Эссе "Я - учитель" - Сайт farshatova!\nФаршатова Әлфиә Әнүәр ҡыҙы сайты Сайт учителя башкирского языка и литературы МБОУ СОШ №1 г.Янаул Республики Башкортостан Фаршатовой Альфии Анваровны\nПлан работы РМО учителей башкирского языка и литературы\nКТП по башкирскому языку (как государственный),по башкирскому языку и литературе\nУчебно-методический комплект по башкирскому языку\nМои выступления и доклады\nРеализация Закона РБ «О языках народов РБ» в ОУ\nМультимедийные интерактивные упражнения по башкирскому языку\nОнлайн - словарь\nБашкирский язык в начальных классах\nСтенд учителя башкирского языка и литературы\nГотовимся к олимпиаде по башкирскому языку и литературе\n"Мин -уҡытыусы" (эссе)\nМәктәп – бер ниндәй ҙә картала күрһәтелмәгән бәләкәй генә ил. Мәктәп-ул иҫ киткес донъя, ундағы һәр бер көн үҙенсә, бер-береһен ҡабатламай, бер - береһенә оҡшамай; унда һәр бер миҙгел – ниндәйҙер яңылыҡты, мауыҡтырғысты эҙләү; был - күңелһеҙләнеп ултырырға, бәхәсләшергә һәм ваҡытты бушҡа ауҙарырға бер генә минут ваҡыт та булмаған сихри донъя, бында һәр бер бала - киләсәкте төҙөүсе. Ошо иҫ киткес донъяла бала саҡтан уҡ оҙаҡ йәшәргә хыялландым, бында тик сабырҙар, иғтибарлылар, яғымлылар, асыҡ йөҙлөләр һәм изге кешеләр генә йәшәүен һәм улар -УҠЫТЫУСЫЛАР икәнлеген дә белә инем. Тик бына ошо сихри донъяла ваҡытлыса йәшәүселәрҙе күреп, үҙемә «мин барыбер изге йөрәкле, ярҙамсыл уҡытыусы булам» тигән маҡсат ҡуйҙым.\nИрекһеҙҙән, бала саҡ хәтирәләренә сумам… Мин ябай ауыл ҡыҙы, атай-әсәйем ғүмер буйына ауыл хужалығында хеҙмәт иткән кешеләр. Ә минең хыялым - уҡытыусы булыу.\nКүҙ алдыма мәктәп йылдар килеп баҫа… Класта дәрес бара. Уҡытыусы өй эшен тикшерә. Һәр беребеҙҙән тиерлек һорай, тик шул шуҡ малайҙар тағы ла өй эшен эшләмәй килгән. Уҡытыусы: «Һеҙ көтөүсе балалары, һеҙҙән кеше сығамы ни? Тик көтөүсе генә сыға», - тине лә яңы теманы аңлатырға тотондо, ә мин «көтөүсе балаһы», әсенеп, «барыбер уҡытыусы булам» тип эстән генә ҡабатлайым. Бына ошо ябай ғына күренеш ғүмер буйына мине оҙата барҙы. Мин бына өс тиҫтә йылдан артыҡ яратҡан эшемә ашығам, эшемдә ниндәй генә ауырлыҡтар осраһа ла уҡыусыларымды яңылыш әйтелгән һүҙҙәр менән ҡыйырһытмаҫҡа тырышам.\nЙылдар дауамында тупланған тәҗрибәләремде күҙаллап ултырам. Утыҙ йылдан артыҡ балалар менән ҡулға - ҡул тотоноп эшләү һөҙөмтәһеҙ үтмәгән. Уҡытыусы булараҡ, мин дә «Бала күңеле –аҡ ҡағыҙ, нимә яҙһаң, шуны уҡырһың» тигән һүҙҙәр менән тулыһынса килешәм. Мин дә улар күңеленә кешелеклелек орлоҡтарын сәсәм. Һәләтле уҡыусыларым район, республика күләмендә үткәрелгән конкурстарҙа,олимпиадаларҙа лайыҡлы урындар ала. Минең эҙҙән китеп, юғары уҡыу йортона ингәндәре лә, уҡытыусы булып, мин һалған мәңгелек һуҡмаҡтан барыусылары ла бар. Ышаныслы аҙымдар менән әле тағы ла алға барырға кәрәклеген бар күңелем менән һиҙәм.\nМинең тормош девизым - кешеләргә изгелек ҡылыу, донъяның матурлығын күрә белергә, йәшәү ҡәҙерен аңларға өндәү. Минең педагогик кредом- яңылыҡҡа ынтылыу, заман менән бергә атлау, шулай уҡ, уҡытыу һәм тәрбиә эшен этнолингвокультурологик нигеҙҙә алып барыу.\nБөгөнгө көндә мин үҙемде бик бәхетле тип уйлайым: яратҡан эшем, ярҙамсыл хеҙмәттәштәрем, мине хөрмәт итеүсе уҡыусыларым һәм ата- әсәләр булыу – үҙе ҙур бәхет. Тимәк, уҡытыусы һөнәрен һайлап бер ҙә яңылышмағанмын.\nУҡытыусы… Үҙемдең ошо һөнәрҙе һайлауым һәм уға тоғро булыуым менән ғорурланам. Ҙур хәреф менән яҙылған УҠЫТЫУСЫ булыу өсөн ошо иҫ киткес мәктәп донъяһында йәшәүселәрҙе – балаларҙы яратырға кәрәк. Күренекле педагог Я.А.Коменский, «наша профессия самая лучшая, как никакая другая под солнцем» тигән. Шуға күрә уҡытыусы һөнәрен мин тағы ла мөһим, яуаплы һөнәр тип өҫтәр инем. Бала күңелен асыу, уның киләсәктә кем булыуын билдәләү ҙә беҙҙән, уҡытыусыларҙан, тора: бейек йорттар һалыусымы, кешеләрҙе бөгөнгө көндә дауалап булмаҫтай ауырыуҙарҙан дауалаусымы, космос киңлектәрен айҡаусымы, ә бәлки беҙҙең кеүек, таҡта алдында, яҡшылыҡ, изгелек орлоҡтарын сәсеүсеме?..\nДәрес тамамланды, ә уҡыусылар кабинеттан сығырға ла уйламай, һорауҙар яуҙыра. Был мәлдәрҙә минең күңелем йырлай, сөнки көнөм бушҡа уҙмаған: кемгәлер телебеҙҙең матурлығын күрә белергә, уның менән ғорурланырға, туған телдә аралашырға мөмкинселек биргәнмен, тыуған төйәгебеҙгә һоҡланыу хисе тыуҙырғанмын. Балаларҙың шат йөҙҙәрен күреү, бер-береһен бүлә-бүлә яңылыҡтар менән уртаҡлашыуын ишетеү - бәхет түгелме ни? Бына ошо ҡыҫҡа мәл өсөн генә лә УҠЫТЫУСЫ булыу кәрәк!\nЭш көнөм тамамланғас, бер үк һуҡмаҡтан ашҡынып яратҡан ғаиләм янына ҡайтыу, юлымда мин белем биргән, хәҙер инде үҙ ғаиләләренә ашығыусы уҡыусыларымды күреү, улар менән аралашыу, үҙемде бик күптәр өсөн кәрәк тип һанау – был оло бәхет түгелме ни ?! «Кешеләргә кәрәклегеңде тойоу – ҙур бәхет ул»,- тигән бер аҡыл эйәһе. Эйе, хаҡ һүҙҙәр. Бына ошо Уҡытыусы тигән исемде йөрөтөүем менән сикһеҙ бәхетле мин!\nМәктәп эргәһендә шау-гөр килеп уйнаған кескәй балаларға күҙ һалам. Башыма: «Былары- киләсәкте төҙөүселәр», - тигән уй килә һәм эстән генә улар менән әңгәмә ҡора башлайым.\n- Мәҙинә. (Бына бит ниндәй күңелгә ятышлы исемдәр ҡушалар тип эстән генә ҡыуанам.)\n- Бигерәк матур исем.Үҙеңә килешеп тора. Һиңә нисә йәш һуң?\n- Алты тулды. Мин башҡортса уҡырға, әкиәттәр, шиғырҙар һөйләргә беләм. (Ҡыҙсыҡтың күҙҙәрендә бәхет осҡондары балҡый.)\n- Һай,афарин! Кем өйрәтте?\n- Атайым менән әсәйем. Һөйләп күрһәтәйемме?\n- Әйҙә, рәхим ит… (Әңгәмәсемде бүлдерергә ҡурҡып, тын да алмайынса тыңлайым…)\nБына бит киләсәк кешеһе! Үҙе бәләкәй булһа ла уйҙары ҙурҙарса. Ул кем буласағы, ниндәй ғаилә ҡорасағы, илгә, республикабыҙға ниндәй файҙа килтерәсәге тураһында белә. Һау-сәләмәт, белемле, әҙәпле, илһөйәр, туған теле менән ғорурланыусы, илем-телем, халҡым тип яныусы буласаҡ ул!. -- - Әйҙә, түргә уҙ, рәхим ит, киләсәкте төҙөүсем!..\nпн-пт 7.30 - 18.30\nОфициальный сайт администрации муниципального района Янаульский район РБ\nМКУ "Управление образования муниципального района Янаульский район Республики Башкортостан\nМоя страничка на сайте numi.ru\nМоя страничка на сайте "Открытый класс"


Иглин районының Ҡаҙаяҡ ауылында иман йорто асылды\nКүп милләтле халыҡтар төйәге булған Ҡаҙаяҡта ике йөҙҙән ашыу мосолман йәшәй. Был ауылда мәсеткә тәүге нигеҙ ташы теүәл бер йыл элек һалына. Ауылдаштары уға ипле, иманлы замандаштары Сабира инәйҙең исемен биргән.\nҠаҙаяҡ ауылындағы Сабира мәсете - Изге Рамазан айы алдынан Абдуллин Ринат Зыя улы һәм уның яҡындарынан ауылдаштарына оло бүләк . Мәсеткә ҙур сығымдар һалыусы Ринат ейәнен динле, иманлы итеп тәрбиәләүсе өләсәһе күптән инде гүр эйәһе булһа ла, уның дин юлындағы изге эшен бөгөн балалары дауам итеүе оло мәғәнәгә эйә.\nМәсет асыу тантанаһында мәртәбәле сит ил ҡунаҡтары ҡатнашыуы байрамды айырыуса йәнләндерҙе. Рәсәй мосолмандары үҙәк Диниә назараты етәксеһе, баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин был төбәккә иман ҡайтыуын, мәсет манаралары ҡалҡыуын ҙур илебеҙ Рәсәйҙә ислам диненә, мосолмандарға булған ихтирам һәм хөрмәт билдәһе,тип белдерҙе.\n«Сабира» мәсетен ҡаҙаяҡтар бөтә район ҡатнашлығында , күмәк көс менән бер йыл эсендә һалып сыға. Бинаның проектын ҡатын-ҡыҙ, Лариса Бәхтиева эшләгән. Мәсет ыҡсым бинаға әүерелһен өсөн һәр кеше ҡулынан килгәнсә ярҙам күрһәткән.\nМәсет асыу тантанаһын сабыр ғына тамаша ҡылыусы ағинәйҙәрҙең шатлығының сиге юҡ.\nУларҙың ейән-ейәнсәрҙәре иман нигеҙҙәренән ситкә китмәй, үҙ ауылдарында эйә була ала.\nҠаҙаяҡ ауылы Иглин районында иман йорто ҡалҡҡан егерме беренсе ауыл. Яҡташтарының оло шатлығын Федерация советы ағзаһы Рафаэль Зинуров та уртаҡлашты.\nРәсәй мосолмандарының Ислам динен ҡабул итеү байрамына Ираҡ иленән килгән юғары ҡунаҡ шәйех Абдразаҡ Абдрахман хәҙрәт Сәғди хәҙрәт тә төрлө милләт халыҡтарына үҙ динен тотоу иреклеге биреүсе Башҡортостан һәм Рәсәй етәкселәренә рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.\nШәйех Абдразаҡ, Абдрахман Сәғди хәҙрәт: «Башҡортостан һәм Рәсәй етәкселәренә рәхмәт. Ил башлыҡтары һеҙгә дин тотоу иреклеге бирә. Халыҡ татыу, бергә йәшәй. Мәсет асылыу тантанаһында ҡатнашыу минең өсөн оло мәртәбә.Төрлө милләттәр бер-берегеҙҙе хөрмәт итеп, мөхәбәттә, татыулыҡта йәшәгеҙ».\nИглин районы Ҡаҙаяҡ ауылында үткән сараны яҡшы һүҙгә, итәғәтле мөнәсәбәттәргә сарсаған халыҡ шифалы ләйсән ямғырылай ҡабул итте. Бөгөнгө осрашыуҙан беҙ Ҡаҙаяҡта заман ауырлығынан ҡурҡмаған, ғүмерен үкенесһеҙ итеп, дин юлында үткәрергә тырышҡан кешеләр йәшәгәненә инандыҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЕҘ ҺАМАН ДА ҠУРСАЛАУҒА МОХТАЖ - 2020 - Мәҡәләләр\n"Егерме туғыҙ йыл йәшәйбеҙ, бәхетле булған мәлдәремде бармаҡ менән дә һанай алмайым, - тип яҙа бер автор. - Хәҙер инде балалар ҙурайған, үҙаллылар, инде түҙмәһәм дә була һымаҡ. Тик ташлап китһәм, бөтөнләй эшлектән сығыр, урамда йөрөп үлер, тием. Ә көн күрһәтмәй. Эсә лә ҡайта, ҡайта ла тауыш ҡуптара, мәсхәрәләй, кәмһетә. Шул хәтлем туйҙым. Был ғүмер тиҙерәк тамамланһын ине, тип теләйем..."\nИкенсе хатта бына ошондай юлдар бар: "Яратам да яратам, тип өйләнде лә, ҡәҙерләмәй, һәр эшемдән кәмселек таба, "һин аңра, башһыҙ, ялҡау" тип туҡып ҡына тора. Ҡул күтәрмәһә лә, рухи яҡтан ныҡ бөтөрә. Йөҙ китеп, йөҙ ҡайттым инде. Ғәфү үтенеп, ыңғай ғына йөрөп ала ла, тағы башлай. Ирҙең ошолай итеп йәберләгәненән яҡлаған закон юҡ та, булмаҫ та..."\nӨсөнсө хат кәңәш тә һорамай, ә уйҙары менән генә бүлешә: "Балаларым бәләкәй, шуларҙы аҙ ғына күтәрәйем тип түҙәм. Шул арала яйлап аҡса туплайым, ситтә эш белешәм. Көн дә кисен һыра тотоп ҡайтҡан, аҙ ғына башына сыҡһа, аҡырған да һүгенгән атай тәрбиәһендә балалар үҫтергем килмәй... "\nБыл хаттарҙы күптәре хәсрәтен кемгәлер һөйләү, бер аҙ түгелеп-бүҫкәреп алыу өсөн генә яҙа - аңлашыла. Әммә барыһында ла уртаҡ зар - ғаиләлә тыныслыҡ булмау, йәберләнеү, кәмһетелеү, туҡмалыуҙар, имгәнеүҙәр. Һәм бында шул уҡ классик геройҙар. Ролдәре лә шул уҡ: йәберләүсе - ир, йәберләнеүсе - ҡатын.\nБер егет: "Ҡыҙҙар шундай һәйбәт һәм нескә генә лә, бынау йыуан һәм уҫал ҡатындар ҡайҙан килеп сыға икән?" тип аптыраған, ти бит әле, бында ла шуның кеүек һорау тыуа: "Яҡлаусы, һаҡлаусы булырға теләгән егет ҡайһы арала туҡмаусы, кәмһетеүсе иргә әүерелә ул?"\nНиндәй ирҙәр ҡатындарын кәмһетә, рәнйетә, хатта ҡул күтәрә, даими рәүештә, йылдар ағымында баҫым аҫтында йәшәтә икәнде психологтар ҙа, социологтар ҙа һәм башҡа махсус белгестәр ҙә тәфсирләп тикшергән инде. Үҙе шундай ғаиләлә үҫкән, ҡатын-ҡыҙҙы хөрмәтләү тигәнде күрмәгән-белмәгән, бала сағында яратылмаған, психик травма алған, ҡаты әсәй ҡулында баҫылған малайҙарҙан шундай ирҙәр үҫеп сыға, тиҙәр улар. Тағы ла, башҡа ирҙәр араһында үҙенең ирлеген бер нисек тә күрһәтә алмағандар ҡатынын туҡмап, үҙбаһаһын күтәрә, эшендә һәр ваҡыт көсөргәнештә йөрөгән ирҙәр өйҙә агрессияһын сығара, тигән фекерҙәр бар. Шулай уҡ яза алмауға өйрәнеп, ҡорбанының ҡаршылаша алмаҫын, көсһөҙлөгөн белеү ҙә баш мейеһе артыҡ сәләмәт булмағандарҙа хайуан инстинктын уята икән. Унан тағы, ҡанһыҙ рәүештә кеше туҡмаусыларҙың күптәре, тикшергән осраҡта, психик тайпылышлы булып сыға. Тимәк, бөгөн ғаиләһендәгеләрен йәберләп йәшәтеүселәрҙе тикшертеү зарур, кем белә, ундай сирле әҙәмдән нимә сыҡмаҫ? Ә инде иң беренсе ғәйеп - эскелек. Башҡорттарҙың эскелекте күтәрә алмағаны яңылыҡ түгел. Улар был утлы һыуҙы, урыҫтар һымаҡ, өҫтәл артында ғына йырлашып ултырып эсеп, ятып йоҡлай белмәй. Беҙҙекеләр мотлаҡ болара, батырлыҡтар эҙләп сығып китә, кемгәлер бәйләнә һәм ҡул аҫтына йыш ҡына әлеге бахыр ҡатын эләгә. Бәлки, ҡатынын йәберләргә лә теләмәйҙер ул, әммә араҡы быны эшләтә. Араҡы туҡмата ла, зәғифләй ҙә, хатта үлтертә лә. Тик араҡы үҙе яуап бирмәй, енәйәт өсөн, ғәҙәттә, кешеләр яуап тота.\nБеҙҙең милләт ҡатын-ҡыҙы түҙемле. Башҡорт ҡатындары ҡаты, уҫал, тупаҫ, тиһәләр ҙә, уларҙы сабырһыҙ тип әйтеү төптө ҡырын булыр. Ни эшләптер, ғаиләләге кәмһетеүҙе лә, туҡмалыуҙы ла күтәрә улар. Эскән ирҙе лә ғүмер буйына кеше итеп йәшәтергә тырышалар. Бөтөн мәшәҡәттәрҙе, ауырлыҡтарҙы үҙ елкәләрендә өҫтөрәүгә лә күнәләр. Бәлки, был беҙгә боронғо йолалар менән һалынған аң-ғәҙәттер. "Барған ереңә таш булып бат", "Артыңа көл" тигән әйтемдәр ҙә ҡыҙҙың ниндәй хәлдә лә ире янында торорға һәм түҙергә тейешлеген, "Ир һуҡҡан ер тамуҡта янмай" кеүектәре ирҙән эләгеү ҙә ғәҙәти күренеш тигәнде аңғарта бит. "Беҙҙең өләсәйҙәр ҙә түҙгән, әсәйҙәр ҙә түҙгән, беҙ ҙә түҙәйек, ҡатын өлөшө шулай", тип ебәрә ҡайһы бер инәйҙәр. Ә асылда, урыҫ сәйәхәтселәре боронғо башҡорттар тураһында: "Башҡорт ирҙәре ҡаты, әммә ғәҙел, ҡатындарына тупаҫ түгелдәр, һуҡмайҙар, ҡыйырһытмайҙар, сөнки улар эсмәйҙәр", - тип яҙып ҡалдырған. Тимәк, халҡыбыҙҙың ир-егете һуңғы йөҙ йыллыҡта ғына шулай ваҡланған - ҡатындар менән һуғыша башлаған булып сыға.\nБөтә ирҙәр ҙә улай түгел. Миҫал өсөн генә үҙегеҙ барлағыҙ әле таныштарығыҙҙы. Ниндәйҙер үҙ шөғөлө, ҡыҙыҡһыныуы булған, мәҙәниәтле, дөрөҫ тәрбиә алған ирҙәрҙең ғаиләләрендә ундай проблема юҡ. Тимәк, балаңдың киләсәктәге ғаилә именлеген булдырыуҙы ата-әсә бөгөндән ҡайғырта башларға тейеш. Һеҙ үҙ-ара мөнәсәбәтегеҙҙе яйлай алмайһығыҙ, ирешеп-талашып, һуғышып-янъяллашып йәшәйһегеҙ һәм шунда ла "балалар өсөн торам" тип аҡланаһығыҙ икән - был дөрөҫ түгел. Ғауғалар һеҙҙең балаларығыҙ тормошона ла күсәсәк. "Улым, һин атайың һымаҡ булма" тип өгөтләү генә аҙ. Әсәһен туҡмағанды күреп үҫкән ир бала йә ҡурҡып ҡалып, йә башҡа сәбәптәр булғанда, асыуын үҙенең яҡындарын ҡыйырһытыу аша сығарып өйрәнәсәк.\nБеҙҙә ирҙәрҙе ир итеп күтәрергә, абруйын төшөрмәҫкә, уны башлыҡ, хужа итеп күрһәтергә тырышалар. Кемдәрме? Әлеге ҡатын-ҡыҙҙар. Боронғораҡ инәйҙәр хатта үҙе баҫып торғанда ла ирҙе ултыртыу яғын ҡарай, ишектән ирҙе беренсе үткәреп юл бирә, ауыл магазиндарында әле лә ирҙәрҙе сиратҡа торғоҙмайҙар. Күп ҡатындар үҙҙәре ашамағанда ла иренең тамағын туйҙырып ҡуйырға ашыға, уға яҡшыраҡты кейҙерергә, уны бимазаламаҫҡа, ваҡытында ял бирергә, ваҡ мәшәҡәт менән борсомаҫҡа тырыша. Хатта күп ғаилә проблемаларын да уларға әйтмәй генә хәл итәләр. Ирҙәр бала-сағаның баҡса-мәктәп-уҡыу тормошона артыҡ ҡатнашмай ҙа тиерлек. Әгәр ир эшләй һәм аҡса алып ҡайта икән - ул хан бәрәбәрендә. Эшһеҙ булып, йорт-ҡура араһында ҡул ҡаушырып ултырмағандарын да баһалайҙар әле. Һәм хатта донъяһына бер файҙаһы булмаған, эсеп-туҙып йөрөгәндәрен дә аҫырап тоталар. Шунлыҡтан, бында (беҙҙең йәмғиәттә) "Ирҙәрҙе яҡлайыҡ!" тип лаф ороу урынһыҙ. Ғаиләләге йәберләүҙе сикләү тураһындағы законды индерергә уйлауҙары ла юҡтан түгел. Бөгөн ил төрмәләрендә бикле булған ҡатын-ҡыҙҙың илле проценттан күберәге үҙ-үҙен белешмәҫ хәлгә етеп ирен үлтереп ултыра. Был хәл ҡатындың оҙайлы ваҡыт иҙелеп, баҫылып, ҡыйырһытылып йәшәүенең, донъя михнәттәрен бер үҙе һөйрәүенең, көсө етмәҫтәйҙе хәл итеп маташыуының сиге ул.\nҠатын-ҡыҙҙың теле яман, ул ирҙе туҡмау хәленә еткерә ала, тигән дә фекерҙәр бар. Мин бының менән килешеп тә ҡуя яҙғанда бер дини яҙманы тыңлап, уйға ҡалдым. Унда мәсеттә күп ир-ат йыйылған да, оло дин әһеле төрлө яҙма һорауҙарға яуап бирә. Бер һорауҙа ошолай тиелә:\n- Ҡатыным мыжып-игәп йәнемә тейә, шуның өсөн уны язаға тарттырырға буламы?\nМулла яуап бирә:\n- Бер бәйғәмбәргә шундай бер ир тап ошондай һорау менән килһә, бәйғәмбәрҙе ҡатыны пыр туҙҙырып әрләп ята икән. Быны күргән ир: "Мин тап ошо мәсьәлә менән килгәйнем, ахыры, һеҙ ярҙам итә алмаҫһығыҙ, һеҙҙең үҙегеҙҙең дә ҡатынығыҙ яман икән", - ти. Шунда бәйғәмбәр: "Туғандарынан, ата-әсәһенән айырылып, минең өйөмә килгән, миңә ҡатын булып үҙенең яҙмышын ышанып тапшырған, миңә балалар тапҡан һәм уларҙы көткән, миңә ашарға бешереп, керемде йыуған, ауырыһам - дауалаған, мин йоҡлағанда өҫтөмә япҡан, һуңлаһам - йоҡламай көткән, сит ҡатындарға күҙ һалһам - көнләшеп үпкәләгән, кәрәктә йылыһын-наҙын биргән һәм бар булмышы менән ошо йортомдо ҡотайтып торған ҡатындың әрләүенә генә түҙмәйемме инде мин!" - тип яуап биргән.\nШунан мулла әлеге һөйләгәндәрен: "Ҡатын-ҡыҙҙың сарбаулығы, ваҡсыллығы һәм сар-сор булып ирешеп китә алыуы уның йомшаҡлығы, тәбиғи халәте. Уларҙы бындай ҡылығы өсөн ғәйепләргә кәрәкмәй. Ул ир кеше түгел, һин уны үҙеңә тиң ҡуйып, елкәһенә ауырлыҡ һалып боҙма, уға йылы өй һәм йылы ҡараш кәрәк, уның бурысы бала табып үҫтереү", - тип бик матур һәм фәһемле итеп йомғаҡлап ҡуя. Ысынлап та, уйланырлыҡ, шулай бит?\nӘлбиттә, был бик оҙаҡ һөйләрлек, һыу буйы яҙырлыҡ тема. Фекерҙәре булғандар үҙҙәре дауам итер. Ә минең ир-егеттәргә өндәшкем килә: ҡыйырһытмағыҙ ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы, улар тап һеҙҙең яҡлауға һәм һөйөүгә мохтаж.\nЯҙылған: 10.03.20 | Ҡаралған: 265


