МӘРЙӘМ ӘХМӘТЗӘКИ ҠЫҘЫ! - Статьи - Электронная газета Аургазинского района «Аургазета» — новости, анонсы, объявления\nХӨРМӘТЛЕ МӘРЙӘМ ӘХМӘТЗӘКИ ҠЫҘЫ!\n08.06.2020 13:05 Понедельник\nИсточник: Ауыл йәме - кешеләр\n"Урал" ауыл хужалығы кооперативы идараһы, ветерандар советы хөрмәтле Нәҙершинә Мәрйәм Әхмәтзәки ҡыҙын 80 йәшлек оло юбилейы менән ихлас күңелдән ҡайнар ҡотлай! Юбилярғa киләсәктә яҡындары менән һаулыҡта, муллыҡта, ҡыуаныста йәшәргә насип булһын\nНәҙершина Мәрйәм Әхмәтзәки ҡыҙы 1940 йылдың 3 июнендә Ишембай районы Ҡыҙыл Йондоҙ ауылында Ишморатов Әхмәтзәки Зыязытдин улы (1912-1996) һәм Яҡшыдәүләтова Фәрхиямал Ғәлинур ҡыҙы (1910-1986) ғаиләләрендә өсөнсө бала булып донъяға тыуа. Атаһы Бөйөк Ватан һуғышы, әсәһе тыл хеҙмәте ветераны. Мәрйәм Әхмәтзәки ҡыҙы күрше Татьяновка ауылында туғыҙынсы класты бөткәс, уҡыуын Ишембай ҡалаһының 1-се мәктәбендә дауам итә. Уны тамамлағас комсомол путевкаһы менән Стәрлетамаҡта "Синтез каучук" заводы төҙөлөшөндә ҡатнаша һәм лаборант булып эш башлай. Артабан уны яҙмыш ауылдашыбыҙ, һуғыш ветераны Кәримә Нәҙершина менән таныштыра, уға фатирға йәшәргә керә. Бына ошонда инде үҙенең буласаҡ тормош юлдашы Хәйҙәр Тимерғәли улы менән танышалар. Хәйҙәр Нәҙершин ул саҡта Стәрлетамаҡ ҡалаһының Ленин орденлы “В.И.Ленин исемендәге станоктар эшләү” заводында электрик булып эшләп йөрөгән була. Йәштәр беренсе осрашыуҙа уҡ бер береһен оҡшаталар һәм күптә үтмәй, 1963 йылдың август айында өйләнешәләр. 1966 йылдың көҙөндә ғаилә ике йәшлек улдары менән Хәйҙәр ағайҙың тыуған яғына, Мораҙым ауылына күсенеп ҡайта. Йәштәр колхозда ең һыҙғанып эшләй башлайҙар. Мәрйәм апай башта колхоз баҡсаһында эшләй, ситтән тороп Өфө химия-технология техникумын тамамлай. 1971 йылдан балалар баҡсаһына ашнаҡсы була, унда 13 йыл эшләгәс, яңынан колхозда хеҙмәтен дауам итә. Ул саҡта әлеге автогараж янында МХП контораһы бар ине, шул йортто ашхана яһанылар, Мәрйәм апай мәрхүм Аетбаев Әбелхаир ағай менән шунда ашарға бешереп, ялан буйлап механизаторҙарға йылы аш тараттылар. Күңел йылыһын һалып, тәмле бешерелгән аш һыйҙары ял батырҙарына көс-ҡеүәт өҫтәр ине. Мәрйәм Нәҙершинә 1995 йылда хаҡлы ялға сыҡты. Тормош иптәше Хәйҙәр Тимерғәли улы 1939 йылда Мораҙым ауылында колхозсылар ғаиләһендә өсөнсө улдары булып донъяға тыуған. Һуғыш осоро балаһы, “атай” тип өндәшергә яҙмаған уға, аталары Тимерғәли Бөйөк Ватан һуғышы яланында илебеҙ азатлығы өсөн һәләк булып ҡала. Хәйҙәр апалары һәм ағалары ҡурсаулығында буй еткерә. Дүрт йыл диңгеҙ флотында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, электр һөнәрен үҙләштерә. Бер нисә йыл Стәрлетамаҡ ҡалаһында эшләй, ә ҡалған тормош юлы колхоз менән бәйле. Электрик, бик оҙаҡ йылдар һарыҡ фермаһын етәкләне, һуңынан хаҡлы ялға сыҡҡансы ауылда газ буйынса слесарь булды. Хәйҙәр ағай Нәҙершин тормош иптәше Мәрйәм апай менән 42 йыл бергә йәшәй алды, ғүмерҙәре ҡыҫҡа булып 2005 йылда баҡыйлыҡҡа күсте.