Исследовательская работа об учителе | Образовательная социальная сеть\nИсследовательская работа об учителе\nОпубликовано Мавлетова Зилда Ахмадиевна вкл 05.04.2017 - 17:31\nБапанина Регина Ришатовна\nО работе учителя начальных классов МБОУ СОШ д. Москово МР Учалинский район РБ Мавлетовой З.А.\nissledovatelskaya_rabota_uchitel_pered_tvoim_imenem_bapanina_regina_gulshat_zhavdatovna_lukmanova.docx 111.85 КБ\nБашҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы\nМәҫкәү ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе\n«Учалы мәғарифы: кисә, бөгөн, иртәгә»\nмуниципаль фәнни-практик конференция конкурсына\n«Уҡытыусым! Һинең исемең алдында...»\nБашҡарҙы: Мәҫкәү урта мәктәбенең\n7 класс уҡыусыһы Бапанина Регина\nЕтәксеһе: башҡорт теле һәм әҙәбиәте\nЛоҡманова Гөлшат Жәүҙәт ҡыҙы\nИнеш ........................................................................................... 2-3-сө биттәр\nI бүлек. Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙының бала – сағы, ата-әсәһе .........3-4 се биттәр\nII бүлек. Мәктәптә, училищела уҡыған йылдары......................5-6 –сы биттәр\nIII бүлек. Мәҫкәү мәктәбендәге эшмәкәрлеге.............................6-9 –сы биттәр\nIV бүлек. “Ғаиләм – ҡәлғәм” йәки бәхетле ғаилә тотҡаһы ...............9 –сы бит\nV бүлек. Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙының яратҡан шөғөлдәре..................10-сы бит\nVI бүлек. Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы – “Йыл уҡытыусыһы” конкурсы лауреаты!...........................................................................................10 –сы бит\nМинең тикшеренеү эшемдең темаһы: “Уҡытыусым! Һинең исемең алдында...”\nУҡытыусымын тип, ғорур әйтәм,\nҒүмеркәйем уҙа мәктәптә.\nУҡыусылар инде ҙур үҫһә лә,\nБала булып ҡала йөрәктә.\nҠайҙа улар, нисек йәшәй,\nТормош юлҡайҙары ауырмы?\nБарыһын уйлап ҡаңғырам -\nДөрөҫ юлдан бара алдымы?\nХәреф таный белеү бер булһа\nИкенсеһе - тормош асылы.\nДонъя серҙәренә өйрәнмәһә,\nУҡытыусы була алдыммы?\nМатур йәшәй, тип, ишетһәм,\nҠыуаныстан илап ебәрәм.\nУҡыусымды ҡурҡмай ғына\nФән тауына тағы этәрәм.\nӨйрәтәм рухи байлыҡҡа,\nАсам ата-баба серҙәрен.\nУҡыусым һис ҡасан күрмәһен.\nУҡыу йортона керһәләр,\nМиҙал алып зирәктәр,\nТағы уйлайым мин:\nЯратҡан эшем мәктәптә\nКилеп - ҡайтып үтмәгән.\nБына шулай буш ваҡыттарында илһамланып шиғырҙар ҙа яҙырға өлгөрә яратҡан уҡытыусым... (ҡушымта, 1-се фото)\nМин Бапанина Регина Ришат ҡыҙы булам. Мәҫкәү урта мәктәбенең 7 –се класында белем алам.\nМин үҙемдең тикшеренеү эшемдә яратҡан уҡытыусым – Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы, уның бала – сағы, мәктәптә, училищела уҡыған йылдары, педагогик хеҙмәте, ҡаҙаныштары менән таныштырыуҙы үҙемә маҡсат итеп алдым.\nТикшеренеү эшемдең бурыстары:\nУҡытыусым хаҡында белешмә йыйыу;\nТикшеренеү эше буйынса тәжрибә туплау;\nАнализдар эшләп, һығымта яһарға өйрәнеү;\nУҡытыусы һөнәренә ҡарата ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү;\nОшо бурыстар аша маҡсатыма ирешермен, тип улайым.\nТикшеренеү эшенең объекты булып уҡытыусы һөнәре тора.\nТикшеренеү эшемдең актуаллеге: Ни өсөн мин тап шул теманы һайланым, тип уйлайһығыҙмы? Сөнки Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы – минең иң яратҡан уҡытыусыларымдың береһе. Ә яратҡан уҡытыусыһы тураһында кемдең яҙғыһы килмәһен?! Был беренсенән... Ә икенсенән, йәш быуын кешеләре араһында уҡытыусы һөнәренә ҡарата кире ҡараш йылдан – йыл нығына бара. Уҡытыусы эшенең иң кәрәкле, иң мөһим, иң ауыр, иң актуаль һөнәрҙәрҙең береһе булғанлығын иҫбат иткем килде. Быны мин тап шул тәүге уҡытыусым миҫалында иҫбатларға тырыштым. Был минең тикшеренеү эшемдең гипотезаһы.\n1 –се бүлек. Башланғыс кластар уҡытыусыһы Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы 1967 йылдың 5 мартында Учалы районының йәмле Яйыҡ буйында ултырған Мәҫкәү ауылында донъяға килә. (ҡушымта, 2-се фото)\nЯратҡан уҡытыусым тураһында күберәк белергә теләп, уны уҡытып оло юлға баҫтырған, әлеге көндә хаҡлы ялда булған уҡытыусыһына мөрәжәғәт иттем. Баҡһаң, мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ ул бик әүҙем, тырыш, бар яҡлап һәләтле булған икән. Бына шулар тураһында миңә хаҡлы ялдағы уҡытыусы – ветеран, тарих, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы ла булып эшләгән Ғәлин Жәүҙәт Лоҡман улы бына нимәләр һөйләне:\n“ Зилдә апайығыҙ мәктәптә уҡығанда уҡ минең иң шәп, егәрле уҡыусыларымдың береһе булды. Уҡыу буйынса ла, йәмғиәт эштәрендә лә алдынғылар рәтенән төшмәне. “Бөрөләр” исемле стенгазета сығара торғайныҡ улар менән бергәләшеп. Шул ваҡытта уҡ иң әүҙем шиғыр яҙыусы ла ине ул. Әҙәбиәткә тартылды. Шиғырҙарҙы матур һөйләй торғайны. Ниңәлер, шул юлды һайламаны, күрәһең, бәләкәй балалар менән эшләү күңеленә нығыраҡ хуш килгәндер. Үҙ ауылының илһөйәре булды һәм әлеге көндә лә шул юлдан ситкә тайпылмай эшләй” – тип һүҙен бөтөрҙө ветеран уҡытыусы. (Ҡушымта, 3-сө фото)\nМәҫкәү һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, уҡытыусы булыу теләге уны Белорет педагогия училещеһына уҡырға килтерә. Был турала уҡытыусым үҙе бына нимәләр һөйләй:\n“Бәләкәй саҡта, туғандарымды теҙеп ултыртып, уҡытыусы булып уйнар инем. Ҡайһы бер балалар аҡса таратып, ҡайһылары магазин эше ойоштороп, гәзит таратып ҡына ултырыр ине. Уларҙың “эше” миңә еңел күренде, сөнки урамға ҡағыҙ, ручка алып сыҡмаҫтар ине. Етмәһә, диктант яҙҙырып, насар билдә ҡуйһам, бәләкәстәр илап таралышып ҡайтып китерҙәр ине. Ошо уйын - эшем миңә бала саҡта ныҡ оҡшаны. Тәүге уҡытыусым, Тәслимә Хайбулла ҡыҙы ла, башымдан бер ҙә һыйпаманы. Белмәһәм, илатып ҡуйыр ине. Ныҡ талапсан уҡытыусы булды. Тырышып уҡырға ныҡ өндәне, ялҡауланырға ирек бирмәне. Апайың һымаҡ уҡытыусы бул, ти торғайны. Апайым, Зөһрә Алсынбай ҡыҙы, миңә үҙенең юлын ҡыуырына гел ышанып ҡараны. Әсәйем дә ике һүҙенең береһендә, Байрамғәлиндарҙан да уҡытыусы сығырға тейеш тип, йөрәгемә дәрт һалды.\nҺәм минең хыялым тормошҡа ашты! Мин – балаларҙың киләсәген хәл итеүсе шәхес!”. (ҡушымта, 4-се фото)\n2 – се бүлек. “Тереләрҙең ҡәҙерен бел, үлгәндәрҙең ҡәберен бел!” тип бик хаҡ әйткән боронғолар. Был йәһәттән дә Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы ситтә ҡалмай. Йыл һайын ата –әсәһе, яҡындары рухына аяттар уҡытып тора. Бына быйыл да ул яңыраҡ асылған “Мөслимә” мәсетендә ауыл халҡын йыйнап, аят үткәреп, әруахтарҙың рухын ҡыуандырҙы. Ауылда ла, ситтә лә йәшәгән яҡын туғандарына һәр саҡ ярҙам ҡулын һуҙып тора. Улар өсөн апайҙары бына күптән инде атай ҙа, әсәй ҙә...Ул ғына ла түгел, мәктәптәге коллегаларының да бер үтенесен дә ситкә ҡаҡмай. Ауыл күләмендә үткәрелгән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”, “Һабантуй” байрамдары, һәр төрлө өмәләр булһынмы – коллегам һәр саҡ уларҙың эсендә ҡайнай. Бына шундай коллега менән эшләүе лә күңелле, беҙҙе лә алға этәреп, дәрт өҫтәп тора!” – тип үҙенең тәьҫораттары менән бүлеште Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙының коллегаһы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Лоҡманова Гөлшат Жәүҙәт ҡыҙы. (ҡушымта, 5 –се фото)\nЗилдә апайҙың әсәһе тураһында яҙған шиғырында ошондай юлдар бар:\nИнәйем булыр ине\nБик оҫта ҡул эшенә.\nҠайҙан ваҡыт тапҡандыр\nКүп балалы, етмәһә.\nТөнөн уянып китһәм\nМоңло көй тауышына.\nТеген машинаһы менән бергә\nКөй сығарып маташа.\nУл көй булыр ине\nБер көн моңло, йә дәртле.\nТегер ине балаларға\nАҡ алъяпҡыс, формалар,\nТаң атҡансы әҙер була\nШул арала сигер ине\nБыл шиғыр юлдарын уҡып, Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙының әсәһенә оҡшап ҡул эштәренә оҫта икәнлеген белдем. Ул да бит ниндәй генә сара үткәрмәһен, тәүҙә үҙ ҡулдары менән килешле сәхнә костюмдары тегә. Былтыр Белорет ҡалаһына Мөхәррәм Сәлимов йырҙары конкурсына балаларҙы үҙе теккән костюмдарҙа алып барып, беренсе урынды яулап ҡайттылар. (ҡушымта, 6-сы фото) Төрлө милли халыҡ костюмдарында уҡыусылары сәхнәлә иркенләп бейергә яраталар. Әсәһе Әҡлимә Алсынбай ҡыҙына оҡшап ҡул эштәренә оҫта булһа, атаһына оҡшап йор һүҙле Зилдә апайыбыҙ. Алдынғы комбайнсы Әхмәҙиә Әхмәтғәли улы арыу-талыуҙы белмәй хаҡлы ялға сыҡҡансы икмәк үҫтерә. (ҡушымта, 7-се фото) Эш араһында сәхнәнән төшмәй: скрипкаһында уйнап, моңло йырҙарын халыҡҡа бүләк итә. “Ултырған еренән шиғыр сығарып ултырыр ине, хатта уларҙы көйгә һалып йырлап та ебәрер ине. Тик бер шиғырын да яҙып алып ҡалмағанбыҙ икән, - тип хәтерләй Зилдә апай - Һуңғы көндәренә тиклем миңә генә ышанып ултырҙылар, хатта атайым мине Аллаһ ҡыҙы, тине, уны тыңлаһағыҙ кеше булырһығыҙ, тине”.\n3- сө бүлек. Эйе, Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙының теләктәре тормошҡа аша: ул 1986 йылда училищены уңышлы тамамлап, Һөйәрғол мәктәбенә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып, эшкә ҡайта. Был мәктәптә 2 йыл эшләй. Ошо ике йыл уның күңеленән һаман сыҡмай. Сөнки, тәүге көсөн, дәртен бер юлы дүрт класты уҡытып, уларҙы үҙен онотмаҫлыҡ итеп, үҙе ул балаларҙы иҫтән сыҡмаҫлыҡ итеп, йөрәгендә ҡалдырған. Тәүге уҡыусылары хәҙер тырышып эшләп, матур донъя көтәләр. Учалы-Өфө рейсы автобусы йөрөткән Илдар Солтановҡа ҡарап ҡына ул ныҡ һоҡлана. (ҡушымта, 8-се фото)\n1989 йылда Ташҡыя егете Мәүлитов Раил Ғәлиулла улы менән, сәстәрен - сәскә бәйләйҙәр һәм гүзәл тәбиғәтле күрше Ташҡыя ауылына килен булып төшә. Ташҡыя башланғыс мәктәбендә эш башлай. (ҡушымта, 9-сы фото) 1990 йылдан алып бына инде 30 йыл яратҡан уҡытыусым Мәҫкәү урта мәктәбендә дәртләнеп эшләй.\nҮҙенең бала саҡта уҡытыусы һөнәрен нисегерәк күҙ алдына килтереүе хаҡында хәҙер көлөп иҫкә ала:\n“Мин, хыялый, бер нәмә лә белмәгән балаларға хәреф танырға, уҡырға өйрәтәһең дә – шуның менән эш бөтә, тип, уйлай торғайным. Юҡ, улай түгел икән шул.\nХәреф танып, уҡырға, яҙырға өйрәткән арала, уларҙы үҙаллы тормош юлына баҫырға ла өйрәтер кәрәк. Ул бит – бала, ул бит – мин. Бына мин мәктәптән сыҡҡас нимә эшләр инем? Бөгөнгө көнгә нисек килеп етер инем? Эйе, минең эргәмдә ҡанат ҡуйып алға талпынырға, артабан белем алып, берәй һөнәргә эйә булырға, кешеләр менән аралашып йәшәргә, Тыуған илгә хеҙмәт итергә, Әсәй булырға, ҡыҫҡаһы, кәрәкле Кеше булырға - Уҡытыусы өйрәтте!” – ти ул ихлас күңелдән.\nБар яҡлап һәләтле, тырыш, дәртле уҡытыусым бер конкурстарҙан да ситтә тороп ҡалмай, ҙур теләк менән ҡатнаша. Етмәһә, ул балаларға белем биреү менән бер рәттән, уҡыу – тәрбиә эше буйынса урынбаҫар ҙа булып эшләргә өлгәрә. Тимәк, ул ысын мәғәнәһендә үҙ класының ғына түгел, бөтә мәктәп уҡыусыларының да тәрбиәсеһе булып сыға. (ҡушымта, 10 – сы фото)\nЫсынлап та, Уҡытыусыбыҙ беҙҙең өсөн Әсәй ҙә, оло серҙәш тә, яҡын дуҫ та. Бына инде нисәнсе йыл уның ҡосағынан сығып киткәнгә, ләкин мин әле лә көн дә уның класына кереп, хәлдәрен белешеп сығам. Берәй һорау килеп тыуһа, иң тәүҙә уға мөрәжәғәт итәм. Уҡытыусым бер ҡасан да үтенесемде кире ҡаҡмай, һәр саҡ йылмайып, ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер тора.\n“Аңлап, белеп бөтмәгән нәмәләрҙе хәҙер мин уҡыусыларым менән бергә өйрәнәм. Һаман эҙләнәм, һаман үҙемде үҫтерәм. Хәҙер улар менән бергә заманса үҫешәм.\nОшо утыҙ йылға яҡын эшләү дәүерендә мин күп нәмәне баштан үткәрҙем. Уҡытыуҙа ниндәй генә яңы технологиялар, төрлө алым, формалар ҡулланһам да, бала иң беренсе хәреф танырға, аңлап уҡырға, матур яҙырға, дөрөҫ һөйләшә белергә, иптәштәре менән аралашып, дуҫ йәшәргә һәм көн дә мәктәпкә яратҡан уҡытыусыһы эргәһенә барырға талпынып торорға тейеш. Шуны мин күҙ уңында тотоп ихлас эшләйем дә инде. Башланғыс кластар уҡытыусыһы эшендә үҙемде һыуҙағы балыҡ кеүек тоям. Балаларҙы артабан да үҙ аллы тормош юлына баҫырға ярҙам итеү маҡсатында мәктәптә тәрбиә эшен алып барам. Был эш тә миңә бик ныҡ оҡшай.\nБалалар яратҡан уҡытыусыһына, ныҡ ышанып ҡарай, тәжрибә ала, кәрәк саҡта үҙҙәре лә миңә ярҙам итә. Бөтә ауырлыҡтарҙы ла балалар менән еңеп сығам. Балалар мин үткәргән сараларҙа ҡатнашып, үҙҙәренә фәһем ала, насарҙы яҡшынан айырырыға, изгелек ҡылып ҡына йәшәргә өйрәнә. Һәр бер яҡшы эшенә маҡтау ҡағыҙҙары ала. Бының өсөн үҙ эшеңде яратып башҡарырға, һәр баланың яйынан торор кәрәк...” – тип дәртләнеп һөйләй ул үҙ эше һәм уҡыусылары тураһында. (ҡушымта, 11-се фото)\nЭйе, һәр бала мәктәпкә яратҡан уҡытыусыһын күрергә ашҡынып бара. Уның предметынан мөмкин тиклем яҡшыраҡ уҡырға, күберәк белергә тырыша. Бер генә дәресте лә ҡалдырмай йөрөй, уҡытыусыһының әйткәндәрен бөтә теүәл үтәргә тырыша, тип иҫәпләйем мин.\nӘ ниндәй генә файҙалы һәм тормошсан саралар, күркәм йолалар үтмәй беҙҙең мәктәптә Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы ойоштороуында. Ауылда булһынмы, мәктәптә булһынмы, бер генә сара ла унһыҙ үтмәй.\nБына нисә йыл инде аҙна һайын һәр төрлө тематикаға матур – матур кисәләр уҙғарып, уҡытыусы - тәрбиәсебеҙ беҙҙең күңелдәрҙе аса: “Һылыуҡай”, “Бантиктар” конкурстары, “Көҙгө бал”, “Ололар көнө”, “Өләсәйем ҡурсағы”, “Ҡатын – ҡыҙҙар көнө”, “Әсәләр көнө”, “Шәжәрә” байрамдары... (ҡушымта, 12-се фото) 8\nУларҙы иҫәпләп – һанап бөткөһөҙ... Ә һеҙ күрһәгеҙ ине – һәр йыл “Яңы йыл” кисәләре ниндәй ҡыҙыҡлы , мажаралы үтә. Бер мәктәптә ул тиклем түгелдер?! Ни өсөн шулай тиһегеҙме? Сөнки уларҙың һәр береһен уҡытыусым шул тиклем яратып, дәртләнеп, бөтә күңелен һалып үткәрә. Һәр кисәнең сценарийҙарын да үҙе яҙа.\n4 –се бүлек. Беҙ, мәҫәлән, “Башҡортостан ынйылары” конкурсында ҡатнашып, төрлө номинациялар ҙа алғаныбыҙ булды. ул конкурста беҙ төрлө – төрлө йолаларға бәйле фольклор кисәләре һәм байрамдары сәхнәләштерҙек. Мәҫәлән, “Ҡаҙ өмәһе”, “Сәсеү менән бәйле йола”, “Мәҫкәү бабайҙың ейәндәре”, “ Ҡорама ҡорау байрамы”... ... (ҡушымта, 13-сө фото)\nЗилдә апайыбыҙ үҙе лә торғаны бер әртис. Яңы йыл байрамы - уның яратҡан байрамылыр, ахыры. Йыл да тиерлек байрамға клубҡа үҙе ҡыҙыҡлы бер костюмда бара. Костюмды үҙе тегә, сценарийына ярашлы ҡылана, халыҡты ҡыуандырып ҡайта. Әлбиттә, уға йыл һайын беренсе урын! Былтыр Учалыла үткән муниципаль Яңы йыл «Иң яҡшы Ҡыш бабай» конкурсында ла үҙенең костюмында ҡатнашып ҡайтты. (ҡушымта, 14-се фото)\nБуш ваҡыттарында бәйләм бәйләү, тегенеү менән шөғөлләнә. Шиғырҙар ижад итеү менән дә мауыға. Өҫтәүенә оҫта рәссам да...\n5 –се бүлек. “Ғаиләм – минең ҡәлғәм!” – тип шатланып һөйләй уҡытыусым. – Тормош иптәшем, балаларым һәр яҡлап ярҙам итеп, терәк – таяныс булып торалар. Уларҙың ярҙамы, файҙалы кәңәштәре булмаһа, мин шул тиклем эштәрҙе башҡарып сыға алыр инемме икән?” – тип рәхмәтле йылмая ул.(ҡушымта, 15 – се фото)\nЫсынлап та, уның һүҙҙәрендә хаҡлыҡ барҙыр, тип уйлайым. Өйҙә, ғаиләлә татыулыҡ булғанда, бер – береңде аңлап, хөрмәт итеп, ҡәҙерләп торғанда ғына ниндәйҙер ҡаҙаныштарға ирешеп булалыр, моғайын.\nЗилдә Әхмәҙиә ҡыҙы тормош иптәше менән ике ҡыҙ, бер ул тәрбиәләп үҫтерәләр. Хәҙер улар ейән менән ейәнсәргә бәхетле өләсәй менән олатай. (ҡушымта, 16-сы фото) Оло ҡыҙы Лилиә мәктәпте көмөш миҙалға тамамлағас, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетына уҡырға инә. Әсәһе кеүек ғүмерен балаларға бағышлау- төп маҡсаты була уның. Студент саҡта ла республика гәзиттәренә әүҙем яҙышыуын дауам итә, факультетындағы “Тулҡын” гәзитен етәкләй. 2009 йылда, уҡыуҙы тамамлап, Өфөнөң 251-се балалар баҡсаһына башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшкә урынлаша. Тиҙҙән тормош иптәше менән Дияр исемле улы һәм Рания исемле ҡыҙы ата-әсә булыу бәхетенә ирештерә. 2015 йылда Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһында уҡып бөтөрә. Әлеге ваҡытта балалар баҡсаһында эшен яратып башҡара, үткән уҡыу йылында “Иң яҡшы тәрбиәсе” исемен ала. Ата-әсәләр хөрмәт итә, балаларын уға көнө буйына ышанып тапшыралар.\nИкенсе ҡыҙы Зәлиә Ауыл хужалығы университетында уҡый, инженер-технолог һөнәренә эйә буласаҡ. Әлеге ваҡытта витамин заводында эшләп йөрөй. Ғаилә ҡорорға йыйына.\nРәшит улы Башҡорт дәүләт университетының радиотехника факультетында белем ала. Бер үк ваҡытта эшләп тә йөрөй.\n6 –сы бүлек. “Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙының тынғыһыҙлығына, тырышлығына һоҡланмай мөмкин түгел! – ти уның менән бына нисә йыл бергә эшләгән башланғыс кластар уҡытыусыһы Гүзәл Алмас ҡыҙы ла. Быға тиклем дә ул “Самый класный класный”, “Мамы разные нужны – мамы разные важны” конкурстарында ҡатнашып, төрлө номинациялар алып, Мәғариф бүлегенең “Маҡтау ҡағыҙ”ҙары менән бүләкләнгәйне. Ә быйылғы “Йыл уҡытыусыһы” конкурсында ҡатнашыуы – уның иң ҙур ҡаҙанышы. Ҙур эшмәкәрлек талап иткән был конкурста ҡатнашыу, ҙур сәхнәлә сығыш яһау, район хакимиәте башлығының “Маҡтау Грамотаһы” менән бүләкләнеү – үҙе бер батырлыҡ!” – тип һүҙен тамамлай ул. (ҡушымта, 17- 19 -сы фото, грамоталар)\nЙомғаҡлау. Эйе, коллегалары тураһында йылы һүҙҙәр генә һөйләгән уҡытыусылар менән килешмәй мөмкин түгел. Мин дә яратҡан уҡытыусыма һәр саҡ һоҡланып ҡарайым. Һәм уның кеүек дәртле, йәшәүҙе ысын мәғәнәһендә яратҡан оҫта һөнәр эйәһе булғым килә, уның кеүек кешеләргә шатлыҡ өләшкем килә! Киләсәктә лә уҡытыусыма яңынан – яңы үрҙәр, бөйөк ҡаҙаныштар теләп ҡалам!\nУкрашаем стену пушистыми кисточками и помпончиками


