Йәш талантлы йырсы, «Ҡарауан» төркөмө солисы Рөстәм Шаһыбалов: «Ҡайҙа ғына барма, тыуған ауылыма еткән ер юҡ»\nЙәш талантлы йырсы, «Ҡарауан» төркөмө солисы Рөстәм Шаһыбалов: «Ҡайҙа ғына барма, тыуған ауылыма еткән ер юҡ».\n«Йәй мәлдәре – үҙе бер ғүмер» рубрикаһын халыҡ-ара, бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты Рөстәм Шаһыбалов дауам итә.\nЙәйге ял тормошобоҙҙоң түҙемһеҙлек менән көтөп алынған сағыу бер мәле. Шуға ла ул йыл буйына етерлек көс-ҡеүәт бирерлек булырға тейеш. Йәй көндәрен мин үҙемдең тыуған яҡтарымда, Әбйәлил районы Амангилде ауылында, үткәрергә яратам. Бала-саҡ йылдарында бергәләшеп көлә-шаяра йорт эштәрен эшләп, бесән сабып, яратҡан Оло Ҡыҙылда рәхәтләнеп һыу инеү мәлдәре – ул бер ҡасанда онотолмай. Бөгөн дә, ауылыма ҡайтҡан ваҡытта, тәбиғәт ҡосағында рәхәтләнеп ял итергә тырышам. Минең өсөн ошонан да ҙур ялдың булыуы мөмкин түгел. Ысын ял тыуған яғыңда ғына булалыр, тигән фекер¬ҙәмен. Кешегә бары тик тыуған ере генә тулыһынса рухи көс сығанағы була ала.\nӘлегә һауа торошо рәхәтләнеп тәбиғәттә ял итергә мөмкинлек бирә. Туйғансы һыу инеп, ҡояшта ҡыҙынып үткәрергә кәрәк ваҡытты. Йәй миҙгеле бик ҡыҫҡа ғына, тиҙ генә үтә лә китә.\nГастролдәр менән сит яҡтарҙа йыш йөрөргә тура килә. Әммә беҙҙең Башҡортостаныбыҙға еткән ер юҡ. Иң матур тәбиғәт беҙҙә! Республикабыҙҙың һәр төбәге үҙенсә матур, береһенән-береһе күркәмерәк күренештәре менән таң ҡалдыра. Шуның өсөн һәр береһенә барып ҡайтып күрергә кәрәк, тип уйлайым.\nБөтә тамашасыларыма ла күңелле ял, матур йәй теләйем!


35-36(2011) » Страница 4 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 35-36(2011) » Страница 4\nРубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 10:29\nЕңеү байрамын тантаналы билдәләү алдынан баш ҡалала «Хәтер аллеяһы»на нигеҙ һалынды.\nҺуғыш һәм хеҙмәт ветерандары, министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре, ҡаланың почетлы граждандары, йәмәғәт һәм дини ойошмалар вәкилдәре Ватанды һаҡлаусылар иҫтәлегенә исемләп 11 ағас ултыртты. Республиканың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Юлай Ильясов Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан Даян Мурзин менән, РФ Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Фәхретдинов – Өфө ҡала һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы рәйесе Анатолий Анчунов, М. Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университетының Өфө филиалы директоры Василий Бабенко Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы Вера Бәширова менән бергәләп ағас ултыртты.\nРеспубликаның һәм Өфө ҡалаһының баш раввины Дан Кричевский ултыртҡан ағастарын холокост ҡорбандары иҫтәлегенә арнаны....\n«Ҡыйыҡлы» йәш ғаиләләр артасаҡ\nНовости / Башҡортостан // 10-05-2011, 10:29\nКиләһе биш йылда Башҡортостандың 7500 йәш ғаиләһе торлаҡ мәсьәләһен хәл итә аласаҡ. Уларға, торлаҡҡа мохтаж ғаиләләр өсөн 2011 – 2015 йылдарға иҫәпләнгән республика программаһына ярашлы, субсидия биреләсәк. БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, финанслауҙың дөйөм суммаһы 4,815 миллиард һум тәшкил итә....\nНовости // 10-05-2011, 10:28\n«2011 йылдың айыҡ ауылы» республика конкурсы сигендә 21 майҙан ауыл-ҡасабаларҙа Себер федераль университеты (Красноярск) профессоры Виктор Кривоногов семинар үткәрәсәк.\nСараның ойоштороусыһы – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты, БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм «Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте.\nСеминар 21 майҙа Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылында башлана, артабан 22 майҙа – Темәс (Баймаҡ), Йәнтеш (Хәйбулла), 23-өндә – Йылайыр, Иҫәнғол (Ейәнсура), Мораҡ (Күгәрсен) ауылдарында, 24-ендә – Күмертау, Мәләүез ҡалаларында һәм Ермолаев ҡасабаһында (Көйөргәҙе), 25-ендә – Федоровка һәм Стәрлебаш райондарында, 26 майҙа Салауат, Ишембай ҡалалары һәм Талбазы (Ауырғазы) ауылында буласаҡ....\nЭскән килеш саңғыла шыуырға, өйҙә бер-береңде туҡмарға һәм ... төндә һыҙғырырға ярамай\nБР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары «Башҡортостанда йәмәғәт тәртибен һаҡлау тураһында» закон проектын хуплаған.\nПроектта ҡаралғанса, эскән килеш саңғыла шыуыу, сноуборд һәм конькиҙа йөрөү тыйыла. Бынан тыш, эттәрҙе урамда морондоҡһоҙ йөрөтөү, автомобиль юлдарына, футбол, хоккей майҙандарына сүп-сар ташлау, төндә тыныслыҡты боҙоу, йәмәғәт урындарында аҡсаға һәм ҡиммәтле әйберҙәргә күрәҙәлек итеү, кешегә эт һөсләтеү ҙә йәмәғәт тәртибен боҙоу тип иҫәпләнә. Депутаттар тәҡдим итеүенсә, граждандарға көсләп бағымсылыҡ итеү, хәйер һорау, дини ышандырыу, әйбер һатыу-алыу маҡсатында бер-береңә бәйләнеүҙе лә (ҡулдан, кейемдән тотоу) тыйырға кәрәк. Шулай уҡ ғаиләлә бер-береһенә ҡул күтәреүселәр ҙә административ яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ....\nПрезидент указы буйынса йәмәғәтселек фекер алыша\nНовости / Башҡортостан // 10-05-2011, 10:27\nХалыҡ үҙ фекерен белдерһен, теләк һәм тәҡдимдәрен еткерһен өсөн беренсе тапҡыр БР Президенты указы асыҡ майҙанға сығарыла, йәғни республикала эшҡыуарлыҡ үҫешенә кәртә булған административ барьерҙарҙы юҡ итеүгә йүнәлтелгән закон проекты «Общественная электронная газета» сайтына (www.i-gazeta.com) ҡуйылған.\nИң тәү сиратта эшҡыуарҙарҙың фекерҙәрен белдереүе мөһим. Сөнки тап улар тармаҡ үҫешенә бөтә көсөн, аҡсаһын, ваҡытын сарыф итергә әҙер.\nӘйткәндәй, үрҙәге закон проекты Рәсәй төбәктәре араһында беҙҙә тәүгеләрҙән булып эшләнгән....\nӘлегә тик беренселек юлдаш\nКонкурстар // 10-05-2011, 10:16\nИскәндәр Ғафаров дүрт халыҡ-ара конкурстан еңеү менән ҡайтҡан\nЙәшлек – ул энергия, һүнмәҫ дәрт, инициатива, бөтә нәмәне лә үҙ ихтыярыңа буйһондора алыу тойғоһо, күҙҙәрҙәге шаян осҡондар. Йәшлек – тормоштоң теҙгененән тотоп елер мәл. Бөтә нәмә лә үҙ ҡулыңда – йәшә, ижад ит, яңы үрҙәргә ынтыл. Бер минутыңды ла заяға үткәрмә, йәшлегеңдең йәмен, тәмен белеп ҡал, бөтә нәмәгә лә өлгөрөргә тырыш. Һеҙҙең менән таныштырасаҡ геройым – ана шулай тормошто, ваҡытты үҙенә буйһондора белгән йәш егет ул Искәндәр Ғафаров. Уның һүҙҙәренән, үҙен тотошонан уҡ энергия бөркөлөп тора, йәшлек дәрте аңҡый. Тап шундай кешеләр уңышҡа өлгәшә лә инде, тормошта үҙ урынын таба, үҙ исемен яҙа, тип уйлайһың ошо мәлдә....\nРубрикалар // 10-05-2011, 10:15\nҺеҙгә күп, ялҡынлы сәләмдәр менән хат яҙа Әбйәлил районы Байым ауыл советының Ғәбдин ауылында йәшәүсе Мөғин Талип улы Янһарин.\nБоронғо иген баҫыуҙарына йыш сығып йөрөп ҡайтам – күмәкләп шаулап, яландар тултырып трактор менән ер һөрөүемде, иген урған яландарымды һағынып китәм.\nҠырҙарға сыҡҡас, иң тәүҙә яландарҙы бүлгеләп ултыртылған ағастар күҙгә ташлана. Ул ағастар Белорет районының Абҙаҡ ауылында йәшәүсе Сабирйән еҙнәй Аҡкөсөков күп көс һалыуы арҡаһында ултыртылды. Аҡтан тигән лесничествола объездчик булып эшләгән сағында оҙон, таҙа ғына булып үҫә торған ағастарҙы үҫтереп, колхоздарҙан кешеләр алып, яландарға ултыртҡайны. Хәҙер ул ағастар төп-төҙ генә булып ултыра. Шул тиклем тигеҙ ултыртылған....


Сабыр аҡыл эйәһе Мостай Кәрим Татарстан һәм Башҡортостан халыҡтарын ышаныслы рәүештә шулай тип атаны. Рәсәйҙә беренселәрҙән булып Федерация субъекттары араһында дуҫлыҡ һ әм хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылыуына бөгөн 15 йыл тула. Һәм уның союз договорына ҡул ҡуйыуға әҙерлек шарттарында башҡарылыуы, һәм бары тик проектта ғына ҡалған союз документынан айырмалы рәүештә, тулыһынса тормошҡа ашырылыуы хаҡында бөгөн ҙур ышаныс менән белдерә алабыҙ.\nБөгөн Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһының 53 с убъекты менән мөнәсәбәттәрен килешеү нигеҙендә төҙөй - 61 хөкүмәт - ара килешеү булдырылған. Дүрт йылдан һуң, 1995 йылда, ике республика парламенты ла хеҙмәттәшлек итергә килешә. Быға тиклем закондар сығарыу нигеҙендә Башҡортостан һәм Татарстанды яңы Рәсәй составында үҙаллы үҫеш юлының 1990 йылда һайланыуы берләштерә ине. Ике ай ғына айырма менән ике төбәк тә Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итте. Ул йылдарҙа, эске союз кооперацияһының тарҡалыу осоронда, төбәк - ара хеҙмәттәшлек ауыр үҙгәртеп ҡороуҙар аш а үтте. Нәҡ Рәсәй төбәктәре араһында горизонталь бәйләнештәр\nүҫеше илдәге ситуацияны яйға һалды һәм ысын мәғәнәһендәге федерализмды барлыҡҡа килтерҙе.\nБеҙҙең туғандаш республикаларыбыҙ араһында үҙ - ара мөнәсәбәт һәр ваҡыт болотһоҙ ғына булмауы аңлашыла. Башта\nниндәйҙер спорт ҡомары ла һиҙелә ине - кем күберәк, тиҙерәк , арыраҡ... Татарстан да, Башҡортостан да стартта уҡ төп социа ль - иҡтисади күрһәткестәр һәм федераль ҡаҙна өсөн донор төб әк\nбулараҡ тәүге ун төбәк исемлегенә инде. Хәйер, ике яҡта ла төрлө хәбәрҙәр йөрөткән "ҡыҙыу баштар ҙа" табылды. Әммә ике төбәктә лә тигеҙ дәүләт идаралығы баштағы ярыш рухын хәл ителмәгән уртаҡ проблемаларҙы һәм үҙ - ара интеграциянан асылған мөмкинселектәрҙе аңлауға алып килде.\nБашҡортостан һәм Татарстан араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеү артабан 1997 йылдың 10 авгусында ҡул ҡуйылған Договорҙа үҫеш алды. Һәм бына, ниһайәт, 2001 йылдың 16 авгусында, ике республика президенттары төрлө өлкәлә хеҙмәттәшлеккә әҙер булыуҙарын тағы бер тапҡыр раҫлаусы Меморандумға ҡул ҡуйҙы. Шул уҡ көндө республика хөкүмәттәре башлыҡтары Башҡортостан һәм Татарстандың нефть - газ - химия комплекстарын төбәк - ара интеграциялау тураһындағы Килешеүгә ҡултамғаларын ҡуйҙы.\nМеморандумға ҡул ҡуйыу тантанаһынан һуң үткән матбуғат\nконференцияһында президенттар 1991 йылғы килешеүҙең үҙ тарихи ролен үтәүе, республикаларҙың яңыртылған федератив Рәсәй составындағы килешеү мөнәсәбәттәре - ваҡыт ҡушыуы, демократияның иң мөһим күренештәренең береһе булыуын\nБашҡортостан һәм Татарстандың нефть республикалары булыуы Рәсәйҙә барыһына ла бик яҡшы билдәле. Башҡортостан үҙ хазиналарын үҙләштереүҙе күршеһенән алда, әле 30 - сы йылдарҙа уҡ башланы. Совет танкылары башҡорт нефтендә Берлинға инде, артабан илдең сәнәғәте тергеҙелде. Беҙҙең нефтселәр ғәйәт ауыр шарттарҙа беренселәрҙән булып Көнбайыш Себер ятҡылыҡтарын үҙләштерҙе. Һәм тупланған тәжрибәләре менән туғандарса "татар" коллегалары менән\nуртаҡлашты. Нефть табыуҙың яңы технологияларын, яңы\nятҡылыҡтар асыу һәм үҙләштереү ысулдарын башҡорт ғалимдары һәм инженерҙары "Татнефткә" тапшырырға ашыҡты. Неф ть фәне буйынса тығыҙ бәйләнештәр бөгөн дә дауам итә. Бөгөн Башҡортостан нефтте күршеһенә ҡарағанда аҙыраҡ күләмдә таба, әлбиттә. Уның ҡарауы, Татарстанда беҙҙәге кеүе к ҡеүәтле нефть химия комплексы юҡ.\nӘммә ике республиканы нефть кенә бәйләмәй, әлбиттә. Беҙҙе ң Нефтекама автобустарын ( уларҙың шәжәрәһендә "татарҙар" ҙа\nбар) Өфө һәм Стәрлетамаҡ урамдарында ғына түгел, Рәсәйҙең күп кенә ҡалаларында, шул иҫәптән Яр Саллы һәм Ҡазанда күрергә мөмкин. Ике республиканың да авиаприбор төҙөүселәре ТУ - 124 самолеттары, башҡа изделиелар етештереүҙә лә хеҙмәттәшлекте арттырырға ниәтләй.\nИке республиканың ғилми мәктәптәре бер - береһенә яҡын. Ү ҙе тирәләй фән нигеҙен формалаштырыусы, бик күп белгестәр тәрбиәләп сығарыусы ( уларҙың күптәре Башҡортостанға эшкә килә) Ҡазан университетын хөрмәт итмәү мөмкин түгел. Ә һуңғы\n50 йылда Өфө нефть институты (бөгөн Өфө дәүләт нефть техник\nуниверситеты ) татар нефтселәре өсөн Мәккәнең үҙенә әйләнде . Барлыҡҡа килеүҙәренең тәүге көндәренән үк әлегә йәш булға н Фәндәр академияларыбыҙ тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Уларҙың тармаҡ институттары араһында фәндең айырым йүнәлештәре буйынса хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәр булдырылған. Тарих, тел һәм әҙәбиәт институттары ла бер - береһенән айыры м эшләй алмай, әлбиттә.\nСағыштырыуҙарҙы артабан да дауам итергә булыр ине. Бөгөн Башҡортостан менән Татарстан хеҙмәттәшлек итмәгән өлкә юҡтыр, моғайын. Татарҙар Башҡортостан йәшәйешенең барлыҡ\nөлкәләрендә лә ҡатнаша. Республиканың башҡа милләт вәкилдәре менән бер рәттән улар уртаҡ хеҙмәт һөҙөмтәһендә булдырылған байлыҡтар менән бер тиң файҙалана. Борондан халыҡтар дуҫлығына өйрәнгән (бында һәр өсөнсө никах - ҡатнаш ) күп милләтле төбәк өсөн был шул тиклем тәбиғи, шуға күрә кадрҙар буйынса ниндәйҙер иҫәп алып барылғаны юҡ һәм булмаясаҡ та.\nРеспубликала йәшәүсе 15 халыҡ телендә милли белем биреүҙең уникаль системаһы булдырылған. Башҡортостанда йәшәүсе балалар өсөн рус, туған тел һәм сит илдәрҙең береһен\nбелеү мотлаҡ. Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов\nсиныфта өс кеше булһа ла туған телен өйрәнергә теләк белдер ә икән, тимәк уны уҡытыу ойошторолорға тейеш, тип һәр ваҡыт әйтә килә. Һөҙөмтәлә, әгәр ун йыл элек 171,5 мең татар балаларының 40 процент тирәһе генә туған телен өйрәнһә, бөгө н 202, 5 меңдән - 60 процент тирәһе үҙ телендә белем ала. 19 93 йылда Өфөлә өс мәктәптә генә татар телен өйрәнергә мөмкин ине, үткән йылдан башлап уларҙың һаны 85 - кә етте. Татар те ле уҡытыусыларының һаны был ваҡыт эсендә ике тапҡыр артып, бөгөнгө көнгә 1400 - ҙән ашыу тәшкил итә.\nБыл ваҡыт эсендә республикала татар сәнғәте, башлыса алғанда, театр сәнғәте һиҙелерлек үҫеш алды. Башҡортостанда\nике татар театры эшләй. Республикала бөтәһе 47 татар халыҡ коллективтары иҫәпләнә. Республика етәкселеге республика һәм\nдөйөм Рәсәй күләмендәге ҙур сараларҙы ойоштороуҙа булышлыҡ күрһәтә. 1991 йылдан башлап йыл һайын Татарстандың Мәҙәниәт министрлығы менән бергә башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусыларҙың конкурстары, гүзәллек\nконкурстары уҙғарыла. Туғандаш республикалар - Башҡортостан , Татарстан һәм Сыуашстандың дуҫлыҡ фестивалдәре аша төрки\nхалыҡтарын яҡынайтыу идеяһы уңышлы тормошҡа ашырыла. Волга буйы һәм Уралдың күренекле әҙәбиәт һәм сәнғәт вәкилдәренә татар шағиры, патриот, Башҡортостандың данлыҡлы улы Фәтих Кәрим исемендәге премия тапшырыла.\nТатар телендә 28 республика, ҡала һәм район гәзит һәм\nжурналдары ( сағыштырыу өсөн: башҡорт телендә 29, рус телендә - 61) баҫыла. БР китапханаларында татар телендәге китаптар фонды бөгөн бер миллионға яҡын экземпляр тәшкил итә.\nМортаза Рәхимов бер нисә тапҡыр һыҙыҡ өҫтөнә алып үтеүенсә, Татарстан һәм Башҡортостандың бөгөнгө көнгә өлгәшкән интеграцияһы элек бөтә дәүләт кимәлендә генә хәл ителгән мәсьәләләрҙе лә хәл итергә мөмкинселек бирә.


