Kortstories – SKROP\nDaar’s niks soos wáááre liefde …\ndeur Jan Schaafsma\nSo wat doen jy as die skaal “nee, nee” skree as jy nader kom, en jy speel hokkie want jy staan die hok vol, en dis puisies 1, Clearasil 0?\nWat as jou kêrel een slag te veel kweel: “Dís nou ’n vrou met ’n bou wat sal hou”? Vat die pad, skat. Ek probeer weer ’n keer.\nJy laai Snapseed af en oefen op jou skoolfoto tot die paparazzi langs die Oscars se rooi tapyt mekaar bloedneus sal slaan vir die beste snêp.\nAlmal doen dit – so? Nou skryf jy ’n bio met ’n klomp Kim, ’n tikkie Moeder Teresa, ’n goeie skeut Bey, en so ’n klein knypie jy. Jy speltjek hom drie maal en skryf hom ses keer oor tot jy nie zef klink nie.\nDan post jy, en loer elke drie minute.\nDie obvious pervs se tonge druk jy in hul kwylbekke terug. Jy lees die res se stories baie deeglik en soek die kloe’s. G’n skrywer kom naby Louis L’Amour nie. Waarlik? The Texas Chainsaw Massacre is die beste fliek ooit. Wat? Milli Vanilli is erg onderskat. Wie?\nWiegiediewe. Mierdooddrukkers. Vroetelpappies. Linkerhandjokkies. Gaan weg!\nSoos ’n straaltjie suiwer maanlig deur ’n donker wolk. ’n Slukkie koel, helder fonteinwater in ’n woestyn. Al die regte Powerball-nommers.\nOrraait, wat ’n naam vir ’n troukaartjie, maar darem seker nie sy regte een nie, jippie. Mev. Kosie Koekemoer? Liewer nie.\nMaar die foto!\nDié laat jou op en af spring soos Chad se pa toe sy laaitie daai Phelps-javel ore aangesit het.\nEn kan die man skryf!\nHy vertel van sy lewe, en jy sluk-sluk terwyl jy ’n traantjie wegpink. Hy vertel van sy skool en jy vou dubbel van die lag. Of jy sou, as daar nie so baie pens en boobies in die pad was nie. Hy vertel van sy drome, en jy sweef saam met hom op ’n wolkie weg.\nJy skryf terug. Vertel van jou drome en pink ’n traantjie weg, want niks daarvan sal waar word nie. Vertel van jou skool, en lieg oor jou doele – deurgelaat, nie geskiet nie. Vertel van jou lewe, die een wat jy eerder sou wou hê as die een wat jy het.\nJulle kliek, soos koeksisters en stroop.\nJulle skryf en skryf tot julle alles van mekaar weet en oor elke ding mal is. Julle is ’n droompaartjie. Jul storie sal ’n Hollywood-fliek en drie remakes word.\nO, berge sluk my in en aarde bedek my – of so iets.\nHy wil ontmoet. Persoonlik. Maar natuurlik.\nDis hanna-hanna en wegskram, maar later help niks meer nie.\nJy stap by die plek in en daar’s net so baie van hom as van jou, en sy Clearasil is ewe slapgat as joune, maar sy oë blink ondeund en hy kyk met begrip, sonder oordeel, selfs waarderend, na jou en dit word ’n waarheids-en-versoeningsdag want julle sit en gesels en ontdek meer en skaterlag en oplaas klink mev. Kosie Koekemoer eintlik heel orraait. Genuine.\ndeur Hendrik Botha\nSmokie se For a few dollars more speel nog op die Ford Cortina se radio voor oom Hans die kasset uitstoot, toe hulle voor die bank stilhou.\n“Is jy reg hiervoor, mamma?” vra oom Hans vir tant Hettie wat seker maak haar hare lyk nog reg.\n“Ja, pappa. Ek sit net gou my lipstiffie aan, ek het die blik koekies. Kry jy solank die biltong in die kattebak.”\nBinne die bank is dit warm en stil. Hulle sit op houtstoeltjies en wag om met die bestuurder te praat.\n“Mamma, jy moet jouself nou inhou hoor. Laat ek maar die meeste praatwerk doen. Nounou vryf jy die man verkeerd op en jy weet hoe broodnodig ons die geldjies het. Ons kan nie bekostig dat hy nee sê nie.”\n“Gmf, as ek dit aan jou oorlaat loop ons met minder geld hier uit as hier in.”\nOom Hans wil nog iets sê, maar meneer Oosthuizen staan voor hulle en nooi hulle na sy kantoortjie toe. Meneer Oosthuizen is kort, dik en jonk met ’n snor wat soos ’n ligte skaduwee bo sy bolip hang. Met ’n handgebaar wys hy hulle moet sit.\n“Goeie môre, meneer en mevrou. Waarmee kan ek julle help?”\n“Môre meneer Oosthuizen. Ag, voor ons praat oor die ou klein leninkie, wil ek tog hê jy moet eers van hierdie lekker biltong probeer. Lekkerste biltong wat jy ooit sal eet, gewaarborg. En ag weet jy, ek het so baie biltong uit die ou koei gekry dat ek die biltong somer so land en sand uitdeel, so die sakkie is spesiaal vir meneer.”\n“Jong ek mag nie eintlik sulke presentjies aanvaar nie, u weet. Dit kom dalk voor as omkoop …”\n“Omkoop? Nee nooit, ons is maar net vriendelik, vrygewige, sout van hierdie aarde mense, meneer Oosthuizen. En sodra u vir ons koffie aanbied, sal ek van die heerlike koekies aanbied. En ek het baie van die koekblikke so ek gaan ook nie omgee as dit agterbly nie, meneer Oosthuizen.”\n“Umm, ja ek verstaan, maar kom ons kom nou net eers gou terug na besigheid. Meneer Van Tonder, jy het iets gesê van ’n lening. Na watter bedrag kyk julle presies?”\n“O ja, die leninkie. Ag tog ons het nie meer as net so ou twintigduisend randjies nodig nie,” sê oom Hans.\nMeneer Ooshuizen begin sommer lag, dermate hy amper van sy stoel af val.\n“Verskoon my tog, maar u moet tog verstaan hoe belaglik dit is. Met u terugbetalingsgeskiedenis en die huidige ekonomie is dit net nie moontlik nie.”\n“Kom, Hans. Die man dink duidelik ons hoort in ’n sirkus.” Sy gryp die koekblik en hy die biltong en hulle storm uit. Buite in die Cortina sit hulle ’n rukkie tot tant Hettie bedaar het.\n“Is jy reg hiervoor, mama?” vra oom Hans.\n“Ja, papa. Ek sit net gou my masker aan, ek het die sak. Kry jy solank die haelgeweer in die kattebak.”\nAnderkant die drumpel\ndeur Dominique Fischedick\nHoe pak mens jou lewe op in ŉ bruin kartonboks, plak ŉ fragile etiket op die sykant en beweeg aan asof niks gebeur het nie? Blykbaar is dit so maklik soos asemhaal. Blykbaar.\nEk dink ek hét ophou asemhaal. Die oomblik toe hy sy rug op my gedraai en daardie oggend beslissend en finaal uit my lewe gestap het. Ek het hom verdwaas agterna gestaar, terwyl die nou onthullende goedkoop-flerrie-parfuum wat hy agterlaat het, my neusgate vul. Voor die koue beklemming om my hart vir ewig kon vasskopplek kry, het ek gepas, metafories, ophou asemhaal.\nMy storie is geensins uniek nie. As dit maar was. ŉ Kanker sonder genesing. ŉ Onvermydelike doodsvonnis.\nMy wêreld gekantel op sy sy.\nSonder ‘n etiket.\nŉ Moedverlore raamwerk van ŉ pynlike statistiek.\nEk gooi vir oulaas ŉ oog oor die hoofslaapkamer om seker te maak dis werklik leeg. Als is gepak, behalwe die een waarmee ek vir ŉ kwarteeu my alles gedeel het. Al wat van my huwelik oor is, is ŉ verlore draadhanger in die hangkas en ŉ das uit die 80s wat opgefrommel in die hoek agtergebly het.\nVir oulaas laat ek die bekende skaduwees my hart vul. Ek streel tydsaam met my vingers oor die kaal vierkant-vlekke teen die muur. Gister nog het swart en wit foto’s ŉ storie vertel van liefde en geen leed. Of was dit die voorspel voor die skeiding soos gesing deur Koos Doep: Want die liefde is ŉ skadu teen die muur.\nMy voetstappe eggo deur die lang gang. Ek talm net vir ŉ oomblik en luister na die fluistering van herinneringe uit elke vertrek. Mens vergeet hoe donkerte ŉ huis kan toessak wanneer sy inwoners opgee, oppak en wegtrek. ŉ Leeftyd opgesluit in die skeure en krakies van gister.\nDie voordeur staan oop.\n25 jaar terug het hy my oor die drumpel binne gedra. Vandag beweeg ek in trurat die vreemde in. In stilte wonder ek hoe my enkeling bestaan vorentoe gaan lyk.\nŉ Bybelvers slaan vas in my kop: Ek slaan my oë op na die berge, waar sal my hulp vandaan kom?\nMy blik val op Ous-Maria wat getrou op die voorstoep vir my staan en wag. Haar haasbek-glimlag en groot Afrika-hart sal my leer om weer vir myself ŉ toekoms te bou.\n“Mies Elsa, kom uit daarie donker en kom staan hier innie son.” paai sy.\nMet opgskraapte moed stap ek wankelrig na buite.\nDie lig omhels my soos ŉ groot son-jas van hoop. Warm sonstrale dans op my wange. Hitte sypel my lyf binne en verdryf die doodse koue wat in die kern van my wese vasgevang was.\nOus-Maria vat my hand en vou dit toe in hare. My fragile etiket.\n“Ek het jou Mies Elsa.” Sy wag geduldig vir my leiding.\n“Ek sal elke traan van jou oë afvee… Kyk! Ek maak alles nuut, Elsa.” hoor ek ŉ fluisterstem binne my.\nEk gryp Ous-Maria se hand stywer vas en vee die verlede van my voete af.\nTree vir tree.\ndeur Anton Dockel\nMy bagasie rem my af en dis net ’n paar uur anderkant middernag, op Heathrow. Niks voel soos welkom nie, want al die personeel in die gebou lyk afgemat en moeg soos ek. Hulle is deel van die vloei van Heathrow, verrig oorbekende en vervelige take lusteloos. My moeg is van slaaploosheid en kommer. Ek moenie dink nie, net vorentoe beweeg. Skaap by die dipgat.\nBy immigrasie is die tou lank en dit gaan stadig, want alles word deeglik nagegaan en daar is mense wat staan en staan en pleit dan in trane of vol stry, weggewys word. Ek kan nie eens dink wat van hulle gaan word nie. Hierdie is die laaste hek voor my. Ek het nie ’n werkspermit nie, my agent het my verseker dat dit by die toonbank sal wees.\nIn die baalsak wat nou onnodig swaar en lomp hang, het ek ou notas vir verhale, halwe manuskripte en verslete dagboeke gepak, want ek gaan om net te werk, kan net sowel saans skryf om die tyd om te kry. In ’n dakkamertjie met ’n kaal gloeilamp, fluister my verbeelding – honger, net ’n Franse brood en ’n glas rooiwyn. Puccini se La Boheme sing op die agtergrond om die geraas van die verkeer te uit te doof. Trekvoëls as titel vir my roman, kan ’n goeie vertrekpunt wees.\nHierdie vaal saal, met die relings wat jou sig-sag oor die vloer lei, nader aan die toonbanke waar jou dokumentasie getoets sal word, is niemandsland. Jy bly niemand totdat jou nommer ge-aktiveer word op ’n sleutelbord en jy die eerste tree anderkant die streep gee, ’n iemand met ’n elektroniese spoor gemerk, en ’n bewys in donkerblou ink gestempel: Leave to Enter the UK. Die keer is dit nie Welcome to the UK nie, dis You may enter, en met voorbehoude. Jy is nie die keer toeris nie,\nDis my keuse om hier te wees. Ek doen dit om den brode. In Suid-Afrika het my pos “verval”.\nVuil en vaak maar goedgekeur, kry ek vir Bert wat my douvoordag inwag, vra wat het so lank gevat? Dis die deel van julle sisteem wat jy nooit sal belewe nie, vertel ek hom. Dit is die sif voor Engeland.\n“Great Britain, boertjie.”\nBert, die aangetroude neef, het ’n kaart van Slough vir my, waarop hy die blyplek en die gebou van my nuwe werkgewers omkring het. Hy het vir my tydelike blyplek gekry by ’n B&B in Sheffieldstraat en hulle laai my die Sondagaand daar by die kruisie op die kaart af. Die kamertjie op die eerste vloer, is baie, baie smal. Die daklig het darem ’n lampskerm. Om die televisie te kan sien, moet ek op die bed lê. Jy mag nie rook in die kamer nie.\nEk weet vooraf dat ek verskrik gaan wakker word en nie glo waar ek is nie. Ek het gedroom dit gebeur nie met my nie. Tog vra dit: Begin oor, al loop die pad vorentoe opdraand of afdraand.\ndeur Elmi Smith\nHy teug lank en diep en hou dit daar vir ŉ ruk. Dan stadig uitasem. Vir oulaas kringetjies blaas. Die laaste keer, hy sweer.\nHy trap die stompie dood. Met mening. Sy laaste keer, hy sweer.\nToe hy omdraai, staan sy daar. Kop agteroor, kennetjie gelig. Sy kyk deur hom. Haar magie grom.\n“Ek gaan nóú kos koop,” sê hy.\nSy kyk na die stompie op die grond.\n“Dit was die laaste een, ek sweer. Van nou af koop ons net kos.”\nSy sak tot op haar hurke.\nHy voel in sy sak. Vyftig rand. Brood, miskien ŉ blikkie vis en dalk bietjie melk. Hy stap die kafee binne.\nSy sien hom uitkom met ŉ brood. Sy sien sy hempsak bult vierkantig.\nStadig kom sy orent. Haar magie grom.\nHy hou die brood na haar. Haar hande bly hang.\n“Vat die brood,” sê hy.\nSy kyk deur hom. Haar magie grom.\nHy kyk weg. Sy hand onwillekeurig op die pakkie in sy hempsak. Hy het belowe hy gaan dit los, nuut begin. Al soveel keer.\nSy kyk na hom, noukeurig, wantrouig, ontredderd. Hy voel die wrewel in haar groei. Hy sien die kloof.\nStadig sak sy af en sit haar kop tussen haar knieë. Dis die einde, hy weet.\nHy draai om en stap doelgerig terug.\nSy sien hom aankom. Sy sien die brood en die melk en die blikkie vis. Sy sien sy hempsak is plat en leeg. Sy sien die flikker in sy oë.\n“Van vandag af is dit meer as brood, my kind. Ek belowe.”\nSy glo hom. Hy het omgedraai en hy het nuut begin.\nUit die newels\ndeur Magdalena Louw\nDit was 1991 en my jongste baba was 11 maande oud. Haar pa het ‘n nuwe werk begin, in ‘n nuwe dorp en nuwe uitdagings. Dit het finansieel beroerd gegaan en op ‘n stadium het ons besluit om die aandgodsdiens aan tafel verder te vat en ons gee onsself oor aan Jesus, op 3 November 1991. Niks het verander nie, omdat ons nie regtig van beter geweet het en ons moes aanmekaar oorbegin.\nSo het dit my lewe deur gegaan. Toe ek my huidige man ontmoet, was daar ook maar oorbegin, keer op keer, maar elke keer ten goede.