Мин ниңә яҡшы уҡыусынан насарға әйләндем?\n22 Ноябрь 2018, 20:44\nУҡытыусы өҫтәп һорау бирһә, “не знаю” тип, башты аҫҡа эйәм дә ҡуям...\nАуыл мәктәбендә бөтә фәндәрҙән дә тиерлек гел “бишле” билдәһенә өлгәшә инем. “Дүртле” бик һирәк эләкте. Һигеҙенсе синыфта уҡығанда хатта йыл буйы “отличник” булдым. Туғыҙынсыла белем алғанда иһә ялҡаулана башлауым һәм география уҡытыусыһының йәнен көйҙөрөүем арҡаһында ике “дүртле” һәм ғүмеремдә тәүге тапҡыр бер сирек өсөн “өслө” лә сәпәнеләр. Ғәйептең үҙемдә генә икәнлеген шул саҡта уҡ яҡшы аңлай инем былай.\nАлдынғы уҡыусы тип иҫәпләнгәс, үҙемә ҡарата баһам шаҡтай юғары бит инде, шуға туғыҙынсынан һуң Өфөләге берәй лицейға йә гимназияға юлланырға ниәт ҡорҙом. Хәйер, атайым менән әсәйем дә мине шул йүнәлешкә көйләгәйне. “Апайың, ана, педагогия институтына яңғыҙы ғына барып имтихан бирҙе лә студент булды ла китте, һин дә ҡурҡып торма”, – тиҙәр.\nӘммә апайһыҙ булманы барыбер. Ул мине Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназияһына индерҙе. Эйе, этеп-төртөп тигәндәй. Сөнки июндә барып, ҡабул итеү имтихандарын тапшырғанда уҡ, тиҫтерҙәремдең күпселеге урыҫса һөйләшә икәнен белеп, гимназист булыу хыялынан дүнгәйнем. Һынауҙы үтә алмағас, ҡыуандым хатта. Тик апайым, өҙмәй ҙә ҡуймай, августа үткәрелгән өҫтәмә имтихандарға килтереп, мине тәки ошо интернатҡа урынлаштырҙы.\nЫсынлап та ныҡ ауыр кисерҙем бында эләгеүҙе. Туған мәктәбемдә бит урыҫса иркен аралашырлыҡ итеп һәйбәт уҡыманыҡ, “бишле”ләр ғәҙәттә диктант, инша, изложениелар, өйгә эштәр өсөн ҡуйыла торғайны. Хәтерем яҡшы булғас, гел хатаһыҙ яҙҙым, ҡағиҙәләрҙе теүәл белдем, әлбиттә. Ә бына урыҫса һүҙҙәрҙән матур итеп һөйләмдәр төҙөп әйтергә тигәндә теҙҙәрем ҡалтырай, телем көрмәлә, башым ҡайнай башлар ине. Иншаны ни, тегенән-бынан ишеткән һүҙбәйләнештәрҙе, һөйләмдәрҙе конструктор һымаҡ теҙеп, яҙаһың инде ул...\nГимназияла башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән башҡа барлыҡ дәрестәр – урыҫ телендә. Ҡайһы бер уҡытыусылар, башҡортса һөйләһәң, аңлай былай, әммә күптәре беҙҙеңсә белмәй. Мин үҙем дә дәрестә бирелгән мәғлүмәттәргә төшөнмәй ҡалғылайым. Хәйер, теманы аңлаһам да, уҡытыусының һорауҙарына тел менән яуаплау хәлемдән килмәй.\nАйырыуса химия, математика, физика, биология, информатика ауыр. Таҡтаға сығарһалар, миҫалды яҙып эшләп күрһәтәм дә, уҡытыусы өҫтәп һорау бирһә, “не знаю” тип, башты аҫҡа эйәм дә ҡуям. Юғиһә, берәй һүҙҙе яңылыш әйтеп ебәрһәм, бөтөн синыфташтарым тәгәрәп ятып көлөр кеүек.\nШулай бер семестр үтте. Көндәлегемдә, биш ай йомғаҡтарын билдәләп, 13 “өслө” һәм бер “икеле” барлыҡҡа килде. Башҡорт ағайҙар уҡытҡан география, тарих фәндәренән “дүртле” булһа, ни бары башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән – “бишле”. Аҙаҡ йыллыҡ билдәләр ҙә шунан яҡшыраҡ түгел ине шикелле.\nҠағиҙә булараҡ, гимназияларҙа насар уҡығандарҙы тотмайҙар. Мин ҡыуылыуға әҙер инем һәм йәйге каникулға синыфташтарым менән мәңгегә хушлашҡандай ҡайтып киттем. Бер айҙан, ҡыуылыуымды һаман иғлан итмәгәстәр, хеҙмәт практикаһына килдем дә уҡыуҙа ҡалдырғандарын ишеттем. Баҡһаң, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Сәғиҙә Рим ҡыҙы, минең дәрестәр буйынса гел яҡшы өлгәшә, өмөт бар, тип, яҡлап сыҡҡан икән.\nӘлбиттә, ун беренсе синыфта мине ныҡ тырыштырҙылар. Алгебра менән геометрия, урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары шәхсән шөғөлләнде, дәрестәрҙән һуң бер нисә сәғәтен йәлләмәй торғайнылар. Хәйер, унынсы синыфта саҡта уҡ башланғайны инде был “шефлыҡ”. Математиканы һәйбәт белгәнемде, уҡыуҙағы бөтөн бәләләрем әлеге лә баяғы урыҫ теле арҡаһында икәнлеген аңланы күптәр. Көндәлегемдә “дүртле”, “бишле” билдәләре ишәйҙе. Урыҫ әҙәбиәте уҡытыусыһы шиғырҙарҙы башҡаларға ятларға ҡушһа, миңә башҡортсаға тәржемә итергә бирә башланы.\nҺөйҙөм һеҙҙе. Мөхәббәтем, бәлки,\nҺүрелмәгәндер ҙә күңелдә,\nТик ул һеҙҙе башҡа борсомаһын –\nТелмәмәйем һағыш мин һеҙгә... –\nтип иркенләп ижад менән шөғөлләнеп ултыра торғайным дәрес әҙерләү сәғәттәрендә. Башҡорт әҙәбиәтенән дә уҡытыусыбыҙ йыш ҡына шиғыр яҙҙырҙы.\nБарыбер синыфташтарымды ҡыуып етә алманым. “Йәшлек” гәзитендәге “Һандал” конкурсы килеп сыҡмаһа, юғары уҡыу йорттарының береһенә лә ҡабул итмәҫтәр ине мине. БДУ-ға ингән саҡта декан урынбаҫары Ризван Хажиев, аттестатымдың уртаса балын иҫәпләп ҡарап, хайран ҡалды: 3,8! “Шундай аттестат менән кешене университетҡа уҡырға алырға мөмкинме икән һуң?” – тип, ректорҙың үҙенә индек. Рәғиб Насретдин улы: “Ни хәл итәһең, конкурс шарттарына ярашлы ҡабул итергә бурыслыбыҙ”, – тип йылмайҙы...\nБына шулай, урыҫса белмәүем сәбәпле мәктәптән шыр “өслө”ләр менән сыҡһам, башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән яҡшы уҡыуым арҡаһында университетҡа имтиханһыҙ инә алдым. Аллаһ Тәғәләнең сикһеҙ мәрхәмәте арҡылы, мөғжизә менән. Йәштәргә кәңәшем шул: урыҫса һөйләшергә өйрәнегеҙ, бер үк ваҡытта башҡорт теленә лә иғтибарҙы кәметмәгеҙ. Икеһе лә мөһим! Башҡа телдәрҙе лә үҙләштерһәгеҙ, тағы ла яҡшыраҡ.


Утлы йылдарҙа сыныҡҡан уҡытыусылар1\n25 Июнь 2019, 11:59\nМәрйәм Ғиниәт ҡыҙы Буранғолова Ҡауарҙы ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Ныҡышмал, уҡыуға һәләтле ҡыҙ һөнәрен уҡытыусы хеҙмәтенә бағышлай. 1938 йылда Өфөлә Сит телдәр институтының немец теле факультетына уҡырға инә. Институтты уңышлы тамамлағас, 1941 йылда Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылына уҡытырға эшкә ебәрелә.\nХимия, биология, немец теленән уҡыта һәм мәктәптә уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары булып эшләй.\n1942 йылдың май айында Бөрйән районы хәрби комиссариатына үҙ теләге менән фронтҡа ебәреүҙәрен һорап бара. 1942-1944 йылдарҙа 41-се Авиация дивизияһының 242-се часында хеҙмәт итә. Немец телен яҡшы белгән Мәрйәмде тәржемәсе булараҡ “тел” алырға һуғыштың ҡаты барған ерҙәренә ебәрәләр. Сталинградҡа, Севастополгә самолеттан парашют менән төшөрәләр. 1944 йылдың аҙағында яҡшы хеҙмәт иткәне өсөн 20 көнгә ял бирәләр. Ул Сәйетбаба ауылына бер туған апаһы Гөлсөм Ғиниәт ҡыҙы Мансуроваға (Буранғолова) ҡайтып төшә. Ошо ваҡытта уҡытыусыларҙы һуғышҡа алмаҫҡа тигән ҡарар сыға һәм Мәрйәм Ғиниәт ҡыҙы Сәйетбаба урта мәктәбенә немец теле уҡытыусыһы итеп тәғәйенләнә. Ул шулай уҡ Мораҙ, Ҡаранйылға ауылдарында ла уҡыта. Һуғыш ғазаптарын кисереп, яу юлдарын үткән һәм һуғышта алған яраларҙан Мәрйәм апай 3 балаһын етем ҡалдырып фанилыҡҡа күсә. Улын һәм 6 айлыҡ ҡына кесе ҡыҙын Гөлсөм апаһы, уртансы ҡыҙын Ерек ауылында йәшәгән Маһурый апаһы тәрбиәгә ала. Гөлсөм апай үҙенең 2 балаһын, энеһе Айҙар Буранғоловты һәм үкһеҙ етем ҡалған, ата-әсәһе аслыҡтан үлгән Сафия исемле ҡыҙҙы ла тәрбиәләп үҫтерә.\nОло йөрәкле, сабыр, мәрхәмәтле уҡытыусы-тәрбиәсе Гөлсөм Ғиниәт ҡыҙы 96 йәшендә донъя ҡуя. Ә Мәрйәм Буранғолованың исеме Сәйетбаба ауылы уртаһындағы Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына ҡуйылған обелиск-та мемориаль таҡтаға яҙып ҡуйылған. Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай!\nНәсиха Фәхретдин ҡыҙы Фәйзуллина (Шәрипова) 1928 йылда Сәйетбаба ауылында тыуған. 1944 йылда Сәйетбаба урта мәктәбен тамамлағас, мәктәптә өлкән пионервожатый булып эшләй. Стәрлетамаҡта педучилище тамамлай. 1944-1951 йылдарҙа мәктәптә география фәнен дә уҡыта.\nТормош иптәше Ғирфан Яҡуп улы Шәрипов хәрби кеше була. Улар Алыҫ Көнсығышҡа – Приморье крайы Уссури ҡалаһына йәшәргә китәләр. Унда Нәсиха Фәхри ҡыҙы һаңғырау-телһеҙҙәр интернатында эшләй. Бер йыл эшләгәс, Ғирфан Яҡуп улын эше буйынса Магадан өлкәһе Сусуман ҡалаһына күсерәләр. Унда Нәсиха Фәхри ҡыҙы балалар баҡсаһы мөдире булып эшләй. Артабан Украинаға күсеп китәләр. Украинала Нәсиха Фәхри ҡыҙы уҡытыусы булып эшләй. 1983 йылда пенсияға сыға. Украинала 19 йыл йәшәгәндән һуң Өфөгә күсеп ҡайталар. Тырыш хеҙмәте өсөн “За доблестный труд во время Великой Отечественной войны” миҙалы, Жуков миҙалы, Украина Мәғариф министрлығының Маҡтау грамоталары менән бүләкләнә. Нәсиха Фәхри ҡыҙы ҡайҙа эшләһә лә әүҙем йәмәғәтсе була. Сәйетбабала пионервожатый булып эшләгәндә уҡыусыларҙың һәм колхозсы йәштәрҙең комсомол секретары, местком рәйесе, магазинда йәмәғәтселек контроле рәйесе булып эшләй. Тынғыһыҙ, һәр эшкә яуаплы ҡараған Нәсиха Фәхри ҡыҙы фәһемле һәм өлгөлө ғүмер юлы үтте.\n(Дауамы бар. Башы 50-се һанда).


22-23 июндә Сибайҙа республикала тәүгә «Урал аръяғы-2019» Бөтә Рәсәй инвестиция һабантуйы үтә - Bash.News\n22-23 июндә Сибайҙа республикала тәүгә «Урал аръяғы-2019» Бөтә Рәсәй инвестиция һабантуйы үтә\n22-23 июндә Сибайҙа республикала тәүгә «Урал аръяғы-2019» Бөтә Рәсәй инвестиция һабантуйы үтә https://bash.news/news/98629_2223_iyund_sibaja_respublikala_tg_ural_aryay2019_bt_rsj_investiciya_abantujy_t\nСараны Башҡортостан Башлығы хакимиәте, Стратегик башланғыстар агентлығы, "Эшлекле Рәсәй" ойошмаһы, сауҙа-сәнәғәт палатаһы, шулай уҡ әйҙәүсе бизнес-берекмәләр ойоштора. Инвестиция һабантуйында 500-ләп федераль һәм төбәк дәүләт учреждениелары, Рәсәй һәм сит илдәр бизнесы вәкилдәре, инвесторҙар, эксперттар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашыуы көтөлә.\nФорумдың пленар ултырышы һәм профилле секцияларында инвестиция эшмәкәрлеге һәм инвестициялар йәлеп итеү тәжрибәһе, шулай уҡ Рәсәй төбәктәрендә уңайлы бизнес-климат булдырыу алымдары буйынса фекер алышыу ойошторола. Атап әйткәндә, форумда экология, туризмды һәм транспорт инфраструктураһын үҫтереү, уңайлы ҡала мөхите булдырыу мәсьәләләре тикшерелә.\nҺабантуй сиктәрендә шулай уҡ Башҡортостандың инвестиция потенциалы күргәҙмәһе лә эшләйәсәк. Дөйөм алғанда, инвестиция һабантуйы форматы бизнес- форумды ысын мәғәнәһендә байрам форумына әйләндерер тип көтөлә: Әбйәлил районында һабантуй ҡунаҡтары Республиканың мәҙәни йолалары менән танышасаҡ, милли аш-һыуҙан ауыҙ итәсәк. Матбуғат саралары вәкилдәре форумға 89273562746 телефоны буйынса аккредитация үтә ала.


Ҡырҡыу еҫ ҡасан бөтөр\n17 Декабрь 2018, 13:08\nСибайҙа йәшәүселәр бына бер нисә көн инде ҡырҡыу еҫкә зарлана. Ҡала өҫтөн томан ҡаплап алды. Урында йәшәүселәр күҙҙәре йәш-ләнеүгә, башы ауыртыуға зарлана, йүтәлләп яфаланыусылар ҙа юҡ түгел. Социаль селтәрҙә: «Бында һауаны тикшермәһәң дә тын алыуы ауыр һәм еҫ икәне аңлашыла», «Боролошто саҡ эҙләп таптым. Машина эсендә лә тын алып булмай», «Ҡот осҡос! Нисек тын алырға! Йүткертә»—тип яҙыусылар көндән-көн күбәйә. Видеояҙмалар, фото һалыусылар ҙа юҡ түгел.\nОшо көндәрҙә Өфөнән Сибайға был тәңгәлдәге хәлдәрҙе тикшереү өсөн махсус күсмә лаборатория килде. Зарарлы ҡатнашмаларҙың концентрацияһын һәм халыҡ сәләмәтлеге өсөн хәүефлелек кимәлен билдәләү өсөн һауаны етди тикшерҙеләр.\nЭкологик хәлдең ҡырҡа киҫкенләшеүе арҡаһында 11 декабрҙә төнгө 23.00 сәғәттә ҡала хакимиәтендә карьер яғына барыу өсөн ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса комиссия йыйыу тураһында иғлан ителде. 12 декабрҙә иртән ҡала хакимиәтендә Сибайҙың янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү һәм ғәҙәттән тыш хәл буйынса комиссия ултырышы ла үтте.\n«Кис көнө ҡаланың көньяҡ өлөшөндә көкөрт еҫе сыҡты. Уның төп сығанағы—тәрәнлеге 500 метрлыҡ һәм радиусы 1 саҡрымлыҡ карьер төбөндә ята. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалында хәбәр итеүҙәренсә, карьерҙа мәғдән ҡалдыҡтары быҫҡый. Был техноген процесс, бында кеше ғәйебе юҡ»,—тине Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы Рөстәм Әхмәткәрим улы Афзалов.\nИртәнге 10.30 сәғәткә алынған лаборатор тикшереүҙәр һауала зарарлы матдәләр күләменең норманан ашмауын асыҡлаған, тип тә өҫтәне ул. Ҡалала ғәҙәттән тыш хәл режимын индереү өсөн нигеҙ юҡ, ләкин яуаплы хеҙмәттәр һәм кешеләр юғары әҙерлек режимында эшләй.\nӘле быҫҡып ятҡан сығанаҡтар өҫтөнә бер туҡтауһыҙ мәғдән ҡатнашмаһы, һыу һәм балсыҡ һиптерәләр. Әйткәндәй, ун йылдан ашыу карьерҙан асыҡ юл менән файҙалы ҡаҙылмалар сығарылмай. Быға тиклем бында әлеге кеүек мәғдән ҡалдыҡтары реакцияға инеп, еҫтәр сығарған күренештәр күҙәтелмәгән.\nКарьер төбөнән яман еҫ сығарып ятҡан урындарҙы бөтөрөү өсөн ҡалала күп кенә эштәр эшләнә. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы эшселәре хәүефле урындарҙы ҡаплау өсөн барлыҡ көсөн һала. Әле көндә карьер эсендә 2 сменала 5 БелАЗ эшләй. Ҡеүәтле техника бер сменала ғына 1300 кубометр махсус шыйыҡса ташып, төтөн сығып ят-ҡан ерҙәр өҫтөнә түгә. Аҫҡа өҫтән шулай уҡ һыу ағымы ла йүнәлтелгән.\nFәҙәттән тыш хәлдәрҙе киҫәтеү һәм ликвидациялау берҙәм дәүләт системаһының территориаль бүлеге көстәре лә эшкә йәлеп ителгән. Бүлектең 34 техникаһында 103 кеше хәүеф урынында эҙемтәләрҙе бөтөрөү менән булыша. Шул иҫәптән Fәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының шәхси составы ла саранан ситтә ҡалмай.\nЛаборатория тикшереүҙәре протоколдарына ярашлы, һауала һаулыҡҡа зыянлы ағыулы матдәләр концентраты норманан ашмаған. Сәләмәтлектәре ҡаҡшап, табиптарға мөрәжәғәт итеүселәр ҙә теркәлмәгән.\nХалыҡты эвакуациялау зарурлығы юҡ. Шулай ҙа ҡала юғары әҙерлек режимында торғанлыҡтан, кешеләрҙе төтөнлө урындан күсереү өсөн 1750 урынға иҫәпләнгән 27 пункт әҙерләнгән. Дауаханаларҙа өҫтәмә карауат-урындар һәм кәрәкле медикаменттар әҙерләнгән. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы көстәре лә тәүлек әйләнәһенә эшләй.\nСибайға Рәсәй Fәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса баш идаралыҡтың ведомство-ара оператив штаб йүнәлтелгән. Хәүеф урынында штаб начальнигы, генерал-майор Марат Латыпов етәкселеген-дәге төркөм эшләй. Баш ҡаланан килгән күсмә лаборатория хеҙмәткәрҙәре төтөн таралған төбәктең 6 урынында һауалағы зарарлы матдәләр миҡдарын тикшерҙе. Әлегә уның һөҙөмтәләре билдәле түгел. Роспотребнадзорҙың Сибай территориаль бүлексәһе урында көкөртлө водородтың күп булмауын раҫланы. Белгестәр бындай күләмдә һаулыҡҡа хәүеф янамай тип белдерҙе.\n13 декабрҙә ҡалала төтөн еҫе артыҡ сыҡманы, томан да таралғайны.


