Pomiędzy rozpaczą, szyderstwem i zachwytem. Tadeusz Zubiński (IV) - Kamil Suskiewicz | Nowy Napis\nNowy Napis Co Tydzień #056 / Pomiędzy rozpaczą, szyderstwem i zachwytem. Tadeusz Zubiński (IV)\nbiografia, proza, Litwa, Łotwa, Estonia, Inflanty, Łatagalia, rower, Skandynawia, Kresy, Wrzosów, życie literackie\nMiał Zubiński pewną skłonność do – jak moglibyśmy ją nazwać – mistyki codzienności. Stąd między innymi brało się jego zauroczenie wschodnimi kresami dawnej Rzeczpospolitej: „Wszystko takie samo, ale odmienne na ten prawdziwszy sposób. Najważniejsze, że tam, na Podolu żyje się prawdziwiej, mocniej, dosadniej, jak chcesz, tak to nazywaj. Stara prawda: na Zachodzie jest bardziej bogato, ale na Wschodzie piękniej”T. Zubiński, „Ogień przy drodze”, Poznań 2009, s. 260.. Stąd zapewne pochodziła także jego miłość do krajów północy: Litwy, Estonii, Łotwy (w szczególności Łatgalii).\nWiadomo, wielu wierzy, iż Pan Bóg polski raj pomieścił na Litwie. Filip utrzymywał, że w Łatgalii, na byłych polskich Inflantach. […] tam ziemia najbliżej nieba posadowiona. Obdarzona darem bliskiego bożego sąsiedztwa, sielska lokalizacja swobód, powagi i drżenia sercaT. Zubiński, „Rzymska wojna”, s. 104..\nWspomniana mistyka codzienności, a więc codzienność spleciona z praktycznym wymiarem życia, pociągała go w polskich onegdaj Inflantach. Z jednej strony Łotwa przypominała mu czasy sprzed pięćdziesięciu lat: „Dziś w Polsce się tego nie spotyka – czytamy w Rzymskiej wojnie – i ten zapach dzieciństwa z wczesnych lat 60., zapach krążący wokół zgodnie: konfitur, świeżego mleka, jabłek, domowego chleba, krochmalu i naftaliny”. To jest wymiar, powiedzmy, estetyczny i sentymentalny. Jednak jest także płaszczyzna intelektualna. Argumentując swoje zamiłowanie do Hamsuna, definiuje pisarz istotę skandynawizmu (którą można by odnieść szerzej do krajów powyżej pięćdziesiątego czwartego równoleżnika): „Sensowna praca, miłość, prosta wiara, poświęcenie, wytrwałość, dążenie do obranego celu wbrew wszystkim przeszkodom i modom, przezwyciężanie zła i słabości”. Albo w innym miejscu:\nJassmont nie odżegnywał się od myśli, żeby gdzieś daleko wyjechać, tam gdzie nie kradną rowerów. Właśnie tych słów użyła Róża: dobrze byłoby nam w takim miejscu, gdzie nikt nie kradnie rowerów. I jeszcze są kompetentni urzędnicy w magistratach, do woli czyta się gazety z całego świata i można kupić markowe wino bez kłopotówT. Zubiński, „Odlot dzikich gęsi”, Warszawa 2001, s. 30–31..\nNajgłębszy jednak związek z krajami północy – głębszy chyba od nastrojowości, moralności i dobrej organizacji społecznego życia – istniał na płaszczyźnie kultury. Bo – wedle zasady, że to, co jest ważne, musi zostać zapisane – poświęcił Zubiński niemały kawałek swojego dorobku właśnie krajom północy. Nie jest to może ta cześć twórczości pisarza, która najbardziej nas tutaj interesuje, wszelako jako zjawisko warto ją odnotować. Będąc autorem książki o celtyckich mitologiach, Etnicznego dziedzictwa Bałtów, poświęconych Estonii, Łotwie i Litwie biograficzno-historycznoliterackich esejów Ciche kraje albo tomu Herder w Rydze i inne szkice bałtyckie – urasta Zubiński do rangi czołowego popularyzatora, niedocenionej przecież w Polsce kultury naszych północnych sąsiadów. Ostatecznie ma to przełożenie także na stricte literacką część jego twórczości.