Күсмә кубок-Иглин умартасыһында! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Конкурстар » Күсмә кубок-Иглин умартасыһында!\nКүсмә кубок-Иглин умартасыһында!\nЙола буйынса ярыш алдағыһында еңеү яулаған бәйгесенең тыуған төйәгендә уҙғарыла. Былтыр яҡташыбыҙ, Смаҡай егете Илгиз Шәнгәрәев, иң маһир умартасы исеменә лайыҡ булып, Ишембайҙа быйылғы конкурсты уҙғарыу хоҡуғын яулап ҡайтҡайны. Ниһайәт, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған, быуындан-быуынға күсеп килгән башҡорт халҡының иң ҡыҙыҡлы, иң мауыҡтырғыс, иң файҙалы һөнәр эйәләре Юрматы ерендә лә осрашты.\nУмартасы – ысын мәғәнәһендә изге һөнәр. Изге йән эйәләре – бал ҡорттары етештергән бал һәм башҡа умартасылыҡ продукттары мең төрлө сиргә лә дауа. Тимәк, умартасы ла, табиптар кеүек үк, кеше һаулығы һағында тора, йәғни изге хеҙмәт башҡара. Бына шул бик күп сабырлыҡ, тырышлыҡ, оҫталыҡ талап иткән һөнәр эйәләренең «иң-иң»дәре – халыҡ яратып әйтеп йөрөткән «бал бабайҙары» йыйылды бәйгегә. Унда Башҡортостандың 44 районынан 56 умартасы һәм 39 райондан 45 йәш умартасы көс һынашты.\nЙөҙләп умартасы көс һынашты\nКонкурсты асыу тантанаһын да бик матур ойошторғайны ишембайҙар. Парадҡа баҫҡан умартасыларҙы һәм күп һанлы ҡунаҡтарҙы башта «бал ҡорттары» – Балалар һәм үҫмерҙәр ижад һарайында шөғөлләнеүсе кескәйҙәр бейеп сәләмләне.\nИшембай районы муниципаль районы хакимиәте башлығы Марат Ғайсин, конкурстың Ишембай ерендә үтеүенә бик шат булыуын белдереп, йыйылыусыларҙы төбәктең социаль - иҡтисади хәле менән ҡыҫҡаса таныштырҙы, бәйгеселәргә уңыштар теләне.\nБашҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министры урынбаҫары Раил Афзалов, мәғариф министры урынбаҫары Артур Сурин, баһалама комиссияһы рәйесе, «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһының генераль директоры Әмир Ишемғолов, үҙҙәренең сәләмләүҙәрендә умартасылыҡтың ауыл хужалығында иң килемле тармаҡ, умартасыларҙың үҙ һөнәрҙәренә һәр саҡ тоғро ҡалған, халыҡ алдында абруй ҡаҙанған хөрмәтле кешеләр икәнен әйтеп, бәйгенең төп маҡсаттарының береһе – ҡортсолоҡто артабан да үҫтереүгә өлөш индереү, умартасылыҡтағы яңы, файҙалы алымдарҙы өйрәнеү һәм таратыу икәнен дә һыҙыҡ өҫтөнә алды. Ә флаг күтәреү хоҡуғы, әлбиттә, былтырғы конкурс еңеүсеһе Илгиз Шәнгәрәевҡа бирелде.\nЙәш умартасылар теория буйынса көс һынашҡанда өлкәндәр кәңәшмә уҙғарҙы. Унда умартасылыҡты артабан да үҫтереүгә, донъяла дан ҡаҙанған башҡорт балының мәртәбәһен тағы ла күтәреүгә, башҡорт тоҡомло ҡорттарҙы үрсетеүгә ҡағылышлы мәсьәләләр ҡаралды. Бик күптәр үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуаптар алды. Умартасыларҙы бигерәк тә бал ҡорттарына ҡағылышлы сирҙәргә ҡаршы көрәш ысулдары, ҡортсолоҡ тармағына дәүләт ярҙамы ҡыҙыҡһындырҙы, күптәр йүкәлектәрҙең күпләп ҡырҡылыуына, бал биреүсе үҫемлектәрҙең һәм ауыл хужалығы культураларының кәмеүенә борсолоуын белдерҙе.\nКәңәшмә аҙағында өлкән умартасылар бал ҡорттарын үрсетеүгә һәм уларҙың продуктлылығын күтәреүгә, шулай уҡ умартасы хеҙмәтен еңеләйтеүгә ҡағылышлы тәҡдимдәрен, төрлө ҡулайламаларын баһалама комиссияһы ағзалары һәм йыйылыусылар хөкөмөнә сығарҙы. Уларҙың һәммәһе лә бик ҡыҙыҡлы һәм файҙалы тип табылып, артабан үҙҙәре хаҡындағы белешмә-брошюраға индереп, халыҡҡа таратыу кәрәклеге хаҡында белдерелде.\nУл арала йәш умартасылар теория буйынса имтихан тапшыра һалып, бәйгенең практик өлөшөндә үҙ оҫталыҡтарын күрһәтергә тотоноп та китте.\nИң йәш бәйгесегә – 7 йәш!\n– Бал ҡорттары менән эшләү бик ҡыҙыҡлы. Мин – уларҙы, улар мине ярата, – ти умартанан саҡ ҡына ҡалҡыу булған иң йәш бәйгесе, Стәрлебаш районынан килгән 7 йәшлек Динислам Ғәлиев умартаға теҙергә рамдар һайлаған арала.\nЙәш бәйгеселәр араһында ҡыҙҙар ҙа күп кенә. Рәйхана Талипова Сибайҙан килгән. Конкурста беренсе тапҡыр ҡатнаша, шуға ла бик тулҡынланам, ти ҡыҙ. Гүзәлиә Кәримова иһә Кушнаренко районының Ҡаратәкә ауылынан. Ул да беренсе тапҡыр көс һынаша, ҡыҙҙың ике апаһы һәм ҡустыһы ла умарталыҡта эшләргә ярата икән.\nУҙған йылғы «Йәш умартасы» республика конкурсында икенсе урынды яулаған Ишембай ҡыҙы Гөлназ Шәнгәрәева, үҙенә бирелгән эште үтәй һалып, янына баһалама комиссияһы ағзалары килеүен көтә ине.\n– Быйылғы бәйгегә ныҡлап әҙерләндем һәм иҫәбем – еңеүсе булыу. Конкурста ҡустым да ҡатнаша, ул да алдынғылар рәтендә булыр, тип уйлайым, – ти ҡыҙ.\nГөлназ менән Илфаттың төп көйәрмәне әсәләре – «Башҡорт балы» магазины хужабикәһе Гөлшат Әүхәҙи ҡыҙы, әлбиттә. Ул балаларының еңеүенә ышанысын белдерҙе. Һәм, ысынлап та, әсәләренең өмөтөн аҡлап, Гөлназ быйылғы «Йәш умартасы» республика бәйгеһендә беренсе урынды яуланы, ә Илфат алтынсы урынға сыҡты.\nИкенсе урынға, еңеүсенән бер мәрәйгә генә ҡалышып, Шаран районы вәкиле Денис Назаров сыҡты. Иглин районынан Айрат Ишембаев өсөнсө һөҙөмтә күрһәтте.\nӨлкәндәр араһында ла ярыш бик көсөргәнешле барҙы. Һәр бәйгесе, бар белгәнен эшкә егеп, еңеүсе таҫмаһын тағырға ынтылды. Араларындағы иң йәш умартасы Руслан Әхәтов (Яңауыл районы) тулҡынланыуын йәшермәй:\n– Әлбиттә, еңеүсе булырға иҫәп юҡ түгел, әммә ошондай мәртәбәле конкурста ҡатнашыуым, оло тәжрибә туплаған өлкән ағайҙар, апайҙар менән бер сафта тороп көс һынаша алыуым ҡәҙерлерәк, – ти 18 йәшлек умартасы.\nДамир Хәлитов Федоровка районының Батыр ауылынан килгән. Ул бала саҡтан уҡ умартасылыҡ менән шөғөлләнгән, үҙе уҡытҡан мәктәптә умартасылар түңәрәге асып, был һөнәргә уҡыусыларын да йәлеп итә икән. Быйылғы ҡоролоҡ күпләп бал алырға ҡамасаулаһа ла, умарталарын күсереп йөрөтөп, 2 тонна самаһы татлы ризыҡ алырға өлгәшкән. Әйткәндәй, Дамир Закир улы «Салауат йыйыны – 2010»-ға алды быяланан ғына торған умарта алып килгәйне һәм күптәр бал ҡорттарының умарта эсендәге эшмәкәрлеген ҡыҙыҡһынып күҙәтте.\n500 баш умарта – сик түгел!\nИглин районынан килгән бәйгесе Рәшит Аҙнабаевтың хужалығында 500 баш умарта аҫрала, ул күптән бал етештереп кенә ҡалмай, күсле пакеттар ҙа етештереп, һатыу менән шөғөлләнә. Оҫта умартасы конкурс барышында инә ҡорттарҙы үрсетеү тәжрибәһе менән дә уртаҡлашты. Һәм ул бәйгелә иң маһиры булып сыҡты ла инде. Беренсе урынға лайыҡ булып, күсмә кубокты яуланы. Еңеүсегә призды – электр бал һурҙырғысын Раил Шәриф улы Афзалов тапшырҙы.\nИкенсе урынға Миәкә районы вәкиле Рәис Мөхәмәтшин лайыҡ булһа, өсөнсө урынды Олег Дмитриев (Шаран районы) яуланы.\nУмартасылар династияһы ярышында иһә тәүге урынға Ейәнсуранан килгән аталы-уллы Алтынсуриндар сыҡты. Икенсе, өсөнсө урындарҙы Иглин районынан Ишембаевтар һәм Тәтешле районынан Байғужиндар яуланы.\nБәйгене ойоштороуҙа ҡатнашҡан министрлыҡтар, Ишембай районы муниципаль район хакимиәте, «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы күп һанлы ҡиммәтле приздар булдырғайны. Улар тантаналы шарттарҙа еңеүселәргә һәм ҡатнашыусыларға тапшырылды.\nҠунаҡтарҙы изге Торатау ҙа сәләмләне\nИшембайҙар бәйгеселәр өсөн ҡыҙыҡлы мәҙәни саралар ҙа әҙерләгәйне. Мәҫәлән, йәш умартасыларға Ишембайҙың иҫтәлекле урындарына, изге тауыбыҙ, мәшһүр Торатауға сәфәр ойошторолдо. Конкурс башында һәм аҙағында күрһәтелгән концерт номерҙары ла һоҡланғыс булды. Ишембай «йондоҙ»ҙары Кинйә Әхмәҙиев, Регина Төхвәтуллина, «Байыҡ» республика бейеүселәр конкурсында гран-при яулаған «Тәйрүк» балалар бейеү ансамбле, Маҡар ауылы һәүәҫкәрҙәре һәм башҡаларҙың сығышы һәр кемдең күңеленә хуш килде.\nБәйгеселәр ҙә, килгән ҡунаҡтар ҙа конкурстың юғары кимәлдә ойошторолоуын билдәләп, ишембайҙарға оло рәхмәтен белдерҙе.\nМәғариф министры урынбаҫары Артур Сурин беҙҙең менән әңгәмәлә бәйгенең бигерәк тә йәш умартасылар өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булыуын әйтеп үтте.\n– «Йәш умартасы» республика конкурсында ҡатнашыусылар йылдан-йыл күбәйә. Был үҙе үк балаларҙың умартасы һөнәренә ылыға барыуын күрһәтә. Беҙ, юҡ мөмкинлекте бар итеп, республика мәктәптәрендә умартасылыҡ дәрестәре индерергә ынтылабыҙ. Был үҙе үк тәрбиә дәрестәре бит. Умартасы булырға ынтылыу – яҡшылыҡҡа ынтылыу менән бер ул, – тине Артур Шәйхетдин улы.\nЭйе, умартасыларҙы киң күңелле, асыҡ йөҙлө, ипле һәм эшсән итеп күреп өйрәнгәнбеҙ һәм был ысын мәғәнәһендә шулай ҙа. Таҙа булмағандарҙы бал ҡорттары ҡабул итмәй.\nБәйгелә ҡатнашыусылар менән аралашҡанда беҙ уларҙан ниндәйҙер йылылыҡ, мәрхәмәтлелек, һөйкөмлөлөк бөркөлөүен тойҙоҡ. Бар яҡлап та матур кеше шул умартасы! Һәм бына ошо «бал бабайҙары»ның киләһе конкурсы быйылғы еңеүсенең тыуған төбәгендә – Иглин районында үтәсәк.\nГөлназ ИШЕМБАЕВА фотолары.\nСығыу ваҡыты 4-09-2010, 13:58 | Ҡаранылар: 1994\nУмартасылыҡ серҙәре мәктәптә өйрәнелә\nАлтын гәрәбәләй башҡорт балы\nУмартасы тигән ҡомар булғанда\nБашҡорт ҡортон һаҡлайыҡ!\nИх-х, тәмле-е башҡорт балы-ы!


Магазинға депутаттар килде\nБыл һис кенә лә нимәгәлер кинәйәләү, төрттөрөү түгел. Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың һуңғы ике саҡырылышында аҙыҡ-түлек һәм тауарҙарҙы тикшереү буйынса эшсе төркөм эшләй.\nБер нисә йыл барған бәхәстәрҙән һуң республика магазиндарында, шул иҫәптән федераль селтәрҙәрҙә Башҡортостан аҙыҡ-түлеге күпләп күренә башланы. Был ниндәйҙер санкциялар эҙемтәһеме, әллә Хөкүмәттең тырышлығымы икәнлеген ваҡыт үҙе күрһәтер.\nХәбәр эйәһенән алда йөрөй, тиҙәр. Өфө магазиндарында тәү ҡарашҡа көндәлек күренеш. Кеше килеп аҙыҡ-түлек ала, кассаға килеп иҫәпләшә. Әммә журналист күҙлегенән ҡарағанда, һатыусы ҡыҙҙарҙың комиссия киләсәген һиҙемләүе күренеп тора. Хәбәр дөрөҫ булып сыҡты. Депутаттар йән-фарман магазинға йүгерә. Комиссия менән.\nБоҙ ҡуҙғалды тип әйтергә кәрәкме икән, кәштәләрҙә Башҡортостан ризыҡтары, ысынлап та, күп. Депутат Илдар Ғарифуллин эшсе төркөм, конкуренция хаҡында дәртләнеп һөйләй. Уны «Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы» рәйесе Виталий Черепков дәртләндерә. «Башҡортостан тауарҙары» акцияһының уңышлы эшләүе хаҡында бәйән итә ул. Ғөмүмән, күп кенә депутаттар 1960 йылдарҙа Америкаға ҡаршы иғлан ителгән акцияны әле лә ҡеүәтләй. «Ҡыуып етербеҙ, уҙып китербеҙ, яҡын йылдарҙа Американы» тип атала ул. Шуға күрә депутат Римма Үтәшева Американан, уларҙың санкцияһынан әле лә ҡурҡмай. Импортҡа өйрәнеп алған сауҙагәрҙәрҙе урынға ултырттыҡ шикелле.\nҒафури - Свердлов урамындағы магазиндарҙың береһен байҡаған депутаттар Аксаков урамындағыһына килә. Рейд ойоштороусы депутат Римма Үтәшева шатлығын эсенә һыйҙыра алмай. Бында ла күп икән дә ул Башҡортостан ризыҡтары.\nМагазин төҙөр алдынан халыҡ күп йөрөгән урынды һайла, тип иҫкәртәләр эшҡыуарҙарҙы. Был магазин өсөн ундай проблема юҡ, сөнки ул студент ятаҡтары менән уратып алынған. Ә улар шул тиклем күп һәм бөтәһе лә ашарға теләй.\nДепутаттар рейдҡа көндөң икенсе яртыһында сыҡҡанғалырмы, магазинда студенттар күпләп күренә башланы.\nЖурналиста депутаттарҙы еңә алманы шикелле. Һәр бер көтөлмәгән һорауҙы улар ныҡлы дәлилдәр менән иҫбатларға тырышты. Бына бит, Башҡортостандыҡы, Пермдыҡы, -тине улар. Америка ризығы, ысынлап та, күренмәне был көндө. «Ҡыуып етербеҙ, уҙып китербеҙ, Яҡын йылдарҙа Американы...».


Материалы за Октябрь 2008 года » Страница 10 » Архив газеты "Йәшлек"\nКүҙҙәр өсөн күнегеүҙәр Сәләмәтлек\nҠарашты алыҫтағы предметҡа төбәргә, һуңынан яҡындағы предметҡа ҡарарға. Миҫал өсөн алыҫта торған реклама таҡтаһын һәм ҡәләмдең башын алайыҡ. Тәүҙә – рекламаға, һуңынан ҡәләмгә ҡарарға, быны бер нисә тапҡыр эшләргә. Тик онотмағыҙ: яҡындағы әйбер, беҙҙең осраҡта ҡәләм, урынынан күсмәй, ә алыҫтағы объект, киреһенсә, төрлө булырға мөмкин. Тәүҙә реклама таҡтаһы булһа, икенсеһендә – берәй машина йәки йорт.\nКүҙҙәремдән, Хоҙай, яҙҙырма! Сәләмәтлек\nУлар даими тикшертелергә тейеш, ти белгестәр\nТәбиғәт беҙҙе иң ҙур мөғжизәләрҙең береһе күҙҙәр менән бүләкләгән. Тирә-яҡтан 75 процент мәғлүмәтте беҙ улар аша ҡабул итәбеҙ. Тик һау-сәләмәт ваҡытында ҡәҙерен белмәйбеҙ. Ғүмерендә бер тапҡыр ғына ла ҡояш нурын, зәңгәр күкте күрә алмаған кешенең хәлен күҙ алдына килтереп ҡарағыҙ.\nРеспубликабыҙ күҙ ауырыуҙарын дауалау һәм өйрәнеү буйынса Рәсәйҙә тәүгеләр иҫәбендә. Беҙҙә башлап ҡулланылған дауалау ысулдары хәҙер бөтә донъяға билдәле.\nБашҡортостанда күҙ ауырыуҙарын профилактикалау һәм дауалау хаҡында Өфө ғилми-тикшеренеү институтының 5-се микрохирургия бүлеге мөдире, табип-офтальмолог Гөлзидә Факил ҡыҙы ЯҠупова менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\nҺау-сәләмәт булам тиһәң, компьютерҙан ары тор Сәләмәтлек\nӘле бер 30 – 40 йыл элек кенә компьютерҙар илдең хәрби көсөн нығытыу, төрлө ҡатмарлы иҫәпләүҙәр эшләү өсөн уйлап табылған. Үткән быуаттың 90-сы йылдарында Рәсәйҙә йортонда компьютеры булған кеше иң байҙарҙан һанала ине. Ә бөгөн күптәрҙә бар тиерлек. Күптәр компьютерҙы эш эшләп файҙа күрер өсөн түгел, ә уйындар уйнар өсөн генә ала. Бөгөн һеҙҙе, компьютер уйындарының төрҙәре, кешегә психологик йоғонтоһо, психологтарҙың кәңәштәре һәм статистика мәғлүмәттәре менән таныштырырға теләйбеҙ.\nИң тәүге компьютер уйынында беҙгә таныш @ тамғаһын осратырға мөмкин булған. Нәҡ шул «собачка» экран буйлап йөрөп, мәрәйҙәр йыйған уйындарҙың үҫеше 1996 – 97 йылдарға тура килә. Бөгөн компьютер уйындарын етештереү иҫ киткес ҙур табыш килтергән индустрияға әйләнде.


