Мутлашыусы тоҙаҡ ҡора » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Кеше һәм хоҡуҡ » Мутлашыусы тоҙаҡ ҡора\nМутлашыусы тоҙаҡ ҡора30.06.2015\nБерәүҙәр ете ҡат тирен түгеп аҡса эшләй, икенселәр ҡулын-ҡулға һуғып, еңел ысул менән байырға теләй - кемделер алдап, төп башына ултырта. Һуңғы арала ҡала-районыбыҙҙа мутлашыу ҡорбандарының артыуы күҙәтелә. Тиҙ ышаныусы граждандар, күп осраҡта ололар, уларҙың тоҙағына йыш эләгә башланы.\n- 18 һәм 22 июндә Учалы ҡалаһында йәшәүсе ике оло йәштәге ҡатын полицияға мөрәжәғәт итеп, фатирҙарынан аҡса урлауҙары хаҡында хәбәр итә. Дөйөм зыян 50 мең һум тәшкил итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, пенсионерҙар бурҙарҙы үҙҙәре өйҙәренә индерә. Хәл былай була. Ике ҡатын, тәүгеһендә үҙҙәренең газ хеҙмәте вәкилдәре булыуын һәм газ приборҙарын тикшереүҙәрен әйтә. Пенсионер уны-быны уйламай документ, танытма ла һорап тормай ишек аса. Береһе аш-һыу бүлмәһенә үтә, ниндәйҙер ҡағыҙҙар тултырырға тотона. Барыһы ла шартына килтереп эшләнә. Һуңынан ҡағыҙға хужанан имза ҡуйыуҙарын һорай. Икенсеһе фатир эсен ҡарап йөрөй башлай. Шул мәл кухняла ултырғаны хужабикәнән аҡса купюраһын һорай, купюраның номерҙарын яҙып алырға кәрәклеген әйтә. Пенсионер ҡатын аҡса һаҡлаған шифоньерын асып, 1000 һум алып бирә. Мутлашыусы купюраның номерҙарын яҙа башлай. Ә шул ваҡытта икенсеһе пенсионерҙың барлыҡ аҡсаһын урларға өлгөрә. Ханым бер-нисә көндән һуң ғына 20 меңдән һум ашыу аҡсаһы юғалғанын белеп ҡала.\nИкенсе ваҡиғала ҡатындар үҙҙәрен Пенсия бүлеге хеҙмәткәрҙәре, тип таныштыра. Оҙаҡ-ламай аҡса реформаһы буласағын, шуға ла купюраларҙың номерын яҙырға кәрәклеген әйтә. Бында ла фатир хужаһы уны-быны уйламай аҡсаһы ятҡан урынды үҙе күрһәтә. Һөҙөмтәлә 30 мең һумынан ҡолаҡ ҡаға. Һуңынан, ҡатындар сығып киткәс, фатир хужаһы алданғанын аң-лай ҙа ул, әммә һуң була. Әйтергә кәрәк, кеше алдаусылар икеһе лә медицина бирсәткәләре кейеп эш итә. Йөҙгә 30-35 йәштәр тирәһе, буйҙары оҙон түгел, сәстәре аҡһыл. Береһе асыҡ төҫтәге блузка һәм юбка кейгән, икенсеһе һоро салбарҙа һәм ҡара ветровкала, - тине Учалы районы эске эштәр бүлегенең штаб начальнигы Дмитрий Науменко.\nМутлашыусылар яңы-нан-яңы ысулдар таба. Айырыуса кеҫә телефоны аша аҡса урлаусылар арта бара. Киң мәғлүмәт сараларында был турала иҫкәртеп торһаҡ та, бер ҡатлы граждандар тоҙаҡҡа эләгеүҙән туҡтамай. Киң таралған ысулдарҙың береһе - кеҫә телефонына шылтыратыусы яҡынығыҙҙың туғаны, хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәре, дуҫы йәки хеҙмәттәше булып уның бәләгә ҡалыуы тураһында хәбәр итә (аварияға эләккән, кеше тапатҡан). Тауышы сит кешенеке булыуҙы йәрәхәтләнеү менән аңлата. Һәләкәткә осраусының үҙе шылтыратмауын уның телефоны боҙолоу (юғалыу, батарейкаһы ултырыу) сәбәпле сит кеше телефоны аша ярҙам һорауын ишеттерә һәм тағы ла күп тапҡыр бәйләнешкә инергә, шуға ла тиҙ арала балансты тулыландырыу кәрәклеген иҫкәртә. Быларҙы тыңлаусы ҡапыл юғалып ҡала һәм тиҙ генә һоралған сумманы ебәрә һала. Кәңәш шул: алданмаҫ өсөн яҡынығыҙға үҙегеҙ шылтыратығыҙ, уның тышҡы ҡиәфәте, айырым билдәләрен һорағыҙ, икегеҙгә генә билдәле нәмәләр тураһында һүҙ йөрөтөгөҙ.\nБанк картаһы ябылыу\nКеҫә телефоны бәйлә-неше абоненттары уның «именлек хеҙмәте»нән банк картаһы ябылыу хаҡында sms-хәбәр ала. Унда хәлде асыҡлау өсөн телефон һаны еткерелә. Абонент ошо һандар аша бәйләнешкә инә, мутлашыусы банк серверы эшләмәүе, яңынан тергеҙеү өсөн банк картаһының реквизиттарын атауҙы һорай. Һөҙөмтәлә, был иҫәптәге аҡса бурҙар кеҫәһенә төшөп ята. Бындай хәбәр алыныу менән уның офисына шылтыратып белешергә мөмкин. Мәҫәлән, 18 май көнө эске эштәр бүлегенә Учалы ҡалаһында йәшәүсе ханым мөрәжәғәт итә. Уның кеҫә телефонына билдәһеҙ ир кеше шылтырата, үҙен «Сбербанк»тың «именлек хеҙмәте» хеҙ-мәткәре тип әйтә һәм уның исеменә теркәлгән банк картаһының «һүндерелгәне» тура-һында хәбәр итә. Һәм уны ҡабаттан «тергеҙеү» өсөн «хеҙмәткәр» бөтә булған аҡсаны абонент номерына күсерергә кәрәклеген әйтә. Ҡатын ҡушылғанды үтәй. Һөҙөмтәлә ханымдың 130 меңгә яҡын аҡсаһы елгә оса. Хәтерегеҙҙә тотоғоҙ: һеҙҙең банк иҫәбе тураһында һорашырға берәүҙең дә хоҡуғы юҡ. Реквизитты асыҡлау банк хеҙмәткәрҙәренә лә ты-йыла! Әгәр ҙә һеҙҙең кеҫә телефонығыҙға картағыҙ блокировкаланасаҡ, тигән смс-хәбәр йәки карта буйынса ниндәйҙер мәғлүмәттәр талап итеп, банкомат янына барырға бойороусы «банк хеҙмәткәре» шылтырата икән, кисекмәҫтән бәйләнеште өҙөргә кәрәк. Һуңынан банкка мөрәжәғәт итеп шылтыратыу уларҙан булғанмы-юҡмы икәнлеген тик-шерергә кәрәк.\n«Мобиль банк» хеҙ-мәтенә таянып банк картаһынан аҡса урлау факттары ла күҙәтелә.\nМиҫал өсөн: банк картаһы эйәһе карта алғанда уңайлылыҡ һәм кәрәҙле телефон аша иҫәп менән идара итеү өсөн «Мобиль банк» хеҙмәтен тоташтырта. Күпмелер ваҡыт үткәс, карта эйәһе телефон номерын икенсегә алыштыра һәм яңы номерға «Мобиль банк» хеҙмәтен тоташтырта, ә элекке сим-картаһын һалып ҡуя ла онота, уның менән файҙаланмай, унан «Мобиль банк» хеҙмәтен дә алдыртмай. Шунан башлап яңы абонент номеры менән файҙалана. Бер аҙ ваҡыттан һуң оператор иҫке абонент номерын икенсе ҡулланыусыға теркәй һәм уға банк картаһының элекке хужаһының аҡсалары хаҡындағы смс-хәбәрҙәр килеүен дауам итә. Шунан абонент номерының яңы хужаһының бындағы аҡсаны урлау теләге тыуа, ул быны кәрәҙле телефон ярҙамында уңышлы эшләй ҙә инде.\nХөрмәтле банк карталары хужалары, иҫегеҙҙә тотоғоҙ, абонент номерын яңыға алмаштырғанда, абонент номерығыҙҙың иҫкеһенән «Мобиль банк»ты мотлаҡ алдыртығыҙ, юғиһә, был күңелһеҙ эҙемтәләргә килтерергә мөмкин.\nҠармаҡҡа эләгә күрмәгеҙ\nБыл хаҡта ҡат-ҡат иҫкәртһәк тә, учалылар һаман шул уҡ тишек кәмәгә ултыртыла килә. Эске эштәр бүлегенең тәфтиш бүлексәһе начальнигы Радик Таипов... Тотош уҡырға\nЙыл башынан республикала ут ҡоралы ҡулланып 6 енәйәт, 5 хулиганлыҡ ҡылмышы башҡарылды, 14 кеше үҙ-үҙенә ҡул һалды. Шул иҫәптән, сентябрҙә Илтабан... Тотош уҡырға\nБурыстан нисек ҡотолорға?\nРайон хакимиәтендә «Рысай» муниципаль унитар предприятиеһы һәм «Учалы МТС-ы»-ның бөгөнгө хәле тураһында кәңәшмә үтте. Әлеге ваҡытта ике предприятие... Тотош уҡырға\n«Былтыр машинамдан бәләкәй ҡул сумкаһын урланылар, - тип һөйләгәйне бер танышым. - Унда паспортым, фатир асҡыстары, бер аҙ аҡсам бар ине...» Шул көнө... Тотош уҡырға


ХӘҘЕРГЕ ЙӘШТӘРҘЕҢ ҠУЛЛАНЫУ ТӘРТИБЕ » Архив газеты "Йәшлек"\neve isk покупка\n2010 − 2012 йылдарҙа ауыл һәм ҡала йәштәре араһында беҙҙең етәкселектә (Р. Ғабдулхаҡов, Р. Мәсәлимов, Е. Стовба) Бөрө дәүләт социаль педагогия академияһы (хәҙер БДУ-ның Бөрө филиалы) социаль-гуманитар факультеты алып барған социологик тикшеренеү һөҙөмтәләре ифрат ҡыҙыҡлы һәм фәһемле мәғлүмәт бирҙе. Әлбиттә, ауыл һәм ҡала йәштәре араһында ла айырма һиҙелерлек, әммә урта һәм юғары һөнәри уҡыу йорттары уҡыусылары һәм студенттары араһында ундай айырма әһәмиәтле түгел. Бигерәк тә хәҙерге шарттарҙа, мәҫәлән, ҙур ҡалаларҙа (Өфө, Пермь, Силәбе) ауылдарҙан килеп уҡыған студенттарҙың уртаса 12 – 15 проценты ғына ҡабат ауылға эшкә ҡайтырға риза, ә бәләкәй ҡалаларҙа (Бөрө, Нефтекама, Дөртөйлө, Янауыл) – 25 процентҡа саҡлы. Йәғни ҡалала уҡыған ауыл балаһы бик тиҙ хәҙерге замандың урбанистик шарттарына яраҡлаша һәм ҡаласа ҡулланыу тәртибен үҙләштерә, ауыл еренә кире ҡайтырға ашығып тормай. Был реаль факт һәм уны иҫәпкә алыу мотлаҡ зарурҙыр.\nӘйткәндәй, ауыл балалары, үҫмерҙәре һәм йәштәре мәсьәләләрен тикшереүгә махсус айырым эшебеҙ арналған. Насип итһә, уны мәҡәлә итеп, айырым баҫтырырбыҙ әле.\nӘ хәҙер мәҡәләнең башында билдәләнгән темаға ҡайтайыҡ. Хәҙерге йәш быуын – баҙар иҡтисады йоғонтоһонда тәрбиәләнгән быуын. Улар һатып алыу һәм ҡулланыуҙың яңы стилен һәм сүрәтен төҙөй, төрлө-төрлө ҡулланыу практикаһына йәлеп ителәләр, хәҙерге йәшәйеш элементтарын әүҙем үҙләштерәләр. Быны беҙҙең тикшеренеүҙәр яҡшы раҫлай.\nЙәштәрҙең, айырыуса уҡыусы йәштәрҙең, килеме хаҡында һүҙ йөрөткәндә, бында “баҡмасылыҡ” (“иждивенчество”) факторын күҙ уңында тоторға кәрәктер. Сөнки йәштәрҙең ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү ата-әсәләренең матди мөмкинлектәренә бәйләнгән. Һорау алыуҙа ҡатнашҡан уҡыусы йәштәрҙең 48 проценты бер ниндәй ҙә килем сығанаҡтарына эйә түгел, йәғни тулыһынса ата-әсә ҡарамағында. Республика буйынса тикшеренеүҙәр ҙә быны раҫлай (ҡара: “Экономика и управление: научно-практический журнал”, 2012, № 2, С. 92). Әлбиттә, ҙур ҡала (мегаполис) уҡыу йорттары студенттары араһында юғары килемлеләр күберәк, ваҡытлыса эш табып, матди ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереүселәр ҙә байтаҡ. Уларҙың айлыҡ килеме уртаса 3000 − 5000 һум тәшкил итә, ә иҡтисад һәм техник факультеттары студенттары, ғөмүмән, ҙур килем алырлыҡ эшкә лә урынлашырға өлгәшә ала.\nӘйтергә кәрәк, йәштәрҙең һайлап алыуы уларҙың матди мөмкинлектәренән алда йыш ҡына теләктәренә һәм стиль артынан ҡыуыуына бәйләнгән. Уларҙың күңеленә ятышлы стиль йәштәр араһында структуралар баҫымы һөҙөмтәһендә формалаша. Мәҫәлән, хәҙерге йәштәрҙең һатып алыу һәм ҡулланыу моделдәре мода журналдары һәм реклама аша һеңдерелә. Өлгөр реклама йәмғиәттә консьюмеристик (ҡулланыусанлыҡ) идеология булдыра һәм тарата, йәштәрҙең нығынып етмәгән аңына үҙ тәьҫирен һеңдерә. Шулай итеп, интернет, электрон киң мәғлүмәт саралары һ.б. структуралар аша ғәҙәттән тыш, сигенән сыҡҡан ысынбарлыҡ (гиперреальность) булдырыла. Әлбиттә, бындай “ысынбарлыҡ” реаль йәшәйештән, ысын тормоштан өҫтөнлөклө булырға тырыша. Шуның өсөн дә йәштәрҙең ҡулланыу моделе, ижтимағи өмөттәренең урындағы традицион тормош өлгөләренә ҡапма-ҡаршы булыуы ихтимал.\nБыны ҡайһы бер миҫалдарҙа күрһәтеп үтергә була. Хәҙерге йәштәр бөтә донъя йәмғиәтендә киң таралған ҡулланыу һәм һатып алыу моделдәренә эйәрә. Был өлгөләр иң башта ир-егеттәрҙең тормошонда хасил булды. Хәҙерге ваҡытта ир-егеттәрҙең иң “текә” моделе булып метросексуал тора. Метросексуал – юғары килемле, баш ҡалала (метрополияла) йәки мегаполиста йәшәүсе, тышҡы ҡиәфәте наҙлы йәш кеше. Атап әйткәндә, метрополияла һәм мегаполистарҙа иң яҡшы, иң бай кибеттәр, супермаркеттар, клубтар, спорт үҙәктәре, матурлыҡ салондары һ.б. урынлашҡан. Метросексуал фәҡәт үҙе өсөн файҙа, ләззәт эҙләү менән мәшғүл, ул фәҡәт үҙен генә ярата.\nҺуңғы ваҡыт метросексуалға ҡаршы контртренд булараҡ ретросексуал моделе тарала. Ретросексуал егеттәрсә ҡырыҫ, ҡаты (бруталь) сифаттарға эйә булыуҙы хуп күрә. Уларға өс көнлөк шырт баҫҡан яңаҡтар һәм эйәк хастыр, һаҡал-мыйыҡ ебәреү ҙә бер ни тормайҙыр. Улар ҙа фитнес-клубтарға йөрөй, ләкин, метросексуалдарҙан айырмалы, улар наҙланыу, йә көҙгө алдында ҡыланыу, үҙен күрһәтеп маһайыу өсөн түгел, ә үҙен тейешле кимәлдә, спорт формаһында тотоу өсөн. Күренеүенсә, ретросексуалдар экстремаль күңел асыу сараларын тәьмин итеүсе тауарҙар баҙары өсөн ярашлы ҡулланыусыларҙыр.\nТехносексуалдар, күптәнге моделдәрҙең береһе булһа ла (1970 йылдарҙан уҡ), хәҙер ҙә бик таралған типаж. Был ир-егеттәр үҙҙәренең тормошонда, башлыса, техник прогрестың һуңғы ҡаҙаныштарын ҡулланыуҙы төп маҡсат итеп алған. Техносексуалдар мотлаҡ компьютер уйындары, яңы гаджеттар менән генә мауыҡмай, улар көнкүрештә яңы техник сараларҙы ҡуллана, үҙҙәренең төҫ-ҡиәфәтен, һаулығын ҡайғыртыуға күп ваҡыт бүлә, косметика, пластик хирургия ҡаҙаныштарын файҙалана. Хәҙерге баҙар өсөн ошондай ҡулланыусылар кәрәк тә инде.\nТағы ла бер ир-егеттәрҙең хәҙерге ҡулланыусылыҡ моделе “кидалт” тип атала. Ике инглиз төшөнсәһенән тора – “kid” (бала, сабый) һәм “adult” (өлкән, оло), йәғни “өлкән бала”, йәки “өлкән сабый” тип тәржемә итергә була. Кидалттар, ҡағиҙә булараҡ, 30 йәштән үткән, үҙҙәрен һаман бала-саға кеүек тотҡан ир-егеттәрҙе тәшкил итә. Уларҙың күбеһе бала саҡтарында төрлө яңы уйынсыҡтары, компьютерҙары булмаған, хәҙер инде ошо кәмселектәрен компенсациялау формаһында, бала-саға һымаҡ, төрлө уйындар менән мауығыусылар, тип һанай психологтар. Ысынлап та, Америка компьютерҙар етештереүселәре ассоциацияһы мәғлүмәттәре буйынса, компьютер уйындары һәм башҡа иң яңы ялтырауыҡ техник саралар менән мауығыусыларҙың уртаса йәше – 33, ә көтөлгәнсә, 16 – 18 түгел. Шул уҡ ваҡытта “кидалт” төшөнсәһен “инфантил” менән бутарға ярамай. Кидалттар, ғәҙәттә, яҡшы уҡыған, йыш осраҡта ғилми дәрәжәгә эйә, ифрат әүҙем, бик эшмәкәр, шул уҡ ваҡытта финанс яғынан нығынып өлгөргән ирҙәрҙән тора. Уларҙың, 40 йәшкә етһәләр ҙә, ғаиләһе юҡ, тимәк, балалары ла юҡ, шуға күрә буш ваҡыты күп, баҙарҙа улар өсөн ҡулланыу предметтары етерлек һәм иркен алырлыҡ. Бындай ҡулланыусы модель, маркетологтар фекеренсә, ифрат перспективалы.\nҠатын-ҡыҙҙар өлгөләренә килһәк, шуны әйтергә була: нигеҙҙә, яңы моделдәр юҡ тигәндәй. Сөнки ҡатын-ҡыҙҙар “баҙар”ында мода тигән феномен хөкөм һөрә. Ә мода даими йәшәй, һәр ваҡыт ҡабатланып тора. Етмәһә, ҡатын-ҡыҙҙар, ирҙәрҙән айырмалы, рациональ ҡарар ҡабул итергә һәләтле: улар башта төрлө юлдар менән, башлыса, интернетта, башҡа электрон саралар аша тауарҙың сифатын һәм үтемлелеген алдан тикшереп, белеп тора.\nДөрөҫөн әйтергә кәрәк, был моделдәр технологик үҫешкән йәмғиәттәрҙә генә, ә Рәсәйҙә баш ҡалаларҙа ғына күҙәтелә. Әммә хәҙерге информацион технологиялар заманында беҙҙә лә йәштәрҙең был өлгөләргә эйәрергә мөмкинлектәре бар. Беҙҙең тикшеренеүҙәребеҙ быны раҫлай. Һорашылған студенттарҙың күпселеге беренсе урынға индивидуализм һәм карьеризм ҡиммәттәрен ҡуя. Йәш ҡулланыусылар, рациональ һайлап алыу менән бер рәттән, мотлаҡ үҙ күңелен генә күреп йәшәү сығанаҡтарына өҫтөнлөк бирә.\nХәҙерге заман көнкүреш мәҙәниәте ваҡлана, фрагментар төҫ ала. Өлкәндәр − үҙ тормошо, йәш-елкенсәк үҙ тормошо менән йәшәй. Бөгөнгө йәштәр араһында ноувизм, ләззәтлек артынан ҡыуыу, эгоизм, эгоцентризм кеүек ифрат хосуси, үҙемселек феномендар таралған. Хәҙер кешенең өйөндә − бер, эшендә − икенсе, урамда – өсөнсө, төнгө клубта − дүртенсе һ.б. шундай ролдәр уйнауы ғәҙәти күренешкә әүерелде. Бөгөнгө йәштәр араһында, мәҫәлән, кейем стиле даими үҙгәреп тора, мөхитенә ҡарап, мәҫәлән, вузда бер кейемдә, төнгө клубта икенсе кейемдә була. Әлеге ваҡытта өҫ кейеменә ҡарап кешенең эшләйме, әллә уҡыймы икәнен билдәләп булмай. Автомобилдәре лә (хәҙер хәлле студенттар профессор-доценттарҙан ҡалышмай, иң “текә” машиналарҙа ғына елдерә!) индикатор була алмай.\nШулай итеп, социологик тикшеренеүҙәр хәҙерге йәштәрҙең өҫтөнлөклө теләктәрен һәм матди ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү юлдарының ныҡ үҙгәреүен күрһәтә, уларҙың һатып алыу һәм ҡулланыу тәртибенең үҙенсәлектәрен асыҡлай. Был проблема ифрат ҡатмарлы, тикшеренеүҙәрҙе мотлаҡ артабан дауам итеүҙе талап итә.\n«Иҡтисад та – ижади мөхит ул»\nҠатын-ҡыҙҙың матурлығы нимәл| ...\n«Кешеләргә башҡаларҙы аңлау hәм мә ...


