«Йәшел йылан»дан - ата шайтанға!\n25 Ғинуар 2019, 15:11\nБыл ҡатын менән осрашҡас та уның мөләйем йөҙөнә, һағыш һәм хәсрәт тулы күҙҙәренә иғтибар иттем. Һөйләшеп киткәс тә, ят кеше булыуыма ҡарамаҫтан, һүҙҙе эс-серҙәренә борҙо.\nӨҫтөнә бер биҙрә йыуынты һыуҙы ауҙарған ирҙе ҡайһы ҡатын-ҡыҙ ғәфү итә ала?\nБыл ҡатын менән осрашҡас та уның мөләйем йөҙөнә, һағыш һәм хәсрәт тулы күҙҙәренә иғтибар иттем. Һөйләшеп киткәс тә, ят кеше булыуыма ҡарамаҫтан, һүҙҙе эс-серҙәренә борҙо. Күңелен бушатырға теләне, булһа кәрәк. Ҡатын-ҡыҙҙың үҙәгенә үткән, булған көсөн һурып алған ирҙәр эскелеге уны ла ситләп үтмәгәйне. Бергә йәшәүҙәренә 34 йыл ваҡыт үткән, әммә өй хужаһының «йәшел йылан» шауҡымынан арынырға теләге лә юҡ. Киреһенсә, уның ауына көндән-көн нығыраҡ бәйләнгән ҡәбәхәт (хәҙер ҡатыны уны тик ошо исем менән генә йөрөтә) әҙәмсә йәшәү рәүешен һанға һуҡмай.\n«Улым да ошо юлдан китте. Өйләнде, әммә айырылыштылар. Ейәнемде күпселек үҙем ҡарайым. Ҡыҙымдың да ире эсергә әүәҫ булғас, улар ҙа айырылышты. Ҡәбәхәткә балалар һәр саҡ ҡамасау булды. Уларға ҡысҡырһынмы, беҙгә эҫе һыу һибергә ынтылһынмы йәки йыуынты биҙрәһен ауҙарһынмы… Һәр ваҡыт тиерлек балаларына: «Һеҙ миңә әсәйегеҙ менән йоҡларға (түшәктә яратышыуҙы ысын исеме менән атап) ҡамасаулайһығыҙ», тиеп кәмһетеүҙәре бигерәк үҙәгемә үтте. Бына биш йыл инде уны ошо этлектәре өсөн ғәфү итә алмайым. Үҙенә лә әллә нисә тапҡыр ошо хаҡта ҡабатлайым, сөнки ул кешелек сифаттарын юғалтҡан. Улай ғына ла түгел, шайтандарҙың атаһы кеүек тойола ул миңә. Беҙҙе һәр ваҡыт өйҙән ҡыуа торғас, аптырап, ҡайһы ваҡыт өй йәки фатирға түләп йәшәүгә инә торғайныҡ. Ахырҙа, ҡыҙымдың түҙемлеге етмәне һәм беҙ үҙебеҙгә фатир алырға ҡарар иттек. Бергәләшеп йәй башында уҡ ҡарап ҡуйҙыҡ. Хаҡтар ҡиммәт, көҙгө осорҙа бер аҙ арзанайыр, тип ирем әлегә алмай торорға ҡушты. Әммә беҙ уны тыңламаныҡ һәм ике бүлмәле шәп фатир һатып алдыҡ. Иремә был хаҡта бер ауыҙ һүҙ өндәшмәнек (уның белмәүе беҙҙең өсөн ҡулай ине). Эскән саҡтарында ыжғыр буранға, ҡойма ямғырға ҡарамай, ейәндәрем менән өйҙән ҡыуылыуҙарҙың йышайыуы ла мәжбүр иткәйне мине был аҙымға. Бер аҙ тыныслыҡта йәшәү теләге лә көслө булды. Сөнки физик яҡтан ғына түгел, рухи яҡтан да ныҡ арығайным шул. Әйтеүе генә анһат, төнгө өс-дүрткә ҡәҙәр ҡаңғырып-боларып йөрөй, беребеҙҙе лә йоҡлатмай, тиккә сәбәп табып һөйләнә, һүгенә… Ошоларҙың барыһына ла йылдар дауамында сыҙап ҡара?!\nЯрай, фатирлы булдыҡ. Документтарын да тейешле рәүештә минең исемгә яҙҙырҙыҡ. Кредиттарҙы ҡаплар өсөн ҡыҙым үҙенең төп эшен ташлап, бөтөнләй икенсе ергә - алыҫҡа эшкә сығып китте. Ул: «Әсәй, фатирға күсен. Атай бер ҡасан да үҙгәрмәйәсәк. Хатта мине лә ҡурҡыта алғас (уның эске эштәр бүлеге хеҙмәткәре булыуы ла атаһын оялырға, аҡылға ултырырға мәжбүр итмәгән), һинең менән берәй нәмә ҡылып ҡуйыр. Өйҙә уның менән яңғыҙ ҡалма!» - тип китте. Мин бер үҙем тороп ҡалдым. Оҙаҡламай ҡыҙын үҙе тәрбиәләргә теләк белдергән кейәүебеҙ ейәнсәремде алып килеп ташланы. Уны мәктәпкә, музыка түңәрәгенә йөрөтәм. Әммә теге ҡәбәхәт беҙҙең фатир алыуыбыҙҙы кемдәндер ишетеп ҡалған. Хәҙер ҡулдарын бөйөрҙәренә таянып, аяғын кирә баҫып: «Был өй - минеке, һин үҙеңдең фатирыңа сығып кит», тип ҡыуа. Шулай итеп, мин тигәндәй күпселек әйберҙәремде, ғүмер буйы йыйған мал-мөлкәтемде берәм-һәрәм фатирыма ташыным. Ғәрлегем килә, көсһөҙлөгөм аяҡтан йыға. Ә ундай хәл була ҡалһа, миңә генә күҙ терәп торған ейәндәрем нимә эшләр?\nКөн дә тиерлек өйгә ҡайтып әйләнәбеҙ. Бер көн шулай гараждан килгән тауыш әллә ҡайҙа ишетелеп тора: туй барамы ни?! Ипләп кенә килеп ярыҡтан ҡарайым: унда төрлө ҡиәфәттәге ирҙәр йыйылған да тәмәке көйрәтә, араҡы эсә. Ә өйҙөң эсен күрһәң ине?! Иҙәндән түбәгә тиклем ҡатып бөткән һауыт-һаба өйөлгән, бысраҡ иҙәндә нимә генә юҡ! Ҡатын-ҡыҙ – донъя тотҡаһы, тип белмәй әйтмәгәндәр икән. Минең өйҙә юҡлыҡты бөтә әшнәләре белеп, (ә ул мине ҡыуып сығарғанын һәр кемгә ҙур ҡыуаныс менән һөйләгәненә шигем юҡ), көн дә йыйылалар. Күрше ҡатын бер көн кемдәрҙеңдер беҙҙең һарайҙан тоҡтарға ҡаҙҙарҙы тултырырға маташыуҙарын күреп ҡалған. Алыҫтан булһа ла ҡысҡырған. Уны ишетеү менән ике әҙәм йораты ҡасыу яғын ҡараған. Ә беҙҙең аҙбарҙа уларҙан тыш һарыҡ та бар, башмаҡ тора, ҡош-ҡорт та етәһе. Баҡсабыҙ мул уңыш бирә, картуфыбыҙ ҙа байтаҡ. Яғаларынан бөрөп алһам да, беҙҙең күпме көс-тир түгеп үҫтергән картуфты кемеһенең сығарып һатыуын әйтмәнеләр. Йәш саҡтан ҡалаҡтан башлап йыйған донъямдың шулай тиҙ генә юҡҡа сығыуына эсем боша…»\nЭйе, мәҡәләм геройының хәлен аңларға була. Эстән генә: «Аллам һаҡлаһын! Бер үк яңылыш юлдарҙан, насар юлдаштарҙан, Хоҙайым, үҙең арала!» - тип ялбарам. Бындай саҡта кемдәр ярҙам итә ала һуң? Әлбиттә, милиция. «Милиция саҡыртманығыҙмы ни?» - тигән һорауға Сания апай: «Кәүҙәгә бик үк елле булмаһа ла, «йәш кенә малайҙарҙы», йәғни милиция хеҙмәткәрҙәрен быраҡтырып ҡына сығара ине. Ҡыҙым өсөн оят була торғайны».\nАта-әсәләр өсөн балалары яуап бирмәй! Был осраҡта яңғырай торған берҙән-бер яуап ошолор, моғайын. Әммә көндәлек ҡаңғырыҡ, атай кешенең боларыуы кешенең һайлап алған һөнәренә бәйле түгел бит. Яратып башҡарған эшең дә, өйҙә тыныслыҡ, татыулыҡ булмаһа, ғөмүмән алғанда, ниндәйҙер проблема килеп сыҡһа, икенсе планға күсә, яратмағанға әүерелә. «Һинең хоҡуҡ һаҡлау органдарында эшләүең ни хәжәт. Үҙ атайығыҙға ла көсөгөҙ етмәгәс…», тип әйтер, моғайын, был ғаиләнең йәшәү рәүешен белгән йәки ошо мәҡәләнән танышҡан кеше, һәм ул, ысынлап та, мең тапҡырҙар хаҡлы булыр. Әммә ҡатын-ҡыҙ ир-егеткә ҡаршы тора ла буламы?\nСания апайҙы ире ғүмер буйы ҡыҙынан ҡыҙғанған икән. «Һеҙ – лесбиянкалар», тиер ине. Ә бергә булмайынса ул ҡәбәхәтте еңермен тимә. Бер шулай, ҡыш көнө, ҡыҙым ейәнсәрем менән карауатта, мин эргәләрендә иҙәндә йоҡлап ятабыҙ. Шул мәл ирем өҫтөбөҙгә бер биҙрә йыуынты һыуҙы ауҙарҙы. Кеше ҡоҫҡолоғонан кәм булмаған был лайлалы шыйыҡсанан йыуыныуы, түшәк-ҡаралтыны таҙартыуы бик ауыр булды. Ә күңелгә инеп ултырған ошо күренеш ғүмергә онотолмаҫ булып һеңде, йөрәгемде, мең өлөштәргә телгеләп, кире берләшмәҫлек булып ҡатырҙы...\n«Шайтандарҙың атаһы» яртылаш эселмәй ҡалған шешәһен йәшерә лә, онотоп, гел генә беҙҙән таптыра, «һеҙ эскәнһегеҙ, ҡайҙа ҡуйҙығыҙ», ти. Бер көн шулай сираттағы ҡылығы ҡабатланды. Улымдың уға шешәһен күрһәтеүе лә һөҙөмтә бирмәне. Киреһенсә, ирем: «Ул түгел, түгегеҙ уны», тип ярһыны. Асыуҙың сигенә етеп, мин улым менән ҡыҙыма уны иҙәнгә йығып һалырға бойорҙом. Үҙем ауыҙын шаҡарып асып, ҡалған араҡыһын ҡойорға керештем. Ул минең һуҡ бармағымдың битен айыра тешләп алып, тиреһен иҙәнгә төкөрҙө. Бармағым оҙаҡ ҡына йүнәлмәй йөрөнө.\nУның алдында һәр ваҡыт итле аштар ғына була. Башҡа төрлө ризыҡтарҙы ла гелән бешерәм. Әммә ирем: “Һин мине ғүмер буйы ас тоттоң, бер ҡасан да йүнләп тамағым туйғаны булманы”, тип ҡарғаныуҙан башҡаны белмәй. Йәмғиәтебеҙҙә һәр ғаиләлә үк булмаһа ла, өсәүҙең береһендә мотлаҡ ошондай күренештәргә тап булаһың. Иң әсендергәне: күпселек ҡатын-ҡыҙ ыҙалай, балаларҙың психикаһы боҙола (бында һүҙ эсергә яратҡан ҡатын-ҡыҙ, әсәләр тураһында түгел, ә яҡшылары хаҡында). Улар ошондай кәмһетелеүҙәргә сыҙарға, ғүмер буйы түҙергә тейеш. Ярай ҙа, һөйләнгәндәренә күрә, ир ғаиләне аҡса менән тәьмин итеп, мал тапһа.\n40-45 йәште уҙған ҡатындар ғаиләләрен тарҡатырға әллә ни ашыҡмай. «Йәштән үк холҡо шулай булды, ата-әсәйемдәр айырыл тип күпме әйтте, тыңламаным бит. «Оло һүҙен тыңламаған, оролған да бәрелгән», тип бушҡа әйтмәгәндәр шул. Хәҙер күпме донъя, мал-мөлкәт йыйылған. Үҙгәрер, тип балалар табыу ҙа ярҙам итмәне. Унан китеп тә мин кемгә барайым, ҡайҙа йәшәйем? Йәшәгән йортобоҙҙо бергәләп һалдыҡ, ә ирем уны тик минеке генә, ти. Элек бит булған документтарҙы ғаилә башлығы, йәғни ир исеменә яҙҙыра торғайныҡ, - тип Эльвира апай ҙа зарланды. – Етмәһә, ирем миңә: «Кешенең, ана, йүнле бисәләре аҫылынып үлә. Һин, исмаһам, сығып аҫылынмайһың да бит…», - ти. Эйе, бындай саҡта тешең-тырнағың менән тормошҡа йәбешергә, йәшәргә тырышырға үҙеңдә көс табырға кәрәк. Үлерһең, ваҡытлыса ул ҡайғырған булыр. Ә аҙаҡ? Аҙаҡ ирҙәрҙең донъяһы майланған кеүек китәсәк. Улай ғына ла түгел, «Ғәйебе булмаған кеше үләме ни?», тийәсәк. Был проблеманан эскесе ирҙәр, нисектер, ҡоро сығыу юлын да табасаҡ. Йыш ҡына улар йәш бисә алып ҡайтыу менән янай. Һин тейәнеп сығып китеү менән үк икенсе ҡатынды алып та ҡайта. Улары еңел генә кеше өйөндә йәшәй ҙә китә. Ирекһеҙҙән, ундай ҡатындарҙың, айырыуса йәш ҡыҙҙарҙың әсәләрен күреү теләге тыуа. Ысынлап та, бындай ҡыҙҙарҙы ниндәй әсәләр тәрбиәләй һуң?! Кеше һүҙенә ҡарамай, оят тигәнде белмәй, тота килеп ят ир ҡуйынына ингән ҡыҙының ҡылығын ҡайһы әсә хуплай? Ирҙең был ҡылығы мөхәббәтме, әллә үс алыумы? Ай-һай, бындай мәлдә һыр бирмәҫкә тырышыу өҫтөнлөк итәлер, ахыры. Йәнәһе, һинән башҡаны мин анһат ҡына ҡарата алам. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әллә заманы шундай, әллә тәрбиә тигән төшөнсә бөтөнләй аҡһай башланы. Белмәҫһең. Күпселек айырылышҡан парҙар (рәсми рәүештә булһа ла, булмаһа ла) ваҡыт үтеү менән кире ҡауыша. Дөрөҫөрәге, ир тубыҡланып тигәндәй, ҡатынына инәлә-ялбара бергә йәшәүҙәрен үтенә. Уның булған етешһеҙлектәрен һәм ҡаңғырыҡтарын онотоуын һорай. Ошондай осраҡҡа “аҫтыңдағы ҡойҡаны туҡҡа сыҡҡас онотма” тигән бик тапҡыр һүҙҙәр иҫкә төшә. Мәғәнәһе барыһына ла аңлашылалыр. Ир эсеп йөрөп-йөрөп айнығас, донъяһының ҡайҙа табан тәгәрәүен аңлай, сөнки аслыҡ үҙәгенә үтә башлай, өй Сыңғыҙхан ғәскәре үткән яу яланын хәтерләтә. Быға тиклем булғанынса йылы ризыҡ ашап, таҙа өйҙә йәшәгән ир ябыға, кеше ҡарағыһыҙ булып һөймәлекһеҙгә әйләнә. Ни тиһәң дә, яҡшы ҡатын менән алама ир ҙә яҡшы йәшәй шул.\nБыл темаға мәҡәлә яҙыу теләге миндә күптән йәшәй ине. Әммә реаль ваҡиғаларҙы сағылдырырҙай күренештәр байтаҡ булһа ла, форсат ҡына сыҡманы, буғай. Сания һәм Эльвира апайҙар миңә үҙенең башынан үткәндәрҙе һөйләгән, үҙ сиратымда, уларҙың ҡатмарлы тормош хәлдәрен уҡыусылар хөкөмөнә сығарҙым. Беҙ, эскелек һаҙлығына батҡан кешеләр бер аҙ һабаҡ алмаҫмы, тип уйланыҡ. Бар бәләләрҙең башы бит ул – эскелек. Балаларҙың күҙ йәштәрен түктергән, әсәләрҙе хәсрәткә һалған, ҡатындарҙы тормош матурлығынан ваз кистергән, йәштәрҙе йәшәй башламаҫ элек үк араҡы ҡолона әйләндергән, үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙарға еткергән мәкерле ау. Тән яралары уңалып та, мәңге уңалмаҫ күңел яралары алған ҡатындарға түҙемлек, һаулыҡ, рух ныҡлығы юлдаш булһын.


Таллиндағы “Ағиҙел” йәмғиәте эстондарҙы башҡорт мәҙәниәте менән таныштырҙы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТаллиндағы “Ағиҙел” йәмғиәте эстондарҙы башҡорт мәҙәниәте менән таныштырҙы\n12:20, 30 сентября 2013 Йәмғиәт\n25 йыл элек, 1988 йылдың 24 сентябрендә, Эстониялағы милләттәрҙең беренсе Форумы үткәрелде. Уны Эстонияла йәшәүсе аҙ һанлы милләт вәкилдәре ойошторҙо.\nҺуңынан форум Эстонияла йәшәүсе халыҡтарҙың милли ойошмаларын берләштереүсе ойошмаға — Эстония халыҡтары Ассоциацияһына (Eestimaa Rahvuste Ühendus — ERÜ)) әйләнә.\nERÜ тәҡдиме буйынса 2005 йылда Эстония халыҡтары министры Пауль-Эрик Руммо 24 сентябрҙе Аҙ һанлы милләттәр көнө тип иғлан итә.\n— Үҙ эшмәкәрлегендә Эстония халыҡтары ассоциацияһы аҙ һанлы милләттәрҙең халыҡ-ара кимәлдә танылған хоҡуҡтары һәм кеше хоҡуҡтары принцибынан сығып эш итә. Уның маҡсаты — Эстонияла аҙ һанлы милләттәр араһында мәғлүмәт һәм мәҙәниәт өлкәһендә хеҙмәттәшлекте үҫтереү, — тип билдәләне Эстония халыҡтары берләшмәһенә ингән «Ағиҙел» башҡорт милли мәҙәни йәмғиәте рәйесе Флүза Хәйруллина.\nЯл көндәрендә ERÜ үҙенең сирек быуатлыҡ юбилейын Таллинда Ратуша майҙанында традицион форум һәм этник йәрминкә менән билдәләне.\nФлүзә Хәйруллинаның һүҙҙәренә ҡарағанда, этник йәрминкәлә төрлө мәҙәниәттәр вәкилдәре теләүселәрҙең барыһын да, шул иҫәптән туристарҙы ла, үҙ мәҙәниәте, ҡул эштәре һәм милли аш һыуҙары менән таныштырҙы.\n— Был этник йәрминкәлә беҙҙең Таллин «Ағиҙел» башҡорт милли мәҙәни йәмғиәте лә ҡатнашты. Беҙ Ратуша майҙаны сәхнәһендә концерт программаһы менән сығыш яһаныҡ, уның ярҙамында ҡала халҡын һәм ҡунаҡтарҙы башҡорт мәҙәниәте менән таныштырҙыҡ. Бынан тыш, ике көн буйына беҙ милли аш-һыуҙарыбыҙҙы һаттыҡ һәм шул уҡ ваҡытта башҡа халыҡтар мәҙәниәте менән яҡынданыраҡ таныша алдыҡ, — тип билдәләне «Ағиҙел» башҡорт милли мәҙәни йәмғиәте рәйесе Флүзә Хәйруллина. — Ни өсөн беҙҙең берләшмә шундай берҙәм һуң? Минеңсә, бында Эстония халыҡтары ассоциацияһын ойоштороусы һәм уның рәйесе Тимур Сәйфуллиндың роле ҙур. Уның үҙ эшен бирелеп, намыҫлы башҡарыуы һөҙөмтәһендә ЕRÜ — Эстонияла иң ныҡлы, берҙәм ойошма.\n2011 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Эстонияла 192 милләт вәкилдәре даими йәшәй. Дөйөм алғанда, Эстонияла аҙ һанлы милләттәрҙең 230 мәҙәни йәмғиәте теркәлгән.