Урман башҡорттоң донъяһымы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Урман башҡорттоң донъяһымы?\nУрман башҡорттоң донъяһымы? 28.12.2013 // Йәмғиәт\nАң-тоң белмәй ҡырҡыу һөҙөмтәһендә урман сәнәғәте хужалыҡтарының базаһы ғәйәт ныҡ ярлыланды, уларҙан урман алыҫлашҡандан-алышлашты. Вахта ысулы менән йөҙәр саҡрымдарға йөрөп эшләргә мәжбүр булдылар. Урман төҙөлөшө буйынса документтарға ҡараһаң, запас күп һымаҡ, ләкин сифаты насар. Эшкәртеү өсөн ҡарағай, ҡайын етмәй башланы. Урман сәнәғәте министрлығы, “Башлеспром” берекмәһе ҡиммәтле ағас әҙерләү күләмен арттырҙы, әммә түбән сортлы ағасты, юғары һәм түбәнге келәттәрҙә хасил булған ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү мәсьәләһен хәл итмәне.\nҺөҙөмтәлә урмандың мөмкинлектәре йылдан-йыл аҙайҙы. 1987 йылда бер төркөм урмансылар менән "түңәрәк өҫтәл" янында һөйләшеүҙә Белорет урман хужалығы берекмәһенең баш лесничийы Александр Хрусталев Инйәр урман сәнәғәте хужалығында ылыҫлы ағас — 10, Әүжәндә — 16, Белорет урман сәнәғәте хужалығында — 18, Мулдаҡайҙа — 22, районда ни бары 15 процент ҡына ҡалыуын белдерҙе. Ә 40 проценттан да ашыуырағын ҡырҡтылар.\nБыл ваҡытта урман әҙерләүселәргә район буйынса 40 миллион кубометр ағас беркетелгәйне. Әйҙә, рәхим итеп ҡырҡ та ҡырҡ һымаҡ. Ләкин саған, ҡарама, ерек, йүкә, имән 10-11 миллион кубометрға барып баҫа һәм файҙаланылмаған ағастың өстән бер өлөшөн тәшкил итә. Эшкәртеү предприятиеһы булһа, түбән сортлы ағас үҫә барған ихтыяждар өсөн ярар ине. Был мәсьәлә 50-се йылдар башында уҡ ҡуҙғатыла, Белорет урман сәнәғәте хужалығының түбәнге келәте урман-химия заводының тәүге сираты урыны итеп күрһәтелә. Илдең Урман-ағас әҙерләү министрлығы Белоретта 240 мең кубометр ағас-юнысҡы плитә етештереүҙе тәьмин иткән завод төҙөүҙе билдәләй. Иҡтисади һәм социаль үҫештең төп йүнәлештәрендә лә: "Бөтәһенән элек ағасты эшкәртеүҙең комплекслылығын күтәреү, ағас етештереүсе, әҙерләүсе һәм эшкәртеүсе предприятиелар булдырып, ағас сеймалы сығанаҡтарын файҙаланыуҙы яҡшыртыуҙы тәьмин итергә, химик-механик эшкәртеүҙе өҫтөнлөклө темп менән үҫтерергә", — тип аныҡ әйтелә. Тик Белоретта ағас-юнысҡы плитәләр заводы төҙөү планы ғына тормошҡа ашмай. Йылына 320 мең кубометр төҙөлөш ағасы әҙерләгән Белорет урман сәнәғәте хужалығы ғына ла ҡеүәте 60 мең кубометр плитә эшләп сығарыуға иҫәпләнгән цехты бер үҙе сеймал менән тәьмин итә алыр ине.\nУрман сәнәғәте тотороҡло эшләһен өсөн булған байлыҡты хужаларса тотоноуҙы ойоштороу мотлаҡ. Етештереү ҡалдыҡтарын, түбән сортлы ағастарҙы эшкәртеү өсөн ҡеүәттәр булдырыу, ҡалдыҡһыҙ технология — заман талабы, көн талабы. Был урман фонды сифаты насарайған, ылыҫлы урман наҡыҫайған, бөтөп барған шарттарҙа айырыуса мөһим.\nШул уҡ ваҡытта урманға бай Белоретта әйтһәң кеше ышанмаҫ хәлдәр ҙә күҙәтелде. Урман сәнәғәтенең мебель фабрикаһы ситтән килтерелгән сеймалда эшләне. Ә Белорет урман сәнәғәте хужалығы йыл һайын 800 вагонды биләп, ситкә мебель өсөн технологик сеймал оҙатты. Юнысҡы-цемент плитәләрҙе иһә Белоретҡа Салауат ҡалаһынан килтерҙеләр. Ә урында ағас ҡалдыҡтарын ҡайҙа итергә белмәнеләр. Ғәжәп, әммә факт.\nНура урман сәнәғәте хужалығында арболит конструкциялар цехы төҙөлөү унда түбән сортлы ағас, турау-бысыу ҡалдыҡтарын эшкәртеүгә юл асты-асыуын. Мәгәр ағас сеймалын файҙаланыуҙы яҡшыртыу, ағас эшкәртеүҙең комплекслылығын күтәреү, ағас эшкәртеү буйынса предприятиеларҙы ишәйтеү, урмандарҙы тергеҙеү мөһим мәсьәлә булып ҡала. Теләк, йүнселлек, ярҙам булғанда, икенсел ағас сығанаҡтарын йыйыу һәм эшкәртеү — ҡулдан килә торған эш.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, Башҡортостан урмандарының һыу, тупраҡ һаҡлағыс әһәмиәте, һауа торошона уңайлы тәьҫир яһауы, тирә-йүндәге тигеҙлектәрҙе, далаларҙы дымландырып, ҡоро елдәрҙең һәләкәтле йоғонтоһон кәметеүе иҫәпкә алынманы. Бының эҙемтәһендә урман һәм үҫемлектәр донъяһының торошо боҙолдо, ылыҫлы урмандарҙың иң яҡшы өлөшө харап ителде. Ике йөҙ йылдан ашыу туҡтауһыҙ ҡырҡыу һөҙөмтәһендә Башҡортостандың тауҙар төйәгендәге ҡарағай урмандары ғәйәт ныҡ аҙайҙы. Тотош ҡырҡыу ысулы ылыҫлы ағастарҙың бөтә яҙыуына ғына түгел, ә урман мөхитен тарҡатыуға, һаҡлау, ышыҡлау үҙенсәлектәрен боҙоуға, йәшеллек һәм тереклек донъяһын һәләкәткә этәреүгә, элекке ҡарағайлыҡтарҙың ҡыуаҡ, уҫаҡ менән ҡапланыуына, хатта ҙур аралыҡтарҙа тауҙарҙың яланғасланыуына килтерҙе. Бының кире һәм хәүефле яҡтары әйтеп бөткөһөҙ.\nКөньяҡ Уралдың ҡарағай урмандары төрлө йәшле, бер нисә ҡатлы һәм быуынлы. Тотош ҡырҡҡанда ҡарағайҙың өлгөрөп етмәгәне лә, үҫеп килгәне лә әрәм ителә. Шуға күрә беҙҙең шарттарҙа аҡрынлап һәм һайлап, һыҙатлап ҡырҡыу ысулы отошло. Ул урманды даими файҙаланырға, тирә-яҡ мөхитте, тәбиғәтте һаҡларға, тергеҙергә булышлыҡ итә. Тимәк, ҡанға һеңгән, ғәҙәткә ингән тотош ҡырҡыу, аяуһыҙ ҡырыу, әрһеҙ тотоноу алымдарынан арынып, уйлап хужалыҡ итеүгә күсеү, ағас әҙерләү һәм уны файҙаланыу сараларын үҙгәртеү үтә мөһим. Бөгөн урмандың яңырыуына бөтә алымдар, ысулдар менән булышлыҡ итеү зарур.\nХХ быуат башында Белорет заводы урмансыһы поляк Пиоро Константин Венантьевич ҡайҙандыр орлоҡтар табып, бер ярым гектар самаһы майҙанда кедр ултыртҡан. Хәҙер ул мөһабәт урманлыҡҡа әйләнгән һәм тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән. Уңыш өлгөргән мәлдә бында йәнлектәр, ҡоштар кедр сәтләүеге менән һыйлана, орлоҡтарҙы эләктереп ситкә төшөрә, кедрҙың тирә-йүндә таралыуына булышлыҡ итә. Әле кедр 17 гектар самаһы ерҙә үҫә. Пиоро һымаҡ йүнсел, киләсәкте уйлаған һәм хәстәрләгән кешеләр тәбиғәтте, донъяны үлемһеҙ итә лә инде.\nРәсми мәғлүмәт буйынса, Белорет районында 2013 йылға ағас запасы 119 миллион кубометр тәшкил итә. Әүәл ул байтаҡҡа күберәк ине. Ошо запастың 48 миллион кубометры — ылыҫлы ағас. 2012 йылда бөтәһе 166,8 мең кубометр ҡарағай, шыршы ҡырҡылған. Иң күп ағас әҙерләүселәр — "Башлеспром" менән "Селена" компанияһы.\nХалыҡ фекеренсә иһә, урман ҡағыҙҙа ғына ҡалып бара, ҡарағай, ҡарағас, шыршы бөткәндән-бөтә, тауҙар, Уралыбыҙ яланғасланғандан-яланғаслана, һәр ылыҫлы ағасҡа күҙе лә, нәфсеһе лә һис туймаған әҙәмдәр ҡулын һонған, урман еңел байыу, еңел табыш алыу сығанағына әйләнгән.\n"Селена" ғәмәлдә ылыҫлы ағастарҙы ҡырҡа һәм оҙата, уны тәрән эшкәртмәй, ҡырҡылған диләнкәләрҙе тейешенсә тергеҙмәй, тиҙәр. Урындағы халыҡ хоҡуҡһыҙ. Инде Көньяҡ Урал урмандары, аҫаба ерҙәр башҡорттоң донъяһы түгел, ә олигархтарҙы туйындыра, уларға "сереп" байыу, аҡсаны көрәп алыу мөмкинлеген тыуҙыра.\nКөньяҡ Урал урмандарының яҙмышы, киләсәге, халҡыбыҙҙың йәнтөйәге тураһында тәрәнерәк ҡыҙыҡһынған, уйланған һайын күңелде нығыраҡ хәүеф баҫа. Күрәһен күргән, әммә бындайҙы уҡ күрмәгән ҡарттар күҙҙәре йәшләнеп: "Эй, Иҙел йорт, Иҙел йорт, ҡайҙа беҙҙең имен йорт? — тип йөрәкһенә, "күгәреп ятҡан киң Урал малыңа үреш булмаҫ" тип үрһәләнә. Шул саҡ минең, ошо төйәктә "Башҡортостан" гәзитенең ун өс йыл буйы үҙ хәбәрсеһе булып эшләгән уҙамандың, бәғере телгеләнә, "Ай, Уралтау, Уралтау" ҡобайырындағы йәндәрҙе өтөр һүҙҙәр хәтеремде яңырта: "Бөҙрә сәстәй урманың дошман ҡырҡып ятҡанда... Түҙеп торһа батырҙар, уға бала булырмы?"\nАвтор: Сәлимйән БӘҘРЕТДИНОВ, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты.


Шиғри күңелле, эшкә уңған апайыбыҙ\nУл әле лә әүҙем тормош алып бара. "Еңгәйҙәр" вокаль ансамбле составында йырлап, ниндәй генә конкурстарҙа ҡатнашманылар ҙа, ҡайҙа ғына уңышлы сығыш яһаманылар улар!\nКүгәрсен районы Тәүәкән ауылында тыуып-үҫеп, Ейәнсура районы\nБайыш ауылында ғүмер итеүсе апайыбыҙ УРАЗОВА АСИЯ ӘХМӘТҒӘЛИ ҠЫҘЫ ошо көндәрҙә үҙенең күркәм юбилейын билдәләй.\nСалауат педучилищеһын 1974 йылда тамамлап, йүнәлтмә буйынса\nБайыш урта мәктәбенә башланғыс синыф уҡытыусыһы итеп эшкә ебәрелгән апайыбыҙ ошо ауыл егете Хисмәт Хөснулла улы менән сәстәрен сәскә бәйләп,3 балаға ғүмер биреп,үҫтереп,оло тормош юлына сығарҙылар, әлеге көндә кәртә тултырып мал аҫырап,гөрләтеп донъя көтәләр.\nИлебеҙҙең төрлө мөйөштәрендә эшләп йөрөүсе бихисап уҡыусылары менән хаҡлы рәүештә ғорурлана ала апайыбыҙ.\nТырыш уҡытыусы "мәғариф алдынғыһы", "хеҙмәт ветераны" исемдаренә лайыҡ.\nЕҙнәбеҙгә тоғро тормош иптәше, балаларына хәстәрлекле әсәй, беҙҙең өсөн яғымлы апайыбыҙ уңған хужабикә лә.\nБеҙ уның ҡабарып бешкән икмәге, тәмле ҡорото, бешергән аштары, телде йоторлок бәлештәре, ҡош телдәре менән һыйланырға яратабыҙ.\nТура һүҙле булыуы менән бер рәттән, йор һүҙле лә, шиғри күңелле лә ул.\nНиндәй генә юбилей,туй йә тыуған көн булмаһын, ул беҙҙе үҙе яҙған шиғыры менән ҡотлай, яңынан-яңы матур йырҙарын бүләк итә; уның бәйләгән шәлдәре, косынкалары ҡышҡы һыуыҡтарҙа беҙҙең күңелдәрҙе йылыта.\nҠәҙерлебеҙҙе матур юбилейы менән ысын күңелдән ҡотлайбыҙ һәм уға теләктәрҙең иң матурын,иң изгеләрен юллайбыҙ!\nАпайыбыҙ! Ҡоростай һаулыҡ,ғаилә именлеге,күңел тыныслығы теләйбеҙ һиңә!\nЕҙнәбеҙ менән бергә балаларығыҙҙың бәхетенә ҡыуанып,хәстәренә төрөнөп,изгелектәрен күреп,беҙҙе шатландырып,оҙаҡ итеп бергә-бергә йәшәргә насип булһын һеҙгә!\nКүпме булһа ерҙә изге теләк-\nБеҙ теләйбеҙ һиңә барыһын да.\nАп-аҡ ҡарҙар кеүек бәхет яуһын\nТыуған көндөң һәр бер таңындә.\nИзгелектәр булып ҡайтһындар,\nТыуып таңдар һиңә алып килһен\nИң изге теләктәр менән - ҡустыларың,килендәрең,һылыуҙарың,кейәүҙәрең һәм уларҙың балалары.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УҠЫТЫУСЫ НИНДӘЙ - УҠЫУСЫҺЫ ШУНДАЙ - 2015 - Мәҡәләләр\nБерҙәм дәүләт имтихандарына ярайһы уҡ өйрәнеп, күнегеп тә алдыҡ кеүек, ләкин йыл һайын ошо мәл яҡынайған һайын, борсолоу-хәүеф тулҡындары ҡабаттан ҡалҡып сыға. Уны тыныс күңел менән ҡаршылап, имен-аман үткәреп ебәреү өсөн балаларҙың төплө белемгә эйә булыуына ныҡлы ышаныс кәрәк - бары шул ғына.\nЛәкин ошо "шул ғына" тигән нәмә бик күп факторҙарҙы үҙ эсенә ала. Баланың дөйөм әҙерлек кимәле, тырышлығынан ҡала, иң мөһиме - мәктәптәрҙә уҡытыу сифаты. Ә был инде уҡытыусыларҙың үҙҙәренең дөйөм кимәле, һөнәри оҫталығы һәм уҡытҡан предметы буйынса төплө белеменә туранан-тура бәйле. Ошо тәңгәлдә гел генә ҡыҙымдың математика уҡытыусыһы Гүзәл Фриль ҡыҙы Хәлиуллинаны рәхмәт һәм дә ихтирам тойғоһо менән иҫкә алам. Бәхетебеҙгә күрә, уны тап сығарылыш йылында класыбыҙға етәксе итеп тәғәйенләнеләр. Ул килгәнсе был класс тәртипһеҙлек, дәрес ҡалдырыуҙар, "икеле"гә һөйрәлеүселәр буйынса "беренсе" килә ине. Бер-ике ай ҙа үтмәне: беҙҙең класты алмаштырып ҡуйҙылармы ни! Тәртип тә, өлгәш тә күҙгә күренеп яҡшыға табан китте. Математиканы өнәп бөтөрмәгән балалар был дәрескә дәртләнеп йөрөй башланы. Был сығарылышҡа БДИ-ны закон нигеҙендә беренселәр булып тапшырыу "бәхете" тәтегәйне. Балаларҙа ла, ата-әсәләрҙә лә ҡурҡыу-хәүеф тойғоһо шуға ла бик көслө ине. Гүзәл Фриль ҡыҙы, һис арттырыу түгел, көнө-төнө балалар менән булды, ҡабат-ҡабат тест һәм контроль эштәр үткәрҙе. Иң мөһиме: педагог балаларҙа үҙ-үҙҙәренә ышаныс тойғоһо тыуҙыра алды. Ҡыҙымдың да иң ҡурҡҡан ошо фәндән БДИ-ла яҡшы һөҙөмтә күрһәтеүе, әлбиттә, фәҡәт уҡытыусыһының оҫталығы хаҡында һөйләй ине. Класс етәксеһе булараҡ та был уҡытыусының ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә тырым-тырағай балаларҙы татыу бер көс, коллектив итеп туплай алыуы, уның тәрбиәүи мәсьәләгә новаторлыҡ йәһәтенән ҡарауы хәл иткес әһәмиәткә эйә булды, тип уйлайым. Ялҡытҡыс бер төрлөлөк, стандарт фекерләүҙәр ят булды Гүзәл Фриль ҡыҙының эш алымдарына. Ул ойошторған сараларҙа ҡатнашырға балалар үҙҙәре атлығып торҙо, сөнки нимәгә генә тотонмаһын - улар яңыса, ҡыҙыҡлы, уйландырырлыҡ, иҫтә ҡалырлыҡ ине. Был иһә педагогтың үҙенең донъяға киң ҡарашы, белеме, юғары мәҙәнилегенә бәйле булды.\nБер башлағас, тағын бер ихтирамлы педагог - башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлсәсәк Әхәт ҡыҙы Ғәзизуллина хаҡында ла телгә алып китмәй булмай. Баш ҡалабыҙҙың М.Исҡужин исемендәге 136-сы лицейы башҡорт мәктәбе иҫәпләнһә лә, унда телде белмәгән балалар ҙа уҡырға килә һәм, башҡорт мәктәбендә тәртип һәйбәт, тип хатта ҡайһы бер урыҫтар ҙа балаларын ошо мәктәпкә бирә. Ә башҡорт теле дәрестәре - бөтә уҡыусылар өсөн мотлаҡ. Улар беҙҙең телде нисегерәк үҙләштерә һуң, тип ҡыҙыҡһыныуыма, ҡыҙым: "Әсәй, Гөлсәсәк Әхәт ҡыҙының дәрестәрендә иң тәртипһеҙ малайҙар ҙа шып-шым ғына ултыра, башҡортса һөйләшергә лә, яҙырға ла өйрәнделәр", - тип ғәжәп итә ине. Класта башҡорт яҙыусылары әҫәрҙәрен сәхнәләштереп уйнағанда, әлеге "тәртипһеҙ" малайҙарҙың да ролдәрҙе нисек итеп кемуҙарҙан талашып алып бөтөүҙәрен көлөп тә, ҡыуанып та һөйләгәне хәтерҙә.\nҠыҫҡаһы, уҡытыусы ниндәй - уҡыусыһы шундай, тигән фекерҙе аныҡ миҫалдар аша еткерергә теләүем аңлашылғандыр. Үкенескә күрә, бөтөн уҡытыусылар ҙа бындай кимәлгә тиңләшә алмай шул. Баш ҡалабыҙҙа көслө педагогтар байтаҡ, быныһы шик тыуҙырмай, тик уларға тиңләшеүселәр ҙә күберәк булһын ине. Ауыл мәктәптәрендәге хәлде лә маҡтанырлыҡ, тип әйтеп булмайҙыр, моғайын. Әйткәндәй, БДИ һөҙөмтәләре теге йәки был уҡытыусының эш сифатын күрһәтеүсе барометрға әүерелде лә ҡуйҙы - ниндәй шәп! Имтихан һөҙөмтәләренән кемдең ниндәй уҡытыусы булыуы һүҙһеҙ ҙә яҡшы аңлашылып тора хәҙер. Әйткәндәй, юғары даирәләрҙә лә быны аңлай башланылар шикелле. Яңыраҡ үҙәк гәзиттәрҙең береһендә Дағстан уҡытыусылары өсөн БДИ үт-кәрелеүе хаҡында хәбәр баҫылып сыҡты. Был аңлашыла ла: 2011 йылғы тәүге БДИ һөҙөмтәләре буйынса был республика иң артта ҡалғандар рәтендә ине. Тураһын ғына әйткәндә, балдар өҫтәп яҙыу, республиканың мәғариф өлкәһендәге башҡа төрлө коррупция факттары хаҡында күп яҙылды ул саҡ. Һөҙөмтәләр шуны асыҡлай: Дағстан уҡытыусыларының белем "багажы" ни бары уртаса уҡып йөрөгән балалар кимәленә тап килә...\nБыл тәжрибәне башҡа төбәктәрҙә лә күтәреп алмаҡсылар. Ҡыҙыҡ, Башҡортостан уҡытыусылары ниндәй һөҙөмтә күрһәтер ине икән? БР хөкүмәте вице-премьеры Салауат Сәғитов белдереүенсә, беҙҙә лә педагогтарҙы уҡытыуҙың яңы технологияларын үҙләштереү, үҙ белемдәрен камиллаштырыу буйынса кимәлдәрен тикшереү бер ҙә яҙыҡ булмаҫ ине. Ваҡыты-ваҡыты менән булһа ла уҡытыусыларҙың белем кимәленә, һөнәри оҫталыҡ тәжрибәләренә мониторинг үткәреп тороу бик кәрәк. Дөйөм белем биреү мәктәптәрендә һәм бигерәк тә рус кластарында башҡорт теле уҡытыуҙың "тар-мар" килеү сәбәптәренең береһе тап ана шул уҡытыусы кимәленең тейешле талаптарға тап килмәүендә булды ла инде. Мәҫәлән, "Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында"ғы Закон нигеҙендә дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт теле уҡытыу кәрәклеге килеп тыуғас, хәтерләйһегеҙҙер, Өфөлә, башҡа ҡалаларҙа ҡайҙарҙан кемдәр генә йәлеп ителмәне был эшкә! Ауылдан килгән эшһеҙ уҡытыусылар ҙа, китапханасылар ҙа, яңы ғына вуз бөтөргән "йәп-йәшел"дәр ҙә бар ине улар араһында. Осраҡлы кешеләр, тиһәң дә була ине ҡайһыларын. Донъя күргән кеше була тороп, башҡорт-рус телдәре уҡытыусыһы дипломына эйә булып та мин, мәҫәлән, ғүмерем буйы мәктәпкә уҡыта барырға ҡурҡтым: белемем һайҙыр тойолдо балалар уҡытырға. Ә әлеге "всеобщий набор"ға эләккән кешеләр уйлап та, тартынып та тормайынса, мәктәпкә килде: һи, башҡорт теле нимә инде, уҡытабыҙ беҙ уны, йәнәһе! Бының өсөн башҡорт телендә һөйләшә белеү генә етмәгәнлеген иҫәпкә алманы ҡайһылары. Ә бит төрлө методик алымдар менән бер рәттән, рус телен дә яҡшы белеү кәрәк ине өҫтәүенә. Бер шулай автобуста ике үҫмерҙең рус телендә яҡшылап һөйләшә белмәгән башҡорт теле уҡытыусыһынан мыҫҡыллап көлөп, үҙ-ара гәпләшеп килеүенә шаһит булыуымды тетрәнмәй иҫләй алмайым. Ә улар наҙан уҡытыусынан ғына түгел, башҡорт теленән дә көлә ине бит! Ҡала ерендә эшле булыу, аҡса алыу маҡсатын ғына күҙҙә тотоп, ҙурыраҡ, бөйөгөрәк миссияны уйлап та бирмәгән әлеге "десант" ҡорбандары булды инде ул балалар. Уларҙы әрләп тә, ғәйепләп тә булмай. Туған телебеҙҙең бер телдән дә кәм түгеллеген танытып, уның байлығын, гүзәллеген башҡаларға күрһәтә алмаған әлеге әҙерлекһеҙ уҡытыусы йораттарынан килеп сыҡты ла инде ҡала мәктәптәрендәге бунт - башҡорт телен һанламау, уны өйрәнеүҙән баш тартыу кампанияһы. Оҫта, тәжрибәле уҡытыусы балаларҙы иң тәүҙә үҙ шәхесе, белеме, үҙ-үҙен тотошо, мәҙәнилеге, хатта кейеме менән дә йәлеп итергә, ҡыҙыҡһыныу тыуҙырырға тейеш ине. Бына кемдәрҙән кәрәк булған да бит БДИ тапшыртып, махсус конкурс буйынса һайлап алыу. Тик әлеге лә баяғы, һәр ваҡыттағыса, ашыҡ-бошоҡ эшләнде, күрәһең, был эш...\nҠыҫҡаһы, уҡытыусылар үҙҙәре ни уйлайҙыр был турала, ә бына ата-әсәләрҙең балаларын осҡоно ла, ялҡыны ла тыумаҫ борон һүнгән, уртаса ғына кимәлле, заман арбаһынан төшөп ҡалырға тейешле "педагог" ҡулына бирергә теләмәүе аңлашыла. Әммә был хатаны кисекмәҫтән төҙәтергә кәрәк икәнен дә инҡар итмәйек. Бәлки, ысынлап та БДИ тапшыртырға кәрәктер ошондай уҡытыусыларҙан? Кем нисек уйлай ошо хаҡта, әйҙә, фекерләшәйек!\nЯҙылған: 23.03.15 | Ҡаралған: 1360