16 Февраль 2018, 12:49\nТәүге сара Нура ауылының «Йондоҙ» китапханаһында «Бөтәһе лә һуңлап килде миңә…» тип аталған тыуған яҡты өйрәнеү сәғәте менән асылды. Шағирҙың тормошона, ижад юлына байҡау яһалды, шиғырҙарынан, поэмаларынан өҙөктәр уҡылды. Драматургия, тәржемә өлкәһендә уңышлы эшләүе тураһында һүҙ алып барылды. Кисә аҙағында китап күргәҙмәһе менән танышыу булды, презентация күрһәтелде.\n26 ғинуарҙа аҙналыҡты дауам итеп, Сосновка ауылының «Тамыр» китапханаһында «Күңел биттәре» әҙәби-музыкаль сәғәтенә йыйылдыҡ. Был күркәм сараға уҡыусылар, ағинәйҙәр, уҡытыусылар, Назар Нәжми ижадын яратыусылар килгәйне. Китапханасы Гилә Фәтҡуллина шағирҙың ижад емештәре менән таныштырҙы. Ағинәйҙәр башҡарыуында «Өфө йүкәләре», «Ҡышҡы романс» йырҙары яңғыраны. Барыһы ла яратҡан «Хуш, Хәйрүш!», «Күршеләргә ҡунаҡ килгән» пьесаларынан өҙөктәр ҡуйылды.\nУнан эстафета Ғәбдүк ауылының «Йәшлек» китапханаһына күсте. Уның етәксеһе Сәриә Закирова «Күңелем моңдары» тип аталған әҙәби-музыкаль кисәне асып:\n«Поэзия! Ихлас йәндәр иле,\nАзат фекер, намыҫ, дан иле –\nПушкиндар һәм Лермонтовтар иле,\nТуҡай кеүек изге йән иле,\nИлаһилыҡ бар иткән бит һине!..» – тине.\nҺуғыштың ҡот осҡос күренешенең шаһиты булған шағир еңеүгә ышана, был уның шиғырҙарында сағыла.\nКүрәм – танк янған.\nСыға унан һуңғы төтөндәр.\nКүрәм – танкист сыға алмай ҡалған\nОшо танк эсенән.\nАсыҡ люктан көйгән ҡул һуҙыла\nҺәм ҡыуалай төҫлө төтөндө.\nГүйә, һаман да һөжүмгә өндәй,\n«Алға, дуҫтар!» – тигән шикелле.\nҺәр бер шиғырынан һуң уның һүҙҙәренә яҙылған йырҙар яңғырап торҙо.\nШығай ауылының «Тамъян» китапханаһы ойошторған Башҡортостандың халыҡ шағирына арналған «Яҡтылыҡ юғарынан төшә» тигән хәтер кисәһенә йәше лә, ҡарты ла килгәйне. Унда Назар Нәжмиҙең бала сағы, йәшлек йылдары иҫкә төшөрөлдө. Күркәм кисәне китапханасы Венера Эниева, клуб директоры Сәғирә Сабирйән ҡыҙы Ғәлиуллина, художество етәксеһе Венера Рәхмәтова ойошторҙо.\n1 февралдә юлдар беҙҙе Әхмәр ауылының «Гүзәл» китапханаһына алып килде. Унда шағирҙың юбилейына арнап китапхана етәксеһе Әлфиә Айса ҡыҙы клуб хеҙмәткәрҙәре менән берлектә «Был донъяға беҙ килгәнбеҙ икән, юҡҡа түгел, юҡҡа түгелдер» тигән әҙәби-музыкаль кисә әҙерләгәйне. Иртәгеһенә «Тылсымлы шиғриәт донъяһы» тип аталған кисә Исмаҡай китапханаһында уҙҙы. Аҙналыҡ Дауыт Юлтый исемендәге китапханалағы сара менән тамамланып ҡуйҙы.\nЭйе, Назар Нәжми – башҡорт шиғриәтенең йөҙөн билдәләрҙәй бөйөк шағир. Уның үлемһеҙ әҫәрҙәре, бай ижады һүнмәҫ йондоҙ булып халыҡ күңелендә бик оҙаҡ балҡыр.


Телгенәм - бергенәм » Страница 19 » Башҡортостан гәзите\nТелгенәм - бергенәм // 21-02-2012, 01:36\nТелебеҙҙе беҙ, башҡорттар, үҙебеҙ боҙабыҙ. Башҡа милләт кешеһе башҡортса өйрәнеп, дөрөҫ һөйләмәһә, ғәйеп юҡ, тимәк, өйрәнеп етмәгән, теләге булһа, артабан үҙләштерер, белер. Әйткәндәй, башҡорт телен “һыу кеүек эскән” урыҫтар Башҡортостанда, бигерәк тә уның көньяҡ-көнсығышында (Бөрйән, Баймаҡ, Белорет һәм башҡа райондарҙа) байтаҡ.\nӘ беҙгә үҙ телебеҙҙе яҡшы белергә нимә ҡамасаулай һуң? Гәзиттәрҙә тел мәсьәләһенә арналған мәҡәләләр элек тә донъя күрә ине. Телгә битараф булмаған ғалимдар, ябай халыҡ әленән-әле үҙ ҡарашын белдереп торҙо.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1548 тапҡыр // Тотош уҡырға\nНәфис әҙәбиәтебеҙ нәфисме?\nТелгенәм - бергенәм // 21-02-2012, 01:34\nҺүҙ — тәрбиә сығанағы. Уны һөйләгәндә генә түгел, әҙәби әҫәрҙәрҙә ҡулланғанда ла бик һаҡ булыу мөһим тип иҫәпләйем.\nМилли матбуғат баҫмаларында һәйбәт хикәйә, повестар донъя күреп тора. Әммә уларҙың авторҙары урыҫ һүҙҙәрен мөмкин тиклем аҙыраҡ ҡулланһын, диалектизмдарға аңлатма биреп китһен ине. Мәктәп программаһына ингән башҡорт әҫәрҙәрендәге ҡайһы бер һүҙҙәрҙе нормаға ярашлы мәғәнәһе менән алмаштырыу кәрәктер. Мәҫәлән, бисә-сәсәне ҡатын-ҡыҙ тип алыу һәйбәтерәк бит.\nКом: 1 // Уҡынылар: 1087 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Бәрәңге”не ҡайтарырға ине\nТелгенәм - бергенәм // 21-02-2012, 01:33\n“Башҡортостан” гәзитен даими уҡып барам. Уның быйылғы 11-се һанындағы “Телгенәм — бергенәм” махсус битендә донъя күргән “Халыҡҡа хөрмәт телмәрҙә сағыла” тигән мәҡәлә (авторы — Рәшит Үтәев) күңелгә айырыуса хуш килде.\nҠатыным менән мин дә “Байыҡ”, “Башҡорт йыры” тапшырыуҙарын яратып ҡарайбыҙ. Был проекттарҙы уйлап тапҡаны, тормошҡа ашырғаны өсөн Рита Өмөтбаеваға ҙур рәхмәт!\nКом: 0 // Уҡынылар: 1158 тапҡыр // Тотош уҡырға\nЯҡшы тәржемәселәр кәрәк\nТелгенәм - бергенәм // 21-02-2012, 01:32\nБашҡорт телен һаҡлап ҡалырға теләйбеҙ икән, тәү сиратта әҙәбиәтте киң даирәлә танытырға тейешбеҙ. Заманса технологиялар был йәһәттән ҙур мөмкинлектәр аса.\nТуған телде үҫтереү өсөн башҡа телдәрҙе лә үҙләштереү мөһим. Башҡорт дәүләт университеты башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының Көнсығыш телдәре кафедраһы тап ошо маҡсатта асылғайны. Студенттарыбыҙ төрөк, ғәрәп, фарсы телдәрен өйрәнеп кенә ҡалмай, ә был халыҡтарҙың әҙәбиәтен, мәҙәниәтен, географияһын, тарихын да үҙләштерә. Уларҙың ҡайһы берҙәренең йәшәгән ерендә практика үтеү мөмкинлеген дә бирәбеҙ. Уҡытыу программаһында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә төп урын бирелгән — алдан әйтеп үткәнемсә, сит телгә, мәҙәниәткә ихтирам тап әсә теле аша һалына.\nИзге төйәгебеҙҙең йөҙөк ҡашы\nТелгенәм - бергенәм // 21-02-2012, 01:30\nҺуңғы ваҡытта баҫма матбуғатта, телевидение тапшырыуҙарында туған тел хаҡында сығыштар йышая төштө. Был — үтә ҡыуаныслы хәл.\nРеспубликабыҙҙың рәсми исеме “Башҡортостан Республикаһы” тип Конституциябыҙ менән нығытылып ҡуйыуына ҡарамаҫтан, был атаманың тупаҫ боҙолоуы хаҡында “Башҡортостан” гәзитендә һүҙ булғайны инде. Был йәһәттән күршеләребеҙҙән өлгө алырға кәрәк — улар бер ваҡытта ла “Татария” һүҙенә юл ҡуймай.\nШул уҡ ваҡытта “Башҡортостан” һүҙендәге икенсе “о” хәрефенең бер кәрәген тапмайым. Урыҫ грамматикаһының ҡағиҙәһенә таянып, ике һүҙҙе “о” менән бәйләп ҡуйғанбыҙ. Минеңсә, республикабыҙҙың исеме Татарстан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан кеүек бәйләүесһеҙ яҙылырға тейеш.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1547 тапҡыр // Тотош уҡырға\nКом: 0 // Уҡынылар: 1770 тапҡыр // Тотош уҡырға


