Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәрҙе өйрәнеү\n26 Декабрь 2018, 14:19\nЙәш уҡытыусыға ярҙамға (IV класс, авт. Ф.Ш. Сынбулатова һәм башҡалар)\nМаҡсат. Яңғыҙлыҡ һәм утаҡлыҡ исемдәрҙең дөрөҫ яҙылышын үҙләштереү; уҡыусыларҙың орфографик күнекмәләрен һәм һөйләү телмәрен үҫтереү; тыуған яҡҡа, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләү.\n1. Ойоштороу мәле.\n2. Дәрестең темаһын, маҡсатын әйтеү.\n– Уҡыусылар, дәресте һүҙҙәрҙе күҙәтеүҙән башлайыҡ. Экранда һүҙҙәр яҙылып ҡуйылған:\nПарта, кеше, Марат, Сәғит, Матросов, ҡайын, өҫтәл, лилиә, Лилиә, гөлдәр, Гөлдәр.\n– Был һүҙҙәрҙә нимә уртаҡ? (Бар һүҙҙәр ҙә исем һүҙ төркөмөнә ҡарай, предметтың атамаһын белдерә.)\n– Ә нимә ул исем? (Схема.) Уйлап ҡарағыҙ әле, ошо исемдәрҙе ниндәй ике төркөмсәгә бүлеп була? (Кем? нимә? һорауына яуап биреүсе һүҙҙәр. Ҙур һәм бәләкәй хәреф менән башланған һүҙҙәр. Ике һәм өс ижекле һүҙҙәр һ.б.)\n– Бик яҡшы. Ә бөгөнгө дәрестә беҙ беренсе тәҡдим ителгән төркөмләүҙе алырбыҙ. (Икенсе, һуңғы булырға ла мөмкин.)\n– Дәресебеҙҙең темаһын атай алаһығыҙмы? Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр. Дәреслектән тикшерәйек әле. 70-се бит.\n– Ә дәрескә ниндәй маҡсат ҡуябыҙ? (Ҙур һәм бәләкәй хәрефтән яҙылған һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙырға өйрәнеү.) Марат, Сәғит, Матросов, Лилиә, Гөлдәр.\nПарта, кеше, ҡайын, өҫтәл, лилиә, гөлдәр.\n– Һүҙҙәрҙе ике бағанаға яҙып алайыҡ. Тәүгеһендә ҙур хәрефтән яҙылған һүҙҙәрҙе, икенсеһенә – бәләкәй хәрефтән яҙылғандарҙы. Үҙегеҙ һәр бағанаға тура килерлек икешәр һүҙ өҫтәгеҙ. (3 – 4 уҡыусы уҡый.)\n– Ә хәҙер төркөмдәрҙә бергәләп уйлашып алығыҙ, ни өсөн Лилиә, Гөлдәр һүҙҙәре икешәр тапҡыр яҙылған? Тағы ла шундай исемдәр таба алырһығыҙмы икән? (Лилиә – кеше исеме лә, сәскә лә булыуы мөмкин. Гөлдәр һүҙе ҡыҙ исемен дә, бүлмәлә үҫкән сәскәләрҙе лә аңлата ала.) Тағы ла шундай һүҙҙәр беләһегеҙме? (Нур – нур, Азалия – азалия, Нәркәс – нәркәс, Йәсмин – йәсмин, Роза – роза.)\n– Ҡайһы һүҙҙәрҙә ҙур хәреф яҙыла? (Кеше исемдәрендә, фамилияларында, хайуан ҡушаматтарында, географик атамаларҙа.) Уҡыусыларҙың яуаптарынан һуң түбәндәге таблицалар таҡтаға эленә:\nКеше исемдәре, фамилиялар\n– Был темаларҙы беҙ рус теленән ныҡлап өйрәнгәйнек, шуға күрә беҙҙең маҡсатыбыҙ ошондай һүҙҙәрҙең башҡорт телендә яҙылыуын күҙәтеү. Беҙҙән көс, берҙәмлек талап ителә. Беҙ бөгөн дәрестә тап ошо план буйынса эшләйәсәкбеҙ ҙә инде.\n3. Тема өҫтөндә эш.\n– Беренсе пунктыбыҙ… (Кеше исемдәре һәм фамилиялары.)\nа) Кеше исемдәре, фамилиялар.\n– Һәр кешенең нимәһе бар? (Исеме.)Тағы ла? (Фамилияһы.) Исемдәр, фамилиялар ниндәй хәреф менән яҙыла? (Ҙур хәреф менән.) Слайдта һөйләмдәр бирелгән. Төшөп ҡалған һүҙҙәрҙе тултырып әйтегеҙ.\nМинең исемем ……… . Минең фамилиям ……. . әсәйемдең исеме ……. , атайымдыҡы ……… . Яратҡан яҙыусым …. .\n6 – 7 яуапты тыңлау.\n– Балалар, исем кешегә ғүмерлеккә бирелә. Бик күптәрҙең исем-фамилиялары халыҡ хәтерендә мәңгегә ҡала. Ниндәй танылған шәхестәрҙе иҫкә төшөрә алаһығыҙ? (Салауат Юлаев, Зәки Вәлиди һ.б. балалар тәҡдим иткән исемдәр әйтелә.) Уҡыусылар, һеҙ ҙә үҙегеҙҙең исемегеҙҙе ғорур йөрөтөгөҙ, тапламағыҙ.\nб) Хайуан ҡушаматтары.\n– Ә хәҙер планыбыҙҙың икенсе пунктына күсәйек. Йортта тағы ла ниндәй хайуандар йәшәй? (Эттәр, бесәйҙәр, ауылда һыйырҙар, аттар һ.б.) Уларҙың ҡушаматтары нисек? Хайуан ҡушаматтары ниндәй хәреф менән яҙыла?\n- Хәҙер мин һеҙгә хайуан һүрәттәре күрһәтәм, ә һеҙ уларға ҡушамат уйлағыҙ. Яҙып ҡуябыҙ: бесәй, эт, һыйыр, ат. (Мыраубикә, Аҡбай, Йондоҙ, Ҡашҡа һ.б.)\n– Хайуандарҙы өйрәнгән фән – зоология тип атала. Тағы бер яңы һүҙҙе иҫегеҙҙә ҡалдырығыҙ. Аттарҙы өйрәнгән фән иппология тип атала. Ул ипподром һүҙенә яҡын, шулай иҫегеҙҙә ҡалдыра алаһығыҙ.\n– Әйҙәгеҙ тағы бер нисә ат ҡушаматы уйлайыҡ. (Ерәнсә, Аҡбәкәл, Турат, Ҡарат.)\n4. Ял минуты. Моғайын, үҙегеҙҙең дә атта елдерәһегеҙ киләлер.\nМинең атым топ итә,\nТауға менһә, һоп итә.\nБына шулай йүгерә,\nБар ергә лә өлгөрә.\nв) Географик атамалар.\n– Планыбыҙҙың өсөнсө пунктына күсәйек. Географик атамаларға нимәләр инә? (Эйе, ҡала, тау, йылға исемдәре һ.б. Ғөмүмән, картаға ингән атамалар.) Кем хәтерләй, тиҙҙән ниндәй байрам етә? (Республика көнө.)\n– Башҡортостаныбыҙ тураһында нимәләр беләһегеҙ, тикшерәйек әле. Яуаптарын яҙа барабыҙ. Дәфтәрҙә – бөтәбеҙ ҙә, ә таҡтаға – кем яуапты алдан әйтә, шул яҙасаҡ. Географик атамаларҙы нисек яҙабыҙ? (Баш хәрефтән.) Башланыҡ!\n· Башҡортостандың баш ҡалаһы. (Өфө.)\n· Башҡортостанда ҡайһы ҡалала беренсе булып нефть табылған? (Ишембай.)\n· Башҡорт халҡының милли геройы исемен йөрөткән ҡала. (Салауат.)\n· Тағы ла ниндәй ҡалаларҙы беләһегеҙ? Башҡортостандың ҙур ҡалалары Бөрө, Стәрлетамаҡ, Нефтекама, Сибай, Бәләбәй. (Телдән.)\n· Ниндәй райондарҙы беләһегеҙ? (Телдән.) Ниндәй район оса? (Күгәрсен.)\n· Ниндәй район исемдәрендә һан бар? (Дүртөйлө, Бишбүләк.)\n· Тағы ла ниндәй райондарҙа ҡунаҡта булғанығыҙ бар? (Телдән.)\n· Башҡортостанда мул һыулы йылғалар, сылтырап аҡкан шишмәләр, күлдәр бик күп. Күлдәре генә меңдән ашыу.\n· Иң ҙур йылға – Ағиҙел. Уның оҙонлоғо 1420 км, Учалы районында башлана. Тағы ниндәй йылғалар беләһегеҙ? (3-4 йылға исемен дәфтәргә яҙыу.)\n· Иң ҙур күл – Асылыкүл, ул Дәүләкән районында урынлашҡан. Уның майҙаны 23, 5 кв. км, тәрәнлеге 5 м 10 см. Ул ниндәй ике һүҙҙән тора? Ысынлап та, уның һыуы асы һәм тоҙло. Тағы ниндәй күлдәр бар? (2-3 күл исемен яҙыу.)\n· Бөтә донъяға билдәле мәмерйә исемен яҙайыҡ. (Шүлгәнташ.) Шул мәмерйә тураһында фильм ҡарайыҡ. (1 – 2 минут.)\n· Тағы ла нимә исемдәрен ҙур хәреф менән яҙырбыҙ? (Күргәҙмәгә иғтибар итеү. Дәрес алдынан уҡыусылар Башҡортостандың йылғалары, күлдәре, тауҙары, ҡалалары, райондары тураһында китаптар, һүрәттәр, фотолар килтергәйне.)\n– Был һүҙҙәр бөтәһе лә ЯҢҒЫҘЛЫҠ ИСЕМДӘР тип атала.\n– Русса нисек була? (Имена собственные.) Әгәр яңғыҙлыҡ исемдәр булмаһа, буталыш башланыр ине. Хатта почтальон Печкиндың да башы буталыр ине, моғайын. (Адрес, исем яҙып булмаҫ ине.)\nӘ бәләкәй хәрефтән яҙылған исемдәр… – уртаҡлыҡ исемдәр.\n5. Йомғаҡлау. а) Хәҙер парлашып карточкалар менән эшләп алайыҡ. Һеҙ тик ҙур хәреф менән яҙылған һүҙҙәрҙең генә номерҙарын яҙып алығыҙ.\n1. Кәримов. 2. Азамат. 3. Альбом. 4. Мәктәп. 5. Тау. 6. Ҡариҙел. 7. Роза.\nТикшереү. Эшләүе еңел булдымы? Ни өсөн 7-се һүҙҙә һорау тыуа? (Һеҙ был һүҙҙең кеше исемеме әллә сәскәме икәнлеген әйтмәнегеҙ.)\n– Мин роза сәскәһен күҙ уңында тотҡайным. (Был осраҡта ул яңғыҙлыҡ исем түгел.)\nб) Дөрөҫ булһа – уң, дөрөҫ булмаһа, һул ҡулды күтәрегеҙ.\nҘур хәреф яҙыла: кеше исемдәрендә; үҫемлек исемдәрендә; хайуан ҡушаматтарында; йәшелсә исемдәрендә; ҡала исемдәрендә; фамилияларҙа.\n– Бик һәйбәт! Ә кемдәр ҡайҙа яңылышҡан, өйҙә шуны ҡабатлап киләләр.\n5. Өйгә эш. 75-се күнегеүҙәге һүҙҙәрҙе ике бағанаға бүлергә. Ниндәй бағаналарға бүленә инде? (Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр.)\nӨфө ҡалаһының 102-се башҡорт гимназияһы уҡытыусыһы


Республиканың баш ҡалаһы йәнә иң көслө йәш хоккейсыларҙы ҡабул итә\nҮткән йыл Өфөлә Йәштәр араһында хоккей буйынса донъя чемпионаты үтһә, быйыл беҙҙең боҙҙа клубтар араһында донъя кубогы беренселеге үтә.\nМиҙалдар өсөн Рәсәй, Европа, Төнъяҡ Америка лигалары еңеүселәре көрәшәсәк, улар араһында Өфөнөң "Толпар"ы һәм Мәскәүҙең үткән уйын миҙгелендә Харламов кубогын яулаусы "Спартак" клубы. Турнирҙа барлығы 10 команда ҡатнаша.\nВиктор Макин, ойоштороусы: «Әлегәсә ярышта Канаданың ҡайһы клубы уйнаясағы билдәһеҙ ине. Ахыр сиктә турнирҙа ҡатнашыу хоҡуғын Канаданың, тәржемә иткәндә, "Тауышлы бөркөттәр" клубы яуланы».\nӘле баш ҡалала сараға әҙерлек эштәре дауам итә. Йәштәр хоккей клубтары араһында турнир 22 августа башлана. Матчтарҙы беҙҙең телеканал тура эфирҙа күрһәтәсәк.


Һетт сфинксы 100 йылдан һуң Төркиәгә ҡайтты\nҺетт сфинксы Берлинда Пергамон музейында\nТөркиә менән ун йыл тартҡылашыуҙан һуң Германия тарихи бик мөһим булған һетт сфинксын Төркиәгә кире ҡайтарырға риза булды. 100 йыл элек ул унда табылған ине.\nБөгөнгө Төркиә территорияһында беҙҙең эраға тиклем 1600-сы йылдарҙа бик көслө Һетт батшалығы булған. Улар Анадолу һәм Сүрия ерҙәрендә йәшәгән һәм Бабил (Вавилон) менән Троя ла уларҙың вассалдары булып торған. Уларҙың иң ҙур дошмандарының береһе - Мысыр батшалығы һәм Мысыр фараоны Рамзес II. Һетт батшалығы беҙҙең эраға тиклем 1000-се йылдарҙа Ассүрия дәүләте яулап алғансыға тиклем йәшәгән.\nXX-се быуаттың башында Германия археологтары әлеге Төркиәлә һеттарҙың баш ҡалаһы Хаттушашта ҡаҙыу эштәре алып барған. Ҡаҙыу ваҡытында 3500 йыллыҡ кеше башлы, арыҫлан тәнле бороңғо 2 сфинкс һыны табылған һәм 1915-се йылда реставрация һылтауы менән Германияға ебәрелгән.\nӘммә реставрация бөткәндән һуң, археологтар сфинкстарҙы Төркиәгә кире ебәрмәй, Берлиндың Пергамон музейында ҡуйғандар. 1968-се йылда һөйләшеүҙәрҙән һуң Германия һәйкәлдең береһен Төркиәгә ҡайтарырға ризалыҡ биргән. Шунан бирле был ике ил араһында тартҡылашыу ҡалған икенсе сфинкс өсөн бара. Германия археологтары сфикстарҙың береһен Ғосманлы империяһы солтаны Мәһмәд V уларға бүләк итеп биргән тип аңлатҡан, әммә бының дәлилдәре юҡ.\nТөркиәнең мәҙәниәт министры Эртугрул Гүнай: «Германия икенсе һынды кире бирмәһә, бөтә герман археологтарының Төркиәлә эшләү рөхсәте биргән лицензияларын тартып алырға мәжбүр буласаҡбыҙ», - тигән ине. Бындай шарт ҡуйылғас, Германияға сигенергә һәм һетт сфинксының копияһын алып, уны Төркиәгә ебәрергә тура килә. Сфинкстарҙың копияларын әле лә Берлин музейында күрергә була.\n100 йылдан һүң кире ҡайтарылған сфинкс бер аҙ Истанбул археология музейында буласаҡ. Унан һүң, сфинкс башҡа Һетт батшалығы экспонаттары менән бергә Чорум музейында ҡуйыласаҡ, тип белдерҙе Эртугрул Гүнай.


Имән (Ростов өлкәһе) — Башҡорт Википедияһы\nИмән (Ростов өлкәһе)\nИмән (Ростов өлкәһе) — регион кимәлендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы. Рәсәйҙең уникаль ағастары исемлегендә № 195 номер менән тора. Йөҙйәшәр (оҙон ғүмерле) ағас (123 йәш).\nИмән (черешковый) (Ростов өлкәһе)\nБыл имән Ростов өлкәһе Морозовский районының Трофименков утары биләмәһендә үҫеп ултыра. Утар Костино-Быстрянское ауыл биләмәһенең составына инә һәм унан 15 км алыҫлыҡта ята. Имән кеше эшмәкәрлеге тәьҫиренә бирелмәгән. Йөҙ йәштән олораҡ ағастар — оҙон ғүмерле ағастар иҫәпләнеп, «йөҙйәшәр ағастар» исемлегенә инеп китәләр. Һаман да әуҙем тереклеге һәм тәбиғәттәге әһәмиәте менән, баһалап бөткөһөҙ ҡиммәткә эйә булып торалар.\nКиң йоморо сатыры, 15 см оҙонлоғондағы ябай, ситтәре уйып алынған япраҡтары менән үҙе бер йәм булып, балҡып ултыра. Ҡабығы ҡара-һоро төҫтә, борғосланып торған тәрән буй-буй бураҙналар һәм арҡыры ярыҡтар менән сырмалған.\nЕмештәре — оҙонсай йомро (оваль) формалағы сәтләүектәр. Бер нисәүһе бергә, оҙон һапта ултыралар. Сәтләүектәре 3,5 см тирәһе ҙурлыҡта, һап яғынан осо (1/5 өлөшө) йомро һауыт эсендә ултыра.\nЯпраҡтары йәшел, ябай, ситтәре уйып алынған.\n2 Йөҙйәшәр ағастың тарихы\n3 Өҫтәлмә материал\nОлононоң 1,3 м бейеклектәге күләме = 2 м 80 см\nОлононоң муйынтыҡтағы (в шейке ствола) күләме = 4 м 40 см\nБейеклеге = 12,5 м\nЙәше = 123\nТөр исеме : Имән, (Дуб черешчатый) — Quercus robur\nЙөҙйәшәр ағастың тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБорондан дон казактары йылға буйҙарына килеп урынлашҡандар. Каяле (ныне река Быстрая) йылғаһы ярындағы Трофименков хуторы ла бик боронғоларҙан һанала. Ивановтарҙың хужалығы ла нәҫелдән-нәҫелгә улдарына күсеп килгән. Ғәиләләре бик күренекле казактар затынан булған. Данлыҡлы баҡсасылар булғандар. 1876 йылда Ивановтарҙың Спиридон исемле улы тыуа. Спиридондың 12 балаһы була. Өлкән ҡыҙы Клавдияны 15 йәшендә Золотовский Яковҡа кейәүгә бирә. Улының был иҫтәлекле көнөнә арнап, ҡоҙаһы Стефан Демьянович имән ағасы ултырта.\nБөйөк Ватан һуғышында имән зыян күрмәй. Һәйбәт һаҡлана. Тик йылдар ғына олонона үҙенең мөһөрөн баҫа. Золотовскийҙар ғәиләһенең тарихы һәм иҫтәлеге булып бөгөн дә үҫеп ултыра. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа хутор халҡы күсеп китеп бөтә. Имәнде лә бер аҙға онотоп торалар. Даны, «Ағастар- тәбиғи ҡомартҡылар» тигән Бөтә Рәсәй программаһы арҡаһында ҡалҡып сыға.\nХәҙер имәнде тәрбиәләп кенә тоталар. Кәртәләп алғандар. Ботаҡтарына терәү ҡуйылған. Яраларын таҙалап, дауалап торалар. Ярыҡтарын, өңөлгән ерҙәрен ямағандар. Закон менән һаҡлана. Региондың айырым һаҡлана торған тәбиғи объекты булып тора.\nӨҫтәлмә материал[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСертификацион комиссия, «Ағастар — тәбиғи ҡомартҡылар» тигән бөтә Рәсәй программаһында тикшереп, сайттағы ғаризаны раҫлай www.rosdrevo.ru. Тәүге этапта был иҫтәлекле ағасты № 195 номеры менән «Рәсәйҙең йөҙйәшәр уникаль ағастары» исемлегенә индерәләр. Йәшен, тарихи ваҡиғалар менән бәйләнешен, исемен, номерын, һүрәтләмәһен биреп, алтаҡта ҡуялар.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Имән_(Ростов_өлкәһе)&oldid=685348 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:05 6 май 2017 үҙгәртелгән.