Йәнлектәр донъяһын ҡурсалап\n21 Сентябрь 2018, 11:03\nҠапыл бар донъяны һиҫкәндереп, мылтыҡ тауышы яңғырай һәм бер ғәйепһеҙ мышы браконьер пуляһынан ергә ауа.\nУрман ситендә бәләкәй балаһы менән мышы тыныс ҡына үлән уртлай. Таң алдынан була торған илаһи тынлыҡты тик ҡоштар һайрауы ғына боҙа. Ҡапыл бар донъяны һиҫкәндереп, мылтыҡ тауышы яңғырай һәм бер ғәйепһеҙ мышы браконьер пуляһынан ергә ауа. Ә ҡурҡҡан мышы балаһы күҙҙәрен мөлдөрәтеп бер әсәһенә, бер тирә-яғына ҡарана ла, хәүеф янағанын аңлап, йәшен тиҙлегендә урман эсенә инеп юғала...\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, бындай осраҡтар йыш булып тора. Ниндәй генә көслө, уҫал һәм етеҙ булмаһын, ҡырағай йәнлектәр ҡорал тотоп урманға аяҡ баҫҡан кеше алдында яҡлаусыһыҙ шул. Браконьерҙарға ҡарата ла саралар күреләҙер бит?\n- Әлбиттә, - ти республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының хайуандар донъяһы объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы хеҙмәтенең баш белгес-эксперты Фларид Исхаҡов. – Төрлө рейдтар үткәрелә, урмандарҙы йөрөп сығабыҙ, ғөмүмән, браконьерҙарға ҡаршы аяуһыҙ көрәш алып барабыҙ. Әгәр 2016 йылда ҡырағай йәнлектәрҙе законһыҙ атып алыусыларға ҡарата 29 административ протокол төҙөлһә, 2017 йылда инде уларҙың һаны 43-кә етте. Закон боҙоусыларға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатыла, тәбиғәткә зыян килтергән өсөн ҙур штрафтар һалына.\nФларид Миңлехәйер улы районыбыҙҙа булған бер нисә ваҡиғаны миҫал итеп килтерҙе. Өфө “ҡунаҡтары” һунар итеү тыйылған ваҡытта һигеҙ ҡыр кәзәһен атып алып, 640 мең һумлыҡ зыян килтерә. Был сумма судҡа тиклем түләнелә, быға өҫтәп, браконьерҙарҙың ҡоралдары тартып алына һәм 90 мең һум штраф һалына.\nЗаконһыҙ рәүештә өс ҡабан сусҡаһын атып алған өсөн Бәләбәйҙә йәшәүсе ике кешегә Әлшәй район суды 100-әр мең һум штраф “сәпәй”, бынан тыш, уларҙың ҡоралдары һәм һәр береһе 1 млн 300 мең һумлыҡ ҡаргиҙәрҙәре тартып алына. Улар шулай уҡ 195 мең һумлыҡ зыянды ла ҡаплай.\nБыл ваҡиға бөтә республикаға билдәле булды. Сөнки енәйәт ҡылыусылар ҡиммәтле техникаларынан ҡолаҡ ҡаҡмаҫ өсөн төрлөсә мутлашып ҡарай, ә унан һуң район судының хөкөм ҡарарына дәғүә белдереп, республика Юғары судына мөрәжәғәт итә, әммә юғары инстанция уны үҙгәрешһеҙ ҡалдыра.\n- Был енәйәт әле ҡылынған булһа, уларға кәмендә 500-әр мең һум штраф түләргә тура килер ине, - ти Ф. Исхаҡов. – 2018 йылдың 8 июленән Рәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 258-се статьяһына үҙгәрештәр үҙ көсөнә инде. Хәҙер хайуандар донъяһына килтерелгән зыян 40 мең һумдан артып китһә, ул бик ҙур, әгәр 120 меңдән күберәк булһа – айырыуса ҙур тип һанала, тимәк, штраф күләме лә 500 мең һумдан 1 миллионға тиклем булыуы ихтимал. Шуға ла тәтегә баҫыр алдынан бының ниндәй эҙемтәгә килтерәсәге тураһында уйлағыҙ.\nҺунарсылыҡ инспекторының ярҙамсылары булмаһа, ҡырағай йәнлектәрҙе һаҡлау бурысын атҡарып сығыу бик ауырға тура килер ине. Был эштә участка уполномоченныйҙары Марат Юнысов, Рәмил Шәүәлиев, Венер Минһажев, “Әлшәй” һунарсылыҡ хужалығы эшселәре, эшҡыуарҙар Эльмар Хафизов һәм Роман Ибоян хайуандар әүҙем ҡатнаша. Эске эштәр министрлығы бүлегенең тәү тикшереү бүлексәһе етәксеһе Ривәл Мәрҙиевтың юғары һөнәри оҫталығы һөҙөмтәһендә енәйәт эштәре судҡа еткерелә. Фларид Миңлехәйер улы “Әлшәй“ һунарсылыҡ хужалығы егеры Рәфис Зиязовтың тырыш хеҙмәтен дә билдәләп үтте. Тәбиғәтте һәм уның байлыҡтарын һаҡлаусы энтузиастар ярҙамында был хужалыҡ биләмәләрендә һуңғы йылдарҙа тояҡлылар (мышы, ҡабан сусҡаһы, ҡыр кәзәһе), ҡиммәтле тиреле йәнлектәр һәм һыу кейектәре һанын тергеҙелгән.\nҺунарсылыҡ инспекторының, егерҙарҙың, бөтә хайуандар донъяһын һаҡлаусыларҙың маҡсаты бер – закон боҙоу осраҡтарына, браконьерҙарҙың тәбиғәткә һәм урман кейектәренә зыян килтереүенә юл ҡуймау.\nФларид Исхаҡов һунарсылыҡты күҙәтеү өлкәһендә егерме йылдан ашыу хеҙмәт һала. 2014 йылдан – Әлшәй, Миәкә, Бәләбәй, Бишбүләк һәм Йәрмәкәй райондары территорияларында хайуандар донъяһын һаҡлау буйынса дәүләт һунарсылыҡ инспекторы. Ҡырағай йәнлектәрҙе һәм уларҙың йәшәү мөхитен һаҡлауға ҙур өлөш индергәне өсөн ике тапҡыр – 2001 һәм 2018 йылдарҙа Башҡортостанда билдәле яҙыусы һәм сәйәхәтсе Камил Йыһаншин ойошторған Ҡырағай хайуандарҙы һаҡлау фондының “Урман рыцары” тигән маҡтаулы исеменә лайыҡ була.