"Урал" галереяһында күргәҙмә ойоштороп, әсәһе улына Раштыуа бүләге әҙерләгән\nРус халыҡ әкиәттәре сюжеты "яңыса", акварель буяуҙар менә н төшөрөлгән һүрәттәр, хатта ағасҡа уйып биҙәктәр һалыу - бы лар барыһы ла Елена Ермолаеваның яратҡан ижад төрҙәре ( ул 1 995 йылдан алып Өфөнөң 57 - се мәктәбендә эшләй). Елена Миха йловна үҙе әйтеүенсә, уның ҡул аҫтында буласаҡ рәссам - педа гогтар - талантлы балалар тәрбиәләнә. Педагог стажы менән ғо рурланырға урыны бар уның - 25 йыл бер урында. Елена Михайло внаның тәрбиәләнеүселәре район, ҡала һәм республика художест во күргәҙмәләрендә ҡатнашып призлы урындар яулай. Уларға уҡы тыусылары өлгө булып тора - ижади шәхес булараҡ, ул һәр ваҡы т яңы идеялар менән яна.\nЕлена Михайловна оракал, темпера, акварель, гуашь менән э шләй, монотипия менән шөғөлләнә, ҡаурый менән төшөрә. Үҙене ң барлыҡ оҫталығын ул уҡыусыларына тапшырырға тырыша, иң яр атҡан һәм өмөтлө уҡыусыларының береһе - улы Дмитрий Кузьмин. Ул әле был мөхиттә тәүге аҙымдарын ғына яһай, ә әсәһе уға и лһам өҫтәй һәм ярҙам итә. Ошо көндәрҙә, мәҫәлән, "Урал" гале реяһында уларҙың Раштыуа темаһына арналған уртаҡ күргәҙмәһе асылды.\n- Дима Өфөлә 1982 йылда тыуҙы, 1 - се мәктәптә белем алды , артабан рәссам - дизайнер һөнәренә эйә булды, - тип һөйләй Елена Михайловна улы тураһында. - Уҡыу осоронда йыл һайын б алалар ижады күргәҙмәләрендә ҡатнашты. Бөгөн дә Дима һәр буш минутын яратҡан шөғөлө - сәнғәткә бағышлай. Грфика уның то рмошоноң бер өлөшөнә әүерелде.


Һаҡмар: Алдар батырҙың исеме — халыҡ хәтерендә\nБашҡортостан Хөкүмәте 2013 йылда Баймаҡ ҡалаһының 75 йыллығын һәм Баймаҡ ҡойоу-механика заводының 100 йыллығын үткәреү буйынса саралар планын раҫланы. Ул ҡаланың социаль-иҡтисади үҫешенә һәм халыҡтың йәшәү кимәлен күтәреүгә йүнәлтелә.\nҠалабыҙҙың юбилейын лайыҡлы ҡаршылау маҡсатында Бөрйән ырыуының күренекле шәхесе, яугир һәм полководец, мәғрифәтсе һәм дипломат, халҡыбыҙҙың милли геройы Алдар батыр Иҫәкәевҡа арнап ҡала уртаһында монументаль һәйкәл асылһа, ул ҡаланың йөҙөн биҙәү менән бер рәттән, ҡанлы ла, данлы ла тарихыбыҙға ҡарата ихтирам, ғорурлыҡ тәрбиәләй алырлыҡ ҡөҙрәткә эйә, халҡыбыҙҙың тарихын ололау һәм хөрмәтләү булыр ине.\nКем булған ул Алдар Иҫәкәев?\nАлдар Иҫәкәев (Иҫәнгилдин) беҙҙең районда ғына түгел, тотош Башҡортостанға танылған тарихи шәхес. Ул Петр I ҡаһарманы – Рәсәй батыры, 1704 – 1711 һәм 1735 – 1740 йылдарҙа башҡорттарҙың милли азатлыҡ хәрәкәте етәксеһе, Рәсәй батшалығының Ҡаҙағстандағы тәүге илсеһе, Ҡаҙағстанды тыныс юл менән Рәсәй составына ҡушыуҙа ҙур роль уйнаған дипломат.\n1696 йылда батша Петр I етәкселегендә Ҡырымға, Азовҡа яһалған хәрби походта беҙҙең яҡташыбыҙ Алдар батыр Иҫәкәевтың батырлығы тураһында ғалимдарыбыҙ Ирек Аҡманов, Әнүәр Әсфәндиәров, Ғайса Хөсәйенов, Рим Йәнғужин ентекле яҙып сыҡты.\nАлдар Иҫәкәев (1670 – 1740) Нуғай даруғаһы (юлы) Бөрйән улусында (хәҙерге Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылы) бай феодаль-тархан ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы Иҫәкәй ҙә, олатаһы Ҡәҙербәк тә, Этҡол да Бөрйән улусының тархандары булған.\nАлдар батыр шәжәрәһен төҙөгәндә ауыл тарихын яҙып барыусы сәсән-шағир Шәһәрғәзе Шаһибал улы Ғәбдиевтың (1898 – 1979) яҙмалары ҡулланылды. Был яҙмаларҙы ул үткән быуаттарҙа йәшәгән иң уҡымышлы ауылдашыбыҙ, Аҡмулланың дуҫы һәм һабаҡташы Таһир Хисаметдин улы Дәүләтшиндан (1834 – 1916) яҙып алған, ә ул олатаһы Аллаяр ҡарттың (1735 – 1791) яҙмаларын файҙаланған. Уларҙың фекеренсә Алдарҙың шәжәрәһе түбәндәгесә: Бөрйән – Йылҡысы – Ҡаракөлөмбәт – Аюҡара – Байһары – Бабахты – Әлебәк – Ҡәҙербәк – Иҫәкәй – Алдар. Быны З.Вәлидиҙең «Башҡорт тарихы» (Анкара, 2003 й., 283 бит) хеҙмәтендә лә күрергә була.\n1734 йылдың 22 ғинуарында әбей батша Анна Ивановна тарафынан бирелгән таныҡлыҡта Алдарҙың атаһы Иҫәкәй, уның атаһы Ҡәҙербәк, уның атаһы Әлебәк, Әлебәктең атаһы Бабахты, Бабахтының атаһы Байһары тип бирелгән. Ә Бабахты XVI быуатта хандар заманында йәшәгән күренекле бей булған. Алдар Иҫәкәев – Бөрйән ырыуынан. Бөрйән ырыуы башҡорттары Ағиҙел, Оло Эйек, Һаҡмар, Юшатыр, Өршәк, Дим, Ырғыҙлы, Кәрәлек буйҙарында, күбеһе Баймаҡ һәм Бөрйән райондарында йәшәй.\nПетр I Рәсәй менән идара иткән дәүерҙә үҙ биләмәләрен киңәйтеү өсөн Балтик, Ҡара, Азов диңгеҙҙәренә сығырға ынтыла. Ошо маҡсаттан Ҡырым һәм Азов һуғыштары башланып китә. 1695 йылдағы тәүге хәрби поход Петр батшаға уңыш килтермәй, ә 1696 йылғы Азов (Аҙау) өсөн барған һуғыш еңеү менән тамамлана. Был һуғышта беҙҙең яҡташыбыҙ Алдар Иҫәкәев данын бөтә Рәсәйгә таратып, Рәсәй батыры булып таныла.\nУрта быуаттарҙа үҙ-ара һуғышыусы ғәскәр, илдәр араһында һуғыш иң тәүҙә ике яҡтың да иң көслө батырҙары көрәштә көс һынашыуынан башланған. Ҡайһы яҡтың батыры еңә, өҫтөнлөк шул яҡта булған. Был үҙенә күрә һуғышсыларға дәрт, көс һәм ышаныс биргән. Урыҫ-төрөк һуғышында ла ошо йола ҡабатлана. Петр I ярҙамсылары менән байтаҡ кәңәшләшкәндән һуң, 70 мең ғәскәренән дүрт батыр һайлап алына. Уларҙың икәүһе Дон казактарынан, береһе Мәскәү воеводаһынан, дүртенсеһе башҡорт Алдар Иҫәкәев була. Ошо дүрт батырҙың көс-таһылын һынап ҡарағас, Петр I рус ғәскәренең намыҫын яҡлау бурысын башҡорт батыры Алдарға тапшыра.\nКөс-ҡеүәте ташып торған олпат кәүҙәле, киң күкрәкле утыҙ йәштәр самаһындағы Алдар көрәштәрҙә ер күрмәгән, алыштарҙа ал бирмәгән, яуҙарҙа дошманды аяуһыҙ тураған, походтарҙа шаҡтай тәжрибә туплаған яугир була.\nТөрөктәр яғынан хәтәр алышҡа мыҡты кәүҙәле, йыуан беләкле, оло ялтыр башлы черкес батыры сыға. Дошман ҡуйған шарт буйынса ике яҡ та хәнйәр менән үлемесле алышҡа әҙерләнә.\nБына алыш майҙанында ике батыр ғына тороп ҡала. Секундант-бағауыл ҡул күтәреп оран һалыуға, үлемесле алыш башлана. Батырҙар бер-береһен һынап, алыш-сәнсеш яйын самалап, ҡара-ҡаршы әле былай, әле тегеләй йөрөй. Алдар һөжүмгә күсергә ашыҡмай, күберәк һаҡланыу яғын ҡарай, уңайлы мәлде көтә. Алыш сәғәттәр буйына дауам итә. Әммә өҫтөнлөк Алдар яғында була. Алдар үҙенә яҡынлашып килгән хәнйәрле дошман ҡулын көскә шаҡарып, бар ғәйрәте менән этеүе була, дошман үҙ ҡоралына үҙе сәнселеп ергә ауа.\nАлдарҙың дошманды еңеүе рус ғәскәренә дәрт, ышаныс өҫтәй, походтың хәйерле булыуына ишара яһай. Бында көс, таһыллыҡ, ғәйрәтлек еңә. Бөтә ғәскәр уны алҡышлай, ҡотлай. Алдар батыр Петр I ышанысын тулыһынса аҡлай. Батша Алдарҙы һәр һалдатына, ғәскәр башлыҡтарына өлгө итеп ҡуя. Көрәштә күрһәткән батырлығына хайран ҡалған иптәштәре уға Алдар батыр тип өндәшә башлай.\nПетр батша Алдарҙы һәр саҡ үҙе эргәһендә алып йөрөй һәм мөһим хәрби заданиеларға уны ебәрә. Алдар дошман тылына үтеп инеп күп батырлыҡтар эшләй. Дошман яғынан мөһим «тел» алып сыға. Өс тапҡыр ҡаты яраланһа ла, үҙ позицияһын ташлап китмәй.\n1696 йылғы урыҫ-төрөк һуғышында Алдар батырҙың ҡустыһы менән ағаһы ла ҡатнаша. Шул һуғышта ағаһының һәләк булыуын ишеткәс, батша батырға ағаһын тыуған еренә алып ҡайтып ерләү өсөн махсус ылау, аҙыҡ-түлек, аҡса, һаҡсылар бирә.\n«Алдар – Рәсәй батыры», – тигән хәбәр тиҙ арала бөтә илгә тарала. Дошманды еңгәс, Петр I ҙур йыйын йыйып, ғәскәр алдында иң беренсе Алдар батырҙы ололап тәбрикләй һәм батшалыҡ исеменән уға тарханлыҡ грамотаһы (ярлыҡ) һәм алтын ҡынлы ҡылыс бүләк итә.\n«Тархану Алдарбаю Исакаеву – детям его, племянникам и внучатам – за бытие им Алдаром в Крымском и Азовском походах, и за три полученные им раны, также и за убийство сразившегося с ним Черкешанина, за поимку языка Крымчанина... и объявление Его Величеству блажения и вечной славы достойной памяти Государю Императору Петру Первому» (Из указа царства Российских», 1734 г.) Батша тарафынан тарханлыҡты Алдарҙың улдары Морат, Муса, Йосоп, Мәҡсүт, Мансур, Мысыр, Сәйетбаттал, Бәхтегәрәй, Әҙелгәрәй, ейәндәре Арыҫланбәк, Ҡашҡар, Алтынйәмил, Үтәгән, Үткилде, Сурай һ.б. ала.\nБашҡорттар үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылһа ла, батша властары әкренләп үҙ позицияларын Башҡортостанда нығыта бара, ике йөҙлө сәйәсәт үткәрә: рәсми рәүештә ҡушылыу шарттарын үтәгән булып, уларҙы боҙорға тотона. XVI – XVII быуаттарҙа уҡ аҫаба башҡорт ерҙәре баҫып алына, унда нығытмалар, заводтар төҙөлә.\nҮҙ халҡын, ерен, динен һәм хоҡуҡтарын яҡлап, Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылған саҡта килешелгән шарттарҙың үтәлеүен талап итеп, башҡорттар XVII – XVIII быуаттарҙа урыҫ колонизаторҙарына ҡаршы тиңһеҙ алышҡа – милли азатлыҡ хәрәкәтенә күтәрелә. Башҡорт ерҙәрен баҫып алыу, талау, һалым һәм яһаҡтарҙың арта барыуы, көсләп суҡындырыу, батша чиновниктарының башбаштаҡлығы, башҡорттарҙың урындағы үҙидаралығын ҡыҫыу, мәҙрәсә, мәсеттәрҙе төҙөүҙе тыйыу, мосолман дине һәм дин әһелдәре өҫтөнән күҙәтеү һ.б. ерле халыҡ – башҡорттар араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Халыҡ көрәшкә күтәрелә.\nАлдар батыр Нуғай юлы Бөрйән улусында абруйлы шәхес булараҡ, уға күптәр ярҙам һорап килә. Бындай ваҡытта батыр тик ята алмай, әлбиттә. Ажарланып атҡа атлана һәм бөтә Нуғай юлы башҡорттарын яуға күтәрә. 1704 – 1711 йылдар буйы дауам иткән ихтилалдың төп идеологы һәм етәксеһе Алдар тархан була.\nБатшалыҡты тетрәткән ихтилал аяуһыҙ баҫтырыла. Ихтилалда ҡатнашыусылар өйрәтелгән хөкүмәт ғәскәренә ҡаршы тора алмай тар-мар ителә. Халыҡты аяуһыҙ язалайҙар, ауылдар, сәсеүлектәр яндырыла. Шулай ҙа батша властары баш күтәреүселәрҙең ҡайһы бер талаптарын үтәргә мәжбүр була. Был турала 30-сы йылдарҙа Башҡортостанға һөргөнгә ебәрелгән Мәскәү Дәүләт университетының элекке ректоры, академик М.К. Любавский (1860 – 1936) шулай тип яҙып ҡалдырған: «...Рәсәй тарафынан буйһондоролған халыҡтар араһынан үҙенең биләгән ерҙәренә әүәлдән килгән хоҡуҡтарын, үҙенең милли булмышын һаҡлап алып ҡалыу өсөн, башҡорттар һымаҡ бер генә халыҡ та шул тиклем көс һәм ҡан түкмәне.\nТиңһеҙ көрәштә улар һан яғынан да, матди яҡтан да, рухи йәһәттән дә ҙур юғалтыуҙар кисерҙе, әммә шул уҡ ваҡытта үҙҙәренең этник тотороҡлолоғон күрһәтте, үҙҙәренең милли мираҫының күп өлөшөн һаҡлап алып ҡалыуға өлгәште...»\n1704 – 1711 йылғы ихтилалдан һуң ил бер аҙ тынып торғандай була. Күп яу башлыҡтары язаға тарттырылғанда, баш боласы Алдарға батша хөкүмәте артыҡ ҡағылырға баҙнат итмәй. Петр батша ҡаршыһындағы элекке хеҙмәттәре һаҡлағандыр, күрәһең. Алдар һәүетемсә генә ғаилә ишәйтеп, Ҡана йылғаһы буйында дан-шөһрәткә күмелеп йәшәй бирә.\nПетр I Европаға «тәҙрә асҡан»дан һуң, Рәсәй дипломатияһы көньяҡ-көнсығыш күршеләрҙе, бигерәк тә ҡаҙаҡтарҙы үҙ яғына ауҙарырға тырыша. Сөнки Ҡаҙағстандан Азия илдәренә, Урта Азияға, Иранға юл асыла. Петр батшаның «Урыҫ һалдаты үҙенең саңлы итеген Һинд океаны ярҙарында йыуырға тейеш», – тигән васыятын унан һуңғы батшалар үтәргә тырыша. Ниәттәрен тормошҡа ашырыу өсөн батша хөкүмәте Алдар тарханға Ҡаҙағстанды Рәсәй составына үҙ ирке менән ҡушыу бурысын ҡуя. Ошо маҡсаттан сығып, Алдар батыр Ҡаҙағстанға Рәсәйҙең илсеһе итеп ебәрелә. Илсе Ҡаҙаҡ ханы Әбелхәйер менән яҡшы мөнәсәбәткә инә. Әбелхәйер хан Рәсәй составына ҡушылырға ризалыҡ бирә. Был 1731 йылдың 9 февралендә була. Алдар батыр илсе ролен намыҫ менән үтәп сыға. «Алдар батыр ҡырғыҙ-ҡайсаҡ ханы Әбелхәйерҙе бөтә биләмә-ырыуҙары менән Рәсәй империяһына үҙ иректәре менән ҡушты...» (1734 йыл. Декабрь. Ырымбур экспедиция указынан).\n1731 – 1732 йылдарҙа Кесе Ҡаҙаҡ йөҙөндә дипломат һәм илсе булып хеҙмәт иткәндә тыныс юл менән ҡаҙаҡтарҙы Рәсәйгә ҡушыуҙағы хеҙмәттәре өсөн батшабикә Анна Ивановна уға икенсе тапҡыр тарханлыҡ грамотаһы тапшыра һәм алтын һаплы ҡылыс бүләк итә. Алдар Рәсәйҙең милли батыры тип иғлан ителә.\n1735 – 1740 йылдарҙағы ихтилалда ла баш күтәреүселәрҙең төп ойоштороусыһы һәм етәксеһе Алдар батыр була. Әммә оҙаҡҡа һуҙылған ихтилал еңелә. 1740 йылдың 10 мартында Алдар Иҫәкәев үҙенең тоғро дуҫтары – старшиналар менән башҡорттарға язаны еңеләйтеүгә ярлыҡау һорап Һамар ҡалаһына генерал-лейтенант Урусовҡа килә. Әммә Ҡырым, Азов походтарында ҡатнашҡан, Ҡаҙағстанда Рәсәйҙең иң тәүге илсеһе булған Алдарҙы һәм уның иптәштәрен аяҡ-ҡулдарын бығаулап зинданға ташлайҙар. Аҙаҡ 1740 йылдың 15 майында рус генералы Саймонов етәкләгән карателдәр отряды уларҙы Минзәләгә оҙата. Батшалыҡҡа ҡаршы баш күтәреүҙә ҡатнашҡандары өсөн, уларға үлем хөкөмө сығарылып, Минзәләлә дар ағасында аҫып үлтерәләр. Генерал Саймонов менән полковник суҡынған Тәвкилевтың Нуғай юлы Бөрйән улусы башҡорт вәкилдәре менән «һөйләшеүе» шулай тамамлана.\nБына улар: Алдар Иҫәкәй улы, Көҙәк Бүләш улы, Ҡаныҡай Аллаяр улы, Сәйет Алҡалы улы, Яҡуп Әбләй улы, Исҡужа Ҡараш улы, Алдаҡай Мерәк улы, Йәнеш Юныс улы, Йәммәт Бикәй улы.\nБашҡорт халыҡ тарихына күҙ һалһаң, берсә ул рус ғәскәрҙәре сафында Рәсәй империяһы өсөн яңынан-яңы ерҙәр баҫып алыу һуғыштарында ҡатнаша, икенсе яҡтан ҡараһаң, Рәсәй еренә баҫып ингән сит ил баҫҡынсыларына ҡаршы үҙен-үҙе аямай көрәшә, өсөнсө яҡтан ҡараһаң, шул уҡ башҡорт халҡы үҙен иҙеүсе урыҫ колонизаторҙарына ҡаршы халҡын, ерен, телен, динен, ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап быуаттар буйы көрәш алып бара.\n«Атына ҡарама, затына ҡара», – ти халҡыбыҙ. 1773 – 75 йылдарҙағы Пугачев етәкселегендәге крәҫтиәндәр һуғышында Алдар батырҙың ейәне Ҡаранай Моратов Бүгәс полковнигы була. 2011 йылда Алдар батыр нәҫеленән булған медицина фәндәре докторы, РФ һәм БР-ҙың атҡаҙанған врачы, профессор Марс Тимербулат улы Юлдашевтың тырышлығы һәм матди ярҙамы менән Стәрлебаш районы үҙәгендә Ҡаранай Моратовҡа һәйкәл асылды. Эйе, халыҡ үҙенең арҙаҡлы шәхестәрен оноторға тейеш түгел.\nЯҡташыбыҙ Алдар Иҫәкәев –Рәсәй батыры, халҡыбыҙҙың бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәш етәксеһе милли геройыбыҙ Салауат Юлаев, Юлай Аҙналин, Кинйә Арыҫланов һ.б. кеүек тарихта үҙ урынын алырға һәм Баймаҡ ҡалаһының үҙәк урамдарында уның батырлығын һынландырған скульптура экспозицияһы булдырылыуға хаҡлы.\nБатыр Вәлид исемендәге премия лауреаты.