Улар иғтибарға, ихтирамға лайыҡ\n16 Декабрь 2020, 16:33\nМуниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры Ғәйсәр АҪЫЛҒУЖИНды Ватан геройҙары көнө менән ҡотланы.\nВатан геройҙары көнө сағыштырмаса яңы байрам. Был иҫтәлекле дата 2007 йылдан башлап Рәсәй Президенты Владимир Путиндың указына ярашлы билдәләнә. Әммә уның тарихы быуаттар төпкөлөнә барып тоташа. 1769 йылдың 9 декабрендә Екатерина II тарафынан Изге Георгий ордены, йәғни иң юғары хәрби награда булдырыла.\nИлгиз Сафый улы Ғәйсәр Бәхтигәрәй улын ҡотлап, Башҡортостандың Рәсәй алдында һәр саҡ үҙенең геройҙары менән дан тотоуын билдәләп китте һәм: “Һеҙ Белорет металлургия комбинатында 47 йыл эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан Хеҙмәт ветераны. Шул осорҙа I, II, III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары менән бүләкләндегеҙ. Был наградалар Хеҙмәт геройына тиң. Һеҙҙе белореттар исеменән байрамығыҙ менән ҡотлайым һәм ныҡлы һаулыҡ, имен тормош теләйем”, - тине.\nВатан геройҙары көнөн билдәләү, батырҙарҙы тәбрикләү бик мөһим һәм кәрәкле сара. Сөнки Ғәйсәр Аҫылғужин кеүек намыҫлы хеҙмәт юлы үткәндәр йәш быуын өсөн өлгө булып торалар. Киләсәктә яу ҡаһармандарын түгел, ә тап ошондай хеҙмәт батырҙарын ғына тәбрикләргә яҙһын.


Талантлы башҡорт ҡыҙының үҙенсәлекле образы\nТышта көн болотлап тора, ямғыр яуа. Ә Рәшиҙә Туйсина фатирында йылы һәм яҡт ы. Хужабикә сәй әҙерләй.\nҠунаҡсыл Рәшиҙә ханым ҡунаҡты ҡаршыла п иң беренсе сәй тәҡдим итә, аҙаҡ инде үҙ тормошо, эше һәм бөгөнгө көн мәшәҡәт тәре тураһында һөйләүгә күсә. Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артис ткаһы, Салауат Юлаев һәм Ғәлимов Сәләм исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәш иҙә Туйсина республикала ғына түгел, ил дә лә билдәле. Ансамбль солисы илдең ме ңәрләгән аудиторияһын таң ҡалдырҙы.\n- Гастролдәр маршруты билдәләнгән кар та юҡмы - тип һорай ҡалдым.\n- Бындай картаны төҙөүе ауыр, - тип я уап бирҙе ул. - Карта тамғалар менә тул ыр ине. Элекке Советтар Союзында, Азия,\nАфрика һәм Европа илдәрендә бейенем. У лар - Мали, Сенегал, Гвинея, Һиндостан,\nМонголия, Франция, Италия, Швеция, Гер мания, Польша, Финляндия, Испания, Дани я... Беҙҙең илдең ҡалаларын һанап бөтөр өп булмай.\nТөрлө телдә сыҡҡан гәзит биттәренә, к итаптарға күҙ һалам. Уларҙың барыһы ла халыҡ артисткаһы ижады, гастролдәре тур аһында һөйләй. Талантлы башҡорт ҡыҙының\nүҙенсәлекле образына һоҡланам.\nРәшиҙә Туйсина 1942 йылдың 10 майында\nБаймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында тыуған. Ауыл элек Монас тип йөрөтөлгән. Ауыл ха лҡы 1812 йылда Ватан һуғышында ҡатнашҡа н. Улар араһында "Парижды алыуҙа. 1814 йылдың 19 марты" миҙалы менән бүләкләне үселәр ҙә булған.\nРәшиҙәнең атаһы Бөйөк Ватан һуғышы йы лдарында фронтҡа алына. Тыуған ауылына ҡайтҡас вафат була. Рәшиҙәнең әсәһе ҡул ында дүрт бала ҡала. Мәрхәбә апай кесе ҡыҙына ҙур өмөттәр бағлай. Рәшиҙә бәләк әйҙән үк теремек була, бер эштән дә ҡур ҡып тормай, барыһын да эшләргә тырыша. Ул ямғыр һәм буранына ҡарап тормай, өс километр алыҫлыҡтағы мәктәпкә ашыға. Рә шиҙәне баймаҡ далаһы сыныҡтыра.\nМәктәпте тамамлағандан һуң пионер вож атый булып эшләй. 1960 йылда Өфөгә вожа тыйҙар семинарына килә. Тап ошо йылда Д әүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүсел әр ҡабул итеү тураһында иғлан итә. Кесе\nйәштән үк халыҡ йырына һәм бейеүенә ға шиҡ булған Рәшиҙә үҙ көсөн һынап ҡарарғ а була.\nБыл турала ғалим һәм шағир Рәшит Шәкү р бына нимәләр һөйләй: "Рәшиҙә конкурст ың икенсе туры тамамланыуға килде. Уның\nкүңел түренән сыҡҡан һорауы - "Ә мин" , "Заһиҙә" бейеүен бейергә әҙер булыуы - күп нәмә тураһында һөйләй ине. Жюри а зғалары Рәшиҙәгә бейеп күрһәтергә рөхсә т бирә. Ул өсөнсө турға үтә. Фәйзи Ғәск әров уны бейеү ансамбленә алып бер генә\nхаталанманы. Рәшиҙә Туйсина Кремль һар айында "Заһиҙә"не бейене. Съезд залында\nултырыусылар уның һәр хәрәкәтен тын ал майынса күҙәтте. Бер нисә секундҡа тынл ыҡ урынлашты һәм зал уны алҡыштарға күм де.\nРәшиҙә Туйсина 1968 йылда Софияла уҙғ ан йәштәр һәм студенттарҙың IX Бөтә до нъя фестивалендә ҡатнаша. Ҡурай моңо аҫ тында башҡарған "Заһиҙә" бейеүе фестива лдең алтын миҙалына һәм лауреат исеменә\nлайыҡ була. Рәшиҙә башҡарған "Гөлнәзир ә", "Ете ҡыҙ" бейеүе башҡорт хореографи яһының алтын фондына ингән".\nТуйсинаның Рогервикка сәйәхәте тураһы нда Әлфиә Сабитова бына нимәләр һөйләй:\n"Ҙур театрҙа концерт алып барыусы Рәши ҙә Туйсина сығышын иғлан итте. Сәхнәлә ҡурай моңо яңғырай, уның моңонда Рәшиҙә\nйөҙә, уның менән бергә Салауат батыр һ үҙҙәре күңелдәрҙә яңғырай. Туйсина бейе үе Башҡортостан тураһында, уның йәшел т уғайҙары, көмөштәй саф һыуҙары, йылға б уйҙарында йөрөгән йылҡы өйөрө хаҡында һ өйләй".\nРәшиҙә Туйсина ижадына баһа биргән Рә шит Шәкүр һәм Әлфиә Сабитова һүҙҙәренә тағы ла нимәлер өҫтәүе ауыр...\n... Беҙ уның фатирында әңгәмә ҡорабыҙ . Стеналағы сәғәт ваҡыт үтеүен иҫкәртә.\nРәшиҙәнең дә тормош йылдары үтә... Сте налағы сәғәт тағы ла тынлыҡты бүлә. Бей еүсегә арналған альбом һәм гәзит биттәр ен тын ғына ябам.


№13 (11216) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңы номер » №13 (11216)\n29.03.2019 №13 (11216)\n“Йәшлек”тең 29 март һанына күҙәтеү\n”Йәшлек” гәзитенең сираттағы уҡымлы һаны уҡыусыларына ашыға!\nКоллегаларын шаяртырға, сығыш мәлендә башҡаларҙы шаршау артында тороп эләкләргә яратҡан йырсыға ни булған? Ни өсөн хәҙер Искәндәр Ғәзизов этлек уйламай? Был хаҡта Гөлнур Ҡыуатованың “Тормошомда осраған һәр кешегә рәхмәтлемен” тип аталған интервьюһынан белерһегеҙ.\n2020 йылда уҙасаҡ йәниҫәпкә әҙерлек нисек бара? Әйтеүҙәренсә, был юлы бер кем дә үҙе хаҡында мәғлүмәттәрҙе алдап яҙҙырта алмаясаҡ. Әтеү быға тиклем, кейәүҙә булғандар – кейәүҙә түгел, ҡатынлылар – буйҙаҡ, имеш... Быны нисек эшләргә уйлайҙар – беҙҙе көткән акция тураһында Алһыу Ишемғолованың мәҡәләһендә уҡығыҙ.\nБөгөн донъялағы иң масштаблы акция —“Ер сәғәте” уҙа. Ул ҡасан, ҡайҙа килеп сыҡҡан, унда нисек ҡатнашырға икәнен дә белерһегеҙ.\n”Үлгең килһә – район дауаханаһына бар” тигәнде бер районда йыш ҡабатлайҙар. Ҡайҙа, тиһегеҙме, Баныу Ҡаһарманованың “Табиптың да була төрлөһө” тигән көнүҙәк мәсьәләне күтәргән репортажын уҡығыҙ!\nҮҙен ҡыҙыҡ замандың теп-тере көләссигы тип атаған Мар. Сәлимде юбилейы менән ҡотлап, етеп килгән Көлкө көнө айҡанлы уның шиғырҙары тәҡдим ителә. Тағы ла шиғриәт минуттарында илһамланып уҡыр өсөн был һанда Дамир Шәрәфетдиновтың шиғырҙар шәлкеме бар.\n“Шулай уҡ ”Тормош юлдары ҡатмарлы”, “Икәү генә белер серҙәр бар”, “Шаңдау” кеүек” уҡыусылар араһында көтөп алынған рубрикалар, “Шәхси хужалыҡ”, “Сәләмәтлек” “Спорт” махсус биттәре лә күңелегеҙгә ятыр, тип ышанабыҙ.\nГәзит биттәрендә тағы ла осрашҡанға тиклем!\n19.09.19 "Радий Фәрит улының еңеүе бәхәсһеҙ һәм лайыҡлы"\n19.09.19 Машинаға ағас ҡолаған\n19.09.19 Көслө ел зыян килтергән\n19.09.19 Радий Хәбировтың инаугурацияһы тантанаһынан фотоһүрәттәр\n19.09.19 Мәүлит Ямалетдин: Радий Фәрит улын оло вазифа менән, ә республика халҡын яңы Башлыҡ менән ҡайнар ҡотлайым!\n19.09.19 Һырғанаҡ депрессиянан һаҡлай