\nToe word ek siek en word daar twee jaar ná die laaste doktersbesoek bevestig dat ek ly aan ‘n terminale siekte: Pulmonale Arteriële Hiptertensie. Ek het drasties agteruit gegaan en kon niks vir myself doen.\nSo eindig ek op in Intensiewe Sorg. My man moes my kinders en familie laat kom, want daar was,volgens spesialiste, geen hoop vir my oor.\nWat niemand geweet het, was dat God ‘n ander plan met my het. In die tyd wat almal om my bed staan en veral so hard gebid het,was ek op ‘n hele ander plek…\nEk hang met my regterhand,wat klou vir alles wat dit werd is, aan die kant van ‘n groot gat in die grond. Ek voel verskriklike hitte,van onder af opstoom en selfs die rande gloei. Ek kyk af en sien mense, wat deur die gloede hul hande uitreik na my…..wil hulle my intrek of wil hulle hê ek moet hulle uittrek?\nDan onthou ek dat ek fluister: “God help my!” En dan is ek bo die grond,geen gat, weg die kreunende, klaende geweeklaag.\nNa drie weke in ‘n koma en op dialise, word ek wakker en moet alles weer van voor af leer doen: hare kam, tande borsel, loop.Selfs om name en stemme bymekaar te bring of die datum te onhou,was ‘n aanpassing.\nEk moes weer oorbegin, maar dié keer ten goede en met die wete dat God die pad saam met my stap.Wat ‘n wonderlike nagedagte aan my “ontmoeting”met ons Skepper!\nDie ou man op die bed\ndeur Alma Swart\nDie teater is koud en ruik na ontsmettingsmiddel. Met die epiduraal is ek bewus van my omgewing, maar voel geen pyn nie. Ek is bewus van ŉ teenwoordigheid langs my op die bed.\n“Jy het dan gevra ek moet by jou wees gedurende die operasie.” Antwoord ŉ streelstem my.\nEk konsentreer op die omgewing om my. Ek kan die dokter duidelik hoor praat. Agter my piep-piep ŉ masjien. Ek is wakker.\n“Is jy ŉ droom?”\n“Ek is so werklik as wat jy my wil hê.”\nHy is baie oud. Lang spierwit hare hang oor sy krom skouers. Sy glimlag is sag en warm. Met vreemde ysblou oë kyk my stip aan. In sy hande is ŉ boek.\n“Maar jy lees dan ŉ boek?”\nPandemonium breek los om my. Suurstof word oor my mond geplaas. Ek voel hoe my lyf van die bed af begin sweef. Lig en pynloos beweeg ek hoër en hoër.\nŉ Groot warm hand gryp na myne wat nou slap langs my veerligte lyf hang. Ek is terug op die bed. Die hand steeds koesterend oor myne, soos ŉ skulp om sy kosbare pêrel.\nVlietend maak ek my oë oop. Sentimeters van my gesig af, is die bekommerde gesig van die narkotiseer. Hy praat hard.\n“Julia, kyk vir my.”\nEk maak my oë toe sonder om vir hom te kyk, en probeer weer my lyf oplig. Ek wil sweef. Ek wil vry wees.\n“Maak oop jou oë en kyk vir die dokter.”\nAs my oë nie oop is nie, hoekom sien ek dan die strengheid in die ouman se ysblou oë? Op hierdie oomblik is ek kwaad.\n“Hoekom het jy my teruggetrek?”\n“Lees jou boek, dan sal jy weet.”\nEk maak my oë oop en kyk na die dokter wat steeds gebukkend oor my staan. Hy sug van verligting. Almal om my is nou versigtig-kalm. My lyf is weer in die hande van ander.\n“Watter boek moet ek lees?”\n“Jou lewensboek. Die boek wat jy moes skryf voor jou voete op aarde was.”\n“Wat staan in my boek?”\n“Ek weet nie. Jy het hom geskryf.”\n“Jy weet dan alles, hoekom weet jy nie dat ek lankal nie meer lus is vir pyn en eensaamheid nie.”\n“In jou eie tuintjie is positiewe en negatiewe plantjies, jy besluit self watter plantjie die meeste water gaan kry.”\n“Jy praat in sirkels. Waar is die kastige boek?” vra ek sarkasties. Die operasie is verby en die teaterpersoneel maak gereed om my na die herstelkamer te neem.\nEk voel hoe sy hand myne los en skielik is sy plek langs my leeg.\nIn die herstelkamer is die vriendelike stem van die assistent. Sy staan langs my en tel iets op waar die ouman flussies gesit het.\n“Mevrou Cronjé, jy het ons lekker laat skrik daar binne. Nou toe nou, ek het nie geweet jy is ŉ skrywer nie?”\n“Die boek sê: ŉ Nuwe begin – deur Julia Cronjé. Ek wonder hoe het hy in die teater beland?”\nOm in te pas\ndeur Hendie Grobbelaar\n“Jy weet daardie paar sekondes tussen wakker en slaap?” Sean se oë is op die grou branders buite die streperige vensters van die kroegie. Sy tweede bierglas huiwer halfpad tussen die tafel en sy behaarde mond. “Daardie stukkie niemandsland waar jou brein die dag begin waarneem maar jou lyf is nog iewers op ŉ pienk wolk, besig om die tango te dans.”\nEk kyk verstom na my eks-verloofde. Die eenvoudige verloofring met die piepklein diamant lê tussen ons op die verweerde tafel. Daar was ŉ lang stilte. Ek wou nie net opspring en loop na my ontboeseming nie. Ek sien nie kans vir trou nie. Nie meer nie. Nie met hom nie. Dit is nie hy nie, dis eintlik ek. Blah, blah, blah. Die ou storie. Jammer ek het ses maande van jou tyd gemors. Ek het gestotter.\nHy het my net lank aangekyk, rustig. Sy wange het effens verbleek, maar dit kan my verbeelding ook wees. Die lig is swak in hierdie derderangse drinkplek. Dankie tog, ek hoef nie meer te kom nie.\n“In daardie plek bestaan geen pyn nie, geen bekommernis, geen oortrokke rekeninge nie. Daardie vlak van weet, maar nie weet nie.” Die derde bier arriveer en hy gooi die laaste van nommer twee in sy keel af. Gaan dan voort asof hy die werking van sy vissersboot verduidelik.\n“Daardie stukkie waar jou beste idees gebore word. Daar waar jy slimmer as Einstein is, mooier verf as Picasso en die hele wêreld se probleme oplos. Dis waar ek wil wees – vir altyd.”\nDie reën val nou harder. See en lug word een.\n“Sean, jy weet dit was eintlik lankal verby tussen ons?” Ek gryp na bevestiging van sy kant af. Natuurlik voel ek skuldig, maar tog vreemd gefassineer deur hierdie reaksie van hom. Hy is dan so gewoon, so oppervlakkig, so vervelig. Lees nooit ŉ boek of voer diep gesprekke nie. Hoekom het ek aan hom verloof geraak? Een aand van waansin, wyn en sy klipharde bors onder die growwe seemansbaadjie. Ja, ek weet, vlak van my. Maar, die waarheid is, hy pas nie in my wêreld nie.\nDan staan hy op. Die bier onaangeraak. Die ring ook.\n“Totsiens Charlene. Moenie sleg voel nie. Ek het gehoop hierdie gebeur. Jy pas nie in my wêreld nie.”\nBy die deur vang sy oog dié van die kroegman. Albei mans glimlag ŉ belofte. Die wind waai ysdruppels by die deur in toe hy dit oopmaak en uitstap sonder om sy baadjie toe te knoop.\ndeur Laurie Jonker\nDie kind sit voor langs sy pa. Hy skommel saam met die kar wat wieg en stamp oor die sinkplaatpad. Hy robeer regop bly, maar sukkel om met sy dom handjies houvasplek te kry. Sy pa hou ŉ ogie, en ry ook nie te vinnig nie.\nIn ŉ poging om beter te kan sien – die sterre verlig nie veel van die plaas daar buite nie – trek die seuntjie hom met albei hande op en maak die passasiersdeur oop. Hy druk per abuis die handvatsel af en met die volgende knik in die grondpad, voor sy pa hom kan gryp, val hy sywaarts uit die bewegende voertuig.\nŉ Oomblik, dit gebeur so blistig daar is geen tyd vir uitroepe of skrik of ŉ skietgebed nie.\nDie kind weet hy is nie meer in die kar nie, hy lê nou op die grond, alles is omgekeerd, hy lig sy regterbeen en waar sy been was, rol die kar se agterwiel verby. Alles gebeur gelyk, maar dit voel tog ook stadig en ongelyk. Die kar is nou weg en hy sien ŉ lang streep van ŉ blink spikkel in die diep hemel wat oor hom span en hy maak sy mond oop om te huil. Daar wil niks uitkom nie want sy asem is weg.\nMense leun oor hom. Hulle is donker en wasig, sonder binnekante en buitelyne, sonder gesigte. Ver weg hoor hy sy ma se angstige stem, sy roep sy naam, en sy pa wat klink of hy vloek.\nLater, dit voel nie baie later nie, byna dadelik, skyn iemand ŉ liggie in sy oë.\nDis ŉ wonderwerk, sê ŉ vreemde man wat met koue vingers in sy lyf druk. Nie ŉ been gebreek of ŉ rib gekraak nie, nie eens ŉ skrapie nie. Net sy wind is uit. Die kind het ŉ hardwerkende beskermengel.\nHy probeer iets sê oor die ster wat hy sien val het, maar die woorde sit vas.\ndeur Marianne Fourie\nMarna lê ŉ halfuur voor die wekker afgaan al wakker. Sy is lus om soos ŉ klein dogtertjie ŉ properse vloermoer te gooi. “Ek wil nie skool toe gaan nie!” Sy het eenvoudig nie die krag vir nog ŉ dag van snotneus graad agts nie.\nEerste pouse sit sy met haar broodjie en beker tee in die personeelkamer. Haar selfoon piep en sy grawe dit onder die gebruikte tissues in haar handsak uit. Dis ŉ epos. Sy voel hoe haar hart so ŉ ruk gee toe sy sien wie die afsender is. “Laat dit asseblief goeie nuus wees,” bid sy saggies voor sy die boodskap oopmaak.\n“Beste Marna Smit, dit is vir Pretorius Uitgewers ŉ voorreg om u mee te deel dat albei u manuskripte aanvaar is vir publikasie.”\nMarna lees nie eens verder nie. ŉ Paar minute later klop sy aan die hoof se kantoordeur.\n“Het meneer ŉ oomblik?”\nDie hoof wink haar nader. “Marna, jy kom asof jy gestuur is. Sandra Myburgh is deur haar dokter afgeboek vir ŉ maand weens stres. Ons het dit goedgedink om jou oor te skuif na die matriekpos en een van die studente tydelik by die graad agts te gebruik. Wanneer Sandra dan terugkeer sal sy die graad agts neem sodat jy die matrieks vir die res van die jaar sal hê.”\nMarna wonder of haar mond in ongeloof oophang.\n“Wat? Is ek nóu skielike goed genoeg vir meneer se matrieks? Meneer het my vyf jaar gelede hierheen gelok met die belofte van die matriekklasse. Toe gee julle vir my die graad agts en stel ŉ jong juffroutjie aan in die matriekpos.”\n“Marna,” begin die hoof, “Jy is ŉ baie belangrike rat in die groot masjien wat hierdie skool aandryf …”\n“Ja, meneer. ‘n Baie rubberagtige ratjie wat moet buig en pas daar waar julle my indruk. En nou dat meneer se uitverkorende nie die druk kan hanteer nie moet ek maar weer skuif. Meneer weet baie goed dat dit chaos is in die matriekklas. En dan word ék blameer as die druipsyfer weer hemelhoog is? Nee dankie!”\nMarna skuif ŉ koevert oor die lessenaar.\n“My bedanking. Ek gee vier-en-twintig uur kennis.”\nDis dié keer die hoof se mond wat verbaas oophang.\n“Maar …” gaap hy. “Ek sal met die beheerliggaam gesels, ons sal die aanbod wat die ander skool jou gemaak het troef. Sê net hoe ons jou kan tegemoetkom. Ons kan jou nie verloor nie.”\nMarna glimlag soet. “Ek gaan nie skoolhou nie. Ek gaan doen wat ek my hele lewe lank wou doen – skryf. My eerste twee manuskripte is reeds goedgekeur vir publikasie. Cheers Meneer.”\nBy die deur draai sy om en kyk na die man wat nog steeds met ŉ verdwaasde uitdrukking op sy gesig na haar kyk.\n“Daar is nog iets wat ek graag sal wil sê. Met alle respek: Take this job and shove it!”\nDan draai sy om en stap met ŉ breë glimlag by die kantoor uit.\nDie dag het begin soos enige ander dag. Die eerste kritiekklap het al met die oggendkoffie geval. Die koffie was te sterk. Gister s’n was te flou, die dag voor dit was daar te veel melk in …\nNa ontbyt, die eiers te hard en die roosterbrood te donker, is die gebruiklike twee teesakkies en drie snye brood op die kas neergesit voor die kaste sorgvuldig gesluit is en die sleutel in sy broeksak gegly het.\n“Ek gaan nie vandag tyd kry om winkel toe te gaan nie. Hier is die bankkaart en die lysie. Al die pryse is daarop aangedui. Ek verwag om te sien dat daar presies R307,98 van die rekening sal afgaan. Daar is genoeg petrol in jou kar vir heen en weer.”\nSonder ŉ groet is hy by die deur uit, meneer die gesiene lid van die samelewing, tog so gerespekteerd as Afrikaanse onderwyser by die plaaslike hoërskool.\nMarina wag tot sy die hek agter hom hoor toegaan voor sy badkamer toe stap. Uit gewoonte word die grimering versigtig oor die oog aangewend. Dis nog teer en begin nou geel-groen verkleur.\nŉ Paar minute later stap sy uit die huis, ongewaste skottelgoed net so op die kas. Haar selfoon lui net toe sy haar kar se deur agter haar toetrek.\n“Marina, wat gaan aan? Meneer het so 10 minute gelede vir Chrisjan oor die interkom na sy kantoor toe geroep en die matrieks het nou net hier by my ingestorm met groot oë. Chrisjan is blykbaar agter in n polisievangwa hier weggeneem.”\nMarina glimlag en druk die bondel note in haar handsak. Verbasend hoeveel mens kan spaar deur elke week net bietjie van jou kruideniersaalmoes weg te steek. Dit behoort haar petrolgeld te dek sodat sy nie langs die pad hoef te stop nie. Chrisjan het haar onderskat, seker gedink hy het haar totaal onderdanig gebliksem. Wat ŉ verrassing gaan hy nie kry as hy die sms van die bank kry nie. Die internet is ŉ wonderlike ding. Net vanoggend het sy die helfte van wat in Chrisjan se bankrekening is oorgeplaas na haar geheime rekening. Sy wonder wie gaan hy bel om sy borg te betaal.