ӘҪӘРҘӘр ун дүрт томда том IX коммунист роман и повести Роман һәм повестәр - бет 21\nЙәмил менән Фәхерниса ҡунаҡтарҙың береһенең машинаһына эләгеп китте. Улар ҙа, машина йөрөтөүсенең ҡатыны ла шаҡтай ҡыҙышҡан, тик хужа үҙе генә ап-айныҡ ине. Машина ҡуҙғалыу менән, әйтерһең, бая ғына ҡунаҡ өйөндә бер нимә лә булмағандай, ҡысҡырып йырлап ебәрҙеләр. Йөрөтөүсе, ҡунаҡтарҙың фиғеленә буйһоноп, теләгәндәренең барыһын үтәне: йә шәберәк, йә яйыраҡ йөрөттө, йә туҡтатып торҙо. Был төн уның үҙенә лә, эсмәһә лә, моғайын, иҫерек тойолғандыр.\nЙыр һүрелеп туҡтауға, Йәмил, Фәхернисаның яурынына ҡулын һалып, алъюҫыҡтан Рәхимйәнде маҡтай башланы, саҡ ҡына ҡыҙғанып та алды. Уны йәберләүселәргә әсе нәфрәтен белдерҙе. Уға машина хужаһының ҡатыны ла ҡушылды.\n-- Ҡуй-ҡуй, ишеттермәгеҙ шуның исемен! Ишеткем килмәй! – тине Фәхерниса, Рәхимйәндең күҙлекһеҙ килеш һөйрәлеп сығып барыуын, Ренардың ҡаны борҡораған ауыҙ-моронон күҙ алдынан кисереп. Йәмил турһайҙы, өндәшмәй бара башланы. Бераҙыраҡ юл үткәс, башын Фәхернисаның башына терәп, инәлде:\n-- Фәхерниса, һин мине яратмайһың. Фәхерниса, ниңә һин мине яратмайһың? – Егет күңеле тулышып, хатта мырш-мырш һулҡылдап та алды.\n-- Яратамсы, ниңә яратмаһын, ти? – тигән булды быныһы, көлөп. Теге шөҡәтһеҙ хәлдәрҙе һаман онота алмай, йөрәге өтөлөп, өҙгөләнеп килә ине, был һүҙҙәрҙән һуң саҡ ҡына еңеллек тойҙо.\n-- Беләм, һин минең кеүектәрҙе яратмайһың... һин теге кеүектәрҙе генә яратаһың... Теләйһеңме, үҙеңә ете диңгеҙ аръяғынан вахтер апай әйткән күгәрсен һөтөн апҡайтам? Теләйһеңме... әй, шофер, туҡтат!... теләйһеңме, анауы ҡарға ояһын төртөп ауҙарам?\n-- Эйе, теләйһеңме? Әй, шофер, туҡтат! -- тип ҡушылды машина хужаһының күңелсәкләнгән ҡатыны. Йәмил менән ул уртаҡ көй, тел табып, үҙ кешеләр булышып килә ине. Машина, кире артҡа сигенеп, баяғы тәңгәлгә етәрәк туҡтаны.\n-- Фәхерниса, теләйһеңме?\n-- Эйе, теләйһеңме? – тине машина хужаһының ҡатыны.\n-- Ҡуй, Йәмил, -- тине Фәхерниса.\n-- Ҡуймайым, төртөп ауҙарам! – Йәмил машинанан сыҡты. – Ату һин мине яратмайһың!..\n-- Эйе, ату һин уны яратмайһың! – тине машина хужаһының ҡатыны.\n-- Ҡуйығыҙ, юҡ менән булмағыҙ! – тине, көлөп, ире.\n-- Эйе, ҡуймайбыҙ!\nЙәмил, көрпәк ҡарға тубыҡтан бата-сума, юл сатындағы ханзамандан ҡалған пост будкаһын уратып үтеп, ни эшләргә белмәй, ҡулдарын артҡа ҡуйып туҡтаны, иҫке ҡоролманы яурыны менән ҡуҙғатып ҡараны. Тишек ҡыйығы аҫтынан бер көтөү күгәрсен пырылдап осто. Тик будка, әллә ҡасан үҙ бурысын үтәп бөтөп, күгәрсендәр хөкөмөнә тапшырылған булһа ла, ауырға теләмәне. Йәмил, башын эйеп, байтаҡ уйланып торғас, кире ҡайтты.\n-- Шофер, әйҙә, трогай!\n-- Шофер, әйҙә, трогай! – тине машина хужаһының ҡатыны. Тынып ҡалған урам буйлап, аҡ ҡар диңгеҙе эсенән, яңғыҙ мотор тауышы гөрөлдәне. Ҡайһылыр урамдарҙы уҙып, бер сатҡа боролғас, машина ҡапыл туҡтаны. Пассажирҙар, арыуҙары үтеп, йоҡомһорап киләләр ине, һиҫкәнеп күҙҙәрен астылар.\n-- Ни булды тағы?\n-- Эйе, ни булды тағы?\n-- Ауҙы! – тине машина йөрөтөүсе, моторҙы һүндереп.\n-- Нимә ауҙы? Будка ауҙымы?\n-- Атағыҙҙың башы! Олон ауҙы!\n-- Олон? Ҡайҙа?\n-- Күҙ алдында.\n-- Һин! Эсмәһәң дә, әллә һаташа башланыңмы? – тине, иҫнәп, ҡатыны.\n-- Һаташмайым. Күҙ алдында Ренард Сәйфелмөлөкович Асылғужин тигән аҫыл олон ауҙы.\n-- Философ! Бәхетемә ҡаршы, ярай әле эсмәйһең. Юҡһа фантазияң менән башымды ҡатырып бөтөр инең!\nЛәкин ире һүрелергә теләмәне:\n-- Тамырүҙәге серек булған икән ҡәһәрҙең. Тыштан мөһәбәт күренһә лә. Һай Ренард Сәйфелмөлөкович, Ренард Сәйфелмөлөкович...\n-- Ҡуйсәле, ниңә шуны күп тизыйһың? Ауған икән – ауған, яңыһын торғоҙорҙар! – тине ҡатыны.\n-- Йәтеш булған! – тине ойой башлаған Йәмил, кинәт башын ҡалҡытып.\n-- Эйе, йәтеш булған!\n-- Йәтеш булмаған шул! – Ғыжылдатып моторҙы тоҡандырҙы. – Тышҡы килбәтенә һоҡланып, мыҡты имән, тип йөрөгәнбеҙ, ә ул... ана ниндәй аттракцион күрһәтте...\nҮҙәк урам көрәлеп өлгөргәйне – тәгәрмәстәр йәһәтерәк йүгерҙе. Йәмил, өндәшмәй, ҡалғып барҙы-барҙы ла, Фәхернисаның иңенә башын терәп, мышнап йоҡоға талды...\nШул аяныслы кисәнән һуң нисәмә көндәр үтеп тә китте инде. Яңы йыл яҡынлашты. Институттыҡылар, байрам алды ығы-зығыһына күмелеп, йүгереп йөрөп табын күрке хәстәрләй башланылар. Алмаш-тилмәш магазиндарға саптылар. Йәмғеһенең һөйләгәне шул бер йәшел шыршы ла шампанский ғына булды. Юҡтан ғына ла ҡысҡырып көлдөләр, һүҙ осо сыҡһа-сыҡмаһа ла, тырышып-тырмашып, бер-береһен төрттөрөп мәҙәкләштеләр. Ләкин теге шөҡәтһеҙ кисә хаҡында – ләм-мим. Бөтәһе лә күрмәмешкә-белмәмешкә һалыша, әйтерһең, үҙ-ара һүҙ ҡуйышып, йәнде иҙеп ятҡан ташты хәтерҙән алып ташларға, яҡынлап килгән байрам шау-шоуы аҫтында ҡалдырырға теләйҙәр. Икеле был тормош ҡыҙға йәнһеҙ маскарад төҫөн алды, тонсоҡторғос шул битлекте йыртып ҡысҡырып ебәреү, ялған йолаларҙы өҙә һуғыу теләге көсәйә ине.\nБына бөгөн дә таң-иртәнән шул хис тертләтеп уятты, аҡ мендәргә ҡапланып ятып йәне талғансы иларға мәжбүр итте. Шул хис менән ул, сәй янында әсәһен хафаға һалып, бер нимә лә әйтмәйенсә тороп йүгерҙе, көндәлек юлының бер өлөшөн үтеп, ҡышҡы тын баҡсаның һалҡын эскәмйәһендә иҫерек ир ҙә ҡатын ғына ғәмһеҙ турғайҙарҙай сөркөлдәшеп ултырған ҡарлы аллеяларына килеп инде. Ике янға ҡайшарылған ҡар тауҙары, әйтерһең, үткәндәрҙе күҙ алдында ҡабат-ҡабат тергеҙеп, таныш-белештәре йөҙөн, көслө микроскоп аҫтына ҡуйғандай, ҙур миҡдарҙа төҫмөрләтеп, яңы күҙ менән ҡарарға, барларға ярҙам итте...\n“Их тормош-тормош!” тип белмәй әйтмәгәндәр икән”, тип уйланы Фәхерниса. Әле ҡасан ғына яңы эш урыны, институт, зәңгәр томандар артында көтөп торған серле киләсәк – барыһы ла, барыһы ла сағыу йәйғор күпер аша һыҙатланмыш гүзәл билдәһеҙлек булып күренә ине, хәҙер инде ул да үтелгән тормошҡа, йөрәк башын семерләткән иҫтәлеккә әйләнде. Бөгөнгө Фәхерниса – кисәге Фәхерниса түгел, әйтерһең, Ер ҙә инде кисәге түгел ине.\nҠала кешеһенең ҡанына һеңгән ваҡыт тойомлауынан һиҫкәнеп, хәтирәләр ҡосағынан арынды, сәғәтенә күҙ һирпене. Уның ошо эске тойомлауын дөрөҫләгәндәй, иртәнге сасҡау һауа ҡапыл тирбәлеп шыңғырланы: Промышленность йорто манараһына һуңғы йылдарҙа ҡуйылған курантлы сәғәт туғыҙ булырға ун биш минут ҡалғанын иҫкәртеп һуҡты. Баҡса ситен ҡайыған тротуарҙа, таҡыр урамда юл хәрәкәте күҙгә күренеп ыраны: әҙәм балалары эшкә ашыға.\nФәхерниса, теге ике иҫерек бәндә йоҡа ғына эҙ сыбарлап киткән ҡарлы һуҡмаҡтан боролоп, ҙур юлға төштө, яурындары тирбәлгән халыҡ ағымында институтҡа ыңғайланы. Хәҙер ул үҙе лә ҙур ташҡынға эләккән япраҡ киҫәгеләй бөтөрөлөп, йомарланып, үҙен белештермәй ярһып-сәсәп, тигәндәй, саба: тиҙерәк, тиҙерәк барып етергә, йәһәтләп эшкә бирелергә лә эске донъяны оноторға! Бина алдындағы майҙансыҡҡа еткәс кенә, ҡапыл һиҫкәнеп туҡтаны, тирә-яғын барланы. Әүәлгенән йөрәк осон семетеп алғыс иҫтәлек кенә ҡалған: ҡар тигәнең ҡәҙимгесә ялт иттереп көрәп ҡуйылмаған, табан аҫтарына шыҡырлатып ыуылдырыҡтай эре ҡыҙыл ҡом һибелмәгән... Шул эштәрҙе таң тишегенән башҡарыусан һәленке сал мыйыҡлы ҡарт Кипарис, көндәгесә көрәгенә таянып, Фәхерниса ултырған бүлмә тәҙрәһе төбөндәге оҙон шыршы төбөндә һерәйеп тормай, бормас ҡапҡаслы ялпаҡ шешәһенән, тамағын ғорҡолдатып, күҙҙәрен йомоп һемермәй, шунан һуң был бар донъяһын онотоп, алыҫ-алыҫ тарафтарҙағы зәңгәр диңгеҙ, сәскә атҡан мәңге йәшел кипаристар тураһындағы моңло шиғырын һамаҡламай. Ул юҡ, ул юҡ – бөтә нәмә тик шуны хәтерләтә...\nТормоштоң бер сәйер йомғағы булып күренә ине был Кипарис ҡарт тигәндәре Фәхернисаға. Гелән тышта, нисәмә генә ҡарама, ҡыштыр-ҡыштыр эш өҫтөндә. Шымарып ялтыраған көрәк һабы, һепертке һабы төшмәй ике ҡулынан. Ҡултыҡ аҫтына ҡара икмәк, тоҙло балыҡ ҡыҫтырып ҡайтып килгән саҡтарында ғына уларҙан буш күрәһең.\nҠулы еткән тирә-яҡты ырҙын табағылай ҡырсып, һепереп бөткәс, урам аша сығып, мөйөштәге үҙенең һөйөклө аҙыҡ кибетенә керә. Шунда, арыш икмәге аңҡып торған прилавка аҫтында, граждандар һуғышынан ҡалған көмөш стаканы бар. Теүәл ике йөҙ илле грамм – ярты литрлы араҡының яртыһын һыйҙырышлы. Ғүмер-баҡый ҡартты танып белгән һатыусы ҡортҡа, кергәне генә һайын, көмөш стаканды мөлдөрәмә тултырып бирә, ҡарт уны ҡатып ҡалсайған тарбаҡ бармаҡтары араһында ҡыҫып тота. Мөйөшкә борола ла, стаканды бер һелтәнеүҙә тамағына түңкәреп, күндәй йылтыраған ҡыптыр тун еңенә ауыҙын һөртә. Ҡуйынынан һурып алып, бормас ҡапҡаслы йәлпәгенә тултырта. Өндәшмәй, стаканды ҡалдырып, сығып китә.\nКөрәгенә, йә һеперткеһенә таянып, йәне һөйгән шул урынға – мәңге йәшел кипаристы хәтерләтмеш шыршы аҫтына баҫа. Монументтай шыҡырайып, күҙҙәрен йомоп, уйға тала. Уҙғынсыларҙың туң асфальткә шаҡ-шоҡ баҫып үтеүҙәрен дә, ҡысҡырып көлөүҙәрен дә ишетмәй ул. Шул көйөнсә, әйтерһең, ғүмере буйына шыҡайып-ҡатып торған. Фәҡәт һирәк-һаяҡ ҡына, сәғәтенә бер тигәндә генә, ҡапыл башын ҡалҡыта ла, һис кем көтмәгән моң менән баяғы сәйер шиғыр юлын ҡушарлатып ҡабатлай:\n...Кипаристар сәскә атҡан саҡта...\nТауышы ҡырт-өҙөлә, күҙҙәренән ике тамсы эре йәш бөртөгө бытлығып сыға; асы көмөш бөртөктәр һорғолтланып юлаҡланған бит сирыштарынан йүгереп үтеп, ҡарҙай аҡ сал мыйыҡтары осона тәгәрләп төшә. Шул шиғыр юлын ғына буҫлығып әйтә лә ҡарт, әүәлге хәленә ҡайта – тәрән уйына сума. Әллә ҡасан йәшнәп-шаулап үтеп киткән, сәскәһе һулыған йәшлек яҙына өндәүеме был шиғыр, йәиһә башҡа изге бер нәмәгәме, һәм алыҫтағы Ҡара диңгеҙ ярҙарында үҫә торған серле кипаристар сәскә атамы ул ысынында, әллә юҡмы, атҡанда ла уны шулай моңло шиғыр юлдарына һалырлыҡ күркәм атамы – бер кем дә белмәй быны. Фәҡәт шөңгөр шиғыр юлы, һамаҡлаған сағындағы ҡарттың тын һулҡылдауы, күҙҙәренән бытлыҡҡан ике йәш бөртөгө, аңлайышһыҙ үҙе бер донъя булып, кешеләрҙе тетрәтә. Күптәренең күҙ алдына сихриәтле зәңгәр диңгеҙ, салт ҡояшлы йәшел ярҙар, тәрән моңло кипаристар килеп баҫа ла уйға һала. Һәм ул серле кипаристар ниңәлер тап ошо олпат Кипарис ҡарт ҡиәфәтендә төҫмөрләнә...\nФәхерниса эш бүлмәһенә көндәгесә кешенән элек кереп ултырҙы. Яҙыу машинкаһының сепрәк көбөн асып ебәреүгә, яңы билдәһеҙ хис ялманы ҡыҙҙы: үҙе юҡта барабанға ҡыҫтырылған ҡулъяҙмала: “Ренард Асылғужин. Автореферат. Быяла ҡалпаҡ аҫтында тотолған тәлмәрйендең тышҡы шарттарға физиологик реакцияларында психологик функцияның кәүҙәләнеше” -- тип уҡыны ул; психиатор-тәжрибәсенең үткер бысағы аҫтында тереләтә ботарланған, йәки утҡа ырғытылған тәлмәрйендәр күҙ алдына килеп, өшөмтәл ҡалтыранды: сос уҙаман өлгөргән! Бүтән саҡта Ренардтың был сослоғо һәм өлгөрлөгө яғымлы йылмайыу ғына уятыр ине...\nТешен ҡыҫып, машинканы шыҡылдатырға тотондо. Көллө зиһене ҡалын быяла ҡалпаҡ аҫтына бикләнгән, “бөйөк фән мәнфәғәте хаҡына” ыҫпай һәм сос егет Ренард ҡулы аша тәненә электр тогы алған, осло энә тәьҫирен кисергән, скальпелдән киҫкеләнгән йәшел һыртлы тәлмәрйендәр тирәһендә уралды. Ә асылда ҡыҙҙың йөрәк иғтибары телефон аппаратында, ул унан сикһеҙ түҙемһеҙләнеп көтә, нимәлер өмөт итә... Аппарат бер-нисә тапҡыр зыңғырланы, ҡыҙ, пружиналай атлығып, трубкаға йәбеште, ләкин көткән таныш тауыш килмәне...\n“Тәжрибә барышында быяла ҡалпаҡ аҫтындағы тәлмәрйендең ҡылыҡтары шуны күрһәтте, -- тип текстың хәрефтәрен берәм-берәм аҡ ҡағыҙға шаҡырайтты Фәхерниса, -- ул, нерв системаһына яһалма тәьҫир арҡаһында, үҙенә тейешле тәбиғи яҙғы мөхиттә булмаһа ла, тап яҙғыса сарылдап йырлап ебәрҙе. Шулай итеп, реципиент битәбиғи тәьҫирәтте бик тәбиғи тәьҫорат итеп ҡабул ҡылды...”\nФәхерниса, төймәләргә баҫыуҙан ҡапыл туҡтап, башын өҫтәлгә һалды, күҙ алдары ҡараңғыланды. Һуңғы һөйләм, мыҫҡыл һымаҡ яңғырашлы шиғыр итеп төҙөлгән эске рифмаһы, ритмы менән, сүкешләп тиҙығандай, мейене интектерҙе: “Шулай итеп, реципиент битәбиғи тәьҫирәтте бик тәбиғи тәьҫорат итеп ҡабул ҡылды...” – Һыҙланып ыңғыраны: әҙәм балаларын да тап шундай реципиент яһап, яҙһыҙ йырлатырға итә түгелме?..\nТелефондың шылтырауы уға йән өргәндәй булды. Теге шомло тыуған көн байрамлы кисәнән һуң да ике көн буйы телефон шулай һулығып шылтырағайны. Ғәйепле өндәшкән таныш тауыш килгәйне. Фәхерниса, трубканы алғаны, уны ишеткәне һайын, ҡунаҡ табынында табын хужаһын һуғып йыҡҡан һөмһөҙйән күҙ алдына килеп, сикһеҙ нәфрәтләнеп, бер һүҙ менән өҙгәйне. Шунан һуң ул өндәшмәне, ҡайҙалыр тәрән упҡынға инеп сумғандай булды, юғалды. Ҡыҙ, иңендәге тирмән ташы төшкәндәй, еңел һулап ҡуйғайны. Ә бына хәҙер шылтыратыусының ул түгеллегенән әсенеп, уны ер аҫтынан тартып сығарырҙай өҙгөләнә, теге остағы билдәһеҙ затҡа Рәхимйән тип өндәшә...\n-- Эйе, химигыбыҙ унда эшләмәй хәҙер...\nИларҙай буҫлыҡҡан Фәхерниса салт боролоп ҡараны – Йәмил ине.\n-- Ҡайҙа, ни булған? – тине саҡ тын алып.\n-- Башҡа ҡалаға күскән, тиҙәр. Ренард дуҫы өҫтөнән ошаҡ яҙған бит... байрам табынымда ғауға ҡуптарҙы, үҙемде туҡманы, тип... Эштәре хана уның...\n-- Бахырсыҡҡынам! – Вахтер апай инеп тыңлап тора имеш. – Ҡайһындай ҙа инсафлы, мөләйем егет ине! Уҡымышлы, ғалим әҙәм булһа ла, үҙе шундайын-шундайын оялсан ине. Йәй буйына ҡосаҡлап сәскә килтерҙе. Тик шуны ла үҙ ҡулынан тапшырырға ояла: Фәхерниса ҡыҙымдың яҙыу өҫтәленә йә Ренард Сәйфелмөлөкович аша һалдырта, йә минән бирҙертә ине...\n-- Ә, нимә?! – Фәхернисаның күҙҙәре аҡайҙы. -- Уф! – Ҡыҙ ҡуш усы менән йөҙөн ҡапланы. – Ниндәй оят! Мин ул гөлдәр Ренардтан тип белдем бит...\n-- Алырһың ул бөтмөштән! Раштыуала ҡар бирмәҫ сосйән бит ул! Улмы ул...\nВахтер апаһының һәр әйткәне йөрәгенә энә булып ҡаҙалған Фәхерниса, түҙә алмай, бүлмәнән сығып йүгерҙе...\nОло ғауғалы тамамланмыш тыуған көн табынынан һуң бер-бер артлы ялғанған ял көндәре дауамында тамам айнып, баш-күҙ алып, әүәлге ыҫпай егет хәленә ҡайтҡайны инде Ренард. Шул төндән һуң күрше-күләндең береһендә лә Кипарис ҡартты күргән-белгән булмағас, вокзалдарҙы ҡыҙырып сыҡты, ҡала үлекханаһына шылтыратып һорашты, береһендә лә ундай юҡ. Тешен ҡыҫып йәнә лә аҙна-ун көн кисергәс, башын баҫып уйланып ултырҙы ла, олаҡмыштың ҡыптыр туны менән ҡуян бүреген, баллон калушлы быймаларын ил аяғы һил мөҙҙәттә зират ҡоймаһы буйындағы сүплеккә илтеп яҡты. Бер-нисә тәүлек үтеп, шуларҙан көл ҡалыуына инанғас, тынысланып, милиция бүлегенә шылтыратты – кейенеп сығып киткән еренән алкаштың ҡайҙалыр олаҡҡанын һәм, моғайын, шешәләштәрендә һамҫып ятыуын хәбәр ҡылып, бындай хәлдәр элек тә йыш ҡабатлана торғайны, һеҙҙең ҡулға тарыманымы шул ахмаҡ, тип белеште.\nЭшендә лә ошолай тип аңлатҡас, бығаса прогул яһамаған Кипаристың көтөлмәгән ҡылығына аптырай биреп ҡуйһалар ҙа, айнып ҡайтып шөғөлөнә керешеүен көтөргә, шуға тиклем ваҡытлыса кеше яллап торорға килештеләр.\nРенард әүәлгесә көндәлек эшенә елеп бара, әүәлгесә алсаҡланып һөйләшә, коридор яңғыратып көлә, әммә йөрәк тигәнең урынында түгел, нимәнелер шомланып көтә ине. Өҫтәүенә... өйҙә тап Ренардтың бүлмәһенең тәҙрә тәңгәлендә генә күҙ көйөгө: иҫке толь, ҡар менән көпләп суҡайтылған кипарислы ҡыуыш Ренардтан яҡты донъяны ҡаплап, эсте бошороп тора. Шул ғына етмәгәндәй, ләңкелдәк Мопсы ла бит тәҙрә төбөнә ырғып менә лә шунда төбәлеп өрә, хатта муйынсаҡлап хәжәтен үтәтергә сығарғанында ла, шыңшый-шыңшый, шул яҡҡа тартылып йонсота...\nРенард ошо Кипарис ҡарт ултыртҡан, кипарис тигән хәйерһеҙ ағастан кисекмәйенсә арынырға теләне. Зиратта ҡәбер ҡаҙыу шөғөлөндәге атаһының элекке таныштарын – мәңге иҫерек ике типты яллап килтереп, төшөмлө эшкә йәһәтерәк керешергә ҡыҫтаны, тик тегеләре үтә яй ҡыбырланы. Береһе, ҡар аҫтынан саҡ-саҡ ҡына төҫмөрләнгән эҙ буйынса кипарислы ҡыуыштың артына үтеп, ҡыуыш төбөндә яңыраҡ ҡыш бауырында өңөлгән, әҙәм башы һыйырлыҡ тишектән үрелеп-үрелеп ҡараны, тик ҡараңғыла бер ни ҙә күренмәне. Ренардтың ашыҡтырып мыжыуына тамсы ла иғтибар итмәй, шешә боғаҙынан уртлап берәрҙе йотҡастары ғына, ҡәнәғәт тамаҡ ҡырып, суҡалтайҙы һүтергә керештеләр. Тирә-яҡҡа ҡар бураны туҙҙырып, ҡар аҫтынан сыҡҡан толь ярпыларын быраҡтырып, ҡыуыш һайғауҙарын тартып ауҙарҙылар һәм... көтөлмәгән хәлдән ҡойолоп уҡ төштөләр: яланаяҡ-яланбаш, йоҡа эске күлдәксән генә Кипарис ҡарт үҙенең йәшел эскәмйәһендә кипарис олонон ҡосаҡлап ултырып ҡатҡан...\nМилициянан килеп теңкәгә тейҙеләр: ҡайҙа туны, бүреге, тип ныҡынылар. Кейенеп сығып китте, алкашланып сисенеп ташлағандыр, тигәс, әгәр сисенеп ташлаһа, ҡайҙа улар, тип тере йәнде алдылар...\nҠәбергә төшөргәндә Ренард Кипаристың табутын ҡосаҡлап иланы, зират янындағы “Батыр” кафеһында мул һыйлы хушлашыу табыны ойошторҙо.\nТәфтишселәрҙең эше оҙаҡҡа һуҙылманы -- әжәле өсөн алкаш үҙе ғәйепле, тип таптылар...\nСпектакль аҙағынан театрҙың артҡы ишек төбө, ғәҙәттәгесә, балға һырыған һағыҙаҡ өйөрө шикелле ала-ҡола кейенгән нәҙек һираҡлы, ялбыр яллы егеттәр, шул уҡ егеттәргә оҡшаш ала-ҡола ҡиәфәтле, тик ни бары ҡаштары аҫтына күгәртеп һөрмә тартҡан, ҡаранан оҙон яһалма керпектәр йәбештергән, шул аҡшайған күҙҙәре менән генә нәҙберек енес икәнлектәрен төҫмөрләткән аҙмыш ҡыҙ-ҡырҡын – балет сәхнәһе йондоҙҙарының саманан тыш мөкиббән киткән алҡышсылары менән туп-тулы ине. Бер-береһен этәрешеп, артистар ҡайтырға сыға торған, ике яндан таш арыҫландар ажырайып һаҡлап ятҡан бейек болдорҙоң тирәһен уратып алғандар ҙа ишектең һәр асылып-ябылыуын ығы-зығылы шау-шоу менән оҙаталар, ҡайберҙәре “үҙҙәренең йондоҙҙары” артынан, ат ҡойроғона тегелгән тегәнәктәй, троллейбус туҡталышынаса күҙҙәрен тызырайтып китәләр.\nПрима-балерина Сәғиҙә бер ҡосаҡ сәскә күтәреп күренгәндә был тынғыһыҙ йәмәғәт тап шул ҡайнашып торған мәл ине. Ҡыҙҙың тупһа аша һалған тәүге аҙымы уҡ, әйтерһең, сая ҡырмыҫҡа иләүенә таяҡ тығып болғатты: тел шартлатып һоҡланыу аралаш күккә һәр төрлө берет, эшләпәләр оса башланы, фотоаппарат затворҙары шытырланы. Ә бер сеп-сей ерән һаҡал баҫҡан, ерән сәсе туҙғаҡбашланған, өҫтәүенә шундай уҡ сеп-сей ерән костюм кейгән мыҡты әҙәм, һыуыр һымаҡ йөнтәҫ тоҡом, иң алғы рәттә ҡарғып тороуы менән дә мөрәхәтһенмәй, яҫы балағын ялпылдатып килеп юлға һуҙылып ятты, ҡыҙҙың томбойоҡтай тынҡыс балтырҙарын ҡосоп алырҙай ымһынып, күҙҙең яуын ҡайтарырҙай ҡайын туҙы һымаҡ ап-аҡ түфлиҙәрҙең эҙен үбеп тилерҙе...\nЮҡ, прима-балерина Сәғиҙә бындай сөсөләнеүҙәрҙе күтәрә алмай ине. Сығырҙан сығып борғаланыуҙарҙың береһен дә күрмәгәндәй, кешеләрҙең башы аша ҡарап тыныс атланы; көндәгесә арыған, хыялһыуланған, моңһоу ине ул. Аяҡ табанын яларҙай булып ятып ҡалған баяғы ерән һаҡалтайҙың яҙғы сағыу бөжәк – еңгәсәй төҫлө ҡанһыу-ҡыҙыл күҙҙәре генә күңел офоғонда бер мөҙҙәткә салынды, ҡыҙ хатта һулышын ҡыҫты, туҡтарға итте, әммә шунда уҡ сәйер хисе онотолдо – аяҡтары аҫтында ни бары әлеге мәхлүҡ-бөжәк, ҡыҙыл еңгәсәй генә, әйтерһең, үрмәләп бара ине. Юҡ, беҙ иҫәүән тип һанаған бабаларыбыҙ төптө иҫәүән булмаған – сәнғәт һарайының болдор-тупһаларын ажарлы таш арыҫландар менән һағауыллатып яңылышмаған. Матурлыҡ артҡы ишектән таратылмай, ҡыҙыл еңгәсәй күҙҙәр менән үлсәп-нарыҡлана алмай, Матурлыҡты арыҫландар ҡурсалап һаҡларға тейеш!.. Сәғиҙәнең күҙ алдында әле һаман тере тамаша залы, ундағы ҡуҙҙай янып баҡҡан йөҙәрләгән саф күҙҙәр, илаһилап алҡышлаған илһамлы йөҙҙәр һынлана, тамашасы күкрәгенең ҡәнәғәтләнеп гөрөлдәүе, йөрәкһетеп, ҡолаҡтарында шаулап тора. Ул хатта был йылы хисте, уны илһамдарға сумырып оҙатыусы илаһи көстө таш стена үтә лә һаман артында тоя ине – ҙур сәнғәттең ысын алҡышлауҙары ана ҡайһындай ул! Ә былар, -- Сәғиҙә ян-яғына күҙ һирпеп кенә ошо хаҡта уйланы, -- ә былар – саф алҡыштың йәмһеҙ төпөрәһе генә. Сөнки һәр нәмәнең үҙенең сиге бар, ә сәнғәттең сиген хәтәр аша атлаған, Матурлыҡтың артҡы яғына тексәйеп сыҡҡан тампашасы... себенде хәтенрләтә...\nАңғартмпаҫтан болоҡһотҡан был тойғонан ҡотолорға теләгәндәй, прима-балерина аҙымдарын йышлатты, ҡосаҡлап тотҡан гөлләмәһен күкрәгенә ҡыҫмаҡланы. Ҡуҙҙай дөрләү роза сәскәләре ҡыҙҙың һулышынан ҡуҙрап тоҡана кеүек ине. Араһындағы бары ике дана сәскә -- аҡ томбойоҡ сәскәһе генә йөрәгенең ап-аҡ ҡыҙыулыҡҡа еткән хәтәр утлы үҙәгенән ҡурпығандай нурланып, утлы бәбәктәре ҡуша сатрашланып, ҡандай алһыу таждар йәнәшәһендә ап-аҡ сатҡы рәүешендә балҡыған. Эйе, тере бөрө-бәбәктәрен ҡапырайтып, сатҡыланып нурын тирткән ошо ике бөртөк аҡ гөл ҡыҙ күңеленә әллә ниндәй утлы-ҡуҙлы тилереүҙәр һала ине... Сәғиҙә был гөлләмәне сәхнә түренә яуҙырылған бик күп гөлдәр буранынан айырым-асыҡ таныны, һауала килеш үк һонолоп тотоп алды. Егете, -- эйе, егете! – уға һәр саҡ Ағиҙелдең тәрән һулышын бөркөлдөрөп килтермәле танһыҡ бүләк ине был. Әммә ошо ғәҙәттәге ал ҡыуаныс араһына тәбиғәттең сихриәтле ҡуш һабағы итеп ҡурпытылған ап-аҡ ике генә бөртөк – ике аҡыҡ томбойоҡ – бөгөн ҡыҙҙың йөрәк башын иҫләмәҫтән семетеп алған, бөрөп тотҡан, табандарҙан планетаны тибәртеп шашҡын елкендергән тылсымлы көс ине шул. Әгәр эш улайға китһә, дөрөҫөн генә әйткәндә, ул прима-балерина булмаҫы борон уҡ әле, балет сәхнәһенә менеп беренсе “па” яһауҙан уҡ, нисәмә йылдар буйы ошо изге сәғәтте көттө...\nИкеһенең күҙҙәре тәүбашлап һис бер абайламаҫтан, “Томбойоҡкүл”де бейегәндә төкәште. Сәхнәгә яңы-яңы ғына сыҡҡан ҡауырһын ҡанатлы йәш солистканың һәр талпыныш-хәрәкәтен йотлоғоп тамаша ҡылған йөҙәр, меңәр күҙҙәр араһынан күңел тигәнең ни өсөндөр бер тәңгәлдә туҡталды. Унда Ағиҙел йылға пароходствоһының ҡупшы кейемен кейгән йәп-йәш матрос ултыра ине. Артҡа яллатып һыпырылған муйыл-ҡара сәс ырмауын өҫкә этәреп ҡалҡынған яҫы маңлай. Ҡаш дағалары аҫтынан сөм-ҡара күмер төҫлө яндырып, албырғатып, үҙәктәргә үткәҙгәнсе иҫәрләтеп баҡҡан күҙҙәр... Сәғиҙә сыҙай алманы: бейеп барғаны килеш ҡапыл әйләнеп, һирпелеп бер ҡараны. Егет шунда уҡ оялып башын эйҙе, аҙаҡ ҡыҙ уның яндырау-утлы ҡарашын, төндө тишеп тоҫҡалған прожекторҙай, бейеү бөткәнсе үҙ тәнендә тоҫмалланы. Әммә күҙҙәр, күңел пәрҙәһен тишеп өлгөргән күҙҙәр, инде хәҙер бер-береһенән оялып ҡасыр булды: егетте лә, ҡыҙҙы ла – икеһен дә әллә ниндәй оялсан хис сорнаны ла елкетте. Ҡараштарҙы ҡушарлатҡан тетрәндергес баяғы мәлдә Сәғиҙәнең йөрәгенән бармаҡ остарына саҡлым ҡайнар ялҡын йүгерҙе, һәм был сихри секунд уны ҡапыл ҡауырһындай еңеләйтте. Ул һуҙылып-һуҙылып һауаға осҡанында планетаның тартыу көсөн бөтөнләй тоймай башланы, үҙен күктә ағылып йөҙгән аҡ болоттай хис итте...\nШул хәйерле секундтан һуң күпме елдәр иҫеп, күпме һыуҙар аҡты; аҡ томбойоҡ булып бейегән наҙлы тәпәйҙәр аҫтына күпме ҡайнар алҡыштар, аҫыл сәскәләр яуҙы, алдағы күпме спектаклдәрҙә ул ерҙең барлығын тоймай елкенеп бейене. Шунан алып теүәл алты йыл үтте, ябай балерина – прима-балерина булып күтәрелде. Ә баяғы утлы ҡараш һаман бер тамсы ла һүрелмәй, партерҙағы шул бер тәңгәлдән уны һәр бер премьера спектаклендә кулуарҙар артынан уҡ сәхнәгә тартып ала, сәхнәнән йотлоғоп оҙатып ҡала ине. Был донъя бик ҡыҙыҡ бит ул: балерина, ирекһеҙҙән, шул тарафҡа, шул ҡарашҡа эйәләште, уны көндәренең ғәзиз бер нуры, туғаны итеп күрә, уны болоҡһоп көтә, унһыҙ йәшәй алмай кеүек...\nЙәйге гастролдәрҙә йөрөп зарығып ҡайтҡаны һайын, Сәғиҙә тәүге спектаклгә урамдан уҡ йөрәге менән лөпөрләп бейеп килә, ниндәйҙер сихри яҡынлыҡ, тартыу көсө тойоп килә. Иң-иң һағыныслы ҡараш шаршау асылып киткәс тә үк, шул танһыҡлы бер тәңгәлдән уҡтала, Сәғиҙәнең ҡарашы ла шул тәңгәлгә туҡтала. Кешеләрҙе йөрәкһетеп бер-береһенән айырған, хатта уларҙы ҡаршы ҡуйған ғәмле донъя ошо мәлдә, тамаша залы менән сәхнә сәнғәт тылсымына төрөнөп арбалған иң илаһилыҡлы минуттарҙа, был икәүҙең бер ыңғайҙан өлпөрәп типкән йөрәге аша бергә килеп тоташа...\nӘ бер заман көтмәгәндә сәхнәлә бейегән аҡ томбойоҡтоң яурындарын күк көмбәҙе ҡарағурғашланып баҫты, ер көрмәге ҡаурыйҙарын ҡуҙғалтмаҫлыҡ итеп тартты, епә-еңел ҡауырһын тән суйын менән тулышҡандай тойолдо, ауырлыҡты күтәрә алмай күҙҙәрҙән йәш ҡойолдо – матросы юҡҡа сыҡты... Эйе, юҡҡа сыҡты. Айҙан һуң да килмәне, ҡыштар үткәнсе лә күҙен күрһәтмәне. Йәй башынан театр илдең алыҫ яҡтарына гастролгә китте. Сәғиҙә, матросты ла карабы менән зәңгәр юлдар ылыҡтырғанға һанап (сөнки Ағиҙел йылға кәмәләре инде диңгеҙгә лә сығып йөрөй башлағайны), таныш күҙҙәр менән ҡабат осрашыуҙы көҙөн ҡайтҡас, туған ҡала урамдарында олпат олонло йүкәләрҙең һары япраҡ бурандары уйнағас, ә сәхнәлә өр-яңы сезон башланғас өмөт итте: театрҙың тантаналы яңырып тыуыу миҙгелдәрен матрос һис ысҡындырмай ине. Әмә икенсе сезонда ла илһамсыһыҙ ҡалырға, сөмөрөм күҙҙәрҙе күрмәй бейергә тура килде, бының ниндәй самаһыҙ асы икәнлеген сәхнәнән үҙегеҙ татып белһәгеҙ ине... Бер һүҙ менән әйткәндә, партерҙағы Ағиҙел матросы утлы ҡараштарын бөркөп һөйөнөп ултырыр урын, уны башҡа берәүҙәр биләһә лә, Сәғиҙә өсөн буш ҡалды, йәнһеҙ ҡалды...\nЙөрәктәге иҫләмәҫтән алған яра һис кемгә лә һиҙелмәйенсә ҡанһырап бөтәшеп барғанда, матросы зәңгәр офоҡтарҙа һүрелеп юҡҡа сыҡҡандан һуң театрҙа өсөнсө сезон асылғанда, бер заман Сәғиҙә онотолоп йәнә ап-аҡ томбойоҡҡа әүерелгәндә, ҡапыл ғына ялҡын уртлап алғандай, һулышы киҫелде ҡыҙҙың, йөрәге туҡталды, тәнен залдан ойҡолған үрт ялманы. Аҡ томбойоҡ, моғайын, бейеүҙең иң күтәренке, сая хисле мәлендә, иң хәтәрле талпынышында ҡапыл туҡталып, ҡатып, һабағын аҫтан салғы киҫкән үләндәй ҡалтыранып ҡуйғандыр: алда ултырған йәш кенә бер тамашасы “ой!” тип йөрәкһеп тертләне. Шул ҡыҫҡа мәл бөтәһен дә хәл итте: балерина партерҙағы таныш ултырғыстан тура үҙенә йүнәлтелгән утлы ҡарашҡа сумды, дөрләп китеп йәнләнде, көлдән ҡалҡынған Феникс-ҡоштай тылсымланып талпынды. Ҡапыл гөртләп ялҡынланыу тамаша залын гөрләтте, алҡышлап ҡул сабыуҙар сәхнәне тетрәтте. Балеринаға бейеүҙән туҡтап тубыҡтарын бөгөргә, тамашасыны хөрмәтләп баш эйергә тура килде. Иҫ китмәле арауыҡта Сәғиҙә егетен таныны: инде ҡупшы һалдат кейеме кейенгән һәм уға алйырҙай бағынған тамашасы – тап үҙе, теге саҡтағы Ағиҙел матросы ине! Ошонан һуң күрһәгеҙ икән күктәрҙең күкрәп киңәйгәнен, томбойоҡ тәпәйҙәре ерҙе, -- эйе, Ер шарын! – типсеп-тибәреп ебәргәнен!..\nЕгет тиҙҙән, моғайын, ҡабат үҙенең пароходствоһына урынлашты – йәшел һалдат формаһын зәңгәр йылғасы кейеменә алмаштырҙы. Тик был юлы матрос түгел – уҡалы погондар тағылған етәксе ҡор мундиры ине уның күҙгә күренеп ҡалҡынған, яҫырған мыҡты иңдәрендә. Үҙен сәхнәнән оҙатҡанда аяғөҫтө баҫып тороп, юғары күтәреп сапҡан көрәк ҡулдарында моторҙар менән булашыусы ысын хеҙмәт кешеһенең тамғаһын – ҡараһыу мазут төҫөн шәйләп, Сәғиҙә хыялый егетенең берәй машина, механизм тирәһендә эшләгәнен шәйләне, был иһә уның хыялында егетте ергә тоташып үҫкән төп имәндәй ҙурайтты, серләндерҙе... Ниңә йәшереп маташырға: Сәғиҙә, әллә инде үҙе яртылаш күккә сөйөлөп йәшәгәнгә, ергә батыбыраҡ торған кешегә -- ябай хеҙмәт эйәһенә танһығып тартыла ине.\nДөрөҫөн генә әйткәндә, Сәғиҙәнең артынан ҡалмай йөрөүселәр быуа быуырлыҡ әле. Ус туҙҙырып сәпәкәйләп ултырыусылар араһында ғына түгел, ә сәхнәлә бергә бейегән егеттәрең дә итәгеңә балауыҙҙай һыланып, татлы балдай яғылып ҡына баралар. Әммә йылдар йүгереп үтә торҙо, теге егете булмағас, ҡыҙ күңеле еңел-елпе ғишыҡ утын әллә ни һанламаны. Ул бары тик һауала осоп бейеү менән, үҙен һауала тотҡан баяғы хыялый көс – матросының, залда үҙе булмаһа ла, күңеленә һеңеп ҡалған утлы-татлы күҙ ҡараштары менән мауығып йәшәне. Уның өсөн, биғәйни, билде һындырырлыҡ ҡосҡан ҡосаҡтар ҙа, ҡанатҡансы һурып үбер ирендәр ҙә юҡ ине. Таңғы ысыҡтай мөлдөрәмә ҡыҙ сафлығын, намыҫын да шул ике хаҡ тылсым – сәхнә һәм хыялый күҙҙәр өсөн юғары күтәреп һаҡланы. Мөхәббәттең түбән ерлекле талабына буйһонһа, баяғы ике хоҙайына бер юлы хыянат итер, күккә осорған ҡанаттары ҡыйылыр кеүек ине. Камиллыҡтың сигенә еткән һомғол тәндең ваҡыты менән үлтереп-тилертеп ымһыныуҙарын татыманы түгел татыны, әммә нәфсе тигән нәмәһен баҫырға ла өйрәнде. Алйырҙай булған саҡтарында яңғыҙ үҙе генә ҡалып сигарет ҡабып алыу ғәҙәте – хәтәр ғәҙәт – бәлки, ошоноң касафатылыр... Зарарлығын белә тороп, ваҡытында тыйылып ҡала алманы, иптәштәренә һиҙҙертмәй йәшереп тартты. Ләкин, йылдары ағылған һайын, тере йәнгә изге итеп тәбиғәттән тәғәйенләнгән нимәнеңдер етешмәүе, шунан ҡарышып баш тартыуҙың хәтәрлеге нығыраҡ тойола икән; әсе тәмәке төтөнө лә дәртте һүрелтә алмай, уғата йөрәкһетә икән: күпме генә күккә сорғолоп талпынһаң да, йәшлегеңдең һыҙылып ҡына үтеп китеп барғанлығын, Ҡош Юлдарын иңләп алырҙай ырғып осҡан буй-һыныңдың шулай ҙа ерсән икәнлеген, шуға тартылып ятҡанлығын тояһың. Һәм баяғы партерҙағы танһыҡ тылсым күҙҙәренең йәшерен-серле сатҡыһын ғына түгел, ә теп-тере эйәһен дә уның бөтмәҫ хыялыйлығынан тартып алғың, ҡосоп күкрәгеңә ҡыҫҡың, бик-бик яҡынайтҡың килә...\nДөрөҫөн генә әйткәндә, егетенең ҡыйыуһыҙлығы ҡыҙҙың теңкәһенә тейә башланы, йәшлек тигәнең елеп кенә үтеп бара бит инде...


