15 Ғинуар 2011, 15:08\nСибай ҡалаһының Арҡайым ҡасабаһында йәшәүсе быйма баҫыусы Марина һәм Йәүҙәт Мөхитовтарға ҡарап һоҡланмау мөмкин түгелЭй, замана тигәндәреңде, донъяның аҫты-өҫкә әйләнеп сығып килә бит! Ауыл халҡы ҡала хаҡында хыялланһа, ҡаланыҡылар, киреһенсә, шым ғына ауыл хужалығы, һөнәрселек менән шөғөлләнеп, көн күрергә тырыша. Ауыл адвокаттары* нисек сәйер яңғырамаһын, ҡала быймакаттары ла шулай уҡ уйынлы-ысынлы яңғырай. Әммә...\nХужабикә, ысынлап та, журнал өҫтәленә һалынған йөн өйөмөн тәртипкә килтерә ине. Телевизор ҡарай, шул уҡ ваҡытта сепрәк менән ҡаплап һалынған йөндө ипле генә итеп һылап-һыйпап, төртөп-һуғып, быйма сүрәтенә килтереп ултыра. ҡарап тороп үҙем арып киттем – шул тиклем мәшәҡәтле эш.\n– Марина, быйма баҫыу эшенә кемдән, ҡасан өйрәндең?\n– Мин Түбә ҡасабаһында тыуҙым, ә унда быйма баҫыусылар электән күп булды. Беҙҙең урамда ғына 11 йортта быйма баҫалар ине. Шуға ла, ҡасан быйма баҫырға өйрәнгәнемде өҙөп кенә әйтә алмайым. Ауыл балаһы нисек өйгә һыу ташый, утын индерә, мал аҫтын таҙалай башлағанын иҫләмәй, мин дә быйма баҫыу шөғөлөнә ҡасан өйрәнгәнемде иҫләмәйем. Ике ағайым артынан эшләй башланым.\n– Күп көс талап итәлер, ахыры, был шөғөл?\n– Көс тә, сабырлыҡ та. Таҙаланған йөндө көн оҙоно бына ошолайтып һылап-һыйпап ултырһаң ғына быйма йомшаҡ, килешле була. Иртәнән алып кискә тиклем мин булышһам, кискә был эшкә Йәүҙәт керешә. Уның эше иң ауыры – эҫе һыуға һалып ала ла, тағы бер эш сменаһындай ваҡыт, туҡмаҡтар менән туҡмап, төйгөс менән төйөп, ҡалыпҡа кейҙерелгән быйманы баҫыу менән булыша. Быйма баҫыуҙы һинеке-минеке тимәй генә, бергә иҫәпләһәң, бер пар быймаға 16 сәғәт ваҡыт китә.\n– Йөндө халыҡтан үҙегеҙ йыяһығыҙмы? Бер пар быймаға күпме йөн кәрәк?\n– Быйманы беҙ баҫайыҡ, ә йөндө йыйыу, таҙалау менән икенселәр шөғөлләнһен ине ул. Тәү ҡарашҡа арзаныраҡ сыҡһа ла, сарыф ителгән ваҡытыңды иҫәпләй башлаһаң, шундай фекергә киләһең. Былай иһә йәтеш – бараһың да, йөндө кәрәгенсә һатып алаһың. Һәр кем үҙ эше менән булышһын.\nЙәүҙәттең хужалығына, йәғни быйма баҫа торған аласыҡҡа йүнәләбеҙ. Таҙа, яҡты ғына йорт стеналарында стеллаждар теҙелеп киткән, уларында ҡалыптан алынмаған парлы-парлы быймалар тора. Йәүҙәт, йәһәт кенә өҫ кейемен сисеп, резина алъяпҡысын тағып алды ла, верстактағы балалар быймаһын баҫырға тотондо.\n– Бына, ошолайтып баҫыла быйма. Һәр үлсәмдең үҙ ҡалыбы була, шуға ҡаратып баҫаһың. Ни тиклем оҙағыраҡ, тырышыбыраҡ баҫылһа, быйма шул тиклем нығыраҡ була.\n– Быйма баҫырға кәләшеңдән өйрәндеңме?\n– Ике ҡайнағам – Түбәлә йәшәгән Борис Александров та, Бүздәктә йәшәгән Валерий ҙа быйма баҫыу менән шөғөлләнә. Ул ваҡытта Баймаҡ районында йәшәгән Валерий ҡайнағама ялланып, быймаларын машина менән баҙарға ташый торғайным. Шулай итеп, был кәсепкә ҡайнағам өйрәтте. Бүздәккә күсһә лә, һаман быйма баҫып, һатыуға сығара ул.\n– Быйма баҫҡанда химик реагенттар ҡулланыла, тиҙәр...\n– Күп күләмдә баҫҡан саҡта, ваҡытты экономиялау өсөн, ҡулланыла. Быны асыҡлау еңел – эҫе һыуға ултыртһаң, быйманан әсе еҫ сыға. Зыянлы түгел, әммә барыбер бындай быйма ғәҙәти ысул менән баҫылғанға етмәй инде. Химик буяуҙар менән һарыҡ йөнөн буяп, төрлө төҫтәге быймалар ҙа баҫып була.\n– Быйманың хаҡы күпме? Ғөмүмән, был аяҡ кейеменә һорау ҙурмы?\n– Һорау ҙур. Үҙем машинаға тейәп, быймаларҙы Урғаҙа ауылы баҙарына, Аҡъяр, Сибай баҙарына сығарып һатам. Уның өҫтәүенә, кешеләр үҙҙәре килтергән һарыҡ йөнөнән баҫтырырға заказ бирә. Балалар быймаһы, ҡыҫҡа ҡуныслы быйма, аҡ йә һоро быйма... Йыш ҡына фабрика быймаларын матурлатып баҫтырып алырға теләүселәр килә, әммә ундай эшкә бигүк тотонорға тырышмайым: кеше эшләгәнде төҙәтеү мәшәҡәтле ул. Хаҡтары төрлөсә: балалар быймаһы 600 һум торһа, өлкәндәрҙеке 1500 һумға етә. Яҡшы быйманың нисә ҡышҡа етеүен иҫәпләһәң, хаҡ та түгел инде.\nБыйма баҫыусыларҙың тырышлыҡтарына һоҡланып ҡайтып киттем. Уларға эш хаҡы, «больничный» түләгән, отпуск биргән кеше лә, өмөт итерҙәй ойошмалары ла юҡ; бары тик үҙҙәренең кәсептәре менән тормош көтөп яталар. ҡаратырыш кешеләр инде был Марина һәм Йәүҙәт, әйтәгүр.\nАуыл адвокаттары* – Мостай Кәрим әҫәре.\nБыймакат*(пимокат) – быйма баҫыусы.


Урамдар яҡтырыр, әммә…\n18 Ғинуар 2019, 15:36\n2019 йылда Башҡортостанда урамдарҙы яҡтыртыу өсөн 583,7 миллион һум аҡса бүленәсәк икән. 2024 йылға тиклем 140 мең яҡтыртҡыс ҡуйыу планлаштырыла. Вәт, донъялар балҡып китер инде, Алла бирһә. Юғиһә, әле бит ҡайһы бер ауылдарҙа бер-ике бағанала ғына ут яна. Бөтә ҡара эштәр ҡараңғы ваҡытта башҡарыла, тиҙәр бит. Төндә урамда йөрөүе лә ҡурҡыныс.\nҠараңғы тигәндән, комендант сәғәте тураһында ла онотоп ебәрмәгеҙ, уҡыусылар. Төнгө сәғәт 10-дан һуң урамға атай-әсәйегеҙ йәки һеҙҙе уллыҡҡамы, ҡыҙлыҡҡамы алған өлкәндәр менән генә урамға сыға алаһығыҙ. Олатай-өләсәй, туғандар менән дә ярамай, хоҡуҡ һаҡсылары протокол төҙөп, штраф сәпәйәсәк


Һаҡ булығыҙ, тайғаҡ юл! | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n16 марта 2017 — 15:40 ГТРК «Башкортостан»\nОшондай яҙыу менән плакаттарҙы бөтә ҡала буйлап тиерлек ҡуйып сығырға мөмкин. Бигерәк тә социаль объекттарға илткән юлдарҙың һәм туҡталыштарҙың таҙартылмауы хәүеф тыуҙыра. Улар өсөн кем яуаплы һәм йығылып имгәнгән осраҡта кемде ғәйепләргә? Нәсимә Сәфиуллина ваҡ-ваҡ аҙымдар менән яйлап ҡына туҡталышҡа юллана. Ҡатын тайғаҡ юлдан бер-нисә тапҡыр ҡолап, имгәнгән булған. Ауыҙы бер бешкән аҙаҡ өрөп ҡаба, тиҙәр шул.Өфөнөң Дим районы Новороссийск туҡталышы, ысынлап та, һырғалаҡты хәтерләтә. Төндә һыуыҡ, көндөҙ йылы булыу сәбәпле ҡар иреп, боҙға әйләнгән. Туҡталыштарҙы кем таҙартырға тейеш һәм унда йығылып йәрәхәт алған осраҡта кемде ғәйепләргә тигән һорау ҡала халҡы араһында әле бигерәк тә актуаль. Баҡтиһәң, йәмәғәт транспорты туҡталыштары ике төргә бүленә.Һатыу нөктәһен асырға йыйынғанда эшҡыуар менән мотлаҡ килешеү төҙөлә һәм ул туҡталышты таҙа тоторға бурыслы. Әгәр ҙә был вәғәҙә үтәлмәй икән, административ протокол төҙөлә. Ысынлап та, юлдың бер яғында өйөлгән ҡар, ә икенсеһендә туҙан осоп ятҡан таҡыр һуҡмаҡ ныҡ күҙгә салына. Ә Новороссийск туҡталышының хужаһы әлегә Рәсәйҙә түгел, уны таба алмайбыҙ, тип аңлаттылар район хакимиәтендә. Яртылаш ҡына таҙартылған туҡталыштар ҙа йыш осрай. Һөҙөмтәлә, боҙ баҫҡыстар хасил була.Ә был юл туҡталыштан дауаханаға илтә. Уны юл тип тә атауы ҡыйын. Хатта тротуар ҙа күренмәй. Шуға йәйәүлеләргә лә, автомобилдәргә лә бер урындан йөрөргә тура килә. Тайғаҡ юлда йығылып имгәнеүҙән тыш, машина аҫтына инеп китеү ҡурҡынысы ла янай. Автоһәүәҫкәрҙәргә лә тайғаҡ юл. Машиналар тайып китеп, бер-береһенә бәрелмәһен өсөн яйлап ҡына йөрөргә тура килә. Бигерәк тә, бәләкәй балалар менән йөрөгән әсәйҙәргә ауыр. Үҙенең генә түгел, бер юлы балаһының да хәүефһеҙлеген ҡайғыртыр кәрәк.Мәктәп, балалар баҡсаһы кеүек социаль объекттарға илткән юлдарҙың таҙартылмауы күберәк хәүеф тыуҙыра.


“ZаРоссию” – Рәсәй өсөн!\n22 Апрель , 20:20\nБөгөн Мораҡта ҙур патриотик сара – “ZаРоссию” концерты уҙҙы. Унда райондың мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, Мораҡ балалар мәнғәт мәктәбе тәрбиәләнеүселәре, һәүәҫкәрҙәр, мәктәп уҡыусылары һ.б. ҡатнашты. Ике сәғәткә һуҙылған концертта рухлы йырҙар, шиғырҙар яңғыраны. Әйткәндәй, ошондай уҡ сара баш ҡалабыҙ Өфөлә һәм республиканың бүтән ауыл-ҡалаларында ла уҙған.\nБөгөн Мораҡта ҙур патриотик сара – “ZаРоссию” концерты уҙҙы. Унда райондың мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, Мораҡ балалар мәнғәт мәктәбе тәрбиәләнеүселәре, һәүәҫкәрҙәр, мәктәп уҡыусылары һ.б. ҡатнашты.\nИке сәғәткә һуҙылған концертта рухлы йырҙар, шиғырҙар яңғыраны.\nӘйткәндәй, ошондай уҡ сара баш ҡалабыҙ Өфөлә һәм республиканың бүтән ауыл-ҡалаларында ла уҙған.


Беҙгә табиптар килде\n13 Декабрь 2018, 13:42\nИҫке Аҡҡолай ауылы халҡын Раевка үҙәк район дауаханаһы медицина белгестәренең күсмә бригадаһы ҡабул итте\nБөгөн республикабыҙҙа сәләмәтлек һаҡлау мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирелә. Шуныһы ҡыуаныслы, ауыл кешеләре медицина хеҙмәткәрҙәренә һорауҙар ғына түгел, сикһеҙ рәхмәт һүҙҙәрен дә белдерә. Иҫке Аҡҡолайҙан беҙҙең даими авторыбыҙ, Казанка ауыл Советы депутаты Рәйсә Солтанова редакцияға ебәргән хатында бына нимәләр тип яҙған.\n“Үҙәк район дауаханаһының ойоштороу методика бүлеге өлкән фельдшеры Зилә Ғиләжева етәкселегендә беҙҙең фельдшер-акушерлыҡ пунктына бер төркөм табиптар һәм шәфҡәт туташтары – участка терапевы Регина Ханнанова, УЗИ яһаусы табип Дамир Суфиянов, ЭКГ төшөрөүсе шәфҡәт туташы Зөмәрә Хәмзина, акушер Ризәлә Ғәрифуллина, фельдшер-лаборант Зөлфиә Сәйфетдинова һәм участка шәфҡәт туташы Гөлназ Әминева килде.\nҠабул итеүгә алтмыштан ашыу кеше йыйылды. Бигерәк тә был оло йәштәгеләрҙе шатландырҙы, сөнки район үҙәгенә барыу өсөн, беренсенән, транспорт кәрәк һәм күптәргә поликлиниканың икенсе һәм өсөнсө ҡаттарына күтәрелеүе бик ауыр. Шуғалыр ҙа табипҡа күренергә теләүселәр араһында ветерандар һәм хатта 80-90 йәштән өлкәнерәктәр ҙә бар ине.\nТабиптар беҙҙе иғтибар менән ҡараны, тыңланы, кәңәштәр бирҙе, дауаланыу саралары билдәләне. Ауыл халҡына бына ошондай күсмә медицина тикшереүе ойошторған өсөн бөтә аҡҡолайҙар исеменән Раевка үҙәк район дауаханаһы баш табибы Н. С. Зыязетдиновҡа сикһеҙ рәхмәтлебеҙ. Бындай күсмә ҡабул итеүҙәр ауылдарҙа йышыраҡ үткәрелһә, бик һәйбәт булыр ине”, -тигән теләк менән тамамлай хатын Рәйсә Хәләф ҡыҙы.\nРаевка үҙәк район дауаханаһы баш табибы урынбаҫары Рәфилә Ғәйнелйәнова:\n- Дауаханабыҙҙа пациенттарҙы күсмә ҡабул итеү яйға һалынған. Табиптар һәм шәфҡәт туташтары район ауылдарына графикка ярашлы бара. Медицина хеҙмәткәрҙәренең мобиль бригадаһы урындарҙа ниндәй белгестәрҙең кәрәк булыуынан сығып ойошторола.


Өсмөйөшлө һөйөү хаттары | Йәншишмә\nЭйе, кемдер әйтер, ундай хаттар һуғыш осоронда ғына булған, тип. Яңылышаһығыҙ, ана шул өсмөйөшлө хаттар минең үҫмер саҡтарымдың иң татлы хистәре шаһиты ине. Инде хәҙер хәтерләргә генә ҡалды.\nҮҙемдән бер синыфҡа өлкән көрәшсе егет һис уйламағанда устарыма өскөл ҡағыҙ киҫәге тоттороп китте. Әлбиттә, башҡалар күрмәгәндә генә. Тигеҙ, матур итеп яҙылған хаты, әйтерһең дә, ут осҡондары сәсә ине, устарымды, аҙаҡ бөтә тәнемде эҫелек солғап алды. Осрашманыҡ. Бары ошо яҙмалар менән күҙгә күренмәгән күңел ептәрен бәйләнек. Көҙгөһөн ике араны тоташтырған хат-сәләмдәр яҙғыһын өҙөлөп, осрашыу менән тамам булды. Усаҡ янында уйындар, кино, концерттарға бергәләп барыуҙар, өй янында йондоҙ күҙләүҙәр. Ерҙә атлап түгел, осоп ҡына йөрөгән саҡтар…\nТик был шатлыҡ-ҡыуаныстарға тулы көндәрҙе көтмәгәндә ҡара болот ҡапланы. Кемдеңдер уҫал теле араларҙы өҙҙө. Мин бер ни аңламаным, тик мөнәсәбәттәрҙең һыуыныуын белгертеп, тағы ла остоҡ ҡына хат килде: «МИНЕҢ КҮҢЕЛ БАШҠАНЫ ҮҘ ИТТЕ…»\nАуыр булды тәүге хистәрҙең шулай ике йыл ярым эсендә өҙөлөүе. Иланым, түҙҙем, үс итеп, ғорур булып ҡалырға, бирешмәҫкә тырыштым. Йылдар үтте. Онотолдо, тиһәң, яҙыҡ булыр, иҫкә төшөп, һағындырып-һағындырып алды.\nМәктәп йылдары үтеп, оло тормошҡа ла аяҡ баҫтыҡ. Теге егеттең әле бер, әле икенсе менән йөрөүен ишетеп, күреп, бер заман тамам төңөлдөм. Үҙ милләтемдән булған ипле генә берәүҙе осраттым. Төҫкә-башҡа уға оҡшап та тора. Шуға кейәүгә сыҡтым. Тәүге хистәрҙәй ҡайнар булмаһа ла, араларҙа айырыла алмаҫлыҡ яҡынлыҡ бар ине инде. Матур йәшәп киттек. Балалар тыуҙы.\nБер көндө шулай ҡала үҙәгенә барғанда кемдеңдер исемем менән өндәшеүенә аптырап боролдом. Ипләберәк ҡараһам, ул тора. Ҡулында – ҡултыҡ таяғы, һыңар аяғы бинт менән уралған. Бер ни булмағандай һөйләшеп киттек. Чечен яуы үтеп, әжәл менән күҙгә-күҙ осрашып ҡайтҡан яугир егет күҙҙәрендә түгелеп кенә торған һағыш сағыла ине.\nҺағыш… «Ҡасандыр мине лә өткәйне бит», – тигән уйҙар үтте баштан. Ә ул ҡапыл аптыратып: «Мине үлемдән һинең яратыуың ҡотҡарҙы, аңһыҙ ятҡан саҡтарымда ла һының күҙ алдымдан китмәне, – тимәһенме. – Бәлки, рәнйешең төшөп, аяғымды снаряд ярсығы яралағандыр, тик һинең барлығың күңелгә әйтеп аңлата алмаҫлыҡ рәхәтлек бирә ине…»\nБер ни тип тә өндәшә алманым, былай ҙа саҡ торған күҙ йәштәрем атылып сығып, хушлашмай ҙа китеп барҙым. Аяғын һөйрәп китеп барған яугирҙы йәлләнем. Ә бит әрмелә сағында ул минең төшөмә ингәйне. Ҡап-ҡара кейемдә килеп хушлашҡайны.\nОшо кескәй генә осрашыуҙа үҙенең затлы нигеҙ ҡыҙҙарына өйләнергә теләп, минән киткәнлеген әйтте. Әйтте лә хайран итте.\nМинең инде үҙемдән аша ҡарап торған улдарым үҫкәндә ул һаман да өйләнмәгән ҡарт егет икән. Өйө юҡ, тиер инең, хөкүмәт биргән. Тик хыял иткән ҡыҙҙары өмөттәрен аҡламаған. Йә эскәндәр, йә алыҫ ерҙәрҙе үҙ итеп, сығып киткәндәр.\nБының менән мин нимә әйтергә теләйем? Болонда һанһыҙ сәскәләр өҫтөнән осҡан күбәләктәй, үҙегеҙгә тиңде үҙһенмәй, эҙләнеп, һаҙлыҡҡа батмағыҙ. Хистәр саф, эскерһеҙ булһын тиһәгеҙ, һәр үткенсе елгә баш биреп, яҙа юлға, тойғоларға алданмағыҙ. Мөхәббәт кешеләрҙең дан, дәрәжәһе менән дә, байлыҡ, ниғмәте менән дә тиң тора алмай. Ул – тойғо, ул – хис!\nҺандыҡ төбөмдә бала саҡтан уҡыған китап араһында өскөл хат остоғон таптым. Унда: «Мин һине ғүмер буйы көтөрмөн», – тигән юлдар төҫмөрләнде. Алдаҡмы был һүҙҙәр, ысынмы? Әммә мин кире боролмайым!\n« «Мөхәббәт ул, әйтерһең дә, утлы йәшен, һанап, һорап тормай һис бер кемдең йәшен»\nМиңзәлә Сирғәлина шиғырҙары »