Үкенесле ғүмер юлдарым » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Үкенесле ғүмер юлдарым\nҮкенесле ғүмер юлдарым\nКөҙгө оҙон кистәр ҙә, ҡышҡы күңелһеҙ көндәр ҙә үтеп китте. Яҙғы таңдар ата. Өйҙә япа-яңғыҙым. Дәрестәремде хәстәрләп бөттөм дә, ҡулыма бәйләмемде алдым. Бәйләм тотоу менән генә еңел булһа икән дә ул. Юҡ! Көн дә шул уҡ бер нәмә: матур иртәләрҙе яңғыҙ ҡаршылау, өҫтәл артында бер үҙең сәй эсеү, оҙон ҡара төндәрҙе яңғыҙың үткәреү... Яңғыҙлыҡтың нисек ауыр икәнен белһәгеҙ икән!\nБесәйем йомғаҡты бүлмә буйлап таратып уйнай башланы. Күҙ алдымдан, һүтелгән йомғаҡ кеүек, әҙме-күпме йәшәлгән тормош юлым үтте. Уйлап-уйлап та, уйҙарымдың осона сыға алмайым: тормош юлымдың ҡайһы боролошонда яңылыштым, нимәне дөрөҫ эшләмәнем, нишләп шулай яңғыҙ ҡалдым?\n... Мин күмәк балалы ғаиләлә үҫтем. Атай-әсәйем – һуғыш осоро балалары. Ете класты тамамлағас, уларға артабан уҡырға яҙмаған. Ҙур белем алмаһалар ҙа, яҡтыға ынтылыусы кешеләр ине. Ғүмер буйына колхоздың, райондың алдынғы эшселәре булдылар, фотоһүрәттәре Почет таҡтаһынан төшмәне, ауылдаштары араһында ла ҙур хөрмәт ҡаҙандылар.\nАуылдағы мәктәпкә уҡырға төшкәс тә, мин бик яҡшы уҡыусы булдым, бөтә сараларҙа әүҙем ҡатнашыусы, районда мәктәптең данын яҡлаусы булып танылдым. Өйҙәге эштәрҙе башҡарырға ла, туғандарымды ҡарашырға ла, фермала әсәйемә ярҙам итергә лә өлгөрә инем. Мәктәп йылдары бик тиҙ үтеп китте. Балалыҡ осоро педагогия училищеһында уҡыу менән алмашынды. Училищела дүрт йыл уҡыу осоронда (маҡтаныуҙан әйтмәйем) уҡытыусылыҡ серҙәре миңә бик еңел бирелде. Алдынғы уҡыусы, әүҙем комсомолка, спортсы, бөтә сараларҙы ойоштороусы, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашыусы булараҡ, уҡытыусыларым хәтерендә ҡалғанмындыр, тип уйлайым.\nЮллама менән үҙебеҙҙең районға ҡайтып, күрше ауылдың аҙ комплектлы мәктәбендә дәртләнеп эш башланым. Ошо диплом яҡлаған яҙҙың бер көнөндә минән бер класс алда ғына мәктәпте тамамлаған ауылдашым, күрше урам малайы армиянан ҡайтҡайны. Йәш ваҡытта тышҡы матурлыҡ ҡына күҙгә салына, ә эске матурлыҡты күрә белеү тормош тәжрибәһенән киләлер инде. Оҙон буйлы, мыҡты кәүҙәле Хәмиткә бер ҡарауҙан ғашиҡ булмау мөмкин түгел ине. Тәүге мәлдә Хәмит, ял итәм тип, өйҙә ятты, шунан уны ауыл клубына художество етәксеһе итеп эшкә алдылар. Уның эше клубты асып ябыуҙан ғибәрәт ине. Ә клуб директоры булып минең ике туған апайым (минән ике йәшкә ҙур) эш башлағайны. Ял һайын күрше ауылдан ҡайтып, уйындар ойоштороп йөрөй торғас, нисектер Хәмит менән яҡынданыраҡ аралаша башланыҡ. Бик һөйләшеп бармаған йомоҡ ҡына егет ине ул. Бөтә инициатива минән сыға торғайны, сөнки уға үлеп ғашиҡ булдым, күҙҙәремде томан ҡаплағандай ине. Атай-әсәйемдең әрләүенә лә ҡарамай, ҡулында бер төрлө һөнәре лә юҡ икәнен дә уйламай, берҙән-бер көндө мин уға бирелдем һәм уны үҙемә өйләндерҙем. Мин төҫкә-биткә бит матур түгел (ысынлап та, һипкелле, ерән сәсле, табаҡ битле, нәҙек оҙон буйлы ҡыҙ), Хәмит мине, ысынлап та, яратамы икән, тип әҙерәк уйларға булған да бит. Ҡайҙа инде ундай ваҡытта ундай һығымталар яһау...\nЙәшлек йәшлек инде, күп нәмәне күрмәгәнмен, күп нәмәне аңламағанмын йәки һиҙмәгәнмен. Хәҙер инде үҙемде, тома һуҡыр булғанмын, тиһәм дә, яңылышмаҫмын. Өйләнешкәндең тәүге көнөнән үк ҡәйнәм мине яратманы, күрә алмағанын аҙым һайын белдереп торҙо. Өс ай ҙа бергә торманыҡ, бөтә ауылға мыҫҡыл итеп, ҡәйнәм беҙҙе ҡыуып сығарҙы. Хәмит менән мин эшләгән ауылға барып тора башланыҡ. Шул ваҡыттарҙа тормош бағаналарым ҡаҡшаны, ахыры. Ошоларға йыл буйына ауырға ҡала алмай йөрөүем дә ҡушылды. Клубта киске уйындарҙа Хәмиткә ҡыҙҙар аҫылына ине. Мине ҡайтарып ебәреп, ҡыҙҙар янында тороп ҡалыуы ла, ҡул күтәреүе лә күп булды инде. Бер нәмәгә ҡарамай, уның менән көсләшеп кенә йәшәгәнмен икән.\nИкенсе йылына улыбыҙ тыуҙы. Шул ваҡыттарҙа уҡ уның сит, бер яратмаған кешеһе булғанмын икән. Ул мине, дөрөҫөн генә әйткәндә, тамсы ла яратмаған (быҙау кеүек эйәреп йөрөгән, тип әйтһәм дә, дөрөҫ булыр). Ҡырын эш ҡырҡ йылдан һуң да беленә, тигән боронғолар. Баҡһаң, ул бит апайымды – клуб директорын яратҡан. Эштәре ҙурға китә башлағас, мин белеп ҡалыр типтер инде, апайым төн эсендә һис тә дуҫлашып йөрөмәгән кешеһенә кейәүгә сыҡты. Яҡын апайым бит, тип, иремде етәкләп, уны-быны уйламай, туйҙарына ҡотларға барҙым. Иремдең шул ваҡытта уларға ҡарап йәшләнгән күҙҙәрен күреп, бер аламалыҡ та уйламаным. Нишләп шул ваҡытта ла бер нәмә һиҙмәгәнмен, бер нәмә аңламағанмын?\nЙәшәүебеҙҙең рәте-сираты булманы. Йәшәгән урынды ла алмаштырып ҡараныҡ, кире ҡайттыҡ. Ҡыҙым тыуғас, үҙгәрерме әллә, тигән уйҙар ташламаны. Юҡ, беҙҙең тормошта алға китеш булманы. Законлы айырылышып, йылдан ашыу айырым да торҙоҡ, кире ҡушылдыҡ. Кешегә һыр бирмәнем, донъя көтөргә тырыштым. Бер киҫелгән икмәк кире йәбешмәй, тип боронғолар юҡҡа әйтмәгән икән. Әле уйлайым-уйлайым да, бер-беребеҙҙе яфалағанбыҙ ғына икән.\nҮҙем бик сәмле, ғәрсел ҡатынмын. Мин кемдән кәм?! Кешеләрҙән ҡалышҡы килмәне. Иҫке фатирҙа тороуыбыҙға ла ғәрләнә инем. Сәмләнеп, бура һатып алып, өй төҙөргә тотондом (эйе, тотондом, тиһәм дә, дөрөҫтөр, сөнки ул өндәшмәй генә, эйегә – эйе, юҡҡа – юҡ тип, эйәреп йөрөнө, банкынан кредит-ссудаларҙы мин үҙемә юллап алдым). Өй һалған йылдарҙа (әлеге лә баяғы сәм бит инде), эшемдә белемем етмәгәнлеген һиҙеп, ауырлыҡтарға ла ҡарамай, юғары уҡыу йортона ситтән тороп уҡырға индем.\nХәмит бер ҡайҙа ла йүнләп эшләмәне (беренсенән, теләге лә булманы, икенсенән, 10 класс белем менән алыҫ китеп буламы ни?). Ҡаҙанлыҡҡа оператор-ҡарауылсы итеп урынлаштырҙым, бер миҙгел дә эшләмәне, эсеп, ҡыуылды. Бурысҡа аҡса алып, Себер тарафтарына эшкә ебәрҙем, ике вахтаға ла сыҙамай, ташлап ҡайтты. Бәй, ҡатын бит күп эш хаҡы ала, йәшермәй-йыймай. Кәрәкме-кәрәкмәйме, ирем минең аҡсаны иркен тотондо, шым ғына ҡатын-ҡыҙҙар менән йөрөнө, эсеп ҡайтып туҡманы. Милиция юлында ла күп йөрөргә тура килде. Тик мин бер ваҡытта ла үҙемдең дөрөҫлөгөмдө иҫбат итә алманым, гел үҙемде ғәйепле ҡалдырҙы. Кеше ауыҙына сүбәк тығып булмай шул. Ауылдаштар араһында: «Хәмит яҡшы ул, Резеда үҙе ғәйепле», – тигән һүҙҙәр йөрөнө. Ул оялманы: ҡайҙа ғына бармаһын, кемгә генә инмәһен, Резеда балаларҙы ҡарамай, эсеп ята бит ул, йыумай-таҙартмай, тип һөйләнеп, кешеләрҙе ышандырып йөрөнө. Уның низағлашыуҙарын күрмәһен тип, улымды Өфөгә интернатҡа уҡырға ебәрҙем. Улымдың ситтә 12 йыл уҡыу осоронда (хәҙер инде ул юғары белемле белгес) бер тапҡыр ата-әсәләр йыйылышына барманы, бер тапҡыр машина эҙләп, ҡаршы алманы, илтеп ҡуйманы. Ә бит беҙ район үҙәгенән 40 саҡрым алыҫлыҡта торабыҙ.\nНишләп шулай мөхәббәтһеҙ, ҡотһоҙмон икән, әллә ата-әсәйем фатихаларын бирмәгәнме, мин тыуғас та, аҡ биләүҙәргә биләп, бәхет теләмәгәндәрме, тигән уй көнө-төнө башымдан сыҡмай.\n«Әсәй, ниңә миңә бәхет теләмәнең?» – тип әсәйемдән күп тапҡыр һорағаным булды. Күрәһең, мин уларҙың иң яратҡан балалары булмағанмындыр (ата-әсәнең дә яратҡан-яратмаған балалары була икән ул!). «Үҙең шәп булдың бит», – тип йомола ла ҡуя. Мин әле лә уның эштәремде хуплағанын, фатиха биреп, шатланып баһалағанын ишеткәнем юҡ. Юҡҡа ғына йырҙа: «Һаҡлай мине, яҡлай мине әсәйем доғалары», – тип йырламайҙарҙыр. Әсә фатихаһы шул тиклем көслө булалыр, тип һис тә уйлағаным юҡ ине.\nИнститутты бөткәс, эшемдә миңә директор урынбаҫары вазифаһын йөкмәттеләр. Ирем көндән-көн үҙгәрҙе, көнләшеүен асыҡтан-асыҡ белдерә башланы. Ауылда миңә яҡмаған, таҡмаған бер ир-ат та ҡалманы. Эсеп ала ла мине мыҫҡыл итә, һүҙ менән еңә алмағас, ҡулдар эшкә күсә. Илай-илай, аңлатып та ҡараным, көйгә килмәҫме тип, бергә ултырып эскеләштереп тә ҡараным, аяҡ аҫтарында аунаным, тик Хәмит кенә үҙгәрмәне.\n«Нишләп милицияға мөрәжәғәт итмәнегеҙ?» − тигән һорау тыуыр гәзит уҡыусыларында. Эйе, яҙҙыҡ, барҙыҡ, тик, был ҡоро һүҙҙәр, иҫбатлаусы дәлилдәр юҡ, тинеләр. Участка милиционеры, беҙҙән көлөп, видеокамера ҡуйҙырырға ҡушты. Ҡыҙым, мине ҡурсалап, икебеҙҙең арала булды. Улыма ла, ҡыҙыма ла бер-бер артлы һуҡыр эсәктәренә бер генә тапҡыр түгел (табип хатаһы арҡаһында), икешәр операция яһауҙары ла уны уйландырманы, дауахана юлын барып та күрмәне. Һалҡын көҙгө көндәрҙә мин саптым дауахана юлына йәйәүле-атлы. Түҙгәс-түҙгәнмен икән! Аттың арбаһына күпме йөк һалһаң, шул саҡлы тарта, тиҙәр. Мин дә үҙемде бахыр ат хәлендә тойҙом.\nХоҙай тағы ла бер һынау әҙерләгән икән. Иремдең аҙаҡҡы мәлдәрҙә ҡотороуы, үлтерәм, тип янауы көсәйҙе. Шул уҡ ваҡытта ҡыҙымдың сиргә һабышыуынан ҡурҡып, бер көндө кейем-һалымдарҙы ғына алдыҡ та, өйҙө ташлап сығып киттек. Оят булһа, булды инде. Бөгөн мине һөйләрҙәр ҙә иртәгә туҡтарҙар әле, тип ныҡлы бер уйға килдем. Әлдә йәйге ваҡыт ине. Иҫке генә иҙәнһеҙ фатирҙың тәҙрәләренә полиэтилен ҡағып, ҡыҙым, каникулға ҡайтҡан улым менән шунда йәй үткәрҙек. Унда ла ул беҙҙе тыныслыҡта ҡалдырманы: мине бурға сығарып, өйөмдән әйберҙәремде урланы, тип, ҡара төндө милиция хеҙмәткәрҙәрен килтереп, һорау алдырҙы.\nУҡытыусы кешегә ғәрлеге ни тора! Уныһына ла түҙҙем. Бер нәмәгә ҡарамай, ҡиммәт хаҡҡа иҫке генә фатир һатып алып, ҡышҡылыҡҡа шунда күстек. Ҡайҙа бараһың инде төйөнсөктәр, балалар менән? Кем беҙҙе көтөп тора? Ҡыҙым менән тынысланып ҡына йәшәй башлауға, беҙҙе мөйөштән тағы бәлә һағалаған икән: бер йыл эсендә ҡыҙыма Өфө балалар дауаханаһында ике тапҡыр ҡатмарлы операция яһанылар. Уларҙан һуң ҡыҙымдың наркоздан уяныуын көтөп ала алмауҙарым, уның, ауыртыу-һыҙланыуҙарына түҙә алмай: «Әсәй, мине үлтермә!» – тип илауҙары бөгөн дә күҙ алдымда. Төн буйы керпек тә ҡаҡмай баш осонда һаҡлап ултырыуҙарым, аҙаҡ ҡиммәтле дарыуҙарҙы алыр өсөн аҡса эҙләп ҡаңғырыуҙарым, ваҡытлыса ғына булһа ла инвалидлыҡ бирегеҙ, тип район табиптарына ялыныуҙарым эҙһеҙ үтмәне: сәсем ағарҙы, йөҙөмдө йыйырсыҡтар баҫты, әллә нисә йылға ҡартайғандай тойҙом үҙемде ( ә бит миңә әле 45 йәш кенә!). Үҙемә лә 4 − 5 тапҡыр операция үткәрергә тура килде, наркоздың ниндәй ҡамау икәнен белмәүселәр ҙә барҙыр, бәлки. Кем ҡарғышы һуң был, нишләп миңә генә, тип күңелем әсенде.\nТирә-яғыма ҡарайым да аптырайым: мин бит ҡола яланда үҫкән япа-яңғыҙ бер ағас (улым менән ҡыҙым хәҙер инде ситкә китте). Эйе, яңғыҙ ағас. Ауыр ваҡыттарымда туғандарым да ярҙам ҡулын һуҙманы, хәлебеҙҙе лә белмәнеләр, иремдең туғандары ла, исмаһам, бала хаҡын да һаҡламаны (ә бит үҙем бик алсаҡ кеше, һәр ваҡыт ярҙам ҡулын һуҙырға әҙермен, йомоштары менән генә миңә киләләр ине бит...). Ауылдаштарым ситтән генә күҙәтте, кемдәрҙер шатланып сәпәкәй итте, аҫтан ғына көлдө, кемдәрҙер ауыр көрһөндө, юҡ-барҙы ғәйбәт итеп һөйләнеләр. Ә бит, уйлап ҡараһаң, минең сер уртаҡлашыр, ҡайғы-шатлыҡтарымды бүлешерҙәй дуҫтарым да, таяныс эҙләрлек ғаиләле иптәштәрем дә юҡ икән. Илаған, керпек тә ҡаҡмай сыҡҡан төндәрем күп. Был һынауҙар нишләп миңә генә? Атай-әсәйемдең донъяға яратмай тыуҙырған емешеме әллә мин? Ата-бабаларҙан ҡалған ҡарғыштар беҙгә төбәлгәнме? Бөтәһенә лә үҙем ғәйеплеме? Бер һорауыма ла яуап таба алмайым.\n«... Юҡтырһың да, Алла, әгәр булһаң...» – тип М. Ғафуриҙың шиғыр юлдарын күп тапҡыр ҡабатланым. Бер минут та йәшәгем килмәй. Эшемдең дә ҡыҙығы ҡалманы. Һуңғы ваҡытта кеше араһында ла, ауылдаштарым янында ла үҙемде кәм итеп тоям, үҙем өсөн дә, Хәмит өсөн дә, балаларым алдында яҡшы әсәй була алмағаным өсөн дә оялам.\nНиндәй көслө, түҙем, сәмле булмайым, мине тормош һынауҙары бөктө, бер нәмәгә ышанысым да, өмөтөм дә ҡалманы. Минең артабан тормош ағымына ҡаршы торорлоҡ көсөм дә, теләгем дә юҡ. Миңә нимә эшләргә? Үҙ-үҙемә ҡул һалһам, бәлки, миңә генә түгел, кешеләргә лә еңел булып ҡалыр кеүек тойола.\nАуылдың урам башында ҡотһоҙ ҡарасҡы булып, ялан кеүек өйөбөҙ ултыра. Хәмит бер ҡайҙа ла эшләмәй. Әллә күп эсеүҙән, әллә боҙом-маҙар булды инде, ул, зомби кеүек, теләһә ҡайҙа, теләһә кемдә йөрөй, балалары менән ҡыҙыҡһынмай. Улына өйҙө лә биргеһе килмәй, минең менән һөйләшеү түгел, күҙенә лә күрһәтмәй.\nХөрмәтле редакция! Күңелем әрнеүҙәренә түҙә алмай, эс-серҙәремде гәзит уҡыусылар менән уртаҡлашмаҡсы булдым. Бәлки, кәңәш биреүселәр булыр, гәзит аша психологтар уйҙары менән бүлешер? Билдәле сәбәптәр арҡаһында исемдәрҙе үҙгәртеп алдым, ғәфү итерһегеҙ тип уйлайым…\nСығыу ваҡыты 28-05-2011, 12:04 | Ҡаранылар: 2155\nБер хатаның тарихы\n«Уйнаш, тип йөҙөмдән алдың...»\nМөхәббәтем нәфрәт булып йөрәгемде яндыра\nБеҙ балаларға кәрәк һәм терәк


Саңғалыҡтың саңын ауыҙлыҡлап буламы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » Саңғалыҡтың саңын ауыҙлыҡлап буламы?\nСаңғалыҡтың саңын ауыҙлыҡлап буламы? 31.03.2012 // Экология\nМәғлүм булыуынса, данлыҡлы Мансур ятҡылығында һирәк осрай торған төҙөлөш ташы – гранит табыла, ошонда уҡ Саңғалыҡ диорит ятҡылығы ла урынлашҡан. Һуңғыһынан асыҡ ысул менән төҙөлөштә киң ҡулланылыусы ваҡ таш, ҡомташ етештерәләр. Тап ошо карьер төбәккә экологик хәүеф менән янай ҙа инде.\n2011 йылдың октябрендә Учалы район-ара прокуратураһы һәм Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Белорет территориаль комитеты хеҙмәткәрҙәре булып, урында тикшереү үткәргәндән һуң, һауаға ташланған ҡалдыҡтарға 2010 – 2011 йылдарҙа лаборатор анализ уҙғарылмағанлығы, таҙартыу ҡоролмаларының ваҡытында таҙартылмауы, ҡоролмаларҙы файҙаланыу ҡағиҙәләре үтәлмәүе асыҡланғайны. Экологик нормаларҙы боҙған өсөн вазифалы кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылды.\nОшонан һуң Мансур ауылы халҡы еңел тын алған тип уйлайһығыҙмы? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, халыҡ ҡыш буйы саңлы һауа һуларға мәжбүр булған. Әйтеүҙәренсә, был болот шундай ҡуйы, хатта Мансурға килгән саҡта, ауыл юлдан күренмәй ҙә – зарарлы томан артында. Ә бит бында меңгә яҡын кеше йәшәй, балалар, оло йәштәгеләр бар...\nОшо көндәрҙә Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы башланғысы менән Учалы район-ара прокуратураһы Мансурҙа сираттағы тикшереү үткәрҙе. Һөҙөмтәлә, яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең санитар-һаҡлау зонаһындағы атмосферала зарарлы матдәләрҙең концентрацияһы норманан – өс тапҡыр, предприятие эргәһендәге урмандағы ҡар ҡатламында 16 тапҡыр артыҡ булыуы, предприятиеның атмосфера һауаһын һаҡлау һәм производство ҡалдыҡтары менән эш итеү буйынса тейешле документтары эшләнмәүе, газ таҙартыу ҡоролмаларының яраҡһыҙлығы, предприятиеның санитар-һаҡлау зонаһы проекты юҡлығы, предприятие тейешле органдарға һауаны бысратыу буйынса дөрөҫ мәғлүмәт бирмәүе һәм башҡа етешһеҙлектәр асыҡланған. Хәйер, был рәсми һығымталар халыҡтың йәшәйешен яҡшыртырмы? Әлегә Учалы район судының 26 марттағы ҡарары менән яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең эшмәкәрлеге 45 тәүлеккә туҡтатылған, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөүҙе Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы етди контролдә тоторға вәғәҙә итә. Үҙ сиратыбыҙҙа, был мәсьәләнең нисек хәл ителгәнен күҙәтеп, гәзит битендә яҡтыртып барырға ниәтләйбеҙ.\nШамил ҒӘЛИӘХМӘТОВ, Мансур ауыл Советы муниципаль берәмеге башлығы:\n– Саңғалыҡ диорит карьеры Мансур һәм Ильинка ауылдарына бик яҡын урынлашҡан, бында меңгә яҡын халыҡ көн итә. Уларҙың күбеһе тап ошо предприятиела эшләй. Карьерҙың эшмәкәрлегенә бер нисә тиҫтә йыл, әммә саң проблемаһы һуңғы осорҙа ҡырҡыуланды. Уның сәбәптәре төрлө, әлбиттә. Беренсенән, предприятиела таш ваҡлағанда саңды фильтрау ҡағиҙәләрен тейешенсә үтәмәүҙәре билдәле булһа, икенсенән, һуңғы йылдарҙың ҡоро, ҡарһыҙ килеүе лә был мәсьәләне киҫкенләштереп ебәрҙе. Яуым-төшөм туҙанды баҫа бит ул. Быйылғы ҡыш ҡар япмаһы үтә йоҡаҡ булды, ул баҫылманы тиерлек. Ауыл халҡына бик ҡыйын, әлбиттә. Даими туҙан йотоу һаулыҡҡа зыян яһамай ҡалмай. Ә ауыл урамдарын, йорт-ҡураны нисек ҡурсаларға? Мәсьәлә ҡырҡыу, әммә, икенсе яҡтан, халыҡ предприятиены ябыу яғында түгел. Ни тиһәң дә, эш урыны бит ул: һәр кемгә ғаиләһен хәстәрләргә кәрәк. Шуға ла экология нормаларын үтәүгә ҡарата талап юғарыраҡ булһын ине.\nЛидиә МОСТАФИНА, Мансур балалар баҡсаһының музыкаль етәксеһе:\n– Ошо ауылда ғаиләбеҙ менән егерме йылдан ашыу ғүмер кисерәбеҙ, әммә быға тиклем саң-туҙандан ыҙаланғаныбыҙ булманы, ә һуңғы ике йылда түҙерлек түгел. Карьерҙың элекке етәкселеге был проблема хаҡында хәбәрҙар ине, халыҡ уға күп тапҡыр мөрәжәғәт иткәне булды. Әммә әлеге етәкселек кешеләрҙең зарына бик ҡолаҡ һалып бармай – экология мәсьәләһенә иғтибар юҡ кимәлдә. Карьер тәүлек әйләнәһенә эшләй, аңлауымса, предприятиела ташты төнөн ваҡлайҙар. Иртән тороп эшкә барайым тиһәң, тупһаға баҫып булмай – һоро саңдан ҡалын ҡатлам хасил була, ул ғына түгел, йәшелсә-емеш, ағастар үҫкән баҡса, йорт-ҡура – һәммәһе лә туҙан аҫтында. Йәй көнө малды көтөүлеккә сығарыр әмәл юҡ – бысраҡ үләнде ниндәй мал ашаһын? Ҡыҫҡаһы, саң болото араһында йәшәйбеҙ. Мин медицина белгесе түгел, шулай ҙа экологияның бындай торошо кешеләрҙең иммунитетын ҡаҡшатҡанын, булған ғына һаулығын юҡҡа сығарғанын, ауыр сирҙәргә дусар иткәнен аңлайым, ошонда йәшәгәс, миҫалдар бихисап. Предприятие әлегә ваҡытлыса туҡтатылған, һәм ошо арала тейешле саралар күрелер, тип өмөтләнәм. Унда бит ауыл кешеләре эшләй, ғөмүмән, ҙур предприятиены тота килеп ябып та ҡуймаҫтар инде. Алдынғы технологиялар заманында халыҡты экологик бәләнән ҡотҡара алырлыҡ сара булмағанына, булғанын да ҡулланмағандарына аптырайым.\nТотош уҡырға 378