Немецтар — Башҡорт Википедияһы\n(Немец битенән йүнәлтелде)\n1-се рәт: Мартин Лютер • Отто фон Бисмарк • Людвиг ван Бетховен • Иммануил Кант • Йоһанн Вольфганг фон Гёте\n2-се рәт: Йоһанн Гутенберг • Вольфганг Амадей Моцарт • Йоһанн Себастьян Бах • Рихард Вагнер • Георг Вильһельм Фридрих Гегель\n3-сө рәт: Фридрих Шиллер • Карл Маркс • Якоб Гримм һәм Вильгельм Гримм • Конрад Аденауэр • Альбрехт Дюрер\n4-се рәт: Готфрид Лейбниц • Карл Бенц • Конрад Цузе • Марлен Дитрих • Макс Планк\n5-се рәт: Клаудия Шиффер • Альберт Эйнштейн • Йоһанн Кеплер • Фридрих Ницше • Хайди Клум\n6-сы рәт: Вилли Брандт • Юрген Клинсман • Вернер фон Браун • Екатерина II • Карл Фридрих Гаусс\nБарлығы: 140 000 000\nАҠШ: 47 901 779 (2010)\nРәсәй: 394 138 (2010)\nҠаҙағстан: 178 409 (2009)\nТөркиә: 50 000\nБашҡортостан: 5 909 (2010)\nпротестантизм (лютеранлыҡ, евангелизм, кальвинизм), католицизм\nинглиздәр, нидерландтар, фриздар, даттар, норвегтар, шведтар, исландтар, фарерҙар\nбаварҙар, сакстар, швабтар\nБоронғо герман, Полабтар, Прустар\nНемецтар, ниместәр, шулай уҡ алмандар (нем. Deutsche) — Германияның төп халҡы. Дөйөм һаны — 140 миллион. Милли теле — герман төркөмөнөң немец теле.\n4.1 Ҡатын-ҡыҙ кейеме\n4.2 Ирҙәр кейеме\n5 Немец аш-һыуы\n11 Башҡортостан немецтарының тарихы\n11.1 Башҡортостанда немецтарҙың һаны\nАйырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nНемецтар АҠШ-та, күк төҫ\nНемецтарҙың яртыһы тиерлек Германиянан ситтә йәшәй. Немец теле үҙ милли варианты булараҡ киң таралған Австрия, Швейцария, Лихтенштейн һәм Люксембург халҡының күбеһе һуңғы ваҡытта үҙҙәрен немец тип түгел, ә австриялылар, швейцарҙар һәм лихтенштейнлылар тип һанай. Немецтар Бельгияла (яҡынса 70 мең мәҙәни-тел автономиялары бар), Данияла, Францияла (Эльзас һәм Лотарингияла, йәғни Мозель департаментының төньяҡ-көнсығышында), Италияла, Польшала, Чехияла, Словакияла, Венгрияла, Румынияла (румын немецтары), Рәсәйҙә (Рәсәй немецтары), Ҡаҙағстанда (сығыштарының уртаҡлығы һәм мәҙәниәте, тел яҡынлығы менән шулай уҡ Рәсәй немецтары булып иҫәпләнәләр), Бразилияла, Латин Америкаһының башҡа илдәрендә, Намибияла, АҠШ-та (халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, немец сығышлылар Англиянан сыҡҡандарҙан да күберәк) йәшәй. Дөйөм һаны — 140000 мең кеше, шул иҫәптән Германияла — 76000 мең кеше. Күп һанлы нимес төркөмдәре АҠШ-та (42000—58000 мең кеше), Канадала (1200 мең кеше), Ҡаҙағстанда (180 832 кеше), Рәсәй Федерацияһында (394 138 кеше), Бразилияла (710 мең кеше), Европа һәм Латин Америкаһының башҡа илдәрендә, Австралияла һәм Көньяҡ Африкала бар.\nБоронғо герман ырыуҙары, 50 йыл (Христос тыуған йылдан башлана)\nЕвропала герман короллектәре, 500 йыл\nНиместәр, (нем. Deutsche, үҙатамаһы дойче) — Германияның төп халҡы. Нимес этносының нигеҙен беҙҙең эраның беренсе быуатында романлаштырылған кельт һәм Альптағы рәт халҡы менән аралашып бөткән боронғо герман ырыуҙары — франктар, сакстар, баварҙар, алемандар тәшкил итә.\nТик XVIII быуаттың 2-се яртыһында ғына ниместәрҙең үҙаңлы ныҡлап үҫә. 1871 йылда Пруссия эгидаһы аҫтында Германия берләшә. Илдең берләшеүе, бер ни тиклем реформалар үткәрәү сәнәғәттең тиҙ үҫеүенә йоғонто яһай, дөйөм герман баҙары булдырыла. Халыҡтың сәнәғәт үҙәктәрендә төпләнеүе мәҙәни, этнографик үҙенсәлектәрҙе юғалтыуға килтерә.\nXIX быуат аҙағында, ҡайһы бер ерҙәрҙә халыҡтың мәҙәни-көнкүреш үҙенсәлектәре һаҡланыуына ҡарамаҫтан, нимес милләте барлыҡҡа килә. Юғары индустрия шарттарында йәмғиәттең күпселек өлөшөн ҡала халҡы тәшкил итеү сәбәпле айырым нимес төркөмдәренең этнографик үҙенсәлеге юғала башлағанына карамаҫтан, оҙайлы тарихи үҫеш барышында дөйөм этник һыҙаттар хасил була. Икенсе илдәрҙә йәшәгән ниместәрҙә өлкә үҙатамаһы һаҡланған — баварҙар, швабтар, саксондар, франкондар һәм башҡалар.\nТөп хужалыҡ тармағы игенселек була: бойҙай, арыш, һоло, арпа, тары, ҡарабойҙай, бәрәңге, фасоль һәм борсаҡ сәскәндәр, техник культураларҙан етен һәм киндер үҫтереү таралған. Йәшелсә культураларынан һуған, һарымһаҡ, кәбеҫтә, ҡыяр, кишер үҫтергәндәр, шул иҫәптән тәмәке сәскәндәр. Ерҙе һөргәндә заводта эшләнгән күп төрәнле тимер һабан, бер киң тимер төрәнле еңел һуҡа, төрлө типтағы һуҡа ҡулланғандар. Ҡул менән сәскәндәр, уңышты ураҡ ярҙамында йыйғандар, етеш ғаиләләрҙә ураҡ урғыс машиналар, көлтә бәйләгестәр булған. Һыйыр малы һәм ваҡ мал, сусҡа, йорт ҡоштары үрсеткәндәр. Ҡортсолоҡ, балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мебель яһау, аяҡ һәм өҫ кейеме тегеү, тире һәм күн эшкәртеү, ҡайыш әйберҙәр әҙерләү, тимерселек эше, һыра ҡайнатыу һөнәрҙәре үҫеш алған. Ҡатын-ҡыҙ бәйләү, сигеү һәм башҡа эштәр менән шөғөлләнгән.\nНемецтарҙың торамалары (колониялар) өсөн бер һыҙыҡтағы планировка хас булған, ғәҙәттә, ауыл уртаһында мәктәп төҙөгәндәр, уның алдына бәләкәй майҙан эшләгәндәр. Күскенсе немецтар өйҙәрҙе далалы райондарҙа балсыҡтан йә ҡулдан һуғылған саман кирбестән, урманлы райондарҙа бурап төҙөгән. Ҡыйығын ике йә дүрт яҡлы итеп эшләгәндәр, башлыса һалам, һирәк осраҡта черепица, таҡта, һуңыраҡ тимер менән яба башлағандар. Стеналарҙы балсыҡ менән һылағандар, эзбизләп ағартҡандар. Интерьер бейек арҡалы киң ағас карауаттан, күтәртеп ҡуйылмалы эскәмйә рәүешендәге дивандан (пелзнанк), һауыт-һаба шкафынан торған. Интерьерҙы сигелгән һәм бәйләнгән һөлгөләр, ашъяулыҡтар, шаршауҙар, таҫтамалдар, селтәр ҡаймалы япмалар менән һәм башҡа төрлө биҙәгәндәр. Йорт биләмәһендә йәйге аш өйө (икмәк мейесе менән бергә) төҙөгәндәр. Мунса, ыҫлыҡ, һарайҙар һәм мал аҙбарҙары бер ҡыйыҡ аҫтында булған.\nҠатын-ҡыҙ (дирндл) һәм ирҙәр кейеме, Мюнхен 2013\nНемецта традицион ҡатын-ҡыҙ кейеме аҡ туҡыма күлдәктән (хемд), алдан уйымлы һәм баулы корсаждан (ляйбхен, мидер), сигеү, һирәгерәк сәйлән, ялтырауыҡтар менән биҙәлгән түшелдеректән (брустшмук), жакет йә кофтанан (кофтхе, хофта), итәктән (рок), алъяпҡыстан (шюрце) торған. Күлдәк өҫтөнән түшелдерек, уның өҫтөнән корсаж, унан һуң билгә етеп торған ҡыҫҡа жакет кейгәндәр. Итәктәр күбеһенсә нәҙек аҡ һәм ҡуйы ҡыҙыл һыҙыҡтар төшкән ҡараһыу күк йә ҡара төҫтәге етен, киндер, йөн туҡыманан тегелгән. Байрамдарҙа атлас һәм кәшемир итәк, батистан, кисейәнән тегелгән, туҡылған һүрәт төшкән ҡупшы, биҙәкле оҙон аҡ алъяпҡыс кейгәндәр. Өҫ кейеме буҫтау йә драптан тегелгән (геш, геххе, хальбпалето, шванцкофтхе) һырылған мамыҡлы ҡыҫҡа пальтонан (фуфайка) торған. Ҡатын-ҡыҙҙың традицион баш кейеменә көләпәрә (хаубе), ситса өскөл яулыҡ (хальстух, копфтух) ингән, һалҡын ваҡытта улар өҫтөнән бәйләнгән йылы яулыҡ, шәл ябынғандар. Йәйен һалам эшләпә (штроххут) кейгәндәр. Ҡатын-ҡыҙ аяғына баулы, үксәһеҙ тәпәш күн башмаҡ (нидриге шуэ) һәм туфли кейгән.\nНемецтарҙың традицион ирҙәр кейеме күлдәк (хемд, хемп; иҙеүе тура йә диагональ уйымлы, яғаһыҙ) һәм ыштандан (хозен) торған, күлдәк өҫтөнән ҡыҫҡа йә оҙон жилет (весте), пинжәк (беншак, пидшак, рок) йә кафтан, галстук (хальстух) йөрөткәндәр. Кейемде ҡара төҫтәге киндер, кизе-мамыҡ йә йөн туҡыманан теккәндәр. Ҡышын һырылған ҡыҫҡа буҫтау тун (пельце), оҙон толоп, һырылған йылы мамыҡлы ҡыҫҡа пальто (хальбпалето) кейгәндәр. Ирҙәрҙең баш кейеме фуражканан (картус), фетрҙан тегелгән тар һәм киң тирәсле һалам эшләпәләрҙән торған. Йылдың һалҡын ваҡытында буҫтау бүрек, кейеҙ (филлькаппе, филльхут) йә тире ҡолаҡсын (каппе мит флигель, филгелькаппе) һәм ҡайтармалы бүрек (шафпельцкаппе) кейгәндәр. Хәллерәк немецтар аҡ тиренән тегелгән бүрек (вайсе пудделькапп) йөрөткән. Көндәлек аяҡ кейеменә күн башмаҡ (поршни), күн табанлы бәйләнгән туфли (хаусшуэ) ингән. Ҡышын ҡатын-ҡыҙ һәм ирҙәр быйма (филльштифель) һәм ҡыҫҡа кейеҙ аяҡ кейеме (филльшуэ) кейгән.\nНемец аш-һыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБәрәңге һәм кәбеҫтә менән бешерелгән сосискалар\nНемецтарҙың төп аҙығын игенселек (бөртөклөләр, йәшелсә-емеш) һәм малсылыҡ продукттары тәшкил иткән. Икмәк бешереү өсөн ҡомалаҡтан әсетке әҙерләгәндәр. Рацион күберәк бәрәңге, шалҡан һәм уларҙан әҙерләнгән төрлө ашамлыҡтар, арыш һәм бойҙай икмәге, ҡамыр аштары (һалма, сумар һәм башҡа), бутҡанан торған. Иттән колбаса һәм нәҙек колбасалар эшләгәндәр. Ҡышҡылыҡҡа тоҙланған кәбеҫтә әҙерләгәндәр, сусҡа майы, ит, балыҡ ыҫлағандар. Башлыса ҡаймаҡлы кофе, сәй, минераль һыу эскәндәр, иҫерткес эсемлектәрҙән һыра булған. Традицион аштары — һалмалы (нудль) йә сумарлы һурпа, сумарлы щи, кәбеҫтәгә төрөп бешерелгән ит, эремсекле билмәндәр. Байрамдарҙа быҡтырылған кәбеҫтә менән сусҡа йә ҡаҙ, бешкән бот ите, котлет, ҡойҡа, колбаса һәм башҡа ризыҡтар әҙерләгәндәр, кишер менән сырниктар, йөҙөмлө йә сәтләүекле пудинг, запеканкалар, төрлө эслек һалынған бәлеш (кухен), рулет (штрудель), печенье, перәник, торттар бешергәндәр, конфитюр һәм башҡа тәм-том эшләгәндәр.\nКолониялар менән туранан-тура округ һәм ауыл приказдары идара иткән. Һәр бер колонияның колонистары йәмғиәтте тәшкил иткән, йәмғиәттә һәр хужалыҡ вәкилдәренән торған халыҡ йыйылышы төҙөлгән.\nXIX быуатҡа тиклем немецтар ғаилә мөнәсәбәттәрендә яҡын туғандарҙың бер нисә быуынынан торған күп балалы ҙур ғаиләләр ҡороу һаҡланған. Ғаилә башлығы булып атай йә иң өлкән ир кеше һаналған. Туғанлыҡтан тыш, ҙур ғаилә ағзалары бергә йәшәү һәм уртаҡ хужалыҡ алып барыу менән бәйле булғандар. XIX быуат аҙағында алып немецтарҙа бәләкәй патриархаль ғаилә ҡороу өҫтөнлөк алған. Ҡайһы бер осраҡта ғаиләлә йәштәр үҙ торлаҡтарын булдырғансы, йәрәшеү менән туй араһында бер нисә йыл үтеп киткән; крәҫтиән ғаиләләрендә вариҫ һаналған улдың өйләнеүе шулай уҡ мөлкәт бүлешеү арҡаһында тотҡарланып торған. Немецтарҙың ижтимағи тормошо өсөн төрлө ферейндар (уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙар, яҡташлыҡ төркөмдәре һәм башҡа) хас булған.\nНемецтарҙың традицион байрамдарына Уңыш байрамы, Раштыуа, Яңы йыл, Пасха ингән. Уңыш байрамы, ғәҙәттә, октябрь аҙағы — ноябрь башында үткәрелгән. Был көндө сиркәү йә ғибәҙәт ҡылыу йорто яңы уңыштың иң яҡшы емештәре, иң һуңғы урылған көлтәнең бойҙай башаҡтарынан эшләнгән таждар менән биҙәлгән.\nНемецтарҙың айырыуса сағыу йолалары яусылау, йәрәшеү, туй алды кисе (польтерабенд), төп туй тантанаһы менән бәйле. Традицион туй 2—3 көн дауам иткән.\nЛюдвиг ван Бетховен — бөйөк немец композиторы\nХалыҡтың ауыҙ-тел ижадында ҡыҫҡа комик хикәйәләр (шванки), әкиәттәр, сагалар күберәк, халыҡ бейеүҙәре һәм йырҙары бик популяр булған. Туй йолаһы йырҙары һәм бейеүҙәре киң таралған. Йырҙар үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү сараларының береһе булараҡ мөһим урын тотҡан.\nНемец традицион музыка ҡоралдарына гармоника, фисгармония, скрипка, кларнет, гитара һәм башҡалар инә. Иң атаҡлы классик композиторҙар — Йоһанн Себастьян Бах, Франц Петер Шуберт, Вольфганг Амадей Моцарт, Людвиг ван Бетховен һәм Рихард Вагнер.\nНемец философияһы ҡараштар буйынса ифрат күп төрлө була. Быуаттар буйына аналитик һәм континенталь философия мәктәптәре үҙәк урынды алып тора. Немец философияһының төп вәкилдәре: Иммануил Кант, Георг Гегель, Карл Маркс, Фридрих Ницше, Людвиг Витгенштейн.\nДиндарҙарының күбеһе — протестант (асылда лютеран) һәм католик. Германиянан ситтә йәшәгән ниместәр араһында, католиктар һәм лютерандарҙан башҡа, протестантизмдың бүтән йүнәлештәренә ҡараусылар — баптистар, меннониттар, адвентистар һәм башҡалар — байтаҡ.\nЕвропала немец теле таратыу\nТөп мәҡәлә: Немец теле\nНемец теле йәки алман теле — һинд-европа телдәре ғаиләһе герман төркөмөнөң көнсығыш төркөмсәһенә ҡараған тел. 100 миллион тирәһе кеше немец телен туған теле тип белә. Хәҙерге немец теле үрге һәм түбәнге алман (платт-дойч) диалекттарына бүленә. Платт-дойч диалектының үҙ әҙәбиәте бар. Яҙмаһы латин алфавитына нигеҙләнгән. Грамматик төрө буйынса немец теле флектив-аналитик телдәргә ҡарай. XX быуат 80-се йылдар аҙағында СССР-ҙа немец теле туған тел булараҡ уҡытылған мәктәптәр асыла башлай. 1996-97 уҡыу йылында Башҡортостанда шундай 3 мәктәп эшләгән, 2004—05 йылда — 4. Хәҙерге ваҡытта немец теле туған тел булараҡ Өфөнөң 86-сы гимназияһында, Благовар районының Пришиб һәм Таң ауылдары, Алексеевка, Яңы Никольский, Викторовка ауылдары башланғыс мәктәптәрендә уҡытыла.\nБашҡортостан немецтарының тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡортостанда немецтар йәшәгән тәүге торамалар 17 быуатта барлыҡҡа килеп, уларҙың Өфө гарнизонында хеҙмәт итеүенә бәйле була. Өфө губернаһында немец халҡы башлыса Бәләбәй өйәҙендә һәм Өфө өйәҙендә; Ырымбур губернаһында — Ырымбур өйәҙендә йәшәгән. Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынсаса, немецтар һаны 1897 йылда Өфө губернаһында — 1,1 мең кеше, Ырымбур губернаһында — 5,5 мең; БАССР‑ҙа 1926 йылда — 6,5 мең, 1939 йылда — 6,3 мең, 1959 йылда — 12,8 мең, 1970 йылда 12,1 мең, 1979 йылда 11,3 мең кеше тәшкил иткән. Бөйөк Ватан Һуғышы йылдарында БАССР‑ға элекке Волга буйы немецтары АССР‑ынан күсерелгән немецтар килеп ултырған.\nБашҡортостан территорияһында тәүге немец мәктәбе асылыу Рәсәйҙә тау сәнәғәте үҫеше менән бәйле. 1811 йылда Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙендә Златоуст ҡорал фабрикаһында эшләгән Германиянан саҡырылған немец оҫталары өсөн мәктәп асылған. 1900 йылда Ырымбур губернаһы колонистарҙың 17 башланғыс мәктәбе иҫәпләнгән. 1908 йылда Өфө губернаһы Ҡаҙанғол улусының Дәүләкән ауылда үҙәк немец училищеһы (центральшуле) асылған. 1897 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Өфө губернаһындағы немецтар араһында — яҡынса 1080 кеше (шул иҫәптән яҡынса 120 кеше юғары башланғыс белемле), Ырымбур губернаһында яҡынса 5450 кеше (190 тирәһе) грамоталы һаналған. БАССР барлыҡҡа килгәс, республика территорияһында 1926 йылда яҡынса 4 мең грамоталы немец һаналған. 1926/27 уҡыу йылында Өфө кантонында — дүрт, Бәләбәй кантонында бер 1‑се баҫҡыс немец мәктәбе эшләгән.\nРәсәй немец этносын тергеҙеүгә булышлыҡ итеү өсөн 1989 йылда Башҡортостан немецтарының «Видергебурт» ижтимағи-сәйәси һәм мәҙәни-ағартыу союзы ойошторола, 1998 йылдан Пришиб ауылында «Алексеевский» немец тарихи-мәҙәни үҙәге, 2005 йылдан Өфөлә «Башҡортостан—Германия» йәмғиәте, «Фолькскланг» фольклор ансамбле эшләп килә.\nБашҡортостанда немецтарҙың һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nНемецтар һаны 1989 йылда РСФСР‑ҙа — 842 мең, 2002 йылда РФ‑та — 597,2 мең, 2010 йылда — 394,1 мең кеше. БАССР‑ҙа 1989 йылда 11 мең немец йәшәгән, Башҡортостанда 2002 йылда — 8,2 мең, 2010 йылда — 5,9 мең. Башҡортостанда (2010 йыл мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны) немецтар айырыуса Өфө (1638), Октябрьский (754), Стәрлетамаҡ (527), Салауат (291), Ишембай (245), Бәләбәй (149), Нефтекама (136) ҡалаларында, Дәүләкән һәм Дәүләкән районында (349), Туймазы һәм Туймазы районында (344), Бәләбәй һәм Бәләбәй районында (149), Благовар (347), Әлшәй (97), Өфө (96) райондарында тупланып йәшәй. Немецтарҙың күбеһе урыҫ телен, немец телен, бер өлөшө башҡорт телен, татар телен белә. Немец диндарҙарының төп өлөшө католицизм, бер өлөшө протестантизм динен тота.\n↑ Статистическая служба Австралии (инг.)\n↑ 5,0 5,1 Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года\n↑ Национальный состав Чехии 2001\n↑ Агентство Республики Казахстан по статистике. Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на 1 января 2012 года. 2012 йылдың 15 ноябрь көнөндә архивланған.\nБашҡорт энциклопедияһы. Немецтар(недоступная ссылка)\nЭтногеографическая характеристика этноса Немцев\nКузеев Р. Г., Бабенко В. Я. Немцы в Башкирии //Этнические и этнографические группы в СССР и их роль в современных этнокультурных процессах. Уфа, 1989;\nМухаметзянова Р. М. Немецкие национальные школы в Башкирии на рубеже XIX—XX века //Археография Южного Урала: материалы IV Межрегион. науч.-практ. конф. Уфа, 2004.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Немецтар&oldid=1055734 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:28 10 август 2021 үҙгәртелгән.


