Киләсәккә илтә ҡанаттар » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Иҡтисад » Киләсәккә илтә ҡанаттар\nКиләсәккә илтә ҡанаттар 17.07.2015 // Иҡтисад\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһенә – 90 йыл\nБыл коллективты хаҡлы рәүештә Рәсәйҙәге машиналар эшләү тармағының әйҙәүсеһе тип атарға була. “Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе” асыҡ акционерҙар йәмғиәте (“Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы” акционерҙар йәмғиәтенә инә) – бөгөн илебеҙҙә хәрби авиация өсөн двигателдәр етештереүсе иң ҙур үҙәк.\nБәһлеүәндең аяҡҡа баҫыуы\nБаш ҡалабыҙҙа авиация двигателдәре етештереү 1940 йылда башлана. Тап ошо осорҙа тәүҙә комбайндар эшләп сығарыуға тәғәйенләнгән Өфө моторҙар заводы Авиация сәнәғәте буйынса халыҡ комиссариатына тапшырыла, һәм бында М-105 авиация моторын етештерергә тотоналар.\nБөйөк Ватан һуғышы башланғас та Өфөгә Ленинградтан, Мәскәү тирәһенән заводтар эвакуациялана. Күсеп килгән предприятиеларҙың иң мөһиме – хәрби етештереүҙең нигеҙен тәшкил итеүсе 26-сы Рыбинск авиамоторҙар заводы. Был ойошма 1925 йылдың 17 июленән алып эшләй, шуға күрә Өфө моторҙар эшләүселәренең тарихи йылъяҙмаһы ла ошо көндән асыла. Яңы ҡеүәттәр етештереүҙе ҡырҡа арттырыу форсаты бирә: һуғыш йылдарында ҡалала 51 меңдән ашыу авиация моторы эшләп сығарыла, улар фронтта алышыусы совет хәрби самолеттарының өстән бер өлөшөн һауаға күтәрә.\nҺуғыштың тамамланыуы авиация двигателдәре етештереүҙәге һынылыш – реактив техника дәүере башланыуы – менән бергә тура килде. Өфө заводы был йүнәлештә тармаҡта тәүгеләрҙән булып эш башланы. 1946 йылда реактив быуындың тәүге өлгөһө булған РД-10А тыуа, уны ЯК һәм ЛА истребителдәренә ҡуялар. Артабан үҙәктән ҡыуҙырыусы РД-45Ф турбореактив двигателе һәм уның модификацияһы булған ВК-1 үҙләштерелә. Улар урынлаштырылған самолеттар араһында данлыҡлы МиГ-15 истребителдәре лә бар. Тауыштан тиҙерәк осоусы МиГ-19 беренсе совет сериялы истребителе шулай уҡ Башҡортостандың баш ҡалаһында етештерелгән РД-9Б турбореактив двигателе менән йыһазландырылған.\n1962 йылдан алып Өфө заводы донъяның иң күп һанлы реактив истребителе булған МиГ-21 өсөн двигателдәр етештерҙе. Өсөнсө быуынға ҡараған МиГ-23/МиГ-27 истребителдәренең, Су-22 перехватчигының һәм Су-24 бомбардировщигының күккә юлы шулай уҡ Өфө мотор эшләүселәренә бәйле. 1984 йылда беҙҙең завод һуңғы бер нисә тиҫтә йылда хәрби самолеттарҙың донъя баҙарында иң уңышлы һәм иң ҙур ихтыяж менән файҙаланған дүртенсе быуыны булған күп маҡсатлы Су-27 самолеты өсөн АЛ-31Ф двигателен сериялы етештерә башланы.\nСССР-ҙың тарҡалыуы һәм 1990 йылдарҙың көрсөгө дәүләт заказдарынан мәхрүм ҡалған оборона сәнғәте комплексы өсөн етди һынауға әүерелә.\nАвиация сәнәғәтенең күп предприятиеларынан айырмалы рәүештә, Өфө моторҙар эшләү берекмәһе үҙен һаҡлап ҡына ҡалманы, ә яңы төр изделиелар ҙа сығара алды. Ауыр йылдарҙа уға экспорт килешеүҙәре ярҙам итте – бында эшләнгән продукцияға сит илдәрҙә, айырыуса Һиндостан менән Ҡытайҙа һорау ҙур ине.\nШулай ҙа хәрби авиация өсөн көс ҡоролмаларының яңы моделдәрен үҙләштереү төп өҫтөнлөк булып ҡалыуын дауам итә. 1998 йылда Өфөлә Су-30 истребителе өсөн АЛ-31 двигателенең модификацияһын эшләргә керешәләр. Уның төп үҙенсәлеге – реактив соплоның борола алыуы. Ошо арҡала самолет һауа һуғышында бик мөһим булған юғары маневрлылыҡҡа өлгәшә. Боролорға һәләтле ошондай сопло ҡуйылған бүтән двигателдәр донъяла әле булһа уйлап табылмаған.\n2001 йылда “Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе” асыҡ акционерҙар йәмғиәте Һиндостанда Су-30МКИ самолеттары өсөн АЛ-31 ФП двигателдәрен лицензиялы етештереүҙе үҙләштереүгә техник яҡтан булышлыҡ итеүҙә төп башҡарыусы итеп тәғәйенләнде. Ошо илдең Корапут ҡалаһындағы завод – Рәсәйҙең юғары технологияһын сит илдә уңышлы индереү ынтылышындағы бик һирәк миҫалдарҙың береһе.\nАвиация техникаһы менән бергә диверсификация сәйәсәте сиктәрендә газ турбинаһы энергетикаһы өсөн агрегаттар етештереү ҙә уңышлы үҫешә. 2002 йылда авиацияла ҡулланылыусы АЛ-31Ф моделе нигеҙендә булдырылған АЛ-31СТ двигателе ярҙамында эшләүсе ГПА-16Р газ ҡыуҙырыу агрегатын файҙалана башланылар. Хәҙерге ваҡытта был программа юғары кимәлдә үтәлә – “Газпром” йәмғиәте һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте булышлығында мотор эшләүселәр АЛ-31СТ-ны етештереү буйынса яңы предприятие асырға ниәтләй, ул коллективтың “Өфө-АвиаГаз” компанияһы һәм Шакша биҫтәһендәге һынау комплексы нигеҙендә эшләйәсәк. Быйыл июнь аҙағында үткәрелгән Петербург халыҡ-ара иҡтисад форумында республика Башлығы Рөстәм Хәмитов менән “Газпром” компанияһының идара рәйесе Алексей Миллер был мәсьәләне әүҙем тикшерҙеләр. Энергетик бәһлеүән етәксеһе “Газпромы”дың Башҡортостанға дүрт миллиард һум бүләсәген билдәләне.\nЭшләнештәр һәм уларҙың киләсәге\nҺуңғы йылдарҙа предприятие конструкторлыҡ-етештереү һәм һынау базаһын яңырта, продукцияның яңы төрҙәрен үҙләштерә. Аҙаҡҡы тиҫтә йыл эсендә 4 ++АЛ-41Ф-1С быуынлы двигатель күпләп етештерелә башланы, ул СУ-35С истребителенә ҡуйыла. АЛ-31ФП менән сағыштырғанда 12,5 тоннанан 14,5 тоннаға саҡлы, йәғни 16 процентҡа артты.\n2014 йылдың 26 декабре берекмә тарихына иң мөһим даталарҙың береһе булып инеп ҡалды. Дәүләт стенд һынауҙарын үтеп, хәрби истребителдәргә ҡуйырға яраҡлы икәне тулыһынса раҫланды. Бындай хәл иткес ваҡиға завод тарихында һуңғы 30 йылда беренсе тапҡыр булды: АЛ-31Ф двигателенең шундай документтары О1 литерын 1984 йылда уҡ алғайны.\nБөгөнгә “Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе” дәүләт заказы сиктәрендә Рәсәйҙең Оборона министрлығына 70-тән ашыу Су-35С двигателе етештереп оҙатты.\n2011 йылда моторҙар эшләү берекмәһе фронт авиацияһы өсөн комплексҡа двигатель булдырыу эшенә тотондо. Уның конструкцияһына тартыу көсөн арттырыусы, һаҡсыллыҡты һәм эшләү ваҡытын оҙайтыусы технологиялар һалынды. Был үҙенсәлектәргә ирешеү өсөн перспективалы Т-50 двигателен етештергәндә мотор эшләүселәр уйлап тапҡан бер нисә технологик яңылыҡ ҡулланыласаҡ: эсе ҡыуыш хәрәкәт көрәктәре яһау, ышҡыу ысулы менән линиялы иретеп йәбештереү, титандан тотошлай ҡойоп эре үлсәмле деталдәр әҙерләү, йылыны һаҡлаусы керамик япмалар һылау һәм башҡалар.\n2012 йылдан алып берекмәлә РД-33МК двигателен эшләй башланылар, ул МиГ-29 истребителдәренә урынлаштырыла.\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе – “МС-21 самолеты өсөн ПД-14 двигателе” программаһы. Уны “Авиадвигатель” асыҡ акционерҙар йәмғиәте эшләне. Был двигателде булдырыуҙа “Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы” акционерҙар йәмғиәтенең күпселек предприятиелары һәм тармаҡ институттары ла ҡатнашты, двигателдең матди өлөшөн сериялы етештереүҙә беҙҙең мотор эшләүселәр 35 процентты алып тора. Әлеге мәлдә бында айырыу корпусын, эсе ҡыуыш вентилятор көрәксеген, юғары баҫым компрессорының роторын һәм ҡайһы бер башҡа деталдәрҙе етештереү үҙләштерелде.\nВертолет двигателдәрен эшләүҙә импортты алмаштырыу мәсьәләһен хәл итеү өсөн предприятиела ВК-2500 тибындағы вертолет двигателдәренең айырым өлөштәрен етештереү программаһы тормошҡа ашырыла. Өфө моторсылары вертолет двигателдәре турбинаһын йыйыуҙа деталдәр һәм йыйылма берекмәләр әҙерләү буйынса беренсе етештереү-технология үҙәге ойошторолдо, яҡын киләсәктә тағы ла ошондай өс үҙәк асыу планлаштырыла.\nШулай итеп, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе – Су самолеттары өсөн двигателдәрҙең тотош теҙмәһен уйлап табыусы һәм етештереүсе генә түгел, ә Рәсәйҙең авиация двигателдәрен эшләүҙең барлыҡ төп программаларында ла тиерлек ҡатнашыусы инновация предприятиеһы. Бишенсе быуын двигателдәренең ҡабатланмаҫ технологияларын тыуҙырыусы, идара итеүҙең заманса ҡанундарын (һаҡсыл етештереү, системалы инженеринг) файҙаланыусы, халыҡ-ара кооперацияларҙа әүҙемлек күрһәтеүсе Өфө моторҙар эшләү берекмәһе хәҙерге Рәсәйҙең йөҙөн билдәләгән предприятиелар иҫәбенә инә.\nАвтор: Е. Моторина.


Беҙҙекеләр еңеү алып ҡайтты\nҠариҙел районы уҡыусылары «Рәсәйҙең олимпия киләсәге» спорт һәм интеллектуаль уйындарында беренсе урын яуланы. Башҡортостан егет-ҡыҙҙары илдең төрлө төбәктәренән йыйылған 14 команда араһында иң көслөһө тип танылды.\nЯрыш программаһында хәрби әҙерлек, йүгереү, теннис, волейболда көс һынашыу, шулай уҡ төрлө викториналар һәм конкурстар ҡаралғайны. Ҡатнашыусылар ғилми эштәрен дә яҡланы. Ҡариҙел уҡыусылары дебюты һәр яҡлап уңышлы үтә, тәү тапҡыр Сочи ҡалаһына ярышҡа барған яҡташтарыбыҙ тиҫтәнән ашыу диплом һәм ике кубок менән ҡайтҡан.


Дини экстремизмды нисек иҫкәртергә? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБелгестәр был эште бәләкәйҙән үк башларға һәм мәктәптә дауам итергә кәңәш итә. Сөнки йәштәрҙең радикаль ислам йоғонтоһона бирелеп китеүе ихтимал. Бөгөн баш ҡалала “Йәштәр дини экстремизмға ҡаршы” тип исемләнгән ғилми семинарҙа ҡатнашыусылар ҙа йәштәр араһында аңлатыу эштәрен көсәйтергә саҡырҙы. Танылған ҡурайсы Роберт Юлдашев исламда — 15 йыл. “Аллаһы Тәғәлә ҡушҡандарын үтәп, үҙ асылыңа төшөнәһең – ошоно белгән булһам, мәктәптән үк дөрөҫ юлға баҫыр инем,”- ти ул. Һәр кем дингә үҙ ваҡыты, үҙ теләге менән баҫа. Һәр кемдең иманға үҙ юлы. Ҡыҙғанысҡа, һуңғы ваҡытта традицион булмаған ислам, уға эйәргән йәштәр тураһында күп ишетелә. Сәбәбе — мәғлүмәтһеҙ булыуҙан. Был йәһәттән мәктәптәрҙә дини мәҙәниәттәр һәм донъяуи этика нигеҙҙәре өйрәнелә башланы. Йәш быуынды хаҡ дин нигеҙҙәре, уға ҡарата дөрөҫ ҡараш тәрбиәләү, уны аңлы рәүештә ҡабул итергә өйрәтеү һәм балалар¬ҙы яңылыш ағымдарға эләгеүҙән ҡурсалау мөһим. Ниндәй генә динде алһаҡ та, улар насарлыҡҡа өйрәтмәй, киреһенсә, мәрхәмәтле, кешелекле булырға өндәй. Ысынлап та, дин кешегә тормошта кешегә үҙ юлын, борсоған һорауҙарына яуап табырға ярҙам итә. Әммә тәү сиратта уның асылын дөрөҫ аңлау мөһим. Хәҙерге заманда ата-әсәй ҡарауынан сыҡҡан йәштәр, күп осраҡта үҫеш юлын үҙҙәре билдәләргә мәжбүр. Был йәһәттән егет-ҡыҙҙарҙың исламға килеүе ыңғай күренеш. Йәш быуын вәкилдәре динде, уның дөрөҫ тәғлимәттәрен ентекле өйрәнеп, хаҡ дин юлына баҫһа тотош донъяны яҡшы яҡҡа үҙгәртергә мөмкин. Сөнки ислам — йәмғиәтте яңылыш аҙымдарҙан ҡурсалап, тик дөрөҫ йәшәргә өйрәтеүсе юл.