Рухын яҡтыртып... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Рухын яҡтыртып...\nМәрхүмдең баҡыйлыҡҡа күскәненә 51 көн тулыуҙы үткәрергә кәрәкме? Был мәсьәләгә ҡарата диндарҙар ниндәй фекерҙә?\n“Ундай йола башҡа диндәрҙә бар, – ти улар. – Исламға зарар килтермәй икән, мәрхүмдәрҙе һәр саҡ иҫкә алып тороу мөһимлеген алға ҡуйғанда, 51-се көндө билдәләүҙең дә хилафлығы юҡ – теләгән кеше үткәрһен”.\nМәғлүм ки, динебеҙҙә әҙәм балаһын ахирәткә оҙатыуға, артабан да иҫкә алып тороуға ҙур урын бирелгән. Беҙҙә был изге ғәмәл, әл-хәмдү лил-ләһ, күркәм килеш һаҡлана. Ҡөрьән ҡушыуынса, шулай уҡ мәрхүмдең ғаиләһен яңғыҙ ҡалдырмау, уға ярҙам итеү зарур.\nДинебеҙҙә кешенең баҡыйлыҡҡа күсеүенең өс, ете, ҡырҡ көнөн, йыллығын билдәләү йолаһы бар. Уларҙа аят уҡытыла, мәрхүм хөрмәтләп иҫкә алына, туғандарына сабырлыҡ, түҙемлек теләнә, күңелдәргә артабан йәшәүгә өмөт-ышаныс һалына, баҡыйлыҡҡа күскән әҙәм балаһының барлыҡ күркәм сифаттары йылылыҡ менән иҫкә алына.


Һуғым ашы — ул аш-һыу төрө генә түгел, йола ла. Ҡар ныҡлап ятып, ысын һыуыҡтар башланғас, ауылдарҙа һуғым өмәләре китә. Туғандар, ҡатнашҡан кешеләр сиратлап алдан махсус һимертелгән һуғымдарын һуялар. Малды тыныс, изге күңелле кеше салһа, ите татлы, бәрәкәтле була тигән инаныу йәшәй. Шул уҡ көндө кис йәки бер нисә көндән (үтә аҙаҡҡа һуҙмай) хужа өмәлә ҡатнашҡандарҙы һәм башҡа яҡындарын һуғым ашына йыя.\nҺуғым ашында мотлаҡ тултырма булырға тейеш.\nМал һуйған ваҡытта уҡ оҫта ҡуллы кеше һуғым ашына итте айырым сабып бирә. Ашҡа малдың һырт буйы, ҡабырға ите алына.\nҠунаҡта буласаҡ кеше һанына ҡарап, һәр кешегә һөйәкләп тотоп ашарлыҡ итеп, итте ҡаҙанға йәки ҙур кәстрүлгә һалалар. Һуғым ашында ит мул булырға тейеш. Артып ҡалғанын ҡунаҡтарға күстәнәс итеп биреп ҡайтаралар.\nИт бешеп сыҡҡас, итен алып, һурпаһын һөҙәләр.\nҺурпа өҫтөндәге тоҙлоҡто (һөҙлөктө) бәләкәйерәк кәстрүлгә йәки туҫтаҡҡа һөҙөп алып, уға ваҡ ҡына итеп туралған һуған һалып, йылы урынға томалап ҡуялар. Һуған йомшарып, бығып ҡына бешеп ултыра. Ит бер аҙ һыуынғансы өҫтөн ябып торалар.\nҺурпаһының бер әҙен айырып алып, унда әрсеп эре киҫәктәргә бүленгән картуф, буйға теленгән кишер бешереп алалар.\nҠалған һурпала оҙонса йәки дүрткелләп киҫелгән өй һалмаһын (туҡмасын) иҙелтмәй генә, ҡуйы итеп бешерәләр. Һалма һурпа өҫтөнә ҡалҡып сыҡҡас та, утын кәметеп, бер аҙ тотоп алырға ла утты һүндерергә.\nИтте турау тик оҫта кешегә генә ышанып тапшырыла. Һум иттәрен арҡыры телемдәргә ҡырҡып, һөйәкле киҫәктәрен дә ҡушып, бешкән йәшелсәләр менән аралаштырып ҙур тәрилкәләргә матур итеп өйөп һалалар. Ит өҫтөнә балдаҡлап туралған һуған һибәләр, тоҙлоҡло эҫе һурпа ҡоялар.\nҠунаҡтарҙың һәр береһенә тултырманан өлөш һалып сығалар.\nЙәшел тәмләткестәрҙе айырым бирәләр, сөнки ҡайһы бер ҡунаҡтар уларҙы өнәп бөтмәҫкә мөмкин, иттең дә тәмен ала.\nҠунаҡтар ит ашағанда һуғым һимеҙ булған, ите татлы икән, иҫән-һау ризыҡҡа яҙһын, бергә-бергә ашарға яҙһын, киләһе йылда ла һуғымығыҙ булһын, тип теләктәр теләп, хужаларҙы, һуғымды салыусыны хуплап-маҡтап ултыралар.\nИттән һуң һалмалы (туҡмаслы) һурпа килтерелә, һурпа өҫтөнә һуғанлы тоҙлоҡ ҡоялар. Һурпа янына әсе ҡорот ҡуйыла.\nБоронораҡ һуғым ашында ҡалған итте ағас ҡалаҡтарға һалып ҡунаҡтар бер-береһенә һоғондорошҡан. Минең ҡулымды мәхрүм итәһең, тип үпкәләүҙәргә юл ҡуймаҫ өсөн ҡунаҡтар ит һоғондорошоуға урын ҡалдырып ултырған. Уйын-көлкө менән ит һоғондорошоп бөткәс, ҙур баҙыян һауыттарҙа әсе ҡорот ҡатылған эҫе һурпа килтерелгән. Ҡунаҡтар сиратлап йөрөтөп һурпаны тәмләгәндәр. Хәҙер ул йола онотолоп бара.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Һуғым_ашы&oldid=14579»


Иҫкелек мираҫы менән хушлашырға ваҡыт\nКисә Республика Йортонда БР Хөкүмәте Премьер - министры\nРафаэль Байдәүләтов етәкселегендә үткән селектор кәңәшмәһендә ике мөһим һорау тикшерелде. Башҡортостандың торлаҡ - коммуналь комплексы эше һәм республика халҡын\nторлаҡ менән тәьмин итеү тураһында һөйләшеү булды.\nБеренсе һорау буйынса доклад менән БР торлаҡ - коммуналь\nхужалыҡ министры Гемань Әсәҙуллин сығыш яһаны. 2004 йыл менән сағыштырғанда, республиканың торлаҡ - коммуналь комплексында килемһеҙ эшләүсе предприятиелар һаны кәмене, тип белдерҙе ул. Торлаҡ - коммуналь хеҙмәтләндереүгә түләү буйынса халыҡты социаль яҡлау системаһы булдырылған.\nӘммә халыҡтың бер өлөшө, шул иҫәптән ҡайһы бер предприятие,\nбюджет ойошмалары ла торлаҡ - коммуналь хеҙмәтләндереү,\nйылылыҡ, электр энергияһы һәм газ өсөн даими түләмәй. 2006 йылдың 1 ғинуарына торлаҡ - коммуналь хеҙмәтләндереүгә түләү\nбуйынса халыҡтың бурысы 795 миллион һум тәшкил иткән.\nИкенсе һорау - торлаҡ төҙөү барышы һәм халыҡты торлаҡ менә н тәьмин итеү буйынса БР төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Хәмит Мәүлейәров сығыш яһаны. Уның телмәре бер нисә проблемаға ҡағылды. 2005 йылда бер миллион 605 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылыуын иҫкә төшөрөп ү тте ул. Халыҡты торлаҡ менән тәьмин итеү күрһәткесе арта бара. Әгәр 2000 йылда бер кешегә уртаса алғанда 17,5 квадрат\nметр тура килһә, 2004 йылда был һан 18,9 квадрат метр тәшки л иткән. Әммә төҙөлөш йылдам барыуына ҡарамаҫтан, халыҡты торлаҡ менән тәьмин итеү проблемаһы хәл ителеүҙән алыҫ. 2010\nйылға торлаҡ төҙөү күләмен йылына ике миллион квадрат метрғ а тиклем арттырырға, торлаҡтың баҙар хаҡын кәметергә һәм уны\nхалыҡтың киң ҡатлам вәкилдәре өсөн дә алырлыҡ итергә кәрәк.\nҠалаларҙа, айырыуса баш ҡалала иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡ һаман да күп ҡала. Һәм был проблема тиҙ арала хәл итеүҙе талап итә. Республика буйынса 48 меңгә яҡын кеше иҫке\nһәм авария хәлендәге йорттарҙа көн күрә. Иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡ фондының дөйөм майҙаны 2005 йыл башына 860 мең квадрат метр, шул иҫәптән авария хәлендәге йорттар - 80 мең квадрат метр тәшкил иткән. Өфөлә был һан, ярашлы рәүештә, 394 һәм 36 мең квадрат метр тәшкил итә.\n2004 йылда "Граждандарҙы иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡ\nфондынан күсереү" Программаһы сиктәрендә республика бюджетынан 50 миллион һум, бюджеттан тыш средстволарҙан 100 миллион һум бүленгән. 11 мең квадрат метр майҙанда иҫке һәм авария хәлендәге йорттар емерелгән, 1208 кеше ( 567 ғаил ә) яңы торлаҡҡа күсерелгән. 2005 йылда ошо уҡ маҡсатҡа бер а ҙ күберәк аҡса тотонолған. Әммә бындай тиҙлек менән барһа, процесс оҙаҡҡа һуҙыласаҡ, быға һис кенә лә юл ҡуйырға ярамай . Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй составына ҡушылыуына\n450 йыл тулыуын байрам итеүгә әҙерлек буйынса саралар программаһына ярашлы, 2006 йылда граждандарҙы иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡ фондынан күсереүгә 500 миллион һум бүленәсәк.\n- 2006 йылдың республика Президенты Указы менән Башҡортостанда Төҙөкләндереү йылы тип иғлан ителеүе хаҡында беләһегеҙ, - тине Мәүлейәров. - Һәм хәҙер элекке замандың иҫке мираҫтары менән хушлашырға ваҡыт.\nСелектор элемтәһе буйынса райондар менән һөйләшкәндә Байдәүләтов ярайһы уҡ күп тәнҡит һүҙҙәре әйтте.\n- Күберәк төҙөргә, предприятиеларҙы үҙ хеҙмәткәрҙәренә торлаҡ алыуҙа ярҙам күрһәтергә йәлеп итеү кәрәк, - тине Рафаэль Ибраһим улы. Ипотеканың тәүге взносын түләргә булһа ла ярҙам итһендәр.


Өйҙә ултырыу хәйерле\nБөгөн Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә һөйләшеүҙең ҙур өлөшө коронавирус инфекцияһы таралыу проблемаһына арналды. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров республика халҡына мөһим яңылыҡтарҙы еткерҙе. 13 октябрҙән алып Башҡортостанда 65 йәштән өлкәндәр һәм хроник сирлеләр өсөн мотлаҡ үҙҡамаланыу тәртибе индерелә.\nБөгөн Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә һөйләшеүҙең ҙур өлөшө коронавирус инфекцияһы таралыу проблемаһына арналды. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров республика халҡы өсөн мөһим яңылыҡтарҙы еткерҙе. Шулай, иртәгәнән, 13 октябрҙән алып Башҡортостанда 65 йәштән өлкәндәр һәм хроник сирлеләр өсөн мотлаҡ үҙҡамаланыу тәртибе индерелә.\nӨлкән йәштәге кешеләр өсөн изоляция кәрәклеге тураһында төбәктең ковид госпиталдәренең баш табиптары асыҡ хат менән Башлыҡҡа мөрәжәғәт иткәйне. Табиптар белдереүенсә, тап ошо категория граждандары сирҙе ауырыраҡ үткәрә һәм күберәк үлә.\nРадий Фәрит улы белдереүенсә, ҡурсаланыу ҡағиҙәләре вакцина яһатмаған өлкәндәргә һәм хроник сирҙәре булғандарға ҡағыласаҡ. Ул республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡт социаль яҡлау министрлығы менән Һаулыҡ һаҡлау министрлыҡтарына яңы сикләүҙәрҙе индереү механизмдарын әҙерләргә ҡушты.\n– Быға һәр муниципалитет башлығы яуаплы ҡарарға тейеш. Район һәм ҡалаларҙа эш шундай итеп ойошторолһон, коронавирусҡа ҡаршы прививка һалдырмаған өлкәндәр иртәгәнән өйҙә ултырһын. Бындай норма бер йыл элек булғайны, шуны хәтергә төшөрәйек, – тине Радий Фәрит улы.\nБыл йәһәттән юғары әҙерлек тураһындағы указға үҙгәрештәр бөгөндән индереләсәк.


Ҡаһарман һауынсының үкенесе » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡаһарман һауынсының үкенесе\nҠаһарман һауынсының үкенесе 12.07.2013 // Йәмғиәт\nКолхоз-совхоз тормошо гөрләп торған, хеҙмәт геройҙары данланған, йәш быуында тыуған еренә икһеҙ-сикһеҙ һөйөү тәрбиәләнгән совет осоро күптән артта ҡалған икән дә баһа! Уйланмай йөрөһәң генә, был тормошта артыҡ бер нәмә лә үҙгәрмәгән, үҙең дә һаман йәп-йәшһең кеүек тойола. Тик... Йәш үҫентеләр биргән тамырҙарыңа ҡараһаң, фани донъяларҙың бер урында ғына тормағанлығына инанып, берсә һөйөнөп, берсә көйөнөп тә ҡуяһың. Һөйөнөс, сөнки тормош тигәнең көндән-көн матурая, офоҡтар киңәйә бара. Көйөнөс, сөнки үткәндәрҙе, шәхси тарихыбыҙҙың иң матур, иң сағыу һәм шатлыҡлы биттәрен ҡайтанан асып, донъяуи тарихты ла кире ҡайтарып булмай. Ә бит бар ине шундай мәлдәр!..\nҮткән быуаттың 70 — 80-се йылдары илебеҙҙә ауыл хужалығы иң алға киткән, күтәрелгән дәүер булыуын бер кем дә инҡар итә алмаҫ. Игенселектә лә, малсылыҡта ла хеҙмәтте ойоштороуҙың коллектив, ғаилә подряды кеүек яңы алымдарын үҙләштереү, иген, мал аҙығы культураларының уңышын арттырыу өсөн өр-яңы техника һәм технологиялар ҡулланыу, иң ҙур һауымға өлгәшеү ысулдарын киң йәйелдереү, социалистик хеҙмәт ярышы еңеүселәрен, биш йыллыҡ ударниктарын асыҡлау, һөнәре буйынса иң яҡшыларҙы билдәләү, ябай хеҙмәт кешеләре араһынан Юғары Совет, шулай уҡ район, ауыл Советтары депутаттарын һайлау – быларҙың барыһы ла татлы төш кеүек кенә.\nЕйәнсура районындағы данлыҡлы “Заветы Ильича” колхозының иң алдынғы һауынсыһы Рәмзиә Ҡолдәүләтованың, хәҙер инде һигеҙ ейән-ейәнсәрҙең, дүрт бүлә-бүләсәрҙең өләсәһе булған 74 йәшлек ил инәһенең, хеҙмәт биографияһында ла совет ҡоролошо тарихының нәҡ бына ошо иң матур биттәре асыҡ сағыла. Бөгөн ул ун туғыҙ йәшендә генә килен булып төшкән Үрген ауылынан китеп, Яңы Себенлелә йәшәгән ҡыҙы Розаның тәрбиәһендә көн күрә.\n— Ҡыҙым менән кейәүем янына күсеп килеүемә — ете йыл. Уларҙың ҡәҙер-хөрмәтен күреп, ейән-ейәнсәрҙәремдең, бүлә-бүләсәрҙәремдең йән йылыһын тойоп, рәхәтлектә йәшәгәнемә шатланып бөтә алмайым. Тик бына аяҡтарым, ҡулдарым һыҙлап быуыныма төшә. Йәш саҡтағы ауыр эш касафаты инде ул, — тип Рәмзиә апай минең һорауым буйынса алдыма орден-миҙалдарын, иҫәпһеҙ-һанһыҙ почет грамоталарын сығарып һалды. – Ленин ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены... Тик мин улар менән ғорурланырға яратмайым – нәҡ шулар арҡаһында әлеге көндә һаулығымдан яҙып ултырам.\nРәмзиә апайҙың күңеле тулышты. Орден-миҙалдарын ситкә этәреп ҡуйҙы ла, йәнде әрнетеп, хәтирәләренә бирелде:\n— Шул саҡтағы йәшлегем менән сәләмәтлегемде кире ҡайтарып булһа, һыйырҙарым өсөн боламыҡ тулы 14 литрлыҡ күнәктәрҙе һис кенә лә күтәреп йөрөмәҫ инем... Ул йылдарҙа һауын һыйырҙары өсөн дә, йәш малға ла фуражды шул тиклем күп бүлә торғайнылар. Һәр литр һөткә дүртәр килограмм тура килә ине. Фуражды ҡоро килеш биреп булмай малға, ҡайнар һыуға һалып болғатаһың. Әҙ генә ҡуйыраҡ итһәң, һыйырҙарҙың елене шешә, шуға күрә шыйыҡ ҡына яһарға кәрәк. Көнөнә алты тапҡыр – һәр һауындың алдынан һәм һуңынан — ашатаһың. Шул күнәктәрҙе ташый-ташый быуынһыҙ булып ҡайтып инәһең. Ә өйөңдә — береһенән-береһе ваҡ дүрт балаң, ҡураңда малың, ҡош-ҡортоң көтә. Ярай, Сафам, үҙем менән бергә эшләгәс, хәлемде аңлай торғайны, һәр йәһәттән ярҙам итергә тырышыр ине. Элек бит бала тапҡандан һуң әсәләргә өс йылғаса декрет ялы бирмәнеләр, балаңа ике-өс ай тулыуға кире эшкә саҡырттылар...\nФерма эшенән дә мәшәҡәтлерәк йәмәғәт эштәре һуң! 1973 йылда район Советына һайланылар, әллә нисә саҡырылыш рәттән депутат йөгөн тарттым. Ары БАССР Юғары Советына депутатлыҡҡа күрһәттеләр. Сессияға китер булһам, ҡыҙҙарым Роза менән Рәйсәгә көс төшөр ине. Ул йылдарҙа бит һинең кем булыуыңа, ҡайҙа эшләүеңә ҡарап торманылар — сессияға китһәм, медпунктта фельдшер булып эшләгән Лилиә Солтанбаева минең урынға һыйыр һауырға сыға. Ауыл халҡын дауаларға ла, утыҙлаған һыйырҙы һауырға ла өлгөрә торғайны. Шул Лилиә апайҙарының төп ярҙамсыларына әүерелер ине ҡыҙҙарым.\nРәмзиә апай Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденын Өфөлә яҡташыбыҙ Фәйзулла Солтанов ҡулынан 1973 йылдың 6 сентябрендә алған. Ленин орденын 1976 йылдың 23 декабрендә тапшырғандар... Ветерандың һөйләгәндәрен тыңлай-тыңлай, уның миҙалдарын, башҡа наградаларын барлайым. “Фиҙакәр хеҙмәте өсөн”, юбилей миҙалдары ла бар. Ете тапҡыр “Социалистик хеҙмәт еңеүсеһе”, ике мәртәбә “Биш йыллыҡтар ударнигы”, “Коммунистик хеҙмәт ударнигы” булған ул. Бөтә Союз халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең миҙалдары һәм билдәләре, “СССР-ҙың халыҡ хужалығын үҫтереүҙә өлгәшкән ҡаҙаныштары өсөн” тигән өс миҙал... Рәмзиә апай хаҡлы: был тиклем награда үҙен йәлләмәй эшләүен дәлилләй бит!\n— Тырышлығымды, шөкөр, онотмайҙар. Район үҙәгенән йылына бер нисә тапҡыр килеп ҡотлап китәләр. Тик бына ошондай хеҙмәтебеҙ һөҙөмтәләренең бөгөнгө көндә юҡҡа сығыуы эсте бошора: Үргенгә ҡайтһам, әүәле шаулап-гөрләп торған фермабыҙҙың бағаналары ғына һерәйеп ултырыуын күреп, йөрәгем һыҙлай. Ә унда бына тигән дүрт һыйыр һарайы, үрсем алыу бүлексәһе, быҙау аҫрау, ат аҙбары бар ине. Берәй эшҡыуар тот та тергеҙеп ебәр ине лә бит... – Хеҙмәт ветеранының тағы ла күңеле тулышты. – Элекке колхоз рәйесе Бәҙри Йомалин ҡәберенән тороп ултырһа, ошо хәлде күреп йөрәге шартлап кире үлер ине... Бергә эшләгәндәрҙән хәҙер бик һирәктәр ҡалды. Ҡайтҡан саҡта ғүмере һауынсылыҡта үткән Йыһан Ҡаһарманованың хәл-әхүәлен күрмәйенсә-белмәйенсә китмәйем. Үткәндәрҙе иҫләп, бөгөнгөләрҙе барлап ултырабыҙ бер аҙ.\nРәмзиә Хөснулла ҡыҙының йәш сырайына һоҡланып, теремеклегенә ҡыуанырлыҡ. Бүләләрен тубығына алып, арҡаһынан һөйөп кинәнгәнен ҡарап, күңелгә рәхәт булып китте. Ошондай өләсәйҙәр барҙа килер быуын илебеҙҙең, үҙенең ырыуының үткәнен белеп, ололарҙы ҡәҙерләп, кеселәрҙе хөрмәтләп үҫер.\nАвтор: Рәшиҙә МӘХИЙӘНОВА. Ейәнсура районы.