Ҡатыҡ — Башҡорт Википедияһы\nШулай уҡ ҡарағыҙ: Айран\nҠатыҡ (әзерб. qatıq, башҡ. ҡатыҡ, болг. катък, ҡаҙ. қатық, ҡырғ. катык, таж. қатиқ, татар. катык, төркм. gatyk, үзб. qatiq, уйғ. қатиқ) — әсетелгән һөттән эшләнгән эсемлек.\nАйыртылмаған һөттө ҡайнатып, +40 °C тиклем һыуыталар, шунан өҫтөнә ойотҡо (һалҡын ҡатыҡ) ҡоялар. Йылы урында 6-8 сәғәттә әҙер була.\nҠатыҡ(ойотҡан)— башҡорт халҡының төп һөт аҙыҡтарының береһе. Башҡорт халҡының тормошон малсылыҡтан башҡа күҙ алдына ла килтереп булмай. Һыйырлы көнөң -һыйлы" тигән мәҡәл тап шуны һөйләй ҙә. Һөт ризыҡтарын халыҡ ололап « аҡ» тип тә атай. "Аҡ"ты түгеү, әрәм-шәрәм итеү, тәләфләү -оло гонаһтарҙан һаналған һәм һанала. Ит-һөт ризыҡтары -башҡорттарҙың элек-электән төп ризыҡтары булған.Ә был продукттар тиҙ боҙола. Шуға ла, халыҡ быуаттар төпкөлөнән уларҙы һаҡлау серҙәрен, ысулдарын бөртөкләп йыйып килгән.\nБешкән һөттән ҡатыҡ-айыртылған һөттө ҡайнатып сығараһың. 20-30°С-ҡа тиклем һыуынғас, ойотмос ҡушып тыныс ҡына урынға ҡуяһың. Урыны артыҡ һыуыҡ та, артыҡ йылы ла булырға тейеш түгел. 8-12 сәғәт үтеүгә ҡатыҡ әҙер була. Был ҡатыҡ сей ҡатыҡтан ҡуйыраҡ була. Еләҫ урында бындай ҡатыҡ 3-4 көн сөсөлөген һаҡлай ала. Унан ары әсе ҡатыҡҡа әүерелә. Оҙағыраҡ ҡайнатҡанда һөттөң төҫө бер аҙ ҡыҙғылт булып китә.Ундайҙың ҡатығы ҡыҙғылыраҡ та, тағы ла ҡуйыраҡ та була.\nСей ҡатыҡ-сей һөт (ҡайнамаған) ойоғандан барлыҡҡа килә. Шыйығыраҡ була. Шулай уҡ, еләҫ урында 3-4 көн эсергә яраҡлы һаҡлана ала. Тик унан ҡорот эшләп булмай.\nӘсе ҡатыҡ-бешкән һөттән эшләнгән ҡатыҡ 3-4 көндән һуң әсей башлай. Уны ҙур һауытҡа йыя бараһың.Иң уңайлыһы, дөрөҫө — ағас батман. Ул йүкәнән эшләнә. Бындай һауытта ҡатыҡ өҫтәп файҙалы матдәләр ала, һәйбәт һаҡлана. Эсенә ағас бешкәк ҡуйыла. Көн һайын, ә иң һәйбәте, көн эсендә бер нисә тапҡыр бешкәк менән болғатып тороу. Берҙән, өҫтөнә пәрҙә ултырмай. Икенсенән, ҡатыҡтың төйөрҙәре яйлап яҙыла бара.\nЭркет — эсе ҡатыҡтан барлыҡҡа килә.Оҙаҡ ултырыуҙан, күп бешеүҙән әсе ҡатыҡ яҙыла, төйөрҙәре бөтә.Был инде ҡорот эшләү өсөн әҙер ризыҡ булып тора. Эркеттән эшләнгән айран туҡлыҡлы, һыуһынды һәйбәт ҡандыра. Юлда алып йөрөүгә йәтеш. Эркет ашҡа тәмләткес, күп сирҙәрҙән дауа: ашҡаҙан-эсәкте паразиттарҙан таҙарта, аппетиты аса, организмды һәр төрлө шештәрҙән(шулай уҡ, яман шештәрҙән дә) һаҡлай, һалҡын алдырғанда, тире боҙолғанда дарыу булып тора.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡатыҡ&oldid=552941 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 28 ғинуар 2016 в 05:10\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:10 28 ғинуар 2016 үҙгәртелгән.


Пассажирҙар өсөн хәүефле туҡталҡа\nБаш ҡаланың «Телеүҙәк» туҡталышын халыҡ шулай тип атай. Ғафури менән Пушкин урамдары киҫелешендә бер нисә автобус маршруты тора. Көн үҙәгендә был урын транспорт ҡойонон хәтерләтә. Йәмәғәт транспорты ике һыҙатты алып туҡтай. Әрһеҙерәктәр юл ҡағиҙәләрен тупаҫ боҙоп боролошҡа тиклем барып тора. Был мәхшәр хәҙер нисәмә йыл дауам итә. Бер нисә көн элек кенә махсус йыһазландырылған һуңғы туҡталыш майҙансығы эш башлауы ла хәлде үҙгәртмәне. Водителдәрҙең ялҡаулығымы, әллә башҡа сәбәптәрме?\n«Телеүҙәк» туҡталышында автобустар конвейер кеүек әйләнә. Береһе китеп тә өлгөрмәй уның урынына тағы икәү килеп туҡтай. Тотош бер кварталға һуҙылған йәмәғәт транспорты ике һыҙатты биләй. Бындай шарттарҙа еңел автомобилдәр ҡаршы юлға сығырға һәм ҡағиҙә боҙорға мәжбүр. Урам киҫелешендә инде бөтөнләй хәүефле күренеш. Оятһыҙыраҡ водителдәр боролошҡа уҡ барып баҫа. Икенсе һыҙаттан боролған еңел автомобилдәргә автобустар араһынан юл аша сығырға маташҡан йәйәүлеләр күренмәй. Бындай осраҡта маневр күңелһеҙ тамамланыуы ихтимал.\nВиктор Кудрявцев, ЮХХДИ идаралығы бүлеге етәксеһе: «Телеүҙәк туҡталышында автобустарға торорға ярамай. Беҙ был проблема буйынса аныҡ һәм даими рәүештә водителдәр менән эш алып барабыҙ. Әммә көн дә бер урында тәртип һаҡлап тороп булмай бит. Ошо арала йәмәғәт транспортына билдәләнгән урында ғына күпмелер ваҡытҡа туҡтау мөмкинлеге биргән билдә урынлаштырасаҡбыҙ».\nПассажир ташыусылар ҡағиҙә боҙоуын һуңғы туҡталыш урыны юҡлығына һылтанһа, бынан ары аҡланыу мөмкин түгел. Туҡталыштан йөҙ метр тирәһе алыҫлыҡта ғына йәмәғәт транспорты өсөн майҙансыҡ асылды. Әммә ул һаман да буш. Бер генә автобус та махсус йыһазландырылған һуңғы туҡталҡаға инергә ашыҡмай\nӘлбиттә, һәр пассажир өсөн көрәш барған эштә туҡталышҡа яҡын тороу отошлораҡ. Әммә халыҡтың хәүефһеҙлеге лә бит тәү сиратта икәнлеген оноторға ярамай. Һуңғы туҡталыш урыны ойоштороусы, шулай уҡ маршрут таксиҙар хужаһы Фәнис Батыров майҙансыҡтың буш тороуын ваҡытлыса күренеш, ти.\nБыл өйрәнеү ваҡыты йәйгә тиклем һуҙылмаясағына ышанырға ғына ҡала. Хәйер, Шос һәм Брикс илдәре саммиттарына тиклем йәмәғәт транспортын кеше күҙенә күренмәҫлек итеп йөрөргә барыбер өйрәтәсәктәр. Тик бына күләмле форумдар булмаған осраҡта кеше хәүефһеҙлеге бер тин дә тормаҫ инеме, тигән һорау ғына күңелде ҡыра.


Көрсөк күренештәре оҙайлы үҙенсәлеккә эйә. Был турала бөгөн илдең финанс министры Антон Силуанов Федераль ҡаҙнасылыҡтың коллегия ултырышында белдерҙе. Ведомство етәксеһе фекеренсә, хәл 2008-2009 йылдарҙағы көрсөккә бөтөнләй оҡшамаған, шуға ла ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу өсөн ил иҡтисадын үҙгәртеп ҡороуға әҙер булырға кәрәк.\nМөмкинлектәре сикләнгән балаларға сабый саҡтан уҡ ярҙам күрһәтеүҙе ойоштороу мөһим. Был турала хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының иртә ярҙам проекты концепцияһында әйтелгән. Ведомство документты йәмәғәт ойошмалары менән берлектә әҙерләгән. Унда хәүеф төркөмөнә ҡараған ғаиләләргә адреслы социаль һәм медицина ярҙамы күрһәтеү саралары тураһында һүҙ бара.\n«Яндекс» 15 мартта ил күләмендә математика буйынса контроль эш үткәрә. 10 мәсьәләнән торған тест һорауҙарына яуап биреү өсөн ҡатмарлы формулаларҙы иҫкә төшөрөргә кәрәкмәйәсәк, тип ышандыра ойоштороусылар. Контроль эштә ҡатнашыусыларҙың барыһына ла диплом тапшырыу күҙаллана.\nАмерика миллиардеры Дональд Трамп республикандар партияһының Невда штатында үткән праймеризда еңеп сыҡҡан. Алдан тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса уға һайлаусылар йыйынында ҡатнашыусыларҙың 42 проценты тауыш биргән.\nФидель Кастроның бер туған ағаһы Рамон Кастро уҙған төндә вафат булды тип хәбәр итә Куба телевидениеһы. Рамон Кастро ла Куба революцияһының әүҙем ағзаһы була. Тыныс тормошҡа сыҡҡас оҙаҡ йылдар был илдең ауыл хужалығы һәм шәкәр министрлығын етәкләй.\nРәсәйҙә тыйылған Ислам дәүләте террор ойошмаһы Ливияның Сабрата ҡалаһы үҙәген ҡыҫҡа ваҡытҡа ҡулға төшөрөүгә өлгәшкән. Был турала Ассошиейтед Пресс мәғлүмәт агентлығы хәбәр итә. Шулай ҙа хөкүмәт ғәскәрҙәре өҫтөнлөктө юғалтмаған. Ҡаты бәрелештәр һөҙөмтәһендә террорсылар ҡала үҙәгенән ҡыҫырыҡланған. Террор ойошмаһы ҡала үҙәген мәйеттәр менән тултырған, уларҙың күбеһе тыныс халыҡ һәм именлек хеҙмәте вәкилдәре, тип билдәләнә мәғлүмәттә.


15 Ноябрь 2019, 23:30\nБуранша бабай быҙауын, бәләкәй бәрәсле бәрәндәрен барларға биләндәге баҫыуға барырға булды. Барғас, баҫыуҙы бихисап бәпембә, бабайбаш, бағаяҡ, бажат, билсән, балтырған баҫҡанын белде...” Иғтибар иткәнһегеҙҙер, “Бәрҙеле буйында” хикәйәһенән алынған был өҙөктә бөтә һүҙҙәр ҙә бер үк хәрефкә башлана.\nҺөйөнсө: яңы китап сыҡты!\n“Буранша бабай быҙауын, бәләкәй бәрәсле бәрәндәрен барларға биләндәге баҫыуға барырға булды. Барғас, баҫыуҙы бихисап бәпембә, бабайбаш, бағаяҡ, бажат, билсән, балтырған баҫҡанын белде...”\nИғтибар иткәнһегеҙҙер, “Бәрҙеле буйында” хикәйәһенән алынған был өҙөктә бөтә һүҙҙәр ҙә бер үк хәрефкә башлана. Һәм был берҙән-бер хикәйә түгел. Билдәле һәүәҫкәр шағир, район гимны авторы, хөрмәтле аҡһаҡалыбыҙ Шаһивилдан Иҙрисовтың “яңы ғына мейестән сыҡҡан” “Хикмәтле хәрефтәр” йыйынтығында ундай хикәйәләр байтаҡ ҡына: А, Б, Й, Ҡ, М, С, Т, У, Һ, Я хәрефтәренә башланғандары тупланған.\nКитапҡа баш һүҙҙе Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Гөлбаныу Исмәғилева яҙған. “Башҡорт теленең ни тиклем бай, матур, яғымлы булыуы хаҡында һөйләүселәрҙе мең ҡат тыңлағансы, Шаһивилдан Вилдан улы Иҙрисовтың “Хикмәтле хәрефтәр” исемле йыйынтығына ингән хикәйәләрҙе уҡыу ҙа етә, тип уйлайым. Бындағы хикәйәләр йөкмәткеһе менән бер һоҡландырһа, тель-стиль үҙенсәлектәре яғынан хайран итә. Бер төрлө хәреф менән генә башланған һүҙҙәрҙе табып, өйрәнеп, һөйләмдәр, хатта текст килеп сығырлыҡ итеп урынлаштырыу – ул шағирҙың туған телен яҡшы белеүен генә түгел, ә бөтә күңеле, булмышы менән тойоуын күрһәтә, шулай уҡ әҙәби әҫәрҙең композицияһы буйынса тәрән белемен раҫлай”, – ти ул. Тап шулай!\nАфарин, Шиһивилдан ағай! Һеҙгә иҫәнлек-һаулыҡ, ижади уңыштар теләп ҡалабыҙ.