Белорет икмәк комбинаты хәләл торттар етештерә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБелорет икмәк комбинаты хәләл торттар етештерә\n16:23, 5 августа 2010 Иҡтисад\nБөгөн Белорет икмәк комбинатында хәләл торттар һәм пирожныйҙар етештереү буйынса линия асылды. Был турала «Башинформ» агентлығына БР мосолмандары Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса комитет рәйесе Тимур Шәңгәрәев хәбәр итте.\nЯңы производствоны асыу тантанаһында БР мосолмандары Диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин ҡатнашты. Киләсәктә республиканың башҡа предприятиеларында ла икмәк-ҡалас һәм кондитер изделиеларын шәриғәт ҡанундары буйынса етештереү планлаштырыла.\nБер йыл самаһы элек эшләй башлаған БР мосолмандары Диниә назараты ҡарамағындағы «Хәләл» стандарты буйынса комитет әлеге ваҡытта Башҡортостандың 15-ләгән етештереүсеһен, шулай уҡ Силәбе, Һамар, Свердловск, Белгород өлкәләре предприятиеларын берләштерә. Шуларҙың күбеһенең тауар һәм хеҙмәттәрен 7 августа Мәләүездә асыласаҡ Икенсе республика хәләл продукцияһы күргәҙмә-йәрминкәһендә күрергә мөмкин буласаҡ.\nТеги: аҙыҡ-түлек сәнәғәте, дин


Термодинамика тарихы — Башҡорт Википедияһы\nТермодинамика тарихы — физика тарихы, химия тарихы, һәм бөтә фәндәрҙең нигеҙе менән бәйле.\n1698 йылда Савери эшләгән пар машинаһы\nБоронғолар йылылыҡ миҡдарын (количество теплоты, heat) ут менәй бәйле тип уйлағандар. Б.э.т. 3000 йылдарҙа боронғо Египетлеләр йылылыҡты мифология менән бәйләгән. Сократ философияһына тиклемге заманда Көнбайыш философияһында ҡыҙыу бәхәстәр бара.\nБоронғо грек философы Эмпедокл Акрагантский бөтә мәтдәләрҙә дүрт элементтан (ябай берәмектән): ер,һыу, һауа, уттан тора тигән тәғлимәт индерә. Һуңынан барлыҡҡа килгән флагистон һәм калорик төшөнсәләре Эмпедокл тәкдим иткән ут элементы менән бәйле. Боронғо грек философы Гераклит «Был донъла бөтә нәмә лә үҙгәрә» тигән әйтем менән билдәле була. Ул тәбиғәт өс элементан (ут, ер, һыу) тора тигән бәхәстәр йөрөтә.\nАтомизм — термодинамика һәм статик механиканы бәйләй торған тәғлимәт. Левкипп, Демокрит кеүек боронғо аҡыл эйәләре атом теорияһына нигеҙ һала. Эксперименталь рәүештә атом теорияһы XX быуатта ғына иҫбат ителә, шуға күрә боронғо аҡыл эйәләре философик фекерҙәр менән генә был теорияға нигеҙ һала. Боронғо аҡыл эйәре Парменид һәм Аристотель тәбиғәттә бушлыҡ (хәҙер вакуум тип йөрөтәләр) булыуы мөмкин түгел, тигән фекер йөрөтәләр. XI быуатта Әбүғәлисина, XVI быуатта Европа ғалимдәре Галилео Галелей һәм башҡалар һауа сағыштырмаса «йылыраҡ» йәки «һалҡыныраҡ» икәнен билдәләү өсөң ябый ғына прибор — термоскоп (термометр) файҙалана башлайҙар.\n1600 йылда инглиз философы һәм ғалимы Френсис Бакон «юғары температура бары тик хәрәкәт эшмәкәрлеге» тигән фараз йөрөтә. 1643 йылда Галилео Галилей Аристотельдең «тәбиғәттә бушлыҡ булыуы мөмкин түгел, вакуум мәтдәне үҙенә һура» тигән фекере дөрөҫ булмауын иҫбат итә. Ул вакуум насосы ярҙамында шахталағы һыуҙы 30 футҡа тиклем генә күтәрергә мөмкин икәнен күҙәтә. Был ҡыҙыҡлы факты тикшерергә үҙенең уҡыусыһы Торричеллиға ҡуша. Торричелли насос ярҙамында һыуҙы күтәргәндә вакуум һурып ала тип түгел, һыуҙы һауа баҫымы күтәрә иҫәпләй. Үҙенең теорияһын иҫбатлау өсөн, ул бер башы эретеп йәбештерелгән быяла торба эсенә терекөмөш тултыра. Был торбаны баштүбән әйләндереп эсенә терекөмөш һалынған табаҡҡа ҡуя. Торба эсендә терекөмөш бер аҙ аҫҡа төшә һәм торбаның өҫкө өлөшөндә вакуум барлыҡҡа килә. Был яһалма юл менән алынған беренсе вакуум була. Аристотельдең тәбиғәттә бушлыҡ юҡ, вакуум мәтдәне уҙенә һурып ала тигән теорияһы юҡҡа сыға.\n1643 йылда терекөмөш менән Торричелли ҡуйған тәжрибә\nХимиянан термохимияға күсеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nXVII быуатта флогистон (теплород) теорияһы өҫтөнлөк итә. Флогистон бер есемдән икенсе есемгә күсә — шуға бер есем йылыһа икенсеһе һыуына, һәм флогистонды яһалма юл менән алып булмай тип иҫәпләйҙәр. 1798 йылда Б. Румфорд ҡуйған тәжрибә флогистон теорияһын юҡҡа сығара\nМеханик эш башҡарғанда йылылыҡ бүленеп сыға һәм ике сәғәттә мейескәләге һыу ҡайнап сыға.\nУл ваҡытта пушкаларҙы, эсендә көбәген ҡалдырмайса, металдан ҡойоп эшләгәндәр. Пушканың көбәген һуңынан, аттар көсө менән эшләй торған станокта, быраулап тишкәндәр. Быраулап тишкән ваҡытта Румфорд көбәктең йылыныуына иғтибар итә. Ул механик эш башҡарғанда йылылыҡ бүленеп сыға тип иҫәпләй. Үҙенең фаразын тикшереп ҡарау өсөн пушка көбәген бер мискә һыу әсенә ҡуя. Ике сәғәт ярымдан, барыһын да таң ҡалдырып, мискәләге һыу ҡайнап сыға! Был тәжрибә тәбиғәттә флогистон бөтөнләй юҡ, ә йылылыҡты механик эш башҡарғанда яһалма юл менән алып була икәнен күрһәтә.\nКалориметр йылылыҡ миҡдарын үлсәй торған прибор\nЯрты быуаттан һуң термодинамикаға майҙанына үҙенең калориметры (йылылыҡ миҡдарын үлсәй торған прибор) менән Д. Джоуль сыға. Уның ҡоролмаһында калориметр эсендәге болғауысты аҫҡа тартып тороусы гер хәрәкәткә килтерә. Ышҡылыу көсө ярҙамында калориметр эсендәге һыу йылына. Герҙең ниндәй арауыҡҡа төшкәнен үлсәп, ниндәй механик эш башҡарылғанын һәм күпме йылылыҡ бүленеп сыҡҡанын иҫәпләп сығарырға була.\nТермодинамиканың фән булараҡ барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТермодинамиканың башлап ебәреүсеһе булып немец ғалимы Отто Герике була. Ул беренсе булып вакуум насосы эшләй һәм уның ярҙамында беренсе иң түбән вакуум булдыра. Уның тәжрибәләре Магдебург ярымшарҙары исеме менән билдәле. Был тәжрибәлә Аристотельдең тәбиғәттә бушлыҡ юҡ, вакуум мәтдәне уҙенә һурып ала тигән теорияһы дөрөҫ түгел икәнлеге иҫбат ителә. Эсенән һауа һурып алынған ярымшарҙарҙы һауа баҫымы ҡыҫып тота, тип аңлата ул.\n«Магдебург ярымшарҙары». Гаспар Шотт рәсеме.\nБоронға грек механигы Герон эшләгән пар турбинаһы\nТиҙҙән ирлан физигы һәм химигы Роберт Бойл, инглиз ғалимы Роберт Хук менән берлектә һауа насосын ижад итәләр. Был насосты файҙаланған ваҡытта күләм V һәм баҫым P кире пропорцтональ бәйләнештә булыуын асыҡлайҙар. Ул ваҡытта һауа молекулалары хаотик рәүештә күсеп йөрөй икәнен белмәйҙәр, шуға күрә һауа — пружина, тигән фекер йөрөтәләр. Һуңынан, термометр уйлап сығарылғас, Гей-Люссак газдың температураһын улсәп, идеаль газ законын аса.\n1690 йылдп француз уйлап сығарыусыһы Дени Папин, пар киңәйеүе һәм кондесация, иҫәбенә эшләй торған пар двигателен ижад итә. 1698 йылда инглиз механигы һәм уйлап сығарыусыһы Томас Савери беренсе мәртәбә пар энргияһын техникала ҡуллана. Ул шахталағы һыуҙы пар двигателенән эшләй торған насос ярҙамында һурып алыу ҡоролмаһына патент ала.\n1824 йылда француз физигы һәм математигы Сади Карно «Хәрәкәткә килтереүсе ут көсө тураһында уйланыуҙар» ( Réflexions sur la puissance motrice du feu , Reflections on the Motive Power of Fire) тигән хеҙмәт яҙа.\nБыл фәнни хеҙмәт хәҙерге заман термодинамикаһына нигеҙ һала. Ә Сади Карно тарихҡа «термодинамиканың атаһы» булараҡ инеп ҡала.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Термодинамика_тарихы&oldid=350465 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:03 7 март 2013 үҙгәртелгән.


Төньяҡ проспект (Ереван) — Башҡорт Википедияһы\nТөньяҡ проспект (Ереван)\nЕревандағы йәйәүлеләр урамы\nТөньяҡ проспект (әрм. Հյուսիսային պողոտա, ингл. Northern avenue) — Ереванғы йәйәүлеләр урамы, ул Азатлыҡ майҙанын Республика майҙаны менән тоташтыра. Проспектта элиталы торлаҡ йорттар, офистар, кибеттәр, ресторандар урынлашҡан . Оҙонлоғо 1,5 километрҙан ашыу.\nәрм. Հյուսիսային պողոտա\nТөньяҡ проспект Викимилектә\nТөньяҡ проспектты төҙөү планын тәүҙә архитектор Александр Таманян 1900-сө йылдарҙа уҡ эшләй башлай. Совет власы урынлаштырылғандан һуң был проект кире ҡағыла, һәм уны үткән быуат аҙағында ғына хәтергә төшөрәләр. Тәүге һыҙмалар буйынса проспект туранан-тура Республика майҙанына барып тоташырға тейеш була, ләкин һуңыраҡ төҙөлгән Әрмәнстан Милли галереяһы бинаһы быға ҡамасаулай. Хәҙер проспект, майҙанға уҡ барып етмәйенсә, Абовян урамына тоташа, был урам үҙ сиратында Республика майҙанына барып сыға.\nТөньяҡ проспекттағы төҙөлөш эштәре Ереванда 2001 йылдың көҙөндә башлана. Дөйөм алғанда Төҙөлөш биләмәһе 320 мең квадрат метр майҙанды алып тора, биналар аҫтына 2 мең машина ҡуйырлыҡ автотуҡталыш та урынлаштырыла.\nХәҙерге Төньяҡ проспект урынында бер нисә йыл элек хөкүмәт тарафынан һатып алынған шәхси йорттар ултырған була. Ҡалған сығымдарҙы, йәғни проспектты төҙөүҙе, шәхси инвесторҙар үҙ өҫтәренә ала. Ҡала мэрының әйтеүенсә, элиталы проекспект төҙөлөшөнә 101 млрд драм ($310 млн) аҡса тотонола. Проспект төҙөлөшөн «Нор Айленд», «Бизнес Центр», «Прогресс Армения», «Локал Девелоперс», «Гарни Групп», Мәскәү инвестиция төҙөлөш компанияһы, «Хас Профит», «Согласие. Армения» компаниялары финанслай. Шуны ла әйтеп үтеү урынлы булыр: баш ҡаланың үҙәк районында йәшәүселәр, фатирҙарынан үҙ теләктәре менән күсенергә теләмәй, Төньяҡ проспект төҙөлөшөн туҡтатыуҙы талап итеп, күп һанда акциялар үткәрә. Уларҙың күптәре яңы торлаҡ алыу өсөн бүленгән аҡсаның аҙ булыуына ла риза булмай. Мәҫәлән, Ереван үҙәгендә йәшәүсегә 55,7 кв. метрлы торлағы өсөн Әрмәнстан хөкүмәте 33 мең доллар тәҡдим итә, был, әлбиттә, хәҙерге хаҡтарға бөтөнләй тап килмәй, сөнки бындағы торлаҡтың бер кв. метры ғына ла 800 доллар тора. Күп кенә эксперттар проекттың 200 % табыш килтереүен билдәләй.\nТөньяҡ проспект өс өлөшкә бүленгән. Беренсе өлөшө 2006 йылдың 29 майында, икенсе һәм өсөнсө өлөштәре 2007 йылдың 16 ноябрендә асыла.\nТөньяҡ проспект. А.А. Спендиаров исемендәге Опера һәм балет театры яғына күренеш\nТөньяҡ проспекттың үҙәк өлөшө\nТуманян урамынан күренеш\n↑ 1,0 1,1 Северный проспект столицы Армении: Дома построили, а покупателей нет?. REGNUM (13 августа 2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 апрель 2012. 14 август 2010 тикшерелгән.\n↑ Новый элитный проспект Еревана назван Северным " Yerevan-City.Com — Всё про Ереван\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Төньяҡ_проспект_(Ереван)&oldid=937936 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 20 март 2020 в 19:30\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:30 20 март 2020 үҙгәртелгән.


Музыка — ЙӨРӨП ҠАЙТЫУ БАРМЫ - ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ\nӨсөн тапшырырға уның хәбәр, Н яуланы төрлө алым к записи был юлы. Нисек хеҙмәттәшлек итә, бер нисә һорау менән етештереүселәр, ул эшләгән менән генә булған Gawvi продюсер барлығы үҙ альбомы студияһы, "Атлант". Звуков, Беренсе күтәреү минус “Shweet” был оло талант нисек Gawvi һәм икеһе лә бармы. Уның етештереү кипрей, трасса ивет классика тип көньяҡҡа табан Хьюстон отказ Нью-Йоркской стилендә повествования. Сәйәхәт’ң шигырьләр ҡала шундай уҡ ярким, улар нисек булып бик мөһим. Ул арала, “Татлы Еңеү” төҙи береһе-минималь стих киң крючок, тип’ң мгновенное бодрит булараҡ, н’ң йоғошло ағымы захватывает. “Манол” бынан алдағы уны ҡабат менән берләшергә ирешергә рекордтар’ үҙ кеше һәм баш дуҫты, алда. Бергә, уларҙың һәр икесе флип башҡа хип-хоп парадигма менделәр араһында тығыҙ плетеная рифма фейерверк.\nАльбом аса, яңы хыялдар, катнашындағы Дж. Р. һәм ошо Барак, был пробуждение т, ысынлыҡта, ул приедет шкурный проекттары камасаулай беҙгә тормош менән избыток Хоҙай тели өсөн дә барыбыҙ. Сәйәхәт менән кәрәк примерно гимндары робот е һәм мин’м яҡшы алдында менән, улар маҡтана алмай " азатлыҡ, яуҙаштары именлек һәм көндөң Хисте. Был Хыялдарын Й, ҡатнашында рок Сюзи, Сәйәхәт ентекләп асып бирә, дөньяны хыял менән беҙ яҡшы йәшәйбеҙ, йә бик оҙаҡ һәм кошмар килеп булырға сыҡһа. Башҡа менән уртаҡ КБ, Энди Мине, Джимми Нинэ, " . Роза һәм башҡалар, туйын матурлығын, йәшәү вызванные освободителям истинным, творец һәм открывать бөтә яҡшы. Шул уҡ ваҡытта етештереү береһе дөгө грозного, Алекс Мәҙинә, Г-стили һәм Иосиф Prielozny тәьмин итеү данлы фон тәьмин ителеү өсөн бөтә тормош Хисте.\nКеше альбом, был сочетании менән мусиной кампанияһы, отолоп, ул был һорауға яуап бирә, предлагаю хәрәкәте саундтрек! Алда, Йөрөп Ҡайтыу Бармы, Ошо Барак, Tedashii, Про, КБ һәм Энди Мине звонит ир-аттар хип-хоп мәҙәниәт истину библейский яһаны мужественность: алып барыусы мужественный, отбросить пассивность, ҡабул итеү өҫтөнә яуаплылыҡ һәм ғәмәлгә ашырыу смирение, аша тәүбә һәм дин " Христос.\nАраһында Ике Барыһы Ғаләмде Тәрбиәләүсе\nЙөрөп ҡайтыу бармы обнаруживает үҙ-үҙенә йыш ҡына ауыр, әммә ахыр сиктә дәүләт перспектив–әҙерләнгән мәңгелек тормош, әммә бурыс ҡуйылған аша күсергә был. Уның өсөнсө альбомы, Ике ил араһындағы мирами тыңлаусыларына тәҡдим итә йыйынтығы үҙ размышления " Эхо шатлыҡ һәм беҙ ҡыйын хәлдәр барыбыҙ ла кисерәбеҙ, нисек мөмкин. Асыу трек заглавной, Реаль Тормош Музыка,й ҡыҫҡа ғына, тип көтөргә йөрөп ҡайтыу-се’s иң һуңғы проекты.\nҺин елдә уның отчетливо? Ҡайта менән икенсе диско, Сәйәхәт ҡытайҙа был миссия өсөн, һеҙҙең өсөн, билдәле күрергә Хоҙайға призмаһы аша Писания, дауа һеҙгә 20/20 өрәк. Ярҙамында невероятное, төрлө продукция, менән бер рәттән, ҡайһы бер үҙенсәлектәре береһе алдында, Tedashii, Шай Линнея, һәм башҡа.\nӘгәр Улар Булһа Ла Беләләр Ине\nИкеһе лә бармы’ң альбом дебютный! Хәҙерге йәш һәм бессовестный ағзаһы 116 Амарилья салынған бер нисә етди аҙымдары “Әгәр Улар Булһа Ла Беләләр Ине”. Һеҙ Don’т телһеҙме үткәндән һуң был. Йөрөп ҡайтыу бармы ҡағыла бик күп төрлө мәсьәләләр, һеҙ улар менән остались һеҙҙең хождение менән Христо, йыл эшләгәндән өйрәнергә тейеш, етәксе һ. б. үҙ тормошонда ниндәй ҙә булһа етди өйрәнеүҙәр тураһында 2-се зат Троицы. Инанығыҙ һеҙ полицейский, был диск һәм окопаться был текстах. Һеҙ’ве ишеттек ҡытайҙа өсөн сәфәре 116 Йыйынтыҡ амарилья һәм хәҙер атаһыҙ реаль килешеүҙәр үҙенең беренсе полторанин альбом продукцияһы менән Тони Стоун, Бәләкәй, Алда, һәм күберәк, плюс ҡайһы бер оло мөмкинлектәр илсеһе, Алда, Tedashii, Пламя һәм башҡалар ҡатнашты!