\n“Jip Sue, ek hoop julle gaan my nou glo. En as jy dalk nog twyfel, gaan loer op Chrisjan se facebookblad. Ek het so paar fototjies daar geplaas, dieselfde foto’s wat nou in die polisie se besit is. En nee, dis nie ’n mat waaroor ek gestruikel het nie, ook nie die deurkosyn of die hoek van die kombuiskas nie. Ek hèt probeer vra vir hulp Sue, gedog jy sou my glo, maar soos al die ander wou julle mos nie glo julle ‘dierbare gerespekteerde Chrisjan’ is tot so iets in staat nie.”\nMarina wag nie vir ŉ antwoord nie, haal die simkaart uit die foon en gooi dit by die venster uit. Dan haal sy die nuwe kaart uit sy verpakking, sit dit in haar foon en skakel haar motor aan.\ndeur Thom Husselman\n“Sy eet witbrood met polonie vir middagete en dan begin sy dooswyn drink. Papsak, het my wêreld se mense dit genoem.” Aldus ma.\nOns was van die begin af gefassineer deur die tannie met die steekbaard en sigaret in die mondhoek as sy die skaatsplankryers staan en uitskel het. Hulle het glo haar dahlias platgery. Maar ons het geweet dit was die dronkie wat onder die bome langs die Spar sit en bier drink, wat laatmiddag in haar blombedding uitgepaas het. Kon sy dit nie sien nie?\nNou leun sy teen die stapel bokse wat die tuinier op ŉ ou, geroeste rammelkas van ŉ bakkie laai. Sy gaan glo by haar suster in Vereeniging bly nadat die landlord weer die huur opgestoot het.\n“Ons weet dit gaan kak in die land, maar moet almal nou so op Facebook tekere gaan,” vra sy vir ma. “Dis ŉ gestrontsoekery van die môre tot die aand. In my tyd was daar filters, man. Ons was ons eie Kreepy Kraulys. Jou vuiste en jou bek was vir die mal moer in die pub wat aan jou tiete gevat het. Dis daai beskonke buffels wat gebliksem moet word. Nie die hele straat nie. A nee a.”\n“Dis hoekom ek maar daar wegbly,” sê ma met haar arms gevou.\n“Jirre ja, selfs die honde is nou te bang om te blaf, want die mensdom wil mos nou self waghond speel. Hulle blaf en byt met hul knaters in hul kele. Dit hou net nie op nie. Pleks dat hulle met hulle honde gaan stap.”\nSy kyk na haar steekbaard wat in die skaduwee van die tuinmuurtjie lê en hyg. Die tannie het ŉ plastiekbakkie en leë Coke-bottel met water wat sy saamdra.\n“… maar nee, hulle het die honde se balle en stembande laat uitsny, want die bure kak en kerm alweer. Nou moet ŉ hond op ŉ kussing sit en miaau. Die veeartse moet al wat ŉ hond is ontdier. Daai Greta girltjie wat so begin bloos as sy praat … sy het ŉ punt weet, jong. God slaap nie.”\n“Ons gaan jou mis,” sug ma.\n“Nee wat,” waai die tannie met die sigaret in die lug. “Julle moet maar kom kuier daar. Ek weet nie wat ek in daai vaal plek gaan doen nie. Dalk verdwyn ek in die Vaaldriehoek, soos daai Bermuda Triangle se storie. Ek is nou nie ŉ vliegtuig nie, maar jy weet… vlerke sal darem nou awesome wees. Dan kan jy soos ŉ uil op elke huis se nok gaan sit en jy kan hoor wat daai mense saans aanvang. Ek is nie juis lief vir skinder nie, maar ŉ mens wil darem weet wat aangaan…”\nEk sien ma kry haar jammer en wil vir haar ŉ drukkie gee. Die tannie gooi ŉ bietjie water vir die hond. “Kom, kom… drink en dan moet jy daai pis inhou, daar is nie tyd vir stop langs pad nie.”\nSy kyk op na ma en dit lyk asof sy ŉ traantjie in haar een ooghoek het. “Koebaai my dahlia. Ek sal WhatsApp as ek daar aankom. Die kamertjie gaan maar klein wees, maar die worries minder. Ek hoop die bolletjies bring vir jou vreugde. Stuur kiekies as hulle blom.”\nSy gooi die water uit die bakkie. Dit laat ŉ donker kol op die teer. En toe kyk sy op na die nok van haar huurhuis, asof sy nog vir ŉ rukkie daar sou wou sit. Soos ŉ uil wat net in die donker vlieg.\nEers toe Nomsa by die huis sien wat in die sak is, weet sy sy’t die verkeerde een in die taxi gevat. Haar asem raak te min en haar hart probeer haar ribbes stukkend skop, want die sak is vol geld. Sonder om te tel, weet sy dis moers baie geld.\nOorgenoeg om hier weg te kom en êrens anders nuut en beter te begin.\nSy dink terug.\nSy het nie met vrou langs haar gepraat nie, want die kwaito was hoofpynhard. Mêddem was die dag ekstra vitterig en naar, en Nomsa was moeg en áf, niks lus vir mense nie. Sy was bekommerd omdat Sipho alleen van die skool by die huis moes kom.\nNomsa probeer die vrou onthou. Sy was jonk maar nie ’n kind nie, dun en opgemaak. Dit was beslis g’n Pep-rok aan haar lyf nie. In haar lewe min taxi gery.\nDaar’s twee soorte skytbang mense: die rukkerige rondkykers en die doodstilles. Die kind-vrou wou onsigbaar wees, soos dié gevaarlike sakdrawerk vra, maar sy was nie. Seker nuut.\nNomsa weet sy het min tyd.\nHulle sal alles wat die vrou kan onthou uit haar moer voor hulle haar keelaf sny. Dan sal hulle kom soek, snuffel-snuffel soos honde. Hier, daar, in ’n verkeerde straat, in ’n regte straat, al hoe nader. Hulle sal niks vra nie, net die geld vat en haar hut afbrand met haar en Sipho en Thuli en die baba en umakhulu gillend binne-in.\nNomsa se kop slaan vas. Sy kan nie dink nie.\nSy kan die geld nie hier wegsteek nie. Hulle sal dit kry. Sy kan dit nie êrens anders begrawe nie. Bure sal sien wat sy doen. Sy kan dit nie vir iemand gee om weg te steek nie. Sy sal dit nooit weer sien nie.\nIs daar tyd om weg te kom? Sommer êrens heen? Dis baie geld, sy kan betaal. Maar dis Sipho en Thuli en die baba en umakhulu ook. Miskien kan sy van die geld wegsteek, in ’n Ooskaaptaxi klim en later ’n brief stuur om te vertel waar hulle dit sal kry. Dan kan hulle na haar toe kom.\n“Umakhulu!” Sy skrik so groot toe die ouvrou met die baba daar aankom, haar stem slaan skril deur. “Waar’s Thuli?”\n“Sy speel anderkant by Thandi, kind.”\n“Is Sipho terug van die skool? Dis al laat.”\n“Ek het hom nie gesien nie. Hy en sy maats speel baiekeer sokker tot dit amper donker is. Jy weet mos.”\nNomsa se kop wil bars. So min tyd. Moet sy vir umakhulu vertel? Nee, met ’n mes teen haar keel sal sy alles uitflap.\nSy moet die kinders gaan soek. As almal bymekaar is, kan sy planne maak. Sy weet waar om Thuli te kry, maar waar is Sipho en sy maats? So min tyd, so min.\nSy hoor umakhulu se stem: “Wat’s dié in die sak, kind?”\nSy hoor vreemde, harde stemme in die straat af.\nIs dit hulle? Kan hulle so gou al gekom het?\nDie bejaarde man se mondhoeke trek op om tussen die diep kewe ŉ glimlag te vorm. “Ou Jan, staan ek nou en dink aan Ma, sy kon tog altyd so ernstig wees. Net soos my liewe Martie. Hulle sê mos, mans kies altyd die vrou wat jou die meeste aan jou ma laat dink.” Die glimlag van flussies maak nou plek vir ŉ trek van weemoed.\n“Klein Pietertjie was sy ma uitgeknip, toe hy ŉ jongetjie was. Altyd ernstig en altyd bekommerd dat die ergste kan gebeur. Soos die dag toe hy met sy fiets geval het. Jy was daar. Net tien jaar oud. Hy het geglo hy sal nooit weer kon rugby speel nie.. Liewe Martie, het hom opgetel en huistoe gedra. Geen teken van bloed nie, net ŉ skraapmerk op die knie. Ek was vir dae lank in die dog box omdat ek gelag het.” Hy gee so lekker laggie wat in ŉ hoesbui verander. “Klein Maria, was die opregte ousus, selfs sy kon haar lag nie hou nie.” Die vaalgrys oë kyk nikssienende deur die venter waar die somerson nou lang skadus oor die grasperk begin gooi. Op die agtergrond blaf ŉ hond.\nŉ Bewerige hand wat die letsels van jare se harde werk wys, vee oor sy spierwit hare. Na ŉ paar minute van stilte kom sy stem sag en swaar.\n“Dit is al dertig jaar gelede, wat hulle drie ŉ entjie met Martie se nuwe karretjie gaan ry het. Pietertjie was net agtien jaar oud en het sy lisensie twee dae vantevore gekry. Ek kan net dink dat die gesprek in die kar vrolik en opgewek was. Pietertjie kon niks van die ongeluk onthou nie. Die jare daarna was moeilik. Net ek en hy en sy boeke. Slim kind daardie. Hy het hard geleer om te wees waar hy vandag is.”\nVir ŉ paar minute is dit doodstil. Dan draai hy sy kop effe na regs en weer is die effense glimlag daar, die keer van trots.\n“Maar ou Jan, dit weet jy mos?”\nŉ Klop aan die deur laat die krom figuur vinnig van die venster af wegdraai en met ŉ flink stappie na die deur beweeg. Voor hy egter daar is, gaan die deur oop.\n“Is hy hier nursie?” Sy stem is amper hees van opgewondenheid.\nDie donkerkop verpleegster voel hoe haar keel toetrek van hartseer.\n“Nee oom Pieter-Jan, ek is jammer. Hy sal weer na Covid kom. Onthou Oom dan nie hoe streng die regulasies is nie?” Sy probeer opgewek klink.\n“Ja my kind, ek weet, maar ek verlang.” Die flinkheid van flussies is nou net ŉ geboë rug en hangskouers. Sleepvoet draai hy om, en stap terug na sy stoel wat eensaam voor die venster van die enkelkamer in die aftreeoord staan,\n“Oom Pieter-Jan,” Die verpleegster probeer sy aandag kry, “Hier is Oom se pille en Oom kan maar Oom se gesigmasker afhaal as Oom so alleen sit. Ons sit hom net op as ons uitgaan of iemand kom kuier.”\n“Môre is my verjaarsdag. Miskien sal hy dan kom.”\nDie donkerkoppie vee ŉ traan van haar wang af. Oom Pieter -Jan wag al vir vyf jaar tevergeefs, nog lank voor Covid-19.\ndeur Henning Janse van Vuuren\nŉ Eksentrieke miljardêr met botterblonde hare en fletsblou oë se ruimtetuig het sonder voorval presies 07:05 in ŉ digte bui suurreën vanaf ŉ verlate aanloopbaan in die Sonoran-woestyn in Meksiko opgestyg. Knus in die bagasieruim was ŉ besending geneties-gemanipuleerde sigote en ŉ vroedmeester onder vriesverdowing, gereed om op #B-aarde te hipostaseer.\nWeens die verwoesting wat die Foxtrot-Cov-Vari-CoVIV en aardverhitting op Aarde gesaai het, moes belangstellendes die tuig se lansering aanlyn volg. Vorige uitreikpogings om die voortbestaan van die mens te verseker deur Sjina, Rusland en NASA in samewerking met lugvaartmaatskappye in privaatbesit het klaaglik misluk; die melkweg ná #B-aarde is met ruimterommel en dorings besaai, ŉ sterrestelsel weg, en op die oog af oënskynlik onbereikbaar ver.\nDie toevallige ontdekking van #B-aarde (die paradys waarna die mens nog altyd smag) is deur talle kenners as ŉ wonderwerk beskou, niks toevallig daaraan nie ‒ eerder sinkronisties met Siener van Rensburg se profesie.\nPresies volgens skedule het Pegasus VI die eksosfeer om 07:27:47 binnegedring. Die eksentrieke miljardêr met sy grys bokbaardjie (ŉ Suid-Afrikaner van geboorte) se lewensmaat het hartverskeurend in ŉ huilbui op digitale skerms wêreldwyd uitgebars en desperaat geroep: “Ek sal die sekondes aftel tot ons mekaar weer sien!” Op die agtergrond in die slim-apartement hoog bo New York se straatverkeer het Rammstein se Ohne Dich droewig en woedend deur die ruite opgeklink. Op ŉ glastafelblad het twee halfvol glase Macallan Fine and Rare gestaan met die suggestie van ŉ skaduwee buite beeld.\nOor en uit. Sien jou weer.\nDit sou egter fisies onmoontlik wees om mekaar weer te sien, só saam te wees, het Ryk Buys terdeë besef ‒ tensy radioverbinding ná landing op #B-aarde bewerkstellig kon word. Buys, skielik oorrompel deur die dringende besef dat daar nog baie was wat gedoen moes word om die gekose genepoel te laat voortleef, het vasbeslote in sy slimkapsule geklim en die outomaat beveel om die nodige te doen vir ŉ veilige landing iewers op ŉ hoogte met ŉ uitkykpunt naby water.\n“Hef aan lê nog voor,” was Ryk se bevrore gedagtegang toe Pegasus VI later deur #B-aarde se atmosfeer tuimel en met die genade alleen in een stuk teen ŉ berghang bo ŉ woud neffens ŉ asemrowende waterval te lande kom. Suurstof het outomaties begin sirkuleer, die broeikamer is met ŉ gezoem geaktiveer en Enya se Only Time het gerusstellend oor die klankstelsel begin speel. Ryk Buys het met erge ŉ lyfpyn ontwaak, maar van die vroedmeester was ŉ verrinneweerde skelet al oorblyfsel.\nRadiostilte. Ryk het die ergste vermoed …\nGoddank het sewentien van die ses-en-twintig kinders suksesvol uitgebroei, maar is die laaste kilowatt elektrisiteit daarvoor gebruik. Ryk het sy hande vol gehad met die spul kaalgat kinders. Die grootste twee het hy Adam en Eva en die woud sommer Paradys gedoop. Saans, om die rusteloosheid te besweer, het hy uit sy Bybel voorgelees en soms as hy alleen gaan stap het, kon hy hom maklik verbeel die wind fluister saggies in sy oor: Ons sal altyd saam wees.\ndeur Jan Venter\n“Julle moet die bokse versigtig optel, dit is glas en porselein, en dit eerste op die klein bakkie laai!” beveel Gert die helpers. “Ons gaan die eetkamermeubels op die groot bakkie laai!” beduie hy weer vir die ander groep helpers wat al begin het om van die meubels uit die woonstel te dra. “Hoekom is die kombuisgoed nog nie alles ingepak nie? Dit is nou ŉ groot agterstand wat eers gedoen moet word!” sug hy hardop sodat die werkers dit kan hoor.\n“Wat ŉ deurmekaar dag…” sê Jan vir Hendrik die aand toe alles rustig geraak het en al die meubels en bokse darem in die ander woonstel is. “Hier is baie uitpakwerk en dit gaan weke neem voordat alles net weer op hulle plekke is.” Hendrik is gehaaglik besig om die tweede koppie koffie van die dag te drink.