Яратылып үҫһен һәр бала » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Социаль мәсьәлә » Яратылып үҫһен һәр бала\nЯратылып үҫһен һәр бала 10.04.2018 // Социаль мәсьәлә\nКоридорҙа атаһының ныҡлы ҡулдарына тотоноп атларға тырышҡан Нур башҡа балаларҙан бер яғы менән дә айырылмай. Тик уның йәшәүгә теләге ҙур: бар нәмәне танып белергә, кескәй туп артынан йүгерергә, ағаһы Рамазан менән бергә уйнарға, ата-әсәһенең янынан йәнәш атларға тырыша. Әммә уға һәр аҙым ауырлыҡ менән бирелә, һәр атҡан таң уның өсөн оло бәхеткә тиң. Нурҙың ата-әсәһе, Сибай ҡалаһында физик мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы махсус табиптарҙың ҡарауы, кәрәкле инстанцияларҙың бер урында ҡабул итеүе хаҡында ишеткәс, Йылайыр районынан килеп етә.\nАйһылыу Түләшеваның икенсе улы инвалид булып тыуа. Һабыр ауылында йәшәгән йәш ғаилә улының сәләмәтлеге хаҡына район үҙәгенә күсеп килергә мәжбүр була. Әлегә улар фатирҙы ҡуртымға алып йәшәй, киләсәктә ер урыны алып, йорт төҙөргә уйлай. Тик ниндәйҙер ҙур хыялдарын тормошҡа ашыра алмай Түләшевтәр, сөнки барлыҡ аҡса Нурҙы һауыҡтырыуға тотонола.\nБыйыл малай беренсе класҡа уҡырға барған, уҡытыусы аҙнаның биш көнөндә йортҡа килеп белем бирә. Ике йыл һайын ғаилә Өфөгә, ВТЭК-ка, улдарының инвалидлығын раҫлатырға һәм оҙайтырға алып бара. Бының өсөн ҡайтанан документтар йыйыу, төрлө табип ишектәрен тапау, сирле баланы һәр ҡабул итеүҙәренә үҙең менән алып йөрөү мәшәҡәттәр генә тыуҙырмай, ә байтаҡ сығым да талап итә. Уныһына ла түҙергә мөмкин булыр ине, әммә Нур бындай хәлдәрҙе ауыр кисерә, сиренә көсөргәнешлек килә. Шуға күрә Айһылыу Түләшева улының инвалидлыҡ срогын 18 йәшкә тиклем оҙайтыу юлын хәстәрләй: диагноздарын дәлилләгән медицина картаһын, кәрәкле документтар теҙмәһен юллап, ире эшенән һорап, үҙ транспорты менән Нурҙы Өфөгә алып барып, белгестәрҙең ҡабул итеү сиратын көтә. Улдарының киләсәктә аяҡҡа баҫырына ышаныс аҙым һайын осраған ҡаршылыҡтарҙы еңергә ярҙам итә Түләшевтәргә.\nБаймаҡ районының Урғаҙа ауылынан Гүзәлиә Бикбованың улы Бәхтийәрҙең хәле лә яҡшынан түгел. Бөгөн ул неврологта булған, кәрәкле кәңәштәр алған. Физик мөмкинлектәре сикләнгән балаларын тәрбиәләгән һәр ғаилә менән яҡындан танышып сыҡҡандан һуң уларҙың рухи ныҡлығына, сабырлығына һәм ихтыяр көсөнә хайран ҡалаһың. Үҙ сабыйын аяҡҡа баҫтырыу, уны һауыҡтырыу өсөн уларға төрлө юлдар үтергә, әллә ниндәй һүҙҙәр ишетергә, әллә күпме тупһалар аша атларға тура килә. Ғүмерлек һынауға дусар булып, балаларын кеше итергә тырышҡан ғаиләләр күп осраҡта ҡанундарҙы үтәргә теләмәгән чиновниктар алдында баҙап ҡала.\nТап ошондай көнүҙәк мәсьәләләр Сибай балалар һынлы сәнғәт мәктәбендәге сарала ҡаралды. Унда физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар тәрбиәләгән ғаиләләр, төбәктәге инвалидтар ойошмаһы рәйестәре, район хакимиәттәренең социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫарҙары ҡатнашты. Кәңәшмә фекер алышыу майҙанына әйләнде.\n“Хеҙмәттәшлек синергияһы — физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм уларҙың ғаиләләре менән эшләү системаһын үҫтереүҙең төп факторы” тигән темаға арналған “түңәрәк өҫтәл”дә Башҡортостандың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова, Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы Рөстәм Афзалов, “Мәрхәмәт” хәйриә фонды президенты Айгөл Гәрәева, һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Рита Вәлиева һәм башҡалар ҡатнашты.\nТәүҙә ҡунаҡтар ҡаланың Балалар сәнғәт мәктәбендә һәм “Әкиәт” балалар баҡсаһында булды. Бында улар сәләмәтлектәре сикләнгән балалар өсөн инклюзив белем биреү шарттары менән танышты, инвалид уҡыусыларҙың йыр-бейеү, һүрәт төшөрөү, балсыҡтан, ағастан төрлө әйберҙәр яһау оҫталыҡтарын күреп һоҡланды. “Әкиәт” балалар баҡсаһында физик мөмкинлектәре сикләнгән кескәйҙәр өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған, бында өс йәшкә тиклем баланы реабилитациялау алымдары киң ҡулланыла, улар менән даими рәүештә махсус белгестәр — психолог, логопед, дефектологтар шөғөлләнә.\nЛенара Хәким ҡыҙы, һөйләшеүҙе асып, үҙ сығышында ошондай сараның быға тиклем республиканың ете зонаһында үтеүен һәм Урал аръяғы төбәгендәге сараның әһәмиәтен билдәләне. Артабан тейешле һығымталар яһау, физик мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы тәрбиәләүсе ата-әсәне ниндәй һорауҙар борсоуын, ниндәй проблемаларға юлығыуҙарын, тәҡдимдәрен, фекерҙәрен ишетергә теләүен белдерҙе.\n— Сәләмәтлектәре сикләнгән балаларҙы тәрбиәләүсе ата-әсәләр менән күҙмә-күҙ осрашып һөйләшеү урындарҙа ниндәй проблемалар булыуын, ниндәй һорауҙарға яуап, ярҙам кәрәклеген асыҡларға булыша. Артабан уларҙы тейешле урындарға, етәкселәргә еткереү, кәрәкле ярҙам күрһәтеү беҙгә ҡайтып ҡала. Икенсенән, бөгөн йәмғиәт инвалидтарға йөҙ менән борола. Аҡрынлап булһа ла уңайлы шарттар тыуҙырыла. Ниһайәт, уларҙың хәлен, тауышын ишетеүселәр күбәйә. Баланың артабанғы яҙмышы, нисек кенә булмаһын, тәү сиратта ата-әсәһенә ҡайтып ҡала. Үҙ ваҡытында балаһына ярҙам күрһәтеүҙе һорап, ҡабул ителгән ҡанундарға таянып, яр һуға икән, бар яҡлап тейешле саралар күрелә. Шулай ҙа хәл ителмәгән мәсьәләләр ҙә юҡ түгел, ошолар хаҡында һөйләшәйек, — тине Ленара Иванова.\n“Мәрхәмәт” хәйриә фонды президенты Айгөл Гәрәева сарала ҡатнашыусыларҙы үҙе етәкселек иткән фонд тарафынан ниндәй ярҙам, гранттар бүленеүе хаҡында таныштырҙы һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың сәләмәтлеге сикләнгән балаларҙы дауалау, реабилитациялау өсөн ярҙам итеүҙә ҙур йоғонто яһауы хаҡында һөйләне. Мәрхәмәтлек фондтары төрлө йүнәлештә бушлай уҡытыу курстары үткәреүе хаҡында күптәрҙең хәбәрҙар булмауы асыҡланды. Был йүнәлештә Күмертау һәм Учалы ҡалаларының әүҙем эшләүе билдәләнде.\nСибай ҡалаһы хакимиәте башлығы Рөстәм Афзалов ҡалала физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн булдырылған аныҡ эштәрҙе барланы. “Әле беҙҙә барлығы 312 инвалид бала бар. “Уңайлы мөхит” программаһына ярашлы, 28 учреждениела һәм биш белем биреү усағында улар өсөн бар шарттар тыуҙырылған. Инклюзив белем биреүгә нигеҙләнеп, сәләмәтлектәре сикләнгән балалар үҙ тиҫтерҙәре менән бергә уҡый. Ҡаланың мәктәпкәсә йәштәге учреждениеларында 27 төркөм ошо йүнәлештә эш алып бара, унда йөрөүселәр, һаулыҡтарына ҡарап, төп дөйөм белем усаҡтарында, дистанцияла белем биреү үҙәгендә, коррекция мәктәбендә белемен артабан камиллаштыра.\n2011 йылда Сибайҙа асылған дистанцияла белем биреү үҙәгендә 77 бала шөғөлләнә, шуларҙың дүртеһе — Урал аръяғы райондарынан, ҡалғандары — Сибай һәм Баймаҡ ҡалаһынан. Өҫтәмә белем биреү учреждениеларына физик мөмкинлектәре сикләнгән 400-ҙән ашыу бала йөрөй. Ҡаланың коррекция мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Наҙгөл Байғужина икенсе йыл рәттән Башҡортостан йыйылма командаһында сығыш яһай һәм теннис буйынса призлы урын яулай. 2001 йылдан алып физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн реабилитация филиалы эшләй.\nМедицина, психологик-педагогик ярҙам күрһәтеү үҙәгендә Әбйәлил, Баймаҡ, Йылайыр, Хәйбулла райондарынан һәм Сибай ҡалаһынан балалар йыйыла. Шулай уҡ беҙҙә уңышлы эшләп килгән Психологик-медик-педагогик комиссияның (ПМПК) эшен дә ыңғай яҡтан баһалап китеү кәрәк. Үткән йылда ғына комиссия тарафынан 3 мең 150 бала күҙәтеү үткән һәм уларға квалификациялы белгестәр консультацияһы үткәрелгән. Инвалидтар ойошмаһы янында эшләп килгән “Әсә йөрәге” үҙ янына йөҙҙән ашыу инвалид баланы һәм уларҙың әсәләрен берләштерҙе. Ете йыл рәттән Сибайҙа төбәк-ара “Таланттар балҡышы” фестивале үтә”, — тине ул үҙ сығышында.\nЗаман менән йәнәш атлаған, социаль эшҡыуарлыҡты үҙ иткән йәш эшҡыуар Илһам Әбделғужин, төбәктә тәүгеләрҙән булып “Азатлыҡ” автономиялы коммерцияға ҡарамаған халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге асып, оло йәштәгеләр, физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн “Инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләр өсөн социаль бала ҡараусы” хеҙмәте асҡан. “Социальная няня” хеҙмәте өс йәшкә тиклем бала тәрбиәләгән йәки 18 йәшкә тиклем физик мөмкинлектәре сикләнгән бала тәрбиәләүсе ғаиләгә ҡыҫҡа ваҡытлы ярҙам күрһәтә. Бала менән үҙәктең хеҙмәткәре ултырған саҡта ата-әсә үҙе теләгән урынға, театрға, дауаханаға, “Матурлыҡ” салонына, ҡунаҡҡа һәм башҡа ергә бара ала.\nБыл яңы инновациялы хеҙмәттән 23 бала һәм шул иҫәптән һигеҙ инвалид файҙаланған. Киләсәктә был йүнәлештә эште дауам итеү кәрәклеге белдерелде. Сибайҙан физик мөмкинлеге сикләнгән ул тәрбиәләгән Зәлиә Саникина мәктәпкәсә йәштәге учреждение һәм ғаилә араһында тығыҙ хеҙмәттәшлек барлығы, белгестәрҙең даими рәүештә улы Тимур менән шөғөлләнеүе тураһында бәйән итте.\nБөрйәндән килгән Резеда Кәримова иһә районда кәрәкле белгестәрҙең (логопед, психолог) булмауына зарланды. Ауырыу бала эргәһендә 24 сәғәт буйы торорға тура килгән осраҡта ла, инвалид бала ҡарау өсөн айлыҡ түләү күләме төбәктәге йәшәү кимәленә лә тап килмәй. Алты меңгә лә тулмаған аҡсаға йәшәргә лә, баланы ҡарарға, кейендерергә, уның һаулығын нығытырға кәрәк, тейешле медицина ярҙамы алырға ла тейеш. “Мин баламды яңғыҙ ҡалдыра алмау сәбәпле өйҙә ултырырға мәжбүрмен, ғаиләлә тағы икенсе бала бар, ирем бер үҙе эшләй. Күптән түгел балалар баҡсаһына ике сәғәткә булһа ла улымды йөрөтөү мөмкинлеге алдыҡ. Логопед ярҙамы өсөн Өфөгә алып йөрөтөргә, фатирҙы ҡуртымға алып йәшәргә тура килә”, — тип күңелендә йөрөткән аһ-зарын асып һалды ул.\nУның һүҙҙәренә Баймаҡ районынан инвалид бала ҡараған әсә — Йәнбикә Мөхәмәтғәлиева ла ҡушылды. Йәнбикә Ғәлимйән ҡыҙы улына кәрәкле дарыуҙар ала алмауына зарланды. Федераль ҡануниәткә ярашлы, инвалид балалар сиренең айырым категорияһына ҡарап, бушлай дарыуҙар менән тәьмин ителергә тейеш. Әммә һуңғы ваҡытта тейешле дарыуҙарҙың булмауы йәки булып та ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында инвалидтарға барып етмәүе күҙәтелә. Шулай уҡ бала мәктәпкә барғас та физкультура-дауалау гимнастикалары дауам ителһен ине, тигән тәҡдимдәр ҙә яңғыраны.\nЕйәнсура районынан килгән Эльвира Туҡаеваның сығышы барыһы өсөн дә фәһемле булды. Бынан бер нисә йыл элек үҙе инвалид ҡыҙ тәрбиәләгән әсә балаһының сәләмәтлеге өсөн барыһын да эшләй. Һөҙөмтәлә әле ҡыҙы үҙе әсә, эшләй һәм башҡалар кеүек тормош иптәше менән бынамын тигән донъя көтә. “Һинең балаң үҙеңдән башҡа бер кемгә лә кәрәкмәй, шуға күрә бигерәк тә әсәләргә сабырлыҡ һәм түҙемлек теләп, ныҡышмалыраҡ булырға саҡырам. Һәр осраған ҡаршылыҡ, ауырлыҡтар алдында баҙап ҡалмаҫҡа, киреһенсә, алға барырға кәрәк. Шул сағында ғына йылдар буйы түгелгән хеҙмәтегеҙҙең һөҙөмтәһе буласаҡ”.\nӘйткәндәй, ул үҙе “Ҡурсаҡ театры” түңәрәге ойошторған һәм әлегә тиклем уны етәкләй. Тормошо, хеҙмәте күптәргә өлгө, сирле балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә әҙер дәреслек булырлыҡ тәжрибә туплаған ханымға киләсәктә үҙ кисерештәрен китап итеп яҙһа, күптәр өсөн рухи этәргес булыр ине.\nЙылайырҙан килгән вәкилдәр үҙҙәрендә эшләп килгән республика коррекция мәктәбе, унда каникулда ҡалған инвалид балаларҙы лагерҙа урынлаштырыу, һаулыҡтарын нығытыу сараларын күреүҙәре хаҡында белдерҙе. Хәйбулла районы миҫалы иһә күптәргә өлгө. Улар үҙҙәренең “Нур” үҫмерҙәр клубында физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар менән эшләү өсөн штат булдырып, бөтә сараларға инвалид балаларҙы саҡырып, түңәрәктәргә йөрөтөү мөмкинлеген тыуҙырған.\nАртабан Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, Һаулыҡ һаҡлау, Мәғариф министрлыҡтары, Рәсәй Социаль страховка фондының Башҡортостан буйынса төбәк бүлексәһенең инвалидтарҙың реабилитацияһы өсөн техник саралар бүлектәре вәкилдәре сығыш яһаны. Улар әйтеүенсә, ҡабул итеүгә килгән күп ата-әсәләрҙең инвалид балалары өсөн реабилитация үҙәктәренең эшләүе хаҡында белмәүҙәре аптыратһа, урындағы район етәкселәренә ҡарата бер ниндәй ҙә ялыу булмауы һөйөндөргән. Тимәк, аҡрынлап булһа ла урындарҙа боҙ ҡуҙғала, физик мөмкинлектәре сикләнгән балалар тәрбиәләүсе ғаиләләр ярҙамһыҙ ҡалмай, уларға ҡарата иғтибар арта, проблемаларҙы аҡрынлап булһа ла хәл итеү юлдары барлана. Ғаилә хәстәре миһырбанлы йәмғиәт иңендә икәнлеген урында ултырған етәкселәрҙең дә аңлауы һөйөндөрә. Әйткәндәй, кәңәшле илдән изгелек кәрәк, тигәндәй, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаровтың да ҡатнашыуы сараға мәртәбә өҫтәне. Федераль үҙәктәргә еткерер теләк-тәҡдимдәр әйтелде, проблемаларҙы ыңғай хәл итеүҙә ярҙам итәсәген белдерҙе.\n“Түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар һәр береһе үҙе өсөн фәһемле кәңәштәр алды, ата-әсәләр белгестәрҙең яуаптарын ишетте, улар менән аралашыу мөмкинлегенә эйә булды. Улар әйтеүенсә, ауырлы ҡатындар табип күҙәтеүе үткәндә әйтелгән кәңәштәргә ҡолаҡ һалһын ине. Һәр бала үҙ ризығы менән донъяға килһә лә, уның һаулығы өсөн тәү нәүбәттә ата-әсәһе яуап бирә. Көтөп алынған бала ғаиләгә йәм һәм ҡот килтерһен өсөн дә уның һау-сәләмәт булыуы мотлаҡ. Ә инде Хоҙай тарафынан баланың сәләмәтлеге сикләнгән булып тыуа икән, уға тәүге айҙарҙан уҡ дөрөҫ диагноз ҡуйылһа һәм медицина ярҙамы күрһәтелһә, киләсәктә уның һауығыуға ышанысы икеләтә арта. Шуның өсөн ата-әсәләргә үҙ сабыйына ҡарата иғтибарлы булырға, баланың һаулығында саҡ ҡына тайпылыш күренһә, шунда уҡ дауаханаларға алып барырға кәңәш ителде. Ул сағында ата-әсә өсөн Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларында урынлашҡан реабилитация үҙәктәре лә, Германия, Израиль клиникалары ла кәрәк булмаясаҡ.\nЙәмғиәт физик мөмкинлектәре сикләнгәндәргә саҡ ғына иғтибарлыраҡ, ихтирамлыраҡ булғанда, улар ҙа, тотош йәмғиәт тә бер-береһенә яҡлаусы һәм терәк була ала. Бер аҡыл эйәһе әйткәнсә, “изгелек — телһеҙҙәрҙе һөйләштерә, һаңғырауҙарҙы ишеттерә ала торған тел ул”. Ҡыҫҡаһы, һәр бала, донъяға ниндәй хәлдә килеүенә ҡарамаҫтан, ғаиләлә яратылып үҫһен.