Атай ҡушҡан мәғәнәле исем » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Атай ҡушҡан мәғәнәле исем\nАтай ҡушҡан мәғәнәле исем 02.05.2017 // Әҙәбиәт\nОшо көндәрҙә яҡташым, элек мәғариф министры булып эшләгән Сәбилә Ғәйзулла ҡыҙы Сөләймәнова шылтыратты:\n– Телевизор ҡарайһығыҙмы? Унда Ҡазандан яҡташыбыҙ Абрек Әмир улы Абыҙгилдинды күрһәтәләр бит!\n– Рәхмәт, Сәбилә Ғәйзулла ҡыҙы, хәҙер, – тинем дә ТНВ төймәләренә баҫтым. Күпме генә баҫһам да, “канал эшләмәй” тигән яҙыу сығып тик торҙо. Шунан һуң, бәлки, БСТ күрһәтәлер тип, үҙебеҙҙең телеканалды асып ҡараным, аптырағас. Бында балалар өсөн урыҫса тапшырыу бара ине. Ҡарай алмауым минең йөрәктә әрнеү һәм хәтер хистәрен уятып ебәрҙе. Рәсәй кимәлендә киң танылған рәссамды беҙҙә беләләрме һуң?\nҺикһән йәшенә етә алмай мәңгелеккә киткән талантлы рәссамды тыуған ерендә хәтергә алып үтеү изгелек күрһәтеү булыр ине бит. Абрек Әмир улының тыуған ере – Баймаҡ ҡалаһы. Мин үҙем дә шул райондан, шуға күрә уның тураһында бер аҙ асыҡлыҡ индереп китергә уйланым.\nАбрек 1937 йылда Баймаҡ ҡалаһында артистар ғаиләһендә донъяға килә. Әсәһе Йәмилә Зөлкәфил ҡыҙы Әбитаева Ырымбур өлкәһендә тыуған. Үҫә башлағас, унда актриса булыу теләге өҫтөнлөк ала, һәм ул шул ниәт менән Өфөгә килә.\nБаш ҡалала ул ваҡытта уның ағаһы Зәкәриә Әбитаев Башҡорт хөкүмәтендә эшләй. Йәмилә ағаһында йәшәй һәм театр училищеһына уҡырға керә. Уны тамамлағас, ҡыҙҙы Баймаҡ ҡалаһындағы театрға ебәрәләр. Күп тә үтмәй, унда тағы бер йәш артист килә. Ул Әмир Мырҙагилде улы Абыҙгилдин була, сығышы менән Дәүләкән районының Яңы Йәнбәк ауылынан. Йәш артистар ихлас эш башлай. Күп тә үтмәй, Әмир Мырҙагилде улын Баймаҡ театрының режиссеры итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай итеп, эш тә, тормош та йәнләнеп китә.\nЙәмилә менән Әмир ҡауышып, тағы ла дәртлерәк эшләй башлай. Әмир Абыҙгилдин бик талантлы артист, режиссер булып сыға. Эше буйынса бер нисә тапҡыр Ленинградта курста уҡып ҡайта. Ул бөтә көсөн Баймаҡ сәхнәһенең сәскә атыуына йүнәлтә. Ленинградта булғанда Кавказ халҡының тарихы менән ҡыҙыҡһынып китә, баҡтиһәң, уларҙа азатлыҡ өсөн көрәшкәндәрҙе Абрек тип атағандар батша заманында. Был исемде бик оҡшата ул. Аэлита тигән ҡыҙ исемен дә үҙ итә – Л. Толстойҙың Йыһан хаҡында яҙған әҫәрендә бар был образ. Бына шулай Әмир Абыҙгилдин үҙенең эше тураһында ғына түгел, ә тыуасаҡ балаларының киләсәген дә уйлап, матур исемдәр әҙерләп ҡуйған. Уның уйы, ысынлап та, киләсәк менән бәйле була. Улы Абрек, ауырлыҡтарҙы еңеп, атаҡлы рәссам, ҡыҙы Аэлита билдәле табип булып китә.\nҺуғыш башланған ваҡытта Абрек Абыҙгилдинға өс кенә йәш була. “Атай, мин дә һуғышҡа барам, минең мылтығым бар!” – тип, уйынсыҡ мылтығын күтәреп, атаһының ҡулында военкоматҡа тиклем бара. Ир-егеттәрҙе машиналарға тейәп фронтҡа алып китәләр. Абрек илай-илай әсәһе ҡулында атаһын оҙатып ҡала.\nӘмир Абыҙгилдинды шунда уҡ фашистарға ҡаршы һуғышҡа алмайҙар. Уны Көнсығышҡа япондарға ҡаршы әҙерләнгән фронтҡа ебәрәләр. Ғаилә архивынан уның бер хатын миңә лә уҡырға насип булды: “…Йәмилә, ҡәҙерлем, ғәфү ит мине, фашистарҙың этлегенә түҙеп Көнсығыш фронтта ята алмайым. Улар Европаның театр сәхнәләрен ат һарайына әйләндереп бөттө. Үҙ теләгемде белдерҙем. Мине немецтарға ҡаршы ебәрәсәктәр…”\nДошманға ҡаршы оҙаҡ һуғыша алмай Әмир Абыҙгилдин. Орел өлкәһендә ҡаты һуғышта һәләк була. Был ауыр юғалтыуҙы, һуғыш һәм сәхнә ауырлыҡтарын Йәмилә Әбитаева нисек күтәргәндер, йөрәге нисек түҙгәндер? Был һорауға ошо рәүештә генә яуап бирә алам: кешенең рух көсө, киләсәккә ышанысы, балаларын аяҡҡа баҫтырыу ниәте уға бар ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға ярҙам иткәндер. Ошо рухты әсә кеше балаларына ла һала алған.\nҺуғыштан һуң илдә тыныс тормош башлана. Тыныс тормош тигәнем илдәге ҡайнар хеҙмәткә бәйле. Совет халҡы Тыуған илен аяҡҡа баҫтырыуға, төҙөлөшкә, колхоз эшенә, әҙәбиәткә күп көс һала. Улар үҙҙәрен юғары рухта күрһәтә.\nЮғары рухлылар театр сәхнәһенә лә сыға, сөнки түбәнселек менән халыҡ алдында алдынғы булып булмай. Фашистарҙы еңгәс, һуғыш һәм сәхнә ауырлыҡтарын күтәргән артистарға иғтибар күбәйә. Уларға маҡтаулы исемдәр бирелә. Күп кенә Баймаҡ артистары лайыҡ була уға, тик Йәмилә Әбитаеваны ғына ул исем оҙаҡ йылдар урап үтә. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа театр директоры булып Әмир Абыҙгилдинға фамилиялаш Ғәлиә Абыҙгилдина эшләй.\nЙәмилә Әбитаева, һуғыш мәлендә түҙемлек күрһәткән кеше, үҙенең хеҙмәтенә директорҙың иғтибар бирмәүенә оҙаҡ түҙә. Ә бер көн директор янына кереп:\n– Ни өсөн бүтән артистарға иғтибар бирәһегеҙ, ә миңә юҡ?! – тип һорай.\n– Һинең Зәкәриә ағайың халыҡ дошманы булған! Һиңә, уның һеңлеһенә, нисек маҡтаулы исем бирә алабыҙ?\nТик һуңғараҡ ҡына “халыҡ дошманы” мөһөрө ҡуйылған кешеләр аҡланғас, Йәмилә Әбитаеваға “Башҡортостандың атҡаҙанған артисы” тигән маҡтаулы исем бирәләр.\nӘмир Абыҙгилдин һуғышҡа киткәс, уның ҡыҙы тыуа. Йәмилә иренең әйтеп киткән һүҙен тормошҡа ашырып, уға Аэлита тип исем ҡуша.\nЙыһандан килгән исемде йөрөткән Аэлита менән һуңғараҡ Түбә руднигында клубта танышып киттем. Баймаҡ тау-механика техникумынан шахтаға практикаға килгәйнем. Аэлита Сибай медучилищеһынан дауаханаға практикаға килгән булып сыҡты. Шул осрашыу беҙҙең күңелдәргә мөхәббәт осҡоно һалды һәм һуңғараҡ Сибай ҡалаһында тормош ҡороп ебәрҙек.\nБалалар бәләкәй саҡта, ололар рөхсәт итмәһә лә, уларҙың һөйләшкәнен ситтән булһа ла тыңлап йөрөп үҫә. Күрәһең, Ғәлиә апайҙың һүҙҙәрен Йәмилә кемгәлер һөйләгәндер һәм улар Аэлитаның күңелендә ауыр йөк булып һаҡланып ҡалғандыр. Өйләнешкән саҡта унан: “Атайыңдың фамилияһында ҡалаһыңмы?” – тип һораным. Ул билдәле кеше булған бит! “Юҡ, атайымды хәтеремдән сығармаясаҡмын, ләкин Ғәлиә апайҙы хәтерләмәҫ өсөн генә һинең фамилияға күсәм”. Бына шулай ул Аэлита Әмир ҡыҙы Мостафина булып китте.\nБеҙ Өфөгә күстек. Аэлита медицина институтының киске бүлеген тамамланы һәм 5-се поликлиникала табип булып эшләй башланы. Ҡәйнәм Сибай ҡалаһында улыбыҙ Марселде ҡараны. Шунан һуң беҙ фатир алғас, уларҙы Өфөгә алдыҡ. Сибайҙағы ике бүлмәле фатирын Йәмилә Әбитаева икенсе атайҙан тыуған улына – Урал Ишмулла улы Дилмөхәмәтовҡа бүләк итте.\nҠәйнәм һуңғы көндәренә тиклем беҙҙә йәшәне, балаларыбыҙҙы ҡарашты, тәрбиәләне. Уға сикһеҙ рәхмәтлебеҙ! Ул тәрбиәләгән Марсель улыбыҙ билдәле табип булып китте, халыҡ һаулығы һағында тырышып эшләй. Ейәнсәре Земфира иҫәп-хисап эшендә.\nХәҙер мин хаҡлы ялда һәм хәтирәләргә бирелеп киттем. Иҫтәлектәрҙе тергеҙергә миңә телевизор ярҙам күрһәтә. Бер кис ҡараһам, экрандан билдәле Башҡортостан йырсыһы йәш баянсыға аңлатма бирә: “Беҙҙең бер аяғыбыҙ – Башҡортостанда, икенсеһе – Татарстанда”. Башҡортостанда тыуған талантлы артистарға ике яҡтан да ихтирам булыуын аңлатты ул. Ике республиканың талантлыларға шундай ихтирамлы ҡарашта булыуына шатландым.\nАвтор: Салауат МОСТАФИН.


Башҡортостанда йәшәүсе лифтҡа ҡыҫылып үлгән // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n18:04, 18 октября 2018 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда йәшәүсе лифтҡа ҡыҫылып үлгән Фото: автор\nБашҡортостанда, Октябрьский ҡалаһында, 17 октябрҙә күп ҡатлы йорттоң подъезында ир мәйете табылған. «Башинформ» агентлығына хоҡуҡ һаҡлау органдарындағы сығанаҡ һөйләүенсә, уның кәүҙәһе беренсе ҡатта лифт кабинаһына ҡыҫылған. Мәрхүмдең шәхесе асыҡланған — ул ошо ҡалала йәшәгән 52 йәшлек ир булып сыҡҡан.\n«Әлеге осраҡ буйынса тәфтиш алды тикшереүе уҙғарыла. Лифттың техник торошо тикшерелә. Ирҙең үлем сәбәптәрен асыҡлау өсөн суд-медицина экспертизаһы ойошторолған», — тип аңлатма бирҙеләр ошо хәлгә республика Тәфтиш комитеты тәфтиш идаралығының матбуғат хеҙмәтендә.\nТеги: ғәҙәттән тыш хәл, Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы буйынса тәфтиш комитеты