\nМәрйәм һәм Хәйҙәр Нәҙершиндар биш балаға ғүмер бүләк итәләр: Ғазинур (1964), Эльвира (1967), Айҙар (1970), Ғалинур (1973-1977), Илнур (1978). Уларға һайлап алған һөнәрҙәрен үҙләштерергә ярҙам итеп оло тормош юлына сығаралар. Балалары Мәрйәм апайҙы туғыҙ ейән-ейәнсәрҙәр, өс бүлә-бүләсәләр менән шатландыралар. Бөгөнгө көндә юбиляр төпсөк улы Илнур, килене Ләйсән, ейәнсәрҙәре менән татыулыҡта, етеш тормошта донъя көтә. Ҡулынан килгәнсә хужалыҡта ярҙам итешеп, ҡош-ҡортҡа, умарталарға күҙ-ҡолаҡ булып, ейән-ейәнсәрҙәренең уҡыуҙағы уңыштарына шатланып, улдарының ситтән иҫән-һау эшләп ҡайтыуҙарын теләп, һәр атҡан көнгә шатланып йәшәй ул. Балаларының ҡайтыуын һәр ваҡыт тәмле ризыҡтар әҙерләп, шатланып көтөп ала. Бөгөнгө көндә Мәрйәм Әхмәтзәки ҡыҙы бик бәхетле әсәй, нәнәй. Килен булып төшкән Мораҙым уға тыуған ауылындай яҡын, ғәзиз ер.\nХөрмәтле Мәрйәм Әхмәтзәки ҡыҙы! Урал ауыл хужалығы кооперативы идараһы, ветерандар советы 80 йәшлек оло юбилейығыҙ менән ҡотлай! Һеҙгә һаулыҡ, оҙон ғүмер, аҡ бәхеттәр, мул, тыныс тормошта, балаларығыҙҙың ҡәҙер-хөрмәтендә йәшәүегеҙҙе теләйбеҙ.


Мәшһүр бейеүсенең тыуыуына 70 йыл тулыуға арналған Рудольф Нуриев исемендәге ХIV Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале асылыуға бер аҙна ваҡыт ҡалды. Ул 27 майҙан 5 июнгә тиклем Башҡортостан баш ҡалаһында үтәсәк. Өфөләрҙе ниндәй сюрприздар көтә, беҙгә ниндәй донъя балеты йондоҙҙары киләсәге хаҡында журналистарға Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының генераль директоры Владимир Рихтер, балет труппаһының баш дирижеры Роберт Лютер һәм художество етәксеһе Шамил Тереғолов һөйләне.\nШулай итеп, фестиваль программаһында опера һәм балет театрының биш спектакле. Улар "Аҡҡош күле", "Дон Кихот", "Сильфида", "Спящая красавица" һәм "Жизель", шулай уҡ гала-концерт. Бөтә спектаклдәрҙә лә фестивалгә Мәскәүҙән, Германиянан, Испаниянан килгән ҡунаҡтар ҡатнашасаҡ. Ойоштороусыларҙың әйтеүенә ҡарағанда, бөтә саҡырылған ҡунаҡтар - бик ҡыҙыҡлы һәм иғтибарға лайыҡ артистар. Мәҫәлән, Наталья Сологуб һәм Николай Годунов ниндәйҙер дәрәжәлә Рудольф Нуриевтың яҙмышын ҡабатлаған. Улар Өфө хореографик училищеһын тамамлаған, бер миҙгел беҙҙең театрҙа эшләп алған, һуңынан Мариин театры солистары була, ә хәҙер икеһе лә Германияла эшләй. Һәр саҡырылған башҡарыусы спектаклде уникаль яһай. Мәҫәлән, "Аҡҡош күле"ндә Одетта- Одиллия партияһын - 2005 йылда Ҡазан хореография училищеһын иң яҡшы тамамлаусы, әлеге көндә Мәскәүҙә эшләгән Виктория Капитонова, ә Зигфрид партияһын Рәсәй Ҙур театры артисы, юғары класлы бейеүсе Андрей Евдокимов башҡарасаҡ.\nФестивалдең художество етәксеһе Шамил Тереғолов билдәләгәнсә, фестиваль репертуарындағы бөтә спектаклдәрҙә, беҙҙең театрҙыҡы булһынмы, Мәскәү йәки Берлин театрыныҡымы, төп партияларҙың хореографик тексы бер үк. Фестивалгә саҡырылған ҡунаҡтар уларҙы үҙҙәрендә бик яҡшы башҡарған, ә спектаклдәрҙәге ҡайһы бер текст варианттарын улар килгәс төҙәтәсәк. Практиканан күренеүенсә, ғәҙәттә, беҙҙең артистар менән бергә бер репетиция етә торған. Әгәр инде спектаклдәр хореографияһында етди айырма бар икән, алдан репетиция яһау мөмкинлеге булһын өсөн тәүҙә спектаклдәрҙең видеояҙмаһы менән кассеталар ебәрелә.