\nNie gdzie indziej bowiem, ale na polskich Inflantach bierze swój początek jeden z najważniejszych bohaterów Zubińskiego – Jan Jassmont. Na Inflantach, a więc na Kresach. Na Kresach, a więc w tożsamościowej macierzy dawnej Rzeczpospolitej. Na połączeniu kultur, narodowości, formacji duchowych. W wynikającym z tego zmieszania tyglu, który dla Zubińskiego jest nieprzemijającym ucieleśnieniem polskości. Takiej polskości pozostaje on konsekwentnie wierny, nawet wtedy, gdy jej istnienie zdaje się jedynie odległym echem. Jassmont jest zaś reprezentantem tak pojmowanej polskiej formacji. Jako taki jest także symbolem pisarza w – powiedzielibyśmy – dziewiętnastowiecznym rozumieniu: przewodnika duchowego, moralnego barometru.\nJassmont miał najgłębsze przekonanie, na którym zbudował całą wizję świata, że artyści mają prawo i obowiązek przewodzić. Nie krzykliwi politycy, nie kapłani. Czymże oni są? Demagodzy i uzurpatorzy, mściwi i bezwzględni ignoranci. Żądający dla siebie przywilejów i powszechnego bicia czołemTamże, s. 23..\nW takim ujęciu przypomina Jassmont – w europejskim wymiarze – Tomasza Manna, a spośród polskich twórców – Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W zasadzie staje się on dla Zubińskiego pewnym konglomeratem bliskich mu autorów, nie mając jednocześnie jednego podstawowego pierwowzoru. O ile wolno nam po borgesowsku omawiać nieistniejącą twórczość Jassmonta, autora sławnej powieści Pszczoła w czaszce („barokowa, pławiąca się w czerwieniach kardynałów, w bieli świec inkwizycji, w hiszpańskiej, czystej […] czerni”Tamże, s. 17–18.) – dostrzec w niej możemy – poza wspomnianym dwoma tropami – ślady europejskości i swojskości Czesława Miłosza, przetłumaczonego na polski Fiodora Dostojewskiego, „napuszony styl” Marcela Prousta, tematykę opisywaną przez Iwana Bunina. „Za granicą w Europie mówiło się: Jassmont mistrz formy, wymiar noblisty”, pisano o nim przewrotnie: „chmurny cysters pióra w peryferyjnym, trudnym kraju”. Do tego – pisarz niepokorny.\nJassmont wiele z tego, co opisuje w tej powieści widział na własne oczy, to jest w znacznym stopniu relacja naocznego świadka, on tam był wtedy, pojechał do Hiszpanii krótko przed wybuchem Wojny Domowej, aby zbierać materiały do pierwszej polskiej biografii Cervantesa. Czerwony trąd, nawet tego w Wolnej Europie nie będą czytać w tym cyklu na czerwonym indeksie, zresztą ta powieść kosztowała Jassmonta utratę Literackiej Nagrody NoblaT. Zubiński, „Śmierć na prowincji” [maszynopis]..\nJest więc Jassmont w pojęciu Zubińskiego autorem idealnym, autorem, jakim powinno się być, żyjąc i tworząc w tej części Europy – a Odlot dzikich gęsi staje się w jakimś sensie manifestem powinności pisarza. Tym samym pozwala on, jeszcze raz, zastanowić się na powinowactwami literackimi Zubińskiego. Krytycy jego twórczości są wyjątkowo hojni w ich wskazywaniu. W recenzjach pojawia się więc cała panorama polskiej literatury dwudziestowiecznej, od Gombrowicza przez Buczkowskiego po Józefa Mackiewicza, od Stryjkowskiego po Haupta. Do tego jeszcze, z szerszego literackiego podwórka, Hrabal, Mauriac, Singer. A nawet antenaci bardziej wiekowi, jak Jan Chryzostom Pasek czy Henryk Rzewuski. Patrząc z lekkim uśmiechem na ten zestaw nazwisk, wypada nam stwierdzić, że chyba zbyt łatwo szafuje się dziś w literaturoznawstwie wskazywaniem podobieństw między autorami. Takie porównania są przecież w jakimś stopniu subiektywne, więc mało sprawdzalne. Brzmią erudycyjnie, lecz czy nie zwodzą czytelników, dając niekiedy całkowicie fałszywe wyobrażenie o stylu utworu? Istotnie, czytając Zubińskiego – nawet po wielekroć i bardzo dokładnie – trzeba niezwykle silnej woli, aby dostrzec większość listowanych szczodrze i całkiem serio podobieństw.