Өфөлә «Ҡурай даны» телепремияһы еңеүселәрен бүләкләйҙәр // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙә «Ете ҡыҙ» күргәҙмәһе ғәскәровсыларҙың легендар бейеүе менән асыла\nДәүләт Думаһында әсәлек капиталы программаһын киңәйтеү тураһында төҙәтмәләр өҫтөндә эш башланды\nКөйөргәҙе районында «Яулыҡ – Тыныслыҡ билдәһе» фестивале уҙҙы\n17:31, 21 октября 2019 Мәҙәниәт\nӨфөлә «Ҡурай даны» телепремияһы еңеүселәрен бүләкләйҙәр Фото: Валерий Шахов\nӨФӨ, 2019 йыл, 21 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nӨфөлә «Ҡурай даны» милли телепремияһы еңеүселәрен бүләкләйҙәр. Еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы 5 ноябрҙә була.\n«Ҡурай даны» телепремияһы номинанттары — беҙҙең заман геройҙары, үҙ эшенең оҫталары. Телепремияға дәғүәселәрҙең береһе — меценаттар, хәйриәлек менән шөғөлләнгән кешеләр. «Ҡурай даны» геройҙары иҫәбендә тормошон яратҡан һөнәренә арнағандар ҙа бар. Әйтәйек, ғүмере буйына трамвай йөрөткән машинист ханым. Уның өсөн иң мөһиме — пассажирҙарҙы ваҡытында һәм имен-һау алып барып ҡуйыу.\n«Тап ошондай геройҙар «Ҡурай даны» телепремияһына дәғүә итә лә инде. Һәр геройҙың үҙенең тарихы, тормош юлы, билдәләгән маҡсаттары һәм уңыштары. Улар үҙҙәре, ҡаҙаныштары хаҡында һөйләргә яратмай, күптәре оло эш башҡарабыҙ тип уйламай. Ә беҙ уларҙы ваҡытында күрергә һәм уларға тиңләшергә тейешбеҙ», — ти проект етәксеһе Рита Өмөтбаева.\n«Ҡурай даны» көмөш миҙалы хужаларын телетамашасылар һайлай. Әлеге ваҡытта тауыш биргәндәрҙең дөйөм һаны – 47 мең кеше.\nБайрамда «Ҡурай-ТВ»ның 10 йыллығы уңайынан башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары Марсель Ҡотоев, Азамат Тимеров, Фәдис Ғәниев, Лилиә Биктимерова, Рәүеф һәм Заһир Иҫәнсуриндар, Фидан һәм Азамат Ғафаровтар, Ришат Төхвәтуллин, «Zainetdin» этно-проекты, Рөстәм Ғиззәтуллин, «Карауанһарай», «Арғымаҡ» төркөмдәре, «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле, Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең сығыштары көтөлә.\n«Ҡурай даны» телепремияһы 2018 йылда «Ҡурай-ТВ» телеканалы башланғысы менән булдырылған. Телепремияға 70 кеше күрһәтелгән. Уларҙы «Ҡурай» каналы тамашасылары тәҡдим иткән. Йыл дауамында «Ҡурай-ТВ» телеканалы һәр номинант тураһында һүрәтләмәне эфирға сығарҙы.\nТеги: премиялар, бүләкләүҙәр


Берҙәм дәүләт имтихандарында үҙгәреш - Юлдаш\nӘмәкәсова Резеда Рәмзинә Тимерова һүҙҙәре. Елдәр - Риф Арыҫлан көйө\nҠарт һалдат маршы - БХЙ - Мөхәмәт Тулыбаев\nЕҙ үксә - Башҡорт халыҡ көйө - " Саптар" этно төрөкөм\nБерҙәм дәүләт имтихандарында үҙгәреш\nБерҙәм дәүләт имтихандарында үҙгәреш https://bash.news/yuldash/3645_berzem-deulet-imtihandarynda-uzgeresh\nЗаман талабымы, өлкәндәрҙең йәш быуын беҙҙән дә белемлерәк булыуын теләүеме- урта мәктәптә үҙгәрештәр артынан үҙгәрештәр туҡталмай ағыла. Хәҙер Берҙәм дәүләт имтихандарына эләгеү өсөн йәнә бер һынау үтергә кәрәк. Ил башлығы тәҡдиме менән рус теленән Инша яҙыу уйлап сығарылды.\nТапшырыу авторы: Бәйтулла Фәтҡуллин.\nҠунаҡтар: Башҡортостан мәғариф министрлығы белгесе Юлиә Хәсәнова һәм Фатима Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһының директор урынбаҫары Лилиә Бикбаева.\nЮлиә Хәсәнова: "Республика мәктәптәрен 2014-2015 уҡыу йылында 21 мең 720 уҡыусы тамамлаясаҡ. Белеүебеҙсә, урта дөйөм белем биреү программаһын үҙләштереү буйынса дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы тапшырыла. Тәү шарттарҙың береһе – йомғаҡлау иншаһын уңышлы яҙыу тора. Һаулыҡтары сикләнгән һәм инвалид балалар инша урынына изложение яҙырға хоҡуҡлы. Йомғаҡлау иншаны үткәреү маҡсаты: уҡыусыларҙың телмәр мәҙәниәтен үҫтереү, әҙәби әҫәр уҡырға ҡыҙыҡһыныу уятыу. Йомғаҡлау иншаһының (изложениеның) һөҙөмтәһе зачет, йә незачет тип баһалана. Иншаны яңынан тапшырыу өсөн февраль-апрель-май айҙарында өҫтәлмә ваҡыт бүленә. Йомғаҡлау иншаһы һөҙөмтәһе юғары уҡыу йортона ингәндә иҫәпкә алыныуы мөмкин".\nЛилиә Бикбаева: "Тәүге имтихан рус теленән 3 декабрҙә буласаҡ. Колледж-училищеларҙа уҡып йөрөүселәр, элекке йыл сығарылыш уҡыусылары теркәү үтеп, теләк буйынса имтихан тапшырырға рөхсәт ителә. Өлгөрә алмағандар февраль, май айында үтәсәк шундай уҡ һынауҙа ҡатнаша ала. Инша түбәндәге талаптар буйынса баһалана: 1. Темаға тура килеү; 2) иншала әҙәби материал файҙаланып, аргументтар биреү; 3) композиция һәм фекерләү логикаһы; 4)яҙма телмәрҙең сифаты ; 5) грамоталылыҡ. Зачет алыр өсөн өс критерий буйынса ыңғай һөҙөмтә булырға тейеш. Инша күләме буйынса 250 һүҙҙән, изложение 150 һүҙҙән дә кәм булмаҫҡа тейеш. Эште үҙаллы яҙырға кәрәк. Инша яҙыу өсөн 3 сәғәт тә 55 минут ваҡыт бүленәсәк. Уҡыусылар был талапты яҡшы белә. Биш критерийҙың 2-һен үтәй алмаһа, ҡайтанан яҙыу мөмкинлеге буласаҡ. Һәр мәктәп үҙенең уҡыусыһының белемен алдан тикшереп ҡарай. “Пробный” экзамен мәғариф министрлығы тарафынан әйтелмәһә лә беҙҙең мәктәп һәр саҡ үткәрә. Инша яҙырға уҡыусыларҙы 5-се синыфтан өйрәтәбеҙ. Һуңғы йылдарҙа 9 синыфтан һуң китеүсе уҡыусылар һаны арта. 10-сы синыфҡа аңлы рәүештә, уҡырға теләк менән, етди ҡарашта киләләр. Берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерләгәндә психологтарҙы ла йәлеп итәбеҙ. “Психологик етәкләү” тигән эште ойошторабыҙ. Сит мәктәпкә барып, сит ойоштороусылар менән эш итеп, имтихан тотоу ҙур һынау. Инша яҙыу ғәҙәти дәүләт имтиханы кеүек түгел. Ваҡытын иҫәпле ҡулланырға, регистрация бланктарын дөрөҫ тултырыуҙы ҡарарға тейешбеҙ .БДИ-нында аудиторияла 15 кеше ултырырға тейеш булһа, иншала ундай сикләү юҡ. Темалар комплекты килгәс, иншаларҙың темаһын 15 минут ҡала беләсәкбеҙ. Алда торған оло һынауҙарҙа уҡыусыларыбыҙға уңыштар ғына теләйһе ҡала".


Лос-Анджелестағы урта мәктәптәрҙә уҡытыусылар эш ташлаған. 30 меңдән ашыу кеше уҡытыусыларҙың эш хаҡтарын күтәреүҙе, класстар һанын кәметеүҙе, яңы хеҙмәткәрҙәрҙе эшкә алмауҙы талап итә. Һуңғы утыҙ йылдағы тәүге акция талаптар үтәлгәнгә тиклем дауам итәсәк, тип белдергән профсоюз вәкилдәре. Митингтар ваҡытында күп кенә ата-әсәләр уҡытыусыларға теләктәшлек белдереп балаларын мәктәпкә ебәрмәҫкә ҡарар иткән.\nБөйөк Британия парламенты ағзалары илдең Европа Берлегенән сығыуы тураһында премьер-министр Тереза Мэй тәҡдим иткән планды кире ҡаҡҡан. 432 кеше планға ҡаршы тауыш биргән. Депутаттарҙың 118-е Тереза Мэйҙың Консерватив фирҡәһа ағзалары.\n“Аш-Шабаб” террорсылары Найробиҙа ҡунаҡхана комплексына һөжүм иткән. 14 кеше һәләк булған. Полициянан хәбәр итеүҙәренсә, аманатҡа алыныусылар ҙа бар. Ҡунаҡхана әле террорсыларҙан таҙартылған.


Кореяның өс батшалығы — Башҡорт Википедияһы\nКореяның өс батшалығы\n«Кореяның өс батшалығы» — тип беҙҙең эраға тиклем I быуаттан VII быуатҡа тиклем Корея ярымутрауын һәм Маньчжурияны биләгән Когурё, Пэкче һәм Силла иртә феодал корея дәүләттәрен атайҙар. Был батшалыҡ ҡытай баҫҡынсыларына ҡаршы көрәш барышында барлыҡҡа килә. Өс батшалыҡ тип аталған дәүерҙә һәм унан алдараҡ та бында башҡа, вағыраҡ ойошторолған ҡәбиләләр һәм дәүләттәр, шул иҫәптән Кая, Тонъе, Окчо, Пуё, Осан Тамна һ.б. булған.\nКогурё[d], Пэкче[d] һәм Силла[d]\nб. э. т. 18\nКореяның өс батшалығы Викимилектә\nКорея 100 йылда. Картала Тонъе — «Dongye» күрһәтелгән\nЙылъяҙмаһы традицияһына ярашлы, өс батшалыҡ осоро беҙҙең эраға тиклем 57 йылда, Саро дәүләте (һуңыраҡ Силла тип атала) ярымутрауҙың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ҡытай императоры Хань династияһынан автономия өлгәшкән саҡта башланған. Ялуцзян йылғаһынан төньяҡҡа һәм көньяҡҡа ҡарай урынлашҡан һәм бөгөнгө көндә Ҡытай менән Кореяны бүлгән Когурё дәүләте (корейса атамаһы Амноккан) Ҡытайҙан бойондороҡһоҙлоҡҡа беҙҙең эраға тиклем 37 йылда өлгәшә. Беҙҙең эраға тиклем 18 йылда Когурё хакимының ике улы, мираҫ өсөн көрәшергә теләмәй, илдән ҡаса һәм ярымутрауҙың көньяҡ-көнбайышында Пэкче дәүләтенә нигеҙ һала. Пэкченың баш ҡалаһы Хансон булып тора (хәҙерге Кванджу), ә аҙаҡ — Унчхон (хәҙерге Конджу), һәм ниһәйәт — Собури (хәҙерге Пуё). Беҙҙең эраның I быуатында Пэкченан Кая айырылып сыға.\nХань династияһының III быуат башында ҡолауы өс корея батшалығын тышҡы янауҙарға ҡаршы тороу кәрәклегенән ҡотолдора. Бөтә өс батшалыҡтың мәҙәниәте дөйөм була. Беҙҙең эраның I быуатынан башлап корея йәмғиәтенең юғары даирәләре араһында конфуцианлыҡ тарала башлай, һуңыраҡ ул тулыһынса буддизм менән ҡыҫырыҡлана.\nКогурё өс батшалыҡтың иң ҙуры булып, үҙ тарихының төрлө осоронда төрлө ике баш ҡалаға эйә була— Хвандо (хәҙерге Цзиань ҡытай йылғаһы Ялуцзян ярында) һәм Пхеньян. Тәүҙә Ҡытай сигендә барлыҡҡа килгән Когурё, үҙенең биләмәләрен Маньчжурия иҫәбенә киңәйтә. 372 йылда рәсми дин сифатында буддизм ҡабул ителгәнгә тиклем Ҡытайҙың мәҙәни йоғонтоһо IV быуат аҙағына тиклем һаҡлана. Яҡынса шул ваҡытта был хәл Пэкчела ла була. Пэкче хакимлығы ярымутрауҙың көньяҡ өлөшөнөң яртыһына терлек тарала.\nСаро дәүләте IV быуаттың беренсе яртыһында Каяны тулыһынса үҙенә берләштерә. 503 йылда ул үҙенең исемен Силла тип алмаштыра. Силланың баш ҡалаһы — хәҙерге Кёнджу. Буддизм бында 528.йылда рәсми дин була.\nӨс Корея батшалығының билмәләре киңәйеү менән улар араһында Корея ярымутрауына өҫтөнлөк итеү өсөн көрәш башлана, быны Ҡытай феодал хакимдары үҙҙәренең маҡсатында файҙаланырға тырыша. Император Ян-ди 612 йылда Когурёны баҫып алыу өсөн походҡа ҙур армия ебәрә, әммә еңелә.\nҠытай Тан династияһы 644 йылдан Когурёға ҡаршы бер нисә уңышһыҙ поход ойоштора. Тик Силла менән союзы ғына Тан династияһына 660 йылда башта Пэкче армияһын, ә инде 668 йылда Когурёны ҡыйратырға мөмкинлек бирә. Тан династияһы үҙенә Когурё һәм Пэкче ерҙәрен беркетергә өмөт итә, әммә Корея ярымутрауы өсөн көрәш башлаған элекке союзнигы Силла ярҙамында урындағы халыҡтың ҡаршылығына осрай. Һөҙөмтәлә 676 йылда Тан ғәскәрҙәре Когурё һәм Пэкченан ҡыуып сығарыла, һәм Силла дәүләте VIII быуатта Корея ярымутрауының Тэдонган йылғаһынан көньяҡҡа ҡарай бөтә территорияны берләштерергә өлгәшә.\nШулай итеп өс Корея батшалығы осоро тамамлана һәм берләшкән Силла дәүләте тарихы башлана.\n«Самгук» һүҙе корейса «өс дәүләт» тигәнде аңлата, «Самгук Саги» һәм «Самгук Юса» классик текстарының корейса атамаларында ҡулланыла. .\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Кореяның_өс_батшалығы&oldid=844298 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 2 ноябрь 2018 в 10:40\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:40 2 ноябрь 2018 үҙгәртелгән.