Ҡар йылыһы » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Конкурстар » Ҡар йылыһы\n22.10.2011 Ҡар йылыһы\n– Рулдәге егеттең дә исеме барҙыр? – тип көлөмһөрәп ҡуйҙы ҡыҙ.\nЙөҙөндәге алһыулыҡ баҙыҡланды.\n– Исемһеҙ кеше буламы? Бар, әлбиттә – Иртөбәк.\n– Абау, колхозығыҙ исемен ҡушҡандар икән. Ә шулай ҙа матурға оҡшай. Аҙаштарың да күптер, моғайын.\n– Колхоз исеменән түгел. Донъяла бер генә аҙашым да булмаһа ла, Иртөбәкте йыш ишетергә тура килер һиңә беҙҙең ауылда.\nИртәгәһен бригадир Ғәйепйән ағай ярҙамға килгән ҡыҙҙарҙың барыһын да ырҙындағы иген өйөмдәре янына теҙеп ҡуйҙы ла Иртөбәккә:\n– Был һылыуҡайҙарҙың береһе уңыш йыйып бөткәнгә тиклем һинең янда үлсәүсе булып йөрөйәсәк. Һайлап ал да эшкә үҙең өйрәтерһең, – тине.\nЕгет, һайлап та тормай, уң яҡтағы иң беренсе ҡыҙ Гөлбәҙәрҙең исемен әйтте.\n– Сос ҡына икән. Исемен дә белеп өлгөргән, – тип эләктереп алды ашлыҡ тейәргә килгән еңгәйҙәрҙең береһе, ҡыҙҙарҙың ҡашҡаһына күҙ һалып та өлгөргән.\nКөнбағыш уңышын йыйып бөткәнгә тиклем кабинала терһәккә терһәк терәшеп ултырып йөрөгән йәштәр бер-береһенә эҫенешеп китте лә ул ялҡынлыҡ оло мөхәббәткә олғашты. Гөлбәҙәр ҙә, үкһеҙ етем ҡыҙ булып, балалар йортонда үҫкәнлектән, бата-фәлән уҡытып тормайынса ғына колхоз ашханаһында йәштәр туйы үткәрҙеләр. Гөлбәҙәр, йәш кәләш булып, иренең аласыҡ тупһаһын төклө аяҡтары менән аша атлап үтте. ҡышын ышығыраҡ булһын өсөн аласыҡҡа солан кеүегерәк ҡоролма әтмәләп тә ҡуйҙылар. ҡатын-ҡыҙ ҡулы тейгәс, шыҡһыҙ аласыҡ эсенә әҙәмсә йәшәрлек ҡот инеп ҡалды.\nҺуңғараҡ өй ҡалҡып сыҡты. Тыуған төйәгенә мөкиббән ереккән ирҙең егәрлелегенә ҡатынынең тилберлеге лә ҡушылып, көндө төнгә ялғап, йәй буйына тырышлыҡтары бушҡа китмәне – көҙ ахырына мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрарлыҡ бәләкәй генә шифер түбәле кәртә-ҡура ла төҙөлдө.\nЙәш ғаилә донъяһының күҙгә күренеп күркәмләнә барыуы ҡайһы бер көнсөлөрәктәрҙең эсен күптереп, ревком адресына ялыуҙар ҙа яуғыланы.\nРевком башлығы Кәлимулла, бер көн идараға инеп:\n– Иртөбәктең шәхси эшен тикшереүҙе ултырышҡа ҡуйырға кәрәк ине, – тине Петр Амплеевичҡа.\n– Әле ауылда һалам түбәле өйҙәр бөтмәгән ваҡытта уның хатта бәҙрәф ҡыйығы ла шиферҙан. Колхоз машинаһын үҙ файҙаһына ла егә.\n– Үҙең дә донъяңды яңырттың түгелме һуң? Бүрәнәләрҙе йөкмәп ташыныңмы ни?\n– Ат менән.\n– Һин колхоз аты менән ташынып өй яңыртҡанда ул төпсөнөп йөрөмәне шикелле…\n– Юҡ та ул.\n– Колхоз милкенә теймәй, дөйөм эшкә зыян килтермәй. Хәләл көсө менән ҡорған донъяһы һинекенән артығыраҡ икән, насармы ни был? Иртөбәк һалып ингән йорт, бер ҡайҙа ла китмәй, колхоз ауылының йөҙө булып, урамды биҙәп тора. ҡыйыҡтары шиферҙан икән – хаҡы төшөрөлгән шифер табаҡтары бит улар. Списанные.\nРевком етәксеһенең хужаға башҡа әйтер һүҙе ҡалмағайны. Өс класс ҡына белемле Петр Амплеевичтан, иң алдынғы колхоз етәксеһе булараҡ абруйы сикһеҙ булһа ла, пенсия йәшенә еткәс, районда унан тиҙерәк ҡотолоу яғын ҡаранылар. Халыҡтың теләгенә ҡаршы килеп, уның урынына райком тәҡдим иткән яңы хужа Хөсәйен Илдарханов ҡуйылды.\nХөсәйен Хөснуллович, эште үҙенсә көйләп ебәрергә булып, тәртипте ҡырыҫыраҡ тоторға тырышып, төрлө яла яғыусылар, ошаҡсыларға ирек ҡуйҙы. Һөҙөмтәлә уға ҡарата кешеләрҙең күңеле ҡатты. Әҙ генә мәғлүмәтле, әммә ғәҙел булған элекке хужаны оҙаҡ йылдар буйына һағынып иҫкә алдылар.\nИртөбәк элеваторҙан ҡайтып килешләй ауылға етәрәк машинаһын юл ситендә туҡтатты ла, көрәк-монтировкаһын алып, әллә ҡасандан бирле күҙ һалып йөрөгән, күптән инде ер менән күмелеп бөткән «ДТ» ҡарышлауығын әйләндергән эре тешле тәгәрмәсте соҡорға тотондо. Шул ваҡытта «Уаз»игында хужа килеп туҡтаны ла:\n– Кем был? Иртөбәкме? ҡайҙан ҡайтып килеү? – тип төпсөнә башланы.\n– Ә бында ни юғалттың?\n– Трактор тәгәрмәсе... Мунса ташына...\n– Колхозға ла яҡшы эшләй, бармаҡ та үҙ яғына кәкре, тигәндәре дөрөҫтөр, ахыры. «Кулакка әйләнеп бара» тигәндәре лә буш һүҙ түгелдер. Тәгәрмәскә теймә.\n– Хөсәйен Хөснуллович, ул бит ун йылдан ашыу, бер кемгә лә кәрәкмәй, ошонда ер менән күмелеп ята...\n– Барыбер колхоз милке. Соҡоп сығар ҙа, тимер-томор һыныҡтарына ырғытып, машинаны гаражда ҡалдыр. Бынан ары ауылға машинала ҡайтып йөрөүҙе туҡтат.\nИртөбәк хужа бойорғандарҙың барыһын да үтәне лә эңер ҡуйырыуға ғына өйөнә ҡайтып инде.\nРуль артындағы йылдарының барыһын да хәтеренән үткәреп, иртәгә үк ғариза яҙырға кәрәк, тигән ҡарарға килде лә әҙәм аяғы һил саҡта уҡ ауыл араһын йәйәүләп үтер өсөн ҡараңғынан ҡуҙғалырға булды. Иртөбәк идараға Хөсәйен Хөснулловичтың артынса уҡ килеп инде.\n– Ни йомош йөрөтә иртә менән? Бында йоҡланыңмы әллә? – тине хужа ҡоро ғына.\n– Һеҙҙең кисәге күрһәтмәләрегеҙҙең барыһын да үтәнем дә бөгөн ғариза тотоп килдем, – тип үтенесе яҙылған ҡағыҙҙы өҫтәлгә һалды.\n– Һммм... – тип ҡуйҙы хужа, ҡағыҙҙы ҡулына алмай ғына күҙҙән үткәреп. – Себен теймәҫ сер итер, тигәндәре һиндер инде. Дөрөҫөн әйткән бер-ике һүҙ өсөнмө? Миңә үпкәләһәң дә, колхоздан күргән игелектәрҙе онотоп ебәрмә. Иң тәүге «Иж» да, «Жигули» ҙа һинеке булған. «Кулак йорто кеүек» тип йөрөтөлгән донъяңды үҙ елкәңдә ташып ҡорҙоңмо?\n– «Иртөбәк»кә тырнаҡ ҡараһындай ҙа үпкәм юҡ. Уларҙың бөтәһе лә Петр Амплеевич заманында булды. Эшләгән кешенең ҡәҙерен белә ине мәрхүм. Төҙөлөш материалдарының да ҡағыҙҙары һаҡланған.\n– Үлгән һыйыр һөтлө ине, тиҙәрме әле? Ни менән шөғөлләнмәксеһең? Рулгә күнеккән ҡулдарыңа сыбыртҡы килешмәҫ бит. Әллә берәй яҡҡа олағыуыңмы уйың? ҡырым сиреүеләй балаларың менән ҡайҙа барып һыйырһың икән?\n– Балаларым, һеҙ әйткәнсә, ҡырым сиреүеләй түгел. Ни бары бишәү генә әлегә. Атай нигеҙен ҡоротоп, ата-бабаларыбыҙ төйәк иткән Иртөбәк буйҙарын ҡалдырып, бер ҡайҙа ла олаҡмаясаҡмын. Баш иҫән, аяҡ-ҡулдар һау булһа, тыуған-үҫкән ерҙә лә шөғөл табылыр. Үтенесте генә ризалатығыҙ ҙа...\n– Мәйелең. Үтенес ҡағыҙы тотоп, тағы ошонда килеп тормаҫһыңмы? «Сыҡҡан ишегеңде ныҡ япма» тигәнде лә онотма.\n– Ундай хәл булғанда ла, һеҙҙең ҡаршыға килеп тормам. «Газ»ға машина йәнле кешене ултыртығыҙ. Был – һуңғы үтенесем, – тип сығып китте хужаға бик ныҡ хәтере ҡалған шофер.\nИдаранан сыҡҡас та Иртөбәк колхоз ерҙәренә терәлеп кенә ятҡан район үҙәгендәге урман хужалығы контораһына йүнәлде.\nДиректор уның йомошон тыңланы ла:\n– Урман ҡараусыһынан башҡа эш юҡ штатта. Хәләф ағайҙы кисә генә хаҡлы ялға оҙаттыҡ. Урыны буш. Һеҙҙең яҡта эшләне. Ат егергә лә өйрәнеп алһаң.\nҺайланып торорға ваҡыт та, мөмкинлек тә булмағанлыҡтан, уныһын-быныһын уйлап тормай, ризалашты ла ҡуйҙы Иртөбәк.\n– Шуфир булғас, ат егә лә белмәйһеңдер әле, – тип, ат ҡараусы ҡараһыу көрән бейәне үҙе егеп бирҙе.\n– Нисек иртә ҡайттың? Машинаң боҙолдомо әллә? – тип ҡаршыланы ирен Гөлбәҙәр.\n– Мин хәҙер икенсе машинала. Ана, ҡапҡа янында тора, – тип эйәк атып ымланы тәҙрә яғына ире.\n– Аһ, аһ, бригадир иттеләрме әллә? ҡайһылай яҡшы булған. Төн уртаһынан тороп, машина ҡыҙҙырыуҙар һағынып һөйләргә генә ҡалыр инде. Икебеҙгә лә туйғансы йоҡо тейә икән былай булғас...\nУрман төпкөлдәрен ҡыҙырып, ике айға яҡын ваҡыт үтеп тә бара. Күңел биреп эшләгән бер генә көн дә юҡ.\nҡар билбауҙан булған саҡтарҙа тыуған яҡ урмандарын һунарсы саңғыһында көндәр буйы ҡыҙырып йөрөүҙәр йәнгә рәхәт, тәнгә сихәт булһа ла, тәртә, сана табандары, көрәк-һәнәк һаптары кеүек хужалыҡ кәрәк-яраҡтарын әҙерләү, рөхсәтһеҙ ағас ҡырҡыусылар, хатта туған-ырыу менән һүҙгә килешеү теңкәһенә тейеп бөткәйне инде.\n– Оҡшамай миңә был эш, – тине Иртөбәк, оҙаҡҡа һуҙылған ҡаты бурандарҙан һуң көн буйына бил тиңентен көрт йырып, арып-талып, урман ҡыҙырып кисләтеп кенә ҡайтып ингәс.\n– Нишләмәк булаһың һуң? Әллә Хөсәйен Хөснуллович ҡаршыһына баш һалып торорға самалайһыңмы?\n– Юҡ инде. Шыпа эшһеҙ ҡалғанда ла уныһы минән булмай. Был шөғөл дә миңә төҫ түгел, – тип, урман эшенә дәртен һүндергән сәбәптәрҙе теҙҙе. Улар ишәйгән һайын ҡатынының йөҙө яҡтыра барыуын абайлап: – Ниңә күңелең күтәрелеп китте? Минең хәлемдең көрсөккә терәлә барыуы һинең өсөн ҡыуанысмы әллә?\n– ҡуҙғалайыҡ был урындан. Ул мөҙҙәттең ҡыңғырауы һуғыр мәлен тойомлағандай булам. ҡалған ғүмерҙе булһа ла әҙәмсә йәшәп үткәрәйек.\n– ҡайҙа? Бынау тиклем бала менән ҡайҙа барып һыйынырға ҡыш өҫтөнән? Атай нигеҙен, атай-олатайҙар төйәген ташлап китеү еңел булыр тип уйлайһыңмы ни?\n– Атай нигеҙен ҡоротмайыҡ тиһәң, донъяны туҙҙырмаҫбыҙ. Мәктәпкә йә колхоз ҡарамағына ҡалдырып торорға ла була.\n– ҡайҙа барып һыйынырға? – Шуға төплө генә яуап юҡ бит әле һаман.\n– Миңә сыбыҡ осолай ғына инәй тейеш кеше ғүмере буйы Урта Азияла йәшәй. Һуғыштан һуңғы ҡытлыҡ йылдарында шунда барып төпләнә алған. Балалары булмаған. Яңғыҙы ғына көн итә. Өйө иркен икән. Һыйырбыҙ нисек тә. Әллә ҡасандан бирле саҡыра. Балаларҙың да һәләттәре ҡалала һәйбәтерәк үҫер ине. Бында ни, уҡыуҙан буш ваҡыттарында телевизор, көрәк тә һәнәк...\n– Ярай улайһа, уйлашып ҡарарға кәрәк булыр.\nҒаилә кәңәшендә Урта Азия яҡтарына Иртөбәк кенә барып йәшәп ҡарарға хәл ителде.\nҡалалағы Сәғүрә инәй фатирына кисләтеп кенә барып ингәндә өй тулы кеше ине. Инәй бик өлкәнәйгән. Үҙенә «боковушка» тип йөрөтөлгән бәләкәй генә ян бүлмәне ҡалдырған да ун ике балалы ҙур бер ғаиләне фатирға индергән. Сыбыҡ осолай ғына кейәү тейеш кешенең килеп сығыуына әллә ни ҡыуаныс кисермәне әбей. Тыуған яғын, ғаилә хәлдәрен һораштырғылап ултырғандан һуң: «Саҡ ҡына алданыраҡ килергә кәрәк ине. Ишле ғаиләне ҡалайтып ҡыуып сығараһың хәҙер. Яҡшы ла түләйҙәр. Әлегә ал бүлмәнең бер мөйөшөндә раскладушкала ятып йөрөрһөң. Эшкә урынлашып ҡара ла, уң ғына килеп сыҡһа, ҙур ғаиләң һыйырлыҡ фатир белешә торорһоң», – тине. Беренсе класлы тәжрибәле өлкән шоферға эш тиҙ табылды. Көнкүреш хужалығының етәксеһе: «Бик ваҡытлы килеп сыҡтың әле», – тип уны үҙбушатҡыслы «ЗИЛ»ға ултыртты.\nЭш көйлө генә башланды. Тик ирҙең күңеле генә һүренке ине. Өлкәнәйеп барғанда тыуып үҫкән яҡтарынан, үҙ ҡулдары менән һалып ингән өйө йылыһынан, яратып ғүмер иткән Гөлбәҙәренән, һөйөп туймаҫ балаларынан, дыуаҙаҡ ҡаҙ һымаҡ, ете ят тупраҡта айырымланып йәшәүе бауырын өҙә. ҡыҫтау фатирҙың ишек төбөндә йоҡлап йөрөү ҙә бер-ике көндә екһендергәйне. Боҫрап торған өй ашы күрмәй, көнөнә өс тапҡыр ашханала туҡланып йөрөү ҙә тиҙ арала ялыҡтырҙы. Ишле өйҙәш ғаиләнең ҡорт күселәй ҡайнашҡандарынан биҙрәп, Иртөбәк көн һайын киноға йөрөр булып китте.\nБыл яҡтың ҡышы ла һис тә генә оҡшамай ине уға. Төнгө сатнама һыуыҡтарҙа бер аҙ ҡар төшөп ала ла көндөҙ йылытып ебәреп, аяҡ аҫтында лысҡылдап бысраҡ ята. Айҙан артыҡҡа һуҙылған «ҡыш»тың һәр көнө шулай. Иртөбәк буйҙарының ярты йылдан ашыу ҡышын да үлә яҙып һағынды: күпме сафлыҡ, күпме таҙалыҡ! Батҡаҡ – бысраҡ, себен-серәкәй, донъяның барлыҡ сүп-сары, әҙәм ерәндергес еҫ-меҫтәр – бөтәһе лә аҡ япма аҫтында! Тәңкә-тәңкә эре бөртөктәрҙе өйрөлтөп, ябалаҡлап ҡар яуыуын, ағас баштарының төн сыҡҡансы муйыл сәскәһеләй аҡтан да аҡ бәҫкә төрөнөүен, төкөрөк ергә төшкөһөҙ селләләрҙә табан аҫтындағы ҡаты ҡарҙың аҙым һайын шығырлап тороуын ниндәйҙер бер бығаса яҙылмаған моңға тиңләп һағынды...\nЙылы яҡтарҙан күңеле һүрелеп, Иртөбәк ғаиләһен күсереп алырға йәтешле фатир ҙа йүнләмәне. Һуғыштан һуңғы ҡытлыҡ йылдарында тимерсе Фәхрулла олатайҙың, әҙәмсә тормош эҙләп, Азия яҡтарына сығып китеп, оҙаҡ тора алмай, кире әйләнеп ҡайтып:«Табында боҫрап торған үҙебеҙҙең йомро картуф барында үзбәктең өрөгө ары торһон», – тигән һүҙҙәрен дә иҫкә төшөрөп, Иртөбәгенә кире ҡайтырға ышаныслы ниәтләне. «Үҙ илендә сәпсек үлмәҫ» тигән боронғоларҙың һүҙе лә уҙамандың изге ниәтенә ҡушылып, хужа янына инде.\n– Матур ғына эшләй башлағайның да, ниңә улай ҡапыл? Ә минең һине тора-бара завгар, унан механик итеп үрләтергә иҫәп бар ине. Беҙҙә фатир мәсьәләһе лә еңелерәк хәл ителә.\n– Рәхмәт, ағай, ихлас һүҙегеҙ, изге ниәтегеҙ өсөн. Ата-бабаларымдың һөйәктәре ятҡан, рухтары һеңгән ғәзиз тыуған ер – Иртөбәк буйҙары көндән-көн нығыраҡ тарта үҙенә...\nГөлбәҙәр эшенә китер алдынан иртә менән күтәрмәгә сығып баҫҡайны. Ишек алдындағы әрҙәнәләй шыр яланғас ифрат ҙур йән эйәһе көрт өҫтөндә туҡтауһыҙ әйләнгеләп тулағандай, әле генә яуған йәш ҡарҙы ҡулдары менән тирә-яҡтан үҙенә өйрөп-көрәп йыйғандай итә. «Ах та ух» килеп, ҡалын тамаҡ тауыштары сығара ине.\n– Әстәғин! Ни ғәләмәт был! – тип ишек тотҡаһына йәбешә һалды.\n– ҡурҡма, сибәркәйем, Гөлбәҙәркәйем! Был мин – Иртөбәгең, – тине ғәләмәт йән эйәһе, таныш тауыш сығарып.\nАртабан, бер ни ҙә әйтә алмай, тораташ кеүек ҡатты ҡатын. Бер аҙ шул хәлдә торғандан һуң:\n– «Әллә күҙемә күренәһеңме? Нишләп инәнән тыума яланғасландың? Һалҡын тейҙерерһең бит, – тип ҡуйҙы.\n– Ул тиклем дә түгел. Трусигым да ҡар төҫлө. Бер ниндәй ҙә һалҡын-малҡыны юҡ. Тыуған ерҙең ҡары ла йылы юрған бит ул. Ыуына торғас, бөтә тән, ана, ниндәй ҡыҙышып, алһыуланып китте. Минең кеүек һағынып-һарғайып ҡайтһаң, һин дә шулай һалҡын ҡарҙың да ҡәҙерен белеп, йылыһын тойоп ҡойонор инең әле, – тине лә Иртөбәк, «ух-ха!» тип күтәренке кинәнес менән ҡысҡырып, ҡар өйөмөнә сумды.\n– Иҫәрләндеңме әллә, ысынлап та. Әйҙә тиҙерәк өйгә ин. Өҫтәлдә самауыр ҡайнап ултыра. Эсеңә йылы төшөрә һал, – тип өйҙән ҙур мунса таҫтамалы алып сығып, иренең яурынына һалды ла көрт өҫтөнә сисеп ырғытҡан кейемдәрен ҡаҡҡылай башланы Гөлбәҙәр.\nҒаилә башлығының оҙайлы алыҫ сәфәрҙән иҫән-һау әйләнеп ҡайтыуы ҡыуанысынан мәжлес табыны әҙерләнде. ҡунаҡтарҙың күбеһе Иртөбәковтар ине. Ашап-эсеп, кәзә ҡымыҙынан бер аҙ күңелләнеп алғас, туған-ырыуҙарҙың нәҫел тамырына төшөп китеп, мыҡты олонло, ялбыр сатырлы бик олпат шәжәрә ағасының иң осона килеп сыҡтылар. Иртөбәковтарҙың аҡһаҡалы, туғыҙынсы тиҫтәнең ҡап уртаһындағы Абдулла ҡарт ҡарлыҡҡаныраҡ, әммә бәҫе уңып бөтмәгән моңло тауышы менән йыр һуҙҙы:\n– Иртөбәккәй буйы шау сәскәлек,\nУны бит беҙ сәсмәнек...\nАуыл халҡы яратып йырлаған был йырҙың ҡушымтаһын йәшерәктәр элеп алды:\nРизыҡ яҙып ситкә китһәк тә,\nМәңгелеккә китмәнек тә\nСит һыуҙарҙы эсмәнек.\nЙыр туҡтағас, оҙаҡ итеп ҡул саптылар. Кемдер: «Һай, үҙебеҙҙең Иртөбәк буйҙары: һауаһы һулап, һыуы эсеп туйғыһыҙ яландарыбыҙ шау сәскәлек шул. Торғаны бер йәннәт мөйөшө инде!» – тип һоҡланып, матур йырға ҡеүәт өҫтәне.\n– Иртөбәк улым, ситтә йөрөп ҡайтҡас, таң һарыһында инәнән тыума сисенеп, ихатаһындағы ҡарҙа аунап ҡойоноп илаған икән, тигән һүҙ таралған ауылда. Шул хаҡ һүҙ булдымы? – тине Абдулла ҡарт.\n– Дөрөҫ, олатай, булды ундай хәл. Тик аҙыраҡ арттырыңҡырап ебәргәндәр. Бөтөнләй яланғас түгел инем.\n– Хәҙер оҙон аҡса, еңелерәк тормош артынан, ата-бабалар төйәген ташлап, ер аяғы ер башына олаҡмаҫһыңдыр бит инде.\n– Юҡ, олатай. Һин атаған ерҙәрҙе кәрәгенән артыҡ күрелде. Тик оҙон аҡса, еңел тормош артынан түгел. Бәлки, ейер ризыҡ йөрөткәндер. Әгәр ҙә афәт ҡубып, ауыл, болон юҡҡа сығып, кешеләре таралышып китеп бөткән хәлдә лә, ата-бабаларыбыҙҙың хәләл ҡаны, ҡара тире һеңгән, миңә исем биргән Иртөбәгемде ташлап, бер ҡайҙа ла китмәйәсәкмен, хатта ошо йортом көлгә әйләнеп (тәүбә, тәүбә), ҡыйыҡһыҙ тороп ҡалһам да. Бик боронғо кешеләр ише мәмерйәлә, йә булмаһа, тау итәген өңөп, ышыҡ табып, ғәзиз Иртөбәгебеҙ төйәгенә сат йәбешеп ятып ғүмер кисерермен, – тине Иртөбәк. Был мәжлестән һуң өс-дүрт көн үткәс, Иртөбәк колхоз идараһына килде. Идарала яңы хужа ине.\nҡул араһына инеп, үҫеп килгән балаларының ярҙамы тейә башлаған Гөлбәҙәр ҙә ауыл тормошоноң бөткөһөҙ мәшәҡәттәренән зарланмаҫ булды.