Район хакимиәтенең балиғ булмағандар эше һәм балаларҙың хоҡуғын яҡлау буйынса комиссияһы үҙенең ултырышына насар йәшәгән, эскелеккә һабышҡан кешеләрҙе саҡырып, уларҙың улдарының һәм ҡыҙҙарының яҙмышын хәл итә. Сираттағы шундай сара Аҡморонда үтте. Уның эшен район хакимиәте башлығы урынбаҫары И.М. Йәндәүләтов етәкләне. Комиссияла 6 ғаиләлә тәрбиәләнгән балаларҙың яҙмышы хәл ителергә тейеш ине. Әлбиттә, был кешеләрҙе ғаилә тип атауы бик ауыр.\nТәүге булып башланғыс кластарҙа уҡыған ейәнен тәрбиәләгән өләсәйҙең эше ҡаралды. Уның 32 йәшлек ҡыҙы әсәлек хоҡуғынан күптән мәхрүм ителгән. Ҡатын әсәһе һәм балаһы менән бергә йәшәргә тейеш булмаһа ла, өйҙән сығырға теләмәй. Ул йыш ҡына йортҡа әшнәләрен йыя, эскелек ойоштора. Балаһын ғына түгел, әсәһен дә туҡмауҙан тартынмай. “Бер һүҙ ҙә әйтә алмайым, осора һуға ла ҡуя”, – тине оло йәштәге ҡатын илап.\nӘммә урындағы балиғ булмағандар эше буйынса комиссия ағзалары әйтеүенсә, бәлә баланың әсәһе генә түгел, ә өләсәй кешенең дә эсеүендә. “Ул айыҡ булғанда бала ла ҡараулы, дәрестәрен дә бергә әҙерләйҙәр. Эсһә – туҡтай алмай, малайҙың яҙмышы өсөн борсолабыҙ”, – тине ауылдаштары.\nБорсолорлоҡ та шул: өләсәй эскән саҡта өйҙөң ҡото китә, бала ас йөрөй. Ҡатындарҙың шешәләштәре малайҙы ла юлдан яҙҙырыуы йәки туҡмауы бар бит.\nКомиссияның ҡарары менән өләсәйҙе Сибай наркология дауаханаһына дауаланырға ебәрергә хәл ителде. Әгәр ҡатын холҡон төҙәтергә теләмәһә, малайға етемдәр йортонда тәрбиәләнергә тура киләсәк.\n1982 йылғы йәш ҡатын аралашҡан әхирәттәре, дуҫтары – барыһы ла шешә менән бик дуҫ булғанға юлдан яҙғандыр, тип уйлайым. Хәйер, уның төҙәләсәгенә, өс балаһын етем итмәйәсәгенә ышанам. Матур ғаиләлә тәрбиәләнгән, мәктәптә яҡшы уҡыған, үҙе лә бик эшһөйәр, һылыу ҡатындың яҙмышы айырыуса ҡатмарлы. Яратып сыҡҡан тормош иптәштәренең йәшләй вафат булыуы ла, уның йөрәгенә ауыр яра булып ятҡан. Күрәһең, әсә кеше хәмер менән онотолорға ла теләгәндер. Шулай ҙа уның: “Башҡа бер ҡасан да бындай комиссия алдына баҫмаясаҡмын!” – тигән антына ышанырға булалыр, тип уйлайым. Ауылдаштары әйтеүенсә, ҡатын балаларын яҡшы ҡарай, матур итеп кейендерә, таҙа йәшәй. Шуға күрә “ҡара исемлеккә” инеү уның өсөн ғүмерлек һабаҡ булғандыр.\nЙөҙөнә ҡарап йәшен билдәләп булмаған, нимә һөйләгәнен үҙе лә аңламаған ҡатынды яңы эсә башлағандарға ғибрәт өсөн күрһәтергә лә булыр ине. Хәҙер ул өлкән улдары менән бергә ултырып эсә башлаған икән. Үҫмер улы аслыҡ-яланғаслыҡтан мәктәпкә йөрөргә тартына, төрлө эштә йөрөп икмәклек аҡса эшләргә мәжбүр. Кесе улын атаһы үҙенә алған. Бала Өфөлә интернатта уҡый. Тик ҡатын был ире менән законлы никахҡа тормағас, төрлө ҡаршылыҡтар килеп тыуа. Мәҫәлән, ата кеше балаһын ҡайҙалыр алып барыу өсөн ҡатындан ышаныс ҡағыҙы яҙҙыртып алырға мәжбүр. Ә уныһының айыҡ саҡтары бик һирәк була. Шуға күрә ир комиссияның үҙен атай итеп рәсмиләштерергә ярҙам итеүҙәрен үтенде. Малай ҙа: “Мин тик атайым менән йәшәргә теләйем”, – тигән теләк белдерә икән.\nӘсә кешенең насар шарттарҙа йәшәүен, бигерәк тә бүлмәһенең санитар нормаларына тап килмәүен, йәғни һәр саҡ ҡот осмалы бысраҡ булыуын, ашарға булмауын иҫәпкә алып, баланы ата тәрбиәһендә ҡалдырырға хәл ителде. Ир һәм ҡатынға ЗАГС-ҡа барып баланы рәсмиләштерергә ҡушылды. 10 йәшлек малайҙың артабанғы яҙмышы өсөн күңел тынысланды. Сөнки уның атаһы яҡшы шарттарҙа йәшәй, үҙ эше бар, ә иң мөһиме –ул балаһын ярата, уның киләсәге өсөн борсола. Ҡатынға үҫмер улын мотлаҡ мәктәпкә ебәрергә ҡушылды. Уҡытыусылар әйтеүенсә, шул осраҡта ғына улар малайҙы контролдә тота аласаҡ.\n1982 йылғы йәш ҡатын үҙе әле бала ғына булып күренде. Шуға ҡарамаҫтан, уның юлдан яҙып барыуы, ныҡлап эскелеккә һабышыуы борсоуға һалды. Бер көн коляска этеп барған әсә урамда ҡолай. Юлда имгәкләп йөрөгән йәш ярымлыҡ бала, иҫерек әсәне машиналар урап үтергә мәжбүр була. Ғаилә башлығы ситтә эшләй. Ул аҙнаһына бер тапҡыр ҡайта. Атай кеше өйҙә саҡта өс балаһына аш бешереп ашата, өҫ-башын тәрбиәләй. Ул эшкә китеү менән кескәйҙәр өсөн ауыр көндәр башлана: әсә көн-төн иҫерек, ашарға юҡ. Шуға күрә балалар йыш ауырый, тән ауырлыҡтары ла тейешле кимәлдән күпкә түбәнерәк. Комиссия уларҙың йортона барған саҡта кескәй бала ас, ә өйҙә ашарға бер тәғәм ризыҡ булмай. Сабыйға ҡатҡан икмәкте ебетеп ашатырға мәжбүр булалар.\nБыл осраҡта ла ҡатынды ашығыс рәүештә дауаланырға ебәрергә хәл ителде. Ир кеше бындай тәҡдимгә ҡыуанып китте: “Дауаланһын, ә балаларҙы әлегә әсәйем ҡарар”, – тине ул. Ҡатыны ла төҙәлергә, эсмәҫкә һүҙ бирҙе.\n1983 йылғы ир йәш тә 3 айлыҡ балаһы, ата-әсәһе менән килде. Был сабыйҙың да әсәһе эсә икән. Ул Силәбе өлкәһендә ире булыуға ҡарамаҫтан, Аҡморонда ла ғаилә ҡорған. Хәҙер улын ҡайны-ҡәйнәһенең ҡарамағына ҡалдырып, аҙғын тормош алып бара. Силәбе өлкәһендәге ҡыҙын ундағы ҡайны-ҡәйнәһе ҡарай. Ошондайҙар хаҡында кәкүк әсә тип әйтәләрҙер, күрәһең. Ул ғына түгел, ҡатын янъял ҡуптара, иренә, ҡайны-ҡәйнәһенә ташлана, тәҙрәләрҙе яра. Улын тәрбиәләмәй, аҙғын тормош алып барған ҡатынды әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итергә ҡарар ителде.\nИке ейәнен тәрбиәләгән өләсәй комиссия ултырышына иҫерек килеп инде. Малайҙарҙың икеһе лә ауырый, дауалауға мохтаж, әммә улар бер кемгә лә кәрәкмәгән булып сыҡты. Әсә кеше балаларын ҡанһыҙ рәүештә, хатта сыбыртҡы менән дә туҡмай икән. Балалар йыш ҡына ауыл ҡыҙыра, тәмәке тарта башлаған, шырпы менән дә шаяралар. Комиссия ағзалары был йортҡа барып боҙолған, ашарға яраҡһыҙ итте бешереүҙәрен күреп, борсоуға ҡала. Өләсәй иҫерек, малайҙар урамда ас йөрөй. Комиссия балаларҙың әсәһен саҡыртырға хәл итте. Шулай уҡ малайҙарҙың атаһын табыу кәрәклеге лә билдәләнде. Сөнки улдарын күрергә килгән ирҙең ҡатыны тарафынан ҡыуып ҡайтарылыуы асыҡланды.\nКомиссия ағзаһы, уның һәр эшендә ҡатнашҡан нарколог А.Х.Ҡашҡаровтан был кешеләрҙең тура юлға баҫыу ихтималлығын һораным. “Бер-икәүһенең генә айнығып, яҡшы тормошҡа ҡайтыуы бар. Күреүегеҙсә, күптәренең кешелектән сығыуы йөҙөнә сыҡҡан. Уларға нимә тип әйтһәң дә, янаһаң да, өгөтләһәң дә – аңламаясаҡтар. Уларҙың уйы бер – ҡайҙан эсергә табырға”, – тине.\nРайон хакимиәтенең балиғ булмағандар эше һәм балаларҙың хоҡуғын яҡлау буйынса комиссияһы ҡалала йәки ауылдарҙа күсмә ултырыштар үткәреп, балаларҙың киләсәген хәстәрләй, уларҙы хәүеф янаған йорттан йолоп ала. Бында тикшерелгән ата-әсәләр йә ул һәм ҡыҙҙарынан яҙа йәки барыһын да аңлап, ваҡытында ярҙам ҡулы һуҙған өсөн рәхмәтен әйтеп, эскелектән ваз кисә. Шулай ҙа арабыҙҙа бәхетле, балаларҙың шат тауыштары яңғыраған ғаиләләр көндән-көн күбәйә генә барыр, тигән ышаныста ҡалабыҙ.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 15:47