Тирәкле балалары ныҡлы терәкле\n7 Июнь 2019, 14:38\nАуыл мәктәптәренә лә грант яуларға була.\nТағы ла бер уҡыу йылы артта ҡалды. Себеште көҙ һанайҙар тиһәләр ҙә, белем усаҡтарында, уҡыу һөҙөмтәләренән сығып, уңышты ошо мәлдән үк барлай башлайҙар. Архангел районының Тирәкле мәктәбе коллективы өсөн быйылғы миҙгел дә бик һөҙөмтәле булған.\nУңыштарына ҡала мәктәптәре көнләшерлек\nЭльвира Хәсәнова етәкселек иткән урта мәктәптә бөтәһе 81 уҡыусы белем ала, шул иҫәптән күрше Ҡурғаш ауылынан һигеҙ бала йөрөп уҡый. Шулай уҡ мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы тәрбиәләү төркөмө ойошторолған. Унда 15 сабый тәрбиәләнә. Быйылғы уҡыу йылында XI класты ете бала тамамлай.\n– Былтыр мәктәпте ун уҡыусы бөттө, һәм уларҙың алтауһы юғары уҡыу йортона уҡырға инде. Белем биреү сифатлы булғас, беҙҙең балалар IX кластан һуң ситкә китмәй, үҙебеҙҙә ҡала, – ти Эльвира Сәйфетдин ҡыҙы.\nЫсынлап та, мәктәптең уңыштары күп. Мәҫәлән, быйыл X класс уҡыусыһы Гүзәл Шәрәфетдинова “Бирешмә!” беренсе республика үҫмерҙәр премияһына лайыҡ булған.\n– Гүзәл бөтә яҡлап та һәләтле, мәктәптең “йондоҙсоғо” һанала. Уҡыуҙа тик “бишле”гә өлгәшә, белем усағының йәмәғәт тормошонда ла әүҙем ҡатнаша. Былтыр мәктәп исеменән Рәсәй конкурсында ҡатнашып, уның проекты 200 мең һумлыҡ грант отто. Ул аҡсаға уҡыу йортона интерактив таҡта, проектор һәм башҡа әйберҙәр алдыҡ. Гүзәлде конкурсҡа әҙерләп, еңеүгә илткән экология түңәрәге етәксеһе – Гөлнара Фәрит ҡыҙы Фәйрузова, – ти мәктәп директоры Эльвира Хәсәнова.\nУҡытыусылар ҙа төрлө конкурстарҙа даими көсөн һынай. “Стартайм-2019” проектына ярашлы уҙғарылған конкурста ҡатнашып, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Алина Ғилманова һәм физкультура уҡытыусыһы Ришат Сәйфуллин еңеүгә өлгәшкән. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлмира Баһауетдинова “Йыл уҡытыусыһы” республика конкурсында номинацияла билдәләнгән. Уның тәрбиәләнеүселәре лә республика, район кимәлендә уҙған конкурстарҙан, тикшереү эштәренән ситтә ҡалмай, призлы урындар яулап тора.\nМәктәптә туризм йүнәлешендә лә әүҙем эш алып барыла, шуға ла тирәклеләр “Хәүефһеҙлек мәктәбе” республика конкурсында район исеменән сығыш яһай һәм яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә. Бер нисә йыл рәттән “Юнармия” хәрәкәте әүҙем эшләй. Унда 18 бала шөғөлләнә.\nМәктәпкә 20 йылдан ашыу Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, Рәсәйҙең почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәрҙәре Әлфирә Баһауетдинова етәкселек иткән. Бөгөнгө коллективта – 15 уҡытыусы. Улар араһында математика һәм физика фәндәрен өйрәткән Вәлиә Сәғитдинова, биология һәм химия серҙәренә төшөндөргән Гөлсинә Ғәниева, башланғыс кластар уҡытыусыһы Венера Сәйфуллина – Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, Вәлиә Сәғитдинова, башланғыс кластар уҡытыусыһы Винера Фазылова Рәсәйҙең почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре исемен йөрөтә. Мәктәп директоры Эльвира Сәйфетдин ҡыҙы 2012 йылда “Рәсәй илһөйәре” миҙалы менән бүләкләнгән. Күптәр Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Маҡтау ҡағыҙҙарына лайыҡ булған. Физкультура уҡытыусыһы Ришат Сәйфуллин – Рәсәйҙең спорт мастеры.\nЫсынлап та, ошондай көслө команда тупланған коллективтың уңыштарына хатта ҡала мәктәптәре көнләшерлек. Бындағы уҡытыусыларҙың яҡшы эшен һандарға күҙ һалып та баһаларға була: 2014 – 2018 йылдарҙа урта мәктәпте 14 уҡыусы миҙалға тамамлаһа, уларҙың 11-е – алтын, өсәүһе – көмөш.\n– Беҙ балалар өсөн эшләйбеҙ, имтихандарға әҙерлек буйынса консультацияларҙы бушлай уҙғарабыҙ, – ти уҡытыусылар.\nВәлиә Сәғитдинова һәм Римма Сираева – математиканан, Алина Ғилманова – рус теле һәм әҙәбиәтенән, Гөлсинә Ғәниева – биология һәм химиянан, Римма Хәсәнова – география һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәненән, Әлмира Баһауетдинова – башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән, Нәфисә Мозафарова – инглиз теленән, Эльвира Хәсәнова тарихтан уҡыусыларҙы дәүләт имтихандарына әҙерләүгә тос өлөш индерә.\nТәртип тамырҙарҙан килә\nБашланғыс кластар уҡытыусылары Венера Сәйфуллина, Винера Фазылова, Гөлсинә Фазылова, Гөлфиә Тажетдинова, Олеся Юлыбаева, мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы тәрбиәләгән Рәфинә Ғәлиәкбәрованың эшен маҡтап телгә алырлыҡ. Улар уҡыуҙың беренсе көнөнән алып кескәй балаларға төплө белем һәм тәрбиә нигеҙҙәре бирә.\nМәктәптә ике сит тел өйрәнелә. Был эште оҙаҡ йылдар тәжрибәле уҡытыусы Нәфисә Мозафарова алып бара. Ул балаларға инглиз һәм немец телдәре серҙәрен аса.\nТирәкле мәктәбендә иҫәптә торған имен булмаған ғаиләләр, эскән атай-әсәйҙәр юҡ. Был иһә уҡыусыларҙың мәктәпкә күтәренке кәйеф менән килеп, бар иғтибарын тик уҡыуға йүнәлтеүенә булышлыҡ итә. Атай-әсәйҙәр балаларҙы яҡшы ҡарай, матур итеп кейендерә. Уҡыусылар бындай мөнәсәбәткә өлгөлө тәртип, тырышып уҡыу менән яуап бирә.\n– Был ауылда тәртип тамырҙарҙан килә. Дөйөм алғанда, бөгөн ауыл ерендә уҡытыусы һөнәренең абруйы бар. Тырышып эшләһәң, ваҡыт менән иҫәпләшмәһәң, һөҙөмтәгә өлгәшергә була, – тип иҫәпләй уҡытыусылар.\nТирәкле балалары менән танышҡас, “ауыл балалары тәртипле шул” тигән фекер тағы ла нығынды.\nТирәкле мәктәбендә туғыҙ йыл “Ҡурсаулыҡ утрауҙары дуҫтары” экологик түңәрәге эшләп килә, уның ултырышы аҙнаһына өс тапҡыр уҙғарыла. Төп маҡсаты – тәбиғәтте ҡурсалау, һаҡлау. Унда шөғөлләнгән балалар республика, ил кимәлендә уҙған конкурстарҙа әүҙем ҡатнашып, призлы урындар яулай.\n“Көньяҡ” дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы ойошторған “Парктар маршы” конкурсында алты йыл рәттән грант яулағандар. “Терпене ҡотҡар!” проекты менән иһә ил кимәлендә уңышҡа өлгәшеп, грант алыуҙарын алда әйтеп үттек инде.\n– Кешеләр батарейканы ҡайҙа етте шунда ташлай, беҙ уның зыяны ифрат ҙур булыуын иҫбат иттек. Хәҙер уны йыялар, үҙебеҙ ҙә 70 килограмм батарейка тапшырҙыҡ, шулай уҡ мәктәптә люминесцент лампаларҙы ҡабул итәбеҙ. Башҡортостандың Экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министрлығынан белгестәр килеп, беҙгә дәрес ойошторҙо, – ти директорҙың тәрбиә эше буйынса урынбаҫары Гөлнара Фәйрүзова.\nЫсынлап та, мәктәптә экологик тәрбиәгә иғтибар ҙур. Балалар араһында ошо маҡсатта Экология хәүефһеҙлеге аҙналығы, “Шаяндар, тапҡырҙар клубы”, ағас ултыртыу кеүек саралар даими уҙғарыла. “Беҙҙең менән уртаҡлаш” конкурсында ҡатнашҡан проекттары ла еңеү яулаған. Киләсәктә уны дауам итәсәктәр.\n– Һөҙөмтә бар, балалар хәҙер күҙ яуын алып ултырған умырзаяны ла өҙмәй, – ти Гөлнара Фәрит ҡыҙы.\nТуған телгә һөйөү ҡайҙан башлана?\nҺуңғы ваҡытта мәғариф учреждениеларында туған телде өйрәнеү көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһенә әйләнде, шуға ла Тирәкле мәктәбендә башҡорт телен уҡытыуҙың нисек ойошторолоуына айырым туҡталдыҡ.\nБында башҡорт теле һәм әҙәбиәте серҙәренә Әлмира Баһауетдинова төшөндөрә. Тәжрибәле белгестең уҡыусылары район һәм республика кимәлендә уҙған “Урал батыр”, “Башҡортостан ынйылары” кеүек конкурстарҙа уңышлы сығыш яһап, призлы урындар яулап килә. Быйылғы уҡыу йылында X кластан Гүзәл Шәрәфетдинова “Мостай уҡыуҙары” республика конкурсында – беренсе, “Фән көнө” фәнни-ғәмәли конференцияһында өсөнсө урынды яулаған. Тирәкле уҡыусылары “Урал батыр” конкурсында иң яҡшы унау иҫәбенә ингән, “Башҡортостан ынйылары” төбәк конкурсында икенсе урынды алған.\n– Беҙҙә V – IX кластарҙа башҡорт теле аҙнаһына – ике, әҙәбиәт ике сәғәт уҡытыла, ә X – XI кластарҙың уҡыу программаһына берәр сәғәт индерелгән. Бөгөн башҡорт ғаиләләрендә лә рус телендә һөйләшеүҙәре йөрәкте әрнетә. Шуға ла башҡорт телен өйрәтеүгә, балаларҙы рухи тәрбиәләүгә күп иғтибар бирергә тырышабыҙ, – ти Әлмира Рафаил ҡыҙы.


Башҡарыусылар район конкурсы үтте – «Бурзянский районный дворец культуры»\n/ Новости / Башҡарыусылар район конкурсы үтте\nБашҡарыусылар район конкурсы үтте\n31 октябрь Байназар ауылы мәҙәниәт йортонда “Даръя” спектакль йырҙарын башҡарыусылар район конкурсы үтте! Театр—һәр замандың ҡөҙрәтле бер көсө, йөҙәрләгән, меңәрләгән кешеләрҙең зиһенен арбаусы, кешеләрҙе үҙенә йәлеп итеүсе сихри көскә эйә тип, әйтһәк, хаҡ булыр. Тәүге һулышынан алып ул милләтебеҙҙең мәҙәниәтен сағылдырыусы, телебеҙҙе һаҡлаусы һәм үҫтереүсе, халҡыбыҙҙың йолаларын, рухи байлығын түкмәй-сәсмәй тамашасыға еткереүсе мәҙәни усаҡ булып тора.\nӘ спектакльдәрҙә башҡарылған йырҙар бер ҡасан да онотолмай, иҫкермәй. Был конкурс спектакль йырҙарын халыҡҡа тағы бер ҡабат ишеттереү, хәтер яңыртыу маҡсатында ойошторолдо. Конкурстың жюри ағзалары булып:\nРайон мәҙәниәт һарайы директоры Гөлнур Ғәле ҡыҙы Нәҙершина, район мәҙәниәт һарайы методистары Гүзәл Әхмәҙи ҡыҙы Фәйзуллина, Айбулат Зәкир улы Ишморатов, Дилә Вәзих ҡыҙы Сәғәҙиева тәғәйенләнделәр.\nҺайлап алыу турында 3 ансамбль, 4 дуэт, 18 яңғыҙ башҡарыусы ҡатнашты. Жюри ағзалары бер фекергә килеп – бер үк йыр башҡарыусыларҙы трио, дуэттар менән финалға сығарырға ҡарар иттеләр.\nКонкурстың гала-концерты Яңы Собханғол ауылының “Йәш йөрәктәр” ансамбленең Әнғәм Атнабайҙың “Игеҙәктәр” спектакленән “Килегеҙ беҙҙең яҡҡа” йыры менән башланып китте. Рәмзиә Мырҙабаева (Яңы Собханғол), Резеда Мөхәмәтйәнова (Байназар), Зөмәрә Әхмәтйәнова (Ғәҙелгәрәй) башҡарған “Ғәлиә йыры”, шулай уҡ Муса Нурдәүләтов (Байназар), Ғәйзулла Баймөхәмәтов (Әтек), Миңлеғәле Аҫылбаев (Ҡотан) “Йәнбикә” йыры бар тамашасыны әсир итте. Заһир Дәүләтбирҙин (Иҫке Монасип) һәм Әнүзә Буранова (Иҫке Монасип) “Заһир һәм Ғәлиә” йырын , Гөлназ Ҡыуандыҡова (Иҫке Монасип) һәм Вәзир Әхмәтшин (Иҫке Монасип) “Яҙмыштан уҙмыштар” йырын бик үҙенсәлекле башҡарҙылар. Яңғыҙ башҡарыусылар Зифа Вәлиева (Әбделмәмбәт), Рая Вәлиева (Иҫке Монасип), Инсур Хәлитов (Иҫке Монасип), Ләйсән Баймурзина (Тимер), Гөлсинә Ҡарағолова (Байназар), Лилиә Шәрәфутдинова (Кейекбай), Гөлдәр Йомағолова (Яңы Собханғол), Миләүшә Ғәлиуллина (Исламбай), Данир Тләүбаев (Нәби), “Үҙән” халыҡ фольклор ансамбле сығыштарын халыҡ бик йылы ҡабул итте.\nКонкурстың еңеүсеһе титулына Әтек ауылынан Ғәйзулла Баймөхәмәтов лайыҡ булды. Барлыҡ конкурсанттар ҙа дипломдар һәм иҫтәлеккә бүләктәр алып ҡыуанды.\nСпектакльдәрҙән йырҙар башҡарыусылар конкурсында тамашасы ла, халыҡ та бик ҡыуанып таралыштылар.


14 Август 2010, 20:59\n2008 йылдың яҙында беҙ ошондай һорау менән «Һаҡмар» район гәзите аша Баймаҡ районы һәм ҡалаһы хакимиәтенә мөрәжәғәт иттек. Бөгөн дә был һорауыбыҙ яуапһыҙ ҡала килә...2006 йылдың майында Баймаҡ ҡалаһы хакимиәтенең Ә. Әлибаев исемендәге урамда шәхси йорттар төҙөү буйынса ҡарары баҫылды. Йорт төҙөргә теләк белдереүселәргә түбәндәге шарттар ҡуйылды:– Төҙөләсәк йорт мотлаҡ ике ҡатлы, йә мансардалы бер ҡатлы булырға тейеш.\n– Төҙөләсәк йорт мотлаҡ ике ҡатлы, йә мансардалы бер ҡатлы булырға тейеш.\n– Төҙөлөш 2006 йылдың май – июнь айҙарынан ҡалмай башланырға тейеш.\n– Йорттар ике йыл эсендә төҙөлөп бөтөргә тейеш.\n2006 йылда Баймаҡ районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Р. Иваев беҙгә: «Һеҙҙең эш – йорттар төҙөп сығыу, хакимиәттең эше – ул йорттарҙы коммуникация селтәрҙәре менән тәьмин итеү», – тигәйне. Ихтимал, Р. Иваев иҫән булһа, был мәсьәлә ваҡытында хәл ителгән дә булыр ине...\nБеҙ, йорт төҙөп сығыусылар, үҙебеҙҙең йөкләмәләрҙе үтәнек – проектҡа ярашлы, йорттар һалып сыҡтыҡ, әммә газ селтәре бөгөнгәсә үткәрелмәне. Ике ҡатлы таш йорттарҙы электр уты менән йылытыуға киткән сығымдарҙы күҙ алдына килтерәһегеҙҙер, моғайын? Баймаҡ районы хакимиәтенең газ үткәреүҙе йәһәтләүенә ышанып, йорттарыбыҙға мейес тә проектламағайныҡ. 2009 йылда Башҡортостандың беренсе Президенты М. Рәхимов хакимиәтенә үҙ проблемаларыбыҙ хаҡында яҙғас, беҙгә тиҙ арала Баймаҡ район хакимиәтенән яуап килде. Хакимиәттең рәсми бланкыһында, хакимиәт башлығы Р. Сәйетов ҡултамғаһы аҫтында, әммә мисәтһеҙ һәм теркәү номеры булмаған яуаптан аңлауыбыҙса, беҙҙең йорттарға газ үткәреүҙең проект-смета документацияһы ла әҙер булмауы аңлашылды. Асылда был проект-смета документацияһы беҙгә ике ҡатлы йорттар төҙөү өсөн участкалар бүленгән саҡта уҡ әҙер булып, ошо проектҡа һылтанып, республика бюджетынан инженер селтәрҙәре өсөн аҡса бүленергә тейештер бит? Ошо уҡ ваҡытта, беҙҙән бер урам аша ғына ҡала хакимиәте башлығы йәшәй – ул урамға күптән газ килгән. ҡара аҡыл менән иҫәпләгәндә, шул урамдан беҙгә газ тартыу өсөн 50 – 100 метрлыҡ торба һуҙыу ҙа етер ине.\n«Йәшлек» гәзите аша район хакимиәтенә, республика етәкселегенә күптән борсоған һорауыбыҙҙы ҡабатлайбыҙ: беҙҙең йорттарға ҡасан газ үтер, тағы ла ҡышты «зәңгәр яғыулыҡ»һыҙ ҡаршыларбыҙмы икән?\nБаймаҡ ҡалаһының Ә. Әлибаев урамында йәшәүселәр исеменән –


«Мимоза» салаты | Йәншишмә\nКартуф, кишер, йомортҡаны бешереп, таҙартығыҙ. Шунан һәр береһен айырым-айырым ваҡ ҡырғыс аша үткәрегеҙ. Иң тәүҙә салат һауыты төбөнә балыҡты һалып, сәнскес менән иҙегеҙ. Өҫтөнә йоҡа ғына итеп майонез буяғас, йомортҡаның ағын, артабан сиратлап кишер, һуған (һуғанды ваҡ ҡына турап, 5 – 10 минут ҡайнар һыуҙа тотоп алығыҙ), картуф, сыр һәм иң өҫтән йомортҡаның һарыһын һалығыҙ. Майонез йоҡа ғына итеп һәр бер рәт һайын яғыла.\nСалатыбыҙ әҙер. Уны өҫтәлгә ултыртҡанға тиклем 2 сәғәт тирәһе һалҡынға ҡуйып тороғоҙ. Ашығыҙ тәмле булһын!\n« Тимерҙән – мөғжизә