Баҡалы районы Киләй ауылында янғында һәләк булыусылар иртәгә ерләнәсәк - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБаҡалы районы Киләй ауылында янғында һәләк булыусылар иртәгә ерләнәсәк\nӘле фажиғә сәбәптәре тикшерелә. Уның эскелеккә бәйле булыуы ла ихтимал. Балалар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса тулы хоҡуҡлы вәкил Павел Астахов кескәй балалар йәшәгән йорттарҙы янғынды иҫкәртеү саралары менән тәьмин итергә саҡырҙы. Ошондай тәҡдим менән ул Республика башлығына мөрәжәғәт ебәргән. Райондың ғәҙәттән тыш хәлдәр комиссияһы иҫке ағас йорттар булған һәр ихатала һыу тултырылған 200 литрлыҡ мискә һәм янғын һүндереү ҡоролмалары менән тәьмин итергә ҡарар итте. Баҡалы районы Киләй ауылындағы фажиғә бөтә республиканы тетрәндерҙе. Кисә төндә сыҡҡан ут 5 кешенең ғүмерен ҡыйҙы, шул иҫәптән 3 бала һәләк булды.\nҠаршы йортта йәшәгән күршеләр икеләр тирәһендә шифер шартлауына уяна һәм янғын һүндереүселәрҙе саҡырта. Әммә һуң була, ҡотҡарыусылар килеүгә ут йортто тулыһынса ялмап ала. Ут тулыһынса һүндерелгәс йортта 5 мәйет табыла. Ғаилә етеш йәшәгән тип әйтеп булмай, өй хужаһы бер ҡайҙа ла эшләмәгән, ҡатыны ваҡыты ваҡыты менән һауынсы булып ялланған. Балаларына тейешле тәрбиә бирмәгән ханым быға тиклем әсә хоҡуғынан мәхрүм ителә, әммә 2 йыл элек балалар ғаиләгә кире ҡайтаралар.Янғын верандала торған һыуытҡыс розеткаһынан сыҡҡан булыуы ихтимал. Хужабикә уның бер нисә тапҡыр ялҡынланып китеүе хаҡында әйткән булған, янғын һүндереүселәр ҙә үткән йыл рейд ваҡытында электр сымдарының иҫке булыуы хаҡында иҫкәрткән. Ваҡытында төҙөкләндерелмәгән электр ҡоролмаһы сәбәплеме әллә был кистә һуҡмыш йоҡларға ятҡан ир менән ҡатындамы сәбәп хәҙер бик үк мөһим дә түгел. Ололар битарафлығы арҡаһында балалар ғүмере менән түләргә тура килә.\n21 апреля Бөгөн Өфөлә паромдар хеҙмәте үҙ эшен башланы


Көршәккә һыу кәрәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Көршәккә һыу кәрәк\nКөршәккә һыу кәрәк 04.09.2012 // Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Иглин районында булды. Сыуаш-Ҡобау ауылында республика етәксеһе урта мәктәпте ҡарап сыҡты, урындағы халыҡ менән аралашты.\nКөршәк ауылында йәшәүселәр газ һәм һыуҙың булмауына зарланды. Ҡоролоҡло йәйҙән һуң ҡоҙоҡтарҙа һыу ҡалмаған тиерлек. Әле уны йылғанан ташыйҙар, эсәр һыуҙы район үҙәгенән һатып алалар. Рөстәм Хәмитов мәсьәләне тиҙ арала хәл итергә вәғәҙә бирҙе.\n209 уҡыусы белем алған Сыуаш-Ҡобау мәктәбендә Рөстәм Хәмитов ирекле көрәш секцияһындағы күнекмәлә булды. Әле секцияға 63 уҡыусы йөрөй. Улар иҫәбендә донъя һәм Европа чемпионаттары призерҙары ла бар. Иҫке спорт залын ҡарап сыҡҡандан һуң, республика башлығы мәктәпкә яңы төкәтмә төҙөргә тигән күрһәтмә бирҙе.\nБелем көнө айҡанлы Башҡортостан Президенты 2002-2004 йылдарҙа тыуған балалар араһында ирекле көрәш буйынса республика беренселегендә еңеп сыҡҡан өсөнсө класс уҡыусыһы Августина Ивановаға иҫтәлекле бүләк, ә мәктәпкә мультимедиалы проектор һәм экран тапшырҙы.\nУҡытыусылар менән аралашҡанда Рөстәм Хәмитов мәктәптәге эш хаҡы менән ҡыҙыҡһынды. Асыҡланыуынса, бында уртаса эш хаҡы 19 мең һум тәшкил итә. Яңы эш башлаған белгестәр айына — 15 мең һум, ә стажлы уҡытыусылар 24 мең һум самаһы аҡса ала.\nСыуаш теле уҡытыусылары Президентҡа методик ҡулланмаларға бәйле проблемалары хаҡында һөйләне. Рөстәм Хәмитов республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязовҡа Сыуашстандағы коллегалары менән бәйләнешкә инеп, уларҙан тейешле әҙәбиәт алырға һәм мәктәптәргә таратырға ҡушты.\nБашҡортостан етәксеһе шулай уҡ мәктәп ашханаһын, кластарҙы, музейҙы ҡарап сыҡты, абруйлы ҡунаҡтар китабында иҫтәлеккә яҙма ҡалдырҙы.