Мәсәғүттә яңы клиника үҙ ишектәрен асты - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nМәсәғүттә яңы клиника үҙ ишектәрен асты\nУл заманса йыһазландырылған. Төнъяҡ-көнсығыш райондар өсөн бындай үҙәк асылыуы бик мөһим. Хәҙер төбәктә йәшәүселәргә ҡайһы бер анализдарҙы биреү өсөн Өфөгә йөрөйһө түгел. Бында халыҡты Өфө табиптары ла ҡабул итәсәк. Теләгәндәргә онлайн-кәңәштәр ҙә алыу мөмкинлеге бар.


В Уфе продолжаются проверки предприятий и организаций на соблюдение ограничительных мер\nӨфөлә сикләү сараларын үтәү буйынса ойошмаларҙы тикшереү дауам итә\nӨфөлә халыҡ күпләп йөрөгән төрлө өлкә предприятиеларын һәм ойошмаларын тикшереү дауам итә.\nӨфөлә халыҡ күпләп йөрөгән төрлө өлкә предприятиеларын һәм ойошмаларын тикшереү дауам итә. 8 ноябрҙә рейдтарҙа Өфө райондары хакимиәттәре башлыҡтары ҡатнашты.\nМәҫәлән, Өфөнөң Калинин районы Хакимиәте башлығы Сергей Кожевников Инорс биҫтәһендә «Акварин» сауҙа үҙәгендә талаптарҙы үтәүҙе һәм ковид инспекторының эшен тикшерҙе.\nӨфөнөң Ленин районы Хакимиәте башлығы Олег Котов матурлыҡ һәм сауҙа үҙәктәрендә талаптарҙы үтәүҙе тикшерҙе.\n- Тикшерелгән объекттарҙа тейешле рәүештә үткәреү режимы ойошторолған, термометрия үткәрелә, сертификаттар һәм шәхесте раҫлаусы документтар бармы-юҡмы икәне контролдә тора. Шулай уҡ инеү төркөмдәрендә кешеләр өсөн шәхси һаҡланыу саралары бар, - тип хәбәр итте ул.\nӨфөнөң Дим районы Хакимиәте башлығы Айҙар Бәҙғетдинов рейд йомғаҡтары буйынса пандемияға бәйле хәлдең ярайһы уҡ көсөргәнешле ҡала тип билдәләне. Шуға күрә лә элек ҡабул ителгән ковидҡа ҡаршы сикләүҙәр һаҡлана.\n- Маска, антисептик һәм QR-код - һуңғы айҙарҙа актуаль йыйыу. Күпме генә беҙ улар менән ҡулланырыбыҙ коллектив иммунитетҡа бәйле, һәм вакцинация ғына беҙгә дөрөҫ йүнәлештә хәрәкәт итергә мөмкинлек бирәсәк, - тине ул.\nҮҙ сиратында, Киров районы Хакимиәте башлығы Илвир Нурдәүләтов муниципалитеттың бурысы – ул «ғәмәлдәге сикләүҙәрҙе һәр кемгә еткереү, сөнки ахыр сиктә был беҙҙең именлегебеҙ», тип иҫәпләй.\nШундай уҡ фекерен белдерҙе Өфөнөң Октябрь районы Хакимиәте башлығы Сергей Плотников.\n- Коронавирус инфекцияһынан һаҡлауҙың иң яҡшы ысулы - прививка яһау һәм профилактик сараларҙы үтәүҙе дауам итеү, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.\nКөн һайын ҡалала 190-ға яҡын патруль төркөмө эшләй, улар граждандарҙың ковидҡа ҡаршы сараларҙы үтәүҙе күҙәтеүен һәм предприятиеларҙың эшенә мониторинг алып бара. Тәрбиәүи һәм административ тәьҫир саралары ҡулланыла. Бойороҡтар тапшырыла, профилактик әңгәмәләр үткәрелә һәм ҡабаттан хоҡуҡ боҙғандарға административ протоколдар төҙөлә.\nШулай итеп, 7 ноябрҙә ҡала һәм район хакимиәттәре вәкилдәре, Өфөнөң Йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәге хеҙмәткәрҙәре һәм полиция хеҙмәткәрҙәре составындағы күсмә контроль төркөмдәр рейдтар барышында 1410 ойошма һәм предприятие менән танышты. Шул иҫәптән 21 объектта сикләү сараларын үтәмәү асыҡланған.


Материалы за Апрель 2008 года » Страница 10 » Архив газеты "Йәшлек"\n10 самых быстрых спорткаров 2018: топ 10 самых быстрых машин в мире 2018.\nАллаһы Тәғәлә бойороҡтары Мәҙәниәт\n«Эй, Әҙәм балаһы! Донъя тормошо өсөн шатланма, һин мәңгелек түгелһең. Аллаһы Тәғәлә итәғәтенә сабыр бул, сөнки ул һәр бер ауырлыҡҡа ярҙамсы булып тора. Фәҡирлегеңде ҡайғыртма, ул һинең өҫтөңдә тамға түгел. Өмөтөңдө Аллаһ рәхмәтенән өҙмә, Аллаһ рәхимле һәм ғәфү итеүсе. Гонаһ эшләүселәрҙең йәһәннәм утына алып барған эштәрен ташла. Был донъяла ғына ҡәҙерле, әхирәттә хурлы байлыҡҡа шатланма. Фәҡирҙәрҙе был донъяла хөрмәтләмәйҙәр, теге донъяла хөрмәт күрһәтәләр. Бел, фәҡирлектән ҡурҡыу – Аллаһы тураһында насар уйлауҙыр.\nЭй, Әҙәм балаһы! Һинән – доға, минән ҡабул итеү. Һинән – насарлыҡтарҙан ғәфү үтенеү, минән ғәфү итеү. Һинән – тәүбә, минән ҡабул итеү. Һинән – ниғмәттәремә шөкөр, минән ризығымды арттырыу. Һинән – ауырлыҡҡа сабыр итеү, минән ярҙам биреү. Ғилемде эҙлә, ул һине йәннәт юлына баҫтырыр. Эй, Ғимран улы Муса! Әгәр минең ҡоломдоң йөрәге донъя эштәре менән тулһа, уның йөрәген маҡтаулы мәшәҡәттәр менән тултырырмын, үлемде онотторормон, бөтә байлығы менән һынармын һәм һуңынан унан мәхрүм ҡылырмын. Әгәр минең ҡоломдоң йөрәге теге донъя мәшәҡәттәре менән тулһа, уның әhәмиәтен ғибәҙәттә эшләрмен, ҡолдарымды уларға хеҙмәткә ебәрермен, уның йөрәген рухи байлыҡ менән тултырырмын һәм тәненә еңеллек бирермен».


Айһыҙ йондоҙ яҡтыртмай\nӨфөнөң "Нур" дәүләт татар театры афишаһында тағы ла лирик драма - "Ай булмаһа, йондоҙ бар" тип атала ул.\nРежиссер Искәндәр Әхмәтвәлиев Туфан Миңнуллиндың был драмаһына тәүге тапҡыр 2000 йылда мөрәжәғәт итә. Әммә спектакль шунда уҡ тип әйтерлек репертуарҙан алына. Һәм бына\nдүрт йыл үткәс беҙ тағы ла уны күреү бәхетенә ирештек.\n28 йәшлек Мәҙинә беҙҙең алға ябай ғына зәңгәр күлдәктә сығып баҫа. Ул әсәһе ауырыу сәбәпле ауылға әйләнеп ҡайта һәм\nйортта тегенсе булып эшләй башлай. Алты йыл тирәһе инде Мирзанур исемле сая фотограф уның артынан йөрөй. Рушат Мөҙәрисов шул тиклем үҙ роленә инде, хатта алтын сәсле сибәркәйен икенсе фотограф менән бүлешергә лә теләмәне. Эш т үбәндә: кис менән, режиссер бер ҙә көтмәгәндә, Мәҙинәгә бер түгел... ике фотограф килә. Уларҙың икенсеһе беҙҙең фотоға төшөрөү оҫтаһы, ул татар телен белмәүе сәбәпле, нәҡ Мирзанур\nМәҙинәгә йөрәген тәҡдим иткән урында фотоға төшөрә башланы.\nТамашасыларға шатланыу өсөн сәбәп булды инде. "Ҡара әле,\nуның бер түгел ике егете бит", - тип Мәҙинә өсөн ҡыуанды ул ар.\nДөрөҫөн әйткәндә, Мирзанур Мәҙинә өсөн иң һөйөклө кешеһе була, әммә өйләнешкәндән һуң күрше ҡатын менән хыянат итә. "Ила!" - ти уға автор, тик Мәҙинә үҙен ҡулға ала, ауылдан сы ғып китә һәм уҡытыусы булып эшләй башлай. Инде барыһы ла яйға\nһалынды тигәндә яҙмыш уға тағы ҡаты һынау ҡуя - берҙән - бе р ҡыҙы Талия машина аҫтында ҡала. "Ила!" - тип тағы ла талап\nитә автор, әммә ҡатын был һынауҙы ла лайыҡлы үтеп сыға.\nӘйткәндәй, автор үҙе лә спектаклдә ҡатнаша: ул даими рәүештә төп героиня менән диалог ҡора һәм уны төрлө хәлдәр алдына ҡуя, ҡатынды яҙмыш алдында баш эйҙерергә тырыша. Әммә Мәҙинә уның менән бәхәскә инә.\nСпектакль аҙағында беҙ уны һуҡыр ҡалһа ла яҙмыш алдында тубыҡланмаған килеш күрәбеҙ. Һәм бына Мәҙинәнең төшөндә уның янына ҡыҙы Талия ( Резида Зарипова) килә. Ошо хәлдән һу ң автор үҙе героиня алдына килеп тубыҡлана.\n- Теләйһеңме, Мирзанур һинең яныңа ҡабаттан килә... Теләйһеңме, мин һинең күҙҙәреңдең нурын ҡайтарам... Нисек теләйһең, шулай буласаҡ!..\n- Нисек бар, шулай ҡалдырығыҙ! - ти Мәҙинә һәм бер нисә минуттан өс сәғәт дауамында ҡаты яҙмыш һынауҙары алдында сыҙам ҡалған БР халыҡ артисткаһы Резида Фәхруллина ... илай\nбашлай. "Һин илайһыңмы!" - тип үҙ күҙҙәренә үҙе ышанмай автор.\nСпектакль дауамында Мәҙинә өсөн көйгән тамашасы ла\nтүҙемлеге бөтөп йәшен түгә. Хатта ирҙәрҙең күҙҙәре лә йәшләнгән ине! Йәш түгергә ярата ла инде беҙҙең халыҡ! Юҡһа\nинде нисәнсе йыл рәттән был спектаклгә йөрөр инеме икән Драма сюжеты ябай кеүек, әммә унда тамашасыны йәлеп итеүсе к өс бар. Ул кешенең ауыр яҙмышы хаҡында фекер йөрөтөргә, ҡайғырырға, көлөргә һәм иларға мәжбүр итә. Мәҙинәнең күрше\nҡатыны Ания ролен башҡарыусы Рида Фәхрисламованың сығышын ғына алайыҡ. Ул пәйҙә булғанда зал тыйыла алмайынса , йығылып ятып көлдө. Әммә алҡыштарҙың иң көслөһө Мәҙинә ролен башҡарыусы актрисаға эләкте, ул башҡа актерҙар менән бергә спектаклгә оҙайлы һәм уңышлы ғүмер бирҙе, тип әйтергә була.