\nW zasadzie należałoby mówić o kilku z nich. A więc po pierwsze – pokrewieństwo Buninowskie w obszarze rozlegle rozumianej stylistyki i sposobu konstruowania fabuły. Po drugie – bliskość Żeromskiego, tożsamościowa i zwłaszcza językowa. Po trzecie – Michał Choromański, któremu Zubiński zawdzięcza psychologiczną warstwę narracji oraz splatanie owej psychologii z sensacyjną akcją powieści. Po czwarte, ewentualnie, Andrzej Kuśniewicz w sposobie portretowania postaci. Całą resztę można by pominąć jako podobną tylko o tyle, o ile każdy utwór wyrastający z danego języka i danej literatury pozostaje w relacji do własnej tradycji; o ile w literaturze narodu rozumianej en masse rozgrywa się nieustannie dialog tematyczny i stylistyczny.\nWarto jednak przyjrzeć się jeszcze przez chwilę sylwetce Jana Jassmonta, spróbować rozpisać go – czy aby znów nie za bardzo po freudowsku? – na składowe, z których został zbudowany. Jest to bowiem być może jeszcze jedna ścieżka prowadząca do postaci autora.\n„Jassmont to słaby człowiek, nie pisarz, ale człowiek”T. Zubiński, „Odlot dzikich gęsi”, dz. cyt., s. 88. – czytamy te słowa, zastanawiając się, na ile jakość pisarza istnieć może bez oparcia w jakości człowieka. Przypominają nam się biografie rozmaitych geniuszów – Dostojewskiego choćby, żeby nie szukać daleko – którzy potrafili zmieścić w jednej egzystencji niewyobrażalną wielkość i śmieszne niską małość. Być może, więc jest to tego rodzaju aporia, która funduje prawdziwą twórczość.\nJassmont jest wielkim moralistą. Niezłomnym, także w wyborach życiowych, które są – jak daje nam do zrozumienia Zubiński – przedłużeniem wyborów literackich. Rzeczywistość wojenna, ścieranie się dwóch wrogich mocarstw – z jednej strony dawnych przedstawicieli kultury wysokiej, którzy utracili mandat do pełnienia tej funkcji, z drugiej – czystej barbarii – staje się źródłem rozmaitych pokus. Nawet we Wrzosowie pisarza nachodzą przeróżne „propozycje”, a to od Niemców, a to od partyzantów, a to od czerwonej nowej władzy. Jassmont stara się nie dokonywać tych wyborów tak długo, jak to możliwe. Gdy, jak się zdaje, musi ostatecznie wybrać – woli zapaść się pod ziemię. Także dosłownie, gdyż w jednej z ostatnich scen powieści pisarz ginie z własnej woli, tonąc w bagnie. Można dostrzec w tym, oczywiście, akt heroizmu – wypisania się z nowego porządku, oszczędzenia sobie konformizmów, które stały się po wojnie udziałem rozlicznych, nie tylko alf i delt, ale też samych Miłoszów; uniknięcia jałowej egzystencji politycznej emigracji. Lecz w owym ostatecznym heroizmie, w jego jednorazowości, zawiera się też pewna łatwość – jakby chwilowy ogromny ból przyrównać do długotrwałego, choć może nieco łagodniejszego, cierpienia – które z nich trudniej wytrzymać? Może więc Jassmont porzuca swoją moralną ścieżkę; tę, która kazała wierzyć w kulturę, wierzyć mimo wszystko, i robić, co się da, żeby samym sobą jak najwięcej z tej kultury ocalić. Możemy przecież wyobrazić sobie tego pisarza, jak po wojnie, w biednej argentyńskiej dzielnicy lub londyńskiej fabryce, lub w ciasnym pokoiku na francuskim poddaszu – tworzy dalej, nie dla prestiżu i sławy, nie dla materialnej korzyści, ale dla zasady, która przecież pozostaje niezmienna.