Яраланған яҙмыш ауазы\n18 Сентябрь , 18:30\nЙән… Ғүмер… Хәлил… Уйланып ята торғас, ҡыҙ һиҫкәнеп китте, үҙе лә аңғармаҫтан бөтә көсөнә “Хәлил!!!” тип ҡысҡырып ебәрҙе.\nХозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан Әҙиләнең ауылы. Оло юлдан биш-алты саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Аҡъегет төпкөлдә тыныс ҡына үҙ алдына йәшәгән кеүек. Ауыл халҡы ҡалаға барыр булһа, ошо арауыҡты кем йәйәү, кем атта үтә, машиналыларға еңелерәк. Хәйер, был оҙон юлды тапап өйрәнеп тә бөтөлгән инде. Эргәһендә генә күл, алыҫтараҡ борғоланып Ағиҙел аға. Теҙелеп киткән тауҙар, һәр миҙгелдә үҙенсәлекле төҫкә инеп, илаһи бер йәм, ҡот өҫтәй. Тыумыштан үтә нескә күңелле булғанғамы, ошо матурлыҡты күрә, бөтә күҙәнәктәре менән тоя белә ҡыҙ. Үҙенә лә Хоҙай сибәрлекте йәлләмәгән. Йәшкелт-һоро күҙҙәренән нур бөркөлһә, ҡыйғас ҡаштары үҙҙәре үк йылмайғандай, тулҡынланып торған ҡуңыр оҙон сәстәренә һоҡланмаған кеше юҡ. Ҡала мөхитенә барып эләккән ҡыҙҙарҙың күбеһе, йәшәү рәүешен сәсте тунап ырғытыуҙан башлай, ә Әҙиләгә бындай «ен» ҡағылманы, бәлки атаһының әсәһе Хөсниә әбейҙең тәрбиә йоғонтоһо көслө булғандыр. Күп нәмәгә өйрәтте өләсәһе, әсәһе менән бүлешә алмаған серҙәрен уның менән уртаҡлашты ҡыҙ. Күпте күргән, күпте кисергән ағинәй тормоштоң бөтә ваҡиғаларын тәҫтәләп, еренә еткереп тыныс ҡына аңлатыр, аҡыллы кәңәштәрен бирер ине. Гүр эйәһе шул ул хәҙер. Ейәнсәре уны йыш иҫкә ала, наҙлы тауышын, йылы ҡулдарын һағына. Быйыл Әҙилә медицина училищеһын тамамлай. Сығарылыш имтихандарын ғына уңышлы тапшырһа, урыҫтар әйтмешләй, биш минуттан тулы хоҡуҡлы белгес буласаҡ. Ә һуңынан? Эх, артабан ниҙәр кисерергә тура килерен белһәң икән, тип уйлай Әҙилә ҡай саҡ. Кеше тормошо шундай ҡатмарлы, хас та тәбиғәт күренештәре һымаҡ. Ғүмерҙең дә ҡояшлы-болотло, йылы-һыуыҡ, сыуаҡ-ямғырлы ваҡыттары бер-береһен алмаштыра. Йәш ҡыҙҙың тик яҡшыға, өмөтлө киләсәккә ышанғыһы, бәхетле йәшәгеһе килә. Уның әле бөтә булмышын ялмап алған мөхәббәт утында янып, ялҡынланып йөрөүе. Йөрәгенең иң түренә инеп ҡунаҡлаған был изге тойғоно татып ҡарағас, ни тиклем ҡайнар, матур, һөйөнөслө лә, көйөнөслө лә икәнен төшөндө һылыуҡай. Бына бөгөн кис улар осрашасаҡ, аҙна буйына йыйылған яңылыҡтар менән бүлешеп, һағыныуҙарын баҫыр өсөн бер-береһенең ҡайнар ҡосағына ташланасаҡ. Әҙилә шуларҙы күҙ алдына килтергән һайын ниндәйҙер осҡон йөрәген ҡурып алғандай төҫлө.\nҠәҙерле һәм яҡын тауышты шунда уҡ таныны ҡыҙ. Был бит уның Хәлиле. Түҙмәгән, килеп тә еткән. Артыҡ тулҡынланыуҙан Әҙиләнең йөрәге сапҡан аттай дарҫлап тибә, ә бите алһыуланып яна башланы. Ул тиҙҙән урамға сығасағын ымлап күрһәтте лә, һөт биҙрәләрен баҡса ҡоймаһына элеп, өй яғына атланы. Бөтә теләге - әсәләре генә егетте күреп ҡалмаһын, һаман шуның менән сыуалаһыңмы, тип әрләрҙәр. Ауылда интеллигент һаналған Рәйлә апай менән Самат ағай Әҙиләнең еңел-елпе холоҡло, эскегә һабышҡан ғаиләлә үҫкән егеткә ғашиҡ булып, мөкиббән уға табынып йөрөүен күтәрә алмай. Нимә, нимә наҙлап, иркәләп тәрбиәләгән бер бөртөк ҡыҙҙарының яҙмышын әҙәм аҡтығы менән бәйләргә юл ҡуймаясаҡтар. Ғаилә башлығы - колхоз рәйесе, ханым - мәктәптә уҡытыусы. Икеһе лә эшкә яуаплы, уҡымышлы, етди кешеләр. Заман ауырлыҡтарын күп татыған ир менән ҡатындың оҙаҡ йылдар көтөп тапҡан балаларының бәхетле киләсәген күрергә теләүен аңлап була, әлбиттә. Әммә мөхәббәт, бер нәмәгә буйһонмаған изге, илерткес тойғо, бер кемдән дә рөхсәт һорап, йөрәк ишеген ҡағып инмәй шул.\nҠыҙ күңелһеҙ уйҙарын ситкә ебәрергә тырышып, ашыҡ-бошоҡ кейенде лә, бесәй һымаҡ ипләп баҫып сығып та китте.\nЙөрәккәсем, ҡайтҡанһың икән. Мин бит һине был аҙнала ҡалала ҡалаһың тип ишеткәйнем.\nХыялыйым, һине күрмәй үләйемме ни? Осоп, елпенеп, йүгереп ҡайттым.\nҠасандыр күтәрелеп ҡарарға ла оялған Әҙиләнең ҡыйыуланып, үҙ тойғоларын йәшермәй әйтә алыуынан, ә иң мөһиме, бер-береһен ихлас яратыуҙан Хәлил бәхетле йылмайып, ҡыҙҙы күкрәгенә ҡыҫты. Бер һын булып ҡушылып, икеһенән дә бөрккән һөйөү нурҙарына сорналып, байтаҡ өнһөҙ торғандан һуң, йәштәр әкрен генә атлап үҙҙәренең яратҡан урыны - күл буйына йүнәлде.\nЭй, матур ҙа инде ошо май айы. Төнгө күктә һибелгән ваҡ-ваҡ йондоҙҙар бер туҡтауһыҙ йымылдаша, сәскәләр хуш еҫен таратып, күңелде әйтеп аңлатылмаҫтай рәхәтлеккә күмә, әрәмәлектә һандуғастар сутылдаша, әкрен генә иҫкән йылы ел наҙлап сәстән һыйпай, битте иркәләй. Алыҫтараҡ сурылдашҡан баҡаларҙың тауышына тиклем ошо төнгә үҙенсәлекле йәм өҫтәй. Әйтерһең дә, бөтә тәбиғәт уларға изге фатихаһын бирә, донъяла бер ниндәй ауырлыҡ, хәсрәт юҡ кеүек.\nХәлил, мин һине шундай ныҡ итеп һағындым, - тип егеткә һырынды Әҙилә яр буйына еткәс.\nМин дә, Әҙиләкәйем.\nЭх, ошо минуттар туҡтаһын ине лә, һинең менән икәүләшеп кенә ошонда тик ултырһаҡ ине.\nНисек инде икәү, ә беҙҙең балаларыбыҙ?\nХәлил, оялтма мине.\nБала ул оят түгел, беҙҙең мөхәббәтебеҙ емеше буласаҡ. Шул тиклем улымдың тыуыуын теләйем.\nМин дә. Һиңә генә оҡшап торған малай табып биргем килә. Тик…\nӘҙилә ҡапыл тынып ҡалды.\nӘйтеп бөт инде башлағас.\nБөгөнгө кистең бәҫен юйып, кәйефеңде төшөрөп был хаҡта һөйләмәҫмен тигәйнем.\nМине һантый тип уйлайһыңдыр инде. Атай-әсәйеңдең беҙҙе айырырға маташыуын былай ҙа беләм. Тағы ла әрләнеләрме?\nЭйе… Хәлил, мин бит һине яратам.\nНи өсөн шул тиклем күрә алмайҙар, ниндәй этлегем тейҙе һуң?\nБыларҙы әйтергә, аңлатырға телем әйләнмәй.\nӘйт, Әҙилә. Дөрөҫөн әйт. Юғиһә үҙем барып һөйләшәм.\nЮҡ, барма! Улар һине… насар егет, ғаиләһендә бөтәһе лә «һалырға» ярата ти. Юҡ, әсәйемдәр һине яманларға теләмәй, ә мине һинән төңөлдөрөргә тырышып, беҙҙе тиң күрмәгәнгә әйтә.\nӘ беҙ тиң түгел, шулаймы?\nБыл минең фекерем түгел, Хәлил.\nШулай инде, һин уҡыған кеше. Атай-әсәйең матур урында эшләй. Беҙ ни, нәмә, простой рабочий халыҡ. Ауыл алкаштары!\nХәлил, етте! Хәҙер беҙ ҙә ирешәйекме?\nЮҡ, мине әле ғәрлегем һөйләтә.\nҺинең әс… Сәлимә апайҙы мин хөрмәт итәм, ул ете бала үҫтергән кеше. Бәләкәй сағымда мине килен итәм, тип шаярта торғайны. Иҫләйһеңме?\nАна шул саҡтан бирле тик һине уйлап йәшәйем бит мин, Әҙиләм. Һиңә ғашиҡ булыуымды белгән апайҙарым, ағайҙарым мине ирештереп йөҙәттеләр. Беләһеңме, һөйгән йәремә сюрприз әҙерләйем.\nӘйт инде, интектермә.\nЮҡ, тигәс юҡ. Оҙаҡламай белерһең. Әҙилә, сәйер бер төш күрҙем әле мин.\nХәлил, төндә һөйләмә, өләсәйем шулай ти торғайны, һис юғында утҡа һөйләйем тиң. Ҡурҡыныс төшмө?\nНимәгә лә юрарға белмәнем. Имеш, өй алдындағы баҡсала сәскәләр ултыртып йөрөйөм. Ҡараһам, үрге остан һин ап-аҡ күлдәк кейеп беҙҙең яҡҡа атлайһың. Икебеҙ ҙә бер-беребеҙгә ҡарап йылмаябыҙ икән. Шул саҡ көслө дауыл килеп сыҡты ла, һине өйрөлтөп-өйрөлтөп өҫкә күтәрҙе. Мин ҡотом осоп, ҡотҡарырға йүгерәм, ә үҙем бер туҡтауһыҙ «Әҙилә! Әҙилә!» тип ҡысҡырам. Ә һин күҙ менән ҡаш араһында юҡ булдың да ҡуйҙың. Шул тиклем ныҡ итеп ҡысҡырғанмын, тауышҡа әсәйем тороп, мине уятты.\nУй, ҡалай оят.\n«Эй, балам, өнөңдә лә, төшөңдә лә шул Әҙилә тип кенә йәшәйһең. Өйләнеп кенә ҡуйһағыҙ шәп булыр ине», - ти.\nЫсынлап та сәйер төш күргәнһең, хәйерлегә генә булһын инде.\nӘҙиләм, һине бер ҙә юғалтҡым килмәй, лучше үләм дә ҡуям.\nТәүбә тиң, йүләр. Ауыҙыңдан ел алһын. Бөтәһе лә һәйбәт буласаҡ! Беҙҙе ел дә, ямғыр ҙа айыра алмаҫ.\nӘ әсәйеңдәр! Улар ғүмерҙә лә фатихаһын бирмәҫ кеүек.\nӘҙилә шымып ҡалды. Әсәһенең: «Белеп ҡал, алма бер ваҡытта ла ағасынан алыҫ төшмәй. Мөхәббәт килә лә китә, беренсеһе лә, һуңғыһы ла булмаҫ. Һиңә бит һайлаған кешең менән йәшәргә, балалар үҫтерергә кәрәк. Холоҡһоҙланып китһә, нимә эшләмәксеһең? Үкенерһең, ә терһәкте тешләүе мөмкин түгел. Йәш саҡта ҡыҙҙар әллә ниңә хулигандарҙы ярата, донъя көткәндә бөтөнләй икенсе кеше кәрәклеген аңламайҙар, ҡыҙым. Онот уны» тигән һүҙҙәре мейеһен ярып үтте.\nАҡылы менән әсәһенең хаҡлығын аңлай, ә йөрәге ҡайнар һөйөүенең утлы ялҡынында яна. Уны һыу һибеп кенә лә һүндерерлек түгел. Ярата шул ул Хәлилен, егет тә Әҙиләһе өсөн йәнен ата. Кәкре ағасты турайтып булмаһа ла, әҙәм үҙенең холҡон үҙгәртә ала, тип уйлай ҡыҙ. Кешеләр бер-береһен оҡшата, ғашиҡ була, ә ысын мөхәббәтте татыу бәхете һирәктәргә генә бирелә. Кем белә, бәлки, һинең яртың Ер шарының бөтөнләй икенсе өлөшөндәлер. Ә бына Әҙилә уны үҙ ерендә, тыуған ауылында осратҡан.\nНик көйөнә минең һылыуым?\nУйҙарына мөкиббән сумған ҡыҙ ҡапыл тертләп китте.\nЮҡ. Бер ни ҙә түгел.\nӘҙилә, һин барыбер минеке буласаҡһың. Мин һине бер кемгә лә, бер кемгә лә бирмәйәсәкмен.\nТатлы һөйөүенән иҫергән Хәлил Әҙиләне шашып үбә башланы. Егеттең ярһыған күңеле уны тәбиғи ынтылышҡа этәрҙе. Йыл ярым самаһы, дөрөҫөрәге бәләкәйҙән һаҡлап, ҡурсып йөрөткән ҡыҙҙы бөтөнләйгә үҙенеке иткеһе килеү теләге көсәйгәндән-көсәйҙе. Әҙилә быны һиҙһә лә ҡаршылашманы, киреһенсә, ошо минуттарҙы ул да көткәйне. Яҡынлыҡ ҡылырға түгел, ә йәшлеген яратҡан кешеһенә - Хәлиленә бүләк итергә теләүҙән. Һуңынан да үкенмәйәсәк, сөнки ул - уның яҙмышы…\nӘҙилә ишек төбөнә еткәс туҡтап ҡалды. Өй эсенән атаһының көслө тауышы тышҡа уҡ ишетелә:\nҠыҙҙы урамға сығарып ебәреп, атаңдың башын ҡарап ятаһыңмы өйҙә! Домашний арест тигәйнем бит! Минең һүҙ нулме? Һинең воспитаниең! Һинеке! Уйнаштан бала табып ултырһа белерһең әле. Ул сағында минән изгелек көтмәгеҙ! Иманығыҙҙы уҡытырмын! Кеше күҙенә күренеүе оят. Ҡара сәғәтте, биш тулып бөткән. Бар эҙлә урам кәнтәйен!\nАтаһы, тыныслан. Бала ниндәй гонаһ эшләгән әле. Йәштәр уйынға сыға инде ул.\nЭшләгәс һуң була! Уйын имеш. Ана, күҙе аҡайып, Вәкилдең эшкинмәгән малайына тағылып йөрөй! Әллә матур йөрөй тиһеңме? Дәүләтбирҙиндарҙың кемеһе арыу, йә әйт әле? Алйотбирҙиндар улар!\nАтаһының нәфрәтле һүҙҙәре ҡыҙҙың йөрәгенә уҡ булып ҡаҙалды. Ҡурҡышынан өйгә инергә лә, инмәҫкә лә белмәй байтаҡ аптырап торҙо. Әммә сара юҡ.\nСамат ағай ҡыҙына өндәшмәһә лә, битәрләнгән Рәйлә апай бөтәһен дә Әҙиләгә төшөрҙө.\nНиңә ҡасып сығып киттең, ә? Зараза ҡыҙыҡай. Сәсемде генә ағартаһың инде. Берәү булдың, берәгәй булдың.\nНимә әсәй? Әсәйең һинең арҡала күрмәгәнен күреп ултыра. Былай ҙа нервым бөткән. Донъяла башҡа егет юҡмы ни? Тьфу! Был темаға күпме һөйләшергә мөмкин? Әллә ишетмәйһең, әллә аңламайһың. Танымайым һине. Алмаштырып ҡуйғандармы ни? Һин тип кенә йәшәйбеҙ. Атайың эш урынын да күптән хәстәрләп, һөйләшеп ҡуйған. Фатирын да алырбыҙ. Һин генә беҙҙең биттән көлөп йөрөйһөң. Арағыҙҙы һыуыт тимәнемме мин һиңә?\nИке ут араһында янған Әҙиләнең күҙҙәренә йәш эркелде. Был донъяға тыуғаны өсөн үкенде. Уға тиклем төшөп торған сабыйҙар араһында ниңә ул да булманы икән? Күҙе алдына, мөхәббәтенә тоғро ҡалып, ҡаянан ырғыған Сәлимәкәй, Зөлхизәләр образдары баҫты. Әллә… Юҡ. Был аҙымға уҡ барып етергә яҙмаһын.\nТаң атҡансы керпек тә ҡаҡмай, төрлө уйҙарға сумып ятты Әҙилә. Төндә ҡылынған яҡынлыҡ та тынғы бирмәне. Был хаҡта атаһы белә ҡалһа, донъяның аҫты өҫкә әйләнәсәк. Көслө тойғолар тәьҫирендә бәхетенән күктең етенсе ҡатында йөҙгән Әҙиләне өйҙәге ығы-зығы айнытып ебәрҙе. Ул иртәнге сәйҙе лә эсә алмай тиҙерәк ҡалаға китеү яғын ҡайғыртты. Яҡын арала өйгә ҡайтыу юҡ.\n… Тағы ла шул юл, тағы уйланыуҙар. Бик теләһә лә онота алмаясаҡ ул Хәлилен. Оҙон буйлы, мыҡты ғына кәүҙәле ябай ауыл егете күңеленең иң түренә генә инде лә ултырҙы. Янып торған һөрмәле ҡарашы күҙ алдынан китмәй. Бер-береһе менән уҡмашҡан төрлө тойғоларҙы үҙ эсеңә йыйып, яңғыҙың ғына кисереүе ҡайһылай ауыр. Әҙилә барып еткәс тә бүлмәләш әхирәте, серҙәше Гөлнур менән уртаҡлашасаҡ, уның аҡыллы кәңәштәрен, йыуатырлыҡ һүҙҙәрен ишетеп бер аҙ тынысланасаҡ.\nЭх, май айы, ҡайһылай матурһың. Тирә-яҡ, йәшеллеккә күмелеп, сәскәгә тулышҡан, әйтерһең, бөтә ер мөхәббәткә сорналған. Кешенең дә йәшнәп, күкрәп йәшәгән бер генә мәле була. Ул - тиле лә, хыялый ҙа, бәхетле лә, һоҡланғыс та йәшлек йылдары.\nАуылына ҡайтмаҫҡа уңайлы һылтау табып, Әҙилә өс аҙнаһын ҡалала үткәрҙе. Киләһе шишәмбе аҙаҡҡы дәүләт имтиханын тапшырасаҡ. Бына бөгөн дә иң ауыр фәндән ҡотолдо, теше-тырнағы менән тырышҡас, сираттағы «бишле»һен яуланы. Училищенан ҡайтышлай, ул Гөлнур менән ҙур ҙа, бәләкәй ҙә еңеүҙе билдәләр өсөн, туңдырма һатып алып һыйланырға ғәҙәтләнгән. Шәрбәтле аҙыҡ стресты ла еңеләйтә, тиҙәр. Ике төн йүнләп йоҡлағаны юҡ Әҙиләнең, әллә ниңә төшө боларып, күңеле болоҡһоп тик тора, нимәлер кителеп төшкән дә, йөрәген бер туҡтауһыҙ өйкәгән кеүек. Һынау осоронда артыҡ тулҡынланыуҙандыр, тип йыуата ул үҙен. Бирешмәҫкә, ныҡ булырға кәрәк.\nДөйөм ятаҡ эргәһендә Хәлилдең ҡустыһы Ринатты күреп, Әҙилә аптырап китте. Ҡулына ҡыҙыл тюльпандар тотҡан иҫерек егеттең шешенгән йөҙөнә ҡарарлыҡ түгел, ә күҙҙәрендә зәһәр нәфрәт осҡондары сағыла.\nМә! Ал! - тип сәскәләрҙе бәреп ебәрҙе Ринат.\nНимә булды? Ниңә ҡысҡыраһың?\nӘҙилә Хәлилдең ҡустыһын бындай уҡ ҡиәфәттә күргәне юҡ ине әле, киреһенсә, бөтә туғандары араһынан күберәк Ринат менән аралаша, хатта серләшә торғайны. Егет ситкәрәк барып сүкәйеп ултырҙы. Ҡаштарын емереп, тәмәкеһен ҡабыҙырға маташып ҡараны, әммә ҡулдары уны бөтөнләй тыңламаны. Үҙ-үҙен еңә алмағас, лысҡылдатып ситкә төкөрөп ебәрҙе лә, ҡатлы-ҡатлы итеп һүгенеп ҡуйҙы. Бер ни аңламаған Гөлнур Әҙиләгә һораулы ҡарашын ташланы ла, ятаҡҡа инергә ымланы, тик әхирәте уны еңенән тартып туҡтатты.\nНимә булды Ринат?\nЕгет гүйә ошоно ғына көткән, күңеле йомшарып, балаларса буҫығып илап ебәрҙе.\nӘҙилә, ғәфү ит.\nӘҙилә, был тюльпандарҙы Хәлил ағайым һиңә сюрприз әҙерләйем тип ултыртҡайны. Еңгәң ҡыуаныр, тип хыялланды. Шул сәскәләр элекке көн… Х-х-әл-ииил ағайым үүүл-гә-ән көндө, төндә асылған.\nӘҙиләне көпә-көндөҙ йәшен атҡандай булды, тәне буйлап эҫеле-һыуыҡлы тулҡын йүгерҙе. Күҙ алдары ҡараңғыланып бәүелеп торҙо ла, ҡыҙ һуштан яҙып йығылды.\nИҫенә килгәндә Әҙилә дауаханала ине. Система аҫтында ята икән. Тамсылап ҡына тамған шыйыҡса уға әкренләп йән өргән төҫлө. Йән… Ғүмер… Хәлил… Уйланып ята торғас, ҡыҙ һиҫкәнеп китте, үҙе лә аңғармаҫтан бөтә көсөнә “Хәлил!!!” тип ҡысҡырып ебәрҙе. Медсестра тауышҡа йүгереп килгәндә, Әҙилә ҡулындағы энәне һурып сығарғайны инде. “Ҡасырға, ауылға, ҡотҡарырға” тигән уйҙар мейеһен телгеләне, әммә самалы ғына хәле күпкә етмәне, ҡыҙ ҡайтанан һушын юғалтты.\nКөтөлмәгән ваҡиғанан шаңғыған Гөлнур әхирәтен нисек йыуатырға белмәй аҙапланды. Көн дә тапаны ул дауахана юлын, аш төрләндереп, барлы-юҡлы аҡсаһына емеш-еләк алырға тырышты. Әҙилә генә үҙ-үҙенә йомола барҙы, көндән-көн шиңде, кипте, күп илауҙан күҙ йәштәре ҡороно, һыны ҡатты. Ҡайғынан, юғалтыуҙан, тормоштоң ғәҙелһеҙлегенән тамағына төйөлгән төйөр ашарға ғына ҡамасауламаны, тын алырға ла ирек бирмәй йөҙәтте. Ер шарында япа-яңғыҙ ҡалды ул. Бер кемгә лә кәрәге юҡ.\nЫшана алмайым, Гөлнур. Улай булырға тейеш түгел ине. Ринат, бәлки, шаяртҡандыр? Хәлил миңә йәкшәмбе көндө генә килгәйне бит, кискә тиклем паркта йөрөнөк, шунан ул хушлашып ип-имен ҡайтып китте. Нисек үлһен?\nМин дә тәүҙә шикләндем, әммә һине “скорый” менән оҙатҡас, Ринат бөтәһен дә һөйләп бирҙе. Ана шул һинән ҡайтҡанда Иҙел аша йөҙөп сығырға уйлаған ул. Өҫ кейемдәрен бер ҡулына алып, икенсеһе менән ишкән. Теге яҡ ярҙа ситтән килгән балыҡсылар уға “рисковать итмә”, тип ҡысҡырһа ла, Хәлил тыңламаған, йылғаның уртаһында, ҡорошҡаҡ тотоп, көслө ағын ағыҙа башлаған. Бер ҡарт балыҡсы уны ҡотҡарырға маташҡан, әммә… һуңлаған. Хәлил бер батып, бер ҡалҡып аға торғас, үпкәһенә һыу күп тулған, ташҡындан ҡалған тамырлы ағасҡа барып төртөлгәндә йән биргән булған, ти.\nЙә, Хоҙай! - Әҙилә мендәргә ҡапланып, ярһып илай башланы. - Минең дә үлгем килә! Йәшәмәйем мин! Йәшәмәйем! Йәшәмәйем!\nГөлнур ярһыған ҡыҙҙы ҡосаҡлап алды. Үҙенең дә күҙҙәренән йәштәр эркелде.\nТыныслан, Әҙилә. Үлгән артынан үлеп булмай, тиҙәр. Бөтөрөнмә. Һин яңғыҙың түгел, эргәңдә мин, атайың, әсәйең бар.\nЙылы, кәрәкле һүҙҙәр араһынан иң-иңдәрен генә һайлап алһаң да, һөгәнен мәңгелеккә юғалтҡан йәш йөрәкте йыуатыуы мөмкин түгел. Үтә ҡыҙыл тиҙ уңа тиҙәр, әллә ябай ғына әйтем шул тиклем ысынбарлыҡҡа тура киләме икән? Ниңә ысын, саф мөхәббәттең ғүмере һәр ваҡыт ҡыҫҡа, аяныс, ҡыҙғаныс? Бөйөк романдарҙа, тарихта, быуаттар төпкөлөндә нисәмә мөхәббәт үҙенең юйылмаҫ эҙен ҡалдырған. Ниңә уларҙың бөтәһе лә һәләкәткә осрап юҡҡа сыҡҡан һуң? * * *\nЯрты йыл элек үҙендә практика үткән һәләтле студентка Әҙилә Вәлиеваға ҙур өмөт бағлаған табип Виктор Иванович өсөн ҡыҙҙың сәләмәтлеге бик мөһим ине. Тыныс, етди күренгән Әҙиләнең нервылары ҡайһы арала шул тиклем ҡаҡшағанын ғына аңлай алмай ул, хәйер, уҡыған саҡта төрлөһө баштан үтә инде. Шик-шөбһә тыуҙырған анализдары ла аптырашҡа ҡалдырҙы тәжрибәле белгесте. Палатала икәүҙән-икәү ҡалып, Әҙилә менән күп тапҡыр һөйләшеп ҡараны, әммә ҡыҙ асылырға ашыҡманы. Шулай ҙа тулы тикшереү үткәреү ҡамасауламаҫ тигән ҡарарға килде табип.\nПалатаға ингәндә, яратҡан пациенткаһы ғәҙәттәгесә койкаға һуҙылып төшөп, бер нөктәгә төбәлеп ята ине. Һарғайған йөҙөндә тән ауыртыуынан түгел, йән һыҙлауынан әрнеүе ап-асыҡ сағыла.\nЭ-ээй, салт ҡояш нурҙары балҡығанда кемдең сырайы һытылып ята, килешмәй улай. Йә, һөйләп ебәр әле, хәлдәрең, халәтең нисек? - тип башланы һүҙен Виктор Иванович.\nЯҡшы, - тип кенә сикләнде Әҙилә.\nАтай-әсәйеңдәр килгәне бармы?\nЮҡ. Улар минең дауаханала ятҡанымды белмәй. Былай ҙа мин уларҙы көтмәйем.\nАраларығыҙ боҙолдомо ни?\nЗинһар, Виктор Иванович, был хаҡта һөйләшкем килмәй, ғәфү итегеҙ.\nЙә, ярай улайһа, Эшкә күсәйек. Әҙилә, һиңә гинекологта тикшереү үтергә кәрәк. Хәҙер әҙерлән дә, медсестра менән күршеләш бинаға инеп сыҡ, сиратта ултырма, һин бит стационарҙа ятаһың.\nӘ нимә… Ни эшләп гинекологҡа? Әллә берәй…\nЮҡ, Вәлиева тыныслан, был бары тик тулыһынса тикшеренеү үтер өсөн генә.\nНисәмә көн тынсыу бүлмәлә ятып, ялҡыттырған икән. Саф һауаға сыҡҡас Әҙиләнең башы әйләнеп китте. Хәлһеҙлектән, күп илауҙан һыны ҡатҡан ҡыҙ әкрен генә атланы.\nКоридорҙа кеше әллә ни күп түгел ине. Әҙилә ҡыйыуһыҙ ғына кабинетҡа инде. Күҙлек кейгән уҫал ҡарашлы ханым, күтәрелеп тә ҡарамай яҙыуын дауам итте.\nСисенегеҙ! Ни нәмәңде ҡарап баҫып тораһың? - тип бойорҙо ул бер ни тиклем ваҡыттан һуң.\nБындай ҡаты бәрелештән Әҙиләнең нескә күңеле әрнеп ҡуйҙы. Табип ҡатын ғәҙәттәге һорауҙарын яуҙыра башланы.\nИсем, атайың исеме?\nЕнси тормош менән йәшәйһеңме?\nАуыртмаған башҡа тимер таяҡ һуҡҡандай яңғыраны был һорау.\nЮ-юҡ, йәшәмәйем, тик бер тапҡыр ғына…\nНимә хәҙер килеп святошаға әйләнеп ултыраһың, кинәнешеп йөрөйһөгөҙ ҙә, һуңынан бер тапҡырға һылтанаһығыҙ!\nАпай, ниңә улай тиһегеҙ?\nӘҙиләнең бите буйлап эре-эре күҙ йәштәре аҡты. Ҡалтыранған тауыш менән ул үҙен яҡлап башҡа бер һүҙ ҙә әйтә алманы.\nТабип исемен йөрөткән ханым ҡыҙҙы ентекле тикшергәндән һуң, ҡәнәғәт йылмайып ҡуйҙы.\nВәт и допрыгалась, дорогая. Бында һинең дүрт аҙналыҡ ауырың бар.\nӘҙилә көтөлмәгән яңылыҡтан баҙап ҡалды.\nТабаһыңмы? Абортҡа юллама яҙайыммы?\nҠасандыр бик теләп көткән сабыйҙың яралыуы, Хәлилдең үлеме, йәтимлек, яңғыҙлыҡ - бөтәһе лә бергә буталды. Артыҡ тулҡынланыуҙан ҡалтыранған ҡыҙ көсләп ниҙер әйтергә теләһә лә, тауышы сыҡманы.\nКонечно, кәрәкмәй һиңә ул бала. Бар, хәҙер арт яғыңды таҙарт инде. Берәү ҙә белмәҫ тә, күрмәҫ тә. Иртәгә анализ бирергә кил, шунан аборт яһарбыҙ.\nӘҙиләне һуңғы ҡурҡыныс һүҙ айнытып ебәргәндәй тәьҫир итте.\nЮҡ!!! Бер ҡасан да был аҙымға бармаясаҡмын! Үлтерһәгеҙ ҙә! - тип ҡысҡырып ебәргәнен һиҙмәй ҙә ҡалды ул. Ошо минутта уны ниндәйҙер бер көс ялмап алғандай тойолдо. Әҙилә ҡапыл баҙыҡланып китте. Ишек төбөнә еткәс, боролоп, уҫал ханыма үҙ фекерен дә йәшермәй әйтеп ҡуйҙы:\nҺеҙ табип исемен йөрөтәһегеҙ, ә үҙегеҙ әхлаҡ төшөнсәһен белмәйһегеҙ. Пациент ниндәй генә хәлдә булмауы мөмкин, ҡаты бәрелергә хаҡығыҙ юҡ.\nТөрлө осраҡтарҙы күргәне булды гинекологтың, әммә йөҙө һүрелгән, ҡурҡышынан ҡалтыранған пациенттан бындай ҡыйыулыҡты көтмәгәйне. Эргәһендәге медсестранан уңайһыҙланыпмы, үҙ-үҙен аҡлапмы, зәһәр ҡарашында осҡондар уйнатып, теш араһынан асыулы ғына “Соплячка!”, тип әйтеп ҡалды.\nКөн боҙолоп, күктә болоттар ҡуйырҙы. Йәй йәшел үләндәрен ямғыр һыуына сылатып алырға йыйына ине. Был күренеш әрнегән күңелде тағы ла болоҡһотоп ебәрҙе. Әҙиләнең күҙҙәренән йәш атылды. Ни эшләргә хәҙер? Нисек йәшәргә? Болоҡһоп, ирекһеҙҙән аҡҡан йәштәрен тыя алмай, һытылып илап ул әкрен генә дауаханаға атланы. Кисерештәргә мөкиббән бирелгән ҡыҙ ишек эргәһендә көтөп торған ата-әсәһен дә абайламай үтеп китә яҙҙы.\nБалаҡайым, - тип ҡосаҡлап алды Рәйлә апай ҡыҙын, - Исмаһам хат яҙып ебәрһәң булмаймы. Бер ни белмәй өйҙә ятабыҙ.\nНишләп ауырып киттең? - тип ҡоро ғына һорап ҡуйҙы атай кеше.\nӘҙилә атаһына бындай яуап оҡшамаҫын белһә лә, бөтә батырсылығын йыйып:\nҠайғынан, - тип ҡуйҙы.\nБәләкәй генә башың менән ниндәй ҡайғың булһын әле һинең! Самат ағай асыулана төштө.\nАтаһы, етте. Ҡара ҡыҙыңдың тамам төҫө юҡ. Һуңғараҡ һөйләшербеҙ.\nАҙаҡҡы имтиханыңды ла бирә алмай ятаһың, эшкинмәгән.\nҠыҙма, Самат, яҡшы уҡығас билдәне барыбер ҡуйғандар бит әле. Хәленә ингәндәр, һиңә тағы нимә етмәй?\nӘҙәм рәүешле уҡып бөтөргә ине, кәнтәйләнеп егет ҡайғыртып йөрөгәнсе. Өлгөрмәй ҡалырмын тинеңме?\nӘҙилә башын эйеп бер һүҙ әйтә алмай тора бирҙе, ҡаты бәғерле атаһына рәнйене.\nКеше балаһының башына етеп ҡуйҙың. Бөтә ауыл беҙҙе яманлап һөйләй.\nАтаһы, тыйыл инде. Әҙиләгә былай ҙа ауыр бит, үртәмә бала күңелен.\nҺин, бисә, тик кенә тор. Әйттем мин һиңә тәрбиәлә шуны тип.\nҠыҙым, ҡасан сығаралар? - тип һүҙҙе икенсегә борорға тырышты Рәйлә.\nБына һиңә әҙерәк тауыҡ ите, һурпа алып килдек. Аҡсаң да бөткәндер, мә, ашарыңа ла кәрәк, юлға ла.\nӘҙилә уңайһыҙланып ҡына пакетты ҡулына алды.\nАуылға ҡасан ҡайтырыңды хәбәр ит, машина менән килеп алырбыҙ.\nБеҙ ҡайтайыҡ инде, атайыңа иртәгә отчет менән Өфөгә барырға кәрәк. Ҡабат килеп булмаҫ. Ара яҡын түгел бит. Тиҙерәк шәбәй, ярай хуш.\nЙәне көйгән Самат һүҙ ҡатмай ситкәрәк китеп ҡатынын көттө, ҡыҙы менән һаубуллашманы ла, ҡабат күтәрелеп тә ҡараманы.\nӘсәләре ҡайтып киткәс, Әҙилә ауыр бер һынау үткән кешеләй еңел һулап ҡуйҙы. Балаға уҙыуы тураһында белеп кенә ҡуймаһындар, тереләй күмеп ҡуясаҡтар. Ә сабый кәрәкме һуң Әҙиләгә? Ул әле үк атайһыҙ. Был шатлыҡты уртаҡлашырға Хәлиленән башҡа бер яҡын кешеһе лә юҡ бит. Нисек баланы үҫтерергә, ҡайҙа олағырға? Уйҙар, уйҙар, ҡатмарлы сылбыр төҫлө тынғы бирмәй башта урала. Бөтәһе лә бер йөрәккә йыйыла бара, йыйыла ла осло уҡтай ҡаҙалып сәнскеләй, һыҙлата. Әҙилә ғүмерендә беренсе тапҡыр үҙен үҙе йәлләп һыҡтап иланы. Көн кискә ауышҡанда ғына ярһыған күңеле бер аҙ тынысланып йоҡлап китте.\nЭй, балам, бәләкәсем минең.\nАһ, өләсәй, һинме ул?\nМин ҡыҙым. Ҡайҙа иркәләп туяйым үҙеңде форсат тейгәндә.\nХөсниә әбейҙең наҙлы ҡулдарын тойғас, Әҙиләнең тәне буйлап аңлатып бөтмәҫлек рәхәтлек йүгерҙе. Эх, юғалмаһын ине ошо мәл.\nӨләсәй, һин бит күптән үлгәйнең түгелме ни?\nҠыҙыҡайым, үҙебеҙ күҙгә күренмәҫ йәндәр булһаҡ та, һеҙҙең бөтәгеҙҙе лә күреп йөрөйбөҙ. Хоҙайҙың ҡөҙрәте киң, бына бит аралашырға ваҡыт бирҙеләр.\nУныһын әйтә алмайым. Һағынып бөттөм үҙеңде, матурым.\nӘ һин Хәлилде осраттыңмы?\nБөтәһен дә бер юлы күрһәтмәйҙәр икән. Шулай ҙа йома көндө өҙгөләнеп осоуы күҙгә салынды. Бахыр балаҡай ҡапыл үлеүен һаман аңғармай ергә атыла.\nҠайғырма, ҡыҙым, донъяла бөтә нәмә лә Хоҙай ҡушыуы менән үтәлә. Юғары көстән үтеп бер эш ҡылынмай.