\nБылтырғы фестивалдән айырмалы, ХIV Халыҡ-ара фестиваль премьера спектакле менән түгел, ә классик "Аҡҡош күле" спектакле менән асыла. Был 2007-2008 йылғы театр миҙгеленең һуңғы премьераһы - "Том Сойер" балеты - февралдә үк үтеүе, шуға күрә уны яңы спектакль тип атап булмау менән бәйләнгән. Ләкин киләһе миҙгелдә инде театр өс яңы балет ҡуясаҡ: Наталья Чернышова ҡуйыуында "Раймонда", "Урал батыр (ҡуйыусыһы Константин Уральский) һәм "Прометей", уның өҫтөндә йәш талантлы режиссер Игорь Марков эшләйәсәк. Ә фестивалде "Аҡҡош күле" менән асыуға килгәндә, ойоштороусылар быны яҡшы тип билдәләне. Сөнки был балет хореографик сәнғәт эталоны булып иҫәпләнә.\n- Минең ҡарашҡа, балет ҡатмарлы осор кисерә, бөтә ерҙә традицион ҙур спектаклдәргә алмашҡа бер актлы тамашалар килә, - тип үҙ фекере менән уртаҡлашты Роберт Лютер. - Миңә театрыбыҙҙа ике актлы, өс актлы балеттар ҡуйылыуы бик оҡшай. Беҙҙә бындай спектаклдәр йәшәй. Шуға күрә, театрығыҙ афишаһында нимә, тип ҡыҙыҡһынһалар, беҙ, донъя хореографияһының биш ынйыһы, тип яуап бирәбеҙ. Театрыбыҙҙың бындай тенденцияһы фестиваль концепцияһына ла ҡағыла.\nФестиваль тураһында һөйләгәндә, опера һәм балет театрының генераль директоры Владимир Рихтер концепция тураһында ла телгә алып китте. Уның фекеренсә, был өфөләрҙең, опера һәм балет театры спектаклдәренән тыш, "Modern" итальян балет труппаһы сығыштарын күрәсәгенә ҡайтып ҡала. Тамашасылар хөкөмөнә улар өс бер актлы спектакль тәҡдим итәсәк.\n- Беҙ, тамашасыға модерн стилендә спектаклдәр ҡарау ҡыҙыҡлы булыр, тип уйланыҡ. Һәр илдә ул тамашасыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уята, - тине Владимир Геннадьевич. - Беҙҙең репертуарҙа бындай хореография юҡ. Итальян спектаклдәре нимә тураһында икәнлеге беҙҙең өсөн дә сюрприз, шулай булғас улар менән бергәләп танышасаҡбыҙ. Артистар үҙ оркестрын килтермәйәсәк, спектаклдәр фонограмма аҫтында барасаҡ. Хәйер, модерн стилендәге спектаклдәр тере музыка аҫтында булмай ҙа.\nФестиваль эшләгән көндәрҙә Рудольф Нуриевҡа арналған экспозиция ла асыласаҡ. Халыҡ-ара Нуриев фонды театр музейына ҡайһы бер экспонаттар тапшырҙы. Әлегә тиклем музейҙағы экспозиция бик ябай ине, унан мәшһүр бейеүсе тураһында тулы тәьҫорат та алып булмай ине. Килтерелгән предметтар был бушлыҡты тулыландырҙы. Музейҙа хәҙер Рудольф Нуриевтың төрлө сәхнә костюмдары, уның шәхси әйберҙәре, төрлө приздары, шкатулкалары, гример өҫтәле һәм башҡалар ҡуйыласаҡ. Экспонаттар күптән түгел генә килде, шуға күрә кәштәләрҙе әҙерләү, биҙәлеште уйлап хәл итеү өсөн ваҡыт кәрәк әле.\nБынан тыш, фестивалгә ярашлы, Нуриев уҡыуҙары үткәреләсәк, уларҙа Мәскәүҙән, Ҡазандан, Израилдән ҡунаҡтар - мәшһүр бейеүсене күреп белгән кешеләр ҡатнашасаҡ. Традицияға ярашлы, 1 июндә Рудольф Нуриевтың таҡтаташына сәскәләр һалынасаҡ.