Ғүмер Олотауы » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Шәхестәр » Ғүмер Олотауы\nҒүмер Олотауы 14.04.2017 // Шәхестәр\nИнде нисә тапҡыр һоҡланып ҡалғаным бар: Мораҡтан, Күгәрсен районы үҙәгенән Бөрйән тарафтарына юл тоттоңмо, алыҫтан монарланып ятҡан теҙмәләрҙән үҙенсә киң яурындарын киреберәк торған уҙамандай Олотау үҙенә әйҙәй. Мине, ялан кешеһен, был яҡтарға ҡасан ғына һуғылһам да, тау үҙенең олпатлығы, сабырлығы, һөйкөмлөлөгө менән арбай. Уға күҙ һалыу менән күңел төбөмдә халҡыбыҙҙың боронғо йырҙарының береһе “Иҫке Урал” уяна ла, түбәләрҙә иҫкән елдәргә ҡушылып, ҡабатланмаҫ моң булып, Олотау буйына тарала: “Уралҡайым, һинең тауың бейек, ҡаяларың бигерәк һөйкөмлө, ғәзиз балаларын ҡосаҡлаған әсәйҙәрҙең ҡуйыны шикелле...” Ғәзиз әсәләреләй күреп, Олотауға Үрге Һаҙҙа тыуып үҫкән нисә быуын һыйына, һәр береһенең тормош юлы уны артылыуҙан башлана. Был яҡтарҙа ир ҡорона инеү иң бейек түбәләге аҡ ташҡа баҫып, сал бөркөттәр саңҡылдауын тыңлау, ыжғыр елдәргә күкрәгеңде ҡаршы ҡуйыу менән билдәләнә. Ошо һынауҙы үткән һәм илгә танылған уҙамандар һуңынан ғәзиз тауҙың һүрәтен, ҡәҙерле ҡомартҡылай күреп, ғүмере буйы уға табынып йәшәй.\nЯппар һыуы инде!..\nАна шулай тиҙәр Үрге Һаҙҙа! Алыҫ сәфәрҙәрҙән ҡайтып йә йәйге селләлә сарсап киткәндә шишмәләренән бер йотом һыу эсһәләр, үҙҙәре лә һиҙмәҫтән: “Яппар һыуы Яппар һыуы инде!..” – тиҙәр. Бер йотомо ла көс-ғәйрәт бирер шифалы шул саф һыулы Яппар шишмәһе! Йәй башында Һаҙ буйҙарын күрһәгеҙ, мул туғайҙарының иҫерткес һауаларын һулаһағыҙ, ерҙәге ожмах тик ошондалыр тигән уй баштан сыҡмаҫ.\nРәмил Ғиниәт улы Мәжитов 1957 йылдың 13 апрелендә Үрге Һаҙ ауылында ишле ғаиләлә донъяға килә. Әсәһе – ауыл мәктәбе уҡытыусыһы, атаһы – колхоз, һуңынан “Октябрь” совхозының шоферы. Үтә теремек, һәләтле бала, атаһынан күреп, 5-6 йәшендә тальян гармунында һыҙҙыра башлай. Беренсе класта уҡығанында концертта тальянынан башы ла күренмәй әле малайҙың.\n– Ҡул араһына иртә керҙек, – ти бөгөн абруйлы уҙаман, – 4-се класта уҡыған сағымдан уҡ атҡа менеп, колхозға бесән әҙерләштем, урта мәктәпте тамамлағансы дөйөм эштең уртаһында булдыҡ. Ул заман өсөн хатта байтаҡ ҡына хеҙмәт хаҡы ала инем...\nРәмил Мәжитов Үрге Һаҙ мәктәбендә төплө белем ала. Ул осорҙа бында көслө, үҙ фәнен яратҡан уҡытыусылар эшләй: мәктәп директоры Ишмөхәмәт Сабашев, Ғәзиз Ибраһимов, Мөршиҙә Ибраһимова, Рәшиҙә Вафина, Вәли Шәйәхмәтов һ.б. Шуға ла һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, ҡайҙа барырға тигән уй борсомай. Ун ике саҡрымда ятҡан “Октябрь” совхозы үҙәге – Мәҡсүт урта мәктәбендә белемен дауам итә. Һәләтле егет баян моңдары менән мәктәп сараларын биҙәй, совхоз үҙәгендә үткән үҙешмәкәр артистар смотрҙарында уртала ҡайнай. Уҡыу алдынғыһы, һәр яҡлап әҙерлекле Рәмил Мәжитов өлгөргәнлек аттестаты алғас, 1974 йылда, Мәҡсүт ауыл мәҙәниәт һарайы директоры итеп эшкә ҡалдырыла.\nЯппар һыуын эсеп, хеҙмәт һөйөп үҫкән егет йәштән ауылының данлы тарихын үҙ итә. Атаһы, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғиниәт олатайҙың батырҙар ҡиссаһын күңеленә һеңдерә. Ауылдаштары академик Марат Зәйнуллин, Социалистик Хеҙмәт Геройы Әмир Мусин, маҡтаулы шахтер, БАССР Юғары Советы депутаты Ә. Әбйәлилов, абруйлы педагог Алик Сәйетҡолов, архитектор Рәшит Сәлихов һәм башҡаларҙы ишетеп, күптәрен белеп, аралашып үҫә. Беҙҙеңсә, ана шулай, ер-һыу ҡәҙерен, ил тойғоһон һиҙемләп аяҡҡа баҫҡан кеше шәхес булып өлгөрә, үҙ киләсәген билдәләй.\nӘрме мәктәбендә сынығыу\nУҙған осоробоҙҙоң бер яҡшы яғы булды: ирмен тигән ир-егет мотлаҡ әрме хеҙмәтен үтер, ике-өс йылда ил һаҡлап, үҙе лә сынығып, донъя күреп ҡайтыр ине. Изге бурысыңды үтәргә атлығып торған заманалар булды. 1975 – 1977 йылдарҙа яугир улы Рәмил Мәжитов Совет Армияһында хеҙмәт итә. Ярты йыллыҡ хәрби әҙерлек мәктәбен үткән кесе сержант урта ауырлыҡтағы танк командиры сифатында Приморьела ил һаҡлай. Танк ғәскәрҙәрендә хеҙмәт иткәндәр белә: яуаплылыҡ, таһыллыҡ, егәрлелек талап итә ажғырып торған хәрби техника. Уны йөрөтөү генә түгел, сәпкә ата ла белергә, шул уҡ ваҡытта ҡатмарлы маневрҙар ҙа үтергә кәрәк. Экипажың да һәр командаңды теүәл үтәп, бер йәндәй эш итеүе мотлаҡ. Олотауҙа үҫкән сая командир ҡул аҫтындағыларға талапсан, ҡәтғи ҙә була белде, кәрәк саҡта йылы һүҙе менән ҡанатландырҙы. Бындай сифаттары хәрби округта үткән күнекмәләр ваҡытында бик ярап ҡалды, ул хеҙмәт иткән рота башҡаларҙан маневр оҫталығы менән айырылыр ине.\nШуға кесе командир погонында яңы “һыҙыҡтар” өҫтәлә торҙо, вазифаһы, хәрби бурыстары ҡатмарланды. Хеҙмәте тамамлана башлауға өлкән сержант старшина дәрәжәһенә тиклем күтәрелде. Был инде үҙ экипажыңа ғына идара итеү түгел, тотош бер рота һалдаттары өсөн яуаплылыҡты иңдәреңә һалыу! Техника торошо, ҡатмарлы заданиелар үтәүгә даими әҙерлек, казармаларҙағы таҙалыҡ, тәртип, һалдат – танкистарҙың хәрби дисциплинаһы. Егерме йәшлек Башҡортостан бөркөтө үҙе һәр яҡлап өлгөлө, үтә яуаплы, теүәл. Беренсе класлы белгес, хәрби һәм сәйәси әҙерлек отличнигы, старшина Рәмил Мәжитов өсөн әрме мәктәбе ысын мәғәнәһендә өлгөрөү баҫҡысы, киләсәктә тағы ҡатмарлы үрҙәр яулау плацдармы булды.\nҺайлап алған яҙмыш\nТыуған ауылының мәктәбендә бер йыл уҡытып алғандан һуң Рәмил Мәжитов 1977–1983 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетында юғары белем ала. Хеҙмәт стажы булған, хәрби бурысын иң юғары кимәлдә үтәп ҡайтҡан спортсы студент тәүге көндәрҙән үк факультеттың таянысына әйләнә, сәмләнеп, физика һәм математика серҙәрен “кимерә”.\n– Шул хәтергә уйылып ҡалған, – ти Рәмил Мәжитов, – ректорыбыҙ, профессор Р. Әлмөхәмәтов кабинетына саҡырып алып: “Бер төркөм студенттарҙы етәкләп, Ҡазан педагогия институтына конференцияға барып ҡайт”, – тине. Беҙ ғилми яҡтан да, баян, йыр-моң менән дә Башҡортостан студенттарының кем икәнен күрһәттек. Ректорыбыҙҙың рәхмәте ҡәҙерле булды.\nМатематика һәм физика уҡытыусыһы Рәмил Мәжитов Новониколаевск һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә тәүге педагогик тәжрибә туплай. Күгәрсен районы хакимиәтенең мәғариф бүлеге 1985 йылда Волостновка урта мәктәбе директоры итеп үрләтә үҙен. Был осор мәктәптең берҙәм коллектив булып тупланыу, районда күп төрлө йүнәлеш буйынса алдынғылар рәтенә сығыу йылдары булды. Башҡортостан мәғариф министрының беренсе урынбаҫары булып оҙаҡ йылдар эшләгән Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы М.И. Бирюков былай тип хәтерләй:\n– Беҙҙе, министрлыҡ вәкилдәрен, йәп-йәш директор ҡаршыланы, мөләйемлеге, тотанаҡлылығы, уҡытыу процесын яҡшы белеүе менән һоҡландырҙы. Ошондай етәкселәр үҫеүенә шатланып ҡайттыҡ. Инде бик оҙаҡ йылдар бергә мәғарифыбыҙға хеҙмәт итәбеҙ.\nОшо урында шулай уҡ “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналын 30 йыл етәкләгән редактор, филология фәндәре кандидаты С. Ғүмәровтың фекерен килтерәйек:\n– 1993 йылда республикабыҙҙа Туймазы ҡалаһында тәүге һәм һуңғы тапҡыр “Башҡортостандың йыл директоры” үткәрелде. Педагогиканы төплө белеү, методик оҫталығы, ойоштороу һәләте менән бер рәттән, алсаҡ йөҙ, ихласлыҡ, музыкант булыуы уны иң көслө мәктәп директоры дәрәжәһенә күтәрҙе.\nОшондай етәксенең 1996 йылда Күгәрсен районы хакимиәтенең мәғариф бүлеге мөдире, һуңынан мәғариф идаралығы начальнигы итеп үҫтерелеүе бер ҙә ғәжәп түгел. Ваҡытында кадрҙарҙы күтәрә белгән район етәкселәре В. Аҙнағолов, С. Ғайсиндарҙың да роле баһалап бөткөһөҙ. Ышанысты ла аҡлау кәрәк бит әле. Уныһы ҡанына һеңгән. Күгәрсен районы мәктәптәрендә Р. Мәжитов етәкләгән дәүер шулар менән билдәләнде: йыл да сығарылыш уҡыусылары слеты үткәреү, иң алдынғыларға район хакимиәте стипендияһын тапшырыу, август кәңәшмәһе үткәреү традицияға әйләнде. Башҡорт телендә уҡытыу – 62,6 процентҡа, ә предмет булараҡ өйрәнеү 36,4 процентҡа етте. Башҡорт гимназияһы, музыка мәктәбе уңышлы эшләне. Балаларҙы йылы аш менән тәьмин итеү 100 процент тәшкил итте. Спорт киң йәйелдерелде, районда 2 650 уҡыусы спорт түңәрәктәренә йөрөй. Йәйге ял 37 һауыҡтырыу лагерҙарында ойошторолдо, унда 1 240 уҡыусы һаулығын нығытты. “Мораҙым”да дүрт сменала йыл һайын 400-гә яҡын бала сәләмәтлеген нығытты. Күгәрсен районы республика мәғарифының алдынғылары иҫәбендә булды. Талымһыҙ етәксенең 1996 – 2003 йылдарҙағы фиҙакәр хеҙмәте Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәйҙең дөйөм белем биреүҙең маҡтаулы хеҙмәткәре, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы исемдәре менән билдәләнде. Ниндәй генә юғары вазифалар башҡарһа ла, Рәмил Ғиниәт улы Мәжитов һайлап алған яҙмышынан айырылманы. Изге юл, ҡәҙерле әсәңдең юлы бит уҡытыусы яҙмышы.\nЭске тәртип, һәр нәмәлә теүәллек, эшен еренә еткереп үтәү һәм ышанып тапшырған ҡатмарлы бурыстарҙы оло яуаплылыҡ тойоп атҡарыу сифаттары үҙенекен итте. Р. Мәжитов 2003 йылда Башҡортостан Хөкүмәте аппаратына гуманитар мәсьәләләр һәм милләттәр эштәре бүлегенә баш белгес итеп тәғәйенләнә. Бер йылдан һуң Башҡортостан Президенты Указы менән Күгәрсен районы хакимиәте башлығы итеп ҡуйыла. Республика етәкселегенең, район халҡының оло ышанысы ине ул. “Күгәрсен районы: улар еребеҙҙе данланы” (Өфө, 2015 йыл, 60-сы бит) энциклопедияһында ошондай юлдар яҙылған: “2003 йылда Рәмил Ғиниәт улы район хакимиәте башлығы итеп һайлана. Тапшырылған эшенә энергия менән, ең һыҙғанып тотона. Хеҙмәт коллективтарының матди-техник базаһын нығытыуға көсөн һәм ваҡытын йәлләмәне. Педагог булараҡ уҡытыу-тәрбиә эшенә иғтибар итте, уҡытыусылар кадрҙарын тупланы”.\nБыл тап шулай. Хакимиәт башлығының тынғыһыҙлығы, республика етәкселәренең хуплауы арҡаһында, мәҫәлән, 2006 йылда һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләре буйынса республика кәңәшмәһе үткәрелде. Ул бер-ике көндә генә үтеп китһә лә, әҙерлек, ауылдарҙы төҙөкләндереү, дауаханаларҙа капиталь ремонт эштәре байтаҡ барҙы. Ошо уңайҙан юлдарға асфальт һалынды, күп ауылдарға газ үткәрелде. Йомағужа, Мораҡ, Мәҡсүт дауаханаларында реконструкция барҙы. Республика бюджетынан бүленгән 700 миллион һум аҡса һанап кителгән эштәргә йүнәлтелде. Ә 2007 йылда районда республика август кәңәшмәһе үткәрелде. 20 белем биреү ойошмаһында 1 миллиард һумлыҡ реконструкция эштәре башҡарылды. Былар барыһы ла район халҡы файҙаһына эшләнде. Шул осорҙа сафҡа ингән социаль объекттар бөгөн дә тулы ҡеүәтенә файҙаланыла.\nЕтәксе райондың иҡтисади һәм рухи үҫешенә тос өлөш индерҙе. Мораҡтың йөҙө, социаль өлкә күҙгә күренеп үҙгәрҙе. Уның инициативаһы менән үҙәк урамда ике яҡлап та сәскәләр үҫтереү башланды. Бөгөн Мораҡҡа килһәгеҙ, һеҙҙе иң тәүҙә юл буйында гөрләшкән пар күгәрсендәр ҡаршылай, урамға бөркөт һыны йәм бирә. Теләк булғанда ауыл ерен дә ҡалалай итеп була икән. Шулай ҙа район етәксеһе өлөшөнә үтә яуаплы, күп көс, ваҡыт талап иткән быуат төҙөлөшө – Йомағужа һыу һаҡлағысын төҙөү һәм файҙаланыуға тапшырыу дәүере тейҙе. Район хакимиәте ҙур төҙөлөш эштәренән ситтә ҡалманы, сөнки төҙөүселәр районда социаль өлкәне үҫтереүҙә, йорттар, юлдар төҙөүҙә ярҙам итте. Тәжрибәле етәксе 2008–2010 йылдарҙа Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе булып тағы ла яуаплыраҡ хеҙмәт башҡара. Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының Рәхмәт хатына лайыҡ була. Кешене ышаныс йәшәтә, тип юҡҡа әйтмәйҙер халҡыбыҙ.\nБашҡортостан мәғарифын үҫтереүсе идарасы\nМәғарифтың барлыҡ үҫеш баҫҡыстарын үткән абруйлы белгесте, сәйәсәт фәндәре кандидаты, республикабыҙҙың “Йыл директоры” исеменә лайыҡ булған Рәмил Мәжитовты республика етәкселеге Башҡортостан мәғарифын үҫтереү институты ректоры итеп тәғәйенләй. Ойоштороу һәләте, үҙ эшенә бирелгәнлек, нимәгә тотонһа ла аҙағына еткереү ҡанына һеңгән менеджер ҡыҫҡа ваҡыт эсендә институт бинаһын балҡытып ҡуя. 13 кафедра, 10 үҙәк, уҡыу аудиториялары, рекреациялар заманса төҫ ала, мебель ҡуйыла, тулыһынса яңы быуын компьютерҙар менән тәьмин ителә, интерьер байый. Бөгөн институтҡа ҡайҙан килһәләр ҙә бындағы бөхтәлек, таҙалыҡ һәм хеҙмәткәрҙәрҙең иғтибарлы булыуына ҡыуанып бөтә алмайҙар. Өҫтәмә белем биреүсе уҡыу йортоноң төп вазифаһы – уҡытыусы, тәрбиәсе һәм мәктәп етәкселәренең белемен үҫтереү. Ә ул Федераль белем биреү стандарттары индерелеү һәм мәғариф тураһында яңы закондар ҡабул ителеү менән тағы актуалләшә төштө. Педагогтар бында заманса технологиялар үҙләштерергә, психология һәм педагогика, менеджмент буйынса оҫталығын үҫтерергә килә. Был бурысты ректор Рәмил Мәжитов етәкселегендәге коллектив намыҫ менән үтәй. Һуңғы ваҡытта уҡыу йорто республикабыҙҙа электрон белем биреү йүнәлешендә әүҙем эшләй. 2016 йылдың март айында үткән кәңәшмәлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов институттың эшмәкәрлегенә ыңғай баһа бирҙе.\nӘйткәндәрҙең барыһы менән бергә Рәмил Ғиниәт улы Мәжитовтың өлгөлө ғаилә башлығы, хәстәрлекле атай, киң күңелле олатай булыуын атау ҙа кәрәк. Йәмәғәте Учалы районының Ҡунаҡбай ауылы һылыуы, педагог, Рәсәйҙең маҡтаулы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре Ынйы Хәким ҡыҙы менән ҡыҙҙары Эльвира, Гүзәл һәм Айгөлдө үҫтерҙе, юғары белем бирҙе, араларында фән кандидаты ла бар. Барыһы ла ғаиләле, затлы нәҫел ебен биш ейән-ейәнсәр дауам итә. Халҡыбыҙҙың арҙаҡлы шәхесен, ғүмер Олотауына илткән юлда һау-сәләмәт булып, артабан ышаныслы аҙымдар менән артылыуын теләйбеҙ! Илеңә күрһәткән изгелегең, оло бәрәкәттәр булып, бик оҙаҡ йылдар үҙеңде ҡыуандырһын, аҫыл уҙаман!\nYpге Һаҙҙа ергә килгән\nЯбай ауыл малайының,\nИл aғahы бул, тип Тәҡдир\nЯҙған буғай маңлайына.\nҒәҙел һүҙең, асыҡ йөҙөң\nҮҙенә гел тартып торһон.\nКөндән-көнгә артып торһон.\nӨс тағаның – өс ҡыҙың бар,\nӨйҙөң ҡото Ынйы ханым,\nӨй йылытҡан усаҡ утың\nҺүндермәйсә йәшәй янып.\nАлтмыш тигән тау башына\nМенеп баҫтың йылдам ғына.\nАлда көтһөн уңыштарың\nЕңеү яулар йылдар ғына.\nАвтор: Фәнзил САНЪЯРОВ.\nВетеранға – 95 йәш 18.10.2018 // Шәхестәр\nРеспубликаның ауыл хужалығын үҫтереүгә тос өлөш индергән Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны...\nТотош уҡырға 462