\nӨләсәй, һин ысын әле эргәмдәһеңме?\nХөсниә әбей ихлас йылмайып ҡуйҙы.\nӘлбиттә, балам. Бына бит мин һиңә ҡағылам, һөйләшәм. Тик осрашыу ваҡыты ғына сикле.\nӘ ниңә Хәлил килмәй һуң яныма?\nКилер, ҡыҙым. Сабыр ит. Сират етмәгән.\nӨләсәй, һинең менән шундай рәхәт. Беләһеңме… мин\nБеләм, балам, ни кисергәнеңдең бөтәһен дә күрәм. Ана шул кәрәкле һүҙҙәрҙе әйтергә төштөм дә мин. Фани донъяға һәр кем билдәле бурысын үтәргә килә. Кемдер күңел һиҙемләүе менән дөрөҫ йәшәй, кемдер тормош айышына бөтөнләй төшөнә алмай үлеп китә. Һинең ҡарыныңда ир бала яралған. Сабый донъяға мотлаҡ тыуырға тейеш. Һин уның йәнен ҡыйһаң, ул тағы ла йөҙәр йылдар интегеп осоп йөрөйәсәк. Хәлил менән икегеҙҙең балағыҙ бит ул, башҡаса ундай кеше ярала алмай. Ул бала ҡаты бәғерлеләрҙе тәүбәгә килтерәсәк…\nИҫән булып тор балаҡайым, һин яңғыҙың түгел, бирешмә. Беҙ тиҙән осрашырбыҙ.\nӨләсәй! Өләсәй китмә!\nМедсестра тауышына тертләп уянды Әҙилә. Карауат ситендә үҙенә килә алмай бер аҙ шаңҡып ултырҙы. Өн булдымы был, төшмө? Ҡайһылай ғына уйлаһа ла, ҡыҙ талсыған күңелендә тыныслыҡ урынлашҡанын, йөрәгенә шатлыҡ ҡунғанын тойҙо. Тимәк, һәр кем үҙенә йөкмәтелгән бурысты үтәр өсөн донъяға тыуа. Әсәһенең нисәмә балаһы төшөп тик торған, ә Әҙилә тыуған, Хоҙай үҙе шулай ҡушҡан.\nӘҙилә уң ҡулы менән эсен һыйпап ҡуйҙы, уның йөрәге аҫтында тыуырға, йәшәргә тулы хоҡуҡлы бәләкәс кенә кешекәй үҫә. Тәүге осорҙа ҡыйыныраҡҡа төшһә ни, сабый ҙураясаҡ, әсәһенең терәк-таянысы булып, тормош мәғәнәһенә әүереләсәк. Ысынлап та Хәлил менән Әҙиләнән яралған берҙән-бер йән эйәһе бит ул. Тик ҡыҙҙың ата-әсәһе генә был хәҡиҡәттең тулы мәғәнәһенә бер ҡасан да төшөнмәйәсәк кеүек. Юҡ, был яңылыҡты уларға еткерергә ярамай. Ни әйтерҙәрен ҡыҙ ап-асыҡ белә: «Ошомо беҙгә булған рәхмәтең? Никахһыҙ бала табып ултырыр өсөн үҫтерҙекме ни һине? Биттән көлдөң. Кеше үсәп һөйләй хәҙер, шатлана».\nВиктор Ивановичтың шик-шөбһәләре иҫбатланды. «Һм, Вәлиева, бына һиңә скромный ҡыҙ», - тип аптыраны табип. Сабыйға зыян килмәһен өсөн дауалау курсын тулыһынса үҙгәртте. Әҙиләнең кисерештәрен аңларға тырышып, күпме һөйләшеп ҡараһа ла, ҡыҙ барыбер сиселмәне.\nСығарылыш төркөмдәргә диплом тапшырған көндө Әҙиләне дауаханан сығарҙылар. Алмаштырғыһыҙ әхирәте Гөлнур әйберҙәрҙе күтәрешеп ятаҡханаға алып ҡайтышты. Оло юғалтыу кисергән Әҙилә үҙ-үҙенә талаптар ҡуйҙы: башҡалар алдында йөҙ һытмаҫҡа, кәмһенмәҫкә, тик яҡшыға ышанырға һәм иң мөһиме - балаһы өсөн йәшәргә. Тантана сәғәт икелә генә башлана, ваҡыт етерлек әле. Әҙилә душ инде, күҙҙәрен буяны, тулҡынланып торған сәстәрен матурлап йыйып ҡуйҙы ла, көҙгөгә ҡарап көсләп булһа ла беренсе тапҡыр йылмайып ҡараны. Тик нисек кенә тырышмаһын, уның ҡаршыһында ихлас сырай сығара алмаған, ҡайғынан йөҙө ҡарайған, моңһоу күҙле ҡыҙ ғына баҫып тороуын дауам итте.\nНи тиһәң дә ҡыш ҡыш инде. Төньяҡта был миҙгел тағы ла аяуһыҙыраҡ, һалҡыныраҡ. Февраль башланһа ла, ҡаты һыуыҡтар дауам итә әле. Бында тыуып үҫкәндәр уның ажғыр буранына ла, сатлама һыуығына ла өйрәнеп бөткән кеүек. Һәр кем, һауа торошона иғтибар бирмәгәндәй, ҡәҙимге тормошонда ҡайнай. Айтуған да төньяҡ малайы, шуғамылыр үҙе мыҡты кәүҙәле, сая ҡарашлы, һәр нәмәгә сыҙам. Университеттың беренсе курсында уҡып йөрөй ул. Атаһы кеүек нефтсе булмаҡсы. Ғаиләлә Айтуған берҙән-бер бала, әсәһе бәләкәй саҡтан иркәләү, наҙлауҙы сикләмәне, ни теләһә, шуны алып бирҙе, атаһы ла балаға бер ваҡытта ла ҡаты ҡағылманы. Шуға ҡарамаҫтан, улдары тыныс, зирәк аҡыллы, итәғәтле булып үҫте. Мәктәптә яҡшы уҡыны, тәртип яғынан да һыр бирмәне. Урыҫ мөхитендә йәшәһә лә, Айтуған туған телен белеп, өйҙәгеләр менән саф башҡортса аралашты. Һирәк кенә булһа ла, ғаилә башлығы Марат Сафич ҡатыны Эльзаны, улын алып Башҡортостанға ҡайтып әйләнә. Шул мәлдәрҙе һағынып иҫләй Айтуған. Төньяҡта ундай эҫе йәйҙәр юҡ, тирә-яҡтағы һаҙлыҡта көртмәле, бәшмәк йыяһың да, шуның менән ҡыҙыҡ бөттө, тигәндәй. Ә атаһының тыуған ауылында ялан, тау итәге тулы еләклек, теләйһең икән йылғала туйғансы йөҙ, кинәнеп ҡояшта ҡыҙын. Улының Башҡортостанға ашҡыныуын һиҙһә лә, Төньяҡта төпләнеп, килемле генә эшкә урынлашҡан Марат тыуған яғына күсеп ҡайтырға ашыҡмай әле. Һаулығы барҙа мул ғына аҡса туплап ҡалғыһы, ауылында өй һалғыһы килә, улын да уҡытып, кеше итәһе бар. Эльзаһы ла һыуыҡ яҡта өйрәнеп бөткән, хәйер, уның бөтә туғандары тиерлек бында йәшәй, яңғыҙ ҡалған әсәһе лә үткән йылда донъя ҡуйҙы, төбәп кенә ҡайтыр ере лә юҡ.\nТөш ваҡыты ғына булыуға ҡарамаҫтан, Айтуған университеттан иртәрәк сыҡты. Әсәһе ҡунаҡтар йыйған, уға ярҙамлашырға кәрәк. Мәжлестең сәбәбе лә үҙенә ҡайтып ҡала бит - егет ун һигеҙ йәшен тултыра. Кискә иптәштәре килеп ҡотлаясаҡ. «Ошондай һыуыҡ айҙа әсәйем миңә ғүмер бүләк иткән, рәхмәт йөҙөнән уға сәскә алып ҡайтайым», тип уйланы Айтуған һәм юл аша сығып туҡталышҡа йүнәлде.\nТөрлө тәьҫораттарға бирелеп атлаған егет һиҫкәнеп китте. Уның артынан тулы ғына кәүҙәле, йомро, һөймәлекле йөҙлө бер ханым йүгерә ине. Ҡабаланыуҙан тыны ҡыҫылған ҡатын килеп еткәс, йәшләнгән күҙҙәре менән Айтуғанға байтаҡ текләп торҙо.\nҺаумы, улыҡайым! - тип өндәште ул тауышын көскә йыйып.\nИҫәнмеһегеҙ, апай. Ғәфү итегеҙ, мин Һеҙҙе бөтөнләй танымайым.\nБеләм, Айтуған. Ә бына мин һинең тормошоңдо ун һигеҙ йыл буйы күҙәтеп йәшәйем. Тыуған көнөң менән, балаҡайым.\nРәхмәт! Һеҙ мине ҡайҙан беләһегеҙ һуң? Исемегеҙ нисек?\nАйтуған, һиңә әйтәһе һүҙҙәрем күп, уны ошолай, һыуыҡ урамда тороп ҡына һөйләп бөтөрлөк түгел. Мин яҡын ғына, анау йортта йәшәйем. Бараһыңмы?\nАпай, Һеҙ мине аптырашҡа ҡалдырҙығыҙ. Мине бит өйҙә көтәләр, ҡунаҡтар саҡырылған.\nЯрай һуң, улай булғас иртәгә осрашырбыҙ.\nҺин миңә шикләнеп ҡарайһың, әммә һиңә бер этлегем дә юҡ. Күңелемдә инде нисә йыл оло сер йәшәй, шуны сисергә ваҡыт етте. Ошонда адресым, телефоным яҙылған. Иртәгә һине көтәм.\nӘ, бәлки, бөгөн һөйләрһегеҙ.\nЮҡ-юҡ. Өйөңә ҡайт. Тик бер үтенесем бар, атай-әсәйеңә минең турала бер ни ҙә әйтмәй тор, зинһар.\nАйтуған, ҡатын менән хушлашып, әкрен генә атлап ары китте. Ҡайһылай көтөлмәгән сәйер осрашыу булды был. Заманаһы ла үҙгәрҙе, теләһә ниндәй ниәт менән йөрөгән әҙәмдәр күбәйҙе, әллә юрамал алдаштырып, берәй этлек эшләргә уйлайҙармы икән? Юҡтыр, был апайҙың йөҙө хәсрәтле. Сер… Ниндәй сер булыуы мөмкин? Туҡта, ниңә мин алйот кеше шикелле ҡайтып барам әле, тип уйланы егет. Кеҫә телефоны аша әсәһенә шылтыратып кискә генә ҡайтасағын әйтте лә, ашығып теге ҡатын биргән ҡағыҙ киҫәгендәге номерҙы йыя башланы.\nАлло! Был мин, Айтуған. Хәҙер ун минуттан килеп етәм.\nУрамдан яңы ингәнгәме, артыҡ тулҡынланғанғамы егеттең бит остары алһыуланып киткәйне. Ябай ғына ике бүлмәле фатир, артыҡ күҙгә салынған йыһаз да юҡ.\nИғтибар итмә, Айтуған, мин яңыраҡ ҡына ирем менән айырылыштым. Эсеп, аңы томаланған әҙәм йораты бөтә кәрәк-ярағымды тейәп алып сығып китте. Балаларым мәктәптән ҡайтмаған әле, икенсе сменала уҡыйҙар. Былары һиңә әлбиттә ҡыҙыҡ түгел. Айтуған, мин Гөлнур апайың булам, әсәйеңдең яҡын әхирәте.\nӘ ниңә мин Һеҙҙе бығаса күрмәнем һуң?\nГөлнур ни тиклем тыныс булырға тырышһа ла, ҡаҡшаған нервылары үҙенекен эшләне, ирекһеҙҙән бите буйлап күҙ йәштәре ағылды, ҡулдары ҡалтырашты.\nБалаҡайым, һинең әсәйеңдең исеме Әҙилә ине.\nАйтуғандың тәне эҫеле-һыуыҡлы булып китте.\nБеҙ икебеҙ ҙә Башҡортостанда үҫтек, ул Аҡъегет ауылы ҡыҙы.\nМин Һеҙгә ышана алмайым.\nИхтыярың. Мин һине ышандырырға ла, бөгөнгө атай-әсәйең менән арағыҙҙы боҙорға ла теләмәйем. Бары тик васыятты үтәйем, күңелемдә бурыс булып ҡалмаһын. Бына әсәйеңдең фотоһы.\nАйтуған ипләп кенә ҡулына төҫлө рәсемде алды. Фотоға күҙ һалыу менән йөрәген ниндәйҙер көс ҡурып алғандай тойолдо. Моңһоу, әммә шундай сибәр ҡатындың нәҡ уның әсәһе икәнлеген танырға теләпме, бер нисә минут тын да ала алмай ҡарап ултырҙы. Бына бит ул, төштәренә инеп иркәләгән апай!\nӘ ҡайҙа һуң ул әле?\nҺиңә йәш тә өс ай сағыңда яман ауырыу менән яфаланып… үлеп… китте.\nБүлмәлә ауыр тынлыҡ урынлашты. Гөлнур хәтирәләргә бирелеп, һулҡылдап иларға кереште. Башлаған һүҙҙе тамамларға кәрәклеген асыҡ аңлап, ул тиҙ генә үҙ-үҙен ҡулға алып, телмәрен дауам итте.\nМин һине үҙемдең улым кеүек яҡын күрәм.\nӘ мин дә, Һеҙ ҙә нисек төньяҡҡа килеп сыҡҡанбыҙ һуң?\nЭй, балам, һин ошонда тыуҙың шул. Февраль айының айлы төнө ине. Шуға исемеңде лә Айтуған тип ҡуштыҡ.\nӘ минең атайым кем һуң, ҡайҙа ул?\nГөлнур тағы ла бер фотоны килтереп сығарҙы.\nБына был Хәлил - һинең атайың. Әҙиләлә булған берҙән-бер фото ине.\nҺуйған да ҡаплаған кеүек үҙенә оҡшаған егетте күреп Айтуған баҙап ҡалды.\nГөлнур апай! - тип ҡысҡырып ебәргәнен һиҙмәй ҙә ҡалды ул.\nЭйе, эйе, һин шул тиклем Хәлилгә оҡшағанһың.\nАпай, мин Һеҙгә ышанырға ла, ышанмаҫҡа ла белмәй ултыра инем. Әле ҡайҙа минең атайым?\nАтайың да һин тыуғансы уҡ фажиғәле һәләк булды.\nГөлнур нисә йыл йөрәгендә һаҡлаған ҡыҙғаныс яҙмышты бәйән итте. Әҙилә менән Хәлилдең оло мөхәббәтенә шаһит ҡатын бөгөн уны тәфсирләп уларҙың балаһына һөйләне.\n… Ҡулына диплом алған ҡыҙҙар ата-әсәләренең ҡаршы килеүенә ҡарамай, тәүәккәлләп төньяҡҡа юллана. Әҙиләнең ауырға ҡалыуын Гөлнурҙан башҡа бер кем дә белмәне, хәйер, уны кемгәлер һөйләүҙең кәрәге лә юҡ, тип уйланы ҡыҙҙар.\nУл ваҡытта эшкә урынлашыу әллә ни ҡыйын түгел ине, әхирәттәр икеһе бер дауаханаға медсестра булып эшкә урынлашты. Тора-бара уларға ятаҡхананан бер бүлмә бүлеп бирҙеләр. Эш хаҡы зарланырлыҡ түгел, Әҙилә аҡсаны мөмкин тиклем күберәк йыйып барырға тырышты, тиҙҙән бала менән ултырырға кәрәгәсәк, уға матди ярҙам күрһәтерҙәй кеше юҡ. Көндән-көн түңәрәкләнә барған эсендә үҙенең барлығын белдереп сабый хәрәкәтләнә, тибенә башланы. Йәш әсә ҡарындағы бәләкәсе менән һөйләшергә ғәҙәтләнде, кистәрен әкиәт уҡыны, ҡулы менән яратып эсен һыйпаштырҙы, быларҙың бөтәһен дә күңеле ҡушыуы буйынса эшләне, ә үҙе бер туҡтауһыҙ Хәлилен юҡһынып, болоҡһоп йөрөнө. Төньяҡҡа китер алдынан ҡәберен дә барып күрә алманы, дөрөҫөрәге күрергә теләмәне. Хәлил Әҙиләнең күңелендә һәр саҡ тере булырға тейеш, йәнәһе яҙмыш уларҙы ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа айырған да, ҡабат осраштырасаҡ. Үҙ-үҙен йыуатыр өсөн генә яралған теләк күп уйлана торғас ысынбарлыҡҡа әүерелгән күрәһең. Әҙилә егерме йәшендә генә фани донъяларҙан китеп барҙы. Шулай ҙа үҙ бурысын үтәне ул, сит ҡулдарға булһа ла нәҫеленең дауамын, һөйөклө Хәлиленең төҫөн ҡалдырҙы.\nСабый тыуған көн Гөлнурҙың хәтерендә мәңгелеккә уйылып ҡалды. Төнгө сменанан ҡайтҡанда Әҙиләнең эсе аҫтан ғына һыҙып ауырта башлағайны инде, тора-бара бығаса таныш булмаған ауыртыу көсәйгәндән-көсәйҙе, ундағы кисерештәрҙе һүҙ менән дә аңлатырлыҡ түгел икән. Гөлнур алдан әҙерләп ҡуйған әйберҙәрҙе барлап, Әҙиләне тиҙерәк бала табыу йортона оҙатыу хәстәрен күрҙе.\nҠурҡам бит әле, Гөлнур, - тип хафаланды буласаҡ әсә.\nТыныслан, әхирәт, ҡатын-ҡыҙ ғына кисерә торған нәмә бит ул. Борон заманда беҙҙең өләсәйҙәр балалағанда бөтөнләй табип булмаған әле. Саҡ ҡына түҙерһең дә, малайыңды… Ой, яңылыш әйтелде лә ҡуйҙысы. Әллә улың тыуырмы икән?\nКем тыуһа ла минең балам бит ул, иҫән генә булһын. Аһ, ҡайһылай ныҡ ауырта!\nМинут һайын ҡабатланған тулғаҡты Әҙилә бер үлеп, бер терелеп үткәрҙе, тәненең бөтә күҙәнәктәрен ялмап алған ауыртыуҙан йәне атылып сығырҙай тойолдо.\nРәхмәт инде, Гөлнур, һиңә мең-мең рәхмәттәрем яуһын…\nӘҙилә ауыртыныуҙан түгел, күңеле йомшарыуҙан илап ебәрҙе.\n… Әмәлгә ҡалғандай, яҡшы ғына табип менән яғымлы акушерка тура килде, Әҙиләнең хәл-торошо, һәр тулғағы күҙәтеү аҫтында, өҫтәүенә дауахана хеҙмәткәре булараҡ Гөлнурға ла инергә рөхсәт бирҙеләр. Ярты тәүлектән артыҡ яфаланды ҡыҙ, ятһа бөтөнләй түҙеп булмай, шуға палата буйлап атлап йөрөнө, ниһайәт, сабыйҙың да тыуырға ваҡыты етте, тәжрибәле белгестәр дөрөҫ билдәләгән булған икән. Йонсоған Әҙилә бөтә көсөн туплап тырышты. Тағын саҡ ҡына… Бына хәҙер… Ҡорма ҡоролған тәҙрәләрҙең өҫкө яртыһынан ап-аҡ айҙың яҡты нурҙары төшә. Гүйә ул кешелекте шулай күҙәтә. Тәүге ауазын сығарып донъяға ир бала килде.\nҠарәле, был малай күлдәк кейептереп тыуған да баһа, - тип акушерка баланың ҡарын бөркәнсеген алып күрһәтте.\nЫсынлап еңдәре, итәге, аһ-аһ хатта капюшоны ла бар бит әле, - тип элеп алды табип. - Бәхетле бала буласаҡ, күлдәктә тыуған кешеләрҙе ғүмер буйы шул бөркәнсеге һаҡлап йөрөтә ти.\nӘҙилә үҙенән теп-тере йән эйәһен тыуҙыра алғанына, быны тәбиғәт мөғжизәһенә тиңләп аптырап ятты. Күңелендә шундай рәхәтлек кисерҙе, әйтерһең бер ниндәй тулғаҡ та, ауыртыу ҙа булмаған. Ул яңғыҙ түгел хәҙер, эргәһендә бәләкәс кенә кешекәйе бар. Әҙилә бөтә ғүмерен фәҡәт йөрәген ярып тапҡан улына бағышлаясаҡ, ел-ямғыр тейҙермәй үҫтерәсәк. Әммә… ошо теләктәр Хоҙай тәғәләнең Әмин, тигән сағына тура килмәгән шул. Балаһына бер йәш тула тигәндә Әҙиләнең ашҡаҙанында яман шеш барлығын асыҡлайҙар. Табиптар әйтеүенсә, төрлө кисереш арҡаһында был сир ҡыҫҡа ваҡыт эсендә аҙған, иң аяныслыһы - дауалай торған осоро үтеп өлгөргән.\nҮҙендәге үҙгәрештәрҙе Әҙилә һиҙмәне түгел, һиҙҙе. Ябығып, кибә барыуын һөт имеҙгәнгә, тамаҡҡа аш үтмәүен хәсрәттән төйөлгән төйөр өсөн, тип үҙ-үҙен тынысландырырға тырышһа ла, медицинаның ни икәнен яҡшы белгән йәш әсә күңелен йыуата алманы. Һынаулы ғына ҡалған көндәре тағы ла тиҙерәк үткәндәй тойолдо. Бала… Кем ҡулдарына тапшырып китәсәк ул иң ғәзиз, иң ҡәҙерле кешекәйен? Сабыйы мышнап ҡына йоҡлап ятҡан саҡта, уны йәлләп, һыны ҡатҡансы илап үткәргән төндәре йышайҙы. Күпме иркәләһә, наҙлаһа ла һөйөп туя алманы, ошо минуттарҙың ҡабатланмаҫын аңлап йөрәге һыҡраны. Улыҡайы саҡ ҡына иларға маташһа ла, форсат бирмәне әсә, тиҙерәк күкрәгенә ҡыҫып йыуата һалды, киләсәктә йәтим балаһының илап, кемдәрҙеңдер тарафынан йәберләнеп ултырыр саҡтарын күҙ алдына килтереп өҙгөләнде, ҡыҙғанып тыны ҡурылды. «Ниңә аяуһыҙ икән был донъя? Мин ер йөҙөндә артыҡ кешеме ни? Әсәне сабыйынан айырырға нисек йәлләмәй икән Юғары көс? Бер кемгә кәрәге булмаған ҡарт-ҡоро ни үлә алмай, ни ҡала алмай яңғыҙы яфа сигә, аҙып-туҙып йөрөгән әсәйҙәр һин дә мин йәшәй, кеше үлтереүселәр, эскеселәр имен генә йөрөп ята. Минең бер тинлек кенә хаҡым юҡмы ни? Хәлилемде юғалттым, атайһыҙ бала таптым, ә күпме ҡатындар аборт юлынан ҡайтмай, ниңә улар бер ҙә язаһын алмай. Күпме кешегә ярҙам ҡулымды һуҙҙым, шуларҙың бер рәхмәте лә төшмәнеме ни? Айтуғаным, бер гонаһһыҙ балам, нисек йәшәр был ҡурҡыныс донъяла? Ғүмерем иртә өҙөлөр булғас, ниңә сабыйым тыуғансы үлмәнем икән, ни йәнем менән ташлап китермен уны? Атай, әсәйем…» Ошо урында Әҙилә туҡталып ҡалды, бәлки баланы уларға күрһәтергә ваҡыт еткәндер, үҙеңдеке һаман үҙ инде, сит бауыр түгел. Тик улар был ике яңылыҡты нисек ҡабул итер? Ҡыҙҙарын юғалтыуҙы ейәненә әүрәп, бер аҙға булһа ла еңелерәк кисерерҙәр ине, бәлки. Юҡ! Этлеген уларға һалып китмәйәсәк. Йәш шул Әҙилә, күп нәмәне тәрәндән уйлаһа ла, күберәк күңеленә буйһона, элекке ҡурҡыуы ла бөтмәгән. «Әҙәм аҡтығы» Хәлилдән тапҡан баланы яратырҙармы, көсләп сығарған ҡояштың нуры ныҡ йылытамы ни? Ауыл халҡы мәңге тынғы бирмәй, күҙҙәрен соҡор, йәтим улына ла көн күрһәтмәҫтәр, донъяла әшәке кешеләр ҙә бар шул. Башҡалар атаһы, әсәһе тураһында һөйләгәндә, балаһы ситтә етемһерәп баҫып торор. Юҡ! Ә Гөлнур? Уға ла оло бурысты йөкмәтеп китеү килешмәй. Әле ул кейәүгә лә сыҡмаған ҡыҙ, уның ҡоролмаған тормошон быраулап ҡуйыу төптө дөрөҫ түгел. Былай ҙа бөтә ауырлыҡтарҙы күтәрешкән тоғро әхирәт булды. Һис шикһеҙ уға үгәй булһа ла атай-әсәй эҙләргә кәрәк. Ошо уйы Әҙиләгә тынғы бирмәне.\nЯрты ай самаһы ул матди яҡтан хәлле, әҙәпле, балаһыҙ пар эҙләне. Тырышлыҡ бушҡа үтмәне, инде ете йыл бергә йәшәп тә, бала таба алмаған Марат менән Эльзаны осратты, икеһе лә итәғәтле, ир кеше эшендә яҡшы ғына урын биләй. Әҙилә тәү күрешкәндә үк үҙенең яҙмышын тулыһынса һөйләп бирҙе уларға. Эльза йәш ҡатынды күптәнге танышы кеүек ҡабул итте, тәрән хистәргә бирелеп тыңланы, ҡуша иланы. Уллыҡҡа, ҡыҙлыҡҡа бала алып тәрбиәләргә һәр ваҡыт ҡаршы килгән Мараттың да күңеле тулышты. Һәр кем үҙ сабыйының булыуын теләй, өмөтләнә. Донъяла мөғжизә барлығына инанып, ниндәй генә дауаханаға йөрөмәнеләр, өшкөргән әбей-бабайы ла ҡалманы, тик һөҙөмтә генә күҙгә күренмәне. Бер белемсе утыҙҙан үткәс малайығыҙ була, тип күңелдәренә йән өргәс аҙ ғына тынысланғайнылар. Юҡ-барға ышанып бармаған Марат шул утыҙ йәшен көтөп йәшәне лә инде, бәреп-һуғып ҡына Эльзаһын ташлап икенсе ҡатынға сығып китер ине, йөрәге етмәне, ярата шул ҡараҡайын, ныҡ ярата. Әбейҙең әйтеүе юш килгән, күрәһең, яҙмыш уларҙы Әҙилә менән бушҡа осраштырмаған. Айтуғандың беренсе тыуған көнөн яңы ғаиләлә үткәрҙеләр, мөшкөлләнә барған хәлен яҡшы тойған әсә балаһын икенсе мөхиткә өйрәтер өсөн көн дә Эльзаларға килде, дөрөҫөрәге уларҙы Мараттың эшенән бүленгән махсус машина йөрөттө. Әҙилә ғаиләне дөрөҫ һайлағанына инанырға теләһә, Эльза сабыйҙың ҡылыҡтарын, холҡон өйрәнде, тәрбиә серҙәренә төшөнөргә тырышты.\nЙәш әсә үҙендәге ихтыяр көсөнә ғәжәпләнде, тәүҙәрәк ҡыйын булһа ла, әкренләп төңөлә барҙы, улының киләсәге ышаныслы ҡулдарҙа ҡаласағы бер аҙ күңелен тынысландырҙы. Ҡасандыр салыуға алып сыҡҡан малды йәлләп илап ултыра торғайны, бөгөн ғәзиз балаҡайын мәңгелеккә ҡалдырып китергә йыйына. Ниндәй ныҡлы йөрәкле, айыҡ аҡыллы булырға кәрәк был тормошта!? Яҙмыштарҙан уҙмыш юҡ шул. Онколог яҙған дарыуҙарҙың береһен дә эсмәне Әҙилә, әҙме-күпмегә генә оҙайтылған ғүмерҙең мәғәнәһен, артыҡ этләнеп ятыуҙың фәтүәһен күрмәне.\nАпрель аҙаҡтарында һурылып, кибеп барған йәш ҡатындың хәл-торошо тамам хөртәйҙе, быялаланған күҙҙәрендә нур һүрелгәндән-һүрелде. Айтуғанды яңы ғаиләгә бөтөнләй күсерергә ҡарар иттеләр. Эй ул минуттар… Мәңге ҡабатланмаҫ хушлашыу минуттары… Ауыр сирҙән тетелгән, йәнселгән күңел тән ауыртыуын ғына күтәрә икән ул, йән ғазаптары түҙеп торғоһоҙ. Ята-тора йөрөгән Әҙилә ғүмерендә һуңғы тапҡыр балаһын ҡосағына алды, шашып-шашып битенән, сәстәренән үпте, бер туҡтауһыҙ ағылған күҙ йәштәренә быуыла-быуыла сабыйы менән бәхилләште. Иркәләнеп тәтелдәгән Айтуған әсәһенең наҙын, йылыһын башҡаса бер ҡасан да тоймаясағын аңлапмы, Әҙиләнең муйынынан ныҡлап ҡосаҡланы.\nБәпесем, матурым минең, әннә йыраҡҡа китә, һин илама йәме. Мин… атайың менән һиңә Күктән, йондоҙҙар араһынан ҡарармын. Бәләкәсем, шул тиклем яратам бит мин һине. Йөрәгем, йәнекәйем, берәй заман минең турала белерһең, ғәйепләп, үпкәләп йөрөрһөңмө икән инде. Бәхетеңде, ғүмереңде, һаулығыңды бирһен Хоҙай. Бәхил бул, балам, бәхил бул…\nСабыйынан айырылған әсә оҙаҡ ятманы. Телдән яҙа башлағанда бөтә көсөн йыйып Гөлнурға васыятын әйтеп ҡалдырҙы: «Зинһар, әхирәт, Айтуғаныма ун һигеҙ йәш тулған көнөдө Хәлил менән минең хаҡта һөйләрһең… Эльзалар был турала һөйләмәйәсәк, әммә балам беҙҙең турала белергә тейеш… Зинһар онотма…»\nӘҙиләне ерләү хәстәрен, бөтә сығымдарҙы Марат Сафич тулыһынса үҙ өҫтөнә алды. Ара алыҫ ҡына булһа ла, Аҡъегеткә алып ҡайттылар. Ҡыҙҙарының ауыр хәлен хат аша белгән Рәйлә апай менән Самат ағай бындай уҡ оло юғалтыуға әҙер түгел ине. Тиҙҙән йәйге отпускыһына ҡайтыр тип көткәйнеләр, кейәүгә сығып, тыуған яҡта төпләнеүҙе өгөтләргә йыйынғайнылар. Нисек кенә булмаһын үлем хәбәренә әҙер түгел ине улар. Гөлнур хәсрәткә сумған атай, әсәй менән байтаҡ һөйләште. Әҙиләнең төньяҡтағы тормошо, эше хаҡында бәйән итте, бер килке Айтуғандың барлығын әйткеһе килһә лә, тыйылды, икенсенән Марат Сафич та бында, уның менән бергә кире китәһе бар.\nӘҙиләне Хәлиле эргәһенә ҡуйҙылар. Гөлнур ҡыҙғаныс та, ғәжәйеп тә хикмәткә таң ҡалды - ҡыҙыл тюльпандар… Хәлилдең ҡәбере тулы сәскә нарҙай янып, ҡыҙарып ултыра ине. Май айы… тюльпандар сәскә атҡан мәл. Донъя шундай серле, хайран ҡалырлыҡ икән дә баһа?! Хоҙай тәҡдиреме, яҙмышмы был? Иң яҡын әхирәтен, серҙәшен юғалтҡан Гөлнур иҫен йыя алмай оҙаҡ аптырап торҙо.\n… Айтуған Гөлнур апаһының һөйләгәндәрен йотлоғоп тыңланы. Аяныс, ҡыҙғаныс хикәйәттең бер ниндәй ҙә уйҙырма түгеллегенә тамам инанған егет уйсан ҡарашын ике, хәҙер инде ҡәҙерле ҡомартҡы - фотоға төбәне. Кеше алдында балауыҙ һытып өйрәнмәгән Айтуған беренсе тапҡыр бөтә күңеленән урғылған күҙ йәштәренә ирек бирҙе. Гөлнур әйтерһең ошо мәлде генә көткән, егетте ҡыҫып ҡосаҡлап ғәфү үтенде.\nҒәйепләмә мине, зинһар, балаҡайым.\nЮҡ, апай, киреһенсә, мин Һеҙгә рәхмәтле генә.\nӘҙилә балам мине аңлаһа ярар ине, тип теләй торғайны.\nӘсәкәйем… Шул тиклем уны күргем килә. Ниндәй михнәттәр аша үтеп ул миңә ғүмер биргән.\nЭйе, балам, ун һигеҙ йыл элек, ошо көндә.\nГөлнур апай, ә өләсәйемдәр? Улар иҫәнме икән?\nЭйе, Айтуған. Алтмыштан үткәндәр инде, шул уҡ Аҡъегет ауылында йәшәйҙәр.\nМин уларҙы күрергә тейешмен.\nУлындағы үҙгәреште Эльза ла, Марат та һиҙмәне түгел, һиҙҙе. Айтуған уларҙан ситләшмәһә лә, етди төҫ алып, уйсан йөрөй башланы. Егет һүҙҙе нисек башларға белмәй йөрөгәндә, бөтәһе лә үҙенән үҙе хәл ителде. Эльза улының йоҡо бүлмәһендә ятҡан фотоларҙы табып алды. Бындай хәл булырын көтмәгән ҡатындың йөрәге һурылып төшкәндәй тойолдо. Башта улар Марат менән икәү - ара һөйләште.\nГөлнур ғына эште боҙҙо инде, тағын кем булһын, - тип ярһыны ҡатын.\nТыныслан, ҡасан да булһа Айтуған дөрөҫлөктө белер ине.\nОшолай рәүештә түгел бит инде. Гөлнур ниәтен тәүҙә беҙгә әйтергә тейеш түгел инеме?\nУныһы шулай ҙа ул.\nБеҙ ҡарап үҫтерҙек баланы, Марат, беҙ!\nСерҙе сисмәҫкә һүҙ ҡуйышҡас, был аҙым төптө дөрөҫ түгел.\nӘйҙә Айтуғанға һине алдағандар тип әйтәйек.\nЭльза, иҫәрләнмә. Малайҙы тамам юғалтҡың килмәһә, алдарға ярамай. Үҙе менән матурлап ултырып һөйләшәйек.\nМин дә шулай уйлайым.\nАйтуғандың тауышынан икеһе лә тертләп һикереп үк китте.\nҺин өйҙәһеңме ни?\nАтай беҙ бит икәүләшеп ҡайттыҡ.\nӘй шулай бит әле.\nАтай, әсәй. Мин ике ай элек бөтәһен дә белдем.\nКем әйтте инде һиңә был хаҡта?\nЭльзаның тауышы ҡалтырап сыҡты.\nӘйттем бит, шунан башҡа кем булһын.\nӘсәй, ғәйепләмә уны. Мин бит барыбер һеҙҙең улығыҙ иҫәпләнәм. Ике әсәйле, ике атайлы кеше булыуы ҡыйынмы ни? Тарих дәресендә Конфуцийҙы өйрәнгәйнек, унда баланы тыуҙырған түгел, үҫтергәндәр атай, әсәй һанала, тиелгән. Әммә беҙҙәге хәл икенсерәк, мине бит улар ҡарамаҫтан ташламаған, тимәк ысын атай, әсәйемде хәтерләргә бурыслымын. Бәләкәйҙән һеҙҙе иң яҡын кешеләрем тип ҡабул итеп үҫкәнмен, йәтимлектән ҡотҡарғанһығыҙ, һеҙҙе лә юғалтҡым килмәй минең.\nМарат тулҡынланыуын йәшермәй, балаһын ҡосаҡлап алды. Ни тиклем тырышһа ла, Айтуғанды сит кеше балаһы тип ҡабул итә ине, бөгөн уның өҫтөнән ауыр бер йөк төшкәндәй булды. Эйе, ошондай һүҙҙәрҙән һуң ул улына ни тиклем эҫенгән булыуын төшөндө. Эльзаның да асыуы баҫылды.\nБеҙ элеккесә бер бөтөн ғаилә, шулай бит?\nЭйе, атай, әсәй, мин һеҙҙе ныҡ яратам. Тик бер үтенесем бар минең.\nМай айында Аҡъегет ауылына барғым килә.\n... Яҙ етеүгә ҡарамаҫтан, төнъяҡта ҡар апаруҡ ҡалын ғына әле. Ҡайһы бер әрһеҙ ағастар ҡыҫҡаҡ ҡына миҙгелдә япраҡ ярып өлгөрөргә тырыша, ҡоштар ҙа ул тиклем күренмәй, ә Башҡортостанда тәбиғәт күптән төрлө сәскәләргә күмелеп, хуш еҫен тарата. Айтуған ошо мәлде саҡ көтөп алды. Ул ғәзиз әсәһе менән атаһының төйәгенә йыйына, унда зыярат ҡыласаҡ. Тиҙҙән өләсәләре тупһаһына аяҡ баҫып, үҙенең барлығын әйтәсәк, Гөлнур апаһы һөйләгән яҙмышты һөйләйәсәк, сөнки ул шул яраланған яҙмыштың ауазы…