Атайымдың мөхәббәте. Гөлназ Ҡотоева\n1 Июнь , 16:24\nАтайым бик ғәҙел, тура һүҙле, ҡулынан эш килә торған уҙаман ине. Калинин исемендәге колхозда комбайнсы хеҙмәтен атҡарҙы. Рәссам булды ул. Ғаилә альбомына Сыбартүбә тауын ып-ысын итеп төшөрөп ҡуйғайны. Зәргәр булды ул. Ҡатын-ҡыҙға беләҙек һуҡһа, биҙәктәренән күҙ ҡамашыр, күңел арбалыр ине. Боҙолған һәр нәмәнең яйын белә, “һә” тигәнсе йүнәтеп ултырта ине.\nОҫта булды. Бынамын тигән итеп өй төҙөнө. Иҙәндәрен үҙе йышты, бүрәнәләрен сутланы. Түбә, иҙән таҡталарын да үҙе буяны. Тегенсе лә булды ул. Кейемде бынамын тигән итеп тегеп ҡуя, салбар балаҡтарын үҙе ҡыҫҡартып ала ине. Ә иң мөһиме – баянда һыҙҙыра ине. Ҡара ҡумтанан хуш еҫ аңҡып торған баянын сығарып алып, башын ҡырыныраҡ һалып моңланған мәлдәрен ярата инем мин уның. Ҡайһы саҡта бейергә ҡуша. Ҡулдарымды ҡанаттай елпеп тыпырларға төшөп китәм.\nЯңы техника килһә, атайыма бирәләр, сөнки уның ҡулы алтын, башы йомро. Уның өсөн һәр комбайндың үҙ холҡо, ерҙең хужаһы бар – бөтә нәмә уға йәнле һәм һөйләшә. “Баҫыуға төшөр алдынан хужаһына, йыйып алайым уңышыңды, тип мөрәжәғәт итәм. Онотһам, боҙола-боҙола нәслә йыйып алам”, тип һөйләгәне иҫемдә. Алдынғы комбайнсы булды ул. Иген уңһа, ҡыуана. Тик, комбайны боҙолоп, йыйғанын бушата алмай, бункерында иген менән ҡайтһа ла, әсәйемә бөртөгөнә лә тейергә рөхсәт итмәй.\n– Һуң, Мират, тауыҡтар ас!\n– Яҙҙыр ҙа ал! Урлашырға тимәгән! – тип ҡәтғи яуап бирә атайым. Ишек алдыңда бер бункер иген торһон, ә ихатаңда хет тауыҡтарың астан ҡырылышһын, рөхсәт итмәй бит, тип әсәйемдең күрше-күләнгә зарланып һөйләгәне хәтеремдә.\nЯҙҙан ҡара таңдан сығып китә лә ҡараңғы төшкәс кенә ҡайтып инә атайым.\n– Бында кем ятты? – тип һорау алам икән әсәйемдән, таушалған яҫтыҡҡа күрһәтеп.\n– Атайың инде, бынағайыш! – тип әрләй әсәй. Мин моңһоуланам. Һағынам бит үҙен. Шуны ла аңламай өлкәндәр.\nӨйҙә бер үҙемә күңелһеҙ була ла, күп балалы Мәрзиә һәм Бәһәмән апаларҙа йоҡларға ҡалам. Бәлки, уйнай-уйнай арып ятып киткәнмендер. Төндә әсәйем килеп ала.\n– Йоҡлаһын бала, уны уятып ни! Иртән инеп алыр инең! – тип ороша инәй.\n– Мират ҡайтты, ҡыҙымды күрмәйенсә йоҡламайым, ти, – ти әсәйем. Мин күндәм генә кейенәм. Быйма аҫтында ҡар шығырлай.\n– Атайың ҡайтты, ҡыҙым, һиңә сәсеңә таҫма алып ҡайтҡан.\n– Атайыммы? – тип тешһеҙ ауыҙымды йырып йылмаям. – Ниндәй таҫма?\n– Сәсеңде үрербеҙ иртәгә, ҡарҙан да ағыраҡ таҫма алып ҡайтҡан ҡыҙыма атаһы!\nБеренсе класҡа барырға мәктәп кейемдәре алғас, әсәйем:\n– Атайыңа кейеп күрһәт әле, – ти. Мин кейенеп алам да өйөрөлөргә тотонам.\n– Кил, ҡыҙым, – тип атайым алдына ултыртып, ныҡ итеп ҡыҫып, ҡосаҡлап, үбеп ярата. – Үҫтең инде. Ҡабат улайтып һине алдыма ла ултыртмам, ныҡ итеп тә һөймәм, – ти ул. Һәм, ысынлап та, һүҙендә тора. Күҙ ҡарашы менән генә ярата ул.\nИҫемдә, аръяҡта йәшәгән Сәкинә өләсәйҙәргә, атайымдың әсәләренә, әле үҙебеҙҙеке төҙөлөп бөтмәгән ваҡыттарҙа, мунсаға йөрөй инек. Кисләтеп кенә сығабыҙ, йондоҙло күк өҫкә ауып килгәндәй.\n– Атай, анау йондоҙҙарҙа кеше йәшәйме? – тип һүҙ башлайым.\n– Юҡ, унда кеше йәшәр шарттар юҡ, газ, янып торған ут йә туҙан ғына улар, – тип һөйләп алып китә атайым. Ул күп белә. Сөнки күп уҡый. “Вокруг света”, “Сельский механизатор”, “Ағиҙел” – бөтә журналдарҙы һәм гәзиттәрҙе уҡып бара бит ул. Әсәйем менән кем беренсе тип талаша-талаша уҡыйҙар ҙаһа!\nБер ваҡыт Асҡарҙан “Аленький цветочек” тигән китап алып ҡайттым да уҡығым килә, тик русса самалы белеүем ҡамасаулай.\n– Миңә уҡы әле, – тип ялынам иркәләп. Атайым русса уҡый ҙа башҡортса тәржемәләй. Шулай итеп, бер атайҙың өс ҡыҙы булыуы, уларҙан ете диңгеҙ аръяғынан ниндәй бүләк алып ҡайтайым тип һорауы, бәләкәй ҡыҙҙың ғына атаһын ысынлап яратыуы тураһындағы әкиәтте илай-илай тыңлайым.\nҮҫә төшкәс, атайымдың ҡыҙғаныуы ныҡ итеп үҙен һиҙҙерә башланы. Бер ағайҙың миңә төрттөрөп нимәлер әйтеүен күтәрә алмай, йәйәү ҡайтып килеүен иҫләйем. Аҙаҡ күҙ һалып өй тирәләй өйөрөлгән егеттәрҙе күрә алмаҫ булды. Бер тапҡыр бер егеттән сәләм ебәргән Байрам ағай арҡаһында саҡ Ленинградҡа сәйәхәттән ҡолаҡ ҡаҡманым.\nБылай булды хәл. Йәй көнө йәйләүгә китеп һыйыр һауған ҡыҙҙарҙы Ленинградҡа юллама менән бүләкләргә вәғәҙә бирҙеләр. Мин дә барам, тип ҡарайым, атай рөхсәт итмәй. Урынына ярты гектар сөгөлдөр алып бирҙеләр. Ҡустым менән тиҙ генә утап бөттөк тә, тағы әсәйҙең күҙҙәренә мөлдөрәп ҡарайым: “Сменала алмаштырыусы булып барайым, ә? Уларға ла юллама бирәләр ти...” Әсәй атайға ҡарай. “Самат ағай менән еңгәйҙәрҙә генә йәшәп торам”, – тип саҡ күндерәм. Унан, мине нисек ебәрҙе әле былар, тип аптырайым.\nШулай итеп, йәйләү тормошон, бер аҙ ирекле ҡош хәлен татырға ла өлгөрәм. Бер ваҡыт ҡыҙҙар киноға китте лә, берәү яңғыҙы ҡалды. Ултырып тор, бер үҙем ҡурҡам, тигәс, һуңлабыраҡ ҡайтырға сыҡтым. Сыҡтым тигәс тә, барак һымаҡ итеп төҙөлгән йәйге бүлмәләр, аралары таҡта менән генә бүленгән. Кемдәрҙер килгәс, ҡайтып ятайым тип ишектән сығыуым булды, көслө ҡулдар күтәреп алды ла китте. Тыпырсынам, ысҡындырмай, һаман күтәреп бара. Һыу буйына алып төштө. Йылғасыҡ яҡын ғына ине инде.\n– Ҡайҙа сәбәләнәһең, зыян итергә уйламайым бит, һөйләш, – тип ергә баҫтыра.\nҮҙе, бына мин фәлән кешемен, кисә генә хеҙмәтемде тултырып ҡайттым, тип һөйләй башланы.\nШаҡ ҡатып баҫып торам. Ысын, нишләп ул насар кеше булырға тейеш? Һөйләшһәм ни була? Ипләп кенә ҡарайым. Һөйкөмлө генә күренә былай. Барыбер һөйләштерә алманы, ҡасып ҡайтып киттем. Үҙем ҡастым, иртәгәһенә һауынсы ҡыҙҙар араһында, шул шуны тотҡан икән, тигән хәбәр таралып өлгөрҙө. “Ҡайҙан тотһон?” – тип һыр бирмәйем. “Ярай, икенсе тапҡыр килһә, билдәле булыр”, – тип сырҡылдаша өлкәнерәк ҡыҙҙар. Ә теге егет юғалды ла ҡуйҙы. Бер аҙҙан сәләм ебәрҙе. Ҡыҙ кешегә сәләм ебәреү килешмәй: “Ә-ә-ә” тиеүҙән ары китмәнем.\nАуылға ҡайтып, уҡыуҙар башланғас, ҡыҙҙар клубҡа сыға башланы. Миңә өйҙән рөхсәт юҡ. Сыҡмайым. Күрше ауылдан теге егет килде, һине һорашты, тиҙәр. Икенсе бер мәл, теге егет, саҡырып сығар, тигәс, тәҙрәңде туҡылдатып йөрөнөк, уянманың, тиҙәр. Бер нисә тапҡыр шулай егетте буш ҡайтарғас, туҡта, клубҡа барып киләйем, тип иллә-алла менән рөхсәт алдым. Әммә тағы ла һөйләшеү килеп сыҡманы. Ҡасып ҡайтып киттем. Был егет көн дә килә башланы. Күрше ауылдан бит, нисәмә саҡрымдар үтә, йәл дә үҙе. Саҡ ҡына һөйләшеп торорға сыҡҡайным: “Ҡайт, кейәнке, ҡайҙа китеп олаҡтың!” – тигәнде ишетеп, теге егетте ташлап, йүгереп ҡайтып киттем.\nТағы ҡарарым өлгөрҙө. Клубҡа сығам, нөктә ҡуям! Йөрөмәһен!\nШулай булды ла. Оҙатып килгән егеткә: “Башҡа килмә, миңә ҡыйын. Өйҙәгеләрҙән оят. Миңә уҡырға кәрәк”, – тип әйтә алдым. Ҡырт боролдо теге. Үсекте. Артынан тыҡрыҡҡа инеп киткәнсе күҙ яҙҙырмай ҡарап ҡалдым былай. Боролһа, бәлки, туҡтатыр ҙа инем, тип уйланым да тыныс ҡына өйгә инеп яттым.\nАтайым шуны һиҙгән. Әллә ниндәй һиҙгер йөрәк ине унда. Минең менән нимәлер булһа, йөрәге ауырта торғайны. Бында ла ҡыҙғаныуы өҫкә сығып, “Ленинградҡа бармайһың!” – тине лә ҡуйҙы. Ышанмайым, бирешмәй әйберҙәремде йыям. Урамға автобус килеп туҡтаны, атайымдың фатихаһы юҡ, сығып китергә лә ҡыймайым, эстән ниндәйҙер тойғо бирешергә бирмәй. Шул ваҡыт атайымдың оло апаһы Бәҙиға инәй килеп инде.\n– Тышта автобус тора, – тине ул. Атайым шымтайып башын аҫҡа эйҙе. Әсәйем хәлдең айышын һөйләп бирҙе.\n– Аһ, Мират, ни ҡыланыуың был, ебәр баланы Ленинградҡа! – тип яу һалды инәй. Унан миңә өндәште:\n– Илап ултырма давай, бар сыҡ, көттөрмә кешеләрҙе. Атайға ҡарайым, башын аҫҡа эйгән дә өндәшмәй. Бармайһың да тимәй. Тиҙ генә хәлдең айышына төшөнөп алдым. Атай инәйҙән ҡурҡамы, әллә хөрмәте шулаймы – олоноң һүҙе закон! Сыҡтым да йүгерҙем Ленинградҡа тигән автобусҡа. Ултырып киттем. Атайыма, әсәйемә, һеңлемә бүләккә күлдәк алдым, үҙем баштан-аяҡ кейенеп ҡайтып төштөм. Ул ваҡытта үҙебеҙҙә кейем юҡ ине, сират тороп, талонға йә һөйләшеп кенә һатып алып була ине.\n“Ҡыҙ балаҡайымды ҡыҙғанам” тигән йырҙы яҡшы аңлайым. Атайым, ысынлап, ҡыҙғанған мине.\nМиңә атайымдың әсәйемә тоғро булыуы мөһим ине. Сит ҡатынға ымһынғанын күрмәнем. Шаяртышып ҡына бер-береһенә әйтерҙәр ине: атайым Нәзифә Ҡадированы “минең Нәзифәм” тиһә, әсәйем “Минең Фиданым йырлай” ти торғайны. Был ҡыҙғандырманы, улар бит – йондоҙҙар, буй етмәҫ бейеклектәләр.\nБер ваҡыт һабаҡташ ҡыҙым мине саҡырып алды. Уның атаһы үлеп, әсәһе тол ҡалғайны. “Бер нәмә әйтәйемме?” – тип һүҙ башлағас, аптырап ҡалдым. “Күп уйланым да һиңә шуны еткерергә булдым: атайыңа әйт, беҙгә ҡабат килмәһен!” – тине һабаҡташым ҡәтғи итеп.\nНи тиергә лә белмәнем. Күңелемә, гүйә, ауыр таш ятты. Хәҙер бит атайыма шул һүҙҙәрҙе әйтергә тейеш булам. Юҡ, ҡыйыулығым етмәҫ. Атайҙың елкәһенән төшмәһәм дә, уға ундай һүҙҙәр әйтеү хәлемдән килмәҫ. Әсәйгә һөйләргә булып, барлыҡ ҡыйыулығымды йыйҙым. Нисек әйткәнмендер? Ғәрләнгәнемде хәтерләйем. Әсәйем хистәрен белдермәне.\n“Ярай ҙа әйттең, үҙең генә ҡайғырып йөрөһәң, насар булыр ине. Атайың менән һөйләшермен, борсолма, йәме!” – тине ул, мине яратып ҡосаҡлап. Нимә тип аңлашҡандарҙыр, белмәйем. Һабаҡташ ҡыҙым тәнәфестә килеп ғәфү үтенде: “Ул һинең атайың булмаған, яңылышҡанмын. Теге килеп йөрөгән ағай оҙон булғас, һинең атайың менән бутағанмын”, – тине ул. Минең ҡыуанғанды белһәгеҙ! “Атайым беҙгә тоғро, ул ике йөҙлө түгел, һатлыҡйән түгел, атайым маладис!” – Эстәге шатлыҡ осҡондары шулай бейеште, күңелем күтәрелеп китте.\nКейәүгә сығам, тигәс, атайым бер аҙ шаңҡып ҡалды. Тик һиҙҙермәне. “Улай тигән һүҙең булғас, ҡаршы түгелмен, мин һинең яҡлы, ҡыҙым”, – тине. Әсәйемдең илауҙары, өгөтләүҙәре бер нисек тә уны был фекеренән дүндермәне. Шым ғына ваҡиғаларҙы үҙ айышына ҡуйҙы. Буласаҡ кейәүен ҡабул итте. Ихлас аралашты, яҡты йөҙ күрһәтте.\nБайтаҡ йылдар үткәс, кейәү тигән кеше юҡ сәбәп табып, мине икенсе, күңеленә оҡшағаныраҡ ҡатынға алмаштырғас, атайға ҡайта алмай йөрөнөм. Нимә тип аңлатайым? Бәлки, миндә лә булғандыр ғәйеп. Ниндәй хәлдә лә, атайым үҙе әсәйемде ташламаны. Ташламаған да булыр ине.\nМин тыуғас, әсәйем бик ныҡ ауырып китә. Күҙҙәре лә күрмәй, аяҡ-ҡулдары ла йөрөмәй. Тәүге балалары һыуыҡ тейеп сирләгәндә дауаханала яңылыш укол һалыуҙары сәбәпле үлгәнлектән, минең тыуыуымды улар көтөп алған.