\nByć może jednak rola pisarza, odartego z przedwojennego nimbu, bez apartamentów na Mokotowie, jasnych angielskich ubrań na niedzielę, dobrego koniaku i tytoniu – traci dla Jassmonta wiele ze swych powabów. Może bardziej niż być artystą chciałby on po prostu znaleźć się „tam, gdzie ludzie do woli czytają dobre książki, piją kawę i wino w rzęsiście oświetlonych izbach, tam nie ma ciemnych ulic, palą się latarnie”Tamże, s. 118–119.. Lecz nie zapominajmy, że jednocześnie jest w Jassmoncie coś niemieszczańskiego, mistycznego, coś, co każe mu słuchać Czajkowskiego, tłumaczyć Trakla i Rilkego, pisać o Cervantesie i hiszpańskiej inkwizycji, popadając w dostojewszczyznę. Czy nie przypomina to nam owego bohatera z opowiadania cytowanego na wstępie: „dwuznaczny”, „dwupostaciowy”, „płynny”? Czy, po raz kolejny, nie mamy do czynienia z autocharakterystyką? Jeśli tak (a zapewne tak), to przecież owo opisanie samego siebie jest równocześnie próbą diagnozy ogólniejszej, charakterystyki człowieka jako takiego, nade wszystko człowieka jako istoty twórczej.\nZnamienne i mocno wpisujące się w topikę Zubińskiego zdają się także elementy przemiany, której podlega Jassmont, spędzając ostatnie miesiące życia we Wrzosowie. Ów „wymiar noblisty”, posłannictwo moralisty – zamienia się na drobiazg, detal, proste czynności. Jassmont rąbie drzewo na opał, chodzi na długie spacery po lesie, zaczyna dostrzegać przyrodę, śnieg „odcinający się od szarych szorstkich pni”, parskanie konia, które unosi „w powietrzu ostry zapach obcego ciepła”, zwykłe codzienne przyjemności, które urastają do rangi rytuału.\nOczywistość, bimber jest, aby go pić, kobieta, aby się z nią kochać, dobry jest ciepły piec, papieros i ta pewność, że nikt Cię nie zamorduje w twoim łóżku – rozmarzył się JassmontTamże, s. 86..\nProwincja czyni życie prostszym. Przewartościowuje wzniosłe idee. Każe zazdrościć zwyczajnym ludziom, „szorstkim, kiedy trzeba”, ale i „umiejącym zachować się taktownie”, znającym swą wartość, „przydatność własnych rąk”, dumnych „ze swojego miejsca pod słońcem” – jak Jassmont charakteryzuje swojego wrzosowskiego przyjaciela Konstantego. Pokazuje też prowincja, że prestiż pisarza, nawet największy, zawsze musi zblednąć wobec podstawowej materii rzeczywistości. Chociaż pamiętajmy, że ta podstawowa materia bez osadzenia w ogólnych ramach porządku, oddana na łaskę barbarii – nie uratuje pisarza przed osobistą zagładą. Jednak nawet owa zagłada nie przekreśla przecież całkowicie dziedzictwa Jassmonta. W sposób symboliczny staje się ono przysłowiową „siłą fatalną” ciążącą nad kolejnymi pokoleniami. Czy jednak w ten sposób, który zdoła późnych wnuków „przerobić w aniołów”? – tego nie możemy być pewni.\nWrzosów to także Jassmont, bowiem Jassmont rzucił bardzo długi cień na to miejsce, nawet jakoś zahipnotyzował tych ludzi, co więcej, on ich okaleczyłT. Zubiński, „Śmierć na prowincji” [maszynopis]..\nRowery pozostawione bez dozoru, „kompetentni urzędnicy” czy „gazety z całego świata” – będące rzekomo domeną krajów zachodniej Europy – przywodzą na myśl jeszcze jeden historyczno-biograficzny trop. By o nim opowiedzieć, przyjdzie nam jednak cofnąć się o kilka dekad, w głąb biografii pisarza.\n„Znaliśmy się od dziecka – mówi Szymon Piasta – ponieważ byliśmy z jednego roku. Tadek chodził do Szkoły Podstawowej nr 3, a ja do dwójki. [Później] uczył się w Elektryku w Skarżysku, ja jeździłem na Kielce”. Sam Zubiński przywoływał te lata, wkładając je (a jakżeby inaczej) w przygody Filipa Mirskiego:\nPo drodze, kierując się na stację, musiał przechodzić obok swojej budy, co samo w sobie było przykrym doświadczeniem. Szkoły nie lubił […]. Gmach wypiętrzony, jak nastroszone ptaszysko, wyrastał zwalistym klocem pośród drzew, obszerny, dwupiętrowy, nowocześnie zaprojektowany, znakomicie wyposażony, wizytówka Polski Ludowej, z widnymi, wysokimi klasami, z obszernym boiskiem z bramkami do futbolu, skocznią oraz bieżnią na sześć torówTamże..