Хәбәрҙәр: Француз һәм немец дипломатия башлыҡтары бергә сәйәхәт итәсәк.\nФранцуз һәм немец дипломатия башлыҡтары бергә сәйәхәт итәсәк.\nФранцуз һәм немец дипломатия башлыҡтары ике яҡлы мөнәсәбәттәргә яңы импульс бирергә, көрсөккә дусар булған илдәргә бергәләп визит яһарға ниәтләй. Улар Грузия, Молдавия, Украина һәм Тунисҡа юл тотоуҙары ихтимал.\nШишәмбелә Париждағы матбуғат конференцияһында был турала Франк-Вальтер Штайнмайер һәм Лоран Фабьюс белдерҙе.\n“Европалағы һайлауҙар менән бәйле, граждандарға Евроберләшмәнең, Евроберләшмәнең киләсәге менән бәйле проекттарҙың мөһимлеген аңлатыу өсөн, беҙ бергәләп сәйәхәткә сығырға булдыҡ,”-тип аңлатты Лоран Фабьюс.\nИке министр ҙа социалистар лагерына ҡарай һәм Европа һайлау алды кампанияһы барышында “популизм, милләтселек һәм евроскептицизмдың үҫә барыуы менән көрәшергә”иҫәп тота,-тиелә уртак коммюникелә.\nНемец сит ил эштәре башлығы үҙ иле исеменән Францияға Малиҙа һәм Үҙәк Африка республикаһында тыныслыҡ урынлаштырыу операциялары өсөн рәхмәт белдерҙе. Әйтергә кәрәк, Берлин унда үҙ һалдаттарын ебәреүҙән баш тартты.


ҠУҘАҠЛЫЛАР (Fabaceae, йәки Leguminosae), ике өлөшлөләр ғаиләһе. Яҡынса 400 заты, 9 меңдән ашыу төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Үләндәр, ҡыуаҡтар, ваҡ ҡыуаҡтар, ярым ҡыуаҡтар, лианалар, ағастар.\nБашҡортостанда 23 заттан (аморфа, астрагал, борсаҡ, йүтәл үләне, йылан ҡуҙағы, клевер, күкһәүел, кәрешкә, ҡоросүлән, ҡыйыҡтаж, сысҡанборос, татлы тамыр, торна борсағы һ.б.) яҡынса 100 төрө үҫә. Бүлбе бактериялары м‑н симбиозға инә. Күп, һирәгерәк ике һәм бер йыллыҡ үлән, һирәкләп ҡыуаҡлыҡ. Һабағы төҙ, тармаҡлы, уралыусан, йәбешеүсән, һирәгерәк йәйелеүсән йәки түшәлеүсән. Япрағы ҡатмарлы (ҡауырһынлы, бармаҡ һымаҡ, өсәрле), япраҡ ҡолаҡ‑ сындары м‑н, сиратлы, һаплы. Япраҡтары, ваҡ япраҡтары, япраҡ ҡо‑ лаҡсындары йыш ҡына мыйыҡсаларға әүерелгән. Сәскәһе йыш ҡына ваҡ, ҡыҙыл, ал, күк, һары, аҡ төҫтә; дөрөҫ төҙөлөшлө түгел, ике енесле. Каса япраҡсаһының япрағы ҡушылып үҫкән, 5—4 тешле, ҡайһы берҙә 2 иренле. Тажы күбәләк рәүешле, эре өҫкө япраҡтан (флаг, йәки елкән), 2 ситке (ҡанаттар, йәки ишкәктәр) һәм 2 үҙ‑ ара тоташҡан аҫҡы япраҡтарҙан (кәмә) тора. Һеркәстәре 10, йышыраҡ үҙ‑ара һеркәс ептәре м‑н тоташтырылған бер туғандар; ике туғандар араһында 1‑еһе ирекле ҡала, ә 9‑ы көпшә барлыҡҡа килтерә.\nЕмешлеге 1, емшәне өҫкө. Сәскәһе тәлгәш (ҡайһы берҙә бер яҡлы), башаҡ, баш, һирәгерәк һепертке булып йыйылған. Бал ҡорттары, иңкештәр, күбәләктәр һ.б. бөжәктәр м‑н, ҡайһы берҙә үҙ аллы һеркәләнә. Емеше — ҡуҙаҡ. Орлоҡтары ҡоштар, кимереүселәр, ҡырмыҫҡалар, ел ярҙамында тарала. Йышыраҡ болондарҙа һәм далаларҙа, һирәгерәк урмандарҙа һәм баҫыуҙарҙа үҫә. Ашарға яраҡлы үҫемлектәр (борсаҡ, соя, фасоль һ.б.), мал аҙығы үҫемлектәре (аҡ ҡандала үләне, румын люцернаһы, себер йылҡы борсағы, туғай клеверы һ.б.), дарыу үҫемлектәре (баҫыу ҡоросүләне, ҡандала үләне, татлы тамыр һ.б.), баллы үҫемлектәр (йылҡы борсағының, ҡандала үләненең бөтә төрҙәре һ.б.), декоратив үҫемлектәр (аҡ акация, ҡарға ҡуҙағы, һары акация һ.б.), буяу үҫемлектәре (буяу балғыуағы), ағыулы үҫемлектәр (сыбар сысҡанборос, Шишкин йүтәл үләне).\nБР‑ҙың Ҡыҙыл китабына Ҡ. үҫемлектәрҙең 27 һирәк төрө, ш. иҫ. 3 реликт (бысрағыраҡ ҡыйыҡтаж, күп һабаҡлы кәрешкә, яҫы емешле бойҙан), 12 эндемик (Гельм астрагалы, Гмелин ҡыйыҡтажы, Карелин астрагалы, татлы тамыр) һәм субэндемик Горча‑ ковский астрагалы, индерелгән. Эре тәңкәгөл һәм 5 эндемик (Клер астрагалы, көңгөр астрагалы, Разумовский тәңкәгөлө, селтәрле люцерна, Цингер астрагалы) ш. уҡ РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.