Планирование по башкирскому языку " Оценочные материалы"\nИнфоурок / Другое / Рабочие программы / Планирование по башкирскому языку " Оценочные материалы"\nБашҡорт теленән 3 класс уҡыусылары өсөн\nметодик һәм баһалау материалдар.\n3 класс уҡыусылары өсөн методик һәм баһалау материалдар башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнгән уҡыусыларҙың белемдәрен тикшереү өсөн тәғәйенләнгән. Материалдар төп дөйөм белем биреү Федераль дәүләт стандарттары талаптары нигеҙендә төҙөлгән. Федераль дәүләт стандарттарына ярашлы, Дыуан районы Мәсәғүт лицейында 3 класта уҡыусы башҡа милләт балалары башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнә. Шуға күрә тәҡдим ителгән методик һәм баһалау материалдары башҡорт телен сит тел булараҡ өйрәнеү, үҙләштереү кимәлен, практик йәһәттән ҡулланыу күнекмәләрен тикшереүгә, предмет буйынса алған белемдәренең һөҙөмтәләре динамикаһын күҙәтергә һәм универсаль уҡыу эшмәкәрлеген формалашыу кимәлен билдәләргә йүнәлтелгән.\nУҡыусыларҙың төп дөйөм белем биреү программаһын үҙләштереүенең йомғаҡлау (һөҙөмтә) баһаһы булып предмет һәм метапредмет һөҙөмтәләргә эйә булыуы тора. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт теле дәрестәре лә, яҙма эштәр үткәреү методикаһы ла бик үҙенсәлекле. Шуға күрә, бер яҡтан, контроль-тикшереү эштәр, уларға ҡуйылған баһалар, уҡыусыларҙың башҡорт теленә һәм әҙәбиәтенә ҡарата ҡыҙыҡһыныуын уятыу, дәртләндереү, ыңғай ҡараш формалаштырыу сараһы булып торһа, икенсе яҡтан ул - уҡыусыларҙың белемдәрен тикшереү, баһалау, динамикаһын күҙәтеү, балаларҙың универсаль уҡыу эш төрҙәрен үҙләштереү кимәлен билдәләй. Былар бөтәһе лә уҡытыу-өйрәтеүгә етди ҡараш булдырыуҙы, ижади эшләүҙе талап итә.\nКонтроль эштәр төрлө типтағы күнегеүҙәрҙе тәшкил итә: төрлө характерҙағы диктант, инша яҙыу, һүҙҙәрҙе тәржемә итеү, һорауҙарға тулы яуап биреү, төшөп ҡалған хәрефтәрҙе, һүҙҙәрҙе яҙыу, һөйләмдәрҙе, кескәй тексты тәржемә итеү, дөрөҫ яуапты табыу, артыҡ һүҙҙе табыу, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр, текст төҙөү һәм башҡалар. Шулай уҡ контроль-тикшереү материалдарының төрлө формалары бирелә: үтелгәндәр буйынса контроль диктанттар, текст менән эш диагностикаһы, тест һорауҙары. Эштәр һәр класҡа айырым тәҡдим ителә. Бирелгән эш моделдәрен ижади эшләүсе уҡытыусылар кластың, уҡыусыларҙың үҙенсәлегенән, әҙерлек кимәленән сығып, үҙгәртә, өҫтәй алалар.\nМетодик һәм баһалау материалдары коммуникатив, ябайҙан ҡатмарлыға принцибы буйынса төҙөлгән. Эштәр сиректәргә бүленгән һәм уҡыусыларға телгә, әҙәбиәткә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятыу, ыңғай мотивация булдырыу маҡсатында йөкмәткеһе, формаһы буйынса ҡыҙыҡлы эш-биремдәрҙән тора.\nУҡыусыларҙың контроль-тикшереү эштәрен тикшергән саҡта балл системаһын ҡулланыу тәҡдим ителә. Балаларҙа башҡорт дәүләт теленә ҡарата ыңғай мотивация, стимул, ҡыҙыҡһыныу булдырыу маҡсатында эштәрҙе баһалау һәм анализлау берҙәм йөкмәтке һәм критерийҙар нигеҙендә булырға тейеш. Контроль-тикшереү материалдарын баһалау, анализлау уҡыусыларҙың ниндәй теманы яҡшы, йәки, насар өлгәшеүен асыҡлай, динамикаһын күҙәтергә, предмет һәм метапредмет һөҙөмтәләрҙе (УУЭ – регулятив, танып белеү, коммуникатив) баһаларға булышлыҡ итә.\nДыуан районы Мәсәғүт лицейының 3 класс уҡыусыларына башҡорт теленән белемдәрҙе контролгә алыу, тикшереү өсөн контроль диктант, шулай уҡ сирек уртаһында үтелгән грамматик һәм лексик темаларҙы йомғаҡлау маҡсатында төрлө кимәлдәге яҙма һөҙөмтә эштәр, иншалар үткәрелә. Контроль диктанттар өсөн текст уҡытыусы тарафынан төҙөлөргә лә, төрлө авторҙар тәҡдим иткән «Башҡорт теленән диктанттар йыйынтығы»нан да алынырға мөмкин. Өҫтәлмә эштәр итеп дәрестә үтелгән грамматик темалар буйынса һүҙҙәрҙе билдәләү, тәржемә итеү, һ.б. бирелә.\nЯҙма эштәрҙе баһалау нормалары\nКонтроль күсереп яҙыу текстарын баһалау\nБашҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеүсе уҡыусылар өсөн дәрестәрҙә текстарҙы күсереп яҙыу киң ҡулланыла. Уҡыусылар дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләрен иҫкә төшөрәләр, бигерәк тә башҡорт телендәге үҙенсәлекле хәрефтәрҙе, үтелгән орфограмманы ғәмәлдә ҡулланырға, һүҙҙәрҙе юлдан-юлға дөрөҫ күсерергә, һүҙҙәрҙе уҡып яҙма телмәрҙә хатаһыҙ яҙырға өйрәнәләр. Күп тапҡырҙар яҙыу һөҙөмтәһендә, балаларҙа дөрөҫ яҙыу күнекмәләре барлыҡҡа килә. Шулай уҡ күсереп яҙыу эше уҡыусыларҙың иғтибарын, хәтерен үҫтереүгә булышлыҡ итә.\nКүсереп яҙыу текстары дәрестә үтелгән грамматик һәм лексик темалар менән бәйле алына. Күсереп яҙғанда текст һәр уҡыусының алдында булырға тейеш. Индивидуаль карточкалар, дәреслектән күнегеүҙәр алынырға мөмкин. Әгәр ҙә өҫтәлмә эш алынмаһа, күсереп яҙыу тексы бер генә билдә менән баһалана.\n«5» билдәһе төҙәтеүҙәр, бысратыуҙар булмаған, йә 1 пунктуацион хата булған эшкә,\n«4» билдәһе 2 орфографик, 3 пунктуацион йә 1 орфографик, 4 пунктуациоң, йә орфографик хатаһыҙ, 6 пунктуацион хатаһы булған эшкә ҡуйыла. Әгәр хаталар араһында бер типтағылар булһа, 3 орфографик хаталы эшкә лә «4» билдәһе ҡуйырға мөмкин.\n«3» билдәһе 3 орфографик, 4 пунктуацион йә 7 пунктуацион хаталы эшкә ҡуйыла. Әгәр эштә өс бер типтағы хата ебәрелһә, 2 орфографик, 4 пунктуацион хаталы эшкә лә «3» билдәһе ҡуйырға мөмкин.\n«2» билдәһе 6 орфографик, 8 пунктуацион йә 10 пунктуацион хатаһы булған эшкә ҡуйыла. Хаталар һаны 8 орфографик хатанан да артып китһә, «1» билдәһе ҡуйыу уҡытыусы ҡарамағында.\nӘгәр тексты күсереп яҙыуҙан һуң өҫтәмә грамматик, орфографик, лексик эштәр тәҡдим ителһә, уларҙың һәр береһе айырым баһалана.\nУҡытыусы тексты уҡып сыға. Өйрәнелмәгән орфограммалы һүҙҙәр алдан уҡ таҡтала яҙылған булырға тейеш. Уҡытыусы синыфтың әҙерлегенә ҡарап, әйтеп яҙҙырыу темпын үҙе билдәләй.\nТексты орфоэпия, әҙәби тел нормаларына ярашлы уҡыу талап ителә. Уҡытыусыға ярҙам итеү маҡсатында йыйынтыҡ авторҙары текстар аҙағында грамматик эш төрҙәре тәҡдим итәләр.\nДиктант яҙылып бөткәс, уҡыусыларға тексты уҡып һәм тикшереп сығыу рөхсәт ителә. Ләкин диктантты баштан уҡ уйлап, аңлап, иғтибарлы яҙырға өйрәтергә һәм һуңғы тикшертеү менән мауыҡмаҫҡа кәрәк. Уҡытыусы тексты икенсе тапҡыр тулы килеш уҡып сыҡҡас , грамматик эш тәҡдим ителергә тейеш.\nӘгәр ҙә өҫтәлмә эш алынмаһа, диктант бер генә билдә менән баһалана.\nяҙғанда, грамматик нормаларға һәм дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләренә таянып эш итеүе тикшерелә. Шуның өсөн иншаға ла, изложениеға ла һәр ваҡыт ике билдә ҡуйыла. Беренсе билдә менән- уларҙың йөкмәткеһе һәм телмәр төҙөлөшө, икенсе билдә менән грамоталылыҡ кимәле баһалана.\n5.Стиль һәм мәғәнәүи яҡтан текст камил.Эштә йөкмәтке яғынан-5,телмәр яғынан 5 кәмселек булырға мөмкин.\n3орфографик, 3 пунктуацион йә 4 грамматик хата булыуы мөмкин.\n5.Эштең стиле ярайһы уҡ төҙөк һәм мәғәнәле.Дөйөм алғанда,эштең йөкмәткеһендә 8,телмәрендә 8 кәмселек булыуы мөмкин.\n5 грамматик хата\n10 орфографик,13 пунктуацион,\n8 грамматик хата\n4.Эштең йөкмәткеһендә-20,телмәрендә-20-нән күберәк хата ебәрелгән.\nКонтроль күсереп яҙыу. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡыған өсөнсө класс уҡыусылары өсөн беренсе сиректә контроль күсереп яҙыу үткәрелә.\nМаҡсат: башҡорт теленең үҙенсәлекле хәрефтәрен дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен тикшереү.\nБыл беҙҙең мәктәп. Ул бик матур. Кластар таҙа, яҡты. Мәктәптә кабинеттар, ашхана, спорт залы, музей бар. Балалар мәктәптә уҡыйҙар, яҙалар, һүрәт төшөрәләр.\nКонтроль диктант. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡыған өсөнсө класс уҡыусылары өсөн икенсе сиректә “Ҡыш” темаһын ҡабатлап контроль диктант яҙыла.\nМаҡсат : «Ҡыш» темаһына һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен, һүҙлек эшен тикшереү.\nБына ҡыш етте. Тышта ҡар яуа. Көн һыуыҡ. Мин бейәләй, тун, быйма, бүрек кейәм. Тышҡа уйнарға сығам. Мине дуҫым көтә.\nИжади эш. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡыған өсөнсө класс уҡыусылары өсөн икенсе сиректә “Ҡышҡы уйындар” темаһы буйынса инша яҙыла.\nМаҡсаты : Ҡыш , ҡышҡы уйындар тураһында үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе ҡулланып, бәйләнешле текст төҙөп яҙыу.\nКонтроль диктант. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡыған өсөнсө класс уҡыусылары өсөн өсөнсө сиректә «Әйтелеү маҡсаты яғынан һөйләм төрҙәрен” ҡабатлап контроль диктант яҙыла.\nМаҡсат : Әйтелеү маҡсаты яғынан һөйләм төрҙәрен ҡабатлау, һүҙҙәрҙе, өндәрҙе ишетеп яҙма телмәрҙә дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен тикшереү.\nБына урман. Ул бик матур, ҙур. Урманда бүре, айыу, төлкө, ҡуян, терпе йәшәй. Бына бүре. Ул һоро төҫтә. Терпе алма ярата. Ҡуян кишер ашай.\nЭштәр : 1. Ул һоро төҫтә. - һөйләмен һорау һөйләм итеп төҙөп яҙырға.\n2.Өсөнсө һөйләмде тәржемә итергә.\nИжади эш. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡыған өсөнсө класс уҡыусылары өсөн дүртенсе сиректә “Баш ҡала” темаһы буйынса тәржемә эше үткәрелә.\nМаҡсаты : Үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе ҡулланып,башҡорт теленән рус теленә тәржемә.\nӨфө – Башҡортостандың баш ҡалаһы. Өфө ҙур һәм матур ҡала. Өфөлә парктар бар. Унда кешеләр ял итәләр. Баш ҡалала бейек йорттар, һәйкәлдәр ҙә бар. Беҙ Өфөгә экскурсияға барҙыҡ. Баш ҡалабыҙ Өфө беҙгә оҡшаны.\nКонтроль диктант. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡыған өсөнсө класс уҡыусылары өсөн дүртенсе сиректә “ Исем” темаһын ҡабатлап контроль диктант яҙыла.\nМаҡсаты: “Исем” темаһы буйынса белемде үҙләштереү кимәлен тикшереү, орфограммаларҙы ҡулланып дөрөҫ, хатаһыҙ диктант яҙыу.\nСалауат Юлаев –башҡорт халыҡ батыры. Ул илен, халҡын яратҡан. Салауат Юлаев йырсы ла, шағир ҙа булған. Уға Өфөлә Ағиҙел ярында һәйкәл ҡуйылған.\nЭштәр : 1.Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе яҙып алырға.\n2.Беренсе һөйләмде тәржемә итеп яҙырға.\n3.Нимә? һорауына яуап булған дүрт һүҙ яҙырға.\nНомер материала: ДВ-434392\nУрок по башкирскому языку на тему "Асикмэк"\nПланирование на тему "оценочные материалы"


Трасса бар - маршрут юҡ\nӨфө ҡалаһының Калинин районында урынлашҡан Өфө моторҙар эшләү берекмәһе баҡсасылары Черниковка биҫтәһенә маршруттар булмауына зарлана. Дөрөҫөрәге, маршрут бар, ләкин уны баҡсасылар һирәк күрә.\nРауза Мәрҙәмшина баҡсаға йыл һайын емеш-еләк йыйырға йөрөй. Өлкән йәштәгеләр өсөн саф һауала ял итеү курорттан күпкә яҡшыраҡ, ти ул. Ханым, йыш ҡына, үҙе менән бергә ейәнен дә ала. Әммә ғаиләгә Черниковка биҫтәһенән баҡсаға килеп еткәнсе 500 һумдан ашыу аҡса түләргә тура килә. Пенсионер баҡсаға тура маршрут булмауына зарлана.\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһе баҡсаларында 2 меңдән ашыу ер бүлеме иҫәпләнә. Йәйен ер хужалары баҡсала уҙғара. Бында йыл әйләнәһенә йәшәүселәр ҙә күп. Баҡса аша Черниковканан Федоровка ауылына тиклем 299-сы маршрут бар. Ләкин баҡсасылар әйтеүенсә, маршрут ике сәғәткә бер үтә. Уныһы ла көн һайын түгел. Һөҙөмтәлә Черниковкаға барыусылар, бер маршруттан икенсеһенә һәм өсөнсөһөнә лә күсеп ултырырға мәжбүр була.\nБаҡсасылар маршрут һорап баш ҡала хакимиәтенә хат та яҙғандар. Калинин районы хакимиәтенән, хатты Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетына ебәрҙек тигән яуап килә.\nБыл трасса 3 йыл элек төҙөлгән. Уға тиклем үҙенең баҡсаһына килер өсөн, хужаларға тәүҙә Ҡариҙел аша паромда, һуңынан автобуста Базилеевка ауылына тиклем килергә тура килгән. Ә Базилеевка ауылынан баҡсаға тиклем 4 саҡрым юлды, улар йәйәү уҙған. Хәҙер юл да бар, уңайлыҡтар ҙа тыуҙырылған, ләкин кәрәкле маршрутты көтөп алып булмай.\nӘгәр ҙә шәхси маршруттар баҡсасыларҙы ҡәнәғәтләндермәй икән, улар ҙур автобус һорап Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетына мөрәжәғәт итергә хоҡуҡлы. Артабан ведомство «Башавтотранс»ҡа запрос яһай, һуңғыһы баҡсаға дәүләт маршруты ебәреү буйынса конкурс уҙғара. Был маршрут маҡсатҡа ярашлы тип табылған осраҡта, автобус бүленәсәк.


Теле барҙың-иле бар | Всемирный курултай башкир\nТеле барҙың-иле бар\nБашҡорт теле көнөнә арналған сараларҙы ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә күрһәткән ярҙам өсөн бер төркөм йәмәғәт, сәнғәт, фән эшмәкәрҙәренә бөгөн Рәхмәт хаттары тапшырылды. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында тәбрикләү тантанаһы уҙҙы.\nТуған телгә һөйөү һәм хөрмәт тәрбиәләп, үҙенең тынғыһыҙ эштәре менән башҡорт телен үҙ нәфислегендә һаҡлауға, уны үҫтереүгә ҙур көс һалған шәхестәрҙе Мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев, Мәғариф министрлығының милли мәғариф үҙәге етәксеһе Булат Зиннуров, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Искәндәр Юлдашев, Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды етәксеһе Гөлназ Йосопова ҡотланы.\n“Быйыл башҡорт теле көнөн дәүләт кимәлендә үткәрергә ҡарар итеү – тарихи мәл. Шулай уҡ, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы тәҡдиме менән 2020 йыл Башҡорт теле йылы тип иғлан ителде”, – тип билдәләне Искәндәр Юлдашев.\n«Аҡ тирмә» милли-мәҙәни үҙәге рәйесе Рәйсә Күзбәкова Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшмәкәрлеге тураһында ла һөйләп уҙҙы: “Башҡорт теле көнөн өс йыл рәттән мәктәптәр кимәлендә үткәреп килдек, ярҙамдары өсөн милли гимназияларға ҙур рәхмәт. 2018 йылда был байрам Мәҙәниәт министрлығы менән берлектә ҙур масштабта Конгресс-холл бинаһында үтһә, быйыл ул тағы ла юғарыраҡ кимәлгә күтәрелде. 14 декабрь көнө иртәнге сәғәт алтынан алып төнгө ун икегә хәтле күңелем йырланы. Телебеҙ тантана итте. Был байрамдың бәҫен һүндермәү, телебеҙҙе һаҡлау үҙебеҙҙән тора”.\n« Нардуғанда ҡояш кешеләргә йөҙө менән борола. Ҡырмыҫҡалы районы Яңы Бишауыл ауылы халҡы фольклор байрамы үткәрҙе\nҺәр кем үҙенең шәжәрәһен өйрәнә аласаҡ // Проект «Башархив» »


15 Февраль 2011, 14:09\nМәсғүт һәм Венера Ситдиҡовтарҙың башланғыс капиталһыҙ ҙа үҙ эшен асып ебәреүе башҡалар өсөн миҫалКүмәк хужалыҡ – колхоз-совхоздар бөткәнгә ни заман, ә ауыл халҡы һаман үҙ аллы йәшәү әмәлен таба алмай интегә. Хәйер, бөтә ауыл халҡы тураһында былай тип әйтеп булмай, шулай ҙа күптәр «алма беш – ауыҙыма төш» принцибынан ары китә алмай аҙаплана. Берәй кәсепкә йәки, күпселек шикелле, алып-һатыу эшенә тотонор ине, әлеге лә баяғы, башланғыс капитал юҡ. Ә бына мин танышҡан ирле-ҡатынлы Венера менән Мәсғүт ҡорҙаштарым, ҡала ерендә эшһеҙ ҡалғас, бер ҙә тинтерәп йөрөмәгән: тәүәккәлләгән дә, башланғыс капиталһыҙ, «блат»һыҙ-ниһеҙ эш башлаған да ебәргән. Әлеге көндә аҡсаға, алтынға мансылып йәшәмәһәләр ҙә, көндәлек йәшәү-көнкүреш өсөн эшләп тапҡандары етеп тора.