Тауҙарҙағы йәшен кеүек йәшнәп йәшәйем әле...\n3 Ноябрь 2018, 17:06\nҮткән быуат аҙағында булған үҙгәреш дауылдары һөҙөмтәләрен оҙаҡ барларға булалыр. “Табын”ыбыҙҙың дубляж ҡыҫаларынан ысҡынып, үҙ аллы башҡортса гәзит булып үҫешеп китеүен иң мөһимдәренән ине тип иҫәпләйем. Ул ваҡытта үҫмер бала аңына, күҙаллауына йоғонто яһарлыҡ көслө мәҡәләләр баҫырлыҡ, темалар күтәрерлек идеялы, рухлы редактор булыуы (Н.Сәлимов) бер булһа, штаттағыларынан тыш, урындарҙа халҡының тын алышын яҡшы белгән ауыл хәбәрселәре барлыҡҡа килеүе тағы бер сәбәп ине. Номер һайын тиерлек һүрәтләмәләр, шиғырҙар, иҫтәлектәр, юмор йә сатира менән һуғарылған мәҡәләләре сығып торған Юнир Үтәгәнов иһә буй етмәҫлек кимәлдәге шәхес кеүек тойолдо.\nТәүге шиғырҙарым баҫылғандан һуң, гәзит редакцияһы мине лә шундай шәхестәр менән бер ҡатарҙан хәбәрселәр ҡорона саҡыра башланы. Шулай итеп исемдәрен гәзиттән генә уҡып белгәндәрҙе күреп таный башланым. Юнир ағай улар араһында ла айырым урын алып торҙо. Ни тиһәң дә, ул заманында “Ленинсы” рес-публика гәзитендә (1958 йыл) журналист булып эшләгән кеше. Нияз ағай ҙа уны юғары баһалай ине, ултырыштарҙың береһендә китап сығарырға тәҡдим итеп һүҙ башлауы ла шуға дәлил. “Беҙ бит әле башҡорттар” китабы ауыл хәбәрсеһе яҙған бәлки, тәүге йыйынтыҡ булғандыр үҙ заманында. “Табын” гәзитенең Н.Фархшатов премияһының ике тапҡыр лауреаты, “Башҡортостан” республика гәзитенең штаттан тыш хәбәрсеһе, “Йыл кешеһе” булып танылыуы ла кимәл хаҡында һөйләй. Шуныһы ҡыҙғаныс, Юнир Үтәгәновтың публицистикаһы китап булараҡ донъя күрмәне. Һутлы, халыҡсан тел менән\nауылдаштары, яҡындары, заманы һәм үткәндәр тураһында яҙылған мәҡәләләре әле лә йотлоғоп уҡырлыҡ. Әл дә баҫылған берен ҡырҡып алып ҡәҙерләп һаҡлап ҡалғандар. Бер папкаға тупланған был ҡомартҡылар хәҙер ағайҙың хәбәрсе танытмалары менән бергә Сәйетбаба тарихи-мәҙәни үҙәгендә һаҡлана.\nНи бары 66 йәштә генә вафат булған Юнир ағайҙың яҡты иҫтәлегенә Люция апа (уҡытыусыларыбыҙҙы шулай атай инек) һуңғы көндәренә тик-лем тоғро ҡалды. Юнир Исмәғил улының тыуыуына 70 йыллығын Хәтер кисәһе итеп ойоштороуға көс һалһа, 80 йыллығын уҙғарыуҙы васыят итеп ҡалдырған.\nКөҙҙөң илаҡ бер көнөндә аҡҡош мөхәббәтле был икәүҙең Хәтер кисәһе Сәйетбаба моделле китапханаһының уҡыу залында билдәләнде. Кисәгә авторҙың туғандары, дуҫтары, класташтары, уҡыусылары, коллегалары килгәйне. Сараны асып, китапханасы Илһөйәр Мортазина Юнир Үтәгәновтың ҡыҫҡаса биографияһы менән таныштырҙы. Зифа Үтәгәнова шаян, йор һүҙле, ярҙамсыл ҡәйнешен, 59 йыл бер-береһенә апалы-һеңлеле кеүек мөнәсәбәттә йәшәгән килендәшен юҡһынды. Ауырғазынан килгән Миңнира Үтәгәнова-Бикәнәсова ағаһын уҡытыусыһы ла, ижадташы ла тип атап, үҙенең шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Рәсәй мәғарифы отличнигы, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Фәнүзә Заһиҙуллина өлкән коллегаларын оло хөрмәт менән иҫкә алды, дәрестәренә кереп ултырыуҙарын, кәңәштәрен биреп, тәжрибәләре менән уртаҡлашыуҙарын, “Йыл уҡытыусыһы” республика конкурсында ҡатнашҡанда Юнир ағайҙың ижады ярҙам итеүен билдәләне.\nСәйетбаба мәктәбендә лә яҡташтар ижады үҙәктә - яңы ғына Юнир Үтәгәнов шиғырҙарын ятҡа һөйләү конкурсын үткәргәндәр (шулай уҡ Люция Мөхәмәтғәли ҡыҙының васыятына ярашлы), унда төрлө йәш категорияһында еңеүселәр Хәтер кисәһендә тетрәндерерлек итеп сығыш яһанылар. Башланғыс кластарҙан Илһам Хәсәнов, бишенсенән Сөмбөл Юлбарисова һәм Яҙгөл Мурзина, 9-10-сы кластарҙан Наҙгөл Рахманғолова, Алһыу Садиҡова шағирҙың “Беҙ бит әле башҡорттар”, “Барыһы ла ошо ерҙә”, “Ерем менән һөйләшәм”, “Ерем - Урал, телем - башҡорт” шиғырҙарын йөрәктән үткәреп һөйләнеләр. Ижад ителеүҙәренә нисә йыл үтеүгә ҡарамаҫтан, тыуған ергә, телгә, тәбиғәтенә берсә һоҡланып, берсә әрнеү булып, әле генә яҙылған кеүек актуаль яңғыраны был әҫәрҙәр.\nҮтәгәновтарҙың ғаилә дуҫтары Миңзәлә һәм Рәфҡәт Ниғмәтуллиндар Красно-усол ауылынан килеп еткән. Рәфҡәт ағай башҡарыуында Юнир ағайҙың яратҡан йыры “Тәфтиләү” күңелдәрҙең иң нескә ҡылдарына ҡағылды. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре Байбулдиндар: Хәннән Зәкир улы Юнир Исмәғил улының класташы һәм коллегаһы булһа, Илһам Хәннән улын Үтәгәновтар башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡытҡандар, улар рухына ҡурай моңдары бағышланды.\n- Юнир бәләкәй сағында уҡ билдәле шәхес ине, - тип һүҙ башланы Сәлих Рахманғолов. – Уның “ҡалған өйрәмде эсеп киләм” тип дәрестән ҡайтып китеүе уҡытыусыларҙың да, уҡыусыларҙың да телендә лаҡап булып ҡалды.\nУның етди төҫ менән илатҡансы көлдөрә алыуы, шуҡлығы, уйын һүҙлелеге Сәлих ағай сығышында тулыһынса күҙ алдына баҫҡандай булды. Рәүилә Лоҡманова хеҙмәт юлының башында Үтәгәновтарҙың йылы мөнәсәбәте, иғтибары, ярҙамсыллыҡтары өсөн ихтирам белдерҙе. Кисә һуңында мәрхүмдәр рухына аят бағышланды, Люция апаның аманаты булдыра алған тиклем үтәлде, инде рухы шат булһын.\nЮнир Үтәгәнов кеүек үҙ фекере, стиле, һуҡмағы булған ижадсылар күп тыумай. “Тере саҡта тәхет эҙләмәнем” тип башлана уның “Васыят” шиғыры, вафатына 15 йыллап үтһә лә халҡы хәтерендә йәшәй, әҫәрҙәре һаман да актуаль яңғырай икән, эҙләмәһә лә үҙ тәхетенә ирешкәндер шәхес...


Берлектәр берҙәмлек күрһәтте\n9 Апрель 2019, 14:18\nЯңы Мөсәт ауыл мәҙәниәт йортонда Башҡортостандың 100 йыллығына арналған марафон сиктәрендә үр һәм түбән яҡ урамдарҙың «Үткәндәргә ихтирам, киләсәккә өмөт менән», ә икенсе көнө “Моңдар ҡайтһын ауылға” тип исемләнгән концерттары үтте.\nКлуб эштәре буйынса белгес Рәмзилә Уразаева һәм художество етәксеһе Гөлназ Сәйәхова һәүәҫкәр артистарҙы сығыштарға сәмләндереп, бик ихлас әҙерләгәндәр. Бер быуатлыҡ юбилей уңайынан ойошторолған был концерт ауылдың яңы таланттарын асты, тәүгә сәхнәгә сыҡҡандар ҙа матур сығыш яһап, ауылдаштарҙы һоҡландырҙылар. Таланттар бына тигән концерт номерҙары күрһәтте: “Тамсыгөл” вокаль, “Ҡарасәс” фольклор, “Гүзәлем”инструменталь ансамблдәре сығыштары, моңло йырҙар һәм үҙенсәлекле бейеүҙәр, ҡыҙыҡлы интермедиялар менән тамашасы күңелен яуланылар. Һәр сығыш тамашасыларҙың көслө алҡыштары менән оҙатылып барҙы.\nТүбән яҡтың йәнле концерты ауылдың күп йылдар эшләгән хеҙмәт эшсәндәренә бағышланды. Халыҡ йырлы-моңло һәм гармунлы йәшлегенә барып әйләнгәндәй булды. Ауылдың йәшәйешен, халҡыбыҙҙы борсоған проблемаларҙы сағылдырған интермедиялар, йөрәккә үтеп инерлек шиғырҙар, халыҡсан йәшлек йырҙары, уйын-бейеүҙәр барыһын да әсир итте. Ҡыҫҡаһы, ике яҡтың да концерт-тамашаһы күңелдәрҙә оҙаҡ һаҡланырлыҡ булып иҫтә ҡалды.\nҒөмүмән, ауылда халыҡ йыр-бейеүгә әүәҫ, концерттарға әүҙем йөрөй. Яңы Мөсәт мәҙәниәт йорто район кимәлендә генә түгел, республика буйынса үткән сараларҙан да ситтә ҡалмай: конкурстарҙа ҡатнашалар, бай күргәҙмәләр ойошторалар, аш-һыуға ла оҫталыҡтарын күрһәтәләр. Әйткәндәй, “Матур ТВ” каналының “Матур моң илендә” тапшырыуында “Ҡарасәс” фольклор ансамбле менән телевизорға төшә, йырсы Илнур Юламановтың “Самородок” клибында ла ҡатнаша яңы мөсәттәр. Һәр саҡ гөрләп торған мәҙәниәт усағы ауылдың дәртле, берҙәм, әүҙем халҡының йөҙөн сағылдырған һымаҡ. Дәрт-дарманығыҙ һүнмәһен, таланттарға ҡытлыҡ кисермәй, шулай гел әүҙем, бер йәндәй берҙәм булып ҡалығыҙ, берлектәр!


Кешелектең мәңгелек хыялы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nКешелектең мәңгелек хыялы – ваҡыт машинаһы һәм күренмәҫ итер кәпәс. Өфө студенттары күренмәҫ булыуҙың үҙ өлгөһөн тапҡан. Утлы шоу – заман йәштәренең иң мауыҡтырғыс һөнәре. Был үҙенсәлекле тамаша хәҙер ил сәхнәләрен киң яулай. Башҡорт дәүләт аграр университеты студенттары “Студент яҙының” 2014 йылғы фестивалендә тап ошо тамаша менән беренсе урынды яулаған. Ул саҡтағы светодиод кейемдәр бөгөн күпкә камилыраҡ. Йәштәр бер урында тапанырға яратмай.Кейемдәрҙе егеттәр үҙҙәре уйлап таба, тегә һәм ут йөрөшөн ҡабыҙа. Костюмдар һәр бейеүсе өсөн айырым үлсәм буйынса әҙерләнгән. Ток көсөргәнеше 250 вольт булыуға ҡарамаҫтан ғүмер өсөн хәүеф юҡ, тиҙәр. Һалҡын неон яҡтылығын ҡулланған кейемдәрҙең төрө күп. Иң ҡатмарлыһы солист кейеме. Ул 256 төрлө төҫтәге светодиод нигеҙендә эшләй. Идара итеү үҙәге лә айырым. Ҡатмарлы кейемдәрҙе әҙерләүгә ай ярым ваҡыт китте, ти егеттәр. Бер программаға тик бер бейеү төрө һалынған.Аграр университеттың энергетика факультеты студенттары утлы шоу өсөн кейем әҙерләү менән юғары уҡыу йортоноң инжениринг үҙәгендә шөғөлләнә. Фәнни-тикшеренеү үҙәгендә электр йыһаздары һәм электр технологиялары йүнәлештәре буйынса тәжрибәләр үткәрелә. 2016 йылда асылған үҙәк буласаҡ инженерҙарҙы цифралаштырыу, программалар сығарыу һәм уйлап табыу эшмәкәрлегенә йәлеп итә.Аграр университетта неон нурлы кейемдәрҙе иң беренсе ҡулланған студент Ильяс Шафиҡов бөгөн республиканың энергетика өлкәһендә хеҙмәт итә. Уның башланғысын дауам итеүселәр яңынан-яңы өлгөләр уйлап сығарырға ниәтләй. Утлы шоуҙың сәнғәт кенә түгел, башҡа өлкәләрҙә лә ҡулланыш табыуы ихтимал.Был үҙенсәлекле кейемдәр менән эш итер өсөн бейеүсе булыу мотлаҡ түгел. Бары мауығыусан кеше булыу етә. Буласаҡ энергетиктар утлы шоу мөмкинлектәрен киләсәктә киңерәк ҡулланыу яҡлы.


Улар өсөн паранормаль беҙҙең өсөн ҡәҙимге күренеш - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nЮтуб видеохостингының Бөйөк Британиялағы каналында Өфө янында видеотеркәүескә төшөрөлгән роликты күрһәткәндәр. Көнбайыш блогерҙары уны паранормаль тип атаған. Бөйөк Британияла йәшәүселәр йөк машинаһының ҡапыл боролоуын һәм юл уртаһында ҡатын-ҡыҙ барлыҡҡа килеүен телепортация тип баһалаған. Англияның иң абруйлы баҫмаларының береһе Рәсәй ғалимдары йәйәүлене юлға телепортациялаған тип раҫлай. Был роликта иһә бер ниндәй ҙә паранормаль күренеш юҡ, тип хәбәр итә КП. Ру сайты.\n10 октября Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре


Күңелдәрҙә ҡалды йыр булып...\n30 Июль 2019, 11:14\nСирбай ауыл клубында билдәле яҡташыбыҙ - йырсы, үҙешмәкәр композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты Дамир Әҙелбаевҡа арналған матур хәтер кисәhе үтте.\nЙәмле йәйҙең иң ҡыҙыу мәлендә күңелдәрҙе моң менән мөлдөрәмә тултырыр, бөтмәҫ донъя мәшәҡәттәренән ял итер һәм һәләтле яҡташыбыҙҙың яҡты рухын иҫкә алып, моңло һәм тәрән мәғәнәле йырҙарын йырлап күңел бушатыр өсөн йыйылды халыҡ был көндө.\nЗал туп- тулы булды: Сирбай ауылының хөрмәтле инәйҙәре, дәртле йәштәре, Әҙелбаевтар ғаиләһе, уларҙың туғандарынан тыш, залда төрлө тарафтарҙан - Себерҙән, Өфө, Сибай, Мәләүез, Иҫәнғол, Мораҡтан килеп еткән ҡәҙерле ҡунаҡтар ҙа бар ине. Һәр кем тамаша һуңында “Әл дә килдек әле” тип шатландылар.\nЙондоҙ һүнһә лә, артынан яҡтылығы ҡала, тиҙәр. Хәтер кисәһендә һағынып иҫкә алған, арабыҙҙан иртә китеүе менән йәндәрҙе һыҙландырған, һыҡрандырған, йырҙары менән күңелдәрҙе йәшәрткән, тыйнаҡлығы, һөйкөмлөлөгө, яғымлылығы менән күңелдәрҙә йылы хәтирәләр ҡалдырған илаһи моң эйәһе Дамир Әҙелбаевтың күңел яҡтылығы, әйтерһең дә, ошо залды яҡтыртты. “Аҡбуҙат”ы менән ҡанатландырып, йәшлек ауазы булып, тыуған яҡҡа ҡот алып ҡайтты Дамир ағайҙың хәтер кисәһе.\nУның беҙҙең арабыҙҙан китеүенә биш йыл үтеп тә китте. Яҡты донъяларҙа булмауына һаман да ышанып булмай, аҡыл ышанһа ла, күңел тартҡылаша. Иртә китте ул фани донъянан, үҙенең мөкиббән китеп йәшәгән моң иленән.\nКешенең күңел байлығы тыуған яғына ла бәйле, тиҙәр. Дөрөҫтөр – Дамир ағайҙың халыҡ яҙмышын, йәшлек хистәрен, йәшәү мәғәнәһен һүрәтләгән йырҙарында данлы Оло Эйек буйында урынлашҡан Үрге Сирбай ауылы гүзәллеге, халҡының ихласлығы сағыла.\nИзгенең күңеле көҙгөләй, тип тә әйтәләр. Дамир ағайҙың күңел көҙгөһө – уның дуҫтары йыр-моңға булған һөйөүҙәрен үҙҙәренең балаларына ла тапшыра. Талантлы йәштәр – алмаш булып килгән йәш быуын араһында өмөтлө йәштәр бар. Мәҫәлән, Нәғим Шәрипов, Гөлсәсәк һәм Гөлфиә Шәриповалар, Алмас Вәхитов.\nСара йыр-моңға бик бай блды. Үҙенсәлекле сценарий авторы, яғымлы алып барыусы Нурия Ҡунсбаева, Рәмил Ҡотлоғужин, Фәимә Аҡъюлова етәкселегендәге “Йәнбикә" төркөмө, Илдус Шәрипов, Нәғим, Шәүҡәт, Мөхәммәт Шәриповтар, Миңлегөл, Нәзифә, Айгөл Искәндәровалар, Рәзилә Ҡотлоғужина, Фәниә Рәхмәтуллина, Мансур Яхин, Күгәрсен ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Рафаэль Аллабирҙин сығыш яhаны һәм иҫтәлектәре менән бүлеште.\nҺәр әсәй үҙ балаһының һәр аҙымын ҡурсалап, күҙәткән кеүек яҡташтары Дамир ағайҙың ижад юлын күҙәтеп барҙы.\nКеше тормош юлында ниндәйҙер яҡты эҙ, эҙ булмаhа hүҙ ҡалдырырға тейеш. Эҙе аҙашҡандарға hуҡмаҡ булһа, һүҙе өшөгәндәргә усаҡ булыр. Яҡташтары күңеленә композитор танhыҡ йырҙары, гармун моңо менән үтеп инде, йөрәктәрҙә иртә таңда талдар араhында сихри мондар таратыусы hандуғас булып ҡалды.\nҒүмере йырҙарҙа йырланғанса, куктә атылған яҡты йондоҙ кеүек иҫ киткес матур булып балҡыны ла һүнде Дамир ағайҙың... Ә бына йырҙары иһә быуындарҙан-быуындарға тапшырылыр, иншаллаһ!