Рәсәйҙең өс тиҫтәнән ашыу төбәгендә 120 километр юл һәм социаль әһәмиәттәге 80 объект төҙөләсәк\nБыл маҡсатҡа федераль бюджеттан 20 миллиард һум аҡса бүленгән дә инде. «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһын алмаштырған «Ипотека һәм торлаҡты ҡуртымға алыу» проектын ғәмәлгә ашырыу илдең төҙөлөш министрлығында тикшерелде. Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, тәүҙә был проект өҫтәмә рәүештә 5 миллион квадрат метр торлаҡ төҙөүҙе күҙ уңында тота, шулай ҙа бөгөнгө күрһәкес 6 миллиондан ашып киткән.\nӘле Башҡортостандың «Ипотека һәм торлаҡты ҡуртымға алыу» программаһында ҡатнашыу мөмкинлеге ҙур. Уның сиктәрендә республика 2018-се йылда торлаҡ төҙөлөшөнә һәм инфраструктура үҫешенә федераль субсидиялар алыуы ихтимал.\nЕгор Родин, Башҡортостандың төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары: «Ипотека һәм торлаҡты ҡуртымға алыу» проекты сиктәрендә Рәсәй Хөкүмәте йыл һайын 20-шәр миллиард һум бүләсәк. Был аҡсалар социаль әһәмиәттәге биләмәләрҙе үҙләштереүгә йүнәлтелә. Быйыл республика ике миллиард һумдан ашыуыраҡ сумммаға документтар әҙерләне. Ул ете объект, шул иҫәптән балалар баҡсалары, мәктәптәр һәм юлдарҙы үҙ эсенә ала. Сираттағы һайлап алыу конкурсы 14-се июлгә тиклем дауам итәсәк».


Ата-бабаларының тарихи хәтеренә, атайҙар һәм ҡартатайҙарҙың яуҙағы ҡаһарманлығына битараф кеше бармы икән. Ләкин был ғорурлыҡ бик йыш ҡайҙалыр аң төбөндә тороп ҡала һәм һирәк-һаяҡ байрамдарҙа ғына йәнләнә.\nШулай ҙа ябай кешеләр, шул уҡ уҡытыусылар, уҡыусылар, эшселәр һәм хеҙмәткәрҙәр, араһында ата-бабаларҙың хәрби данын һүҙҙәр һәм уйҙарҙан башҡаһы менән тергеҙергә ынтылған кешеләр ҙә бар. Улар - хәрби-тарихи реконструкция клубы егеттәре.\nҠайһы берәүҙәре менән миңә күп йылдар дауамында тығыҙ аралашырға тура килде, ә ҡайһылары менән һуңғы аҙналарҙа эшләү бәхете тейҙе. Өфөлә бер нисә реконструкция клубы эшләй: "Росстань", "Медвежий угол", "Өфө пехота полкы", "Төньяҡ амурҙары" һәм башҡалар. Улар төрлө йүнәлештәрҙә эшләй. Берәүҙәре - Урта быуат осоро менән, икенселәре - Төньяҡ Америка индеецтары, өсөнсөләре Граждандар һуғышы менән шөғөлләнә. Ә Башҡортостандың хәрби үткәндәре менән "Төньяҡ амурҙары" һәм "Өфө пехота полкы" ғына туранан-тура бәйле. Үҙенең эшмәкәрлеген 1812 йылдағы Ватан һуғышына бағышлаған был ике клуб илебеҙ тарихындағы беренсе Ватан һуғышының данлы мираҫын һаҡлау буйынса ҙур эш башҡара.\nБашҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, доцент Рәмил Рәхимов бик күп йылдар "Өфө пехота полкы" клубына етәкселек итә. Был подраздлениеның тарихын өйрәнгәндә, ул реконструкция менән мауыҡмайынса ҡала алмай.\n- Өфө полкы Бородино алышының апофеозы булған Раевский батареяһын обороналауҙа мөһим роль уйнаған, - тип һөйләй Рәмил Рәхимов. - Һәм уның артабанғы һуғыш юлы ла данлыҡлы эштәр менән билдәләнгән.\n"Төньяҡ амурҙары" төшөнсәһе тыуған яҡ тарихы менән бәйле киң билдәле "бренд"ҡа әйләнде. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм сит ил походтарында ҡатнашҡан башҡорт атлылары, европалылар фекеренсә, сәйер ҡоралланыуҙары, тышҡы ҡиәфәттәре һәм кавалерия атакаларындағы етеҙлеге өсөн Европала шундай ҡушамат ала. Күптән түгел Таһир Күсимов исемендәге "Аҡбуҙат" ипподромында "Төньяҡ амурҙары - 1812 йылғы Ватан һуғышы яугирҙары" тип исемләнгән хәрби- тарихи реконструкция фестивале үтте. Был ваҡиға Башҡортостан реконструкторҙары өсөн үҙенә күрә смотр булды. Ат өҫтөндә оҫта йөрөү һәм марштар, уҡ атыу, барабан тауышы бер тамашасыны ла битараф ҡалдыра алмай. Бигерәк тә, Өфө клубтарының әле генә йыл һайын үткәрелеүсе фестивалдән, Бородино яланынан ҡайтҡанында.\nҮткән быуаттың 90-сы йылдары уртаһында уҡ башҡорт интеллигенцияһы мөхитендә йәштәрҙе башҡорт халҡының хәрби традицияларында тәрбиәләү уйы тыуа. "Төньяҡ амурҙары" клубына нигеҙ һалыусы Рөстәм Исҡужин, Илдар Юлбарисов һәм башҡалар ул ваҡытта башҡорттар казачествоһын булдырыу тураһында ла фекер йөрөтә. Хәйер, был идея, беҙҙеңсә, бөгөн дә бик урынлы һымаҡ. "Төньяҡ амурҙары" хәрби-тарихи клубы" республика йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Илдар Шәйәхмәтов "БАШвест"ҡа интервьюһында уның фекерҙәштәре алдында торған проблемалар һәм маҡсаттар тураһында бәйән итте.\n- Бөгөн беҙҙең ойошма 1812 йылғы һуғышты реконструкциялауҙан башҡа, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштары ваҡытындағы башҡорт атлылары менән дә шөғөлләнә, - ти Илдар Шәйәхмәтов. - Әле беҙ, асылда, юлыбыҙҙың башында торабыҙ. Эшләргә лә эшләргә кәрәк.\n- Илдар, әйтегеҙ әле, костюмдар эҙләргә йәки тегергә, ниндәйҙер фестивалдәрҙә ҡатнашырға - былар һеҙгә нимәгә кәрәк?\n- Реконструкторҙар - бутафор кейемдәр кейеп, һалдаттар булып уйнаған кешеләр генә икән, тип уйларға ярамай. Был белем менән нығытылырға тейешле һәм күп көс, оҙаҡ ваҡыт талап иткән хеҙмәт.\nХәрби реконструкция эшен белмәгән кешегә был шул осорҙағы форманы кейеү кеүек күренә. Әммә баталияларҙа ҡатнашыусыларға ҡаты талаптар бар, һәм эш бында бер костюмдарҙа ғына түгел. Төп нөсхәләге лекалалар буйынса форма һайлау, һатып алыу йәки тегеү - еңелдәрҙән түгел, әммә башҡарып сығырлыҡ эш. Ә бына образға йән өрәсәк тарихи, хәрби белемдәрҙең арыу багажын туплау - ябай мәсьәләләрҙән һаналмай.\nҺүҙ ыңғайында, Бородинола "амурҙарҙың" береһе Данис Фәтхетдинов менән һөйләшеүем хәтергә төштө. Төрлө кешеләр (уландар, француз кирасирҙары, рус ополченецтары) менән бергә усаҡ янында ултырғанда Данис башҡорт халыҡ йыры "Урал"ды һуҙҙы, ике быуат элек башҡорттар нисек ҡабул ителгән, уны ла шулай ҡабул иттеләр. Ул ваҡытта Данис миңә реконструкцияла ҡатнашыуҙың уның өсөн бер "һуғыш уйыны" һәм ата-бабаларҙың хәрби оҫталыҡтарына эйә булырға ынтылыш ҡына булмауын әйтте. Был, ысынында, аныҡ эштәр аша тамырҙарға, халыҡтың көнкүреш һәм рухи йолаларына әйләнеп ҡайтыу икән ул. Бородинола "Төньяҡ амурҙары" лагеры ҡунаҡтарының рәхәтләнеп ҡорот, талҡан ашауҙары, ҡымыҙ эсеүҙәре күренеше уның һүҙҙәренә күрһәтмә дәлил кеүек булды. Амурҙарҙың фестивалдең төп сараларынан башҡа ваҡытта ла башҡорт кейемендә йөрөүҙәре оҡшаны, һәм был бик тәбиғи күренде. Минең уйлауымса, бында ғәжәпләнерлеге юҡ. Күсмә халыҡтың традицион кейеменең уңайлылығы һәм ябайлығы уның "консервацияһына" сәбәпсе булған, һәм башҡорт ауылдарының көнкүреше менән таныш кешегә ул нисек кенә булғанда ла "үҙенеке" кеүек күренә.\nИлдар Шәйәхмәтов аңлатыуынса, уларҙың клубының эшмәкәрлеге күп осраҡта тап ошо тәү ҡарашҡа артыҡ һиҙелеп бармаған быуындар күсәгилешлеген, тәбиғәт һәм тышҡы донъя менән тәбиғи бәйләнеште һаҡлауға йүнәлтелгән.\n- Үкенескә күрә, беҙ бөгөн үк хатта ауылдағы малайҙарҙың да үҙ ғүмерендә бер тапҡыр ҙа атҡа ултырмауын, бер тапҡыр ҙа уҡ ата алмаясағын билдәләй алабыҙ. Һуңғы йылдарҙа, быуаттар төпкөлөнән килгән йолаларыбыҙға ҡарамаҫтан, бихисап ҡымыҙ яһаусы хужалыҡтарыбыҙҙы юғалтырға башыбыҙ етте, - тип әсенеү менән билдәләне "амурҙар" етәксеһе, - ә бит иппотерапияның, традицион туҡланыу, экотуризмдың аныҡ тойомларлыҡ сикләнмәгән иҡтисади ресурсы бар.\nБында Илдар Шәйәхмәтов менән килешергә тура килер. Икенсе яҡтан, Өфө реконструкция клубтары егеттәренең үҙ эштәренә инанғанлығын, бирелгәнлеген күреп, мәңгелек традицияларҙың дауам ителеренә ышанаһың. Уларҙың мауығып эшләүе, ваҡыты менән балаларса дәрт-дарманы, уның менән бергә сабырлығы, булдырыу теләге һәм тыуған яғыңдың үткәненә һөйөү бары тик хөрмәткә лайыҡ. Был ипле, тыныс уҡытыусылар һәм студенттарға, эшселәр һәм музей хеҙмәткәрҙәренә ҡарап, данлы ата-бабалары кеүек улар ҙа илде ҡыйын хәлдә яңғыҙ ҡалдырмаясаҡ, тигән ышаныс тыуа.


«Урал аръяғы-2016» форумында хеҙмәттәшлек тураһында бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйыласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Урал аръяғы-2016» форумында хеҙмәттәшлек тураһында бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйыласаҡ\n12:35, 8 июня 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\n10-11 июндә Сибайҙа һәм Әбйәлил районында «Урал аръяғы-2016. Бәләкәй эшҡыуарлыҡ — идеянан алып тормошҡа ашырғанға тиклем» тип аталған эшҡыуарлыҡ форумы ойошторола.\nИке көнлөк форум барышында хеҙмәттәшлек тураһында бер нисә килешеүгә, инвестиция проекттарын бойомға ашырыу буйынса ниәттәр тураһында протоколдарға ҡул ҡуйыу ҡаралған.\nПленар ултырыш һәм Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Инвестиция мөхитен яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советы ултырышын үткәреүҙән тыш, программаға төрлө түңәрәк өҫтәлдәр һәм фекер алышыуҙар ингән.\n«Урал аръяғы-2016» форумында яҡынса 250 делегаттың ҡатнашыуы көтөлә. Улар иҫәбендә федераль һәм төбәк власть органдары, бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа ярҙам һәм уны үҫтереү институттары, илдең төп бизнес структуралары һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре бар.


Башкортостан кызы » Страница 181\n«Ебәк тирмә» – ҡыҙ-ҡырҡын тирмәһе, ул еңгәләр, апайҙар, ағинәйҙәр фәһем бирә торған тирмәгә әйләнер тип өмөт итәм. Сәңгелдәгенән үк сабыйға тәрбиә эше алып барылыуы фольклорыбыҙҙан ап-асыҡ күренә. Сабыйҙы һикертеп, һәпсүкләп уйнатҡанда уҡ...\nАллаһ бәрәкәте төшһөн, Аллаһ бәрәкәте яҙһын, насип итһен, тип доға ҡылалар. Уңдырышлы ерҙе “Аллаһ бәрәкәте төшкән”, – тиҙәр. Һеҙгә, ғаиләгеҙгә ошо бәрәкәтте теләп, ислам дине, иман, тәҡүәлек хаҡында һөйләшеүҙәргә саҡырабыҙ. Аллаһ Тәғәлә Үҙ...\nБер-беребеҙгә илткән юлдар ниңә урау? Нимә яҡынайта беҙҙе, нимә бәйләй? Ир затын – Марс планетаһынан, тиҙәр. Ә ҡатын-ҡыҙҙы – Венера, йәғни Сулпандан. Киҫешеү нөктәләре булалыр. Һәр хәлдә, айырмалыҡтарыбыҙҙы белеү бер-беребеҙгә аяулыраҡ, иғтибарлыраҡ...\nШкафыңда буш урын ҡалмаған, ә кейергә тигәндә бер нәмәң юҡ кеүек. Таныш хәлме? Кейем-һалымдың төрлөһөн һатып алып тораһың, ә аҙаҡ береһе икенсеһенә йә төҫө, йә тегелеше буйынса тап килмәй ҙә ҡуя. Эш нимәлә һуң? Был мәсьәлә бер һине генә борсомай....\nАртҡа 1 ... 177 178 179 180 181 182 183 184 185 ... 247 Алға


Шыршыларҙы һаҡлау операцияһы үтә. Былар барыһы ла милли проект сиктәрендә\n12 Декабрь 2019, 11:35\nДекабрь айы - мәшәҡәтле мәл. Халыҡ Яңы йыл байрамына әҙерләнә, өйҙәренә шыршы ултырта. Тик бына ошо ҡупшы ағас байрам йәмен ебәрмәһен өсөн ҡайһы бер ҡағиҙәләрҙе үтәргә кәрәк. Был турала республиканың Урман хужалығы министрлығы иҫкәртә.\nҒөмүмән, 25 ноябрҙән 31 декабргә тиклем республикала “Шыршы-2019” иҫкәртеү операцияһы иғлан ителде. Был - шыршыны законһыҙ ҡырҡыуға ҡаршы башҡарылған эш.\nУрман хужалығы министрлығының инспекторҙары Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре, "Гостехнадзор" инспекцияһы вәкилдәре менән берлектә йәш ылыҫлы ағастарҙы законһыҙ ҡырҡыу осраҡтарын иҫкәртеү өсөн урмандарға сығасаҡ, Яңы йыл шыршыларын ташыған машиналарҙы тикшерәсәк. Шулай уҡ һалым хеҙмәте вәкилдәре менән бергә был ағастарҙы законһыҙ әҙерләп һатыу осраҡтарын иҫкәртеү өсөн уларҙы һатҡан урындарға рейдтар ҙа үткәреләсәк.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ағасты законһыҙ ҡырҡҡан өсөн административ һәм енәйәт яуаплылығы ҡаралған. Яза кимәле килтерелгән зыянға ҡарап билдәләнә. Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 8.28-се статьяһына ярашлы, ағасты рөхсәтһеҙ ҡырҡҡан өсөн түбәндәге штраф билдәләнгән: граждандарға – өс меңдән дүрт мең һумға тиклем, вазифалы кешеләргә - 20 меңдән 40 мең һумғаса һәм ойошмаларға – 200 мең һумдан 300 мең һумғаса. Штрафтан тыш, закон боҙоусы урман фондына килтерелгән зыянды ла ҡапларға тейеш. Әгәр зыян күләме биш мең һум һәм унан да юғарыраҡ икән, тимәк, һеҙгә Рәсәй Енәйәт кодексының 260-сы статьяһы буйынса енәйәт яуаплылығы янай. Был статья буйынса ҡаты яза – алты йылға тиклем иректән мәхрүм итеү.\nКүренеүенсә, яуаплылыҡ бик ҙур. Шуға күрә тере шыршы ҡуйырға теләйһегеҙ икән, уны шыршы баҙарынан һатып алыу күпкә арзанға төшәсәк. “Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһындағы” Законға ярашлы, һәр бер һатып алыусы Яңы йыл тауарҙарының легаль булыуын дәлилләгән документ талап итә ала. Һатыусы һатып алыусы талабы буйынса тауар чегы йәки накладная бирергә тейеш.\nУрман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте начальнигы Айрат Искәндәров белдереүенсә, һәр кем шыршы ағасын законһыҙ ҡырҡҡан, әҙерләгән һәм һатҡан кешеләр тураһындағы мәғлүмәтте министрлыҡтың диспетчер хеҙмәтенә 8 (347) 218-14-14 телефоны буйынса шылтыратып хәбәр итә ала.\n"Башҡортостан" гәзите сайтынан. Фото: Урман хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәте.