Ҡытай бизнесмендары республика менән конструктив эш алып барырға ниәтләнә – БР Инвестициялар йәлеп итеү агентлығы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nҠытай бизнесмендары республика менән конструктив эш алып барырға ниәтләнә – БР Инвестициялар йәлеп итеү агентлығы\n14:56, 15 сентября 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\nҠытай бизнесмендары республика менән конструктив үҙ-ара эш алып барырға ниәтләнгән. Башҡортостандың Ҡытай инвесторҙары менән эш итеү перспективалары тураһында «Башинформ» мәғлүмәт агентлығына интервьюла БР Инвестициялар йәлеп итеү агентлығы етәксеһе Флүр Әсәҙуллин һөйләне.\n— Әлеге ваҡытта Башҡортостан Хөкүмәте ҡарамағында Янцзы йылғаһының үрге һәм урта ағымы төбәктәре менән хеҙмәттәшлек итеү буйынса оператив эшсе төркөм булдырылған, был йүнәлештә уртаҡ проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса «юл картаһы» әҙерләнгән, – тип билдәләне Флүр Әсәҙуллин. – Был провинциялар менән иҡтисади хеҙмәттәшлек өлкәһендә өс проект эшләнеп килә. Уларҙың береһе – республикала «Чжон Гэ» Ҡытай-Рәсәй халыҡ-ара сауҙа үҙәге компанияһын булдырыу. Бынан тыш, метиздар етештереү буйынса «Юйди» Чунцин металдар эшкәртеү компанияһы менән һөйләшеүҙәр алып барыла. Ә октябргә Цзянси провинцияһында Рәсәй бизнесы көнөн уҙғарыу ҡаралған.\nИнтервьюны тулыһынса «Детально» бүлегендә уҡый алаһығыҙ.