Тауҙарымда – тарих\n14 Сентябрь 2018, 14:00\nЙәрмәк тауы Күгиҙел ауылына нигеҙ 1929 йылда һалына. Төрлө яҡтарҙан йыйылалар бында. Күпселек халыҡ Әбйәлил районының Ҡырҙас, Исҡужа, Рауил, Ҡыҙыл Һарты, Хөсәйен ауылдарынан күсеп ултыра. Йәй көнө ҡыуыштарҙа йәшәйҙәр. Ҡышҡылыҡҡа кәҫтән өй эшләйҙәр. Совхозды ойоштороусылар Бөрйәндән килгән, тиҙәр. Ул ваҡытта Баймаҡ районы булмай әле. Бәйләнеш тотоу өсөн Бөрйән алыҫ, юлдар өҙәрем була. Шул арҡала ике йыл буйы сәсеү һуңлап башлана.Иң беренсе бригадир итеп Хөсәйен ауылынан Йәрмөхәмәт Хөсәйенов тәғәйенләнә. Ул үҙ һүҙле, үҙенсә генә эшләргә яратҡан кеше була. 1931 йылда ауылды Баймаҡ районы ҡарамағына күсерәләр. Йәрмөхәмәт Хөсәйенов менән етәкселәр араһында аңлашылмаусылыҡ килеп сыға. Бригадирҙы ҡулға алмаҡсы булалар. Йәрмөхәмәт (ҡушаматы – Йәрмәт) эшселәр менән хушлаша ла ауыл эргәһендәге тауға менеп китә. Шунан башлап үҙен бер кем дә күрмәй, бригадир тураһында хәбәр ишетелмәй. Уның менән бергә эшләгән эшселәр кәңәшләшеп, ауыл эргәһендәге тауҙы Йәрмәт тип атай башлай. Тора бара был һүҙ Йәрмәккә әйләнеп китә.\nКүгиҙел ауылына нигеҙ 1929 йылда һалына. Төрлө яҡтарҙан йыйылалар бында. Күпселек халыҡ Әбйәлил районының Ҡырҙас, Исҡужа, Рауил, Ҡыҙыл Һарты, Хөсәйен ауылдарынан күсеп ултыра. Йәй көнө ҡыуыштарҙа йәшәйҙәр. Ҡышҡылыҡҡа кәҫтән өй эшләйҙәр. Совхозды ойоштороусылар Бөрйәндән килгән, тиҙәр. Ул ваҡытта Баймаҡ районы булмай әле. Бәйләнеш тотоу өсөн Бөрйән алыҫ, юлдар өҙәрем була. Шул арҡала ике йыл буйы сәсеү һуңлап башлана. Иң беренсе бригадир итеп Хөсәйен ауылынан Йәрмөхәмәт Хөсәйенов тәғәйенләнә. Ул үҙ һүҙле, үҙенсә генә эшләргә яратҡан кеше була. 1931 йылда ауылды Баймаҡ районы ҡарамағына күсерәләр. Йәрмөхәмәт Хөсәйенов менән етәкселәр араһында аңлашылмаусылыҡ килеп сыға. Бригадирҙы ҡулға алмаҡсы булалар. Йәрмөхәмәт (ҡушаматы – Йәрмәт) эшселәр менән хушлаша ла ауыл эргәһендәге тауға менеп китә. Шунан башлап үҙен бер кем дә күрмәй, бригадир тураһында хәбәр ишетелмәй. Уның менән бергә эшләгән эшселәр кәңәшләшеп, ауыл эргәһендәге тауҙы Йәрмәт тип атай башлай. Тора бара был һүҙ Йәрмәккә әйләнеп китә.\nАуылдың төньяҡ-көнбайышында бик текә Мулла тигән тау бар. Борон был тирәгә Исҡужа исемле бай килеп йөрөгән. Әнүәр Әсфәндиәровтың «Башҡорт ауылдары тарихы» хеҙмәтендә Исҡужа ауылына 1834 йылда нигеҙ һалыныуы тураһында әйтелә. Был бай Түңгәүер яҡтарынан килеп тамъяндарҙан ер һатып ала. Ике улы була: Әбдрәхим менән Ишмырҙа. Әбдрәхимдең тоҡомдары – Мөбәрәковтар (Исҡужа һәм Рауил ауылдарында йәшәйҙәр). Ишмырҙа үҫеп еткәс, Ырымбур яғына барып белем ала. Унан ҡайтҡас, ауылдарға йөрөп уҡыта. Мөғәллим балаларға яңыса белем бирергә тырыша. Быға ошо тирәләге байҙар риза булмай. Бер көндө үҙҙәренең йәйләүенән килеп, тау эргәһендә йәштәрҙең киске уйыны барған ваҡытта мәкерле уйҙарын тормошҡа ашыралар. Бында йыйылған бай балалары уны тотоп алып, туҡмап, аҫып үлтерә.\nИшмырҙаны ошо тау итәгендә ерләйҙәр. Был тирәләге халыҡ тауҙы Ишмырҙа мулла тауы тип атай. Һуңынан уның атамаһын ҡыҫҡартып, Мулла тауы тип әйтә башлайҙар.\nЕрҙә байҙар хакимлыҡ иткән ваҡытта була был хәл. Беҙҙең яҡтарҙа бер ныҡ хәлле кеше йәшәгән. Уның сибәр ҡыҙы була. Кәләшлеккә һорап, төрлө яҡтан яусылар килә. Тик ҡыҙға береһе лә оҡшамай. Һәр береһен ишектән бороп ҡайтарып торған, ти. Ә атаһы юлда йөрөгәндә һәр ваҡыт ҡыҙына бүләктәр алып ҡайтыр булған. Балдаҡ, мунсаҡ, алҡа, кейем-һалым менән һандығы тулған. Бер заман уға ауылдың ярлы егете ғашиҡ була. Ҡыҙ ҙа оҡшатҡан. Улар осраша башлаған. Тик бай балаһын ярлыға бирергә теләмәй. Ныҡ йәне көйә. Шуға ла икәүһен дә үлтерергә ҡуша.\nЕгет менән ҡыҙ был көндө урманда осраша. Шунда уларҙы һағалап тороп, байҙың кешеләре баҫтыра башлай. Ҡасып барғанда ҡыҙҙың яратып ҡына таҡҡан мунсағы ағасҡа эләгеп өҙөлә һәм ергә һибелә. Йыйып ултырғанда бай ярандары арттарынан килеп етә һәм икеһен дә үлтереп китә. Был урынды Мунсаҡ тауы тип йөрөтә башлайҙар.\nБынан 250 – 300 йылдар элек Башҡортостанда урыҫ байҙарының ҡыҫымына, башҡорт ерҙәрен тартып алыуға ҡаршы ҡаты яуҙар булған. Батша ғәскәре менән башҡорттар алһыҙ-ялһыҙ һуғышҡан. Тиңһеҙ алышта ныҡ ҡырылған беҙҙең халыҡ, күптәре ҡасып китергә мәжбүр булған.\nШул осорҙа Ырымбур яҡтарынан бер хан үҙенең ғәскәре менән беҙҙең яҡтарға күсеп килгән. Ҡатыны ла бергә эйәргән. Ул ваҡытта беҙҙең яҡтарҙың тауҙары үтеп сыҡмаҫлыҡ ҡара урмандар менән ҡапланған була. Хан иң бейеген һайлап, ғәскәре менән шул тауҙың мәмерйәләрендә ҡасып йәшәй башлай. Һунар итеп, емеш-еләк менән тамаҡ туйҙырғандар, яңынан яу күтәрер өсөн ҡоралдар әҙерләгәндәр.\nБер ваҡыт быларҙы эҙәрлекләп килеп, йәшеренгән урындарын күреп ҡалғандар. Тауҙың итәгендә ҡаты һуғыш булған. Хан да, ҡатыны ла яуҙа үлеп ҡалған. Һуғыштан һуң батша һалдаттары уларҙы шул тауҙың башына күмеп китә. Хушлашҡанда: «Беҙ китәбеҙ, хан ҡала», – тигәндәр. Шул замандан алып был бейек тауҙы Ханҡала тип йөрөтәләр.\nБында аҙаҡ бик күп һуғыш ҡоралдары, уҡ-һаҙаҡтар табылған. Ғәскәр йәшенеп йәшәгән мәмерйәгә ингән урыны ла билдәле.\nТаш йорт ҡаяһы\nБер көтөүсе егеттең бай ҡыҙына күҙе төшә. Тегенеһе лә уны оҡшата. Улар бергә донъя көтөргә вәғәҙәләшә. Егет байҙан ҡыҙҙың ҡулын һорай. Ул бейек ҡая-таш өҫтөнә өй һалырға ҡуша. Егет көн-төн арыу-талыу белмәйенсә эшләй ҙә эшләй. Бай уны ҡушҡан эшен башҡарып сыға алмаҫ, тип уйлай. Ләкин яңылыша, шуға күрә егетте үлтерергә ҡуша. Өҫкә менгәнен күҙәтеп торалар ҙа арҡанды ҡырҡалар. Егет юғарынан бәйләнгән бүрәнәһе менән аҫҡа тәгәрәй.\nБай ҡыҙының һөйгән йәренән шулай ҡотола. Был ҡая-ташҡа «Таш йорт» тип исем ҡушалар.