\nӘсәйемдең һөйләгәне иҫемдә: “Апайыңды ерләгән яҙҙа Сыбартүбә тулы умырзая ине. Атайың мине тауға күтәреп мендерҙе. Умырзаяларҙы Мөнирәнең ҡәберенә һалайыҡ, тип өҙә башланыҡ та, башыма барып етте: “Мират, уларҙың да ғүмере ҡыҙыбыҙҙыҡы кеүек ҡыҫҡа бит, теймәйек!..” Сәскәләр тау башында һибелеп ятып ҡалды...”\nСанитар самолет саҡыртып, Өфөгә алып китергә уйлағастар, “Бер баламды һәләк иттегеҙ, быныһын бирмәм!” – тип әсәйем минең ҡырҡ көнөм тулмайынса баш ҡалаға барыуҙан баш тарта. Мөҙҙәте еткәс, санитар самолет менән әсәйемде алып китәләр. Мине кәзә һөтө имеҙеп, Сания өләсәйем, әсәйемдең әсәһе, кеше итеп ала. Ете балалы ғаилә өсөн шатлыҡ сығанағына әйләнәм. Алты ай тигәндә әсәйем ҡайтып төшә. Дөрөҫөрәге, атайым барып ала, Өфө урамдары буйлап күтәреп йөрөгәнен, бер сиған ҡатынының усыңдан киләсәгеңде әйтәм тигәненә арбалып, бөтә ваҡ аҡсаларын алдырғанын көлөп һөйләгәндәре хәтеремдә.\nСөләймән олатайым атайым менән етди һөйләшергә була. “Һин ҡайт, икенсе ҡатынға өйлән. Ҡыҙым ауырыу, ҡабат һинең менән йәшәй алмаҫ, башҡаса бала табырға ла рөхсәт итмәй табиптар...” – ти ул, аҫҡа ҡарап. Атайыммы һуң инде бының менән килешә торған кеше! Әллә ҡайҙа ятҡан Ишҡолдан Салауатҡа матайы менән килә лә етә икән. Аптырағас, өләсәйемдәрҙең иҫке өйөн йүнәтеп, мине ҡарарға ҡарт өләсәйемде, Сөләймән олатайымдың әсәһен, эйәртеп, эре тояҡлы мал биреп, Ишҡолға алып барып ҡуялар. Шунан әсәйем, табиптарҙың тыйыуына ҡарамай, Заһит ҡустымды, унан һуң Заһиҙә һеңлемде тапты...\n...Ирҙән айырылғанымды әйтә алмай йөрөйөм. Телефондан һөйләшкәндә был хаҡта ләм-мим. Ҡайтмайым. Шулай ҙа эш буйынса йөрөгәндә юлайҡан тыуған йортҡа һуғылдым. “Атай, шулай булып ҡуйҙы...” – тип ҡыйыуһыҙ һүҙ башлайым. “Ярай, һин нимә эшләһәң дә, дөрөҫ эшләйһең. Тимәк, шулай дөрөҫ булған”, – тине лә ҡабат был турала һүҙ ҡуҙғатманы, һорашманы. Хәҙер аңлайым: уның өсөн үткән ваҡиғалар түгел, ә уның алдында баҫып торған балаһы мөһим булған!\n...Бер ваҡыт атайымды яҡшы эшләгәне өсөн Пицундаға шифаханаға юллама менән бүләкләнеләр. Яңғыҙ бер ҡайҙа ла йөрөп өйрәнмәгән ирен әсәйем ебәрергә булды, атайым үҙе лә барырға ыңғайланы. Килешеп торған костюм, күлдәген кейеп, дипломат (ул ваҡытта модаға ингәйне) тотоп, атайым ауылдан сығып китте. Ошо ваҡытта “Любовь и голуби” (Александр Михайлов, Нина Дорошина – төп ролдәрҙә) киноһын иҫегеҙгә төшөрөп йылмайып ҡуйҙығыҙ, эйе бит? Атай сығып китте, әсәй сабыр ғына көтөп ҡалды. Март айы ине ул. Арыу уҡ ваҡыт үткәс, күстәнәскә дипломат тултырып лимон, рауза гөлөнөң бәләкәй генә һабағын алып ҡайтып төштө. Лимоны лимон, раузаны, үлеп ҡуймаһын тип, нисек итеп бәҙрәфкә индереп йәшереп кенә һыулап алғанын һөйләгәне лә хәтеремдә. Урлаша белмәгән кеше өсөн был ҙур енәйәт булып тойолғандыр. Ни өсөн тигәндә, үҙен бер уғры һымаҡ тойоуҙан тулҡынланып һөйләгәне хәтеремдә. Хәйер, гөлдө урлап алһаң ғына яҡшы үҫә тигән ышаныу бар: уны өҙгән саҡта хужаһы ҡыҙғанһа, гөл үҫә алмай икән. Пицунда хаҡында бер китап та бер иҫтәлек ине. Унан – фотолар. Береһендә атайым ят ағастар эргәһендә тороп төшкән, икенсеһендә – ҡатын-ҡыҙ һәйкәле алдында.\nКөндәрен тултырмай ҡайтып килгәненә әсәйем асыуланды. Атайымдың: “Балаларҙы һағындым, оҙаҡ була алмайым мин ситтә!” – тип аҡланғанын хәтерләйем. Шулай ҙа ул кемдәр менән танышҡанын, улар менән нисек аралашҡанын тәфсирләп һөйләй башлаһа, әсәйем пыр туҙып китә ине. Ҡыҙғанғандыр, күрәһең. Атайым бит бергә ял иткән ҡатын-ҡыҙ менән аралашҡан, уларҙың холҡон, ҡыланыштарын һөйләй. Әсәйемдең был хаҡта тыңлап ултырғыһы килмәй. Ул туҙынған һайын, атайым ҡыҙыҡ хикәйәләрен теҙә генә... “Пицунда”, шулай итеп, беҙҙең ғаиләлә йыш яңғыраған һүҙгә әйләнде. Әсәйем атайымдың “бәйән”дәрен ҡабул итмәне, шуға ла ул хәтирәләргә бирелеү менән һәр ваҡыт өйҙә шаушыу ҡуба ине: ситтә яңғыҙы “типтереп” йөрөүен оҡшатманымы, әллә көнләшеү ҡорто кимерҙеме – әйтеүе ҡыйын. Әммә көнләшерлек сәбәп юҡлығын аңлап, әсәйемдең атайыма юҡ дәғүәләр белдереүен эстән ризаһыҙлыҡ менән күҙәтә инем.\nУл Пицундала төшкән фотоға йыш текләп ҡарап торам. Ҡарағай кеүек төҙ һынлы, йөҙөнә ҡәнәғәтлек билдәһе сыҡҡан атайым май ҡояшы кеүек йылмайып шифахана бинаһы алдына баҫҡан. “Бына быныһы – йыландан ике балаһын ҡурсалаған Әсәгә һәйкәл. Аслыҡты скульптор йылан рәүешендә күҙаллаған”, – тип һөйләгәйне атайым.\nӘсәйем бик иртә китте яҡты донъяларҙан. Атайым 44 кенә йәшендә тол ҡалды. Көтмәгәндә килде ул ҡайғы. Йүгереп йөрөгән ҡәҙерлем ҡапыл аяҡтан йығылды. Беҙ етем ҡалдыҡ. Атайым үҙен беҙҙән дә етем һәм бәхетһеҙ тоя ине. Мунсанан сығышлай: “Әсәйең яныма килде, киттек, ти ҙә ҡуя, әйҙә, йыуынайыҡ тиһәм, мин кисә генә йыуындым, ти”, – тигәнерәк бәйләнешһеҙ хәбәрҙәрен һөйләй башлағас, ҡысҡырып илап ебәрәм: “Атай, иртәгә үк өйләнәһең, китмәйһең бер ҡайҙа ла!”\nАтайым әсәйемдән теүәл 20 йыл аҙаҡ китте. Ул баҡыйлыҡҡа күскән көндә теге донъя уны үҙенә ҡабул итеп алды. “Сәкинәм саҡыра, мин үтеп барам...” – был уның һуңғы һүҙҙәре булған. Атайһыҙлыҡ нимә икәнен, атай мөхәббәтен ул үлгәс кенә аңланым. Ҡайһы ваҡыт уға ауыр һүҙҙәр әйткәнмен. Атай мөхәббәте уны түҙем кисергән, ғәфү иткән. Сабыр йөрәге сәбәләнмәй көттөргән. “Ҡыҙҙарың ҡайтманымы?” тигәнгә “Ҡайтырҙар, мин үлһәм. Улар ҡулы мине ергә һалыр”, – тигәйнең. Әле аңлайым: ни хәтлем яратһаң да, беҙҙе кендегеңә бәйләмәгәнһең. Ҡырыҫыраҡ һымаҡ булһаң да, ысынбарлыҡ шулай икәнен яҡшы төшөндөргәнһең.\n“Һеҙ ҡайтһағыҙ, тормошом боҙола” тигән һүҙҙәреңде ғәфү итеү өсөн миңә үҙемә байтаҡ нужа һурпаһы эсергә тура килгән. Һүҙҙәргә ҡарамай ҡайтырға, үҙеңде ташламаҫҡа кәрәк булған да бит. Ә беҙ ташламаныҡ та. Һин төҙөгән өйгә һеңлем ике балаһы, ире менән ҡайтып йәшәп китте. Ошо ауыр һүҙҙәрҙе ишеткәндән һуң бер нисә йыл үткәс, юлайҡан ғына өйгә һуғылдым. Һин бер үҙең инең. Келәттән ит сығарып бирҙең. “Мин көттөм, һиңә тип топинамбур үҫтерҙем. Алып кит. Һиңә бик файҙалы ул. Уҡыным”, – тип өҙөк-өҙөк һөйләндең. Шул һүҙҙәреңде иҫләйем дә барыһын да аңлайым һәм күҙ йәштәремә төйөләм. Тимәк, мин һәр ваҡыт иҫеңдә. Онотмайһың, онотмағанһың.\n...Һәм һуңғы осрашыу. Тураһын әйтә лә ҡуя инең шул. Яҡты ҡарашың күҙ алдымда. Күҙҙәремә ҡарап өндәштең: “Был беҙҙең һуңғы осрашыу. Мин китәм инде...” Ҡарағайҙай төҙ булып баҫып торған атайым нисек үлергә тейеш һуң ул? “Юҡ, юҡ, китмәйһең!” – тип илап тышҡа йүгереп сығам. “Был – һүҙҙәр генә. Уларға иғтибар итергә кәрәкмәй!” – тип ҡысҡырам Йыһанға. Әммә күңелдә шик оялай. Тап шулай, ул әйткәнсә булыры көн кеүек асыҡ та бит, тик ул әле генә түгелдер кеүек.\n...Үткән йыл көтмәгәндә Абхазияға юл төштө. Пицунда ҡалаһына килдек, тигәс, атайым тороп фотоға төшкән урынды табырға ҡыҙҙым да киттем. Автобус йөрөтөп, беҙгә экскурсовод булырға ялланған егетте нисек күндерә алғанмындыр? Ул яңғыҙымды шул һәйкәл янына алып китте. Ирекһеҙҙән күҙемдән йәштәрем субырлап аға. Атайымды эҙләп килгән дә тапҡан кеүек тойғо күңелемдә. Ниндәй матур ерҙәр! Атайым ошонда мине һағынған, ҡайҙа ҡараһа ла, күҙ алдында мин торғанмын. Ул, һағыныуына түҙә алмай, был тарафтарҙан тиҙерәк ҡайтыу яйын ҡараған. Бындағы сағыу ҡояш та, диңгеҙ ҙә, аҡсарлаҡтар ҙа, күҙҙе иркәләр йәшеллек тә, сәскәләр ҙә уны ҡыҙыҡтырмаған. Ярһып, һағынып ҡайтып ингән дә беҙҙең алда дипломатын асып ебәргән, һәм унан лимон еҫе өйгә таралған!\nТүгелеп илайым. Эргәләге егет “атайым” тип өҙөлгән миңә сәйерһенеп ҡарай. Ул әле белмәй. Атай менән ҡыҙы араһындағы мөхәббәттең ниндәй ҡайнар һәм ҡабатланмаҫ булыуын белмәй. Сөнки өйләнмәгән. Ҡырҡҡа етеп бара, үҙе һаман ел еткермәҫ тай кеүек уйнаҡлап иректә йөрөй. Әгәр ҙә белһә, шул хистәрҙе татып ҡарау өсөн генә булһа ла өйләнер ине ул, минеңсә.\nБиш метрлыҡ ҡатын һыны эргәһенә барып баҫам. Сағыу ҡояш күҙҙе сағылдыра. Әле сентябрь шул. Атайым фотоға төшкәндә ул хәтлем күҙ сағылтҡыс булмағандыр ҙа нурҙары. Ҡатындың йөҙө нәфрәт һәм мөхәббәткә тулышҡан, һул янбашында ҡылысы бар. Арҡаһында йылан кеүек өйөлгән сәстәре елгә туҙыраған. Бер ҡулы менән ул улдарын ҡурсалай, икенсеһе ҡылысҡа үрелгәндәй. Грузин рәссамы Мераб Бердзенишвили боронғо грек эпосы “Алтын тире” ҡаһарманы Медеяны шулай кәүҙәләндергән. Медея принцесса булған. Колхида ярҙарына алыҫтан Ясон етәкселегендәге “Арго” корабле килеп туҡтай. Уны алтын тирене – байлыҡ һәм ҡеүәт сығанағын эҙләтергә ағаһы ебәргән була. Был бик хәүефле, батырлыҡ талап иткән йомошто үтәү өсөн егет тотош бер ғәскәрҙе тар-мар итә һәм аждаһаны үлтерә. Үҙен һәләк итерҙәр ине, әгәр уға колхтарҙың сихырсы ҡыҙы Медея ғашиҡ булмаһа. Ул, дарыу эсереп, аждаһаны йоҡлата, Ясон менән теге тирене урлай ҙа, атаһының нәфрәтенән ҡурҡып, кораблгә ултырып ҡасып китә. Әммә мөхәббәттәре оҙаҡҡа бармай. Медеяны Ясон икенсе бер принцессаға алмаштыра. Медея унан үҙенсә үс ала: Ясондан тыуған ике улын уның күҙ алдында салып үлтерә.\nКолхиданың, ысынлап та, Абхаз ярҙарында булғанын археологик тикшереүҙәр ҙә дөрөҫләй. Уның йылғаларына һарыҡ тиреһен төшөрөп, шунда алтын йыуғандары билдәле. Сихырсы, бәйһеҙ Медея образын Грузия һәм Абхазия халыҡтары һаман да онотмай. Статуяны барыһы ла ҡабул итеп тә бөтмәй, әммә ул Пицунданың иғлан ителмәгән символы һанала.\nТарихты белгәс, аптырап ҡалам. Атайым мине үҙенсә ҡурсалаған. Балаларға ниндәй ҡурҡыныс янауы мөмкин? Атаһы хыянат иткәндә! Үҙ балаларынан баш тартҡанда. Йылан – ул хыянат. Медеяның сәстәре, йылан булып, үҙен быуа. Медеяны үҙ нәфрәте һәләк итә.\nИх, атай, мине, ҡыҙ кешене, һин ҡурсалап, үҙ тарихыңды уйлап сығарғанһың бит. Аслыҡ – йылан образында, тинең. Нисәмә йылдар шуға ышанып йәшәнем. Әле бына түгелеп-түгелеп илайым. Медея һәр ҡатында йәшәй. Ирен ир, батыр итеп күтәрә ул. Олтораҡ булып түшәлә. Ә олтораҡ кемгә кәрәк? Батырға матур кәрәк!\nАтайым да бит әсәйемә ҡайтып үҙ гүзәллеген ҡайғыртҡан һәм үҙенә әллә ни иғтибар итмәгән һылыуҡайҙы күҙәтеүен һөйләп маташҡаны өсөн кәрәген алғайны. Ә ҡатынҡай үҙенә ҡарата алған хәлдә нимә була ине? Барыбер ҙә атайым мине, ҡыҙын өҫтөн күреп, йән атып ҡайтып етер ине. Алдан билет алып ҡайтып китер ине. Сөнки атай һәм ҡыҙ мөхәббәтенең мин көсөн беләм. Яҡшы беләм.