бушлай онлайн-танышыу - Видеочивать Германия\nБота биреү һәм сайтты алып китеү\nТаныш бушлай онлайн Профиль менән франция миллион ҡала Был күп кеше белмәй\nҺеҙ алдында танышыу сайты түләүһеҙ, унда бөтә кеше анкета йыйылған ресурстарҙы менән тере.\nҺәм бына шулай. Бында францияның барлыҡ анкеталар. Һәм бының сәбәбе. Ҡайһы бер сайтында танышырға ваҡытта инде бергә эшләй. Әгәр һеҙ теркәлмәгән булһағыҙ, беҙ, һеҙгә инергә булдыҡ бөтә профиль, профиль һеҙ мерцать һәм башҡа сайттар булыуы. Тикшерелде. Функциялы танышыу сайттарында онлайн Шул ваҡытта менән әүҙем. Заманса сайттарҙа бөтә мөмкинлегенә эйә булды: социаль селтәр үҙе (чат) мөмкинлеге тураһында фекер алышыу өсөн темалар тәҡдим итә,"Миңә оҡшай"һәм аңлатмаларыбыҙ һүрәт аҫтына, бүләктәр, уйындар менән файҙаланыусы теркәлгән, эш-хәрәкәт йәки яңы хәбәрҙәр буйынса электрон почта һәм телефон тураһында.\nAndroid кушымталар өсөн iphone һәм файҙалы булды.\nҺин һәр ваҡыт бәйләнештә булған. Анкета мониторинг системаһы ҡуйылған, ул һеҙгә килергә һеҙҙең сайт. Хәҙерге заманда был сайт, ул ғәҙәти әйберҙәрҙән менән осрашты. Һеҙ бында бөтә кәрәкле табылған өсөн, табыу өсөн үҙен половинка, йәки роман яҙа бәйләнеш урынлаштырылған. Анкета һайын яңыртыла. Функция ябай ҡото алынған һуң теркәлгән.\nтаныш булмаған ҡыҙым теркәлгән өсөн видео фото өлкәндәр өсөн видео-таныштырыу теркәлгән видео чат ҡала менән танышты чатта теркәлергә онлайн рулетка пар видео чат башҡа ҡыҙҙар менән бушлай теркәү ч рулетка егет танышырға онлайн ханым видеочивать видеочивать ч рулетка