20 августа 2015 — 15:57\nТөркиәлә көн һайын тиерлек полицияға һәм һалдаттарға һөжүм итәләр. Анадолу агентлығы хәбәр итеүенсә, Сиирт виләйәтендә полицияның 8 хеҙмәткәре һәләк булған. Төркиә хакимиәттәре террорға ҡаршы операция иғлан иткән. Уның барышында ислам дәүләтенең һәм курд эшсе партияһының бер-нисә ағзаһы ҡулға алынған.\nЕвропа мигранттар ағымына ҡаршы көрәшә. Греция утрауҙарына ғына 20 мең кеше килгән. Күптәр юлда һәләк була. Ҡасаҡтарҙың күбеһе Сүриә һәм Афғанстандан. Легаль булмаған мигранттар Европа берлеге илдәрендә төпләнеп ҡалырға тырыша.\nСтаврополье крайында боҙборсаҡ яуған. Ул автомобилдәргә генә зыян килтермәгән, бер-нисә кешене лә йәрәхәтләгән. Был көндө Железноводск ҡалаһында тиҙ медицина ярҙамы күрһәтеү хеҙмәте көсәйтелгән режимда эшләгән.\nЯпония пилотһыҙ космос карабын йыһанға осорған. Конотори халыҡ-ара космос станцияһына аҙыҡ-түлек, йәшәйеш өсөн кәрәк-яраҡтар алып бара. Унан сүп-сар тейәп кире осҡанда атмосфераның ҡуйы ҡатламдарында янып көлгә әйләнә.


Карл Маркс хайран ҡалыр ине » Башҡортостан гәзите\n27-06-2017, 03:51 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға\nФинанс аналитиктары төбәктәрҙең инвестиция өлкәһендәге әүҙемлеген баһалағанда иң тәүҙә уларҙың инвестиция потенциалына иғтибар итә. Күрһәткес проценттарҙа, тотош Рәсәй Федерацияһы потенциалындағы өлөштә баһалана. “Эксперт РА” рейтинг агентлығы 2016 йыл һөҙөмтәләре буйынса әҙерләгән документта республика 1,8 процент күрһәткесе менән 11-се урынға сыҡты.\nРФ төбәктәренең инвестиция потенциалы (проценттарҙа)\nМәскәү ҡалаһы 14,5\nМәскәү өлкәһе\t5,9\nСанкт-Петербург ҡалаһы\t4,7\nКраснодар крайы\t2,9\nСвердловск өлкәһе\t2,6\nТатарстан Республикаһы\t2,5\nКрасноярск крайы\t2,3\nРостов өлкәһе\t2,0\nТүбәнге Новгород өлкәһе\t2,0\nСиләбе өлкәһе\t1,9\nБашҡортостан Республикаһы\t1,8\nӘммә төбәктәрҙең инвестиция потенциалы уларҙың инвестицияларҙы үҙләштереү мөмкинлектәрен генә күрһәтә. Барлыҡ төбәктәргә һәм сәнәғәт тармаҡтарына йүнәлтелгән реаль инвестиция күләмдәре буйынса тулы статистика юҡ, айырым сығанаҡтар дөйөм күләмдәр һәм бер нисә федерация субъекты буйынса ғына мәғлүмәттәр тәҡдим итә. Мәҫәлән, Мәскәү мэры Собянин уҙған 2016 йыл эш һөҙөмтәләре буйынса сығыш яһап, ҡала иҡтисадына инвестициялар 1,7 триллион һум тәшкил итеүе тураһында белдерҙе. Төрлө сығанаҡтарҙан күренеүенсә, Мәскәү өлөшөнә барлыҡ инвестицияларҙың 40 проценты тура килә. Аҡса – аҡсаға, йәғни Мәскәүгә ынтыла һәм унда яңы аҡса эшләй, тиергә мөмкиндер.\nТоташ Рәсәй иҡтисадына һалынған инвестициялар буйынса мәғлүмәттәр күпселек осраҡтарҙа тулы түгел һәм ҡапма-ҡаршылыҡлы. Шуны уҡ Чечен һәм Ҡырым республикаларына йүнәлтелгән инвестициялар тураһында әйтергә була.\nРәсәй иҡтисадына һалынған инвестицияларҙың ҙур өлөшө сит илдәргә тура килә. Был осраҡта сит ил инвесторы инвестиция алған компаниялар активтарының ҙур өлөшөнә (иң кәм норма – активтарҙың 10 проценты) хужа була. Ҡағиҙә булараҡ, бындай инвестор офф-шор аша эш итә. Офф-шор компанияларының күбеһе Кипр, Британия, Виргиния утрауҙары, Нидерланд, Люксембург, Бермуд, Багам, Кайман, Мэн утрауҙары, Гибралтар, Джерси кеүек экзотик илдәрҙә ойошторолған йәки уларҙың юрисдикцияһына буйһона. Был инвесторҙар эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә Рәсәй Федерацияһы йыл һайын ҙур юғалтыуҙар кисерә. Мәҫәлән, 2015 йылдарҙа был илдәрҙән Рәсәйгә 342,9 миллиард доллар күсерелһә, Рәсәйҙән уларға 409,7 миллиард доллар сығарылған (шул иҫәптән Рәсәйгә Кипрҙан – 94,6 миллиард, Нидерландтан – 40,4 миллиард, Британия Виргиния утрауҙарынан 15,3 миллиард доллар килһә, кире йүнәлештә Кипрға – 120,5 миллиард, Нидерландҡа – 68,1 миллиард, Британия Виргиния утрауҙарына 45,3 миллиард доллар күскән).\nИҡтисад фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының халыҡ-ара финанстар кафедраһы профессоры Валентин Катасонов аңлатыуынса, Рәсәйгә офф-шорҙарҙан килгән был инвестицияларҙың да 7 проценты ғына төп капиталға һалынып, 93 проценты Рәсәй активтары менән спекуляцияларға йүнәлтелә. Сит ил инвестицияларының 98 проценты – шулай уҡ финанс спекуляцияларына ғына яраҡлы ҡыҫҡа сроклы финанс инвестициялары. Рәсәй компанияларына һалынған сит ил тура инвестициялары предприятиелар үҫешенә түгел, ә уларҙың активтарын һатып алыуға ҡулланыла. Инвестицияларҙың 75 проценты – Рәсәйҙең үҙенән офф-шор аша сығарылған нефть долларҙары. Йәғни, офф-шор компаниялары Рәсәйҙең үҙенең аҡсаһына Рәсәй активтарын һатып ала. Сит ил инвесторҙары, ғөмүмән, Рәсәй иҡтисадына үҙ аҡсаларын бөтөнләй һалмай һәм офф-шорҙарҙа Рәсәй нефте һәм газы экспорты иҫәбенә тупланған долларҙарҙың бер өлөшөн генә кире ҡайтара, әммә үҙ аҡсалары һәм Рәсәй өсөн бик уңайһыҙ булған тура сит ил инвестициялары рәүешендә. Артабан, һуңғы осорҙа сит ил инвесторҙары, Рәсәй инвесторҙарын Рәсәйҙең үҙендә үк инвестиция баҙарҙарынан ҡыҫырыҡлап сығарып, Рәсәй капиталдарын сит илдәргә күсереүгә – сит ил компанияларын инвестициялауға этәрә. Йәнә, Көнбайыш бизнесмендары офф-шорҙарға килемдәрҙең бер өлөшөн генә күсерһә, Рәсәй предприятиелары активтарын сығара. Көнбайышта офф-шорҙарҙа шәхси бизнес ҡына эшләһә, беҙҙә иң ҙур капиталдарҙы дәүләт корпорациялары урынлаштыра. Инвестициялар ғәҙәттә долларҙарҙа ғына күсерелеп, һөҙөмтәлә һумдар эмиссияһы сикләнә. Доллар инвестициялары Рәсәйҙә хәлһеҙләндерелгән һумдар иҫәбенә үҫтерелеп, төбәктәргә барып етмәйенсә, йәнә офф-шорҙарға әйләнеп ҡайта. Донъя иҡтисады тарихы өсөн бында бер ниндәй ҙә ҙур яңылыҡ юҡ – был схемалар, мәҫәлән, элек Латин Америкаһы илдәренең тәбиғәт байлыҡтарын талау өсөн бик эффектлы һәм оҙаҡ ваҡыт ҡулланылды һәм сикһеҙ камиллаштырылды. Тарих, күреүебеҙсә, ҡабатлана. Рәсәй иҡтисадын көрсөккә килтергән был ауыр хәлде, моғайын, сит ил инвестицияларының бындай емерткес схемаларынан тулыһынса һәм мөмкин булған тиклем тиҙерәк баш тартып, эске – ватан инвестиция сығанаҡтарын тергеҙеү генә төҙәтә алалыр. Инвестициялар, ниһайәт, реаль етештереү тармаҡтарына, төбәктәрҙәге заводтарға, фабрикаларға килә башлаһын өсөн, был өлкәлә бик етди үҙгәрештәр талап ителә.


Башҡортостанға томан яҡынлаша // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n16:15, 1 декабря 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанға томан яҡынлаша Фото: Ксения Калинина\nРәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы хәбәр итеүенсә, 2 декабрҙә республикала урыны менән томан көтөлә. 500 метрҙан күреү мөмкинлеге кәмей.\n«Урамда йөрөгәндә иғтибарлы һәм һаҡ булыуығыҙҙы үтенәбеҙ. Юл аша сығыу өсөн ер өҫтө йәки ер аҫты үткәүелен файҙаланырға тырышығыҙ. Балаларҙы ҡарағыҙ, өлкәндәргә һәм сирлеләргә ярҙам итегеҙ, — тип мөрәжәғәт иттеләр граждандарға ведомствоның матбуғат хеҙмәтендә. — Водителдәр, томанға ҡаршы фонарҙарҙы ҡабыҙығыҙ. Тиҙлек режимын һаҡлағыҙ. Юлда бик иғтибарлы булығыҙ».


Башҡортостан яҙыусыһы Айгиз Баймөхәмәтовтың повесы әзербайжан телендә баҫылған // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан яҙыусыһы Айгиз Баймөхәмәтовтың повесы әзербайжан телендә баҫылған\n12:20, 3 января 2017 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2017 йыл, 3 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Башҡортостан яҙыусыһы Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» повесы «Ulduz» журналында әзербайжан телендә баҫылған.\nАйгиз Баймөхәмәтовтың автобиографик китабы рекордлы тираж 20 мең дана менән Өфөлә бер нисә тапҡыр яңынан баҫылып сыға. Рус, сыуаш, татар, ҡаҙаҡ, әзербайжан телдәренә тәржемә ителә. Уның презентацияһы республика райондарында, Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта уҙа. Китап «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы китабы» VIII республика конкурсы еңеүселәре рәтенә инә. 2015 йылда яҙыусы «Ҡалдырма, әсәй!» һәм «Не оставляй, мама!» китаптары өсөн Шәйехзада Бабич исемендәге республика йәштәр премияһына лайыҡ була.\nКитап буйынса «Хыялға ҡаршы» спектаклен М.Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрында ҡуялар. Ул Бүрәт Республикаһында «Алтан Сэргэ» III Халыҡ-ара милли театрҙар фестивалендә ике махсус бүләккә лайыҡ була. «Заманса милли прозаға мөрәжәғәт итеү һәм яңы театр телен эҙләү өсөн» һәм «Иң яҡшы актерҙар ансамбле өсөн» премиялар әҫәрҙең авторы Айгиз Баймөхәмәтовҡа һәм спектаклдең ҡуйыусы-режиссеры Илсур Ҡаҙаҡбаевҡа тапшырыла.


Иң зирәктәр – Башҡортостандан » Башҡортостан гәзите\nшишәмбе,шаршамбы, йома көндәрендә сыға 71 (27473)\n20 июнь, шаршамбы, 2018 йыл\nИң зирәктәр – Башҡортостандан\n4-04-2017, 10:10 // Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға\nБашҡортостандың Халыҡ-ара шашка федерацияһынан хәбәр итеүҙәренсә, апрель айында донъя рейтингын республикабыҙ шашкасылары етәкләй.\nҠатын-ҡыҙҙар араһында беренсе баҫҡыста – 2017 йылғы Донъя кубогы финалында еңеп сыҡҡан Айгөл Иҙрисова. Өфө студенты шашка легендаһы, 15 тапҡыр донъя чемпионы Зоя Голубеваны (Латвия) үтеп китте. Донъя чемпионы Наталия Садовска (Польша) – өсөнсө урында.\n“Башнефть” клубы спортсыһы Александр Георгиев асыҡ рейтингта алдынғылыҡты үҙенә кире ҡайтарҙы. Әүәлге еңеүсе Александр Шварцман – икенсе, Рул Бумстра – өсөнсө.\nГүзәл заттар рейтингында ҡатын-ҡыҙҙар турнирындағы уйындар ғына иҫәпкә алына. Иң уңышлы 100 шашкасы иҫәбенә, Айгөл Иҙрисованан тыш, Башҡортостандан Тамара Танһыҡҡужина, Елена Мильшина, Гүзәл Георгиева, Әлиә Әминева, Регина Әйүпова, Кристина Осипова, Руфина Әйүпова, Агата Парахина инә.\nҺеҙ яратҡан йырҙар\nЯҢЫЛЫҠТАР АРХИВЫ Июнь 2018 (274)\nИҡтисади форумдан көс-ҡеүәт алып\nРеспублика Башлығы Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге\n“ШӘЙЕХ ЗӘЙНУЛЛА РӘСҮЛЕВТеҢ ТӘРЖЕМӘ-И ХӘЛЕ”\nБыйыл күренекле башҡорт шәйехе Зәйнулла\nСочи донъя әҙәбиәте үҙәгенә әйләнде\nҺәр кем нимә ҡулынан килә, ниндәй юлды һайлаған,\nНа XXII Петербургском международном экономическом\nБашҡорт рухы – булмышымда\n...Грузия тураһында нимә беләбеҙ? Мәғрур тауҙары,\n“Минеке кемдән кәм?..”\n...Ҡулдарына шар һәм сәскә гөлләмәһе тотҡан, аҡ\nЯҙ сафлығына ҡойонған Майҙың яҡты иртәһе. Лилиәгә\nАтайлы бала – арҡалы, инәйлеһе – иркәле\nӘсәйем китә йыраҡҡа, Йыраҡҡа, һыуыҡ яҡҡа. Бик\nӘкиәт аша изгелек өләшеп\nИрекмәндәр хәрәкәтендә ҡатнашыусылар өсөн йәш\nКүңелебеҙҙә – һәр саҡ ҡояш\nБөгөн – Халыҡ-ара_балаларҙы_яҡлау_көнө Күк йөҙөн


Был слот, унда уйнарға мөмкин онлайн. мобиль булмаған депозит слот һәм microgaming. Слот миллионер үҙеңде тойоу мөмкинлеге биргән был’ысын барлыҡта был өмөттәр тормошҡа ы менән эшләү. Гүзәл символдары менән бер рәттән ябай һәм бонустар тәҡдим итә, this online мобиль булмаған депозит слот has become the best mode to sneak few light moments from your busy schedule to experience the wealthy states.\nЗатлы әйбер, байлыҡ тормош тәҡдим итә.\nБиш менән утыҙ өс һүҙ бара һәм ҡайһы бер тармаҡ булараҡ билдәләнә переехал слот. Фоновый режимы., барабан күңелле сезне күрергә мөмкин, улар фрейм эсендә өйөрөлә, уларҙың ҡыҙыл-һары. Был ҡарашҡа ул әллә ниндәй ҡыҙыҡ ашхана стеналарын обой.\nБыл тәҡдим төрлө булмаған депозит онлайн Mobile символы слот. Төп символы башҡарған төп ярҙамсы темалар слот. Биш ҡыҙы бар, улар төрлө урынға, мәҫәлән, самолет менән шәхси тора, казино йй., машина тиҙ н, коктейль потягивать ҙә яхта һәм гольф-клуб. Бының менән бер рәттән, түбәнге мәғәнәләре лә ижад символы, шулай уҡ эшләй. Ул үҙ эсенә һипте., яхта, a posh car, ниндәйҙер камера, паспорт һәм ҡояш мәрәй.\nБынан тыш, the slot offers some special symbols as well. Riches логотибы торһа, уларҙың береһенең тормошо, ҡырағай һәм был уйындарҙың символдары тип аталған слот. Отош һәр 2 тапҡыр ҡабатларға мөмкин. символы һәм уның бөтә алмаштырыу, башҡа планеталар скаттер. Барабан символы булып тора күпмегә тарҡау наборный өҫтөндә слот.\nҺеҙ доллар ҡабатлау\nСлот өсөн күп мөмкинлектәр тәҡдим ижады ла, башҡалар менән сағыштырғанда, был һеҙгә һәр ваҡыт ҡайтып мөмкин әммә, әгәр ҙә һеҙ’т, бик ҡатмарлы төрө булараҡ слот. Һәм әгәр һеҙгә терәлеп, был саҡта һеҙгә интернет булған ғына кеҫә яһай слот өсөн депозит, һеҙ нисек һалынырын алдан бер ниндәй ҙә кәрәк түгел, эшләр өсөн, уйнай.


Республикала аритмияны дауалау яңы кимәлгә күтәрелә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 марта 2018 — 16:16 ГТРК «Башкортостан»\nХәҙер төбәк кардиологтары рентгенһыҙ ғына, яңы аппарат ҡулланып, йөрәктең 3Д моделен төҙөй ала. Был ысул операцияның уңышлы үтеүен тәьмин итә, пациенттар өсөн хәүефһеҙ һәм яҡшы һөҙөмтәләргә килтерә.\nКеше ғүмерендә бер тапҡыр булһа ла, йөрәк тибешенең боҙолоуын һиҙеп ҡала, йөрәк “туҡтап ҡалды” йә, киреһенсә, нығыраҡ типте тибеҙ. Был туҡтауһыҙ үҙгәреп тороуҙар аритмияға килтерә. Республика кардиология үҙәгендә ошо ауырыуҙы дауалау буйынса яңы алым ҡуллана башлағандар. Carto тип исемләнгән ҡоролма үҙәккә яңы ғына ҡайтарылған. Әлеге мәлдә уның ярҙамында тәүге операция бара. Хәҙер кешенең йөрәген ҡулда тотоп торған кеүек бөтә яҡлап та экранда күҙәтергә мөмкин. Һуңғы технологияларға нигеҙләнеп эшләнгән ҡулайлама йөрәктең 3Д моделен төҙөй. Дауаламаған осраҡта, аяныслы хәлдәргә килтереүсе аритмия кеүек ауырыуҙар менән көрәшергә мөмкин был ҡоролма ярҙамында. 10 минут эсендә йөрәктең өс үлсәүле картаһы төҙөлөп, диагностика эшләнә, тағы ла 40 минутта был карта ярҙамында эске ағзаның патологиялары бөтөрөлә. Тимәк, яҡынса бер сәғәт эсендә пациенттың ғүмере кәм тигәндә тағы ла 25 йылға оҙайтыла. Кеше операция мәлендә аңында, наркоз эшләнмәй. Айырым бер ағзаны ғына “туңдырыу” ҙа етә. Икенсе көнгә үк пациент үҙ аллы йөрөй башлай. Салауаттан килгән Эльвира Мәхмүтова 10 йылдан ашыу тахикардия менән яфаланған. Ул ауыртыуҙар көсәйгәс кенә, кардиологтарға мөрәжәғәт иткән. Табиптар билдәләүенсә, аритмия менән яфаланыусыларҙың һаны арта ғына. Шуға ла республикала бындай ҡоролмаға һорау ҙур. Йыл һайын ошондай диагнозлы 500-ҙән ашыу пациентҡа операция яһала һәм был һанды меңгә тиклем еткерәсәкбеҙ, ти үҙәк белгестәре.