Ҡотҡарыусылар юлдарҙа тайғаҡ булыуы хаҡында иҫкәртә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n13 ноября 2019 — 13:27 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн күпселек райондарҙа ҡар һәм ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы көтөлә. Кесаҙнала төндәрен урыны менән 12 градусҡа тиклем һыуыта, көндөҙ 3 градус һалҡындан 2 градусҡаса йылы була. Тотороҡһоҙ һауа торошо сәбәпле юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы ихтимал. Синоптиктар билдәләүенсә Башҡортостандың 70 процентында әле һаман ҡар ятмаған. Климатик срок буйынса 7-10 ноябргә ерҙе аҡ ҡапларға тейеш булған.\nӘйткәндәй, таулы райондарҙа епшек ҡар яуып юлдарҙа автомобиль хәрәкәте ҡатмарлашҡан. Белорет – Әүжән юлын ҡар менән бергә йығылған ағастар ҙа ҡамаған. Ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен шаһиттар видеоға төшөрөп алған. Юл хеҙмәттәре ағасты ҡырҡҡан арала эшсенең өҫтөнә ҡарағай ауа яҙа. Ағастар епшек ҡар ауырлығынан йығыла ти белгестәр.


Илебеҙ Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 71 йыллығын билдәләне | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nИлебеҙ Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 71 йыллығын билдәләне\n4 йылға һуҙылған яуҙа рәсми мәғлүмәттәр буйынса 27 миллион кешенең ғүмере өҙөлөп, йөҙҙәрсә мең ауыл һәм ҡала ер менән тигеҙләнә. Башҡортостан ил азатлығы өсөн көрәшкә 700 меңгә яҡын ул һәм ҡыҙҙарын оҙата. Уларҙың һәр икенсеһе тыуған яҡтарына кире әйләнеп ҡайтмай. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн республиканан 278 яугир Советар Союзы геройы, ә 35 кеше Дан орденының тулы кавалеры исеменә лайыҡ була. Бөйөк Еңеүҙең 71 йыллығы Башҡортостанда киң билдәләнде. Өфө урамдары буйлап “Үлемһеҙ полк” үтте. Унда кәм тигәндә 50 ме кеше ҡатнашты. Фашистик Германия тар-мар итеүгә арналған саралар еңеү салюты менән тамамланды.


Вазифалы Хеҙмәткәрҙәренең Социаль Өлгө, Инструкция - JobDescriptionSample.org\nӨйҙә / Хеҙмәт Күрһәтеү-Клиенттар / Вазифалы Хеҙмәткәрҙәренең Социаль Өлгө, Инструкция\nJacob Апрель 12, 2016 Хеҙмәт Күрһәтеү-Клиенттар Комментарий ҡалдырырға 943 Төрҙәре\nКеше өсөн социаль хеҙмәткәр ярҙам күрһәтеүгә бәйле, ғаилә, һәм бер төркөм кешеләр өсөн, уларҙы еңергә уларҙың пациенттарының проблемалары менән осрашыу барышында тормош. . Был аспекттарының береһе булып тора һәм пациенттар өсөн өйрәтеү күнекмәләре булдырыу механизмдарын, һылтама өсөн, үҙ тормошон яҡшыртыу өсөн тәжрибә һәм.\nТыңлауҙарында әүҙем ҡатнашыусылар — барыһы ла иғтибарға алынасаҡ, - тип әйтеүҙән башҡа кеше, ваҡыт ҡабул итеү, аңлау өсөн һорауҙар, тейешле һорауын бирҙе., һәм яраҡлы ваҡытта ҡамасаулай алмай..\nХоҡуҡты социаль — реакция һәм башҡа кешене аңлай белергә, ни өсөн уларҙы реакция, улар нисек эшләй.\nҺөйләшә — һөйләшә икенсе яҡтан, һөҙөмтәле еткергән мәғлүмәт өсөн .\nТәнҡитле фекерләү — логика һәм фекерләү ярҙамында, альтернатив көслө һәм көсһөҙ яҡтарын асыҡланы ҡарар өсөн, проблемаларына ҡараштары һәм һығымталары.\nКөй — ғәмәлде башҡаларға ҡарата ғәмәлдәрен яраштырыу.\nУҡыусылар аңлар — аңламаҫ тәҡдимдәрҙе яҙма документтар һәм хәүефле эш..\nОриентация сервис — әүҙем кешеләрҙең ысулдарын эҙләргә ярҙам итә.\nЯҙыу — аралашыу һөҙөмтәле формаларының яҙма, тамашасының ихтыяжына тап килгән.\nКомплекслы ҡуйған бурысын хәл итеү — бурыстарҙы тормошҡа ашырыусы билдәләмәләр комплексы һәм варианттарын өйрәнеү һәм баһаларға һәм тейешле ҡарар үҫеше өсөн мәғлүмәт.\nФикерләр һәм ҡарарҙар ҡабул итеү, был табыш һәм сығым сағыштырмаса хәрәкәте мөмкинлектәре иҫәпкә алына, оҡшаш өсөн иң һайлау.\nМедицина белгестәренә ихтыяж өсөн эшләп, башҡалар менән бергә пациенттары өсөн физик торошо баһаланды һәм баһалана йәки клиент .\nПациенттар өсөн адвокатҡа йәки клиенттар өсөн кризис билдәләне.\nПациент мөрәжәғәт итә, клиенттар, йәки община милке булған ғаиләләрҙән, физик йәки психик ауырыуҙарға килгәндә өсөн тергеҙергә ярҙам итәләр, бындай хеҙмәттәр менән тәьмин итеү һәм һыу инеп, нисек ярҙам финанс, юридик ярҙам, торлаҡ, эшкә йә белем.\nЙәки яуыз эштәренә балаларҙы яҡлау һәм сертификация ҡоҡуҡтар менән хәрәкәтенә мөрәжәғәтен ҡабул итергә өйрәнергә кәрәк булған.\nДәрес һәм клиентҡа индивидуаль һәм төркөм пациенттарға консультация биреү, ярҙам итеү өсөн уға ҡарап еңеүсене, права ауырыу, һәм тормошҡа яраҡлаша.\nДауахананан сыҡҡас тиклем стационар йәки башҡа пландар йортонда тәрбиәләнә.\nМонитор, баһа, прогресс һәм клиенттар менән үлсәнә яҙыу маҡсатҡа ярашлы, дауалау һәм хеҙмәтләндереү һүрәтләнә. .\nИнтервью йәки ҡаршылыҡтар аша клиенттар прогресс юлынан билдәләне һәм экология анализ пациент к записи пациент .\nҒаиләләргә системалы ярҙам консультация йәки төркөм ағзалары, уны аңлар өсөн ярҙам., эше менән, йәки клиенттарҙы хеҙмәтләндереү һәм пациенттар.\nБуласаҡ ЦЗЕ. Аналитиктарҙың Эшен Селтәргә Тасуирлама\nАртабан Эш Техникаһы Сигнал Хәрәкәтен Һүрәтләү Өлгөләре


Милләт бәҫен ҡайғыртыусылар - Wikisource\nИжад итеү ваҡыты: 2016. Нәшер ителгән: 2016. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Милләт бәҫен ҡайғыртыусылар // «Башҡортостан» гәзите, 2016, 29 июль\n3 Төптән егелделәр\n4 Ялда булыу буш ултырыуҙы аңлатмай\n5 Йомғаҡлау урынына\nӘйтелгән бәйгенең икенсе еңеүсеһе лә оло быуын вәкиле булды. Ҡырҡ йылға яҡын ғүмерен мәғарифҡа бағышлаған Гөлшат апай Сөләймәнова виртуаль энциклопедияны 50-нән артыҡ ижад емеше менән тулыландырҙы. Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылында тыуып, бөгөн Стәрлетамаҡ ҡалаһында ғүмер иткән ветеран-уҡытыусы Википедия ирекмәндәре араһында яңы фекерҙәштәр табыуына ҡыуанып бөтә алмай. Һөнәрҙәштәре менән аралашыуҙан да күңеленә йәм ала ул. Ғүмерҙәрен балаларға белем биреүгә бағышлаған Миңһылыу Фәссәхетдинова (Абдуллина), Көнһылыу Ҡотлобаева, Таңһылыу Ҡыуандыҡовалар ҙа үҙҙәре тотонған яңы шөғөлдәрен һоҡланырлыҡ тырышлыҡ һәм әүҙемлек менән башҡара. Әйткәндәй, Көнһылыу Зәки ҡыҙы милләтебеҙ бәҫен күтәреү йәһәтенән кәрәкле эшкә Башҡорт дәүләт университетының география факультетында уҡып йөрөгән ҡыҙы Зөлхизәне лә “етәкләп алып килгән”. Быны Совет осороноң матур йолаларын әле лә онотмаған оло йәштәгеләрҙең быуындар күсәгилешлелеген Башҡорт Википедияһы майҙансығында ла тормошҡа ашырыу йәһәтенән бик күркәм миҫал итеп ҡабул итергә кәрәктер. Башҡа ирекмәндәрҙең дә был шәп өлгөгә эйәреүе үҙен оҙаҡ көттөрмәһен ине.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Милләт_бәҫен_ҡайғыртыусылар&oldid=503873"


Ауылға йән өрҙө “Нурис” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Ауылға йән өрҙө “Нурис”\nАуылға йән өрҙө “Нурис” 04.09.2018 // Ауыл хужалығы\nРиф Байбурин 47 йылдан ашыу ферма мөдире булып эшләй. Элек миллионер булған Ленин исемендәге колхоз тарҡалғас, бөтә ауыл халҡы эшһеҙ тороп ҡалды, күптәр ҡалаға китте. Ул осорҙа Риф Тимур улының пенсия йәше лә етеп бара ине.\n“Инвестор” һүҙе ауыл халҡының ҡолағына ятышлы булып сыҡты. Шишмә районының Сафар ауылы халҡы тап бынан туғыҙ йыл элек ошо һүҙҙең мәғәнәһенә төшөндө. Екатеринбургтан килгән эшҡыуар үҙебеҙҙә етештерелгән аҙыҡ-түлектең, бигерәк тә ит һәм һөттөң үтемле тауар буласағына ышанып, “Нурис” исемле хужалыҡ ойоштороп ебәрә. Тәжрибәле белгестәргә, шулар араһынан Риф Байбуринға ла, эш тәҡдим итәләр. Бөгөн фермала ҡара- сыбар тоҡомло 1 400 баш һыйыр аҫрала. Көн дә ун тонна сифатлы һөт эшкәртеүгә оҙатыла.\n— Бөтә эште ун һауынсы башҡара. Ферма, юлдар, мал аҙығы келәттәре төҙөкләндерелде, күп кенә техника һатып алынды. Үҙ көсөбөҙ менән баҫыу эшен теүәлләйбеҙ, — ти ферма мөдире.\nХужалыҡта мал ишәйә. Тоҡомсолоҡ заводы статусын алғандар. Тимәк, хәҙер таналарҙы юғарыраҡ хаҡҡа ла һатырға була. Баш ҡалала йыл да үткәрелгән “Һөт иле” фестивалендә тап ошо хужалыҡтан ҡара-сыбар тоҡомло һыйырҙар күргәҙмәгә ҡуйыласаҡ, байрамға ферма мөдире Риф Байбурин уларҙы үҙе алып барасаҡ.\n— Малдар тәрбиәле, аҙыҡ етерлек, ваҡытында витамин, аҡһым бирелә, вакцинация үткәрелә. Шуға ла былтыр һәр һыйырҙан 5 600 килограмм һөт һауып алынды. Араһында рекордсы ла бар, йылына 10 мең литр һөт бирә, — тип дауам итә ул һүҙен. – Һауынсыларҙан Зина Бикбулатова, Рафиға Юнысова, Филзирә Хәлилова, Ильмира Кәлимуллина тырышып эшләй.\n“Нурис” йәмғиәте Шишмә районында йылдам үҫешкән предприятиелар иҫәбендә. Тик һуңғы йылдарҙа тапшырылған һөт өсөн ваҡытында иҫәпләшмәү, ғөмүмән, “аҡ” өсөн хаҡтың түбән булыуы (1 литры – 16 һум) аптырата. Тик ауыл хужалығы продукцияһынан килгән табышҡа өмөт итеп торған предприятие өсөн был бик ауырға төшә. “Киләсәктә умартасылыҡты, теплица хужалығын үҫтерергә ниәтләйбеҙ”, — ти етәксе Рөстәм Исаев. Хеҙмәткәрҙәрҙең көнкүреше хаҡында ла хәстәрлек күрелә. Мәктәп, балалар баҡсаһын ярҙамдан өҙмәйҙәр. Эшселәрҙе ашханала ике тапҡыр бушлай ашатыу ҡаралған. Пай ерҙәре өсөн халыҡҡа ашлыҡ, фураж бирелә.


Бөгөн Бәләбәй районындағы төнгө уҙыш фажиғә менән тамамланды - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБөгөн Бәләбәй районындағы төнгө уҙыш фажиғә менән тамамланды\nТуймазы районынан 31 йәшлек ир етенсе модель ВАЗ машинаһында юғары тиҙлектә юл ситенә осто. Һөҙөмтәлә уның пассажиры һәләк булды. Водитель спиртлы эсемлек ҡулланыуға медицина тикшереүе үтеүҙән баш тартҡан, уның машина йөрөтөүгә таныҡлығы ла булмаған.Ә Иглин районында 33 йәшлек ир “Урал” мотоциклында ҡоймаға бәрелеп вафат булды. Ике тәгәрмәсле транспорт бер ҡайҙа ла теркәлмәгән булған, етмәһә һәләк булыусының үҙе менән водитель таныҡлығы ла булмаған. Иртәгә “Хәйереле иртә, республика” тапшырыуында Башҡортостан юлдарындағы хәлгә һәм юл хәрәкәте ҡағиҙәләрендәге үҙгәрештәргә бәйле етди һөйләшеү буласаҡ. Студия ҡунағы Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы етәксеһе Динар Ғилметдтинов. Уға 295-98-72 телефоны буйынса һоруҙар бирә алаһығыҙ.


Журналистар Башҡортостандың матбуғат һәм мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре көнөн билдәләй // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n17:30, 14 июня 2019 Мәҙәниәт\nФото: Илдар Урмантаев\nӨФӨ, 2019 йыл, 14 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБөгөн, 14 июндә, Башҡортостан матбуғаты көнө билдәләнә. Байрам көнөндә Өфөлә яҙыусы, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Шәһит Хоҙайбирҙин һәйкәленә сәскәләр һалынды. Һәйкәл республика Матбуғат йорто алдында урынлашҡан.\nСарала Башҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе урынбаҫары Марат Ғәзизов, «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто етәксеһе Венера Хәкимова, Журналистар берекмәһе рәйесе Артур Дәүләтбәков, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай, журналистика ветераны Марсель Сәлимов, республика баҫмаларының баш мөхәррирҙәре һәм хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.\nЙыйылыусылар журналистика тарихы, заман саҡырыуҙары, журналистарҙың яуаплылығы һәм берҙәмлеге хаҡында һөйләне.\n«Башҡортостан журналистары бәхетле, сөнки үҙебеҙҙең байрамыбыҙ, журналистар өсөн дәүләт наградаһы, маҡтаулы исемдәребеҙ бар. Бөгөн журналистар йола буйынса Шәһит Хоҙайбирҙинды иҫкә алыу өсөн ошо һәйкәл янына йыйылды», — тине Башҡортостандың Журналистар берекмәһе рәйесе Артур Дәүләтбәков.\nБелешмә. Быуат башындағы революция ваҡиғалары Рәсәйҙә милли хәрәкәттәрҙе әүҙемләштерә. Беренсе Бөтә Рәсәй мосолмандары съезынан башҡорт делегаттары милли йыйын уҙғарырға кәрәк тигән фекер менән ҡайта. Башҡорт милли хәрәкәтен туплау өсөн үҙебеҙең гәзитте сығарырға тигән ҡарар ҡабул ителә. 1917 йылдың 14 июнендә беренсе башҡорт гәзите «Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире»нең беренсе һаны донъя күрә. Гәзиттең мөхәррире итеп Сәғит Мерәҫов тәғәйенләнә. Гәзиттең сыға башлауы башҡорттарҙың тарихында яңы этаптың үҫешенә нигеҙ һала. Республика Президенты Указы менән 14 июнь Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре көнө тип иғлан ителә. Әлеге ваҡытта республиканың Журналистар берекмәһендә 1500-ҙән ашыу журналист иҫәпләнә.\nТеги: һөнәри байрамдар, киң мәғлүмәт саралары, Матбуғат көнө