Бөгөн - архивтар көнө\nБыл дата Рәсәйҙә 2003 йылдан билдәләнһә лә, уның тарихы быуаттар төпкөлөнә барып тоташа. Рәсәйҙә архив хеҙмәтенә иң тәүгеләрҙән Петр беренсе нигеҙ һала. 1720 йылдың 28 февралендә император тәүге дәүләт актына ҡул ҡуя. Был устав илдәге дәүләт идаралыҡтары органдарында архивтар булдырыуҙы күҙ уңында тота. Документ нигеҙендә архив эштәре менән идаралыҡ итеүсе тәүге орган булдырыла. Хәҙер архив һаҡлаусы бүлек һәр ойошмала бар.\nАрхивтағы таҫмаларҙың һәр береһе ҡәҙерле. Бында 30 меңдән ашыу тапшырыу һаҡлана. Иң боронғоһо 1923-сө йылдарҙа төшөрөлгән фильмдар. Уларҙа Бөйөк Ватан һуғышы йылдары, совхоз - колхоздарҙың гөрләүе, иҫке Өфө һәм башҡа тарихи ваҡиғалар мәңгеләштерелгән.\nБыл уникаль кадрҙар 30-сы йылдарҙа төшөрөлгән. Башҡортостандың ижади коллективы Сталинға бағышлап башҡортса йыр йырлай. Видеотаҫмалағы яҙыуҙы башҡа бер ҡайҙа ла осратыу мөмкин түгел. Архивта шулай уҡ Оло-Теләк станцияһында теркәлгән ҡурҡыныс ваҡиға, Ишембайҙа нефть янтҡылыҡтары табылған осор ҙа бар. Ә был кадрҙарҙа Борис Ельциндың Ағиҙел ҡалаһына килеүе төшөрөлгән. Был ваҡиға тарихта атом электростанцияһын төҙөүҙе туҡтатыу көнө булып хәтерҙә ҡалған.\nБашҡортостандың дәүләт үҙәк тарих архивында һаҡланған был китап 250 йыл элек яҙылған. Тарихи ҡомартҡыла 1760-сы йылдарҙа Ҡырғыҙ һәм Ҡаҙаҡ далаларынан кире ҡайтыусы башҡорттарҙың рапорттары теркәлгән.\nАрхив хеҙмәткәрҙәре киләсәктә был документтарҙы китап итеп баҫтырып сығарырға ниәтләй. Дәүләт архивында шулай уҡ күренекле кешеләрҙең автографтары ла һаҡлана. Мәҫәлән был ҡағыҙҙа теләктәр яҙып Анна Әхмәтова ҡул ҡуйған. Ә был фотола бөйөк артист, эстрада бейеүсеһе Мәхмүт Эсамбаев. Фотола йондоҙҙоң автографы ла һаҡланған.\nБыл яҙыуҙар иң тәүҙә шәжәрә төҙөүҙә ҙур ярҙамсы булып тора. Архив хеҙмәте илебеҙҙең тарихи һәм мәҙәни мираҫын быуындан-быуынға еткерә. Архивтар дәүләт үҙаллылығы һәм милли хәүефһеҙлек, илдең тышҡы сәйәси эшмәкәрлеген тәьмин итеү һәм тормоштоң башҡа өлкәләренә ҡағылышлы мөһим мәғлүмәттәр һаҡлай. Был хеҙмәт шулай уҡ граждандарҙа илһөйәрлек тойғоһон тәрбиәләүе менән дә әһәмиәтле.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №47, 21 - 27 ноябрь, 2015 - Информационные страницы\n№47, 21 - 27 ноябрь, 2015\nСафуан Яҡшығоловҡа хат*\nҠәүемемдә болғауырҙар мәле,\nҺинең уйың нисек, олатай?\nКилеп тыуған ошо өҙәремде\nЯйлай алыр микән Ҡоролтай?\nХалыҡ бит ул былар ғына түгел,\nҠәүемемдең күбе - йырыңда!\nҠәүемемдең күбе - ер ҡуйынында,\nҠәүемемдең күбе - йырында.\nӘле лә беҙ тупраҡ йырын көйләп,\nЕр китә тип башты ватабыҙ.\nҺатһалар ҙа - китмәҫ.\nУнда ята баба-атабыҙ.\nЕр - ул беҙҙең изге батабыҙ.\nБетеү булып баба ҡаны тамған,\nЗатлы диуар хасил һөйәктән.\nИнанғаным ошо -\nХалыҡ йыры - доға,\nУл айырмаҫ беҙҙе төйәктән.\nМөҡәддәс һүҙ килә - Бөйөктән!\nИлебеҙҙе һаман һаҡлап тота\nБеҙҙең дәүер ниҙәр ҡылды икән\nИшәйтергә милләт ырыҫын?..\nТуҙманымы ҡәүем мираҫы?\nАуылдарҙа - затлы тамыр,\nТамырлана бөгөн ҡалала.\nИномаркаларҙа елгән рухлы\nЯңы башҡорт илдә ярала.\nТик табыла сүбек арала... Яңы башҡорт һиндәй "Урал" тыңлай,\nУл да һинең кеүек намаҙҙа.\nУлар һүҙе бер көн алға сығыр,\nИман илде тотор бер аҙҙан.\nАйыҡ халыҡ сығыр мираждан!\nТик табыла һаман ил өҫтөндә\nИл ҡаймағын һөҙөп улар бөгөн\nМилләт асманында шом туплай...\nТибеп асмайбыҙ беҙ ишектәрҙе,\nТөкөрмәйбеҙ әҙәм башына.\nҠыҙыҡмайбыҙ яттың ерҙәренә,\nҮрелмәйбеҙ ситтең ашына.\nҠаҡмайбыҙ беҙ илгә буш шына.\nУрал батырҙан да уҙып тағы\nНиҙәр әйтеп була халыҡҡа?\nБерҙәм булмағандан ғына ҡай саҡ\nЭсем бошоп китә һис юҡтан!\nЗар иламай ҡәүем юҡлыҡтан.\nМәскәүҙә лә, Америкала ла\nБелем эстәй башҡорт балаһы.\n"Ете ҡыҙ" ҙа ҡайтып төштө, ана,\nҺаҡлар өсөн башҡорт ҡалаһын!\nТик замандаш шуны аңлаһын:\nЗаман заңы, сире түгел беҙҙе,\nБашҡорт рухы йәнде яулаһын!\nИманыбыҙ ҡаны ҡайнаһын!\nЗатыбыҙҙы, беҙҙең еребеҙҙе\nРухи ҡоролтайҙар яулаһын!\n...Минең менән килешмәгән, ана,\nҺинең яҙмаларға күҙ һалһын...\nТӘБИҒӘТ НИСЕК ЯРАЛТҠАН, ШУЛ КИЛЕШ ТОРҺОН ТОРАТАУЫБЫҘ\nТоратау - Ер йөҙөндәге иң боронғо тауҙарҙың береһе. Бында табылған боронғо диңгеҙ тереклегенең ташҡа әйләнгән ҡалдыҡтары тауҙың йәшен аныҡ билдәләргә ярҙам итте - 285 миллион йыл.\nЫРЫУҘАРҘЫ БЕРГӘ ЙЫЙҒАН СӘЙӘСИ ИНСТИТУТ БУЛҒАН ҠОРОЛТАЙҘАР\nАйҙа болон яланында борон ете ырыуҙың тамғалары һуғылған имән бағана торған. Бағана сереһә, уның урынына яңыһын ултыртҡандар. Ете ырыу берләшмәһе монгол-татар яуы дәүеренән, йәғни ХIII быуат башынан билдәле.\nмилләт ҡор йыя\nАЛҒА ҠАРАП УЙЛАНАЙЫҠ, ТАРИХИ ҮТКӘНДӘРЕБЕҘГӘ ҠАРАП ҒОРУРЛАНАЙЫҠ!\nШулай итеп, еренә, иркенә ҡурҡыныс янаған саҡта башҡорттар, сараһыҙҙың көнөнән, дошманға ныҡлы ҡаршылыҡ та күрһәтә, мәле еткәндә дипломатик һөйләшеүҙәр ҙә алып бара белә. Әммә бер илгә лә баҫып инмәй.\n"Башҡорт телендә һөйләшеүҙе "модаға" индерергә ул һеҙгә әйбер түгел бит! Кейем модала булыуы мөмкин, уны аҙаҡ, модаһы үтте, тип ташлап та ҡуйып була. Ә туған телде нисек ташлап ҡуйып булһын?"\nӨФӨБӨҘҘӨ ҠЫМЫҘСЫЛЫҠ ҮҘӘГЕ ИТЕРГӘ ХЫЯЛЛАНАМ\nБыйылға берәмләп һатыу нөктәләре генә ойошторорға ҡарар иттем. Ҡымыҙҙы үҙемдең тыуған районымда - Учалыла урынлашҡан һәм оҙаҡ йылдар ҡымыҙсылыҡ менән шөғөлләнгән "Байрамғол" агрофермаһынан алып килдем.


Радий Хәбиров Өфөлә Йәштәр йортон асты\n19 октябрҙәБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Йәштәр йортон асыу тантанаһындаҡатнашты. «Йәшлек House» ижад киңлеге менән танышҡандан һуңйәштәрҙең төрлө йәмәғәт ойошмалары активистары менән осрашты.\nРадий Хәбировтың ирекмәндәр менән онлайн-осрашыуында ошондай үҙәк ойоштороу тураһында һүҙ ҡуҙғатылғайны. Былтыр июндә Йәштәр көнөнә арналған «Беҙ бергә» фестивалендә Башҡортостан Башлығы Йәштәр йорто өсөн Өфөнөң тарихи үҙәгендә – Пушкин урамында урынлашҡан бинаны һайлауҙары тураһында хәбәр иткәйне.\nРеспублика Башлығы Йәштәр йортон ҡарап сыҡты, «Аврора» таланттарҙы үҫтереү үҙәге, «Лиза Алерт» эҙләү ойошмаһы, «Юнармия» йәмәғәт хәрәкәте вәкиллектәрендә булды, яңы бинала эш һәм ижад шарттары менән ҡыҙыҡһынды.\n«Йәшлек House»ты ҡарағас, Радий Хәбиров йәштәр хәрәкәттәре лидерҙары менән уларҙы борсоған мәсьәләләр буйынса фекер алышты.\n– Һеҙҙе өй туйы менән ҡотлайым. Йәштәрҙең бергә йыйылып, идеяларҙы, проекттарҙы өйрәнеү өсөн үҙ урыны булыуын күптән теләй инек. Бер йыл элек ошо бинаны асырға ҡарар иттек, сөнки был киләсәккә ысын инвестицияны тәшкил итә, – тине төбәк етәксеһе, – Хәҙер бөтәһе лә һеҙҙән тора. Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитетына эште иртәнән алып кискә тиклем тормош ҡайнап торорлоҡ итеп ойошторорға кәрәк. Бындағы һәр хәрәкәт артында бөтә республика буйынса меңдәрсә кеше тороуын иҫәпкә алғанда, ошондай уҡ үҙәктәрҙе Башҡортостандың башҡа ҙур ҡалаларында ла асырға кәрәк.


Һунарсыларҙың иң ҡыҙыу мәле етте\nҠышҡыһын һунар итеү, закон боҙоу осраҡтары йышая. Шуға ла Башҡортостандың айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре дерекцияһы ағзалары браконьерҙарға ҡаршы рейдҡа сыҡты.\nДирекция Кушнаренко һәм Благовещен районында ғына 25 мең гектар майҙан өсөн яуаплы. Рейдтарҙы йыш уҙғарғанға бында браконьерҙар һирәк осрай. Шулай ҙа һәр һунарсыны тикшереп булмай. Бынан тыш, һунарсылыҡ яратыусылар хәҙер заманса техника ҡуллана. Күптәр эттәренә GPS менән муйынса кейҙереп, табышын машинала компьютер аша ғына күҙәтә. Яңыраҡ ҡына дирекция хеҙмәткәрҙәре урманда 3 яраланған ҡабан таба. Уларҙы шунда уҡ урындағы ҡырағай хайуандарға ярҙам итеү үҙәгенә алып киләләр.\nҠабандар һауыҡҡан. Әле улар ҡырағай хайуандарға ярҙам итеү үҙәге һағында. Яҙғыһын үҙәк хеҙмәткәрҙәре ҡабандарҙы кире урманға ебәрәсәктәр. Әйткәндәй, һунарсылыҡ ҡағиҙәләрен боҙған өсөн 500 һумдан 4000 һумға тиклем штраф ҡаралған. Рөхсәтһеҙ һунар итеүсегә 200 мең һум штраф һәм 6 айға тиклем мәжбүри эшкә йәлеп ителеү янай.