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Һәҙиә Дәүләтшина\nҺәҙиә Дәүләтшина (1905-1954)\nҺәҙиә Лотфулла ҡыҙы Дәүләтшина 1905 йылдың 5 мартында Һамар губернаһы (хәҙерге Куйбышев өлкәһе) Пугачев өйәҙенә ҡараған Хәсән ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1919 йылда тиф ауырыуынан атаһы үлеп киткәс, Һәҙиәнең тормошо тағы ла ауырлаша. Күп ваҡыты донъя мәшәҡәттәре, эш менән үтеүенә ҡарамаҫтан, тырыш һәм зирәк Һәҙиә оҫтабикәнең “ҡыҙҙар мәҙрәсәһе”нә йөрөп, бер ни тиклем һабаҡ өйрәнергә лә өлгөрә. Совет хөкүмәте яңы мәктәп астырып ебәргәс, Һәҙиә шул мәктәптә белем ала. Ә 1920 йылда инде уның үҙен — ун биш йәшлек ҡыҙҙы — шул тирәләге Диңгеҙбай ауылына уҡытыусы итеп ебәрәләр. Бында бер йыл уҡытҡандан һуң, Һәҙиә Һамар ҡалаһына килеп, яңы ғына ойошторолған татар-башҡорт педагогия техникумына уҡырға инә. 1922 йылда ире Ғөбәй Дәүләтшин менән Мәскәүгә күсеп китеү сәбәпле, уға техникумды тамамларға тура килмәй. Ваҡытлыса өҙөлөп торған уҡыуын ул 1924 йылда Өфөлә Башҡорт педагогия рабфагында дауам итә.\nУл 1927 йылдан Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йортонда тәрбиәсе-педагог булып эшләй башлай. 1932 йылда Мәскәүгә барып, китап нәшриәттәре өсөн редакторҙар әҙерләү институтына уҡырға инә. Ләкин институтты тамамламаҫтан уҡ уны Баймаҡ районының “Йылайыр” орлоҡсолоҡ совхозы гәзите редакцияһына әҙәби сотрудник итеп эшкә ебәрәләр, 1935 — 1937 йылдарҙа Һәҙиә Дәүләтшина — Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультеты студенткаһы.\nҺәҙиә Дәүләтшина 1934 йылда СССР Яҙыусыларының Беренсе съезына делегат булып бара, унда М. Горький менән һөйләшә. 1936 йылда Минск ҡалаһында үткәрелгән СССР яҙыусыларының Өсөнсө пленумында ҡатнаша.\nҺәҙиә Дәүләтшина 1937 йылда ғәйепһеҙгә хөкөм ителеп, оҙаҡ йылдар төрлө ауырлыҡтар һәм мохтажлыҡтар кисереүенә ҡарамаҫтан, Тыуған иленә, халҡына, булған ныҡлы ышанысын тамсы ла юғалтманы, кешелек намыҫына, яҙыусылыҡ бурысына һәр саҡ тоғро ҡалды.\n1942 йылда Һәҙиә Дәүләтшина Башҡортостанға ҡайта һәм Бөрө ҡалаһында йәшәй башлай. Сәләмәтлегенең шаҡтай ҡаҡшауына ҡарамаҫтан, 1942 — 1952 йылдарҙа төрлө эш араларында “Ырғыҙ” романын яҙыу менән шөғөлләнә. Был романын яҙып бөтөр-бөтмәҫтән Һәҙиә Дәүләтшина 1954 йылда Бөрө ҡалаһында йөрәк һәм үпкә ауырыуынан үлеп китә.\nҺәҙиә Дәүләтшинаның әҙәби ижад эше менән шөғөлләнә башлауы егерменсе йылдарҙың икенсе яртыһына тура килә. 1926 йылдың мартында “Башҡортостан йәштәре” гәзитендә уның “Һылыуҡай — пионерка” тигән тәүге хикәйәһе баҫылып сыға. Шунан һуң уның хикәйә һәм нәҫерҙәре гәзит биттәрендә һәм альманахтарҙа һирәкләп булһа ла күренгеләй башлай.\nҺәҙиә Дәүләтшина ижадының активлашып китеүе утыҙынсы йылдар башына ҡарай. Был осорҙа ул ҙурыраҡ күләмле әҫәрҙәргә — повесть жанрына мөрәжәғәт итә. Шуның һөҙөмтәһе булып, 1931 йылда “Айбикә” тигән повесы, киләһе йылына “Башаҡтар тулҡыны” тигән повесы майҙанға килә. 1935 йылда уның “Хикәйәләр шәлкеме” исеме аҫтында һайланма әҫәрҙәренең тәүге китабы сыға.\nҺәҙиә Дәүләтшинаның иң ҙур һәм иң күренекле әҫәре — “Ырғыҙ” романы. Әҫәрҙә башҡорт халҡының егерменсе быуат башындағы тормошо, тарихи үҫеш юлы ышандырырлыҡ художестволы образдар аша күҙ алдына килә.\n“Ырғыҙ” романын Һ. Дәүләтшина ун йылдан артығыраҡ яҙа (1942 — 1952 йылдар.) Әммә был әҫәренең тәүге пландары, айырым варианттары 30-сы йылдарҙа уҡ барлыҡҡа килә. 1932 — 1937 йылдарҙа яҙылған “Ялҡынлы йылдар” тигән повесы ошо романдың башланғысы тип ҡаралырға хаҡлы.\n“Ырғыҙ” романы 1957 йылда айырым китап булып баҫылып сыға, 1961 йылда романдың тулыраҡ икенсе баҫмаһы донъя күрә. Һәм шул уҡ йылда “Ырғыҙ” романы Мәскәүҙә рус телендә лә баҫыла.\n1967 йылда Һәҙиә Дәүләтшинаға ошо әҫәре өсөн Салауат Юлаев премияһы бирелде.\nҺӘҘИӘ ДӘҮЛӘТШИНА Үҙенең ижады һәм тормошо менән быуындарҙан быуындарға тиңһеҙ ҡаһарманлыҡ өлгөһө күрһәткән Һәҙиә Дәүләтшина — башҡорт әҙәбиәтенең һәм башҡорт милләтенең оло ғорурлығы, халҡыбыҙҙың рухи көсөн, ҡеүәтен, яҡты талантын раҫлаусы күркәм шәхестәребеҙҙең береһе. Шәхес культы, тоталитар режим осоронда нахаҡҡа хөкөм ителеп, күп йылдар буйы михнәт һәм ғазап сигеп йәшәргә дусар ителеүгә ҡарамаҫтан, үтә ауыр шарттарҙа ул башҡорт әҙәбиәтендә иң яҡшы ҡаҙаныштарҙың береһе тип баһаланырҙай аҫыл әҫәр — “Ырғыҙ” романын тамамлай һәм шуның менән ил алдында оло ихтирам яулай. Билдәле рус яҙыусыһы Леонид Соболевтың Рәсәй Федерацияһы яҙыусыларының Беренсе съезында һөйләгән докладында (1958) ошо мәшһүр әҫәр хаҡында әйткән һүҙҙәрен бөгөн дә үҙебеҙгә иҫкәрмә итеп ҡарайыҡ. “Һәҙиә Дәүләтшинаның “Ырғыҙ” романын белмәй тороп,— тине ул,— башҡорт халҡының тормошон аңлау мөмкин түгел”. Атаҡлы ҡаҙаҡ яҙыусыһы, Ҡаҙаҡстан Фәндәр академияһы академигы Сабит Моҡанов Һәҙиә Дөүләтшинаны үҙ ваҡытында Шәреҡ ҡатын-ҡыҙҙары араһынан сыҡҡан беренсе талантлы романсы тип атаны һәм уның, үҙ яҙмышындағы ҙур ауырлыҡтарҙы еңеп сығып, халыҡ тормошо тураһында монументаль роман тыуҙырыуын ысын мәғәнәһендә ижад батырлығы тип баһаланы. Сабит Моҡанов әйтеүенсә, “шуның менән яҙыусы үҙенә мәңгелек һәйкәл ҡойоп ҡалдырҙы”. Ғәҙел һәм хаҡлы баһа. Әйткәндәй, һоҡланғыс ижады һәм бөтөн ғүмере менән үҙ халҡының рухи бейеклеген билдәләгән әҙиптәр тарихта айырыуса хөрмәткә лайыҡ. Һ. Дәүләтшина шәхесе һәм таланты башҡорт донъяһында М. Аҡмулла, Ш. Бабич, М. Буранғол һымаҡ фажиғәле яҙмышҡа дусар ителгән бөйөк әҙиптәр һәм бөйөк шәхестәр менән бер рәттә тора. Уның яҡты исеме халҡыбыҙҙың йөрәк түрендә урын алды. Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы Дәүләтшина 1905 йылдың 5 мартында (иҫке стиль менән 21 февралендә) Һамар губернаһы Николай өйәҙе Имел олосоноң (хәҙерге Һамар өлкәһе Оло Чернигов районы) Хәсән ауылында ярлы крәҫтиән Лотфулла Ильясов ғаиләһендә тыуған. Һәҙиә зирәк аҡыллы һәм теремек бала булып үҫә. Үҙенең бала сағын хәтерләгәндә, яҙыусы бәләкәйҙән өләсәһенең тылсымлы әкиәттәрен йотлоғоп тыңлауын айырыуса йылы хистәр менән иҫкә ала. “Ана әле миңә ете-һигеҙ йәш,— тип яҙа Һ. Дәүләтшина “Бәхет ҡошо” тигән әҫәрендә,— мин йыш ҡына әсәйемдең әсәһе — ҡартәсәйем янына барып йөрөйөм. Ул үҙенең туҡалаҡ балсыҡ өйөндә һуҡа башы кешеләргә ямау ямап, тамаҡ туйҙырырлыҡ эш эшләй... Уның ун биш йәштән бирелгән ирен, баяр имениеһына төшкән өсөн, әллә ни тиклем иптәштәре менән Себергә оҙатҡандар. Унан һуң уны өсөнсө бисәлеккә биргәндәр. Уның унда ҡағынды-һуғындыла ғүмере үткән. Бына ул ҡарсыҡ, яр башында япрағын ҡойоп яңғыҙ ултырған ҡарт өйәңке һымаҡ, бер үҙе зарланып йәшәй...” Бына ошо яңғыҙ ҡалған зарлы ҡарсыҡ ейәненә бәхет ҡошо Һомай тураһында таң ҡалдырырлыҡ яҡты хыялдар менән һуғарылған тылсымлы әкиәт һөйләй. “Һауала, күктең иң бейегендә, нисәмә мең йылдарҙан бирле Һомай ҡош тигән бер бәхет ҡошо йәшәй икән, ти. Ул донъяла бер генә ҡош та осоп менә алмаҫлыҡ бейектә оса икән. Уны бер генә кеше лә үҙ күҙе менән күрә алмай икән... Бына шул ҡоштоң үҙен түгел, күләгәһен генә ерҙә күреп ҡалған кеше лә сикһеҙ бәхетле булып йәшәй ти ҙә баһа”. Кескәй Һәҙиә лә, әлбиттә, бәхет ҡошо тураһында хыяллана. “Уны күргем, себешен тотоп яратҡым килә, бик бәхетле булғым, ҡартәсәйемде лә бик бәхетле, ҡайғыһыҙ иткем килә”,— ти ул. Илаһи бәхет ҡошо хаҡындағы хыялдар буласаҡ яҙыусының донъяға ҡарашына, уй-тойғоларына өр-яңы йүнәлеш бирә, уның күңелендә изгелек сатҡыларын тоҡандыра, яҡын кешеләренә ҡарата ярҙамсыл, мәрхәмәтле булыу теләген тыуҙыра. Әйтергә кәрәк, Һ. Дәүләтшина үҙенең был сифаттарына ғүмер буйы тоғро булып ҡала. Шуға күрә лә замандаштары уны, оло рухлы, ҙур талантлы яҙыусы булыу менән бергә, мөләйем, алсаҡ йөҙлө, сабыр, тыйнаҡ, тыныс тәбиғәтле, һылыуҙан һылыу башҡорт ҡатыны итеп хәтерләйҙәр. Һ. Дәүләтшина башта ауылдағы ҡыҙҙар мәҙрәсәһендә уҡый, ә инде Хәсән ауылының Янғол исемле байы балаларын уҡытыу өсөн ҡаланан мөғәллимә алдыртҡас, уның янына йөрөп, дәрестәр ала. Октябрь революцияһынан һуң ауылда асылған яңы мәктәптә уҡыуын дауам итә. Ошо осорҙа ул яҙма әҙәбиәт өлгөләре менән таныша, “Таһир-Зөһрә”, “Буҙъегет” һымаҡ төрки телендәге боронғо дастандарҙы, Ғ. Туҡай, М. Ғафури шиғырҙарын мауығып уҡый. 1919 йылда атаһы Лотфулла ағай тиф ауырыуынан донъя ҡуя. Әсәһе Гөлйәүһәр апай, Һәҙиәнән тыш, тағы ла өс бала менән ярҙамсыһыҙ тороп ҡала. “Мин, арала иң өлкәне һәм ул ваҡытта мәктәптең 1-се баҫҡысын тамамлаусы булараҡ, ғаиләнең башлығы һәм ҡараусыһы булырға тейеш инем”,— тип яҙа ул аҙаҡ. 1920 йылда, ун биш кенә йәшлек үҫмер көйөнсә, ошо уҡ Ырғыҙ буйындағы Диңгеҙбай ауылына уҡытыусы итеп ебәрелә. 1921 йылдың аҙағында, был төбәктә аҡтарҙың хәрәкәте көсәйеп китеү сәбәпле, урындағы совет органдарының тәҡдиме менән Һәҙиә, Һамар ҡалаһына китеп, башҡорт-татар педагогия техникумына уҡырға керә. Тиҙҙән, 1922 йылда, партия хеҙмәткәре, буласаҡ яҙыусы Ғөбәй Дәүләтшингә кейәүгә сыға. Ғ. Дәүләтшинде Мәскәүгә, ә 1923 йылдың көҙөндә Өфөгә күсерәләр. Шул ваҡыттан башлап Дәүләтшиндәр ғаиләһе 1937 йылда аяуһыҙ репрессия ҡорбанына әйләнгәнгә тиклем Өфөлә, 1933 — 1935 йылдарҙа Баймаҡ районының БАССР-ҙың Х йыллығы исемендәге (хәҙерге Йылайыр) совхозында йәшәй. Ғөбәй Дәүләтшин, күп кенә юғары вазифалар, шул иҫәптән республиканың мәғариф министры бурысын атҡарып, ҙур дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре һәм бер үк ваҡытта башҡорт телен камил белгән талантлы яҙыусы булып таныла. Һәҙиә Дәүләтшина өсөн Өфөгә килеү бөтәһенән бигерәк башҡорт әҙәбиәте менән яҡындан танышыу, Д. Юлтый, А. Таһиров, М. Ғафури, Т. Йәнәби, Б. Ишемғол кеүек әҙиптәр менән аралашыу йәһәтенән ҙур әһәмиәт ҡаҙана. Ошо осорҙа ул, һаулығы насарайыуға ҡарамаҫтан, белем алыуын дауам итә: 1924 — 1925 йылдарҙа педагогия институты рабфагында уҡый, 1935 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетына кереп, уның ике курсын бик яҡшы билдәләр менән тамамлай. 1936 йылда талибә Һ. Дәүләтшина Өфө ҡалаһы Ленин район Советына депутат, Советтарҙың ғәҙәттән тыш Х Бөтөн Башҡортостан съезына делегат итеп һайлана. Иң мөһиме, ул үҙенең белемен арттырыу өҫтөндә эҙмә-эҙле һәм ныҡышмалы эшләй, рус һәм классик әҙәбиәтте уҡый, ижад серҙәренә төшөнөргә, әҙәби оҫталыҡҡа өйрәнергә ынтыла, илһамланып яңынан-яңы әҫәрҙәр яҙа. Һәҙиә Дәүләтшинаның тәүге проза әҫәре — “Һылыуҡай — пионерка” тигән хикәйәһе 1926 йылда “Башҡортостан йәштәре” гәзитенең 12 март һанында донъя күрә. Ә 1930 йылда “Октябрь” (хәҙерге “Ағиҙел”) журналында баҫылып сыҡҡан “Айбикә” повесы менән яҙыусы ҙур уңыш яулай. Әҫәр, ғөмүмән, бөтөн башҡорт әҙәбиәтенең мөһим бер ҡаҙанышы тип баһалана. Повесть, рус теленә тәржемә ителеп, 1936 йылда Өфөлә айырым китап булып нәшер ителә. “Айбикә” — колхозлашыу осоронда яңы тормош төҙөүҙә алғы сафҡа баҫҡан башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының рухи үҫешен, күмәк, берҙәм хеҙмәтте, шул дәүер башҡорт ауылындағы ижтимағи яңырыу барышын, башҡорт халҡының тормош-көнкүрешен тәрән һөйөү һәм инаныу тойғоһо менән поэтиклаштырыусы әҫәр. “Айбикә” повесында,— тип яҙҙы әҙәбиәт белгесе 5007 Марат Минһажетдинов яҙыусы үҙ заманының тормошсан мәсьәләләрен күтәреп сыға, уны йәнле образдар, бай һүрәтләү саралары менән хәл итә, замандаштарының образын кәүҙәләндереүгә, уларҙың рухи-әхлаҡи йөҙөн асыуға, дәүеренең һулышын биреүгә өлгәшә. Әҫәрҙәге тема, мотивтар замандың мөһим процестарына бәйләнгән. Повестың төп көсө тормош дөрөҫлөгөндә”. 1932 йылда, хәҙер инде колхоздарҙың хужалығын нығытыу, М. Минһажетдинов билдәләгәнсә, “яңы ауылдың яңы рухи-әхлаҡ йөҙөн, яңы психологияһын асыу”ҙы маҡсат итеп ҡуйған “Башаҡтар тулҡыны” исемле күләмле хикәйәһен яҙа. Шул уҡ йылда “Ялҡынлы йылдар” тигән хикәйәнән бер киҫәк” тигән иҫкәрмә менән “Партизан” исемле әҫәрен баҫтыра. 1934 йылда Һ. Дәүләтшина башҡорт яҙыусылары делегацияһы составында совет яҙыусыларының I съезында ҡатнаша, унан ҙур рухи күтәренкелек һәм дәрт менән ҡайта. 1935 йылда “Һырға һабағы” исемле һоҡланғыс хикәйәһе баҫыла. Был әҫәр менән ул ҙур проза оҫтаһы булараҡ ныҡлы танылыу таба. “Ялҡынлы йылдар” әҫәре иһә артабан яҙыусының атаҡлы “Ырғыҙ” романы булараҡ киң эпик полотно итеп үҫтерелә. Был хаҡта Һ. Дәүләтшина үҙе 1939 йылдың декабрендә: “Октябрҙең XX йыллығына “Ялҡынлы йылдар” исемле роман әҙерләнем”,— тип яҙа. Әммә, үкенескә ҡаршы, нәҡ ана шул Октябрҙең XX йыллығын башҡорт халҡының бик күп аҫыл заттарына ҡара ҡайғылар эсендә ҡаршы алырға тура килә. 1937 йылдың 20 ноябрендә яҙыусыны, йәнәһе, Ватанға хыянат итеүсенең ғаилә ағзаһы тип ғәйепләп, ҡулға алалар һәм НКВД Айырым кәңәшмәһе тарафынан 5 йылға иркенән мәхрүм итәләр. (Бынан бер нисә ай элек Ғөбәй Дәүләтшин ҡулға алынған була. 1938 йылда ул нахаҡҡа үлем язаһына хөкөм ителә һәм атып үлтерелә.) Һ. Дәүләтшина 1942 йылдың октябренә тиклем Мордовияның Темников лагерҙарында ултырып сыға. Башына төшкән был бәхетһеҙлекте ул үҙе “көн үҙәгендәге төн ҡараһы”, “яуыз яҙмыш” тип атай. Башҡортостанға ҡайтҡас, яҙыусы башта Өфөлә ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтына төнгө ҡарауылсы булып урынлаша. Ошо ваҡытта ул 1937 йылда ҡулға алыныу арҡаһында бүленеп ҡалған романы өҫтөндә эшен дауам итә. Яҙыусы ижад өсөн ғәҙәттә ҡарауылда үткәргән төнгө сәғәттәрен файҙалана. Әммә, Өфөлә йәшәргә рөхсәт ителмәгәнлектән, уға Бөрө ҡалаһына күсеп китергә тура килә. Артабанғы тормошо ошо Бөрө ҡалаһы һәм бер аҙ ваҡыт Силәбе өлкәһендәге Һилиә (Сулея) станцияһы менән бәйле була. 1942 — 1952 йылдарҙа Һ. Дәүләтшина, һаулығының көндән-көн ҡаҡшай барыуына ҡарамаҫтан, аҡтыҡ көсөн биреп, “Ырғыҙ буйҙарында” романының бер нисә вариантын яҙа. Ниһайәт, төрмәлә, лагерҙа заяға үткәргән биш йыл ғүмерҙе иҫәпләмәгәндә лә, 15 йылға һуҙылған был бөйөк хеҙмәт — хәҙер ул “Ырғыҙ” тип атала — тамамлана. Ләкин, Башҡортостан Яҙыусылар союзының, ул саҡтағы “Әҙәби Башҡортостан” журналының ишек тупһаларын күпме генә тапаһа ла, өлкән вазифалы әҙәбиәт чиновниктарына инәлеп-ялбарып мөрәжәғәт итһә лә, бөйөк әҙибәгә үҙенең иң ҡәҙерле әҫәренең һис юғы бер генә бүлегенең дә баҫылып сыҡҡанын күрергә насип булмай. Һәҙиә Дәүләтшина 1954 йылдың 5 декабрендә, 50-се йәшендә, Бөрө ҡалаһында үпкә ауырыуынан вафат булды. “Ырғыҙ” романын нәшер итеүгә уның рухи ҡорҙашы, яҡташы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти әҙерләне. Әҫәр тәү башлап 1957 йылда донъя күрҙе, артабан ул тиҙ арала рус теленә, шулай уҡ башҡа телдәргә тәржемә ителде, башҡорт уҡыусыларының иң яратҡан әҫәренә әйләнде, бөтөн ил күләмендә киң танылыу яуланы. Ә 1967 йылда Һәҙиә Дәүләтшинаға “Ырғыҙ” романы өсөн (үлгәндән һуң) Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге премияһы бирелде. Һ. Дәүләтшина тураһындағы иҫтәлектәрҙең береһендә мәшһүр яҙыусының ошондай һүҙҙәре килтерелә: “Мине яҡшыраҡ белгегеҙ килһә, “Ырғыҙ” романымды уҡығыҙ. Минең бөтөн йәнем, саф йөрәгем шул романда”,— ти торғайны Һәҙиә апай. Эйе, башҡорт халҡының изге һәм саф күңелле, героик характерлы ҡыҙы, ысын-ысынында халыҡ яҙыусыһы Һәҙиә Дәүләтшинаның йәне лә, йөрәк тибеше лә — уның һоҡланғыс әҫәрҙәрендә, халыҡ тормошоноң һәм яҙмышының икһеҙ-сикһеҙ киңлектәрен айҡаған илһамлы “Ырғыҙ” романында. (Рәшит Шәкүр) 1998 й.


Шайморатов вариҫтары йыйылды\n2 Июнь 2021, 10:30\nСибай ҡалаһының тарих-крайҙы өйрәнеү музейында «Шайморатовсылар – легендар 112-се кавалерия дивизияһы яугирҙәре» китабының исем туйы үтте.\nСара 112-се атлы дивизия һәм уның арҙаҡлы генералы хаҡында видео ҡарауҙан башланды. 2019 йылда Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙәренең тулы исемлеген\nкитап сығарыу буйынса тәҡдим яһай. Ошо маҡсатта “Шайморатовсылар – Шайморатов вариҫтары” күләмле проекты иғлан ителә.\nНиһайәт, "Шайморатовсылар – легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙәре" китабы донъя күрҙе һәм уны туплауҙа ярҙам иткән Шайморатов вариҫтарына рәхмәт белдереү теләге менән йыйынтыҡты бүләк итеү ҡаралған. Республика буйынса бындай өс майҙансыҡ - Өфө, Сибай һәм Ҡырмыҫҡалы районы һайлап алынған.\nКитаптың исем туйында проекттың координаторы һәм инициаторы, Башҡортостан Милли архивының бүлек начальнигы Азат Ярмуллин, проекттың координаторы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Аппаратының баш белгесе Гөлназ Аҡназарова һәм башҡа мәртәбәле ҡунаҡтар ҡатнашты.\nБелешмә-китап – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы менән “Башҡорт энциклопедияһы” ғилми нәшриәтенең уртаҡ хеҙмәт емеше. Унда Башҡортостанда тыуған йәки Ҡыҙыл Армияға Башҡорт АССР-ынан саҡырылған яугирҙәрҙең биографияһы бирелә. Китапҡа 2700-гә биографик белешмә, 200-ҙән ашыу фотоһүрәт тупланған. 500 дана менән баҫылған.\nИң әһәмиәтлеһе шунда: сарала ошо яуҙы үткән, легендар Миңлеғәле Шайморатов менән бергә һуғышҡан яугирҙәрҙең балалары һәм ейән-ейәнсәрҙәре, туғандары булды. Улар китапҡа үҙҙәренең атай-олатайҙары тураһында бик бай мәғлүмәт туплауҙа ярҙам иткән. Мәҫәлән, Сибай ҡалаһынан Фирҙәүес Ибраһимова, Баймаҡтан Юлай Ҡунаҡҡилдин, Хәйбулла районынан Люция Таулыҡаевалар аталары тураһындағы йылы иҫтәлектәре менән уртаҡлашты.\nӘйткәндәй, был проект әле лә дауам итә. Әгәр ҙә кемдер ниндәйҙер сәбәп менән туғандары хаҡында иҫтәлектәре меннә уртаҡлаша алмаған йәиһә фотоларын бирмәгән, уларға борсолорға кәрәкмәй. Китаптың координаторҙарына яҙып ебәрергә мөмкин, шулай уҡ теләүсе һәр кем был йыйынтыҡ менән уның социаль селтәрҙә электрон форматта сыҡҡан белешмәһе менән таныша ала.