Белорет районы тарихы — Башҡорт Википедияһы\nБелорет районы тарихы\nБелорет районы территорияһы буйынса Башҡортостанда иң ҙуры. Көньяҡ Урал тауҙарының иң бейек нөктәләренең береһе Ямантау ошо төбәктә урынлашҡан.\nТауҙар һәм йылғалар, ҡая һәм мәмерйәләр, ҡуйы урмандар һәм тау ятҡылыҡтарына бай. Иҙелбашы төбәгенең иң ҙур байлығы – ул тимер ятҡылығы. Тап был ятҡылыҡтың бай булыуы Белорет тарихи йылъяҙмаһының башланыуына сәбәпсе була ла инде \n2 Сәнәғәт барлыҡҡа килеү\n2.1.1 ХХ быуат башы\n2.1.2 Бөйөк Ватан һуғышынан һуң\n2.1.3 Үҙгәртеп ҡороу йылдары һәм унан һуңғы йылдар\n2.1.4 ХХ1 быуат башы\nБелорет атамаһы урыҫ телендәге Белорецк ҡалаһы атамаһынан алынған. Ул үҙ сиратында Белая река -Ағиҙел тигәндән килеп сыҡҡан.Халыҡ телендә ул әле лә Иҙел башы тип һаҡланып килә \nСәнәғәт барлыҡҡа килеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠала-заводтар XVIII-XIX быуаттарға Рәсәй империяһы үҫешендә үҙенсәлекле күренеш булған. Белорет ҡалаһы металлургия заводы нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Был үҙенсәлек бөгөнгө көндә лә уның иҡтисади ҡиммәтен баһалай. Белоретҡа завод биләмәһе булараҡ нигеҙ һалына. Бындай төрлө биләмәләр иҡтисади юҫыҡта ҙур ҡалаларҙан юғарыраҡ булһа ла, ул заманда бары завод булараҡ танылыу алған. Заводтың Мясников Иван Семёнович һәм Твердышев Иван Борисовичтың шәхси милке булыуы уның юридик статусын билдәләй.\n1752 йылдың ун дүртенсе октябрендә Иван Мясников Ырымбур канцеляриеһына бишенсе тапҡыр «Покорнейшее доношение»һын тапшыра. Ике айҙан һуң компанейщиктар оҙаҡ көтөп алынған «Рөхсәт резолюцияһын» ҡулға алалар. Инженер корпусының кондукторы Менц ер участогын бүлгәндән һуң, 1752 йылдың 27 декабрендә төҙөлөш эштәре башлана.\nБыл ерҙәргә башҡа билдәле шәхестәр, шул иҫәптән ағалы-ҡустылы Мосоловтар күҙ һала. Улар завод еренә булған хоҡуҡтарын билдәле граф Шувалов менән Петр Ивановичҡа тапшырып, шул рәүешле Твердышевҡа «аяҡ сала». Һуңғыһы ҙур бәйләнештәре булған граф Шувалов менән һүҙ көрәштермәйенсә, үҙ завод биләмәһен Тирлән йылғаһы эргәһендә төҙөй башлай.\nХроника[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1753 - П.И. Шуваловҡа шулай уҡ Әүжән-Петровка заводтарын төҙөү рөхсәт ителә. Был заводтарҙы эш көсө менән тәьмин итеү маҡсаты менән Ҡазан губернияһынан Котловка, Булдырь, Каменный ключ, Чистое поле ауылдарынан 1920 дәүләт крәҫтиәндәре күсерелеп килтерелә. Бер йылдан Үрге Әүжән-Петровский заводының төҙөлөшө башлана.\n1755 - Завод беренсе эш стадияһына бары бер домна һәм дүрт ҙур сүкеш менән тәьмин ителеүенә ҡарамаҫтан, үҙенең тәүге продукцияһын бирә башлай.\n1756- Был заводтан йыраҡ түгел Түбән Әүжән-Петровка заводы үҙ эшмәкәрлеген башлай. Был йылдарҙа ике заводта 722 крәҫтиән эшләгән.\n1762 - Ҡатай башҡорттарынан һатып алынған ерҙә ҡасаба һәм заводтың төҙөлөшө башлана. Тәүлек оҙононда эшләйҙәр. Был төҙөлөш Орловский губернияһынан Губин менән Оглоблин ҡарамағында алып барыла.Заводтың тәүге биләмәһе ағастан төҙөлә, шунлыҡтан Пугачев күтәрелеше ваҡытындағы янғындарҙан һуң һаҡланмаған. Беҙҙең көндәге ҡаланың йөҙө XIX быуаттарҙа формалаша башлай. Тауҙар менән уратып алынған завод биләмәһе ҡаланың үҙәк элементына әйләнә. Заводҡа нигеҙ һалғандан һуң быуа буйында халыҡ өсөн йорттарҙың төҙөлөшө башлана. 1780 йылда завод ҡасабаһы ике өлөшкә бүленә.XIX быуат аҙағында Белореттың тәүге үҙәк районы – Баҙар майҙаны төҙөлә.Халыҡ был ваҡытта заводта эшләй, игенселек, урмансылыҡ менән шөғөлләнә; ҡала эсендә мәктәп, сиркәү, лазарет, пристань эшләй.\n1766 - Белорет заводында домна фабрикаһы төҙөлә, домна мейесе менән дүрт фабрикаларҙың ҡоролошо башлана.\n1769 - Белорет заводы Магнитогорск ҡалаһынан алып киленгән руданы эшкәртә башлай.\n1771 - Ар ауылы барлыҡҡа килә.\n1777 - Е.Демидов Үҙән йылғаһында Үрге Үҙән тип атама алған яңы завод төҙөй.\n1783 - Я.Б. Твердышевтың үлеменән һуң, Белорет заводтары мираҫ буйынса Дарья Ивановна Пашкова һәм уның тормош иптәше офицер Александр Ильичҡа күсә.\n1796 - В.Е. Демидов Әүжән-Петровка заводтарын ул замандың билдәле шәхесе Михаил Петрович Губинға һата.\n1801 - Тирлән заводының төҙөлөшө башлана. Был маҡсатҡа мастер һәм крепостной крәҫтиәндәр күсерелә.\n1818 - Тирлән заводында беренсе тапҡыр домна мейесе эксплуатацияға инә.\n1828 - И.А.Пашков үлгәндән һуң, Белорет заводтары мираҫ буйынса уның улы генерал-майор, батша һарайының обер-гермейстеры А.И. Пашковҡа күсә.\n1830 - Иван Демидов Үҙән заводын генерал-майор Андрей Иванович Пашковҡа һата.\n1863 - Етештереү ҡеүәтенең кәмеүе арҡаһында |Үҙән һәм Ҡағы заводтары ябыла.\n1866 - Пашковтар заводтар менән идара итеүҙән ситләтелә. Белорет менән Тирлән заводтары Березовский һәм Ломовка ауылдары менән берлектә опекунлыҡ идарасылығы аҫтына алына.\n1882 - Ҡағы һәм Үҙән заводтары «Вогау һәм К» сауҙа йорто тарафынан һатып алына.\n1887 - Инйәр ҡасабаһында ике синыфлыҡ мәктәп төҙөлә. Бында бары байҙарҙың балалары уҡый алған.\n1888 - Беренсе Волость идаралығы бинаһы төҙөлә. Бинаның эргәһендә янғын һүндереү командаһы урынлаша.\n1898 - Инйәр акционер йәмғиәте төҙөлөп, уның составына Инйәр һәм Лапышты заводтары керә. Сермән ауылында ике синыфлы башҡорт-урыҫ мәктәбе асыла.\nХХ быуат башы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1902 - Белорет һәм Тирлән заводтарында тимер рудаһының табышы туҡтатыла.\n1905 - Инҡилаб шауҡымы Белоретты ла ситләтеп үтмәй. Эшселәр һәм демократик партия вәкилдәренән торған комитет ойошторола.\n1911 - Барак йорттарҙың төҙөлөшө башлана. Заводтың мастерҙары һәм идарасылары ҡалала юғары мәҙәни кимәлде тоторға тырыша: мастерҙар һәм эшселәр өсөн уҡыу учреждениелары асыла.\n1912 - Белоретта тар тимер юлы төҙөлә. Илле йылдан ашыу был тимер юлы металлург заводының, ҡала-райондың башҡа предприятиелары өсөн берҙән-бер бөртөк транспорт артерияһы булып һанала.\n1914 - Империалистик һуғыш алдынан илдең мөһим булып һаналған сәнәғәт райондарын инҡилаб хәрәкәттәре солғап ала. Белорет тау округына ла барып еткән хәрәкәт асыҡ сәйәси характер ала: эшселәр эш хаҡының арттырыуын, штрафтарҙы бөтөрөүҙе һәм һигеҙ сәғәтлек эш көнө талап итә.\n1915 - Даға сөйҙәре цехы үҙ эшмәкәрлеген башлай, бер йылдан сәнскеле сым цехы асыла.Волость идаралығы эргәһендә завод эшселәре һәм инженер балалары өсөн ике синыфлыҡ ир-егеттәр гимназияһы асыла.\n1916 - XIX быуат аҙағы XX быуат башы Белорет ҡалаһының төҙөлөшө классик һәм «неорусский» стилендә алып барыла. Ҡаланың тарихи элементы булараҡ һыу ебәреү башняһы билдәле.\n1920 - Архитектураның Советтар Союзы дәүере бер нисә рәт объекттарҙың төҙөлөшө менән тарихи йылъяҙмаға инеп ҡалды. Атап әйткәндә, фабрика-ашхана, «Урал» рестораны, ҡала поликлиникаһы, почта-телегаф, Дәүләт банкыһы, күп ҡатлы йорттар төҙөлә.\n1923 - Белорет – Өфө араһы 350 км тәшкил итә. Белорет ҡала статусына эйә була. Белорет округының идарасыһы итеп И.Г.Сапожников тәғәйенләнә.\n1925 - Ҡала халҡы беренсе тапҡыр тракторҙар эшләүен күҙәтә. Егәҙе-Комаровола тимер рудаһының ятҡылығын үҙләштереү буйынса геолог разведкаһы эштәре башлана. Апрель айында домна мейесе эксплуатацияға индерелә.\n1929 - Ҡалала һаңрау балалар өсөн тәғәйенләнгән мәктәп асыла. Ленинград Фәнни Академияһынан тау бәллүрен сығарыу һәм эшкәртеү буйынса бер төркөм белгестәр килә.\n1931 - Металлург мәҙәниәт һарайы төҙөлә.Тирләндә ҡалай прокатлау заводының реконструкция эштәре тамамлана.\n1933 - Халыҡ комиссарҙары Советы ҡарары нигеҙендә металлург техникумы асыла.Инйәр ҡасабаһы эргәһендә геолог разведкаһы ҡатнашыусылары тарафынан нефть билдәләре табыла.\n1934 - Белореттарҙан йыйылған сараға аэроклуб ойошторола. «Произодственник» артель хужалығы базаһында етештереүсе комбинат үҙ эшен башлай.\nҠалала металл эшкәртеү заводы асыла. Металлург мейестәренең бер нисәүһе домна газына күсерелә. Белорет-Магнитогорск электр сымдары юлын төҙөү башлана.\n1938 - Беренсе мәктәп, металлург техникумы төҙөлә.\n1940 - Ҡорос сым заводы эшселәре өсөн мәҙәниәт һарайы асыла.\nБөйөк Ватан һуғышынан һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1942 - Металлург комбинатының домна цехына дәүләт Оборона Комитетының күсмә Ҡыҙыл Байрағы тапшырыла.\n1943 - Ҡорос-сым заводында ун етенсе һанлы канат цехы сафҡа индерелә.\n1944 - Ҡорос-сым заводы Союз-ара бәйгеһе һөзөмтәһендә беренсе урын яулай һәм «Советтар Союзының иң яҡшы метиз заводы» исеменә лайыҡ булла.\n1945 - Ҡаланың предприятиеларында Бөйөк Ватан һуғышының тамамланыуы һәм Еңеү байрамы уңайынан митингтар үтә.\n1946 - Үҙәнбаш ауылы барлыҡҡа килә.\n1947 - Башпроекттрест тарафынан эшләнелгән ҡала төҙөлөшөнөң ген.проекты ҡабул ителә.\n1950-1960 - Планға ярашлы Карл Маркс, Точисский, Хмельницкий, Пушкин, Косоротов урамдарында йәмғиһе йөҙ ҙә утыҙ йорт төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта Нижний Селение биҫтәһендә, Октябрьск ҡасабаһында һәм Лукала мәктәптәр төҙөлә. Мраткино биҫтәһендә инфекцион дауахана, бала табыу йорто, йөҙ ҙә илле урынға тәғәйенләнғән ҡунаҡһана, Магнитогорск тау-металлург институтының филиалы, ҡала-район КПСС-ның биналары һәм уның эргәһендәге майҙан ҡаланың йәмғиәт үҙәгенә әүерелә.\nРСФСР-ҙың Юғары Советы Указы нигеҙендә Белорет ҡалаһы өлкәгә буйһоноу категорияһына күсерелә.«Металлург» кинотеатры эксплуатацияға тапшырыла.\n1961 - Газ үткәргес төҙөлөшө башлана.\n1964 - Тирлән ҡасабаһында һыу баҫыуҙы бөтөрөү буйынса эштәр алып барыла.«Белорецкгаз» трессы ойошторола.\n1965 - РСФСР Юғары Советы Президиумы ҡарары нигеҙендә Белорет ауыл биләмәһенән Белорет районына күсерелә. Белорет – Туҡан юлында юғары вольтлы электр сымдары сафҡа индерелә.\n1966 - Ҡалала хирургия дауаханаһының яңы корпусы файҙаланыуға тапшырыла.\n1967 - Мәскәү-Белорет һауа юлы асыла.Белорет-Өфө-Белорет авиариейсы асыла.Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған белореттарға һәйкәл асыла. Октябрьск биҫтәһендә өс йөҙ урынға тәғәйенләнгән «Октябрь» кинотеатры сафҡа индерелә.\n1968 - Металлург комбинатына М.И.Калинин исеме бирелә. Белорет-Инйәр-Өфө авиарейсы асыла.Өфө-Белорет-Магнитогорск-Белорет-Өфө һауа юлы асыла. Пассажирҙар ЛИ-2 самолетында осоу мөмкинлеге ала.\n1969 - Ҡалала крайҙы өйрәнеү музейы асыла. Белорет-Сочи һауа юлы асыла. 6-сы һанлы юл төҙөү идаралығы ойошторола.\n1970-1980 - Был ун йыллыҡта бик күп торлаҡ төҙөлә. Яңы мәктәптәр, дауахана ҡаласығы сафҡа индерелә.Метиз етештереү һәм Тирлән ҡасабаһында яңы прокат станы, цехтың төҙөлөшө тамамлана.Белорет-Ҡарламан тимер юлының беренсе рельстары һалына. Милиция музейы асыла. Теш дауалау поликлиникаһы ойошторола.СССР Министрҙар Советы механизацияланған төҙөлөш материалдары заводының төҙөлөшөнә документтарын раҫлай. Металлург комбинатында 150-се һанлы стан сафҡа индерелә. Белорет-Шишмә тимер юлы сафҡа индерелә. Пассажирҙар өсөн тәғәйенләнгән Өфө-Сибай электропоезының, Магнитогорск-Мәскәү поезының маршруты асыла.\n1983 - 8-се март исемендәге Өфө тегеү ойошмаһының Белорет тегеү фабрикаһын сафҡа индереү тураһындағы актҡа ҡул ҡуйыла.\nҮҙгәртеп ҡороу йылдары һәм унан һуңғы йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1989 - Сермән ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, Афған илендә интернациональ бурысын үтәгәндә, Сталин репрессияһы ваҡытында һәләк булғандар иҫтәлегенә һәйкәл-мемориал асыла.\n1994 - Тирлән ҡасабаһында быуаның йырылып китеүе арҡаһында 29 кеше һәләк була, 700 ашыу ғаилә йортһоҙ ҡала.\n1995 - Геройҙар аллеяһында 298-се һанлы уҡсылар полкы иҫтәлегенә мемориал һәйкәл асыу уңайынан тантаналы йыйылыш үтә. Матбуғат йортоноң асылыу тантанаһы үтә.\n1998 - «Металлург» стадионында бассейн асыла.\n1999 - Уҫманғәле ауылында урта белем биреү мәктәбе асыла.\n2000 - Башҡортостан Республикаһы Президенты М.Ғ.Рәхимов Башҡортостан Республикаһы Белорет Хакимиәтенең ойошторолоуы тураһындағы Указға ҡул ҡуя. Берләштерелгән Хакимиәттең башлығы итеп Евгений Яковлевич Карепанов тәғәйенләнә.Ҡалала педагогия колледжының яңы бинаһы файҙаланыуға тапшырыла.Инйәр ҡасабаһында яңы мәктәп асыла.Үрге Әүжән ауылында реконструкциянан һуң мәктәптең асылыу тантанаһы үтә.\nХХ1 быуат башы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2001 - Береш ауылында социаль-мәҙәни үҙәк файҙаланыуға тапшырыла. Бинала башланғыс мәктәп, магазин, фельдшер-акушерлыҡ пункты, крайҙы өйрәнеү музейы урынлашыуы менән бик уңайлы була. Ҡала-район кимәлендә ҡотҡарыу хеҙмәте үҙ эшен башлай.Автовокзалдың асылыу тантанаһы үтә.Белорет металлург комбинатының дәүләт акциялары пакеты яуаплылығы сикләнгән «Мечел» йәмғиәтенә тапшырыла.Асы шифаханаһы асыла.Абҙаҡ ауылында мәсеттең асылыу тантанаһы була.Инйәр ҡасабаһында почта элемтәһенең федераль үҙәге файҙаланыуға тапшырыла.Уҫманғәле ауылында «Ибраһим-вә-Хәмзә» мәсетенең асыу тантанаһы була.\n2002 - Башҡортостан Республикаһы Президенты М.Ғ.Рәхимов «Белорет һәм Белорет районында иҡтисади имен зонаһын ойоштороу» тураһындағы ҡарарға ҡул ҡуя.Башҡортостан Республикаһының министрҙар Кабинеты тарафынан «2002-2006 йылдарға Асы шифаханаһы һәм Асы ауылының комплекслы үҫеше программаһы»ның ҡарарын ҡабул итә.29 апрель көнө ААЙ БМК-ның мартен цехы эшмәкәрлегең һуңғы көнө булып һанала.Реконструкциянан һуң Башҡорт гимназияһының асыу тантанаһы үтә.\n2003 - Шығай ауылында мәҙәни-социаль үҙәк асыла.Абҙаҡ ауылында яңы мәктәп асыла.Пугачев карьерынан Белорет тимер юл станцияһына тиклем дүрт км оҙонлоғондағы киң колеялы тимер юл файҙаланыуға тапшырыла.Инйәр ҡасабаһында спорт һауыҡтырыу комплексының асыу тантанаһы үтә.\n2004 - Ҡалала никахты теркәү йортоноң яңы бинаһы асыла.Брииштамаҡ ауылында яңы мәктәп асыла. Бынан тыш Уҫманғәле-Асы трассаһы файҙаланыуға тапшырыла. Ғинуар айында Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәк, статус һәм сиктәр» тураһындағы закон үҙ көсөнә эйә була.Белорет районы составына 19 мунципаль берәмек инә: Абҙаҡ, Әзекәй, Асы, Үрге Әүжән, Тимер юл, Егәҙе, Йөйәк, Инйәр, Ишле, Ҡағы, Ломовка, Николаевка, Нура, Сосновка, Сермән, Тирлән, Туҡан, Үҙән, Шығай.\nБелорет муниципаль райондың административ үҙәге итеп Белорет ҡалаһы билдәләнә. Уға ҡала биләмәһе статусы бирелә. «Башгражданпроект» ойошмаһы тарафынан ҡабул ителгән яңы планға ярашлы Учалы һәм Магнитогорск автотрассалары араһында шәхси төҙөлөш өсөн майҙан бүленә.Был йылдарҙа Иҙелбшы төбәге иҡтисади һәм социаль юҫыҡта имен зона булып һанала.\n2005 - Асы ауылында тау саңғыһы комплексы асыла.Белорет ҡалаһында «Социнвестбанк» акционер йәмғиәтенең өҫтәмә офисы асыла.Ғәбдөк ауылында яңы мәктәп файҙаланыуға тапшырыла.Маныштыла һәм ҡалала яңы мәктәптәрҙең асылыу тантанаһы үтә.\n2007 - Был йыл Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуының дүрт йөҙ ҙә илле йыллыҡ һәм Белорет ҡалаһының ике йөҙ илле йыллыҡ юбилейы аҫтында үтте. Республика хөкүмәте тарафынан Сермән, Инйәр ҡасабаларында мәҙәни үҙәк, торлаҡ йорттар, яңы асфальт юлдар төҙөлөп файҙаланыуға тапшырылды.\n2008 - Ҡалала Халыҡ-ара иҡтисад һәм хоҡуҡ институты, Магнитогорск техник университеты филиалдары, медицина, металлург, педагогия колледждары, 25-се, 21-се һанлы лицей, Яныбай Хамматов исемендәге гимназияһы, компьютер, музыка, спорт, һынлы сәнғәт мәктәптәре, үҫмерҙәр туристик үҙәге, техник ижад үҙәге, мәктәпкәсә йәштәге балаларға белем биреү учреждениелары, район үҙәк дауаханары, өс диспансер, мәҙәниәт йорто, алты клуб учреждениелары, ун һигеҙ китапхана, Крайҙы өйрәнеү музейы, Белорет картина галереяһы һәм башҡа социаль объекттар эшләй. «Белорецкий рабочий», «Металлург», «Урал» башҡорт һәм урыҫ телдәрендә сыға. «Белорет ТВ-6» телекомпания коллективының эше юғары баһалана. Телекомпания хеҙмәткәрҙәре тарафынан аҙна һайын башҡорт һәм урыҫ телдәрендә биш тапҡыр «Яңылыҡтар» тапшырыуы эфирға сыға\nБелорет. 1910-1925 йй.\nБелорет. Бер синыфлы ҡатнаш училище. Около 1910 и 1917г.\nБелорет. Иҫке почта бинаһы.1900 - 1910йй.\nБелорет. Министр ҡатын-ҡыҙ училищеһы\n↑ История, география и природа Белорецка и Белорецкого района Республики Башкортостан \n↑ Белорецк — этот город назвали в честь главной реки Башкирии \nБелорецкий район (реферат) \nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Белорет_районы_тарихы&oldid=941462 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:58 6 апрель 2020 үҙгәртелгән.