Сағыр — Башҡорт Википедияһы\n55°27′08″ с. ш. 58°35′05″ в. д.HGЯO\n↘277 кеше (2010)\n80 236 825 002\n80 636 425 106\nСағыр (рус. Сагирово) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Дүшәмбикә ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 277 кеше. Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236825002.\nРайон үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 5 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Дүшәмбикә): 4 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 48 км\nСағыр ауылы Ҡыйғы йылғаһы буйында, район үҙәге Ҡыйғы ауылынан төньяҡҡа 5 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 48 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.\nСағыр (Сутыш) ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл 1741 йылдан билдәле.\nАуылда тәүләп төпләнгән Сағыр Сыуашев (икенсе мәғлүмәт буйынса — Сағыр Ҡайдәүләтов) исеме менән аталған. Шулай уҡ Сутыш (Четуш), Абдулово, Тырнаҡлы тип тә йөрөтөлгән.\nСағырҙың улдары — Асыр Сағыров (1759—1812, уның улдары — Вәлишә, Ғәҙелша, Фәтҡулла) һәм 1777 йылғы Һарткилде Сағыров.\nТағы ла Сағыр Ҡайдауов бар — тырнаҡлы, тап ул Тырнаҡлы еренә Богданово ауылынан күсеп килгән мишәрҙәр менән 100 йылға керҙәшлек килешеүенә ҡул ҡуйған. Һәм мишәр ауылы Дүшәмбикә барлыҡҡа килгән.\nXVIII быуат аҙағында Сағыр ауылындағы 7 йортта 49 кеше йәшәгән, һәм был ауылға яңы нигеҙ һалғанды аңлата.\n1816 йылда Сағыр ауылында 158 кеше, 1834 йылда — 234 кеше йәшәгән. 1825 йылда Сағыр халҡы араһында 5 казак булған.\nИгенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.\n1842 йылда 231 кешегә 50 сирек ужым, 107 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. Арыш, һоло, борай, бойҙай сәскәндәр.\nӨс ат егелә торған һабан ҡулланғандар. Бер сәскес, бер һуҡҡыс булған.\nБыл осорҙа ауылдағы 43 йортҡа 209 ат, 100 һыйыр, 190 һарыҡ, 66 кәзә тура килгән. Ҡайһы бер хужалар 18 умарта тотҡан, бер нисә солоҡҡа эйә булған.\nБер ғаиләнән сыҡҡан Хисаметдин (1789 йылғы, указлы мөхтәсиб) һәм Зайнетдин Ейәнсуриндар (1774—1853, указлы мулла) дин ойоштороусылары ролен үтәгән.\n1757 Тырнаҡлы улусы Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы\n1816 8-се йорт 8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы\n1834 8-се йорт 8-се Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы\n1847 8-се йорт 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы\n1859 8-се йорт 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы\n1920 Дыуан-Ҡошсо улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) РСФСР\n1935 Дүшәмбикә ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1941 Дүшәмбикә ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1990 Дүшәмбикә ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы\nСағыр ауылында 1859 йылда — 286 кеше булған.\n1865 йылда 50 йортта — 277 кеше донъя көткән. Мәсет, һыу тирмәне булған.\n1895 йылда керҙәш 13 йортта 45 керҙәш йәшәгән.\n1906 йылда Сағыр ауылында мәсет, запасҡа иген һаҡлау мөгәзәййе теркәлгән. 1920 йылда 118 йортта 583 кеше йәшәгән.\nӘлеге көндә Сағыр ауылында башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.\nСутыш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).\n1906 йыл 440\n1920 йыл 26 август 583\n1939 йыл 17 ғинуар 333\n1959 йыл 15 ғинуар 332\n1989 йыл 12 ғинуар 242\n2002 йыл 9 октябрь 268\n2010 йыл 14 октябрь 277 132 145 47,7 52,3\nФермер урамы (рус. Фермерская (улица)\nСағыр // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nАсфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 538. — ISBN 978-5-295-04683-4.\nКарта д. Сагирово. Улицы\n↑ Сағыр // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 538. — ISBN 978-5-295-04683-4.\n↑ Карта д. Сагирово. Улицы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сағыр&oldid=1132050 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:29 3 май 2022 үҙгәртелгән.


18 июль — Башҡорт Википедияһы\n18 июль — григориан стиле буйынса йылдың 199-сы (кәбисә йылында 200-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 166 көн ҡала.\n18 июль Викимилектә\nХалыҡ-ара Нельсон Мандела көнө.\nАҠШ: Хот-дог көнө.\nИспания: Хеҙмәт көнө.\nУругвай: Конституция көнө.\nФранция: Изге Арнульф көнө.\nЭске эштәр органдарының хужалыҡ хеҙмәте көнө.\nЯнғындан һаҡланыу буйынса күҙәтеү органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.\n1885: Рәсәй империяһы уйлап табыусыһы Николай Бенардос электр дуғаһы менән иретеп йәбештереү йәки «электрогефест» ысулын тәҡдим итә.\nШутко Александр Степанович (1890—25.02.1972), ғалим-агроном, селекционер, юғары мәктәп эшмәкәре. 1936—1959 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының селекция һәм орлоҡсолоҡ кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1937 йылға тиклем агрономия факультеты деканы, 1937—1938 йылдарҙа институт директорының уҡыу уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса урынбаҫары. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1950), профессор (1950). Ленин ордены кавалеры (1954). Сығышы менән хәҙерге Украинаның Харьков өлкәһе Люботин ҡалаһынан.\nИтбаев Салауат Мостафа улы (1945—10.12.2020), сәнғәт өлкәһе ветераны, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының ҡуйыусы режиссёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2014). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы Бикбау ауылынан.\nНәзифуллин Вил Лотфи улы (1950), ғалим-терапевт. 1982 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1994 йылдан — терапия һәм кесе шәфҡәт туташы хеҙмәте кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (2002), профессор (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005). Сығышы менән Дүртөйлө ҡалаһынан.\nЙомағужин Валерий Әфтәх улы (1950), ғалим-математик. 1972—1976 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. 1985 йылдан (өҙөклөк менән СССР һәм Рәсәй Фәндәр академияһының Ярославль өлкәһе Переславль-Залесски ҡалаһындағы А. К. Айламазян исемендәге Программа системалары институтының системалы анализ тикшеренеү үҙәге хеҙмәткәре, 1992 йылдан өлкән, 2011 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр, бер үк ваҡытта 1997 йылдан Переславль ҡалаһы университеты уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (2010).\nБуковский Сергей Анатольевич (1960), СССР һәм Украинаның кино режиссёры. Украинаның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1996) һәм халыҡ артисы (2008), Тарас Шевченко исемендәге милли премия лауреаты (2004). Сығышы менән Октябрьский ҡалаһынан.\nНикитина Ирина Леонидовна (1970), ғалим-фармаколог. 1996 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2006 йылдан Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһындағы Лицензиялау консультатив-методик үҙәге филиалы хеҙмәткәре, 2007—2012 йылдарҙа директоры. Медицина фәндәре докторы (2004). Сығышы менән хәҙерге Мари Иле Республикаһының баш ҡалаһы Йошкар-Оланан.\nЙосопов Данир Рифҡәт улы (1980), спортсы. 1998—1999 һәм 2002—2010 йылдарҙа кикбоксинг буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы, Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2000). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2008). Бер нисә тапҡыр Рәсәй чемпионы (1999, 2002—07, 2009—10). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nЛазарев Николай Иванович (1926—28.01.1998), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Танк бригадаһының автоматсылар батальоны автоматсыһы, өлкән сержант (1945). Советтар Союзы Геройы (1990). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы Ҡарама утарынан. Башҡортостан биләмәләрендә тыуған аҙаҡҡы Советтар Союзы Геройы.\nАнохин Виктор Фёдорович (1951), спорт ветераны, тренер. 1974—1979 йылдарҙа еңел атлетика буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы ағзаһы, 1976 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1991), Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры. РСФСР һәм РСФСР халыҡтары спартакиадаһы (1975) чемпионы, ябыҡ биналарҙа 800 метрға йүгереүҙә СССР рекордсыһы (1977).\nМөҙәрисов Рәмил Зөфәр улы (1956), ғалим-тарихсы. 1979—1980, 1983—1989 һәм 1998—2005 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, 1989—1997 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты, 2005 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалы уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2003). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nБанников Александр Геннадьевич (1961—24.09.1995), уҡытыусы, шағир, Афған һуғышында ҡатнашыусы. 1990 йылдан Ҡариҙел районы Магинск урта мәктәбе уҡытыусыһы. 1989 йылда Корея Халыҡ Демократик Республикаһында уҙған Йәштәр һәм студенттарҙың бөтә донъя фестивале делегаты. Сығышы менән ошо ауылдан.\nКамалетдинов Морат Абдулхаҡ улы (1928—1.07.2013), нефтсе-геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (1972), Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы (1991), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының почётлы ағзаһы, Рәсәй Экология академияһы һәм Урал Геология академияһы академигы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986) кавалеры.\nБашинский Владимир Владиславович (1948), баянсы, педагог, Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nЛатипов Рәйес Әфтәх улы (1948), инженер, 1986—1995 йылдарҙа Кушнаренко районы ауыл хужалығы идаралығы етәксеһе. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.\nҒәлиева Минзәлә Рәшит ҡыҙы (1958), табип, медицина өлкәһе эшмәкәре. 2011—2015 йылдарҙа «Талҡаҫ» шифаханаһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән Баймаҡ районының Покровка ауылынан.\nШириев Шәех Ширияздан улы (1924—3.03.2013), педагог, 1954—1977 йылдарҙа Краснокама районы Яңы Ҡабан урта мәктәбе уҡытыусыһы, уҡыу-уҡытыу эштәре мөдире, 1977—1984 йылдарҙа — директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Халыҡ мәғарифы отличнигы (1955), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1976). Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.\nСергеев Пётр Васильевич (1929—14.11.1981), хеҙмәт алдынғыһы. 1958—1981 йылдарҙа Бишбүләк районының Максим Горький исемендәге колхоз тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының 8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), РСФСР‑ҙың социалистик ауыл хужалығы отличнигы (1966). Сығышы менән ошо райондың Баҙлыҡ ауылынан.\n18 июлдә тыуғандар\n1820: Гевонд Алишан, Әрмәнстан шағиры, филолог һәм тарихсы.\n1855: Аксель Паульсен, Норвегия фигурисы, конькиҙа йүгереүсе.\n1875: Рихард Хёнигсвальд, Германия һәм АҠШ философы.\n1900: Натали Саррот (төп исеме Наталия Ивановна Черняк), Франция яҙыусыһы, сығышы менән Рәсәй империяһынан.\n1910: Иван Курилов, СССР-ҙың балет артисы, балетмейстер, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1968).\n1918: Нельсон Мандела, Көньяҡ Африка Республикаһының 8-се президенты.\n1925: Анатолий Ананьев, СССР яҙыусыһы, 1973—2001 йылдарҙа «Октябрь» журналының баш мөхәррире, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1984).\n1960: Андрей Ильин, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1993).\n1975: Дарон Малакян, АҠШ-тың «System of a Down» рок-төркөмө гитарисы.\n1980: Рёко Хиросуэ, Япония йырсыһы, актриса.\n1995: Суй Вэньцзин, Ҡытай фигуристкаһы, бер нисә тапҡыр донъя чемпионы.\n18 июлдә вафат булғандар\n1610: Микеланджело Караваджо, Италия рәссамы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=18_июль&oldid=1047714 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 17 июль 2021 в 06:48\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:48 17 июль 2021 үҙгәртелгән.


Гөл-баҡса һәм мемориаль комплекс\nШаран районының Йәрәмкә ауылында Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арнап емеш баҡсаһы барлыҡҡа килде.\nЯңы баҡса ауыл үҙәгендә урынлашҡан мәҙәнит йорто яныда ҡалҡып сыҡты. Иркен майҙанда 20 төп алма, 150 төп ҡарағат, шулай уҡ груша, слива һәм башҡа төрлө емеш ағастары ултыртылды. Дүртөйлө ауыл биләмәһе хакимиәте ойошторған өмәлә урындағы халыҡ әүҙем ҡатнашты. Ситтә йәшәүсе яҡташтар ҙа ҡайтып төштө.\nЕңеү көнөнә ауылдың үҙәк майҙанында һуғыш геройҙары һәм тыл ветерандары иҫтәлегенә мемориаль комплекс та асыла. Уны төҙөүгә ошо ауылда тыуып үҫкән фермер Радик Фәйзуллин һәм ауыл халҡы ла ҙур өлөшөн индергән. Килер быуындарға Еңеү яҙы бүләк итеүсе яугирҙар һәм тыл хеҙмәтсәндәренең исемдәре яҙылған таҡтаташтар махсус ҡоймаларға беркетеләсәк. Изге башланғысҡа нигеҙ һалыусыларҙың ниәте - киләсәктә гөл-баҡса һәм һәйкәл комплексын ауылдың иң күркәм урыны итеү.


Урын етмәгәндәргә – пособие | Йәншишмә\nУрын етмәгәндәргә – пособие\nРәсәйҙә балалар баҡсаларында урын табылмағандарға пособие түләнә. Дәүләт Думаһында ошоға бәйле закон проекты ҡаралды. Уға ярашлы, балалар баҡсаһына сиратта тороусыларға 3 мең һум биреләсәк. Аҡсаны балаға ете йәш тулғансы түләргә тәҡдим ителә. Илдә һуңғы ваҡытта балалар баҡсаһына сират мәсьәләһе эҙмә-эҙлекле хәл ителә башланы. Әммә ҡайһы бер төбәктәрҙә һаман да урындар етмәй. Бала ҡарау өсөн түләү ҙур түгел, ата-әсәләр тиҙерәк эшкә сығырға теләй. Шуға балалар баҡсаһында урын етмәгәндә, уны пособие менән алмаштырырға тәҡдим ителде.\n« Йәйгенәмде «Йәйләү»ҙә йәйләйем\nПрививка талап итәләр »


Баҡалы районы үҙәгендә - төньяҡ боландары\nХайуандарҙы Риф Ғәлиуллин үрсетергә тотонған.\nИке тиҫтә йыл самаһы Себерҙә эшләү дәүерендә уларҙы күпләп аҫрау юлдарын өйрәндем, ти йүнсел хужа. Киләһе йылға януарҙар һаны арта башлар тип көтөлә. Себер һыуыҡтарына бирешмәгән болан балалары республиканың быйылғы климат шарттарына тиҙ яраҡлашҡан. Риф Тимерйән улы болан балалары өсөн йылы кәртә лә эшләп ҡуйған. Уларҙың көндәлек рационына ҡатнаш аҙыҡ, бесән һәм алма инә. Һуңғыһын хайуандар айырыуса ярата. Әйткәндәй, төрлө дарыуҙар эшләү өсөн ҡулланылған себер боландарының мөгөҙө бик ҡиммәт. Әммә минең бынан табыш алырға теләгем юҡ, ти боландар хужаһы. Иң төп маҡсат, хайуандарҙы кешеләрҙән ҡурҡыу тойғоһонан арындырыу. Ул саҡта Баҡалыла йәшәүселәр ҙә Себер халыҡтары кеүек егелгән боландарҙа елдереүе ихтимал.