1 Апрель 2020, 15:36\n(дауамы)Башҡорт хәрефтәре баҡсаһыМәмерйә эсендә тегеләй-былай йөрөп, бер ни тиклем ялҡып киткән малайҙар алыҫта ниндәйҙер асыҡлыҡ барлығын күреп ҡалды. Улар унда атлап түгел, осоп тигәндәй барҙы.\nНимә генә тимә, бәлки, ер аҫты донъяһынан сығыу урыны ошолор, тип өмөт иткәйне улар. Әммә серле аҡлан сағыу балҡыш менән уларҙы сихырлағандай итте. Салауат менән Айбулат унда ағып тигәндәй барып инде, әммә Хансураны ни эшләптер нимәлер туҡтатып тик тора. Күҙгә күренмәгән бер диуар хасил булған кеүек, малай тегеләй барһа ла уға бәрелә, былай барһа ла, туҡтала. Аптырғас, Салауат менән Айбулат уны ике яҡтан етәкләп алып инде. Ниндәйҙер бер сихри көстө еңгән кеүек, малайҙар ҡыуанышып үләнгә тәгәрәште.\nӘ аҡландың уртаһында нурланып торған һәйкәлдәр балҡый. Салауат оҙаҡ уйлап торманы, шундуҡ береһенең башына менеп тә китте. Был ни ғәжәп!? Һәйкәл үҙе лә ниндәйҙер йылылыҡ бөркә!\nБалалыҡ үҙенекен итә. Әле генә бәхәсләшеп килгәндәрен онотоп, Айбулат менән Хансура сағыу аҡланды айҡай-байҡай сабыша башланы. Һәйкәлдәргә үрмәләне.\nШул саҡ ҡапыл Айбулат ҡысҡырып ебәрҙе:\n- Ағай, һуң былар бит хәрефтәр!\n- Эйе! Ана ҡара, һинең ултырғаның ул "Һ" хәрефе бит!\nСалауат шунда ғына абайлап ҡалды. Ысынлап та, һәр һәйкәл хәреф һынында эшләнгән дәһә! Малайҙар нимә эшләргә белмәй торғанда, Хансура телгә килде:\n- Самабайҙы саҡырырға кәрәк! Ул бит үҙе әйтте, әгәр берәй йомошоғоҙ бул һа, сал ҡылғанды усығыҙға алығыҙ һәм мин килеп етермен, тине.\n- Эйе шул! - Салауат хәреф өҫтөнән төшә һалып, аҡланда ҡылған эҙләй башланы. Уға алыҫ китергә тура килмәне, малай шундуҡ ҡылғанды ҡулына алды һәм Самабайҙы саҡырҙы. Ә ул, әйтерһең, бына шуны ғына көтөп торған, йылмая-көлә хәрефтәр араһынан килеп тә сыҡты:\n- Нимә? Аптырап ҡалдығыҙмы тағы ла? Бында һеҙ түгел, мин аптырарға тейеш. Танымайһығыҙмы әллә дуҫтарығыҙҙы?\n- Таныуын таныйбыҙ ҙа ул, тик ниңә улар бында туғыҙ ғына?\n- Ә мин уныһын да аңланым шикелле, - тине Айбулат. - Былар саф башҡорт хәрефтәре!\n- Берәү таныған, имеш, танығас, ниңә башта уҡ әйтмәнең? - Салауат Айбулаттың белдекле булыуын оҡшатып етмәне йәнә лә.\n- Шауламағыҙ! Хәҙер барын аңлатам. Һеҙ әле мөғжизәле баҡсала йөрөп ятаһығыҙ, малайҙар! Унда теләһә кем инә алмай! - Самабай һүҙен дауам итте.\n- Ә кемдәр генә инә ала һуң? Мине улар тотҡарланы, әйткәндәй. - Хансура үҙенең инә алмай тороуын иҫенә төшөрөп, был һорауҙы бирмәй түҙмәне.\n- Һеҙгә бында, моғайын, бик йылы, рәхәттер, шулаймы?\n- Эйе!!! - тине малайҙар бер тауыштан.\n- Бының сәбәбе, - тип дауам итте Самабай, - Һеҙ - туған телегеҙҙең йөрәгенә килеп индегеҙ! Туған телегеҙ шуға ла һеҙгә рәхмәтен әйтеп, яҡты нурҙарына ҡойондора. Киләсәктә ул һеҙгә шундай мөмкинлектәр асыр, һеҙ быны бөгөн хатта үҙегеҙҙең күҙ алдына ла килтерә алмайһығыҙ!\n- Мин күҙ алдыма килтерәм ул: әсәй әйтә, туған телен белмәгән кешеләрҙең Йыһан менән бәйләнеше өҙөлә һәм улар төрлө яман сирҙәргә дусар була тип! - Айбулат әсәһен маҡтап телгә алырға теләне, күрәһең.\n- Ҡалай Һинең әсәйең дөрөҫ әйткән, Айбулат! Тимәк, ул бик шәп ғалимә! Бик күптәр үҙҙәренең ошо Йыһандағы бер өлөшсә, шул уҡ ваҡытта ата- бабалары тамырын дауам итеүсе икәнен аңлап та етмәй шул. Әгәр кеше үҙен тәбиғәттән айырым итеп хис итә башлай икән, уға Юғарынан көс килеүе туҡтай, кеше ҡояшһыҙ ҡалған гөл кеүек һулый. - Самабайҙы Салауат бүлдерҙе:\n- Бөгөн ундайҙар күп тә инде?!.\nҮкенескә ҡаршы, Ер өҫтөндә йәшәйеш икенсе төрлө шул. Кешеләр тәбиғәткә Ер-әсә тип ҡарамай, ә унан ситләшә. Һөҙөмтәлә, Ер йөҙөндә төрлө һәләкәттәр булып тора. Асылыкүлдең төбөндә булдығыҙмы әле?\n- Юҡ!!! - тине малайҙар.\n- Минең булғым да килмәй! Бөтөнләй һыу яратмайым, әсәйем миңә һыу инергә лә ҡушмай, - тине Хансура.\n- Эй, башты ҡатырҙы инде ошо! Ҡайҙан ғына эйәртеп алдым? - Салауат дуҫының даими рәүештә мыжып тороуына тағы ла баҫым яһаны...\n- Сеү! Сеү! Малайҙар, һеҙ хәҙер бер атҡа - маҡсатҡа егелгән, шуға ла ҡарағыҙ уны: бары дуҫ булһағыҙ ғына тауҙың сере асылыр!\n- Анауында, бейеккә ҡарағыҙ әле! Күрәһегеҙме кеше һындарын?! Улар туған телдәренә булған һөйөүҙәре менән ҙур эштәр атҡарған, олуғ маҡсаттарға ирешкәндәрҙең рухы.\n- Улар барыһы ла үлгәнме ни? - тип һораны Айбулат.\n- Юҡ, төрлөләре бар, әйтәйек, һеҙ ҙә шундай көслө шәхестәрҙең береһе була алаһығыҙ! Бында "Башҡорт хәрефтәре баҡсаһы” күгендә фанилыҡтан киткәндәрҙең рухы сағыла, тип аңлатты Самабай.\n- Ә минең тел белгесе булғым килмәй! - Салауаттың яуабы ҡәтғи булды.\n- Ә телде ололау өсөн мотлаҡ тел белгесе, уҡытыусы, ғалим булыу мөһим түгел!\n- Нисек инде???\n- Бына бит һеҙ туған телегеҙҙә матур итеп һөйләшәһегеҙ, ул да телде ололауға, уны хөрмәт итеүгә тиң!\n- Ә ниңә баҡса мине индермәй торҙо икән, Самабай? - Хансура үҙен борсоған һорауҙы тағы ҡабатланы.\n- Әллә инде, - тип йылмайҙы Самабай. - Үҙең ни уйлайһың һуң?\n- Белмәйемсе? Бәлки, минең атайым ҡала егете булғанға был хәрефтәр мине танымайҙыр? Ул бит йүнләп башҡортса һөйләшә лә белмәй, әсәйем Учалынан алып килгән бер иҫке китапта ата-әсәләренең ҡылыҡтары баланың йәшәйешенә йоғонто яһай, тип яҙылғайны. Атайым һөйләшә белмәгәс, улар мине лә танымағандыр, может? - Хансура яурындарын һелкетте.\n- Эш шунда ғынамы икән?\n- Ә һин ниңә гелән һөйләшкәндә рус һүҙҙәре ҡыҫтыраһың ул, ә? - Салауат ҡапыл тоҡанып киткәндәй итте.\n- Һөйләшһә ни! Мин бит һине ниңә дәрестән ҡасаһың, тип ҡаңғыртмайым. - Хансура менән Салауат йәнә эләгешеп китте. Шул саҡ Айбулат уларҙың иғтибарын икенсе нәмәгә йүнәлтте:\n- Ағай, ҡара әле, Хансураның да, һинең дә башыңдан әллә ниндәй нурҙар күтәрелә ул! Минекендә бармы? - Малайҙар көрмәкләшеүҙән туҡтап, бер-береһенә ҡарашты. Ысынлап та, уларҙың башынан тулҡын-тулҡын булып нурҙар урғыла ине. Әлбиттә, был күренеште лә улар башта аңламайыраҡ торҙо, әммә Самабай ниҙер әйткәнсе, Айбулат һөйләп ҡалырға тырышты:\n- Былар бит Самабай баяғы әйткән беҙҙе тоташтырып тороусы нурҙар!!!\nӘлбиттә, һәр кемгә үҙенекен байҡау мөмкин дә түгел ине, әммә башҡаларҙың Йыһан менән бәйләнешен малайҙар ап-асыҡ күрҙе. Нурҙар, әйтерһең, әллә ҡайҙан Күк төпкөлөнән килеп, малайҙар аша үтеп, ер аҫтына юллана. Байтаҡ ваҡыт улар ҡыҙыҡһынып, бер-береһенең нурланып торған баштарын күҙәтте.\n- Ғәжәп, берәйһе төшөмдә күрҙем, тип һөйләһә лә ышанмаҫ инем. Ана бит ул нисек икән Йыһан менән бәйләнеш!!! - Салауат был һүҙҙәрҙе әйткәндә үҙендә хатта ниндәйҙер, әлегә тиклем тойолмаған көс артыуын тойҙо. Шул саҡ малайҙарҙың икеһе Хансураның башына килеп етеп, әйтерһең, уға инә алмай ыҙаланған "ҡунаҡ" һымаҡ, нурҙарҙың кире ҡаҡлығыуын күреп ҡалды. Был юлы улар аптырашманы. Барыһы ла көн кеүек асыҡ ине: әгәр биологик зат булараҡ Кеше Күк, Ер менән бәйләнешен юғалтырға теләмәһә, һәр саҡ туған телендә таҙа итеп һөйләшергә тейеш. Самабайға яңы дуҫтарына бер ни ҙә аңлатырға кәрәкмәне.\nХансура, әйтерһең, электр сымына эләккән кеше һымаҡ, әле бер яҡҡа, әле икенсе яҡҡа борғолана, үрһәләнә башланы, ул үҙе менән ни булғанын белмәне.\n- Ярай әле дуҫығыҙ башҡорт телен белә, әгәр ул уны бөтөнләй белмәһә, ошо тау эсендә тороп ҡалыр ине!\nСалауат менән Айбулаттың иҫе китте. Улар быны көтмәгәйне.\n- Эйе, егеттәр, һеҙ ваҡытлыса Хансураны ошонда ҡалдырып торорға тейешһегеҙ! Һеҙ тау ҡуйынынан сығыу юлын тапҡансы, ул туған телендә таҙа итеп һөйләшергә өйрәнә торасаҡ!\nМалайҙар дуҫтарын ҡотҡарырға ташланды, әммә ул күҙгә күренмәгән быяла ҡоршау менән уратылғайны инде. Салауат унда әллә күпме шаҡып та, тибеп тә ҡараны, әммә Хансура уларҙы ишетмәне. Айбулат ҡурҡышынан илап ебәрҙе.\n- Хансура! Хансура! Ишетәһеңме беҙҙе?\n- Ишетмәй ул һеҙҙе!\n- Нисек инде улай? Беҙ улай тип килешмәнек һинең менән, Самабай?! - Салауат бик ныҡ ҡыҙып китте. - Беҙ унһыҙ бер ҡайҙа ла, бер аҙым да атламайбыҙ! Йәнә лә ниңә әле беҙ һиңә һәр саҡ ышанырға тейеш?\n- Ышанмағыҙ һуң! Әммә ошо килеш уны тауҙан алып сыҡҡан хәлдә лә, ул ауырыу булып ҡаласаҡ!\n- Ауырыу? Ә ниңә? Ул бит сирле малай түгел! - Айбулат та бик ныҡ ҡыҙғанды Хансураны.\n- Ул яҙмыш ҡушыуы буйынсамы, һеҙҙең саҡырыу буйынсамы, белмәйем, әммә "Башҡорт хәрефтәре баҡсаһы"на килеп эләкте. Кем белә, был, бәлки, уның бәхетелер?! Әгәр ошонда ул башҡорт теленә башҡа тел һүҙҙәрен ҡушмай һөйләшергә өйрәнә икән, тау уға мәрхәмәтен күрһәтер! Ул бик ҙур табип булыр киләсәктә! - тине, Самабай.\n- Һин күрәҙәселәме ни әле? Ҡарале уны, беҙ уға ышанып, бөтә эсебеҙҙе бушатабыҙ, ә ул беҙҙе тауға бикләп, беҙҙән теге кемде әле, Айбулат, онотам да ҡуям шуны? Һуң кемде тим мин һиңә? Ана шул табипты эшләргә уйлай, имеш, - Салауат тау ҡуйынында белем алған боронғо ғалимды иҫенә төшөрә алманы.\n- Әбүғәлисинаны әйтәһеңме ни, ағай?\n- Эйе, шул-шул!\n- Һин юҡҡа ярһыма, Салауат, ярһыу - егет кешегә килешкән эш түгел! Әлегә тиклем минең һеҙгә зыяным теймәне, әгәр сабырлыҡ менән тау ғәмәлдәрен атҡарһағыҙ, һеҙ бит ҙур моратҡа ирешәсәкһегеҙ! - Самабай малайҙарҙы тынысландырырға тырышты.\n- Улайһа, беҙгә ни эшләргә һуң, Самабай?! - Айбулат үҙен ике уртала ҡалған кеүек хис итте.\n- Ә һеҙ баҡсаның башҡа урындарын да ҡарай тороғоҙ! Унда Мәңгелек ағасы бар! - тип кәңәш итте үлән буйлыҡ йән эйәһе.\n- Ҡара уны, әгәр беҙҙе дуҫтарын ташлап китәләр икән, тип уйлап бер-беребеҙҙән айырып, башыбыҙҙы ашарға теләйһегеҙ икән, мин нимә эшләргә белермен! Әлегә әйтмәй торам, - тине Салауат.\nМалайҙар Хансураның ҡулына китап алып, нимәлер уҡый башлауына ғәжәпһенеп ҡарап торҙо ла, баҡсаның икенсе башында ултырған ҙур мөһабәт ағас янына юлланды, сөнки артабан бында ҡалыуҙың мәғәнәһе юҡ ине. Юлда улар тәрән упҡын ситенән үтте. Шул саҡ уларҙы бер тотам ҡалдырмаған Самабай былай тине:\n- Ана, тегендә упҡын төбөндә ятҡан кешеләрҙе күрәһегеҙме?\n- Эйе! - тинеләр бер тауыштан.\n- Улар тап телде белмәүҙәре арҡаһында яман сиргә дусар булыусылар.\n- Нисек инде?\n- Бына шулай, хөрмәтле Тау ҡунаҡтары! Телде кешеләр аралашыу ҡоралы ғына тип уйлай, улай түгел шул. Телдең иң төп бурысы - ул кешеләрҙең рухи сәләмәтлеген һаҡлау! Туған телендәге һүҙҙәрҙең, өндәрҙең моңо етмәү сәбәпле, кешеләргә кәрәкле Йыһан көсө, тамырҙары рухы, ҡото килеп етмәй. Шунан уларҙың әле теге, әле был ерҙәре сырхай башлай. Хатта туған телендәге бер генә өн дә әллә нисәмә сирҙән дауа була ала. Яҙмышты һынарға ярамай, ата-бабаларҙан мираҫ булып ҡалған телде үҙегеҙҙе яратҡан, һаҡлаған кеүек яратырға, һаҡларға кәрәк!\n- Бына нисек икән? Мин был хаҡта Интернеттан бер мәҡәлә уҡығайным ул. Әйткәндәй, тап туған телдәрҙе өйрәнеү - ул Киләсәктең рухи сәләмәтлеге, тигән Америка ғалимы, - тип өҫтәп ҡуйҙы Айбулат.\n- Шул инде, иң шәп Рәсәй ғалимдары Америкала көс түгә, быны барыһы ла белә, - тине Салауат. - Тик миңә әле шуныһы аңлашылмай: ниңә уларҙың ауырыу йәндәре хәҙер бында ла ыҙа сигә?\n- Улар әле таҙарыныу этабын үтә, шунан һуң "Башҡорт хәрефтәре баҡсаһы"на килеп, телде өйрәнәсәктәр! Телде белмәү был Тауҙа иң ҙур гонаһтарҙың береһе һанала.\n- Хансура рус һүҙҙәрен ҡыҫтырып ҡына һөйләй ул, шуға күрә, моғайын, уға телде өйрәнеү ауыр бирелмәҫ, эйе бит, ағай!? - Айбулат артына боролоп ҡараны. Унда йыраҡта быяла бина һымаҡ баҡсала Хансура, китаптарға ҡапланып, нимәлер уҡый ине. Тик янында бер кеше лә хасил булған.\n- Уныһы кем тағы? Ағай, Хансура янына кемдер ингән?! - Айбулат ағаһына өндәште.\nСалауат һорау ҡатыш аптыраған ҡараштарын Самабайға төбәне.\n- Борсолмағыҙ, дуҫығыҙға мәшһүр ғалим Әбүғәлим дәрестәр бирә! Күрерһегеҙ, ул бик матур итеп туған телендә һөйләшергә өйрәнер!\nМалайҙар яҙмыштарына күнгән ҡиәфәттә, тирә-яҡтарына ҡарана-ҡарана, әллә ҡайҙан күренеп торған ҙур ағасҡа табан атланы.