Улар "Вконтакте" социаль селтәрендәге "Киске Өфө" гәзите" төркөмөндә махсус булдырылған "Башҡорт китабы топ-100+" акцияһы" тип аталған фекер алышыу битендә үҙ фекерҙәрен белдереп, уҡыған әҫәрҙәре тураһында бик матур баһаламалар яҙып ҡалдырған. Башҡорт халҡының быуындан-быуынға күсереп, аманат итеп тапшырып барырлыҡ, бөтәһе лә уҡып белергә тейешле китаптары/әҫәрҙәре тупланған исемлекте төҙөүгә булышлыҡ иткән акцияға тәүгеләрҙән булып башҡорт Википедияһын ойоштороусыларҙың береһе Рөстәм Нуриев ҡушылды. Түбәндә уның шиғри юлдарға һалынған тәҡдимен һеҙҙең иғтибарға тәҡдим итәбеҙ, хөрмәтле гәзит уҡыусылар.\n"Йыл дауамы бараһы\n"Киске Өфө" сараһы.\nТура килһен шартына\nКитап алып ҡулыма,\n100 әҫәре башҡорттоң\n"Урал батыр" ҡобайырын\nУҡып сыҡтым яңынан.\nУрал батыр васыяты\nЯҡты маяҡ булһасы:\n"Ат итеп тик Яҡшыны\nЯман юлын быуығыҙ!"\nИңгә изге бурысты\nҺалған олуғ бабабыҙ".\nКиләсәк быуынды башҡорт халҡының рухи донъяһына ылыҡтырып үҫтереү тураһында уйланған һәр кем "Башҡорт китабы топ-100+" акцияһында әүҙем ҡатнашыр, тигән өмөттә ҡалабыҙ. Бының өсөн ни бары "Вконтакте" социаль селтәрендәге "Киске Өфө" гәзите" төркөмөндә махсус булдырылған "Башҡорт китабы топ-100+" акцияһы" тип аталған фекер алышыу битендә "#башкитап" хештегы ҡуйып, үҙ фекереңде яҙып ҡалдырыу кәрәк. Йә булмаһа, "Киске Өфө" гәзите редакцияһына хат ебәрергә мөмкин.\nЯҙылған: 20.05.16 | Ҡаралған: 1093


Районда экопарк булырмы?\n10 Июль 2018, 13:49\nДинар Ғиниәтов – крәҫтиән хужалығы башлығы. Уның эш төрө – йәшелсәлек, спорт, туризм һәм балыҡсылыҡ. Хыялы – экологик яҡтан таҙа йәшелсәләр үҫтереү.\nУл ҡуртымға 30 гектар тирәһе ер алған. Ҡырсынды күле эргәһендәге участкаһында ҡыяр һәм помидор үҫтереү өсөн теплица комплексы төҙөргә уйлай. Әлеге ваҡытта ер һөрөлгән, киләсәктә бында ер еләге үҫәсәк.\nЙүнсел кеше тынғы белмәй. Әлеге мәлдә магазин һәм интернет-кафе биналарын төҙөү эштәре бара. Менюға мотлаҡ төрлө салаттар, тандырҙа шашлыҡ һәм өйҙә әҙерләнгән билмән индереү планлаштырыла. Бында wi-fi системаһы аша бушлай интернет селтәренә инеү мөмкинлеге буласаҡ. Төҙөлөш июль айында тамамланырға тейеш булған, ләкин документтар менән ҡыйынлыҡтар тыуған.\nБөгөн Динар Ғиниәтов үҙенең интернет-кафеһынан Ләмәҙтамаҡ ауылындағы һыуһаҡлағысҡа, һуңынан Әгәрәү тауы мәмерйәһенә велосипедта маршрут асырға уйлай. Унда ял итеү урындары, велосипедтарҙы прокатҡа биреү буласаҡ, мангалдар ҡуйыласаҡ.\nДинарҙың һәр бер башланғысын ҡатыны Альбина хуплай һәм ярҙам итә. Уларҙың татыу ғаиләһендә өс ул тәрбиәләнә.\nБиш йыл эсендә эшҡыуар башлаған ҙур проектын тамамларға уйлай. Унда ял итергә, буш ваҡытты үткәрергә мөмкин. Экопарк – ул тормош мәшәҡәттәренән, шау-шыуҙан арынып, тәбиғәт ҡосағында уңайлы шарттарҙа ләззәт алыу өсөн бик яҡшы мөмкинселек.\nБуласаҡ парк урынында Динар 300-ҙән артыҡ үҫенте ултыртҡан. Эшҡыуарҙың төп маҡсаты – тәбиғәтте һаҡлау, уның матурлығын һәм байлығын кешеләргә күрһәтеү. Ҡырсынды күлен бөгөн үлән баҫҡан. Динар уны таҙартып, балыҡ үрсетергә ниәтләй. Шулай уҡ кешеләр бында кәмәләрҙә, катамарандарҙа йөрөй ала. Күлгә аҡҡоштар, өйрәктәр төшә, был урындарҙа йыш ҡына ҡоралайҙар, ҡуяндар, төлкөләр күренә. Беҙҙең яҡта тәбиғәт иҫ киткес матур. Экологик парктың кәрәкме-юҡмы икәнлеге тураһында бәхәсләшергә була. Ләкин, һис шикһеҙ, бындай изге эштәрҙе хуплау зарур.


“Урал батыр”ҙы яттан һөйләүселәр ярышты\n31 Март , 08:45\nСәсәндәр мәктәбен үҫтереүҙе, халҡыбыҙҙың тарихи һәм мәҙәни мираҫына һаҡсыл мөнәсәбәт тәрбиәләүҙе, һәләтле балаларҙы асыҡлауҙы күҙ уңында тотҡан “Урал батыр” эпосы буйынса конкурстың муниципаль туры быйыл онлайн-режимда уҙҙы. Был мәғариф сараһының төп шарттарының береһе - эпосты яттан һөйләү. Йәш сәсәндәр был һынауҙы уңышлы үтте. Улар жюри ағзалары һәм тиҫтерҙәре алдында сығыш яһап, үҙҙәренең телмәр мәҙәниәтен, хәтеренең яҡшы булыуын, шулай уҡ артислыҡ оҫталығын күрһәтә алды. Еңеүселәр һәм маҡтаулы урын алыусылар ике төркөмдә билдәләнде.\nСәсәндәр мәктәбен үҫтереүҙе, халҡыбыҙҙың тарихи һәм мәҙәни мираҫына һаҡсыл мөнәсәбәт тәрбиәләүҙе, һәләтле балаларҙы асыҡлауҙы күҙ уңында тотҡан “Урал батыр” эпосы буйынса конкурстың муниципаль туры быйыл онлайн-режимда уҙҙы.\nБыл мәғариф сараһының төп шарттарының береһе - эпосты яттан һөйләү. Йәш сәсәндәр был һынауҙы уңышлы үтте. Улар жюри ағзалары һәм тиҫтерҙәре алдында сығыш яһап, үҙҙәренең телмәр мәҙәниәтен, хәтеренең яҡшы булыуын, шулай уҡ артислыҡ оҫталығын күрһәтә алды. Еңеүселәр һәм маҡтаулы урын алыусылар ике төркөмдә билдәләнде.\nШулай итеп, 1-4-се класс уҡыусылары араһында конкурстың бөтә шартын теүәл үтәп, Гөлзада Зәйнәғәбдинова еңеүсе исемен яуланы. Икенсе урынға Сафина Кәримова (икеһе лә 8-се мәктәптән, уҡытыусыһы Г.Р. Рәхмәтуллина) лайыҡ булды. Ислам Килмөхәмәтов та (4-се мәктәп, уҡытыусыһы Р.Г. Ниғмәтуллина) икенсе урынға сыҡты. Өсөнсө урынды өс уҡыусы алды: Байрас Илмөхәмәтов (3-сө гимназия, уҡытыусыһы Ф.К. Морозова), Адель Шаһманова (6-сы лицей, уҡытыусыһы Г.Н. Татлыбаева), Камилла Йәрмөхәмәтова (8-се мәктәп, уҡытыусыһы Г.Р. Рәхмәтуллина).\n5-11-се класс уҡыусылары араһында Нәфисә Ғәббәсоваға (9-сы гимназия) етеүсе булманы. Икенсе-өсөнсө урындарҙы Айнур Юлдыбаев (5-се мәктәп, уҡытыусыһы Н.Ғ. Ишмөхәмәтова), Рафаэль Зәйнәғәбдинов (8-се мәктәп, уҡытыусыһы Г.Р. Рәхмәтуллина), Илфир Ҡамбулатов (Һарыш, уҡытыусыһы З.М. Бикиева), Хәкимә Яҡшыева (Нөгөш, уҡытыусыһы М.Д. Яманһарина) яуланы.


“Асы” һыуҙары— тәбиғәт мөғжизәһе » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Асы” һыуҙары— тәбиғәт мөғжизәһе\n“Асы” һыуҙары— тәбиғәт мөғжизәһе 13.10.2012 // Йәмғиәт\nЮҡ һуҡмағы, тауы, юҡ һыуы.\nБашҡортостаныбыҙ ожмахҡа тиң урындарға бай. Белорет районындағы “Асы” шифаханаһы тап шундай күркәм тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан. Ул Өфөнән — 180, Магнитогорскиҙан 200 километр алыҫлыҡта ҡарағай, шыршы, ҡайын, имән, йүкә һәм башҡа ағастарҙан торған ҡуйы урмандар, минераль матдәләргә бай шишмәләр, күккә ашҡан ҡая таштар, тауҙар теҙмәһе солғанышында ята.\nАта-бабаларыбыҙ ер-һыуға, шул яҡтың үҙенсәлектәренән сығып, дөрөҫ атама биргән. Исеме есеменә тап килгән Асы шишмәһенең һыуында магний, кальций, бром, кремний, фтор кеүек матдәләр бар. Улар нервы системаһы, тире, ашҡаҙан-эсәк сирҙәрен дауалауҙа уңышлы файҙаланыла. “Асы” шифаханаһы биләмәһендә бындай сығанаҡтар тиҫтәнән ашыу. Күптәрҙе аяҡҡа баҫтырырға ярҙам иткән шишмәләрҙе “тере һыу” тип атау ҙа артыҡ булмаҫ. Төбәктәге халыҡ шишмәләрҙең шифаһын ХVII — ХVIII быуаттарҙа уҡ файҙаланған.\n— “Асы” — республикала иң йәш шифаханаларҙың береһе. 1999 йылдың 14 апрелендә Башҡортостандың Министрҙар Кабинеты Асы минераль һыуҙары нигеҙендә шифахана комплексы төҙөү тураһында ҡарар сығара. 2001 йылда ябай ғына йорттарҙа тәүге 30 кеше ҡабул ителһә, бөгөн Европа талаптарына яуап биргән ун корпуста бер юлы 300-гә яҡын пациент хеҙмәтләндерелә. Корпустарҙағы бүлмәләр иркен, йылы, йыйнаҡ. Беҙҙәге 252 хеҙмәткәрҙең етәүһе — табип, 54-е — кесе медицина хеҙмәткәре. Төп бурыс — тәбиғәт биргән шифалы һыуҙы халыҡтың сәләмәтлеген яҡшыртыуҙа файҙаланыу, — ти шифахана директоры Буранбай Ямалов.\n“Асы”ның дауалау мөмкинлектәре ҙур. Табиптарҙың яңы ысулдарҙы ҡулланыуы һөҙөмтәһендә уның даны Башҡортостандан ситтә лә киң таралған. Ҡаҙағстандан, Урта Азиянан, Европа илдәренән дә киләләр бында.\nУн бишкә яҡын дауалау төрө араһында быуаттар буйы һыналған халыҡ алымдары ла бар. Шуларҙың береһе — һөлөк һалдырыу. Был хаҡта меңәр йыл элек булған ваҡиғаларҙы һүрәтләгән “Урал батыр” эпик әҫәрендә лә телгә алына. Баш ауыртһа йә әйләнһә, ҡолаҡ шаулаһа, боронғолар сирҙе иҫкәртеү маҡсатында яҙлы-көҙлө һөлөк һалдырған. Улар, тамырҙарға етмешкә яҡын фермент ебәреп, ҡанды таҙарта. Шул сәбәпле кешенең организмы йәшәргәндәй булып китә, ҡартайыу процесы тотҡарлана. Элек өләсәйҙәребеҙ тәнде шифалы майҙар менән һылап, төрлө сирҙе ҡыуһа, бөгөн ауырыуҙарҙы дауалауҙа массаж уңышлы ҡулланыла. Минераль һыуҙар тултырылған ваннала 15 минут ятып сығыу ҙа тәнгә ләззәт, еңеллек бирә. “Асы” шифаханаһы урынлашҡан тәбиғәт мөйөшө үҙе үк һауығыуҙы тиҙләтә кеүек.\n— Барлыҡ медицина хеҙмәткәрҙәре үҙ эшен оҫта башҡара. Ял итеүсенең һәр береһенә айырым медицина хеҙмәткәре беркетелә, уларҙың күҙәтеүенә нигеҙләнеп, дауалау төрҙәре билдәләнә. Араларынан невролог Азамат Әлибаев, шәфҡәт туташтары Тәнзилә Сөләймәнова, Римма Хәсәнова, Зөбәржәт Мөхәмәтшина шифахана асылған көндән алып эшләй. Рәсимә Кәримова, Алина Йосопова, Марс Сафиуллин, Нәҙер Йомағужин, Сәлимә Нәбиуллина, Рәүиә Закирова, Рәғиҙә Ғарипова һәм башҡалар кеше һаулығы өсөн оло яуаплылыҡ тоя, — ти шифахананың медицина хеҙмәткәрҙәренә етәкселек иткән Әлиә Мөхәмәткилдина.\nАсы ере тарих һөйләүсе тәбиғи һәйкәлдәргә, күренекле шәхестәргә һәм легендаларға бай. Бында бик борондан мәрмәр сығаралар. Ул төҙөлөш һәм биҙәкләү эштәрендә республиканан ситтә лә киң ҡулланыла.\nИнйәр йылғаһынан түбәнерәк аҡҡан Ләмәздә Атыш шарлауығы менән мәмерйә барлығы билдәле. Инйәрҙең башланған урынында Көньяҡ Уралдың иң бейек нөктәһе — Ямантау әллә ҡайҙарға күгәреп күренеп тора.\nШифахана етәкселеге ял итеүселәрҙең буш ваҡытын күңелле, фәһемле итеп үткәрергә тырыша, төрлө тарихи урындарға экскурсия ойоштора. Һәр кис концерт, уйындарҙы тамаша ҡылырға мөмкин. Беҙ ял иткән осорҙа Нефтекама, Стәрлетамаҡ, Учалы филармониялары артистары, шифахана коллективы ҙур байрам яһаны. Милли уйындар ҙа ял итеүселәрҙең күңеленә хуш килә.\n“Асы” шифаханаһы һеҙҙе ни яғы менән ылыҡтырҙы?” — тип һорағас, Ауырғазы районының Төрөмбәт ауылынан Мөхәмәт Ибраҡов, Баймаҡтан Рим Йәнбирҙин, Күмертауҙан Йәғәфәр Ибраһимов бер тауыштан: “Бында беренсе тапҡыр ғына килмәйбеҙ. “Асы”ның шифалы һыуҙары һәр саҡ үҙенә тартып тора. Сит илгә сығып йөрөгәнсе, үҙебеҙҙең шифаханала ял итеүе лә, дауаланыуы ла күңелгә ятышлы”, — тине.


Мәҙәни үҫеш тарихҡа хөрмәттән башлана\nӨфөлә мәҙәниәт буйынса координация советы ултырышында ҡатнашыусылар бөгөн Ҡырмыҫҡалы районында булды. Рәсәй төбәктәренең мәҙәниәт министрҙары Илтирәк ауылында күп функциялы ауыл клубын ҡараны, Прибелький мәҙәниәт йортоноң эш алымдары менән танышты, Миңлеғәле Шайморатовтың һәйкәленә сәскәләр һалды һәм "Сыңла салғы" республика фольклор байрамына тамаша ҡылды.\nЙыр-бейеү, уйын-ярыштар. Бишауыл-Уңғар ауылы эргәһендәге иркен майҙанда бөтәһе лә бесән мәле менән бәйле. Сәхнәлә йәштәр бесән сабыуҙы бейеү хәрәкәттәренә һалһа, өлкәнерәктәр күбәләү ваҡытын сағылдырған. Ә бына эргәлә генә шифалы үлән сәйҙәре бешә, уңған хужабикәләр иң тәмле сәй әҙерләү буйынса ярыша.\nӘ йәш ҡыҙҙар аллы-гөллө ялан сәскәләренән гөлләмәләр йыя, таждар үрә. Ошонда уҡ флористика буйында оҫталыҡ дәрестәре лә үтә. Таж үреү матурлыҡҡа һөйөү тыуҙыра, ти ҡыҙҙар.\nӘ иң ҡыҙыу ярыш салғысылар араһында бара. Майҙанда бесән сабыусы ҡыҙҙар-егеттәр тиҙлеккә, оҫталыҡҡа һынау тота, ҡатнашыусылар төрлө райондарҙан килгән.\nБөгөнгө техника заманында салғы ҡомартҡы, байрам биҙәге булраҡ ҡына һаҡланып ҡалһа ла, элегерәк ул күп ғаилләрҙе туйындырусы эш ҡоралы булып тора. Был һөнәргә өйрәнеү өсөн таһыллыҡ та, маһирлыҡ та талап ителә. Үләнде ҡырып сабыу өсөн салғының үткер булыуы ғына түгел, физик көс тә, ҡеүәт тә кәрәк.\nӘле лә салғыға тоғролоҡ һаҡлап, бесәнде ҡул көсө менән эшләүселәр байтаҡ. Шуға ҡарамаҫтан, халҡыбыҙҙың күркәм кәсебе онотола, юғала бара. Ҡырмыҫҡалылар боронғо һөнәрҙе фестиваль рәүешендә һаҡлап ҡалыу, киләһе быуынға тапшырыу маҡсатын ҡуйған да инде. Сыңла салғы барамы өсөнсө тапҡыр ойошторолған.\nМайҙанда иң яҡшы үлән ашы бешереүсе, ҡыуыш ҡороусы, һыу ташыусы кеүек бик күп ҡыҙыҡлы конкурстар ойошторолған. Илдең төрлө төбәктәренә килгән мәҙәниәт министрҙары тарихҡа тоғролоҡто, быуындар күсәгилешлеген һаҡлауҙы юғары баһаланы. Тыва Республикаһының мәҙәниәт министры Алдар Тамдын борон башҡорттоң да Алдар батыры булғанын беләм, данлы башҡорт еренә аяҡ бакҫыуыма шатмын, тип хис-тойғоларын хатта, өзләүгә һалды.\nТарихын хөрмәт иткән халыҡтың киләсәге лә яҡты. Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский ҙа Башҡортостан ауыл клубтарының эше Бөтә Рәсәйгә өлгө тип билдәләне. Ҡунаҡтар был ысынбарлыҡҡа Ҡырмыҫҡалы районына эш сәфәре барышында ла инанды. Прибельский ҡасабындағы мәҙәни усаҡҡа башҡа төбәктәргә үрнәк булырлыҡ. Бында йәштәр өсөн түңәрәктәр ҙә, китапхана ла, фольклор ансамблдәре лә уңышлы эшләй.\nТөбәктәрҙең алдынғы эш тәжрибәһен уртаҡлашыу, проблемаларҙы бергәләп хәл итеү хаҡында һүҙ пленар ултырышта барҙы. Мәҫәлән, ҡайһы бер субъекттар ауыл клубтарында интернет булмауға зарланһа, беҙҙә хатта, видеобәйләнеш аша вокал дәресе алырға мөмкин. Ҡырмыҫҡалылар йылдар дауамындағы тәжрибәне заман технологиялары менән камиллаштырып халыҡтың мәҙәни тормошон яңы биҙәктәр менән байыта. Һәм ошо уҡ күренеште республиканың һәр ҡала-районында күрергә мөмкин. Илдәге бар мәҙәниәт министрҙарының тәжрибә туплау артынан тап Башҡортостанға йыйылыуы шуға асыҡ дәлил.