Ҡурайсылар ҡурай, ай, уйнамаҫ... » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Ҡурайсылар ҡурай, ай, уйнамаҫ...\nБашҡорт ҡурайҙары булмаһа, тип юҡҡа ғына йырланмай халыҡ йырында. Ҡурай моңо күңелде берсә һағышҡа сорнаһа, берсә күктәргә олғаштырып, үҫтереп ебәреү, халҡыбыҙҙың данлы-ҡанлы тарихын күҙаллатыу көсөнә лә эйә. Ул ғына ла түгел, ҡурай күңелде дауалай, хис-тойғоларҙы көйләй. Медицина күҙлегенән сығып ҡарағанда иһә, ҡурай уйнау тын юлын иркенәйтеп, кешене физик яҡтан һауыҡтырыу көсөнә эйә, тиҙәр.\nБелорет районының Рысыҡай ауылында тыуған, шунда ғүмер кисергән һәм бер йыл элек арабыҙҙан киткән танылған ҡурайсы, 1980, 1982 йылдарҙа Ленинградта, Ҡаҙағстанда ике пластинкаһын сығарған Талип Латиповтың иҫтәлегенә арнап ойошторолған конкурс ысын-ысындан ҡурай байрамына әүерелде. Талип ағай атаһының ҡурай моңон һеңдереп үҫкән, тиһәк тә, артыҡ булмаҫ. Сөнки ул ун йәшендә 60-лап көй уйнай белгән. Атаһы – Хәйретдин ҡурайсы иҫ киткес оҫта уйнаған, тауышы ла моңло булған. Хәҙер Иҙел башында сыҡҡан ҡурай көйҙәре тип һаналған «Ләңке ташы», «Ҡалды», «Зекерейә көйө», «Ҡағы ташы»ның авторы ла – Талип Латипов.\nРайондың мәҙәниәт бүлеге начальнигы Зәлифә Әғләмова әйтеүенсә, киләсәктә Талип Латипов призына ҡурайсылар конкурсы ике йылға бер үткәреләсәк. Тәүге конкурста биш ҡурай ансамбле, 31 яңғыҙ ҡурайсы, Учалы районының Уральск ҡасабаһынан ҡунаҡ ҡурайсы ҡатнашты.\nТәүге ҡоймаҡ табаға йәбешә, тиһәләр ҙә, ҡурай конкурсы йомғаҡтарына ҡарап, беҙҙең районда һәм ҡалала ҡурайсылар бар, тик уларҙы үҫтереү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырырға, йышыраҡ конкурстар үткәрергә, етәкселәрен дәртләндерергә кәрәк, тигән һығымтаға килде жюри ағзалары һәм мәҙәниәт бүлеге етәкселеге.\nЖюриға танылған ҡурайсы, «Хазина» телетапшырыуын ойоштороусы һәм етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ғәйнетдинов етәкселек итте. Жюри ағзалары – йәш, танылыу яулаған ҡурайсы, «Ҡурайсы» төркөмө етәксеһе, дүрт тапҡыр республика ҡурайсылар конкурсының гран-прийын, Андреев исемендәге Бөтә Рәсәй конкурсында – I, шулай уҡ ТӨРКСОЙ эгидаһы аҫтында үткән халыҡ-ара ҡурайсылар конкурсының I премияһын яулаусы, Ш. Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты Роберт Юлдашев, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, танылған ҡурайсы Мөхәммәт Түләбаев, шулай уҡ бик күп ҡурай конкурстары лауреаты, оҫта ҡурайсы һәм йыраусы, үҙ ауылының дин әһеле Әсҡәт Хәйернуров конкурсанттарҙың сығышын бик ғәҙел баһаланы, файҙалы кәңәштәрен еткерҙе.\nКонкурсты Шығай ауылы ҡурайсылары башлап ебәрҙе. Мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып эшләгән ҡурайсы Айгиз Йылҡыбаев башҡорт халыҡ йыры «Урал»ды ярайһы уҡ оҫта башҡарҙы. Илназ Үҙәнбаевтың Талип ҡурайсының «Ләңке ташы»н, Белорет районында сыҡҡан көйҙәр гөлләмәһен һәм Ханнан олатаһы сығарған «Үләнде» көйөн үҙенсә генә бер маһирлыҡ менән башҡарыуы күңелгә ятышлы, ҡолаҡҡа яғышлы булды. Шулай уҡ Шайморат Түләбаев та Талип Латиповтың «Ҡағы ташы» тигән көйөн уйнап ишеттерҙе. Шығайҙан И. Баймөхәмәтов, Т. Эниев, А. Ғаззалов, ҡурайсылар ансамбленең сығышы бик матур тәьҫорат ҡалдырҙы.\nСермән музыка мәктәбенең ҡурай класы етәксеһе Ғәлим Хәйернуров һәм уның уҡыусыларының сығышын барыһы ла бик йылы ҡабул итте. Сермән музыка мәктәбе уҡыусыһы, 14 йәшлек Фидан Сибәғәтов конкурстың асышы булды. «Үәт, был малай шәп һыҙҙыра бит ҡурайҙа!» – тип һоҡланды тамашасылар. Сермән музыка мәктәбе директоры Әлфиә Иҙиәтуллина: «Ошо малайыбыҙҙы дәртләндереп, уның хаҡында яҡшы итеп яҙығыҙ, атаһы тәрбиәһендә генә үҫһә лә, егәрле, өмөтлө, шул тиклем зирәк, аҡыллы, уйлы бала. Ҡурайҙа ла үҙе уйнарға өйрәнгән бит ул», – тип юҡҡа әйтмәгән, күрәһең. Үҫмер генә бала көллөһөнөң дә күңелен моңло ҡурайы менән арбаны ла ҡуйҙы!\nӘлбиттә, һәр конкурсант тураһында ентекләп яҙырға мөмкинлек юҡ, шулай ҙа «иң-иң»дәр менән таныштырып үтеү яҙыҡ булмаҫ. Ҡаһарман ауылынан 18 йәшлек Дим Шакировты ла «асыш» тип атарға мөмкин. «Урал», «Форт Перовский» көйҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡарыуы көслө алҡыштарға күмелде. Сермән ҡурайсыһы Ғәлим Хәйернуров та тамашасыны һоҡландырҙы ла, әҫәрләндерҙе лә. Белорет музыка мәктәбенең ҡурай класы етәксеһе, оҫта ҡурайсы, шулай уҡ моңло тауышлы йырсы Дамир Хәсәнов юғары кимәле менән ҡыуандырҙы. Шуны ла билдәләргә кәрәк, Дамир Хәсәнов кеүек үҙен-үҙе онотоп, ҙур талапсанлыҡ менән ҡалала йәшәгән башҡорт балаларына ҡурай серҙәрен өйрәтеүсе бик һирәктер. Киләсәктә тағы ла конкурстар булыр һәм уларҙың һәр береһендә ҡатнашырға, үҙенә лә, балаларҙы ла ҙурыраҡ сәхнәгә алып сығырға ҡыйыулыҡ табыр, тип өмөтләнәйек. Ул конкурста Бөрйән районының атаҡлы ҡурайсыһы Йәнғәле ағайҙың бер көйөн, башҡорт халыҡ йыры «Йәмәлекәй»ҙе һәм жюри етәксеһе Юлай Ғәйнетдиновтың һорауы буйынса Талип Латиповтың «Боронғо Урал» көйөн уйнап ишеттерҙе. Ансамблдәр араһында нәҡ Дамир Хәсәнов етәкләгән балалар ансамбленең өс тауышҡа уйнап, гран-при яулауы юҡтан түгел. Яңғыҙ сығыш яһаған уҡыусылары Айрат Шәһивәлиев һәм Арыҫлан Тайыпов та – бик өмөтлө генә ҡурайсылар. Уҡытыу һәм йәшәү шарттары тейешле кимәлдә булмауға ҡарамаҫтан, Дамир Басир улы Белоретта ҡурайҙы пропагандалауға ҙур өлөш индерә. Ул шулай уҡ ҡала мәҙәниәт йортоноң С. Михайлов етәкселек иткән «Виват» ирҙәр хор капеллаһы йырсыһы ла.\nИнйәр музыка мәктәбенең балалар ҡурай ансамбле етәксеһе Вилүр Ҡотломөхәмәтовтың йылдар дауамында балалар күңелендә башҡорт ҡурайына оло һөйөү тәрбиәләүен билдәләмәй булмай. Алыҫ тип тормай, уҡыусыларын Өфөгә лә, башҡа райондарға ла йөрөткән, бөтә көсөн һалып башҡорт сәнғәтен пропагандалаған даланлы һәм талантлы музыка мәктәбе директоры Фәрхәнә Ҡотломөхәмәтова үҙе лә килгәйне. Әйткәндәй, иң күп ҡурайсы алып килгән Инйәр музыка мәктәбен Юлай Ғәйнетдинов та билдәләп үтте. Яныбай Хамматов исемендәге 22-се ҡала башҡорт гимназияһының үҙешмәкәр композитор Мөхәррәм Сәлимов етәкселегендәге ансамбле ярайһы уҡ уңышлы сығыш яһаны.\nҠаланың 8-се мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы Гүзәл Әхмәтсафинаның һәм Рысыҡай ҡыҙы, Талип Латиповтың ауылдашы Ләлә Әүбәкированың ирҙәр менән рәттән ҡурай уйнарға йөрьәт итеүе маҡтауға лайыҡ.\nКонкурстың икенсе өлөшөн асып, Үҙәнбаш урта мәктәбе директоры Заһир Муллағәлләмов иҫ киткес моңло, тәрән тауышы менән башҡорт халыҡ йыры «Йәмәлекәй»ҙе башҡарҙы. Учалынан килгән ҡунаҡ, үҫмер Заһир Зияевтың ҡурайҙа өҙҙөрөп уйнауына һоҡланмаған кеше булманы. Ҡаһарман ауылы йырсыһы, республика буйынса үткәрелгән «Оҙон көй» конкурсы лауреаты Вәлимә апай Ҡарасуринаның моңға ғына һарылған көслө тауышы йөрәктәргә үтеп инде. Унан һуң сәхнәгә сыҡҡан йәш талант эйәһе, сит ҡитғалар тамашасыһын ҡурай моңо менән арбаған Роберт Юлдашев, һоҡланыуын йәшермәй: «Был ҡәҙәр ҙә моңло тауышлы Вәлимә апайҙан һуң сәхнәгә сығырға ла баҙнат итмәй торабыҙ әле. Ярай ҙа ҡул сабып ҡаршы алаһығыҙ, юҡһа, шундай сихри моңға сорналып, беҙҙе ишетмәҫһегеҙ, тип уйлағайныҡ инде. Рәхмәт һеҙгә!» – тине. Эйе, ысын талант биҙәүгә лә, ҡупырайтып күрһәтеүгә лә мохтаж түгел шул: саф шишмәләй үҙенә-үҙе юл яра ла, тирә-йүндәгеләрҙе һоҡландырып, ҡыуандырып, селтер-селтер аға ла аға. Оҫта ҡурайсыларҙы, моңло йыраусыларҙы һәм йырсыларҙы тыңлағанда күңел үҫә һәм, үҙ-үҙеңде онотоп, тәбиғәт менән бергәлегеңде тоя башлайһың...\nРоберт Юлдашев етәкселек иткән «Ҡурайсы» этно-фольклор төркөмөнөң сығышы тураһында һөйләп йә яҙып ҡына килештерерлек түгел. Роберт Юлдашевтың һәм егеттәренең уйнауын бөтә тәрәнлегендә аңлар өсөн уларҙы бер тапҡыр булһа ла тыңларға, күрергә кәрәк. Уй офоҡтары киңәйеп, йөрәк тибеше көсәйеп, туған телебеҙ, башҡорт моңо, халҡыбыҙ үткән данлы тарихыбыҙ өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уята Роберт Юлдашевтың ҡурайҙа уйнауы. Әгәр ҙә милләтебеҙҙең һәр бер вәкиле, ҡайҙа ғына, кем генә булып эшләһә лә, үҙ эшен Роберт кеүек талантлы итеп башҡарһа, бер кемдең халҡыбыҙҙы кәмһетергә теле бармаҫ ине... Талант бөтә сиктәрҙе юҡҡа сығара, үҙенә батшаларҙы ла, ябай кешене лә баш эйҙерә торған илаһи бер көс, аң аңламаҫлыҡ, зиһен етмәҫлек Хоҙай Тәғәлә биргән ҡөҙрәттер. Ә инде Роберт Юлдашевтың халыҡ алдында һөйләгән телмәрендә «иман», «Хоҙай Тәғәлә», «ышаныу» кеүек һүҙҙәрҙең йыш ҡабатланыуы ла юҡтан түгел. «Ҡурайсы» төркөмөнөң һәр сығышына пульт артында ултырған тауыш көйләүсе рус егетенең ихлас ҡул сабыуы ла үрҙә әйтелгәнгә асыҡ дәлил...\n– Әле өсөнсө класта уҡыған саҡта мине Талип ағай Латиповтың ҡурайҙа уйнауы һоҡландырҙы, бәләкәс йөрәгемә инеп ултырҙы, тиһәм дә, хата булмаҫ, – тип башланы үҙенең һүҙен Роберт Юлдашев. Бына бит ул, Талип ағайҙың ҡурай моңон тыңлап, күңелендә ҡурайға һөйөү тыуған. Талип Латиповтың 85 йәшенә арналған кисәгә килеп, яратҡан ҡурайсыһы алдында ҡурайҙа уйнау бәхетенә ирешкән рәхмәтле йәш талант эйәһе. Был хаҡта ул ҙур ғорурлыҡ менән һөйләй. Унан һуң Әҙһәм ағай Исҡужин, Юлай Ғәйнетдинов була уның остаздары.\nШулай итеп, Талип Латипов призына арналған I район-ҡала ҡурай конкурсы тамам. Ансамблдәр араһында III урынды – В. Ҡотломөхәмәтов етәкләгән Инйәр музыка мәктәбе ансамбле, II урынды – Ғ. Хәйернуров етәкселегендәге Сермән музыка мәктәбе ансамбле, I урынды А. Йылҡыбаев етәкләгән Шығай ауыл мәҙәниәт йортоноң ҡурай ансамбле алды. Гран-приға ҡала музыка мәктәбенең Д. Хәсәнов етәкселегендәге ҡурайсылар ансамбле лайыҡ булды. М. Сәлимов етәкселегендәге башҡорт гимназияһы ҡурайсылар ансамбле «Тамашасылар һөйөүе» призы менән бүләкләнде.\n16 йәшкәсә ҡурайсылар араһында III урын – Шығай мәҙәниәт йортонан Азат Ғаззаловҡа, II урын – Инйәр музыка мәктәбе уҡыусыһы Рөстәм Сөләймәновҡа, I урын Белорет музыка мәктәбенән Айрат Шәһивәлиевҡа бирелде. Гран-при – Сермән музыка мәктәбе уҡыусыһы Фидан Сибәғәтовта. 16 йәштән өлкәндәр араһында III урынға район мәҙәниәт йорто ҡурайсыһы Илнур Ҡәләмов, Исмаҡайҙан Рәмис Байғужин, II урынға Аҙналынан Азамат Суфиянов, Ҡаһармандан Дим Шакиров, I урынға Сермәндән Ғәлим Хәйернуров сыҡты. Гран-приҙы Белорет музыка мәктәбе уҡытыусыһы Дамир Хәсәнов яуланы. Гүзәл Әхмәтсафина һәм Ләлә Әүбәкирова «Тамашасы һөйөүе» призы менән билдәләнде. Учалы районының Уральск музыка мәктәбе уҡыусыһы Заһир Зияевҡа ҡатнашҡаны өсөн дәртләндереү призы тапшырылды.\nБелорет районы муниципаль район хакимиәтенең социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Илгиз Теләүбаев еңеүселәргә аҡсалата бүләк, жюри рәйесе Юлай Ғәйнетдинов Маҡтау грамоталары тапшырҙы.\nБер шәмдең яҡтыһы икенсеһенә күләгә булмай...\n– Иҙел башы таланттарға бай яҡ. XX быуаттың иң мәшһүр ҡурайсыһы, композиторы Заһир Исмәғилевты мин ҡурайсы тип беләм. Иҫ киткес моңло ине уның ҡурайы. Шуға ла Мәскәүҙә, Өфөлә лә Заһир ағайҙың ҡушаматы «Ҡурай» булды. Ҡурай тураһында өс мәшһүр фильм төшөрөлдө. Өсөһөндә лә Белорет ҡурайсылары булды. Шул уҡ Талип ағай Латипов, Мөхәммәт Түләбаев. Шуны әйтергә итәм: бер шәмдең яҡтыһы икенсеһенә күләгә булмай, ә, киреһенсә, тағы ла балҡытып, яҡтыртып ҡына ебәрә. Әгәр ҙә әле сәхнә түрендә Талип Латипов менән Шығайҙан сыҡҡан иҫ китмәле талант эйәһе Әбделғәфи Хәлфетдинов (Башҡортостанда уны Абдулла Хәлфетдинов тип беләләр... – авт.) ҡурайсының фотоһы ла торһа, бер ҙә генә артыҡ булмаҫ ине, минеңсә. Киләсәктә, Алла бирһә, Әбделғәфи Хәлфетдиновҡа арналған ҙур сарала ҡатнашырбыҙ, тигән өмөт бар. Бөгөнгө сара шәп һәм матур булды. Иҙел башында үҫеп килгән ҡурайсылар бар һәм киләсәктә уларҙан бер нисә мәшһүр ҡурайсы сығырына ышанабыҙ. Конкурста Талип ағайҙың көйҙәре яңғырауы ҡыуаныслы. Сермәндән Фидандың күңелендә «Урал» бар, янып уйнай. Ажар уйнарға кәрәк, тигән һүҙ бар. Ажарланып, әҫәрләнеп, йәнең-тәнең менән бирелеп, тигәнде аңлата был. Роберт кеүек бирелеп уйнарға кәрәк. Уның уйнауында ҡурай фәлсәфәһе бар. Ул бит Талип ағайҙың ҡурай фәлсәфәһен дә ҡушып уйнай. Латипов ағай һөйләй торғайны бит, Ҡунафиә, Сиражи олатайҙарымдың уйнауын онотмайым, тип, бына шул була инде фәлсәфә. Башҡорт ҡатындарының ҡурай тотоп сәхнәгә сығыуы яңы заман күренеше түгел, сөнки С. Рыбаковтың яҙыуынса, Баймаҡ яҡтары – Темәстә Гөлйыһан исемле шәп ҡурайсы ҡатын булған. Бөтә йыйындарҙың күрке булған ул, тип Мөхәммәт Ҡәҙерғолов һөйләгәйне.\nМиңә тағы ла бер нәмә оҡшаны – ул да булһа, конкурста һайлап алыу турында ла залда халыҡтың шығырым тулы булыуы. Концерт башланғас та, шығайҙар, хатта балаларҙың иҫтәре китеп ҡурай моңон тыңлауы ҡыуандырҙы. Тимәк, был боронғо ауылдың киләсәге, ҡурайҙың иртәгәһе бар. Мәҙәниәт бүлегенә, хакимиәткә лә ҙур рәхмәт белдерәм.\nСығыу ваҡыты 8-01-2011, 13:53 | Ҡаранылар: 3749


Радий Хәбиров «1000 музыкант көнө» фестиваленә барҙы - Правительство Республики Башкортостан\n24 августа Өфөлә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «1000 музыкант көнө» фестиваленә барҙы, сара «Торатау» конгресс-холы эргәһендәге асыҡ майҙанда үтте. Төбәк етәксеһе фестивалдә ҡатнашыусылар һәм ҡунаҡтар менән аралашты, композицияларҙы тыңланы.\nБашлыса рок-музыканттарҙы туплаған күләмле флешмоб башҡалала өсөнсөгә үтә. Унда ҡатнашыу өсөн быйыл Рәсәйҙең 40-тан ашыу ҡалаһынан 2 меңгә яҡын музыкант ғариза ебәргән. Күмәк башҡарыу өсөн йырҙар иһә интернет тауыш биреү юлы менән асыҡлана. Көн дауамында Өфө амфитеатры сәхнәһендә Nu Project, «Дамаск», «Дикси», The Times һәм Все ОК төркөмдәре сығыш яһаны. Фестивалдең төп ҡунағы итеп билдәле коллектив – «Ногу свело!» төркөмө саҡырылғайны.