Кәмәләр һатып онлайн минең кеүек, ябай ысул аҙым артынан аҙым, минең яхталар һатып ала, интернет аша мин шул тиклем тиҙ хеҙмәтенең интернет-маркетинг\nҮҙе кеүек кәмәләр һатып өсөн иң юғары хаҡ\nБыл бик яҡшы идея, кәмәлә алыу өсөн, шуға күрә аласыз белергә һәм төҙәтеү проблемаларына һәр потенциаль алдында, баҙарға сығыу, кәмәләр. Әгәр төбөнә йәки буяу менән эш кәрәк огузок , был яһай. Әгәр һеҙ буялған корпусы, ҡулланыу ғына аҡ йәки ҡара-күк буяуҙар. Әммә, электрон аҡса сарыф итмәй бер брокер тәҡдим яңыртыу. Һеҙ бәләкәй өлөшө генә була ала, тип кире инвестициялар.\nДөрөҫ хаҡы. Дөрөҫ хаҡы. Дөрөҫ хаҡы.\nБөтә һыҙатына сыға һәм тикшерелде, интернет-сайт. Yachtworld сайты, BoatTrader, Boats.com һ. б.. һ. б.. Һеҙ кәмәлә бөтә күсермәһе распечатывать сопоставимый. Иғтибар дөйөм һаны. Иғтибар, башҡа ниндәй йәки кәмәлә төп характеристикаһы. Шулай уҡ ҡарағыҙ башҡа кәмәлә моточасы , улар тағылма янына була., түбәнге буяу, һ. б., һ. б.. Былар барыһы ла бик мөһим. А. алма менән сағыштырырға кәрәк.. (Миҫал – кәмәлә ташыу арзаныраҡҡа һатып түбәнге буярға мөмкин.) Иғтибар итәһе урынға, кәмәһен һанап. (Миҫал – кәмәләр һатып өсөн ваҡытында флорид әҙ – йылы, ҡояш, елдәр, тоҙ һәм йыл әйләнәһенә файҙаланыла.)\nБрокер нисә йөрөү, кәмәлә булып, һинең менән сағыштыра.. Ул әйтә, кем һеҙгә һәм һеҙҙең. Бик күбеһе брокер кооператив булырға тейеш. Улар һорай, ни өсөн уларҙы һатыуҙы ла һанайҙар. Улар һораны, улар нимә уйлай, был алыу, һатыу өсөн үҙ кәмәләре. Һорай улар, - тип уйланы улар, кәмәләрен һинән тора. Һорай улар, әгәр улар уның менән алыш-биреш итергә йыйына, бының өсөн һиңә бирер инем..\nНадо хаҡтарын тикшерҙе һәм гид buc, әммә ышанам, тип әйтә. Был күпселек, минең ҡараш, инеш ҙә, әммә улар ниндәй мәғәнә нигеҙләнгән банк заемсылары үҙ кәмәләре. Шуға ла инеш һәм, улар тағы әллә нимә ҡарап.\nХәҙер ауыл. Бөтә мәғлүмәттәренә ҡарап, һеҙ уларҙы йыйыу. Иҫәпләү, тип тормай, ысынлап та, үҙем өсөн кәмәләре, бер нисә ай тотолдо. Үҙе ғәҙел, үҙе менән булған! (Иҫкәрмә: һеҙ эйә булырға тейеш һеҙҙең хаҡы ла ваҡ кәмәләр уның менән бер ни ҙә уртаҡ.) Не беспокойтесь тураһында "маневр" номеры һеҙгә.. Тура түгел беспокойтесь тураһында һеҙ "һөйләшеүҙәр өсөн бүлмәләр", әгәр кем дә исемең. Хәҙер һеҙ кәмәлә хаҡы өсөн, бер һатыу түбәндәгесә булған.. Мин беләм, был ауырыйым, ти, мин бер ҡасан да һатып ләкин мин бер генә лә хәтерҙә: “Вау, Мин үҙем кәмәһе һыу арзанға һатыу!"\nҺеҙ Кәмәлә Һатыу Өсөн Ун Топ Советы\n1. Был баҙарҙа !: Ныҡ рекламировать . Иғлан урындағы матбуғат кәмәләргә урынлаштырылды., күп гәзит һәм көндәлек, әгәр был байлыҡты йәки бер кәмәлә ҙурыраҡ, һатып алыусыларға был, моғайын, тикшереү, дәүләт, күреү өсөн, реклама урынлаштырыу үҙәге төбәк һәм милли ҡәҙерле.. Күберәк йәлеп иғлан фото менән трафик. Ниндәйҙер бинаны ҡуртымға тапшырып.-шоссе тыш яғына, йәмле йөҙ ҡайҙа күрҙем был—ҙур, һеҙ юлдары..\n2. Өҫкә атырға!: Эшләй башлар алдынан двигателде йылытырға сәғәткә тиклем килгән һәм уның перспективалары күреү өсөн кәмәләр. Аккумулятор ебәргән йәки ултыра—хатта двигатель өсөн яҡшы балка—һатып алыуҙан баш әйләнә.\n3. Тоғролоғо: Мөһим түгел, күренә. Растительных струй-балауыҙ ҡулланыуға еңел һәм тиҙ булды һәм булып мөмкин мебель обтирать. Көнө лә дауам ҡарағанда күберәк блеска, ләкин ул бындай мөмкинлек иҫ киткес тура килә өсөн, һәм кем әйтә шылтыратып, бер сәғәттән була..\n4. Буш Вәғәҙә: Юлдар яҡшыраҡ булыуын күрһәтер кәрәк-яраҡтарын үҙ ирке зонаһында бөтә иҫкәрмәләр һәм һуңынан уларҙы нисек буш, улар перелив нөктәһенә тиклем.. Һеҙ бөтөрә хрень.\n5. Нөктә Бьет: Профессиональ эштәре өсөн идеаль хәл кәмәлә деталдәр мәғәнәгә эйә.. Әгәр һеҙ хаҡ кәмәлә "уртаса" йәки "яҡшы" огрех генә артыҡ иғтибар вопиющий. Арматура торған ҡатышма ҡан таптары сыҡҡан ржавчина, ҡабат һыҙаттары тоташ таҫма растрепывать , двигатель обезжиривание, трюмный таҙартыу, һ. б.. Әгәр салоны затхлый., урындарҙа һауа освежитель исподтишка .\n6. Иң запотевать: Әгәр штора төшөрөү, йәки йәше поцарапать помутнеть, алыҫ уларҙы ҡарау өсөн тәүҙә.\n7. Түбәнге Эштәре: Әгәр аҫтан буялған кәмәләр, һөҙөмтәлә яңы ҡатламдарын. Был кәмәне яһау, аныҡ. Шулай уҡ аҫылмалы һәм буяу повортно брызг-скег, иҫке буяуы.\n8. Диңгеҙ Һынауҙарын : Киндерҙе йыйып алыуы менән, әммә кәрәк-яраҡтары һәм яғыулыҡ һәм һыу һаҡлағыс ярында бөтә донъя сабыла., самолет еңел булып һеҙ кәмәлә , ручка ашыу проворно, тиҙлегенә етә һәм бик тиҙ топовый. Һатып алырға өгөтләп ҡараны, прокати сикләнгән өсөн дустар һәм ғаилә, мөмкин тиклем аҙ булырға тейеш, юғарыла килтерелгән сәбәптәр буйынса , һәм шуға ысын "һыйҙырышлы" кәмәләр ҙә күренде.\n9. Ҡағыҙ-Белешлек: Бөтә атамалар, Теркәлгән, Киңәйтеү һәм гарантиялар, әгәр бар, переплет записи на ҡул хеҙмәте.. Был ҡыҙыҡлы, әгәр һатып алырлыҡ булған тәүге реакция ул хатта, күрәһең, хоҙай-гул.\n10. Реалист Булмайынса: Беренсе һатып алыу хаҡы йомғаҡлау ултырышы алдынан һеҙгә асылыр.. Доллар тип һанап сығыла реклама, техник хеҙмәтләндереү һәм һаҡлай, ә был һатыусылар өсөн дә, шулай уҡ ваҡытлыса сығымдар, кәмәлә күрһәтеүҙә ҡатнаша..\nВынос: Тағы Ла Өс Советы...\n11. Хаш-Хашим: Кем телефон буйынса үҙен яҡшы тоторға хаҡы юҡ-шулай, кем кәмәлә лә күреп. Кереткәнсе һеҙ күреп, кәмәләр һатып алынды, улар эмоциональ инвестициялар юҡ. Бынан тыш, нисек һеҙ беләһеңме, уның, хатта үҙенә был мөмкинлек бирергә мөмкин? Плюс, тип берлеге йыш ҡына бер-береһен һатып алынған "яңы мөмкинлектәр" тигән мәғәнәлә һеҙҙең менән бәреп төшөрөргә тырышты..\n12. Түләү: Ҡулдағы аҡса-король. Шунда тикшерелде, тип һуң, улар шул тиклем асыҡ. "Че банк" ла яҡшы, алтын һымаҡ. Былар барыһы ла - "раҫлай", тип һатыуға сығарылырға тейеш булған сумманы счет тикшереү датаһы. Шулай уҡ уларҙы ғәмәлдән сығарыу еңел булыуы мөмкин, тип юҡҡа шәхси тикшереү. Ҡул кәмәләре түгел, һеҙ әлегә белмәйем, бәлки, һеҙ бушҡа аҡса һатып алыу .\n13. Оло Һорау: Һатып алыусы һәр саҡ һорап, ни өсөн һеҙ һатып. Ярай, аҡса өсөн глупый. Ләкин Һеҙ әйтә алмайым, (мастерить йәки гарантия арыным тип тормай). Тормош үҙгәрә-иң яҡшы яуап. Әйт, мөмкин түгел һәм быны асыҡ ауыҙ тел крейсерына һеҙҙең кәмәлә., һиңә түгел, һеҙ бала менән йөрөй, шуға күрә һеҙ кәмәлә саңғы кәрәк, Диңгеҙ балығында ла ҡыҫҡартыу һеҙгә башҡаса тәртип., ҡарамайынса.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺУҒЫШ ЕЛЕ БЕҘҘЕҢ ҒАИЛӘЛӘРГӘ ЛӘ ҠАҒЫЛҒАН - 2020 - Мәҡәләләр\nҺУҒЫШ ЕЛЕ БЕҘҘЕҢ ҒАИЛӘЛӘРГӘ ЛӘ ҠАҒЫЛҒАН\nНиндәй генә һынауҙар үтмәгән ил өҫтөнән: аслығы ла, баҫҡынсылығы ла, ҡырғыны ла, һуғышы ла. Ләкин барыбер тормош дауам итә. Быйыл, ҡурсаланыуҙа ултырыуға ҡарамаҫтан, тағы ла Еңеүле май етте. Йырҙа йырланғанса, ул йәшкә мансылған оло байрамыбыҙ, сөнки донъяны фашизм ҡоллоғонан азат итеүҙең хаҡы - миллионлаған ҡорбан ителгән ғүмерҙәр менән баһалана. Рәсәйҙә Бөйөк Ватан һуғышы ипкене ҡағылмаған бер генә ғаилә лә юҡтыр, моғайын... Гәзит уҡыусыларыбыҙҙың яуаптары ла ошо хаҡта һөйләй.\nРөстәм ҒАТАУЛЛИН, Мәсетле районы: "Ҡабат һуғыш ҡына булмаһын, уландар!" - тип Нурыйәхмәт ҡартатайым бик йыш әйтә ине. Атайымдың атаһы 1895 йылғы, оло йәштә булыу сәбәпле һуғышҡа 1941 йылда алына. "Максим" пулеметы расчетында ул беренсе номер, ә ауылдашы һәм кейәүе Сабирйән Хәйбуллин икенсе номер була. Улар уҡсылар дивизияһында алғы һыҙыҡта һуғыша. Алыш ваҡытында немецтар тәү сиратта пулемет расчетын сафтан сығарырға тырышҡан, уларҙы маҡсатлы рәүештә миномет утына тотҡан. Ошондай бер һөжүм ваҡытында ҡартатайым окопка сүгәләп өлгөрмәгән, уның янында ғына шартлаған минанан ныҡ яраланған. Ярты йыл госпиталдә ятҡандан һуң, 1942 йылдың яҙында, ауылға ҡайтҡан. Һыңар ҡулының ҡулбаштан түбән һөйәге юҡ, мускулдарҙа ғына аҫылынып тора ине. Ҡабырға аша ҙур мина ярсығы үткән, арҡаһы ваҡ ярсыҡтар менән тулған. 60-сы йылдарға тиклем ул ярсыҡтар тәндән аҡрынлап сыҡҡан. "Ниместе беҙ ике һалдатҡа бер мылтыҡ, унар патрон менән еңдек бит ул" - тип һөйләгәне, "Снайпер" фильмын ҡарағас, ҡылт итеп иҫкә төшкәйне. Һуғыштан ҡайтҡас, ферма мөдире, бригадир булып эшләгән. Көслөрәк ҡатындарҙан, өлкәнерәк үҫмерҙәрән "теневой" бригада төҙөп, төндәрен Әй йылғаһында йылым менән балыҡ һөҙҙөрткән. Уны ауыл халҡына таратҡан, күрше урыҫ ауылдарында картуфҡа һәм онға алмаштырған. "Шулай ауылды аслыҡтан ҡотҡарып ҡалды ҡартатайың", - тип күрше бабай һөйләгәйне. Әсәйемдең атаһы, Рамазан ҡартатайым да оло йәштә була, һуғышҡа 1943 йылда алына. "Һуғыштың ҡыҙған мәлендә китәм, ҡайтыуҙары икеле", - тип әйтеп киткән. Шул уҡ йылдың йәйендә "Хәбәрһеҙ юғалды" тигән хат килгән. 90-сы йылдарҙа нәшер ителгән "Хәтер китабы" аша ғына Рамазан ҡартатайымдың юғалмағанын, ә 1944 йылда Польшала вафат булыуын белдек. Һуңынан, Оборона министрлығы архивтарын интернетҡа һалған осорҙа, уның юғалыу һәм вафат булыу тураһындағы документтарын эҙләп таптым. Һуғыш яланында ҡайҙа ерләнгәнен, һуғыштан һуң ҡайҙа күсерелгәнен асыҡланым. 2017 йылда Казимиж Дольны ҡалаһындағы совет һалдаттары ерләнгән мемориалға барып, Рамазан ҡартатайымдың ҡәберенә Башҡортостан тупрағын һалып ҡайттым. Ундағы исемле һәр ҡәберҙе фотоға төшөрҙөм, Башҡорт Википедияһында мемориал тураһында мәҡәлә яҙып, фотоларҙы шунда ҡуйҙым. Казимиж Дольнылағы ҡәберлектә 8676 мәйет ерләнгән, ә Польшала ундай дөйөм ҡәберлектәр ҡырҡтан ашыу. Улар ерле хакимиәт ҡарамағында, бик матурлап тәрбиәләйҙәр. Ә үҙ илебеҙҙә һалдат мәйеттәрен яу яланынан йыйып бөтмәгәнбеҙ әле, шуныһы ҡыҙғаныс.\nАталары һуғыштан ҡайтмағандарға был һуғыш икеләтә-өсләтә ауыр булған. Улар үткән һуғыштың тере ҡорбандары. Үкһеҙ етем үҫкән әсәйемдең әсенеп һөйләгәндәрен бәйет итеп яҙғайным.\nҺуғыш ҡорбаны бәйете\nЕтмеш биш йыл үтте бына,\nҠәһәр һуғыш бөткәненә,\nБөтмәгән шул, минең өсөн\nӘле һаман дауам итә.\nҺәр йыл һайын Еңеү яҙын\nҠабат халыҡ байрам итә,\nӘ мин һүнмәҫ өмөт менән\nӘтейемде яуҙан көтәм.\nБәғзе берәү майҙандарҙа,\n"Ҡабатларға!" - оран һала.\nЕңеү хаҡы күпме тора?\nЭй, кешеләр, байрамдарҙы\nСама менән байрам итең,\nИҫәбе юҡ етемдәрҙең\nҺүҙен һеҙгә бәйән итәм.\nМең туғыҙ йөҙ ҡырҡ берҙә\nГерман башлап һуғыш асҡан,\nБарса халыҡ берҙәм булып\nИл һаҡларға яуға баҫҡан.\nҺуғыш бит ул уйын түгел,\nАямаған кеше башын,\nЕтемдәрҙе зар илатып,\nҠырған бит ул йәшен-ҡартын.\nОло йәшкә ҡарамаҫтан,\nӘтейгә лә сират еткән,\nАрҡаһына тоҡсай аҫып,\nҠырҡ өстә яуға киткән.\n"Һуғыштың бик ҡыҙған мәле,\nҠайтыуҙары, һай, икеле,\nКеше ит, - тип, - балаларҙы",\nӘнейгә ул васыят әйткән.\nЯбай һалдат елкәһенә\nКүпме яфа-михнәт төшкән,\nМеңәр саҡрым йәйәү үткән,\nТиҫтәләгән йылға кискән,\nТик Висланы сыҡҡан саҡта,\nЮрағаны юшҡа килгән,\nҠорбан булған, әтекейем,\nЕр ҡуйынын фатир иткән.\nТөҫө лә юҡ хәтеремдә,\nСабый инем ул йылдарҙа,\nӘтей ниндәй булғанын да,\nБелдем күреп күршеләрҙә.\nӘтекәйем, ник ҡайтманың,\nНаҙға күмеп яратманың,\nБайрамдарҙа күкрәк киреп,\nҠушҡаныңды үтәй алмай\nӘней иртә үлеп китте,\nДүрт баланы - дүрт тарафҡа,\nӘсе яҙмыш юлы илтте.\nҺикһәнде лә уҙҙым инде\n"Етем" тигән исем менән,\nҠәһәр һуғыш беҙҙе лә бит\nТере килеш ҡорбан иткән.\nТамағы туҡ, өҫтө бөтөн.\nХөкүмәттән тамып тора,\nЕңел инде донъя көтөү.\nАуыр булды үкһеҙҙәргә\nҒәилә ҡороп, мандып китеү,\nҮҙебеҙҙе генә түгел,\nБалаларҙы кеше итеү.\nИн ша Аллаһ, бирешмәнек,\nИлгә тоғро хеҙмәт иттек,\nТеймәй кеше өлөшөнә,\nҒәҙел генә ғүмер үттек,\nДәүләттән дә күрмәгәнде\nӘммә теләк теләйем.\nОран һалған аңлаһын ул -\nҠабатларға яҙмаһын шул!\nЕтмеш биш юл көйләнде.\nЯҙып алды ишеткәнде\nРөстәм - һалдат ейәне.\nИншар АСҠАРОВ, Стәрлебаш районы Үрге Аллағыуат ауылы: Ҡағылған тип кенә әйтеү бик дөрөҫ булмаҫтыр, өйөрмә кеүек үткән беҙҙең ғаиләнән был быуат ғәрәсәте... Беренсе булып өлкән ул, ҡатынын, балаларын ҡалдырып, Яһанур бабай китә фронтҡа, күп тә үтмәй похоронкаһы килә. 1942 йылда, Федоровка районының Юлдаш ауылында уҡытыусы булып эшләгән Хәсән бабайыма ла сират етә ил һаҡларға сафҡа баҫырға. Ул данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында һуғыша, Сталинград өсөн барған һуғышта батырҙарса һәләк була... 1943 йылда 17 йәшлек Хөсәйен бабайыма ла повестка килә. Ул офицерҙар мәктәбендә уҡып сығып, 1944 йылда лейтенант дәрәжәһендә башлай үҙенең хәрби хеҙмәтен. Прибалтиканы, Белоруссияны азат итеүҙә ҡатнаша, Еңеү таңын Кенигсберг ҡалаһында ҡаршылай. Капитан дәрәжәһендә өйгә ҡайта.\nҺуғыш башланғанда 50 йәше тулған олатайым Йыһангир ҙа трудармияла, Урал урмандарында еңеүгә үҙ өлөшөн индерә, 1947 йылда тыуған йортона әйләнеп ҡайтырға насип була...\nӨләсәйем Зөлҡәғиҙә был йылдарҙа өс бәләкәй балаһы менән йорт йылыһын, усаҡ утын һаҡлай, колхоздың төрлө эштәрендә лә эшләй. Танкығамы, самолетҡамы тип, үҙенең барлыҡ биҙәүестәрен тапшыра, үҙенә бер нисә бөртөк кенә алып ҡала. Ҡыҙҙары кейәүгә сыҡҡанда шуларҙы берәмләп тарата. Бына шулай, Советтар Союзының меңдәрсә ғаиләләре кеүек, бер төптән, Еңеү өсөн көрәшә минең тоҡом. Мәңгелек Дан уларҙың бөтәһенә лә, беҙҙең яҡты киләсәк өсөн һаулығын, ғүмерҙәрен дә йәлләмәгән Совет иленең ябай ғаиләләренә!\nМиңһылыу АБДУЛЛИНА, Салауат районы: Атайым Фәссәхетдинов Фәйзрахман Фәссәхетдин улы 1943 йылдың мартында Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла. III Украин фронты армияһы составында Украина ерҙәрен дошмандан азат итеүҙә ҡатнаша. Йәш сержант башта автоматсы, артабан пулемётсы булып хеҙмәт итә. Алты ай дауамында Әлкә хәрби часында хәрби күнекмәләр ала. Был осорҙо бик аяныс итеп хәтергә ала торғайны, сөнки унда буласаҡ яугирҙар аслыҡтан яфалана.\n1943 йылдың сентябрендә 2 мең һалдатты Өфө станцияһынан теплушкаларға тейәп оҙаталар. Атайым, өлкән сержант, III Украин фронтына ҡараған 170-се уҡсылар полкы составында отделение командиры вазифаһында һуғыша. Днепр йылғаһы аша тимер юл күпере емерек хәлдә була. Ары-бире терәтелгән свайҙарҙа ғына торғанлыҡтан, бер юлы тик икешәр вагонды ғына сығарып булған. Юғалтыуҙар кисереп, ғәскәрҙе ҡаршы ярға сығарып бөтәләр. "Вагондарҙан төшөүгә, киҫәкләп, сей ит тараттылар. Кем нисек әтмәләштерә ала, шулай итеп ризыҡланы был өлөштәрҙе. Шул саҡ, ялтырауыҡ күк төҫкә буялған тәреле немец самолёттары килеп сыҡты һәм, утлы ямғыр менән ҡойондороп, осоп үтте. Күп кенә иптәштәр, алышта ҡатнаша ла алмай, һәләк булды", - тип хәтерләй торғайны ул.\nКәрәк булған һайын, окоптар ҡаҙып, оборонаға әҙерләнеп, өшөп-туңып, ҙур ауырлыҡтар менән үтәләр һалдаттар көҙгө юлды. Ҡыш тыны һиҙемләнһә лә, яугирҙарҙың күбеһенең өҫтөндә йоҡа гимнастерка, шинель һәм аяҡтарында обмотка була. 1943 йылдың 5 декабрендә атайымдың һул ҡалаҡ һөйәге аҫтына снаряд ярсығы инеп ултыра. Күп ҡан юғалтып өлгөргән 19 йәше менән барған йәш егетте Дружковка ҡаласығы госпиталенә алып киләләр. Дауаланып сыҡҡас, 15-се айырым мотомехбригада составында тағы алғы һыҙыҡҡа оҙаталар. Көньяҡ Украина, Молдова ерҙәрен дошмандан азат иткән Карпат-Днепр стратегик һөжүм итеү сиктәрендәге Одесса хәрби операцияһында ҡатнаша. Көньяҡ Буг йылғаһы ярында, Тирасполь ҡалаһы ҡаршыһында оборонала ятҡанда дауахананан һуң нығынып та өлгөрмәгән организм тағы бирешә. Яугир ҡурҡыныс диагноз - үпкә плевриты менән тағы госпиталгә эләгә. Был юлы Одесса ҡала госпиталендә ярты йыл дауалана һәм табиптарҙың иҫ киткес ныҡышмаллығы арҡаһында ғына тере ҡала. Бигерәк тә йәһүд милләтле өлкән йәштәге табип әбейҙе йылы итеп хәтерләй торғайны. Атайым 1950 йылда, 7 йыл хеҙмәт иткәндән һуң, демобилизацияланған. 1951 йылда инәйем Сафия Нәғим ҡыҙына өйләнеп, беҙгә, биш балаға: миңә һәм Әғзәм, Флорида, Альфрида, Гүзәл иркәләремә ғүмер биргәндәр. Барыбыҙ ҙа педагогтар.\nРәзиф ВӘЛИЕВ, Ҡырмыҫҡалы районы: Атайым Ғафуан Ғәлимйән улы Бөйөк Ватан һуғышына 18 йәше тулғас, 1942 йылда саҡырыла. I Украин фронты армияһында һуғыша, атлы разведкала хеҙмәт итә. Күп тапҡырҙар дошман тылына "тел" алырға бара. Бер ваҡыт разведкала немец офицерын ҡулға төшөрәләр, дошман атайыма ете тапҡыр сәнсеп өлгөрә, әммә яраланыуына ҡарамаҫтан, ҡанһырап булһа ла, офицерҙы үҙебеҙҙекеләр яғына һөйрәп алып сығалар. Ошо батырлығы өсөн "Ҡаһарманлыҡ өсөн" миҙалына лайыҡ була. Ай ярым госпиталдә дауаланғандан һуң, ҡабат фронтҡа китә. 1943 йылда башы яралана һәм 4 ай дауаланғандан һуң ҡабат разведкаға түгел, ә артиллерияға төҙәүсе итеп ебәрелә.\n1944 йылда Киев эргәһендәге һуғыштарҙа ул хеҙмәт иткән подразделение "Тигр"ҙар һөжүмен кире ҡаға. Ошо алышта немец илбаҫарҙарының техникаһын юҡ иткәне өсөн атайым III дәрәжә Дан орденына күрһәтелә, әммә ҡаты яраланыуы һөҙөмтәһендә наградаһын алып өлгөрмәй, тылға оҙатыла. Госпиталдә ете ай булғандан һуң, сәләмәтлеге буйынса демобилизациялана. Ә наградаһы уны 32 йылдан һуң эҙләп таба.\nТыуған Нуриман районының Бүләк ауылына ҡайтҡас, башкөлләй колхоз эшенә сума: ҡултыҡ таяғында булһа ла, 10 йыл дауамында "Ҡыҙыл Натис" хужалығын етәкләй. Һуңынан сауҙа өлкәһендә эшләй. Намыҫлы хеҙмәте өсөн бик күп Маҡтау ҡағыҙҙарына, "Совет сауҙаһы отличнигы" знагына лайыҡ була.\nРоза РӘСЕМБӘТОВА, Хәйбулла районы: Әсәйемдең атаһы Ишбулат ҡартатайым (Хәйбулла районынан) 20 йәшендә Темәс педучилищеһын тамамлап, уҡытып йөрөгән сағында 1939 йылда әрме сафына алына. Шунан һуғышҡа инеп китә. Кавалерия дивизияһына эләгә. 1941 йылда ҡылыс менән төшкән фотоһы буйынса, 74-се кавалерия дивизияһында булғандыр, тип фаразлайбыҙ. 1943 йылда радистар курсына ебәрелә. Гармунсыларҙы һайлап алдылар, тигән. Шулай Алыҫ Көнсығышҡа эләгә. Япония менән һуғышта ҡатнаша. Политрук була. Капитан званиеһы ала. 1947 йылда иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Кәримә өләсәйем менән биш бала үҫтерәләр. 50 генә йәшендә вафат була. Иң үкенеслеһе, уның тураһында мәғлүмәт юҡ тиерлек. Заманында әһәмиәтен аңламағанбыҙ, ти әсәйем. Миҙалдарын да һаҡламағандар.\nАтайымдың әсәһе Тәнзиләгә (Дүртөйлө районы) һуғыш сыҡҡанда 9 ғына йәш була. Сибек кенә ҡыҙ ҙа тыл эшенә егелә. Ас булһаҡ та намыҫ менән эшләнек, ти ине. 12 йәшлек сағында өйҙәге туғандарына бер ус иген алып ҡайтырға була. Тикшереүсегә юлыҡҡас, ҡыҙсыҡ ризыҡты тиҙ генә юл ситенә һибә, тик сепрәк моҡсаның тегелгән буйында ҡалған иген бөртөктәре өсөн хөкөм ителә. 6 ай подвалда һалдаттар өсөн кейем тектем, фронттағы атайым Сталинға хат яҙҙы, шунан ғына мине ҡайтарҙылар, тип һөйләр ине. Ул хат кем ҡулына эләккән, өлкән ҡартатайыбыҙ унда нимә тип яҙғандыр - беҙгә ҡараңғы. Ҡайтҡас та тылда эшләй. Һуңынан ФЗУ-ға эләгә. Шул ҡыҙ баланы йәлләп үҙәгем өҙөлә хәҙер. Ул ваҡытта шундай ҡаты тәртип тә кәрәк булғандыр инде. Ҡәртәсәйем зарланманы. Тырышып донъя көтөп йәшәне. Тыл ветераны булараҡ хөкүмәт хөрмәтен күрҙе.\nФәниә ФӘЙЗУЛЛИНА, Шишмә районы: Еңеүҙең 75 йыллығын байрам иткән көндәрҙә мин дә балалыҡ хәтирәләрем менән уртаҡлашып, атайым Юлдашбаев Шакирйән Шәйхислам улы тураһында бер кәлимә һүҙ әйткем килә. Ул 1908 йылда Шишмә районы Яңы Усман ауылында тыуған. 1934 йылда әсәйем Суфия менән өйләнешеп, беҙгә, өс ҡыҙына, ғүмер биргәндәр. Икеһе лә колхозда эшләгән. Атайым колхоз бригадиры, трактор бригадаһы бригадиры булған. Бик етеҙ, уңған кеше ине, тип иҫкә алалар уны. 1941 йылдың июль айында хәрби комиссариаттан атайыма саҡырыу килде. Уларҙы Авдон ауылында дүрт ай һуғышҡа әҙерләнеләр. Әсәйем йәше лә тулмаған һеңлемде, беҙҙе ҡалдырып, арбаға бесән, һалам төйәп, Авдонға 17 мәртәбә барҙым, тиеп һөйләй торғайны. Бер барыуында ул мине лә үҙе менән бергә алырға булды. Йөк башына ултырып, әсәй менән 50 км йыраҡлыҡтағы Авдон ауылына юлға сыҡтыҡ. Икенсе атта Насих ағай бара. Аҙаҡ ул да һуғышҡа китте, тик әйләнеп ҡайтманы. Авдонға кискә генә барып еттек. Йөктө бушатҡас, урамдан теҙелешеп килгән һалдаттарҙы күреп, ҡаршыларына сыҡтыҡ. Шул ваҡыт атайым йүгереп килеп, мине күтәреп алып үпте лә, яңынан иптәштәре янына йүгерҙе. Командирҙан бер минутҡа ғына сафтан сығырға һораған икән. Һуңғараҡ биш минутҡа һорап, тағы яныбыҙға килде. Юлда тағы әллә күпме ыҙалар күрһәк тә, атайым менән күрешеүҙән бик тә ҡәнәғәт булғаным хәтерҙә.\nАпрель айында атайҙарҙың фронтҡа китәсәге тураһында хәбәр алдыҡ. Әсәй эштән ҡайтты ла шунда уҡ бешеренә башланы, төндә поезд үтәсәк Шөңгәккүл станцияһына киттек. Унда төнө буйы ултырҙыҡ, иртәгәһенә көндөҙгө 12-лә генә состав станцияға килеп туҡтаны. Вагондарҙан һалдаттар, улар менән бергә атайым да килеп төштө. Состав киске 9-ҙа ғына ҡуҙғалып китте. Атайымды һуңғы тапҡыр күреүем шул булды. Беренсе класҡа уҡырға барғас, фронтҡа, атайға көн дә тиерлек хаттар яҙа башланым. Атайымдан да өсмөйөшлө хаттар йыш килде лә, 1942 йылда ҡапыл туҡтаны. Ауыл советына уның хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында хәбәр килде. Һуңыраҡ атайымдан хаттар яңынан килә башланы. Ул еңелсә яраланыуы, госпиталдә дауаланыуы, миҙал алыуы тураһында яҙҙы. 1943 йылда тағы бәйләнеш өҙөлдө. 1944 йылдың йәйендә беҙҙең өйгә бер һалдат ағай килде. Әсәйем эштә ине. Ағай атайҙың фотоһын һораны. Мине күтәреп алып, урындыҡҡа баҫтырып, арҡамдан ҡағып яратты ла, сығып китте. Сентябрь айында был ағай ҡабат килде. Сталинград өсөн барған һуғышта атайҙың ҡаты яраланыуы, яҡында ғына ярҙам булмағас, өс сәғәт кукуруз һаламы өҫтөндә ҡанһырап ятыуы, "Иҫән ҡайтһаң, минең балаларҙы барып күр, арҡаларынан ҡағып ярат", тип васыят әйтеп, күҙҙәрен йомоуы тураһында һөйләне. Атайҙы Будерлиновка ауылында ерләгәндәр. Был ағай (исем-шәрифен белмәйем, Дәүләкән районы Мерәҫ ауылында колхоз бухгалтеры булып эшләгәне тураһында ғына хәтерҙә) беҙгә атайымдың хәрби билетын, миҙал документын, ҡанлы фотоларҙы тапшырҙы. Ләкин был документтар әллә штабҡа барып етмәгән, әллә ҡанлы булып танырлыҡ булмаған, атай хәбәрһеҙҙәр исемлегендә тороп ҡалды шулай...\nЗәйтүнә НИҒӘМӘТЙӘНОВА, Өфө ҡалаһы: Олатайым менән өләсәйемдең бер-бер артлы дүрт улы тыуып, бишенсе сабыйҙарын көткәндә олатайым: "Их, ҡыҙым булһа, ебәккә генә төрөп йөрөтөр инем!" - тип хыялланған. Уның әйткәне фәрештәләрҙең амин тигән сағына тура килгәнме - инәйем донъяға килгән. Ысынлап та, олатайым ҡыҙын әллә ни иткән, хатта ашаған ваҡытта уны ҡаршыһына һалып ҡуйыр булған. Әммә барлыҡ хыялдарын һуғыш емергән - олатайымды 1941 йылдың июнендә һуғышҡа алалар. Был ваҡытта иң өлкән улына 10 йәш, иң бәләкәйенә - инәйемә - 10 ғына ай булған була. Шул уҡ йылдың декабрендә олатайымдың хәбәрһеҙ юғалған тигән хәбәре килә. Өләсәй аслыҡта ла, яланғаслыҡта ла биш балаһының береһен дә үлтермәй һаҡлап алып ҡала. "Беҙ ҙә башҡалар кеүек бер баҡса бәрәңге ултыртабыҙ, көҙөн берәр балалылар 300 биҙрә уңыш ала, минең 90 биҙрә сыға. Аптырайым. Эштән ҡайтыуыма малайҙарым, инәй, беҙ бәрәңге таптыҡ, тип көтөп тора торғайны. Тамырын өҙөп бөткәс, бәрәңге әллә ни уңмаған да инде", - ти торғайны өләсәй беҙ картуф алғанды баҡсаға сығып, беҙҙең эшләгәнде ҡарап ултырғанда. "Ил ҡайғыһы - бразник, башҡа ҡайғы килмәһен", - тип үҙ күңелдәрен үҙҙәре күреп йәшәһә лә, беҙҙең замандағы муллыҡты күреп, "Хәҙер аңлайым, элек ирҙәренең похоронкаһы килгәндәргә балалары мәктәпкә барһа ла ярҙам күрһәтәләр, башҡа ваҡытта ла. Мин биш бала үҫтерҙем, бер ярҙам да булманы. Хәбәрһеҙ юғалғандарҙың балаһына бирергә ҡушмағандар инде", - ти торғайны.\nАтаһын 10 айлыҡ ҡына сағында күргән инәйем иһә ғүмер буйы атай тип әйтеү бәхетен татымаған. Беҙ, өс балаһы, сыр-сыу килеп, атайыбыҙҙың елкәһенә менеп шаяра, өйҙә булмаһа, ҡайтыуын дүрт күҙ менән көтөүебеҙҙе күреп, "Аптырайым һеҙгә, атайҙы ла инәйҙе яратҡан кеүек яраталармы икән?" ти торғайны. Ә беҙгә уның һорауы аптырау тыуҙыра - нисек инде үҙе инәй, үҙе бала атайҙы нисек яратҡанды белмәй...\nЯҙылған: 08.05.20 | Ҡаралған: 363