Һауынсы хеҙмәте һәр ваҡыт маҡтаулы\n3 Май 2018, 18:06\n2017 йылда “Машина менән һауыу операторы” номинацияһын-да һөнәре буйынса иң яҡшыһы тип “Ленинский” кооперативының машина менән һауыу операторы Гөлһылыу Хәкимова танылды.\nХәҙер машина менән һауыу операторы – һөтсөлөк фермаларында иң кәрәкле һөнәрҙәрҙең береһе. Бөгөн компьютер заманы булып, хужалыҡтар эшенә цифрлы технологиялар индереү күбәйгәндән-күбәйә барыуына ҡарамаҫтан, улар-ҙың хеҙмәте талап ителгән булып ҡала бирә.\nГөлһылыу Хәкимова ауыл хужалығы производство кооперативында 17 йыл эшләй. “Ленинский” АПК-һына ул сусҡа ҡараусы булып килә. Һуңынан һауынсы итеп күсерелә.\nГөлһылыу Хәкимова машина менән һауыу операторы булараҡ, һөт продуктлылығын күтәреү, юғары сифатлы һөт алыу һәм быҙауҙар алыуҙы арттырыу маҡсатында малдар аҫрауҙы яҡшыртыу, уларға туҡлыҡлы матдәләре йәһәтенән баланслы аҙыҡ ашатыу буйынса һәм башҡа саралар күрә. Ул 128 һы- йырҙы ҡарай. Һәр береһен исемләп белә.\nХеҙмәте еңел түгел: һауынсылар бик иртә тора. Башҡа кешеләр әле саҡ эшкә китеп барғанда, ул инде иртәнге һауымды тамамлаған була. Уларҙың эшмәкәрлек һөҙөмтәһе – юғары һауым һәм таҙа һыйырҙар.\n– Һауым күләме туранан-тура һауынсылар хеҙмәтенә бәйләнгән, – ти ул. – Әгәр һыйыр менән ниҙер булһа, иң беренсе булып уны беҙ күрәбеҙ һәм тәүге ярҙам күр- һәтәбеҙ, шунан ветеринарға хәбәр итәбеҙ. Үҙҙәренә яҡшы мөнәсәбәтте малдар шунда уҡ һиҙеп ала. Йомшаҡ мөғәмәлә булһаң, улар ҙа тыңлаусан.\nУңған һауынсының эш күрһәткестәре лә юғары. Былтыр уның тулайым һауымы 4852,48 ц тәшкил иткән, бер һыйырҙан 4975 кг һөт һауып алған.\nДисциплинаһы һәм хеҙмәт бурыстарына яуаплы ҡарашы өсөн Гөлһылыу Хәкимованы етәкселеге баһалай, коллегалары ихтирам итә.


Йән яраһы. Хикәйә\n23 Октябрь 2021, 18:33\nТүштәре тумалана башлаған үҫмер ҡыҙыҡай, әсәһенән оялып, мунсаға яңғыҙ йөрөй башлағайны. Йыуынып бөткәс, сайыныр өсөн тасҡа һыу әҙерләгәндә, тайып китте лә бер сүмес ҡайнар һыу Нисаның түшенә түңкәрелде. Йәнасыҡҡа ҡысҡырған ҡыҙының тауышын таплыҡта ашҡаяҡ әрсеп торған атаһы ишетте. Аңын юғалтҡан ҡыҙ\nТүштәре тумалана башлаған үҫмер ҡыҙыҡай, әсәһенән оялып, мунсаға яңғыҙ йөрөй башлағайны. Йыуынып бөткәс, сайыныр өсөн тасҡа һыу әҙерләгәндә, тайып китте лә бер сүмес ҡайнар һыу Нисаның түшенә түңкәрелде. Йәнасыҡҡа ҡысҡырған ҡыҙының тауышын таплыҡта ашҡаяҡ әрсеп торған атаһы ишетте. Аңын юғалтҡан ҡыҙын күтәреп алып, эләгә – ҡолай медпунктҡа йүгерҙе.\nЭй, ул ҡыш... Һай, ул ҡышта кисергән ғазаптар. Яртыһы дауаханаларҙа, яртыһы өйҙә һыҙланып - һыҡранып үткәрҙе Ниса ул ҡышты.\nҠайнар һыуға бешкән эсен, түшен бәйләп булмай, сей яра булып бысҡылдай ҙа китә. Үҙенең дә ите насар булғандыр - тиҙ генә уңалманы. Ике ҡулын ең эсенән ала ла, түш тәңгәлендә ҡаушырып йөрөй. Буш еңдәре йөрөй елпелдәп, һуғыштан төбөнән ике ҡулһыҙ ҡайтҡан Ғәббәстеке һымаҡ. Шулайтһа, күлдәге тәненә йәбешмәй. Йоҡлағанда йәбешһә инде... Шарылдатып айырып алырға тура килә әсәһенә күлдәкте.. Әсе ҡорот һарҡытына, тоҙло һыуға иреткән ҡаҙ майы ҡушып һөрттө өләсәһе Бәлхизә. Үҙе ауыртыныуҙан сеңләп илап ебәргән ҡыҙҙы йыуата:\n- Сабыр ит, бәпәйем...Ҡалайтайым һуң... Йүнәле-е-ер, балаҡайым, янған бешкән ерҙәрең. Яңы ит үрер күкрәгеңә, Алла бирһә, эскенәң дә шымарыр. Тән яраһы төҙәлә ул, балам, күңел яраһы ғына уңалмай.\nЭэй, ул ҡыш... Үлеп, ләхет таҡталары ябылһа ла онотолмаҫ мин күргәндәр, ти торғайны өләсәһе. Нисаға ла ғүмер буйына етерлек булды ул һыҙланыу - ғазаптар...\nУҡытыусылар килеп, эш биреп, аңламағанын өйрәттеләр, үҙе лә тырышты Ниса. Контроль эштәрҙе һәйбәт эшләп, класынан ҡалмай күсте һигеҙенсегә.\nЙәй башында ҡыҙҙар менән тәүге тапҡыр һыу инергә барҙылар. Ҡыҙҙар сар - сор итеп сирҡаныс алалар, бер - береһенә һыу сәсрәтәләр, һыу эсенә сүкәйеп, юҡ булып торалар. Йөҙә белгәндәре Һаҡмарҙың уртаһынан барып урай, йөҙә белмәгәндәре, һыу төбөнә таянып, яр ситендә быстырҙашалар. Ниса бер үҙе - яр башында. Эй, һыу төшкөһө килә, шул теләге арҡаларын зымбырлата хатта. Һыуҙы ярата ул. Һыу инергә килһәләр, һаҡмарға иң тәүҙә ул осоп барып төшә, иң аҙаҡ ул сыға. Торғайны...\n- Яр башында ултырма бер үҙең күҙеңде асалаҡ - йомалаҡ итеп! Өкө шикелле! Кил, төш! Тәүге һыуға вис кеше төшөргә тейеш! Нимәңде ҡарап ултыраң? Әйҙә!\nКемуҙарҙан ҡысҡырып, һыуҙа маз булған әхирәттәре Нисаның оялыуын һындырҙы.\nКүлдәген сисеп, ултырған еренә бөкләп һалды ла Һаҡмарға боролдо.\nДонъялағы иң ҡурҡыныс януарҙы күргәндә лә кеше улай ҡурҡмаҫ.\nКүмәк иңрәү Һаҡмар өҫтөндә сайҡалды.\n«Ниса мунсала эҫе һыуға бешкән!” - тигәнде бөтәһе лә ишетһә лә, шул тиклем үк яныуҙы күҙ алдына килтермәй ине берәү ҙә. Нисаның эсе, ике түштең өҫтөнән алып кендеккә тиклем ҡарт ҡайындың олонондағы суғыртмаҡ шикелле булып уңалғайны. Тик был суғыртмаҡ бурһыу ҡыҙғылт төҫтә - ҡайнар һыуға бешкән йоҡа тән төрөлөп, сурайып бөтәшкән ине. Тиреһе йоҡа ғына булып кирелгән ерҙәренең ите йып - йылтыр булып тартылған.\nЙәш тулы ҡараштарын ҡыҙҙар ситкә алды, ҡайһылары услап – услап биттәренә һалҡын һыу һирпте.\nНиса йүгереп барып һыуға ташланды. Үкһей - үкһей, илай - илай йөҙҙө. Ҡыҙҙар ҙа йәштәрен тыйманы. Улар араһында иң шәп йөҙөүсе ине Ниса - Һаҡмарҙың арғы ярына етә яҙып туҡтаны. Һыуға сумып, оҙаҡ сыҡмай, һыу аҫтында өнһөҙ иланы. "Үләйем дә ҡуяйым ошонда... Һыу аҫтында... Сыҡмайым да ҡуяйым..." - тип иланы...\n- Ниса!!! Алйотланма!!! Сыҡ, Ниса!!! Ааа!!!\nКүмәк тауыш тағы Һаҡмар буйын яңғыратты.\nШунан һуң Ниса ҡыҙҙар менән Һаҡмарға һыу инергә йөрөгәндә эскүлдәк кейеп төшә башланы. Йоҡа ғына аҡ митҡалдан еңһеҙ итеп эскүлдәк тегеп алды һыу ингәндә кейер өсөн.\nНыҡ янғайны шул эсе, яңы ғына тумалып килгән түштәре.... Һул яҡ түше бигерәк тә ныҡ беште. Оло сүмес ҡайнар һыу нимә ҡуя?..\nТән яраһы яйлап уңалды. . Суғыртмаҡтар ҙа, бөтмәһә лә, әкренләп ярайһы ғына тигеҙләнде.\nӘ ҡыҙҙар - әхирәттәр еткән ҡыҙҙар булып етешеп беште. Тығыҙ күкрәктәре матур, тигеҙ генә булып ҡалҡып тора. Түштәре теүәл булғас ни... Нисаның һул түше шул көйө ҡалды, үҫмәне. Уңы ла яралы, аҫҡы яғы ите - тиреһе тартылып уңалды. Ҡыҙ тәүҙә үҙе тегеп кейгән күкрәксәһенең һул яғына мамыҡ тултырып ала торғайны. Ә мамыҡ тик кенә ятмай, улай - былай шыла, ойоша, йыуып алайым, тиһәң, өҙөлөп бөтә. Һуңынан башы етте Нисаның - һулы өсөн, уңына үлсәп, яһалма түш тегеп алды. Ҡатлап - ҡатлап, һырып, күбеп. Мунсала ғына йыуып киптереп ала ла, лифчигына ҡуша тегеп ҡуя. Тора - бара Ниса оҫтарып китте - ул теккән яһалма түштәр ҡатҡыл ғына булып, ике түшен дә тигеҙ итә..\nЯҙмыш үҙенең бизмәненең ике осон да тигеҙ тоторға ярата. Янған ҡыҙҙы әхирәттәре араһында иң һылыуы итте Тәҡдирбикә. Һипкел тигәндең нимә икәнен дә белмәгән ап - аҡ йөҙ, ҡыйылып киткән ҡаштар. Ҡамыш шикелле ҡуйы оҙон керпектәр араһында мөләйем ҡуңыр күҙҙәр.... Эйәгенең һул яғындағы ҡап - ҡара матур миңе ҡыҙҙы тағы ла һөйкөмлөрәк итә. Оҙон ҡалын сәс толомон берҙән үреп, һул яурыны аша алға төшөрөп һала гел.\nУрта мәктәпте бөткәс, ҡыҙҙарҙың ҡайһылары һыйыр һауырға эшкә сыҡты, ҡайһылары ҡалаларға барып, юғары уҡыу йорттарына уҡырға керҙе, училищеларға таралышты. Бер нисәүһе кейәүгә сыға һалып китте - мәктәп тамамлағанды көтөп кенә йөрөгәндәр икән, тиерһең. Ә Ниса Стәрлетамаҡ институнына барырға, уҡытыусы булырға ниәт төйнәп бөткәне инде. Юлға бергә сығып китергә иптәш ҡыҙҙар ҙа бар - мәҙәни - ағартыу техникумына инергә иҫәптәре.\nКонкурстан үтә алмаған Нисаға кире ауылға ҡайтыуҙан башҡа сара ҡалманы.\nУл саҡта ун класс белеме булған, армиянан ҡайтҡан егеттәрҙе, унды яҡшы билдәләргә тамамлаған ҡыҙҙарҙы уҡытыусы итеп эшкә алалар ине. Уҡытыусылар етешмәгәндер, күрәһең.\nНиса ла Йомрандар тигән ауылдың башланғыс кластары ғына булған мәктәбенә эшкә йүнәлтмә алды..\nБыл ауылға килгән көн ғүмерлек матур хәтирә булып иҫендә ҡалды Нисаның. Вәғиз ағаһы ат менән күсереп алып килде Нисаны ҡырҡ саҡрымда ятҡан Һаҡмар буйындағы тыуған ауылынан.\nЙәй аҙағының сыуаҡ, йылы, зәп - зәңгәр күкле матур көнө иҫенә төшһә, Ниса ниңәлер гел күҙҙәрен йома. Күҙ алдына килеп баҫҡан зәңгәр офоҡ буйлап йөҙгән бөҙрә болоттарҙы ниндәйҙер нәфис фильмдың һоҡланғыс күренештәре итеп тоя. Һылыу йөҙө яҡтырып китә, ирендәренә йылмайыу ҡуна.\n... Бына улар Вәғиз ағаһы менән йәп – йәшел баҫыу уртаһынан ҡыл тартҡан шикелле һуҙылған туп – тура юлдан егеүле атта киләләр. Ҡоштар сутылдаша, баш осонда һабантурғай сорлай.\n... Бына уларҙы, ауылға килеп ингәс, иң ситтәге өйҙөң ҡапҡаһы төбөндә таяҡҡа таянып торған ҡарт, ҡулын ҡаш өҫтөнә ҡуйып, күҙ яҙҙырмай күҙәтә.\n- Олатай, мәктәбегеҙ ҡайһы тирәлә? – тигән һорауға үҙе ниңәлер яуап бирмәй.\nИх, бер барып ҡайтаһы ине шул ауылға... Шул көн өсөн генә.\nМәктәпкә барып туҡтанылар. Йыйыштырыусы ишек алдарын һепергән. Мәктәп ишеге шар асыҡ. Иҙәндәре тап – таҙа. Кәрәк - яраҡтарҙы, китаптар, таблицаларҙы бушатҡан арала яңы уҡытыусы киләсәген йүкә телефон аша әллә ҡасан уҡ ишеткән ҡатындар, бала - саға мәктәп ихатаһына килеп тулды. Ихлас күрешеп, ҡайҙан, кем балаһы икәнен һорашып бөткәндән һуң, Йомрандар ауылына тап ошондай һылыу уҡытыусы ғына килергә тейеш, тигәндәй, ҡыуанып риза булдылар. Кемгә фатирға төшөрөргә, тип күмәк кәңәшкә керештеләр.\n- Үҙемә генә индерер ҙә алыр инем был кәртинкәне, - тип көлдөрөп алды Мөбирә тигәне, - балларым хут бирмәҫ.\n- Зәһүрә әбейҙән ҡулайы булмаҫ. Уның үләре үлеп бөткән, китәре китеп бөткән. Өйө иркен. Силсәүит утын бирһә лә файҙа...\nЗәһүрә тигәндәре барыбер миңә әпкилмәй хәлегеҙ юҡ, тип көткән, тиерһең йәйгелеккә, тип сығарылған, ап - аҡ итеп ағартылған мейесе янында самауыры борҡоп ҡайнай, бер ҡаҙан картуф, тәмле еҫтәр таратып, бешеп ултыра.\n- Бер генә уҡытыусы киләме, тиһәм... Был дилигатсыя ҡалыу ҡайҙа ул, - тип мәрәкәләп ҡаршы алды килеүселәрҙе әбей..\nЙәшел сирәм өҫтөнә йүгереп йөрөп балаҫ - кейеҙҙәр, ҡорама түшәктәр йәйҙеләр. Ашъяулыҡтар түшәнеләр. Унда күҙ асып йомғансы ризыҡ тулды. "Әйтәм, һәр береһенең ҡулында төйөнсөгө бар ине..." - тип аптыраны Ниса.\n- Ҡалай итһәң, ит, Йомрандарға барып ет! Йомрандарға барһаң, май ҙа ҡорот, икмәк юҡ, тиһәләр ҙә, беҙҙә вис бар! - тип үҙҙәренең хәбәрҙәрен һөйләй - һөйләй, ашъяулыҡҡа һый теҙҙеләр.\n- Игендәрен йомран ташып бөткән, тигән булаларҙыр...\nШуныһы ҡыҙыҡ ине Нисаға - балаларҙы айырым ултырттылар.\nСәй эсеп алғас, аяҡ һоноп ултырып, тағы оҙаҡ гәпләштләр.\n- Йәгеҙ әле, апайығыҙға йырығыҙҙы йырлағыҙ.\n- Йә әле, һин шиғырыңды һөйләп ишеттер.\n- Бейеп күрһәт әле, - тип балаларҙы ла буш ҡуйманылар.\nШундай асыҡ күңелле, ихлас кешеләр араһында эшкә өйрәнеп китеүе лә еңелерәк булды Нисаға. Йыйылыштарға дәррәү йөрөнө ата - әсәләр. Балаларының холоҡтарын һөйләйҙәр, һин уны шулайт, һин быны нығыраҡ тот, тип, кәңәштәр бирәләр.\nУҡыу йылы бөткәс, институтҡа уҡырға инергә ныҡлы ҡарар итте ҡыҙ.\nСиттән тороп уҡыясаҡ. Яратып өлгөргән эшенән китһә, ҡалайтыр тегендә? Бынау муйыл күҙле теремек уҡыусыларын һағынып үлер, ташлап китһә.\nДекабрь урталарында Йомрандарға һалдат ҡайтты. Ауылдағы ғәҙәт буйынса ҡунаҡ янына ҡунаҡ йыйҙы Әүзәр менән Зәйнәп. Зәһүрә менән Ниса ла саҡырылды ҡунаҡ янына. Зәһүрә нисек кенә өгөтләмәһен, Ниса өйҙә ҡалды.\n- Дәресем күп, инәй.\nИшекте туҡылдатҡас, инәй ҡалай тиҙ ҡайтты, тип уйлап, Ниса келәне ысҡындырҙы ла Зәһүрәнең ингәнен көтөп тормай, өҫтәле янына үтте.\n- Отставить! - тигән көр тауышҡа ялт әйләнеп ҡараны ла шаҡ ҡатты ҡыҙ. Ишеккә башын төкөмәҫ өсөн эйелеп инеп килгән һалдат, иҙәнгә төшөп киткән кәпәсенә эйелеп, хәбәрен теҙҙе:\n- Аштан оло булырға ярамай! Боҫло ашты бора баҫмайҙар беҙ..ҙә.. Хәҙер үҙем барып... Тип...\nТурайып баҫҡан егет телдән яҙҙы.\n- И-ибраһим... Минең и-исемем...\nҠунаҡтағылар Ибраһимдың Нисаны алып килеү түгел, үҙе лә урап ҡайтмауының сәбәбен һүҙһеҙ ҙә аңланылар. Әүәлге моряк Баязит сығарған:\n- Прапал парин... Панятны... - тигән ҡарарға бөтәһе лә риза булды.\nЗәһүрә ҡайтып ингәндә Ниса өҫтәл артында, Ибраһим ишек төбөндәге эскәмйәлә ултыралар ине. Инәй ҡайтҡас, егет хушлашып сығып китте.\n- Нимә һөйләштегеҙ?\n- Ыыста... Тик ултырҙығыҙмы?\n- Нисек тә... Ибраһим да хәбәр һөйләмәгәс... Ул ине тик ултыра торған кеше.\nЕрҙән атламай хәҙер Ниса, ҡанатланып оса. Ул бәхетле, уны һөйәләр! Ҡыштың ҡалай үткәнен, яҙҙың ҡасан еткәнен дә белмәй ҡалды ғашиҡтар. Матур йөрөнөләр. Шофер булып эшләгән Ибраһим колхоздың өс ауыл фермаһының һөтөн ташыны, башҡа рейстарға йөрөнө. Буш ваҡыты килеп сыҡһа, һөйгәне янына ашҡынып килеп етә. Ниса ла уны һағынып көтә.\nИбраһим өйләнешеү тураһында һүҙ ҡуҙғатҡас, Ниса быны күптән хәл ителгән нәмә, тип ҡабул итте.\nҠайнар һөйөү утында янған ғашиҡ ҡыҙ ҡайнар һыуға янған күкрәге тураһында бөтөнләй онотто, уйлап та бирмәне.Үҙен өҙөлөп һөйгән Ибраһим уның хәлен аңлар. Аҡыллы егет бит ул. Ә хәҙер ул турала нисек һөйләһен Ниса? Ул турала нисек башлап һүҙ ҡуҙғатһын берәй яйы килеп сыҡмаһа? Күкрәген асып күрһәтһенме ни тиктомалдан?\nӘ яйы, ана бит, сығырға тора. Бына әйттерелгән кәләш булғас, һөйләр. Ибраһимы менән ҡушыласаҡ төндә икәүҙән - икәү генә ҡалғас... Ибраһим кәләшен үбеп -наҙлап, һөйөп – иркәләп, сабырһыҙ ҡулдары менән уның кейемдәрен һалдыра башлағас....Бала сағында кисергән аяныслы фажиғәле хәл тураһында шул мәлдә һөйләр. Ибраһим уның яралы тәнен устары наҙлап һыйпар, йәшле күҙҙәренән үбеп, йыуатыр...\nМай байрамында икәүләп Нисаларға барып килделәр. Стәрлегә китмәҫтән алда Нисаны кәләш итеп әйттереп ҡуйыу ниәте тураһында аңғартты Ибраһим, һөйләшергә ата - әсәһен ебәрәсәген әйтте.\nҺуңғы ҡыңғырау булған көндөң кисендә Ибраһим килде. Ауыҙы ҡолағына еткән. Ата - әсәһе, Әүзәр менән Зәйнәп, бөгөн ат менән буласаҡ ҡоҙаларына барып килгәндәр икән. Алдағы йомала кәләш әйттерергә киләсәктәрен иҫкәртеп ҡайтҡандар.\n- Нисек үткәреп ебәрергә инде был аҙнаны, ҡалайтып ҡына сыҙалыр икән?\nИбраһимдың ихлас ҡайғырып ултырыуына Ниса көлөп ебәрҙе.\n- Һине мәңгелеккә үҙемдеке итәһем килә бит тиҙерәк, ҡалайтайым?\n- Мин былай ҙа һинеке бит, Ибраһим, һинеке генә буласаҡмын.\nЙылдай тойолған аҙна үтеп бара, ниһайәт. Бөгөн шаршамбы. Ниса әсәһенә ярҙам итер өсөн алдараҡ ҡайтырға булды. Йома көнө барып әйттерһәләр, ялдан һуң Ниса юлға сығасаҡ. РОНО - ға барып ҡайтты, ниәттәрен әйтте, ғариза яҙҙы.\nМәктәптең асҡысын тапшырҙы. Август урталарында килермен, тип балалар менән хушлашты. Әйберҙәренең, кейемдәренең килгәс кәрәк буласаҡтарын Зәһүрә инәһенә ҡалдырҙы.\n- Эштән ҡасан ҡайтһам да үҙем алып барырмын, ҡайтып китмә, мине көт. Ат менән килеп ыҙаламаһындар, - тип әйтеп китте иртәнсәк.\nКискә ҡарай елпетеп кенә мунса яғып ебәрҙеләр.\n- Йомрандарҙың һыуын һағынырһың, йыуынып ал, - тине Зәһүрә инәһе.\nНиса сайынып бөтөп кейенергә йөрөй ине, мунсаға ҡапыл ғына Зәһүрә килеп инде.\n- Төшөп бөттөңмө, ҡыҙым? Ибраһимың ҡайтып уҙҙы. Хәҙер килеп тә етер.\nНиса ҡалын, оҙон сәсе менән күкрәген ҡаплап өлгәрһә лә, Зәһүрә ҡыҙҙың йәрәхәтле тәнен күрҙе.\n- Ай, балаҡайым!... Ай, Аллаҡайым!...\nЗәһүрә Нисаның еүеш сәстәренән һыйпай – һыйпай илап ебәрҙе.\n- Ибраһим беләме? Әйтмәнеңме ни? Ай әттәгенәһе... Ай әттә икән... Әллә инде былай булғас, әллә инде...\n- Хат яҙып тор Эстәрлеңдән, хәлеңде белгертеп, - тип оҙатып ҡалды ҡыҙҙы Зәһүрә.\nНисаларҙың ауылына барып етергә ике саҡрымдай ҡалғас, Ибраһим машинаһын туғайҙа туҡтатты.\n- Әйҙә, төшәйек әле, Ниса, әҙерәк һөйләшеп ултырайыҡ. Мин иртәгә ҡасан килгәнсә хәбәр йыйылып китер, юғиһә.\n- Әсәйемдәр көтәлер, оҙаҡламайыҡ.\nИбраһим кабинаның ишеген асып, ҡыҙҙы ҡосағына алды, ҡайнар тыны менән Нисаның сикәләрен яндырҙы.\n- Сабыр итәйек, йәнем...\nЕгет көслө ҡулдары менән ҡыҙҙы күтәреп йомшаҡ үләнгә һалды.\n- Ибраһим, иртәгә...\n- Ниса... Бөгөн ни, иртәгә ни...\nУның ярһып наҙлауына Ниса быуынһыҙ булды. Блузкаһының бөтә төймәләрен ысҡындырып, Ибраһим ҡыҙҙың түшенә ирендәрен тейгеҙҙе, һурып - һурып үбергә теләне.\n- Ниса, был нимә ул? Ниндәй сепрәк ята ул бында? Нишләп?! Ә ниңә?...\nИбраһимдың тауышы ныҡ алданған кешенеке һымаҡ ине.\n- Ибраһим, мин бәләкәй саҡта мунсала эҫе һыуға яндым. Тайып китеп бер сүмес ҡайнар һыуҙы түшемә ауҙарҙым... Ошолай булып уңалды...\nЙәйге ҡыҫҡа төндөң шыйыҡ ҡараңғылығы Нисаның тәнендәге яраларҙы йәшерә алмай, Ибраһимдың ағарынып киткән йөҙө лә асыҡ күренә\n- Ә ниңә шулай икәнеңде минән йәшереп йөрөнөң?\n- Нисек йәшерҙем? Нисек шулай икәнемде, Ибраһим?\nЕгет Нисаның күкрәгенә эйәге менән ымланы.\n- Мин йәшермәнем, Ибраһим. Ә ҡасан әйтергә тейеш инем һуң? Бына, Ибраһим, минең түштәрем ошолай! – тип асып күрһәтергә инемме әллә, Ибраһим?\nИбраһим өндәшмәне, ҡарашын ситкә борҙо, ерҙә ятҡан кепкаһын алып кейҙе.\n- Мин һиңә барыһын да иртәгә һөйләрмен, тип уйлағайным, Ибраһим. Һин аҡыллы бит, аңлар инең.\n- Иртәгә? Эш үткәсме?\nБелгертмәҫкә тырышһа ла, Ибраһимдың тауышы мыҫҡыллы ине.\n- Нисек эш үткәс? Ни һөйләйһең һин, йәнем? Мин аңламайым?\nЕгет һүҙһеҙ ҡалды.\n- Ибраһим, беҙ бер беребеҙҙе яратабыҙ бит! Мин һине тәү күргәндә үк яраттым! Башҡа берәүҙе лә яратманым да, егеттәр менән йөрөмәнем дә.\nЕгеттең ирен ситтәре ҡыйшайып киткәнен Ниса күрмәне.\n-Һинһеҙ тормошомдо күҙ алдына ла килтерә алмайым мин, йәнем. Башҡа ерҙәрем имен. Мин бит зәғиф, ғәрип түгелмен. Үҙем дә сафмын...\nҠыҙ ике арала үтеп сыҡҡыһыҙ тәрән, ҡара упҡын барлыҡҡа килгәнен һаман аңламай ине әле. Был көтөлмәгән аңлашылмаусанлыҡ бөтөнләй иғтибарға лайыҡ тип һанаманы Бына хәҙер һөйгәне уны ҡосаҡлап алыр, иркәләр, наҙлар. Һәм Ниса инде иртәгәне көттөрмәҫ.\nНиса Ибраһимдың яурынына ҡағылды.\nЕгет һикереп торҙо лә ҡулынан тартып, Нисаны ла торғоҙҙо.\nҠыҙ барыһын да аңланы. Блузкаһының төймәләрен эләктерҙе.\n- Һеҙ килмәгеҙ иртәгә, Ибраһим. Атайыңдарға әйт, бармайбыҙ, тиген. Ниса шулай – шулай ҡыҙ булған икән, тип аңлат. Мин сыҡмайым һиңә.\nИбраһим, ихлас булырға тырышып, Нисаны ҡосағына алырға теләне.\n- Нишләп килмәй, ти, киләбеҙ! Киләм! Һине...\n- Кем алыр, тиһеңме? Алмаһалар, бармаҫмын. Ә һин ҡайт. Хуш! Ҡалдыр мине, үҙем ҡайтып етермен.\nҺаҡмарының һалҡын һыуында илай - илай оҙаҡ йөҙҙө Ниса. Яҡтырып килгәндә ҡайтып ингән ҡыҙҙарының хәлен ата менән әсә бер ҡараштан аңланы.\nИртә менән атаһы Нисаны район үҙәгенә илтеп ҡуйҙы. Шул китеүҙән Стәрлетамаҡта ҡалды Ниса. Ҡалала ла аҡыллы егеттәр күп икән - кейәүгә сыҡты.\n-Яратам!, Алам! Бармаһаң, үләм! – тиеүҙән башҡаны белмәгән егеттән, ауыҙы бер тапҡыр бешкән Ниса хәлен йәшермәҫкә ҡарар итте. Күрһен! Ташлаһа, алмаһа, ана бара юлы!\nЕгетте үҙе лә бик оҡшатһа ла, ымһынып, күңеле сайралыуҙан ҡурҡып, хистәренә юл ҡуйманы.\nТәүге тапҡыр Ашҡаҙарға һыу инергә барғанда, Ниса Мәғәфүр алдында ашыҡмай ғына, яйлап – берәмләп кейемдәрен һалды ла (Йәнәһе, һис оялмай, тартынмай. Ә үҙенең йөрәге ярылырҙай булып тибә) ярым асыҡ купальникта ҡалды. Ҡойоп ҡуйған кеүек һомғол, нәфис буй – һын, Һыуһылыуҙай һылыу ҡыҙға ҡарап, Мәғәфүр телдән яҙҙы, тын алырға ла онотто. Ниса егеткә иҫе лә китмәгән кеше булып, яһалма түштәрен ысҡындырып, күлдәге өҫтөнә һалды, кирелеп – һуҙылып алды. Бөтә ошо ҡыланышы менән ул:\n- Бына, күрмәһәң – күр! Ә мин – ошолаймын! – тигәнде әйтергә теләне.\nЭсен һыйпап, сәпелдәтеп һуғып – һуғып алды ла, ҡом араһындағы ваҡ ҡына осло таштар табанын ауырттырһа ла, яй ғыга атлап, йылғаға ыңғайланы.\nМәғәфүрҙең ошо бышылдауы теге саҡта Һаҡмар буйын яңғыратҡан\n-Аһ! – тигән иңрәүле тауыштан көслөрәк ишетелде.\nНиса ҡомға тубыҡланып, устары менән йөҙөн ҡапланы. Мәғәфүр, йүгереп килеп, ҡыҙ алдына теҙләнде.\n-Нисам минең, һөйөклөм минең! Ныҡ һыҙландыңмы? Нисек түҙҙең? Илама, ҡәҙерлем... Беҙ бик бәхетле булырбыҙ!\n-Мәғәфүр... Үләйем дә ҡуяйым бөгөн, тип килдем мин Ашҡаҙарға. Сумырмын да сыҡмаҫмын, тип...\nҺөйөклө иренә ике ул табып бирҙе Ниса.\nТәүге малайына имсәк ҡаптырғанда, һул түше тәҡәтһеҙ ҡысый башланы. Тырнарға ҡурҡты, йомшаҡ ҡына итеп һыйпаны ла һыйпаны. Ҡысыу баҫылды. Бер аҙҙан нимәгә эсемә йылы ғына булып китте икән, тип ҡарап ебәрһгәйне, таң ҡалды: имсәктең башы булырға тейешле урындан тып - тып, тып - тып итеп һөт тама! Ап - аҡ ҡына, йылы ғына һөт!\nТән яраһы уңалып, һыҙлауҙары онотолһа ла, ауылдан киткәне бирле йәне һыҙылып ҡына һыҙланы ла торҙо Нисаның. Бәпәйен имеҙгән мәлде көткән икән күңел яраһы. Бына хәҙер ул да уңалды. Ап - аҡ күкрәк һөтө икән йән яраһының дауаһы.