Ҡиммәтле туймы, әллә ипотекаға тәүге иғәнәме? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Ҡиммәтле туймы, әллә ипотекаға тәүге иғәнәме?\nҠиммәтле туймы, әллә ипотекаға тәүге иғәнәме?\nҺуңғы йылдарҙа туй уҙғарыу өсөн бик күп аҡса түгеү халҡыбыҙҙың ғәҙәтенә инде. Ата-әсә, йәки йәштәр, йөҙәр мең һум аҡсаһын түкһә-түгә, ләкин башҡаларҙан кәм-хүр булып күренмәҫ өсөн бер нәмәгә лә аҡса йәлләмәй. Ә был сумманы бит тормош юлын башларға торған ике йәш йөрәктең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға, йә башҡа кәрәкле юҫыҡҡа йүнәлтергә мөмкин. Кемдер бурысҡа батып, туйҙар гөрләтә. Мәҫәлән, мин белгән бер йырсы ҡыҙҙың ата-әсәһен алайыҡ. Улар, бурысҡа батып булһа ла, бер йыл самаһы инде айына 15 мең һум кредит түләй.\nТамада булып эшләгән әхирәтем былай тип һөйләй: “Туйҙарҙа төрлөсә ҡыланалар, әлбиттә. Барыһы ла үҙҙәрен бик бай итеп күрһәтергә тырыша. Ризыҡтан һығылып торған өҫтәлгә ҡушып төрлө тамашаларға заказ яһау модаға инде. Мәҫәлән, йылан тотоп, йәки баштарына шәмдәр ҡуйып бейегән Көнсығыш бейеүселәрен, ҙур һабын ҡыуыҡтарын яһаусыларҙы, клоундарҙы саҡырып, шоколадлы фонтандар ҡуйып бар тирә-яҡты шаҡ ҡатырмаҡсы ҡайһы берәүҙәр. Туй сценарийы ла, интернеттан ҡарап, ундағы һуңғы уйындар, ҡыҙыҡтар менән байытыла. Ҡалала ғына түгел, ауылдарҙа ла лимузинға заказ бирәләр, быға ҡиммәтле салют та өҫтәлә. Ғөмүмән, мосолмандарҙың хәҙерге туйҙары бынан берәй ун йыл элек ваҡыт менән сағыштырып ҡарағанда ер менән күк араһы. Йылдан-йыл никахлашыу мәжлесе сит йолаларға тулылана бара”.\nЭйе, хәҙер кейәү егете килеп етеү менән урыҫлаштырып выкуп яһайбыҙ ҙа, артабан, лимузин йәки башҡа “текә” машинаға ултырып мәсеткә никах уҡытырға барабыҙ. “Тимер ат” ҡиммәтлерәк булған һайын, кейәүҙең даны ла юғарыраҡ, йәнәһе. Ә бит ислам дине маҡтаныр өсөн эшләгән ғәмәлдәрҙән алыҫ торорға ҡуша. Ҡөрьән Кәримдә “әл-Әгъраф” сүрәһенең 31-се аятында: “Ашағыҙ, эсегеҙ, ләкин сарыф итмәгеҙ, ысынбарлыҡта Ул (Аллаһы Тәғәлә) сарыф итеүселәрҙе һөймәй”, – тиелә. Ә беҙҙә туйҙан һуң тау-тау ризыҡ ҡала, бер-ике көн өсөн күпме сығым яһала! Ысынлап та, туй хаҡында кешенән йәшерергә ярамай, сөнки туй ике кешенең бер-береһенә ҡарата хәләл булыуын тирә-йүндәгеләргә белдереү, иҫкәртеү ул. Тик бының өсөн ғәҙәти туйҙы шоуға әйләндереп ебәрергә кәрәкмәй. Кәләштең ҡупшы күлдәк хаҡында хыялланыуы билдәле, тик ҡупшы ҡиммәтле тигән һүҙ түгел. Хәҙерге кәләштәргә ҡараһаң, килешәме-юҡмы, мәрйенле-ялтырауыҡлы-әүеркәле-сигелгән күлдәккә ҡушып муйынсаҡлы бирсәткәһен, тажын кейәләр, эре-эре стразлы бижутерияһын тағалар, сәскәләр үреп ҡуйылған прическаһына селтәрле фата бөркәнәләр, яһалма керпектәр, оҙон тырнаҡтар үҫтереп маникюр яһайҙар, ҡыҫҡаһы, һылыулығым менән барыһын да аяҡтан йығасаҡмын тигән төҫлө ҡунаҡтар алдына сығып баҫалар. Ғәҙәттә, кейәү башта кәләшен танымай ҙа тора. Һөҙөмтәлә 30 мең һумға төшкән гламур кәләштәрҙең 95 проценты Яңы йыл шыршыһы шикелле, хатта йәйгеһен (!) ҡиммәтле хайуан тиреһенән шарф, тун ябынып тороусылар ҙа бар.\nКемдер 20 кешегә туйын бына тигән итеп үткәрһә, берәүгә 200 ҡунаҡ та аҙ тойола. Ауыл ерендә туйҙар хәҙер 150 – 180 мең һумға барып баҫһа, ҡалала был һан 300 мең һумдан аша. Мөмкинлеге бар икән, әйҙә, ни теләй, шуны эшләһен, тиер бәғзеләр. Минең аҡсам күп тип, оло байрам ойоштороу дин буйынса хаҡ түгел. Бай булғандар йәштәрҙең иҫәнлеге, яҡшы киләсәге өсөн доға ҡылһын һәм ярлыларға ярҙам итһен, кеҫәһенән үҙ-үҙен аҡламаған сығымдар сығармаһын, тиелә. Ҡалын кеҫәлеләрҙең самаһыҙ ҡыланыштарына ҡарап, бәләкәй табышлы ҡатлам да йәнтәслимгә уларҙы ҡабатлай.\nШәриғәт ҡануны, милли йолалар көслө булған илдәрҙә лә, мәҫәлән, Тажикстан, Ҡарасай-Черкес, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстанда туй мәжлесенә саманан тыш аҡса тотоноуҙы тыйған махсус закондар ҡабул ителгән, ни тиһәң дә, ул яҡтарҙа егеттәргә ҡалым түләр өсөн бик күп аҡса тупларға кәрәк. Тажикстанда “Традицияларҙы, йолаларҙы һәм тантаналарҙы тәртипкә һалыу” законына ярашлы никахлашыу процесын мөмкин тиклем арзанайтыу мотлаҡ. Халыҡтың 50 проценттан ашыуы хәйерселектең сигенә сыҡҡан илдә, был закон ҡунаҡтар һанын 150 – 200-ҙән, туй ваҡытын өс сәғәттән арттырмаҫҡа, сығымдарҙы кәләш һәм кейәү яғына тигеҙ бүлергә ҡуша һ.б. Ә тыйыуҙы боҙғандар өсөн ҙур суммала штраф ҡаралған, штраф ябай кешеләргә бәләкәйерәк күләмдә, чиновниктарға − киреһенсә.\nБыл сәйәси алым менән тулыһынса ризалашам, сөнки туй тантанаһының яһалма ялтырауығын алып ташлаһаң, тишек ғаилә бюджеты, аслы-туҡлы рацион, тауҙай бурыс ҡына ҡаласаҡ. Яһалма, үтә тантаналы байлыҡҡа ынтылыш беҙҙе үҙебеҙ теләп алған фәҡирлеккә төшөрә, был күренеш хатта ҡыҙғаныс тойола.\nЯрай әле, кәләш менән кейәү йәшәп китә алһа, туйҙар ҡиммәтләнгән һайын айырылышыусы парҙар һаны ла арта бит әле. Ҡиммәтле мәжлестәрһеҙ ҙә “деү” иттереп туйларға була был иҫтәлекле көндө, ә аҡсағыҙ етерлек икән, уны йәштәрҙең матди именлегенә, мәҫәлән, ипотекаға тәүге иғәнәгә, һаулығына, белеменә тотоноу мең артыҡ.\nСығыу ваҡыты 17-05-2013, 12:11 | Ҡаранылар: 669\nБашҡорт, балаңдың туйында “Әсе!” ҡысҡырма


Ныҡлы ғаилә - ил терәге | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 июля 2016 — 16:50\nБөгөн ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йәмғиттә көнүҙәк мәсьәлә. Ошо маҡсаттарға бюджеттан тиҫтәләгән миллион һумдар йүнәлтелә. Аҡса ғына түгел, ғаилә именлеге өсөн әхләҡи тәрбиә лә мөһим. Ғаилә, әсәлек, аталыҡ һәм балалыҡты яҡлау мәсьәләләре буйынса республика хөкүмәте эргәһендәге ведомство-ара совет ултырышында һүҙ ошо хаҡта барҙы.\n„ Ныҡлы ғаилә„ федераль проекты бурыстарын ғәмәлгә ашырыу буйынса Башҡортостан Рәсәйҙә алдынғылар иҫәбендә. Республикала ғаиләләргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү яҡшы кимәлдә, тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов. Төбәктә ғаилә сәйәсәте концепцияһы ҡабул ителгән. Уға ярашлы, социаль хеҙмәтләндереү, һаулыҡ һаҡлау, белем биреү өлкәһендә һөҙөмтәле эштәр башҡарыла.\nДәүләт ярҙамы иһә йәмғиәттә ғаилә мөнәсәбәттәренә ыңғай ҡараш тәрбиәләнгән, был мөнәсәбәттәр нығынған саҡта ғына файҙаһы бар. Һуңғы йылдарҙағы никах-айырылышыуҙар нисбәте, ата-әсә хоҡуҡтарынан мәхрүм итеү, ғаиләләге агрессия, өлкәндәр ҡарауы етмәү сәбәпле балаларҙың һәләк булыу осраҡтары әхләҡи тәрбиә талабын йәнә бер тапҡыр раҫлай. Ведоство-ара совет ағзалары фекеренсә, йәмғиәттәге үҙгәрештәрҙе иҫәпкә алып, республикала ғаилә абруйын күтәрер өсөн дәүләт ярҙамы менән бер рәттән йәмәғәт ойошмаларының әхләҡи ҡиммәттәр тәрбиәләү сараларын да киң йәйелдереү зарур.


Бэтмен-был-уйын, автомат һүтеп йыйҙылар, ул нигеҙ һалына бөгөнгө ҡайһы бер Гтэ-Сити; янында уға башҡа төр мөмкинлектәр, улар тоталар уйынсылар киренкелектән. Ҡалыу захватывающий сәйәхәт моның менән генерального персонажа булһын, Ҡара интернеттың атаһы интернетты уйлап табыусы загит унау. Был матур уйын, автомат һүтеп йыйҙылар, ул мөмкин уйнарға планшеттарҙа, мобил, өҫтәл ПК һәм башҡа бик күп. Әгәр уҡыныңмы комиксы һәм ошады, һеҙгә оҡшар ныҡлы ышаныс менән был темная тема слот-уйындар.\nШул тиклем уның исеме ошо тота тәҡдим итәләр, был слот уйын, ул нигеҙләнгән береһендә иң яратҡан супергероев бында биреү өсөн, уйынсыларға иҫ киткес яуап биреү. Слот эшләнде на темном, ямғырлы төн, тема уны бөтә тьме, бик күп еңеүҙәр, приходя һеҙҙең юлы. Алға барыу һәм уйнарға был иҫ киткес слот уйынды ҡарарға һәм, ул бар, һеҙҙең өсөн.\nКүберәк эшләүселәр Бэтмен\nСлот Бэтмен эшләнгән уйын nextgen, ул иң яҡшыларҙың береһе эшләүселәр уйындары индустрияһы igaming. Улар береһе булып тора пионерҙар булдырыу уйындар казино торған сифаты менән билдәләнә, улар бергә эшләйҙәр булдырыу өсөн иң яҡшы уйынсылар өсөн өсөн наслаждаться. Улар дауам итәләр эшләргә менән тәьмин инновацион уйындар казино ижады сағыла.\nСлот Бэтмен 5 барабаны һәм 50 линияларын; Тәңкәләр Күләме араһында төрлө юлдар менән 0.01-1.00 уйынсылар ала нажать төймәгә "спид", һуң ставкаһы эшләнгән ине. Һәр тапҡыр, ҡасан уйынсыһы приземлиться бер үк символдарын һуң һәр вращения, иң ҡиммәтле уйынсыға бүләк буласаҡ индерелгән еңеү менән. Мөмкинлектәр күп, өйрәнеү өсөн юғары менән бүләктәр был захватывающий слот-уйында. Показывая барлыҡ персонаждар береһе комикстар, һәр кем эйә колоссальная суммаһын түләү душ уйынсылар.\nКеше битлек булып тора тики символы " слот буласаҡ һәм ул-берһен алыштырырға башҡа символдар бөтөрөү өсөн выигрыш комбинация. Әгәр ҙә Бэтмен ярҙам итә аҙағында комбинация, ул саҡта выигрыш удваиваю төп уйында. Саттер икенсе яҡтан, тәҡдим ителгән комиссары Гордон символы һәм был тыуҙырасаҡ тағы бер ҡат вращения, һәм ул ҡасан бара, барлыҡ выигрыш получает ике тапҡыр.\nҺеҙ тағы ждет? Ашығығыҙ Coinfalls казино һәм ауыҙ үҙ унау был барабана уйындары гения ҡарарға һәм, Бэтмен, һеҙҙең өсөн. Ҡара интернеттың атаһы интернетты уйлап табыусы ул күп кенә бүләктәр һеҙҙе көтә; инанығыҙ һеҙ аласаҡһыҙ һеҙҙең уларға ҡулдарын.


Өфөлә Рәсәй Контроль-иҫәп органдары ассоциацияһы Президиумының ултырышы асылды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Рәсәй Контроль-иҫәп органдары ассоциацияһы Президиумының ултырышы асылды\n10:38, 6 июня 2012 Сәйәсәт\nӨфөлә бөгөн Рәсәй Федерацияһы Контроль-иҫәп органдары ассоциацияһы Президиумының ултырышы асылды. Уның эшендә РФ Иҫәп палатаһы рәйесе, Контроль-иҫәп органдары ассоциацияһы (АКСОР) рәйесе Сергей Степашин етәкселегендә Рәсәй Федерацияһы субъекттарының контроль-күҙәтеү органдары вәкилдәре ҡатнаша.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев фекеренсә, бөгөн АКСОР бюджет средстволарын үҙләштереүҙе финанс йәһәттән контролдә тотоу мәсьәләһен уңышлы хәл итә.\n— Беҙ дәүләт милкен үҙләштереүселәр менән аяуһыҙ көрәш алып барырға, идара итеүгә бәйле ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың һөҙөмтәлелеген тәьмин итергә тейешбеҙ. Беҙҙең бурыс – һәр бюджет һумының һөҙөмтәле эшләүен тәьмин итеү, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Константин Толкачев.\nУның әйтеүенсә, Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау кеүек төрлө өлкәләрҙә аҡсаның нисек үҙләштерелеүенә бюджет учреждениеларына әллә күпме тикшереү үткәреүҙә ҡатнашҡан.\nӘлеге ваҡытта контроль-иҫәп органдарының дәүләт мәғлүмәт-аналитика системаһы практикала әүҙем эшләй.\n— Асыҡланған етешһеҙлектәрҙе йәшереп ҡалдырмайынса, беҙ халыҡтың ышанысын нығытабыҙ. Республиканың Контроль-иҫәп палатаһы етешһеҙлектәрҙе асыҡлауҙа тыш, уларҙың барлыҡҡа килеү сәбәбен дә атай. Беҙ Башҡортостанда муниципаль финанс контроле системаһын булдырҙыҡ, аҡсаның һәр һумы эшкә китһен өсөн, был өлкәлә хоҡуҡ һаҡлау органдары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Бюджет ресурстарын контролләү буйынса бай тәжрибә тупланыҡ. Эшләнмәләребеҙ илдең башҡа төбәктәренә лә файҙалы булыр, тип ышанабыҙ, — тине республика парламенты спикеры.\nБашҡортостан Президенты исеменән ул АКСОР Президиумы ултырышында ҡатнашыусыларға һөҙөмтәле эшмәкәрлек теләне.\nавтор: Галина Бахшиева, Любовь Колоколова\nТеги: контроль-иҫәп органдары


Башҡорт парашютсылары дүрт мең метр бейеклектә рекорд ҡуйҙы\nУн парашютсы һауала бер нисә ҡатмарлы фигуралар яһаны. Ике йөҙ саҡырым тиҙлектә төшөп барғанда уларға икенсеһен эшләргә бер минуттан да аҙыраҡ ваҡыт талап ителгән. Бөтәһе дүрт төрлө фигура яһалған. Башҡортостан парашют спортында бындай эксперименттың булғаны юҡ. Рекорд Татарсандың Минзәлә ҡалаһында ҡуйылған. Ҡатмарлы һынауҙа профессиональ спортсылар ғына түгел, төрлө йәштәге һәүәҫкәр парашютсылар ҙа ҡатнашҡан. Уларҙың иң өлкәненә алтмыш йәш тулған.