\n“Daar is twee dinge wat my lam onder die knieë maak en dit is trek en trou, beide is baie werk en jaag net sou senuwees op, baie uitputtend,” sê Jan vir Hendrik een aand na ete.\n“Ek het nie geweet jy kan kook nie! Waar het jy dit geleer?” vra Hendrik baie vermaaklik aan Jan . “Dis nou die tweede keer dat ons al saam ingetrek het vandat ons uit ons ouer huis is,”. sê Jan, gemaak terloops om die vraag te vermy.\n“Ek onthou die tyd dat jy by my kom intrek het, toe jy die pos by die bank gekry het … vanaf Durban weer in Johannesburg kom bly het …”\n“Ja,” sê Jan vir Hendrik. “Ek het ook net met my kar en ŉ paar stukkies klere in die kattebak hier aangekom…. “ Onthou, die groot tros piesangs wat op die agtersitplek gelê het, uit my tuin gepluk.”\nOns het omtrent piesangs geëet tot dit by ons ore uitgeloop het!”, onthou Hendrik skertsend en Jan lag lekker, ontspanne met sy koppie koffie wat by uit gewoonte drink na aandete, terwyl hulle gesels oor die dag se gebeure.\n“Onthou jy ma se Sondag middagetes…, Ek het al getel daar was twee soorte vleis, vyf groentes met rys en nog twee slaaie daarby?”\n“Ja,” beaam Hendrik. “En dan moet jy nie die bottel ingelegde kwepers met vla vergeet nie! Agterna het ons altyd lekker gelag oor die manewales wat ons soggens by die kerk aangevang het.”\n“’As my bestuurder, wat die hoofouderling is, my weer inroep kantoor toe oor julle tweeling se streke, is daar perde!’ het Pa ons altyd vermaan,” onthou Jan.\n“Oom Jan, hoekom antwoord jy nie jou foon nie? Wat hoor ek dat Oom Hendrik vanoggend oorlede is? Hartaanval op die snelweg, hoekom weet ons niks daarvan nie?”\nDis Jan se susterskind toe hy die foon antwoord. “My kind, wat vertel jy my?.Dit is die eerste keer dat ek dit hoor!”\ndeur Estelle Venter\nToe sy daar aankom, is die partytjie al in volle swang.\n“Wat maak sý hier?” gluur Jo vir my.\n“Hoe moet ék weet?” haal ek my skouers op.\nBuite in die tuintjie, tussen die rokers, sien Sandra ons. Haar oë kom op ons te ruste. Nou is ons ver van hande vashou.\n“Dís my plaasvervanger?” sê-vra sy wanneer sy uiteindelik, die bondel deur gegroet, by ons uitkom.\n“Sandra …” sis ek terwyl sy onder die fraiings van die frangipaniboom orent kom. Ons drie staan daar soos in ŉ kapelletjie.\nSy lag liggies en steek ŉ sigaret op; blaas met ŉ geoefende swaai van haar kop die eerste wolk rook regs van Jo verby.\nHaar linkerhand is skielik na Jo toe uit uitgestrek.\nJo neem haar hand in syne.\nJo se stem wankel.\n“Ek spot maar net met julle. Ek kan mos nooit verváng word nie. Voortaan sal daar altyd in jóú boyfriend se lewe ‘n Sandra-vormige leemte wees. ŉ Pragtige gat.”\nJo lag. Tog klink dit asof hy sukkel. Ek probeer sy oë lees, maar sy kop is weggedraai. Sy oë is op Sandra gerig.\n“Nee, regtig. Ons was al goed óór toe hy jou ontmoet.”\nHaar blik skuif tussen my en Jo. Sy kyk dan boontoe, na die groen kapel se dak, terwyl sy ŉ tweede skeut rook haar longe intrek en dan, met mening, uitlaat.\n“Ek was toe ook al saam met iemand anders. Die uitbarsting, waarvan hy jou seker vertel het, was pure drama. Ek is ‘n aktrise en …”\nSy sluit haar oë.\n“ … die wêreld het niks minder van my verwag nie as ŉ toneel getiteld … ‘Die redelose getier van die verworpeling’ nie.”\nSy neem ŉ treetjie vorentoe, lig Jo se regterhand, wat sy steeds vashou, na haar mond toe. Soen dit vinnig. Los dit dan.\n“Hou sý hand vas, terwyl jy nog kan.”\nJo reik in die donker sy hand na my toe uit.\n“Anders kom staan ek tussen julle en hou albei van julle se hande vas.\n“Al het ek en hy,” sy wys na my, “nie baie langer as drie jaar gehou nie, is drie jaar ŉ leeftyd. Ek is saam met julle in daai wonderlike maanligbed.”\nWanneer sy so vinnig as wat sy gekom het, op ŉ wolk daar weg is, trek ek Jo teen my vas.\nEk soen hom asof dit my heel laaste soen is.\nŉ Pa duisend\ndeur Annelise Minnie\nDie oproep voor 5 in die oggend kom as ŉ skok. “Ek is baie jammer om u in kennis te stel dat u Pa ‘n paar minute vantevore gesterf het.”\nEk het dit nie verwag nie. Ons het Pa net gisteroggend hospitaal toe geneem en het nog gisteraand met Pa op die foon gepraat. Pa het beter geklink en vertel hoe mooi die verpleegpersoneel na Pa kyk. Alhoewel ek en Ma altwee Covid positief was, kon ons nie saam met Pa ingaan hospitaal toe nie. Ons kon nie daar wees om Pa se laaste ure te deel nie. Dit het Covid van ons gesteel, daardie laaste kosbare ure waar ons as familie saam om Pa se bed kon wees om Pa by te staan soos Pa ons altyd bygestaan het.\nEk onthou ons beste saamdoendinge: ‘n skoolvakansie by die see, visvang op die rotse, swem in die getypoel, ŉ braaitjie by die karavaan na ŉ dag in die son. Die snaakse stories van toe Pa kind en jongman was, toe Pa en Ma uitgegaan en jonkgetroud was. Die kat in die vensterbank wat vir ŉ rower aangesien was en met ŉ opstopper al miaauend die pad gevat het. Die saamwerk by kinderkampe en -feeste, want niks was vir Pa ooit te veel moeite nie. Pa was ons grootste ondersteuner in alles wat ek en boeta aangepak het.\nMaar meeste onthou ek die tye wanneer Pa agter my stoel verbygestap het en my ŉ vinnige drukkie gegee het. Nie vir ŉ spesiale rede nie, net omdat Pa vir my wou wys Pa is lief vir my. En die reuk van Blue Stratos wat in die lug hang, veral wanneer Pa net klaar geskeer het.\nEk wonder wat Pa vir ons sou sê as ons daar was in daardie 5 minute nadat Pa se suurstof so skielik geval het. Ek kan my indink: “Vasbyt! Ek is baie lief vir julle. Dankie dat julle so mooi na my gekyk het.”\nNou bly ek en Ma alleen in die huis agter, met Boeta en sy gesin wat ver weg bly. Ons deel ons hartseer deur die goeie en liefdevolle herinneringe wat ons van Pa het. Daar is so baie om van te kies.\nDankie vir die liefde, die omgee, die tyd wat Pa aan ons bestee het. Pa was ŉ Pa duisend en dit kan geen virus van ons steel nie. Daardie liefde word deur ons oorgedra aan Pa se nageslag. So is Pa altyd saam met ons, totdat ons mekaar weer eendag sien.\ndeur Christo Meyer\nChantal is nie meer met ons nie. Sy het een Sondagaand gaan slaap en nooit weer wakker geword nie. Toe haar ma die volgende oggend in die kamer kom, was Chantal blou in die gesig. Haar wange was yskoud. Haar hande ook. Haar hele lyf.\nDie ma het nie gegil of in trane uitgebars nie. Nee, sy was die ene kalmte. Nie soos iemand wat pas op haar dogter se lyk afgekom het nie. Seker die skok wat so gemaak het.\nKop onderstebo is die ma na buite. Sy het nie lugtyd gehad om ‘n oproep te maak nie en die buurvrou gaan vra om die owerhede in kennis te stel.\n“Dis verby,” het sy gesê en strak voor haar uitgestaar. “My dogter se stem is vir altyd stil.”\nDie buurvrou het verstaan. Sy het nie uitgevra nie. Sy het geweet wat aangaan. Sy het gesien deur watter hel Chantal haar ma gesit het.\n“So kom alles tot ‘n einde, né,” het sy gesê en vertroostend oor Chantal se ma se skouer gevryf. Toe sluit sy haar oë en begin hardop bid.\nChantal was jonk. Nog nie dertig nie. Maar op haar sterfbed het sy soos ‘n oumatjie gelyk. Pure vel en been. Van die mooi meisie wat op skool gesê het sy wil eendag ‘n aktrise word, was daar nie die geringste teken nie.Dit was eintlik hartverskeurend om haar so te sien.\nMeer as drie ure nadat hulle laat weet is, het die lykswa die oorskot kom verwyder. Teen daardie tyd het dit gewemel van nuuskieriges(en skindertonge). Ek het maar my ore toegedruk en gemaak of ek niks hoor nie. Wat het Chantal se lewe in elk geval met my te doen gehad? Sy het haar eie keuses gemaak en dit was nie vir my om te oordeel of vinger te wys nie want my lewe is nie naastenby volmaak nie.\nJa, ek het baie keer probeer om sin in haar kop te praat, maar ek dink sy was reeds te diep vasgevang in die dwelms dat daar nie meer omdraaikans was nie.\nVerkeerde vriende. Dis waar alles begin het. Sy was sag en het haar maklik laat intimideer.\nTeen die tyd dat die ma ontdek het haar dogter is verslaaf, was dit reeds te laat. Haar dogter is ontslaan uit haar posisie as kassiere by ‘n bekende kettingwinkel omdat daar by meer as een geleentheid kontant uit die kasregister weggeraak het.\nEn hier het die probleme vererger. Chantal het haar ma rot en kaal begin besteel.\nVyf dae na Chantal se heengaan het die polisie in ‘n vangwa voor hulle huis stilgehou. Hulle het Chantal se ma versoek om saam het hulle te kom vir ondervraging. Volgens die nadoodse ondersoek is Chantal nie in haar slaap dood nie. Iemand het haar verwurg. En die ma was die enigste persoon wat daardie aand saam met haar in die huis was.\ndeur Sanet de Klerk-Smit\n“Hoekom die oë?”\nDis die vriendelike een wat vra. Die ander een ry nog op sy stoel, ŉ smalende glimlag op sy gesig. Drol! Nou-nou val hy sy gat af.\nDie vrou langs hom fluister iets in sy oor. Hy wens sy wil ophou. Hy verstaan nie wat sy sê nie. Hy skud sy kop.\nHulle kyk vir hom. Oë. Oë wat jou volg, jou dophou, smeek. Saam. Saam met my. Saam, saam, saam …\nDie arend sweef hoog in die lug, soek sy prooi, duik af aarde toe.\n“Die arend sal jou oë uitpik. Pasop! ” het sy ma gesê. Dan lag sy: “He-he-he,” met daai vuil bruin tande. Hy was nie bang nie, nie vir ŉ arend nie. Die arende is sy vriende.\nulla vat daai oe weg wat dophou, soek, vra smeek, aankla.\n“Haai my ou, hy’t jou ŉ vraag gevra.” Die stoelryer dié keer. Hy wil vir hom sê: “ Jy gaan nog jou gat sien.” Maar daar is nie woorde nie.\n“Ons weet dis jy.” Die vriendelike een. Regte ou polisiespeletjie. Dink hulle daar staan “blêddie fool” op sy voorkop? Hy sien dit gereeld op TV. Good cop. Bad cop. Se gat man. Watter dom drek val daarvoor?\nDie vrou leun oor na om toe. Hy deins sywaarts. As sy weet wat goed is vir haar sal sy hom uitlos.\nDie arend kras iewers ver bo hom. Dyn. Yl. Kwaad.\n“Wat het jy gesê?” Weer die smalende drol, draai na die vrou toe. “Wat sê die fokker?”\n“Klink soos… Arend? “ Sy trek haar skouers op.\nDie arend duik af aarde toe. Pik, pik pik. Uit met jou oë.\n“Oukei.” Die vriendelike een hou op glimlag en slaan die lêer toe. “Jy hoef nie te praat nie. Ons het jou vingerafdrukke op die hamer. En die skroewedraaier.”\n“Jou eie ma, my ou. Jou eie ma.” Die goorgat tik teen sy kop. “Lekker af.”\nHy begin lag. Toe kry die arend jou. Jy wou mos. Pik, pik, pik. Drup, drup drup.\nHy vlieg op, hoër en hoër. Weg. Arende bly alleen.\nDie voëlvanger se wip\nDit is eintlik maar net die baba-aartappeltjies, dink hy, terwyl hy verby die toring winkelmandjies stap. Net dit. Oor ’n paar minute gaan die rye kopers tot diep tussen die rakke kronkel met trollies wat bult. Opskud. Net in en uit.\nDie handgemaakte, gebakte skyfies met blatjanggeur lyk aanloklik. Sonder die “ongesonde” olie beloof die verpakking. Nee, hou verby.\nSy foon vibreer in sy sak. ’n Onbekende selnommer flits op die skerm. Hy druk die foon teen sy oor en loop in die rigting van die groenterakke.\nŉ Vrouestem. Sy fluister simpatiek. “Dit is suster Martens. Van die ICU… Is dit meneer De Waal?”\nHy mompel onseker ja en tel ’n sakkie aartappels van die rak.\n“Dis tyd. En daar is… eh … min tyd. As u dalk nou met haar wil praat. Ek sal my foon by haar oor hou… Meneer De Waal?”\nOorkant hom klop ’n gryskop vrou op ’n Queensland Blue-pampoen en lig dit dan sorgvuldig in haar trollie.\n“Ek … laat ek net gou uitstap, suster?”\nHy gooi die aartappels tussen die piesangs neer en tol links om nie in ’n paartjie met swaaiende mandjies vas te hardloop nie.\nBuite skreef hy sy oë teen die son. Sy borskas voel hol en sonder suurstof; sy mond droog en die woorde kolk franties in sy kop.\n“Sy kan u hoor, meneer De Waal.”\nLangs hom probeer ’n seun ’n trollie uit die metaalslang se kake trek. Hy beur heen en weer teen die derm op wieletjies.\nDie trane biggel onderdeur sy masker tot in sy mondhoeke en hy snik ’n paar keer voordat hy “mamma” kan sê.\nOp haar skoot lê sy CSV-Bybel oop by Psalm 91. Met ’n blou pen het sy die derde vers onderstreep. Dit lyk soos blou brandertjies wat teen die woorde klots.\n“Dit is Hy wat jou uit die voëlvanger se wip hou en jou bewaar van dodelike siekte.”\nMinute later besef hy hy stut sy kop teen die stuurwiel. In die truspieël sien hy die karwag wat beduie dat dit veilig is om terug te stoot. Sy hand sirkel in die lug.\nHy pluk die nat masker van sy gesig af en gooi dit tussen sy voete neer.\nDit is net na nege-uur sien hy op sy horlosie. Sy pa luister nou na die kerkdiens op die draadloos en sal nie sy foon beantwoord nie.\nHy spuit twee keer met die saniteerder in sy handpalms, vryf dit oor sy vingerpunte en skakel dan die kar aan. Wanneer hy omkyk voordat hy sy kar in trurat sit, sien hy hoe die ma haar kind in die trollie lig en liggies oor sy wang vee. Toe snik sy ingewande saam en die oggend word ’n onverkwiklike souterige waas.