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Доклад. УУД (на башкирском языке)\nФедераль дәүләт белем биреүҙең яңы стандартының өҫтөнлөклө йүнәлеше булып шәхесте бөтә яҡлап үҫтереү тора. Уҡыу процесы, яңы белем, күнекмәләр уҡыусыларҙың үҙ аллы үҙләштереүенә йүнәлдерелә, ә уҡытыусы белем алырға өйрәнеүҙе (умение учиться) формалаштырырға бурыслы. Федераль дәүләт белем биреүҙең яны стандарттары нигеҙенә системалы-эш-мәкәрлекле йүнәлеш һалынған. Ул, иң беренсе сиратта, универсаль уҡыу эшмәкәрлеген (УУЭ) формалаштырыу аша тормошҡа ашырыла.\nУниверсаль уҡыу эшмәкәрлегенең төрҙәрен билдәләүҙә уҡыусыларҙың йәш үҙенсәлеген иҫәпкә алыу, уҡыу процесын ойоштороу өсөн шарттар булдырыу, башҡарған функциялары, структураһы һәм формаһы төп критерийҙар булып тора. Универсаль уҡыу эшмәкәрлеге шәхес булараҡ формалашыуҙы тәьмин итеусе, танып белеү, регулятив, коммуникатив төрҙәргә бүленә.\n1. Уҡыусыларҙың шәхес булып формалашыуын тәьмин итеүсе эшмәкәрлек. Был блокта төп өс шәхси эшмәкәрлек төрҙәре һыҙыҡ өҫтөнә алына: үҙбилдәләнеш (уҡыусының шәхси, профессиональ, тормошта үҙ урынын билдәләүе); уҡыусының белем алыуҙың мәғәнәүи асылын төшөнөүе (миңә быны ни өсөн белергә кәрәк?), әҙәп-әхлаҡ нормаларын белеүе.\nРегулятив (көйләүсе) универсаль уҡыу эшмәкәрлеге - уҡыусының үҙенең уҡыу эшмәкәрлеген ойоштороуҙы тәьмин итеүсе хәрәкәттәр (маҡсат ҡуйыу, планлаштырыу, контролләү һәм баһалау).\nКоммуникатив — аралашҡанда башҡаларҙы тыңлай белеү, фекерҙәренә ҡолаҡ, һалыу, проблеманы күмәкләп тикшереүҙә ҡатнашыу, килеп тыуған конфликтты хәл итеү юлдарын табыу эшмәкәрлеге ул. Шулай уҡ бында уҡытыусы һәм иптәштәре менән хеҙмәттәшлек итеү, конфликтты сисеүҙә альтернатив ысулдарҙы табыу һәм баһалау, фекереңде аңлайышлы итеп әйтеү, туған телдең грамматик һәм синтаксик нормаларына ярашлы диалогик һәм монологик телмәр формаларын яҡшы үҙләштереү. Һөйләшеп уртаҡ тел таба белеү ҙә инә.\n4.Танып белеү эшмәкәрлеге — ул дөйөм уҡыу эшмәкәрлеге, логик һәм тамға-символлар менән эш итеү. Дөйөм укыу эшмәкәрлегенә кәрәкле мәғлүмәт эҙләүҙә компьютер сараларын ҡулланыу, моделләштереү. телдән һәм яҙма формала телмәр ҡороу, төрлө жанрҙағы текстарҙан мәғлүмәтте табыу, иң әһә миәтлеһен айырып алыу, текстын йөкмәткеһен тулы, ҡыҫҡаса һайлап һөйләү, текстын характеристикаларына ярашлы төрлө жанрҙа текстар төҙөү инә.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә универсаль уҡыу эшмәкәрлеген формалаштырыу юлдарын нисек табырға? Бынын өсөн Федераль дәүләт белем биреүҙең яны стандартының норматив документтарын, методик принциптарын һом заманса дәрестең структураһынан тыш, яңы белем биреү һөҙөмтәләренә өлгәшеү өсөн ниндәй технологияларҙың һөҙөмтәле булыуын белергә кәрәк. Белем биреү технологияларын һайлау уҡыусыларҙың йәш үҙенсәлектәренән, мөмкинлектәренән, уҡытыусының әҙер булыуынан тора. Һис шикһеҙ, продуктив, ижади, тикшереү, проектлы, мәълумәти технологияларға өҫтөнлөк бирергә кәрәк, башҡаларын ҡулланыу мөмкинлеген дә инҡар итергә ярамай.\nУҡытыу процесында адаптив система (АСО-Адаптивная система обучения (Яраҡлашыу тәртибендә уҡытыу)) алымдарын ҡулланыу уҡыусыларҙың УУЭ формалаштырыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙыра.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә Адаптив система алымын ҡулланыу миҫалында уҡыусыларҙың универсаль уҡыу эшмәкәрлеген ҡарап китәйек.\nУкытыусы барлыҡ уҡыусыларҙы ла уҡыта!\nИке параллель уҡыу процесы\nУкытыусы индивидуаль эшләй\nУкыусылар үҙ аллы эшләй\nА.С. Границкая билдәләүенсә, дәрес моделе ике өлөштән тора. Беренсе өлөш — барыһын да бергә уҡытыу, икенсе олөш - ике параллель уҡыу процесы: уҡыусыларҙың үҙ аллы эше, уҡытыусының уҡыусы менән индивидуаль эше. АСО алымдарын ҡулланып, укытыусы дәрес ваҡытынын 60 - 80%-ын индивидуаль эшкә бүлә ала.\nАСО шарттарында үҙ аллы эш өҫтөнлөктө ала. Дәрестә уҡыусылар төрлө темпта эшләй, уларҙын белем, фекерләү кимәле төрлө була һәм шуға ярашлы уларға ярҙам да үҙгәрә. Күп кимәлле эш төрө уҡыусыларҙың танып белеү УУЭ формалаштырырға ярҙам итә.\n1-се кимәл (уровень)— танып белеү эшмәкәрлеге — төшөнсәне таныу, уны сағыштырыу һәм оҡшашлыҡты билдәләү (З балл):\n2-се кимәл — үтелгән материалды иҫкә төшөрөү (4 балл):\n3-сө кимәл — уҡыу материалын аңлау, уны яңынан эшкәртеү, тасуирлау һәм анализлау (5-6 балл);\n4-се кимәл — эшмәкәрлекте аныҡ билдәләнгән ҡағиҙә ярҙамыңда тормошҡа ашырыу, белемде яңы уҡыу мәсьәләһен сисеү өсөн дөйөмләште-релгән алгоритм нигеҙендә һәм таныш ситуацияла ҡулланыу (7-8 балл);\n5-се кимәл — белемде (күнекмәләрҙе) яңы мәсьәләләр сисеү өсөн таныш булмаған ситуацияла һәм ижади ҡулланыу (элек үҙләштерелгән белемде проблеманы хәл итеү өсөн яңы ситуацияла үҙ аллы ҡулланыу; проблеманы күрә белеү һәм уны хәл итеү ысулдарын билдәләү) (9 - 10 балл).\nЭш төрҙәрен башҡарыу өсөн бөтәһенә лә бер төрлө ваҡыт бүленә, һәр уҡыусы беренсе кимәлдән башлап артабанғы кимәлгә үҙ тиҙлеге менән күтәрелә. Күп кимәлле эш төрөн өйгә эш итеп биреү ынғай һөҙөмтәгә килтерә. Адаптациялы эщ төрөнөң өҫтөнлөгө бер кимәлдән икенсеһенә үҙ аллы күсеүсе бөтә уҡыусыларҙың да эш менән мәшғүл булыуында. Был осраҡта һәр уҡыусыға юғарыраҡ баһа алыу мөмкинлеге асыла. Эш төрө уҡытыусы сигналынан һун башлана, тәғәйенләнгән ваҡыттан һуң баһалана. Уҡыусыларҙың үҙенең һәм иптәштәренең эшен баһалау, төҙәтеү регулятив УУЭ формалаштырыу өсөн әһәмиәтле. Был этапта билдәләнгән критерий буйынса бер-береһенен эшен тикшерергә тәҡдим ителә. Укыусылар иптәштәренең эшенә ҡарата үтә талапсан булмаҫҡа; белмәгән осраҡта, ярҙам итергә; туҡталып ҡалһа, әйтеп ебәрергә тейеш.\nҮҙ аллы эш төрө менән бер туҡтауһыҙ идара итеү һәм һөҙөмтәне контролдә тотоу өсөн уҡытыусы тикшереүе генә етмәй, уҡыусыларҙың да ярҙамы кәрәк була. Ундай контроль төрҙәре; К - уҡытыусы тикшереүе; ҮТ - үҙ эшеңде тикшереү; БТ — бер-береңдең эшен тикшереү; ЭҮТ — эске үҙ эшеңде тикшереү (уҡыусыла уҡыу эшмәкәрлегенең дөрөҫлөгө формалашҡан осраҡта тышҡы контроль кәрәкмәй).\nУкыусыларҙың һәр эш төрөн башҡарғандан һун йомғаҡлауы, материалды схемаға һалырға өйрәнеүе аша уларҙың аҡыл эшмәкәрлеге әүҙемләштерелә, тимәк танып белеү УУЭ формалаштырыу тормошҡа ашырыла.\nМәҫәлән, уҡытыусы яңы материалды аңлатҡанда уҡыусыларға терәк конспект йә схема төҙөүҙе тәҡдим итә. Уҡыусыға әҙер материал бирелмәй, ул уны үҙе эшләп таба. Бындай эш төрөн башҡарыу түбәндәге этаптарҙан тора;\n1) дөйөм схема уҡыусылар менән берлектә башҡарыла;\n2)\tуҡытыусы аңлатыуҙы туҡтата, укыусыларға схеманы үҙ алды эшләп бөтөрөргә тәҡдим итә;\n3)\tуҡыусыларҙан схема үҙ аллы эшләтелә.\nДәрестә уҡыусыларҙы үҙ аллы эшләргә өйрәтеү һәм коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеген формалаштырыу ысулы булып парҙар менән эшләү һанала. Был эш барышында һәр ваҡыт кластағы уҡыусыларҙың яртыһы Һөйләй, яртыһы тынлай (тикшерә), ә һуңынан киреһенсә эшләнә.\nАСО менән эшләү барышында парҙарҙың өс төрө бирелә.\nСтатистик парҙар ( уҡыусылар бер төрлө эш башҡарғанда)\n1 -се такт 2-се такт 3-сө такт\n1-се такт 2-се такт 3-сө такт\nСтатистик парҙар дәрестә укыусыларҙың бер-береһе менән даими аралашыуын тәьмин итә. Уҡыусылар аралашырға өйрәнә, бер-береһенен фекерен тынлай, уның менән килешеү-килешмәүен белдерә, был осраҡта һәр укыусының телмәре үҫешә һәм фекерләү ҡеүәһе арта.\nДинамик парҙарҙа (дүрт уҡыусының эшмәкәрлеге) һәр уҡыусы үҙ һорауын, яуабын аңлатыу барышында ос тапҡыр партнерын алыштыра.\nВариацион парҙарҙа (дүрт уҡыусы) төрлө материалдар эшкәртелә. Яуап биреүсе ҡатнашлығында өс уҡыусы бер кешенең эшен тикшерә, баһалай. Был пар төрөнөң нигеҙе булып мохтаж уҡыусыға ярҙам итеү тора. Уҡыусыларҙың эште башҡарып сығыу өҫтөндә бергә эшләүе һөҙөмтәһендә улар араһында ынғай мөнәсәбәттәр нығына.\nШулай уҡ был системала уҡытыусы-уҡыусы араһында барған индивидуаль эш төрҙәре лә ҡулланыла, коммуникатив УУЭ тормошҡа ашырыла. Баланың шәхси үҙенсәлектәрен яҡшы белеү эш төрҙәрен маҡсатҡа ярашлыраҡ, һөҙөмтәлерәк үткәрергә, методик алымдарҙы дөрөҫ һайларға ярҙам итә.\nҺәр баланың тәбиғи үҙенсәлектәренә ярашлы карточкалар, тестар, телдән, яҙма күнегеү кеүек эш төрҙәре әҙерләнә. Уҡыусының теманы нисек үҙләштереүен, унын аң даирәһенең үҫешен тикшереүҙә, эске кисерештәрен һынауҙа, белемен тәрәнәйтеүҙә индивидуаль эш төрҙәренең әһәмиәте бик ҙур.\nИндивидуаль эш предметты насар үҙләштергәндәр менән эшләүгә генә ҡайтып ҡалмай. Ул түбәндәгесә ойошторола:\nуҡыусының таҡталағы эше (башҡа уҡыусылар үҙ аллы эшләй);\nуҡытыусы өҫтәле артында эш (укытыусы менән уҡыусы ярты тауышта ғына әңгәмәләшә);\nуҡыусы өҫтәле артында эш (уҡытыусы уҡыусы янына ултыра);\nэшләп ултырған парҙар янында уҡытыусының тәғәйенләнгән укыусы-нын эшен күҙәтеүе (уны өйрәтеү, төҙәтеү, шелтә һүҙҙәрен әйтеү тыйыла).\nЯңы уҡытыу технологияһына ярашлы уҡыусының шәхес булып формалашыуын тәьмин итеүсе эшмәкәрлек - уҡыусының уҡыу материалын аңлап үҙләштереү маҡсатында үҙ аллы эҙмә-эҙлекле башҡарған эш системаһы ул.\nБеренсенән. Класта тейешле комфорт шарттар тыуҙырғандан һуң, уҡыусыларҙа тирә-яҡты танып белергә теләк уятыу. Үтеләсәк материалды өйрәтеү, уның эҙмә-эҙлелегенә төшөнөү, йәмғиәттәге ролен аңлау һәм баһалау өсөн тейешле мотив тыуҙырыу. Ҡыҫҡаса әйткәндә, «Мин ни өсөн был әҫәрҙе уҡыйым? », *Уның төп мәғәнәһенә төшөнөү миңә ни өсөн кәрәк? », «Миңә уҡымышлы булыу ни өсөн кәрәк?» һорауҙарына яуап бирергә бурыслы.\nИкенсенән. Уҡыу мәсьәләһен ҡуйғандан һуң уҡыу мәсьәләһен хәл итеү балалар тарафынан атҡарыла. Уҡытыу системаһының төп принциптарының береһе-балаға фекерләү, ижад итеү, аралашыу өсөн шарттар тыуҙырыу, әүҙем эшләүгә юл асыу. Уҡытыусы был эште ойоштороусы булып тора.\nМәҫәлән, балалар төркөмдәргә берләшеп йәки парлашып эшкә тотона. Дәрестә эште парлашып йәки төркөмдәрҙә эшләү уҡыусының уҡыу эшмәкәрлеген әүҙемләштерә, һөҙөмтәлерәк итә. Бындай эш процесында баҙнатһыҙыраҡ, шымыраҡ балалар ҙа үҙенән-үҙе эшкә ылыға. Баҙнатлы, әүҙем балалар етәкселек, лидерлыҡ сифаттарын үҫтерә. Күмәкләп кәңәшләшкәндә төрлө тәҡдимдәр индерелә. Был тәҡдимдәр төрлө яҡлап тикшерелә. Уны инҡар итеүселәр был ысулдың мәсьәләне хәл итеү өсөн бармағанын дәлилләй, башҡа төрлө тәҡдимдәр керетә.\nБыл уҡыу мәсьәләһен сисеү процесы уҡыусылар ҡорған бәләкәй генә кәңәшмәне хәтерләтә. Кәңәшмә барышында балалар тел өлкәһендәге күҙәтеүҙәренә, тәжрибәләренә таянып, уҡыу мәсьәләһен сисеүгә йүнәлеш ала. Уҡытыусы оҫта дирижер кеүек был процесс менән етәкселек итә һәм, һөҙөмтәлә, уҡыусы дәрестә ҡуйылған теоретик төшөнсәне асыҡлауға, яҡтыртыуға ирешә. Был кәңәшмәнең әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ ҙур. Сөнки ошо процесс барышында бала үҙ ҡарашын яҡларға баҙнат итә, уҡытыусының хуплауы, ҡеүәтле ярҙамында үҙ фекерен өлөшләтә йәки тулыһынса әйтеү мөмкинлегенә ирешә. Башҡалар ни әйтер? Бүтәндәрҙең фекере нисегерәк? Мин әйткән менән уртаҡлыҡ бармы? Балала ҡыҙыҡһыныу тыуа.\nФекер алышыуҙы «ауырыраҡ», «уртаса” уҡыусыларҙан башлау отошло. Уларҙың яуаптарын ҡырҡа инҡар итеү дөрөҫ булмаҫ. «Һин шулай уйлайһың, әйҙә башҡаларҙың да фекерен тыңлайыҡ әле» Һ. б. Әгәр уҡыу мәсьәләһен сисеүҙе интеллектуаль яҡтан көслө балаларҙан башлаһаҡ, уҡыу мәсьәләһе тәүҙә һораған «көслө» уҡыусы тарафынан шунда уҡ хәл ителәсәк, ә уҡыу материалын үҙләштереү темпы яйыраҡ балалар мәсьәләнең сиселеш логикаһын төшөнмәй ҡаласаҡ.\nҺәм һуңғыһы. Федераль дәүләт белем биреүҙең яңы стандартына ярашлы дәрестең мөһим этаптарының береһе - рефлексив анализ яһау. Рефлексив анализ - ул дәрестә эшләнелгән эштәрҙе барлау, уҡыу мәсьәләһен хәл итеүгә ярҙам итеүсе логик операциялар теҙмәһен иҫкә төшөрөү, эште контролләү һәм баһалау. Дәрестең тәүге өлөшөндә нимә эшләнем? Шунан? Тағы? Дәрес аҙағында нимә менән шөғөлләндем? Нимәләргә өлгәштем? Ннмәләрҙе эшләп өлгөрмәнем? Шулай итеп, бала үҙенең эшмәкәрлеген анализлай. Рефлексив анализ процесында үҙенән-үҙе һорауҙар тыуа: «Был эштәр һөҙөмтәһендә мин нимәгә өйрәндем? Ниндәй яңылыҡ астым? Был алған белем йәки һәнәр ҡасан, ҡайҙа кәрәгер?” Шулай итеп, һығымта, йомғаҡлау яһала.\nШулай итеп, адаптив система ҡулланып дәрес үткәреүҙең төп үҙенсәлектәре;\n1. Дәрес барышында һәр уҡыусының әүҙем фекерләү эшмәкәрлеген формалаштырыу (уҡыусы өй эшен тикшереүгә ҡатнаша, яңы материал аңлатҡанды тыңлай, материалды нығытыуҙа эшләй, уҙ аллы эш башҡара);\nУҡыусының үҙенең һәм башҡаларҙың эшмәкәрлегенә ҡарата эмоциональ ҡатнашлығын тәьмин итеү.\nУҡыусыларҙың дәрестә танып белеү эшмәкәрлегенә мотивация тыуҙырыу.\nДәрес эшмәкәрлеге процесында рефлексия, уҙбаһалауҙы тәьмин итеү (дәрестең һәр этабында уҡыусы үҙ эшмәкәрлегенең һөҙөмтәһен үҙе күҙәтә, баһалай, рефлексия индереү менән үҙ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһенә яуаплылыҡ арта, насар билдә алдында ҡурҡып ҡалыу юҡҡа сыға).\nДәрестә үҙ аллы йә ижади эш төрөп булдырыу (дәрестә үҙ эшен һәм бер-береһенец эшен тикшереү кеүек эш төрөн башҡарыу).\nДәрестең маҡсатына өлгәшеү.\nЙыйып әйткәндә, адаптип система ҡулланып уҡытыу уҡытыусының үҙ мөмкинлектәренә ышаныс уята, уҡыу-уҡытыу, тәрбиә биреү процесында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн шарттар тыуҙыра. Ә иң мөһиме, был дәрестәр демократик һәм гуманистик принципҡа таяна, сөнки уҡыусыларҙы үҫещ кимәленә бүлмәйенсә (яҡшы-насар өлгәшкән уҡыусылар иҫәбенә индермәйенсә) артабан үҫергә, камиллашырга ярҙам итә.\nНомер материала: ДВ-440213