Сентябрҙең һәр икенсе йәкшәмбеһе локаль бәрелештәрҙә һәләк булғандарҙы иҫкә алыу көнө булып тора. Ошо йәһәттән Ғафури яугирҙары иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл янындағы Геройҙар Аллеяһы эргәһендәге майҙанда митинг үтте. Унда Афған һәм Чечен һуғышы, хәрби бәрелештәр ветерандары, уларҙың атай-әсәйҙәре, ойошма һәм учреждениелар хеҙмәткәрҙәре, “Десант” хәрби-патриотик клубы курсанттары ҡатнашты.\nМитинг алдынан “Перевал” төркөмө солисы Марс Хәйруллиндың һәм башҡаларҙың йырҙары яңғыраны.\nСараны район хакимиәте башлығының мобилизация эштәре буйынса ярҙамсыһы Владимир Ильич Герасимов асып, үҙ теләктәрен еткерҙе. Артабан һүҙ район хакимиәте башлығы урынбаҫары Рәмил Рафаил улы Әхмәтовҡа бирелде.\n- Афған һуғышында ҡатнашҡан 200-ҙән ашыу, Чечен Республикаһында булған 250-нән ашыу яҡташыбыҙ район ғорурлығы булып тора. Локаль бәрелештәрҙә һәләк булған районыбыҙҙың 9 егете алдында беҙ һәр саҡ баш эйеп, уларҙың батырлығын үҫеп килгән быуынға өлгө итеп ҡуябыҙ. Яугирҙарҙың атай-әсәйҙәренә, туғандарына иҫәнлек-һаулыҡ, аяҙ күк йөҙө теләйем, - тине ул.\nСара ҡунағы, “Хәрби туғанлыҡ” төбәк бүлексәһе башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, подполковник Артур Илсур улы Әсәҙуллин йыйылыусыларға был көндөң әһәмиәтен аңлатып, бер төркөм хәрби бәрелештәр ветерандарына Рәхмәт хаттары һәм Маҡтау грамоталары тапшырҙы. Район хәрби бәрелештәр ветерандары йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Илфат Закиров та сығыш яһап, яҡташтарыбыҙҙы иҫкә алыу көнөнә йыйылыусыларға рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе, яугирҙарҙы һәр саҡ берҙәм булырға саҡырҙы, ошондай тәрбиәүи сараларға уҡыусы балаларҙы күберәк йәлеп итергә өндәне.\nҺәләк булғандарҙы бер минут тынлыҡ менән иҫкә алғандан һуң, локаль бәрелештәрҙә һәләк булғандар иҫтәлегенә ҡуйылған яңыртылған стеланы асып, сәскәләр һалынды. Унда тағы ла дүрт яҡташыбыҙ: Дмитрий Тәлғәт улы Ғарипов, Илшат Флүр улы Ильясов, Ринат Рәйес улы Мостафин, Рөстәм Флүр улы Хажиевтың исем-шәрифтәре өҫтәлгән.\nБыл көндө ил алдында бурысын үтәгәндә ғүмере өҙөлгән яугир батырҙарыбыҙҙы иҫкә алып, уларҙың рухтарына дан йырланды. Шулай уҡ Хәтер көнөндә ҡатнашҡан атай-әсәйҙәргә сабырлыҡ, һаулыҡ теләнеләр. Һуңынан “Йәшлек” ял паркында Рәсәй Геройы Ф.А.Яҡупов иҫтәлегенә футбол турниры үтте.


Асҡындар «Рамаҙан – Изгелек эстафетаһы»на ҡушылды #Рамаҙан_изгелек_эстафетаһы\nБашҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев иғлан иткән «Рамаҙан – Изгелек эстафетаһы» акцияһына ”Йәнтөйәк” төбәк гәзите лә ихлас ҡушылды. Гәзитебеҙҙең даими уҡыусылары Асҡын районы Ҡарткиҫәк ауылында йәшәүсе Әлфиә һәм Илдар Мулләхмәтовтар акция сиктәрендә баҫманы ауылдарындағы урта мәктәпкә бүләк итте.\nӘйткәндәй, үҙҙәре лә дүрт бала тәрбиәләгән ғаилә һәр йыл ”Йәнтөйәк” бүләк итәм!” хәйриә акцияһына ихлас ҡушылып килде. Илдар хәҙрәттең бер туған ҡустыһы Азат Мулләхмәтов та ғаиләһе менән, шулай уҡ ата-әсәһе Әлфиә апай менән Фәниз ағай ҙа телһөйәрлек, илһөйәрлек рухы менән һуғарылған баҫманы пропагандалауҙа һәм таратыуҙа үҙ өлөшөн индерә, бүләк итеп тә яҙҙыра.


Өфөлә йәйәнән уҡ атыу буйынса түңәрәк асылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә йәйәнән уҡ атыу буйынса түңәрәк асылды\nУҡ атыуҙан тыш, уҡыусылар халҡыбыҙҙың үткәне менән дә таныша ала. Улар өсөн башҡорттар тарихы тигән дәрес ҡаралған. Кереш тартып, уҡ атыр өсөн күп белем кәрәкмәй, тигән фекер менән йәш мәргәндәр килешмәй. Теләк һәм батырлыҡ менән көс, таҫыллфҡ та кәрәк. Әйткәндәй, махсус мәктәп нигеҙендә үҫмерҙәр өсөн асылған был түңәрәк республикала әле беренсе тәжрибә. Үҙенсәлекле түңәрәктә йөрөүселәр был шөғөлдө ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс, тип иҫәпләй. Заман технологиялары — компьютер, телефон артында ваҡытты бушҡа уҙғарғансы башҡорт халҡы тарихын өйрәнеү, йәйәнән уҡ атыу серҙәренә төшөнөү күпкә яҡшыраҡ.Традицион йәйәнән уҡ атыу клубын ойоштороусылар ҡуйған төп бурыс – тарихҡа яңы ҡараш менән бергә үткәндәргә әйләнеп ҡайтыу. Риүәйәттәрҙә һөйләнгән башҡорт уҡсыларының маһирлығын киләһе быуындарға тапшырыу.Клубтың яңы ғына асылыуына ҡарамаҫтан, тиҫтәләгән үҫмер бында яратҡан шөғөлөн тапҡан. Уҡ атыу менән ҡыҙыҡһыныусылар һаны ла көнләп түгел, ә сәғәтләп арта бара. Шуны ла әйтер кәрәк, «Мәргән уҡсы» проекты хәҙер ҡатын-ҡыҙҙар иғтибарынан да ситтә ҡалмай. “Мәргән уҡсы” клубы етәкселәре белдереүенсә, алдағы йылдарҙа ошондай үҙәктәрҙе республика райондарында ла асыу ниәте бар.


100 һумлыҡ сәфәр » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Иман » 100 һумлыҡ сәфәр\n30.08.2019 100 һумлыҡ сәфәр\nБер йыл элек ураҙа бөтөүгә өс көн ҡалғас, бик ҡаты сирләп киттем. Тормош иптәшем менән улым «Ашығыс ярҙам» саҡыртып, дауаханаға носилка менән алып сығып киттеләр. Табип ҡарағандан һуң, микроинфарктҡа оҡшаған тигәс, Бөрйәндән Белоретҡа ебәрҙеләр. Юлда, хәлем ауыр булыуға ҡарамаҫтан, берәй доға уҡырға булдым. Әммә ни өсөндөр бер доға ла иҫемә төшмәне. Телгә бер генә аят килеп тик торҙо.\nБелорет ҡалаһының дауаханаһында дежур табип тикшергәндән һуң, диагноз раҫланмағас, кире үҙебеҙҙең районға ҡайтарып ебәрҙеләр. Тик беҙҙең район дауаханаһында урын булмауы асыҡланды. Иртәгә урын бушағас килеп ятырһығыҙ, тип ҡайтарҙылар. Шул хәтлем ауырыйым, хатта тауышым да сыҡмай. Ошо хәлдә киләһе көнгә тиклем яттым үҙ өйөмдә. Аллаға шөкөр, иптәшем, балаларым ярҙамынан ташламаны. Икенсе көнө кесе ҡыҙым Өфөнән ҡайтып, йүнәлтмә алып, баш ҡалабыҙға һаулығымды тикшертергә алып китте. Беҙ ултырып барған таксиҙың водителе хәлемде аңлап, юлда туҡтай-туҡтай, яйлап ҡына алып барып еткерҙе. Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһында бик яҡшы табиптарға күренеп, артабан дауаланырға дарыуҙар яҙҙыртып алдым һәм, Өфөлә ҡалып, дауалана башланым. Бер аҙ хәл ингәс, телевизорҙан Зәйнулла Рәсүлевтың тыуыуына 185 йыл тулыуға арналған конференция буласағын ишетеп, бик барғым килде. Минең бәхеткә, «Торатау» конгресс-холындағы йыйынға инеү ирекле булып сыҡты.\nКонференцияны «Урал» көйө менән асып ебәргәс, ирекһеҙҙән күҙгә йәш тулды. Ҡатнашыусылар илебеҙҙең төрлө тарафынан йыйылған. Сараның аҙағында теләүселәрҙе «Туҡай» мәсетенә намаҙ уҡырға, зыярат ҡылырға саҡырғас, мин дә йыйындым. Әммә автобустарҙа буш урындар булмай сыҡты. Шул ваҡыт бер ҡатын минең янға килеп, үҙҙәренең автобусына саҡырҙы. Был апай Зәйнулла ишандың бүләсәре Нелюфар Рәсүлева икән. Ул, беҙҙең менән Троицк ҡалаһына барайыҡ, тигәс, бөтөнләй аптырауға ҡалдым. Кеҫәмдә 100 һумдан башҡа аҡса юҡ ине. Сөнки алыҫ юлға йыйынманым бит. Икеләнеп торғанымды күргәс, юл хаҡын бағыусылар түләй, тип мине тынысландырып, етәкселәр менән үҙе һөйләшеп, өс көнлөк сараға алып сығып киттеләр (Өфө – Учалы – Троицк). Бик фәһемле сәфәр булды ул. Ҡайҙа ла игелекле кешеләр осраны.\nБыл сәфәрҙән ҡайтҡас, күп уйландым. Аллаһы Тәғәлә беҙҙе, шул иҫәптән мине лә һаҡлап, яҡлап, ҡурсалап тора тигән һығымта яһап ултырам. Ауырыуын да бирә, сабыр итһәң, шифаһын да биргәненә хәҙер инде нисәнсе тапҡыр инандым. Ауырып, башымды ла күтәрә алмай ятҡан ваҡытта телгә килгән бер генә аят Аллаһы Тәғәләнән сабырлыҡ һорау булған икән беҙҙең телдә. Раббыбыҙҙың ҡөҙрәте киң.\nМиңә, шәбәйергә тип, 100 һум аҡса менән ҡайһы тиклем сәфәргә йөрөп ҡайтырға насип итте.\nҺәм мин, ысынлап та, сиремдән ҡотолоп, рухым күтәрелеп, йәшәүгә – дәртем, Аллаһы Тәғәләгә ышанысым тағы ла нығыраҡ артып, мең рәхмәттәр әйтеп йәшәйем. һынауҙарҙан сығырға ярҙам иткән яҡындарым, туғандарым, тормош иптәшем һәм балаларыма, ошо сәфәргә саҡырыусы киң күңелле Нелюфар апайға, Әбделхафиз хажиға, мине үҙҙәре менән алып барырға ризалыҡ биргән етәкселәргә ҙур рәхмәтемде белдерәм. Үҙе ябай, сабыр, киң күңелле Нелюфар апайыбыҙ бөгөн дә буш ултырмай. Олатаһы Зәйнулла Рәсүлевтың китаптарын халыҡҡа сығарырға тырыша. Уның ошо изге башланғысына ярҙам күрһәтәйек.\n30 августа 2019 09:16: Кунсылыу