"Өфө" халыҡ-ара аэропортында физик мөмкинлектәре сикләнгән пассажирҙар өсөн икенсе амбулифт барлыҡҡа килде\nТөбәк аэропорты илдә махсус ике машинаһы булған ҡалалар араһында Мәскәү һәм Санкт-Петербургтантан һуң өсөнсө урында килә. Хеҙмәткәрҙәр әйтеүенсә, икенсе амбулифт һыйҙырышлы һәм уңайлы.\nБер йыл эсендә "Өфө" аэропортында физик мөмкинлектәре сикләнгән ике меңгә яҡын кеше теркәлгән. Хеҙмәткәрҙәр уларҙы күсереп ултыртыу, ҡаршы алыу эштәрен үҙ өҫтөнә алған. Махсус ике машинаһы менән хәҙер Өфө аэропорты ла маҡтана ала, сөнки исемлектә Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан ҡала, ул өсөнсө урында килә.\nЯңы ҡоролмала шулай уҡ пассажирҙы носилкала йөрөтөү мөмкинлеге бар. Йөк платформаһы алты метр бейеклеккә тиклем күтәрелә, был төрлө һауа судноларына барып етеү уңайлығын бирә. Ҡоролманы алыуға өс миллион һум самаһы аҡса тотонолған. Аэропорт хеҙмәткәрҙәре бөгөн амбулифттың даими эшләүен, һорау менән ҡулланыуын иҫәпкә алып, уның мөһимлеген билдәләй.\nКисә генә эш башлаған яңы амбулифт ике саҡырыу ҡабул итеп өлгөргән дә инде. Уңайлы машинала күрһәтелгән ярҙамды пассажирҙар ыңғай баһалаған.


Рәсәй Мәғариф министрлығы 2020 йылда Берҙәм дәүләт имтиханы теҙмәһен раҫланы\n18 Июнь 2020, 09:03\nРәсәй Мәғариф министрлығы Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт менән берлектә Берҙәм дәүләт имтиханы теҙмәһен раҫланы. Тейешле бойороҡ 17 июндә рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт порталында баҫылған.\nҺынау имтихандары 29 һәм 30 июндә була. Артабан сығарылыш класс уҡыусылары түбәндәге фәндәрҙән имтихан бирә:\n3 июлдә — география, әҙәбиәт һәм информатика,\n6 һәм 7 июлдә — рус теле,\n10 июлдә — профилле математика,\n13 июлдә — тарих һәм физика,\n16 июлдә — йәмғиәтте өйрәнеү һәм химия,\n20 июлдә ― биология һәм сит телдән имтихандың яҙма өлөшө,\n22 һәм 23 июлдә — сит телдәрҙең «һөйләшеү» бүлеге,\n24 июлдә — бөтә фәндәрҙән (телдәрҙән тыш),\n25 июлдә — бөтә фәндәрҙән.\n3-8 августа Берҙәм дәүләт имтиханының икенсе тулҡыны була.\nТеги:берҙәм дәүләт имтиханы


Рәсәй киләсәге федераль ҡоролошта\nБыл турала республика көнөнә арналған ғилми-ғәмәли конференцияла билдәләнде.\nФекер алышыуҙа Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең киң танылған ғалимдары, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашты. Сығыш яһаусылар үҙәк менән төбәк мөнәсәбәттәрен тикшерҙе, тарихҡа байҡау яһаны һәм киләсәккә фараздар ҡорҙо. Ғалимдар фекеренсә, Башҡортостан тотош илебеҙҙә федерализм үҫешенә нигеҙ һалған төбәк. Төрлө ваҡытта был ҡоролошҡа төрлөсә ҡараш йәшәп килде, әммә уның әһәмиәтен инҡар итеү мөмкин түгел тигән фекерҙә белгестәр. Рәсәй кеүек ҙур территория биләгән, күп милләтле, күп конфессиялы бер илдә урындарҙағы үҙаллылыҡ һәр ваҡыт көнүҙәк мәсьәлә булып ҡаласаҡ. Шуға ла илдең киләсәге федераль ҡоролошта тигән ҡараш белдерҙе конференцияла ҡатнашыусылар.


Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры 18 йәштән өлкәндәр өсөн тамаша әҙерләй - Bash.News\nБашҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры 18 йәштән өлкәндәр өсөн тамаша әҙерләй\nБашҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры 18 йәштән өлкәндәр өсөн тамаша әҙерләй https://bash.news/news/88540_bashort_dlt_ursa_teatry_18_jshtn_lkndr_sn_tamasha_erlj\n22 ғин 2019, 23:54\nБашҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры "Мөхәббәт мажараһы" йәки Петрушка үҙенә нисек кәләш эҙләгән?” тип аталған спектакль әҙерләй. Яңы сәхнә әҫәре 18 йәштән өлкән тамашасылар өсөн ҡуйыласаҡ. Премьера 16 февралгә тәғәйенләнгән. Тарихи персонаж аша ижади коллектив нимә әйтергә теләй? Ниндәй һорауҙар күтәрә? Тулыраҡ беҙҙең сайтта.\nЦехтағы тынлыҡты теген машиналары тауышы ғына боҙа. Һәр кем баш-көллө эшкә сумған. Рәссам-бутафор һәм башҡа ҡул оҫталарына ҡурсаҡтарҙы әүәләү, уларға кейемдәр әҙерләүҙән тыш, хатта образға ла инергә тура килә. Шунһыҙ тамашасыға оҡшаған сифатлы персонаж тыуҙырырмын тимә, ти ҡыҙҙар.\nЛәйсән Мөхәмәтйәнова, рәссам-бутафор: “Эште яратырға кәрәк. Әлеге ваҡытта мин Петрушкаға ширма тегәм. Берәүһе әҙер, спектаклдә улар икәү буласаҡ”.\nМөхәббәт мажараһы, йәки Петрушка үҙенә нисек кәләш эҙләгән? премьера спектакле 18 йәштән өлкән тамашасыға тәғәйенләнгән. Персонаждар исемлегенә күҙ һалғанда, сәхнә әҫәре ҡыҙыҡлы булмаҡсы. Авторҙар Елизавета II, Елена Малышева, Дональд Трамп, һәм башҡа образдар ярҙамында төртмә шаяртыуҙар менән бөгөнгө көндәге социаль мәсьәләләрҙе лә күтәрәсәк.\nҺәр бер персонаж эскиздарға ҡарап, өлөшләп йыйыла. Әле ҡурсаҡтарҙы буярға ҡалған. Шулай ҙа уларға костюмдар бер үк ваҡытта тегелә, был актерҙарға спектаклгә әҙерлек өсөн кәрәк.\nТеатрҙың бындай форматтағы спектаклгә тотоноуы беренсегә түгел. Шулай ҙа репертуарҙа һирәк күренеш. Ололар өсөн сәхнә әҫәре актерҙарға, ғөмүмән театрға етди тәжрибә. Улар әйтеүенсә, төрлө персонаждар менән бәләкәстәрҙе ҡурҡытырмын тип хәүефләнәһе түгел, иркенләп уйнарға, көлдөрөргә, иң мөһиме оло тамашасыны уйландырырға тейеш.\nАльберт Имаметдинов, Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры директоры: “Беҙҙең 70-80-се йылдарҙа репертуарыбыҙҙы ололар өсөн спектаклдәр алып тора. Беҙ ул мәлде яттан беләбеҙ, өйрәнәбеҙ һәм шул мәлде кире ҡайтарғыбыҙ килә. Уның өсөн беҙҙең хәҙер фантазия, көс тә етәрле”к.\nИжади төркөм сәнғәт һөйөүселәрҙе быйылғы, театр йылында тиҫтәгә яҡын премьера менән һөйөндөрмәксе. Спектаклдәрҙе сәхнәгә сығарыу өсөн дәүләт яғынан һиҙелерлек ярҙам бар. Алҡыштарын, хатта тәнҡит һүҙҙәрен йәлләмәгән тамашасы ғына булһын, ти коллектив.\n07:00, 26 июн\n16:08, 24 июн


Ҡыҙыл раузалар… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Ҡыҙыл раузалар…\nРаузаны сәскәләр батшабикәһе тип йөрөтәләр. Һуңғы йылдарҙа уларға иғтибар үтә лә артты. Гәзит уҡыусыларыбыҙҙан да рауза үҫтереү тураһында яҙыуыбыҙҙы үтенеп яҙған хаттар йышайҙы. Был яҙмаларыбыҙ рауза яратыусыларға ярҙам итер тип ышанабыҙ.\nРауза сәскәләре ҡуйы булып һәм оҙаҡ сәскә атһын өсөн, уны ултыртыу урынын, сортын һайлау һәм аҙаҡ дөрөҫ тәрбиәләү ҙә мөһим.\nРауза сәскәһе яҡты, шул уҡ ваҡытта ышыҡ урынды ярата. Ҡояш яҡтыһы төшкән урында үҫкән рауза тиҙерәк үҫешә һәм сәскәһе лә күп була. Ул төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш елдәренән һаҡланған урында булырға тейеш. Сәскәләрҙе һауа алмашынмаған йәки соҡор урында ултыртырға ярамай – бәшмәк ауырыуы ла тиҙ тараласаҡ, тупраҡ та нығыраҡ туңасаҡ. Көньяҡҡа, көньяҡ-көнбайышҡа һәм көньяҡ-көнсығышҡа табан 8 – 10 градусҡа ауышыраҡ урын йәтешерәк була. Ҡар һыуы торламаған урын иң яҡшыһы. Сәскәләрҙе елдән һаҡлау мөһим.\nРауза үҫтереү өсөн гумусҡа бай, һыу һәм һауа еңел үтеп инерлек еңел тупраҡ яҡшыраҡ. Ҡомло тупраҡ бик ярамай. Сөнки йәйен ул ныҡ ҡыҙа, туҡлыҡлы матдәләр тиҙ йыуылып төшә, ә ҡышын туңа. Сәскә тамыры ҡайһы берҙә 1 метрҙан да тәрәнерәккә үҫә, шуға күрә грунт һыуы 80 –120 сантиметрҙан да яҡыныраҡ булырға тейеш түгел. Үҫенте тупрағына тиреҫ, кәҫ, торф, эзбиз индереү ҙә һәйбәт йоғонто яһаясаҡ.\nРауза сәскәһе өсөн тупраҡ әселеге лә ҙур әһәмиәткә эйә. Әселеге әҙ (рН 6,0 – 6,5) булған һайын хәл отошлораҡ – бының өсөн көл, эзбиз йәки доломит оно индереү яҡшы.\nРаузаларҙы рәт-рәт итеп, төркөмләп йәки берәмләп ултыртырға мөмкин – барыһы ла ҡыуаҡтың сортына һәм формаһына бәйле. Тәрбиәләгәндә, ҡышҡылыҡҡа йылытып ябыр өсөн уңайлы булһын тиһәгеҙ, сәскәләрҙе ике рәткә теҙеп ултыртыу йәтеш. Өҙлөкһөҙ сәскә атыусы флорибунда, сәй-гибрид һәм полиант сорттарын бер-береһенән 36 – 60 см алыҫлыҡта, ремонтант сортын – 60 – 100 см, шраб һәм ярымүрмәләүсе сорттарын 1 – 1,2 м алыҫлыҡта ултыртыу шарт. Үрмәләүсе сорттарҙы арка, махсус рәшәткә, беседка эргәһенә ултыртыу ҙа отошло. Ул ҡоймаларҙы ла, ихатаның хужалыҡ өлөшөн дә матур итеп ҡаплап тора. Ихатаны раузалар менән биҙәгәндә, уларҙы сәскә атыу осорона, сәскәләрҙең төҫөнә ҡарап та һайларға мөмкин.\n*рН – тупраҡ әселеген күрһәтеүсе дәүмәл. Ул 7-не күрһәтһә, тупраҡтың әселеге нейтраль, 7-нән кәм булһа – әсе, 7-нән күп булһа – һелтеле.\nУларҙы питомниктан йәки фирма магазиндарынан һатып алыуға өҫтөнлөк бирегеҙ: үҫентеләр уларҙың тамырын һаҡлаусы тупраҡ, торф йәки башҡа дымлы материалдар һалынған махсус контейнерҙарҙа, пакеттарҙа һатыла.\nҮҫентеләрҙе һатып алыр алдынан рауза сорттары, уның ниндәй бейеклектә, ҡуйылыҡта үҫеүе, сәскәләренең оҙаҡ тороу-тормауы менән алдан танышығыҙ.\nҮҫентеләр башҡа сорттар менән ҡушылғанмы-юҡмы, әллә үҙ тамырынан сыҡҡанмы, ҡайһы сорт – асыҡ грунтта, ҡайһыһы оранжереяла үҫеүе менән ҡыҙыҡһынығыҙ.\n2 – 3 йәшлек үҫентеләрҙе һайлаһағыҙ, бер ҙә отолмаҫһығыҙ – улар яңы урынына тиҙерәк яраҡлашып үҫеп китә.\nШуны иҫтә тоторға кәрәк: прививкаланған үҫентеләр үҙ тамырынан сыҡҡандарына ҡарағанда көслөрәк була һәм тупраҡҡа тиҙ яраҡлаша.\nРауза үҫентеһен һайлағанда ағасланған 2 – 3 ботағы булғандарын алығыҙ. Был ботаҡтар йәшел, әммә һулымаған булырға тейеш.\nҮҫентеләрҙең ботағында һәм япрағында бер ниндәй ҙә тап булмаһа, тамырҙары ныҡ һәм бөрөләре асылмаһа, тимәк, раузалар сәләмәт.\nҺатып алған үҫентеләрҙе баҡыр купоросы (10 л һыуға 30 г) йәки фундозол (10 л һыуға 1 аш ҡалағы) иретмәһенә тығып дезинфекциялағыҙ.\nҮҫентенең тамырҙары кипкән булһа, уны бер тәүлеккә һыулы күнәккә тығығыҙ.\nҮҫентеләрҙе алғас та ултырта алмаһағыҙ, тамырҙарын еүеш сепрәккә йәки ҡағыҙға төрөгөҙ.\nЯҙ ултыртҡанда үҫентеләр буйға үҫә, барлыҡҡа килгән яңы ботаҡтар һәм япраҡтар тамырға үҫешеү мөмкинлеген кәметә. Рауза ултыртыу өсөн иң уңайлы ваҡыт – көҙ, 1 сентябрҙән 10 октябргә тиклемге арауыҡ. Үҫентеләрҙе ҡышҡылыҡҡа йылы итеп ябырға тура килһә лә, уларҙың ваҡ тамырҙары көсәйеп, нығынып өлгөрә һәм һөҙөмтәлә рауза ҡыуағының тамырҙары ла, өҫкө өлөшө лә яҙын әүҙемерәк үҫешә. Яҙын үҫентеләрҙе ултыртыуҙың иң оптималь ваҡыты – 20 апрелдән 20 майға тиклем, йәғни тупраҡ 8 – 10 градусҡа тиклем йылынғас. Ямғырлы, тымыҡ көндө, кискә табан һайлағыҙ.\nҮҫентеләрҙең тамырҙарын, ботаҡтарын ултыртыр алдынан ҡыҫҡартып ҡырҡырға (ҡырҡҡан урындарҙы буярға), кипкән япраҡтарынан, бөрөләренән таҙартырға һәм натрий гуматы иретмәһе менән эшкәртеп, соҡорҙоң уртаһына ултыртырға кәрәк. Ике аҙна буйы уға ҡояш нуры тура төшмәһен. Һәр рауза төбөн ныҡлап һуғарығыҙ. Һыуы һеңгәс, төбөн 20 – 25 см ҡалынлыҡта тупраҡ менән күмегеҙ.\nУлтыртылған раузаларҙың хәл-торошо тупраҡтың нисек әҙерләнелеүенә бәйле. Иң мөһиме – уларҙы элекке урынына ултыртмағыҙ. Сөнки ундағы тупраҡтың көсө бөткән, төрлө сирҙәр һәм ҡоротҡостар булыуы ихтимал. Элекке урынына ултыртыр булһағыҙ, 50 – 70 см ҡалынлыҡта тупраҡты алып ташлап, яңы тупраҡ менән тултырыу мөһим. Тупраҡ тиреҫ һәм минераль өҫтәмәләр менән ашланған булырға тейеш. Прививкаланған раузалар өсөн ашланған тупраҡ ҡатламының – 70, ә тамырҙан алынғандары өсөн 50 см ҡалынлыҡта булыуы яҡшы. Раузаларҙы ултыртыу өсөн 45 – 50 см киңлектә соҡор ҡаҙып, төбөн һәнәк менән йомшартып, серегән тиреҫ, баҡса компосы йәки торф һалып, өҫтөнә таҙа ер ҡушып, бутарға кәрәк.\nТупраҡ ҡатнашмаһы составы: 2 күнәк баҡса ере, 1 күнәк серегән тиреҫ, 1 күнәк торф, балсыҡлы тупраҡҡа 1 йәки 2 күнәк ҡом һәм, киреһенсә, 2 стакан һөйәк оно, 1 – 2 ус суперфосфат, 1 – 2 стакан доломит онон өҫтәргә мөмкин.\nРаузаларҙы айырым ултыртһағыҙ, 50х50х50 см ҙурлығында соҡор ҡаҙырға кәрәк. Әгәр ҙә уларҙы төркөмләп ултыртырға булһағыҙ, майҙанды ҙурыраҡ алып, шул уҡ эштәрҙе башҡарырға тура киләсәк. Урынды көҙҙән әҙерләп ҡалдырыу яҡшыраҡ.\nҮҫентеләр ентекле тәрбиәгә (ботаҡтар остарын ҡырҡыуға, прививкаланған үҫентеләрҙең ҡырағай ботаҡтарын алып ташлау, һуғарыу, төбөн йомшартыу, сүп-сарын утау, ашлау, ҡоротҡостарға һәм сирҙәргә ҡаршы көрәш) мохтаж.\nҠоро көндәрҙә үҫентеләргә аҙнаһына бер тапҡыр ныҡ итеп һыу һибергә (бер ҡыуаҡҡа 10 – 15 л) кәрәк. Органик ашламалар индереү зарури. Йыш утағыҙ. Яҙын раузаның ботаҡтарында һәм япраҡтарында үлән бете, йәйен япрағына зыян килтереүсе ҡарышлауыҡтар барлыҡҡа килә. Тамырына ҡаты ҡорттар, айыу күбәләге зыян килтерә. Раузаларҙы онло ысыҡ, тутыҡ, ҡара таптар зарарлай. Уларға ҡаршы көрәшеү өсөн химик ағыуҙар ҡулланырға мөмкин. Тик иң яҡшыһы – дөрөҫ агротехника саралары. Зарарланған ботаҡтарҙы, япраҡтарҙы ҡырҡып йыйып яндырығыҙ, ашлағыҙ, көҙөн, тәүге ҡырауҙан һуң, тимер купоросы, бордо шыйыҡсаһы һиптерегеҙ. Икенсе ысул – ромашка, тырнаҡ гөл, бәпембә, картуф һәм помидор һабағы төнәтмәләрен файҙаланыу.\nОнло ысыҡҡа ҡаршы марганец, кальцинирланған сода менән һабын иретмәһен (10 л һыуға 48 – 50 г сода һәм 40 г һабын алына), һарымһаҡ төнәтмәһен (туралған 15 г һарымһаҡты 1 л һыуҙа бер тәүлек буйы төнәтергә), һыйыр тиҙәге төнәтмәһен (10 л һыуҙа ярты күнәк тиҙәкте 3 – 4 көн тоторға ла, аҙаҡ икеләтә һыу өҫтәргә) һибегеҙ.\nСығыу ваҡыты 14-05-2011, 15:00 | Ҡаранылар: 1885\nӨйҙә киви үҫтереү ысулы\nҘур уңыштың бәләкәй серҙәре