Аҙна яңылыҡтары. Власть органдары эшҡыуарҙарға йөҙө менән борола\nҺәр хәлдә, инвесторҙар өсөн тура бәйләнеш ойоштороусылар шулай тип ышандыра. Башҡортостанда «Властҡа һорауыңды бир. Инвестор менән республика етәкселеге араһында тура бәйләнеш» тип исемләнгән проект эш башланы.\nУға ярашлы, кесе йоманан алып баш ҡаланың күп функциялы үҙәктәрендә махсус кабинкалар эшләй башланы. Унда теләгән бер йүнсел инеп видеомөрәжәғәт ҡалдыра ала. Кем ҡабул итәсәк был мөрәжәғәттәрҙе? Күҙгә -күҙ ҡарашып әңгәмәләшеүҙән нимәһе менән яҡшы был алым? Халыҡҡа көндәлек ялыуҙар ҡалдырыу үҙәге булып китмәҫме? Был һорауҙарҙы асыҡ кабинканы ойоштороусыларға бирҙек.\nПроекттың исеме «Инвестор һәм республика етәкселеге» тип аталһа ла кабинкалары асыҡ залда урынлашҡанлыҡтан башҡа мәсьәләр, хатта ялыуҙар менән мөрәжәғәт итеүселәр ҙә табыласаҡ. Әгәр видео яҙырырға кәрәкмәһә был мөмкинселекте бәлки, аноним хаттар яҙырға яратыусылар ҙа ысҡындырмаҫ ине.\nБындай кабинкалар баш ҡаланың ете күп функциялы үҙәгендә урынлаштырыласаҡ. Әгәр башланғыс һөҙөмтә бирһә, башҡа өлкәләргә ҡағылышлы һорауҙар буйынса ла ошондай алымды ҡулланыу мөмкинлеген ҡарарбыҙ, ти ойоштороусылар.


Республика хөкүмәтендә үҙгәрештәр буласаҡ\nшимбә, 21 октябрь 2017, Казан вакыты 18:59\nҮҙгәрештәр әленән үк башланды.\nРеспублика хөкүмәте премьер-министры Раил Сарбаев “Интерфакс” агентлығына әңгәмә биреп Башҡортостан яңы үҫеш юлына сыҡты- конкурентлыҡ һәләтенә инновация төҙөйбөҙ тип белдергән. Ошо уҡ әңгәмә Башҡортостан ру сәхифәһендә лә баҫылды.\nУл Башҡортостан Хөкүмәтендә үҙгәрештәр булыуы ихтимал тип белдерә. Улар хөкүмәттәге һәр ағзаның эш һөҙөмтәләренә бәйле буласаҡ. Кешенән файҙа юҡ икән – тимәк уның урыны ла бында түгел, тигән премьер.\nҮҙгәрештәр әленән үк башланды. Тәбиғәт менән файҙаланыу, урман ресурстары һәм экология министрлығы бөтөрөлдө, уның етәксеһе Алфрет Фәүхетдинов «икенсе эшкә күсеү сәбәпле» эшенән алынды. Яңы ойошторолған Тәбиғәт менән файҙаланыу һәм Экология министрлығы өсөн Иҙел Шәйәхмәтов яуаплы буласаҡ. Урман хужалығы министры итеп Рәжәп Нәбиуллин тәғәйенләнде. Был турала президент фармандары бар.\nРәжәп Нәбиуллин сығышы менән Ишембай районынан. Быға тиклем Рәсәй ауыл хужалығын күҙәтеү хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе вазифаһын башҡарған. Иҙел Шәйәхмәтов иһә Ейәнсуранан. Ул әлегәсә ветеринар һәм фитосанитар күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостандағы идаралығы етәксеһе урынбаҫары булып эшләгән.\nРаил Сарбаев әңгәмәһендә торлаҡ мәсьәләһе буйынса ла фекерен белдергән. Ул Өфө башлығы Павел Качкаевтың да етешһеҙлектәре атай. Ул уны торлаҡ төҙөлөшөндәге аҡса әйләнешен контролдә тота алмауҙа битәрләй. Бындай төҙөүсе һәм инвестроҙар яуап тоторға тейеш ти премьер-министр.


«Умник» программаһында ҡатнашыусылар уңышы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 марта 2018 — 16:42 ГТРК «Башкортостан»\nАшҡаҙан язваһына килтергән бактерияны йоҡтороу-йоҡтормау тураһындағы мәғлүмәттәҙе хәҙер 9 минут эсендә асыҡларға мөмкин. Экспресс-тест приборын Өфө дәүләт авиация техник университеты магистранты һәм уның хеҙмәттәштәре Рәсәйҙең “Умник” программаһы гранты аҡсаһына камиллаштыра. Әлегә тиклем ашҡаҙандағы сей яраны асыҡлар өсөн лаборатор анализдар һәм күҙәнәкте медицина ҡоралдары ярҙамында алып тикшереү киң ҡулланыла. Өфө ғалимдары иһә сиргә килтергән зарарлы бактерияны яңы ысул менән асыҡлау юлын тапҡан.Ҡоролма үпкәнән сыҡҡан һулыштағы аммиакты табып йомғаҡ яһай. “Хеликобактер пилори күҙәнәктәрен тәнгә тәьҫир итмәйенсә таныу системаһы” проекты 2016 йылда “Умник” программаһы грантына лайыҡ булған. Грант аҡсаһына йәш ғалимдар приборҙың макетын ҡорған. Киләһе ике йылда уны камиллаштырыу ҡарала. Йыйылма өлөштәрҙе башҡаса төҙөп экспресс-тесты тотоноуҙы ябайлаштырырға, уның уңайлы күсмә өлгөһөн булдырырға иҫәп тотола. Үлсәме бәләкәй ҡоролманың хаҡы ла түбән буласаҡ.Әле йәш ғалимдар ҡоролманың кесе өлгөһө өҫтөндә эшләй. Шул маҡсатта уның элементтар базаһы туплана. Проект авторының маҡсаты – экспресс-тестың киләсәктә көнкүрештә ҡулланыш табырлыҡ ябай һәм уңайлы булыуы.


Башҡортостан халҡы өс көн – 18, 19 һәм 20 августа ял итә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан халҡы өс көн – 18, 19 һәм 20 августа ял итә\n14:21, 14 августа 2012 Йәмғиәт\n2012 йылда Ураҙа байрамы йәкшәмбе, 19 авгусҡа тура килә. Ял һәм эшләмәгән байрам көндәре тура килгәндә ял көнө байрамдан һуңғы эш көнөнә күсерелә. Шуға күрә ял көнө йәкшәмбе 19 августан дүшәмбе 20 авгусҡа күсерелә.\nШулай итеп, Башҡортостан халҡы өс көн — 18, 19 һәм 20 августа ял итә. 2012 йылдың 17 авгусында эш оҙайлылығы ҡыҫҡартылмай.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан халҡын байрамға ҙур бүләк көтә — 19 августа мосолмандар тураһында һәм улар өсөн «Аль-РТВ» дөйөм Рәсәй телеканалы эшләй башлай.\nТеги: байрамдар,Ураҙа байрамы


Шифалы үлән – йәнгә дауа » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Шифалы үлән – йәнгә дауа\n29.09.2018 Шифалы үлән – йәнгә дауа\nКалендула, сөйәл үләне менән баштан-аяҡ ҡойоноп, доғалар уҡып, урманға сығып йөрөргә тотондом. Ҡыҙыу холоҡло кеше булараҡ, тәбиғәттә йөрөп килеү мине тынысландыра, күңелемдә гармония тыуҙыра ине. Тәүҙәрәк биш литрлыҡ биҙрә менән еләк йыя алдым, тора-бара биҙрәләр һанын арттырҙым. Унан инде күберәк йыйып, башҡалар ыңғайына һатыуға ла сығара башланым. Ғаиләмә етерлек күләмдә ҡайнатма ҡайнатып, туңдырып алам, ә ҡалғанын һатып, аҡса эшләйем. Урман еләген һатыу үҙенә күрә апаруҡ килем сығанағы, елкәң генә булһын. Еләк менән дарыу үләндәрен дә ҡушып йыйҙым. Хәҙер инде егерме йыл самаһы үләндәр менән ныҡлап ҡыҙыҡһынам. Баҡһаң, тәбиғәт мине яратҡан икән, тик мин уны яратмағанмын.\nДилмирә Хәмит ҡыҙы тәбиғәттең асылын аңлау ғына түгел, уның мөғжизәле көсөн алыу өсөн ысыҡта ялан аяҡ йөрөүҙе ғәҙәт итеп ала. Ошо арҡала быуын һыҙлауҙары баҫыла, йәштән тубыҡҡа тиклем өшөп ыҙалатҡан аяҡтары яфаламай. Ҡатын Ер, Ут, Һыу һәм Күктән көс-ҡеүәт алыу тураһында йыш уйлана башлай. Изге урындарҙы барып күрә, хатта Геленджикка барып, ҡөҙрәтле дольмендарҙан йәшәү көсө ала.\n– Донъяла бер әйбер ҙә буштан барлыҡҡа килмәгән. Һәр нәмәнең үҙ тәғәйенләнеше бар – бөтә тереклекте бар ҡылыусы Ер, Күк, Һауаның ниндәй көс биреүен күптәр аңламай. Тормошта, йәшәйештә негатив артып киттеме, яҡын-тирәләге тауҙарҙың иң бейек нөктәһенә мен дә көс алып ҡайт! Ергә ятып та көс йыйырға мөмкин. Барлыҡ борсолоуың, проблемаң икенсе планға күсә, стресс артҡа сигенә. Ә беҙҙең шишмәләребеҙ – Тереһыу ул! Ғөмүмән, Һыу Аллаһы Тәғәләнең кешелек донъяһына биргән иң ҙур хазинаһы. Ярһып киткәндә тиҙ генә сайынып алырға кәрәк, – үҙе бер ваҡытта ла дарыу эсмәгән Дилмирә апайҙың тәбиғәт ярҙамында дауаланыу серҙәре бик күп. Йыл әйләнәһенә сәй урынына дарыу үләндәрен ҡуллана ул.\nИғтибар итһәгеҙ, дарыу үләндәренән, сәскә һәм емеш-еләктән сәйҙәр һуңғы ваҡытта йылдан-йыл популярлаша. Күптәр магазин сәйҙәренән баш тартып, үлән сәйҙәренә күсә. Уларҙың төрлөһө була – витаминлы, дауалаусы, тынысландырыусы, көс биреүсе, хуш еҫле һәм башҡа. Дилмирә апай бер миҙгелдә ҡырҡҡа яҡын төр дарыу үләне йыя. Ул һөйләгәнде тыңлағанда, тәбиғәт биргән байлыҡты файҙаланырға өйрәнеү үҙенә күрә белем мәктәбе икән, тип уйлап ҡуяһың. «Элек минең Асия өләсәйем дарыу үләндәрен өй башына йыйып, арыған ваҡыттарында шунда күмелеп ятыр булған. Әйткәндәй, бик күптәр борон ошо килеш арыу-һыҙланыуҙарынан ҡотолған. Һәр үләнде үҙ ваҡытында, дөрөҫ айҙарҙа йыйырға кәрәк. Ямғырһыҙ, ҡоро көндәрҙә, иртәнге ысыҡ кибеү менән йыя башлау иң яҡшыһы – был мәлдә тәбиғәткә тағы бер тапҡыр яҡынаяһың, донъя ғәменән арынаһың. Шулай уҡ айҙың тулы мәлендә йыйылған үләндәр айырыуса көскә эйә. Һәр үлән-сәскәгә һаҡсыл ҡараш кәрәк, иң мөһиме, Ерҙән рөхсәт һорарға онотмағыҙ», – ти үләнсе.\nҮләндең самаһын белергә кәрәк, күпләп һалырға тырышмағыҙ, тип киҫәтә Дилмирә Ҡунаҡҡолова.\nБеҙҙең йәшәү сығанағы булған һыу – оло байлыҡ. Балсыҡ көршәккә ҡойолған һыуҙы тәүлек буйына икешәр сәғәт яҡтыла һәм ҡараңғыла тотҡандан һуң эсергә. Шулай уҡ кискелеккә бер стакандан икенсе стаканға ҡат-ҡат ҡойоп, һыуҙы төнгөлөккә ҡалдырырға. Икенсе көнөнә кислородҡа байыған һыуҙы ас ҡарынға эсеү бик файҙалы була. Ә әсәләр һыуға изге теләктәр ҙә әйтеп ултыртһын һәм иртәнсәк балаһына эсерһен.\nМиләш һәм гөлйемеш\nҠыш организмдың арыған ваҡыттарында миләш һәм гөлйемеш эликсиры беҙгә оло көс бирә. Бының өсөн емештәрен ваҡлап, 1:1 миҡдарында төнәтергә кәрәк. Хәлһеҙләнгән организм өсөн бына тигән витаминдар. Балалар өсөн дә файҙалы – төнәтмә хәтерҙе яҡшырта.\nКәзә һаҡалы – бик файҙалы үҫемлек. Уны хатта Францияла салат итеп ашайҙар. Үпкә ауырыуҙарынан бына тигән шифа – сәй итеп эсергә кәрәк. Кәзә һаҡалының япраҡтары С витамины буйынса беренсе урында – бер нисәүһе тәүлеккә етерлек күләмде бирә лә ҡуя!\nБәпембәнең баштарын ғына йыям да банкаға ағас ҡалаҡ менән төйөп тултырам. Һәр сантиметрҙан һуң бер аҙ шәкәр һибергә кәрәк. Ул матдәләр алмашыныуын яйға һала, үт бүленеүен көсәйтә. Был үлән халыҡ медицинаһында онкологик сирҙәрҙе дауалауҙа киң ҡулланыла. Хуш еҫле һуты аш үҙләштереүҙе көйләй һәм организмдағы сереткес бактериялар менән көрәшә.\nКәбән төбөндә ятып ҡалған үләндәр дауа өсөн айырым көскә эйә тип иҫәпләнә. Уларҙы туҡымаға йыйып алырға кәрәк. Мунсала баҫылған күмерҙең ситенә ултыртып төнәтеп, ауыртҡан ереңде төнәтмә менән сайыу яҡшы һөҙөмтә бирә. Сәс сайҡауға ла бара, бынан һуң улар нығынып, матурайып китә.\nАҡ балсыҡ һылап һыҙлаған урындарҙы, бигерәк тә аяҡ-ҡул быуындарын дауаларға мөмкин. Балсыҡтың яҡшымы, түгелме икәнен белеү өсөн былай итегеҙ: алтын балдаҡ эленгән епте өҫтөндә тотоғоҙ. Әгәр ҙә балдаҡ сәғәт йөрөшө буйынса хәрәкәт итә башлаһа, тимәк, ул файҙалы.\nБолануттың япрағын да, сәскәһен дә йыялар. Тик сәскәһе орлоҡ ебәргән булырға тейеш түгел. Уны иҙергә һәм эмаль һауытта ауырлыҡ менән баҫтырып, бер көн самаһы тоторға кәрәк. Йәғни үләнде әсеткәндән һуң ғына киптерергә. Ошо килеш боланут быҡтырыла һәм биохимик реакция арҡаһында файҙаһы арта. Дөрөҫ эшләгәндә, сәйҙән хуш еҫле бал тәме генә килеп торасаҡ.