Өфө бер аҙнаға булһа ла курорт Мәккәһенә әйләнәсәк. Дөрөҫ, курорт-ҡалаларҙан делегаттар ял итергә түгел , ә киләһе йылдың майында эшләргә киләсәк. Б ашҡортостанда "Шифахана-2007" Бөтә Рәсәй фор умы үтәсәк. Мәртәбәле форумда 1000 кеше ҡатн ашыуы көтөлә. Әйткәндәй, элек уҙған сараларҙ а РФ Хөкүмәте Рәйесе, РФ Дәүләт Думаһы комит еттары рәйестәре, Рәсәй Президентының округт арҙағы тулы хоҡуҡлы вәкилдәре, курорт-ҡалала рҙың вице-мэрҙары ҡатнашты. "Шифахана-2007" форумы Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй д әүләтенә ҡушылыуының 450 йыллыҡ байрам сарал ары сиктәрендә үтәсәк.\nБашҡортостанда "Шифахана-2007" форумын уҙғ арыу тураһында һүҙ үткән йылдың июлендә Башҡ ортостан Президенты Мортаза Рәхимов һәм РФ Һ аулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығының\nРәсәй Медицина тергеҙеү һәи курортология ғи лми үҙәге директоры Александр Разумов менән осрашыуында барғайны.\nРәсәйҙең санатор-курорт системаһын үҫтереү ҙә Башҡортостан роле ҙур - был Александр Раз умов фекере. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, респу бликала бөтә рекреацион система әүҙем үҫеп к енә ҡалмай, ә халыҡты һауыҡтырыуҙа тыуған тө йәктең тәбиғәт ресурстарын файҙаланыуҙа яңы ысулдар һәм технологиялар эшләнелә.\n"Башҡортостан санаторийҙары һәм курорттары ның эш итеү кимәле иғтибарға, танылыуға һәм хуплауға лайыҡ, - ти Разумов - Был һаулыҡ һа ҡлауҙа профилактика йүнәлешендәге кеүек сана тор-курорт системаһына һәм тергеҙеү медицина һы үҫешенә республика етәкселегенең мөнәсәбә тен тағы бер тапҡыр иҫбатлай".\nВрачтар әйтеүенсә, ауырыу кеше түгел, ә сә ләмәт кеше профилактика медицинаһы объекты б улып тора. Шуға күрә һаулыҡ һаҡлау философия һын, сәләмәт кешеләргә йүнәлтеп, үҙгәртергә кәрәк. Сәләмәт кешегә ни тиклем иғтибар күбә рек бүленһә, артабан кешеләрҙе дауалауға һәм\nреабилитациялауға средстволар аҙырак китә\nКурорт төбәге статусы хоҡуғына эйә булған\nБашҡортостан тап ошо юл менән бара ла инде.\nЙыл һайын республика шифаханаларында яңы ко рпустар асыла, инфраструктура үҫешә. Республ иканың иң йәш санаторийы - "Ассы"ла 65 урынл ыҡ яңы корпус асылды. Бында йыл аҙағына тикл ем тағы бер йоҡо корпусын тапшырыу планлашты рыла.\n2006 йылда республика шифаханаларында 7765 6 кеше сәләмәтлеген нығытҡан. Ун айҙа шифаха наларҙың дөйөм килеме 1235507000 һум тәшкил иткән. Санаторийҙар социаль мөһим мәсьәләләр ҙе хәл итеп, урындағы бюджетты тулыландыра.


Баш ҡалала һынлы сәнғәт һәм сценография күргәҙмәһе асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала һынлы сәнғәт һәм сценография күргәҙмәһе асылды\n13:03, 8 февраля 2012 Йәмғиәт\nӨфөнөң «Урал» галереяһында рәссам-сценограф Нурия Ғәбиҙуллинаның «Һынлы сәнғәт һәм сценография» исемле күргәҙмәһе асылды. Экспозицияла Өфөнөң алдынғы театрҙары өсөн әҙерләнгән декорация өлгөләре, шулай уҡ ҡала пейзаждары тәҡдим ителә.\nСценография сәнғәте серҙәренә рәссам Өфө сәнғәт училищеһында төшөнә башлай, бынан һуң ул Сәнғәт академияһында белем алыуын дауам итә. «Нур» дәүләт театрында йәш ҡыҙға ҡайһы бер спектаклдәр өсөн костюмдар әҙерләүҙе ышанып тапшыралар. Бер аҙҙан ул Мәскәүгә «Ленком» дәүләт театрының баш рәссамы Олег Шейнцисҡа стажировка үтергә бара. Бер йылдан һуң Өфөгә кире әйләнеп ҡайтҡас, «Нур» театры менән хеҙмәттәшлек итеүен дауам итә.\n— Мин әкиәттәр өсөн декорациялар өҫтөндә эшләргә яратам, — тине Нурия Ғәбиҙуллина. – Уйҙарыңдың сәхнәлә кәүҙәләндерелеүен күҙәтеү һәр саҡ ҡыҙыҡ, шуға күрә театр минең өсөн иң яратҡан эшем булып ҡаласаҡ.\nКүргәҙмә 21 февралгә тиклем эшләйәсәк.\nРозалиә Вәлиева\tавтор: Розалиә Вәлиева\nТеги: күргәҙмәләр, һынлы сәнғәт, театр


Һаулыҡ һаҡлау » Страница 7 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Страница 7\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 30-05-2018, 08:30\n“Ирем менән ике йыл элек ауыр айырылыштыҡ. Тормошта төрлө хәл булғандыр, мин дә ҡайһы саҡ яңылышҡанмындыр. Тик шул йәшлек менән ҡылынғанды онотоп, ғәфү итеп булмаймы уға? Ике балабыҙ бар, ҡыҙыма – 11, улыма – 8 йәш. Үткәндәрҙе онотҡом килә, ә балалар атаһы менән аралашҡас, ауыр. Араларын һыуындыра алмайым, сит яҡҡа ла китеп ҡараным, ир килә барыбер! Тыйҙым ҡаты итеп, аңламай, һаман да килеүен дауам итә. Миңә уны оноторға, яңы тормош башларға кәрәк бит!”...\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 16-05-2018, 11:15\nМай уртаһында ер ныҡлап йылына башлау менән иң тәүгеләрҙән булып ҡуҙғалаҡ менән кесерткән ҡалҡып сыға. Кесерткәндең үҫмәгән ере юҡ. Сағылған һайын уны әрләйбеҙ, әммә сағыуының зыяны юҡ, тик ҡырмыҫҡа кислотаһы ғына бөркөлә. Борон кешеләр уны, хәүеф-хәтәрҙән һаҡлай, тип иҫәпләгән һәм тәҙрә, ишек баштарына элеп ҡуйыр булған.\nКесерткән ашарға яраҡлы үҫемлектәрҙән иң тәүгеләрҙән булып баш ҡалҡыта. Ул витаминдарға бик бай. Аскорбин кислотаһы ҡара ҡарағат менән лимонға ҡарағанда – ике тапҡырға, ә каротин кишер менән һырғанаҡҡа ҡарағанда ла күберәк. Яҙғыһын организм витаминдарға һыуһаған ваҡытта кесерткән уның эшмәкәрлеген бик тиҙ яйға һала.\nСоставындағы кремний менән органик кислоталар организмдың зарарлы микробтарға, токсиндарға, радиация йоғонтоһона ҡаршы тороусанлығын көсәйтә. Ә К витамины ярҙамында ул ҡан туҡтатыу үҙенсәлегенә эйә. Шуға күрә кесерткәнде танау ҡанағанда һәм эске органдар (үпкә, бөйөр, эсәк, бала ятҡылығы) ҡанһырағанда ҡулланалар. Әммә кемдең ҡаны ҡуйы, уларға кесерткәнде ҡулланыу тыйыла.\nБыл үҫемлектең япрағы хлорофилға бай. Ул матдәләр алмашыныуын яҡшырта, эсәктәрҙең, бала ятҡылығының, йөрәк-ҡан тамырҙары һәм тын алыу үҙәгенең тонусын күтәрә. Кесерткән минераль матдәләргә, айырыуса тимергә бай. Һөҙөмтәлә ул ҡанда гемоглобиндың күтәрелеүенә булышлыҡ итә. Шуға күрә халыҡ медицинаһы йөрәк ауырыуҙарынан һәм аҙ ҡанлылыҡтан кесерткән төнәтмәһе эсергә ҡуша.\nШәкәр диабеты менән ауырыусыларға ла күберәк кесерткән ашарға кәңәш ителә. Сөнки ундағы секретин инсулин барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһай һәм шуның менән ҡандағы шәкәр кимәлен кәметеүгә булышлыҡ итә.\nЭлек-электән кесерткәнде сәсте нығытыу өсөн ҡулланғандар.\nКесерткәндән бик тәмле аш-һыу әҙерләргә лә мөмкин. Ваҡ ҡына итеп туралған япрағын ашҡа, бутҡаға, салатҡа, йомортҡаға ҡушалар. Әгәр ҙә киптерелгән япрағын ыуалаһаң, аш-һыуға ҡушыу өсөн витаминдарға һәм микроэлементтарға бай бик файҙалы тәмләткес килеп сыға. Кесерткәндән әҙерләнгән ризыҡтар зарарлы микроорганизмдарҙы юҡ итеүсе фитонцидтарға бай булыу сәбәпле, тиҙ генә боҙолоп бармай. Улар ашҡаҙан менән эсәктәр эшмәкәрлеген көйләүгә булышлыҡ итә. Кесерткәндән шифалы аҙыҡ әҙерләүҙең бер ҡыйынлығы ла юҡ, иң мөһиме, уның экологик йәһәттән таҙа булыуы....\nАртҡа 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ... 54 Алға


Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто 25 йыллыҡ юбилейын үткәрергә әҙерләнә\nБыйыл Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто асылыуға 25 йыл тула. Учреждение 50-нән ашыу милли-мәҙәни ойошманы берләштерә һәм 17 тарихи-мәҙәни үҙәкте үҙ эсенә ала.\nБыл датаны киң билдәләү күҙаллана, саралар көҙ буйына бара. Учреждениеның 25 йыллығы уңайынан Халыҡтар дуҫлығы йортоноң тарихына һәм хәҙергеһенә бағышланған альбом баҫыла. Төп тантана ноябрҙең икенсе яртыһына тәғәйенләнгән. Был турала Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто директоры Илгиз Солтанморатов республиканың милли-мәҙәни ойошмалары етәкселәре һәм вәкилдәре менән осрашыуҙа белдерҙе.\nУл «Милли-мәҙәни ойошмалар менән эш итеү мәсьәләләрендә Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто эшмәкәрлеген әүҙемләштереү саралары тураһында» доклад менән сығыш яһаны. Атап әйткәндә, Халыҡтар дуҫлығы йортоноң маҡсаттарына һәм бурыстарына тап килгән бина кәрәклеге тураһында мәсьәләне күтәрҙе. Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто ҡарамағында туған телдәрҙе өйрәнеү курстары, милли-мәҙәни үҙәктәр өсөн өйрәтеүсе семинарҙар асырға, республиканың этнопаркы (этноауылы) концепцияһын яҙырға тәҡдим ителде.\nЯңғыраған идеялар эшлекле осрашыуҙа ҡатнашыусыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Фекер алышыуҙарҙа Башҡортостан Республикаһы Башлығының Ижтимағи-сәйәси үҫеш идаралығы начальнигы Азат Баҙранов, республика мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Наталья Лапшина ҡатнашты. Гуманитар тикшеренеүҙәр үҙәге директоры Марат Мәрҙәнов «Башҡортостан Республикаһының Дәүләт милли сәйәсәте концепцияһы проекты хаҡында» доклад менән сығыш яһаны.\nКәңәшмәлә ҡатнашыусылар Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте вәкилдәренә, Мәҙәниәт министрлығына һәм Халыҡтар дуҫлығы йортона башҡарылған эш, республиканың милли-мәҙәни берләшмәләренә күрһәтелгән ярҙам өсөн рәхмәт белдерҙе.


Рәсәй Федерацияһы министры Башҡортостандағы бешмә ауырыуы тураһында: Ауырыу хәүефен иҫкәртергә һәм булдырмаҫҡа кәрәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәй Федерацияһы министры Башҡортостандағы бешмә ауырыуы тураһында: Ауырыу хәүефен иҫкәртергә һәм булдырмаҫҡа кәрәк\n17:59, 13 октября 2017 Иҡтисад\nӨфөләге Конгресс-холда республика Федераль ветеринар һәм фитосанитор күҙәтеү хеҙмәтенең хоҡуҡ ҡулланыу тәжрибәһе һөҙөмтәләрен тыңлауҙар бара. Сарала Асыҡ хөкүмәт мәсьәләләре буйынса Рәсәй министры Михаил Абызов, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Аграр һәм аҙыҡ-түлек сәйәсәте һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса Федерация Советы комитеты, Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығы, Генераль прокуратура, Федераль ветеринар һәм фитосанитар хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы вәкилдәре ҡатнаша.\nБөгөнгө көнгә төп бурыс – кешеләрҙең ғүмерен һәм һаулығын һаҡлап ҡалыу, хәүефте иҫкәртеү, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды инеш һүҙендә Михаил Абызов.\n«Бөгөн дәүләт һаҡлаған хәүефтәр буйынса йыл һайын 80 меңдән ашыу кеше һәләк була, был бик ҙур һан. Беҙгә уны тамырынан ҡыҫҡартырға һәм шул йәһәттән йыш ҡына ҡапмы-ҡаршы булған ике бурысты үтәү мөһим. Ул, бер яҡтан – төрлө дәүләт механизмдары пакетының сифатын һәм һөҙөмтәлелеген күтәреү. Уның иҫәбенә ошо көнүҙәк бурыстарҙы башҡарасаҡбыҙ. Беренсенән, хәүеф-йүнәлеш алымдарын индереү. Был алым инспекторҙарыбыҙ һайламайынса, уларға уңайлы һәм өйрәнгән урындарҙы тикшереү түгел. Ә зыянды кәметеү һәм иҫкәртеү өсөн хәүеф, тәртип боҙоуҙарҙы асыҡлау, уларҙы иҫкәртеү кәрәклеге булған ерҙәрҙе тикшереү», — тине министр.\nУның һүҙҙәренсә, структураларҙың эшен тәртипкә килтереү, күпме тикшергән һәм күпме штраф һалған – «таяҡса» системаһынан арыныу зарур. Киләһе йылдың 1 ғинуарынан күҙәтеү эшмәкәрлегенең алымы үҙгәртелә, ул хәүеф-йүнәлешле буласаҡ. Инспекторҙарҙы зыян килтереүҙе кисектереү күрһәткестәре буйынса баһалай башлаясаҡтар. Мәҫәлән: бешмә ауырыуын асыҡланылар – күҙәтеү ведомстволары насар эш алып барған, бешмә юҡ – иҫкәртеү эше яҡшы башҡарылған.\nАуырыуҙарҙы иҫкәртергә һәм булдырмаҫҡа кәрәк, тип билдәләне Рәсәй министры. Республикалағы бешмә ауырыуына килгәндә, бында дини байрамдар алдынан хәүеф-хәтәрҙе булдырмау өсөн иҫкәртеү сараларын көсәйтергә кәрәк ине, сөнки төбәккә күпләп мал индерелде.\n«Хәүеф картаһын ғәмәлдәге хәлгә ярашлы итеп эшләргә тейешбеҙ», — тине Михаил Абызов һәм Башҡортостанда бешмә ауырыуы менән бәйле осраҡтан бөтәһе лә яфалана, профилактика саралары барыһына ла ҡағыла, тип өҫтәне.\nРәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Аграр һәм аҙыҡ-түлек сәйәсәте һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса Федерация Советы комитеты рәйесе Сергей Лисовский бешмә ауырыуы хаҡында һөйләгәндә: «сит илдән, дуҫ республикаларҙан нимә индергәндәрен беҙ белмәйбеҙ. Федераль ветеринар һәм фитосанитар хеҙмәте баҫыуҙан сауҙа кәштәһенә тиклем аҙыҡ-түлектең сифатын контролдә тотоу функцияһынан мәхрүм ителгән», – тип белдерҙе.\nСпикерҙар шулай уҡ күҙәтеү ведомствоһының кадрҙар ротацияһы, мәғлүмәт таратыу, аҙыҡ-түлекте күсереү, яуыз боҙоуҙар өсөн санкцияларҙы ҡатыландырыу, Федераль ветеринар фитосанитар хеҙмәте менән Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә федераль күҙәтеү хеҙмәте эшмәкәрлектәрен асыҡлау һорауҙарын тикшерҙеләр.\nТеги: Федераль ветеринар һәм фитосанитор күҙәтеү хеҙмәте, профилактика, хоҡуҡ