\nLuister nou, aapstert\ndeur Amanda Redelinghuys\n‘’Lank, lank gelede.”\nElke aand begin met ‘n lank, lank gelede. Walter suig sy duim. Sy ma trek sy hand uit sy mond, smak!, streel sy donker kuif en lees verder. Haar stem is sag en rustig, dit sus hom soos ‘n wiegelied. Haar asem is rokerig en soet soos sjerrie. Hy hou haar llippe dop, lippe met klein plooitjies wat woorde maak. Die dimpel in een wang wat kom en gaan. Die trillings van haar neusgate en ooglede laat hom snork van die lag.\n‘n Hand trek die skulpe van sy ore: Luister nou, aapstert.\nLank, lank gelede was daar wonderlike weseens. Perde met vlerke. Diere wat kan praat. ‘n Fluitstspeler wat rotte en kinders uit ‘n dorpie met sy soet wysies kan lok. ‘n Man wat appelsaadjies strooi en oral langs die pad kom bome vol appels op.\nHy gaap en streel haar lippe met ‘n dromerige vingertjie. Haar stem dreun deur haar bors tot in syne. Die stories vloei op haar soet asem in sy neusgate.\nElke aand wag hy vir die woorde. Lank, lank gelede.\nDie bladsye wat omblaai, gekleurde prente met prinse op perde en prinsesse met goue hare. Hy wens hy was daar, in die woude vol elwe en feetjies. Reuse wat in die wolke woon.\nIn ‘n blou oefenboekie teken hy sy eie strokies. Hy maak stories op vir almal wat wil luister, op sy oupa se skoot, by die kleuterskool. Hy is in graad nul. Sy juffrou dink hy het ‘n baie groot verbeelding. Hy neem die klas oor, mevrou.\nWalter maak dinge op wat sy maatjies by die kleuterskool laat skater of huil. Die juffrou is bekommerd dat hy elke dag soveel stories aandra. Sy pa het ‘n goue kroon in sy hangkas. Daar woon ‘n seuntjie met wilde hare in die spieël. In die huisie onder die wilgerboom langs die kleuterskool bly ‘n heks wat kinders vang en op haar rooster braai. Sy loer deur haar venster vir die kinders op die speelgrond.\nSy ma lag net oor haar seun se stories. Kinders moet aangemoedig word, nie vrees ingeboesem word nie. Hulle leef in twee wêrelde. Ons s’n, en die land van stories. Mense kan tog nie sonder stories leef nie, Dis heeltyd aan die gang, net waar jy kyk. Ons moet net wakker loop, soos kinders.\nOns bou die wêreld daarmee, vertel sy ma. Stories is spieëls wat ons lewens vir ons wys. Kyk mooi en dis omgekeerd. Stories is saadjies wat appelbome word.\nEn dit begin als lank, lank gelede.\ndeur Anja Roodt\n“Goeie môre, my liefling. Gelukkige herdenking,” sê Anton.\nMarie het nie vir hom iets gekry vir hulle twaalfde huweliksherdenking nie. Sy het nie vergeet nie, maar sy weet hy gaan weer met haar baklei as sy geld spandeer. Dis mos onnodig.\nAnton het vir haar twaalf tulpe gekoop. Die blomme is pragtig, donkerpienk en effe geel. Dit lyk baie mooi teen die grys muur in die sitkamer, wat Anton onlangs geverf het.\nHy het haar ‘n rukkie lank vasgehou. Dis haar drukkie wat sy kry, een keer per jaar. Sy hou terug, en gee haarself nie daaraan oor nie. Dit beteken niks as woorde aanhoudend seermaak nie. Netnou baklei hy weer met haar oor iets.\nHulle is saam, maar daar is ŉ kloof tussen hulle, groter as die Grand Canyon.\nSy het die blomme geruik, en hy het dit in die glaasvaas op die glas tafel gesit.\nSy waardeer die blomme, net jammer dit neem die alleenheid in hart weg nie.\n“Wat gaan ons vir middagete eet?” vra Anton.\n“Ek sal vir ons slaai maak met koue vleis,” sê Marie.\n“Mmmm, oukei. Ek wil gou Leroys toe ry. Ek moet ŉ paar verfkwasse en ander goed koop, sodat ek die gang kan verf.”\n“Reg so. Ek sal die kombuis skoon maak en vir die kinders kos gee.”\nDie werk wat hy in die huis gedoen het, is rerig mooi en goed. Dit lyk mooi, en dit voel al meer soos ŉ tuiste. Maar dit neem nie die pyn weg van Anton se verbale mishandeling wat sy al vir twaalf jaar verduur nie. Hy het die kinders ook mishandel. Sy moes dit stopsit.\nWanneer Marie seker is Anton het gery, gaan sy uit om ŉ sigaret te rook. Hy weet nie sy rook nie. Hy sal baie kwaad wees.\nDie gedagte laat haar lag. Dis niks nuuts nie. Die kwaai gees wat hy so maklik en effektief vir die mense by die kerk en elders wegsteek. Sy’s die een wat deurloop. Sy kan nie meer nie.\nIn die begin het sy probeer om die kloof reg te maak. Sy het hom gevat na pastore en sielkundiges. Niks het gehelp nie. Dit het nie gehelp nie, omdat hy nie wil verander en verbeter nie.\nGelukkig is sy nie meer bang vir hom nie. Sy voel nou vere.\nHoekom skei mense? Het mense regtig ‘huweliksprobleme’, of skei hulle omdat daar ongeneesde pyn uit hul kinderjare is?\nSy het klaar gerook, en nou gaan sy gou stort sodat hy dit nie moet ruik nie.\nHulle is ‘saam’, maar net fisies. Wat kan meer alleen wees, as om in ŉ huwelik te wees, en tog alleen?\n“Ek wil saam met jou liefde maak.”\nSy’t die allerfynste klem op die “jou” duidelik gehoor.\n’n Outydse manier om dit te sê, miskien, dink sy. Uit ’n vervloë tyd toe daar prinse en prinsesse was; konings en beeldskone koninginne.\nDit draai haar aan.\n“O ja,” sê sy in ’n fluisterstem. “O ja,.” En maak haar lippe klam in afwagting van wat gaan kom. Hierdie een, ná so baie ander, maak dinge in haar lyf wakker wat lank reeds lê en sluimer. Die gevoelens kolk driftig in haar binneste, gereed om uit te bars. Dit gaan soooo ongelooflik fantasties wees.\nSy wag met toe oë vir die soen wat op haar mond gaan brand.\nIn plaas daarvan voel sy ’n wysvinger.\n“Hokaai,” sê daardie diep stem wat die banaalste woorde in ’n Shakespeare-sonnet kan verander. “Draai die briek aan, soetlief. Ek wil saam met jou liefde maak.”\nHierdie keer val die klem op die laaste woord.\nNou’s daar ’n fronsie op haar voorkop. Sy trek ’n pruilmondjie.\n“Wat jy in gedagte het, suikerklontjie, is nie liefde nie, maar lus.”\nEn lus is ’n probleem – hoekom?\n“En lus,” hoor sy van ver anderkant ’n donker tonnel, “is soos ’n blerts petrol wat met ŉ vuurhoutjie aan die brand gesteek word. Poef! Dis hitte. Dis lig. Dis pragtig. Dis oombliklik verby. Jy sien spikkels voor jou oë. Wat bly dan oor?”\n“Hmm,” waag sy dit. “Net verskroeide aarde?”\n“Liefde,” weerklink die stem in haar kop, “wáre liefde – is soos ’n vuurtjie in die holte van die nag in ’n oopte in ’n gevaarlike swart woud.”\nOrraait – as jy so sê.\n“Jy stook dit houtjie vir houtjie die hele nag deur. Jy verjaag daarmee die geel oë wat in die donkerte blink. Jy voel die oorlewingshitte. Jy staar in die flikkerings en dink stories uit. Jy trek die een naby jou nader en julle voel albei geborge en gekoester.”\nNadergetrek en gekoester klink na ’n plan.\n“Liefde is harde werk. Jy bou daaraan. Dis ’n marathon. Dis twee helftes wat mekaar aanvul. Dis gelykes met respek vir mekaar. Dis pragmatiste wat weet wanneer om iets aan die ander oor te laat. Dis onderhandelaars wat práát wanneer iets knyp, eerder as om vuiste te maak. Dis geesgenote wat lank in doodse stilte kan sit, en presies weet wat die ander een dink en voel. Dis nederiges wat nie met skerp elmboë vóór die ander probeer hardloop nie. Dis taktvolles wie se bors swel as die ander lof kry. Dis grapmakers wat bulderend met die ander een lag, nooit vír nie. Dis geduldiges wat stappie vir stappie by daardie liefde uitgekom het, en nie hand aan hand holderstebolder van ’n krans afgespring het nie. Dis sensualiste wat die kleinste, veerligste aanraking van die ander soos ’n elektriese skok deur hul lywe voel stroom.”\nJa, en nou is ek sooooo lús …\n“Sien jy kans vir die langpad?” vra Naomi.\n“Ja, ja, ja,” fluister Diaan gejaagd. “Maar ek het ook vuurhoutjies – vir die petrol.”\nOns gaan kuier by my vriendin op my geboortedorp. Sy het ’n dekreet gemaak. Ons moet elke oggend gaan stap terwyl dit nog koel is. Sodoende het ons stapskoene, hoede en kieries saamgebring.\nHoe loop die roete?\nJy sal sien.\nDeur die begraafplaas. Ons begraafplaas is netjies en skoon met nie ’n enkele onkruid nie. Selfs die paadjies tussen die grafte is gehark. Deur die middel loop die laning sipresse. As kind het ek my verbeel die laning loop net aan en aan tot in die oneindigheid. Iets wat vir die siele van die dooies die pad wys. Die grafstene is nie gevandaliseer nie. Net die engel op die kindergraf waar ek en my suster stories opgemaak het, was vir iemand anders ook te mooi.\nEk stap na die graf van my pa. Sestig jaar later het my ma langs hom gaan lê en langs haar weer my stiefpa. Die ewige driehoek waaroor my stiefpa hom sy lewe lank gekwel het.\nDeur die rye stap ek en lees die name van bekendes raak en bereken hoe oud hulle geword het. Watter siektes het hulle lewens geëis. My oog vang ’n grafsteen met ’n oop plek langsaan. Dit is waarlik Edna se graf. Sy was berug op die dorp. Die grafskrif sê: Vir altyd in my arms, beminde – jou Julius. O die tonge het seker hieroor geklap, ken ek ons dorpie dan nie.\nEdna was nooit getroud nie. Vir Julius het sy altyd meneer genoem. Hulle was lovers. Hy wás goed 15 jaar ouer sy. Almal het geweet en ek is seker hulle het ook geweet almal weet, maar hulle het die skyn bewaar. Seker ook ’n bietjie ekstra opwinding as Julius net voor donker in die oprit parkeer en die houthek toestoot. O, die sonde. Julius se wettige vrou was op die plaas buite die dorp. Haar het jy weinig te siene gekry. Julius se kinders was erg ontevrede maar Edna en Julius was gelukkig so.\n“Ja,” vertel die vriendin by wie ons kuier toe sy sien by watter graf ek stilstaan, “Julius het vir ’n maand langs die graf kom slaap. Die ou man het heel dol geword.”\nMaar ek weet nie. Vir altyd saam, darem vir ’n rukkie ook in die vlees. Sy kinders het geweier om hom langs haar te begrawe en die plot langs haar het oop gebly.\nDie drupels breek steeds dof teen die seil van die tent terwyl Sanet en Jaco mekaar probeer vermy. Dit reën nou al vir drie dae aanmekaar en die getroude paartjie is goed keelvol vir mekaar.\nEers was hulle vir maande in dieselfde huis vasgekeer in die grendeltydperk. Daarna het hulle die eerste geleentheid om vir ’n langnaweek weg te breek gegryp in die hoop dat hulle hul huwelik kan beredder. Maar die hoop van liefde herwin in die natuur langs ’n kampvuur is gesmoor deur ’n aanhoudende reënbui.\n“Ek het jou gesê dit gaan reën die naweek. Maar soos altyd word daar mos nie my opinie ag geslaan nie” breek Sanet uiteindelik die stilte tussen hulle.\n“Nee nee. Dis ek wat gesê het dit gaan dalk reën en jy was die een wat aangehou het dat ons moet kom” snou Jaco haar vinnig terug.\nDis nie ’n baie groot tent nie en die hoek waar Jaco sit, is juis waar die water druppels deur een van die uitgewerkte nate drup. Maar in sy hardkoppigheid wil hy hê sy ondervinding moet soveel erger wees as Sanet s’n sodat hy haar later kan byt oor die feit dat hy boonop nog in die tent natgereën het.\nMeteens hou dit op met reën. Sanet en Jaco kyk dadelik vir mekaar in die besef dat hulle onder mekaar se voete kan uitkom.\nJaco zip die tent oop en geniet eers die vars lug wat hy kan inasem. Tot Sanet se frustrasie staan Jaco net in die ingang van die tent en strek sy arms uit. Sy staan gebuk agter hom en besin vir oomblik of sy hom gaan uitstamp sodat sy ook kan uitkom, maar voor sy tot die aksie hoef oor te gaan, tree Jaco uit op die nat gras.\nBuite begin die kwetter van voëls die bome vul soos die son vinnig deur die wolke breek. Hulle staan in stilte en neem die son in terwyl hulle die natuurskoon om hulle aanskou.\n“Ek is jammer, my lief,” breek Jaco die stilte. “Ek het gedink dat dit ’n lekker wegbreek sou wees.”\nSanet byt haar onderlip vas voor sy ook haar wit vlag hys. “Nee, jy hoef nie jammer te wees nie. Dis nie jou skuld dat dit gereën het nie. Ek is jammer dat ek jou blameer het.”\nVir die eerste keer die naweek is daar vrede tussen hulle. Die naweek is egter verby en hulle weet albei dis tyd vir oppak terwyl die reën hulle ’n breek gee.\nMet die kar gepak, staan hulle hand aan hand en kyk een laaste keer na die mooi natuur om hulle. Donker wolke is egter weer in aankoms en hul besef hulle moet ry voor hulle in nog ’n storm vasgevang word.\nHulle kyk liefdevol in mekaar se oë voor hulle in die kar klim, net om te besef dat hulle vir die volgende vier ure saam in die kar vasgekeer gaan wees.\nLiefde was die dryfveer\ndeur Ansie Nel\nViktor Schultz wys sy paspoort vir die beampte by die Botswana-grens. Die man stemple dit en oorhandig die man die paspoort.\n“You going to visit someone special?” vra die ou vriendelik.\n“Oh yes, a very special lady. We’re going to celebrate Valentine’s day properly.”\nAl die prosedures afgehandel, slaak Viktor ŉ groot sug van verligting. Suzie wag seker al vir hom. Dié naweek rig hy die groot vraag. Eindelik kan hy haar bederf soos sý daarvan hou. Hier en daar dreun ŉ groot trok verby en ŉ paar spogkarre spoed blik-blink van voor af.