Аҙна яңылыҡтары. Газға күс тә, газға баҫ\nБензин эшсе халыҡтың да кеҫәһенә һуға башланы. Бер литр 95-се өсөн 40 һум сик түгел әле. Яғыулыҡ һатыусылар акциздар ҡиммәтләнеүгә һылтанып, аҡса һуғыу яғын ҡарай.\nБылай барһа барыбыҙҙы ла газға күсереп бөтөрмәҫтәр тимә. Зәңгәр яғыулыҡ бензиндан кәм тигәндә ике, ике ярым тапҡырға арзаныраҡ. Өҫтәүенә беренсе ғинуарҙан зәңгәр яғыулыҡҡа күсеүсе автомобиль хужалары транспорт һалымын яртылаш тиерлек аҙыраҡ түләй. Нимәлә һуң газдың өҫтөнлөктәре һәм ни өсөн автоһәүәҫкәрҙәр зәңгәр яғыулыҡҡа күсергә ашыҡмай. Һорауға яуапты хәбәрсебеҙ Рафиҡ Әхмәтшин эҙләне\nӨфө юлдарында табыш артынан ярыш барғанда транспорт сараһын бензин менән заправкалау ахмаҡлыҡ ти тәжрибәле водитель Илгиз Ғималетдинов. Ваз -Т елеүҙәк маршрутында йөрөүсе автобусын ул тиҫтә йылдан ашыу зәңгәр яғыулыҡ менән тултыра.\nБашҡортостан юлдаш телеканалы режиссеры Азамат Байсәләмов тәжрибәле автоһәүәҫкәр. Ай һайын тиерлек уға тыуған төйәге Сибай ҡалаһына юлға сығырға тура килә. Бензин хаҡы кеҫәгә һуҡһа ла , газға күсергә ашыҡмай. Бының сәбәптәре бар.\nБелгестәр иһә двигатель менән бөтөнләй мәсьәлә юҡ тип билдәләй. Заманса газ ҡоролмалары зәңгәр яғыулыҡтың йоғонтоһон кәметергә мөмкинлек бирә ти автомобилдәрҙе газға күсереү үҙәге инженеры Михаил Лущиков.\nТейешле ҡағыҙҙар тултырылғандан һуң белгестәр ике сәғәт эсендә автомобилде өҫтәмә ҡоролмалар менән йыһазландыра ала. Рәсми рөхсәт юллау ғына мәшәҡәтлерәк ти белгестәр.\nРәсәйҙә ике төр газ мотор яғыулығы булараҡ ҡулланыла. Пропан һәм Метан. Тәүгеһе водителдәргә тиҫтә йылдан ашыу таныш. Шуға ла заправкалау станциялары йышыраҡ осрай.Ҡоролмалары ла киңерәк таралған. Был өлкәлә күберәк шәхси компаниялар эш итә. Төп етешһеҙлек хәүефһеҙлек менән бәйле. Ҡағиҙәләр теүәл үтәлмәгән осраҡта бәләгә юл асыуы ихтимал. Метан сағыштырмаса яңы яғыулыҡ төрө. Беҙ күнеккән тәбиғи газ автомобилдәргә ҡойоу компрессор станцияларына бирелә. Өфөлә әле 4 урында метан тултырырға мөмкин. Әммә республикала әле был селтәр киң үҫешмәгән. Зәңгәр коридорҙың булмауын водителдәр етешһеҙлек тип атай. Әммә үҫеш йүнәлеше билдәле. Киләсәктә заправкалау станциялары һанын арттырыу ҡарала.\nБашҡортостанда автомобилде газ-мотор яғыулығына күсереү буйынса маҡсатлы эш алып барыла. Эҙмә-эҙлекле сәйәсәт һөҙөмтәһендә беренсе ғинуарҙан транспорт һалым ла яртылаш тиерлек кәметелде.\nБашҡортостанда әле һауаны бысратыусы төп сығанаҡ булараҡ автомобиль транспорты атала. Газ-мотор яғыулығына күсеү тирә-яҡ мөхиткә йоғонтоно кәметергә лә форсат бирә.\nГаз, бензинға альтернатива. Был йүнәлештә инфраструктураны үҫтереү автомобилдәрҙе конвейрҙа уҡ зәңгәр яғыулыҡҡа яраҡлаштырыуҙы күҙаллай. Әммә баҙар иҡтисадының ихтияж-тәҡдим ҡанунынан береһе лә баш тартырға йыйынмай. Йәғни газға күсеүселәр һаны артҡан һайын, зәңгәр яғыулыҡҡа хаҡтар юғарыға үрмәләмәҫ тимә.


«Йәшлек» гәзите » Хәтер » Йылдар үткән һайын абруйы арта ғына\n12.10.2016 Йылдар үткән һайын абруйы арта ғына\nСәбилә СӨЛӘЙМӘНОВА, педагогия фәндәре кандидаты, 1985 – 1988 йылдарҙа БАССР мәғариф министры:\n– Миҙхәт Закир улы Шакировты эшкә ҡуйылған ваҡыттан алып белә инек. Мин Өфөгә 70-се йылдың аҙағында күстем һәм Мәскәү милли мәктәптәр институтының Башҡортостан филиалында эшләй башланым. Бер нисә йылдан өлкә комитетҡа эшкә күсерҙеләр. Ҡырҡ иләктән иләнеп, тикшерелеп, бюронан үтеп, шунан ғына алдылар. Ул заманда кадрҙарҙы бик ныҡ тикшерә торғайнылар.\nМиҙхәт Закир улы бик һынсыл булды. Эргәңдән үтеп китер, һынап үтер ине. Бына шул өлкә комитетта эшләгән ваҡытта мине күҙенә элгән булған икән. Мәғариф министры итеп тәғәйенләнеүем үҙем өсөн дә, башҡалар өсөн дә көтөлмәгән хәл булды.\nБыл вазифала эшләй башлағас, Миҙхәт Закир улының арҡаһын ныҡ тойҙом, күп ярҙам итте. Иң беренсе сиратта уның ярҙамы менән министрлыҡ хеҙмәткәрҙәренә бүленгән фатирҙарҙы алдыҡ. Мин килгәндә дүрт йыл буйы ҡала советынан фатирҙар бүленеп тә, алынмағайны. Ә торлаҡһыҙ хеҙмәткәрҙәр күп. Шул фатирҙарҙы ҡайтартып бирмәҫһегеҙме, тип Миҙхәт Закир улына мөрәжәғәт иттем. Хатымды уҡыны ла, телефондан шылтыратып, күрһәтмә генә бирҙе. Бына шулай бик тиҙ хәл ителде был мәсьәлә. Ғөмүмән, эште оҙаҡҡа һуҙырға яратманы ул, мөмкин икән, шунда уҡ хәл итеү яғын ҡараны. Шулай итеп, министрлыҡта эшләүсе 13 кеше фатирлы булды.\nТағы ла уның ярҙамы менән министрлыҡтың бүлмәләрен киңәйтеп, хеҙмәткәрҙәргә эшләү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыуға өлгәштек. Миңә мөнәсәбәте шул тиклем һәйбәт булды, тыңланы, үтенестәремде кире ҡаҡманы. Бөтә мәсьәләләрҙе Миҙхәт Закир улы аша хәл иттем. Минең турала атайҙарса хәстәрлек күрҙе, бер ҡыйырһытманы, ауыр һүҙ әйтмәне. Шул тиклем рәхмәтлемен.\nМиҙхәт Закир улының ярҙамын һәр саҡ тойҙом. Уҡытыусыларҙың VIII съезын үткәргәндә лә докладымды бөтә бюро ағзаларынан уҡытып сыҡҡан. Уның талабы буйынса, съезда бюро ағзаларының барыһы ла ҡатнашты. Ғөмүмән, халыҡ мәғарифына ныҡ иғтибарлы булды ул.\nБик абруйлы, шул тиклем аҡыллы, кешелекле етәксе булды. Уҫал да булды, әммә мин быны ғәйеп итеп әйтмәйем. Етәксе кеше уҫал булырға тейеш тә, сөнки уҫал булмаһаң, кешеләрҙе тыңлатып та, эшләтеп тә булмай бит.\nРеспубликаны юғары тотто. Башҡортостанды күтәрмәне тип әйтеү яҙыҡ булыр ине. Үҙе шул тиклем бөхтә, таҙалыҡ яратыусы кеше ине, матур кейенеп йөрөй торғайны. Бөтөнләй эсмәне, һәр ерҙә лә үҙен лайыҡлы тота белде.\nАғай менән эшләүҙе үҙем өсөн ҙур бәхет һананым. Ул эшкә лә өйрәтте, талапсан да булды, кешене тыңлай ҙа, аңлай ҙа белде. Башҡорт кадрҙарын үҫтерҙе. Ғөмүмән, һәләтле кешеләрҙе күрә һәм үҫтерә белде. Көслө кеше лә булған, тип иҫәпләйем. Спортты яратты, иртән йүгерә торғайны, саңғыла йөрөнө. Миҙхәт Закир улын һәр ваҡыт иҫемдә тотам. Ул һәр ваҡыт миңә өлгө булып торҙо.\nМиңлерәйес ИШМОРАТОВ, 1971 – 1979 йылдарҙа партияның Стәрлетамаҡ район комитеты секретары, икенсе секретары, 1979 – 1983 йылдарҙа Стәрлетамаҡ район халыҡ депутаттары советы башҡарма комитеты рәйесе, партияның Ауырғазы район комитетының 1983 – 1991 йылдарҙағы беренсе секретары:\n– Стәрлетамаҡ район комитеты секретары итеп һайланғанда тәүге тапҡыр Миҙхәт Закир улы менән күҙгә-күҙ осрашып, һынау үтергә тура килде. Уның ышанысы менән ҙур теләк һәм хөрмәт менән партия карьераһын башлап ебәрҙем. Артабан икенсе секретарь, район советы рәйесе булып эшләгән йылдарҙа КПСС өлкә комитеты, Министрҙар Советы менән дә билдәле бер бәйләнештә торорға тура килде.\nЮғары талапсанлығы иҫтә ҡалған. Эшкә генә түгел, тормоштоң һәр параметрына ҡарата ла бик юғары талаптар ҡуя торған етәксе ине. Әйтәйек, тәртиптән башлап ауыл хужалығында юғары уңыш алыуға тиклем. Күп яҡлы кеше булды, уны бөтә нәмә лә ҡыҙыҡһындырҙы: халыҡтың йәшәү кимәле лә, әхлаҡи мөхит тә, ауылдарҙың төҙөклөгө лә, хужалыҡтарҙың үҫеше лә… 1983 йылда партияның Ауырғазы район комитетына беренсе секретарь итеп һайлап ҡуйғас та, ул даими рәүештә район тормошо менән ҡыҙыҡһынып торҙо, ял, байрам тип тормай, килеп, эшкә йүнәлеш биреп, кәрәк урында тәнҡитләп, кәңәштәрен биреп ҡайта торғайны. Ғөмүмән, ауыл тормошона бик иғтибарлы булды, һәр районға ла берҙәй тигеҙ ҡараны. Арттараҡ ҡалғандарын алға сығарыу өсөн көс һалды. Урал аръяғы райондарына ла ҙур иғтибар бүлде. Кемгәлер артыҡ талапсан да булғандыр кеүек, бәлки, әммә бөгөнгө күҙлектән ҡарағанда ла уның талаптары урынлы һәм бик тә ғәҙел булған, тип иҫәпләйем.\nМиҙхәт Закир улының шәхесе Башҡортостан тарихында ҙур урын биләй, 15 йылдан ашыу эшләү осоронда ул республика үҫеше өсөн бик күп көс һалды. Әлеге ваҡытта ул йылдарҙы торғонлоҡ осоро тип баһалаһалар ҙа, ауылдарға газ үткәреү, юлдар, мәктәптәр, мәҙәниәт усаҡтары, сәнәғәт предприятиелары төҙөү, ауыл хужалығының ныҡлап үҫеше тап шул осорға тура килде.\nРиф ВАХИТОВ, 1979 – 1982 йылдарҙа Салауат район халыҡ депутаттары советы башҡарма комитеты рәйесе, партияның Салауат район комитетының 1982 – 1990 йылдарҙағы беренсе секретары, республика парламенты Секретариатының тәүге етәксеһе:\n– Миҙхәт Закир улы бик талапсан, ғәҙел кеше булды. Бөтә мәсьәләләрҙе лә шәхсән тикшереп, еренә еткереп эшләтә торғайны. Әрләп тә алғыланы, әммә бер ваҡытта ла ҡаты бәрелмәне, яғымлы өндәште. Көҙгө уңыш йыйып алыу осоро булһынмы, яҙғы сәсеү мәлеме, алдан иҫкәртеп тормай, картанан ҡарай ҙа теге йәки был районға сығыр ҙа китер ине. Мин Салауат районында туғыҙ йыл беренсе секретарь, өс йыл район советы башҡарма комитеты секретары булып эшләгән осорҙа беҙгә килмәй ҡалған йылын иҫләмәйем. Бер шулай көҙгө уңыш йыйыу осоронда Миҙхәт Закир улы менән хужалыҡтар буйлап йөрөйбөҙ. Ғәҙәттәгесә, һәр нәмәне ентекләп тикшерә, етешһеҙлектәрҙе әйтеп бара. Шунан Лаҡлы ауылын ситтән ҡарап торҙо-торҙо ла, әйҙә, ауылға инеп сығайыҡ әле, тине. Һәр бер урамды, һәр тыҡрыҡты тиерлек ҡарап сыҡҡас, ауылдағы тәртиптән, йорт-ҡураларҙың төҙөклөгөнән бик ҡәнәғәт ҡалып, кәйефе күтәрелеп китте. “Мин әллә ҡайҙарҙан ҡарап йөрөйөм, бына ҡайҙа иң төҙөк ауыл булған икән ул”, – тине. Һуңынан Малаяҙҙа кәңәшмә үткәргәндә бик ныҡ маҡтап телгә алды. Ошо ғына миҫал да беҙгә бер этәргес булды, артабан йыл һайын бер-ике ауылды булһа ла төҙөкләндереүгә ҙур иғтибар бирә инек. Ул осорҙа эшләү дәүеремдә Миҙхәт Закир улынан рәхмәт һүҙҙәрен күп ишеттем, шелтә алырға тура килмәне. Аҡыллы, һәләтле етәксе булараҡ та, яҡшы кеше булараҡ та минең күңелдә ул тик ыңғай тәьҫораттар ғына ҡалдырҙы.\nИсфар МӨХӘММӘТОВ, 1974 – 1977 йылдарҙа партияның Өфө ҡалаһы Калинин район комитетының икенсе секретары, 1977 – 1984 йылдарҙа партияның өлкә комитетында оборона сәнәғәте бүлеге мөдире урынбаҫары, 1984 – 1990 йылдарҙа партияның Өфө ҡалаһы Октябрь район комитетының беренсе секретары, 1990 – 1991 йылдарҙа өлкә комитеты секретары:\n– 1969 йылдың март айы. Мине – “Башнефтепроект” институтының өлкән инженерын – партияның Өфө ҡала комитетының ойоштороу бүлегенә саҡырҙылар. Бүлек мөдире Тәлғәт Насибулла улы менән әңгәмәләшкәндән һуң, ул ваҡытта партияның ҡала комитетының беренсе секретары Миҙхәт Закир улы Шакиров янына алып инделәр. Миҙхәт Закир улы беҙҙе йылмайып ҡаршы алды. Бик оҙаҡ һөйләшеп ултырҙыҡ, төрлө һорау бирҙе. Шулай итеп, партияның Өфө ҡала комитетында ойоштороу бүлеге инструкторы булып эшләй башланым. Шул мәлдән алып 18 йылдан ашыу уның башланғысы аҫтында, уның командаһында эшләргә насип булды.\nКалинин район комитетына икенсе секретарь итеп тәҡдим иткән ваҡытта Миҙхәт Закир улының әйткән һүҙҙәре мәңгелеккә иҫемдә ҡалды: ғәҙел һәм намыҫлы булырға, алдашмаҫҡа.\nӨлкә комитетының оборона сәнәғәте бүлеге мөдире булып эшләгән йылдар республиканың бик үҫешкән осорона тура килде. Ете йыл ошо вазифала эшләү дәүеремдә генә 14 машиналар эшләү һәм оборона предприятиеһы төҙөлдө. Ә ауыл хужалығы, мәҙәниәт, мәғариф һәм башҡа өлкәләрҙә күпме яңы объект сафҡа индерелде, реконструкцияланды. Миҙхәт Закир улы объекттарҙағы төҙөлөш-монтаж эштәре буйынса план үтәлешен бик ҡаты талап итә торғайны.\nӨфө ҡалаһының Октябрь районында беренсе секретарь булып эшләгән саҡта Миҙхәт Закир улын хәстәрлекле, талапсан, һәләтле етәксе булараҡ тағы ла яҡынданыраҡ һәм яҡшыраҡ белеү мөмкинлеге сыҡты. Бер генә миҫал килтереп үткем килә: тәүге отчет-һайлау конференцияһына әҙерләнгән ваҡытта төнгә ҡарай һуң ғына Миҙхәт Закир улы шылтыратып, әҙерлек барышын ентекләп һорашып сыҡты ла, доклад уҡығанда үҙеңде нисек тоторға, ҡайҙа интонация, пауза булырға тейешлеген өйрәтеп, уңыштар теләп һаубуллашып, телефонды һалып ҡуйҙы. Йәш беренсе секретарь өсөн был бик яҡшы рухи ярҙам ине.\nМиҙхәт Закир улы ауыл тормошон, хужалыҡтарҙы үҫтереү өсөн күп көс һалды. Ул кабинетта ғына ултырып эшләй торған етәксе булманы. Райондар, ауылдар буйлап бер үҙе, бер ниндәй һаҡсыһыҙ ғына сығып йөрөп әйләнә ине. Үҙенең талаптары булды. Берәй хужалыҡҡа, предприятиеға, мәктәпкә йәиһә райкомға инеп сығамы, мотлаҡ тәртипкә һәм таҙалыҡҡа иғтибар итер ине. Уның өсөн тәртип һәм таҙалыҡ мөһим урында була торғайны.\nМиҙхәт Закир улы өсөн хас сифаттар – ғәҙеллек, тәрбиәлелек һәм итәғәтлелек. Ул бер ваҡытта ла һауаланманы, кеше менән һөйләшә белде, тауышын күтәрмәй генә тәнҡитләп тә алды. Ипләп кенә, йылмайып ҡына, әммә һеңдереп кенә әйтә. Хатта кәңәшмә үткәргән ваҡытта ла бер ҡасан да тауышын күтәрмәне.\nБик ябай булды, байлыҡ артынан ҡыуманы. Хатта пенсияға киткәндә Мәскәүҙән фатир бирҙеләр, унан да баш тартты.\nХәҙер бер етәксегә әллә нисәмә һаҡсы. Ә ул ваҡытта берәү ҙә булманы. Иҫемдә, өлкә комитетында эшләгән саҡта эштән ҡайтырға сыҡһаң, Миҙхәт Шакиров, Зәкәриә Аҡназаров, Фәйзулла Солтанов өсәүләп яйлап ҡына баҫып ҡайтып китер ине. Ғөмүмән, Миҙхәт Закир улын яҡындан белгән, уның ҡул аҫтында эшләгән кешеләр уны тик ыңғай яҡтан ғына иҫкә ала. Минеңсә, республика етәкселәре араһында ул һәр яҡлап та беренсе урында тора.