Әгәр банк "юҡҡа сыҡһа"...\nФинанс көрсөгө, урындағы властың һәм иҡтисади эксперттарҙың бөтә киң мәғлүмәт сараларында рәсми сығыш яһауына ҡарамаҫтан, халыҡ араһында яңынан-яңы һорау тыуҙырыуын дауам итә. Был аңлашыла: донъя масштабындағы финанс тотороҡһоҙлоҡ, асылда, һәр кешегә хеҙмәткәрҙәр һанын кәметеү, акцияларҙың төшөүе арҡаһында средстволарҙың юғалыуы йәки һаҡламға һалынған аҡса банкыларының банкротлығы менән янай...\nФинанс системаһындағы киҫкен һынылышты һәр кем ниндәйҙер кимәлдә булһа ла контролдә тота. Бөгөнгө көндә банк секторында хәлдәр нисек? Белгестәр өфөләр биргән һорауҙарға яуап тотто. Беҙ уларҙы һеҙгә тәҡдим итәбеҙ.\n- Әгәр банк "юҡҡа сыҡһа", миңә договор йәки һаҡлыҡ кенәгәһе буйынса аҡса ҡайтарырҙармы йәки ҡайҙалыр ғариза яҙыу кәрәкме?\n- Эйе, махсус форма буйынса ғариза яҙыу кәрәк, һәм, әлбиттә, үҙең менән паспорт алырға кәрәк. Вкладтар буйынса түләүҙе алыу өсөн "Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡ" дәүләт корпорацияһына йәки вкладтар буйынса түләүҙәргә йәлеп итеү өсөн банк-агентлығына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Быны банкының банкротлыҡ процедураһын тамамлау көнөнә тиклем эшләргә кәрәк, ә Рәсәй банкыһы кредиторҙарҙың талаптарын ҡәнәғәтләндереү мораторийын индергән хәлдә - мораторий эшенең тамамланыу көнөнә тиклем. Әгәр һеҙ был срокты үткәргәнһегеҙ икән, ул Агентлыҡ идараһы ҡарары менән, Федераль законда күрһәтелгән шарттар булған осраҡта, тергеҙелә.\nВәғәҙәне күпме көтөргә?\n- Банкылар бөлгөнлөккә төшкән осраҡта беҙгә аҡсаны тиҙ арала ҡайтарырҙармы? Беҙгә һәр көндө: "Иртәгә килегеҙ", тигән һүҙҙе ярты йыл дауамында ишетергә тура килмәҫме?\n- Вкладтар буйынса түләүҙәр банкыларҙың вкладсылар алдындағы йөкләмәләр реестрына ярашлы вкладсылар тейешле документтарын Агентлыҡҡа биргәндән һуң өс көн эсендә "Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡ" тарафынан үткәрелә. Вкладсы Агентлыҡҡа документтар тапшырғас, уға уның вкладтары буйынса түләү күләме күрһәтелгән күсермә бирелә. "Рәсәй банкыһы хәбәрҙәре"ндә, шулай уҡ банк урыны буйынса матбуғат органында вкладсыларҙан ғариза ҡабул итеү урыны, ваҡыты формаһы һәм тәртибе тураһында мәғлүмәт бирелә.\nКредит алыу кәрәкме?\n- Банктан кредит алырға теләйем. Килешеүҙә шундай пункт бар, унда "банк бер яҡлы тәртиптә түләүҙәр буйынса проценттар арттырыу хоҡуғына эйә" тиелә. Был миңә нимә менән янай? Ниндәйҙер сикләүҙәр бармы йәки арттырыу банктың теләгенә бәйлеме?\n- Әгәр һеҙ договорҙағы шарттар менән килешмәһәгеҙ, банкка килешеүҙән был пункттарҙы алып ташлау кәрәклеген белдерегеҙ. Кире яуап алған осраҡта башҡа кредит ойошмаларына мөрәжәғәт итә алаһығыҙ.\nХәүеф-хәтәр ҡайҙа аҙ?\n- Мин коммерция банкыһына ярты йылға 30 мең һум аҡса һалдым. Унда юғары проценттар вәғәҙә иттеләр. Бәлки, уларҙа хәүеф тә юғарыраҡтыр? Аҡсаны Һаҡлыҡ банкыһына күсереү кәрәкме?\n- Бөгөнгө көндә 936 банкылағы вкладтар вкладтарҙы страховкалау системаһы һағында. Уларҙың исемлеген "Вкладтарҙы страховкалау буйынса агентлыҡ" сайтында ҡарап була. Әгәр һеҙҙең банк был исемлектә икән, тимәк, һеҙгә бер ниндәй ҙә ҡурҡыныс янамай. Ошо уҡ сайтта страховка системаһынан сығарылған банктар исемлеге бирелгән, йәмғеһе 34 банк. "Банкының урынлашҡан урыны" графаһында Башҡортостан телгә алынмай, бәлки, был мәғлүмәт бер ни тиклем тынысландырыр.\nӨс счеттамы йәки өс банкыламы?\n- Мин фатир һаттым, аҡсаларҙы төрлө банкыларға һалдым. Бер вклад Һаҡлыҡ банкыһында ята, икеһе - коммерция банкыларында. Һәр береһе 700 мең һумдан кәм. Миңә был аҡсаларҙы ҡайтарырҙармы?\n- Һәр банкта ҡайтарып алыуға 700 мең һумға тиклем аҡса һалынған. Һеҙ һалған аҡсаларығыҙҙы аласаҡһығыҙ.\nТүләүҙәр күпме булыр?\n- Бер банкыла минең өс счетта 700 мең һумдан ашыу аҡса ята. Әгәр банк менән бер-бер хәл була ҡалһа, миңә средстволарҙы бер счет йәки бөтәһе буйынса ла түләйәсәктәрме?\n- Әгәр вкладсы бер банкыла бер нисә вкладҡа эйә булһа һәм дөйөм күләм страховка түләүҙәр суммаһынан арта икән, һәр вклад буйынса ҡаплатыу түләүҙәре уларҙың күләмдәренә пропорциональ түләнә.\n- Минең счетым еврола. Страховка осрағы килеп сыҡһа, миңә аҡсаны еврола бирерҙәрме?\n- Һеҙгә аҡсаны Үҙәк банкы курсы буйынса ҡайтарасаҡтар.\nАлтынға һалыу кәрәкме?\n- Финанс көрсөгө ваҡытында аҡсаны алтынға әйләндереп һаҡлау файҙалы, тиҙәр (банкты күҙ алдында тотам). Был осраҡта ниндәй ҡурҡыныс янай?\n- Бындай вкладтар аҡса средстволарына ҡарамай, шуға күрә страховкаланмай. Средстволарҙы төрлө типтағы вкладтар буйынса бүлеү тураһында уйлау кәрәк: бөр өлөшөн алтында, бер өлөшөн һумдарҙа, ә бер өлөшөн валютала.\nВклад менән нимә булыр?\n- Минең вклад бер банкыла, һәм шунда уҡ фатир өсөн ипотека түләйем. Был банк бөлә ҡалһа, вклад буйынса аҡсамды ҡайтарырҙармы?\n- Әгәр банк вкладсыға ҡарата шулай уҡ кредитор сифатында сығыш яһаһа (вкладсыға кредит, ссуда бирһә), вкладтар буйынса ҡаплауҙар банкының вкладсы алдындағы йөкләмәләр суммаһы һәм был банкының вкладсыға ҡаршы талаптар суммаһы араһындағы айырмаһынан сығып билдәләнә. Әгәр вкладтар суммаһы 500 мең һум булһа, ә кредит буйынса бурыс - 200 мең һум, ул ваҡытта страховка түләү иҫәбе 500-200= 300 мең һум айырмаһынын сығып билдәләнә.\n"Версия" гәзите материалдары буйынса.


Благовещен районында йәш инспекторҙарҙың 43-се республика слеты башланды.\n«Зарница» балаларҙы һауыҡтырыу үҙәгендә Башҡортостан район-ҡалаларынан 64 команда йыйылды. Һәр командала дүрт уҡыусы. Юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен яҡшы белеүҙәрен иҫбатлау өсөн балалар ҡала урамдары буйлап велосипедта йөрөнө. Бәйгенең бер өлөшө табипҡаса ярҙам күрһәтеү тураһында белемде тикшереү булды. Сараның иң ҡыҙыҡлы мәле - ижади конкурс. Балалар уға етди әҙерләнгән. Был этап бәйгене берҙәмлек һәм дуҫлыҡ байрамына әйләндерҙе.\nХәүефһеҙ тәгәрмәс слеты ике көн дауам итә. Еңеүсе команда «Хәүефһеҙ тәгәрмәс 2015» кубогын аласаҡ. Улар шулай уҡ быйыл Краснодар ҡалаһында Рәсәй кимәлендә уҙасаҡ конкурста республика данын яҡлаясаҡ.


Бөгөн Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә билдәле яҙыусы Лира Миңләхмәт ҡыҙы Яҡшыбаева менән осрашыу үтте. Лира Яҡшыбаева – халҡыбыҙҙың рухи остаздары Ғабдулла Сәйеди, Мөжәүир хәҙрәт, Мөхәммәтсабир хәҙрәт, Әбйәлил ишан, Шәмсетдин хажи, Зәйнулла ишан хаҡында китаптар авторы.\nСараға Лира Миңләхмәт ҡыҙының ижадын һөйөүселәр йыйылды. Улар араһында ололар ҙа, урта быуын кешеләре лә, йәштәр ҙә булды. Йылы, ихлас аралашыу барышында экология, әҙәп-әхлаҡ мәсьәләләре, изгеләр, уларҙың йәмғиәттә тотҡан урыны хаҡында йәнле фекер алышыу барҙы. Ҡунаҡтар яҙыусыға үҙ ваҡытында мәҙрәсәләр тотоп, ғилем таратҡан, табиплыҡ иткән рухи етәкселәребеҙгә арналған китаптары өсөн ҙур рәхмәтен еткерҙе һәм оло йөрәкле әҙибә менән һоҡланыуын белдерҙе.\nЛира Миңләхмәт ҡыҙы тыңлаусыларға тәүге әҫәрҙәре тураһында һөйләп үтте, әлеге мәлдәге һәм артабанғы ижади пландары менән уртаҡлашты. Сара һуңында автографтар ҡуйып, йыйылыусыларға рәхмәтен әйтте.\nКилгән ҡунаҡтарға нәшриәттән бүләккә 2017 йылға Мосолман календарҙары таратылды.


«Ағиҙел бөркөттәре»н тамашасы һәр саҡ алҡыштарға күмә - Курай\n«Ағиҙел бөркөттәре»н тамашасы һәр саҡ алҡыштарға күмә\nАвтор Ирина Валиева · 03.05.2018\nБыл ир-егеттәр сәхнәгә сығыу менән тамашасының күңеле күтәрелә, йөрәктәре шәберәк тибә башлай, улар башҡарған йырҙарҙы шунда уҡ ҡушылып йырлағы, дәртләнеп ҡул сабаһы килә. Шулай булмай ни сәхнәлә “Ағиҙел бөркөттәре” бит!\nИке йыл элек барлыҡҡа килгән ансамбль тиҙ арала ағиҙелдәрҙең һөйөүен яуланы, һәр концертта уларҙың сығышын көтөп алалар. Ансамблде ойоштороусы – “Иҙел” мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе Резеда Хәтипова.\n– Ир-егеттәр ансамблен ойоштороу хыялы күптән бар ине, – ти Резеда Йыһангәрәй ҡыҙы. – Башта башҡорт гимназияһында уҡыған малайҙарҙан ансамбль ойошторҙом. Беренсе башҡарған йырҙары “Шайморатов генерал” ине – бик матур килеп сыҡты. Шулай ҙа өлкәндәр менән шөғөлләнеү хыялы еңде – сәхнәлә сығыш яһау тәжрибәһе булған бер нисә ир-егетте берләштереүгә ирештек.\nАнсамблдең төп солистары – Илнур Шәүәлиев, ағайлы-ҡустылы Урал һәм Руслан Шөғәйеповтар, Әлфит Ваһапов, Илгиз Тимерханов. Улар ҡалала йәшәй һәм эшләй. Күбеһе – педагог. Ә бына вахта ысулы менән эшләп йөрөгән Алмаз Камалиев һәм Авзал Низамов бөтә сығыштарҙа ла ҡатнаша алмай, концерт улар өйҙә сағында тура килһә, бик ҡыуаныслы хәл. Әлегә ансамблдең ҡаҙаныштары күп түгел, сөнки конкурстарҙа ҡатнашырға ваҡыт тар – ир егеттәр барыһы ла ғаиләле, тулы көн эшләйҙәр, эштән һуң аҙнаһына бер-ике тапҡыр ғына йыйылып, репетициялар үткәрәләр. Яҡындағы пландары – Тәтешле районында үтәсәк «Ауылым-ауылҡайым» байрамында ҡатнашыу.\nРепертуарҙы Резеда Йыһангәрәй ҡыҙы йырсылар менән берлектә һайлай. Был аңлашыла ла, сөнки һәр йырҙы йөрәк аша үткәреп, бөтә күңелде биреп башҡарырға кәрәк бит. Күңел ятмаһа, тамашасыға еткереүе бик ауыр, хатта мөмкин түгел.\nКонцертҡа тиклем тулҡынланһалар ҙа, егеттәр сәхнәлә үҙҙәрен ышаныслы тота, сөнки йырлаған йырҙарҙы үҙҙәре лә ярата, тамашасыға ла яҡын. Бөгөнгө көндә ансамбль репертуарында халыҡҡа яҡшы таныш йырҙар өҫтөнлөк итә: «Эх, алмағастары», «Порт Артур», «Йома», «Ахун», «Дубыр-дубая», «Ел, ерәнем», «Күбәләк», «Ай былбылым», «Туғанлыҡ даны», «Сәскәләр уяныр». Йырҙарҙы улар заманса аранжировка менән башҡара, шуға ла сығыштары йәштәр араһында ҙур популярлыҡ яулай.\nХалыҡ, шулай уҡ атай-әсәйҙәребеҙ яратып башҡарған популяр йырҙарҙы тергеҙеү, уны популярлаштырыу өҫтөндә эшләгән был ир-егеттәргә киләсәктә тамашасы һөйөүе артыуын, яңы уңыштар теләйһе генә ҡала.\nАлдағы яҙма Халиҡов уҡыуҙарына 10 йыл тулыу уңайынан тантаналы кисә үтте\nБынан алдағы яҙма Георгий таҫмаһын тарата башланылар\nҺеҙгә оҡшарға мөмкин…\nНәсибулла Хөснуллиндың шәжәрәһе «Табын» ырыуының 1842 вәкилен берләштергән\n“Дуҫлыҡ моңо” йәш артистарҙы саҡыра\nЯңауылда туғыҙынсы тапҡыр гармунсыларҙың республика байрамы шаулап уҙҙы\nКомментарий өҫтәргә Отменить ответ