Ҡыш бабай килде выжлап, Урман-ҡырҙар буйлап… » Табын\nҠыш бабай килде выжлап, Урман-ҡырҙар буйлап…\n29 декабря 2012 йыл | Урындағы үҙидара\nҠыш бабайҙың, Яңы йылдың килерен балалар ғына түгел, ололар ҙа көтөп ала. Ошоно иҫәпкә алып, "Табын” гәзите редакцияһы Бөйөк Устюг ҡалаһында йәшәүсе ысын Ҡыш бабайҙы районға ҡунаҡҡа саҡырырға булды. Ҡыш бабай иһә инәлтеп торманы, ҡыңғырауҙар таҡҡан атын егеп юлға сығаһы хаҡында хәбәр ҙә ебәрҙе. Уның оҙон юл үтеп нисек килеп етеүе хаҡында тәфсирләп һөйләп тормаҫтан, районда үҙ күҙҙәре менән күргән, ишеткәндәрен һеҙҙең ҡарамаҡҡа еткермәксебеҙ.\nЭлемтә селтәре киңәйә\nТалбазы ауылы яҡлап районға килеп кергәс тә юлдың уң яғында бейек башняға иғтибар итте Ҡыш бабай. Ивановка ауылы эргәһендә туҡтап, башняға ентекләберәк ҡарағас, был бейек ҡоролма тирә-яҡ ауылдар халҡын заманса элемтә менән бәйләнеш булдырыусы "Билайн”, "Мегафон”, МТС фирмаларының антенналары икәненә төшөндө. Бөтөн донъяға билдәле бәйләнеш элемтәләре фирмаларының антенналары эргәһенә быйыл тағы ла берәүһе өҫтәлгән икән. Быныһы Башҡортостан элемтә компанияһына ҡараған "Башинформсвязь” йәмғиәтенең "Сотел” бәйләнеше базаһы. Тимәк, Яңы йылдан һуң район халҡы "Башинформсвязь” йәмғиәтенең тағы ла бер өҫтәмә хеҙмәте – сымһыҙ телефон бәйләнеше – кәрәҙле телефон менән файҙалана башлаясаҡ. Ивановка ауылы эргәһендәгенә оҡшаш ҡоролма райондың төньяғында урынлашҡан ауылдар халҡы өсөн Сәйетбаба ауылының көньяҡ-көнбайышындағы бейек түбәлә - Ташбашында урынлаштырылған. "Башинформсвязь” йәмғиәтенең Красноусол элемтә узелы егеттәре был ҡоролманы монтажлап бөтөү өҫтөндә.\nИвановка ауылы эргәһендә туҡтап торған арала Ҡыш бабай Красноусол элемтә узелы начальнигы Анатолий Михайлов менән бер аҙ әңгәмәләшеп алырға ла форсат тапты. Элемтә бәйләнеше сифатын яҡшыртыу, өҫтәмә абоненттар булдырыу маҡсатында 2012 йылда районға 10 миллион һумдан ашыу инвестиция йәлеп ителеүен ишетеп бик ҡыуанды Ҡыш бабай. Стационар телефон абоненттары һаны 5500-гә, Интернет селтәренән файҙаланыусылар 3400-гә, IP-телевидениеһы абоненттары ике меңгә еткән. Былтырғы менән сағыштырғанда элемтә бәйләнешенән файҙаланыусылар байтаҡҡа артҡан. Мәҫәлән, быйыл пландағы 140 урынына 270 телефон абоненты, 655 урынына 825 Интернет селтәре менән файҙаланыусы, 615 урынына 800 IP- телевидениеһынан файҙаланыусы артҡан. 47 кешене берләштергән тырыш, уңған коллектив тупланған бында, шуға ла эштәре алға бара. Инженер Игорь Романов, электромонтер Владимир Локоленко, Алексей Петровский, Константин Зилберт, Ирина Зюлькина, Рәшит Мөхөтдинов, Әнүәр Ҡорманғолов, Федор Шлапаков кеүек уңғандар эшләүен ишетеп бик ҡыуанды Ҡыш бабай. Уларҙың һәм башҡа хеҙмәткәрҙәрҙең тырышлығы менән Болон, Оло Үтәш, Сәйетбаба ауылдарында, Красноусол балалар санаторийы, Умартасылыҡ сов-хозы һәм башҡа ауылдарҙа элемтә бәйләнеше сифатын яҡшыртыу өсөн байтаҡ эш башҡарылған.\nАҡкүл ауылына етәрәк алыҫтан бейек булып күренеп ултырған бина иғтибарын йәлеп итте һәм шунда һуғылып китмәйенсә булдыра алманы. Аҡкүл элеваторының генераль директоры Руслан Мәҡсүтов Ҡыш бабайҙы әйҙүкләп ҡаршы алды һәм үҙенең предприятиеһы менән ихлас таныштырҙы. Әлеге мәлдә элеваторҙа дәүләт фондындағы 15 мең тонна иген запасы һаҡлана. 80 мең тонна иген ҡабул итерлек предприятие өсөн, әлбиттә, был күп түгел. Әммә 2012 йылғы ҡоролоҡто иҫәпкә алғанда, ярайһы ғына тиергә була. Предприятиела иген һаҡлауҙан тыш башҡа ярҙамсы тармаҡтарҙы үҫтереүгә лә иғтибар бирелә. Мәҫәлән, 5-6 төрлө ярма, юғары һәм I сортлы он, көрпә, ҡатнаш аҙыҡ етештерелә. Ярмалар 1-2 килограмлыҡ ҡаптарға тултырылып һатыуға сығарылһа, он 50 килограмлыҡ тоҡтарҙа ҡулланыусыға барып етә. Предприятиеның тирмәнендә бер сменала 8 тонна он етештерелә. Әҙер продукцияны фасовкалау өсөн Италияла етештерелгән ҡоролма алып ҡайтҡандар. Ҡыш бабай был предприятиела айырым көнбағыш майы һыҡтырыу заводы эшләүен ишетеп белә ине һәм шуны ла күреп китмәксе булды. "Аҡкүл май заводы” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте былтыр ғына эш башлауына ҡарамаҫтан, ҡулланыу баҙарында үҙ һатып алыусыларын табып өлгөргән дә инде. Бөгөн бында тәүлегенә 12 тонна сифатлы көнбағыш майы етештерелә. Шуныһы үҙенсәлекле, Аҡкүл майы башҡа заводтарҙыҡынан рафинирланмаған (бензин менән таҙартылмаған), йәғни тәбиғи булыуы менән айырылып тора. "Аҡкүл май заводы” продукцияһы "Аҡкүл элеваторы” ябыҡ акционерҙар йәмғиәте етештергән ярмалар кеүек "Милләт һаулығы” ("Здоровье нации”) бренды менән һатыуға сығарыла. Был юҡтан ғына түгел. Сөнки был продукциялар экологик яҡтан таҙа булараҡ һәйбәт баһалама алған. Быйыл Өфө ҡалаһында "ПродУралУпаковка – 2012” XVIII махсуслаштырылған күргәҙмә сиктәрендә Аҡкүл көнбағыш майы I урынға лайыҡ була һәм Диплом менән бүләкләнә. Предприятие продукцияһы былтыр ҙа ошондай баһаға лайыҡ булған. Аҡкүл майын республикабыҙҙа киң таралған "Матрица”, "Пятерочка”, "Карине” сауҙа селтәрҙәре магазиндарында табырға була икән. Аҡкүл предприятиелары эшкәртеү менән бер рәттән етештереү менән дә ныҡлап шөғөлләнергә ҡарар иткән. Мәҫәлән, быға тиклем предприятие көнбағышты, игенде Ауырғазы, Стәрлетамаҡ, Дәүләкән, Ғафури райондары хужалыҡтарынан һатып алған булһа, хәҙер уны үҙҙәре үҫтерәсәк. Был маҡсатта предприятие Ғафури районынан 3 мең гектар һөрөнтө ерҙе ҡуртымға алған һәм был майҙандарҙы 5 мең гектарға еткерергә иҫәп тота. Тимәк, яҡын тирәлә эшкәртелмәй ятҡан баҫыуҙар булмаясаҡ һәм урындағы халыҡҡа өҫтәмә эш урындары булдырыласаҡ. Шуны уйлап һөйөнөп ҡуйҙы Ҡыш бабай һәм Руслан Фәрит улы Мәҡсүтов менән һаубуллашып, элеваторҙың ҡапҡа төбөндә бәйле торған аты эргәһенә юлланды.\nИсеме есеменә тап килә\nШул саҡ ул үҙенең апаруҡ асығып китеүен тойҙо һәм тирә-яғын байҡап ҡарап тора биргәс "Шоколадка” тигән яҙыуға күҙе төштө. Яҡыныраҡ килеп ҡараһа, ошондай исемле кафе имеш. Урындағы эшҡыуар – Ирина менән Олег Сәфәрғәлиевтар Аҡкүл элеваторының элекке ашханаһын һатып алып, бинаға ремонт эшләп, кафе асып ебәргәндәр икән. Тәмле аш-һыу еҫтәре аңҡып торған, зауыҡ менән биҙәлгән кафеға ингәс Ҡыш бабай бындай матурлыҡты күреп хайран ҡалды, түрҙә биҙәлгән шыршы уттары йымылдауынан бер аҙ күҙе ҡамашып торҙо. Дөрөҫөн әйткәндә, ауыл ерендә ошондайын комфортлы туҡланыу урыны осратырын көтмәгәйне. Олегтың әсәһе – Евдокия Ивановна элекке ашханала 35 йыл ашнаҡсы булып эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан. Бөгөн ул ейәнсәре – Виктория Олеговна менән кафела төп хужабикә.\nИрина менән Олегтың кафенан тыш Аҡкүл, Антоновка ауылдарында өс магазиндары бар икән. Ҡунаҡсыл Сәфәрғәлиевтарҙың тәмле аш-һыуы менән тамаҡ ялғап алған Ҡыш бабай юлын артабан дауам иттерҙе.\nОло юл буйлап Цапаловкаға еткәс аттарын ҡапыл уңға ҡайырып, Игенйылға ауылына табан юл тотто. Һуңғы йылдарҙа был ауыл күркәмләнә, матурлана төшкән. Ҡыш бабайҙың элекке килгәненән айырмалы рәүештә, зауыҡ менән биҙәлгән йорттар артҡан. Оло юлдан китеп барғанда һул яҡта ҡыҙыл кирбестән ике ҡатлы итеп төҙөлгән матур йорт Ҡыш бабайҙың иғтибарын йәлеп итте һәм ошонда туҡтап, йортто иҫтәлеккә фотоға төшөрөп алды. Был йорт Рәйсә менән Шамил Сатлыҡовтарҙыҡы икән. Ҡыш бабай был йорттоң фотоһүрәтен Башҡортостан Республикаһының ҡала округтарындағы һәм ауыл биләмәләрендәге иң яҡшы шәхси йорт смотр-конкурсында ҡатнашыр өсөн БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетына ебәрергә ҡарар итте.\nҠыш бабай Ҡотлоғужа ауылын да күреп китергә булды. Быйыл, ниһайәт, ауылға күптән көтөлгән газ уҙғарылған. Ауылдың абруйлы аҡһаҡалы, оҙаҡ йылдар колхозда бригадир, токарь, һуңынан умартасы булып эшләүсе Хәмзә Мөлөковтың йортона инеп, газ яғып йылыныуҙарын үҙ күҙҙәре менән күрмәйенсә китә алманы. Йорттарына газ үтеүгә бигерәк тә хужабикә - Сәрә Лотфулла ҡыҙы һөйөнөп бөтә алмай. Хәмзә Мөхәмәтғәни улы ауылдаштарына егәрле кеше булараҡ билдәле. Ул күпләп умарта тотоу өҫтөнә дәдәндәр, өҫтәл, ултырғыстар ҙа эшләй. Районда умартасылыҡты үҫтереү, урындағы популяциялы бал ҡорттарын һаҡлап алып ҡалыу өсөн янып-көйөп йөрөүсе кеше тип тә белә Ҡыш бабай уны. Мөлөковтарҙан тыш тағы ла 40-лап йортҡа газ үткән быйыл Ҡотлоғужала. Ҡыш бабай уларҙың һәр береһенә кереп сығырға өлгөрә алмаҫын белеп, тау аша Урал ауылына табан юлланды.\n49 ғына йорттан торған Урал ауылында бик татыу, егәрле халыҡ йәшәй. Быны быйыл уларҙың бер төптән булып, гөрләтеп "Шәжәрә” байрамы уҙғарыуҙары ла асыҡ һөйләй. Урал халҡының берҙәм, татыу йәшәүенә Ҡыш бабай һөйөнһә, ауылда һыу булмауын ишетеп бик көйөндө.\nЭйе, быйылғы ҡоролоҡ һөҙөмтәһендә ихаталарҙағы ҡоҙоҡтарҙан һыу юғалған. Яңғыҙҡайын ауыл биләмәһе хакимиәте хәстәрлеге менән ауылдағы һыу проблемаһын хәл итеү маҡсатында тәрән скважиналы ике ҡойо ҡаҙҙырылған. Әлегә ауыр хәлдән сығыу юлын ошолай тапҡандар. Киләсәктә ауыл биләмәһе хакимиәте етәкселеге был мәсьәләне хәл итеү өҫтөндә эш алып бара.\nРайонда берҙән-бер колхоз тороп ҡалыуын, уның да совет власы йылдарындағы кеүек һаман да Ленин исемен йөрөтөүен Ҡыш бабай ишетеп белә ине һәм ошо хужалыҡтың Яңғыҙҡайын һөтсөлөк фермаһына кереп, бындағы эш барышы менән танышып сығырға булды. Фермаға Ҡыш бабайҙан аҙ ғына йәшерәк, инде 65 йәшен ваҡлаусы, оҫта ойоштороусы Рәйес Сәмиғулла улы Ғафаров етәкселек итә. Коллективта уңған, берҙәм хеҙмәткәрҙәр тупланған. Был фермала 520 баш һыйыр малы аҫралып, шуларҙың 125-е һауын һыйырҙары. Бөгөн бында һәр һыйырҙан уртаса 5,6 килограмм һөт һауалар. Һауынсылар - Әминә Мусина, Марс Биргулиев, Рима Хәкимова, яңыраҡ ҡына эш башлауына ҡарамаҫтан, өлкән апайҙарынан ҡалышмаған Илгизә Нәбиуллина, йәш таналарҙы һауынға өйрәтеүсе Ширенгөл Уразоваларҙың тырышып эшләп йөрөүҙәрен үҙ күҙҙәре менән күреп китте Ҡыш бабай. Малсылар ҙа Ҡыш бабайға мал ҡышлатыуҙы уңышлы атҡарып сығырға вәғәҙә бирҙе. Бының өсөн хужалыҡтың мал аҙығы –\nсенаж, бесән, һалам етерлек. Ҡыҫҡаһы, колхоз тормошоноң гөрләп барыуына инанды Ҡыш бабай.\nАуыл биләмәләре араһында Яңғыҙҡайын ауыл биләмәһе хакимиәтенең башҡаларға өлгө итеп ҡуйылыуын белә ине Ҡыш бабай. Шуға ла уңышлы, һөҙөмтәле эшләүҙең сере нимәлә икәнлеген асыҡлау маҡсатында ауыл биләмәһе башлығы Ғаян Заһретдин улы Фәйезов менән әңгәмәләшеп алырға булды. Уның иңенә өс ауыл –\nЯңғыҙҡайын, Ноябревка һәм Урал халҡының йәшәйешен, көнитмешен хәстәрләү йөкмәтелгән. Биләмәгә ҡараған ауылдарҙа 555 йорт-хужалыҡ булып, уларҙа 1088 кеше йәшәй. Ғаян Заһретдин улы билдәләүенсә, уңышлы эшләүҙәренең сере депутаттар корпусының, колхоз, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары (өс эре фермер хужалығы бар), мәктәп, мәҙәниәт йорто етәкселәре, эшҡыуарҙар менән берлектә, бер йоҙроҡ булып уҡмашып эшләүҙәрендә икән. Ул хакимиәт башлығы итеп тәғәйенләнгәс тә (бынан өс йыл элек) эште тәү сиратта ауыл урамдарындағы юлдарҙы тәртипкә килтереүҙән башлаған. Радик Хәсәнов атлы егет һәм Ленин исемендәге колхоз (рәйесе Марат Мөстәҡимов), "Зенит” (Риф Мөьминов), "Сулпан” (Ғәле Фәйезов) крәҫтиән хужалыҡтары ярҙамы менән 13 километр арауыҡтағы юлдарға ҡырсынташ түшәлгән. Ауыл урамдарын төндә яҡтыртыу буйынса ла ҙур эш башҡарып сыҡҡандар. Төнгө ауыл урамдарының яҡты булыуын күреп бик ҡыуанды Ҡыш бабай. Ауыл биләмәһе эргәһендә "Ҡайын” муниципаль предприятиеһы ойошторолған. Был предприятие урам, ихаталарҙа йыйылған сүп-сарҙы түгеү, юлдарҙы тәртиптә тотоу (ҡыш көнө таҙартыу), һыу үткәргесте хеҙмәтләндереү кеүек эштәрҙе атҡара.\nҮҙ транспорты булмағандар өсөн айына ике тапҡыр МУП-тың транспорты ауыл урамдары буйлап йөрөп сығып, сүп түгеүҙе ойоштора. Сүп күберәк йыйылып китһә, транспортҡа айырым заявка ла бирергә мөмкин. Бындай хеҙмәт өсөн халыҡтан йорт башына ай һайын 25-әр һум аҡса йыйыла. Ошондай тәртип урынлаштырылған Яңғыҙҡайын ауылында. Шуның һөҙөмтәһе булараҡ ауылдың тирә-яғы ла, Егән буйҙары ла таҙарып ҡалған. Зыяраттарҙы тәртипкә килтереү буйынса ла ҙур эш башҡарып сыҡҡандар. Уҙып барған йыл һөҙөмтәләре һәм 2013 йылға бюджет ҡабул итеүгә арналған ауыл Советы депутаттарының ултырышында ла ҡатнашты Ҡыш бабай һәм башҡарған эштәре өсөн "Афарин!” тип, юлын артабан дауам иттерҙе. Эше күп, ваҡыты тар булыуға ҡарамаҫтан, тиҙ генә Яңғыҙҡайын урта мәктәбенә кереп, Тәнзилә Әбделбарый ҡыҙы Миңлебаева алып барған "Оҫта ҡулдар” түңәрәгенә йөрөүсе уҡыусыларҙың ҡул эштәре менән танышып алырға форсат тапты. Шунан һуң Красноусолда түҙемһеҙлек менән көтөүҙәрен иҫенә төшөрөп, атын шул тарафтарға ҡайырҙы.\nИҫке телевышка яҡлап Красноусолға килеп кергән юлда уң яҡлап яңы торлаҡ йорттар күренгеләй башлауын күреп, был тирәлә яңы биҫтә буласағына төшөндө Ҡыш бабай. Иҫке Һабантуй яланы яғына күҙ ташлап хайран ҡалып ҡарап торҙо. Аҡса юҡ тип һылтаңланһалар ҙа, район үҙәге халҡының бәләкәй бер ауылға торошло яңы урам төҙөп ҡуйыуына һоҡланыуын йәшермәне ул. Үҙәк район дауаханаһы эргәһендә яңы биналар ҡалҡып сығыуын шәйләп, шул тарафтарға юлланды. Күҙ яуын алырлыҡ итеп, зауыҡ менән төҙөлгән бина "Еҙем” физкультура-һауыҡтырыу комплексы икән. Эскә үтеп был бина менән танышып сығыуы хәтһеҙ ваҡытын алды Ҡыш бабайҙың. Ҙур, иркен спорт залын, ике бассейнды, тренажер, теннис, шахмат уйнау залдарын күреп, ғәжәпләнеүенән телен шартлатып ҡуйҙы. Был бина район үҙәге халҡының яратҡан ял итеү урынына әүерелер тип ышана Ҡыш бабай.\nФизкультура-һауыҡтырыу комплексынан сыҡҡас, эргәләге аҡ кирбестән ике ҡатлы итеп төҙөлгән бина иғтибарын йәлеп итте. Урта ишектәгеһе "Аҡ ҡайын” магазины икән. Әҙ генә һулға ҡайырғайны, танауына тәмле аш-һыу еҫе килеп бәрелде. Эскә үтеп инһә, заманса итеп төҙөлгән, матур итеп биҙәлгән кафе имеш. Петр Отмахов атлы егет төҙөткән икән "Осрашыу” кафеһын. Ҡорһағы ла бер аҙ асҡайны, ҡалай йәтеш булды әле тип, Ҡыш бабай хужабикәләрҙең тәмле аш-һыуынан ауыҙ итеп сыҡты. Шунан һуң инде Красноусолдың үҙәгенә табан юл тотто. Йыраҡтан уның күҙенә иң бейек\nторбанан төтөн борхолдап сығыуы салынды һәм шул тарафҡа юл алды. Гагарин, К.Маркс урамдары буйлап килгәндә күҙенә салынырлыҡ әйбер осратманы. Ә бына К.Маркс урамынан Фрунзе урамына табан боролған мөйөштә "Арбат” тигән яҙыуҙы күреп туҡтап ҡалды. Быға тиклем бындай яҙыу юҡ ине ләһә, тип быяла ишектәр аша эскә баҡты. Эскә ҡараны ла, бындай ҙа матур магазин була икән тип, һоҡланып торҙо. Эйе, был магазинды райондың билдәле эшҡыуары Радик Монасипов төҙөткән икән. Магазиндың зауыҡ менән биҙәлгәнлеге, тауар ассортименты менән танышып сыҡҡандан һуң Ҡыш бабай күккә баҡты һәм Красноусолда ла бындайын бейек кран бар икән тип, текләп оҙаҡ ҡарап торҙо. Баҡһаң, бында өс ҡатлы торлаҡ йорт төҙөйҙәр икән. Төҙөлөп ятҡан йорт социаль әһәмиәтле булып, 39 фатирҙан торасаҡ. Төҙөлөштө Стәрлетамаҡ ҡалаһы төҙөлөш ойошмаһы атҡара. Ҡыш бабай төҙөүселәрҙең сатлама һыуыҡта ла туҡтамайса эшләүҙәренә берсә һоҡланды, берсә ғәжәпләнде. Тиҙ төҙөлгән йорт берүк сифатлы була күрһен, унда йәшәйәсәк кешеләр үҙҙәрен бәхетле итеп тойһондар тип теләне Ҡыш бабай. Шулай тине лә, теге бейек торба иҫенә килеп төшөп, шул тарафҡа юлланды. Бе-йек торбаны эҙләп килә торғас аҡ кирбестән төҙөлгән ике ҡатлы бинаға килеп төртөлдө. Ишек эргәһендәге яҙыуҙарҙы ентекләберәк уҡығас, был бинала "Табын” һәм "Звезда” район гәзиттәре урынлашыуын белде. Белде лә, район гәзиттәре нисек йәшәп ята икән тип, редакция ишеген тартып эскә үтте. Бинаның эске күренеше, төҙөлгәндән алып капиталь ремонт күрмәүе ныҡ ғәжәплән-дерҙе. Әхәт Шаһиев атлы егеттең ун йыл буйы Хакимиәт башлығы вазифаһын биләп тә, редакция тупһаһы аша уҙырға ҡыймауына саҡ төшөндө Ҡыш бабай. Баҡһаң, ул журналис-тарҙың сәнске кеүек осло ҡәләменән түгел, ә редакция бинаһының бына-бына емерелеп төшөүенән ҡурҡҡан икән. Әй, әттәгенәһе, бейек торба күрәм тип килгән Ҡыш бабайҙың уй йомғағы әллә ҡайҙа тәгәрәне лә киттесе. Ул торба ни, бына, редакция бинаһына терәлеп тора икән дә. Быйыл бында өр-яңы блоклы ҡаҙанлыҡ файҙаланыуға тапшырылғанын ишетеп бик ҡыуанды Ҡыш бабай. Тик бына ҡаҙанлыҡ эргәһендә яңы ғына яуған ап-аҡ ҡар өҫтөнә эҫе, ҡайнар асфальт түшәүҙәрен генә өнәп еткермәне. Ап-аҡ һаҡалына дегет мансылғандай итеп ҡабул итте быны. Яҙ етеп ап-аҡ ҡар ирегәндән һуң был асфальттың да иҙелеп, ватылып бөтәсәген уйлап бошондо ул. Ә яңы төҙөлгән ҡаҙанлыҡ дөйөм торлаҡ йорттарҙы, социаль-мәҙәни объекттарҙы сатлама һыуыҡтарҙа йылытып, халыҡҡа оҙаҡ йылдар хеҙмәт итһен тип теләне Ҡыш бабай.\nРайон Хакимиәте бинаһы ҡаршыһында ҡупшы итеп биҙәлгән, йым-йым иткән уттары менән алыҫтан үҙенә йәлеп иткән шыршы эргәһенә барып, сыр-сыу килеп тау шыуған балаларҙы Яңы йыл менән ҡотлап китергә, улар менән бер аҙ уйнап алырға ла форсат тапты. Һуңынан "Красноусол” шифаханаһында бынан да матурыраҡ биҙәлгән боҙ майҙансығы барлығын ишетеп, аттарын шул тарафҡа борҙо.\nОжмахҡа тиң шифаханала\nЫсынлап та, бындағы майҙансыҡ күҙҙе ҡамаштырырлыҡ матур итеп биҙәлгән. Шифаханала эшләүселәр үҙҙәренең етәкселәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, медицина фәндәре докторы Фаяз Харис улы Мәжитов кеүек бик егәрле, уңған шул. Шуға ла эштәре гел алға бара, республика, Рәсәй кимәлендә уҙғарылған төрлө конкурстарҙа әленән-әле еңеү яулайҙар. Ҡыш бабай бында килгән һайын бер яңылыҡ осрата, яңы төҙөлгән объектты күрә. Ана, әле лә былтырғы каток майҙаны урынында ни арала ике ҡатлы бина ҡалҡып сыҡҡан. Административ корпус буласаҡ икән бында. Ә каток эшләргә икенсе урын тапҡандар. Шифахананың барлыҡ ҡаҙаныштарын, быйыл ғына яулаған алтын миҙалдарын да тиҙ арала һанап сығып бөтөрөрлөк түгел. Уларҙың уңыштары бихисап. Ҡыш бабай бында атын туҡтатып, ял итеүселәрҙең күңелен күреп, үҙе ожмахҡа тиң бындай матурлыҡҡа таң ҡалып, шифаханала байтаҡ ҡына йөрөнө һәм үҙен Табын ауылында көткәндәрен иҫенә төшөрөп, тиҙерәк юлға сыҡты. Табын ауылына табан юл тотҡанда ҡабат Красноусолға кереп торманы, урау юлдан һыпыртты һәм "Башкирнефтепродукт” заправкаһына етәрәк Көгөш йылғаһы аша һалынған өр-яңы күперҙән выжлатып үтеп китте. Был күперҙе төҙөүселәргә, төҙөтөүселәргә мең рәхмәттәр уҡыны.\nТабын ауылындағы Ҡарттар йортонда төрлө яҙмышлы, кеше ярҙамына мохтаж 29 оло йәштәге кеше йәшәй. Социаль хеҙмәткәрҙәр уларҙы ашата-эсерә, кәрәк саҡта медицина ярҙамы күрһәтә, башҡа хәстәрлектәрен үтәй. Әммә уларҙың ҡатҡан күңелен йылыта аламы икән, әйтеүе ҡыйын. Ҡарттар йортонда булған сағында Ҡыш бабай ҙа ошо һорауға яуап табырға маташып ҡараны. Бында тәрбиәләнеүселәр ҙә, башҡа ҡәҙимге кешеләр кеүек үк, Яңы йылдан яңы, матур тормош өмөт итә, изге теләктәр теләп, уның юш килерен көтә. Ҡарттар йортонда тәрбиәләнеүселәр өсөн бында Яңы йыл кисәһе уҙғарылды. Улар алдында балалар приютында тәрбиәләнеүселәр концерт номерҙары менән сығыш яһаны. Ҡыш бабай иһә үҙ сиратында иң башындағы тоғонан алып ҡарттарға ла, балаларға ла бүләктәр өләште. Балалар приютында бөгөн 3 йәштән 14 йәшкә тиклемге 15 бала тәрбиәләнә. Шуныһы аяныслы ла, ғибрәтле лә: бында тәрбиәләнеүсе балаларҙың барыһының да ата-әсәһе бар һәм улар барыһы ла мосолман ғаиләһенән. Ҡыш бабай был хәлгә ғәжәп итте һәм "туң йөрәкле” ошондай ата-әсәләрҙең йәндәрен дә, тәндәрен дә үҙенең һалҡынлығы менән туңдырырҙай булды.\nБалалар һәм ҡарттар менән хушлашҡандан һуң ул ауыр уйҙар менән райондың төньяҡ зонаһына юлланды. "Урожай” крәҫтиән хужалығына туҡталып, ундағы уңған һауынсыларҙы хеҙмәт ҡаҙаныштары менән ҡотлап китмәйенсә булдыра алманы. Ысынлап та, бында тырыш, уңған һауынсылар эшләй икән. Һәр һыйырҙан һөт һауып алыу буйынса район һауынсылары араһында барған ярышта 10 һауынсы 3 мең рубежын үткән булһа, шуларҙың 8-е ошо хужалыҡтан. Мәҫәлән, Березовка һөтсөлөк фермаһынан Фәхретдиновалар – Наталья – 3844 килограмм, Вәсилә - 3688, Мөнирә Фәхретдинова – 3354 килограмм, Байымбәт фермаһынан Валентина Фәтҡоллина – 4160, Зилара Харисова – 3841, Ләлә Мусина – 3304, Зинира Фәтҡоллина - 3260 килограмм, Яугилде һөтсөлөк фермаһынан Гөлдәр Үтәгәнова - 3757, Нәзирә Ишбулдина - 3110 килограмм һөт һауып алыуға өлгәшкән. Уларҙың барыһына ла "Афарин”дан башҡа һүҙ юҡ. Ҡыш бабай "500 ферма” рес-публика программаһы сиктәрендә заманса итеп төҙөкләндерелгән Байымбәт һөтсөлөк фермаһында ла булып, бындағы ыңғай үҙгәрештәргә, һауынсыларҙың, малсыларҙың эш шарттары яҡшырыуына һөйөнөп бөтә алманы. Хужалыҡтағы башҡа яңылыҡтарҙы ишеткәндән, техника паркының байтаҡҡа яңырыуын күргәндән һуң быйыл хужалыҡ етәксеһе Нәжип Мәжит улы Хисаметдиновҡа "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” исеме юҡҡа ғына бирелмәүен төшөндө. Уға үҙ хужалығын алға әйҙәүҙә яңынан-яңы ҡаҙаныштар теләй Ҡыш бабай.\nЯугилде аша уҙғанда ауылға йәм биреп ултырыусы мәктәп эргәһендә атын бер аҙ ял иттереп алды. Ҡыш бабай был мәктәпкә йәй көнө килә алмауына бик бошондо. Ярай әле ул йәй көнө был тарафтарға килә алмай, килә ҡалһа мәктәп ҡаршыһында үҫтерелгән төрлө-төрлө хуш еҫле сәскәләрҙән күҙе ҡамашып, һуҡыр ҡалыр ине. Ҡыш көнө тыуғас уға сәскәләрҙән бөркөлгән хуш еҫ тә, төрлө нурҙар балҡытыусы сәскәләр ҙә ярамай шул, ни хәл итәһең, тәбиғәт ҡануны шулай. Ҡайһылай ғына булһа ла, был белем усағының етәксеһе Рауил Ғәбдрәшит улы Солтанморатовтың быйыл "Йыл директоры” тип танылыуын ишетеп бик ҡыуанды ул.\n"Ағиҙел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә лә уңғандар етерлек икәнен ишетеп белә Ҡыш бабай. Улар хаҡында "Табын” гәзитендә Фәрғәт Ғәлин атлы егет йыш яҙҙы. Шулай ҙа уларҙың бер нисәүһен күреп сығырға булды. Яңы Ерек һөтсөлөк фермаһында уңған һауынсылар эшләй икән. Лидия Яковлева менән Надежда Смирнова икеһе лә һәр һыйырҙан уртаса 3294-әр килограмм һөт һауып алыуға өлгәшкәндәр. Был уңыштары менән ҡотлап, Ҡыш бабай уларҙың ҡулдарын ҡыҫты. "Ағиҙел” йәмғиәтенең Урта Үтәш фермаһында һарыҡсылыҡты тергеҙеү маҡсатында тоҡомло һарыҡтар алып ҡайтыуҙары хаҡында Ҡыш бабай ишетә биреп ҡуйғайны. Ҡапыл көн боҙолоп, буран сығып китеү сәбәпле, Ҡыш бабай был хәбәрҙең ысынмы, бушмы икәнлеген асыҡлай алманы, юл булмағас аттарын Еҙем-Ҡаран ауылы яғына ҡайырҙы.\nДан итеп төҙөкләндергән дауаханала\nЕҙем-Ҡаран ауылында быйыл яңы участка дауаханаһы бинаһын тантаналы шарттарҙа асҡан инеләр. Дауаханаға инеп, ауырыуҙарҙың хәл-әхүәлен белешеп сығырға йөрьәт итте ул. Бында ауырыуҙарға дауаланыу өсөн барлыҡ уңайлы шарттар ҙа булдырылған. Ҡыш бабай бында булған көндө дауаханала Баҡраҡ ауылынан Нажиә Төхвәтуллина, Үзбәктән Әминә Хәкимова, Байымбәттән Рауза Фәтҡоллина, Еҙем-Ҡарандан Ғәлиә Төхвәтуллина менән Фәнүзә Мөлөковалар дауалана ине. Ҡыш бабай улар менән ихлас аралашып, шыршы эргәһендә иҫтәлеккә фотоға ла төштө. Баш табип Рафаил Хәсәнов етәкселе-гендәге дауахана хеҙмәткәр-ҙәренә ауырыуҙа-рҙың ихлас рәхмәт һүҙҙәре яуҙырыуҙарын ишетеп, бик ҡыуанды Ҡыш бабай, ә Яңы йылдан һуң күпме аҡса сарыф ителеп төҙөкләндерелгән дауахананың ябылып ҡуйыу ихтималлығын ишетеп бик көйөндө. Ошондай берсә һөйөнөслө, берсә көйөнөслө уйҙар менән дауахананан сыҡҡандан һуң ул Ҡарағай ауылы тарафына юл тотто.\nБыйыл Ҡарағай урта мәктәбе үҙенең 110 йыллығын билдәләргә йыйына икән. Ошо уңайҙан ул мәктәп уҡыусылары, уҡытыусылар коллективы менән осрашып, уларҙы ҡотлап сыҡты. Үҙҙәренең уңыштары хаҡында "Табын” гәзитенә айырым яҙып ебәрәсәктәрен ышандырып ҡалдылар Ҡыш бабайҙы. Ул үҙе лә Мораҙ ауылындағы тәбиғәт мөғжизәһен күрергә ашҡына ине.\nЭйе, Мораҙ ауылында, ысынлап та, мөғжизә барлыҡҡа килгән. Эш былай була: 84 йәшлек ауыл ҡарты Сәләх Вәлиев быйыл май айында Себерҙән кейәүе ҡайтҡанынан файҙаланып урамында ҡойо ҡаҙҙырырға ҡарар итә. Күрше-тирәләрҙән һорашып һыу ятҡылығының был тирәлә урыны менән 2-3, урыны менән 5-6 метр булыуын асыҡлай. Техника заманында, етмәһә эргәлә "Себер байы” – кейәү булғанда ҡул көсө менән ҡойо ҡаҙып булмай ҙа инде. Ҡойо ҡаҙҙыртырға ситтән ҡеүәтле техникаһы булған кешене саҡырып килтерәләр. Ә ул аҡса эшләп ҡалыу ниәтенәнме, әллә ысынлап та шулай тейеш типме, ҡойоно кәмендә 20 метр ҡаҙабыҙ тип, хужаларға аңлатма бирә. Алыҫтан һыу ташып йонсоған хужалар тегеләрҙең шартына күнә. Егерме метрҙан ашыу ер быраулап, ҡойо уйымына торба төшөргәс, мөғжизә башлана ла инде. Торбанан фонтан булып һыу урғыла башлай. Һыу атыр, атыр ҙа, бер нисә көндән туҡтар әле тип тыныслана хужалар. Әммә аҙна, ун көн, унан ай үтә, ә һыу туҡтарға уйламай ҙа. Һыуҙың торбанан урғыған урынына махсус ялғаш эшләп, ағып китер өсөн яйланма әҙерләнә. Ауыл эргәһендә 2010 йылғы ҡоролоҡтан һуң ҡороп, кипкән күл урыны була. Һыу ағып, шул күлдең соҡорона тула. Быйылғы ҡоролоҡта шул күлдә генә һыу тороп ҡала. Фонтан булып урғылған һыуҙың баҫымын кәметеп булмаҫмы тип Сәләх ағай Яугилде ауылы эргәһенән аҡбалсыҡ барып алып, торба эсенә төшөрөп тә ҡарай. Тик юҡҡа ғына. Торба эсенән урғылған һыу күләме бер аҙ кәмей төшһә лә, уның сит-ситтәренән шишмә кеүек урғылып сыға башлай. Әйтергә кәрәк, был һыу эсеүгә бик тәмле, самауырға, сәйнүккә юшҡын да ултыртмай, 350С һалҡында ла туңмаған һәм бөгөнгө көндә лә урғылып сығыуын дауам итә. Ҡыш бабай үҙенең тылсымлы таяғы менән был һыу ағымын туңдырырға ла, туҡтатырға ла, һис юғында Урал ауылында һыуһыҙ интеккән халыҡҡа бороп ебәрергә лә маташып ҡараны, әммә уның уйы килеп сыҡманы. Шунан һуң инде Ҡыш бабай тәбиғәт алдында әллә үҙенең көсһөҙлөгөнән, әллә һыуҙы туңдыра алмауына ғәрлеге килеп, егеүле атына ултырҙы ла үҙен башҡа ауылдарҙа, райондарҙа һағынып көтөүҙәрен иҫләп, ҡабаланып юлға сыҡты. Моғайын, ул был тарафтарға киләһе йыл ошо ваҡыттарҙа ғына килер, республикабыҙҙа иғлан ителгән "Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы” һөҙөмтәләрен барлар өсөн юлға сығыр. Беҙ ҙә уның киләһе йыл килерен көтөп, Бөйөк Устюгҡа иҫән-һау ҡайтып етеүен теләйек.\nҠыш бабайҙы Самат ҒӘЛИУЛЛИН менән Наил ЛАТИПОВ (фото) оҙатып йөрөнө.\nАҡкүлдән Евдокия һәм Виктория Сәфәрғәлиевалар үҙҙәренең "Шоколадка" кафеһында.\nҠотлоғужаға газ килгәс, Сәрә менән Хәмзә Мөлөкөвтарҙың йорто тағы ла йәмләнде.\nЯңғыҙҡайын мәктәбендә Тәнзилә Миңлебаева уҡыусыларҙы төрлө ҡул эштәренә өйрәтә.\nҠарттар йортоноң ҡунаҡтары бер көндә: бүләктәр тотоп Ҡыш бабай һәм концерт номерҙары менән күршеләге приюттан балалар килде.\nМораҙҙа урғылған фонтанды Урал ауылына борорға ине лә бит... Быға хатта Ҡыш бабайҙың да ҡөҙрәте етмәй шул.\nҠыш бабай быйыл асылған Еҙем-Ҡаран дауаханаһында ла булды.\ngraphicnovelsmelbourne.com/ -Not known Factual Statements About casinos.