“Һәр өйҙә гәзит еҫе сығырға тейеш”\n31 Декабрь 2019, 13:35\nБүләктәр тапшырыу һәр ваҡыт күңелле ваҡиға. Гәзиткә яҙылыусылар араһында уйнатылған лотерея уйындарында ҡатнашҡан дуҫтарыбыҙ менән аралашыу, уларҙың ҡыуанысын күреү, гәзитебеҙ тураһындағы фекерҙәрен ишетеү беҙҙең өсөн дә мөһим һәм шатлыҡлы мәлдәрҙең береһе.\nШулай итеп, “Урал”ға 2020 йылдың тәүге ярты йыллығына яҙылған гәзит уҡыусыларыбыҙ ҡатнашлығында үткән уйындың төп призы кем өлөшөнә төшкәнен хәбәр итер мәл етте. Электр ит турағысы хужаһы тип Аҙналы ауылында йәшәгән Айрат ТАЖЕТДИНОВ табылды.\nАйрат Риф улы 32 йыл рус теле уҡытыусыһы булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡан. Шуның һуңғы 15 йылында Аҙналы ауылы мәктәбенең директор вазифаһын атҡара. Тормош иптәше Фирүзә Талип ҡыҙы ла ошо уҡ мәктәптә бына 35 йыл инде балаларға башҡорт теленән белем бирә. Ҡыҙҙары Лилиә ғаиләһе менән Өфөлә йәшәй. Күркәм ғаилә бер туғандар - IX класта уҡыған Рузана һәм VI класта белем алған Радмир, Илнара исемле балаларҙы үҙ тәрбиәһенә алып, атай-әсәй наҙы менән сорнаған. 18 йәшлек Илнара хәҙер үҙ аллы йәшәй, педагогия колледжының III курсында уҡып йөрөй. Ә хәҙер һүҙҙе уларҙың үҙҙәренә бирәйек:\n- “Урал” гәзитен иҫ белә башлағандан алып уҡыйым. Элек алдынғы колхозсылар тураһында йыш яҙа торғайнылар. Гәзит биттәрендә атайымды, апайымды күреп ҡыуана торғайным. Беҙҙе гәзиткә яҙылырға өгөтләргә кәрәкмәй, яратып уҡыйбыҙ һәм ҙур теләк менән яҙылабыҙ. Почта килмәнеме, тип ҡай саҡ әллә нисә сығып урайым. Гәзит беҙҙең өйҙә көтөп алынған ҡунаҡ кеүек,- ти Фирүзә Талип ҡыҙы.\n- “Урал”һыҙ һаңғырау ҙа, һуҡыр ҙа кеүекһең. Сөнки бөтөн район-ҡала яңылыҡтарын шуның аша беләбеҙ, почта килеү менән бер тынала, бер хәрефен дә ҡалдырмай тиерлек уҡып сығабыҙ. Төрлө темаға мәҡәләләр – сәйәсәте лә, кәңәш-төңәше лә, хикәйәләре лә баҫылып тора, рекламалары ла халыҡ өсөн бик кәрәк тип уйлайым. Ғөмүмән алғанда, һәр өйҙә гәзит еҫе сығып торорға тейеш. Ваҡытлы матбуғат алдырмай, уҡымай йәшәүҙе күҙ алдыма ла килтермәйем. Хәҙер инде 100 йәшкә етеп килгән сал “Урал” гәзитенең оҙон ғүмерле булыуын, тиражының артыуын, гәзит хеҙмәткәрҙәренә уңыштар, беҙҙе матур-матур мәҡәләләре менән артабан да ҡыуандырып тороуҙарын теләйем, - тип бәйән итте Айрат Риф улы.\nХөрмәтле дуҫтар! “Урал” менән артабан да бергә булығыҙ! Киләсәктә һеҙҙең менән ошондай йылы осрашыуҙар булыр, тип өмөтләнәйек. Ә бүләктәр уйнатыуҙы артабан да дауам итербеҙ.


Рөстәм Хәмитов «Туғанлыҡ» халыҡ-ара фестиваленең мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән осрашты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов «Туғанлыҡ» халыҡ-ара фестиваленең мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән осрашты\n11:11, 13 сентября 2017 Мәҙәниәт\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов VI «Туғанлыҡ» халыҡ-ара төрки телле театрҙар фестиваленең мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән осрашты. Осрашыуҙа мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова, жюри һәм тәнҡитселәр коллегияһы ағзалары, Өфө театрҙары директорҙары, сарала ҡатнашҡан театрҙар вәкилдәре, фестиваль ҡунаҡтары — танылған актер, Б. Щукин исемендәге театр институты ректоры Евгений Князев, Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзының драма һәм милли театрҙар кабинеттары мөдире Марина Корчак, Ҡабарҙа-Балҡарҙың халыҡ шағиры Ҡайсын Кулиевтың тормош иптәше Элизат Кулиева, Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзы секретары, Республикалар советы рәйесе Борис Манджиев ҡатнашты.\n«Туғанлыҡ» фестивале бик шәп үтте. Беҙ бөтәбеҙ ҙә туғандар, бер-беребеҙгә кәрәкбеҙ, — тип билдәләне республика башлығы. — Минең аңлауымса, мәҙәниәт — ул нигеҙ, мәҙәниәтһеҙ алға бара алмайбыҙ».\nРөстәм Хәмитов ҡунаҡтарҙы мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ҡайһы бер һандар менән таныштырҙы. 2016 йылда театрҙарға 1 миллион кеше килгән, шуның менән бергә 12 республика театрына уртаса 76-78 мең кеше йөрөй. 2017 йылда тармаҡҡа 1,5 миллиард һум йүнәлтелгән. Быйыл театр хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы артып, уртаса 30 мең һумға етте. Артистар айына 37 мең һум самаһы ала, республика буйынса уртаса хеҙмәт хаҡы иһә 26,5 мең һум тәшкил итә.\nРөстәм Хәмитов йыйылыусыларҙы «Туғанлыҡ» фестиваленә килгәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе һәм уларҙы 2020 йылда Бөтә донъя фольклориадаһына саҡырҙы. «Һеҙҙе ике аҙналыҡ ҡыҙыҡлы, сағыу байрам көтә. Донъяның 60-80 иленән ижади коллективтар килә», — тип вәғәҙәләне республика башлығы.\nЕтәкселек ярҙамынан тыш фестивалде ошондай юғары кимәлдә үткәреп булмаҫ ине, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды фестиваль директоры, М. Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрының художество етәксеһе Олег Ханов.\n«Туғанлыҡ» фестивале тамамланыуға табан бара. Ошо көндәрҙә һигеҙ спектакль күрһәтелде, өс театрыбыҙ ҡатнашты. Спектаклдәргә 3,5 мең тамашасы килде, тағы 2 мең билет һатылған», — тип хәбәр итте Олег Ханов һәм киләһе, иҫәп буйынса етенсе «Туғанлыҡ»тың 2019 йылда үтәсәген белдерҙе. Ул республиканың 100 йыллығына һәм Башҡорт театрының бер быуатлыҡ юбилейына арнала. Рөстәм Хәмитов VII «Туғанлыҡ» фестивален лайыҡлы кимәлдә уҙғарыу өсөн ресурстар табылыр, тип ышандырҙы.\nКүпселек мәҙәниәт эшмәкәрҙәре аныҡ тәҡдимдәр менән сығыш яһаны. Рөстәм Хәмитов уларҙың һәр береһен иғтибарлап тыңланы һәм осрашыу йомғаҡтары буйынса тейешле йөкләмәләр биреләсәк, тине. Күтәрелгән мәсьәләләр араһында Мәскәүҙәге Милләттәр театрын милли театрҙарҙың сараларын ойоштороу өсөн файҙаланыу, Өфөләге Актерҙар йортона бюджеттан тыш аҡса иҫәбенән ярҙам күрһәтеү, йәш режиссерҙарҙы тәрбиәләү, театр сәнғәте аша туған телдәргә ылыҡтырыу темалары бар.\n«Ҡайҙа оптимизм бар, шунда уңышҡа ирешергә мөмкин. Беҙ алға табан барабыҙ. Театр, мәҙәниәт өсөн күңелебеҙҙе һалып эшләйбеҙ. Беҙгә ҡунаҡҡа килгәнегеҙ өсөн рәхмәтлемен, бер нисә ҡыҙыҡлы тәҡдим булды. Мин һеҙҙә үҙемә оҡшаған кешеләрҙе күрәм», — тине республика башлығы.\nОсрашыу иҫтәлеккә күмәкләп фотоға төшөү менән тамамланды.\nТеги: Башҡортостан Башлығы,Туғанлыҡ


Хәбәрҙәр: Сноуденды ниндәй ил ҡабул итер?\nСноуденды ниндәй ил ҡабул итер?\nАҠШ властары тарафынан эҙәрлекләнгән ҮРИ-ның элекке хеҙмәткәре Сноуден Рәсәйҙә ҡалыу уйынан баш тартты. Бындай ҡарарҙы ул президент Владимир Путиндың уға һыйыныр урынды АҠШ-ҡа зыян килтереүҙән туҡтаһа ғына биреләсәге тураһындағы һүҙҙәренән һуң алды.\nКөн элгәре Сноуден 15 илдең властарына сәйәси һыйыныу урын һорап мөрәжәғәт итте. Гонконгтан килгәндән һуң, ул әле Мәскәүҙең Шереметьево аэропортындағы транзит зонаһында.\nСноудендың үтенесен раҫлаған Норвегия властары вәкиленең һүҙҙәре буйынса, теоретик рәүештә АҠШ ҡасҡыны Норвегияға инер өсөн рөхсәт ала алыр ине, тик әлеге ваҡытта Сноуденға һыйыныр урын бирер өсөн етди сәйәси сәбәптәр юҡ.\nАҠШ махсус хеҙмәттәрҙең йәшерен электрон күҙәтеү программалары хаҡында мәғлүмәтте халыҡҡа еткергән ҮРИ-ның элекке хеҙмәткәрен тотоп биреүҙәрен талап итә һәм шуға бәйле Эдвард Сноудендың халыҡ-ара паспортын ғәмәлдән сығарҙы.\nШишәмбе Сноудендың үтенесен алған ҡайһы бер илдәр американлының хаты формаль талаптарға яуап бирмәүе, ә уның үтенесе буйынса ҡарар шәхсән үҙе мөрәжәғәт иткәндә генә сығарыласағы хаҡында белдерҙе.


Сафар (Шишмә районы) — Башҡорт Википедияһы\n54°33′24″ с. ш. 55°13′08″ в. д.HGЯO\nСафар (Шишмә районы)\n80 257 855 001\n80 657 455 101\nСафар (рус. Сафарово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 991 кеше. Почта индексы — 452151, ОКАТО коды — 80257855001.\n2 Мәғариф һәм мәҙәниәт\n2010 йыл 14 октябрь 991 489 502 49,3 50,7\n1883 йылда ( башҡа сығанаҡтар буйынса 1882 й.)– Сәфәр ауылында 2 комплектлы земство училищеһы асыла. Мәктәп башланғыс белем бирә ( 4 йыл); Уҡытыусы Арыҫланғәли Ғәләүетдин улы Әлимғолов XIX быуат аҙағынаса ошо мәктәптә эшләй (хәҙерге Мәләүез ауылы Ҡамбулат ауылынан), уның уҡыуысылары араһынан бик күп һөнәр эйәләре сыға (уҡытыусылар, фельдшерҙар һ.б).\n1913 йыл– 2 класлы 7 йыллыҡ мәктәп эш башлай;\n1914 йыл – ҡыҙҙар өсөн башланғыс мәктәп асыла;\n1918 йыл, 16 октябрь– 1 һәм 2 баҫҡыс хеҙмәт мәктәбе булдырыла;\n1930 йыл – Сәфәр мәктәбе нигеҙендә педагогия техникумы асыла;\n1935 – 1936 йылдар – Сәфәр тулы булмаған урта мәктәбе тулы урта мәктәпкә әйләнә;\n1945 йыл – балалар йорто асыла;\n1969 йыл, 18 октябрь – мәктәптең яңы бинаһында уҡыу башлана;\n2002 йыл,27 марта – Сәфәр урта мәктәбе Сәфәр ауылы муниципаль дөйөм урта белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә;\n2006 йыл – Сәфәр мәктәбе- Башҡортостан Республикаһы Шишмә районы Сәфәр ауылы Урта дөйөм белем биреү мәктәбе Муниципаль дөйөм урта билем биреү учреждениеһы .\nБайбурин Ғабдулла Ғиндулла улы (1925—1994) — башҡорт яҙыусыһы, Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1963), «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» (1985).\nБикбулатов Мәхмүт Мөхәммәт улы (7.08.1948), дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1999—2014 йылдарҙа Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районы хакимиәте башлығы. 1999—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты. Башҡортостандың Мотофедерацияһы президенты. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Орджоникидзе районының почётлы гражданы.\nЗәйтүнә Бикбулатова (28.05.1908—23.02.1992), башҡорт театр актёры. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1928—1992 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. СССР‑ҙың (1973) һәм РСФСР‑ҙың (1955) халыҡ, РСФСР‑ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР‑ының (1944) атҡаҙанған артисы. РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге (1967), БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге (1976) дәүләт премиялары лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1958), «Почёт Билдәһе» (1968) ордендары кавалеры.\nБикбулатова Фәриҙә Ғариф ҡыҙы (1925 йыл) Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры\n«Ағиҙел» журналы, 1999 йыл, 7-се, 8-се һәм 9-сы һандар, «Ал да нур сәс халҡыңа», Д. Мәһәҙиев (А.Әлимғоловтарҙың педагогик эшмәкәрлеге тураһында)\n↑ Бикбулатов Махмут Мухамметович – биография. «Viperson» сайты. 02 мая 2018 2782 (рус.) (Тикшерелеү көнө: 6 август 2018)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сафар_(Шишмә_районы)&oldid=1118598 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:13 28 март 2022 үҙгәртелгән.


«Үлем һатыусылар хаҡында хәбәр ит!»\n16 - 27 мартта Башҡортостанда Бөтә Рәсәй наркотиктарға ҡаршы акцияның беренсе этабы үтә. Сараның маҡсаты - наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә бәйле енәйәттәрҙе иҫкәртеү.\nХоҡуҡ һаҡлау органдарының йәмәғәтселек менән берлектә эш итеүе эҙһеҙ үтмәй. Былтыр ноябрҙә уҙған ун ике көнлөк акция барышында граждандарҙың һәм йәмәғәт ойошмаларының 300-ҙән ашыу мөрәжәғәтенә таянып,151 енәйәт эше ҡуҙғатылған, 76 административ протокол төҙөлгән, наркотиктар әҙерләү һәм сауҙа итеү менән шөғөлләнеүсе 16 урын эшмәкәрлеге тыйылған. Наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығы быйыл да мөһим сараны республиканың Эске эштәр министрлығы, урындағы үҙидара органдары, һаулыҡ һаҡлау һәм мәғариф өлкәһе белгестәре менән берлектә уҙғара.\nКонстантин Максимов, наркотиктар әйләнешен күҙәтеүҙә тотоу буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығы бүлеге етәксеһе: «Наркотиктарға бәйле мәғлүмәтте тәүлек әйләнәһенә 8-800-347-20-30 һәм 128 телефондары аша хәбәр итергә мөмкин. Мәғлүмәт биреүсе кешеләрҙең исемдәре сер итеп һаҡланасаҡ.\nХалыҡ һәм йәмәғәт ойошмалары тарафынан еткерелгән һәр бер мәғлүмәт мобиль оператив төркөмдәр тарафынан ентекле тикшереләсәк. Былтырғы тәжрибәнән күренеүенсә, акция барышында шылтыратыуҙар ике тапҡырға арта. Аҡ үлем менән сауҙа итеүселәрҙе яуаплылыҡҡа тарттырыу эше әүҙемләшә. Наркотик ҡулланыусылар дауаханаларға һәм реабилитация үҙәктәренә оҙатыла. Наркопритондар юҡ ителә».


Быйыл Башҡортостанда мең саҡырымда юлдар төҙөкләндереләсәк - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБыйыл Башҡортостанда мең саҡырымда юлдар төҙөкләндереләсәк\nБыйыл Башҡортостанда мең саҡырымда юлдар төҙөкләндереләсәк.\nКөндәр йылытыу менән күләмле эш башланасаҡ. Әлегә водителдәр ҡала эсендә булһынмы, оло юлда булһынмы-соҡорло юлдарҙан йөрөргә мәжбүр. Ни өсөн ҡар менән бергә асфальт та ирей һуң? Рафаэль Сиростиновтың һәр иртәһе соҡорҙарҙы урап үтеүҙән башлана. Сипайлово биҫтәһенең Яр буйы урамында йәшәүсе автоһәүҫкәр генә түгел, ә бөтә микрорайон водителдәре өсөн дә быйылғы яҙ ҙур һынауға әйләнде. Өфөлә хәҙер ҡар менән асфальттың бергә иреүе бер кемде лә аптырашта ҡалдырмай. Баш ҡала юлдары тик соҡорҙарҙан тора тип әйтһәк тә, хата булмаҫ. Әгәрҙә соҡорҙоң тәрәнлеге 5, оҙонлоғо 15, киңлеге 60 сантиметрҙан ашҡан урында машина зыян күрә икән, дәүләт стандарттарына ярашлы автоһәүәҫкәр законлы рәүештә машинаны ремонтлауға аҡса талап итә ала. Машина алған зыяндың уртаса ремонтлау хаҡын сығарғанда ла — ул кәм тигәндә 3000 һум. Мәҫәлән тәгәрмәсте төҙәтеү бөгөн – мең һум тирәһе, бампер – 5000, автомобиль терәктәре ике мең ярым һум.. Быларҙың барыһы ла йыш боҙола торған деталдәр. Ә бындай хәл һәр автоһәүәҫкәр менән булыуы ихтимал.Башҡала хакимиәте сайтындағы “соҡорло юлдар” картаһына көнөнә тиҫтәләгән ғариза ҡабул ителә. Юлдарҙы төҙөкләндереү эштәре тәүлек әйләнәһенә бара. Тик әлегә соҡорҙар тәү сиратта халыҡтың мөрәжәғәт иткән урындарында ғына ямала.Өфө соҡорҙары хәҙер баш ҡала брендына ла әйләнә бара. Мегаполис юлдарын ремонтлау, әлбиттә, сығымлы эш. Бюджет был йәһәттән милилардтарса һум аҡса бүлергә мәжбүр. Тик был соҡорҙар ябай водителдәр, тимәк, халыҡ кеҫәһен һайығайтырға ғына тейеш түгел.\n11 апреля Башҡортостанда тәүге экологик өмәлә 62 меңдән ашыу кеше ҡатнашҡан


Фольклориада делегаттары килә башланы\n1 Июль 2021, 15:17\nБөгөн баш ҡалабыҙ аэропортында VI Бөтә донъя Фольклориадаһының тәүге ҡунаҡтарын ҡаршыланылар. Панама, Һиндостан, Америка Ҡушма Штаттары, Мексика, Перуҙың ижади коллективтарын республиканың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова һәм милли кейемдәрҙәге ҡыҙҙар ҡаршылап, башҡорт сәксәге менән һыйланы.\nСит ил вәкилдәре шат кәйеф, ҙур тулҡынланыу менән Башҡортостан еренә аяҡ баҫа. Рәсәй тигән оло илде, уның хозур бер төбәген улар ғүмерҙәрендә тәүгә күрә, шуға ла хис-тойғолары, тәьҫораттары ташып бара.\nМексика ҡунаҡтары матрешка янына үҙҙәренең милли ҡурсағы төшөрөлгән футболкаларын күрһәтте. “Сәксәк” сит ил ҡунаҡтары өйрәнеп алған беренсе башҡорт һүҙе булды. Рәхмәт йөҙөнән ҡунаҡтар рус телендә бер нисә йыр йырлап ишеттерҙе. Ҡурай моңона ҡушылып, үҙҙәренең музыка ҡоралдарында ла уйнап ебәреүселәр булды.\nФольклориада делегаттары пандемияға бәйле ҡаты талаптарҙы үтәргә тейеш, тип яҙғайныҡ инде. Уларҙың ПЦР-тестҡа бирелгән справкаларын тикшереп, термометрия үткәрҙеләр. Ковид булмауын раҫлаған белешмәләрҙе алыр өсөн Рәсәйгә килерҙән өс көн алда ғына анализ тапшырыла. Сит ил вәкилдәре менән бәйләнештә эшләргә тейеш кешеләр ҙә был талаптарҙы ныҡлы үтәргә бурыслы.\nФольклориадала ҡатнашҡан сит ил вәкилдәренә айырым автобустар ҡаралған. Улар шул транспортта ғына йөрөй ала, был да санитар-эпидемиология ҡағиҙәләрен күҙәтер өсөн эшләнә. Фестивалдең ирекмәндәре ҡунаҡтарҙы үҙҙәренә тәғәйенләнгән автобустарға оҙатты. Улар “Азимут”, “Урал тау” ҡунаҡханаларына, “Йәшел сауҡалыҡ” шифаханаһына, “Президент-отель”гә урынлаштырылды.\nӨфөгә ҙур фольклор йыйынында ҡатнашыусылар килеүен дауам итә. Иң тәүге килеүселәр араһында шулай уҡ Боливия, Румыния, Фәләстан, Ҡырғыҙстан, Эстония вәкилдәре, Коста-Рика, Бенин, Камерун, Австрия, Болгария, Индонезия ҡунаҡтары көтөлә. CIOFF® президенты Филлип Боссан, ойошма рәйесе урынбаҫары Кристиан Идальго Мацеи, ЮНЭСКО вәкиле Артур Антил да Башҡортостанға килеп етергә тейеш.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ: VI Бөтә донъя фольклориадаһы баш ҡалабыҙҙа 3 июлдән 10-ына ҡәҙәр үтә. Иртәгә “Өфө-Арена” боҙ һарайында донъялағы иң ҙур фольклор фестивален асыу тантанаһы көтөлә. Мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова әйткәненсә, сағыу тамашала 800-ҙән ашыу артист ҡатнашасаҡ.