Бәхет һәм моң тулҡынында » Башкортостан кызы\n“Ашҡаҙар” радиоканалының эшләй башлауына ни бары ике йыл. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә яңы радио, үҙ маҡсатын ғәмәлгә ашырып, меңәрләгән тыңлаусының ихтирамын һәм һөйөүен яулау бәхетенә өлгәште. Каналдың уңышлы эшмәкәрлегендә баш мөхәррир Миләүшә Ҡасим ҡыҙы Ғәлиева-Йәғәфәрованың өлөшө ҙур. Йәш етәксенең киләсәккә бағлаған өмөт-хыялдары, тормош хаҡындағы уйҙары менән уртаҡлаштыҡ.\n– “Ашҡаҙар” радиоһы мөхәррирен бөгөн ниндәй мәсьәләләр, уйҙар борсой? Каналдың абруйын арттырыу маҡсатында ниндәйерәк эш алымдарына мөрәжәғәт итәһегеҙ?\n– Бөйөк әҙибебеҙ Мостай Кәримдең беҙҙең эшкә, ғөмүмән, ижад кешеләренә ҡағылыр һүҙҙәре бар: “…һәр көн таңдан алып күкрәгемдән ҡоштар осорам…” Беҙҙең маҡсат та – һәр тыңлаусыбыҙ күңеленә барып етә алыр, сәм уятыр, ғәмһеҙлектән аралар, бәхет осҡоно ҡабыҙыр ҡоштар осороу. Ә бөгөнгө заман изгелек, ышаныс, тоғролоҡ, кешелеклек кеүек мәңгелек ҡиммәттәрҙең барлығын һәм уларҙың яһалма, уйлап сығарылған, аңыбыҙға көсләп тағылған төшөнсәләрҙән өҫтөн булыуын иҫбат итеүҙе талап итә. Ике йыл эсендә тиҫтәләгән радиоканалдар араһында айырылырлыҡ үҙ йөҙөбөҙҙө булдырғанбыҙ, үҙ тыңлаусыбыҙҙы тапҡанбыҙ икән, тимәк, кешеләрҙең ижади һәм аҡыл ихтыяжын ҡәнәғәтләндереүгә һәм күңелдәрен әсир итеүгә өлгәшә алғанбыҙ.\nРеспубликабыҙҙың мәҙәни тормошон мөмкин тиклем тулы кимәлдә сағылдырыуҙы төп бурыс итеп алғайныҡ. Тапшырыуҙарҙы әҙәбиәт, йыр-моң, театр, ғилем донъяһы, халыҡ ижады өлкәһе белгестәренең әҙерләп алып барыуы – каналдың мөһим һәм үҙенсәлекле алымдарының береһе. Беҙҙең тәҡдимде ҡабул итеүсе, бөгөн дә канал менән тығыҙ бәйләнештә эшләүсе шәхестәр – Юлай Ғәйнетдиновҡа, Марсель Ҡотлоғәлләмовҡа, Гөлсирә Ғиззәтуллинаға, Нурия Ирсаеваға, Олег Хановҡа, Розалия Солтангәрәеваға, Таћир Дєүлєтљоловља рәхмәтлебеҙ.\n– Тормош иптәшегеҙ Фәнүр Мөхәрәм улы Йәғәфәров “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһы директорының радиотапшырыуҙар буйынса урынбаҫары. Йәғни, икегеҙҙең дә эшегеҙ радио менән бәйле. Өйҙә эш хаҡында һөйләшәһегеҙме? Һеҙҙеңсә, заман радиоһы ниндәй булырға тейеш?\n– Телерадиокомпанияға, юғары уҡыу йортон тамамлап, бәйге аша үтеп килдек һәм ул беҙҙе һөнәри оҫталыҡҡа ғына түгел, тормош зирәклегенә лә, ныҡлыҡҡа ла һынаны. Ошонда ике тиҫтә йылға яҡын уңышлы эшләп йөрөйбөҙ икән, тимәк, тормошта дөрөҫ йүнәлеш алғанбыҙ, тип уйлайым. Бөтә күңел йылыңды, зиһенеңде биреп башҡарған һөнәрең хаҡында, туҡта, был турала өйҙә һөйләшмәйек әле, тип ултырып булмай. Радио, телевидение – икебеҙҙең дә булмышыбыҙға һеңгән, йәшәйешебеҙҙең айырылғыһыҙ һәм ҡәҙерле өлөшө ул. Иң мөһиме – алтын урталыҡты юғалтмау. Ғаилә – ҡәлғә, ышаныслы тыл, тирә-яҡтағы шау-шыуҙан арыныр, йән тыныслығы табыр, көс туплар урын. Өйҙә гүзәл зат барыбер, тәү нәүбәттә, хәстәрлекле әсә һәм ҡатын булып ҡала.\nҺорауығыҙҙың икенсе өлөшө ҡасандыр “телевидение театрҙы юҡҡа сығарасаҡ” тигән фекерҙе иҫкә төшөрөп ҡуйҙы ла, республикабыҙҙа гөрләп эшләгән 12 театр күҙ алдына баҫты. Эйе, заман технологиялары нығынған һайын яңы алымдар элеккеләрен ҡыҫырыҡлаған кеүек тойолоп китә. Әммә үҫеш юлында һәр нәмә ваҡыты-ваҡыты менән көрсөк кисерергә тейеш, күрәһең. Шунһыҙ асыштар ҙа, алға китештәр ҙә булмайҙыр.\nРадионың киләсәген шик аҫтына ҡуйыр технологиялар табылһа ла, беҙҙең быуын уларҙы күрмәҫ, моғайын. Ә бөгөнгө каналдарҙың киләсәге, һис шикһеҙ, ћанлы техникаға бәйле. Дөйөм ҡарағанда, һәр канал үҙенең маҡсаттарынан, форматынан, эш алымдарынан сығып, киләсәккә йүнәлеш ала. Беҙгә, милли каналдарға, халыҡтың менталитетынан айырылыу ярамай. Сит-яттың табынғаны, бер көнлөк мәғәнәһеҙ йырҙар, еңел-елпе тапшырыуҙар менән халыҡ күңеленә рухи аҙыҡ, ышаныс һалып булмай. Ғөрөф-ғәҙәттәрҙән, милли үҙенсәлектән ситкә тайпылмай, йәшәү һулышын тойоп, заман менән бергә атлау зарур.\n– Ҡатын-ҡыҙ – ғаилә тотҡаһы, тибеҙ. Ғаилә күркен һаҡлау, балаларҙы үҫтереү, донъяны балҡытып тотоу өсөн гүзәл заттан ихтыяр көсө, өлгөрлөк, иплелек, саялыҡ-сабырлыҡ та талап ителә бит әле…\n– Үҙем алты ҡыҙ тәрбиәләнгән татыу ғаиләлә үҫтем. Атайым менән инәйемдең беҙҙе аяҡҡа баҫтырғансы күпме көс түккәнлеген үҙем әсә булғас ҡына аңлағанмындыр. Инәйем – оло йөрәкле, сабыр, әле булһа беҙҙе сабый күреп иркәләүсе, барыбыҙҙы хәстәрләүсе изге йән, ысын мәғәнәһендә, ҙур ғаиләбеҙ тотҡаһы. Уның янында бар тормош мәшәҡәте онотола.\nЃаиләмдә һәр кем тотҡа, терәк кеүек тойола миңә. Сөнки дүртебеҙҙең берәүһе генә яныбыҙҙа булмаһа, күктәге ҡояшыбыҙ һүрелеп, донъябыҙ теүәллеген юғалтҡандай була. Улыбыҙ Айнур менән ҡыҙыбыҙ Әлиә – бәхетебеҙ күрке, яљын дуҫтарыбыҙ, ѓєзиз, љєҙерле кешелєребеҙ... Өйҙә ҡыҙым менән таҙалыҡ, бөхтәлек, тәмле ризыҡ, ғөмүмән, күркәмлек һәм йәм өсөн яуап бирһәк, ҡалған хәстәр – ир-егеттәребеҙ иңендә.\n– Улығыҙ менән ҡыҙығыҙҙы бәләкәй саҡтарында “Сәңгелдәк” тапшырыуында күрә торғайныҡ. Ҡала шарттарында баланы туған телендә һөйләшергә өйрәтеү, күңелендә тыуған ергә ҡарата һөйөү тәрбиәләү өсөн үҙең дә көслө рухлы булырға тейешһеңдер.\n– Балаға: “Бына мин һине тәрбиәләйем. Һин фәләнсә-төгәнсә булырға тейеш”, – тип кенә булмайҙыр. Һәр ғаилә үҙенсәлекле. Шул уҡ ваҡытта быуаттан-быуатҡа күскән: “Үлтермә, урлама, зина ҡылма”, – тигән мөһим тәғлимәтте хәтерҙән сығарыу ярамай. Уларға, бәлки, заман күҙлегенән сығып: “Эсмә, тартма, алдашма, һуғышма”, – тип өҫтәйһе генә ҡалалыр. Заман үҙгәрһә лә, кешелек ҡиммәттәре үҙ асылын юғалтмай. Сөнки үҙебеҙ ҙә бит яныбыҙҙа насар ҡылыҡтарҙан азат батыр йөрәкле, тырыш, ышаныслы, ихлас йәнде күрергә теләйбеҙ. Ғаилә нигеҙе ошо изге ниәттәрҙән ҡоролоп, имен, яҡты юлдан тайпылмай үҫешһә, балалар ҙа алмаларҙай ағастан ары тәгәрәмәй ул.\nАрҡаһына рюкзак аҫып, йәйәү Ирәмәлгә күтәрелгән, тау битләүенә үрмәләгән һайын алтын көҙҙөң бер көн эсендә сатлама ҡышҡа әйләнеүен күҙәткән, ғәзиз төйәгенең йылғаларында балыҡ тотҡан, күлдәрендә, ҡолас йәйеп, һыу ингән, шишмәләренең тылсымлы һыуы менән һыуһынын ҡандырған, ҡышын тауҙар иңләп, саңғы шыуған баланың Башҡортостанын яратмағанды күҙ алдына килтерә алаһығыҙмы?! Тәбиғәт кешене үҙе һөйөү ҡөҙрәте менән һуғара. Бала бәләкәстән тормоштоң илаһи матурлығын йөрәге менән тойорға, уға һоҡланырға өйрәнһә, быны һүҙ менән аңлатыуҙың кәрәге лә юҡ. Үҙең булып ҡала белеүҙәлер – рухи көс.\nБалаларыбыҙ өс телдә еңел аралаша. Өс йәштәре тулыр-тулмаҫтан “Тамыр”ҙа эшлєй башланылар, унан «хаљлы ялѓа» киттелєр. Әле инглиз гимназияһында белем алалар. Спорт, музыка менән шөғөлләнәләр. Сәйәхәт итергә яраталар. Беҙҙең маҡсат – балаларыбыҙҙы лайыҡлы шәхестәр итеп тәрбиәләрҙәй мөмкинлек булдырыу. Хоҙай иҫәнлектән айырмаһын.\n– Миләүшә Ҡасим ҡыҙы, һеҙҙең шиғри күңелле кеше икәнегеҙҙе беләбеҙ. Шиғырҙарығыҙға йырҙар ҙа яҙалар. Ҡайҙан тыуа икән күңелдәрҙе тетрәндерер шиғри моң?\n– Үҫмер саҡта һәр кем шиғыр яҙып ҡарайҙыр ул. ªЯҙмышым ижад менән бәйле булғас, шиғыр яҙмау яҙыҡ булыр ине һымаҡ. Айнур улым бәләкәй саҡта, уныњ шуљлыѓына, зирєклегенє хайран šљалып, илћамланып, әкиәттәр ҙә, балалар шиғырҙары ла, хикәйәләр ҙә яҙғыланым. Әле шиғырҙарым күберәк тормош хаҡында. Композиторҙар ҡайһы берҙәренә йыр яҙа икән, тимәк, тойғоларҙың, күңел кисерештәренең уртаҡлығы бар. Ике йыл элек хеҙмәттәштәрем менән “Сәйфелмөлөк” тигән башҡорт халыҡ әкиәтенә таянып, тотош бер мюзикл ижад иткәйнек. Ундағы мөхәббәт йырҙары тиҙ арала таралып, тамашасы һөйөүен яуланы.\nЙөрәктән сыҡҡан ѓына йөрәккә үтә. Йыр, әҙәби әҫәр, тамаша, ябай ғына сығыш булһынмы, халыҡҡа бер нимәне лә көсләп тағып булмай: ул ижад емешеңде йә ҡабул итә, йә юҡ.\n“Әсә фатихаһы”, “Апайыма аҡ сәскәләр” исемле йырҙарҙың үҙ яҙылыу тарихы бар. Ауыр юғалтыуҙарҙан күңелемдә уйылып šљалѓан хистәрҙе šљаѓыҙ´ биттәренә төшөрөп, йөрәгемде ярһытҡан һорауҙарға яуап, йән тыныслығы табырға тырышҡанмындыр, күрәһең. Шиғри һүҙҙәрем кешеләрҙе яҡындарына иғтибарлыраҡ булырға, ваҡытында ҡәҙерҙәрен белергә, һуңламаҫҡа өндәй! Беҙ һәр саҡ ҡайҙалыр ашығабыҙ, абына-тая донъя көтәбеҙ, бер аҙға булһа ла туҡтап, тирә-яҡҡа күҙ һалырға, ҡан туғандарҙың, хатта атай-әсәйҙең хәлен белергә әмәл ҡалмай китә. Ә тормоштоң бар йәме – бөгөн, әлеге мәлдә, яҡындарың янында…\n– Үҙегеҙҙе күберәк кемгә оҡшаталар? Эшкә маһирлыҡ, таһыллыҡ, һалҡын аҡыл, донъяны нескә тойоу һәләте – барыһы ла бер кешелә нисек тупланған икән? Ғорурлыҡ, үҙ баһаңды белеү сифаты ҡайҙан килә?\n– Бер ҡасан да: “Мин шулай йәки былай икән”, – тип уйлағаным юҡ. Күп балалы ғаиләлә бәләкәстән эшкә өйрәнеп үҫкәнгәлер, моғайын, үҙемә үтә талапсанмын. Һәр башлаған эште лайыҡлы рәүештә аҙағына еткереп ҡуйырға тырышам. Кешене абыныуҙар, күңел тетрәнеүҙәре лә сыныҡтыра. Мине шулай төрлө яҡлап килгән итеп күреүегеҙ ҡыуандыра, әлбиттә. Әммә маҡтауҙың да насар яғы бар. Әҙәм балаһы “мин ниндәй шәп икән” тип үҫештән туҡтауы ихтимал. Һеҙ әйтеп үткән сифаттарға өлөшләтә булһа ла тура киләм икән, тимәк, артабан камиллашыу өсөн мөмкинлектәр бар.\nҮҙегеҙ беләһегеҙ, беҙ – мәктәпте тамамлағас та, ҙур сумка һөйрәп, таныш түгел ҡалаларға юлланған, үҙ яҙмыштарын үҙҙәре ҡорған һәм осраҡ ғали йәнәптәре ярҙамында тормоштарын ойошторған быуын вәкилдәре. Үҫмер сағыбыҙ 90-сы йылдарҙың һынылышлы осорона тап килде. Тәбиғәттән бирелгән һәләт өсөн Хоҙайға, һалынған тәрбиә өсөн атай-әсәйгә, уљытыусыларыма, ә ҡалғаны өсөн мине уратып алған кешеләргә, йәмғиәткә рәхмәтлемен һәм бурыслымын.\n– Бөгөн үткәнгә бағып, тормошоғоҙға ниндәй баһа ҡуйыр инегеҙ? Ғөмүмән, үкенестәрегеҙ бармы?\n– Беренсенән, әле ниндәйҙер һығымталар яһау иртәрәктер. Икенсенән, минең тормошҡа баһаны үҙем түгел, балалар һәм ейәндәр ҡуйырға тейеш. Үкенесе булмаған кешене, тулы тормош менән йәшәне, тип әйтеп буламы икән? Кемгә лә ваҡ һәм мөһим мәсьәләләрҙә тармаҡланып киткән юл сатында йыш торорға тура килә. Ошо мәлдә гел генә дөрөҫөн һайлау мөмкин дә түгелдер. Оло хаталарҙан Хоҙайым араланы, шуға шөкөр.\n– “Ашҡаҙар” радиоһын тыңлаусыларҙы алда ниндәй яңылыҡтар көтә? Яңы проекттар хаҡында ла әйтеп үтһәгеҙсе?\n– Мин, ғөмүмән, ниндәй ҙә булһа киҫкен үҙгәрештәргә ҡаршы. Аңлы һәм кеше мәнфәғәтен ҡайғыртҡан яңылыҡтар яҡлымын. Шуға “Ашҡаҙар”ҙа яңы миҙгелдә тапшырыуҙарҙың ҡайһы берҙәрен алмаштырып, ҡайһыларына яңы алып барыусылар саҡырып, өс-дүрт яңы рубрика өҫтәп, ил һәм республика кимәлендә иғтибар үҙәгендә булған темаларға иғтибарҙы тағы ла арттырып, яйлап байытыу яғындамын. Айырып бер нисәүһен телгә алып киткәндә, матбуғат сараларында телмәр дөрөҫлөгөнә иғтибарҙы йәлеп итеү маҡсатында, университеттан тел белгестәрен саҡырып, көндәлек ҡулланма кеүегерәк рубрика әҙерләйбеҙ. Әлегәсә даими барған Башҡортостан йылғалары, күлдәре, тау-таштары, ҡоштары тураһындағы мәғлүмәтте шифаханалар, кейектәр, үҫемлектәр донъяһы менән байытырға иҫәп бар. Ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлауға йүнәлтелгән яңы тапшырыу һәм ижади бәйге күҙ уңында тотола. Мәғарифҡа иғтибарҙы арттырырға ниәтләйбеҙ. Бөтә серҙәрҙе асыу кәрәкмәйҙер. Тыңлаусыларыбыҙ эфир тулҡындары аша яңылыҡтарҙы үҙҙәре ишетеп белер. Рухи ҡиммәттәрҙе, йәшәү ҡөҙрәтен, халыҡ ижады ынйыларын һаҡлауға байтаҡ өлөш индергән “Ашҡаҙар”ҙы тыңлауҙан республикабыҙ халҡын мәхрүм итә генә күрмәһендәр бары…\n– Миләүшә Ҡасим ҡыҙы, әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Һеҙҙең артабан да емешле ижад итеүегеҙҙе теләйбеҙ. “Ашҡаҙар”ҙың киләсәктә республиканың, халҡыбыҙҙың ғорурлығына, дәүеребеҙҙең изге ҡомартҡыһына әүерелеп, халыҡ-ара сәнғәт, мәҙәниәт, әҙәбиәт бәйләнештәрен үҫтергән заманса радио булып ҡалырына иманыбыҙ камил.