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АСЫЛМАҒАН СЕРҘӘР КҮП - 2020 - Мәҡәләләр\nАСЫЛМАҒАН СЕРҘӘР КҮП\nАмерика Ҡушма Штаттарында - өс, Берләштерелгән Короллектә бер урамға исем башҡорт халҡы хөрмәтенә ҡушылған. Интернеттың эҙләү хеҙмәте Калифорнияның Корона биҫтәһендә - Башҡорт урамы, Төньяҡ Каролинаның Монро ҡалаһында - Башҡорт тыҡрығы, Эльк Гроувта - Башҡорт боролошо, Бөйөк Британияның Уэстбэри ҡалаһында Башҡорт юлы урамдарын күрһәтә.\nҺәм шуныһы ғәжәп, американдарҙың кемеһенән генә һорама - Башҡортостан тураһында үҙҙәре бер ни белмәй. Әлегә тиклем был урамдарҙың ни өсөн Башҡорт исеме менән аталыуына бер генә яуап та табылманы. АҠШ-тағы Эльк-Гроув ҡалаһы хакимиәтендә лә Башҡорт боролошо атамаһының тарихын һөйләй алманылар. "Ҡағиҙә булараҡ, урамдарға исемде унда йәшәүселәр үҙҙәре бирһә лә бында бер ниндәй ҙә географик бәйләнеш күҙәтелмәй", - ти ҡала хакимиәте хеҙмәткәре Джейсон Линдгрен.\nҺәр хәлдә, Америкалағы был урамдарҙың исемдәре ошондағы башҡорт бөҙрә тоҡомло аттарға бәйлелер. Был тоҡом аттарының тарихы бик серле. 1898 йылда аталы-уллы Демелиҙар Үҙәк Невадалағы таулы Остин биҫтәһендә эре бөҙрәле ғәҙәти булмаған аттарҙы күреп ҡала. Атай менән улы был аттар менән ҡыҙыҡһына башлай: улар бында ҡайҙан килеп сыҡҡан? Ләкин был һорауға әле булһа яуап юҡ. Шулай ҙа был темаға бәхәс тынмаған, тик барыбер һорау яуапһыҙ ҡалған. Америкалағы бөҙрә башҡорт тоҡомло аттың бында килеп сығыу тарихы, шулай итеп, билдәһеҙ ҡала килә. Әйткәндәй, был ифрат ҙур популярлыҡ менән файҙаланылыусы тоҡом аттары. АҠШ-та XIX быуат ахырынан алып Америка бөҙрә башҡорт тоҡомло ошо аттар үрсетелә. Һәм ошо бер быуаттан ашыу осор эсендә, ысынлап та, башҡорт тоҡомло аттар менән бик күп оҡшашлыҡтары булған был аттарҙың килеп сығышы - билдәһеҙ, серле тарих . Иң тәүҙә уларҙың ялбыр йөнтәҫлеге иғтибарҙы йәлеп итә. Дөрөҫ, бөҙрәләре һәм йөндәре оҙонлоғо буйынса америка керли тоҡомо күпкә алдыныраҡ, ҡайһыларының йөнө хатта ҡаракүлгә оҡшап тора. Башҡортостан һәм Америкала үрсетелгән был аттарҙың икенсе бер үҙенсәлеге - уларҙың иҫ китмәле аҡыллылығы һәм кешегә эйәләшеп барыуҙары. Бөҙрә аттар үрсетеү буйынса халыҡ-ара ойошмала билдәләүҙәренсә, башҡорт тоҡомлолар иң кешелекле һәм аралашырға яратыусы аттар. Темпераменттары буйынса американдар уларҙы эт көсөгө йә бесәй балаһы менән сағыштыра. Улай ғына ла түгел, бөҙрә аттар әрләү, асыуланыу кеүек йә башҡа төрлө яза сараларын бик ауыр кисерә. Уларҙың был сифатын ат үрсетеү менән шөғөлләнеүсе белгестәр етешһеҙлек тип иҫәпләй.\nБашҡорт аттарының Америка континентына килеп инеүҙәре тураһында бик күп фараздар йәшәһә лә, уларҙың береһе лә һорауға тулы яуап бирә алмай. Ат үрсетеү буйынса нәшер ителеүсе September журналында (2003) Кэрин Барил тигән белгестең яҙыуынса, бөҙрә башҡорт аттарының килеп сығыу тарихын өйрәнеү Агата Кристи детективтарын уҡыу менән бәрәбәр. "Инде генә мәсьәлә асыҡланды, тип уйлаһаң, һинең фараздарыңды селпәрәмә килтереүсе яңы мәғлүмәттәр килеп сыға", - тип яҙа ул. Америка ат үрсетеүселәре фекеренсә, был тоҡом 1700 йылдарҙа Рәсәйҙә ҡулға эйәләштерелгән һәм аҙаҡ ундағы фермерҙар тарафынан ситкә сығарылған. Ләкин Рәсәйҙән Америкаға аттар килтерелеүе хаҡында бер генә яҙма дәлил дә юҡ. Шул уҡ ваҡытта башҡорт аттарының Аляска һәм Американың Көнбайыш яр буйына рус колонистары менән бергә килтерелгәнен раҫлаусы мәғлүмәттәр ҙә юҡ. Ул ваҡыттарҙа Америкаға алып сығылған аттар ауыр сәфәрҙе күтәрә алмайынса, юлда һәләк булғандар, тип иҫәпләнә. Сиу ҡәбиләһе индеецтарының яҙма документтарында 1800 йылдар башында Кроу ҡәбиләһендә бер нисә бөҙрә аттың урланыуы тураһында иҫкә алына. Билдәле цирк оҫтаһы Бинеас Барнам 1840 йылда йөндәре оҙон һәм бөҙрәләнеп торған бер нисә ат һатып алыуы тураһында яҙа.\nXIX быуат башында Чарльз Дарвиндың Көньяҡ Американың бөҙрә аттары хаҡында яҙған ҡылыҡһырламаһы билдәле. Бынан тыш, индеецтарҙың Сиу ҡәбиләһе юлбашсылары һәм шамандарының бөҙрә аттарҙа һыбай йөрөгәндәре билдәле. Был ғәҙәт изге мәғәнәгә эйә булған. Индеецтарҙың 1876 йылғы Литл Бигхорн янындағы һуғышҡа арналған һүрәте бар. Унда индеецтарҙың барыһы ла бөҙрә аттарҙа. Сиу ҡәбиләһе индеецтарының теле 80 процентҡа башҡорт теленә оҡшаш. Был тоҡом аттарҙың килеп сығышы билдәһеҙ булыуға ҡарамаҫтан, улар тәүтормош аттарҙан ҡалған сифаттарға эйә һәм уларға ҡарата башҡорт исеме нығынып ҡалған.\nБыл тикшеренеүҙәр ялған фараздарҙы юҡҡа сығарыуҙарына ҡарамаҫтан, төп һорау - Америкала бөҙрә аттарҙың ҡасан һәм нисек килеп сығышын аңлата алмаған. Питер Дэмил менән уның улы Бенниға иректә йөрөгән тәүтормош сифатлы аттарҙы нисек тотоп алыу мөмкин булғандыр - билдәһеҙ. Эҫе һәм һары Эфиопияла, мәҫәлән, Өфө ҡалаһы, ә Иранда Салауат ауылы булған кеүек....\nӘйткәндәй, әйҙәгеҙ, ҡараштарыбыҙҙы Ер планетаһынан икһеҙ-сикһеҙ йыһанға йүнәлтәйек. Унда, ҡайҙалыр Марс менән Юпитер араһында, Салауат астероиды әйләнә. Уны 1979 йылда Бельгия астрономдары асҡан һәм башҡорт батыры Салауат Юлаев хөрмәтенә аталған башҡорт ҡалаһы Салауат исемен биргән.\nИнтернет материалын файҙаланып,\nФ. МӨХӘМӘТШИНА әҙерләне.\nЯҙылған: 17.09.20 | Ҡаралған: 328


Әлбиттә, ҡаңлыларҙың ата-бабалары кангар исеме аҫтында Туран (Ирандан төньяҡ-көнбайыштараҡ) ареалында киң билдәлелек яулаған ҡәүемдәрҙән була. Улар Хорезм территорияһындағы халыҡтар, шул иҫәптән мөйтәндәр менән дә аралашып йәшәгән, тип фараз ҡылырға була. Хорезмдың Курдар исемле ҡалаһы урта быуаттарға ҡараған күп кенә сығанаҡтарҙа иҫкә алына. Хәҙерге ҡарағалпаҡтарҙың мөйтән ырыуында кердерли аймағы булыуы ла ошо топоним менән бәйлелер, тигән һығымта яһап була.\nҒөмүмән, үҫәргән-мөйтәндәрҙең тарихи тамырҙарын иртә урта быуаттарҙағы Урта Азия ҡәүемдәре хаҡындағы сығанаҡтарҙан башҡа күҙаллауы мөмкин түгел. Әйтергә кәрәк, тап ошо географик киңлектәрҙә йәшәйеш өсөн көрәш алып барған төрлө сығышлы һәм төрлө телдәрҙә аралашҡан этник төркөмдәрҙең исемдәре теркәлеп ҡалған. IX быуаттың икенсе яртыһында ошо уңдырышлы ерҙәргә, икһеҙ-сикһеҙ көтөүлектәргә күп һанлы, һуғышсан уғыҙ ҡәбиләләре дәғүә итә башлай. Уларға дүрт ҡәүемдән - бәшәнәк, баджни, нәүкерҙә һәм башҡорттарҙан хасил булған союз ҡаршы сыға, әммә еңелеүгә дусар булып, көнбайышҡараҡ күсеп китергә мәжбүр була. Әммә ошо халыҡтарҙың байтағы элек йәшәгән ерҙәрен ташлап китмәй, шул уҡ бәшәнәктәр һәм башҡорттарҙың бер өлөшө артабан уғыҙҙарҙың 24 ырыуҙан торған этник берләшмәһенә инеп китә. Кангарҙар, йәғни әл Иҙриси яҙғанса, хангакишиләр бәшәнәк дәүләтендә кангар-оглы - ҡаңлы исемендә билдәле була. XIII быуат космографы, ғәрәп авторы Шәмс-ад-Дин ад-Димашки баджна ҡәбиләһен Дәште Ҡыпсаҡ халыҡтары составында телгә ала. Тик нәүкерҙә исеме менән аталған ҡәбилә артабан тарих аренаһынан юғала: күрәһең, улар үҙҙәренә союздаш, бәлки, ҡәрҙәш булған башҡорттарға ҡушылып, үҙ атамаһын башҡаса ҡулланмай башлай. Әйткәндәй, монголдарҙа нөхөр - ялланған яугир, һуғышсы, ҡалмыҡтарҙа нөкр - дуҫ, иптәш, бурәттәрҙә нухэр - дуҫ, ярҙамсы тигән мәғәнәләрҙә ҡулланыла. Башҡорт телендә лә нәүкәр, нүкер һүҙҙәре яугир тигәнде аңлата, шулай булғас, нәүкерҙә этнонимы ла шул уҡ яугирҙар берләшмәһе исеменән килеп сығыуы мөмкин.\nОшо факттар IX быуат аҙағында Хорезмдан уғыҙҙар тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарылған төрлө сығышлы төрки ҡәүемдәре ҡалдыҡтарының ошо тарихи аренала хәрәкәт иткән башҡорттар менән ҡушылып китеп, артабан үҫәргән исеме аҫтында таныласаҡ башҡорт ырыуына нигеҙ була алыуын раҫлай. Һуңғараҡ, XI-XII быуаттарҙа үҫәргәндәр составына ҡыпсаҡлашҡан ҡаңлыларҙың бер өлөшө ҡушылһа, Алтын Урҙа осоронда (XIII-XIV бб.) Курдарҙан сыҡҡан мутиян/мүйтен/мөйтәндәр ҙә башҡорт үҫәргәндәрен тулыландырғандыр, тигән фараз ҡылырға була.\nОшо фаразға XVII быуаттан да алдараҡ яҙылған "Дафтар-и Чингизнаме" китабына индерелгән "Ҡысса-и Сыңғыҙ хан" хикәйәтендәге ҡайһы бер мәғлүмәттәр нигеҙ була ала. Ошо әҫәрҙә XIII-XV быуаттарҙа Уралда һәм Көнбайыш Себерҙә булып үткән ваҡиғалар хаҡында бәйән ителә. Әлегә тиклем һаҡланып ҡалған шәжәрәләр бер нисә тапҡыр күсереп яҙылып, унда сағылыш тапҡан мәғлүмәттәр билдәле бер үҙгәрештәргә дусар булһа, "Ҡысса-и Сыңғыҙ хан " хикәйәте беҙгә аутентик хәлендә, йәғни тәүҙә нисек төҙөлгән, шул килеш килеп еткән. Был әҫәрҙә шул уҡ мөйтәндәрҙең тәү бабаһының исеме лә боронғораҡ вариантта - Мүтиән бей формаһында һаҡланып ҡалған. Йәнә, шунда уҡ мөйтәндәрҙең боронғо ораны "Байғуңрат" тип теркәлгән, был уларҙың монголдарҙың ҡуңғрат ҡәбиләһе менән бәйле булыуына ишара. Шул уҡ Хорезм мөйтәндәре ваҡыттар үтеү менән ҡарағалпаҡтарҙың Ҡуңғрад арысына (ырыу бүлеменә) ингәнлеге билдәле.\nТимәк, башҡорт һәм ҡарағалпаҡ мөйтәндәре заманында бер этник берләшмәне тәшкил иткән. Мөйтәндәр Ҡуңғрат берлегенә ҡараған ҡәүемдәрҙән булғанлыҡтан, уларҙың яҙма сағылыш тапҡан сәйәси тороштары монгол дәүләте - Алтын Урҙа заманына ҡарай. Йәнә тағы бер нәмә иғтибарға лайыҡ: Ҡуңғрат бейҙәре бик ҡеүәтле булып, ошо дәүләттә "бекләрбек" дәрәжәһенә эйә булған, йәғни Алтын Урҙа ханлығының беренсе министрҙары кимәлендә баһаланған. XVIII быуатта улар Хорезмда чингизидтар династияһын ҡолатып, Хива ханлығында үҙ династияһын нигеҙләй.\nМөйтәндәрҙең Ҡуңғрат берләшмәһенән сығып, башҡорттарға килеп ҡушылыуы хаҡында бер ни тиклем мәғлүмәтте Ю.Бикбов нәшер иткән Үҫәргән шәжәрә-хроникаһынан табып була. Унда бына нимәләр теркәлгән: "Мөйтән бейҙән Шикмәли бей тыуған, Бату хандың замандашы, Шикмәли бейҙән Бүрке бей (Тоҡан хан замандашы), Бүрке бейҙән - Манҡут бей (Үзбәк хан ваҡытында), Манҡут бейҙән - Урал бей (Жәнибек хан замандашы), ул һуңынан Урал Тапҡан Урал бей, тигән ҡушамат ала. Ул, Жәнибек хан баҫымына (асыуына) дусар булып, ҡышын саңғыла Урал һырттарына ҡасып китә". "Таварих-и башҡорт" китабында ла ошондай уҡ мәғлүмәт бирелә: "Урал тапҡан Урал бей Жәнибек заманында бей булып, хөкүмәт идәр иде". Шулай итеп, буласаҡ башҡорт мөйтәндәре үҙҙәренең ырыу башлыҡтары етәкселегендә Джанибек хан (1342-1357) ваҡытында Уралға күсеп килә, тап шунан һуң ғына уларҙың юлбашсыһы Урал бей ҡушаматына лайыҡ була. Әйтергә кәрәк, Юлбарыҫ Бикбов күсереп алған тарихи Үҫәргән хроникаһында Үҫәргән антропонимы иҫкә алынмай, ул исем әлеге "Таварих-и башҡорт" әҫәрендә бар, әммә уның атаһы сифатында шиғри шәжәрәләге легендар шәхес Мөйтән (Митан) бей түгел, ә башҡа кеше күрһәтелә. Ул бына нисек аталмыш: "Үҫәргән бин Ябынчы ясауыл".\nЯбынчы есаул хаҡында Ю.Бикбов шундай риүәйәт яҙып ала: "Хәҙерге үҫәргән башҡорттарының күпселеге Ябынчынан таралып киткән, уны һуңынан Ябынчы ясауыл, тип йөрөткәндәр. Уның хаҡында бер риүәйәт бар икән: "Ябынчы Мөйтән бейҙең 8-се быуын вариҫы булған Сарыш бей ставкаһы янында 7 көнлөк ташландыҡ бала хәлендә табыла, ебәк юрғанға төрөлөп, өҫтөнә парса ябылған бишектә ятҡанлыҡтан, уны Ябынчы тип атайҙар. Һуңынан ул бей ихтыярын аҡыллы һәм етеҙ рәүештә үтәй килеп, Күсем хан хеҙмәтендә була, абруйлы есаул дәрәжәһенә өлгәшә". Ошо риүәйәткә ярашлы, Ябынчы есаул улы Үҫәргән XVI йәшәгән булып сыға, тимәк, тап ошо ваҡыттан башлап боронғо мөйтәндәр яңы этник атама алып, ошо этноним аҫтында башҡорт ырыуҙары араһында танылыу ала. Күрәһең, тап ошо заманда Үҫәргән исемле бей ошо ырыу менән етәкселек итә башлаған, был, боронғо традицияға ярашлы, уның ҡул аҫтында булыусыларҙың этник атамаһына әүерелгән.\n(Дауамы. Башы 10-11-се һандарҙа).\nЯҙылған: 23.03.20 | Ҡаралған: 368