«Аллаһ юлына баҫмаған кеше ахыр сиктә бушлыҡҡа барып терәлер» | "Ваҡыт!"\n«Аллаһ юлына баҫмаған кеше ахыр сиктә бушлыҡҡа барып терәлер»\n22 Июн 2012 Оставить комментарий\nАвтор: wakyt в Дәғүәт, Интервью, Ишморат ХӘЙБУЛЛИН\nИшморат Нәзир улы ХӘЙБУЛЛИН – Өфө мосолмандарына ғына түгел, бөгөн инде бөтөн республикабыҙ һәм илдең күп кенә бүтән төбәктәрендәге мосолмандар өсөн дә киң билдәле шәхес. Уның Ислам нигеҙҙәре, дин тарихы, Ҡөрьән буйынса дәрестәре тиҫтәләгән-тиҫтәләгән кеше йыйһа, ғәрәп телен өйрәнеү буйынса дәреслектәре был телде өйрәнгән һәр кемдең өҫтәлендә яталыр. Ә «Ваҡыт!» гәзитендә иһә йыл дауамында уның аҡида буйынса лекциялары баҫылып килде һәм, иншәЛлаһ, киләһе йылда ла улар дауам итәсәк. Иҫке ялған идеалдар юҡҡа сығып, күпләп дингә ҡайтыу өсөн халҡыбыҙ алдында ҙур мөмкинлектәр асылған ваҡытта шундай белемле, әүҙем йәш егетебеҙҙең булыуы – Аллаһы Тәғәләнең беҙҙең халыҡҡа күрһәткән рәхимлеге ул, әлхәмдүлиЛләһ. Кем ул, ҡайҙан ул, дингә нисек ҡайтҡан, республикабыҙҙағы бөгөнгө Ислам хәлен нисек баһалай – ошо һәм башҡа һорауҙар менән уның үҙенә мөрәжәғәт иттек.\n– Әссәләмү ғаләйкүм! Ишморат хәҙрәт, үҙегеҙ тураһында ҡыҫҡаса ғына һөйләп үтһәгеҙ ине.\n– Үә ғаләйкүм әссәләм үә рәхмәтуЛлаһи үә бәрәкәтүһү! Мин үҙем Учалы районы Мәҫкәү ауылында 1977 йылда донъяға килгәнмен. Бәләкәй сағымда ғаиләбеҙ менән районыбыҙҙың бер нисә ауылында йәшәргә тура килде. 1995 йылда Рәми Ғарипов исемендәге 1—се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамланым. Шул уҡ йылдың көҙөндә, студенттар менән алмашыныу программаһына ярашлы, ун кешелек төркөм составында мине лә Мысырҙың (Египет) баш ҡалаһы Ҡаһирәгә «Әл-Әзһәр» Халыҡ-ара ислам университетына ғәрәп телен өйрәнергә ебәрҙеләр. Шунда мин дин менән ныҡлап ҡыҙыҡһынып китеп, 19 йәшем тигәндә намаҙға ла баҫтым, Аллаға шөкөр. 2004 йылда инде, ундағы педагогия факультетының ғәрәп теле бүлеген тамамлап ҡайтҡас, үҙебеҙҙең баш ҡалабыҙҙа ғәрәп теле, Ҡөрьән буйынса уҡытыу эштәре алып бара башланым. Әлеге ваҡытта Өфөләге «Фәләҡ» мәсетендә имам булып торамын, шунда йома намаҙҙарын үткәрәм. Ғаилә хәленә килгәндә инде, тормош иптәшем Зөлфиә менән Әхмәт исемле ул һәм Латифа исемле ҡыҙ үҫтерәбеҙ, әлхәмдүлиЛләһ.\n– Ә дин һеҙҙе нимәһе менән үҙенә шулай ылыҡтырҙы һуң?\n– Үҫмер саҡта мин, һәр егеткә тиерлек был хас булғанса, бөтә нәмә менән дә берҙәй ҡыҙыҡһындым: һәр төрлө темаға күпләп китаптар уҡыр инем, спорт менән дә шөғөлләндем, алыҫ ерҙәрҙе барып күрергә хыялландым һәм башҡалар. Мысырға осҡан саҡта минең инде донъяға ҡарашым ниндәйҙер кимәлдә формалашып бөткән ине: биология миңә «бөтә был тормош осраҡлы рәүештә генә барлыҡҡа килгән», «көслөнөкө – замана» тип өйрәтһә, психология фәне иһә «бер кем дә бер кемгә лә бер нәмә лә бурыслы түгел» тип йыуатты. Әммә дини йәмғиәт араһына барып эләгеп, ислам динен аңлатып биргән бер нисә китапты уҡып сыҡҡандан һуң, беҙгә мәктәптә, университеттарҙа нисә йылдар буйы өйрәтеп киленгән күп кенә теория-принциптарҙың ни тиклем примитив һәм бер яҡлы булғандарын аңланым. Ислам иһә минең бөтә һорауҙарыма ла тулы һәм аныҡ рәүештә яуап бирҙе. Был донъяға ниңә тыуыуыбыҙҙың, ниһайәт, мәғәнәһе аңлашылды, алдымда аныҡ маҡсаттар барлыҡҡа килде, Аллаһҡа ҡарата, үҙемә ҡарата, бүтәндәргә ҡарата бурыстарым аныҡ билдәләнде.\n– Бөгөнгө көндә ҡайһы бер йәштәр «Дин уҡыуыма, эшемә һәм бүтәнгә ҡамасау ғына булмаҫмы икән?» тип уйлай…\n– Беҙҙең ошонда килеп йәшәп китеүебеҙҙең мәғәнәһе – ул иманда булыу, дин тотоу, ғибәҙәт ҡылыу, һынауҙар аша үтеү. Иң мөһим эштәр – шулар. Беҙ барыбыҙ ҙа Аллаһы Тәғәлә ҡулындабыҙ – был донъяла ла, үлгәндән һуң да. Уның әмерҙәрен үтәмәһәк, бары үҙебеҙгә генә зыян килтерербеҙ. Аллаһы Тәғәлә Үҙенең китабы Ҡөрьәндә беҙгә намаҙ уҡырға, ураҙа тоторға, зәкәт бирергә, хаж ҡылырға һәм бүтән шундай ғәмәлдәрҙе үтәргә әмер иткән бит, «теләһәң – эшлә, теләмәһәң – эшләмә» тимәгән. Үҙебеҙҙе мосолман халыҡ тип һанау менәнме ни, Аллаһ ҡушҡанды ла үтәмәһәк, ниндәй мосолман һуң беҙ? Шул уҡ намаҙ – ул мосолмандарҙың иң беренсе һәм бөйөк ғәмәле. Ҡиәмәт көнөндә Аллаһы Тәғәлә алдында иң тәүҙә намаҙҙарыбыҙ, аҙаҡ ҡына ҡалған эштәребеҙ өсөн яуап тотасаҡбыҙ.\nУҡыуға, спортҡа, эшкә килгәндә инде, былар барыһы ла Исламда тик хуплана ғына. Уҡыу, белем алыу, мәҫәлән, мосолманға һуңғы һулышына тиклем фарыз (мотлаҡ) һанала. Күпселек фәндәрҙең дә төп ҡағиҙәләре, нигеҙҙәре, тикшереп ҡараһаҡ, мосолман ғалимдарына барып тоташа бит. Бөгөн дә беҙ мосолман студенттарҙың, эш кешеләренең көн дә кистәрен, бүтәндәр телевизор алдында йә урамда ял иткән саҡтарҙа, мәсеттәргә яңы белем артынан күпләп килеүен күрәбеҙ, әлхәмдүлиЛләһ. Спортҡа килгәндә инде, белегеҙ: физик яҡтан көслө, етеҙ, сос мосолман, көсһөҙ, ығыш, яй мосолманға ҡарағанда, Аллаһы Тәғәләгә нығыраҡ һөйкөмлөлөр. Сөнки көслө мосолман үҙенең, үҙ ғаиләһенең генә намыҫын түгел, бүтән диндәштәренең дә, дөйөм йәмәғәттең дә намыҫын һаҡлай, яҡлай ала. Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙ ҙә (саллаЛлаһу ғаләйһи үә сәлләм) физик күнекмәләргә ҙур иғтибар бирер булған. Эш һәм аҡса темаһына килгәндә лә, шул уҡ: малын хәләл юл менән тапҡан бай мосолман ярлы, булдыҡһыҙ мосолманға ҡарағанда Аллаһы Тәғәлә алдында һөйкөмлөрәктер. Сөнки ул үҙен, үҙ ғаиләһен ҡарай ғына түгел, бүтәндәргә лә ярҙам итә, йәмғиәт өсөн төрлө файҙалы проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша. Бында мин, ярлылыҡ насар, тимәйем, ризыҡты бит Аллаһы Тәғәлә, кемгә күпме кәрәк, белеп бирә. Ә мөмкинлектәрең булып та, шуларҙы файҙаланмау, буйы менән һоранып ҡына тик ятыу һәм ярлылығың өсөн Аллаһҡа зарланып ултырыу – шул насар.\nДинлеләр менән динһеҙҙәр араһында тағы ла бер айырма: динһеҙ кеше бөтә был белем алыу, спорт, аҡса йыйыу, мал туплау кеүек эштәрҙе үҙе өсөн, был донъяла ниндәйҙер файҙа, дан алыр өсөн эшләһә, мосолман кеше китап уҡығанда ла, физик күнекмәләр яһағанда ла, мал-мөлкәтен арттырғанда ла Аллаһы Тәғәләнең ҡәнәғәтлелеге тураһында уйлай. Уның өсөн белем, көс, аҡса үҙҙәре мөһим түгел, ә Аллаһтың унан риза булып ҡалыуы мөһим. Һәм был изге ниәттәре өсөн мосолмандар был донъяла ла, теге донъяла ла Аллаһтың рәхмәтенә ирешер, иншәЛлаһ.\nӘммә, тағы ла берҙе иҫкәртеп ҡуям: иң беренсе беҙ иман ныҡлығы, дин таҙалығы, ғибәҙәттәрҙең даимилығы кеүек эштәрҙе ҡайғыртырға тейешбеҙ. Шуларыбыҙ тәртиптә булһа, ҡалған эштәребеҙ ҙә тәртиптә буласаҡ.\n– Ә «дин тотмайынса ла дөрөҫ йәшәп була» тигәндәргә ни тип яуап бирерһегеҙ?\n–Әлбиттә, улай китһәң, һәр кемдең үҙ «дөрөҫлөгө» бар килеп сығасаҡ. Хатта бур ҙа үҙен ниндәйҙер кимәлдә хаҡлы тип һанай, «урлашырға ярамай, әлбиттә, ләкин ни эшләмәк кәрәк – хаҡтар юғары, балалар күп, ҡайҙа ҡарама — насар кешеләр», имеш. Кеше үлтереүселәрҙең, фәхишәләрҙең, наркомандарҙың, эскеселәрҙең – барыһының да үҙ «дөрөҫлөгө» бар, бик һирәктәр генә үҙенең насар кеше икәнлеген таный ул. Тарихта төрлө ваҡытта барлыҡҡа килеп торған идеологиялар ҙа бит тик үҙҙәрен генә хаҡлы һанаған: фашистар ҙа, коммунистар ҙа, тигәндәй. Ә ҡайҙа һуң, улай булғас, ысын дөрөҫлөк? Быны һәр кем үҙе өсөн үҙе хәл итергә тейештер. Әгәр һин бөтә был галактикалар, планеталар, тәбиғәт күренештәре, кеше, хайуандар, беҙҙең организм, Ер шарындағы тәртип һәм матурлыҡ һәм башҡаларҙы ни бары мәғәнәһеҙ осраҡлыҡтар һөҙөмтәһе тип уйлайһың икән, үлгәндән һуң үҙ ҡылыҡтарыбыҙ өсөн яуап бирмәйәсәкбеҙ, тип хыялланаһың икән, тимәк һин, дарвинист, атеист булараҡ, «тере ҡалыу өсөн көрәшеүҙә бөтә ысулдар ҙа ҡулай», «бер милләттең икенсе милләткә ҡарағанда таҙараҡ, аҡыллыраҡ булыуы», «тормоштан бөтә нәмәне лә алып ҡал» кеүек хайуани принциптарҙы үҙең өсөн «дөрөҫлөк» тип алаһың. Хатта, гуманист булып, ғәҙеллек, азатлыҡ өсөн көрәшкән хәлеңдә лә, һинең ул көрәшеңдә бәрәкәт булмаясаҡ, ә теге донъяла иһә, Аллаһтың һине бар иткенен һәм һиңә ризыҡ биргәнен инҡар иткенең өсөн, ҡаты яза көтәсәк. Ә инде бөтә был йәшәйештең барлыҡҡа килеүендә, кешеләрҙең тыуып-үлеп тороуында һәм башҡа шундай күренештәрҙә ниндәйҙер хикмәт күрһәң, бөтә был донъяларҙы бар итеүсе Ул бер һәм мәңгелек икәнлегенә ышанһаң, һәр халыҡҡа төрлө ваҡытта Уның тарафынан кешелеккә пәйғәмбәрҙәр ебәрелеүен ишетһәң һәм Мөхәммәт пәйғәмбәребеҙҙе һуңғы пәйғәмбәр тип таныһаң, һин, мосолман булараҡ, Аллаһ һәм Уның рәсүле ҡушҡандарҙы үтәргә тейешһең. Дарвинизм тигәндәй, йыл һайын был теорияның дөрөҫ булмауын иҫбатлаусы яңы дәлилдәр табылып тора. Уның һаман да мәктәптәребеҙҙә төп тәғлимәт булып ҡала килеүе, күрәһең, кемгәлер бик ныҡ кәрәктер. Ә дарвинизм үҙе ялған булғас, тимәк, уға нигеҙләнгән ҡалған бөтә теория-идеологиялар ҙа (атеизм, расизм) ялған килеп сыға.\nИман нурынан мәхрүм булған кеше был донъяла йән рәхәте тапмаҫ һәм күңел бушлығын ялған «әүрәткес»тәр – тәмәке, иҫерткес эсемлек, наркотик һәм тағы ла меңәрләгән (зарарлы булмаһа ла, файҙаһыҙ) нәмәләр менән тултырырға тырышыр. Ләкин Яралтыусыһы, Аллаһы Тәғәлә, юлына баҫмаған кеше ахыр сиктә үкенес һәм бушлыҡҡа барып терәлер. Был – бер кешенең бәләһе. Ә шундай хәлдә бер кеше түгел, тотош милләт ҡалһа?.. Беҙҙең халҡыбыҙға, бүтән бер нәмәгә лә әүрәмәйенсә генә, баштарыбыҙҙы сит-ят идеялар менән ҡыйламайынса ғына, тиҙерәк кире Ислам юлына ҡайтыр кәрәк. Артыҡ ныҡ һуң булмаҫ борон…\n– Беҙҙең республикала Ислам, бүтән республикалар менән сағыштырғанда, әле ниндәй кимәлдә?\n– Башҡа өлкәләр менән сағыштырғанда Башҡортосанда ислам диненең үҫеше бик яй бара (бының сәбәптәре күп, һәм был турала берәй ҡасан айырым һөйләшербеҙ, тип уйлайым, иншәЛлаһ). Һәм беҙ, мосолмандар, был хәл менән риза түгелбеҙ. Ғөмүмән, был хәл мосолмандарҙы ғына түгел, бәлки, бүтән конфессияларҙы ла борсорға тейеш. Сөнки дөрөҫ ғилем булған ерҙә генә халыҡтарға бер ниндәй ҡурҡыныс та янамай. Ә инде ғилемле кешеләрҙең аҙ булыуы сит илдән килеүсе төрлө ялған фекерҙәргә (Аум Синрикё, «Аҡ ҡәрҙәштәр», дианетиктар, «Иегова шәһиттәре» һәм башҡаға) юл аса. ислам дине иһә тик изгелеккә генә өндәй. Беҙҙең ата-бабаларыбыҙ нисә быуаттар буйына Ислам ҡанундары буйынса йәшәгәндәр, һәм ул замандарҙа йәмғиәт эсендә тәртип, тәрбиә эше, һис шикһеҙ, юғары кимәлдә булған.\n– Башҡортостанда динебеҙҙе артабан таратыу эштәрендә, һеҙҙеңсә, яҡын киләсәктә ниндәй аҙымдар иң ҡулай?\n– Минеңсә, республикабыҙҙа ислам динен үҫтереү, таратыу, дини белем биреү системаһын камиллаштырыу өсөн түбәндәге эштәрҙе яҡын арала тормошҡа ашырыр кәрәк: республика күләмендә сит ил мосолман университеттары менән килешеүҙәр төҙөп, студеттарҙы күпләп шунда уҡырға ебәрергә; Башҡортостандың үҙендә бер нисә мәҙрәсә асырға; ауыл имамдарына ярҙам күрһәтеп, уларҙың эштәрен ай һайын тикшереп торорға; башҡорт телендә күпләп дини китаптар сығарыуҙы, ниһайәт, яйға һалырға. Бынан башҡа ла эштәр байтаҡ. Һәм былар барыһы ла – күптән инде эшләнергә тейеш булып та, һаман да эшләнмәй ятҡан эштәр. Хөкүмәтебеҙҙең дә, «халыҡ мәнфәғәтен яҡлар өсөн» төрлө заманда төҙөлгән төрлө йәмәғәт ойошмаларының да был өлкәлә шундай пассив булыуҙары хафаландырмай ҡалмай, әлбиттә.\n– Ә бөгөнгө ауыл имамдарына нимәләр кәңәш итер инегеҙ?\n– Ауыл имамдарының эше ауыр. Өҫтәрендә ятҡан яуаплылыҡ та бик ҙур. Ҡала имамдарынан айырмалы рәүештә, ауыл имамдары үҙҙәренә лә, ғаиләһенә лә ныҡ иғтибар бирергә тейеш. Ауыл кешеһенең көнкүреш-йәшәйеше бит бөтә ауыл халҡының күҙ алдында. Ә бүтәндәрҙе иманға, тәртипкә, әхләҡи камиллыҡҡа саҡырыусы имам үҙе лә ҡалғандарға бөтөн яҡлап үрнәк булырға бурыслы. Үҙҙәренең төп эштәрен бер туҡтауһыҙ алып барһындар, кеше килмәй тип мәсетте йоҙаҡҡа бикләп ҡуйырға түгел. Йома намаҙына ауылдан бер кеше генә йөрөһә лә, имам йома вәғәзен мотлаҡ алып барырға тейеш. Хатта микрофон аша вәғәзен тышҡа яңғыратып торһон. Көнөнә мотлаҡ биш тапҡыр аҙан ҡысҡыртһындар. Бәлки, кемдәрҙер зарланһа ла, аҙанығыҙ тыныслыҡты боҙа, тип, уларҙың һүҙҙәренә алданмаһындар. Дин юлында ныҡ торорға кәрәк. Хатта аҙна һайын, мәҫәлән, йоманан бер көн алда, кешеләргә йома намаҙы тураһында иҫкәртеп йөрөһөндәр, мәсеткә саҡырһындар. Балалар, үҫмерҙәр өсөн дини дәрестәр бирһендәр, йәштәр бит дингә тиҙерәк һәм еңеләрәк ылыға.\nЭйе, күпселек ауыл имамдарының белем-дерәжә кимәлдәре түбән. Әммә бында бошоноп ултырырға түгел, ә белемде арттырыу юлдарын эҙләр кәрәк. Мәҙрәсәләргә уҡырға керһендәр, ситтән тороп булһа ла. Ҡөрьәнде шыма уҡырға өйрәнһендәр, юҡһа ҡай саҡ сүрәләрҙе бөтөнләй боҙоп уҡыусылар бар. Имам – ул дини тормошта баш кеше, шуны халыҡ та, имам үҙе лә оноторға тейеш түгел. Кешеләрҙең ҡәнәғәтлелегенә ирешер өсөн, халыҡ шулай һөйләй, шулай теләй, тип, диндә булмаған нәмәләрҙе лә дини йола тип үтәп йөрөүселәр осрай, был бик насар. Ахыр сиктә, беҙгә барыбер халыҡ алдында түгел, ә Аллаһ алдында яуап тоторға тура киләсәк бит.\n– Һуңғы һорау. Балаларының Исламға килеп, дин буйынса йәшәй башлауын күп кенә тип әйтерлек ата-әсәләр, дөрөҫөн әйткәндә, ауыр ҡабул итә. Бының төп сәбәбе ниҙә, һеҙҙеңсә? Һәм был осраҡта балаларға ла, ата-әсәләргә лә нимә кәңәш итер инегеҙ?\n– Эйе, замана стереотиптарында тәрбиәләнгән күп кенә ата-әсәләр, балалары дингә нык бирелеп китмәһен, донъяһын онотоп ҡуймаһын, тип борсолған булып, йыш ҡына уларҙы хатта мәсеткә ебәрергә лә ҡурҡа. Мин быға үҙем шәһит булғаным бар. Был ҡыҙғаныс күренештәр беҙҙең халыҡтың дини аң-зиһененең бөтөнләй түбән кимәлдә булыуын күрһәтә. Ата-әсәләр, бигерәк тә, телевизорҙан йыш ҡына күрһәтелгән «яуыз мосолман» образынан ҡурҡалар. Күбеһе Аллаһы Тәғәләгә ышанып та етмәйҙер бәлки… Ундай ата-әсәләргә мин шундай һорау бирәһем килә: мәсеткә йөрөп тә, наркоман, эскесе, бур, йөрөмтәл йә кеше үлтереүсегә әйләнеп киткән баланы күргәнегеҙ бармы? Юҡтыр. Шул уҡ ваҡытта беҙ иманһыҙлыҡ арҡаһында тормоштары юҡҡа сыҡҡан миллионлаған кешеләрҙе ишетә йә күрә беләбеҙ. Балаларығыҙҙың ысын мосолман булыуынан ҡурҡмағыҙ, ә, киреһенсә, Аллаһы Тәғәләнән үҙегеҙгә һәм һеҙҙән ҡаласаҡ быуындарға иман һорағыҙ! Балаларға килгәндә инде, әгәр ата-әсәләре уларҙың дин тотоуына ҡаршы булһа, йомолоп, һөйләшеүҙәрҙән ҡасып, ирешеп-талашып бармаһындар ине. Дин бит ата-әсәләр менән һәр саҡ яҡшы мөғәмәлә итергә, уларҙың ҡушҡанын үтәп барырға тырышырға (әгәр ҡушҡандары дингә ҡаршы килмәһә, әлбиттә), ҡартайған көндәрендә уларҙы ҡарарға ҡуша. Диндең һеҙҙең өсөн ҡамасау түгел, ә, киреһенсә, таяныс, этәргес көс, ярҙамсы булғанын раҫлап тороғоҙ. Уҡыуығыҙҙа, эшегеҙҙә, ғаилә эсендә бүтәндәргә һәр саҡ өлгө булығыҙ һәм, шул уҡ ваҡытта, дәғүәт (дингә саҡырыу) эштәрен дә онотмағыҙ. Аллаһы Тәғәлә уларҙың да йөрәктәрен асһын, гонаһтарын ғәфү итһен, тип доғалар ҡылығыҙ. Ата-әсәләрҙең балалары өсөн, ә балаларҙың ата-әсәләре өсөн ҡылған доғалары ҡабул булыусан. Барыбыҙға ла тура юлда булып, хаҡ мосолман булып йәшәргә һәм Аллаһ алдына ла шул хәлдә барып баҫырға яҙһын ине, иншәЛлаһ.\n– ИншәЛлаһ! Әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Гәзитебеҙ биттәрендә һеҙҙең менән әле тағы ла күрешербеҙ, тип уйлайым. Дин өсөн, халыҡ өсөн тырышыуҙарығыҙға Аллаһы Тәғәлә риза булып ҡалһын. Әссәләмү ғаләйкүм!\n– Үә ғаләйкүм әссәләм үә рәхмәтуЛлаһи үә бәрәкәтүһү!\nАйгиз САФИН әңгәмәләште.\nPrevious «Фатиха» сүрәһе Next «Мин арыным», имеш…