\n“Mooi, Viktor,” praat hy hardop, “jy’t dit ge-ace.” Hy glimlag selfvoldaan. Niemand het eens in die wit Isuzu-bakkie gekyk nie. Net die leë bak so ŉ kyk gegee. Die pad sing verby. Net voor Mopipi se afdraai sien hy karre en flikkerende blou ligte. ŉ Verkeerskonstabel beduie vir hom om af te trek. Toe hy stilhou, sien hy ŉ man in siviele klere uit die ander stilstaande motor klim en nader stap.\n“Meneer Schultz?” vra die man. “My naam is Kaptein Johan Pieterse, ek is van die Zeerust-polisie se speurtak. Klim asseblief uit jou voertuig.”\nHy voel ŉ koue gevoel op die krop van sy maag. Die kaptein en sy kollega begin die binnekant van die bakkie sorgvuldig deurkyk. Hoe de hel het hulle van hom geweet?\n“Wat is in die geskenk pakkie, Meneer Schultz?” vra kaptein Pieterse.\n“Tjoklits vir my meisie.” Kortaf. “Wil jy sien?” Hy voel hoe die bloed opstoot in sy gesig.\n“Asseblief,” gebied die man ongestoord.\nHy maak oop en wys uitdagend die eetgoed een vir een. Daar is ŉ Aero, Trix se gunsteling en sy gunsteling neut sjokolade. Onder in die sakkie is drie pakkies Smarties.\n“Tevrede?” vra hy bars en begin terugpak.\n“Glad nie.” Hy steek sy hand uit. “Gee daai Smarties. Ek wil net seker maak.”\nViktor voel sy bene wil onder hom padgee toe die ou dadelik sien die een boksie was oop en weer toegeplak.\n“Draai om asseblief,” beveel die speurder nadat hy die boksie oopmaak en uitskud. “Jy word gearresteer vir die smokkel met ongeslypte diamante.”\nViktor sien die speurder praat nog, maar die bloed druis so in sy ore dat hy nie meer hoor nie.\nIn Gabarone antwoord Hannes van Staden sy foon.\n“Dankie weer eens vir die wenk,” sê die stem aan die ander kant.\nHy glimlag verlig na sy gesprek. Dis verby, eindelik verby. Nooit weer gaan hy betrokke raak by onwettige besigheid nie. Hy vind Marli in die kombuis en vou haar toe in sy arms. Hy fluister in haar hare:\n“Ek wil jou toevou met liefde en sorg. Ek wil saam met jou oud word.”\nDie mandjie hang swaar aan my arm. Dit moes net brood en melk gewees het maar toe kom botter, suiker, tamaties, afslagkoffie en winskoopwyn by.\nEk hou ŉ Covid-afstand van die vrou voor my. Sy het groot gegaan. Haar waentjie loop oor. Nogal ŉ mooi haarstyl. Interessante oorbelle. Netjiese masker ook, pas by haar rok.\nSkielik trek ek holrug. Hare rys in my nek. ŉ Dik aura omsingel my.\nEk draai versigtig om. Die mandjie ŉ pantser teen my bors.\nSy masker hang pap. Ek sien neusgate en ruik vis. Sy witbrood stamp aan my wyn.\nMy oë boor afstand tussen ons. Hy kyk op sy foon.\nEk tree effens terug. Hy skuifel vorentoe.\nNog ŉ entjie terug. Nog ŉ skuifel vorentoe.\nEk gryp ŉ soetding van die verleirak, draai my rug en hou asem op.\nSy witbrood raak my lyf.\nHaal asem. Bly kalm. Jy is amper voor.\nDie brood stamp weer.\nMy lyf draai om. Ek klou aan die mandjie. My knie swaai op en tref die eiers agter die brood reg in die skag.\nSy oë rek. Hy snak na asem en krimp inmekaar.\n“Next customer! Number five!”\nEk beweeg vlugtig. In hierdie Covid-tyd moet mens nie té saamwees nie.\nIn die padda se spring\ndeur Ilse Goschus\nSue-Anne sit voor haar skootrekenaar in Goa Indië. Sy tuur verby die palms tot amper by die see; nou verbode terrein sedert die COVID 19-inperkings. Dis boonop Moedersdag, 9 Mei 2021. Die ironie is; sy’s ver verwyderd van haar familie; fisies en emosioneel.\nHaar oë dwaal na die skootrekenaar-skerm.\n“ŉ Hoë hoop liggame; doodgewurg in oorvol ambulanse,” dink sy geskok.\nTwee- en-twintig lyke, toegedraai in witdoek. Opgestapel of liewer… oor mekaar gestapel oor te min plek orals. Soos misplaaste poskantoorpakkies.\nSosiale distansiëring het op simboliese wyse gesterf saam met die suurstof-beroofde liggame; ook geen kermende, huilende, klouende, emosioneel-belaaide famielie-tonele nie. Die ironie… solidariteit binne die dood.\n“Hulle’s net dood; klinies, koud en hygend,” worstel Sue-Anne met die ontstellende feite terwyl haar trane soos slinks-bewegende geheime agente diep in haar hart druppel.\nIets anders lei nou haar aandag af.\nKoeie en bulle string soos ŉ georganiseerde regiment seewaarts terwyl die buurt se rondloperhonde hul grommend waarsku dat hul nou honde-terrein betree; ŉ daaglikse ritueel, sonder merkwaardige impak.\n“Sterkte in solidariteit. Die diere staan saam,” dink sy ontnugter. “En, maar … my familie? (En dit nogal in COVID-tyd.) Een en twee-woord whatspp-boodskappe… die kliniese reddingsboei of dalk ŉ SOS-boodskap?”\nSkielik merk sy ŉ klein bewegende springerigheidjie langs haar; ŉ baie klein paddatjie. Hierdie enetjie is stoksielalleen. Hy probeer naarstiglik teen ŉ hoë trappie opspring. Geen reddingboei nie en geen teken van padda-solidariteit in hierdie geval te bespeur nie.\nSoos Sue-Anne nader beweeg, begin die amfibiese gediertetjie naarstiglik te spring; hoog en ver en vasberade om sy oënskynlike ontsnappingsdoel te bereik.\nDis toe dat sy berusting vind in die padda se spring.\nSy vou haar skootrekenaar toe, glimlag stil; gereed vir die volgende uitdaging, hetsy in solidariteit of stoksielalleen.\nEendag, op ’n grasvlakte in Afrika, was daar ’n trop buffels (toe daar nog groot troppe buffels was). Die buffels het gras gevreet. Hulle het gepaar en gebaar. Hulle het getrek en gevrek. Solank hulle met rus gelaat is, het hulle ander gediertes met rus gelaat. As iets hulle bedreig het, was hulle onder die gevaarlikste diere in Afrika. Die heel gevaarlikstes was mense (verreweg), muskiete en seekoeie, maar buffels was hoog op die lys.\nIn dié trop buffels was daar een wat nooit lekker ingepas het nie. Wanneer die buffels gras gevreet het, het dié een ook gras gevreet, maar altyd aan die buitekant van die trop. Wanneer die buffels gaan slaap het, het dié buffel ook gaan slaap, maar altyd ’n entjie van die trop af weg. Wanneer die bulle koeie gesoek het, het dié buffel staan en kyk, maar nie ’n koei gesoek nie. Hy het in dieselfde vlei as die ander buffels in die modder gerol, maar meer eenkant as hulle. Wanneer die buffels na soeter gras begin trek het, was dié buffel altyd heel laaste in die ry. Orals waar die buffels water gedrink het, het dié buffel ná almal nog staan en suip.\nHoekom was dié buffel so eenkant? Niemand weet nie. Hy was nes die ander buffels, met skerp, dodelike horings, massiewe spiere, ’n goeie reuksin en ore wat baie fyn kon hoor. Hy was vir niemand ’n bedreiging nie, en daarom het die ander bulle nie met hom koppe gestamp en hom weggejaag nie. Hy’t dikwels in die verte staan en staar. Miskien was sy kop heeltemal leeg en het hy eenvoudig nie besef wat die ander buffels doen nie. Tog was dit eerder asof hy diep oor dinge nagedink het. Perdalks was hy ’n filosoof. Miskien het hy op ’n manier gevoel dat hy nie met semels wil meng nie. Altemit het die hoi-polloi se sterk reuk sy delikate neus aanstoot gegee.\nAl het die buffel hom so eenkant gehou, het hy die trop nooit heeltemal verlaat nie. Hy was alleen, maar nie eensaam nie. Hy het baie goed geweet hy het die trop nodiger as wat hulle hom nodig gehad het. Afrika is nie vir sissies nie. Daar skuil gevaar om elke hoek en draai.\nDie eenkantbuffel het later op die trop se senuwees begin werk.\n“Kom wei hier saam met ons,” het hulle gesê. “Umuntu ngumuntu ngabantu.”\nVan die koeie het na hom geloer. Hy was eintlik ’n baie mooi, sterk, viriele buffel wat goeie kalfies sou maak. “Haai daar,” het hulle skalks gesê. “Hierdie gras is só soet, só lekker, só sag. Kom eet saam met ons.”\nDie buffel het weggekyk.\nToe kom die leeus. ’n Groot honger trop. Hulle het ver gestap sonder kos.\nDie buffels het dadelik laer getrek met hul kleintjies in die middel en hul skerp horings byna ondeurdringbaar buitentoe.\nDie eenkantbuffel wou deel van die kring word, maar daar was nie plek nie.\nDie leeus het hom gevang en heerlik aan hom gesmul.\ndeur Kobus Burger\nDie man se ma is dood\nHy was sy hande\nPak die groente in die rakkie\nVou ŉ T-hemp op\nSit die sokkies in die laai\nSluit die balkondeur oop\nUit die afleweringstrok bruis ŉ gospelkoor\nDie hadedas skrik op\nDie foon pieng Stage 2 is op pad\n“Fok!” lees die WhatsApp-groepboodskap\nEn sy dans in ŉ krullebol-pruik\nMet twee plastiekborste wat uithang\nŉ Groep vriende wat laatnag lag\nDie man plak die foto tussen die ander\nOp die Mamma-muur\nLees die handgeskrewe brief weer ŉ keer:\n“enjoy the moment”\nDie man pak die briewe weg\nVasgeknoop met ŉ vaal lint\nDie man skakel die ketel aan\nStaar na die muur sonder ŉ skildery\nDie muur waarin hy nie ŉ spyker mag slaan nie\nAldus die twaalf-blad-huurkontrak\nDie man roer nog ŉ lepel suiker\nIn die stroperige koffie\nVerdryf die bietjie bitter\nEn trek dan kombuislaaie oop\nOp soek ŉ hamer\nEn ŉ dik spyker.\ndeur Carie Maas\nSy het vier dae voor haar een-en-vyftigste verjaardag besluit sy gaan nie meer die plastiekproppe vir die kerk insamel en namens hulle aan die liefdadigheidsorganisasie oorgee nie. Sy het gewonder wanneer sy dit vir hulle moet sê. Toe haar broer se kinders die week ná haar verjaardag weg is nadat elkeen een van die Golden Cloud-muffins wat sy gebak het, geëet het, het sy haar winters- en somersklerekaste omgeruil, miskien ’n bietjie vroeg, en probeer om nie die oorgetrekte hangers almal in dieselfde rigting te hang nie.\nHaar kaste was reeds agtermekaar, behalwe die Tupperware wat te vol is en wat sy bly uitstel het. Hier en daar het sy ’n herfsblaar laat begaan om haar hark te ontsnap – niemand kon tog in die vierkantige klein tuin insien nie. Toe het sy al haar ou kerse opgesmelt om drie nuwes te maak, bly oor die jogurthouers wat sy tog maar gebêre het.\nSy moet meer uitreik, het sy begin dink. Sy het haar WhatsApp-kontakte deur vyf gedeel vir Maandag tot Vrydag. Sondag is gesinstyd en om vir iemand op ’n Saterdag ’n boodskap te stuur kan desperaat klink. Dit was eweneens dan ook maar goed dat X, Y en Z op ’n Vrydag val.\nMettertyd het sy egter agtergekom selfs mense met gesinne stuur nou boodskappe op ’n Saterdagaand. Dit het haar verstom. En bly gemaak. Dit was nie meer skaamtyd nie. En sy het begin wonder wat in die tyd ná die stilte sal gebeur.\nSy het gewens sy het tog maar vir haar broer se seun gevra om na die drade van haar hoëtroustel se speakers te kyk; hoe sy hulle ook al gewikkel het, die radio het bly krap. Sy het selfs begin meen haar begroting laat meer oproepe toe. En deur ’n resepteboek geblaai.\nWat sy nie kon regkry nie, was om die proppe wat sy reeds gehad het, weg te maak. Op ’n dag het sy hulle uitgepak, in patrone, soos vir dambord. Sy het ’n mooi bloue gevat, blou soos die helder winterlug, en dit oor ’n goue laat spring, en lag gekry vir haarself. Toe het sy die vrouevereniging se voorsitter gaan bel.\nIn ons huis is agt onder kwar…kwara….kwart…. lôkdown.\nOupa, Ouma, Ma, Stiefpa, Antievirginia, Ekssandra, ek en Wagter.\nOns is nie gewoond om só in mekaar se hare te wees nie. Veral nie in Antievirginia se mal-t-color teeze nie. Sy het kom plak net voor lôkdown. Sal nooit alleen koup nie, reken sy.\nOupa rook heeldag pyp op die stoep. Hy bespied die straat met sy verkyker en verwilder enige verdagte met ‘n bulderende ‘WYK SATAN!!’\nOuma bid, sing, sug en maak kos. Wanneer iets aanbrand, vloek sy gedemp maar verwoed.\nWanneer Stiefpa nie help-my-sterk-lykoefeninge doen nie, lê hy en Ma enCorollawierus kyk. Elke etenstyd beswaar hulle ons met die nuutste doem en gloem. Volgens Stiefpa gaan ons almal vrek.\nAntievirginia is my oorlede pa se suster. Oupa sê sy doen absoluut ef-ôl behalwe rondslaap. Die matraswinkel kan haar aanstel om terugvoer te gee oor hulle matrasse. Daar’s nie ‘n matras in die dorp wat sy nog nie getoets het nie. Oupa het nie baie ooghare vir sy eie dogter nie en die Corolla maak dit net erger. Ek vermoed Antievirginia is beroemd want Ma sê sy dink Virgin Active is na Antivirginia vernoem. Antievirginia bad lank en trek mooi aan en ruik lekker en… verder is Oupa seker reg. Antievirginia sê sy is met verlof, haar louere rus bietjie.\nEkssandra is my sussie. Sy moes eintlik Xandra gewees het maar my pa het my ma verkeerd verstaan toe sy sê Sandra met ‘n eks. Ekssandra luister heeldag musiek en whapp haar vriende. Sy help net vir Ouma onder dwang.\nEk is Kasper. Kasper met ŉ Ka. Ek moes eintlik Jasper gewees het maar Oupa sê my pa was lisdeksies en ek kan maar net bly wees hy het nie ŉ R in plaas van die J geskryf nie. Oupa sê ek is ŉ oulike seun, net jammer vir die gebrek aan breinselle, ek moes dit by my pa geërf het maar hy het nie veel gehad om mee te begin nie. My pa het hom vrek gesuip, sê Oupa. Ma sê Pa is oorlede as gevolg van ŉ oordosis coke. Nou drink ek net Fanta.