Петр Павленский тигән бәндә төрлө ҡырағай ҡылыҡтар ҡыла ла, ошоно заман сәнғәте тип атай. Мәҫәлән, тамашасылар йыйып, үҙенең бер ҡолағының осон ҡырҡа. Йә, бына, 2015 йылда Мәскәүҙә ФСБ бинаһының ишегенә бензин һирпеп ут тоҡандыра... Был ҡылмышы өсөн ҙур ғына штрафҡа хөкөм ителә, әммә түләмәйенсә ҡаса - «...ижад кешеһенә ирек юҡ!» - тип һөйләнә-һөйләнә Франция хөкүмәте уға сәйәси ышыҡ бирә. П.Павленский уларҙың үҙҙәрен ҡыҙыҡ итте - ошо көндәрҙә Франция банкы бинаһына ут төрттө. Йәнәһе лә, был рәүештә ниндәйҙер нәфис образ һәм символ булдыра. Француздар «ижад ирке» тураһында үҙ хәбәрҙәрен йәһәт онотоп, Павленскийҙы психиатрия дауаханаһына бикләп тә ҡуйҙылар.\n«Башинформ» агентлығы Краснокама районының Аҡтанышбаш ауылы фер-маһындағы ҡурҡыныс хәл тураһында хәбәр итте. Ике йөҙләп баш һыйыр малы бикләнгән көйөнсә аслыҡтан тилмерешеп тора, ике тиҫтәләп үлгән мал мәйеттәре тәгәрәшеп ята, ти... Баҡһаң, банкротҡа ҡалған «1 Май» ауыл хужалығы кооперативы былтырҙан эш хаҡы түләмәгәс, хеҙмәткәрҙәр ҡасышып бөткән, малҡайҙарҙы ҡарарға кеше бөтөнләй ҡалмаған тиерлек. Ундайҙар табылһа ла, күгәргән бесәндән башҡа ашатыр бер ни юҡ икән. Малдар - банктарҙың залогында, шуға ла һатып йә һуйып булмағандыр.\nБР Иҡтисади үҫеш министрлығы мәғ-лүмәттәре буйынса, вахта менән рес-публиканан ситтә эшләүселәр һаны 10 процентты үтеп киткән. Йәғни, һәр унын-сы кеше заман һөргөнөнә һөрөлөргә мәжбүр. Ундайҙар айырыуса Пермь кра-йы, Свердловск һәм Ырымбур өлкәләре менән сиктәш райондарҙа күп икән. Себер\n«гастарбайтерҙары» беҙҙә байтаҡ булып тойолһа ла, Учалы был йәһәттән иң имен төбәктәрҙең береһе булып иҫәпләнә икән!\nХәҙер ЗАГС-та теркәлһә теркәлә, теркәл-мәһә юҡ, йәштәр никах уҡыта ла, бергә йәшәп китәләр. Тик шуныһы бар инде - дәүләт һәм закон күҙлегенән бындай пар тулы хоҡуҡлы ғаилә түгел. РФ Дәүләт Думаһы депутаты Вла-димир Сысоев Ғаилә кодексына үҙгәрештәр индереп, сиркәүҙә теркәлгән никахтарға ла хоҡуҡ көсө бирергә тәҡдим итә. Православие руханиҙары бындай алымды ғәмәлгә индерә ала икән, моғайын, мәсеттә бирелгән таныҡлыҡ-тар ҙа ситтә ҡалмаҫ.\nРеволюцияның 100 йыллығы айҡанлы Кеше хоҡуҡтары буйынса РФ Президенты советы күләмле амнистия тураһында документтар әҙерләй. Ҡыҙыҡ, теүәл бер быуат элек Ва-ҡытлыса хөкүмәт дөйөм амнистия үткәргән була, төрмә-һөргөндәрҙәге тотҡондар һаны 75 процентҡа кәмей. Халыҡ «Керенский ҡош-соҡтары» тип атаған был әҙәм әтрәғәләмдәре шундуҡ енәйәтселеккә тотона. Илдәге хәлдәр тамам күсәрҙән ысҡыныуҙа тап уларҙың да ро-ле бик ҙур.\nРәсәй хөкүмәтенең иң сәйер ҡарары - «Алыҫ Көнсығыш гектары» тураһында закон былтырҙан ғәмәлдә. Әммә быйылғы 1 февралдән генә 1 гектар бушлай бирелгән... Тотош уҡырға


Башҡортостан Дәүләт төҙөлөшө ҡала һәм райондар өсөн икенсе кварталға торлаҡтың баҙар хаҡын раҫланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Дәүләт төҙөлөшө ҡала һәм райондар өсөн икенсе кварталға торлаҡтың баҙар хаҡын раҫланы\n14:55, 6 мая 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 6 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.\nРеспубликаның Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты бойороғо менән Башҡортостанда 2015 йылдың икенсе кварталына дөйөм торлаҡ майҙанының бер квадрат метрына уртаса баҙар хаҡы күрһәткестәре раҫланды.\nӨфөлә торлаҡтың һәр квадрат метрының баҙар хаҡы 33 771 һум тәшкил итә. Нефтекамала һәм Октябрьскийҙа — 33 500 һум, Салауатта — 32 000, Күмертауҙа — 31 200, Сибайҙа — 31 000, Ағиҙелдә — 28 000, Межгорьела — 23 600. Ҡала биләмәләре өсөн раҫланған күрһәткес — 29 000 һумдан (Дәүләкән) 33 100 һумға тиклем (Туймазы). Муниципаль райондарҙа — (Баймаҡ, Белорет, Бөрө, Благовещен, Дәүләкән, Дүртөйлө, Ишембай, Мәләүез, Учалы һәм Яңауыл райондары) 25 600-ҙән алып 33 500-гә тиклем (Өфө районы).\nДәүләт төҙөлөшө тарафынан раҫланған күрһәткестәр торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж граждандар өсөн торлаҡ төҙөү йәки һатып алыуға субсидиялар күләмен иҫәпләгәндә файҙаланыла, тип асыҡлыҡ индерелә документта.\nТеги: торлаҡ,субсидиялар,дәүләт төҙөлөшө


Йәйегеҙ нисек үтә?\n14 Июль 2020, 18:45\nЙәй - тынғыһыҙ, мәшәҡәтле осор. Бигерәк тә ауыл кешеһенең эше тауыҡ сүпләһә лә бөтөрлөк түгел. Бесән әҙерләү, баҡса ҡарау, ҡош-ҡорт үҫтереү, емеш-еләкте эш итеү... Һанай китһәң, көндәлек эштәрҙең осо-ҡырыйы юҡ. Мәшәҡәте күп булһа ла, өйө киң, табыны мул осор инде ул йәмле йәй. Уны дөрөҫ файҙалана белгәндәр эшен дә ваҡытында бөтөрә, рәхәтләнеп ял да итә белә.\nЙәй - тынғыһыҙ, мәшәҡәтле осор. Бигерәк тә ауыл кешеһенең эше тауыҡ сүпләһә лә бөтөрлөк түгел. Бесән әҙерләү, баҡса ҡарау, ҡош-ҡорт үҫтереү, емеш-еләкте эш итеү... Һанай китһәң, көндәлек эштәрҙең осо-ҡырыйы юҡ. Мәшәҡәте күп булһа ла, өйө киң, табыны мул осор инде ул йәмле йәй. Уны дөрөҫ файҙалана белгәндәр эшен дә ваҡытында бөтөрә, рәхәтләнеп ял да итә белә. Кем ниндәй эш менән мәшғүл икәнен белер өсөн беҙ гәзит уҡыусыларыбыҙға мөрәжәғәт иттек.\n- Бесән әҙерләнек. Баҡсала емеш-еләк уңды, уларҙан ҡайнатмалар яһаным, ҡышҡылыҡҡа туңдырып та ҡуйҙым. Йәшелсәләр ҙә мул ғына булмаҡсы. Ҡыяр өлгөрҙө, помидорҙар ҙа оҙаҡламай ҡыҙара башлар. Бройлер себештәр алдыҡ, шуларҙы ҡарайбыҙ. Көндәр ҡыҙыу торғас, кис һайын баҡсаға һыу һибәбеҙ. Ауылдың мәшәҡәте күп, әммә һис зарланмайбыҙ, эше булһа, ашы ла булыр.\n- Себергә эшкә китергә йыйынам, шуға тиклем эштәрҙе бөтөргә тырышып йөрөйөм. Ауыл ерендә малға ҡышҡылыҡҡа аҙыҡ, утын әҙерләү беренсе сиратта инде. Мунсаны яңырттым, уның эске эштәрен ослап ҡуйырға кәрәк.\n- Йәйге ялымда күп итеп еләк йыйҙым. Ауылға ҡайтып картуф күмергә ярҙамлашып килдем. Миндек бәйләргә ваҡыт етте, әле шуның менән мәшғүлбеҙ. Тәбиғәт ҡосағында рәхәтләнеп ял итергә, матур ерҙәр күрергә лә өлгөрҙөк.\n- Йәй көндәлек мәшәҡәттәр менән үтә. Малға бесән әҙерләүҙе тамамлап киләбеҙ. Көн дә тиерлек бал ҡорттары айыра, уларҙың үҙенә айырым иғтибар кәрәк. Оло йәштәге атай-әсәйҙе лә ярҙамһыҙ ҡалдырмайбыҙ, уларға аҙна һайын барып торабыҙ.


Нимә ул нуклеус? | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 129582\n20 марта 2019 — 15:07 ГТРК «Башкортостан»\nУмартысылар ассоциацияһы Бөрйән районында башҡорт бал ҡорттарын һаҡлау маҡсатында нуклеустар эшләй. Эштәр Рәсәй президенты бүлгән грантҡа башҡарыла. „Башҡорт бал ҡорттарын һаҡлап алып ҡалыу„ тип исемләнгән проект сиктәрендә Бөрйән умартасылары ойошмаһы тәбиғи шарттарға яраҡлаштырып нуклеустар эшләй башлаған. Улар тәбиғи материалдарҙан -диаметры 24 см булған ағастарҙан яһала. Бер үк тәбиғәт шарттарында Бөрйән бал ҡорттарын һәм йылы яҡтан килтерелгән нескә билдәрҙе сағыштырғандан һуң, беҙҙекеләрҙең уңышты күберәк йыйыуына, ҡышлау осоронда ла сыҙамлыраҡ булыуына шаһит булдыҡ, ти белгестәр. Ҡорттарҙы ҡышлауҙан сығарғансы 80 нуклеус әҙер булырға тейеш. Бәләкәй ояларҙа инә бал ҡорттары үҫешкәнсе тотоласаҡ, ә аҙаҡ иһә уларҙы ҙур умарталарға күсереләсәктәр. Ғалимдар раҫлауынса, башҡорт бал ҡорттары төрлө тәжрибәләр үткәреү арҡаһында үҙ сифаттарын юғалта. Шуға күрә, төр булараҡ һаҡланған Бөрйән ҡорттарын таҙа килеш киләсәк быуынға ҡалдырыуҙы тиҙерәк хәстәрләй башларға кәрәк. Проекттың төп маҡсаты – бөрйән бал ҡорттарының инәләрен үрсетеп, умартасыларға таратып биреү.


Хеҙмәт геройҙары – арабыҙҙа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Хеҙмәт геройҙары – арабыҙҙа\nХеҙмәт геройҙары – арабыҙҙа 13.11.2013 // Йәмғиәт\nРәсәй Федерацияһы Президенты В.В. Путин быйылғы Указы менән “Хеҙмәт геройы” исемен тергеҙергә ҡарар итте.\nБашҡортостандан кемгә бирелер икән был юғары награда тигән һорауға яуапты үҙем, элекке ауыл хужалығы хеҙмәткәре булараҡ, агросәнәғәт өлкәһендә фиҙаҡәр хеҙмәт күрһәткән кешеләр араһынан табырға тырыштым.\nШулар араһында иң лайыҡлыһы – Өфө районының “Алексеевка” совхозы директоры, Рәсәйҙең атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Е.Н. Майстеренко тип иҫәпләйем. 1990 йылдан алып ошо хужалыҡтың алыштырғыһыҙ етәксеһе ул. Тәүге йылдарҙа совхоз башлыса ҡапланған һәм йылытылған ҙур булмаған майҙанда йәшелсәселек менән шөғөлләнә ине. Тиҙҙән Башҡортостанда ғына түгел, бөтә Рәсәйҙә күп тармаҡлы алдынғы хужалыҡ булып танылды.\nӨфө ҡалаһы халҡы йыл дауамында ошо совхозда етештерелгән йәшелсә менән тәьмин ителә. Һуңғы осорҙа хужалыҡ етәкселеге, яңы баҙар шарттарына ярашлы, баҫыусылыҡты һәм малсылыҡты үҫтереү буйынса ҙур эш башҡарҙы. Бында етештерелгән һәм эшкәртелгән иген, һөт аҙыҡтарына һатып алыусыларҙа ихтыяж ҙур.\nХеҙмәт коллективының уңышлы эшләүе Е.Н. Майстеренконың оҫта етәкселек итеү һәләтенә туранан-тура бәйлелер тип уйлайым. Ул бында тир түккән кешеләргә тейешле хеҙмәт шарттары һәм лайыҡлы эш хаҡы булдырыуҙы үҙенең төп бурысы тип һанай.\nЕвгений Николаевичтың күп йыллыҡ фиҙаҡәр хеҙмәте илебеҙҙең юғары наградалары менән дә баһаланған.\nҒөмүмән, республикабыҙҙың ауыл хужалығында көсөн, һаулығын йәлләмәй, юғары күрһәткестәргә өлгәшеп күп йылдар эшләгән һәм ошоноң менән “Хеҙмәт геройы” исеменә лайыҡлы ябай хеҙмәт кешеләре бихисап.\nӘйтәйек, Башҡортостан үҙенең сифатлы балы менән (ә бал — халҡыбыҙҙың бренды) бөтә донъяға билдәле. Хәтерем яңылышмаһа, республикабыҙ тарихында умартасылыҡ менән шөғөлләнгән һәм күпләп бал етештергәндәр араһында Социалистик Хеҙмәт Геройы исемен алыусылар булманы. Бар ул республикала ундай бал етештереү оҫталары! Тик уларға бығаса тейешенсә баһа ғына бирелмәне. Әйҙәгеҙ, был үҙенсәлекле һөнәр кешеләренә лә ҡарашты үҙгәртәйек.\nАвтор: Рәфит ЗӘЙНИШЕВ, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.


Изге сығанаҡ сихәте менән дан тота\nКерәшен байрамының иртәһе минең өсөн мөғжизәнән башланып китте. "Газель" машинаһына менеп тә ултырҙым, алдымда ...быймалар пәйҙә булды! Хәстәрлекле водитель Ильяны\nҡосаҡлап үбергә әҙер инем мин был минутта!\n- Был итектәрегеҙҙе кейеп ҡайҙа йыйындығыҙ инде! - тип атайҙарса шелтәләп алды ул мине һәм быймаларға өҫтәп одеял да һуҙҙы. - Уранып ултырығыҙ, машинала һалҡын.\nҺалҡын ғына тиһеңме. Тәҙрәләр ҡалын бәҫ менә ҡапланған, теләһәң ҡар бәрешеп уйнарға ла мөмкин. Бараһы юл артыҡ алыҫ булмаһа ла - ике сәғәт ярым - хәүефле: ни тиһәң дә минус 35 градус бит.\nХоҙайҙың фатихаһы менән беҙ 19 ғинуар көнө иртә менән\nКрасноусолдағы изге сығанаҡҡа юл тоттоҡ. Унда 1597 йылда Изге Богородица Иконаһы пәйҙә булған, бөгөн ул Табын иконаһы\nМатурлыҡ йәһәтенән тәбиғәттең иҫ киткес гүзәл мөйөшө. Ул беҙҙең саф һауаһы менән ҡаршы алды һәм тирә - яҡҡа сәфәр ҡылырға саҡырҙы. Юлдан килгән мосафирҙарға - беҙгә - йылынып\nалырға ла кәрәк ине, әлбиттә, һәм - тағы ла мөғжизә, өйҙән үҙем менән алып сыҡҡан сәйле термостың кәрәге теймәне, ашарғ а ла, эсергә лә әҙерләнгән ине инде. Теләге булған һәр кем б ында йылынып тамаҡ ялғай һәм тау буйлап сиркәүгә күтәрелә, теләктәрен теләп майшәм ҡуя, изге һыу тултырып ала һәм изге Табын иконаһына доғаларын уҡый.\nТәүге тапҡыр ул Табын ҡасабаһынан 18 километр арала, Урал тауы армыттары башланып, тоҙло инештәрҙең Усолка йылғаһына а ғып төшкән урынында пәйҙә була. Бында 30 монах тоҙ ҡайнатыу менән шөғөлләнә. Уларҙың береһе иеродиакон Амвросий кисен эш тән ҡайтышлай таш янынан үткәндә Богородицаның шым ғына өндәшеүен ишетә:"Минең иконамды ал". Бик ныҡ шатланған иеродиакон ҡалған монахтар эргәһенә йүгереп бара һәм\nҡыуаныслы хәбәрҙе уларға ла еткерә. Улар таш эргәһенә барып\nизге иконаны храмға алып килә.\nТик уны тыныслыҡта ҡалдырмайҙар. Баш күтәреүсе башҡорттар\nуны бер нисә тапҡыр яндыра, Ҡазан һәм Свияга митрополиты Корнилий һәм игумен Соломон иконаны яңынан тергеҙә. Һуңынан ул юҡҡа сыға һәм 1765 йылда ғына яңынан барлыҡҡа килә, был юлы, риүәйәт буйынса, уға өс көтөүсе башҡорт шаһит була.\nУлар тоҙло инеш янында көтөү көтөп йөрөй һәм бер ваҡыт таш өҫтөндә икона күреп ҡала. Улар иконаны сапҡылай башлай, әммә\nбер аҙҙан күҙҙәре һуҡырая. Уларҙың араһындағы иң йәше ғибәҙәт ҡыла һәм күҙҙәре яңынан күрә башлай. Уның доғалары\nбашҡаларға ла ярҙам итә. Йәш башҡорт көтөүсеһе шулай итеп Аллаға ышана башлай.\nИзге Иконаның мөғжизәләре туҡталмай. Ул казактарға баш күтәреүселәргә ҡаршы торорға ярҙам итә. Стәрлетамаҡ һәм Ырымбурҙы холеранан ҡотҡара, 1861 йылда Өфө крайын ҡот осҡос ҡоролоҡтан һаҡлай. Ә изге тоҙло сығанаҡ бөгөн дә меңләгән кешенең иғтибарын йәлеп итә һәм сихәтле булыуы менән дан тота.\n- Бала сағымда бик ҡурҡыныс сиргә юлыҡтым. Ҡул - аяҡтарым\nэшләмәй, үлем алдында ҡалдым тиһәң дә була, - тип һөйләй Мәскәүҙән килгән Лариса. - Врачтар ярҙам итә алманы. Әсәйем табын Иконаһына барып килгәндән һуң күҙгә күренеп һауыға башланым... Ул һуңынан минең иремә лә ярҙам итте.\nМине изге һыуҙа ҡойоноуға яңы әхирәтем - Валя әбей өгөтлә не. Башта беҙ ҡурҡа - ҡурҡа ғына һыуға текләп торҙоҡ. Һәм бы на\nике мөһабәт егет һәм ирле - ҡатынлы пар һыуға төштө... Бер нисә секундтан Хоҙайға доға ҡылып, минең әбекәйем дә сисенә башланы. Шул ваҡытта миңә оят булып китте һәм муйынымдан изге һыуға төштөм.\n- Башың менән, тотош сум! - тип ҡысҡыралар миңә һыуҙың көсөн һиҙгән егеттәр.\nУларҙы тыңлап, мин сумырға батырсылыҡ иттем. Һәм тағы ла мөғжизә! - һыуҙан килгән йылыны тойҙом. Яңы һауылған һөттәй күренде миңә ул (был температура сығанаҡта йыл әйләнәһенә һаҡлана). Йылылыҡтан иҙрәп, бер нисә секундтан үҙемде күккә\nосҡандай тойҙом һәм ...яңынан тыуҙым! Был тойғоно бер нәмә менән сағыштырып та, аңлатып та булмай!\nТаҫтамалға уранып йортҡа йүгерҙек. Бер аҙ ҡалтыратып алды , әммә һуңынан тән буйлап ут йүгерҙе.\nӘ минең әхирәтем бөтөнләй икенсе кешегә әйләнде. Ҡайтыр юлда Валя әбейебеҙ ҡыҙҙарҙай балҡый ине. Быға тиклем ул күренмәне лә, ишетелмәне лә, ә хәҙер йәшәреп киткән, матур,\nЯрты сәғәттән, изге урындан ҡайтыу юлына сыҡҡас, беҙҙең машина ҡапыл туҡтаны, двигатель эшләмәй икән. Баҡһаң, изге\nсығанаҡта беребеҙ ҙә Табын иконаһы хөрмәтенә акафист уҡымағанбыҙ. Күршем Владимир уҡый башланы, мин дауам иттем. Дөрөҫөн әйткәндә, быға тиклем доға уҡығаным юҡ ине, шуға күрә уның көсөн дә аңлап етмәгәнмендер. Бер аҙ ваҡыттан миңә эҫе булып китте, тамағыма төйөр тығылды,\nкүҙҙәрҙән шыбырлап йәш аҡты... Һәм двигатель шатырлай башланы... Машина эшләп китте... "Ризалығын бирҙе", - тине юлдаштарым.