Ғәжәйеп факттар тураһында һеҙ беләһегеҙ филиппинка ул ҡатын - ҡыҙ- хыял Азия\nҒәжәйеп факттар тураһында һеҙ беләһегеҙ филиппинка ул ҡатын — ҡыҙ- хыял Азия\nМин ҡасандан һөйләнем кеше, ул беркасан ла булған көньяҡ-көнсығыш азия, бер стереотип булмаһын, бигерәк тә йыш ишеттем мин: ҡатын-ҡыҙ урындағы ярлы, ябай һәм маңлайы менән түбән. Бындай актуально илдә һәм был мөмкин булһа, камбоджа һәм бангладеш кеүек. Шул урында, ҡыйратҡыс һуғыштарҙы, һәм ул, күрәһең, урта азия кеше тормошон күпкә түбән кимәлдә ҡуйылған. Әммә, дөрөҫ булһа, — тип ҡатын-ҡыҙҙар күпкә ҡатмарлыраҡ һәм Филиппин worldlier була, улар америка апай.\nБыл ҡысҡырып белдерҙе. Ысынлап та, ҙур. Уйларға мөмкин, тип, виски кисә мин бик күп, ләкин мин айыу менән минутка, һәм мине ни менәндер аңлатыр. Яҡынса йөҙ миллион кеше йәшәгән был филиппины, ҡушма штаттар менән сағыштырғанда яҡынса йөҙ миллион. Шуға ҡарамаҫтан, Тирә-яҡ филиппин, юғары уҡыу йорттары — бөтәһе егерме аҙ ҡарағанда, АҠШ университеттары һәм колледждарына. Тимәк, филиппины күпкә күберәк ҡатын-ҡыҙы юғары белем ала, сит телдәрҙе өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныуҙы үҫтереү һәм мәҙәниәт, сәнғәт һәм сәйәхәт ҡарағанда, аҡш. Икенсе төрлө әйткәндә, дөйөм күберәк булыуы менән үрге Филиппин-көнбайыш класс ҡатын-ҡыҙ, биш айырмалы мөһим, ул барыһын яһай ҙа уларҙың арзан, ышаныслы мөнәсәбәттәре оҙайлы өсөн секс һәм жаждущий. Был мәҡәләлә мин ошо уртаҡлашыр сәбәп, шул иҫәптән бер, ир-егеттәр өсөн нимә эшләүҙе хуп күрә һәм уларҙы жаждущий аҡ урындағы филиппин егет. Нисек инде мин алда әйтелгәнсә, ҡайһы бер илдең көньяҡ-көнсығыш азияла вафат ярлы, әммә, ғөмүмән алғанда, йәки күпселек ҡатын-ҡыҙ булһа ла бағыусылар эҙләй папик филиппин, йәки»мистер Джон»секс уның өсөн түләй. Ысынлап та, был илдә консерватив, ундағы кешеләрҙең күпселеге христиан булып тора, ә унда законһыҙ айырылып тора. Шулай итеп, ир-егеттәр өсөн аҡса идеялар менән пересыпать-претить был ғәҙәти ҡыҙ. Әлбиттә, ҡыҙыл фонарь һәм ҡыҙҙар күп эшләйһе бар, тик дөрөҫ айға һалыу өсөн ниндәй илдәрҙә һәм был түгел, тимәк, һеҙ мөхәббәт филиппинка буйынса һатып ала. Уларҙың күпселеге үҙен ире ябай тел таба, дуҫтар, бәлки, уларға ышанып, изге һәм ышаныслы булыу өсөн оҙаҡ сроклы перспективала. Ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-аттар алдай на склоне филиппин мөхәббәт булды, тип иҫәпләһә ашыу моногамия-йүнәлтелде. Тимәк, һеҙ бәхетле, һеҙ буласаҡ ҡатын йәки ҡыҙ пинэ бирә икән, тип телисез икән, тип телисез икән, һәм һеҙ телисез. Мин һеҙгә әйтеп биреү — ул бөйөк хис, ҡатын-ҡыҙ һыуҙан ҡайтып килгәндә, ул яҡшы нәмә түгел, теләһәгез, һеҙҙең өсөн, бәхетле була. Һәм әгәр һеҙ беркасан ла иде элек, мин һеҙҙе саҡыра, был филиппин өсөн мөмкин тиклем тиҙерәк барыу — бигерәк тә, сөнки реаль булды был, һеҙ ҡасан һимереп ала курс илле илдәрҙә, мәҫәлән, англияла, күп кенә европа һәм америка илдәре — красотки унда күп түгел. Һөҙөмтә булараҡ, һеҙ күрергә, унда ашыу ҡатын-ҡыҙ нескә нәфис һыны н Филиппин әйткәндәй, унда ни ҙә булһа. Сдуть һеҙ булғанға ул ҡатын-ҡыҙ матурлығы. Тире смуглая тағы бер фактор булып тора, ҡара сәсле, ҡара күҙле, бик күптәрҙе экзотик темп һәм улар өсөн нимә эшләргә теләй. Сикйылға Пинэ өсөн, шул уҡ күҙ алдымда, неряха формаһы ситтә булыу өсөн, тип, урам буйлап йөрөйҙәр.\nМәҫәлән, ҡатын-ҡыҙҙар был филиппины, тип, һеҙ аласаһы-был спорт кәүҙәле, кеше менән яҡшы стиль хисенә аҡ һәм клиффордҡа мауығыуы арҡаһында кеше экстремаль»колониаль менталитет»илдәр үҙҙәре ҡабул итә, үҙе кеүек, барса кешеләре, ул уларға колонизовать. Сөнки күбеһе, барыһы ла ҡыҙыҡлы һәм уңышлы тип һанай ҡарамаҫтан, әгәр урындағы халыҡ үҙе, д иҫәпләһә. Тип тигеҙ йәки был миллионер булып бөтә рок-йондоҙ көнбайыш тыныслыҡ, мәғәнәһе шул, — тип егет ҡатын-ҡыҙ өсөн урындағы толкаться һеҙҙең иғтибарға алыу мөмкинлеге буласаҡ. Элек, испания колонияһы булған Филиппин — бөгөн инглиз теле булып тора, ә икенсе дәүләт телен, мәктәп һәм өйрәтә. -Ни эшләп һуң америка оккупация менән ЖВ. Был шулай уҡ телдә күп йәш филиппинка фильм ҡарау, китап уҡыу һәм йыр-моң тыңлау. Уның мәғәнәһен, моғайын, иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ инглиз теленең бөтә Азияға, реаль мөмкинлек бирә, һеҙ икенсе урын алыусылар үҙ-ара йөкмәткеһе алмай. Әгәр һеҙ эҙләсе йәки секс етди мөнәсәбәт, һеҙ, моғайын, ризалашыр, сөнки был иң яҡшы нәмә. Былар барыһы бергә һалып, ҡатын һеҙҙең менән осрашыу онотолмаҫ саҡта филиппин һәм сикһеҙлеген тойорға ала. Кем, этник төрлөлөгө арҡаһында Филиппин, восхитительный. бөтә төрҙәрен һәм формаларын төҫө килә? Дөрөҫ һөйләүе буйынса, был кешеләргә ожмах өсөн, ул яратҡан ҡатын — ҡыҙ йәки эҙләп, тип ғәжәпләнеп бер ҡыҙ, ғәйрәт һәм уны баһалаусы ла була, сөнки ул хаҡлы. Һеҙ ҙә тойола, ҡатын-ҡыҙҙар, һеҙ хаҡлы, һеҙ бәхетле улар — бер урында, тип тыйылып ҡалған секс, һәм бирә һезгә рәхмәт белдерҙе ниндәй торошта түгел. Әгәр телисез икән, минең электрон почта курс яҙылһағыҙ, ул һеҙгә теүәл күрһәтелгән, ябай осрашыу һәм филиппинка аҙым нисек йәлеп итә. Был материалдары эшләү кеүек, һеҙҙе лә ышанмаһын, донъяның теләһә ниндәй нөктәһе булыуы мөмкин түгел, хатта датаһын һәм күләмен филиппин һеҙ булырға тейеш. Мин теләр инем менән, һеҙҙең өсөн, һәм стратегияһы серҙәрен белер өсөн, ул минең бөтә мин филиппин йыл эшләй\n← Ҡыҙы-Филиппин: Яңы Ҡыҙы Менән Таныштырыу\nФилиппин танышыу сайты, етди мөнәсәбәт өсөн бушлай таныша →