Драгослав йорто (Таганрог) — Башҡорт Википедияһы\n47°12′45″ с. ш. 38°55′53″ в. д.HGЯO\nДрагослав йорто (Таганрог)\nҠала Таганрог, Итальян тыҡрығы, 11\nДрагослав йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән йорт. Адресы: Итальян тыҡрығы, 11.\nТаганрог ҡалаһы Итальян тыҡрығында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән 11 -се һанлы йорт. Был бер ҡатлы биш тәҙрәле йорт, уның ишек алдына кирбес флигель тора. ХIХ — ХХ быуаттарҙағы уның хужалары билдәле. 1880 - се йылдарҙан алып йорт хужаһы губерна сәркәтибе Павел Николаевич Драгославов була. Ул сауҙагәр Депальдоның Император хәйриә йортонда бухгалтер һәм хаттар менән эшләүсе булған. Уның улы дворян ҡыҙы Раиса Владимировна Егорова менән Николай сиркәүендә никахлаша.\nБинаның икенсе флигеле фатирға бирелгән. 1898 йылда йортта Ростов фотографы А . Боярскийҙың конторы була. Ошо уҡ йылда бында теш табибы Г. А. Френкель эшләй. Һуңыраҡ, 1911 йылда йортта теш табибы Юлия Михайловна Милая эшләй. 1914 йылда Н. Н. Пимоновтың нотариаль конторы урынлаша, һуңынан ул нотариус Сукуренко бинаһына күсә. 1918 йылда был йортта социал-демократтар партияһының 1-се исемлеге буйынса һайланған ҡала думаһы ағзаһы Михаил Давыдович Зейцман йәшәй.\nЙорттоң һуңғы хужаһы мещан Исаак Бера Мознаим була. Совет власы йылдарында йорт милли милеккә әүерелдерелә. Хәҙер бында стоматология поликлиникаһы.\nИтальян тыҡрығы, 11 кирбес йорто асимметриялы, уның ике яҡтан эшләнгән кәрнизе аттиклы. Йорттоң ике ҡаты араһында кәрниз эшләнгән. Ул пилястрҙар менән биҙәлгән, йорттоң үҙәктәге тәҙрәләре ярым түңәрәк сандриклы, ҡабырғаһындағылары— тура мөйөшлө сандриклы. Йортҡа инә торған урын йорттоң уң яғында һәм ҡыйыҡлы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Драгослав_йорто_(Таганрог)&oldid=674550 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:31 16 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Румыния Социалистик Республикаһында киҫкен иҡтисад сәйәсәте (1980 йылдар) — Башҡорт Википедияһы\nРумыния Социалистик Республикаһында киҫкен иҡтисад сәйәсәте (1980 йылдар)\nҠалып:Румыния Социалистик Республикаһы Ҡалып:Румыния тарихы\n1980 йылдарҙа президент Николае Чаушеску Румыния Социалистик Республикаһында киҫкен иҡтисади сәйәсәт үткәрә. Был дәүләт тарафынан 1970 йылдарҙа кредит буйынса алынған бөтә  тышҡы бурыстарҙы ҡаплар өсөн эшләнелә. 1981 йылда башланған киҫкен иҡтисад сәйәсәте 1980 йылдарҙа «үҙенсәлекле шок терапияһы» булараҡ, румын иҡтисадының милли  конкурентлыҡ һәләтен  түбәнәйткән һәм  экспорт күләмен кәметкән  стагнацияға алып килә.\nҺөҙөмтәлә, киҫкен иҡтисад румын йәшәү кимәленә кире йоғонто яһай, илдә дефицит арта. Былар бөтәһе лә 1989 йылда Румын революцияһына һәм РКП власты юғалтыуына алып килә.\n2 Халыҡ-ара кредиттар\n3 Иҡтисад сәйәсәте\n3.1 Инфляцияһы һәм халыҡтың реаль килеменең кәмеүе\n3.2 Дәүләт ҡыҫҡартыуҙары\n3.3 Аҙыҡ-түлек наҡыҫлығы\n3.4 Энергия ҡулланышы\n4 1989 йылдағы революция\n1950 йылдан 1975 йылға тиклем Румынияла иҡтисад йылдам үҫешә, ул донъяла иң ҙур күрһәткестәргә эйә була . 1960 – 1970 йылдарҙа Николае Чаушеску Көнсығыш  Европа  иң «мәғлүмәтле»  башлаҡтарының  береһе һанала. Үҙе үткәргән эске сәйәсәт ярҙамында ул 1960йылдар аҙағында халыҡты үҙенең яҡлы итергә уйлай. Мәҫәлән: ул эш хаҡын арттыра, пенсия системаһын үҙгәртеп ҡора һәм башҡа саралар ҡуллана.\n1970 йылда Хунедоара металлургия комбинаты\n1970 йылдарҙа иҡтисад үҫеше дауам ителеүгә ҡарамаҫтан, уның ҙур өлөшө ҡулланыу иҫәбенә түгел, ә ауыр сәнәғәт (1971-1975 йылдарҙағы биш йыллыҡта эске вал продукцияһы 34,1%,) инвистицияһы арҡаһында өлгәшелә. Ҡайһы бер нефтехимия һәм ҡорос кеүек тармаҡтарҙа сәнәғәт ҡеүәте урындарҙа һәм арзан тышҡы баҙарҙарҙа талап ителгән ихтыяждан артыҡ була, шул арҡала етерлек кимәлдә ҡулланылмаған көстәр барлыҡҡа килә. Дөйөм алғанда, Румыния иҡтисады продуктив һәм эффектив булмаған элементтарҙың сиратлашыуынан зыян күрә, килемгә түгел, ә матди планға таянып эш итә. Был статистик мәғлүмәт фальцификацияһына һәм үтмәй ятҡан тауарҙарҙың артыуына килтерә.\nРумын иҡтисады эре предприятиелар яғына ауыша: бөтә сәнәғәт эшселәренең 87 % һәм сәнәғәт етештереүенең 85 % 1000 хеҙмәткәре булған предпиятияларҙа туплана. Был ил иҡтисадының һығылмалығы юғалыуына алып килә.\nХалыҡ-ара кредиттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1970 йылдар башында көнбайыш илдәре Румынияның яңы технологиялар һатып алыуын финансларға әҙер булалар. Кредит сәйәси ҡараш нигеҙендә бирелә.Һөҙөмтәлә, Румынияның көнбайыш илдәре алдындағы бурысы 1,2 млрд долларҙан (1971 йылда) 1982 йылда 13 млрд долларға тиклем арта . Ә 1970 йылдағы энергетик кризис, процент ставкаһының үҫеүе менән берлектә, Румынияны бурыстар ьуйынса түләүгә һәләтһеҙ итә .\n1981 йылда, үҙ бурыстарын тейешенсә ҡаплау өсөн, Румыния Халыҡ-ара валюта фондынан кредит линияһы һорай һәм шунан һуң бурысын түләү курсын үткәрә башлай.МВФ тәҡдиме буйынса,  импорт ҡыҫҡартыла, ә экспорт — арттырыла. Көнбайыш  тауарҙарын импортлау менән генә шөғөлләнгән Румынияла  импортты ҡыҫҡартыу  эффекты  сит ил аналитиктары тарафынан ыңғай баһаланмай. Былар бөтәһе лә аҙыҡ-түлек наҡыҫлығына алып килә.\n1986 йылға Чаушеску Румынияның ярты бурысын түләп бөтә, 1989 йыл башына — түләү графигында ҡаралғандан алда бөтә бурыстарын ҡаплай. Шулай булһа ла, хатта бөтә бурыстар ҡайтарылғас та, киҫкен иҡтисад сәйәсәте дауам итә, политика\nИҡтисад сәйәсәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Киҫкен иҡтисад сәйәсәте\nЧаушеску үҙенең киҫкен иҡтисад программаһын ныҡлы плпнлпштырыу һәм үҙәкләштерелмәгән реформалар менән башлап ебәрә. Эске энергетика ресурстары властар тарафынан экспорт өсөн ҡаралған файҙаһыҙ тауарҙарға йүнәлтелә. Хатта аҙыҡ-түлек, йылылыҡ, электричество һәм медицина ярҙамы кеүек иң кәрәкле ҡулланыу кәрәк-яраҡтары ла нормалап ҡына бирелә. Инфрострутураны тарҡалыш хәленә еткерәләр. МВФ күрһәтмәләре буйынса,, киҫкен иҡтисад арҡаһында, 1983 йылда румындарҙың йәшәү кимәленең түбәнәйеүе 19 %-тан 40 %ҡа етә.\nИнфляцияһы һәм халыҡтың реаль килеменең кәмеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБухареста аҙыҡ-түлек баҙары, 1987 год.\n1978 йылдан башлап, ил хөкүмәте әлегә тиклем стабиль булған хаҡтарҙы күтәрә башлай.Хаҡтар беренсе тапҡыр күтәрелгәндә, ризыҡҡа, хеҙмәтләндереүгә, йәмәғәт транспортына, кейем-һалымға, ағасҡа һәм ағастан эшләнгән әйберҙәргә лә хаҡ арта. 1979 йылда икенсе тапҡыр хаҡтар күтәрелә, быныһында электр энергияһына ла хаҡ арта.  Бензинға, тәбиғи газға һәм электр энергияһына хаҡ арта.\n1982 йыл дауамында хаҡтар тағы арта. Тәү баштағы план буйынса, төп ризыҡтарға бер тапҡыр ғына арттырыу ҡаралған була. Һуңынан яйлап һәм бөтә ризыҡҡа ла арттырыла. Һөҙөмтәлә, бары тик 1982 йылда ғына ла хаҡтар  35 %-ҡа күтәрелә. Энергия ҡулланыуға сикләүҙәр менән бер рәттән, уға хаҡты ла күтәрәләр, электрҙың үҫеше  - 30 %, тәбиғи газдыҡы 150 %тәшкил итә< ref name="Burakowski274">Adam Burakovski: Dictatura lui Nicolae Ceaușescu, 1965-1989 - Geniul Carpaților, Polirom, 2011, ISBN 978-973-46-1963-4</ref>.\n1982 йылдың октябрендә  РКП Үҙәк Комитеты эшселәрҙең дәүләт компанияларының Инвести фондында ҡатнашыуы тураһында ҡанунды хуплай. Был документ ярҙамында эшселәр аҡсаларын инвистициялау  «хоҡуғы» алалар (практикала был мотлаҡ булып сыға), ә теорияла компанияның милектәшенә әйләнәләр. Был компанияның инвестиция фондына бирелгән өлөшө дәүмәленә ҡәҙәр эш хаҡының түбәнәйеүен белдерә. 1982 йылдың декабрендә эш хаҡтары буйынса тағы бер реформа үткәрелә.  Уның асылы шунан тора: эш хаҡының бер өлөшө компания үҙ маҡсатына ирешкән осраҡта ғына түләнә. Был өлөш баштан 24 %-ҡа тиңләнә, ә аҙаҡ 27 %-ҡа тиклем күтәрелә. Маҡсаттар йыш ҡына үтәлмәй ҡала. Был эш хаҡының түләнмәйәсәген аңлата.\nХалыҡтың реаль килеме инфляциянан бигерәк, ҡайһы бер тауарҙарҙың асыҡ һатыуҙа булмауынан да килеп сыға. Шул уҡ ваҡытта, күптәр өсөн ҡыйбалыт һаналған ҡара баҙар сәскә атыу осорон кисерә.\nДәүләт ҡыҫҡартыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРумын тарихсыһы Влада Георгеску әйтеүенә ҡарағанда, 1980 йылдарҙа дәүләт үҙенең социаль вазифаларынан баш тартҡанға оҡшай, ә "социаль сығымдар" 1980 йылдарҙа кәмене. СЭВ биргән мәғлүмәттәргә ярашлы, 1980 йылдан 1985 йыл эсендә ҡыҫҡартыуҙар түбәндәгесә сағылыш тапты : торлаҡ өлкәһен (37%), һаулыҡ һаҡлау (17%), мәғариф, мәҙәниәт һәм фән (53%).\nҺаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге ҡыҫҡартыуҙар сабыйҙар үлем осраҡтары (Европала иң юғары күрһәткестәрҙең береһе) һәм СПИД менән ауырыусылар һаны артыуына килтерҙе. Был аурыу дауаханаларҙа инъекция эшләгәндә энәләрҙе ҡабат-ҡабат ҡулланыу арҡаһында киң тарала.\nАҙыҡ-түлек наҡыҫлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮҫемлек майына сират. Бухарест, 1986 йыл.\nРумынияла бөтә иғтибар илде индустриализациялауға бүленгәнлектән, ауыл хужалығн һанға һуҡмай күренеше күҙәтелә. Шул уҡ ваҡытта, 30%-тан артыҡ эшсе көсө ауыл хужалығында эшләй, әммә был файҙаһыҙ иҫәпләнелә. Шулай уҡ хужалыҡ иҫәбенә аҡса әҙ күсерелеүенә һәм уның дөрөҫ тотонолмауына ҡарамаҫтан, Румынияның ауыл хужалығы тармағына эшсе көстәр етешмәй. Килеп тыуған хәлдән сығыу юлын табыу өсөн, дәүләт йыл һайын баҫыуҙарҙа иген урыуға, йә булмаһа башҡа эшкә миллионлап мәктәп уҡыусыларын һәм студенттарҙы (1981 йылда - 2,5 млн, 1982 йылда - 2 млн) йәлеп итә .\nРумыния аҙыҡ-түлек наҡыҫлығынан йонсой. Хөкүмәттең мәсьәләне хәл итергә тырышыуына ҡарамаҫтан, проблема бөтә 1980 йылдар буйы дауам итә. 1983 йылдан башлап, колхоздар һәм айырым хужалыҡтар етештергән тауарҙарын дәүләткә тапшырырға тейеш булалар (быға оҡшаш сәйәсәт 1956 йылда юҡҡа сығарылған була). Ә үҙҙәре етештергән тауарҙы фермер баҙарҙарында һатҡан хәлдә, властар билдәләгән хаҡты ҡәтғи тоторға мәжбүр булалар.\n1981 йылда төп аҙыҡ-түлек тауарҙарына талон системаһы индерелә. Икмәк, һөт, үҫемлек майы, шәкәр һәм ит талондар буйынса ғына һатыуға сығарыла. Чаушеску инициативаһы буйынса, румындар ҡулланған колорийҙы сикләү өсөн, «фәнни план»  сифатында «Рациональ туҡланыу» программаһы старт ала. Румындар артыҡ күп ашай, тип раҫлайҙар.  Чаушеску граждандар ҡулланған коллорий күләмен  9-15 %ҡа тиклем төшөрөргә маташа, уның йыллыҡ күрһәткесен 2,8-3, килокалорий кимәленә еткерергә ынтылалар.  Ә 1983 йылдың декабрендә (1984 йылға) мөмкин булған кимәлдән дә түбән ҡулланыу күләмен билдәләүсе яңы диетик программа уйлап сығаралар .\nЭнергия ҡулланышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nна бензин времён Чаушеску ваҡытында бензинға бондар\nЭнергияны һаҡсыл тотоноу маҡсатынын электр энергияһы һәм йылылыҡ менән тәьмин итеү тауарҙарын етештереү йыш ҡына туҡтатылып тора. Был ҡышын түҙеп торғоһоҙ хәлгә етә . Күп фатирҙарҙа йылы һыуҙы аҙнаһына бер тапҡыр ғына ҡулланырға рөхсәт ителә. Иҫкәртмәйенсә электр утын һүндереү кеүек күренештәр, хатта регуляр эшләргә бурыслы дауаханаларға ла ҡағыла. Мәҫәлән, 1983 йылдың ҡышында интенсив терапия кувезында ятҡан тиҫтәләгән сабый инкубаторҙарҙа электр утын һүндереү арҡаһында үлеп ҡала. Урамды яҡтыртыусы уттар ҙа йыш ҡына һүндереп ҡуйыла, ҡағиҙә булараҡ, ул минимумға еткерелә.\nБензин да нормаға ҡалдырыла. Шәхси автомобиль йөрөтөүселәргә айына 30 литр ғына бензин һатып алырға рөхсәт ителә. Автомобилдә йыш йөрөүгә лә тыйыуҙар ҡуйыла. Яғыулыҡты һаҡсыл тотоноу маҡсатынан, механик эштәрҙе ҡул көсөнә алмаштырырға һәм йөк машиналары урынына ат файҙаланырға тәҡдим итеп, матбуғат баҫмалары аша крәҫтиәндәргә мөрәжәғәт менән сығыш яһайҙар.\n1989 йылдағы революция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Румын революцияһы (1989)\nКиҫкен иҡтисад, шулай уҡ сәйәси репрессиялар протестарҙың һәм 1989 йылда башланып киткән революцияның төп сәбәпсеһе булалар. Чаушеску үткәргән иҡтисади сәйәсәт, уны халыҡтан ғына түгел, ә Румыния коммунистар партияһынан да (1989 йылдың мартындағы «Алтауҙың Хаты»нан күренеүенсә), шулай уҡ Румыния армияһынан да ситләштерә.\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Wally Bacon, "Economic Reform",. 373-390 б.\n↑ 7,0 7,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; Burakowski274 төшөрмәләре өсөн текст юҡ\nAdam Burakovski Dictatura lui Nicolae Ceaușescu, 1965-1989 - Geniul Carpaților — Polirom, 2011. — ISBN 978-973-46-1963-4.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Румыния_Социалистик_Республикаһында_киҫкен_иҡтисад_сәйәсәте_(1980_йылдар)&oldid=684071 ҡабул ителгән\nРумыния Социалистик Республикаһы\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:27 1 май 2017 үҙгәртелгән.