Яңауыл районында 8 йәшлек ҡыҙ менингокок инфекцияһынан вафат булған - Bash.News\nЯңауыл районында 8 йәшлек ҡыҙ менингокок инфекцияһынан вафат булған\nЯңауыл районында 8 йәшлек ҡыҙ менингокок инфекцияһынан вафат булған https://bash.news/news/87432_yaauyl_rajonynda_8_jshlek_y_meningokok_infekciyaynan_vafat_bulan\n03 ғин 2019, 20:29\nАуыр хәлдәге бала юғары температура менән дауаханаға 1 ғинуарҙа килтерелә. Ауырыу дауаханаға килтерелгән тәүге сәғәттәрҙә үк Республика балалар клиник дауаханаһының санавиацияһы менән Өфөнөң 4-се йоғошло сирҙәр клиник дауаханаһы белгестәре тейешле консультациялар уҙғара. Реанимация бүлегенә күсерелгәс тулы диагностик саралар комплексы билдәләнә. Шуға ҡарамаҫтан сир бик тиҙ киҫкенләшә һәм дауалауға ҡарамаҫтан, 2 ғинуарҙа пациент вафат була\nСветлана Ҡусҡарбәкова, Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе: “Әлеге ваҡытта районда эпидемияға ҡаршы саралар күрелә. Медиктар сирле менән контактта булыусыларҙы асыҡлап, уларҙан анализдар алып, антибиотиктар терапияһы билдәләй. Ҡыҙ менән контактта булған ете бала вирус инфекцияһы билдәләре менән Яңауыл үҙәк дауаханаһына һалынған. Ҡалғандары 10 ғинуарға тиклем табип күҙәтеүендә ҡала”.\nҺаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, республиканың медицина ойошмаларында сиргә ҡаршы тейешле препараттар етерлек. Бынан тыш, республиканың СПИД һәм йоғошло сирҙәрҙе иҫкәртеү үҙәгенә сирле менән бәйләнештә булғандар артыу осрағына өҫтәмә иммуноглобулиндар һәм вакциналар запасы әҙерләргә ҡушылған.\nБелгестәр ауырыуҙың тәүге билдәләре йәғни, юғары температура, баш ауыртыу, ҡалтыраныу, тән ауыртыу, геморрагик таптар осрағында кисекмәҫтән табипҡа мөрәжәғәт итергә саҡыра. Вирус сирҙәре эпидемияһы осоронда халыҡ күп йыйылған ерҙәрҙә йөрөмәҫкә, ябай гигиена ҡағиҙәләрен теүәл үтәргә кәңәш ителә.\nӨфө халҡы наркология диспансерҙарын штурмлай


Өфөнән Әҙилә Лоҡманова беҙҙең ярҙамға мохтаж - Bash.News\nӨфөнән Әҙилә Лоҡманова беҙҙең ярҙамға мохтаж https://bash.news/news/43713_fnn_il_lomanova_bee_yarama_moxtazh\nӘҙилә төҫтәрҙе бигүк айырып бөтмәй, уның өсөн ҡояш та, үләндәр ҙә, йәнлектәр ҙә зәңгәр. Һандар, хәрефтәр менән дә танышыу ауырырыраҡ бара. Ҡыҙ йәше буйынса мәктәпкә барырға тейешле булһа ла, ябай ғына мәғлүмәттәрҙе лә хәтерҙә ҡалдыра алмай. Физик үҫеше лә тиҫтерҙәренән ҡалыша.\nӘҙиләнең буйы 102 см, ә ауыолығы 15 кг ҡына, 2015 йылдан бирле башы үҫмәй. Дауалауҙы туҡтарырға ярамай, былай ҙа байтаҡ ваҡыт ҡалдырҙыҡ. Хәҙер беҙҙең Дим биҫтәһендә бушлай реабилитация башлана, аҙаҡ Ҡаҙан, Петербург ҡалаларына барырға кәрәк, бында аҡса талап ителә.\nГөлназ Лоҡманова, Әҙиләнең әсәһе\nӘсәһе әйтеүенсә, Әҙилә ғаиләлә икенсе бала, йөклө сағы ла ҡатмарлыҡһыҙ, һәүетемсә уҙа. Сабыйға тәүҙә гипоксия диагнозы ҡуйыла, дауалау курсы тәғәйенләнә. Әммә тора-бара хәлдең ауырыраҡ икәне асыҡлана. Әҙилә йәш ярымға тиклем аяғына баҫмай, теле лә асылмай. Оҙайлы тикшереүҙәр баланың мейеһендә эпиактив тулҡындар барлығын күрһәтә, писихик-телмәр үҫеше тотҡарланауы шуға бәйле. Ә гипоксия кешенең башында хәтер, иғтибар өсөн яуап биргән брок үҙәгенә зарар килтергән булып сыға. Шәфҡәт туташы булып эшләгән Гөлназға ҡыҙы менән шөғөлләнеү өсөн эштән китергә тура килә, ә алда оҙайлы дауалау курсы. Ул финанс сығымдар талап итә. Ә бер ғаилә башлығының хеҙмәт хаҡы ғына етерлек түгел.\nКескәй Әҙиләгә аяҡҡа баҫырға, тулы ҡанлы тормош менән йәшәргә һәр кем ярҙам итә ала. Бының өсөн Һаҡлык банкындағы иҫәпкә аҡса күсерергә кәрәк. Суммаһы артыҡ күп түгел, 428 мең һумға яҡын. Ә ил төкөрһә күл була, ғаилә өсөн был аҡса бик мөһим, сөнки уға бәләкәй генә шаян, теремек ҡыҙҙың киләсәге бәйле. Һаҡлыҡ банкындағы иҫәп: 5336690004308369


Мөхәббәт баҡсаһы » Страница 5\nМөхәббәт баҡсаһы // 21-03-2015, 01:04\n“Башҡортостан” гәзите йөкмәткеһенең тәрәнлеге, күтәреп сыҡҡан мәсьәләләренең төрлөлөгө һәм мөһимлеге менән һуңғы йылдарҙа айырыуса ихтирам яулай. Шуға күрә лә ул, әүәлгесә, халҡыбыҙҙың иң яратҡан баҫмаһы булып ҡала, ә үткәргән “түңәрәк өҫтәл”дәре күңелгә хуш килә.\nКүктә теркәлгән никах ерҙә селпәрәмә килә\nСығанаҡтарҙан күренеүенсә, законлы рәүештә тәүге тапҡыр ҡатыны Жозефина менән Наполеон айырылышҡан, йәғни никах тарҡалыуын ҡануниәт менән нығытып ҡуйған. Йәмғиәттәге был “күңелһеҙ хәл”дең тарихы ошонан башлана. Бөгөн иһә Рәсәйҙә яҡынса 100 никахтың яртыһы айырылышыу менән тамамлана.\nКейәү егеттәрҙең бурысы\nҺинең өсөн донъялағы иң матур ҡыҙ — һөйгәнең менән рәсми рәүештә никах теркәү көнөндә, егет, ҡаушап ҡалма, беҙҙең ҡыҫҡа нәсихәттәребеҙгә күҙ һал. Туй иртәһендә түбәндәгеләр өсөн һин яуаплы:\nКом: 0 // Уҡынылар: 776 тапҡыр // Тотош уҡырға\nКәләштәргә туй алдынан туғыҙ “ярамай”\nМөхәббәт баҡсаһы // 21-03-2015, 01:03\nИртәгә туй тигән көнгә миләш-кәләштәр өсөн файҙалы кәңәштәр еткерәбеҙ:\nМөхәббәт баҡсаһы // 14-02-2015, 01:10\nБынан ун йыл элек Ғашиҡтар көнөндә телефон аша өндәшкән инең. Ул саҡта хәлемде һорашып ҡына ҡалманың, байрам менән ҡотланың, “Яратам һине”, тинең. Көтөлмәгән наҙҙан юғалып ҡалһам да, ун биш йыл кейәүҙә булыуыма ҡарамаҫтан, ҡыҙ саҡтағы йүләрлегем хистәреңде һанламай: “Иҫеңә төштөммө? Улайһа ниңә башҡаға өйләндең?” – тип яуапларға мәжбүр итте.\nМөхәббәт баҡсаһы // 14-02-2015, 01:05\n1 Йәрҙе һайлағанда “һуҡырҙарса” эш итегеҙ. Күҙегеҙҙе йомоп был кеше хаҡында нимә уйлауығыҙҙы күҙәтегеҙ. Уның киң күңеллелеге, тоғролоғо, үткерлеге, һеҙҙең һәм үҙе хаҡында хәстәрлеге тураһында фекерләгеҙ. Кешенең тышҡы ҡиәфәтенә лә иғтибар бүленергә тейеш булһа ла, эске донъябыҙҙың ниндәй хис-тойғолар кисереүе мөһимерәк.\nКом: 0 // Уҡынылар: 855 тапҡыр // Тотош уҡырға\nЯңғыҙ ҡалғым килмәй\nМөхәббәт баҡсаһы // 14-02-2015, 01:01\n– Иптәш ҡыҙҙарымдың күбеһе кейәүгә сығып, хәҙер инде әсә булып бөттө. Ә мин һаман үҙ парымды таба алмайым. Иртән эшкә барам да кис арып ҡайтып инәм. Тиңдәш егеттәр менән ҡайҙа, нисек танышырға ла белмәйем, оялам. Ғүмергә шулай яңғыҙ ҡалырмынмы икән?\n“Алтыным”, “ҡояшым”, “йондоҙом”...\nБармы ул мөхәббәт? Әгәр булһа, ҡайҙа һаҡлана, уны нисек эҙләп табырға? Бөгөн ошо һорау менән баш ватмаған йәш кешене табыуы һирәк. Хәҡиҡәт эҙләп, улар Интернет селтәрен дә, аралашыу, танышыу, үҙеңә ҡаратыу буйынса әҙәбиәтте лә аҡтарып сыға. Ә ундағы фәһемле лә, ҡайһы саҡ хәйләле лә кәңәштәрҙең осо-ҡырыйы юҡ тип әйтерлек. Шулай ҙа иң мөһимен онотмаһаҡ ине: иң ҙур, йылы тойғоно йәшәтеү өсөн бары тик эскерһеҙ һөйөү, тоғро йөрәк, уртаҡ маҡсаттың изге, яҡты булыуы лә етә. Ә заман ҡуйған матди һынауҙар... Уларҙы еңеп сығыр өсөн мөхәббәт үҙе көс, илһам, ышаныс менән ярҙамға киләсәк.\nМәңгелек сер булып һәр йөрәкте елкендергән был тойғо хаҡында әллә күпме һөйләргә, йырларға, хыялланырға була. Йәштәргә ошо хаҡта ихлас күңелдән кәңәш-нәсихәт биргән уҡыусыбыҙ Вәсил ҺӨЙӨНДӨКОВтың яҙмаһын тәҡдим итәбеҙ.\nҺин – минең ярты яҙмышым\nМөхәббәт баҡсаһы // 14-02-2015, 01:00\nҺин – минең ярты яҙмышым,\nӨлөшкә тейгән көмөш.\nКүпме ғүмер бар, – беҙ шуны\nБергә үтергә тейеш.\nЮҡмы ни һәйбәт егет?!\n“Мине берәй егет менән таныштыр әле”, – тип йөҙәтә утыҙҙы үткән бер һылыу. Хәйер, бындай үтенес һеҙгә лә яңылыҡ түгелдер. “Был донъяла һәйбәт егеттәр ҡалмаған” тигән “байраҡ” тотоп, ҡала урамынан ғорур атлай бирә замана ҡыҙҙары...\n– Хәҙер йәштәр ҡала транспортында барғанда тура ултырып түгел, көмөрәйеп шул телефон-маҙарҙарына текәлеп, үҙ донъяһында йөҙә.Эргә-тирәлә кеше юҡ кеүек уларға. Ә заманында, бынан 30 йыл самаһы элек, беҙ тап шул автобус, поездарҙа йәштәр менән үҙ-ара танышып, аралаша торғайныҡ, – ти бер таныш ханым.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1043 тапҡыр // Тотош уҡырға