Таныш булығыҙ: "Атайсал" бейеү ансамбле!\n24 Октябрь 2020, 01:40\nТАНЫШ БУЛЫҒЫҘ "АТАЙСАЛ" бейеү ансамбле.\nМатур беҙҙең көйөбөҙ.\nБейегеҙ ҙә бейегеҙ,\nБейеү – ул халыҡтың күңеле. Башҡорт профессиональ хореографияһының нигеҙен булдырыусы Фәйзи Ғәскәров ошо ябай ғына хәҡиҡәтте аңлауы менән дә бәхетле ижадсы булғандыр, моғайын. Донъялағы сәхнә ҡалыптарынан тайпылып, бейеү ябай тамашасыға ҡыҙыҡлы һәм аңлайышлы, ихлас булһын һәм иң мөһиме, унда халыҡ күңеле сағылһын, тигәндер.\nКеше донъя нисек кенә булһа ла йыр-бейеүһеҙ йәшәй алмай. Йыр, бейеү кешене йәшәртә,дәртләндерә, илһамланып йәшәргә ҡанат ҡуя.\nБөгөн һүҙ Иҫке Сибай ауылының *Атайсал* бейеү ансамбле тураһында. Өсөнсө тиҫтә инде сәхнәне дер һелкетеп, өҙә баҫалар йәштәр. Быуын-быуындан бирелә килә бейеү серҙәре.\nЭлек совхоз-колхоз да эштәр гөрләп торған саҡта, йәш егеттәрҙе, ҡыҙҙарҙы үҙешмәкәр коллективтар араһындағы район конкурсына, эштән бушатып, талиптарҙы уҡыу йорттарынан һорап алып, мәж килеп әҙерләнә торғайныҡ. Кемдәр генә бейемәне сәхнәләрҙә?!\nОшо ансамблдең тәүге етәксеһе Алсу Шәмсетдин ҡыҙы Хафизова ине. Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумының бейеү бүлеген тамамлап, сәнғәт мәктәбенә күрһәтмә буйынса эшкә килгәйне. Йәштәрҙе ылыҡтырып, туплап алғас кис эштән һуң репететциялар башланды ла инде. Көслө рухлы йәштәрҙән торған ансамбль гел беренселәр рәтендә булды районда.\nТөрлө милләт бейеүҙәре, рухлы, сая, бөркөттәй осоп торған, ҡыйыу ҡарашлы башҡорт бейеүҙәре, нәзәкәтле, башҡорт ҡыҙҙарына ғына хас булған баҫалҡылылыҡ, яғымлылыҡ бөркөлөп торған бейеүҙәр. Заятүләк менән һыуһылыу, халыҡтар дуҫлығы бейеүе, сиғандар һәм көнъяҡ кавказ халҡы бейеүе һәр кемдең күңелендә ҡалғандыр.\nНисә йылдарҙан һуң ҡайтып, бөгөнгө көндә лә мәҙәниәт йортоноң бейеү ансамблен етәкләй.\nОшо араларҙа Алсу Шәмситдин ҡыҙының тыуған көнө, ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ, дәрт-дарманың һүнмәһен, һүрелмәһен. Яңы бейеүҙәр, ижади уңыштар теләйбеҙ.


02:59, 10 ғинуар 2018 версияһы (төҙәтеү)\n== Аҡһымдарҙың функцияһы ==\n* '''Төҙөү функцияһы'''. Күҙәнәк мембранаһы һәм күҙәнәк органоидтары аҡһымдан тора. Юғары төҙөлөшлө хайуандарҙа ҡан тамырҙары стенкалары, тарамыштар, кимерсәктәр һ. б., нигеҙҙә, аҡһымдарҙан тора.\n* '''Аҡһымдарҙың каталитик функцияһы'''. Химяя курсынан билдәле булыуынса, химик реакцияларҙың тиҙлеге реакцияға ингән матдәләрҙең үҙсәнлеге, уларҙың концентрацияһы һәм реакция барған температура менән бәйле.\n* '''Сигнал функциялары'''. Күҙәнәктең тышҡы йөҙө мембранаһына тышҡы мөхит факторҙары тәьҫиренә яуап итеп үҙенең өсөнсөл структураһын үҙгәртеүгә һәләтле аҡһымдарҙың молекулалары теҙелгән. Тышҡы мөхиттән сигналдарҙы ҡабул итеү һәм күҙәнәккә командалар тапшырыу ошо юл менән бара.\n* '''Хәрәкәт функцияһы'''. Хәрәкәт — тереклек активлығының бер күрһәткесе. Юғары төҙөлөшлө хайуандар күҙәнәктәренең бөтә төр хәрәкәткә булған һәләтен, шул иҫәптән мускулдарҙың ҡыҫҡарыуын, шулай уҡ ябай төҙөлөшлөләрҙә керпексәләрҙең елпелдәп тороуын, ҡамсылыларҙың хәрәкәтен, айырым ҡыҫҡартып тороусы аҡһымдар башҡара.\n* '''Транспорт функцияһы'''. Улар, төрлө матдәләрҙе үҙенә ҡушып, күҙәнәктең бер урынынан икенсе урынына күсереп йөрөтөүгә һәләтле. Ҡандың аҡһымы гемоглобин кислородты үҙенә ҡуша һәм кәүҙәнең бөтә туҡымаларына һәм органдарына тарата.\n* '''Аҡһымдарҙың һаҡлау функцияһы'''. Сит аҡһымдарҙың һәм күҙәнәктәрҙең организмға килеп эләгеүе була, шунда уҡ был ят күҙәнәктәрҙе үҙенә бәйләүсе һәм зарарһыҙландырыусы айырым аҡһымдар эшләнеп сыға башлай.\n* '''Энергетик функция'''. Аҡһымдар күҙәнәктә аминокислоталарға тиклем тарҡала. Аминокислоталарҙың бер өлөшө аҡһымдар синтезлауға китә, икенсе өлөшө тулыһынса тарҡала, һәм был осраҡта энергия бүленеп сыға. 1 г аҡһым тулыһынса тарҡалғанда 17,6 кДж энергия бүленеп сыға.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/772744 ҡабул ителгән


Республикала 400-ҙән ашыу кешелә сусҡа киҙеүе асыҡланған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала 400-ҙән ашыу кешелә сусҡа киҙеүе асыҡланған\n16:17, 26 февраля 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 26 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nБашҡортостанда лаборатор юл менән 405 кешелә, шул иҫәптән 200 балала сусҡа киҙеүе раҫланған. Сирлеләрҙең барыһы ла медицина учреждениеларында тейешле дауаланыу курсы үтә, тип хәбәр итә Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы.\nТөбәктә киҙеү һәм киҫкен респиратор вируслы инфекцияларҙы иҫкәртеү буйынса эпидемияға ҡаршы саралар дауам итә. Иң мөһиме, үҙаллы дауаланырға ярамай, сөнки унан һуң пневмония кеүек өҙлөгөүҙәр булыуы ихтимал. Ауырыуҙың тәүге билдәләре беленеү менән мотлаҡ табип саҡыртырға кәрәк.\nА киҙеүенең билдәләре: юғары температура, йүтәл, тымау, тамаҡ, баш һәм мускулдар ауырта, конъюнктивит.\nИҫкәртеү маҡсатында кеше күп йөрөгән урындарға бармаҫҡа һәм шәхси гигиена ҡағиҙәләрен үтәргә кәңәш ителә.