Процедураны һиҙелерлек ябайлаштырасаҡ\n16 Июль , 21:45\nЙыш ҡына камералар эшендә көйһөҙлөктәр теркәлә. Һөҙөмтәлә ҡағиҙә боҙмаған граждандарға үҙҙәренә ҡарата ҡарарҙарға ялыу бирергә тура килә.\n1 сентябрҙән юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған өсөн нигеҙһеҙ штрафтарға дистанцияла ялыу яҙып буласаҡ.\nРеспубликала өҫтәмә рәүештә юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙы автоматик фотофиксациялауҙың 100 берәмек комплексын ҡуясаҡтар. Уларҙы 2021 йылдың 20 авгусына файҙаланыуға тапшырыу тамамланыр тип көтөлә.\n"Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙы һәм аварияларҙы кәметеүҙә тәьҫир итә торған инструмент ул. Ҡайһы бер фотофиксациялау комплекстары зоналарында автоһәләкәттәр 75 процентҡа кәмене. Һуңғы ике йылда республикала юл-транспорт ваҡиғалары сығанаҡтары ике тапҡырға аҙайҙы. Әммә үлем күрһәткестәре хәүефле булып ҡала. Был йәһәттән, һис һүҙһеҙ, камераларҙы күбәйтеү мөһим", - тине республика Транспорт һәм юл хужалығы министрлығының Йәмәғәтселек советы рәйесе, Өфө дәүләт авиация техник университеты доценты Рөстәм Баязитов.\nТик йыш ҡына камералар эшендә көйһөҙлөктәр теркәлә. Һөҙөмтәлә юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен боҙмаған граждандарға үҙҙәренә ҡарата ҡарарҙарға ялыу бирергә тура килә. Шул уҡ ваҡытта ғәйепһеҙлектәрен раҫлауы ауыр. Ә видео һәм фотокамералар теркәгән ҡағиҙә боҙоу осраҡтарына ялыу биреүе еңел буласаҡ. Был осраҡта 2020 йылда Рәсәй Дәүләт Думаһы тарафынан ҡабул ителгән закон булышлыҡ итәсәк. Һүҙ юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған өсөн нигеҙһеҙ штрафтарға дистанцияла ялыу биреп булыу мөмкинлеге хаҡында бара.\nДокумент авторҙарының береһе, Рәсәй Дәүләт Думаһының Дәүләт төҙөлөшө һәм закондар сығарыу комитеты рәйесе урынбаҫары Рафаэль Мәрҙәншиндың белдереүенсә, "закон юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙы фотофиксациялау ярҙамында асыҡланған штрафтарға ялыу биреүҙе һиҙелерлек ябайлаштыра, шулай уҡ үҙ ялыуына яуап алыу ваҡытын".\nФото: Транспорт һәм юл хужалығы министрлығы.


«Урал ынйыһы» Рәшиҙә » Башкортостан кызы\n«Урал ынйыһы» Рәшиҙә\nӨфө урамы буйлап ыҫпай,зауыҡлы кейенгән, көләс йөҙлө, ғәжәп һығылмалы кәүҙәле гүзәл ҡатын атлай. Юрғалап, бейеп тигәндәй килгән кем икән ул? Ханымды әллә ҡайҙан сәләмләүселәрҙә: «Аһ, әллә үҙебеҙҙең Рәшиҙәбеҙ инде»,– тип һоҡланып ҡала. Эйе, тап үҙе лә баһа! Башҡорт останыбыҙ, Өфөбөҙҙөң аҫыл биҙәге, ил эсендә – дан, ил тышында һан алған данлыҡлы бейеүсебеҙ, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, Ғ.Сәләм исемендәге йәштәр һәм Салауат Юлаев исемендәге премиялар лауреаты Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы Туйсина!\n... Ипле, итәғәтле, саф күңелле, сабыр, ярҙамсыл, ихлас, аҡыллы бейеүсебеҙ, милләтебеҙҙең йөҙөк ҡашы булып, донъябыҙҙы балҡытып йәшәй. Халҡыбыҙҙың бай тарихын, уның ғөрөф-ғәҙәттәрен һәм иң яҡшы әхлаҡи сифаттарын камил бейеү теле менән әйтеп биреүе – аҫыл сәнғәт өлгөһөнөң бер нәмә менән дә алыштырғыһыҙ ҡөҙрәтле сағылышы. Тормошта ла, сәхнәлә лә матур кеше ул, эске нуры, күңел таҙалығы шулай һөйкөмлө итә.\nҒорур Ирәндек буйҙарында уйнап үҫкән башҡорт гүзәле халҡыбыҙҙың сәнғәте ынйыһын донъяға күрһәтеү, башҡорт бейеүенең нәфислеген кеше йөрәгенә еткереү өсөн, Башҡортостан һәм Рәсәйҙән тыш, сит ҡитғаларҙы ла күп гиҙҙе: төрлө милләтле, төрлө динле халыҡтар йәшәгән Германия, Австрия, Франция, Италия, Швеция, Польша, Финляндия, Испания, Дания, Мали, Сенегал, Гвинея, Пакстан, Һиндостан, Вьетнам тамашасыларының ҡайнар алҡыштарын тойҙо ул. Ун-ун бишәр мең кешелек мәҙәниәт һарайҙары «Заһиҙә»нән һуң көслө ҡул сабыуҙарҙан дер һелкенеп торҙо был көйәҙ сит ил тамашасыларының башҡорт ҡыҙы йөҙөндә Урал тауҙарының хозурлығын, ҡыҙҙарыбыҙҙың нәзәкәтлелеген, һылыулығын һәм ғорурлығын таныу билдәһе ине. Швецияла сираттағы бер сығышынан һуң «Заһиҙә» бейеүен «Урал ынйыһы» тип баһалайҙар. Рәшиҙә апай үҙе: «Бейеү теле ябай түгел, тамашасы сәхнәләге бейеүсенең һәр аҙымына, ым-ишараһына, йылмайыуына, хатта күҙ-ҡаш хәрәкәттәренә, күҙ яҙҙырмай, ҡарап ултыра. Көс түкмәйенсә бейеклекте яулап булмай шул. Ҙур сәхнәгә сығыр алдынан был образды өр-яңынан ижад итергә тура килде: һәр хәрәкәт өҫтөндә ныҡышмалы эшләнем, көндәр буйына ҡара тирем сыҡҡансы шөғөлләнә торғайным. Ә йөкмәткеһе яғынан камил булһын өсөн күп уҡыйым, эҙләнәм. Рәссамдар, шағирҙар нисек һүрәтләй, уны шулай һынландырырға тырыштым», – ти...


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Динис Бүләков\nДинис Бүләков (1944-1995)\nДинис Мөҙәрис улы Бүләков 1944 йылдың 18 майында Мәләүез районы Арыҫлан ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған.\n1960 — 1964 йылдарҙа Бәләбәй ауыл хужалығы техникумын тамамлай. Бәләбәй, Бишбүләк, Йәрмәкәй райондары өсөн сығарылған “Еңеү байрағы” гәзите редакцияһында эшләй. 1965 йылда һалдатҡа алына. Армиянан ҡайтаһы йылында Мәскәүҙәге А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына уҡырға инә. 1968 — 1974 йылдарҙа “Совет Башҡортостаны” гәзите, “Ағиҙел” журналында әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире була. 1977 — 1986 йылдарҙа “Пионер” журналының баш мөхәррире.\n1986 йылдан — телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса Дәүләт комитеты рәйесе.\n1988 — 1995 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе. Был йылдарҙа үҙен оҫта ойоштороусы, йәмәғәтсе, күренекле яҙыусы итеп таныта.\nД. Бүләков әҙәбиәт менән йәштән үк ҡыҙыҡһына башлай. Урта мәктәптә һәм техникумда уҡығанда, әҫәрҙәрен баҫтыра. “Ҡояш ярсығы” тигән тәүге хикәйәләр йыйынтығы 1971 йылда баҫылып сыға. Уның хикәйәләренең төп геройҙары — беҙҙең замандаштар, йәш энтузиастар. Ул үҙенең геройҙарының эске донъяһын, психологик уй-тойғоларын мауыҡтырғыс тормош ваҡиғаларында һүрәтләй белә. “Ауылымдың аҡ өйҙәре”, “Һары һандуғас балаһы”, “Аҡбуҙ алышҡа сыға” китаптарына ингән повесть һәм хикәйәләрендә һәләтле прозаиктың әҙәби оҫталығы үҫә һәм камиллаша барыуын асыҡ билдәләп була. Яҙыусы эпик хикәйәләү алымдарын уңышлы үҙләштерә һәм мауыҡтырғыс образдар тыуҙыра. Әҫәрҙән әҫәргә, китаптан китапҡа яҙыусының ижад офоҡтары киңәйә, ҡәләме үткерләшә килде.\nДинис Бүләков 90-сы йылдарҙа башҡорт романистары сафында ныҡлы урын алды. 1988 йылда донъя күргән “Килмешәк”, “Туҙҙырылған тамуҡ” романдары ҡырҡыу замана проблемаларына арналыуы менән әһәмиәтле.\nДинис Бүләков Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғ. Сәләм һәм Салауат Юлаев исемендәге премиялар лауреаты.\n1973 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы ине.\nӘҘИПТЕҢ ЯҠТЫ ДОНЪЯҺЫ Динис Бүләков һәр саҡ сәмләнеп, илһамланып ижад итте. Ул һәр саҡ ил ғәме, милләтебеҙҙең бөгөнгө хафалары менән йәшәне. Динис Бүләковтың яҡын ҡәләмдәше, атаҡлы шағирыбыҙ Рәми Ғариповтың: “Ни мәғәнә дөрөҫ һүҙ әйтеүҙән, дөрөҫ һүҙең инде һуңлаһа!” — тигән шиғри юлдарын кемдәр генә белмәй. Динис бөгөнгө ҡатмарлы тормошобоҙ хаҡындағы хаҡ һүҙен үҙ ваҡытында, кешеләрҙең күҙенә тура ҡарап әйтә белде. Шуға ла уның хикәйәләре, повестары, романдары меңәрләгән уҡыусыларыбыҙҙың ихтирамын яуланы, әҙәбиәтебеҙҙең хәҙерге юғары ҡаҙаныштарына әйләнде. Динис Бүләков үҙенә үҙе аяу белмәүсе сая рухлы, тынғыһыҙ йәнле шәхес ине. Шуға ла ул ҡанатлы кешеләр хаҡында, көслө, ҡыйыу һәм матур кешеләр тураһында яҙырға яратты. Динис Бүләков йөҙө-күҙе һәр саҡ нур сәсеп торған матур кеше булды, һөйкөмлө, йондоҙло кеше булды. Ул үҙенең йөрәк ялҡынын бүтәндәргә йомарт өләшеп йәшәргә ашҡынды. Динис Бүләковтың ни тиклем ярҙамсыл, тоғро дуҫ, ышаныслы юлдаш булғанлығын уның менән аралашҡан һәр кем ғүмерҙә онота алмаҫ. Тормош юлымда күп дуҫтарымды һуңғы юлға оҙаттым. Динис Бүләковты юғалтыу шуларҙың иң ололарынан... Етмешенсе-һикһәненсе йылдарҙа Динис Бүләков йәйге ялын Урал тәбиғәтендә үткәрергә, йыл һайын Ағиҙел буйлап кәмәлә төшөргә ярата торғайны. Ләкин бындай сәйәхәттәр хозурлыҡ ҡосағында йәшәү генә түгел. Ҡаяларға һуғылып, шаршыларҙа ҡайнап аҡҡан Ағиҙел буйлап ағып төшөр өсөн уяулыҡ та, сослоҡ та, етеҙлек тә кәрәк. Ағиҙелдең ярһыу ағымы ҡыйыуҙарға, таһыллы кешеләргә генә баш бирә, иҫ киткес матурлыҡтарға һоҡланып та, хәтәр боролоштарҙа, шарламаларҙа баҙап ҡалғандарҙы, ебеп төшкәндәрҙе кәмәһе, һалы менән ҡая ташҡа ҡыйрата килтереп һуға. Хас та тормоштоң үҙендәге һымаҡ, кешеләрҙең яҙмыштарындағы ҡатмарлы юлдар һымаҡ. Ижад донъяһында үҙ асыштарына ирешер өсөн, уҡыусыларға үҙ һүҙен әйтер өсөн, Динис Бүләков тормоштоң етеҙ һәм аяуһыҙ ағышында һәр саҡ үҙәктә булырға тырышты, ваҡыттың киҫкен боролоштарында уяулығын юғалтманы, заман үҙгәрештәрен һиҙгер тоя һәм әҫәрҙәрендә шуның үҙенсәлекле һыҙаттарын күрһәтә алды. Яҙыусының 1992 йылда “Ағиҙел” журналында баҫылып сыҡҡан һәм 1993 йылда Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булған “Ғүмер бер генә” романының исеме аҫтына йәйәләр эсендә “Заман тормошоноң күренештәре” тип ҡуйылған. Бына ошо һүҙҙәр Динис Бүләков прозаһының төп асылын бик йыйнаҡ әйтеп биргән кеүек. Заман тормошоноң күренештәре — яҙыусының һәр әҫәренә ҡарата шулай тиергә мөмкин. Әлбиттә, был күренештәр бер әҫәрҙә бик сағыу асылырға, икенсеһендә үтә тоноҡ төҫмөрләнергә лә мөмкин. Ләкин Динис Бүләковтың хикәйәләрен, повестарын, романдарын, ғөмүмән, барлыҡ ижадын, фекерләү үҙенсәлеген, яҙыусы булараҡ тормош менән бәйләнешен заман тематикаһынан тыш, әлеге көн рухынан башҡа күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Һәр әҙиптең үҙ донъяһы, үҙ зауығы һәм үҙ табыныуҙары. Күпселек яҙыусылар, ғәҙәттә, үҙе йәшәгән дәүерҙең хафалары һәм борсолоуҙары тураһында яҙа, икенселәре үҙ заманы хаҡында ла, уҙғандарҙы байҡап та ҡыҙыҡлы әҫәрҙәр ижад итә, өсөнсөләре (улары күпкә һирәгерәк) бары тарихи жанрҙа ғына эшләй. Хәҙерге башҡорт әҙәбиәтенең иң ҙур ҡаҙаныштарының береһе — ысын мәғәнәһендә тарихи прозаның барлыҡҡа килеүе. Был шатлыҡлы күренеш халҡыбыҙҙа милли үҙаңдың үҫеүен раҫлай һәм яңы быуындарҙың рухи нығыныуына, милләттә үҙ мираҫына, тарихтағы үҙ урынына дөрөҫ ҡараш тәрбиәләүгә көслө йоғонто яһай. Быуаттар төпкөлөндәге ваҡиғаларҙы йәнле образдар аша яңынан терелтеү өсөн, яҙыусыға илһамдан, художник һиҙемләүенән тыш үткер тарихсы ҡарашы, илһам өҫтөнә әллә күпме документтарҙа соҡсонорлоҡ, шуларҙан тейешле һығымталар яһарлыҡ тарихсы аҡылы, йылдарға һуҙылған хеҙмәт һәм сабырлыҡ та кәрәк. Ләкин һәр жанрҙың, һәр теманың үҙ ҡатмарлыҡтары һәм ауырлыҡтары бар. Халыҡтар тарихы үҙенең бик күп тармаҡтары менән бөгөнгөгә килеп тоташһа ла, беҙҙең тамырҙарыбыҙҙы билдәләһә лә, барыбер үҙенсә тамамланған, туҡталған процесс. Әлбиттә, ваҡиғалар үҫешендәге эҙмә-эҙлелекте, сәбәптәрҙе һәм һөҙөмтәләрҙе, билдәһеҙ шәхестәрҙе һәм факттарҙы асыҡлау, шул осор кешеләренең психологияһына, үҙ-ара мөнәсәбәттәрендәге нескәлектәргә, рухи һәм матди донъяһындағы үҙенсәлектәргә үтеп инеүе ғәйәт ауыр ижади хеҙмәт. Үҙ заманы хаҡында һүҙ әйтергә теләүсе әҙип алдында шулай уҡ ауырлыҡтар етерлек, сөнки күҙаллаған ваҡиғалар тамамланмаған, барыһы ҡайнай, бәрелешә, өр-яңы күренештәр тыуып тора. Тарихты байҡаусыны тын диңгеҙ ҡултығына ҡат-ҡат сумып, гәрәбәләр эҙләүселәр менән сағыштырып булһа, хәҙерге заман тураһында яҙыусы, үҙе ғүмерҙә лә күрмәгән ташҡын йылғала, алда ниндәй боролоштар, ниндәй ҡаялар көтөрөн дә белмәйенсә, һал менән төшөп килеүсе булып күҙ алдына баҫа. Ташҡындың тынғанын көткәндә, моғайын, барыһы ла асығыраҡ күренер ине, баһалар, күҙәтеүҙәр, һығымталар ҙа тулыраҡ һәм дөрөҫөрәк булыр ине. Юҡҡамы ни ижад эшендә, бигерәк тә прозала, ваҡыт һуҙымы, талабы, йәғни хәл-ваҡиғалар ваҡыт арауығында һыуынғас, барыһы ла үҙ урынына ултырғас ҡына, улар хаҡында һүҙ әйтергә мөмкин, тигән ҡараш йәшәй. Был фекерҙә лә үҙенсә дөрөҫлөк барҙыр. Ләкин Динис Бүләков ваҡыт арауығы тураһында уйлап, ваҡиғаларҙың һыуынғанын көтөп ултыра торған яҙыусыларҙан булманы. Ул тормоштоң эҫе эҙҙәренән, шаулы юлдарынан атланы. Заман һәм әҙип тигән һүҙҙәр ҡайһы саҡта яңғырауыҡлы лозунг ҡына булып күренһә лә, әҙәбиәтте ошо мәңгелек бәйләнештән тыш күҙ алдына килтереп булмай. Һикһәненсе йылдар аҙағында — туҡһанынсы йылдар башында башҡорт яҙыусыларының, шағирҙарының тормош менән бәйләнешендә байтаҡ мөһим үҙгәрештәр барлыҡҡа килде. Башҡорт әҙәбиәте халыҡты бер ҡасан да артҡа саҡырмаған, яманлыҡҡа әйҙәмәгән. Яңы замандарҙа ла шулай. Әлеге осорҙа туған телдең, милли мәктәптәрҙең, мәҙәниәттең яҙмышы, ер-һыуҙарҙың ҡурҡыныс хәлдә булыуы тураһындағы мәсьәләләрҙе тәү башлап башҡорт әҙиптәре күтәреп сыҡты, Башҡортостандың үҙаллылыҡ яулауында, беренсе Президентыбыҙҙы һайлауҙа уларҙың хеҙмәте аҙ булманы. Улар йәштәрҙең күтәрелеүен күрергә теләй, төрлө алыпһатарҙарҙың ғына түгел, юғары мәҙәниәтле белгестәрҙең, ысын эшҡыуарҙарҙың күпләп үҫеп сығыуына өмөтләнә. Динис Бүләковтың ижады хаҡында башлаған һүҙемә тормоштоң әллә күпме яҡтары хаҡында уйланыуҙар ҡушыла. Яҙыусының әҫәрҙәре үҙҙәре үк шуға сәбәпсе, сөнки бөгөнгө мәсьәләләр яҙыусының бынан байтаҡ йылдар элек яҙылған әҫәрҙәрендә үк күтәрелә килде. Мәҫәлән, әҙиптең күпселек хикәйәләре һәм повестары — йәштәр тураһында. Уларҙың яҙмышы еңел түгел. Тормошҡа аяҡ баҫҡанда улар төрлөсә аҙашыуҙар, хаталаныуҙар, эҙләнеүҙәр аша оло юлға сығырға ынтылалар, кеше рухын сикләүсе ҡалыптар менән үҙҙәренсә көрәшәләр. Йәки тәбиғәт яҙмышы. Етмешенсе йылдарҙа яҙылған “Иң оҙон төн” повесында ваҡиғалар урмандың киләсәк яҙмышы тураһындағы бәхәс тирәһендә ҡуйыра һәм төйөнләнә. Һикһәненсе йылдар аҙағында баҫылып сыҡҡан “Килмешәк” романы кешенең тәбиғәткә мөнәсәбәте, “Кемдәр ерҙең ысын хужалары?” кеүек һорауҙарҙы күтәрә. Дан-шөһрәт өсөн тыуған төйәгенең матурлығын рәхимһеҙ емереүсе, байлығын талаусы, һыуҙарын ҡоротоусы бәғзе етәкселәр асылда был ергә осраҡлы килеп юлыҡҡан, шуға уның яҙмышына битараф йәшәгән килмешәк булып сыға. Динис Мөҙәрис улы Бүләков Мәләүез районының Арыҫлан ауылында, һуҡмаҡтарына Кинйә батырҙың эҙҙәре уйылып ҡалған тарихи төбәктә, һәр кемде бер күреүҙә ғашиҡ итерлек йәмле Нөгөш буйҙарында тыуып үҫкән. Динис Бүләков — тәбиғәтте бик нескә тойоусы әҙип. Ҡайһы бер яҙыусыларҙың барлыҡ иғтибары кешеләрҙең үҙ-ара мөнәсәбәттәренә генә йүнәлтелгән була, улар ниндәй ерҙә йәшәй, ниндәй матурлыҡтарға һоҡлана, уларҙы ниндәй ел-ямғырҙар ҡаға һ.б. — былары автор өсөн мөһим түгел һымаҡ, сөнки һәр кемдең үҙ ижади алымдары. Ә бына Динис Бүләковтың прозаһын тәбиғәттән тыш күҙ алдына килтереүе ҡыйын, сөнки тәбиғәт ундағы төп образдарҙың береһе, күпселек әҫәрҙәре ниндәйҙер күренеште һүрәтләүҙән башлана. Ер-һыу исемдәренә генә иғтибар итегеҙ: Кейәү ҡашы ҡаяһы, Аҡтүбә ҡаяһы, Кәләш күҙе шишмәһе, Баллы шишмә, Йөҙшишмә ауылы, Йәмбиргән ауылы, Аҡнөгөш йылғаһы... Үҙҙәре кеүек исемдәре лә ниндәй матур, һәр береһе йырлап тора, һәр береһе кешеләрҙең өлөштәренә төшкән бәхет булып, уларҙың яҙмыштарын биҙәп йәшәй. Әҙип үҙенең геройҙарының донъяһына уҡыусыны һәр ваҡыт тиерлек тәбиғәт аша алып инә. Уларҙың намыҫын, рухи ныҡлығын тәбиғәт менән бәйләнештә һынай, кешенең ҡылған ҡылыҡтарына ла һуңғы хөкөмдө йыш ҡына тәбиғәт үҙе сығара. Динис Бүләков прозаһында кеше тәбиғәт менән хозурланып ҡына түгел, уның ташҡынлы, буранлы, дауыллы хәтәр ваҡыттарында сая алышып та йәшәй. “Упҡын ситендә бейеү”, “Аҡбуҙ алышҡа сыға”, “Шарлауыҡ” — китаптарҙың исемдәре үк һүрәтләнәсәк ваҡиғаларҙың ғәҙәти булмаясағын белгертеп тора. Геройҙарҙың киҫкен бәрелештәрҙә, етеҙ хәрәкәттә асылыуы, сюжеттың көсөргәнешле үҫеше, ваҡиғаларҙың тығыҙ үрелеүе, урыны-урыны менән мажаралы хәлдәргә юлығыуҙар, үҙенсә серлелек, йомаҡ булып килгән һорауҙарҙың йыш ҡына көтөлмәгәнсә хәл ителеп ҡуйыуы әҙиптең һүрәтләү стиленә, художество асылына иң хас сифаттар. Күпселек әҫәрҙәре тормоштоң ҡатмарлы ҡаршылыҡтарына нигеҙләнеп тыуһа ла, Динис Бүләковтың ижад донъяһы — яҡты донъя. Ул күтәренке рухлы, күңеле ҡанатлы кешеләрҙе, романтик шәхестәрҙе айырыуса яҡын күрҙе, күберәк шундай яҙмыштар хаҡында яҙҙы. Үҙенең тәүге китаптарының береһен ул “Ауылымдың аҡ өйҙәре” тип атағайны. Әҙиптең геройҙарының күбеһе юлдарҙа аҙашып, тормоштары буталып ҡалғанда ла, кешелек сифаттарын юғалтмай, яҡты хыялдарына тоғро ҡала. Яҙмыштарының ҡояшы сайралып ватылғанда ла, уның һәр ярсығын ҡәҙерләй беләләр. Йылдар үткән һайын Динис Бүләков тормоштоң тәрәнерәк ҡатламдарына үтеп инде, замандаштарҙы борсоған уй-тойғоларҙы нығыраҡ тойҙо. Алсаҡ шишмә булып башлаған ижады Ағиҙел һымаҡ олпатланды, уйсанланды, тулыланды, иңендәге хәстәрҙәр ҙә артты. Ижад эштәрен Динис Бүләков оҙаҡ йылдар буйы яуаплы вазифалар менән бергә алып барҙы: “Пионер” журналының баш мөхәррире, Башҡортостан дәүләт радио һәм телевидениеһы етәксеһе, республика Юғары Советының депутаты, Башҡортостан Яҙыусылар союзының рәйесе булды. Бөгөнгө ҡатмарлы заманда беҙҙең ижади ойошманың берҙәмлеген һаҡлап ҡалыу өсөн ул күп эштәр атҡарҙы. ...Ҡанатланып-илһамланып йөрөгән Динис Бүләковтың илленсе артылышын яңы ғына артылып үткәндә ҡапыл йөрәге тибеүҙән туҡтар тип кем уйлаған? Был ауыр юғалтыуға әле һаман ышаныуы ҡыйын. “Ағиҙел”дә уның “Туҙҙырылған тамуҡ” тигән романы баҫыла ине ул мәл. Шул арала повесть та яҙып бөтөргәйне. Әллә күпме ижади пландары бар ине ҡәләме осонда — көтмәгәндә барыһы ла селпәрәмә килде. Шуныһы күңелде йыуата: уның яҡты исеме, бәҫле һүҙе, уҡымлы китаптары беҙҙең менән ҡала. Әжәл күренекле замандашыбыҙҙы арабыҙҙан бик иртә алһа ла, Динис Бүләковтың ижады был яҡты донъяларҙа йәшәйәсәк. (Рауил Бикбаев) 2004 й.