Ир аҫылы эштә беленә » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Ир аҫылы эштә беленә\n28.08.2019 Ир аҫылы эштә беленә\nБөгөнгө геройымды күптән беләм. Вәлит Вәлиев миңә еҙнә тура килә. Ғәбитовтар өсөн еҙнә булыуы еңелдән түгел. Был кеше беҙҙең мәрәкәгә түҙергә, юҡ-барға үпкәләмәҫкә тейеш. Был һынауҙы ул уңышлы үткән. Ҡатыны Мәхмүзә Мәжит ҡыҙы менән өс бала тәрбиәләп, лайыҡлы кеше итеп үҫтерҙеләр. Район үҙәгендә йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, улар күпләп мал тота, ҡош-ҡорт үҫтерә. Бындай кешеләр һирәк ҡалып килә. Вәлит Мөхәрләм улы үҙенең донъяға, кеше йәшәйешенә булған үҙенсәлекле ҡараштары менән йәлеп итә. Уның менән төрлө темаларға һөйләшеп, үҙең өсөн фәһемле фекерҙәр алырға була. Районға юл төшкән һайын уға ҡунаҡҡа инеп сығабыҙ. Бөгөнгө заманда бындай кешеңдең булғаны ҙур бәхет. Был юлы ла уның менән байтаҡ әңгәмәләштек.\n– Беҙҙең ата-бабалар ағас эшен бик яҡшы белгән. Һуңғы йылдарҙа был кәсеп онотолоп бара. Хатта ябай ғына нәмәнең – ағас ҡырҡыуҙың – үҙ серҙәре бар. Көрәк, һәнәк, балта һабы өсөн ниндәй ағастар ҡулайлы, уларҙы йыл әйләнәһенә ҡырҡырға буламы?\n– Минең олатайҙың атаһы Вәлиәхмәт бабай (ауылдаштарын икмәк ташып ашатыу сәбәпле, уны “Икмәк Әхмәт” тип йөрөткәндәр) транса ярған. Транса өсөн ҡарағайҙың иң һәйбәтен һайлап алып, төбөнән бер метр бейеклектә 20 – 25 сантиметр тирәһендәй ярҡа ҡырҡып алғандар. Шул ярҡаны ярып ҡарағандар, әгәр һәйбәт ярылһа, ҡарағайҙы йығып, туҡмаҡ эшләп, балта менән урманда транса ярғандар. Уны алып ҡайтып киптергәндәр. Трансаның ҡалынлығы – бер, киңлеге 10 см тирәһе булған. Ҡарағайҙың аҫҡы, ботаҡһыҙ өлөшөнән алынғас, бик шыма, тигеҙ килеп сыҡҡан. Транса менән ҡыйыҡ башын япҡандар. Унда сайыры ла була, сереп бармай. Беҙ бала саҡта ошо трансаларҙың ҡалғандарында көҙ тауҙан шыуа торғайныҡ. Шунан һуң атҡа тейәп, боронғо Ҡуңыр буға юлы менән Стәрлетамаҡҡа алып барып һатҡандар, икенсе нәмәгә алмаштырғандар.\nБеҙҙең яҡта балта һабына ҡайын ағасын алалар. Бының өсөн ҡайынды көҙгөһөн, ул япрағын ҡойғандан һуң, ҡырҡһаң яҡшы була: был хосуста ағас ныҡ та, еңел дә. Ул һынып, ярылып бармай.\nӘйтергә кәрәк, элекке СССР заманында эшкәртеү сәнәғәте өсөн ағасты йыл әйләнәһенә ҡырҡмағандар. Йәйгеһен ике ай (июнь, июль) тирәһе ағас ҡырҡыу тыйыла ине. Технология шулай була торғайны. Бер яҡтан, был ҡош-ҡорт, йәнлектәр өсөн ҡамасау тыуҙырмай, ә икенсенән, йәйен ҡырҡылған ағас тиҙ боҙолоусан була. Хәҙер, баҙар шарттарында, урман йыл буйына, көнө-төнө ҡырҡыла. Технологияны ҡараған кеше лә юҡ, уға төкөрөп бирәләр: бизнес өсөн иң мөһиме – аҡса һуғыу.\nКөрәк, һәнәк һаптары өсөн дә ағасты япраҡ ҡойғандан һуң ғына ҡырҡыу зарур. Көҙгө ағас һин нисек киптереп эшләйһең, гел шул хәлен һаҡлай.\nМышар (миләш) ағасы был һаптар өсөн бик һәйбәт һанала. Шул тиклем ныҡ ағас. Уны көсө күп, үсегеңкерәп эшләгән кешегә бирә торған булғандар: ни тиклем тырышмаһын, был һапты һындыра алмаған.\nСалғы һабына ҡарағай яҡшы. Баяғы транса ярған ҡарағай ағасы үҙе ныҡ, үҙе еңел була. Ул кандауай ағас тип аталған. Хәҙер ҙә урманда һирәк булһа ла ошо ҡарағайҙар осрап ҡуя. Яҡынса өс быуат йәшәгән ағастар урыны-урыны менән тап була. Ата-бабалар тамға һалып, билдәләп киткән кандауай ҡарағайҙар һаҡлана.\nУҫаҡ ағасы ла бик шәп була. Унан да ныҡ ағас юҡ. Кипһә, йөҙәр йыл торорға мөмкин. Үҙ күҙҙәрем менән күрҙем: бер өйҙө һүткәйнеләр, бүрәнәһендә “1885 йыл” тигән тамға тора. Был уҫаҡтарға бер нәмә лә булмаған.\n– Күптәрҙең хәҙер екке әйбере лә юҡ шикелле...\n– Сбруй эшләгән кеше ҡалманы, тиһәң дә хата булмаҫ.\n– Уны нимәнән эшләйҙәр?\n– Үгеҙ тиреһен эшкәртеп. Ул ныҡ була. Дегеттә тотоп алырға кәрәк. Минең бер туған ҡустым Ғәбит шөғөлләнә хәҙер. Ҡолаҡбау ныҡ булырға тейеш, бөтә көс уға төшә. Аттың тиреһе йоҡа ғына, уны төрлө нәмә тегер өсөн ҡулланалар. Мәҫәлән, ышлыяны ике ҡат итеп тегергә кәрәк. Тауҙан аҫҡа төшкәндә ышлыя тормоз ролен үтәй, шунлыҡтан уны ике ҡат итеп тегәләр. Ҡустым маладис инде. Уға мал табибы ғына булырға кәрәк ине. Махсус белеме булмаһа ла, бөтә ауыл халҡы уға килә. Ҡул арты ла еңел. Сыбыртҡы, сана, арба эшләй.\n– Дегет ҡайнатҡан кеше бармы\n– Юҡ, ундай кеше бөттө. Элек ауыл һайын бер дегет ҡайнатҡан ям булды. Дегетте ҡарағай тамырының сайырынан, туҙҙан ҡайнаттылар.\n– Дегеттең файҙаһы нимәлә?\n– Ул яҡшы антисептик. Ангинанан ярҙамы бар. Мал йәрәхәтләнеп ҡайтһа, шуның яраһына һөртһәң, тиҙ генә уңала ине. Тағундан, бешмәнән дә ярҙам иткән. Ышлыя ҡайышын йылына бер тапҡыр дегеттә тотоп алалар ине. Кәртә эсенә бәләкәй шешәгә һалып элеп ҡуйһаң, һыйыр һауғанда себен килмәй. Магнит мәрйәләре килеп һорап алалар, себен ҡурҡытыр өсөн.\n– Хәҙер арба-сананың кәрәге лә ҡалманы шикелле.\n– Ысынлап та, хәҙер кеше күпләп йылҡы тота, әммә уны еккән кеше юҡ тиерлек (беҙҙең ҙур ауылда тик бер кеше – “Йәшлек”тең тоғро дуҫы Вәғиз Оморҙаҡов ҡына ат егә – И.Ғ.). Йылҡы тотҡандарҙың күпселеге ат екмәй – уның арбаһы ла, санаһы ла юҡ, бейәһен һаумай.\n– Ит өсөн тоталарҙыр?\n– Ит өсөн дә түгел, дан өсөн: минең шул тиклем йылҡым бар, тип маҡтаныр өсөн. Бына минең атайым бер бейә тота торғайны. Уны ай ярым һауып эсә инек. Ул биш литр һөт бирә, әсәйем ҡымыҙ бешә ине. Шул бейәне беҙ бөтә эшкә ектек. Аллаға шөкөр, йыл да ҡолонланы.\nХәҙер берәү ҙә ат екмәй, ҡымыҙ бешмәй. Көтөү юҡ, сабынлыҡтарҙы тапап, тәләфләп бөтөрәләр. Йылҡы тотоуҙың халыҡ өсөн файҙаһынан зыяны күберәк. Итте отошло итеп һатып булмай. Бөгөн Ҡаҙағстандан килеп алмаһалар, арыу хаҡҡа һатыуы мөмкин түгел.\nЭлек көтөү яҡшы ойошторола ине. Беҙ бейә тотҡанда, райкомға ялыу яҙған кеше лә була торғайны. Унан килеп тикшерәләр. Атайым мине иртәнге сәғәт 7-нән торғоҙоп, атты барып алып кил, тип сығара. Бейәнең муйынында дуңғылдаҡ эленеп тора, уның тауышы әллә ҡайҙан ишетелә. Тау башына менеп тыңлайым да шул тауыштан барып эҙләп табам...\nХәҙер аттарҙы тышамайҙар, яҙ сығарып ебәрәләр, көҙгә тиклем ул ҡырҙа йөрөй: һаумы, түгелме – быны белгән кеше юҡ. Көҙ етһә, был минеке, тип, талашып та бөтәләр.\n– Быны берәй төрлө көйләп буламы?\n– Быны тыйып булмай. Сөнки ваҡытында “Күпме көтһәгеҙ ҙә көтөгөҙ” тигән рөхсәт бар ине. Совет осоронда көтөүселәр булды. Ялҡау кешене бер ҡасан да көтөүсе итеп ҡуйманылар. Үҙенә күрә һайлау була торғайны. Эш хаҡын яҡшы түләнеләр. Көтөүсенең картуф ултыртырға ваҡыты булмаһа, көҙгөһөн уға бер нисә тоҡ картуф бирә торғайнылар. Хәҙер көтөүсе урынына кеше табып булмай.\nУл заманда заготконтора ла һәйбәт эшләне. Һыйыр итен 3 һум 60 тин менән алды. Хәҙерге аҡсаға әйләндерһәң, 360 һум килеп сыға. Картуфтың килоһы 20 тин ине. Өйҙән генә килеп алып китәләр. Һөттө лә йыйҙылар. Асҡарҙа комбинат булды: унда перәник тә бешерҙеләр, кукуруз таяҡсалары ла эшләнеләр. Силәбе өлкәһенән, Магнитогорскиҙан килеп ала торғайнылар. Юҡ, бөттө хәҙер. Ниңә шуны тергеҙмәҫкә? Бөгөн кешелә мал бар. “Ҡара халыҡ” килеп, осһоҙға алып китә. Кеше үҙе һуйып алып барыр ине, ярамай, тип Магниттан уны ҡыуып ҡайтаралар.\nБына Өфөнө генә алайыҡ. Бер миллион халыҡ йәшәй. Ниңә уларға әллә ҡайҙан, әллә нисә йыл һаҡланған туңдырылған ит алып килеп ашаталар? Тендер уйнатҡан булалар ҙа, отҡан кеше хладокомбинаттан 110 һумға барып ала ла балалар баҡсаһына, мәктәптәргә ошо сифатһыҙ итте тапшыра. Ниңә ошо мәсьәләлә берәй фермерға, ауыл кешеһенә өҫтөнлөк бирмәҫкә? Быны нишләп силсәүиткә ҡушмаҫҡа? Ул ойоштороу эшен башлап ебәрә ала ла инде. Алдан берәй исемлек төҙөп ҡуйырға тейеш. “Бына, ағай, иртәгә һин малыңды һуяһың, ә иртәнән һуң – икенсе кеше”. Бының бер ҡатмарлылығы ла юҡ бит. Бөтәһенә лә файҙа буласаҡ. Балалар, ауырыуҙар өсөн яңы һуйылған ит килеп торор ине, аҡсаһы ла булыр ине.\nШул уҡ эшҡыуарҙар ҙа билмән һ.б. өсөн туңдырылған итте ошо брикет формаһында хладокомбинаттан һатып ала. Унда билдәһеҙ, нимәнең ите: көнгөрәме, буйволмы, тик Хоҙай ғына белә. Шунан уға “хәләл ит” тип яҙып ҡуйыуҙары ла мөмкин. Ә үҙебеҙҙең кеше ошо сит халыҡҡа осһоҙға ғына һатып ебәрергә мәжбүр. Шунлыҡтан ауылда мал тотоуҙың файҙаһы бөттө.\nТатарстанды ғына алайыҡ. Бөгөн унан беҙгә килеп быҙау һатып алалар, яҡынса 15 – 20 мең һумға. Нишләп беҙҙең республика шулай ойоштора алмай? Мин уларҙан һорағаным бар. Беҙгә дотация бирәләр, тиҙәр. Ике быҙауға илле мең бирелә. Кеше ошо быҙауҙың береһен үҙенә ҡалдыра. Уныһын һимертеп, хөкүмәткә тапшырам, ти.\nБылтыр Ҡаҙағстан да дотация биргән: ун баш бейә һатып алып килһәң, дәүләт һиңә бер миллион һум аҡса бирә. Бер бейәгә – 100 мең һум. Былтыр улар беҙгә килеп 300 мең һумға ун баш бейә һатып алды ла, ҡалғанына “Киа Рио” машинаһы алып ҡайтып китте.\n– Һинең самалауың буйынса, беҙҙең районда ҡасан мал күберәк булды: совет осорондамы әллә бөгөнмө?\n– Әлбиттә, совет осоронда. Хәҙер тик йылҡы малы ғына күберәк: элек уны тоттормай торғайнылар. Уны башлыса колхоз-совхоздарҙа ғына аҫранылар. Һыйыр малы иһә совет осоронда күп булды. Ат ерҙе ҡыртышы менән бергә ашай, һыйыр малы улай түгел. Йылҡыны көтөүһеҙ тотоу тәбиғәткә зыянды күп килтерә. Бында дәүләт контроле кәрәк. Әйтәйек, кешенең пайы биш гектар, ти. Был майҙанда һин бер нисек тә бер өйөр йылҡы үҫтерә алмайһың. Тимәк, һин башҡаларҙың өлөшөнә керәһең. Был шарттарҙа башҡа кешегә бесән эшләргә, мал тоторға форсат бөтә.\nХәҙерге йәштәр әҙергә-бәҙер өйрәнде. Берәүһенең дә бесән эшләгеһе, утын ярғыһы килмәй. Әгәр “тегендәге” кранды япһалар, аслыҡ башланасаҡ.\nКешене эшләтер өсөн уға түләргә кәрәк. Элек беҙ бер-беребеҙгә бушлай ярҙам формаһында өмәгә йөрөй торғайныҡ. Бынан бер еребеҙ ҙә кәмемәне. Хәҙер ошо милли нәмәбеҙ бөттө, беҙ “урыҫҡа әйләндек”. Кеҫәңдә аҡсаң булмаһа, һиңә бер кем бер нәмә эшләмәйәсәк. Беҙҙе тиҙҙән килеп үзбәк-тажик ҡараясаҡ. Шул уҡ башҡортоң башҡортоңа хеҙмәтсе буласаҡ. Аҡсаһы булған кеше өсөн был ғәҙәти күренешкә әйләнәсәк.\n– Ауыл кешеһенә был аҡсаның даими түләнеп барыуы шартмы? Күптәр өсөн был нәмә юҡ: шабашка килеп сыҡһа ғына ваҡытлыса эш була.\n– Был урыҡ-һурыҡ түләнеп килгән эш хаҡы кешене боҙа. Ул был аҡсаны көтөлмәгән табыш итеп ҡабул итә, шунлыҡтан уны йыш ҡына эскегә тотона. Кеше бер-ике көн эшләмәй тик ятһа, ошоға өйрәнеп китә. Ҡапыл берәй эш килеп сыҡһа, мәҫәлән, бура күтәреү, уны хужа ашата, эсерә, аҡсаһын түләй. Элек аҡса түләнмәй ине. Ошо нәмә һәр кемдең эсендә һаҡлана, шунлыҡтан был аҡса “бушлай” төшкән тип иҫәпләнә. “Буштан” килгәнде эсһәң дә була, әллә ни оят түгел. Уны “йыуыу” йолаһын үтәү “мотлаҡ”. Ауыл ерендәге был холоҡ арҡаһында беҙҙең егеттәр Магнитогорскиҙың дисциплина талап иткән предприятиеларында нығынып эшләп китә алмай, кире ауылға ҡайтырға мәжбүр. Даими эш кешене тәрбиәләй бит.\nЭлек, нимә генә әйтмәһендәр, партия, комсомол кешене тәрбиәләне, аңлатыу эше алып барҙы. Тәнҡит эше лә һәйбәт ҡуйылған ине. Шелтәләнеләр, яҙып та сыҡтылар. Хәҙер кеше тураһында яҙып та булмай, бының өсөн судҡа бирергә әҙерҙәр. Бөгөн күп кеше бер-береһенең хаталаныуына ҡыуанып бөтә алмай.\n– Хәҙер бөтә нәмәне суд аша хәл итеүҙе өҫтөн күрәләр. Был дөрөҫмө?\n– Элек силсәүит күп нәмәне хәл итте. Ул ҙур власть булды. Ир эсеп ҡайтып, ғауға ҡуптарһа, тикшерә торғайнылар. Ҡатыны, бәлки, ашарға бешермәгәндер. Хәҙер иһә, ире эскән булғас, тикшереп тормай, яба ла ҡуялар. Шунлыҡтан бәғзе ҡатындар, “Беҙҙе бер кем дә еңә алмай ул” тип, маһайып йөрөй. Ире еңә алмаһа ла, Алла еңер ул.\nТәртип бөттө. Элек ат менән китергә сыҡһаң, юлда буш биҙрә менән осраған ҡатын кире инеп китә торғайны. Хәҙер был осраҡта, машина тапап китеүҙән дә ҡурҡмай, юлыңды ҡыйып китергә лә тартынмайҙар.\n– Ҡыуанырлыҡ нәмә күп булмаһа ла, яҡшыға өмөт итеп ҡалайыҡ. Әңгәмәң өсөн рәхмәт.


Күренештәр » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Күренештәр\nТормош шундай гүзәл, күркәм, мауыҡтырғыс, көн һайын төрлө мөғжизәләре, асыштары, ҡыҙыҡтары менән ҡыуандырып тора. Бөгөн – шундай уйланырға мәжбүр иткән күренештәрҙән бер шәлкем...\nКитапхананан ҡайтып килгәнемдә, мәктәп ихатаһынан бер өйөр бала-саға йүгерешеп килеп сыҡты, күп булһа 7 – 8 йәшлектәрҙер. Икеһе, баҫтырышып, минең һуҡмаҡҡа төштө лә, юл таҙартҡан техниканың үтеп киткәнен алдымда көтөп торҙо.\nМалай ҡыҙҙың еңенән тартты: “Һин ҡайҙа булдың?”. Ҡыҙыҡай уның ҡулын һелтәп төшөрҙө: “Һин мине яратмайһың тип уйлап, мөйөш артына йәшендем дә, һеҙ үтеп киткәс, кире сыҡтым”.\nМалай, ҡашын төйөп, бер урында тапанып, фекер төйнәне: “Ммм...”. Фекеренең осона сыға алманы шикелле, һәр хәлдә, ә ниңә, тип һораны. Ҡыҙыҡай, шул һорауҙы көтөп кенә торғандай: “Сөнки һин Азалияға ҡар бәрҙең!” – тип яуаплай һалды. Малай йылмайып ебәрҙе: “Мин һиңә бәргәйнем дә ул!”. Ҡыҙыҡай уға шикле ҡараны, шулай ҙа ирен остарында йылмайыу моронланы: “Ысынмы?”. Малай ышаныслы: “Эйе!” – тигәс, ҡыҙыҡай уны кинәт ҡосаҡлап үҙенә тартты ла, көлөп, кире көрткә этеп йыҡты, шунан торғоҙошоп, ҡарын ҡағышып, етәкләп алып китте.\nИх, тойғоларҙың сафлығы...\nБер көндө мәктәп баҡсаһындағы ҡарт ағастарҙы ботарлап, ҡырҡып бәрҙеләр. Шул уҡ көндө кисен велосипедта йөрөгән бер нисә малаҡай, “тимер ат”тарын ситкә ҡуйып, йүгереп йөрөп ағастарҙың киҫелгән ботаҡтарын ҡырмыҫҡалар ише баҡса буйына ташып, ҡыуыш ҡорҙо бит, әй. Эй, тырышып эшләйҙәр, ҡарап, күҙәтеп тороуы кинәнес. Эшлекле ҡиәфәттә, йыйнаҡтар үҙҙәре. Бер нисә минутта текмәгә терәтеп, ҡыуышты ҡороп та ҡуйҙылар. Кофталары менән өҫтән ябырға ла баштары етте. Ә бит үҙҙәренә күп булһа 8 – 10 йәштер. Һәм күҙ алдына килтерәһегеҙме, шул ике арала әллә ҡайҙан ҡыҙҙар ҡурсаҡтары менән килеп сығып, ҡыуыш эсенә инеп тә ояланы. Ҡыҙыҡ инде. Әйберҙәрен йәйеп, ҡурсаҡтарын ултыртып, өйҙәренән тәм-том ташып, уйынсыҡтарын сығарып уйнарға керештеләр, йәнәһе лә, сәй эсәләр ихласлап. Малайҙар ҙа был саҡырылмаған өйҙәштәргә ҡаршы тормай, риза булып, артабан ҡыуышты нығытыуҙы дауам итте. Шул тиклем гүзәл күренеш ине был! Их, йәл, икенсе көнөнә баҡсалағы сүп-сарҙы түккәндә, ҡыуышты ла йәлләп тормай, емереп, сүплеккә алып киттеләр.\nБала саҡтан ир-егеттәрҙең – юҡты булдырыуға, төҙөргә ынтылышы, ә ҡатын-ҡыҙҙың усаҡ тирәләй өйрөлөргә тартылыуы көслө. Был шундай тәбиғи, күркәм...\nКүпме ҡабатларға мөмкин?\nСтадионда йүгереп йөрөйбөҙ. Халыҡ туп-тулы: йәш ата-әсәләр балалары менән мәж килә, йәштәр футбол тибә, үҫмерҙәр баскетбол уйнай, ололар яйлап атлап йөрөй. Алдымда ғына уртаса йәштәрҙәге ир йүгереп килә ине, бер аҙҙан ул асфальттан йомшаҡ үләнгә төштө. Һәм шул уҡ мәлдә артыбыҙҙа ҡатын-ҡыҙ тауышы асыулы яңғыраны: “А ну-ка, быстро на асфальт!”. Ир йәһәт кенә кире асфальтҡа һикергәнен һиҙмәй ҙә ҡалды. Һәм артына ҡурҡыулы ҡараш ташланы. Ә минән арттараҡ йәш әсә үләнгә велосипедта төшкән балаһын елтерәтә ине: “Күпме һиңә ҡабатларға мөмкин, асфальтта ғына йөрө, тип!”. Мин көлгәс, ирекәй ҡаты һүҙ ҡатыш аҡланып ҡуйҙы: “Ғәҙәт, шайтан алғыры...”\nБисәһе үҙен бер таҡтаға баҫтырамы икән әллә?\n9 – 11 йәшлек ике малай тас та тос һуғыша ине. Һуғыша, тип, береһе, аҫта ятҡаны, ҡулы менән башын ҡапларға маташа, ә уның өҫтөнә атланып ултырып алғаны, күҙе тамам аларып, уны дөмбәҫләй генә! Үҙе яман итеп аҡыра! Уттан былайыраҡ ҡыҙған, хаттин ашып енләнгән. Эргәләрендә төрлө йәштәге бәләкәй өс-дүрт малаҡай һәм урта йәштәрҙәге ҡатын бар. Шул ҡатын балаларҙы айырыр урынға, киреһенсә, утҡа май һибеп, һөсләй: “Нығыраҡ кәрәген бир, башҡа бында килеп йөрөйһө булмаһындар!”.\nМалайҙар, тәбиғәттәренә ярашлы, йыш ҡына көс ярҙамында мөнәсәбәт асыҡлай инде ул. Шулай ҙа ҡарап тороп һуғыштырыуы енәйәткә тиң һымаҡ. Йүгереп барып, өҫтә ултырған малайҙы тартып торғоҙоп, тыныс ҡына арҡаһынан ҡаҡтым: “Етте! Тыныслан! Тәрән итеп тын ал”. Ерҙә ятҡанына ла торорға ярҙамлаштым, уның да йөрәген һылап-һыйпаным: “Бөттө. Барыһы ла яҡшы!”. Һаман да тыныс тауыш менән икеһен ике яҡҡа борҙом: “Ҡайтығыҙ инде, егеттәр. Икенсе юлы үҙегеҙҙе ҡулда тоторға тырышығыҙ”. Ә теге ҡатын һаман сәрелдәп, малаҡайҙар менән ирешеүен дауам итте: “Беҙҙең ихатаға килгәндәр ҙә, бишәүләп – берәүгә!”. Бәләкәс малайҙар уға ҡаршы телләште: “Бишәүгә берәү түгел! Ул үҙе башланы!”.\n– Беҙ бергә-бер ҡаршы сыҡтыҡ, – тине, аҫта ятһа ла, еңелгәнгә оҡшамаған малай, уртын сәйнәп. – Ул йәшкә өлкәнерәк, ләкин мин уға бирешмәҫ инем, килеп ҡыҫылмаһалар.\n– Беҙ үҙебеҙ аңлашыр инек, – тип хупланы уны малайҙар бер тауыштан. Һәм мин уларҙың хаҡлы икәнен беләм. Балалар бит хәҙер ирешеп-талаша, ә бер аҙҙан, һис ни булмағандай, һин дә мин бергә уйнап та йөрөй торған. Шуға араларына артыҡ ҡыҫылмауың хәйерле. Йәш әтәстәр кеүек бер-береһенә һикергән осраҡта ғына малайҙарҙы айырыу, тынысландырыу өсөн өлкәндәргә улар араһына инергә мөмкин, ә аңлашыуҙы үҙҙәренең ҡарамағына ҡалдырыу күпкә отошло һымаҡ.\nУлар шулай һуғышып та тормошто танып-белергә өйрәнә түгелме?