Бөрө ҡалаһынан йыраҡ түгел Ниссан теана автомобиле Газель микроавтобусына бәрелгән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБөрө ҡалаһынан йыраҡ түгел Ниссан теана автомобиле Газель микроавтобусына бәрелгән\n15 июня 2015 — 17:39\nШаһиттар әйтеүенсә, юғары тиҙлектә барыусы еңел автомобиль ҡаршы яҡ юлға сығып Газель аҫтына инеп китә һуңынан кюветҡа оса. Һәләк булыусылар юҡ. Әммә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ике ҡыҙыҡай йәрәхәттәр алған. Әле авария сәбәптәрен юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре тикшерә.\nҮткән ял көндәрендә республика юлдарында 3 кеше һәләк булған, 31 кеше төрлө йәрәхәттәр алып дауаханаға һалынған.\nСтәрлетамаҡ ҡалаһында Стәрлебаш юлынан юғары тиҙлектә барыусы автомобиль ҡаршы юҡ юлға килеп сыҡҡан. Тәүҙә ул бер машинаға төкөлө, ә һуңынан сфетофорға килеп бәрелә. Бер-нисә секунд тигәндә полиция хеҙмәткәрҙәре лә килеп етә.


16 августан Башҡортостан Президенты вазифаһына дәғүә итеүсе кандидаттарҙың әүҙем агитация осоро башлана\nБөгөн Үҙәк һайлау комиссияһында кампания мәлендә түләүһеҙ эфир ваҡыты һәм гәзит биттәрендәге урындарҙы бүлеү буйынса йәрәбә һалынды.Кандидаттарҙың вәкилдәре киң мәғлүмәт сараһында урын аласаҡ материал төрө һәм көнө билдәләнгән ябыҡ конверттарҙы һайлап алды.\nӘүҙем һайлау алды агитацияһы 12 сентябргә тиклем дауам итә. Рәсәй ҡанундарына ярашлы тауыш биреүгә бер тәүлек ҡалғас тынлыҡ көнө иғлан ителә. Был көндө һәр төрлө агитация тыйыла. Һайлау иһә берҙәм тауыш биреү көнөндә 14 сентябрҙә үтә. Наилә Алтынова, Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары: «Законға ярашлы, агитация әҙәплелек нигеҙендә башҡарылырға тейеш. Дәғүәселәрҙәң яла яғыуы тыйыла. Һуңғы арала кандитаттар менән йыш аралашып торабыҙ. Бер-береһенә улар оло ихтирам менән ҡарай. Шуға агитация ҡанун сиктәрендә үтер, тип ышанғы килә».