Үҙеңә маҡсаттар ҡуйып, оҙаҡ йәшә. Ҡуш усҡа һыйырлыҡ ҡына йөрәктең күпте кисереүенә, йылдар буйы тибеүенә ғәжәпләнерһең.\n8 Апрель 2019, 13:19\n70-80, хатта 100 йәшкә еткән кешеләр бар. Уларҙың ныҡлығына хайран ҡалырһың. Бөтәбеҙҙе лә бер йөрәк йөрөтә бит. Йөрәк тигәнебеҙ ал-ял белмәй тәүлек әйләнәһенә тиҫтәләрсә йылдар буйы тибә лә, тибә.\nТормошҡа һөйөү менән баҡҡан, ыңғай холоҡлолар (позитив тип аңлағыҙ), физик йәһәттән күп эшләгәндәр оҙаҡ йәшәй, тиҙәр. Шулайҙыр. Киләсәккә ҙур маҡсаттар ҡуйып, яҡшы хис-тойғоларға мансылып йәшәү ҙә ярҙам итәлер.\nРәшит Солтангәрәев тулыһынса ижадҡа күмелгән, яҙыуҙан башҡа тормошон күҙ алдына килтермәгән әҙиптәрҙән ине. 90-сы йылдарҙа тормош ауыр булды. Аҡсаһыҙлыҡ, дефицит, сәйәси билдәһеҙлек. Алда шомло һәм аңлайышһыҙ 2000 йыл. Рәшит ағайҙың бер нисә тапҡыр: “2000 йылды күрһәм, үлһәм дә үкенмәҫ инем”, – тигәнен ишеткеләнем, ләкин иғтибар итмәнем. Ваҡ-төйәк һымаҡ тойолдо. Һуңынан, асыҡланыуынса, ошо һүҙҙәрҙе башҡа ҡәләмдәштәрем дә ишеткән икән.\nОҙаҡламай яҙыусы Динис Бүләковтың 75 йыллығын билдәләйәсәкбеҙ. Ошо айҡанлы ҡыҙҙары Ләйсән, Зөһрә һәм Миләүшә “Ағиҙел” журналы өсөн Нияз Мәһәҙиевҡа һәм Зөһрә Ҡотлогилдинаға интервью биргән. Динис ағайҙың: “Әсәйемдең йәшенә етһәм ине”, – тип теләгән һүҙҙәре тетрәндерҙе.\nХәҙер теүәл йылын хәтерләмәйем, “Казан утлары” журналы ҡыш драматург Туфан Миңнуллиндың мемуарҙарын баҫа башланы. Әҙиптең баш һүҙендә: “Минән йыш ҡына, нимә яҙыуым менән ҡыҙыҡһыналар. Мин уларға, үлергә әҙерләнәм, тип яуап бирәм”, – тигән һүҙҙәр бар.\nӨс кенә миҫал, хәтерҙә ҡалған бәләкәй генә ярсыҡтар. Ярсыҡ түгел, бәлки, осҡондор. Оса ла, һүнә.\nРәшит Солтангәрәев 2000 йылдың ноябрь баштарында вафат булды.\nДинис Бүләков 50 йәшен үткәреп, 51 йәше тулыуға һанаулы ғына көндәр ҡалғас, 1995 йылдың 14 мартында арабыҙҙан китте. Әҙиптең әсәһе 51 йәше тулыр-тулмаҫ вафат була.\nТуфан Миңнуллин юғарыла иҫкә алған мемуарҙар сыға башлағандан һуң май айында мәрхүм булды.\nҮҙегеҙгә юғары маҡсаттар ҡуйып, оҙаҡ йәшәгеҙ.


Һәләтле, тырыш егеттәр\n19 Июнь 2017, 17:12\nЛинар һәм Динар Мозафаровтар хәҙерге заман йәштәренә өлгө булып тора Игеҙәктәр Линар һәм Динар Мозафаровтарҙы белмәгәндәр һирәктер. Ата-әсәләре улдарына бәләкәйҙән сәнғәткә, тормошҡа һөйөү тәрбиәләй. Егеттәрҙең төрлө яҡлап һәләтле, тырыш, тәртипле булыуы һоҡландыра. Улар халыҡ уйын ҡоралдарында уйнай, матур йырлай, оҫта бейей һәм уҡыуҙа ла алдынғылыҡты бирмәй.\nЛинар менән Динар Балтас районы Һәйтәк ауылында тыуған. Уларҙың ҡайһыһы беренсе донъяға килгәнен егеттәр үҙҙәре лә белмәй, һәм был мөһим дә түгел. Ата-әсәләре менән апайҙары Светлана яҙмыштың бындай оло бүләгенә ныҡ шатлана. Малайҙар үҫкәндә үк теремек, һөйкөмлө булыуҙары менән барыһын да һоҡландыра, артислыҡ һәләте менән тиҫтерҙәренән айырылып тора.\nМәктәпте тамамлағандан һуң үҫмерҙәр БДУ-ның Бөрө филиалының инженер-технология факультетына уҡырға инә. Бында асыла ла инде уларҙың бар һәләте. Башта егеттәр актерлыҡ оҫталығы менән мауығып, “Өмөт” халыҡ театрына йөрөһә, һуңынан “Биряночка” халыҡ бейеүҙәре ансамблендә шөғөлләнә башлай. Бының менән генә сикләнмәй тынғыһыҙ егеттәр. Халыҡ уйын ҡоралдарында ла уйнарға өйрәнә. Линар — төрлө барабанда, ә Динар балалайкала һәм көснәлә (гусли) оҫта уйнай. Икеһе лә район, ҡала, республика фестивалдәрендә, смотр һәм концерттарҙа даими ҡатнаша.\n— Беҙ атай-әсәйебеҙҙең ныҡлы иңен тоябыҙ. Йырға, бейеүгә һәләтле булыуыбыҙҙа уларҙың өлөшө ҙур, — тип һөйләй Динар. — Өйҙә һәр ваҡыт халыҡ йырҙары яңғырай ине. Әсәйебеҙ Роза Ҡәниф ҡыҙының тауышы моңло, матур. Ул утыҙ йылдан артыҡ мәктәптә инглиз теленән уҡыта. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ауылдарҙа музыка мәктәбе юҡ, ярай әле үҙешсән сәнғәт түңәрәктәре эшләй. Атай-әсәйебеҙ сәхнәлә сығыш яһауыбыҙға һәм түңәрәккә йөрөүебеҙгә бер ваҡыт та ҡаршы килмәне. Күреүегеҙсә, бының беҙгә тормошта кәрәге сыҡты.\nАтайҙары Роберт Михтәт улы ижад кешеһе булмаһа ла, улдарын ысын ир-егет итеп тәрбиәләгән. Бәләкәйҙән үк хеҙмәт тәрбиәһе алып үҫкән егеттәр бер эштән дә ҡурҡмай, уңыш өсөн бар тырышлығын һала. Булдыҡлы егеттәр өй ҙә төҙөр, хужалыҡ та тотор, ул да үҫтерер.


Оло Тәләктәге фажиғәгә – 30 йыл » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Хәтер » Оло Тәләктәге фажиғәгә – 30 йыл\n03.06.2019 Оло Тәләктәге фажиғәгә – 30 йыл\nҮҙенең йәшәү дәүере аҙағына Советтар Союзы бер-бер артлы килгән тәбиғәт һәм техноген һәләкәттәрҙән дер һелкенә. Чернобыль АЭС-ында, Арзамас ҡалаһындағы шартлау, “Александр Суворов”, “Адмирал Нахимов” теплоходтарының батыуы, Әрмәнстандағы ер тетрәү кеүек оло бәлә-ҡаза илебеҙҙе, дәүләт ҡоролошон ныҡлыҡҡа һынаны.\nҺәләкәттәр теҙмәһе араһында иң аяныслыһы тип 1989 йылдың 4 июненә ҡараған төндә булған Оло Тәләк фажиғәһе һанала. “ТрансСебер” тимер юлы магистраленең 1710-сы саҡрымында (Әшә – Оло Тәләк аралығында) газ шартлай. Тап шул мәлдә ул урындан “Адлер – Новосибирск” һәм “Новосибирск – Адлер” пассажир поездары үтеп барған була.\nИлебеҙ тарихындағы иң оло тимер юл фажиғәһендә рәсми мәғлүмәттәр буйынса 575 кеше һәләк булған, 653-ө йәрәхәтләнгән. Әйткәндәй, был һан яҡынса ғына, сөнки поездарға күпләп билетһыҙ ултырғандар, өҫтәүенә, ул мәлдә пассажирҙарға билетты документһыҙ һатҡандар.\nТимер юлының 1710-сы саҡрымы Йыланлы тау тип аталған ерҙә бейектән үтә. Аҫ яҡта, бер саҡрым тирәһеләй урман эсенән газ үткәргес торба һалынған булған. Ни сәбәптәндер ул тишелгән һәм газ үҙәнде тултырған. Фажиғә алдынан был урындан үткән бер нисә поезд машинистары, газ еҫен һиҙәбеҙ, тип диспетчерға хәбәр иткән, тик ул быға әһәмиәт бирмәгән. Яҡын-тирәләге ауылдар халҡы ла ят еҫкә иғтибар иткән.\nФажиғә ҡара төндә, сәғәт 2-се 14 минутта булған. “Новосибирск – Адлер” һәм “Адлер – Новосибирск” поездары осрашҡан һәм шул мәлдә, тәмәке төпсөгөнәнме, тәгәрмәс ышҡылыу осҡононанмы, газ болотона ут ҡапҡан.\nКүләмле шартлау яңғырағандан һуң янғын башланған. Ике поездың 37 вагонынан етәүһе тулыһынса янып бөткән, 26-һы эстән янған, 11-е, ысҡынып, юлдан ситкә ауған. Гигант янғында 250-нән ашыу кеше шунда уҡ көл-күмергә әйләнгән, ғаиләләре, кластары менән юҡҡа сыҡҡан. Теүәл һанды әйтеүе ҡыйын, ни өсөн тигәндә, эҫелеге 1000 градустан ашҡан ялҡында тимер ҙә ирегән.\nФажиғә таулы-урманлы урында ҡупҡас, тәүге ярҙам һуңлап килә. Күрше-тирәләге ауылдарҙан дискотеканан ҡайтып барған йәштәр ут-ялҡынға бара, Оло Тәләк станцияһынан машинист Сергей Столяров, электровозына платформа тағып, тәндәре бешкән кешеләрҙе ташый.\nМахсус ярҙам 1 – 2 сәғәттән генә килеп етә. Утта янғандарҙы машиналарҙа Әшә, Иглин дауаханаларына килтерәләр, аҙаҡ Өфөгә вертолеттар ярҙамында оҙаталар. Улар өсәр минут һайын Дәүләт циркы янындағы майҙанға, өс дауахана янына ултырған. 4 июндә иртәнге сәғәт 11-ҙәр тирәһенә барлыҡ йәрәхәтләнеүсе килтерелеп бөтә. Мәскәүҙән, Ленинградтан табиптар килә, Япониянан, Американан дарыуҙар ебәрелә.\nАлдан әйткәнебеҙсә, фажиғәлә һәләк булыусылар рәсми иҫәпләнгән 575 кешенән күпкә артыҡ. Ни өсөн тигәндә, утта янғандарҙың күбеһенең шәхесен асыҡлай алмағандар. Фажиғәнән һуң ике көн үткәс, көл-күмер өҫтөнә ҡырсын түшәп, яңы рельстар һалғандар. Яҡындарын эҙләргә килгән кешеләр ҡалдыҡтарҙы тоҡсайҙарға тултырып, юл буйына күмгән.\nӨс йылдан һуң был урында обелиск ҡуйылған. Ул ике поезды күрһәткән ирегән рельстар һәм ҡайғынан башын эйгән ике ҡатын-ҡыҙ һыны рәүешендә эшләнгән, поездарҙың маршрут таҡталары нығытылған. “1710-сы саҡрым” исемле туҡталыш урыны ла булдырылған. Локомотивтар уның эргәһенән сигнал биреп үтә, йыл да июнь башында хәтер акциялары ойошторола.