«Башнефть» хәйриә акцияһына йыл һайын миллиард һумдан ашыу тотона // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Башнефть» хәйриә акцияһына йыл һайын миллиард һумдан ашыу тотона\n12:18, 9 декабря 2010 Иҡтисад\n«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте акционерҙарының сираттан тыш үткәрелгән йыйылышы айҡанлы матбуғат конференцияһында компанияның Директорҙар советы рәйесе Александр Гончарукка республикаға социаль ярҙам тураһында һорау бирелде.\n— Былтыр һәм элгәре йылда «Башнефть» хәйриә маҡсатында 1 миллиард 200 миллион һум аҡса тотондо, – тип яуап бирҙе Александр Юрьевич.\nАртабан Александр Гончарук, «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһын һатып алған «Система» акционерҙар финанс корпорацияһы ҡул ҡуйған социаль договор яңы Президент Хакимиәтендә пролонгация үтте лә инде, тип билдәләне. Унда, социаль ярҙам күләме компанияның финанс уңыштарына бәйләнгән, тип ҡарала.\n— Яҡшыраҡ эшләһәләр – күберәк бирәләр. Насарыраҡ икән – аҙыраҡ. Ләкин был, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, талантлы менеджментҡа ғына түгел, шулай уҡ һалымдарға, акциздарға бәйләнгән. Хәҙер ярайһы уҡ ҡатмарлы хәл һалынды. Бөтәһе лә киләһе йыл беҙҙең һуңғы продуктҡа акциздар артасаҡ тип көтә, сөнки транспорт һалымы кәметелде. Беҙ нефть эшкәртеүгә лә һалым һалыу артыр, тип уйлайбыҙ. Һөҙөмтә бөтә ошо факторҙарға бәйләнгән. Шуға күрә киләһе йылға бизнес-план буйынса беҙҙең һөҙөмтәләребеҙ быйылғыға ҡарағанда юғарыраҡ булырға тейеш, тимәк, социаль ярҙам да шуға ярашлы күрһәтеләсәк. Ләкин былар барыһы ла фактҡа ҡарап башҡарыла. Беҙ планлаштырабыҙ, артабан нимә булыр. Нисек эшләрбеҙ һәм дәүләт беҙгә нисек эшләргә мөмкинлек бирер, — Александр Гончаруктың прогнозы бына шундай.\nТеги: Башнефть, хәйриә


Күршеләр шәхестәрен күтәрә белә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Күршеләр шәхестәрен күтәрә белә\nКүршеләр шәхестәрен күтәрә белә 02.12.2014 // Йәмғиәт\nОшо көндәрҙә миңә Татарстандың Ғ. Туҡай исемендәге Арча педагогия колледжында ойошторолған Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһында ҡатнашырға тура килде. Сарала татарса “Әлифба”ның тарихына байҡау яһау, хәҙерге үҫеш мөмкинлектәрен барлау, авторҙары Сәләй Вәғизов менән Рәмзиә Вәлитованы хөрмәтләп иҫкә алыу, был шәхестәрҙең исемен мәңгеләштереү, әсбаптың музейы асылыуға 15 йыл тулыуҙы билдәләп үтеү, телде һаҡлауға бәйле шарттарҙы киңәйтеү кеүек изге маҡсаттар ҡуйылғайны.\nКәңәшмәлә Татарстандың Мәғариф министрлығы, Мәғарифты үҫтереү институты белгестәре, Ҡазан федераль университеты ғалимдары, төрлө өлкә, республика педагогтары, ветеран уҡытыусылар ҡатнашты.\n“Әлифба”ның тарихы тураһындағы сығыш айырыуса фәһемле, ҡыҙыҡлы булды. Әсбап тормош менән бергә үҙгәргән, камиллашҡан, авторҙары ла алмашынып торған. Ғәрәпсә яҙылған тәүге “Әлифба”лағы ябай һүрәттәр, яҙыуҙар айырым ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Унда уҡыу-яҙыуға өйрәтеү менән бергә әҙәп-әхлаҡ ҡағиҙәләре тураһында ла күп мәғлүмәт бирелгән. Ә авторҙары Сәләй Вәғизов һәм Рәмзиә Вәлитованың тормошонан, хеҙмәтенән һәр кем үрнәк алғандыр, моғайын. Ифрат ауыр мәлдәрҙә лә улар эшенә тоғро ҡалған, бурысын тейешле кимәлдә үтәргә көс тапҡан.\nКонференцияла ҡатнашҡан халыҡ колледжда 1999 йылда ойошторолған музейҙы ла ҡараны. Рухи мөйөштә 1 226 экспонат бар, уларҙың 265-ен төрлө илдәрҙән алынған “Әлифба” тәшкил итә. Бында донъялағы бихисап алфавит, уларҙың барлыҡҡа килеүе тураһында бай мәғлүмәт тупланған. Сәләй Вәғизов менән Рәмзиә Вәлитованың тормошо, педагогик эшмәкәрлеге киң сағылдырылған. Улар 1965 йылдан алып татар мәктәптәре өсөн “Әлифба”, 43 дәреслек һәм методик әсбап сығарған. Рухи мөйөштә Төркиәнән, Финляндиянан, Германиянан, Һиндостандан, Швейцариянан, Американан, Бөйөк Британиянан, Белоруссиянан туристар булған. Шуны әйтергә кәрәк: ул – Рәсәйҙә беренсе “Әлифба” музейы.\nКәңәшмәлә ҡатнашыусылар башланғыс мәктәптәге проблемаларҙы хәл итеү, унда эшләгән уҡытыусыларҙың хеҙмәтен баһалау, дәрәжәһен күтәреү мөһимлеге хаҡында һөйләште, “Әлифба” тураһында фекер алышып, уға һәйкәл ҡуйыу зарурлығын билдәләне.\nКолледждың матди-техник хәленең яҡшылығы, барлыҡ кабинеттарҙың, тамаша залының заманса биҙәлеше һәр кемде һоҡландырғандыр, моғайын. Ятаҡта ла йәшәү, белем алыу өсөн уңайлы мөхит тыуҙырылған. Конференцияла төп иғтибар татар телен уҡытыу өсөн яҡшы шарттар булдырыу мәсьәләһенә йүнәлтелде. Уның ифрат кәрәкле, мөһим булыуын билдәләнеләр. Ғөмүмән, Татарстанда телде, милләтте, илде һаҡлау, яҡлау, ҡурсалау йәһәтенән аныҡ эш алып барыла.\n“Башҡортостанда ҡасан телебеҙ ошондай юғарылыҡҡа күтәрелер? Арҙаҡлы шәхестәребеҙҙе ваҡытында баһаларға өйрәнербеҙме?” тигән уйҙар тынғылыҡ бирмәне тыуған ергә ҡайтҡанда. Юғиһә, мәҫәлән, ошо сарала үҙ “Әлифба”быҙ авторы Абдрахман Ғәлләмов тураһында сығыш яһарға әҙерләнер өсөн күпме эҙләнергә тура килде! Камил Яйыҡбаевҡа рәхмәт: “Мәғрифәтсе мөғәллимдәр, күренекле уҡытыусылар һәм мәғариф эшмәкәрҙәре” тигән китап яҙып, халҡына ҙур хеҙмәт күрһәткән. Башҡа йүнле мәғлүмәт табырлыҡ түгел, хатта Интернет селтәрендә лә. Ә бит Баймаҡ районынан ғына бер түгел, өс әлифбасы сыҡҡан (А.Ә. Ғәлләмов, Т.Х. Аслаев, Ф.Ш. Сынбулатова)! Сибай педагогия колледжында улар тураһында мәғлүмәт бармы, шәхестәрҙең исемен киң таратыу йәһәтенән ниндәй эштәр башҡарыла икән?\nӨфө күп профилле белем биреү колледжының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.