Наркотиктарға ҡаршы йәштәр форумы. - Юлдаш\n"Дәрүиш" төркөмө Дим Мәннәнов һүҙҙәре. Шулай бул - Альберт Ғәббәсов көйө\nӘлфинә Дәүләнова һүҙҙәре. Шылтыратма - Илдус Дәүләнов көйө - Дәүләнов Илдус\nНурлан Ғәниев һүҙҙәре. Яңылышҡанмын - Рәдиф Зарипов көйө - Дәүләтханова Алина\nГөлнур Ғиззәтуллина һүҙҙәре. Айлы төндә - Рөстәм Ғиззәтуллин көйө - Ғиззәтуллин Рөстәм\nНаркотиктарға ҡаршы йәштәр форумы.\nНаркотиктарға ҡаршы йәштәр форумы. https://bash.news/yuldash/3082_narkotiktarha-karshy-jeshter-forumy\nБашҡортостанда наркотиктарға ҡаршы йәштәр форумы үтә. Бөгөнгө “Асыҡ студия” ошо хаҡта.\nТапшырыу авторы – Гүзәл Ситдиҡова.\nҠунаҡ - Өфө ҡалаһы хакимиәтенең йәштәр комитеты рәйесе Урал Килсенбаев, Өфө наркоүҙәк белгесе Зәйнәп Назарова.\nЗәйнәп Назарова. Үҫмерҙәр үҫмерҙәрҙе тыңлай. 11-12, 15-17 йәштә уларҙың компаниялары барлыҡҡа килә. Валонтерлыҡҡа балаларҙы 14 йәштән түгел, 16-нан ҡабул итер инем. Шуны оноторға ярамай: наркомандар, наркотик һатыусылар шул тиклем аҡыллы кешеләр, улар һәр нәмәне үҙҙәренә реклама итеп ҡуллана ала. Шуның өсөн был өлкәлә валонтер булыр өсөн рухи яҡтан ныҡлы үҫешеү кәрәк.\nБашҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, Ҡазанда дауалау саралары үҫешкән. Республика наркодиспансеры эргәһендә ир-аттарҙы дауалау буйынса ,,Возрождение,, тигән реабилитация үҙәге эшләп килә. Ҡатын-ҡыҙҙы эскелектән, наркоманиянан сығарыу күпкә ауыр. Был йәһәттән Силәбе, Екатеринбург ҡалаларын шул өлкәлә эшләү өлгөһө итеп алырға була.\nАноним алкоголик, наркомандарҙың 12 принцибы бар.Унда әйтелә: һин үҙеңдең көсһөҙлөгөңде аңларға тейешһең, ниндәйҙер реклама-форум менән уны еңеп булмай. 12-се аҙымда “әгәр ҙә һин ошо ауырыуҙы яйлап йырып сыҡтың икән, өс-дүрт йыл үтһә, мотлаҡ башҡаларға хәбәр килтереп, һауағыу юлдары менән уртаҡлашырға тейешһең” тип әйтелә.\nБөгөн Башҡортостанда наркомандар һаны 6 мең тиелә, был теүәл һан тип әйтеп булмай. Мин 100 меңләп барҙыр, тип әйтәм. Бына беҙ наркомандар менән эшләйбеҙ, “кесе психотерапевтик төркөм” алып барғанда улар асылалар, уларҙың һөйләүе буйынса, бәләкәй йәштән яйлап ҡына эсә башлағандар. Быны ата-әсә лә, уҡытыусы ла белмәгән. Һуңғы йылдарҙа бер-ике йыл дауамында наркотик ҡуланыусыларҙы асыҡлауы ауыр түгел, улар тиҙ генә кәүҙә ауырлығын юғалта башлай, аҡылдан яҙыуы ихтимал.\nБеҙҙең пациенттар араһында дингә тартылып үҙ булмышына ҡайтыу осраҡтары юҡ түгел. Беҙҙең үҙәк “Нух кәмәһе”тип атала. 8-937-357-40-22. Ярҙам ға мохтаждар ошо телефон һандары аша беҙгә мөрәжәғәт итә ала.\n19:05, 23 авг