Ауырғазы районы үҙәгендә «Шәжәрә байрамы»ның финалы уҙҙы\nУрындағы мәҙәниәт йорто фойеһында ғаилә династиялары конкурсының беренсе өлөшө үтте. Байрам сиктәрендә Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусыларҙың шәжәрәләре һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәләре урынлаштырылды. Тамаша залында Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусыларҙың шәжәрәләр конкурсына йомғаҡ яһалды, еңеүселәргә бүләктәр тапшырылды.\nКонкурсҡа республика ҡала-райондарынан дүрт тиҫтәнән ашыу эш тәҡдим ителгән. Бөтә эштәр ҙә сағыу итеп биҙәлгән, тематик критерийҙар буйынса бүленгән, бай күрһәтмәле сығанаҡтар һәм архив документтары менән тулыландырылған. Шәжәрә байрамын үткәреү алымдары һәм тупланған тәжрибәне дөйөмләштереү өҫтөндә ғалимдар - тарихсылар, социологтар, мәҙәниәт, мәғариф, әҙәбиәт белгестәре, ЗАГС, архив хеҙмәткәрҙәре эшләгән.


Минен ессем | Образовательный портал EduContest.Net — библиотека учебно-методических материалов\n“Уҡыу – энә менән ҡойо ҡаҙыу” тигән башҡорт халык мәҡәлен белмәгән кеше һирәктер. Ай-һай, энә менән койо ҡаҙып була микән? Бәлки, булалыр... тик бының өсөн ғүмер буйы эшләргә кәрәк. Тимәк, уҡыуҙы ла ғүмер буйы дауам итергә, туҡталып ҡалмаҫҡа кәрәк. Уҡытыусы – нәҡ бына шул ауыр хеҙмәттең – уҡыуҙың кәрәклеген бала күңеленә һеңдерергә һәм уға был ҡыйын эштә ярҙам итергә тейешле КЕШЕ, ШӘХЕС, ОҪТА.\n...Иң тәүге дәресем һаман дә иҫемдә. Ун беренсе класс... Яңы ғына университет тамамлап килгәнмен, өҫтөмдә ябай костюм, кәүҙәгә лә сибек кенәмен... Шул ваҡыттағы тулҡынланыуым! Әле шул ваҡыттарҙы иҫләһәм, күҙ алдыма “Ералаш”тан эпизод иҫкә төшә: итальян мәктәбендә Геннадий Хазановтың геройы ҡото осоп уҡытыусы өҫтәле артынан ҡарап тора... Ер йөҙөндәге иң тыныс хеҙмәттәрҙең береһе тиһәләр ҙә, йәш уҡытыусыларҙың тәүге дәресен тәүге тапҡыр йыһанға осоу йә парашюттан һикереү менән тиңләр инем мин.\nУҡытыусы “уҡыу”, “уҡытыу” һүҙенән алынған, шулай ҙа тәүге дәресемдән мин үҙем дә һабаҡ алып сыҡтым: иң беренсеһе - тәүге дәресме ул, йә йөҙөнсө, йә меңенсеме ул – һәр бер дәресеңде ҡыҙыҡтырғыс, мауыҡтырғыс, маҡсатлы итеп үткәрергә.\nКүптәр уҡытыусы эшенең кире яғын ғына күрергә тырыша. Уҡытыусы эше, ысынлап та, еңелдән түгел. Был хеҙмәттең белем биреүҙән генә тормағанын һәр кем яҡшы белә: өйгә күпме эш эйәреп ҡайта, бер туҡтауһыҙ эҙләнеүҙәр, уҡыуҙар, бала ғүмере һәм яҙмышы өсөн хафаланыуҙар, дәрестән тыш саралар, көндәлек ҡағыҙ мәшәҡәттәре һәм башҡа ҙур һәм ваҡ мәсъәләләр.\nУҡытыусы эшенең ысын тәмен татып ҡараған кешеләр башҡа күҙлектән ҡарарға күнеккән. Мин үҙемдең тәүге уҡытыусым Булатова Ғәфүрә Зәйнулла ҡыҙын йыш иҫкә алам. “И-и-и, балалар, һеҙ матур яҙһағыҙ, тырышып уҡыһағыҙ, минең аяғым ергә теймәй, ерҙән атлап түгел, осоп йөрөйөм”, - тип әйткәнен тура мәғәнәһендә аңлап, яратҡан уҡытыусыбыҙҙың нисек осоп килгәнен күрер өсөн уны һағалап та йөрөй торғайныҡ. Апайыбыҙҙың атлап килгәнен күреп: “Тимәк, кемебеҙҙер йә эшендә хата ебәргән, йә өйгә эшен эшләмәгән”, - тип борсолоп, хатта уңайһыҙланып йөрөгөнебеҙҙе иҫләйем. Әлбиттә, замана күҙлегенән сығып ҡарағанда һөнәрем еңел түгел, ләкин үҙ эшеңде яратып башҡарһаң, һәр иртә ашҡынып мәктәпкә килһәң, балаларҙың ҙур ышаныс менән һиңә төбәлгән ҡараштарын күрһәң, барлыҡ арыуҙар юғала, һәм хеҙмәтеңдән ҡәнәғәтләнеү тойғоһо, шатлыҡ хистәре солғап ала. Уҡыусыларымдың уңыштарына ҡыуанып, үҙемдең дә атлап түгел осоп йөрөгәнемдә мин дә яратҡан эшем булыуыма мең тапҡыр шөкөр итәм.\nБөгөнге көндә 21-нсе быуат беҙҙең алдыбыҙҙа ҙур талаптар ҡуя. Заман менән бергә атлайым тиһәң, бер генә аҙымға ла артҡа ҡалыу килешмәй. Шуға күрә үҙемдең дәрестәремдә заман мәғлүмәт технологияларын, интернет-ресурстарҙы киң файҙаланам, уҡыусылар менән берлектә эҙләнеү-тикшереү эшсәнлеген ойошторам. Компьютер технологияларын һәр дәрестә актив ҡулланыу яҡшы һөҙөмтәләр бирә, уҡыусы шәхесен һәр яҡлы үҫтереү өсөн ярҙам итә.\nЗамана уҡыусыһына әҙер белемде үҙләштереү һәм тейешле күнекмәләр булдырыу ғына етмәй. Уҡытыу материалының эстәлеген һәр уҡыусының һәләтенә тура килерлек итеп һайларға һәм төҙөргә кәрәк. Замана балаһы үҙаллы фекер йөрөтә белһен, уны асыҡ итеп дәлилләһен, эшен дөрөҫ ойошторһон, лидерлыҡ сифаттары унда сағылыш тапһын тип эшләһәң үҙеңдең өҫтөңдө лө арымай-талмай эшләргә бурыслыһың.\nУҡыусылар көнө буйы бер-береһенең арҡаһына ҡарап ултырып, нисек һөйләшә белһен, нисек фекер йөрөтөргә, матурлыҡҡа ынтылырға, үҙ ара аралашырға өйрәнһен?! Шуға күрә семинар-дәрес, дәрес-эҙләнеү, дәрес-уйланыу кеүек дәрестәр үткәререгә тырышам. Балалар менән бергә кластан тыш саралар үткәрергә, бергә фильмдар, концерттар ҡарарға яратам, походтар, экскурсиялар ойошторорға яратам.\nИптәшемдең вазифалы урында эшләүенә бәйле, Башҡортостандың төрлө райондарында йәшәргә тура килде. Учалы ҡалаһының 5 мәктәбе, Учалы ауылы урта мәктәбе, Красноусолдағы 3 мәктәп, Иҫке Собханғол урта мәктәбе, Өфө ҡалаһының 88-се мәктәбе... Ҡайҙа эшләһәм дә, ихлас коллектив, оҫта директорҙар менән эшләргә яҙҙы. Был да оло бәхет. 2000 йылда башҡорт теле уҡытыусылары республика бәйгеһенең лауреаты булыу бәхетен дә татыным...\nМәктәптән ситтә лә эшләргә тура килде – Башҡортостандың гәүһәрҙәренең береһе – “Красноусол” шифаханаһында реклама һәм мәғлүмәт үҙәгендә оҫта белгес булып танылып та өлгөрҙөм. Шифахананың республика, ил кимәлендә генә түгел, донъя кимәлендә танылыу яулауында, һис шикһеҙ, минең дә өлөшөм барҙыр.\nРеспублика, район, ҡала сараларында ҡатнашырға, төрлө гәзит-журналдарға ла яҙыштырып торорға ваҡыт табам. Ҡул эштәре менән булышырға, бәйләргә, сәйәхәт итергә яратам, фән менән шөғөлләнәм – башҡорт әҙәбиәте, фольклоры һәм мәҙәниәте кафедраһында филология фәндәре докторы, профессор Ғиниәт Сәфиулла улы Ҡунафин етәкселегендә диссертация өҫтөндә эшләйем. Мәскәүҙәге Третьяковкала, Париждағы Луврҙа булыуым менән бәхетлемен. Был донъяға Эйфель башняһынан, Берлиндағы рейхстаг янынан, Трептов-паркынан, Өфөлөге Салауат Юлаев һәйкәле майҙанынан, Байкал күле ярынан, Ирәмәл башынан баҡҡаным бар. Кешенең ғүмер юлы – уның йән көҙгөһө, теләһәң-теләмәһәң дә, барын да күрһәтеп, һөйләп тора. Йәшәү дәүеремдә үтә яуаплы ла, ауыр ҙа, ҡыҙыҡлы ла көндәр һанап бөтөргөһөҙ күп булды. Шулай ҙа шуларҙың иң мауыҡтырғыс һәм онотолмаҫ биттәре – ул мәктәптә таҡта янында аҡбур тотоп дәрес биргән ваҡыттыр.\nМинен олатаыйм ветеран бахтеев минлегле\n← Играем чтобы лучше говорит статя Играем дома — готовимся к школе →


Башҡортостандың дүрт районы сәсеү эштәрен осланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың дүрт районы сәсеү эштәрен осланы\n16:40, 20 мая 2011 Иҡтисад\nСтәрлетамаҡ, Әлшәй, Баҡалы, Саҡмағош районы аграрийҙары сәсеү кампанияһын тамамланы. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, 20 майға 1 млн. 545 мең гектар майҙанда (83%) яҙғы сәсеү үткәрелгән.\nЯҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары 1 млн. 7 мең гектарҙа (85%) сәселгән. Эштәрҙең был төрөн Баҡалы, Дүртөйлө, Илеш, Ҡырмыҫҡалы, Краснокама, Күгәрсен, Мәләүез, Нуриман, Стәрлетамаҡ, Тәтешле, Туймазы, Саҡмағош райондары тамамланы.\nПланда ҡаралған 193 мең гектар урынына 205 меңдән ашыу гектар майҙанда (106%) көнбағыш сәселде.