“Мөнәсәбәттәрҙе киңәйтергә әҙербеҙ” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » “Мөнәсәбәттәрҙе киңәйтергә әҙербеҙ”\n“Мөнәсәбәттәрҙе киңәйтергә әҙербеҙ” 23.11.2018 // Сәйәсәт\nОшо көндәрҙә Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов Ҡаҙағстандың Ҡазандағы Генераль консулы Еркин Тоҡомов менән осрашты.\n– Ҡаҙағстан – Башҡортостандың күптәнге мөһим партнеры, – тине Рөстәм Мәрҙәнов. – Төрлө тармаҡтарҙа халыҡ-ара һәм төбәк-ара кимәлдәрҙә һөҙөмтәле эш алып барабыҙ. Беҙ ғәмәлдәге мөнәсәбәттәрҙе тағы ла киңәйтергә, үҙ-ара файҙалы башланғыстарҙы әүҙемләштерергә әҙербеҙ.\nЕркин Тоҡомов хеҙмәттәшлек форматын яңыртырға тәҡдим итте.\n– Беҙ Башҡортостанда консуллыҡ хеҙмәткәренең ҡайһы бер вәкәләттәре йөкмәтелгән почетлы консул институтын булдырырға тәҡдим итәбеҙ. Был барлыҡ эш йүнәлештәрен көйләргә һәм мөнәсәбәттәребеҙҙе яңы кимәлгә сығарырға мөмкинлек бирәсәк, – тине ул.\nЯҡтарҙың фекеренсә, транспорт-логистика, нефть һәм газ химияһы тармаҡтарында, металлургияла, аграр сәнәғәттә тормошҡа ашырылған берлектәге проекттар тышҡы иҡтисади бәйләнештәрҙе үҫтереүгә булышлыҡ итә. Туризм, рекреация һәм мәғариф өлкәләре айырым иғтибарға лайыҡ.\nОсрашыуҙа шулай уҡ мәҙәни һәм гуманитар йүнәлештә хеҙмәттәшлек итеү мәсьәләләре тикшерелде. Бынан тыш, Өфөнән Астанаға, Алматыға йәки Атырауға тура рейс асыу мөмкинлеге ҡаралды.\nФото: БР Хөкүмәте сайтынан


ЙӨРӘКТӘРҘӘН ЙӨРӘКТӘРГӘ ЕТЕП... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » ЙӨРӘКТӘРҘӘН ЙӨРӘКТӘРГӘ ЕТЕП...\nЙӨРӘКТӘРҘӘН ЙӨРӘКТӘРГӘ ЕТЕП... 02.12.2016 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nЭвита Гайнеттың “Әрней икән, тимәк, тереһең” исемле шиғри кисәһенә осраҡлы ғына билет алғайным. Бәлки, осраҡлы ла түгелдер... Сөнки, иртәме- һуңмы, белергә тейешлене белеп йыуанаһың, күрергә тейешлене күреп ҡыуанаһың... Уйланаһың... Һәр бер яҡты көнөбөҙҙө Хоҙай биргән мөмкинлектәребеҙҙән файҙаланырға ла хаҡлыбыҙҙыр, бәлки. Йыһан серҙәренең сикһеҙлеген, донъя матурлығын, тормош һәм уйҙар тәрәнлеген образлы һүҙҙәр ярҙамында бар камиллығында нескә итеп бирергә ынтылыусы әҙәбиәт тә беҙ күргәндәрҙән ситтә түгел.\nСәнғәт менән әҙәбиәт – матурлыҡты һынландырыусы бөйөк ғаләм күҙҙәре, донъяның ҡарашы, тип әйтергә буламы икән? Ә бөтә ғаләмде, донъяны ҡабул итеүсе һәм үҙенә һыйҙырыусы донъя ул... йөрәктер... Эвита Гайнеттың ижады менән танышырға теләгән, әҙәбиәт һөйөүселәрҙе йыйған ябай ғына аудиторияла аралашыу ошолар хаҡында уйландырҙы...\n“Башҡортостан” лайфстайл үҙәгенең шәмдәл уттары балҡыған ыҡсым ғына бер залында әкрен генә ағылған йәнле ҡурай моңо оҙатыуында Эвитаның бөгөнгө менән бергә үткәндәр һәм тыуған ер, үтә лә тәрән тойған үҙенсәлекле нескә образдар яҡтыртылған “Тыуған илем” (“О Родине”) шиғыры яңғырай... Бер аҙға уның ошо шиғыр юлдарын һеҙгә нисек еткерергә икән тип туҡталдым. Туҡталдым да уйға ҡалдым... Әммә кешенең уй-хистәрен ул кисергәнсә, ул ижад иткән бар булмышында, бөтә сафлығында еткереүе ауырыраҡ икән шул. Бәлки, кәрәкмәйҙер ҙә... Сөнки һүҙ менән әйтеү бер, ә тап шағирә тауышы аша уның йөрәк һүҙен ишетеү икенсе икән... Тыңларға, тойорға һәм йәшәргә кәрәктер был мөхиттә...\nЭвита Белорет районынан. Күптәребеҙгә “Башҡортостан” телерадиокомпанияһы үткәргән “Әйтер һүҙем бар” проектында еңеүсе булараҡ билдәле. Петербургта уҡып йөрөгән сағында ныҡлап шиғырҙар яҙа башлай. Өфөгә ҡайтҡанда шиғриәттең тормошом икәнлеген аңланым, ти йәш шағирә. Эвита рус телендә ижад итә. Шулай ҙа сәнғәттең айырым теле юҡ, тиҙәр. Аңлашыу теле был осраҡта йөрәк һүҙелер, моғайын...\nЭвитаның шиғырҙарында тәрән тойғолар ҙа, ҡыҙ бала күңеленә хас нескә хистәр ҙә, донъяны үҙенсә күргән, үҙ йөрәге аша кисергән оло яҙмышлы кеше ҡараштары ла сағыла. Ябайлыҡ, тәрән фекерҙәре аша донъяға ҡарата булған һөйөү һәм ихласлыҡ бөркөлгән Эвитаға ҡарап, тап тыуған еренә ерегеп үҫкән баланы, ғорурланырлыҡ халҡыбыҙ ҡыҙын, кеше булараҡ та, йәш шағирә булараҡ та, йәштәргә үрнәк булырлыҡ һоҡланғыс йәштәшебеҙҙе күрәм.\nДиңгеҙҙең яман торошо юҡ... Ҡолаҡта Эвитаның шиғыр һүҙҙәре яңғырай... Оло ҡеүәткә эйә диңгеҙ, төрлө миҙгелдәрҙән торған ҡөҙрәтле тәбиғәт кеүек тормош даръяһында ҡолас ташлап ирекле йөҙөргә һәләтле кешеләрҙең дә ошо тәбиғәт менән бер булмышлы, яҡты тәбиғи асыллы булыуы тураһында һөйләй был һүҙҙәр... Ҡолаҡтарға ҡағылып тормайынса, йөрәккә ҡағыла. Эйе, тап йөрәк менән тыңлана Эвитаның күп шиғырҙары. Сикһеҙ уйҙар киңлеген дә, ғүмер сиклелеген дә аңлатып, төпһөҙ йөрәк тәрәнлеген сағылдырған төн ҡараңғылығында һәм йөрәк йылылығын, йөрәк терелеген, өмөт-көс билдәһе булған шәм яҡтылығында аудиторияны ике яҡлы әңгәмәгә, тормош һөйләшеүенә саҡыра. Залда ултырғандарҙың барыһы бирелеп, һоҡланып, уйланып, янып, ғазапланып та, ғорурланып та, шатланып та, йылмайып та Эвитаның сығышын тыңлай.\nӘкрен генә ағылған йәнле ҡурай моңо матурлыҡ теле менән һөйләгән ошо йәш йөрәктең халыҡсан асылын табырға ярҙам итә. Эвитаның шиғри моңо ла, гитара моңона ҡушылып, сикһеҙ киңлектәргә әйҙәй. Ошо мәлдә ағылған йыр ауазы, йөрәк һүҙе менән ауаздаш булып, сәхнә күренешен бар бөтөнлөгөндә күрергә ярҙам итә... Ошондай ябай йөрәк моңо булып яңғыраған шиғырҙар күңелгә рухи аҙыҡ биреп, тәнең-йәнең менән иркен һулыш алырға, тап Эвитаның уйсан күҙҙәре менән, һүҙҙәре менән, уның йөрәге аша, әммә үҙең булып тирә-яҡҡа ҡарарға, ваҡыттың бер мәлен үҙеңсә, ләкин бөтөнләй икенсе төрлө йәшәргә мөмкинлек бирә...\nОшондай уй-хистәр ағымында тирбәлдергән йөрәк сыңдарынан һуң, аудитория менән асыҡ диалог, ихлас аралашыу ҙа ойошторҙо Эвита. Арҡа терәр яҡын кешеләре, дуҫтары уның ижады тураһында йылы фекерҙәр еткерҙе, атай кеше лә ошондай илаһиәттең ҡыҙ балаға әсә йылыһы менән күсеүен иғтибарға алды. Кисәгә килгән йәштәр ҙә, өлкән быуын да Эвитаға асыҡ күңел менән үҙ һорауҙарын бирҙе, тыуған хистәре, уй-фекерҙәре менән уртаҡлашты, ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе.\nСараны ойоштороуҙа ҙур ярҙам күрһәткән Гүзәлиә Тулыбаева: “Эвитаның ижадын ихтирам итәм, нисектер күңелгә яҡын. Уларҙа тормош аҡылы сағыла. Шуға ла уның ижады үҫешергә һәм кешеләргә ошо яҡтылыҡты таратырға, йөрәктәрҙе асырға, ышаныс бирергә хаҡлы. Шуға ла кисәне үткәреүҙә ихлас күңелдән Эвитаға ярҙам итергә булдым. Ысынлап та, заманса яңы форматтағы саралар Өфөлә лә үткәрелә башланы. Шулай ҙа ойоштороусы булараҡ шуны әйтә алам: уй-маҡсатыбыҙ күңел асыу ғына түгел, ә йөрәктән йөрәктәргә етеп, күңел яҡтылығын өләшеү, ошоноң менән, бәлки, һәр кемдең тормош матурлығын күрһәтеү, ғүмерҙең һәр мәле бушҡа ғына бирелмәүен еткереү. Кисәгә килгән берәү Эвитаның ҡатмары юл һайлауын – ижады аша йөрәктәрҙе асыуы тураһында әйткәйне. Эйе, ул хаҡлы. Бындай юлды бары тик йөрәктәрендә оло ышаныс йөрөткән ҡыйыуҙар ғына һайлай алалыр”, – тине.\nШиғриәткә битараф булмаған йәш шағирә Зарина Бағышаева ла: “Эвита Гайнеттың ижады менән тәүге тапҡыр теүәл бер йыл элек уның, һүҙ оҫталары бәйгеһендә ҡатнашып, “Һүҙ магистры” титулын яулағанында танышҡайным. Уның ижады бик үҙенсәлекле, матур ҙа. Бигерәк тә әсәй тураһындағы шиғырҙары күңелемә яҡын: уҡыһам да, уның үҙе һөйләгәнен тыңлаһам да, күҙҙәргә йәш эркелә. Күңелдең иң нескә ҡылдарын сиртә Эвитаның тәрән тойғоло шиғырҙары”, – тигән фекерҙә.\nРәхмәт, Эвита, был кисәлә беҙ һинең ижадың менән генә танышманыҡ, бар ихласлығыңда, ябай булмышыңда, тәрән уйҙарыңда ябай кеше, оло йәш шағирә булыуың менән бергә үҙебеҙҙең барлығыбыҙҙы, һинең шиғри йөрәк һүҙҙәрең аша үҙ йөрәгебеҙҙе аңларға тырыштыҡ, тормош хаҡында һәм йәшәйеш хаҡына типкән йөрәгең аша үҙ йөрәктәребеҙҙең тибешен ишеттек.\nТотош уҡырға 1 046


Башҡортостан инвестпроекттар өсөн асыҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан инвестпроекттар өсөн асыҡ\n10:36, 25 марта 2010 Иҡтисад\nБашҡортостан Республикаһы Премьер-министры Раил Сарбаев шаршамбы, 24 март көнө, “Эфес-Рәсәй” компанияһының генераль директоры Йюксель Гекбулут менән республика биләмәһендә «Эфес-Рәсәй» һәм «Русджам-Өфө» компанияларының инвестиция проекттары перспективаларын тикшерҙе.\nГекбулут әфәнде әйтеүенсә, Башҡортостан Анадолу компаниялары төркөмөнөң өҫтөнлөклө иғтибарын йәлеп иткән зона булып ҡала. Быйыл компания туҡланыу предприятиелары селтәрен үҫтереүгә 2,5 миллион доллар аҡса һалырға ниәтләй. Үҙенең эшмәкәрлек алып барыу осоронда ул реаль секторға барлығы 80 миллион долларҙан ашыу аҡса инвестициялаған.\nЙюксель Гекбулут әфәнде шулай уҡ холдингының республика иҡтисадының башҡа тармаҡтарына ла инвестиция һалырға ниәтләүе хаҡында белдерҙе. Атап әйткәндә, Төркиә компанияһы республика Хөкүмәте иғтибарын йүнәлткән күн эшкәртеү һәм руда табыу тармаҡтарындағы проекттарға ҡыҙыҡһыныу белдерҙе.\nПремьер процедураларҙы оҙаҡҡа һуҙмаҫҡа һәм яҡын арала аныҡ инвестиция проекттарын әҙерләү өсөн компания белгестәрен ебәрергә тәҡдим итте.\n— Һеҙҙе ҡыҙыҡһындырған ике йүнәлеш буйынса ла эшләнмәләр бар, беҙ үҙ-ара файҙалы хеҙмәттәшлектең тәҡдим ителгән варианттарын ҡарарға әҙербеҙ, — тине Премьер.\nӘңгәмәлә БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары , сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры Юрий Пустовгаров ҡатнашты.\nТеги: хөкүмәттә, тышҡы иҡтисади эшмәкәрлек


Рөстәм Хәмитов «Өфө» футбол клубы уйынсыларын һәм етәкселеген миҙгелде уңышлы тамамлауҙары менән ҡотланы // Спорт | новости башинформ.рф\n10:17, 1 июня 2015 Спорт\nРөстәм Хәмитов «Өфө» футбол клубы уйынсыларын һәм етәкселеген миҙгелде уңышлы тамамлауҙары менән ҡотланы Фото: «Өфө» футбол клубының матбуғат хеҙмәте\n30 майҙа Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Өфө» футбол клубының баш тренеры Игорь Колыванов менән телефон аша һөйләште һәм спортсыларҙы миҙгелде уңышлы тамамлауҙары менән ҡотланы.\n– Был миҙгел бик ауыр булды. Премьер-лигаға сығыу – бер эш, ә лайыҡлы уйнау һәм яуланған кимәлде һаҡлау – бөтөнләй икенсе. Киләсәктә яҡшы һөҙөмтә күрһәтерһегеҙ тип ышанам, – тине Рөстәм Хәмитов һәм яҡын арала команда менән осрашырға ниәтләнеүе хаҡында хәбәр итте.\nИгорь Колыванов, үҙ сиратында, клубҡа ярҙам иткәне өсөн республика Башлығына рәхмәт белдерҙе.\n– Был Башҡортостан клубының ғына түгел, һеҙҙең дә ҙур еңеүегеҙ. Сөнки һеҙ республикала футболды үҫтерә башланығыҙ, беҙ иһә өмөттәрегеҙҙе аҡлау өсөн барыһын да эшләнек, – тип билдәләне тренер. – Киләһе миҙгелдә яңы стадионда уйнаясаҡбыҙ, көйәрмәндәребеҙгә яҡыныраҡ буласаҡбыҙ. Улар беҙгә яҡшы һөҙөмтәләргә ирешергә ярҙам итәсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 30 майҙа Саранскиҙа «Өфө» менән «Рубин» командалары араһында уйын 1:1 иҫәбе менән тамамланды. Өфө футболсыһы Дмитрий Стоцкий 33-сө минутта гол индерҙе. Һөҙөмтәлә «Өфө» футбол клубы турнир таблицаһында 12-се урынды биләне. Команда 2015/2016 йылдар миҙгелендә Премьер-лигала сығыш яһау хоҡуғын һаҡлап ҡалды. Ағымдағы йылдың август айынан спортсылар уйындарҙы үҙ майҙанында – яңыртылған «Нефтсе» стадионында уҙғарасаҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӨФӨНӨҢ ЙӘШЕ БОРОНҒО КАРТАЛАРҘА - 2015 - Мәҡәләләр\nРФ Дәүләт Думаһы дистанцион эш хаҡында закон проектын ҡабул итергә йыйына. Ошоға бәйле фекерегеҙ менән уртаҡлашһағыҙ ине?\nӨФӨНӨҢ ЙӘШЕ БОРОНҒО КАРТАЛАРҘА\n1737 йылда Санкт-Петербургтағы Фәндәр академияһында "Атлас, сочиненный к пользе и употреблению юношества и всех читателей ведомостей и исторических книг" нәшер ителә. Был донъя атласы 22 картанан тора, шул иҫәптән унда астрономик карталар, ярымшар һәм континенттар карталары күрһәтелгән. Атластың авторы билдәһеҙ, ул, күрәһең, сит ил һәм ҡайһы бер урыҫ сығанаҡтарына таянып эшләнгән. Атласта ун һигеҙенсе номер аҫтында Азия картаһы бирелгән. Беҙгә ундағы бер мәғлүмәт ҡыҙыҡлы һәм мөһим: Өфө урынында Баскирь (Башҡорт) ҡалаһы күрһәтелә. Ни өсөн Башҡорт, ә Өфө түгел? Быны асыҡлар өсөн урта быуаттар тарихына күҙ һалайыҡ.\nXIV быуат башында Көньяҡ Уралға төрлө миссионерҙар килә. Шу-ларҙың береһе венгр-францискан брат Иоганка була. Ул, үҙе әйтеүенсә, Баскардия иленә (Башҡортостанға) килә. Башҡорт ерендә брат Иоганка байтаҡ йәшәй. 1320 йылда ул минорит ордены генералы брат Михаилға хат яҙа. Иоганка был хатында: "Мин, брат Иоганка, ике брат венгр һәм бер инглиз менән Баскардияға (Башҡортостанға) барып еттек... Мин Вильгельм исемле инглиз менән алты йыл буйы булдым... Бөтә Баскардия хакимы ғаиләһе менән сарацинлыҡ (бында - мосолман дине мәғәнәһендә) менән ағыуланған..." - тип яҙа һәм башҡа нәмәләр тураһында ла иҫкә алып үтә. Брат Иоганканың хатынан беҙ шундай һығымтаға киләбеҙ: ул заманда башҡорттарҙың хакимы (ханы) һәм уның ставкаһы булған. Моғайын, ул ставка (административ үҙәк) Өфө ҡалаһы булғандыр.\nБыл фекерҙе иҫбатлар өсөн урта быуат карталарына мөрәжәғәт итәйек. 1367 йылда Венеция сауҙагәрҙәре ағалы-ҡустылы Пициганолар карта төҙөй. Ул картала урта быуатта Европа илдәренең Алтын Урҙа менән сауҙа иткән ваҡыты сағылдырылған. Шуға күрә унда Алтын Урҙаның 40-тан ашыу ҡалаһы, Иҙел, Кама буйҙары һүрәтләнгән. Шул иҫәптән Башҡортостан ерендә Башҡорт (Пашхарти) ҡалаһы күрһәтелгән. Унан ары тағы бер "башҡорт" (пашхарти) тигән яҙыу бар. Уныһы инде башҡорттар йәшәгән ер тигәнде аңлата. Башҡорт ҡалаһы, гидрография яғынан ҡарағанда, урынлашыуы менән Өфө еренә тура килә.\n1375 йылда Мальорка утрауында йәшәгән Авраам Крескес һигеҙ картанан (киҫәктән) торған ҙур карта эшләй. Уны донъяның Каталон картаһы йәки Каталон атласы тип йөрөтәләр. Унда ла беҙ ике яҙыу табабыҙ: береһе - Башҡорт (Өфө) ҡалаһы, икенсеһе башҡорттар йәшәгән ер булараҡ һүрәтләнә.\nҺуңыраҡ төҙөлгән карталарға килгәндә, беҙ Башҡорт-Өфө ҡалаһын Герард Меркатор (1554), Петер Планкиус (1592), Юстис Данкерт (1635), Николай Сансон (1654) һәм башҡаларҙың карталарында күрәбеҙ.\nУрта быуаттың тарихи-географик сығанаҡтарына ла күҙ һалайыҡ. 1517 йылда Краков ҡалаһында поляк тарихсыһы һәм географы Матвей Меховскийҙың "Трактат о двух Сарматиях, Азиатской и Европейской, и о находящемся в них" тигән хеҙмәте нәшер ителә. Ул китап Европала бик популяр була, уны төрлө телдәрҙә күп тапҡыр баҫып сығаралар. М. Меховский Урта һәм Көньяҡ Урал тураһында былай тип яҙа: "Московия аръяғында... Төньяҡ Азия сигендә, Скифияла төрлө халыҡтар һәм өлкәләр бар... шул иҫәптән, Пермь, Башҡортостан, Черемисса, Югра һәм Корела... Пермь ерендә үҙҙәренең теле, башҡорт ерендә лә үҙ теле".\nУрыҫ сығанаҡтарына ла иғтибар итәйек. Мәҫәлән, Николай Карамзин "Рәсәй дәүләте тарихы" тигән ҙур хеҙмәтендә, урыҫ йылъяҙмаларына таянып: "1505 йылда Мөхәммәтәмин хан вельможаларының береһен, Өфө кенәзен, ниндәйҙер күрһәтмә менән Мәскәүгә ебәрә", - тип яҙа.\nЮғарылағы 1737 йылғы атластың Азия картаһында ни өсөн Өфө ҡалаһы башҡорт исемендә бирелгәнен асыҡланыҡ, тиергә була. Урта быуат Европа географик һәм картографик традицияһы буйынса, Башҡортостан иле, башҡорт халҡы барлығы аныҡ билдәле була. Шуға күрә лә был атласты төҙөүсе, урта быуат Европа географик һәм картографик традицияһына таянып, Өфө урынындағы ҡаланы Башҡорт ҡалаһы тип күрһәтә. Өфө тарихын воевода Иван Нагойҙың 1574 йылда килеүе менән генә сикләү дөрөҫ түгел. Тарихи, географик һәм археологик сығанаҡтар Башҡорт-Өфө ҡалаһының борондан булыуын иҫбатлай.\nгеография фәндәре докторы.\nЯҙылған: 29.06.15 | Ҡаралған: 986\nСәғәт - ғүмерҙең бик тиҙ үтеүен иҫкә төшөрөп тороусы машина ул. Кеше сәғәтте уйлап сығармаған булһа, ихтимал, хәҙерге һымаҡ ҡабаланыу, ығы-зығы һәм уфтаныуҙар аҙыраҡ булыр ине.