Эстония Хөкүмәте — Башҡорт Википедияһы\nРеспублика Хөкүмәте (эст. Vabariigi Valitsus) — Эстон Республикаһының юғары башҡарма власына эйә булған конституцион орган.\nэст. Vabariigi Valitsus'\nХөкүмәт үҙенең эшмәкәрлеге менән Рийгикогу — Эстония парламентына отчёт бирергә тейешле. Парламент депутаттары министрҙарҙан һорайҙар, һәм министрҙар уларға тәғәйенләнгән срокта яуап әҙерләргә тейеш.\n1 Формалашыу тәртибе\n3 Эш тәртибе һәм ҡарарҙар ҡабул итеү\n6.1 Март Лаар Хөкүмәте (1999 — 2002)\n6.2 Сийм Каллас Хөкүмәте (2002 — 2003)\n6.3 Юхан Партс Хөкүмәте (2003 — 2005)\n6.4 Андрус Ансиптың беренсе хөкүмәте (2005 — 2007)\n6.5 Андрус Ансиптың икенсе хөкүмәте (2007 — 2011)\n6.6 Андрус Ансиптың өсөнсө хөкүмәте (2011 — 2014)\n6.7 Таави Рыйвастың беренсе хөкүмәте (2014 й. марты — 2015 й. апреле)\n6.8 Таави Рыйвастың икенсе хөкүмәте (2015 й. апреле — 2016 й. ноябре)\n6.9 Юри Ратастың беренсе хөкүмәте (2016 й. ноябренән хәҙрге көнгә саҡлы)\nФормалашыу тәртибе Үҙгәртергә\nЭстония парламент республикаһы булғанлыҡтан, премьер-министр тәғәйенләгәндә хәл иткес һүҙҙе ил парламенты — Рийгикогу әйтә.\nХөкүмәт башлығына кандидат, элгәрге хөкүмәт составы отставкаға киткәндән һуң 14 көн эсендә, Республика Президенты тарафынан рәсми рәүештә тәғәйенләнә. Ҡағиҙә булараҡ, Рийгикогула күрһәтелгән сәйәси көстәр лидерҙары менән кәңәшләшкәндән һуң, дәүләт башлығы тарафынан тәғәйен ҡарар ҡабул ителә. Республика Президенты тарафынан тәғәйенләнгән яңы составтағы кабинет ысынбарлыҡта (реаль) формалашһын өсөн, кандидат парламент — Рийгикогунан тура килә торған вәкәләтлек алырға тейеш булған. Парламент премьер-министр кандидатураһы буйынса ,уның буласаҡ хөкүмәт формалашыу нигеҙҙәре тураһындағы докладын тыңлағандан һуң, асыҡ тауыш биреү юлы менән ҡарар ҡабул итә.\nПарламент тәҡдим ителгән кандидатураны хуплаған осраҡта премьер-министр артабанғы 7 көн эсендә хөкүмәт составын дәүләт башлығы менән таныштыра, дәүләт башлығы, үҙ сиратында, хөкүмәт ағзаларын вазифаға тәғәйенләй. Конституция буйынса президент хөкүмәт вазифаларына тәғәйенләүҙән баш тарта алмағанлыҡтан (кандидатураларҙың закон талаптарына һыймаған, тормошта була алмаҫлыҡ, тип һаналған, осраҡтарын — мәҫәлән, эстон гражданлығы булмау сәбәпле, юридик хоҡуҡһыҙ булыуҙы һ.б. иҫәпкә алмағанда), һуңғы этап формаль ғына, тип билдәләргә кәрәк. Хөкүмәт ағзаларының рәсми рәүештә вазифаға тәғәйенләнеүе Рийгикогу алдында ант итеүҙән башлана.\nПрезидент тәҡдим иткән тәүге кандидатураны парламент кире ҡаҡҡан осраҡта, президент яңы кандидатура күрһәтеү хоҡуғына эйә. Республика Президенты тәҡдим иткән кандидатураны ҡабаттан кире ҡаҡҡан йәиһә дәүләт башлығы ҡабатлап кандидатура күрһәтеүҙән баш тартҡан осраҡта, премьер-министр вазифаһына кандидат күрһәтеү хоҡуғы Рийгикогуға күсә. Парламент, премьер-министр кандидатын күрһәтеү хоҡуғынан файҙаланып, 14 көн сиктәрендә Президентты хөкүмәт составы менән таныштырып өлгөрмәгән осраҡта, Президент үҙенең ҡарары менән парламентҡа сираттан тыш һайлауҙар ойоштороу тураһында иғлан итә.\nҒәмәлдәге хөкүмәт составындағы үҙгәрештәр (айырым министрҙарҙы эштән сығарыу һәм тәғәйенләү), премьер-министр күрһәтеүенә таянып, Республика Президенты ҡарары менән рәсмиләштерелә. Ғәмәлдә ҡулланылған законға ярашлы, премьер-министр күрһәткән Президентҡа (баш тартыуға формаль хоҡуҡғы юҡ) кандидатты раҫлау өсөн өс көн бирелгән.\nРийгикогу, дөйөм алғанда, хөкүмәткә, айырым алғанда, конкрет министрҙарға ышанмаусанлыҡ вотумын әйтеп бирә, уларҙың кисектергеһеҙ эштән сығарылыуына килтерә. Хөкүмәткә ышанмаснлыҡ күрһәткән осраҡта дөйөм хөкүмәт Президентҡа парламентҡа сроктан тыш һайлауҙар иғлан итеү юлланмаһын бирә ала. Отставкаға киткән йәки ебәрелгән хөкүмәт, яңы хөкүмәт килгән моментҡа саҡлы, көндәлек бурыстарын башҡара. Власть вакуумын булдырмау маҡсатында, Республика Президенты ҡарары менән иҫке хөкүмәт, тик яңы формалашҡан кабинет составы вазифаға килгәндән һуң ғына, рәсми рәүештә вазифанан бушатыла.\nРеспублика Хөкүмәте шулай уҡ Рийгикогуның яңы составы саҡырылғандан һуң ғына эш башҡарыуҙан туҡтай.\nЭстония конституцияһына һәм закондарына ярашлы, хөкүмәт түбәндәге функцияларҙы тормошҡа ашыра:\nдәүләттең эске һәм тышҡы сәйәсәтен тормошҡа ашыра;\nхөкүмәт учреждениелары эшмәкәрлегенә йүнәлеш бирә һәм координациялай;\nРийгикогу закондарын, постановлениеларын, Республика Президентының ҡарарҙарын һәм бойороҡтарын тормошҡа ашырыуҙы ойоштора;\nЗакон проекттарын, сит илдәр менән килешеүҙәрҙе ратификациялау һәм денонсациялау өсөн Рийгикогуға тәҡдим итә;\nдәүләт бюджеты проектын эшләй һәм Рийгикогуға тәҡдим итә, дәүләт бюджетын тормошҡа ашырыуҙы ойоштора һәм уның үтәлеше тураһында Рийгикогуға отчёт бирә;\nзакондар нигеҙендә һәм закондарҙы үтәү хаҡына ҡарарҙар һәм күрһәтмәләр сығара;\nбашҡа дәүләттәр менән мөнәсәбәттәр ойоштора;\nтәбиғәт ҡазалары, афәт йәғни йоғошло ауырыуҙар булған осраҡтарҙа республикала йә уның бер өлөшөндә ғәҙәттән тыш хәл иғлан итә.\nЭш тәртибе һәм ҡарарҙар ҡабул итеүҮҙгәртергә\nХөкүмәт ҡарарҙары премьер-министр йә конкрет сфера өсөн яуаплы министр күрһәтеүе буйынса ҡабул ителә.\nПаткуль ҡарау платформаһынан хөкүмәт бинаһы күренеше\nХөкүмәт бинаһының эске ихатаһы\nХөкүмәт бинаһына һәм дәүләт канцелярияһына төп инеү урыны\nКоммунистик террор барышында һәләк булған хөкүмәт ағзаларына бағышланған иҫтәлекле таҡта\nЭстония Премьер-министры республика Хөкүмәте, уның эшмәкәрлеге менән етәкселек итә һәм хөкүмәтте ил эсендә лә, халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә лә сағылдыра. Премьер-министр бер үк ваҡытта ниндәйҙер министр урынын биләй, шулай уҡ теләһә ниндәй башҡа дәүләт һәм муниципаль вазифа башҡара, коммерция предприятиеһы советы һәм идараһына инә, фәнни һәм преподавателлек хеҙмәтенән башҡа, эшҡыуарлыҡ йәғни түләүле эшмәкәрлек менән шөғөлләнә алмай.\n«Республика Хөкүмәт тураһында» законына ярашлы, премьер-министр:\nхөкүмәт ултырыштарын алып бара;\nхөкүмәт норматив акттарына ҡултамға ҡуя (ҡарарҙар һәм күрһәтмәләр);\nһәр министрҙан эшмәкәрлеге буйынса аңлатмалар талап итә;\nзакон тарафынан билдәләнгән осраҡтар буйынса күрһәтмәләр бирә;\nРеспублика Президентына хөкүмәт составын үҙгәртеү мәғлүмәтен бирә;\nсудта Республика Хөкүмәте исеменән сығыш яһай йәғни, вәкәләттәр биреп, судта сығыш яһау өсөн башҡа шәхестәрҙе һайлай;\nЕвропа союзы юғары советында һәм Европа берләшмәһе дәүләт башлыҡтары һәм унда ағзалыҡта торған хөкүмәттәр осрашыуҙарында Эстонияны кәүҙәләндерә, шулай уҡ был осрашыуҙарҙа республиканың рәсми позицияһын формалаштырыуға етәкселек итә;\nКонституция йәки закон тарафынан үҙенең иңенә һалынған башҡа бурыстарҙы үтәй.\nПремьер-министрҙы алмаштырып тороу хоҡуғына премьер-министр үҙе тәғәйенләгән һәм ҡушҡан тәртиптә эшләгән ике министр эйә. Был маҡсатта тәғәйенләнгән ике министрҙың да премьер-министр бурыстарын үтәү мөмкинлеге юҡ икән, был бурыс хөкүмәт ағзаларының иң өлкән йәштәгеһенә күсә. Премьер-министрҙы алмаштырған министр хөкүмәт отставкаһы тураһында иғлан (премьер-министрҙың вафаты айҡанлы булғанда ғына) хоҡуғына эйә түгел , шулай уҡ президентҡа министрҙарҙы тәғәйенләү һәм эштән сығарыу хоҡуғы бирелмәгән.\nЭстония закон сығарыу эше дәүләт идаралығы структураһында түбәндәге министрлыҡтарҙы күҙ уңында тота:\nмәғариф һәм фән министрлығы;\nюстиция министрлығы ;\nтирә-яҡ мөхитте һаҡлау министрлығы;\nиҡтисад һәм коммуникациялар министрлығы;\nауыл хужалығы министрлығы;\nэске эштәр министрлығы;\nижтимағи эштәр министрлығы;\nсит ил эштәре министрлығы.\nМарт Лаар Хөкүмәте (1999 — 2002)Үҙгәртергә\nМарт Лаар Эстония хөкүмәте менән 1041 көн, 1999 йылдың 25 мартынан 2002 йылдың 28 ғинуарына саҡлы етәкселек иткән. Реформалар партияһы, Ватан берлеге һәм Уртасалыҡ партияһынан торған (тәүге исеме Социал-демократик партия) «өслө берлеге», («тройственнй союз») тип аталған хөкүмәт формалашҡан.\nСийм Каллас Хөкүмәте (2002 — 2003)Үҙгәртергә\nЮхан Партс Хөкүмәте (2003 — 2005)Үҙгәртергә\nАндрус Ансиптың беренсе хөкүмәте (2005 — 2007)Үҙгәртергә\nАндрус Ансиптың тәүге хөкүмәте власть башында 723 көн, 2005 йылдың 13 апреленән 2007 йылдың 5 апреленә саҡлы власть башында торған. Хөкүмәтте формалаштырыуҙа өс партия: Партия Реформалар партияһы, Үҙәк партия һәм Халыҡ союзы ҡатнашҡан.\nАндрус Ансиптың икенсе хөкүмәте (2007 — 2011)Үҙгәртергә\nАндрус Ансиптың икенсе хөкүмәте власта 1463 көн, 2007 йылдың 5 апреленән 2011 йылдың 6 апреленә саҡлы, Рийгикогуға сираттағы һайлауҙар араһында, хәҙерге заман Эстонияһының тулы дүрт йыллыҡ дәүерендә тәүге хөкүмәте булған.\nХөкүмәттең был составының эшмәкәрлек башы 2007 йылдың апрелендәге Бөйөк Ватан һуғышы иҫтәлеге булған Бронза һалдат һәйкәлен ҡаланан ситкә күсереп ултыртыу менән бәйле кризис йылдары менән тап килде.\nАндрус Ансиптың өсөнсө хөкүмәте (2011 — 2014)Үҙгәртергә\n2011 йылдың яҙында уҙған Рийгикогуға һайлауҙарҙа Ватан һәм Рес Публика Союзы менән партнёрлыҡ мөнәсәбәтендә торған Реформалар Партияһы яңы коалицион хөкүмәт булдырҙы. Андрус Ансип, еңеп сыҡҡан партия лидеры булараҡ, 2011 йылдың 4 апрелендә ил президенты тарафынан премьер-министр посына күрһәтелде һәм икенсе көнгә, 2011 йылдың 5 апреленә үк, хөкүмәт формалаштырыу вәкәләте алды. Андрус Ансиптың өсөнсө хөкүмәте Республика Президенты ҡарары менән, Рийгикогуға ант килтереп, тулыһынса шул уҡ көндө вазифаға тәғәйенләнде.\nТаави Рыйвастың беренсе хөкүмәте (2014 й. марты — 2015 й. апреле)Үҙгәртергә\nХөкүмәттең был составы ике партия — Реформалар Партияһы һәм Социал-демократик партия нигеҙендә формалашҡан, һәм власть башында 380 көн (2014 й. 26 мартынан 2015 й. 9 апреленә саҡлы) торған. Рийгикогуға һайлау һөҙөмтәләре буйынса, идара итеүсе коалиция һәм хөкүмәттең составы 2015 йылдың 1 мартында алып барылған коалицион һөйләшеүҙәр уҙғарғандан һуң үҙгәргән.\nТаави Рыйвастың икенсе хөкүмәте (2015 й. апреле — 2016 й. ноябре)Үҙгәртергә\nХөкүмәттең был составы өс партия — Реформалар Партияһы, Эстония Социал-демократик партияһы һәм Ватан һәм Рес Публика Союзы нигеҙендә формалашҡан.\nЮри Ратастың беренсе хөкүмәте (2016 й. ноябренән хәҙрге көнгә саҡлы)Үҙгәртергә\nМинистерство обороны 2011 йылдың 15 сентябрь көнөндә архивланған.\nМинистерство социальных дел 2011 йылдың 20 сентябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эстония_Хөкүмәте&oldid=1059687 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 август 2021 в 06:31\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:31 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Өфөнөң Инорс биҫтәһендә күп функциялы ишеү слаломы комплексы төҙөлә\n18 Ғинуар , 17:04\nӨфөнөң 450 йыллығына Йылы күле эргәһендә күп функциялы ишеү слаломы комплексы төҙөлә. Хаҡы 396,1 миллион һумлыҡ спорт объекты Республика адреслы инвестиция программаһына индерелде.\n«Был ҙур һәм техник ҡоролманы 2023 йылда асырға йыйынабыҙ, – тине Радий Хәбиров бөгөн Инорс биҫтәһе халҡы менән аралашыу барышында. – Эште быйыл уҡ башлайбыҙ. Проектты тормошҡа ашырыу өсөн аҡса һалынған да инде».\nКүсмә кәңәшмәлә Башҡортостандың байдаркала һәм каноэла ишеү буйынса олимпия резервындағы спорт мәктәбе спортсылары һәм тренерҙары республика етәкселегенә комплекс өсөн рәхмәт белдерҙе, командалар әҙерләү, төрлө ярыштар үткәреү өсөн был объекттың мөһим булыуын билдәләне.\nБаш ҡаланың төньяҡ өлөшөндә 450 йыллыҡ юбилей уңайынан бер нисә ҙур спорт объекты – көрәш һәм волейбол үҙәктәре барлыҡҡа килә, тип өҫтәне Башҡортостан Башлығы. Бынан тыш, 2022 йылда Инорс биҫтәһендә 1 650 урынлыҡ яңы мәктәп асыла.


Өфө ҡала Советы ҡала Уставына үҙгәрештәр индерҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфө ҡала Советы ҡала Уставына үҙгәрештәр индерҙе\n16:43, 21 ноября 2012 Сәйәсәт\nБашҡортостан баш ҡалаһында Өфө ҡала Советының сираттағы ултырышы үтте, унда 40 һорау тикшерелде. Депутаттар Уставҡа үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү яҡлы тауыш бирҙе. Барлыҡ төҙәтмәләр алдан Өфө райондарында үткән йәмәғәт тыңлауҙарында ҡаралғайны. Ҡала Уставына индерелгән төҙәтмәләрҙең береһе булараҡ «Совет депутатының вәкәләттәрен тормошҡа ашырыу гарантиялары» исемле яңы статья индерелде. Муниципаль депутат статусын регламентлаған федераль закон булмағанға күрә, бындай өҫтәмә айырыуса актуаль булып тора.\nДепутаттар шулай уҡ ҡала бюджетының 2013 йылға һәм 2014-2015 йылдарҙың планлы осорона проекты буйынса йәмәғәт тыңлауҙары үткәреү көнөн һәм урынын билдәләне. Улар 2012 йылдың 10 декабрендә Ҡала мәҙәниәт һарайында үтә.\nУлтырышта ҡаралған һорауҙарҙың күпселеге Өфө хакимиәте структураһын, уның бүлексәләрен, шулай уҡ ҡала райондары хакимиәттәрен билдәләүгә ҡағылышлы булды. Бынан тыш, Өфө ҡала Советы янындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһының яңы составы раҫланды.\nСовет ултырышында тикшерелгән йәнә бер нисә һорау ҡайһы бер территорияларҙы планлаштырыу һәм бүлеү проекттары буйынса йәмәғәт тыңлауҙарын үткәреүгә бәйле булды.\nШулай уҡ депутаттар Өфөнөң муниципаль торлаҡ фондынан хеҙмәткәрҙәргә торлаҡ биреү тәртибе тураһындағы Положениеға үҙгәрештәр индерҙе. Уларға ярашлы, балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәптәре тренерҙарына торлаҡ алыу мөмкинлеге биреләсәк, был уларҙың социаль хәлен яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк һәм балалар-үҫмерҙәр спорты системаһына квалификациялы белгестәрҙе йәлеп итеү мәсьәләһен хәл итергә ярҙам итәсәк.\nТеги: ҡала советы,ҡануниәт,депутаттар


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №37, 14 - 20 сентябрь, 2019 - Информационные страницы\n№37, 14 - 20 сентябрь, 2019\nШУНДА КӘРӘК БУЛ!\nБеҙҙе "Тәбиғәтебеҙ - төп байлығыбыҙ", тип үҫтерҙеләр. Ошо тәрбиә ҡанға шул тиклем һеңгән һәм тәбиғәткә еңел ҡараусы кешеләрҙе бөтөнләй аңламайым. Урман менән эш итеүсе эшҡыуарҙар бихисап хәҙер.\nЭШ ТУҠМАҒЫ - АШ! БЕЛЕМ АЛЫУҘЫҠЫ ЛА...\nМенюҙы махсус белгестәр - технологтар, диетологтар төҙөй. Рецепттар тупланмаһында ризыҡтарҙың атамаһы яҙыла, ашнаҡсылар уларҙы теүәл үтәргә тейеш. Тоҙҙан башҡа бер ниндәй тәмләткес ҡушылмай.\nБер университеттағы концерттан һуң беҙҙең артистарыбыҙ янына әлеге ирланд ҡыҙҙары килеп, уларҙың сығышын бик яратып ҡабул итеүен белдерә лә, бергәләп тороп, боронғо йырыбыҙ "Гөлнәзирә"не көйләп тә ебәрә.\nМиңлеғәли Шайморатов башҡорт дивизияһы командиры, башҡорт генералы - халыҡ батыры булып танылды һәм уның ошо исеме тарих биттәрендә мәңгегә ҡаласаҡ.\nәҙип менән әңгәмә\nЙӨРӘККӘ УЙЫЛҒАН "ҺИН - ЖУРНАЛИСТ" ТИГӘН ТАМҒА\nБашҡорт теле, бер ҡараһаң, бер боронғо аҡһаҡал, икенсегә баҡһаң, интернетта теле асылған сабый. Журналистың ҡоралы - бына ошо тел. Йәштәрҙе тупларға ғына кәрәк, уларҙың ҡулында ҡоралы ла бар, ниәте лә бар.\nКҮҢЕЛ БУШЛЫҒЫН СИХЫРСЫЛАР БИЛӘЙ\nМөхәммәт бәйғәмбәр шулай тип иҫкәртә: "Кем күрәҙәсегә барып, ни тураһындалыр һорай һәм ул әйткәндәргә ышана, уның мотлаҡ доғалары ҡырҡ көн буйына ҡабул ителмәй".


Краснокама районының "Восход" хужалығында электрон көтөүсе эшләй башланы\nБыл автоматлаштырылған система ферма етәкселегенең эшен күпкә еңеләйткән, иҡтисади сығымдар ҙа кәмеүгә бара. Әлегә электр сымдары менән уратылған 9 гектар биләмәлә 300-гә яҡын һыйыр малы көтөлә.\nКраснокама районының "Восход" хужалығында 230 һауым һыйыры иҫәпләнә, ферма Илеш һөт комбинаты менән хеҙмәттәшлек итә. Машина менән һауыу операторы Сулпан Ғәлимйәнова әйтеүенсә, һөттөң ҡуйы һәм туҡлыҡлы булыуы малдың фураж менән тәьмин ителеүенә бәйле.\nҠалған 200 литр быҙауҙарға тәғәйенләнгән. Ферма мөдире әйтеүенсә, быйыл ҡоролоҡтоң булмауы - һөт етештереү күләменең артыуына килтергән.\nХужалыҡ даитми үҫеш юлында, урындағы етәкселек эштә яңы алымдар ҡулланыу яҡлы. Ялан биләмәһен электр сымдары менән уратып алып, малдарҙы шунда ебәргәс, көтөүселәрҙең дә эше кәмегән. Сымдарҙағы көсөргәнеш ни бары 12 вольт, әммә хайуандарға ошо ғына ток та етә. Бер ауыҙы бешкән малҡай икенсегә электр кәртәһен үтеп ҡарарға баҙнат итмәй. Көтөүселәр яңылыҡты ыңғай ҡабул иткән, сөнки эҫелә йөрөүе лә анһат түгел.\nЙәйләү осоро менән бер рәттән баҫыуҙа ла ҡыҙыу эш мәле. Әлегә ҡышҡылыҡҡа мең ярым тонна сенаж, 100 тонна бесән әҙерләнгән.\nКраснокама районы хужалыҡтарында бөгөнгә 49 мең тонна сенаж һалынһа, бесән 9 меңдән ашыу тонна әҙерләнгән. Ауыл эшсәндәре баҫыу эштәрен аяҙ көндәрҙә тиҙерәк тамамларға өмөтләнә.