“Йәшлек”тәр – сәхнә күрке\n2 Февраль 2018, 16:40\nТеләш ауылы мәҙәниәт йортоноң “Йәшлек” балалар драма коллективы иң ҙур еңеүен яуланы. Улар- ға республика кимәлендә “Өлгөлө коллектив” тигән юғары исем бирелде.\n“Йәшлек” коллективының йәш таланттары Ринат Тәҡиуллин һәм Гүзәл Минғолова менән.\nКоллектив бынан биш йыл элек тупланған. Шулай ҙа уға тиклем дә балалар мәктәптә оҙайлы ваҡыт драма түңәрәгендә шөғөлләнгән. Етәкселәре Люциә Закирйәнова менән берлектә “Әминбәк”, “Алтынсәс”, “Артыҡбикә” кеүек билдәле әкиәттәрҙе сәхнәләштергәндәр.\n“Өлгөлө” исемен яулау өсөн күп кенә һынауҙар үтергә тура килгән. Тәүге тапҡыр “Йәшлек”тәр “Йөн” район фольклор байрамында ҡатнашҡан. Шунда рус халыҡ ижадынан тәржемә итеп ”Быйма”әкиәтен әҙерләгән. “Бик шәп килеп сыҡты был тамаша. Дәртләнеп, башлан-ған эште артабан дауам итергә булдыҡ. Тора-бара ҙурыраҡ, етдирәк “Зәңгәрсәс” спектакленә тотондоҡ”, – ти клуб мөдире һәм коллектив етәксеһе Ринат Тәҡиуллин.\nФәниҙә Исхакованың фантастик жанрҙағы “Зәңгәрсәс” драмаһы коллективҡа ысын танылыу яуларға ярҙам итте. Спектакль бер сәғәт ярым барҙы, әммә ялҡытҡыс тойолманы, тамашасы хайран ҡалып ҡараны, оҙаҡ ҡул сапты. Әйткәндәй, ошо спектакль менән балалар бер кистә генә 6 мең һум аҡса йыйҙы һәм урындағы инициативалар программаһына ярашлы ауыл клубы тәҙрәләрен алмаштырыуға үҙ иғәнәһен индерҙе.\nСпектакль район кимәлендә лә иң уңышлыһы тип табылды. Республика халыҡ ижады үҙәгенән килгән абруйлы жюри йәш артистар-ҙың ролгә бирелеп бик әүәҫ уйнауҙарын билдәләне, ҙур текстарҙы яңылышмай, еренә еткереп бирә алыуҙарын хуп-ланы. Конкурсҡа тәҡдим ителгән иң күләмле тамаша ине был.\nБәйгенең икенсе турына жюри тәҡдиме менән өлкәндәр роле уйналмаған әҫәр һайланды. Был юлы Сөләймән Латиповтың “Дуҫ булайыҡ” әкиәтенә туҡталды балалар. Клубтың художество етәксеһе Гүзәл Минғолова әйтеүенсә, ролдәрҙе бүлешкәндә балаларҙың һәр береһенең характеры ла иҫәпкә алына. Уңыш, тәү сиратта, шунан ғибәрәт.\nДөйөм алғанда, драма түңәрәгенә йөрөгән һәр бала мәктәптә лә төп көстәрҙән һанала. Олимпиада, спорт ярыштары, мәҙәни сараларҙа иң әүҙемдәре шулар. Яңыраҡ ҡына Ләйсән Саҙиҡова менән Рушана Рамазанова “Йәш экскурсовод” конкурсында еңеү яулап ҡайтты. Иң кескәй, иң талантлы артисыбыҙ Таңсулпан Ҡәләмова вокал бәйгеләрендә беренселектә килә. Айгизә Сафина, Алһыу Минғолова, Алик Закиров – оҫта йырлай, Диана Колганова бейей. Евгений Закиров– “Яҙғы тамсылар” район бәйгеһе еңеүсеһе, төбәк-ара конкурс дипломына лайыҡ. Уның апаһы Эмилия ла “Йәшлек” коллективында. Мәҡәләне уның һүҙҙәре менән тамамлағы килә: “Драма түңәрәге беҙгә тағы ла киңерәк мөмкинлектәр асты, район бәйгеләрендә төрлө ауылдарҙан килгән башҡа балалар менән аралаша башланыҡ, бәйләнеш ептәрен нығыттыҡ, үҙебеҙ сыныҡтыҡ. Шуға ла беҙҙе ошо спектаклдәргә йәлеп иткән Ринат ағай һәм Гүзәл апайға, район мәҙәниәт һарайынан килеп беҙгә һәр ролдең нескәлектәрен өйрәткән Лениза Вәлиева менән Энгельс Ғәлиәкбәровҡа ҙур рәхмәт әйтәбеҙ!»


"Баймаҡ" халыҡ һөнәрҙәре үҙәге Башҡортостанда ғына түгел , унан ситтә лә билдәлелек яулап өлгөргән предприятие. Уның етәксеһе, күптән түгел генә Рәсәй бизнес һәм эшҡыуарлыҡ академияһы дипломына лайыҡ булыу ысы Вилүр Рәхмәтуллин Көньяҡ Урал өсөн уникаль булған, онотолоп барған халыҡ кәсептәрен тергеҙеү менән шөғөлләнгән производство булдырыу ға өлгәште.\nСәнәғәт ағымына яраҡлаштырылмаған предприятие ғәҙәттә баш та килемһеҙ эшләүгә дусар була.\n- Теләйһеңме - юҡмы, сувенирҙар етештереүҙе башҡа производ ствонан ингән аҡса менән ҡапларға тура килә, - тип һөйләй Ви лүр Зиннәт улы. - Мин\nсувенирҙар цехы асыу тураһында хыялымды бер ун йыл ғына йөр өткәнмендер. Беҙҙең республика сауҙаһында сит илдән индерел гән төҫһөҙ сувенирҙарға өҫтөнлөк бирелеүен мин бер ҙә хупламайым. Уларҙа олатай һәм оләсәйҙәрҙең фольклорында тәрбиәләнгән рәсәйленең үҙенсәлекл е рухы сағылмай. Штамп буйынса пластмассанан изделиелар етеш тереү ҙә әйберҙең үҙҡиммәтен төшөрөүгә һәләтле, әлбиттә, тик улар һатып алыусыларҙы бары тик үҙенең түбән хаҡы менән генә йәлеп итеүгә һәләтле. Бер һүҙ менән әй ткәндә, үҙәктә сувенирҙар етештереүгә тотоноп, беҙ финанс яғ ынан үҙебеҙҙе ҡурҡыныс аҫтына ҡуйҙыҡ тип әйтһәк тә була.\nВилүр Зиннәт улы - ысын энтузиаст, уйлағанын аҙағына етке рергә ярата.\nЕтештереүҙе ойоштороу өсөн талантлы оҫталарҙы ҡайҙан табырғ а тигән проблеманы хәл итеүгә ул ике йыл ваҡытын сарыф итә. Башта пр оизводство өсөн башланғыс капитал туплай, оҫталарҙы буш ваҡыттарында ағ астан төрлө әйберҙәр эшләргә яратыусылар араһынан таба.\nВилүр Зиннәт улының өҫтәл өҫтөндә ҙур булмаған, һырлап э шләнгән ағас ҡумталар теҙелгән. Улар йүкәнән эшләнгән һәм әлегә лак менән\nҡапланмаған. Иң ҡыҙығы шунда - уларҙың береһенең дә һүрәте ҡабатланмай. Ул ғына ла түгел, һәр ҡумта үҙенсәлекле, бер төрлө ике ҡумта табыуы мөм кин түгел.\n- Йүкәне Бөрйәндән ҡайтарабыҙ. Алыҫыраҡ, әлбиттә, әммә бы нда башҡа ағас файҙаланыу килешмәй. Йүкә менән эшләү оҫталарҙың сыҙамл ығын һәм эшкәрткән ваҡытта һаҡ тотоноуҙы талап итә. Ҡумталарға беҙ ки лендәрҙең бирнгә һандығы формаһын бирәбеҙ. Әйткәндәй, заказ буйынса ҙу р һандыҡтар ҙа эшләйбеҙ.\nСувенирҙар етештереү тураһында һүҙ йөрөткәндә, уларҙың ас сортименты ярайһы уҡ бай булыуын әйтергә кәрәк- унлап төр сувенир эшләй беҙ. Һәм был производствоны киңәйтергә тырышасаҡбыҙ. Әлегә т ағы ике изделие тураһында пландар бар.


Радий Хәбиров республика йәштәрен студенттар отрядтары көнө менән ҡотланы - Правительство Республики Башкортостан\nТөбәк етәксеһе республика юғары уҡыу йорттарында эшләп килгән студенттар отрядтарының командирҙар штабы менән осрашты, уларҙы байрам менән тәбрикләне, үҙенең иҫтәлектәре менән уртаҡлашты.\n– Ҡабул ителгән ҡануниәт сиктәрендә студотряд ағзаларына ниндәйҙер ташламалар тәғәйенләргә булыуы тураһында мотлаҡ уйлашырбыҙ, – тине республика етәксеһе. – Республика предприятиелары етәкселәре менән һеҙҙе үҙҙәренә йәлеп итһендәр өсөн һөйләшәсәкбеҙ. Бәлки студенттар отрядтарына ярҙам тураһында закон ҡабул итербеҙ. Сөнки йәш егет-ҡыҙҙар өсөн дә, эш биреүселәргә лә аныҡ мотивация кәрәк.\nРәсәй студенттар отрядтары көнөнә арналған сара артабан тамашалар залында дауам итте. Радий Хәбиров үҙ сығышында Башҡортостанда студенттар отряды хәрәкәтенең актив рәүештә үҫешеүен һыҙыҡ аҫтына алды. Республика иҡтисадын үҫтереүгә артабан да тос өлөш индерһендәр өсөн тейешле саралар күреләсәк тип белдерҙе. Байрам уңайынан Башҡортостан Башлығы бер төркөм ветерандарға һәм хәрәкәт активистарына дәүләт наградалары тапшырҙы.


Был аҙнала балалар нисек уҡыр?\n13 Сентябрь , 17:01\nМинистр Айбулат Хажин был мәсьәләгә аныҡлыҡ индерҙе\nБилдәле булыуынса, был аҙна һуңында – 17, 18 һәм 19 сентябрҙә Башҡортостанда һайлау көндәре үтәсәк. Хөкүмәттә үткән оператив кәңәшмәлә республиканың мәғариф һәм фән министры Айбулат Хажин был көндәрҙә балаларҙың һәм студенттарҙың нисек уҡыясағы тураһында һөйләне.\n17 сентябрҙә, йома көнөндә мәктәптәрҙә дәрестәр булмаясаҡ, уҡыусылар өсөн тәрбиә саралары үтәсәк. Был тауыш биреүҙең башлыса мәктәптәрҙә үтеүенә бәйле. Һайлау үтмәгән белем биреү ойошмаларында проект эшмәкәрлеге һәм дистанцияла уҡыу планлаштырылған.\n18 сентябрь, шәмбе ял көнө буласаҡ.\nАйбулат Хажин белдереүенсә, 45 колледж бинаһында шулай уҡ участка һайлау комиссиялары ойошторолған. Бында йома һәм шәмбелә студенттар дистанция тәртибендә уҡыясаҡ.


16 Декабрь 2019, 10:10\nӨс әсәйем булды. Өс ғаиләлә иң кесеһе мин инем. Мине яраттылар, иркәләттеләр, бәпләнеләр.\nӨс әсәйем булды. Өс ғаиләлә иң кесеһе мин инем. Мине яраттылар, иркәләттеләр, бәпләнеләр. Урыным батшаныҡы ише һәр саҡ түрҙә. Ҙур ғаиләлә үҙемде бер ҡасан да ситен тойманым, ҡайҙа ла үҙ бала, теләгән бала! Хәйер, күп йылдар үткәс тә тере ағай-апайҙарым өсөн мин һаман да кинйә, көтөп алынған ҡәҙерле ҡунаҡ. Өс әсәйем гелән береһе икенсеһенә ярҙам итте, ҡунаҡҡа саҡырышты. Шул өс ҡатындың әрләшкәнен, та-лашҡанын, береһе икенсеһен кәмһеткәнен, йөҙөн йы-ртҡанын хәтерләмәйем. Әсәйем үлем түшәгенә ятҡас һуңғы мәлгә тиклем янында кесе әсәйем ултырҙы...\nБилдәле булыуынса Мостай Кәримдең һуңғы сәфәре Сибай ҡалаһына яһалды. Үҙем са-ҡырыусы, ҡунаҡты ҡала менән таныштырып оҙатып йөрөүсе лә булдым. Ағай етди си-рләй ине, шулай булһа ла яуаплы, ауыр юлға сығыуымды аңлайым, төшөнәм, тип өҙәре-мдән баш тартмай ризалашты. Театрҙа баҫып торорлоҡ та урын табылманы ул көндә, сә-ғәт ярымға иҫәпләнгән осрашыу дүрт сәғәткә яҡын дауам итте. Ул әҙәбиәт, мәҙәниәт, рух-иәт байрамы - яҙыр өсөн үҙе бер айырым тема. Тамашанан һуң ҙур табын, затлы һыйҙар һығылған өҫтәл әҙерләнһә лә ағай унда ултырыуҙан баш тартты. "Алтын тирмә"лә икәү-ҙән икәү ҡалып оҙаҡ ҡына әң-гәмәләшеп ултырҙыҡ. Шунда һүҙҙән һүҙ сығып әйтә ҡуйҙ-ым: "Мостафа Сафич, һеҙҙең ике әсәйегеҙ булған, ә минеке өсәү ине..." Халыҡ шағиры мә-рхәмәтле йыл-майҙы ла былай тип яуап бирҙе: "Тимәк һин миңә ҡарағанда өс тапҡыр-ға бәхетл-ерәк булғанһың..." Эйе, мин шул өс наҙлы йылыны тойоп йәшәнем, донъям өс та-пҡыр яҡтыраҡ, ҡапҡан ризығым өс тапҡыр татлыраҡ ине, билләһи шулай ине...\nХәҙерге көнитмешкә ҡарайым да күңелемде ике һорау өйкәй; әлеге мәлдә өс ҡатынды ҡарарлыҡ ирҙәр бар микән арабыҙҙа, йәнә... өс көндәш бер-береһенә ниндәйерәк мөн-әсәбәттә булырҙар ине икән? Бына ошондайыраҡ, сисеүе, хәл итеүе ауыр ике һорау...


Өфө яңы күпер төҙөүгә 2 миллиард һум аласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n10:16, 14 февраля 2019 Иҡтисад\nӨфө яңы күпер төҙөүгә 2 миллиард һум аласаҡ Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2019 йыл, 14 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nРәсәйҙең Транспорт министрлығы Өфөлә яңы Ағиҙел күперен төҙөүгә 2 миллиард һум аҡса бүлә. Был хаҡта үҙенең социаль селтәрҙәге сәхифәһендә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров хәбәр итте.\n«Бөгөн Мәскәүҙә Рәсәйҙең транспорт министры Евгений Дитрих менән осраштым. Тиҙҙән иҫке һәм яңы Ағиҙел күпере араһында өҫтәмә төҙөй башлайбыҙ, артабан уларҙы берләштерәбеҙ. Рәсәйҙең Транспорт министрлығы беҙгә ярҙам күрһәтә», — тине төбәк етәксеһе.\nРадий Хәбиров министр менән осрашыуҙа Бөрө трактына сығыу урыны менән Салауат Юлаев проспектының дауамын да тикшерҙе. Республика башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы һүҙҙәренсә, был «Өфөнөң күпселек өлөшөнөң трафигын сифатлы үҙгәртә ала».\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Радий Хәбиров Ҡазанда Дәүләт советы ултырышында булды, ә алдағы көндәрҙә Сочи инвестиция форумында ҡатнаша.\nТеги: Ағиҙел күпере, Өфө, Радий Хәбиров


«Урынһыҙ билет» тип аталған ике минутлыҡ ҡына ҡыҫҡа метражлы был фильм Венеция фестивалендә иң яҡшы призға лайыҡ була. Бик тә фәһемле фильм. Ике генә минутығыҙҙы йәлләмәй, ҡарап сығығыҙ әле!\nИзгелек ерҙә ятып ҡалмай ул! Кешелек сифаттарын онотмайыҡ. Ғөмүмән, бер-беребеҙгә ҡарата һәр ваҡыт — изгелекле-игелекле, итәғәтле булып ҡалайыҡсы!..\n#Изгелек #ИзгелекЕрҙәЯтыпҠалмай #ИзгелекЭшлә #КешеләМатурСифаттар 3:03


Эш хаҡы һәм пенсия арта\n10 Ғинуар 2020, 13:20\nЙыл дауамында 1964 йылдың икенсе яртыһында тыуған ҡатын-ҡыҙҙар (55,5 йәш) һәм 1959 йылдың икенсе яртыһында тыуған ир-егеттәр (60,5 йәш) хаҡлы ялға сыға аласаҡ.\n1 ғинуарҙан Рәсәйҙә минималь хеҙмәт хаҡы артты. Башҡортостанда ул Урал коэффициентын иҫәпкә алып, 13949,5 һум тәшкил итә. Был әлеге ваҡыттағынан бер мең һум тирәһенә күберәк. Хеҙмәт кодексына ярашлы, әгәр кеше ай дауамында тулыһынса эшләп, үҙ бурыстарын теүәл үтәһә, эш биреүсе минималь хеҙмәт хаҡынан кәмерәк түләргә тейеш түгел. Радий Хәбиров билдәләүенсә, бюджет өлкәһендә эшләүселәрҙең дә хеҙмәт хаҡы артасаҡ. Әлеге маҡсатта республика өҫтәмә рәүештә 1,6 миллиард һум бүләсәк.\nЭшләмәгән пенсионерҙарҙың страховка пенсияһы 6,6 процентҡа арта. Күпмегә өҫтәлеүен белеү өсөн әлеге ваҡыттағы сумманы 1,066-ға ҡабатлағыҙ. Тик был артыу пенсия түләүенә генә ҡағыла, йәғни айлыҡ аҡсалата түләүҙәр, йәшәү минимумына тиклемге социаль өҫтәмәләр иҫәпкә алынмай. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта һеҙ 10 мең һум алһағыҙ, 2020 йылда 10660 һум (10000х1,066=10660) аласаҡһығыҙ.\nФевраль айында айлыҡ аҡсалата түләүҙәр, социаль һәм дәүләт пенсиялары индексацияланасаҡ. Күпмегә икәнлеге әлегә билдәһеҙ. Эшләп йөрөгән пенсионерҙар өсөн 2020 йылдың ғинуарында бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр көтөлмәй. Уларҙың пенсияһы рәсми рәүештә эштән киткәндән һуң ғына ҡайтанан ҡарала. Йыл дауамында 1964 йылдың икенсе яртыһында тыуған ҡатын-ҡыҙҙар (55,5 йәш) һәм 1959 йылдың икенсе яртыһында тыуған ир-егеттәр (60,5 йәш) хаҡлы ялға сыға аласаҡ.\n2020 йылда пенсия йәшен өлөшләтә арттырыу дауам итәсәк.


Ауырлыҡтар уны һындырмай » "Урал" гәзите\n“Бер ҡайҙа ла китмәгеҙ!” - тип бойорҙолар. 12 кешегә бер мылтыҡ. Баштан-аяҡ ҡоралланған дошманды буш ҡул менән туҡтатып буламы инде... Дошман беҙҙе әсиргә алды, - тип иҫләй ул\n“Хәҙер балалар пенсияға сығып бѳтѳп бара инде”, - ти 94 йәшен ҡыуған Хәсән Әбүбәкир улы. Һуғыш тамамланыуға быйыл 70 йыл үтһә лә, был ҡәһәрле йылдар онотолмай. Һуғыш арҡаһында күргән михнәттәр Хәсән Әбүталиповтың тормошонда ла мәңге уңалмаҫлыҡ йѳрәк яраһы булып ҡалған.