— Өфөлә республика Граждандар форумы үтте. Нимә ул һәм ниңә кәрәк? Бында, беренсенән, «граждан» һүҙе үҙәктә. Рәсми ошолай аңлатыла — ниндәйҙер дәүләттең даими халҡына ҡараған, уның һаҡлауында торған һәм сәйәси, башҡа хоҡуҡ-бурыслы кеше. Йәғни, һаҡлаулы, хоҡуҡлы вә бурыслы. Һәм дәүләт тигәндә эргәлә граждандар йәмғиәте төшөнсәһе лә йөрөй, сөнки беҙ, билдәле бер мәмләкәттә йәшәгәндәр, һис ниндәй ғаризаһыҙ-ниһеҙ ҙә ана шул йәмғиәттә ағзабыҙ. Һәм был бик кәрәк — ағзалыҡ әлеге хоҡуҡтарҙы ла бирә. Ил граждандары ни тиклем ойошҡаныраҡ, шул тиклем көслөрәк — быны өҫтәмә иҫбатлау ихтыяжы юҡ.\nӘ форум Боронғо Римда ижтимағи тормош уртаһынан ғибарәт майҙан булған. Бөгөн юғары мөһимлектәге мәсьәләләр буйынса фекер алышыу ысул-урыны мәғәнәһендә йөрөй.\nКөслө граждандар йәмғиәте булмай көслө дәүләт тә була алмай — быны тулы танырға тейешбеҙ, һәм яңы үрҙәргә ынтылыу маҡсат. Кисәге форумда Башҡортостан башлығы ҡарамағында яңы орган — граждандар йәмғиәтен үҫтереү буйынса совет ойоштороу ҡарары ҡабул ителеүҙе был яҡлап тулы аныҡлыҡ бар, тип нарыҡлау дөрөҫ булыр.\nОшолар һәм башҡалар тураһында артабан Башҡортостан Йәмәғәт палатаһының сәнәғәт, эшҡыуарлыҡ, агросәнәғәт комплексы, бюджет һәм һалым сәйәсәте, тәбиғәт ресурстары һәм экология буйынса комиссияһы рәйесе урынбаҫары Рәсих Хәмитов менән һөйләшәбеҙ.\nҒилем — килем дә ул\nЯңы Күл - Көҙәй башҡорттары төйәге


Баш ҡалала киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина уйлап табылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина уйлап табылды\n18:01, 26 августа 2015 Йәмғиәт\nБаш ҡалала киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина уйлап табылды Фото: «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһенең матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2015 йыл, 26 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nӨфөлә «Иммунопрепарат» предприятиеһы белгестәре киҙеүгә ҡаршы яңы вакцина әҙерләне. Быйыл «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһенең Өфөләге филиалында уйлап табылған препарат иҫкәртеү прививкаларының милли календары буйынса халыҡты бушлай вакцинациялау өсөн файҙаланыласаҡ.\nЯңы вакцина йыл һайын 18 йәштән 60 йәшкәсә кешеләргә киҙеүгә ҡаршы прививка яһау өсөн тәғәйенләнгән.\n«Рәсәйҙә 15,5 миллиондан ашыу кеше ошо вакцина ярҙамында киҙеү вирусынан һаҡлана ала. «Совигрипп» тулыһынса илебеҙҙә әҙерләнгән һәм уға сит ил компоненттары ҡушылмаған. Уны әҙерләү өсөн компания 200 миллион һум аҡса инвестициялаған», —тип хәбәр итте «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһенең генераль директоры Петр Каныгин.\nИммунобиологик препарат Рәсәй медицина берләшмәһендә лә хуплау тапҡан. «Киҙеүгә ҡаршы вакцина һәм уны алыу ысулдары» тикшереүе өсөн патентҡа эйә булыусы «Микроген» ғилми-етештереү берекмәһе «Рәсәйҙең 100 иң яҡшы асышы» номинацияһында Интеллектуаль милек буйынса федераль хеҙмәттең дипломына лайыҡ булған, тип хәбәр иттеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтенән.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,вакцинация