Һынауҙарҙа сыныҡҡан йөрәк » Башкортостан кызы\nТәҡдиренән көслөрәктәр, сыҙамдар алдында ҡыйынлыҡтар баш эйә, ҡаршылыҡтар артҡа сигенә, тиҙәр. Мәләүез ҡалаһында йәшәүсе Роза Әҡсән ҡыҙы Вәлишинаның әсе һынауҙарҙан һәм еңеүҙәрҙән туҡылған яҙмышы был һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөн тулы мәғәнәһендә раҫлай. Инде нисә ҡабат янып, көлдән гөл булып ҡалҡҡан көслө рухлы ҡатын, әсә һәм абруйлы уҡытыусының бөгөн донъяға ҡот өләшеп, нур бөркөп йәшәүе – үҙе мөғжизә.\n...Яҡшы уҡыған, дәртләнеп ушу түңәрәгенә йөрөгән, ярҙамсыл һәм алсаҡ Роза ниңә ундай хәлгә тарығандыр? Яҙмыш һынауы, ә, бәлки, осраҡлыҡ, тиер кемдер. Дөйөм ятаҡ бүлмәһенә уйламағанда килеп ингән бәндәнең йыртҡыс тырнағынан бүлмәләш ҡыҙын ҡотҡарам тип уҡтала һылыу. Шул ваҡытта ирҙең уға ябырылыуынан ҡасыр өсөн 4-се ҡаттан һикерә. Тәнен генә түгел, йәнен йәнсеткән хәлде хәҙер телгә лә алғыһы килмәй. Ләкин ул мәлдәге өҙгөләнеүҙәр, һынған һөйәктәрҙе металл пластина менән ялғауҙар, ҡатмарлы операцияларҙан һуң оҙайлы реабилитация – бер йылға яҡын ғүмере үлем менән көрәшеп үтә уның. «Дауаханала ятам, хәлемдең ни хәтлем ауыр икәнен үҙем аңғарып етмәйем, башҡалар ҙа ләм-мим, тиҙ шәбәйеп сығырмын, тип уйлайым. Ауыртыныуҙарым, хәрәкәтһеҙ тормошом, дауахана стенаһы шул хәтлем үҙәгемә үтте. Ярты йылдан ҡултыҡ таяғы килтереп тотторҙолар ҙа, һиңә беренсе төркөм инвалидлыҡ бирәбеҙ, тик берәй туғаныңа йөрөп юлларға кәрәк булыр, тинеләр. Эй ғәрләндем, ҡултыҡ таяғын ҡабат күҙемә күрһәтмәгеҙ, мин барыбер аяғыма баҫасаҡмын, тинем әсенеп. Бөтә ихтыяр көсөмдө туплап, яңынан үҙ аллы атларға өйрәнергә тура килде. Уҡыуҙы дауам итергә рөхсәт алғас, тән һыҙланыуын еңеп, лекцияларға йөрөй башланым», – ти ғорур тәбиғәтле Әбйәлил ҡыҙы, йәшлегендәге һынылышлы мәлен бәйән итеп. Был – Розаның яҙмышына яҙған һынауҙарҙың береһе генә. Ә бит яҡты донъяға тыуғандан алып төрлө ҡаршылыҡтар һағалап ҡына тора уны, әйтерһең...\nТеги: Роза Вәлишина


Тыныс мәлдәре күберәк булһын » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Тыныс мәлдәре күберәк булһын\nТыныс мәлдәре күберәк булһын 30.04.2014 // Йәмғиәт\nЙәшлектә бер һөнәр һайлап та артабанғы ғүмерен бөтөнләй икенсе хеҙмәткә арнаусылар күп беҙҙең арала. Уларҙың көндәлек тормошонда тәүге шөғөлдәренең дә ярҙамы аҙ түгел. Һүҙ — шундай шәхестәрҙең береһе хаҡында.\n— Айрат Сәләхов, иң тәжрибәле ҡарауыл башлығы, — тип таныштырҙы сәсенә һәм мыйығына сал төшкән мыҡты кәүҙәле ир-уҙаман менән 109-сы янғын һүндереү часы етәксеһе урынбаҫары Владимир Клочков. – Беҙҙәге хеҙмәт стажы ғына ла егерме ике йыл уның.\nТөшкө ашҡа туҡтаған ял ваҡыты булғанға, Айрат Фәнәүи улы менән иркенләп аралаштыҡ. Хәйер, дежурҙағы янғын һүндереүсе өсөн “иркенлек”, әлбиттә, шартлы инде, һәр минутта "тревога" менән ҡуҙғатыуҙары ихтимал.\n— Әлегә тынысыраҡ, ҡоро һәм йылы көндәр башланғас та сүп-сар яндырыу, иғтибарһыҙлыҡ һәм вайымһыҙлыҡ арҡаһында ут сығыу осраҡтары арта, – тип әңгәмәне дауам итте Айрат Фәнәүи улы. – Ысынлап та, әрме хеҙмәтен дә ҡушһаң, янғын һүндереүҙә эшләгәнемә сирек быуат булып килә бит. Дөрөҫөн әйткәндә, йәшлектә бөтөнләй икенсе шөғөл һайлағайным...\nУран ырыуы башҡорттары нигеҙ һалған Туртыҡ ауылында тыуып үҫкән Айрат Сәләхов. Һигеҙенсе класты тамамлағас, Нефтекамалағы “Башнефтепромстрой” тресының һөнәрселек училищеһында дүрт йыл буйы стеналарҙы нәфис биҙәкләүгә өйрәнә. Уҡып бөткәс тә әрмегә алалар үҙен. Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренең янғын һүндереү часына эләгә. 1983—1985 йылдарҙа хеҙмәт итеү дәүерендә тағы ла бер һөнәр үҙләштерә, тик уға ғүмеренең күп өлөшөн арнаясағын ул ваҡытта хатта уйына ла килтермәй.\n– Оло яуаплылыҡ талап иткән элиталы ғәскәр булғанлыҡтан, беҙҙең часта тәртип яҡшы ине, — тип иҫенә төшөрә элекке һалдат. — Янғын һүндереүсе һөнәренә өйрәтеүгә лә бик талапсан ҡаранылар. Остаз итеп тәғәйенләнгән украин егеттәре үҙҙәре белгәнде йәштәргә ныҡлап төшөндөрҙө. Ошо еңел булмаған эшкә ихтирам орлоҡтарын күңелемә улар сәскән булып сыҡты. Ифрат рәхмәтлемен хеҙмәттәштәремә. Украиналағы һуңғы ваҡиғаларға бәйле бик йыш иҫкә төшөрәм уларҙы. Хоҙай түҙемлек биреп, бар һынауҙы еңеп сыҡһындар.\nХәрби хеҙмәт йылдарында тәүге һөнәрен дә онотмай Айрат Сәләхов. Дөрөҫөрәге, оноттормайҙар. Күргәҙмә-агитация материалдарына ҙур иғтибар бирелгән ул замандарҙа рәсем төшөрөүселәргә, рәссам-биҙәүселәргә һәр ерҙә, шулай уҡ әрмелә лә ихтыяж юғары ине.\n— Йәшереп булмай бит инде ҡулдан килгәнде, документтарҙа ла яҙылған. Часть биләмәһендәге биналарҙы, төрлө уҡыу бүлмәләрен матурлап биҙәү тәү сиратта минең өлөшкә төштө, — тип хәтерләй әңгәмәсем. – Бынан тыш, уларҙа, казармаларҙа һәм майҙандарҙа ҡуйырға төрлө йөкмәткеле лозунг, плакат, панно һәм транспаранттар ҙа әҙерләнем.\nӘрменән ҡайтып, “БНПС” тресының 7-се төҙөлөш идаралығына тәүге һөнәре буйынса эшкә урынлаша кисәге һалдат. Хеҙмәт һөйөүсәнлек, тырышлыҡ һәм ҡушылғанды үтәүгә оло яуаплылыҡ менән ҡарау кеүек халҡыбыҙға хас матур сифаттарҙы ата-әсәһенән алған Айрат тиҙ арала коллективта үҙ кешегә әйләнә. Уны идаралыҡтың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлап ҡуялар, дүрт йыл ВЛКСМ район комитетының ревизия комиссияһы ағзаһы була. Бөгөн Яңауылға йәм биреп ултырған күп ҡатлы бихисап йортто сафҡа индереүҙә ҡатнаша. Ул ғына түгел, ағастан семәрләп һәм тимергә сүкеп һүрәт төшөрөү менән мауыға, уларҙы төрлө күргәҙмәләргә ҡуялар. Бейеүгә маһир егет үҙешмәкәр сәнғәттә лә әүҙем. Шәхси тормошонда ла уңыш юлдаш. Медицина институтының студент төҙөлөш отряды составында тыуған Яңауылына ҡайтҡан Рәлинә Рәфҡәт ҡыҙы менән осраштыра яҙмыш. Бөгөн Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы исемен йөрөткән, район дауаханаһының аҡ халатлылары араһында алдынғыларҙың береһе булған хәләл ефете менән Айрат Фәнәүи улы ике балаһын оло тормош юлына баҫтырған. Үҙҙәренә оҡшап, улар ҙа бик әүҙем. Улдары Радмир юллама буйынса Обнинск ҡалаһында атом энергетикаһы университетының V курсында уҡый. Былтыр нефть колледжын тамамлаған ҡыҙҙары Айгөл дә ағаһы янында. Төркөмдәрендәге 22 егет араһында һыр бирмәй атом электр станциялары инженеры һөнәрен үҙләштерә...\n— Шулай ҙа әрмелә алған һөнәр нисектер гел үҙенә саҡырып торҙо, — тип хәтер йомғағын артабан тағата Айрат Фәнәүи улы, иҫтәлектәргә бирелеп. — Буш ваҡыт булдымы, янғын һүндереүселәр янына барам. Улар мине, мин уларҙы ярты һүҙҙән аңлайым. Тора-бара етәкселәр ҙә яҡын итте, үҙҙәренә килергә өгөтләй башланы. Төҙөлөштә эшләгәндәргә фатир алыу еңелерәк ине, сират етеп, ғаиләне ҡыйыҡ аҫтына индергәс, тоттом да тәүәккәлләнем – янғын һүндереүсе булып киттем. Был 1992 йыл ине. Әллә ҡандан килә был һөнәргә ынтылыш, әллә ул үҙе мине тарттымы икән? Атайым да йәш сағында ауылдың ирекле янғын һүндереү дружинаһының әүҙем ағзаһы булған бит...\nКөтмәгәндә әрмелә алған һөнәренә кире ҡайтҡан Айрат Сәләховтың ике тиҫтә йылдан ашыу эш дәүерендә, үҙе иҫәпләүенсә, мең дә ике йөҙҙән күберәк янғын булған, шуларҙың дүрт йөҙләбен һүндереүҙә ул туранан-тура ҡатнашҡан.\nБөгөн ете хеҙмәткәрҙән торған ҡарауылдың тәүлек әйләнәһендәге эшмәкәрлеген ойоштора ул. Етәкселәре билдәләүенсә, был яуаплы вазифаны уңышлы башҡара. Уның бихисап маҡтау ҡағыҙҙары, байрамдар айҡанлы бирелгән бүләктәре лә быны тулыһынса раҫлай. Тик улар әллә ни мөһим түгел Айрат Фәнәүи улы өсөн. Яҙмышы биргән бигүк еңелдән булмаған һөнәрен яратып башҡарыуы, унан башҡа үҙен күҙ алдына ла килтерә алмауы менән бәхетле ул.\nҮҙенә ышаныс күрһәтеп, яратҡан шөғөлөнөң бөтә нескәлектәрен асып биргән, ауыр шарттарҙа ла ҡуйылған бурысты тулыһынса үтәп сығырға өйрәткән элекке һәм бөгөнгө етәкселәренә оло рәхмәт әйтеп, Айрат Сәләхов үҙенең бай тәжрибәһен бөгөн йәштәргә тапшыра.\n“Ҡыҙыл әтәс”кә ҡаршы көрәшеүселәрҙең эшен белеп бөтөрмәгәндәр уйлауынса, “ут һүндереп ҡайталар ҙа яталар” түгел шул был хеҙмәт. Хәрбиләштерелгән янғын һүндереү системаһында индерелгән ҡәтғи тәртип бында ла үҙ көсөндә: һәр дежур тәүлеге минутлап һәм сәғәтләп бүленеп ҡуйылған. Иртән махсус әҙерлек буйынса дүрт уҡыу дәресендә теоретик өлөшкә өҫтәп, күнекмәләр үткәрелә, янғын ваҡытында эш итеү, кәрәкле ҡорамалдарҙы ҡулланыу ысулдары камиллаштырыла. Төшкө аштан һәм ялдан һуң объекттарҙы өйрәнеү ойошторола: ҡаланың теләһә ҡайһы төбәгенә нисек барып етергә, янғын машинаһын нисек ҡуйырға, кәрәк булғанда ҡайҙан һыу алырға һәм башҡалар. Һуңынан янғын һүндереү һәм ҡотҡарыу техникаһын ныҡлап ҡарайҙар. Аҙаҡтан — спорт сәғәте. Киске аштан һуң сменалағы һәр кем үҙаллы шөғөлләнә: иртәнге дәрестәрҙә үткәнде ҡабатлай, норматив документтар буйынса конспект төҙөй. Барыһы ла бушағас, мәҙәни саралар ойошторола, телетапшырыуҙар ҡарарға мөмкин, кемдер үҙ эше менән мәшғүл була. Әйтергә кәрәк, янғын һүндерергә сыҡҡан ваҡыттарҙа былар барыһы ла икенсе планға ҡалып тора...\nЫсын ир-егеттәр һөнәре вәкилдәре – янғын һүндереүселәр тураһында күп һөйләргә мөмкин. Бөгөнгө байрамда ла улар хеҙмәт вахтаһында барыбыҙ өсөн дә кәрәкле эш башҡара. Тыныс көндәре күберәк булһын егеттәрҙең!


Каникул имен үтһен! | Йәншишмә\nКаникул имен үтһен!\nНаписал в 1 июня 2018, 13:21\nҠояш йылы нурҙарын йәлләмәй һибә. Көндәр йылы, шундай рәхәт. Тыштан инмәй, оҙон-оҙаҡ саф һауала йөрөһәң дә була. Уҡыуҙар тамамланғас, хәҙер уҡыусыларға өйгә эш тип баш ватаһы ла түгел бит. Өс ай буйына күңелле ял итеү менән бергә, атай-әсәйҙәргә йорт эштәрендә ярҙамлашырға, һәр көндө файҙалы һәм матур уҙғарырға мөмкин.\nРеспубликабыҙҙа балаларҙың йәйге ялын ойоштороуға йыл һайын етди иғтибар бүленә. Быйыл ошо маҡсаттан 1 миллиард 700 миллион һум самаһы аҡса тотоноласаҡ. Әлеге мәлдә 1 мең 318 лагерь ял итеүселәрҙе ҡабул итергә әҙер инде. Финанс яғынан ҡытлыҡ кисергән өсәүһе ябылды. Улар Саҡмағош, Белорет һәм Мәләүез райондарында урынлашҡан.\nӘ дөйөм алғанда, төрлө урындарҙа барлығы 240 мең бала ял итеүе күҙаллана, шуларҙың 90 меңе – ауыр тормош хәленә эләккән үҫмерҙәр. Каникул мәлендә ҡараусыһыҙ ҡалдырылған уҡыусылар хоҡуҡ боҙмаһын өсөн аңлатыу эштәре алып барыу мөһим мәсьәләләрҙең береһе булып тора, тип белдерелде йәйге һауыҡтырыу кампанияһына әҙерлек буйынса үткән кәңәшмәлә. Ҡыҙҙар һәм егеттәрҙең ни эшләргә белмәй, бушты-бушҡа уҙғарып йөрөүҙәренә ҡарағанда, уларҙы ваҡытлыса эшкә урынлаштырып, мәшғүллеген булдырыу яҡшы сара, тип тә билдәләнде. Быйылғы йәйҙә Волга буйы буйынса 14-тән 18 йәшкә тиклемге 100 меңдән ашыу уҡыусыны эшкә йәлеп итеү көтөлә, ә Башҡортостан буйынса – 17 мең тирәһе.\nУҡыусы балаларҙың йәйге ялы бәлә-ҡазаһыҙ, имен-аман үтһен өсөн был мәсьәлә Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле аппараты тарафынан да күҙәтеүгә алынған.\n« Мырҙаҡай һәм Сәйетбаба\nМәскәүҙәрҙе таң ҡалдырып »