Һыуға сумдырылыу – гонаһтарҙан тәүбә итеп, Алла юлына баҫыуҙы белдерә торған йола.\nГалилея күле – был күлде «Геннисарет күле» тип тә атағандар.\nҒайса был урында кешеләрҙе Алла юлына алып килеүҙе балыҡ тотоу менән сағыштыра.\nМахау сире – дауалап бөтөрөп булмай торған йоғошло тире ауырыуы (русса «проказа»).\nМарк бәйән иткән Һөйөнөслө Хәбәр\nҺыуға сумдырыусы Яхъяның вәғәзләүе\n1 Алла Улы Ғайса Мәсих хаҡындағы Һөйөнөслө Хәбәрҙең башы.\n2 Ишағыя пәйғәмбәр китабында яҙылғанса:\n«Мин Һинең алдыңдан\nул Һиңә юл әҙерләр.\n3 Сүлдә тауыш яңғырай:\nРаббыға юл әҙерләгеҙ,\nУға һуҡмаҡтарҙы турайтығыҙ».\n4 Сүллеккә Сумдырыусы Яхъя килгәс, был һүҙҙәр бойомға ашты. Ул кешеләрҙе, гонаһтары кисерелһен өсөн, тәүбә итеп һыуға сумдырылырға өндәп йөрөгән.5 Бөтә Йәһүҙиә халҡы һәм Иерусалимда йәшәүселәр уға килде һәм, гонаһтарын танып, уның тарафынан Иордан йылғаһына сумдырылды.6 Яхъя дөйә йөнөнән туҡылған кейем кейгеп, биленә тиренән ҡайыш быуҙы. Сиңерткә һәм солоҡ балы менән туҡланды.7 Вәғәзендә ул былай тине:\n– Минән һуң ҡөҙрәтлерәк Берәү килә. Мин эйелеп Уның аяҡ кейеменең ҡайышын сисергә лә лайыҡлы түгелмен.8 Мин һеҙҙе һыуға сумдырҙым, ә Ул һеҙҙе Изге Рухҡа сумдырыр.\nҒайсаның һыуға сумдырылыуы һәм һынау үтеүе\n9 Шул көндәрҙә Галилея өлкәһендәге Назара ҡалаһынан Ғайса килде һәм Иордан йылғаһында Яхъя тарафынан һыуға сумдырылды.10 Һыуҙан сығыу менән Ғайса күктәрҙең асылып китеүен һәм Үҙенең өҫтөнә күгәрсен рәүешендә Алла Рухының төшкәнен күрҙе.11 Күктән: «Һин – Минең ҡәҙерле Улым. Һин Минең ҡыуанысым!» – тигән тауыш ишетелде.\n12 Рух шунда уҡ Ғайсаны сүлгә алып китте.13 Ул сүлдә ҡырҡ көн булды һәм шул ваҡыт эсендә Иблис тарафынан һынау үтте. Ул ҡырағай йәнлектәр араһында йәшәне һәм фәрештәләр Уға хеҙмәт итте.\n14 Яхъя ҡулға алынғандан һуң Ғайса, Алланың Һөйөнөслө Хәбәрен вәғәзләп, Галилеяға килде.\n15 – Ваҡыт етте, Алла Батшалығы яҡынлашты! Тәүбәгә килегеҙ һәм Һөйөнөслө Хәбәргә ышанығыҙ! – тине Ул.\n16 Галилея күле буйынан үтеп барышлай, Ғайса балыҡ тоторға ау һалып йөрөгән ике балыҡсыны – Симон менән уның ҡустыһы Андрейҙы күрҙе.\n17 – Миңә эйәрегеҙ! Мин һеҙҙе кеше аулаусылар итермен, – тине Ғайса уларға.\n18 Тегеләр шунда уҡ, ауҙарын ташлап, Уға эйәрҙе.19 Ғайса, бер аҙ барғас, Зеведейҙың улдары Яҡубты һәм уның ҡустыһы Яхъяны күрҙе – улар кәмәлә ауҙарын ямайҙар ине.20 Шунда уҡ уларҙы янына саҡырып алды. Улар иһә, аталары Зеведейҙы ялсылары менән бергә кәмәлә ҡалдырып, Ғайса артынан киттеләр.\nЕн эйәләшкән кешене һауыҡтырыу\n21 Улар Капернаумға килде. Ғайса, шәмбе көнө тыуғас та, ғибәҙәтханаға инеп йыйылған халыҡты өйрәтә башланы.22 Уның өйрәтеүҙәренә барыһы ла хайран ҡалды, сөнки Ул уларҙы ҡанун белгестәренсә түгел, ә хакимлыҡҡа эйә булған кеше кеүек өйрәтте.23 Тап шул ваҡыт ғибәҙәтханаға шаҡшы рух эйәләшкән берәү килеп инде. Ул:\n24 – Назаралы Ғайса, һиңә беҙҙән нимә кәрәк? Беҙҙе һәләк итергә килдеңме? Һинең кем икәнлегеңде беләм. Һин – Алланың Изгеһе! – тип ҡысҡырҙы.25 Ғайса рухты:\n– Шым! – тип тыйҙы. – Был кешенең эсенән сыҡ!\n26 Шаҡшы рух, әлеге әҙәмде дер һелкетеп, көслө тауыш менән ҡысҡырып эсенән сығып китте.27 Һәммәһе лә хайран ҡалды. Бер-береһенән:\n– Нимә булды был? – тип һораша башланылар. – Ниндәйҙер өр-яңы тәғлимәт... Уның шаҡшы рухтарға ла бойороҡ бирерлек хакимлығы бар, ә тегеләре Уға буйһона!\n28 Ғайса хаҡындағы хәбәр шунда уҡ Галилеяның тирә-яғындағы ерҙәргә таралды.\n29 Ғибәҙәтхананан сыҡҡас та, Ғайса Яҡуб һәм Яхъя менән бергә Симон менән Андрейҙың өйөнә китте.30 Симондың ҡәйнәһе тотош тәне ҡыҙып ауырып ята ине. Был хаҡта шунда уҡ Ғайсаға әйттеләр.31 Ғайса ауырыу ҡатын янына килде лә, ҡулынан тотоп торғоҙҙо. Ҡатындың тән яныуы тулыһынса бөттө. Ул тороп уларға табын әҙерләй башланы.32 Ә кис етеп, ҡояш байығас, Ғайса янына бөтә ауырыуҙарҙы, ен эйәләшкән кешеләрҙе килтерҙеләр.33 Бөтөн ҡала халҡы Уның ишек алдына йыйылды.34 Ғайса күптәрҙе төрлө сирҙәренән һауыҡтырҙы, күп ендәрҙе ҡыуып сығарҙы, әммә ендәргә һөйләргә рөхсәт итмәне, сөнки улар Ғайсаның кем икәнен белә ине.\n35 Иртәгеһен Ғайса яҡтырғансы уҡ тороп ҡаланан сығып китте лә, аулаҡ урынға барып доға ҡылды.36 Симон иптәштәре менән Уның артынан ашыҡты.37 Килеп тапҡандан һуң:\n– Бөтөн кеше Һине эҙләй, – тинеләр.\n38 – Башҡа урындарға, яҡындағы бүтән ауылдарға барайыҡ. Миңә унда ла Һөйөнөслө Хәбәрҙе вәғәзләргә кәрәк. Мин шуның өсөн килдем дә инде, – тине Ғайса.39 Ул бөтә Галилея буйынса ғибәҙәтханаларҙа вәғәзләп, ендәрҙе ҡыуып йөрөнө.\n40 Бер көндө махау сирле кеше Ғайса янына килеп, Уның алдына тубыҡланды ла:\n– Әгәр теләһәң, мине таҙарта алыр инең, – тип ялбарҙы.\n41 Ғайса уны йәлләп, ҡулын һуҙып уға ҡағылды ла:\n– Эйе, теләйем. Таҙарын! – тине.\n42 Сирленең махауы шунда уҡ бөттө, ул таҙарынды.43-44 Ғайса уны шунда уҡ янынан оҙатып:\n– Ҡара уны, бер кемгә лә бер нәмә лә һөйләмә, – тип киҫәтте. – Руханиға барып күрен дә, һауығыуың өсөн Муса ҡанунында талап ителгән ҡорбанды килтер. Был кешеләргә һауығыуыңды раҫлау билдәһе булһын.\n45 Әммә ул, бынан китеү менән, булған хәл тураһында бөтә ерҙә һөйләп йөрөй башланы. Шунлыҡтан Ғайса инде ҡалаларға асыҡтан-асыҡ инә алманы. Ул ҡалаларҙан ситтә, аулаҡ урындарҙа булды, әммә унда ла янына һәр тарафтан ағылдылар.


Соль-Илецк ҡалаһының полиция хеҙмәткәрҙәре Өфөнән 25 студентты эвакуацияланы - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nҠазан-Ырымбур-Аҡбулаҡ юлында уларҙың автобусы ҡаршы яҡ юлға сығып юл ситенә төшөп китә. Автобус уң яҡҡа ауыша башлай. Пассажирҙарҙың барыһы ла мығып өлгөрә. Соль-Илецкийҙың полиция хеҙмәткәрҙәре башҡорт дәүләт педагогия университеты студенттарын хәүефһеҙ урынға күсерә. Автобусты юл ситенән ауыр техника ярҙамында һөйләп сығарыла.\n21 января Өфө моторҙар эшләү берекмәһе белгестәре үҙенсәлекле һынау стенды әҙерләне


Порно Ялбыр Гей уйыны: уйын загрузки канальный секс ххх\nОнлайн Уйнауҙар 1+ Gay Furry Уйын Порно\nКатегория Уйын Порно\nЯлбыр Уйын күҙәтеү Гей Порно\nСәләм, дуҫ – бында тағы бер күҙәтеү рәхим итегеҙ, платформала беҙҙең киләсәк, күңелегеҙҙә яҡшы тулыһынса бағышлай xxx өсөн иң яҡшы урын. Мин ышанам ни, һеҙҙең охотится өсөн ниндәй-ҙер хәрәкәт иң яҡшы ир-ат, сөнки үҙәге, беҙ уны тикшереү, тип атала гей-Ялбыр порноигр. Хаос урамдары булыр ине, әгәр ҙә мин был хаҡта алдан телгә алмай, тимәк, күсә биргән һәм эшемә ҡарап, тип тәҡдим итә бында, шуға ла бармы?, Взволнованный мин күрер өсөн, ли алмай гей-йондоҙло аҡлан һәм порноигр ялбыр көтөүе өсөн кешегә урын бирегеҙ, әгәр теләгәндә һәм уларҙы наслаждайся ир-детка яҡшы трах. Ә хәҙер – эш һыуына!\nТәүге алған тәьҫоратым GayFurryPornGames\nБыл процесс теркәлгән һәм теркәлмәгән гей-сағыштырмаса порноигра безболезненный ялбыр булып тора. Эскә инеү менән иҫәп яҙмаһы булдырҙы һәм һеҙ ҙә булһа проблема бар – 60 секунд самаһы биләй, бөтә был мин, мин һәм медлительный, был эш ҡасан етә әйбер. Һәр хәлдә, янына гей-порноигра ялбыр башты зонаһында ағзаһы булһа, бөтәһен дә эшләргә, уларҙы файҙаланыу һәм навигация, тип телисез икән, ял паркы булыр. Һәм был яҡшы, сөнки уйын мәлендә булды был яҙылышын күҙәтеү алынған төрлө gay porngames furry 34 дөйөм алғанда, улар һеҙҙе ҡарарға мөмкин., Улай ғына ла түгел, булды, шулай уҡ был уйында әүҙем эшләй, уларҙың 5 булыр тип, улар 2020 йыл дауамында сығарыу планлаштырыла. Шулай итеп, невероятно ябай ғына әйткәндә, әгәр һеҙ эҙләсе әллә ниндәй иҫ киткес уйын менән гей-фокус, был урында, һеҙҙең өсөн. Был, һәр хәлдә, мөнәсәбәт һаны – сифат әйтерһең? Ярай, уйын ваҡытында килмәй, шуға күрә асып бирә.\nҠайһы бер Ялбыр Гейский уйнай порноигра\nТәүге исеме, уны ҡарарға хәл итә мин, тип аталған "Ҡыҙыу ялбыр утрауы". Был исем бик ҡауыштырҙы, бер ни тиклем оҡшаш уларҙың тарихын түгел, ә ысын уйын. Әммә һеҙ бында ҡарарҙар ҡабул итә, шуға ла уйлап, һеҙгә лә өлөш әһәмиәткә эйә. Хәл ителә икән, кем менән һөйләшергә, ниндәй шашып барыу, кем менән барыу һәм ниндәй кейем кейеп ҡайта. Ялбыр ҡайнар утрау-илдә ул фантазия, унда бер ай буйы һауа торошо яҡшы наслаждайся 100 000 гейне, иҫ киткес эҫе секс һәм туҡланыу., Бында нимә менән шөғөлләнгән булыр, һеҙ, ысынлап та ла, һәм әһәмиәткә эйә булған хәлгә мөнәсәбәте, йәғни кем менән осрашты һәм һеҙҙең кеүектәр. Төп меню китабы ҡаҙаныштары булмаһа, бөтә кешегә күрһәтеп, ул һеҙгә төрлө, һәм улар һеҙҙең трахнуть ауыҙ – бик шикарно! Hot Furry Island – был-100% браузерный уйын-бөтә йәһәттән эштәр шулай, тип furry порноигра gay була. Уның менән уйнап туранан-тура һеҙҙең веб-сайт: талап итмәй загрузки.\nБыл Hot Furry Island әйбәтерәк, мин алыҫ барып ҡарарға хәл һәм Tycoon Man. Был тема ҡыҙыҡ булды: һеҙ порнопродюсер үҙешмәкәр булараҡ башланым, тора һәм һеҙҙең эшегеҙ шул, серҙе асыуҙары һәм индустрияһы өсөн алға барған, иң яҡшы һәм талантлы табырға мөмкин тиклем күберәк етештереү класлы гей-порно. Башҡа уйындар оҡшаш tycoon ул эшләй, һеҙ империя төҙөүсеһе булған, ҡаҙағына аҫылмалы йыйылмаһы ғына төп иғтибар бүленһә, яҡшыраҡ һәм секс уйынсыҡ һатыу өсөн урын эҙләй/талантлы кейем һеҙҙең өсөн., Бар бик күп төрлө ысулдар менән "еңеп" уйындары, видео һәм бәләкәй рәхмәт һеҙгә бушлай һәр еңеүе ниндәйҙер ҡайнар ғәмәлдәр, трахать задница. Артыҡ эҫелә ни менән сағыштырғанда был утрау ялбыр әүҙем ҡатнашыуын талап итә, әммә, шуға ҡарамаҫтан, был уйын потрясающий.\nӘлегә мин бында булып, алға барырға һәм тағы ла 4 сәғәт дауамында мин уйын уйнайым. Бөтә булған һәйбәт тәжрибә невероятно, һәм мин шикләнеп, тигән бер кеше үҙе тойоп буйынса-икенсе һуң, ауыҙ-парад үҙе өсөн ялбыр порноигр. Был урында качаться – бына мин тулы ышаныс менән әйтә алам.\nҺуңғы иҫкәрмә буйынса гей-ялбыр порноигры\nШуға күрә, эште башларға этәргес еткәс, мин уйлайым, был ғәҙел ҙә әйтмәй, гей-гей порноигра тәьмин ялбыр-донъя класындағы порноигра. Бында ысынлап та бик ябай Навигация, д дөрестен һәм дә үҙемдең исемдән – яңы ағымдар менән даими күреп мин релиз, был урын ала бара кеүек, теләһә ҡайҙа, нисек өҫкә бынан. Мин уйлайым, тип теркәлгән, сөнки уны бөтөнләй бушлай, оло мәғәнәгә эйә. Наслаждайся ваҡытта үҙем булырмын һеҙҙең өсөн, һәм барыһы эшләргә һәм ҡасан әйткәндә, хис-тойғоларың үҙең өсөн булһа фантастически һеҙ, ир-егеттәр өсөн ҡыҙыу уйын наслаждайся шәлкеме шулай тип XXX. Һәр осраҡта, балалар, мин был бөтә., Гейне һәм ваҡыты бик яҡшы үткәреү өсөн рәхмәт уҡый-ялбыр порноигры: һеҙ беләһегеҙме, тип теләйем!


Тәфсир фәне. Бынан алда әйтеп киткәнсә, тәфсир һүҙе ғәрәпсәнән «аңлатма биреү, асыҡлау» тип тәржемә ителә. Исламда иһә был һүҙ менән Ҡөрьәнде аңлатыусы, асыҡлаусы фәнде атайҙар. Үткән дәресебеҙҙә беҙ хәҙистәр тураһындә һөйләшкәйнек. Хәҙистәр, йә иһә Пәйғәмберебеҙҙең (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һүҙҙәре Ҡөрьәнде аңлата ла инде. Пәйғәмбәребеҙҙең Ҡөрьәнде аңлатыусы иң бөйөк ғалим булыуы, хатта ғалимдарҙың уҡытыусыһы булыуы ғәжәйеп хәл түгел. Аллаһы тәғәлә Ҡөрьәнде Пәйғәмберебеҙҙең (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) нәҡ үҙенә бирҙе лә инде! Бирҙе һәм уны кешеләргә аңлат тип бойорҙо. Бының турала Ҡөрьәндә шулай тиелә:\n...Һәм кешеләргә иңдерелгән нәмәне уларға аңлатыу өсөн, һиңә Зикер (Ҡөрьәнде) иңдерҙек — моғайын, улар уйлап ҡарар! («Ән-нәхл» сүрәһе, 44 аят).\nШулай булғас, Ҡөрьәндең һәр аятында ни тураһында һүҙ барғанын иң яҡшы белгән кеше Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) үҙе ине. Унан һуң – уның уҡыусылары, йә иһә сәхәбәләр. Тимәк, беҙ тәфсирҙе там булараҡ белергә теләһәк, теге йә был аят тураһында ниндәй хәҙис, йә ниндәй сәхәбә һүҙе барлығын өйрәнергә тейешбеҙ. Шулай итеп, тәфсир ғалимы – ул Ҡөрьәнде яттан белеүсе кеше генә түгел, ләкин Ҡөрьәндең һәр аятының тарихын, индерелеү сәбәбен, уның нимә тураһында һөйләгәнен белгән кеше. Әлбиттә ки, Ислам дине фәндәре бер береһе менән бәйле. Мәҫәлән, ғәрәп телен белмәйенсә, Ҡөрьән аяттарының нескәлектәрен аңлау мөмкинме? Юҡ, әлбиттә. Шулай уҡ, хәҙистәрҙе там белмәгән кеше Ҡөрьәнде нисек тәфсирләһен? Әлбиттә, тәфсирләй алмаясаҡ. Бынан тыш, беҙҙән алда йәшәгән ғалимдар тәфсир фәне буйынса ниндәй китаптар яҙған? Уларҙы уҡымайынса, ул ғалимдарҙың хеҙмәттәренә таянмайынса, беҙ теге йә был аяттың тәфсирен уйлап сығара алмайбыҙ, ундай хаҡыбыҙ ҙа юҡ. Ул тәфсир китаптары күп булған, ләкин иң дөрөҫтәре, иң таралғандары, мәшһүрҙәре һәм танылғандары ошо: Ибн Кәҫир, Ҡуртубий, Табарий, Джәләләйн, Суютый, Фәтхул ҡадир, Бәғәүий, Сәғдий. Быларҙан башҡа тәфсирҙәр ҙә бар, ләкин был фәнде аңлар өсөн ошолар ҙа етер ине. Тәфсир нисек ҡылыныуын яҡшыраҡ аңлар өсөн, «Фәтихә» сүрәһен иҫкә төшөрәйек. Был сүрә «Әлхәмдү лилләһи раббил ғәләмин» тип башлана. Тәфсир фәне ошо сүрә тураһында Пәйғәмбәребеҙҙең (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) ни әйкәнен, «Фәтихә»нең ҡайҙа һәм ни өсөн уҡылғанын, уны уҡыған өсөн кешегә ниндәй сауаптар вәғәҙә ителгәнен һәм башҡа нескәлектәрҙе өйрәнә. Шуны ла өҫтәп әйтер кәрәк: һәр ғалимдың ниндәйҙер көслө яҡтары, йәғни яҡшыраҡ белгән фәндәре була. Ошо көслө яҡтарын ҡулланып, тел ғалимы «Фәтихә» сүрәһен филологик яҡтан, хәҙис ғалимы «Фәтихә» сүрәһе тураһында әйтелгән хәҙистәрҙе, аҡида ғалимы ошо сүрәнең мосолмандарҙың үҙаңына ниндәй файҙа килтергәнен аңлата... Ысынлап та, Ҡөрьән ул сиге-ҡырыйы күренмәгән океан кеүек, уның тәрән мәғәнәһен һәм гүзәллектәрен бөтә ғалимдар ҙа бергәләп аңлата башлаһалар ҙа, Ҡөрьәндең серҙәре бөтмәҫ ине.\nТәфсир фәненең бик әһәмиәтле булыуын шунан аңлайбыҙ: Ислам дине иң тәүҙә Ҡөрьәнгә таяна, ә Ҡөрьәнде аңлау тәфсир фәненә таяна. Тәфсирҙе аңлар өсөн, әлбиттә, был фәндең китаптарын уҡыу ғына етмәй, шулай уҡ уның ҡағиҙәләрен дә белер кәрәк. Юҡһа хәҙерге заманда ҡайһы бер кешеләр Ҡөрьәнде аңлатам тип төрлө мәҡәләләр йә китаптар яҙа, тапшырыуҙар яһай, ә үҙҙәре ғәрәп телен дә, хәҙистәрҙе лә, сираны, аҡиданы һәм башҡа фәндәрҙе лә белмәй. Ошо юл менән Ҡөрьәнде аңлатырға теләүселәр тураһында Әбү Бәкр тигән иң бөйөк сәхәбә ошолай тигән: «Аллаһы Тәғәлә китабы тураһында белмәгән нәмәмде һөйләһәм, ниндәй күк йөҙө мине ҡаплар, ниндәй ер мине үҙ өҫтөндә тотор!». Шулай Әбү Бәкр һәм Ғүмәр кеүек сәхәбәләр уларға «фәлән аяттың тәфсирен бир» тигәндә, артыҡ һүҙ әйтеп хата эшләргә ҡурҡҡандар – беҙ ҙә уларҙан өлгө алырға тейешбеҙ. Аллаһы Тәғәлә барыбыҙға ла Үҙ китабының асылын дөрөҫ аңларға ярҙам итһен, әмин.\nУн алтынсы дәрес тамам.