"Файҙаһы булмаһа, бында тораммы ни?!"\n– Туғаным, кил әле бында, кил. Баҙарҙа аңшайып йөрөгәнемде күреп, себеш һатып торған ханым үҙенә әйҙүкләне.\n– Туғаным, кил әле бында, кил.\nБаҙарҙа аңшайып йөрөгәнемде күреп, себеш һатып торған ханым үҙенә әйҙүкләне:\n– Минән генә ал, минән генә. Иң яҡшыларын бирәм. Бында һәйбәттәре тик минеке. Үҙ балаларым кеүек ҡарайым бит уларҙы. Ғүмер буйы ҡошсолоҡ фабрикаһында эшләгәс, рәт-сиратын яҡшы беләм. Бүтәндәрҙеке тәк сибә.\nУнан апай себеште нисек тәрбиәләүе, нимәләр ашатыуы хаҡында тәфсирләп һөйләй башланы:\n– Үҙең үҫтергән тауыҡҡа, үҙеңдең күкәйеңә етәме ни ул! Шунда эшләгәс, нимә ашатҡандарын вис беләм. Бөтәһе лә химия!\nАпай ярым бышылдауға күсте. Бармағы менән бирерәк торған ҡатынға төртөп күрһәтте.\n– Хоҙайым, анау ҙа себеш һатып торған була, әҙәм алдап! Гонаһынан да ҡурҡмай. Былтыр берәү килеп, себештәрең слабый булды, иртәгәһенә үк вис ҡырылды, тип зыҡ ҡубып әрләшеп йөрөгәйне, – тине апай. – Редакцияла эшләйем тиһең инде? – тип ҡабатлап һораны унан.\n– Ҡайһы райондан?\n– Шишмәнән, – тинем.\n– Атаҡ, мин дә шунан. Яҡташтар икәнбеҙ. Ҡайһы ауылдан?\n– Бәй, күрше ауыл бит.\n– Улай булғас, Фәлән Фәләновичты беләһеңдер? – Апай миңә таныш кешенең исем-шәрифен әйтте.\n– Шуның менән бер урамда үҫтек инде. Хәҙер әллә кем булып галстук тағып йөрөһә лә, элек эт аламаһы булды. Ул әсәләре, Хоҙайым, күршеләрҙе тамам толландарҙы. Аҙаҡ беҙ леспромхозға күсеп киттек унан. Колбаса менән аҡ икмәк кенә ашап йәшәнек. Калхуз мәңге хәйерсе булды бит, ашарға икмәк тә етмәне. Беҙҙең районда фәлән кеше төгән ерҙә хужа икән. Уны ла бик маҡтамайҙар, насар, ағас игәү тиҙәр.\nАпай бер аҙ туҡталып торған арала эше менән ҡыҙыҡһынам.\n– Үтмәгән ҡайҙа ул! Ҡырылышып алалар.\n– Тимәк, файҙаһы бар?\n– Булмаһа, ошонда бушҡа тораммы ни?! Былтыр Төркиәлә булдым, быйыл үҙебеҙҙең Ҡырымға барырға тип торам. Пенсия аҡсаһына ғына ҡарап торһаң, йәшәрһең бында.\n– Улайһа һәйбәт, – тим.\nУнан яҡташ апай йәнә минән “имтихан” алыуын дауам итте.\n– Ҡатының ҡайһы райондан?\n– Балаларығыҙ нисәү?\n– Ике ҡыҙыҡай.\n– Янына бер малай ҙа апҡайтырға кәрәк. Әтеү фамилияң юғала. Илдә сәпсек үлмәй ул. Ана беҙ унау үҫтек.\n– Апай, үҙегеҙҙең балалар нисәү? Хәҙер ҙурҙарҙыр инде? – тип һорай ҡуйҙым.\n– Әйҙә, был хаҡта һөйләшмәйек. – Әле генә тытылдығы сыҡҡан апай ҡырт киҫте, йөҙө үҙгәрҙе. Унан телефон һандарын һорап алды. – Кәрәк булһаң, шылтыратырмын...\nӘ иртәгәһенә яҡташ апай маҡтап-маҡтап һатҡан себештәрҙең яртыһынан күберәге бер-бер артлы үлде...