Егерме йыл: дөрөҫ булдымы был ваҡиғалар?.. » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Егерме йыл: дөрөҫ булдымы был ваҡиғалар?..\nЕгерме йыл: дөрөҫ булдымы был ваҡиғалар?..\nРәсәй Федерацияһының Юғары Советын таратыу тарихта бер нисә исем менән йөрөтөлә – «1993 йылдағы Конституция көрсөгө», «1993 йылдағы дәүләт түңкәрелеше», «Аҡ йортто утҡа тотоу», «Советтар йортон утҡа тотоу», «1993 йылғы Октябрь ихтилалы», «1400-сө Указ», «Октябрь путчы».\nБыл ваҡиғала, белеүегеҙсә, Мәскәү урамдарында ҡораллы бәрелештәр ҙә булды. Конфликт 21 сентябрҙә башланып, 4 октябргәсә дауам итте. Баш ҡалала ике аҙна буйы граждандар һуғышы барҙы, тиһәк тә була. Һөҙөмтә ниндәйерәк? Яп-ябай – 1917 йылдан алып һаҡланып килгән идара итеү моделе, йәғни совет власы системаһы мәжбүри рәүештә тамырынан ҡоротолдо. Түңкәрелеш ҡорбандарһыҙ үтмәне. 160 тирәһе кеше һәләк булды, 390-ға яҡыны төрлө тән йәрәхәттәре алды, тип хәбәр ителһә лә, рәсми булмаған сығанаҡтар был һандарҙың бер нисә тапҡырға күберәк булыуын күрһәтә. Тик һәләк булыусыларҙы иҫләп, матәм көнө генә иғлан ителмәне.\nСәйәси көрсөк нимәнән килеп сыҡҡайны һуң әле? Ҡағиҙә булараҡ, бындай мәлдәрҙә кемдеңдер кем менәндер килешмәүе сәбәпсе була. Тап шулай. Ул ваҡытта ла Рәсәй Президенты Борис Ельцин, Виктор Черномырдин етәкләгән хөкүмәт, Мәскәү мэры Юрий Лужков, Юғары Совет депутаттары һәм Халыҡ депутаттары съезынан бер төркөмгә вице-президент Александр Руцкой, Юғары Советтың Ельцин яҡлы булмаған депутаттары, уның етәксеһе Руслан Хасбулатов, Халыҡ депутаттары съезының төп өлөшө ҡаршы сыҡты. Юҡ, башта уҡ ҡулға ҡорал алынманы һәм йоҙроҡ та йомарланмай торҙо. Ельцин сәйәсәте менән риза булмаусылар ризаһыҙлығын һүҙ менән генә белдерҙе. Тик мәсьәләне түңкәрелешһеҙ хәл итеп булмағандыр, күрәһең. Бәлки, шул көндәргә тиклем совет режимын тулыһынса туҡтатыу әллә күпме алдан күҙаллап ҡуйылған булғандыр.\nБорис Ельцин шәхесе баштан уҡ үҙенсәлекле булыуы менән айырылып торҙо. Беҙҙең күптәребеҙҙең күңеленә уның бер әйткәне ғүмерлеккә һеңеп ҡалғандыр, моғайын. Бөгөн, әлбиттә, уны әсе кинәйә тип ҡабул итәбеҙ. 1990 йылдың 6 авгусында, әле Юғары Совет башлығы булғанында, әйткәйне бит тарихи һүҙҙәрен: «Суверенитетты йота алғансы алығыҙ…» («Берите столько суверенитета, сколько сможете проглотить»). Эйе, Ельцин Рәсәйҙе үҙгәртте. Тамырынан. Күп йылдар үткәс күп һығымта яһалыр.\nЕтди ҡаршылыҡтар Борис Ельциндың 1400-сө указынан башланды, ахыры. Борис Николаевич, ул саҡта ғәмәлдә булған Конституцияны боҙоп, Юғары Советтың тарҡатылыуы тураһындағы указға (Указ №1400 «О поэтапной конституционной реформе в Российской Федерации») ҡул ҡуйҙы. Депутаттар көслөк менән ҡыуылды. Рәсәй Федерацияһының Конституция суды әлеге документтың 12 урында Рәсәй Конституцияһын боҙоуы тураһында хәбәр итте. Бында айырыуса Руслан Хасбулатов менән Борис Ельцин араһындағы килешмәүсәнлек роль уйнаны, буғай. Алғараҡ китеп шуны билдәләргә кәрәк – был ҡанлы ваҡиғаларҙы тикшереү оҙаҡҡа бармаған һәм бер нисә ай үткәс үк, 1994 йылдың февралендә, Дәүләт Думаһы протест акцияһы лидерҙарын амнистиялау тураһында ҡарар ҡабул иткән. Уларҙың береһе лә хөкөм ителмәгән. Шуға ла әле түңкәрелеш мәлендәге күп һорауға аныҡ яуап юҡ.\nТарихҡа бер аҙ байҡау\n21 сентябрь, 1993 йыл. Мәскәү. Юғары Совет етәкселеге үҙенең сығанаҡтары аша был кистә Борис Ельциндың Юғары Советты тарҡатыу тураһында телевидениенан сығыш яһау ниәтен белеп ҡала. Етәкселәр Советтар йортонда ғәҙәттән тыш ултырышҡа йыйыла, буфеттарға өҙлөкһөҙ эшләргә ҡушыла, Аҡ йортҡа дивандар, постель килтерелә. Ошо уҡ ваҡытта бинала электр, элемтә, һыу менән тәьмин итеү, канализация өҙөлә. Тыштан Эске эштәр министрлығы ғәскәрҙәре ҡамап ала. Юғары Совет Ельцин тарафынан дәүләт түңкәрелеше яһалыуын иғлан итә, илдә ике власлылыҡ барлыҡҡа килә.\nАртабанғы көндәрҙәге ваҡиғалар сылбыры даулы-шаулы булып хәтерҙә ҡалған. Бөтә Рәсәй патриархы Алексий Икенсене һөйләшеүҙәргә аралашсы итеп саҡырыу (бында бер үк ваҡытта Президент һәм Юғары Советҡа һайлау үткәреү тәҡдим ителә, әммә бер ниндәй ҙә фәтүәһе булмай, сөнки урамдарҙа күп халыҡ ҡатнашлығында тәртипһеҙлектәр башлана), ОМОН, снайперҙар, БТР-ҙар, мэрияны баҫып алыу, атыштар, шартлау һәм ҡорбандар – барыһы ла булды.\n1993 йылдың 4 октябре дүшәмбегә тура килә ине, тип иҫләр бөгөн күптәр. Уға ҡарай төндә үк Ельцин Советтар йортон штурмларға ҡарар итә, Оборона министрлығындағы төнгө ултырышта план уҡып ишеттерелә һәм Президент уны хуплап, штурмлауҙа танк, бронетехника ҡулланырға бойороҡ бирә. Операция таңғы сәғәт етегә тәғәйенләнә. Ә ултырыштан һуң Ельцин үҙе Кремлгә йоҡларға инеп китә…\nАҡ йортто «тар-мар» итеүҙә 1700 кеше ҡатнаша, 10 танк, 20 бронетранспортёр ҡулланыла. Әйткәндәй, Рәсәйҙең элекке Генераль прокуратураһының тәфтишсеһе Леонид Прошкин фаразлауынса, штурмлауҙың тәүге сәғәтендә Оборона һәм Эске эштәр министрлыҡтары ғәскәрҙәре араһында берҙәм команда үҙәге, ойошҡанлыҡ булмай, тырым-тырағай эш итәләр. Шулай ҙа маҡсаттарына ирешәләр.\nҺуңғараҡ штурмда ҡатнашыусыларға орден-миҙалдар, бер төркөмөнә Рәсәй Геройы исеме бирелә. Һәр бәрелештең дә батыры була торғандыр. Хәҙер был Рәсәйҙең тағы бер тарихи бите генә.\nНи өсөн 1400-сө указын сығарғанын Рәсәй Президенты Борис Ельцин 21 сентябрҙә халыҡҡа телевидение аша мөрәжәғәтендә аңлата.\n«Йылдан ашыу Юғары Совет һәм Халыҡ депутаттары съезы менән килешергә тырышабыҙ. Күптәре тотош Рәсәй халҡының иркенә ҡаршы тора. Президентты ситләтеү эше алып барыла. Рәсәйҙәге хәл-торошто тотороҡһоҙландырырға тырышалар… Юғары Советтың иҡтисади сәйәсәте, бюджет, хосусилаштырыу тураһындағы ҡарарҙары көрсөктө көсәйтә… Ҡануниәт эше алып барылмай, Рәсәйгә үтә кәрәк закондар ҡабул ителмәй… Әлеге Конституция дәүләт көрсөгөнән сығыу юлдарын күҙ уңында тотҡан яңы конституция ҡабул итергә хоҡуҡ бирмәй. Шуға ла мин, дәүләтебеҙ хәүефһеҙлеге гаранты булараҡ, был тупиктан сығыу юлын табыуҙы тәҡдим итергә, һәләкәтле сынйырҙы өҙөргә тейешмен».\nӘ конфликттың башы был көндәрҙән байтаҡ алда, 1992 йыл аҙағына – 1993 йыл башына тура килә. Президент вазифаһы булдырылғас та әле Юғары Совет һәм Халыҡ депутаттары съезында сикһеҙ вәкәләттәр һаҡланып ҡала. Был илдә ике власлылыҡ хөкөм һөрөүе тураһында һөйләй. Бер ҡаҙанға ике тәкә башы һыямы? Әлбиттә, төптән уйлаһаң, һыйҙырырға мөмкин, тик мәҡәлдең мәғәнәһе мотлаҡ һыймауҙы күҙ уңында тота шул. Бында ла шулайыраҡ хәл килеп тыуа. Борис Ельцин Рәсәйҙә идара системаһын үҙгәртеп, вәкәләттәрҙе Президентҡа биреүгә ынтыла. Быға парламент ҡырҡа ҡаршы булһа ла, һуңғараҡ Президенттың вәкәләттәрен киңәйтеү тураһындағы ҡарарҙар сығара башлай. Әммә ике орган бер-береһе менән килешә алмаған мәлдәр етерлек була. Ә урамда халыҡ ҡайнай…\nОшолай емерелә Рәсәйҙә Совет власы. Борис Ельцин һәм уның көрәштәштәре еңә, Юғары Совет, Халыҡ депутаттары съезы эшенән туҡтай. Илдә күсмә осорҙа Борис Ельциндың авторитар режимы урынлаштырыла. Рәсәйҙә идара формаһы үҙгәрә, парламент республикаһы урынына президент идараһы барлыҡҡа килә. Артабан вице-президент вазифаһы бөтөрөлә, Ельцин ғәмәлдәге Конституция, ҡануниәт нормаларын юҡҡа сығара. Шуға бәйле юристар, сәйәсмән һәм политологтар Рәсәйҙә демократия хәленә ҡағылышлы борсолоуын белдерә. Бөгөн уйлаһаң, ап-анһат бер ваҡиға кеүек кенә тойола.\nҮрҙә телгә алған 200-гә яҡын ҡорбан да тиҙ онотолдо, тап 1991 йылғы «ГКЧП»-ның осраҡлы өс ҡорбаны кеүек.\nУн йыл үткәс, Бөтә Рәсәй йәмәғәт фекерен өйрәнеү үҙәгенең социаль-сәйәси тикшеренеүҙәр бүлеге мөдире Лев Гудков баһалауынса, был ваҡиғалар «властың ике тармағының мәғәнәһеҙ һәм ҡанһыҙ ҡаршылығы» булды.\nОшо йылдың 12 декабрендә тәүгә яңы барлыҡҡа килгән Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау үтә. Был инде айырым тарих.\n«Энциклопедия-Россия» сайтында яҙылыуынса, шундай фекер ҙә бар: 1994 йылдың декабрендә Чечнялағы хәрби конфликттың башы 1993 йылдың сентябрь – октябрь айҙарында Мәскәүҙә булған ваҡиғалар эҙемтәһе ул.\nСығыу ваҡыты 4-10-2013, 11:58 | Ҡаранылар: 921\nХәҙер пулялар Мәскәүҙә оса\nРәсәй кәрәк. Ярҙам итергә лә, ярҙан этергә лә\nКоррупцияға ҡаршы совет составында үҙгәрештәр\nТерәлерлек булмаған терәк кәрәкме?\nБР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутаттар һайлауҙа 12 партия ҡатнаша


Тағы ла Ҡужан ҡарағастары хаҡында...\n11 Июль 2021, 14:00\nДәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров Әбйәлил районында Ҡужан ҡарағастарын һаҡлаусылар менән осрашты.\n9 июлдә Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров Әбйәлил районында Ҡужан ҡарағастарын һаҡлаусылар менән осрашты. Тап ошо үҙенсәлекле ағастарҙы быйыл юҡҡа сығарырға маташыусылар булды.\nДепутат яҡын арала Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығына һәм Генераль прокурорға ғәйеплеләрҙе яуапҡа тарттырыу буйынса эш барышы тураһында мәғлүмәт алыу өсөн запрос ебәрергә ниәтләй, сөнки әлегәсә енәйәт ҡылғандарҙың кемлеге асыҡланмаған.\n“Бәхеткә күрә, ҡырҡылған 11 ағастың унауһы терелеп килә. Һис һүҙһеҙ, бында уларҙы тәрбиәләүсе Клара апайҙың өлөшө ҙур: скважина ҡаҙҙырып, ҡарағастарға көн һайын һыу һибеп, тәрбиәләп тора. Беҙҙең бурыс – ағастарҙы һаҡлау һәм киләһе быуынға ҡалдырыу”, - ти депутат.\nКлара Хатап ҡыҙының атаһы ла совет осоронда ҡарағастарҙы тәрбиәләп торған. “Клара апайҙың тыуған яҡ тәбиғәте өсөн янып йөрөгәнен күреп, Өфөгә килгәндә яуаплы ведомство етәкселәре менән һөйләшеп, аҙаҡ Клара апайға ерҙе ҡуртымға алыу буйынса консультация бирҙем. Был мәсьәләне ауырлыҡ менән хәл иттек”, - ти Зариф Закир улы. Был эште тамамлау менән йөҙйәшәр ағастарҙы кемдәрҙеңдер ҡырҡыуы бөтә республика халҡын тетрәндерҙе. Кемгәлер был ер бик кәрәккәнгә оҡшай...\nБыл хәлдән һуң депутат хоҡуҡ һаҡлау органдарына енәйәт эшен ҡуҙғатыуҙы һорап, урман хужалығы министрына ағастарҙы ҡотҡарыу өсөн белгестәрҙе йәлеп итеүҙе үтенеп мөрәжәғәт итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ғәйеплеләр әлегәсә табылмаған.\nЗариф Байғусҡаров Таштимер һәм Әбйәлил ауылдары халҡы менән осрашып, Дәүләт Думаһы тарафынан ғаиләләрҙе яҡлау буйынса ҡабул ителгән закондар тураһында аңлатма бирҙе, Сибай – Хәлил юлын асфальтлау эшен тикшерҙе һәм башҡа мәсьәләләргә иғтибар бирҙе.


Башҡортостан Президенты Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградаларын тапшырҙы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:00, 17 декабря 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов йома, 14 декабрҙә, Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградаларын тапшырҙы. Миҙалдар, ордендар һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған хеҙмәткәрҙәре исемдәрен һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт өлкәләре вәкилдәре – йәмғеһе 14 кеше алды.\nТантаналы сараны асып, Рөстәм Хәмитов ҡатнашыусыларға республиканы һәм дөйөм илде үҫтереүгә өлөш индергәндәре өсөн рәхмәт әйтте.\n— Был наградаларға барығыҙ ҙа лайыҡ. Һеҙ – танылған кешеләр, күптәр, шул иҫәптән йәштәр һеҙҙән өлгө ала, — тип билдәләне Президент.\nҮтеп барған йылға йомғаҡ яһап, төбәк башлығы йылдың яҡшы һөҙөмтәләр менән тамамланыуы хаҡында әйтте.\n— Бөтә йүнәлештәр буйынса ла яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшелде. Республикала ҙур форумдар, халыҡ-ара кимәлдәге саралар үткәрергә тырышабыҙ. Инвесторҙар беҙгә килә. Ә һеҙ был ыңғай позицияларбыҙҙы нығытаһығыҙ.\nПочет орденына СССР-ҙың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Гөлли Мөбәрәкова лайыҡ булды. II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалдары менән Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты директоры Венер Вәхитов һәм Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының кафедра профессоры Миләүшә Мортазина билдәләнде.\nШулай уҡ төрлө өлкәләҙә Рәсәйҙең атҡаҙанған хеҙмәткәрҙәре исемдәре тапшырылды. Республика Президенты ҡулынан наградаларҙы табиптар һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре алды.\nРәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы исеменә Республика клиник онкология диспансерының бүлек мөдире Василий Пушкарев лайыҡ булды.\n«Һәләкәткә осраусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалдарын Урман ауылы кешеләре лә алды. Улар 2011 йылда Иглин районындағы хәрби келәттә боеприпастар шартлаған ваҡытта унлаған кешенең ғүмерен ҡотҡарған. Наградланыусылар араһында – мәктәп уҡытыусыһы Надежда Метельская, ике водитель – Андрей Кучеров һәм Рауил Минекәев, фермерлыҡ хужалығы башлығы Александр Минеев.\nСара һуңында республика Президенты наградланыусыларға рәхмәтен белдерҙе һәм республика именлегенә эшләүҙәрен дауам итеүҙәрен теләне.


Умартағыҙ күршегеҙҙе борсомаймы? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Умартағыҙ күршегеҙҙе борсомаймы?\n22.03.2011 Умартағыҙ күршегеҙҙе борсомаймы?\nРайондар, ауылдар буйлап йөрөгәндә бик йыш күңелһеҙ хәлдәргә осрай торғайным. Айырым умартасылар үҙҙәренең йорт алдында бал ҡорто ғаиләләрен аҫрап (бер нисә умарта ғына түгел, ә бер нисә тиҫтә) күршеләренән хаҡлы дәғүә һүҙҙәре ишетә. Кемгәлер бал ҡортоноң сағыуы килешә, ә кемдер аллергик реакция кисерә. Бәләкәй балалар, оло йәштәгеләр, ауырыуҙар, ҡорт ағыуын кисерә алмағандар бар. Әлбиттә, бал ҡортон үрсеткәнде күрә алмаған, көнләшкән күршеләр ҙә була.\nКемдер күрше-күләндең һүҙен тыңламай, башбаштаҡлыҡ итә, кемдер йорто янында умарта тота, ә кемдер ауыл хакимиәте башлығы йәки район етәкселәренең рөхсәтенә һылтана. Әлбиттә, өй яны баҡсаһында бал ҡорто аҫрау тыйылмай. Минеңсә, аңлашылмаусанлыҡ булмаһын өсөн, күршеләр менән килешеү төҙөү мотлаҡ.\nКүптәр: «Умарталарҙы нисек урынлаштырырға?» – тигән һорау менән мөрәжәғәт итә. Умартасылыҡ менән шөғөлләнә башлаусыларға бал ҡорто ғаиләләрен урынлаштырыу өсөн «Умартасылыҡ тураһында» БР Законы нигеҙендә эш алып барырға кәрәк. Уның II бүлегенең 9-сы статьяһында умарта күстәре менән умарталарҙы урынлаштырыуға ҡағылышлы ентекле аңлатма бирелгән. Статьяла: «Умарта күстәре менән умарталар ер участкаһында уның сиктәренән кәмендә ун метр алыҫлыҡта урынлаштырылырға, йә умарта күстәре менән умарталар кәмендә ике метр бейеклеккә ҡуйылырға йәки күрше ер участкаһынан бина, ҡоролма, ҡаралты, йә ике метрҙан да кәм булмаған ҡуйы ҡыуаҡлыҡ менән айырылырға тейеш.\nКүсмә умарталыҡтар бал йыйыу сығанаҡтары эргәһендә бер-береһенән кәмендә бер ярым, стационар умарталыҡтарҙан өс саҡрым алыҫлыҡта урынлаштырылырға тейеш.\nКүсмә умарталыҡтарҙы бал йыйыу сығанаҡтары янына элегерәк урынлаштырылған башҡа умарталыҡтан бал ҡорттары осоп үткән урында урынлаштырыу рөхсәт ителмәй.\nФизик шәхес һәм ойошма күсмә умарталыҡты урынлаштырғандан һуң вәкәләтле дәүләт органына уның тураһында мәғлүмәттәрҙе хәбәр итергә һәм умарталыҡтың ветеринар-санитар паспортын күрһәтергә бурыслы», – тиелгән.\nауыл хужалығы фәндәре кандидаты.