\nGister bring Ekssandra se boifrênd, Jakkals, tyding dat sy ma aan Corolla beswyk het. Toe hoes hy en sak inmekaar op ons stoep.\nOuma skree dat iemand moet kom help.\nMa skree terug dat sy sewe maande swanger is en dat sy niemand kan help nie. En dat niemand haar kan help nie.\nOupa gryp die verkyker.\nStiefpa begin push-ups doen.\nAntievirginia wonder of die arme vrou dalk wyn sou oorhê.\nEkssandra loer om die deur en sê die kys is uit.\nWagter hol weg.\n“Kaspertjie, gaan roep vir suster Syringe!”\n“Dis lôkdown Ouma!”\nOuma wring haar voorskoot en ek bring suikerwater.\nIn ons huis is nou nege onder kwar…kwara….kwart…. lôkdown.\nOupa por gereeld vir Jakkals om Stiefpa raak te hoes. “Hy’s lui en vreet te veel,” sê pa.\nCorollawierus. Niemand rus nie.\nOns het by die graf stilgehou en met die uitklim het my vinger in die deur beland. Moet ek vir jou koue water opsit, vra my suster, reg met die spuitbottel en lap vir die graniet wat sy wil skoonvee. Ek knyp die vinger tussen my bene dat die gebrand moet verdwyn. ’n Ent van ons af is daar ’n swart en geel begrafnis. Sowaar Covid-min mense. My ma het so van helder geel gehou. Hulle het ’n groot luidspreker en net een liedjie speel oor en oor: ‘Islands in the stream’ van Kenny Rogers en Dolly Parton. Hoekom? My pa wou kom kyk of die gras nou eindelik gevat het. Met die baie reën het ons nie vir die wag-’n-bietjie water gebring nie. Ek staan en kyk hoe my suster bossies uittrek, en luister na Dolly Parton. Hold me closer and I feel no pain. Toe hulle ‘no more will you cry’ vir die derde keer sing, begin ek tjank en kan nie ophou nie. Kom ons gaan maar, sê my pa. Toe ons naby aan hulle tent verbyry, is al wat ek raakgesien kry ’n man wat ’n bos lelies met lowergroen stingels nader dra. Maar hy’s ook te jonk vir die liedjie.\nAnder weergawes van myself\nAs ek dit kon oordoen…\nSou ek met ŉ goudgeel sonhoed en ŉ strandsak vol boeke, die vliegtuig agteruit maak vlieg en vra dat hy my op die seesand aflaai, daar waar die branders vrylik teen die rotse breek.\nSou ek my laat-slaap-dae versigtiger kies en eerder soggens die tropiese son indrink en opslurp, totdat my sielsbeker daarvan oorloop.\nSou ek my Afrika-land van hoek tot kant verken en diep spore trap op Tafelberg, sonder hunkering na wit kranse van verre lande.\nSou ek elke dag ŉ veldblom pluk, agter my oor indruk en Dumela uit volle bors oor die vlaktes skree, tot die kranse antwoord gee.\nSou ek my oumalief uit die Hemel steel en grootoog na Jakkals en Wolf stories luister met die troosreuk van jêmtertjies wat my neusgate vul.\nSou ek my pa daardie oggend stywer om die lyf gryp en sou my smeektrane wat in sy handpalms opdam hom help omdraai, voordat hy die spyt- prys van groener gras aan die anderkant betaal.\nSou ek my moeder teen my bors laat lê en haar wieg tot oortuiging, dat sy meer werd is as die maatstaf waarmee sy haar waarde meet.\nSou ek my seuns weer klein druk en van vooraf leer, dat geld nooit ware geluk sal koop nie en dat dit net ŉ prys vir verloorders is.\nSou ek my ware vriende oor en oor kies, want hulle bloed kruip waar dit nie kan loop nie.\nSou ek my woefe se nat snoete en hondeholle nog nader teen my trek, want geleende viervoet-liefde is kosbaar.\nSou ek weer Ter Wille van Oorlewing kyk, ter wille van oorlewing.\nSou ek my eerste soen in ŉ canned fruit bottel vasvang, ingelê met ŉ paar sonstrale vir rainy days en Mondays wanneer jy van skoenlappers in jou maag en sonsoene op jou wange wil onthou.\nSou ek meer roomys vir ontbyt eet en op pms dae ŉ hele sjokoladekoek met ŉ vurk bed toe sleep en alleen verorber.\nSou ek meer lag, meer huil en sorgeloos sonder skaamte in my bikini loop, want ek kán loop.\nSou ek my glimlag opgebruik, voordat ŉ maskersluier alle emosies van my gesig afvee. (Ek sou ook anders na ŉ vlermuis kyk…)\nSou ek genoeg selfgenade kies en vir myself ook ŉ plekkie in die son gun.\nSou ek nie in kompetisie met ander of weergawes van myself wees nie, want daar kom net dadels daarvan.\nSou ek altyd streef na eenvoud tot vervelens toe, want ŉ dak is ŉ dak en alle wiele rol van punt A na B.\nSou ek net myself wees … my praat-te-veel-hande-in-die-lug-oordramaties-serp-om-die-nek-boek-onder-die-arm self … want dis die skoen wat my die beste pas.\nSou ek sonder ophou al die stories binne my vir my nageslag in ink giet.\nSou ek vroëer glo dat God my waarlik lief het … rêrig êrig … nes ek is … met of sonder ‘n do-over.\nSou ek as-loos en onvoorwaardelik leef.\nMaar nou is as verbrande hout en Aspoester toe net ŉ sprokie …\nAs ek dit kon oordoen\ndeur Liza Lombaard\nMy kop suis. Ek moet fokus op dit voor my. Nie nou tyd vir emosioneel raak nie.\nEk het ŉ jaar gehad van waarskuwings en emosionele voorbereiding vir wat nou besig is om te gebeur. My huisdokter het my gewaarsky en gemaan dat ek begin voorberei.Dis soos ŉ tsoenami-waarskuwing wat al jare vooraf gegee word, maar mens sit en wag vir die oomblik om aan te breek. As dit wel gebeur, word jy steeds met jou broek op jou knieë gevang.\nFokus, skat. Daar is nie nou tyd vir sag raak nie.\nEk voel naar, my hande sweet en my maag is op ŉ knop getrek.\nDie skool is ingelig dat familie kom kuier vir drie dae. Niemand vermoed iets nie. Die kinders is nog klein.Onbewus van alles.\nEk het hulle beskerm, al vir lank. Jare. Dit kom natuurlik ,om soos ŉ robot op te tree. Stap vir stap.Elke plan A het altyd ŉ plan B .\nTasse? Ek kan nie onthou waar ek die tasse gebêre het nie.\nEk moet onthou om die die kar te laat was voordat ek die kinders optel.\nGou by die polisiestasie uitkom. Ek wil nie die kinders wegvat en aangekla word van ontvoering nie. Dit gee my net twee ure om gou hier alles klaar te maak. Waar is die nagklere? Buite op die draad. Ai. Tandelborsels. Glas lê nog op die vloer en in die bad van die badkamer. Dis nie meer my probleem nie. Ek sal dit nie skoonmaak nie. Ek hoef niks meer weg te steek of te probeer regmaak nie.\nDis verby. Klaar.\nDie karsleutels voel swaar in my hande. My hart is emosieloos,soos ŉ klip wat my aftrek. My skouer is seer en arm voel lam.My oog vang die koffietafel. Die glas daarop is ook gebreek. Ek onthou nou my rug. Dis nog seer.\nFokus. Dis verby. Kan dit wees? Net so. Dertien jaar wat ŉ mens belê in ŉ huwelik.Tjoef. Klaar. Daar is nie nou tyd vir rou nie.\nEk bel hom gou en vra of dit reg sal wees as ek drie dae by Mariet gaan kuier met die kinders. Hy gee nie regtig om nie. Hy dink dis ŉ wyse besluit as ek weet wat goed is vir my. Fokus.\nEk en Mariet is vriendinne vanaf ons studentedae. Twintig jaar later. My huwelik is verby. Ons het altyd gespot en gesê dat ons vriendskap langer sal hou as ons huwelike. Min wetend.\nVir nou kan ek met die kinders hier by haar rus en my trek reël. Perspektief kry.\nVir my jonger self sou ek sê: Wees rustig in jouself. Moenie jouself druk om te trou omdat almal dit doen nie. Studeer, werk, maak jou eie vriende en geniet jou eie teenwoordigheid. Leer op jou eie voete staan. Alles kom met tyd. As die tyd reg is sal jy weet. Jy kan nie baklei vir liefde nie. As iemand nie met jou wil wees nie, dan stof jy af.\nDis nou vier jaar later.\nAs ek dit net kon oordoen.\nIsabella III is besig om die prooi af te insluk. Martin draai weg. Hy geniet dit as sy die angsbevange muis vang en langsaam dooddruk, maar die afsluk lyk vir hom of sy wurg. Soos hy, toe Mammie hom pampoen wou voer: “Vandag kry ek hierdie pampoen in jou maag. Sluk of verstik.”\nDis vir Martin of hy weer Matilda se stem kan hoor: ”As jy eendag van ’n oudit af terugkom, is daardie luislang se kop verbrysel saam met haar grillige vriendin die mamba. Jou mammie se mat gaan ek ook sommer verbrand.”\n“Ag Liefie, jy weet jy sal dit mos nooit aan my doen nie.”\nDie mat is vir haar nie net ’n steen des aanstoots nie, dis ’n kleed des vallens. Sy het al so baie daaroor gestruikel, daarop gegly; sy haat daardie mat. Martin se verweer is dat dit ’n kosbare erfstuk van Mammie is.\n“Dis ’n Kerman, Liefie.”\n“Skeel my min. Jou ma het ’n vloek daarop gesit. Haar towertapyt wil my nek breek.”\nAan die begin was sy so opgewonde toe hulle in in die dubbelverdieping met die wenteltrap en die “swewende balkon” ingetrek het. Die balkon vanwaar sy die jong buurman in of langs sy swembad kon beloer. En hy is nie kuis gekleed of min bedeeld nie. Allesbehalwe. Met plesier het sy die huis oorgedoen en met net soveel plesier oor die balkonreling geloer. Amper alles is uitgegooi behalwe ’n paar vergulde spieëls, eetkamertafel, silwer skinkbord … en die mat, op Martin se aandrang.\nDie mat, die mat, die mat.\n“Gisteroggend,” kla Matilda, “het dit voor die kaggel gelê en vanmiddag pootjie dit my in die voorportaal toe ek van die winkels afkom. Ek het dit nou aan jou kant van die bed gaan gooi dat dit Mammie se seunie kan oppas. Dalk was dit al die tyd die ding se bedoeling en nou sal dit ophou rondseil.”\nToe Martin terugkom van die oudit af, moet hy hoor die mat het in die nag op haar kom val en haar probeer verwurg. Sy’t seker gewens dis eerder buurman se fris dye om haar keel, dink Martin ergerlik. “Jou mat is in die gastekamer, opgerol en vasgebind,” sê Matilda.\n“Martin,” gil Matilda. Martin gaan kyk. Sy lê onder die balkon op die plaveisel. Hy weet wat soek sy so vroeg op die balkon. Die buurman doen sy vroegmôre sweet- en swemsessie. Hy bel die ambulans. Sy lewe egter nog. Haar nek is gebreek.\nMatilda is permanent in ’n rystoel. Sy leef in pyn – sy is ’n pyn. Die opgerolde mat het op die balkon gekruip, haar gepootjie en oor die reling gestamp, sweer sy. Jóú mat!\nBedags het sy ’n oppasser. Hulle bedank een na die ander. Saans moet Martin na haar elke gier en gril omsien. Jóú mat! Hy verwaarloos die slange.\nJóú. Donnerse. Mat!\nDie oppaster bel: “Meneer Martin, die mamba het mevrou gepik en die dokter was te laat.”\nAs hy dit oor kon doen, sou dit sonder die mat wees.\nEk wens ek kon die dae van die week losskroef en uitruil soos ek wou.\nEk wens ek kon die jaar begin met sneeu in my voortuin en ’n seestrand by my agterdeur.\nEk wens ek kon in twee verdeel en met myself argumenteer totdat ek wen.\nEk wens ek kon ’n reënwolk reg bo my kop bestel wat my verskans teen hierdie versengende hitte wat taai sweet onder my borste opdam en dan walbreek om kielierig in my naaltjie saam te koek.\nEk wens ek kon vlieg sonder vlerke en sonder ’n vlieënierbril met gewone klere aan en sonder dat die wind die trane uit my oë waai.\nEk wens ek kon vir die Jan Frederik vra wat hom besiel om gereeld by die deur in te stap, in die kombuis rond te stap, per geleentheid met die trap op te stap en dan doodluiters weer uit te stap. Ek sou ook graag wou weet of hy van die saad hou wat ek daagliks vir hom uitsit en hoekom hy soms so peinsend na my kyk. Dit sal ook gaaf wees om te weet of hy my al vergewe het dat ek sy familielid wat gereeld op ons kombuisvloer kom skyt het, met ’n slap riem gevang en na ’n naburige woonbuurt verban het.\nEk wens ek kan op ’n oomblik se ingewing dieselfde saligheid ervaar as wanneer ’n kleinkind se arms om my vou of een in ’n glimlag uitbars.\nEk wens daar was nie iets soos honger nie. Ek wens almal het genoeg gehad om te eet. En te drink. En ’n dak oor hul kop. Maar veral genoeg om te drink.\nEk wens ek kon alles onthou wat my ma gesê het. Meestal onthou ek net “do what you do do well” en “natuurlik kan jy” en “as jy nie iets goeds kan sê nie, bly eerder stil” en “jy is darem baie slim” en “jy is nie bang vir werk nie, jy lê dan langs dit en slaap”. Ek wens ek kon nog baie-baie kere vir my ma en pa sê hoe onvervangbaar hulle is.\nEk wens ek kon bier drink sonder om vet te word. Regte bier, nie afgeroomde bier nie. Ek wens dit was aanvaarbaar om jou oggendkoffie vir ’n yskoue bier te verruil. Of nee wag, dit gaan nie werk nie want ek gaan nie my beskuit in die bier wil doop nie.\nEk wens die familie kon meer gereeld saam braai. Ook die in Perth en London en San Francisco.\nEk wens ek kon worry oor môre of oormôre of oor wat gaan gebeur of oor wat nie gaan gebeur nie sodat ek meer simpatie kon hê met mense wat aanmekaar beswaard is. Ek worry nie eers oordat ek nie worry nie want om te worry het nog geen el by enigiemand se lengte gevoeg nie.\nEk wens Covid vrek vinnig.\nEk wens vir soet kinders, skoon vloere en lekker kos.\nO ja, en World Peace.\nDie tweede wet\nTersia hou die purper visitekaartjie met die kronkelende woorde “Manifestation Magic” tussen haar bewerige duim en wysvinger vas, terwyl sy die nommer op haar foon inpons. Sy lig haar selfoon van haar bobeen en trek ’n woeste teug lug in haar longe.\n“My towergodin Tersia, het jy goeie nuus?” vibreer dit uit die selfoon se luidspreker.