Рөстәм Хәмитов Өфөлә объекттарҙы ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙерләү барышы менән ҡыҙыҡһынды\nМәғлүм булыуынса, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы менән БРИКС илдәре дәүләттәре һәм хөкүмәттәре етәкселәре саммиты 2015 йылдың 9-10 июлендә Өфөлә үтә.\nКүләмле сараға әҙерлек сиктәрендә йыл ярым элек төп эш йүнәлештәре билдәләнгән ҙур программа төҙөлгән. Халыҡ-ара саммиттарҙың төп майҙаны итеп баш ҡаланың Когнресс-холл бинаһы билдәләнгән һәм әлеге ваҡытта унда төҙөкләндереү эштәре бара. Саммит объекттарында эш барышы менән танышҡанда Рөстәм Хәмитов «Рәсәй1» телеканалы хәбәрсеһенә интервью бирҙе. Әңгәмәлә ул төп бинала эштәрҙең тамамланып килеүен һәм был йүнәлештә байтаҡ эштәр башҡарылыуын билдәләне.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, 2015 йылдың июлендә Өфө 16 ил делегацияһын ҡабул итә. Бынан тыш, Өфөлә ШОС ойошмаһының киңәйеүе лә бар. Һиндостан, Пакистан һәм Иран илдәре Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһына инергә теләк белдергән. Тимәк, был илдәр етәкселәре лә Өфөгә мотлаҡ киләсәк. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, Конгресс-холл һәм ҡунаҡхана объекттарынан тыш, аэропорт инфраструктураһын яңыртыу, Өфө урамдарын һәм йорттарын төҙөкләндереү буйынса күп эштәр эшләнә.\nХалыҡ-ара форумдарҙы эшлекле шарттарҙа уҙғарыуға булышлыҡ итеү - төп мәсьәлә, тине Рөстәм Хәмитов. Шул уҡ ваҡытта саммит сиктәрендә ҡунаҡтарҙы республиканың рухи-мәҙәи байлығы менән таныштырыуға ла ҙур иғтибар бүленәсәк.


ТӨНДӘЛЕКТӘР... Наградаға түгел, үҙеңә өмөт итергә кәрәк. Шулай ҙа әҙип кимәлен награда түгел, ижад билдәләй.\n5 Ноябрь 2019, 23:00\nТөндәлектәр... Наградаға түгел, үҙеңә өмөт итергә кәрәк. Шулай ҙа әҙип кимәлен награда түгел, ижад билдәләй. Талха Ғиниәтуллин бер мәҡәләһендә дөрөҫ әйтә: кеше бик йомшаҡ һәм һәр награданы ике ҡулы менән йолҡоп алырға әҙер. Был һүҙҙәрҙе дандың уртаһында йөҙгән, халыҡ яҙыусыһы исемен алған, әҫәрҙәре Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә танылған әҙип әйтә.\nБыл “Төндәлек”те, бәлки, яҙмаҫ та инем, әгәр бер нисә йыл элек үҙе мөхәррирләгән “Истоки” аҙналығында Айҙар Хөсәйеновтың “Мин миҙалға ла риза” тигән мәҡәләһе донъя күреүе иҫкә төшмәһә. Айҙар үҙенә генә хас “байка” менән башлай. Йәнәһе, фронт командующийы Георгий Жуков атакаға күтәрелер алдынан һалдаттар алдына орден-миҙалдар һибеп ебәрә һәм: “Яулағыҙ бынау ҡаланы! Ошо орден-миҙадар – һеҙҙеке!” – тип бойора икән.\nМәҡәләне уҡығас, мин мәрхүм атайымды иҫкә төшөрҙөм. Байтаҡ орден-миҙалдарға лайыҡ атайым ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем Кенигсберг ҡалаһын алғанда яндырған немец танкыһы өсөн наградаһын эҙләне һәм таба алманы. Атайым һөйләүенсә, ул ҡаты яраланған, госпиталгә оҙатылған һәм миҙалдың эҙҙәре юғалған.\nБер нисә йыл элек атайымдың исем-фамилияһы менән Оборона министрлығының Подольск архивына мөрәжәғәт итеп ҡараныҡ, бына ғәжәп, мәрхүм атайыбыҙҙың наградаға тәҡдим ителгән ҡағыҙҙары килеп сыҡты. Ләкин миҙалды барыбер юллап алып булманы.\nШуға күрә Айҙарҙың Георгий Жуков тураһында яҙғандарына ышанмайым. Сөнки ул тарихҡа һалдатты ымһындырып, орден-миҙалдар ырғытыусы сифатында түгел, миллиондарса һалдатты ҡорбан итеү иҫәбенә Бөйөк Еңеүгә өлгәшеүсе маршал булып инеп ҡалды. Әйткәндәй, маршалдың “Воспоминания и размышления” мемуарының беренсе баҫмаһында бирелгән фотографиялағы һалдаттар араһында 18 йәшлек минең атайым да бар.\nМиңә Айҙарҙың кешеләрҙең ғүмер буйы эшләүҙәре һәм бер награда ла алмауҙары хаҡындағы борсолоуҙары аңлашыла. Ләкин ул иҫкә төшөргән Михаил Нестеров, Сергей Довлатов, Рудольф Нуриев юғары инстанцияларҙан награда теләнселәп йөрөрҙәр инеме икән? Юҡ, әлбиттә. Ә бөгөн награда һораусылар, бирмәһәләр, талап итеүселәр табылып тора.\nТалха ағай дөрөҫ әйтә, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһының тыуған ауылында йәшәгән йортон күрһәң, тәүбә, әстәғәфирулла тәүбә, тип кенә әйтерлек. Ошо йортонда йәшәр өсөн атаҡлы яҙыусы Талха Ғиниәтуллин меңдәрсә саҡрым юл үтеп, Мәскәүҙәге бөтә уңайлыҡтары булған фатирын ҡалдырып, Уразға ҡайта. Ни өсөн ҡайта? Ҡайҙалыр Мәскәүҙә түгел, һуңғы һулышын алғандан һуң атаһы менән әсәһе ерләнгән зыяратта төйәк табыр өсөн. Күҙҙәр күрмәй, ҡолаҡ ишетмәй, үҙе йөрөмәй, шыуыша, тип әйтерлек. Мин килгәндә эсер һыуын яртышар күнәкләп кенә ташый ала ине. Ошо күренештән һуң “Йәшлек” гәзитендә (Артур Дәүләтбәковҡа ҡыйыулығы өсөн рәхмәт) “Талха Ғиниәтуллин йәшәү өсөн көрәшә” тигән мәҡәлә сығарырға мәжбүр булдым.\nУчалыла мундир сафлығы өсөн аяуһыҙ көрәш башланды, фронтовик-яҙыусы һәм автор хаҡында компромат уйлай башланылар...


Республика башлығы Рөстәм Хәмитов бөгөн хеҙмәт алдынғыларын бүләкләне - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nДәүләт наградаларына лайыҡ булған ватандаштарыбыҙ араһында төрлө тармаҡ хеҙмәткәрҙәре, белгестәр, фән, әҙәбиәт, сәнғәт эшмәкәрҙәре бар. Сәнғәт институтын тамамлағас тыуған төйәгенә ҡайтып, сирек быуат бер урында – Илеш район балалар сәнғәт мәктәбендә фортепиано класы уҡытыусыһы булып эшләгән Руфина Мифтахова бөгөн шатлығын хеҙмәттәштәре һәм танылған уҡыусылары менән уртаҡлаша. Дуҫлыҡ һәм татыулыҡҡа саҡырыусы, тыуған илгә, уның тәбиғәтенә, халҡына һәм мәҙәниәтенә һөйөү тәрбиәләүсе күркәм шиғырҙары аша ололарға ла, балаларға ла мөрәжәғәт иткән танылған шағирә, йәмәғәт эшмәкәре Гөлфиә Иҙелбаева – Юнысова бөгөн Башҡортостандың халыҡ шағиры тигән дәрәжәле исем алыуы уңайынан ҡотлауҙар ҡабул итә. Башҡортостан Республикаһы алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн һуғыш, хеҙмәт һәм Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары ойошмаһын оҙаҡ йылдар етәкләүсе Марат Муллағәлләмов бүләкләнде. Һәр кем үҙ хеҙмәтен фиҙаҡәр башҡарһа, эшенән ҡәнәғәт ҡалһа күңеленә сихәт, иленә бәрәкәт өҫтәй. Эш ҡайнап торһон, кәйефтәр көр булһын, тантанаға ошондай теләктәр йомғаҡ яһаны.


Башҡортостанда туғандары бер аҙнанан ашыу инде хәбәрһеҙ юғалған йәш әсәне таба алмай // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n12:19, 27 октября 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда туғандары бер аҙнанан ашыу инде хәбәрһеҙ юғалған йәш әсәне таба алмай Фото: социаль селтәрҙәр\n«Ул Белоретҡа паспортын алмаштырырға килгәйне. Ике туған апайымда бер көн торған, шунан һуң йәнәһе лә Ишле ауылына ҡайтып киткән, ләкин юғалған, әлегә тиклем уның ҡайҙа икәнен белмәйбеҙ. Һигеҙ көн үтте. Тәүҙә телефоны һүнмәгәйне, хәҙер бер ниндәй ҙә бәйләнеш юҡ, социаль селтәргә инмәгән, һуңғы тапҡыр үҙенең сәхифәһенә 21 октябрҙә инеп сыҡҡан, —тип һөйләне туғаны. – Бөтәһен дә аяҡҡа баҫтырҙыҡ, бер кем бер ни белмәй. Полицияға мөрәжәғәт иттек, ғариза яҙҙыҡ».\nҠыҙҙы өйҙә ике йәшлек ҡыҙы көтә. Ул үҙе ике туған ағаһында тәрбиәләнгән, ата-әсәһе юҡ: әсәһе бер йыл самаһы элек, ә атаһы Лиана бәләкәй сағында уҡ үлгән. Хәҙер уның ҡыҙы Ишле ауылындағы туғандарында.\nАпаһы һүҙҙәренсә, туғандары күрәҙәсе барған, ул иһә ҡыҙҙы ҡайҙалыр үҙ ихтыярына ҡаршы тотоуҙары ихтимал, тигән.\nЛиананың ҡайҙа икәнен белгәндәрҙең бөтәһенән дә 8-937-306-05-09 йәки 8-937-362-15-85 телефондары буйынса хәбәр итеүҙәрен һорайҙар.


Өфөлә «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы-2016» конкурсы башланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы-2016» конкурсы башланды\n15:13, 19 января 2016 Йәмғиәт\nӨфөлә «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы-2016» конкурсы башланды Фото: Өфө хакимиәте сайты\nӨФӨ, 2016 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nӨфөлә «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы-2016» конкурсы башланды. Баш ҡала мәктәптәре уҡытыусылары 19-сы тапҡыр һөнәре буйынса иң яҡшыһы исеме өсөн көс һынаша. «Орион» балалар ижады һарайында уҙған һөнәри оҫталыҡ бәйгеһен асыу тантанаһына район этаптарында еңеүселәр, 13 предмет буйынса бөтәһе 66 уҡытыусы йыйылды. 22 уҡытыусы «Баш ҡаланың башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» конкурсында ҡатнаша.\nӨфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Сынтимер Баязитов үҙ сығышында конкурстың йылдан-йыл ҡыҙыҡлы һәм популяр була барыуын билдәләне.\n«19 йыл эсендә ошо бәйгелә ике меңдән ашыу уҡытыусы ҡатнашты, 300-ҙән ашыуы лауреат исеменә лайыҡ булды. Баш ҡала уҡытыусылары «Йыл уҡытыусыһы» республика конкурсында 15 тапҡыр еңеп сыҡты», — тип билдәләне башлыҡ урынбаҫары.\nЕңеүгә өлгәшеү өсөн уҡытыусыларға таныш булмаған кластарҙа асыҡ дәрес үткәрергә, һуңынан уға анализ яһарға кәрәк. Артабан программала — класс сәғәте, оҫталыҡ дәрестәре, асыҡ лекция, фекер алышыуҙар. Быйыл «Мәғариф проекты» тигән яңы этап индерелгән.\nТәүге тапҡыр конкурсанттар өсөн сайт эшләйәсәк, унда материалдар, методик тәҡдимдәр һәм кәрәкле документтар урынлаштырыла.\n«Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы-2016» конкурсы барышында иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары асыҡланасаҡ.\nШулай уҡ йәш уҡытыусылар «Педагогик дебют» һәм «Педагогик өмөт» номинацияларында билдәләнәсәк.


Ҡамыш — Башҡорт Википедияһы\nҠамыш (лат. Scírpus) — күрәндәр төрөнә кергән бер бер һәм күп йыллыҡ яр буйы һыу үҫемлеге; Ҡамыш ырыуындағы (Scirpus) тропик, субтропик һәм уртаса бүлкәттә киң таралған үҫемлек. 250 төр билдәле. Улар — күбеһенсә һыуҙа йәки ярҙа ҡуйы әрәмәлектәр хасил итеп үҫеүсе үҫемлектәр.\nКүрән һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Урман ҡамышы, күл ҡамышы республиканың барлыҡ терр‑яһында тиерлек, Табернемонтан ҡамышы башлыса Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостандың Урал аръяғында, ҡырлы ҡамыш һәм тамырланыусы ҡамыш күбеһенсә Башҡортостан Урал алдының дала һәм урманлы дала райондарында таралған.\nҮҫемлектең Ер йөҙөндә 300-гә яҡын төрө осрай, бөтә ер шарында таралған. Рәсәйҙә 20-гә яҡын төрө таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һаҙлы болондарҙа, юл буйҙарындағы канауҙарҙа, иҫке үҙәндәрҙең ярҙары һәм уйһыу һаҙлыҡтарҙың ситтәре буйлап, күл һәм быуаларҙың һай ерҙәрендә үҫә.\nҺабағы төҙ, өс йәки тупаҡ өс ҡырлы, ҡайһы берҙә дуға һымаҡ ергә бөгөлә һәм тамырлана , бейеклеге 0,5—2,5 м. Япрағы киң ланцет йәки тәңкә рәүешендә. Сәскәләре ҡыҙғылт йәки һарғылт‑көрән, ике енесле, сатыр һымаҡ йәки баш һымаҡ сәскәлектәргә йыйылған эре башаҡтарҙа, һирәгерәк башаҡтары яңғыҙар. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — кире йомортҡа формаһындағы сәтләүек, август—сентябрҙә өлгөрә.\nСәскәләре — ике енесле, сәскә тирәлеге 6 ҡылдан тора, ҡайһы саҡ бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан. Башаҡсыктар сатыр һымаҡтар төркөмөндә. Емеше 3 ҡырлы. Күл камышы (S. lacustris) — 50—250 см бейеклегендәге, 1 м тирәнлектә үҫә ала торған үҫемлек. Һабағы йыуан, япраҡһыҙ, ҡуйы йәшел төҫтә (фотосинтез функцияһын һабаҡ үтәй). Сатыры йәйенке, көрән төҫтә. Күбеһенсә оҙон тамырҙан үрсей. Һабағы төҙөү эшендә, төрлө әйберҙәр үреү өсөн ҡулланыла. Төп торф яһаусы үҫемлекләрһең береһе. Һыу ятҡылығын биологик таҙартыуҙа зур роль уйнай. Таберномонтан ҡамышы (S. tabernaemontanii) күл ҡамышынан күгелйем һабактары һәм япма ҡабырсыҡтың ҡыҙғылт көрән биҙҙәре менән айырылып тора. Дымлы урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа, йылға ярҙарында урман ҡамышы (S. sylvaticus) үҫә.\nСоставында каротиноидтар, липидтар, сапониндар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Декоратив үҫемлек. Ҡиммәтле тиреле һыу хайуандары өсөн, урман ҡамышы — боландар өсөн аҙыҡ булып тора. Ҡамыш һабаҡтарын үрелгән әйберҙәр эшләү өсөн ҡулланалар.\nҠайһы саҡта ҡамыш тип екән ҡамышын атайҙар.\nҠамыш // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nМәүлүдова Л.Г., Ботаника: Югары төзелешле үсемлекләр системасы: Югары уку йортлары өчен дәреслек.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡамыш&oldid=432690 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:11 21 июль 2014 үҙгәртелгән.


Рөстәм Хәмитов Карелиялағы фажиғәнән һуң, республика Хөкүмәтенә лагерҙарҙа ял итеүсе балалар хәүефһеҙлеген тәьмин итеү мәсьәләһен тағы ла бер ҡабат ҡарап сығыу бурысы ҡуйҙы\nТөбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Рөстәм Хәмитов Мәскәү мэры Сергей Собянинға ҡайғы уртаҡлашыу телеграммаһы ебәргән.\nБашҡортосан Башлығы фекеренсә, һыуҙағы фажиғә балалар хәүефһеҙлеге өсөн яуаплы ойошмаларҙың үҙ эшенә намыҫһыҙ һәм илке-һалҡы ҡарауы һөҙөмтәһе. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған шәмбе Карелияның һауыҡтырыу лагерҙарының береһендә ял итеүсе 47 бала интрукторҙар оҙатыуында кәмәләрҙә күлгә төшә. Әммә көслө ел һөҙөмтәһендә суднолар түңкәрелә. Ғәҙәттән тыш хәлдә 14 баланың ғүмере өҙөлә. Әле фажиғәлә ғәйепләнеүсе биш кеше ҡулған алынған. Осраҡ буйынса Рәсәйҙең тәфтиш комитеты енәйәт эше ҡуҙғатҡан. Шулай уҡ бөгөн Карелияла һәм Мәскәүҙә матәм көнө тип иғлан ителгән.