Океандың аръяғында бер энәгә – бер һыйыр » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Спорт һәм туризм » Океандың аръяғында бер энәгә – бер һыйыр\nОкеандың аръяғында бер энәгә – бер һыйыр 19.01.2018 // Спорт һәм туризм\n…Америка! Күпме ләғнәт уҡыйҙар уға, күпме данлайҙар! Шулай ҙа бөйөк ил ул, быныһын танырға кәрәк. Ә күпме мөмкинлектәр бар унда?\nХыялдар тормошҡа ашыр ер. Ошо уйҙар Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының (БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалы) 4-се курсында уҡып йөрөгән Рита МӘХМҮТОВАны океан аръяғына осорға ҡанат ҡуя. Күреп ҡайтырға ғына барған ҡыҙ ун йылға яҡын ғүмерен Америка Ҡушма Штаттарында үткәрә. Уның менән ҡорған әңгәмәлә һүҙ сит илдәге тормош хаҡында бара.\nИнглиз телен бушлай өйрәнегеҙ!\n— Нисек американка булып киттең?\n— Беҙ студент йылдарында “Work and Travel USA” (“АҠШ-та эшләү һәм сәйәхәт итеү”) программаһы ныҡ танылыу яулағайны. Стәрлетамаҡтан ғына ла әллә нисәмә егет-ҡыҙҙы дәртләндерҙе ул. Шулай итеп, 2008 йылдың йәй башында бер төркөм йәштәр Америкаға остоҡ. Беҙ, ҡыҙҙар, Флорида штатында урынлашҡан Орландо ҡалаһына эшкә барҙыҡ. Унда, билдәле булыуынса, донъя кимәлендәге 15 ял һәм күңел асыу паркы бар. Мин “Бүләктәр” магазинына консультант булып урынлаштым.\nСер түгел, эшкә ҡыйынлыҡтар аша өйрәнелде. Бында сит телде генә күҙ уңында тотмайым, Америкала һатыу-һатып алыу мәҙәниәте бөтөнләй башҡаса. Әйткәс әйтәйек инде, хеҙмәтләндереү юғарыраҡ кимәлдә. Нисек кенә булмаһын, өйрәнеп киттем, клиенттар ҡәнәғәт ҡалды. Һөҙөмтәлә, ҡайтып, вуз тамамлауға йәнә эшкә саҡырыу ҡағыҙы килеп төштө. Ҡулыма диплом алған көндә үк йәнә Америкаға ҡарай остом.\n— Тимәк, тырышлығың бушҡа китмәгән, афарин! Ә бына студент булараҡ барған саҡта эшкә кереү мотлаҡ инеме?\n— Юҡ, әлбиттә. Теләк буйынса, ҡулыңдан (дөрөҫөрәге, кеҫәңдән) килһә, ял итеп кенә йөрө. Хәйер, Мәскәүҙән барған бай егет-ҡыҙҙар шулай эшләне лә – дүрт ай буйы АҠШ менән танышты. Дөрөҫөн әйткәндә, программа студенттар өсөн ҡаралһа ла, Америкаға барыу бәхете ҡиммәт ине — 100 мең һум тирәһе. Ул йылдарҙа бындай сумма аҙ аҡса түгел. Әсәйем, мәрхүм атайым менән мәрхүмә өләсәйемә рәхмәт – улар хыялымды тормошҡа ашырҙы. Ошо тиклем аҡса түгеп, ял итеп кенә ҡайтыуҙы күҙ алдына ла килтермәнем.\n— Мәктәптә уҡығанда инглиз теленән насар билдәләр күренә башлаһа, һеҙ барыбер Америкаға йәшәргә бармайһығыҙ, тип йыуаталар ине беҙҙе…\n— Телде белеү мотлаҡ, бигерәк тә артабан үҫешәм тиһәң. Мин, мәҫәлән, сит тел йүнәлешле класта уҡып, гимназияны алтын миҙалға тамамланым, вузда ла сит телдәр бүлегендә белем алып, ҡыҙыл дипломға эйә булдым. Тик шуныһы — беҙҙе башлыса Англиялағы инглиз теле нигеҙендә өйрәтәләр, Америкалағы һөйләш унан айырыла.\nЯҡшыраҡ эшкә урынлашам тиһәң, урындағы телде белеү, мәҙәниәтте, тормош мәғәнәһен хөрмәт итеү мөһим. Мәҫәлән, бергә барған студенттар араһында инглизсә насар һөйләшкәндәр бар ине, барыбыҙ ҙа сит телдәр төркөмөндә уҡымай инек бит – кемдер буласаҡ иҡтисадсы, математик һ.б. Нисек кенә булмаһын, ауырлыҡ менән һөйләшкәс, улар йыйыштырыусы сүрәтендә урынлашты, клиенттар менән эшләгән ергә алманылар. Аҙаҡ әллә нисәмә кеше араһынан саҡырыу ҙа нәҡ миңә килде. Әйткәндәй, башҡорт телендә “һ” өнө булғас, миңә инглизсә аралашыу ҙа еңелерәк!\nБыларҙы маҡтаныу өсөн әйтмәйем, ҡайһылай ғына ҡалыплы яңғырамаһын, бала саҡтан күберәк тел белергә, уларҙы тәрәнерәк өйрәнергә кәрәк, тип уйлайым. Ғөмүмән, һәр мөмкинлектән файҙаланып, ҡулдан килгәнсә үҫешеү, камиллашыу яҡлымын. Мәктәптә уҡығанда инглиз телен бушлай уҡыталар, ә оло кеше булараҡ сит илгә йыйынһаң – сығымдар үҙ кеҫәңдән!..\nНачальник эштән ҡыумай\n— Ун йылға яҡын бер үк магазинға хеҙмәт иттеңме?\n— Кире шунда уҡ эшкә барҙым. Әммә аҙаҡ, махсус курс тамамлағас, белгес булараҡ, банк системаһына күстем. Һәр эштең үҙенсәлеге бар, әлбиттә, тик яңы урында эш хаҡы яҡшыраҡ ине. Ғөмүмән, АҠШ-та, аңлауымса, иң түбән эш хаҡы – 8 доллар, биләгән вазифаңа, эштең ауырлығына ҡарап, ул арта бара. Хәҙер күҙ алдығыҙға килтерегеҙ инде: һигеҙ сәғәтлек эш көнөндә күпме аҡса эшләргә мөмкин? Бәлки, американдар шуға иркен йәшәйҙер ҙә. Кредит, ипотека түләйҙәр, әммә үҙҙәрен сәйәхәттән, ҡиммәтле бүләктәрҙән сикләмәйҙәр.\nАмерика хаҡында һөйләп, “америка асырға” йыйынмаҡсы тиерһегеҙ, әммә эш алымы тураһында әйткем килә. Шуныһына һоҡландым: унда һәр кемдең теүәл үҙ бурысы бар, һәм ул шуның өсөн генә яуаплы. Мәҫәлән, мин бер төркөм клиенттар менән эшләнем, улар менән аралашам, мәғлүмәт туплайым, әммә уларҙы нисек тикшерәләр, нисек кредит бирәләр – белмәйем. Дөрөҫөрәге – минең эшем түгел. Шундай система бар: хатта клиент банк менән машинаһынан сыҡмай ғына ла аралаша ала.\nҮҙеңдең бурыстарыңды теүәл белһәң, эш ҡыйынлыҡ тыуҙырмай, әммә талаптар етди. Мәҫәлән, өс тапҡыр эшкә һуңлаһаң, хеҙмәт урыныңдан ҡолаҡ ҡағасаҡһың. Беҙҙәге һымаҡ тығында ултырҙың, һыйырың быҙаулаған – бер ниндәй ҙә сәбәп ҡотҡара алмай. Ул көндә дауаханаға барһаң – ҡулыңда мотлаҡ белешмә булырға тейеш. Иң ҡыҙығы шул: начальнигың һине эштән ҡыумай (ул был хаҡта белмәүе лә ихтимал), ә компьютер системаһы шулай хәл итә. Әйткәндәй, начальнигың менән бергә ял итеү, гәп һатыу ҙа килешкән эш түгел ине мин хеҙмәт иткән банкта. Ғөмүмән, ағай-энелек, ҡоҙа-ҡоҙағыйлыҡ юҡ унда. Хатта бизнес алып барһаң да, туған-танышың менән тик хеҙмәттәшлек мөнәсәбәте булыуы зарур. Ә былай ҙур компанияла эшләгән кеүек үк, шәхси бизнесыңды алып барыу ҙа ҡыйынлыҡ тыуҙырмай – тик законды теүәл үтә.\n— Сәғәтенә 8 доллар тинең. Түләүҙәр, һалым, аҙыҡ-түлеккә хаҡтарға туҡталып тормай, заманса төп ихтыяж – торлаҡлы һәм автомобилле булыр өсөн Америкала күпме ғүмер сарыф итергә кәрәк?\n— Минең уйлауымса, тырышып эшләгәндә, 4-5 йылда был мөлкәтте туплап була һәм (иғтибар итегеҙ) кредит йәки ипотекаға түгел. Фатирҙы Америкала ла, үҙебеҙҙә лә һатып алырға мөмкин.\n— Шулай ҙа американдар күберәк ҡуртымға алған фатирҙа йәшәй тигән фекер йөрөй. Был дөрөҫмө?\n— Кемгә нисек оҡшай. Теләгең булһа, һатып алаһың, юҡ икән – әйҙә, түләп тор. Унда “торлаҡ хәстәрләйем”, “балаларыма бүлеп бирәм” тигән ҡалыптар юҡ. Кешеләр хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң ғүмерен бөтөнләй икенсе ерҙә күҙ алдына килтерә, бер урынға, бер фатирға йәбешеп ятмай, күсенгәндә лә бер-ике төргәге менән сығып китә. Пенсионерҙар ял итеп, сәйәхәт ҡылып йөрөй, беҙҙәге һымаҡ бер кемдең дә “ҡарттар йорто” тип сәсе үрә тормай, пансионаттарҙа риза булып йәшәйҙәр. Шулай уҡ ейән-ейәнсәрҙәрен ҡарарға ла бурыс алмайҙар.\nҠунаҡҡа аҡсаһыҙ йөрөмә!\n— Эш, хеҙмәт хаҡы үҙенсәлектәре тураһында белдек. Ә бына тормош мәғәнәһендә ниндәй айырмалар күрҙең?\n— Айырмалар күп, әлбиттә. Ҡайһыларын өлгө итеп ҡулланырға була, икенселәренән һабаҡ алырға кәрәк, өсөнсөләренән бөтөнләй сәс үрә тора. Һуңғы айырмаға килгәндә, мәҫәлән, американдар Икенсе донъя һуғышында үҙҙәрен еңгән тип иҫәпләй. Тарихты һөйләй башлаһаң, килешмәй, бәхәсләшеп китергә мөмкин. Бындай фекер мәктәп программаһына ла һалынған. Улар шулай үҙҙәрен иң мөһим халыҡ тип иҫәпләп өйрәнгән. Телеканалдарҙан да башлыса үҙҙәре хаҡында ғына күрһәтәләр, әйтәйек, АҠШ вәкиле берәй спорт төрөндә 5-се урынды алды, ти – сюжет уның хаҡында буласаҡ, ә тәүге баҫҡыста торғандарҙы телгә лә алмаясаҡтар.\nУларҙың шулай уҡ байрам итеү мәҙәниәте аптыратты. Мәҫәлән, берәй кем кафеға үҙенең тыуған көнөн билдәләргә саҡыра икән, унда һине һый көтә тип уйларға ярамай. Киләһең, нимә ашағың килә – шуға заказ бирәһең һәм… ул заказ өсөн үҙең түләргә тейешһең! Ә баланың тыуған көнө икән, бала ғына беренсе планда. Барыһы ла уның ялы һәм байрамы өсөн эшләнә. Ата-әсә эштәге коллегаһын йәки башҡа берәй кәрәкле кешеһен саҡырып һыйламай, балаһының дуҫтары ғына йыйыла. Ә бына беҙ яратҡан оҙайлы Яңы йыл каникулы юҡ – 2 ғинуарҙа эшкә сығыу ғына түгел, урамда ла, офиста ла, хатта өйҙә лә байрам мөхитен хәтерләткән предметтар ҡалмай.\nШулай ҙа америка ғаиләһе ял сараларына айырыуса иғтибар бирә – берәй ергә походҡа барып ҡайтыу, спорт менән әүҙем шөғөлләнеү – барыһы ла йолаға әүерелгән.\nМедициналағы айырма хаҡында күп һөйләйҙәр – был һүҙҙәрҙе дәлилләп кенә үткем килә. Мәҫәлән, анализдар тапшырыр өсөн иртәнге 6-ла поликлиникаға барып, сиратта торорға кәрәкмәй – лаборатория һине тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында көтә. Табипҡа ла сират күп булһа өс кешенән артмай. Уның ҡарауы, медицина түләүле, тик был кеҫәгә һуҡмай.\nТәртип дауаханала ла, урамда ла күренә. Һәр хәлдә, мин йәшәгән штатта шулай ине. Сүп күрмәҫһең, юлда соҡор барлыҡҡа килһә, иртәгәһенә ул юҡ. Күрәһең, төндә йүнәтәләр.\n— Беҙҙә хәлдәр шулай уҡ насармы ни?\n— Был күренештәрҙе бер илде маҡтап, икенсеһен яманлау өсөн әйтмәйем. Ә етешһеҙлектәрҙе танырға кәрәк тигән фекерҙәмен. Мәҫәлән, айырманы үҙебеҙҙең илгә йәшәргә ҡайтҡас та тоям. Йылына өс ай ҡайтып ял итә инем, ул мәлдәрҙә әллә ни иғтибар итеп барманым. Кире төпләнгәс иһә, ныҡлап һиҙелә. Мәҫәлән, бер мәл магазинда тауар алғас, ҡалған аҡсаны кире ҡайтарып бирергә тейештәр ине. Һатыусынан һорайым, “Аҡса юҡ бит, сдача булғансы көтөп тор!” — тип ҡаты ғына шелтәләп ташламаһынмы. Әйтерһең дә, ул түгел, мин бурыслы. Ошо мәлдә тыуған яғыма ҡайтҡанымды аңланым инде.\n— Ә шулай ҙа кире Рәсәйгә йәшәргә ҡайтҡанһың…\n— Әле Орландола ял һәм күңел асыу паркының магазинында эшләгәндә бер ғаилә бүләк алырға инде. Һөйләшеп киттек. Был ир менән ҡатын, баҡтиһәң, өс малайын да Украинанан уллыҡҡа алған (әйткәндәй, Америкала, ғөмүмән, балалар йорто юҡ – барыһы ла ғаиләлә тәрбиәләнә, хатта етем ҡалһалар ҙа, алып аҫраусы табыла). Һөйләштек, ғаилә китеп барҙы, тик бер аҙ атлағас, малайҙар барыһы ла кире йүгереп килеп, мине ҡосаҡлап алды. Башта, бәлки, оялғандарҙыр. Үҙебеҙ ҡосаҡлашабыҙ, үҙебеҙ илайбыҙ. Яҡташтар бит, ә ҡайҙа Украина ята ла ҡайҙа Башҡортостан! Ғөмүмән, күңел йылыһы, туғанлыҡ төшөнсәһе етмәй Америкала. Ҡалала үҫкән ҡыҙ булһам да, тәбиғәт балаһы башҡортҡа был бигерәк тә ауыр. Бәлки, АҠШ-ҡа әсәйем менән бергә киткән булһаҡ, артабан да йәшәр инем. Ошо рухи бәйләнеште һаҡлау маҡсатында унда күптәр ғаиләләре, хатта нәҫелдәре менән бергә күсеп китә бит.\nЭйе, беҙҙә хис-тойғо ысын, саф. Тормошобоҙ ҙа шулай. Ашаған ризығыбыҙ ҙа айырыла – Америкала, мәҫәлән, башлыса генетик модифицирланған организм нигеҙендә аҙыҡ ҡулланыла. Бында, әлбиттә, ошо арҡала яман шеш, һимереү сирҙәренең көслө булыуын билдәләргә кәрәк, тик һүҙем ул хаҡта түгел. Ул аҙыҡтан һуң үҙебеҙҙә тәбиғи шарттарҙа үҫкән игендән бешерелгән икмәкте ашаһаң, ожмах ризығын ҡапҡандай булаһың.\nТәбиғи сафлыҡ, тип әйтәйемме, ысын хистәребеҙ төп өҫтөнлөгөбөҙ ҙә инде беҙҙең.\n— Әле берәй дуҫың йәки танышың Америкаға йыйынһа, ниндәй фатиха бирер инең?\n— Минән АҠШ-та бер нисә тапҡыр “Рәсәй – ҙур ил, тәбиғи байлыҡтары күп, ә ниңә һеҙ нәҡ беҙгә бәхет артынан киләһегеҙ?” тип аптырап һоранылар. Әйткәндәй, улар әрмәндәрҙе лә, украиндарҙы ла урыҫ тип күҙ уңында тоторға күнеккән, башҡорттар хаҡында белмәгәс, мине йөҙ-ҡиәфәтемә ҡарап, Филиппин утрауынан килгән, тип уйлап бөттөләр. Шуға был һорау океандың был яғынан килгән барыбыҙға ла ҡағыла ине. Ысынлап та, ниңә бәхетте ситтән эҙләргә һуң? Үҙебеҙҙең мөмкинлектәрҙе дөрөҫ юлға һалып ҡына, үҙебеҙҙә бәхетле йәшәһәк ине. Әммә ысынбарлыҡҡа төшөп, теләгән кеше барып ҡайтһын, күрһен тигән теләктә ҡалам. Донъяуи кимәлдә исемдәре булған күренештәр менән танышыу насармы ни? Тағы шуныһы, дүрт-биш йылда фатирлы, автомобилле булыр өсөн ҡайҙа эшләргә кәрәк беҙҙә?\nАмерикаға ғына түгел, ҡулдан килгәнсә, башҡа илдәргә йөрөргә, бүтән халыҡтар менән күберәк аралашырға, телдәрен өйрәнергә кәрәк. Ғәмәлдә беҙ океан аръяғына түгел, ҡала йәки ауылдан ситкә сығырға ла тартынабыҙ шул…