Яңы быуын, яңы тулҡын » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Яңы быуын, яңы тулҡын\nЯңы быуын, яңы тулҡын 27.11.2018 // Әҙәбиәт\nШиғри образдары килешле һәм зауыҡлы.\nБилдәле ки, сикһеҙ тип һаналған йыһан эсендәге Ер-планета дөйөм тартыу көсө, йыһандың хәрәкәт ритмы, тәбиғи үҙгәреш фазаларына көйләнгән ҡағиҙәләр эсендә йәшәй. Йыһандың ҡағиҙәләре иһә галактикалар хәрәкәтенең закондарына бәйле. Ер өҫтөндәге миҙгелдәр әйләнеше лә системаға буйһона. Дөрөҫ, тәбиғәттә көтөлмәгән үҙгәрештәр булып тора, әммә төп принцип, ритмға һалынған хәрәкәт (ярай әле) үтә лә ҙур ҡыйынлыҡтар тыуҙырып, фажиғәләргә үк алып барып еткермәй. Тулҡын-тулҡын ритмға һалынған яңырыштарҙы һүлпәнәйеберәк киткән мәлдәр ҙә алмаштырғылай.\nМилләттең яҙмышы ла үҙгәреш, хәрәкәт системаһынан азат түгел. Күтәрелеш, сәскә атыу осорон депрессив төшөнкөлөк осоро ла алмаштырып тора. Ҡыҫҡаһы, йәшәйеш — аҡ менән ҡараның, яҡшы менән ямандың бәрелешенән хасил яңырыш ул. Һыҙат-һыҙат, тулҡын-тулҡын булып үҙгәреш тормошобоҙҙоң барса өлкәһе өсөн дә хас. Сәйәсәт, иҡтисад, мәҙәниәт булһынмы, барыбер беҙҙең тулҡындар ысынбарлығын танымай хәлебеҙ юҡ.\nҺүҙ итергә теләп һүҙен...\nӘҙәбиәттә лә шулай. Беҙ белгән замананың ғына ижад мөхитенә күҙ һалһаң, әҙәби процесс теге йәки был заманда ғүмер иткән быуындарҙың инаныстары, рухи ҡиблаһы кеүек ҡанундарға бәйле булһа ла, ул ҡанундар үҙҙәре лә заман талабына таяна һәм кеше күңеле менән зиһененең күтәрелеш, ҡайһы саҡта албырғаныш саҡтарына яуап бирә.\nИжади мөхиттә лә быуындар тулҡын-тулҡын ағылған кеүек. ХХ быуат әҙәбиәтенә генә күҙ һалыу ҙа етә, бында ла һәр быуын халҡыбыҙға үҙенең күңел офоҡтары даирәһенән сығып әҙәбиәт яҙҙы. Шартлы рәүештә барлаһаң, тулҡындар ошолайыраҡ булһа кәрәк: Баязит Бикбайҙар быуынын Мостай Кәримдәр алмаштырҙы, уларҙыҡын — Рәми Ғариповтар, Рәми Ғариповтарҙы — Рауил Бикбаевтар, уларын — Тамара Ғәниевалар, Рәйес Түләктәр, Салауат Әбүзәровтар, Лариса Абдуллиналар, хәҙер килеп әҙәбиәт майҙанын Фәнил Бүләковтар быуыны яуламаҡсы.\nХуш, ниндәй яңылыҡ, ниндәй йөкмәтке һәм формалар менән шатландырмаҡсы халыҡты һуңғылар тулҡыны?\nШағир Фәнил Бүләковтың һуңғы китабы “Торналарҙы офоҡ саҡыра” тип атала. Йыйынтыҡ ыҡсым ғына, күләме ете табаҡ. Шағир китабына һуңғы биш-алты йылда ижад иткән шиғырҙарын туплаған. Китаптың тышлығы төҫһөҙөрәк, әлбиттә. Һоро төҫ кешене бигүк йәлеп итеп бармай, беҙ иһә уның йөкмәткеһенә, шағирҙың күңел офоҡтарына, тасуир сараларына күҙ йүгертәйек. Ниндәй матурлыҡҡа һоҡлана, ниндәй күренештәр һыҙландыра Фәнил Бүләковтың битарафһыҙ күңелен?\nСыңғырлатып ҡына аттар кешнәй,\nЙондоҙло төн күктә – ай-даға.\nҠырпаҡ ҡарҙан лерт-лерт юртҡан өйөр\nАҡ юрғанға ҡайый ай-тамға, —\nтип хозурлана шағир төнгө манзараға. Ай яҡтыһында юшаған йылҡы өйөрө, ат тояҡтарының тамғаларының башҡорт өсөн ни саҡлы ғәзиз булыуын аңлатаһы ла юҡ кеүек. Билдәле ул беҙгә, күргәнебеҙ ҙә, кисергәнебеҙ ҙә бар. Әммә шиғыр ниндәй генә таныш күренештәр хаҡында булмаһын, уның төп мәртәбәһе күренештең тик шағир Фәнил Бүләков күңелендә генә яралтҡан образдарҙың яңылығы, тәбиғилеге һәм, әлбиттә, туған телебеҙҙең тәрән мөмкинлектәренә таянып эш итә белеү маһирлығында. Йәнә шуныһы ла: шиғыр күренештәрҙе рифмалап һөйләү генә түгел, күҙеңә яғылғандарҙы күңелеңдән үткәреп, нәҡ шул кисерештәрең хаҡында бәйән итеү ул. Шағир шундай һығымтаға килә:\nӨйөр рухы азатлыҡты көҫәй,\nМундаларҙа еҙҙән ҡыңғырау.\nКиң далала ирек эҙләп һаман\nБашҡорт атҡайҙары сырҡырай.\n“Беҙ, башҡорттар, ирек яратабыҙ!” тигәнерәк тә шиғыр яҙып ҡуйыр ине берәү булһа, Фәнил иһә халыҡ яҙмышы, уның төп идеалы булған азатлыҡ темаһын ошо юшауҙағы өйөр образы аша ярып һала ла ҡуя. Етмәһә, кинәйәләре, тел тәрәнлектәре аша тасуир итеү юлын һайлай.\nЭйе, милләттең кемлеген мәҙәниәт билдәләй. Мәҙәниәттең иң бейек күрһәткесе – тел сәнғәте. Милләттең иң мөҡәддәс ҡиммәте лә – теле һәм рухиәт. Шиғриәттәге миллилек этнография ғына түгел, тел аша башҡорт шағиры халҡының күңел һәм зиһен тәрәнлеген сағылдыра. “Бүре күҙҙәрендә мәрхәмәт юҡ,//тик рәнйеү бар, аңлы был кейек.//Һәр йәнгә лә тыумышынан алып// йән иреге ерҙә – иң бөйөк”, — ти шағир “Ҡапҡан” тигән бер шиғырында һәм, билдәле ки, бүре нәсәпле милләттең һыҙланыуҙары, шул уҡ ваҡытта ялбарыуға бармаҫ хәсиәтен танымау мөмкин түгел бында.\nШағирҙар, ниндәй генә аҡыл эйәһе, уйсан һәм хиссән булмаһын, асылда, замандаштары өсөн серҙәрҙең, күренештәрҙең асылын асыу ҡөҙрәтенә эйә әүлиә сүрәтенә инеп, әҙер аңлатмалар, күрһәтмәләр тәҡдим итеү бурысын ҡуймай. Улар ни бары мөғжизәле йәки унан алыҫ күренештәргә уҡыусыларының иғтибарын йәлеп итеп, уйланырға ғына саҡыра.\nШиғриәтте ир-аттыҡына, ҡатын-ҡыҙҙыҡына бүлеп йөрөтөү дөрөҫ түгел кеүек күренә миңә. Шиғриәт талантлы йә талантһыҙ булыуы менән генә айырылырға тейеш. Ә икенселәй уйлаһаң, шунһыҙ мөмкин дә түгел, сөнки ике енескә бүленмеш кешеләрҙең холоҡ-фиғеле, донъяға мөнәсәбәте лә айырыла бит. Фәнил Бүләковтың ижадында егетлек сифаттары ярылып ята. Ҡыҙыу ҡанлылыҡ та, ирҙәргә хас ҡына түгел, көслө зат булыуҙары арҡаһында холҡоноң сифаты булырға тейешле сабырлыҡ, хатта ки ярайһы ажар ныҡышмалылыҡ та етерлек. Бәғзе ир-егет ижадындағы ҡартайғансы малай булған булып ҡыланыуҙы мин (шәхсән) өнәп бөтмәйем. Фәнил иһә ғаиләһе, ил-йорт эсендәге ирлек бурысын яҡшы белә:\nУттан сарсап сыҡҡан кейекме мин?\nҺоро төтөн быуған күҙемде.\nЯлан тәпәй ҡуҙҙан атлап киләм,\nҮҙ итергә теләп үҙемде.\nҺүҙ итергә теләп һүҙемде.\nШағир Фәнил Бүләковтың төп үҙенсәлеге шағир-рәссам булыуында. Ауылда, тәбиғәт менән туранан-тура аралашып йәшәүе сәбәплеме, күңеленең әйләнә-мөхитте ҡабул итеү һәләте арҡаһындамы, шағирҙың күңеле һағышлы моңға ла, арбағыс матурлыҡҡа ла мөкиббән, нәҡ ана шул тәбиғи хозурлыҡ уны уйлы ла, хәсрәтле лә, шатлыҡлы ла кисерештәр солғанышында йәшәтә һәм, әлбиттә, туған телдең тәбиғи ауаздары, уның аҫыл хазиналары тос фекерҙәр, фәлсәфәле уйҙар уйлатырға саҡыра булһа кәрәк.\n...Яланаяҡ баҫтым суйыр ташҡа,\nБоҙға аттым, гүйә, йөрәкте.\nТелһеҙ ҡолдар кеүек телһеҙ ҡалһаҡ,\nКешеме беҙ, әллә өрәкме?\nШиғриәт, кешелектең үҙе кеүек, тәбиғилек емеше. Шағир ер, йыһан, тәбиғәт һәм кеше күңеле, бәндәнең холоҡ-фиғеле араһындағы тәбиғилеккә күҙ төбәй. Ана шул тәбиғилек бөтөүгә дусар ителгәндә килеп тыуған күңел ҡыйралыштары арҡаһында барлыҡҡа килгән ҡапма-ҡаршылыҡ кисерештәре, юғала барған гармония хаҡында уйланыу һәм һыҙланыуҙар шағир күңеленә тәьҫир итмәй ҡалмай. Шуға, күрәһең, шиғриәт иң драматик жанрҙарҙың береһе тип аталалыр. Ә Фәнилдең зиһене яҡты, ҡарашы һоҡланыулы. Тәбиғәттең аҫыл асылына һоҡлана ул, шиғри образдары килешле һәм зауыҡлы.\nФәнил Бүләков – Учалы районы егете. Университетты тамамлағандан һуң Башҡортостан юлдаш каналында эшләне. Ғаиләле булғас, тыуған ауылы Иманғолға ҡайтып етди эшкә тотондо. Иманғол ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы булды. Өй һалып инде. Утыҙҙы саҡ үткән ир-егет өсөн өй һалып инеү — бик етди ғәмәл. Өс ҡыҙы бар. Ҡатыны дауаханала эшләй.\n“Торналарҙы офоҡ саҡыра” тип исемләнгән өр-яңы шиғырҙар китабы –башҡорт әҙәбиәтенең тамырҙары әле тере икәнлеккә инандырған уйҙар һәм хистәр шәлкеме ул. Тимәк, быуындар алмашынышы – тәбиғи үҫеш. Фәнил йәшендәге шағирҙарҙың ижады сәскә атһын өсөн һуңғы быуаттың маһир һүҙ оҫталары ашлаған, бәпләгән тупраҡ тере әле. Тел бөтмәһә, ил бөтмәй, тел, милләт тере булһа, ана шул тел хазинаһының ҡомартҡы юғарылығындағы ҡиммәттәрен оноттормай торған таланттар ергә килеп торасаҡ. Телгә алынған шиғыр йыйынтығы – башҡорт әҙәбиәтенең юғары кимәлен юғалтыуға юл ҡуймаясаҡ етди әҙип үҫеп етеүе хаҡындағы ҡыңғырау ул. Ә офоҡтарға табан юл алған торналарҙың офоҡтарҙы ла артылып китәсәге шик тыуҙырмай.\n...“Мин – башҡорт, тип танышығыҙ” – шағирә Зөлфиә Ханнанованың шиғырҙар йыйынтығы шулай тип атала. Зөлфиә Ханнанова, Фәнил Бүләков менән сағыштырғанда, тәжрибәле шағирә. Ул, әлбиттә, алдараҡ телгә алынған Салауат Әбүзәровтар быуынына ҡарай. Йәнә ике талантлы шағирә Лариса Абдуллина, Гөлназ Ҡотоева менән тиңдәшерәк ул.\nКүл өҫтәре – семәрле лә көҙгө,\nКүҙен алмай унан бер ҡатын.\nҺомайғоштор йәне. Йөҙө моңһоу,\nБәреп һындырғандар ҡанатын.\nЗөлфиә Ханнанованың ижады хаҡында “был ҡатын-ҡыҙ шиғриәте” тигән баһа ҡуйһам, аҡҡош һүрәтен төшөрөп, аҫтына “Аҡҡош” тип яҙып ҡуйған кеүек булыр ине. Ысынлап та, Зөлфиәнең бәхет-шатлығы ла, ҡайғы-хәсрәте лә ҡатын-ҡыҙса. Берәйегеҙ әйтеп тә ҡуйыр: “Ә нимә, шағирә мылтыҡ тотоп ил һағында торҙом, дошмандарҙы алышта еңдем, тигән темаларға яҙһынмы ни?” һәм, әлбиттә, хаҡлы булыр.Үҙе лә, ана бит, нимә ти:\nМин – Ер ҡыҙы. Әммә күккә ғашиҡ.\nҺауа минең тәүге Әсәйем.\nШуғалыр ҙа ерҙән көс-дәрт алып,\nКүктән илһам алып йәшәйем.\nФилологтар яҡшы белә, шиғриәт – бер аҙ абстракт төшөнсә. Теге йәки был шағирҙың образдар системаһын асыҡлар өсөн мотлаҡ ижадсының күңел халәте, инаныстары менән бер ни тиклем хәбәрҙар булһаң ине ул. Ҡиблаһы, художестволы фекеренең нигеҙҙәре нимәнән? Был, үкенескә ҡаршы, мөмкин түгел. Шуға ла, Есенин әйтмешләй, шағирҙың күңел һәм зиһен донъяһы – шиғырҙарында, тигәнгә инанаһы ғына ҡала. Хәйер, “Мин – башҡорт, тип танышығыҙ” тигән шиғырҙар йыйынтығында шағирәнең эске донъяһы ус эсендәге кеүек ярылып ята:\nЯндырылған ауылдарҙың һағышы беҙ –\nЙәнебеҙҙе көлдән эҙләп табышығыҙ!\nБеҙҙең алда таҙа булһын намыҫығыҙ:\nМин – башҡорт!” – тип танышығыҙ!\n“Йәнебеҙҙе көлдән эҙләп табышығыҙ...” , “Илгә хаҡһыҙ ҡаныҡҡандың хөкөмө беҙ...”, “Ил-ер өсөн фиҙа булды ғүмеребеҙ...” Халҡыңдың бындай фажиғәле яҙмышын йәнеңә һыйҙырырға ла йөрьәт кәрәк әле ул... Милләт яҙмышы, рух, иман, тәүфиҡ кеүек төшөнсәләр даирәһенән сығып ижад итә шағирә. Ә был төшөнсәләр, билдәле, кешенең иң юғары әхлаҡи юҫығына барып терәлә. Намыҫҡа. Билдәле булыуынса, бәндәне бәндә иткән төшөнсәләр бит инде ул — намыҫлана, ояла, тетрәнә һәм һыҙлана белеү.\nӘ бит ниндәй ирҙәр булған элек,\n(Мин ишетеп беләм йырҙарҙан)!\nИл терәге улдар тыуыр микән\nБутала барған донъя, юғала барған әҙәп-әхлаҡ ҡанундарын битараф ҡабул итә алмай шағирә. Милләтебеҙ яҙмышындағы юғалтыуҙар, фажиғәләр ҙә йәнен әсендерә уның. Замандаштарына әйтер һүҙе, уртаҡлашыр зары ла етерлек:\nУтайҙар халҡымды, утайҙар.\nКем йәшәр был ерҙә? Ҡытайҙар?!\nҺағынып ирәбе саҡтарын\nЕр-һыуҙар, сал тауҙар һыҡтайҙар, —\nҺәм һыҙланыулы һығымтаға ла килә: Тарханлыҡ юҡ хәҙер...Тарҡаулыҡ!//Белмәйем, ҡасан һуң туҡтайҙар?!// Береһен бер(е)һенә һөсләтеп,//Бутайҙар халҡымды, утайҙар...”\nБашҡорттоң ғорур, йомарт милләт булыуы донъяға билдәле. Уны беҙ үҙебеҙ уйлап сығарманыҡ. Бүтәндәр шулай ти. Хәсиәтебеҙ, тәбиғәтебеҙ шундай. Нәфсебеҙ ҙә әллә ни ҙур түгел. Үҙебеҙ хаҡында уйҙырмалар уйлап сығарып әҙәм көлдөрөп тә йөрөгәнебеҙ юҡ. Баҫалҡы булһаҡ та, ярайһы текәрәкбеҙ, һыр бирмәй ғүмер итәбеҙ. Мәртәбәңде белеүгә етә тиме ни? Зөлфиә Ханнанова ғәзиз милләтенең мәртәбәле сифаттары һәм, әлбиттә, шағирәнең үҙенә яҡын да, аңлайышлы ла күренештәрҙән кисергән яҡты тойғоларға сорнаған мәлдәргә һоҡланыулы кисерештәре менән дә уртаҡлашҡыһы килә:\nМинең халҡым моңһоҙмо һуң?\nДәртле, һәләтле, уңған.\nУл баҫҡанда сәхнә түгел,\nУрал һелкенеп торған, —\nтип һоҡланып тора ла шағирә, һыҙландырғыс кисерештәрҙән дә азат түгеллегебеҙҙе иҫебеҙгә төшөрә:\nСал тарихта ҡанлы яра\nБулып иңрәй үткәндәр.\nБеҙ Уралды төйәк итһәк,\nСәхнә итте бүтәндәр.\nБай, юғары рухлы башҡорт шиғриәтенең сөңгөлдәре тәрән, тасуир даирәһе лә киң. Художестволы фекерле башҡорт халҡының донъяны, күренештәрҙе образлы ҡабул итмеш даирәһе киң ул, бөтөрлөк түгел һәм майҙанға сыҡҡан һәр шағир, халҡы күңеленән, уның теленән файҙаланып, үҙ һәләте кимәленсә шиғыр яҙа. Бәндә ер өҫтөндә йәшәү ваҡытында донъя серҙәрен, хозур йәшәйеш һәм йәнде һыҙландырған ваҡиғаларҙы үҙенсә күрә һәм үҙ зиһене аша баһалай шул. Донъяның үҙе кеүек мөғжизәгә тиң, ғаләмдең үҙе кеүек киң һәм тәрән, сикһеҙ булһа кәрәк шағирҙарҙың ижад даирәһе. Быларҙың һәммәһе лә туған телдең үтә бай һәм моңло, һүҙҙәрҙең мәғәнәле, образлы булыуына бәйле, әлбиттә. Тасуирлау саралары етерлек башҡорт теле хазиналығында, шиғриәтле телмәр ойоштороу мөмкинлектәре бихисап. Шағирҙарға талап ябай – һүҙҙәрҙән мөғжизә ҡойоу.\nЗөлфиә Ханнанова — туған йәнле шағирә. Уның шиғырҙар йыйынтығында ғәзиз туғандарына аяулы һәм хөрмәтле хистәре, кисерештәре тулып ята. Һөйгән йәре, балалары, ҡайны-ҡәйнәһе, апайҙары, ағайҙары, бикәсе кеүек яҡындарына булған тойғоларын ул гүзәл образдарҙа һынландыра. Һөйгән йәренә ул “битарафлыҡ менән язалама” тип ялбарһа, ҡәйнәһенә “ғәйептәрем булһа, кисер” тигән итәғәтле килен һүҙҙәре менән өндәшә. Бикәстәре менән көртмәле йыйғанда ла һынатырға иҫәбе юҡ, ауылында ҡаршы алып, оҙатып ҡалған ағайҙарына ла ул рәхмәтле һеңле булып ҡала. Ә апайҙары һуң? Күмәк ғаиләнән икәү генә тороп ҡалғандар икән дә улар апалы-һеңлеле... Шағирәнең күңеле түрендәге атай йорто, шым ғына ҡар көрәп йөрөгән атаһының эске кисерештәрен тойомлау ҙа шағирәнең һиҙгер күңеленең нескәлеге хаҡында һөйләй.\nТәүләп ҡәләмгә тотонған һәр шағир тәүге шиғырын әсәһенә бағышлайҙыр ул. Шағирә Ханнанова өсөн дә әсәй образы — идеал. Хәсрәттәрен урманға китеп бушатыусы ла, ҡулынан эш төшмәгән донъя тотҡаһы ла шиғырҙарҙағы инәй образы.\nИнәкәйем йөн иләй ҙә\nОрсоҡ зырлап өйөрөлә.\nӘллә бейеп китәйемме,\nҠулды ҡуйып бөйөрөмә, —\nти шағирә һәм, әлбиттә, игелекле баланың инәһенең уйҙарын таратып, күңелен күтәргеһе килә.\nҮҙем дә, шиғриәт донъяһында ғүмер итеүемә ҡарамаҫтан, уйланып ҡуйғаным бар: “Ә кешеләр әйтер фекерен ябай телмәр менән аңлатаһы урынға, ни өсөн рифма, ритмға көйләнгән телмәр менән һөйләшергә, образдар аша күңелен тирергә теләй икән ул?” Үҙемдең һорауыма үҙем яуап таба алғаным юҡ әле. Шулай тип кенә уйларға йөрьәт итәм: шағир ҙа, шиғыр уҡыусылар ҙа илаһи матурлыҡтан, телдең гармоник яңғырашынан ләззәт кисергеһе киләлер ул.\nШиғыр — ҡыҫҡа, әммә әҙәби жанрҙарҙың һәммәһенә лә ҡағылған талаптарҙан азат булмаған үҙаллы әҫәр. Шағирҙың йыйынтығындағы темаларҙы һанап сығыу мөмкин түгел. Әммә Зөлфиә Ханнанованың төп тематик кредоһын ошолай барларға булыр ине: Тыуған ил, туған тел, ил яҙмышы; туған-тыумасалыҡ тойғоларына тоғролоҡ; ғаилә, әсәлек, балалар яҙмышы өсөн хәүеф-борсолоуҙар, бәхетле кисерештәр; илаһиәт, рухи ҡиблаларға тоғролоҡ... Былар, әлбиттә, шартлы билдәләмәләр. Шулай ҙа шағирәнең иркенлек яратҡан күңелендә нәҡ атап кителгән йүнәлештәрҙең өҫтөнлөк итеүе сәйер түгел.\nМәҡәләлә Фәнил Бүләковтың ара-тирә киҫәксәле һүҙҙәрҙе рифмалауы, Зөлфиә Ханнанованың вәғәз шиғырҙарының йыш осрауы хаҡында тәфсирләп һөйләп тормайым. Иң мөһиме — шиғыр йыйынтыҡтары уҡымлы.\n...Шундай ыҡсым ғына ике шиғыр китабын уҡып сыҡтым мин. Тәьҫораттарымды гәзит уҡыусылар менән дә уртаҡлашҡым килде.


Баш ҡалала «саҡырыу буйынса өләсәйҙәр» баланы мәктәптән алырға ярҙам итәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала «саҡырыу буйынса өләсәйҙәр» баланы мәктәптән алырға ярҙам итәсәк\n16:20, 9 сентября 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 9 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nТиҙҙән Өфөлә яңы хеҙмәт барлыҡҡа киләсәк. Өсөнсө быуын халыҡ университеты «Бер сәғәткә өләсәй» проектын тәҡдим итә. Пенсионерҙар баланы мәктәптән алырға, ашатырға һәм уның менән өйгә эште башҡарырға ярҙам итәсәк.\n«Әле 20 кеше уҡый. Дәрестәр бөтә йүнәлештәр буйынса ойошторолған. Балалар психологияһынан алып юридик яҡтан грамоталылыҡҡа тиклем. Беҙ уҡыусыларҙың ғүмере өсөн яуаплылыҡ алабыҙ, шуға күрә хеҙмәткәрҙәребеҙ күп мәсьәләләр буйынса компетентлы булырға тейеш», — тип билдәләне «Башҡортостандың өсөнсө быуын халыҡ университеты» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Рафиҡ Хәйҙәров.\nБаланы мәктәптән алған пенсионерҙар уны Халыҡ университеты офисына (Коммунистик урамы, 39) килтерә. Бында төшкө аш ҡаралған, ял итеү һәм өйгә эште башҡарыу өсөн махсус бүлмәләр булдырылған. Түңәрәктәр асыу күҙаллана, уларҙы халыҡ университеты тыңлаусылары алып барасаҡ.\nОйоштороусылар әлеге проектҡа ентекле әҙерләнгән. Яҡтар араһында килешеү төҙөләсәк, шуға күрә ата-әсәләр өлкән йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарға балаларын ышанып тапшыра ала.\nРафиҡ Хәйҙәров әйтеүенсә, эш хаҡы хеҙмәттең төрө, дауамлылығы буйынса билдәләнә. Көнөнә — 200-300 һум тирәһе, айына ете-һигеҙ мең самаһы тәшкил итәсәк.\nҺорауҙарҙы 272-04-81, 276-76-46 телефондары буйынса бирергә мөмкин. «Башҡортостан пенсионеры» порталында, социаль селтәрҙәрҙә «Халыҡ университеты» төркөмөндә лә мәғлүмәттәр бар.\nТиҙҙән «Икенсе йәшлек» сайты эшләй башлай, унда проектта ҡатнашыусылар хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт тупланған.\nТеги: халыҡ университеты,проекттар


Тәүге ярты йыллыҡ эш һөҙөмтәләренә арналған ултырышта Рөстәм Хәмитов эре предприятиелар эшенә ҡәнәғәтһеҙлек белдерҙе\nҘур компаниялар һис шикһеҙ бюджетты тулыландырыусы төп көс. Уларҙың килеме лә былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда, 10 процентҡа артып 90 милллиард ярымға еткән. Ләкин эш бында түгел.\nЭре предприятиелар бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа тейешенсә иғтибар биреп еткермәй. Сеймалға хаҡты арттыра, ситкә һатыуҙы хуп күрә. Һөҙөмтәлә үҙебеҙҙең бәләкәй бизнес ҡыйынлыҡ кисерә. Белгестәр иһә эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә башҡа административ кәртәләрҙең, һалымдың юғары булыуы ла ҡамасаулай, тигән фекерҙә.