\n“Nee, jou fokken vals profeet, ek het als verloor. Ek sit buite die prokureur se kantoor en ry nounet na die huis wat oor dertig dae nie meer myne is nie.”\n“Dit kan nie wees nie … Het jy opgehou met jou wensritueel, skat … Jy moet heeldag daai energievlakke hoog hou. Dis die krag van die Tweede Wet. Jy kan mos nie nou die kristalbal laat val nie.”\nDie spiertjies in Tersia se kakebene stoei teen haar vel. Toe sy drie maande gelede R5 000 aan Hilda se Law of Attraction Academy oorbetaal het vir die naweekslypskool was sy skoon hoendervel van die opgewondenheid vir die suksesse wat die sogenaamde Manifestation Fairy beloof het. Die lys “testimontials” op die Akademie se webblad het soos ’n reeks wonderwerke geklink. Maar Hilda het selfs méér beloof. Luukse oorsese vakansies, mense wat tjeks in die pos ontvang, passievolle aande by kerslig, erfporsies van miljoene rand en loopbane wat met vet salarisse gepaard gaan, liefde in die borrelbad …\nDie Sondagmiddag tydens een van die visualisasiesessies het sy haarself op ’n seiljag gesien: sonbruin, teugend aan ’n sjampanjefluit met Bertus wat haar in haar nek kielie. Sy het gesien hoe gly die sasjimi in haar keel af en net na die byt van die wasabi het sy warm tong oor haar lippe gebeur.\n‘n Week gelede het Bertus met sy bultende leersak in die kamerdeur gestaan en gesê hy en Nelinda trek saam in. Hy het ’n dokument op die bed gegooi en bot gesê: “Lees maar tydsaam deur en teken as jy reg is.”\nSy wens sy het toe gevloek. Lelik, soos sy vandag doen. Mag haar ouma Netta haar nie vandag hoor nie. Vir die dae daarna het sy wel stringe kwetswoorde en ander beledigings bedink wat sy daardie dag móés gesê het, maar nie kon nie. Die woorde het in haar strottehoof opgedam en sy kon skaars haar bene beweeg.\n“Towergodin Tersia … is jy nog daar?”\nTersia sit die foon op die instrumentpaneel voor haar neer. Sy skakel die motor aan.\n“Gee my jou adres, jou bitch. Ek is op pad. En hierdie keer gaan ek my niks verbeel nie. En jou leuens gaan jou nie beskerm nie. Dis tyd om elke fokken veer uit jou feetjievlerke te pluk.”\n“Ek wag …”\nUr snuif aan die vars lug buite die grot en hoor hoe hoes almal binne van die rook.\n“Kom terug met ’n bok,” kyf sy wyf. “Ek’s lus vir vleis. Jou gras is goor.”\nUr kyk na sy aanplanting op die gelyk grond langs die stroompie. Wat kla Akka so? Die sade lyk goed. Die vrouens kan dit maal en genoeg platbrode vir ’n jaar bak.\nSy verstaan nie. Wil die vroue kos bly versamel? Moet hy aanhou jag?\nAnderkant die gras trek ’n stofstreep Ur se aandag. Sy oë vernou. As dit trekkers is, sal hulle dalk ’n bok vir Akka se lekker platbrode ruil. Die bok sal melk gee, en dan’s daar nog minder rede om self te trek.\nHy sal net moet keer dat die trekkers se bokke sy gras opvreet! Hoe gaan hy hulle laat verstaan dis sý gras, nie almal s’n nie? Miskien moet hy klipmure rondom die gras pak. Daar’s wild wat ook kom vreet.\nUr kyk na die wolke. Vorige jare het dit gewoonlik nou al begin reën en was dit nie nodig om water na die gras toe te dra nie. Dis harde werk. Die meeste lek deur die leersak voor hy daar kom. Wat as hy hoër in die stroompie op ’n sloot soontoe grawe? Hy kan klippe in die stroom gooi sodat die water opdam. Dis klipperige grond, sy graafstok sal nie werk nie. Wat kan hy gebruik? Been? Klip?\nUr krap aan die luise in sy hare en stap na die klip waar almal gaan hurk om te druk. Hy let weer op hoeveel weliger die onkruid hierso groei. Sorg die poep vir die geiler groei? Sê nou hy gooi van die poep tussen sy gras? Jegh! Dan gaan die gras mos na poep smaak.\nUr skud sy kop. Hy voel skoon suf van al die vrae. Die lewe is moeilik, en op sy eie kan hy ook maar net sóveel doen. As daar meer hande was, sou hulle baie meer kon regkry. Die klippe vir die mure pak. Nog grond skoonmaak vir baie meer gras.\nMiskien sal sommige van daardie trekkers eerder hier wil aanbly. Die grot is vol – hulle sal hutte moet bou. Hy sal vir hulle moet wys waar, want die riviertjie oorstroom as dit hard reën. As hier baie mense is, sal hý hul hoofman wees. Ur glimlag by die gedagte.\nJa, Ur. Só het alles begin. ’n Bok vir ’n brood is nou wêreldwye handel; ’n dammetjie en sloot verstommende ingenieurswese; ’n klipmuur begrens private eiendom; ’n hoofman het ’n regering geword; ’n paar hutte ’n stad met miljoene inwoners.\nDie aarde se einde is ingelui toe jy die natuur na jou behoeftes begin aanpas het. Jy het die teelaarde geskep vir die oormaat mense wat ons planeet nou stelselmatig stroop van alles wat hom aan die lewe hou.\nAs ek kon, sou ek jou gras plat getrap het. Die natuur veg terug, maar hy wankel, en ons gaan ’n ineenstorting nie oorleef nie.\nNog ’n laat inskrywing:\ndeur Delia Spies\nDie wêreld was besig om in een te stort. Die pandemie het oorgeneem en die mensdom het met vrees in hul harte rondgeloop. Die ekonomie het ‘n nuwe laagtepunt bereik en paniekbevange het die land na die president gedraai om ons te lei. Die vrae wat in ons gebroei het, het ons van binne af opgevreet. Hoeveel van ons gaan hierdie moeilike tyd oorleef? Gaan ons lewens ooit weer dieselfde wees? Wat hou die toekoms vir ons in?\nOns het gedink die tyd van maskers sal nooit einde kry nie. Ons sou nooit kon raai dat geweld, regoor die wêreld, sou afneem nie. Ons het vas geglo die toekoms is leeg, dor, afgebreek en ’n totale treinwrak, maar hier sit ons 10 jaar later en alles is verby. Dit voel net soos ’n nagmerrie, behalwe vir die ongesiene wonde wat die pandemie gelaat het. Ek is doodeerlik. Wat dink jy daar? Glo jy my nie? Kom ons draf-stap deur die strate van Worcester.\nWaar die mens nie alleen kon stap of selfs draf nie, loop ons kinders sonder vrees rond. Dit klink dalk na’n verhaal wat ons ouers ons vertel het van hul jong dae, maar dit is die waarheid. Families voel veilig in hul huise, steeds agter geslote deure en diefwering, maar dit is omdat die mens dit moeilik vind om weer te vertrou, indien dit vantevore verbreek is. Die land se oeste floreer en ons ekonomie het weer versterk tot op ’n punt waar die alledaagse mens ook oorsee kan reis. Ons is weer ’n stabiele, eerstewêreldland wat ons medemens en bure kan vertrou. Ons sê met trots dat ons van Suid-Afrika is. “So gebore en so laat staan,” sal ons gil as iemand ons sou vra. Lewe is weer goed en die moeite werd. Kyk daar hoe hardloop die kinders, so gelukkig en vol energie. Dit is maar vir wie ons leef en alles probeer beter maak, ons kinders. Dit is hoekom ek dink die land weer so gou op sy voete gekom het.\nDie wêreld is beter, maar nie perfek nie en definitief nie terug na hoe dit voorheen was nie. Ons moes ’n nuwe normaal leer ken en aanpas om te oorleef. Die gebeure van 2020 het letsels in almal se lewens gelos en leegtes gelaat wat deur mense gevul was. Die waarheid is, ons is dankbaar vir ons verlede, want ons het daaruit geleer. Ons het verbeter waar ons kon. Ons lewe meer in die oomlik, omdat ons besef het hoe kort die lewe is. Ons geniet elke sekonde en laat alle besluite tel. Ons lewe nou voorwaardelik ten volle.\ndeur Tanya du Plessis\nMy voorvaders het uit Europa gevlug om verskeie redes en hul het die onbekende kom tuiste maak. Hier het hul gedoen wat die Vader hul opdrag gegee het, bou, plant en bou ’n nageslag al weet jy dat môre dalk jou einde gaan wees. Vir jare het dit goed gegaan met die volk.\nOns het eens vrylik rondbeweeg op die goeie grond van Afrika. Ons het na haar kinders omgesien en ons was genoeg. Toe kom die groot verraad. Van waar dit gekom het, sal ons nooit waarlik weet nie. Een vir een is my volk verminder en ons bloed het gevloei soos die riviere van Afrika. Die wat aan bewind was, het hul siel verkoop vir geld en stilte terwyl die volk op die grond begin kripeer het van hongerte. Ek was daar, ek het elke oomblik geleef van ons begin.\n“Jan, is jy reg?” breek Petrus se stem my gedagtes.\n“Ek is so reg soos wat ek ooit sal wees. Weet jy waar draai Johann vanmôre?” ek tel die magisynne om my middellyf. Met die jare het dit my tweede lewenslyn geword, hierdie paar stukke metal om my lyf het my al meer gered as wat die wet lank is. Ek sal boer ongeag wat die volk van my dink.\n“Hy is op pad. Hy was gisteraand aan die grens, daar was aksie … Ons mense sal nou begin kom vir hul weeklikse kospakkies.”\nEk kyk na die rook vanaf die grens. Nadat die regering ons plase gebrand het soos die Britte in die eeu voor hul, het alles verander. My volk is uit die land van ons geboorte verjaag tot in die dorre dele van die land. Hier in die vlaktes van niks het ons alles gevind. Ons het hier ons krag gevind en ons het opgestaan.\n“Jan, is jy nou weer terug in jou eie gedagtes?” Johann spring van sy hings af en staan langs my.\n“Ou maat, ek is maar net weer vasgevang in die jaar toe my kind gebore is,” ek vryf die sand van my voete af.\n“Geen problem. Ons het vanmôre weer op die grenslyn gaan kyk hoe dinge staan, alles lyk in orde. Die manne op die suide grenslyn vertel dat gisteraand het daar weer metal die lug verkleur. Die damestak het goed gestaan en ons grens staan sterk,” hy begin lag en kyk na sy horlosie wat glinster in die warm son. Dit is skaars na ses en die eerste familie staan reg vir hul kospakkie.\nEk gee die pakkie vir die gesin. Ons mag geen vorm van kontant gebruik. Gelukkig is my volk iets anders. Ons glo altyd in ruilhandel. Sy ruil melk vir ’n groentepak. Ons almal wee twat die waarde van die ander se produk is. Net jammer die kinders sien nie die waarde in soos ons nie. Onder die jongmense is daar sprake van teruggaan na die stad.\nSidney Gilroy en Albert Short\ndeur Albert Short\nDis eintlik heel maklik om by ’n huis in te breek. Elke woning het ’n swakplek, jy moet net leer hoe om te kyk.\nEn wanneer jy eers binne is, is dit eintlik heel maklik om jouself in iemand anders se blyplek tuis te maak: die bank in die sitkamer, ’n sagte bed of sommer net ’n koue vloer. Die moontlikhede is oneindig. Dit voel dalk vreemd aan die begin, maar lag-lag raak jy gewoond.\nDis eintlik heel maklik om die huismense se klere aan te pas. Soms staan jy verbaas: ’n jas of ’n hoed of skoon onderklere. Vat dit saam as jy later weer padgee. ’n Mens weet nooit.\nDis eintlik heel maklik om ’n maaltyd voor te berei met geblikte kos, al het die goed al lankal verval. Daar is nie ’n wet wat jou verbied nie. Vreet soos ’n koning aan konfyte, pasta en rys of suip jouself simpel aan die whiskey en wyn. Maar moet nooit heeltemal uithaak nie – jy is ’n gas in ’n vreemde mens se plek. Gedra jou so.\nEn wanneer jy, enkeling, gaan sit aan die hoof van die eetkamertafel, is dit eintlik heel maklik om met jouself te gesels. Met jouself te argumenteer, selfs. Kyk na die familiekoppe in die rame, die ornamente en die leesgoed. Praat met jouself, soos in ’n dialoog. Lag vir jou eie grappe, want die hemel weet – niemand anders gaan vir dit lag nie!\nDis eintlik heel maklik om elke paar aande in ’n ander bed te slaap. Jou lyf raak gewoond daaraan om nie gewoond te raak nie. Dis meesal die kussing wat pla. (Vat dus altyd jou eie saam wanneer jy iewers inbreek en beplan om oor te slaap.)\nDis eintlik heel maklik.\nAlles is op die ou end so blerrie maklik.\nOm te vergeet.\nAl is dit nou al tien jaar sedert daardie virus ons kom leer het dat niks ondenkbaar is nie. En die een daarna. En die een na dáái een. En daai een en daai een en daai een en –\nDis eintlik heel maklik om op te hou wonder: hoekom leef ék?\nEn nou …\nDis eintlik heel maklik om te vergeet waarom ek vanaand by hierdie huis ingebreek het. Was ek honger, was dit vir slaapplek? Of is dit sommer uit gewoonte. Uit alleenigheid?\nNugter weet waar is die nugterheid.\nDis eintlik maklik.\nEen-alleen, maar maklik.\nBegin nuut en wen boeke vir die feestyd!\nHier is jou kans om ‘n stapel splinternuwe Afrikaanse boeke vir Krsfees en die nuwe jaar te wen, met die komplimente van #Skrop\nSkryf ’n verhaal in 500 woorde of minder – aansienlik minder, as jy kan – rondom die idee of tema “die nuwe begin”. Dit moenie slegs ’n oomblik wees nie, dit moet ’n hele storie bevat, met ’n begin, middel en einde.\nSpeel met die idee van hergeboorte, ’n tweede kans of die ongemak van weer en weer probeer. Die feniks wat uit die as verrys, of die vlerke wat uit die kokon breek…\nStuur dan jou verhaal na skropwerf@gmail.com\nDie wenner én naaswenner ontvang elk ‘n gawe hopie boeke! Nie te versmaai nie.\nDie sluitingsdatum is 10 Desember 2021.\nDoodsertifikaat deur Johann Smith\nBeurtsang in drie bewegings deur Riana Wilkens\nDie goue hok deur Annie Anoniem\nKwarantyn: Dag 25 deur Marthe McLoud\nOp Vrye voet deur Hendie Grobbelaar\nPlaagbeheer deur Jan Schaafsma