“Февраль” еле иҫте Өфөлә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Аҡмулла » “Февраль” еле иҫте Өфөлә\n“Февраль” еле иҫте Өфөлә 17.06.2016 // Аҡмулла\nРәсәйҙә Кино йылы дауам итә. Шул уңайҙан төрлө форматта нәфис, документаль фильмдар хаҡында фекер алышыуҙар ҙа ойошторола. Шундайҙарҙың береһе яңыраҡ “Арт” кафела үтте һәм уны Башҡортостан кинематографистар союзы ойошторҙо.\nСараға ваҡытлы матбуғат вәкилдәре, башҡорт киноһын ижад итеүселәр ҙә саҡырылды. Республикала фильмдар төшөрөү эше хаҡында фекер алышҡандан һуң, сәнғәт әһелдәре иғтибарына IX Чебоксар халыҡ-ара кинофестиваленең төп бүләгенә лайыҡ булған чечен режиссеры Руслан Магомадовтың “Февраль” фильмы тәҡдим ителде. Әҫәр Өфөлә үткән “Көмөш Аҡбуҙат” кинофестивалендә лә ҡатнашҡайны.\nАғалы-ҡустылы икәү бүрегә һунарға сыға. Оҙаҡ ҡына эҙәрлекләйҙәр, әммә инде төбәп кенә атып алдыҡ тигәндә, кесеһе хата ебәрә. Йәнә лә дауам итә һунар. Хәйер, улар йыртҡысҡа ауға сыҡҡан арала уларҙың ауылында ла “һунар” бара икән дабаһа... Чечен халҡының 1944 йылдағы депортацияһын тасуирлаған ҡыҫҡа метражлы был фильм милләттең ҙур трагедияһын һүрәтләй.\nСара барышында фильмдың башҡарма продюсеры Адам Дунаев менән тура бәйләнешкә сығып, скайп аша аралашыу ҙа ойошторолдо. Әйткәндәй, ул Чебоксарҙа үткән фестивалдә Маҡтау грамотаһына лайыҡ булған. Продюсер беҙҙе ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирҙе, шул уҡ ваҡытта башҡорт режиссеры Айсыуаҡ Йомағоловты “Етегән” музыкаль фильмын уңышлы төшөрөүе менән тәбрикләне. “Кино сәнғәтендәге милли тема, халыҡтың тарихы башҡаларҙа ла ҙур ҡыҙыҡһыныу уята”, – тине Адам.\n“Февраль” бер ғаилә ағзаларының шәхси аҡсаһына төшөрөлгән. Улар – милләте кисергән ауыр фажиғәнең вариҫтары. Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы Лом Али Исраилов, яҡташтарына ижади уңыштар теләп, киләсәктә лә халыҡ яҙмышын һүрәтләүҙе һораны.\nАйсыуаҡ Йомағолов та чечен коллегаларын уңышлы ижади эштәре менән ҡотланы һәм: “Оператор эшен айырым билдәләргә кәрәк. Фильм бик матур төшөрөлгән. Бөгөн милләттәрҙе тарих, үткәндәр бик ҡыҙыҡһындыра, шуға күрә арымай-талмай ошо темаға ижад итергә кәрәк. Рухи асылыңа таяныу бөгөнгөнө көслө итә. Минең дә башҡорт халҡының тарихын сағылдырған темаларға фильм төшөрөргә ниәтем ҙур. Республикала был теләгем аңлау табыр тип өмөт итәм”, – тине ул пландарын уртаҡлашып.\n“Тура бәйләнеш”тә ҡатнашыусылар Рәсәйҙә кино төшөрөү эше йәнләнеүен дә билдәләне. Был сәнғәт төрөнә арналған йыл ошо хаҡта фекер алышыуҙар менән генә сикләнмәй, масштаблы проекттар – нәфис фильм төшөрөү менән дә иҫтә ҡалырына өмөт ҙур.\nҠурсаҡ театрында яңы миҙгел асыла 24.08.2018 // Аҡмулла / Әҙәбиәт\nТотош уҡырға 431\nТотош уҡырға 437\nТотош уҡырға 482\nТотош уҡырға 680


Йәш ғаилә яҡты донъя менән уны күреп тә өлгөрмәй хушлашҡан балаһы өсөн яуап биреүҙәрен талап итә\nСабыйҙың ғүмере тапҡан ваҡытта, тәүге һулышын да алып өлгәрмәй, өҙөлә. Уның ата-әсәһе фекеренсә, үлемгә уны табиптарҙың хатаһы дусар иткән. Кесарь киҫеме ҡулланғанда баланың ғүмерен һаҡлап ҡалып булыр ине, ти улар. Медицина хеҙмәткәрҙәре ғәйепләүҙе инҡар итә.\nОльга һәм Ринат саф һауала икәүһе генә йөрөй. Ә бит был ваҡытта уларҙың янында Раян да булырға тейеш ине. Йәш ғаилә тыуасаҡ балаларына исем дә уйлап өлгөргән. Ләкин уға яҡты донъяла йәшәргә яҙмаған. Сабыйҙың тыуым ваҡытында кендегенә быуылып ғүмере өҙөлә. Әсә фекеренсә, был осраҡта табиптар ғына ғәйепле. Ваҡытында әмәле күрелеп, кесарь киҫеме ярҙамында алынһа, балам, бәлки, йәшәр ҙә ине, ти йәш әсә.\nЙәмәғәтселеккә йәштәр йөҙҙәрен күрһәтергә әҙер түгел. Кочетовтар ошо көндәрҙә генә балаһын ерләгән. Ә бит барыһы ла яҡшы булыр тип көтөлгән. Ольга әйтеүенсә, йөклө ваҡытта бер ниндәй ҡыйынлыҡтар булмаған. Тапҡанда ла баланың йөрәге тибә ине, ти ул.\nАтай булыу бәхетенән яҙған Ринат та бындай бәләне көтмәгән. Ваҡиғанан бер нисә минут алдан ғына ҡатыны шылтыратып, барыһы ла яҡшы булыуын һөйләгән. Хәҙер ул ғәйеплеләрҙе язаға тарттырыуҙарын һорап хоҡуҡ һаҡлау органдарына ғариза яҙған.\nБала табырға ярҙам итеүсе табип рәсми аңлатма биреүҙән нишләптер баш тартты. Шулай ҙа уның бер ниндәй ғәйебе юҡ, ти акушер ҡатындың хеҙмәттәше, билдәле табип Владимир Иваха. Табип хатаһына япһарыу ҙа урынһыҙ. Белгес әйтеүенсә, акушерҙың 40 йыллыҡ тәжрибәһе бар һәм баланы ҡотҡарыу мөмкинлеге булһа, уны файҙаланмай ҡалмаҫ ине.\nТабип әйтеүенсә, был ни бары бәхетһеҙ осраҡ. Кесарь киҫеүен ҡулланыу ҙа талап ителмәгән. Беҙ бит тылсым эйәләре түгел, заманса медицинаның да ҡайһы саҡта көсһөҙ булған осраҡтары бар, ти Владимир Иваха. Ә инде был хәлдең табип хатаһы, йәки бәхетһеҙ осраҡ булыуын эксперттар билдәләйәсәк. Өс аҙнанан тикшереү һөҙөмтәләре әҙер буласаҡ.


Бәләкәй ҡалаларҙа һәм тарихи урындарҙа уңайлы мөхит булдырыу\n3 Май 2019, 14:54\nРәсәй Хөкүмәте бәләкәй ҡалаларҙа һәм тарихи биләмәләрҙә уңайлы мөхит булдырыу буйынса проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн төбәктәргә биш миллиард һум самаһы аҡса бүлә.\nПремьер-министр Дмитрий Медведев ҡул ҡуйған тейешле ҡарар Хөкүмәт сайтында баҫылып сыҡты.\nДокументта раҫланыуынса, 4,98 миллиард һум Бөтә Рәсәй конкурсы үткәреү нигеҙендә Федерацияның 46 субъекты араһында бүленә. Башҡортостан 245 миллион һум күләмендә аҡса аласаҡ.\nБәләкәй ҡалаларҙа һәм тарихи биләмәләрҙә уңайлы мөхит булдырыу өсөн иң яҡшы проекттарға Бөтә Рәсәй конкурсы былтырҙан алып ойошторола. Унда федераль, төбәк тарихи биләмә статусына эйә муниципаль берекмәләр, шулай уҡ халҡы 100 мең кешегә тиклем булған ҡалалар ҡатнаша.\nБилдәләнеүенсә, “Торлаҡ һәм ҡала мөхите” милли проектының “Уңайлы ҡала мөхите булдырыу” федераль проекты тарафынан 2024 йыл аҙағына тиклем конкурста еңгән кәмендә 480 проектты тормошҡа ашырыу ҡаралған.


«Monte Verde» фольклор коллективы :: Фольклориада 2020\nПортугалия — диңгеҙ гиҙеүселәр һәм географик асыштар иле. Португалия Республикаһы континенталь Европаның иң көнбайышында урынлашҡан. Ул Пиреней ярымутрауын биләп, Атлантик океан һыуҙарында ҡойона. Илдең иң ҙур ҡалаһы булған Лиссабон порты — уның баш ҡалаһы ла.\nДонъяның иң боронғо илдәренең береһе булған Португалия үҙенсәлекле георгафик күп төрлөлөк һәм бай мәҙәни мираҫҡа эйә. Айырыуса һаҡланыусы тәбиғәт зоналары, тарихи һәйкәлдәр күп бында. Быуындан быуынға тапшырыла килгән балыҡсылыҡ традициялары, күҙ яуын алырлыҡ пейзаждары, аш-һыуы һәм телде йоторлоҡ шараптары, бөтә Ер шарына билдәле футбол командаһы, гольф яландары, урта быуат һарайҙары, бейек-бейек тулҡындары һәм бихисап изге урындары менән дан тота ул.\nПортугалияның үҙенсәлекле мәҙәниәте йөҙәр йылдар дауамында Рим, Ғәрәп, Испан илдәре йоғонтоһонда формалашҡан. Ҡояшлы һәм алсаҡ илдең мәҙәни мираҫын VI Бөтә донъя фольклориадаһында «Monte Verde» фольклор коллективы күрһәтәсәк. Ансамблдең сығыштары тарихи йолаларға таянып, гитара һәм башҡа традицион музыка инструменттары моңдары менән байытылған.


Салауат театры Ноғман Мусиндың повесы буйынса фантастик төш сәхнәләштерҙе // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n15:16, 28 сентября 2020 Мәҙәниәт\nСалауат башҡорт драма театры танылған башҡорт прозаигы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ноғман Мусиндың «Ике ир һәм бер ҡатын» повесы буйынса фантастик төш сәхнәләштерҙе.\n«Ғүмерҙең бер мәле» спектакленең премьераһы 2 октябрҙә була. Премьераға авторҙың һәм республика театр белгестәренең килеүе көтөлә.\nПовесть буйынса инсценировканы Зөһрә Бураҡаева яҙған. Спектаклде йәш ҡуйыусы режиссер Лиана Ниғмәтуллина сәхнәләштерә. Театрҙың әҙәби бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, спектакль айырыуса персонаждарҙың нескә психологизмы, күңел кисерештәре мөһим булған тамашасылар өсөн ҡыҙыҡлы булмаҡсы.\n«Ике төп геройҙың тормошҡа ҡарашы ҡапма-ҡаршы, улар төрлө тормош принциптарына һәм әхлаҡи йүнәлешкә таяна, — тип һөйләне театрҙың әҙәби бүлеге мөдире Динә Бәширова. — Райман Ҡолсурин юғары маҡсат өсөн йәшәй, булмышын ҡул менән йыһаз эшләүҙә табып, үҙенең хыялын тормошҡа ашыра. Ижадына бар күңелен һалып, ғәҙәти булмаған уй-ниәттәрен бойомға ашыра һәм танылған оҫта булып китә. Икенсе ир Антил Байкалов — бөтөнләй ҡапма-ҡаршы образ. Уға үҙенең дәрәжәһенән һәм матди байлыҡтан да мөһимерәк нәмә юҡ. Ул шәхси мәнфәғәттәре менән генә йәшәй, уны дауаханала ятҡан ҡатынының яҙмышы ла, улы ла борсомай... Спектаклдең өсөнсө геройы — Сөмбөл. Ике ирҙе уға ҡарата булған хис-тойғолар берләштерә. Уны ниндәй яҙмыш көтә, ул операциянан һуң һауығырмы – был хаҡта һеҙ мелодраманы ҡарағас белерһегеҙ».\nҠуйыусы рәссам – Лилиә Хисмәтуллина, композитор – Илсаф Вәдүтов, хореограф – Ольга Даукаева, яҡтылыҡ рәссамы – Евгений Лисицын, вокал буйынса педагог– Айгөл Ғайсина. Ролдәрҙе Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Наҙгөл Иҫәнбаева, Нәүфилә Яҡупова, Гөлфирә Сафиуллина, артистар Нәркәс һәм Мирас Йомағужиндар, Радмир Дәүләтбаев, Әмир Үтәбаев, Риф Мусин, Радик Ғәлиуллин, Гөлфинә Ибәтуллина, Эльвина Мусина һәм Айнур Синағолов башҡара.\nСпектакль «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Кесе Ватан мәҙәниәте» проекты сиктәрендә бойомға ашырыла. Тамаша башҡортса сәхнәләштерелә, рус теленә синхронлы тәржемә ителә.


Башҡортостандағы «Пятерочка» магазиндары бер нисә тиҫтәгә артасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостандағы «Пятерочка» магазиндары бер нисә тиҫтәгә артасаҡ\n17:15, 27 февраля 2012 Иҡтисад\n«Алдағы ике-өс йылда Башҡортостанда «Пятерочка» брендындағы магазиндар иҫәбенең бер нисә тиҫтәгә артыуы ихтимал. Беренсе магазин быйыл уҡ асыласаҡ», — тине бөгөн Өфөләге Бөтә Рәсәй аграр форумы сиктәрендә үткән һатып алыуҙар сессияһында X5 Retail Group компанияһының корпоратив мөнәсәбәттәр буйынса директоры Михаил Сусов.\n«Республика территорияһында беҙҙең исемдән франшиза буйынса эшләгән һәм «Пятерочка» селтәре менән идара иткән партнерыбыҙ сығыш яһай. Быйылдан башлап компания был бренд аҫтындағы магазиндарҙы үҙ аллы аса башлай», — тип өҫтәне Сусов.\nРәсәйҙәге был ҙур сауҙа селтәренең яҡын аралағы пландарында — үҙенең сауҙа маркаларын 50 процентҡа тиклем арттырыу. «Был беҙҙең стратегик бурысыбыҙ», – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Михаил Сусов.\nБашҡа магазиндарҙың да үҙ маркаларының иҫәбе арта («Перекресток», «Карусель»), әммә ул тиклем үк күпкә түгел.\nБөгөнгө һатып алыуҙар сессияһы сиктәрендә компания урындағы етештереүселәр һәм эшкәртеүселәр менән яңы бәйләнештәр булдырҙы. «Бөгөнгө һөйләшеүҙәр килешеүҙәр менән тамамланасаҡ, тип ышанам», — тине журналистарға X5 Retail Group компанияһының корпоратив мөнәсәбәттәр буйынса директоры. — Бында беҙ шәхси маркалар етештереү өсөн контракттар төҙөй алабыҙ». Сусов компанияның төбәктә етештерелгән бөтә тауарҙар, атап әйткәндә, йәшелсә-емеш, ит, ҡош ите менән ҡыҙыҡһыныуын белдерҙе. Ул йәнә көнкүреш химияһы тауарҙары менән тәьмин итеүсе булараҡ «Сода» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән хеҙмәттәшлек итеү ҡыҙыҡһындырыуын билдәләп үтте. Бөгөнгө көндә республиканың 44 предприятиеһы компанияның сауҙа селтәрҙәрен үҙ продукцияһы менән тәьмин итә.\nТеги: Бөтә Рәсәй аграр форумы, һатып алыу сессияһы


Күмертауҙа Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы коллегияһы үтте\nУлтырыш урыны осраҡлы һайланмаған, сөнки төбәктә инвестициялар йәлеп итеү һәм уларҙы үҙләштереү эше әүҙем бара. Был фекерҙе коллегияны асып ебәреүсе Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов, һәм башҡа ҡатнашыусылар ҙа раҫланы.\nКүмертау моноҡалаларҙы үҫтереү фонды менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. 2016 йылдың тәүге яртыһында бында йәлеп ителгән инвестициялар күләме миллиард һумдан ашҡан, 200-гә яҡын эш урыны булдырылған. Республиканың башҡа төбәктәре лә ошондай һөҙөмтәләргә ынтылырға тейеш, тип билдәләне кәңәшмәлә Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков. Бынан тыш, район һәм ҡалаларға иҡтисади көрсөк эҙемтәләрен кәметеү, теүәл планлаштырыу һәм йәнә инвестициялар йәлеп итеү кеүек көнүҙәк мәсьәләләргә иғтибар йүнәлтергә кәңәш ителде.


“Үҫеш нөктәһе” арта\n8 Октябрь 2020, 14:45\nТимер юл һәм Инйәрҙең 1-се мәктәптәе базаһында “Үҫеш нөктәһе” теүәл фәндәр һәм гуманитар профилдәге белем биреү үҙәктәре асылды. Уларҙа уҡыусылар дөйөм белем алыу менән бергә, өҫтәмә үҫеш программалары буйынса ла шөғөлләнәсәк.\nБөгөн Тимер юл ауылы мәктәбендә 305 бала иҫәпләнә, уларға 25 педагог белем бирә. “Үҫеш нөктәһе” проекты буйынса эшләү маҡсатында уларҙың барыһы ла квалификация үҫтереү курстарын үткән.\nБалаларға информатика, технология һәм тормош нигеҙҙәре хәүефһеҙлеге дәрестәре яңы заманса алымдар ҡулланып өйрәтеләсәк. Ошо маҡсатта үҙәктәргә яңы компьютерҙар, 3D-принтерҙар, виртуаль ысынбарлыҡ шлемдары, электр ҡорамалдары, тәүге медицина ярҙамы күрһәтеү күнекмәләре өсөн манекендар, төрлө технологик һәм компьютер ҡорамалдары ҡайтарылған. Шулай уҡ ижад һәм проектлау эштәре, робототехника менән шөғөлләнеү, шахмат уйнау өсөн залдар йыһазландырылған.\nБелорет районының һигеҙ мәктәбендә шундай уҡ үҙәктәр эшләй.\nМәғариф учреждениеларында бындай инновацион майҙансыҡтар Рәсәй Президенты Владимир Путиндың май указдарында билдәләнгән “Мәғариф” милли проектына ярашлы тормошҡа ашырылған “Заманса мәктәп” төбәк проекты сиктәрендә барлыҡҡа килде.