Яңауыл (Ишембай районы) — Башҡорт Википедияһы\nЯңауыл (Ишембай районы)\n80 231 835 006\n80 631 435 136\nЯңауыл (рус. Янги-Аул) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 116 кеше. Ишәй ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453236, ОКАТО коды — 80 231 835 006.\nБашҡорт ауылы Яңауыл 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң барлыҡҡа килгән.\n2010 йыл 14 октябрь 116 53 63 45,7 54,3\nАуылға Стәрлетамаҡ — Магнитогорск автомобиль юлынан 2 километр оҙонлоҡтағы асфальт түшәлмәгән юл килә.\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Ишәй): 7 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ ): 12 км\n«Налог Белешмәһе» системаһында Яңауыл ауылы\n↑ «Налог Белешмәһе» системаһында Яңауыл ауылы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яңауыл_(Ишембай_районы)&oldid=1133793 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:42 10 май 2022 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИСЕМЕҢДЕ ТАШҠА ЯҘЫУ ҒӘҘӘТЕҢДЕ ҠУЙСЫ ӘЛЕ... - 2016 - Мәҡәләләр\nМәмерйәләр борон-борондан серлелеге, билдәһеҙлеге һәм хатта үҙендә ниндәйҙер шом һаҡлауы менән дә кешеләрҙе йәлеп иткән, тартып, саҡырып торған. Уларҙа халыҡ төйәкләнгән, дошмандан йәшеренер урын иткән, аҙыҡ-түлеген, ҡоралын һаҡлаған, йолалар үтәгән. Бөгөн иһә мәмерйәләр шул үткәндәрҙең, боронғо кешеләр йәшәйешен, кисерештәрен тереләй генә һаҡлап алып ҡалып, әлеге быуынға еткереүсе бер "һауыт" ролен дә башҡара кеүек. Һәр хәлдә, Шүлгәнташ мәмерйәһе шундай мөғжизәләрҙең береһе ул.\n"Шүлгәнгә барам" тигән уй, теләк үҙе үк бер ғәҙәти булмаған халәткә индерә. Һин ниндәйҙер аңлайышһыҙ кисерештәргә әҙерләнәһең, мөғжизә көтә башлайһың кеүек. Ә инде уның юлы һәм бигерәк тә мәмерйәгә яҡынлашҡан тауҙар араһынан аҫҡа төшөү, урман һуҡмағы буйлап өң ауыҙына яҡынлашыу - мең төрлө тәьҫораттар солғанышы, үҙеңдең тәүтормош аңыңды тойоу, тәбиғәт менән бер бөтөнлөгөңдө ҡабул итеү, уға буйһоноу, табыныу кеүек шау-шыулы ҡала йәшәйешендә башҡа инеп тә сыҡмаҫ шауҡымдар ул.\nОшо урында бер аҙ лирик сигенеү яһап, мәмерйәләр темаһына дөйөм фекер йөрөткәндә, республикабыҙ, ғөмүмән, тау-таш ҡыуышлыҡтарына бик бай. Беҙҙә картаға төшөрөлгән 700-ҙән ашыу мәмерйә иҫәпләнһә, шуларҙың 29-ы Уралда булып, 17-һе тәбиғәт һәйкәле статусына эйә. Улар Ауырғазы, Белорет, Ғафури, Дыуан, Иглин, Ишембай, Ҡырмыҫҡалы һәм Салауат райондарында урынлашҡан. Республикабыҙҙа шулай уҡ бөтә донъяға билдәле булған бер нисә мәмерйә лә бар. Уларҙың барыһы ла - карст мәмерйәләре. Һәм шуларҙың береһе беҙ үрҙә әҫәрләнеп һөйләй башлаған Шүлгәнташ, урындағы халыҡ телендә - Ташөй. Шүлгәнташ мәмерйәһе - Башҡортостандың Бөрйән районында, Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында, "Шүлгәнташ" ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан. Ул - Көньяҡ Уралда бурташ, гипс, доломит кеүек тау тоҡомдарынан торған мәмерйәләрҙең иң ҙурҙарының, иң матурҙарының береһе, тәүтормош сәнғәте ҡомартҡыһы. Мәмерйә янында "Шүлгәнташ" музей-экскурсия комплексы һәм спелеология лабораторияһы асылған.\nБашҡортостан Республикаһының Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге күптән инде урындағы мәмерйәләрҙең ҡомартҡылар булараҡ һаҡланыу темаһын күтәреп саң ҡаға. Уларҙың хәүефләнеүенсә, туристарҙың ирекле үтеп инеүҙәре арҡаһында мәмерйәләргә ҙур ғына зыян килә һәм был бәлә йылдан-йыл етдиләнә бара. Ошо юҫыҡта Үҙәк ярайһы уҡ уңышлы аҙымдар ҙа яһай.\nШүлгән мәмерйәһен граффитинан таҙартыу менән мәшғүл булған Андорра кенәзлеге ғалимы Эдаль Антон Гийаме хаҡындағы мәғлүмәттәр ошо көндәрҙә республикала бар матбуғат сараларын да ҡуҙғытҡандыр. Миңә иһә был бөтә Европаға билдәле булған реставраторҙың үҙен барып күреп, уның ҡул аҫтында эшләүсе йәш ғалимдар төркөмө менән мәмерйәнең иңен-буйын үлсәп сығып, иң йәшерен мөйөштәрҙәге яҙыуҙарҙы ла уҡырға насип булды. Был бәхетте беҙҙең редакцияға Үҙәктең директоры Данир Әхмәҙи улы Ғәйнуллин бүләк итте.\n- 20 октябрҙән 27-нә тиклем Франция һәм Испанияла командировкала булып, тарихи ҡомартҡыларҙы ҡараныҡ. Унда барлығы һигеҙ мәмерйә. Мәмерйәләрҙәге һүрәттәрҙе, тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау тәжрибәһен өйрәндек. Төп маҡсатыбыҙ - Европа ғалимдарының тәжрибәһен өйрәнеп, үҙебеҙҙең Шүлгәнташ мәмерйә комплексын төҙөүҙә ҡулланыу ине. Һәм маҡсатыбыҙға өлгәштек тип уйлайым. Сәфәрҙән ҡайтҡас, Шүлгәнташ мәмерйә комплексын төҙөү проектын эшләй башланыҡ, - тип һөйләй Данир Әхмәҙи улы был эште башлап китеүҙең сәбәптәрен аңлатып. Шул сәйәхәттә Башҡортостан белгестәре мәмерйәләрҙе граффитинан таҙалай алырҙай оҫталарҙы эҙләүҙәре хаҡында ла әйтә һәм уларға Эдаль Гийамены тәҡдим итәләр. Беҙҙекеләр реставраторҙы Башҡортостанға саҡырып та ҡайта.\nБеҙ килеп еткәндә, Эдаль Гийаме етәкселегендәге бригада йомғаҡлау эштәренә сығырға тора ине. Бығаса улар ун көн дауамында 14 кв метр майҙанды таҙалап өлгөргән, тағы ла 120 кв метр майҙанда эштәр башҡараһы бар. Сит ил белгесе һөйләүенсә, ул Франциялағы Шове, Ласко һәм Руфиньяк, Испаниялағы Альтамир мәмерйәләрендәге палеолит осоро рәсемдәрен таҙартыуҙа ҡатнашҡан. Әлегә уның бында тәүгә килеүе. Мәмерйәгә килеп ингәс тә яҙыуҙарҙың күплегенән ҡаушап ҡалып, ярҙам итә алмаҫмын, тип уйлай. Әммә күҙ ҡурҡа, ҡул эшләй, тигән хәҡиҡәт еңә. Яйлап-яйлап Шүлгәнташтың беренсе оло залы тәүтормош халәтенә ҡайта башлай.\n- Эдаль эштә баштан уҡ ҡаты тәртип ҡуйҙы. Һәр кем аныҡ рәүештә көнөнә ниндәй хеҙмәт башҡарырға тейешлеген белде, хатта ашауға, мәмерйәгә барып етеүгә, йәшәгән урынға ҡайтыуға бүленгән ваҡыт та минуты менән планлаштырылғанға тура килергә тейеш булды. Беҙ унан бик күп нәмәләргә өйрәндек, шул иҫәптән матур мө-нәсәбәттәргә лә, - ти ошо көндәрҙә белгес ҡулы аҫтындағы төркөмдә эшләгән Айбулат Ғәбиҙуллин.\nМәмерйәләге яҙыуҙар төрлө ысул менән эҙ һалған, уларҙың күмер менән төшөрөлгәндәре лә, аҡбур менән сыйылғандары ла, химиялы буяуҙар менән буяп йәки соҡоп яҙылғандары ла етерлек. Күмерҙе белгестәр ябай һыу һәм мамыҡ башлы таяҡсалар менән таҙарта. Бер хәрефте юйып алыу ғына ла сәғәттән ашыу ваҡытты ялманы. Кескәй таяҡса менән таштың һәр бөгөл-сәһенә, һәр егенә инеп, һаҡ ҡына ҡыланырға кәрәк икән. Буяу менән яҙылғандарҙы Эдаль эшләгән махсус составлы шыйыҡсалар менән икенсе төрлөрәк итеп таҙарталар. Һәр хәлдә, химия бик аҙ ғына ҡулланыла, сөнки ғалимдар алдына таҙартыуҙан да бигерәк зыян килтермәү шарты ҡуйылған.\n- Һеҙ мәмерйәгә бәйле мифология менән танышмы? - тип ҡыҙыҡһынам ювелир хеҙмәте менән мәшғүл ғалимдан (әлбиттә, тәржемәсе аша).\n- "Урал батыр" эпосын инглиз телендә уҡып сыҡтым. Мин ултырған урында бынан бик күп быуаттар элек шундай хәл-ваҡиғалар булғанлығы һәм бөгөн ошо изге ер менән үҙемдең дә бәйлелегемде уйлаһам, баштар әйләнеп китә хатта.\n- Ни өсөн тап Шүлгәнташта эшләргә ризалаштығыҙ? Һеҙ уның хаҡында белә инегеҙме?\n- Мине уның боронғолоғо ҡыҙыҡһындырҙы. Һеҙҙең белгестәр биргән мәғлүмәттәрҙе ҡарап сыҡтым да, "Мин унда барырға тейешмен!" тигән фекергә килдем.\n- Һеҙ мәмерйәләр белгесеме, әллә улар менән арбалған кешеме?\n- Мәмерйәләргә ғашиҡ кеше, тиһәм дөрөҫөрәк булыр.\n- Мәмерйәләргә бәйле төрлө хикәйәттәргә ышанаһығыҙмы? Мәҫәлән, Шүлгәндә лә теге донъяға алып сыға торған портал бар, төн уртаһында ҡайһылыр залдарҙа ваҡыт арауығына инеп була, йылдың бер мәлендә бында боронғо кешеләрҙе осратырға була, хатта кемдәрҙер Аҡбуҙат кешнәүен дә ишеткән, тип һөйләйҙәр...\n-Мин быларҙың береһен дә инҡар итмәйем. Сөнки тәбиғәтте кәм-һетергә, уның мөғжизәле көсөнә ышанмаусанлыҡ белдерергә ярамағанлығына төшөнгәнмен инде. Был донъяның беҙ белмәгән серҙәре бик күп һәм шул иҫәптән Шүлгәндең дә... Ғалим мәмерйәнең изге урын булыуына инана. Уның билдәләүенсә, мәмерйәнең изге урын икәнен белгән боронғо ата-бабаларыбыҙ уға зыян килтермәгән. Халыҡ башлыса совет осоронда бәҫһеҙләгән мәмерйәне. Идеологиялар, табыныуҙар, инаныуҙар менән бергә изге ҡомартҡыларға ла иғтибар, ихтирам юҡҡа сыҡҡан замандарҙа башланған да инде был баш-баштаҡлыҡ. Шүлгәнташ проблемалары менән янып йәшәгән Данир Әхмә-ҙи улы ла уның фекерен үҫтереп, түбәндәгеләрҙе һөйләй: - Таштарҙағы уйылып яҙылған исемдәр халыҡтың ер-һыуыбыҙҙы күрергә, белергә булған ынтылышын түгел, уларҙың мәҙәни кимәле түбән булыуын иҫбатлай. Уларҙы тәртипкә өйрәткәнсе, тарихи ҡомартҡыларыбыҙҙың юҡҡа сығыуы ихтимал. Шуның өсөн һәр кем үҙенә ҡарата талапсан, мәҙәни булһын ине. Мәмерйәләрҙе һаҡлау эшен, унда инеү, сығыу тәртибен көйләргә кәрәк. Һәм һәр мәмерйә ниндәйҙер бер тәбиғи ҡурсаулыҡ тарафында булып, уның хужаһы булырға тейеш.\nСит илдә иң аптыратҡаны - унда йәшәүселәрҙең үҙенең үткәненә, тарихына үтә лә иғтибарлылығы. Мәҫәлән, Альтамир мәмерйәһен тапҡас та унда иң беренсе ишек ҡуйғандар. Башҡа мәмерйәләрҙә лә шулай. Мәмерйә эргәһендә күсермәһен эшләп, туристарҙы шунда индереү ойошторолған. Боронғо һүрәттәр булған мәмерйәләргә бары аҡ халатлы, респиратор кейгән белгестәр генә инә ала. Беҙгә дүрт мәмерйәнең эсен күреү бәхете тейҙе. Баҫҡыстар, махсус яҡтыртҡыстар ҡуйылған, мәғлүмәтле экскурсоводтар мәмерйә хаҡында мәғлүмәт бирә. Һүрәттәр беҙҙең дәүергә тиклем XII быуат элек төшөрөлгән, йәғни беҙҙең Шүлгәнташ мәмерйәһендәгеләр менән бер осорға тап килә. Дөйөм Рәсәй проблемаһы - мәмерйәләрҙе консервациялау, таҙартыу буйынса белгестәр әҙерләнмәй. Альтамир музейы директоры менән һөйләшкәндән һуң, ул ошо өлкәлә эшләгән белгестәрҙе тәҡдим итте. Франциялағы милли музей директоры ла беҙҙең менән киләсәктә хеҙмәттәшлек итергә вәғәҙә бирҙе. Испания, Франциялағы мәмерйәләр 60-сы, 80-се йылдарҙа ЮНЕСКО исемлегенә индерелгән. Альтамир музейында булғанда мәҙәни-мираҫ исемлегенә индерелгән мәмерйәләр картаһын күрҙек. Үкеснескә ҡаршы, беҙҙең Шүл-гәнташ мәмерйәһе унда күрһәтелмәгән. Киләсәккә булған төп эшмәкәрлегебеҙ - Шүлгәнташ мәмер-йәһен ЮНЕСКО исемлегенә индереү...\nӘ инде мәмерйәнең һүрәттәренә килгәндә, әлеге ваҡытта ҡаяға төшөрөлгән рәсемдәрҙе һаҡлау буйынса билдәле белгестәрҙе саҡырыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла икән. Альтамир музейы етәксеһе Хосе Антонио Лашерас, Тарихҡа тиклемге милли музей етәксеһе Жан-Жак Клейе-Мерль, мәмерйә һаҡлаусы Шове Мари Бардиза һәм Рәсәй Фәндәр академияһы Археология институтының ғилми секретары Екатерина Дэвлеттарға өмөт бағлана.\nАндорра ғалимы эшенең беренсе этабын тамамлап, ҡайтып китте, әммә күпмелер ваҡыттан һуң ул Башҡортостанға тағы ла киләсәк һәм башлағанын тамамлап ҡуясаҡ. Әле мәмерйәлә уның инструкциялары менән шөғөлләнеүсе Ғилми-тикшеренеү үҙәге белгестәре эш итә. Халҡыбыҙҙың иң боронғо һәм бөйөк рухи ҡомартҡыһы "Урал батыр" эпосының тыуған ерлеге - Шүлгәнташ ҡурсаулығы һәм мәмерйәһенең бөтөнлөгөн хәстәрләгән кешеләрҙең хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Улар, әлбиттә, мәмерйә таштарына исемдәрен яҙып китмәҫ, бәлки, халыҡ уларҙы белмәҫ тә, әммә Шүлгәнташ, бынан меңәр йыл әүәл инеп мәңгелек һүрәттәр ҡалдырған ул-ҡыҙҙарын хәтерләгән кеүек, уларҙың да изгелеген онотмаҫ, тип ышанғы килә.\nЯҙылған: 11.01.16 | Ҡаралған: 813


Өфөнөң Үҙәк ҡала китапханаһында Марсель Сәлимов юмор һәм сатира дәресе уҙғарҙы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Башлығы Пермдәге фажиғәнән һуң күрһәтмәләр бирҙе\nРеспубликала уҡытыусы дәрес ваҡытында вафат булған\nӨфөнөң Үҙәк ҡала китапханаһында Марсель Сәлимов юмор һәм сатира дәресе уҙғарҙы\n9:19, 11 апреля 2017 Мәҙәниәт\nФото: Ольга Колпикова\nӨФӨ, 2017 йыл, 11 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/. Өфөнөң Үҙәк ҡала китапханаһында Сергей Михалков, Владимир Гиляровский (Рәсәй), «Алеко» (Болгария) һәм Николай Гоголь (Украина) исемендәге халыҡ-ара әҙәби премиялар лауреаты, Халыҡ-ара Юмор һәм сатира йорто индульгенцияһы (Габров), «Рәсәйҙең алтын ҡаурыйы» һәм «Рустың көмөш ҡаурыйы» кеүек маҡтаулы исемдәр эйәһе Марсель Сәлимовтың (Мар.Сәлим) ижад кисәһе үтте. Китапханасы Азат Абдрафиҡов хәбәр итеүенсә, баш ҡала китапханаһының лекциялар залында Өфөнөң 97-се мәктәбе уҡыусылары һәм Башҡорт социаль технологиялар институты студенттары йыйылды.\nТамашасылар шағир-мәҙәксенең мәрәкәләренә ихлас көлөп, ҡул сапты, уның шиғырҙарын уҡыны һәм ҡыҙыҡлы һорауҙарға яуап бирҙе. Йәш уҡыусылар өсөн был осрашыу көлкө көнө генә түгел, ә үҙенсәлекле юмор һәм сатира дәресе лә булды. Дөрөҫ һәм тапҡыр яуаптар өсөн йәштәр «Һәнәк» журналының фирма билдәләре менән бүләкләнде. Был редакцияла Марсель Сәлимов 40 йыл самаһы, шуның 30-ын баш мөхәррир булып эшләне. Хәҙер ул ошо баҫманың редколлегия ағзаһы.\nЯҙыусы республика, Рәсәй һәм сит илдәр буйлап үҙенең ижади турнеһы менән таныштырҙы. Төрлө әҙәби-мәҙәни сараларҙа белем биреү йорттары студенттары һәм уҡыусылары уның рус, татар, сыуаш, яҡут, болгар, инглиз һәм япон телдәренә тәржемә ителгән шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Марсель Сәлимовтың «Ҡарлы мөхәббәт» шиғырына йырҙың видеоклибы күрһәтелде.\nМарсель Сәлимовтың ижад кисәһендә ҡатнашҡан «Һәнәк» журналының өлкән мөхәррире Әнүәр Тереғолов йәш уҡыусыларға юмористик журнал таратты. Ә башҡорт сатираһы аҡһаҡалы Мар.Сәлим Үҙәк ҡала китапханаһына үҙенең рус һәм болгар телдәрендә сыҡҡан юмористик әҫәрҙәр йыйынтыҡтарын, инглиз телендә «The bird’s milk» («Птичье молоко») тигән яңы китабын бүләк итте.\nТеги: китапхана, ижад кисәһе


Беренсе кварталда республикала 53 торлаҡ йорт сафҡа индерелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБеренсе кварталда республикала 53 торлаҡ йорт сафҡа индерелде\n10:28, 27 апреля 2010 Иҡтисад\nРеспубликаның төҙөлөш ойошмалары быйыл беренсе кварталда 53 торлаҡ йорт һәм 64 торлаҡ булмаған тәғәйенләнештәге бинаны файҙаланыуға тапшырҙы. Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ауыл хужалығында, нефть табыу, аҙыҡ-түлек продукттары етештереү, ваҡлап һатыу, йәмәғәт туҡланыуы, транспорт, элемтә һәм башҡа предприятиеларҙа производство ҡеүәттәре сафҡа индерелде.\nСтатистиктар иҫәпләүенсә, өс айҙа финанслауҙың бөтә сығанаҡтары иҫәбенә 257,1 мең квадрат метр дөйөм майҙан менән торлаҡ йорттар тапшырылған. Был 2009 йылдың шул уҡ осорона ҡарата 98,1 процент. Ауыл ерендә — 121 мең, ҡалаларҙа 136,1 мең квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән.\nЭлеккесә индивидуаль төҙөлөш өлөшө өҫтөнлөк ала. Бөгөн ул 80,6 процент тәшкил итә. Халыҡ 207,2 мең квадрат метр дөйөм майҙан менән 1870 үҙ йортон һалып инде.\nСоциаль инфраструктура объекттарынан 793 уҡыусыға иҫәпләнгән дөйөм белем биреү учреждениелары, сменаһына 10 кеше ҡабул итерлек амбулатор-поликлиника учреждениеһы, 100 урынлыҡ клуб тибындағы мәҙәниәт учреждениеһы, 566,3 квадрат метр дөйөм майҙан менән спорт залдары, физкультура-сәләмәтләндереү комплексы, ике мәсет файҙаланыуға тапшырылды.\nБеренсе кварталда төҙөлөш эштәре күләме 11 миллиард һумлыҡ баһаланды йәки 2009 йылдың шул уҡ осоро кимәленә ҡарата 91,5 процент. Төҙөлөш ойошмалары етәкселеге икенсе кварталда эштәр күләмен арттырырға планлаштыра.