\nZ obszernego opisu jego pobytu w Skarżysku dowiadujemy się też, że Filipa, „entuzjastę lektur podróżniczych”, fascynowała pracownia biologiczna, roboty ręczne oznaczały dla niego udrękę, angielski „kusił mirażem, perspektywą dalekich podróży”, a „matematyka to było jego Waterloo”.\nWspomnienie to, poza kilkoma szczegółami z biografii autora, stawia nam przed oczami także coś, co nazwać moglibyśmy doświadczeniem pokoleniowym młodych ludzi z prowincji w latach 70. i 80. Mianowicie – marzenie o szerokim świecie. Droga w nieznane, w poszukiwaniu – słowo klucz – możliwości. Chęć wyrwania się, za wszelką cenę, ze wsi i małych miasteczek. „Kto zdolniejszy, kto ma odrobinę oleju w głowie przy pierwszej okazji stąd wieje. Wiesz, że tutaj zostają tylko same baby i pijaki. Zresztą i ty też stąd uciekniesz, twoja siostra już to zrobiła”T. Zubiński, „Dawno i daleko”, Poznań 2011, s. 251.. Czyż nie jest to podstawowe doświadczenie pokoleniowe Polaków urodzonych w piątej i szóstej dekadzie XX wieku? Czy nie ono było paliwem drugiej fali polskiej powojennej emigracji ze wsi do miast? Już nie robotniczej, ale inteligenckiej. Nie tylko zarobkowej, lecz również prestiżowej. Zaryzykujmy stwierdzenie, że i lata 90., a więc nasza kapitalistyczna współczesność, która po dziś dzień miłościwie nam panuje, sporo zawdzięczają młodym, ambitnym, spragnionym awansu. A także namiętnie, bezkrytycznie zwróconym w stronę Zachodu, widzącym tam dostatek, europejskie poglądy, wolność od miejsca i od ludzi. Przeciwieństwo tego wszystkiego, co określało Polskę ostatniego komunistycznego dziesięciolecia, a już na pewno szarą prowincję tamtego czasu.\nZważywszy na wszechobecność tego doświadczenia, niezwykłe wydaje się, jak mały oddźwięk znalazło ono w najnowszej polskiej literaturze. Bo czy znajdziemy w niej opowieść o polskiej transformacji z prawdziwego zdarzenia? A może nie powinno nas to dziwić? Ludzie czynu, ludzie sukcesu – nie piszą książek, chyba że takie, które służą jasno określonym celom albo podążają za starą Horacjańską maksymą exegi monumentum. Empiki pełne są wszakże biografii polityków i celebrytów, poradników biznesowych i wszelkich w ogóle poradników, i co znamienne – książek podróżniczych z najróżniejszych zakątków świata. Wiadomo bowiem, że podróże są dla tej formacji już nie tylko nową możliwością, podobnie jak nauka języków – przepustka do lepszego świata – stają się niemal emanacją wolności. Z jednej więc strony – zbędność literatury wobec sukcesu. Z drugiej – zgorzknienie zapisane przez tych, którzy na transformację się nie załapali – jadowite utwory, ocierające się bardziej o publicystykę niż literaturę fabularną: powieści Wolskiego, Wildsteina, Polkowskiego lub brutalnie surowe reportaże – które sugerują, że coś jednak poszło nie tak.\nNa tym bezrybiu Zubiński – w sposób chyba nie całkiem zamierzony – znów wyrasta na kronikarza pewnego zjawiska społeczno-kulturowego. Jego życie osobiste (podobnie jak kariera literacka) płynie z prądem transformacyjnych przemian – stając się, w jednym i drugim wymiarze, swego rodzaju symbolem zmian, które zaszły w Polsce po 1989 roku.\nMówiliśmy już o entuzjazmie – także artystycznym – wczesnych lat 90. Szansach wydawniczych, renesansie skrywanych tematów, tożsamościowym rozkwicie małych ojczyzn i twórczych indywidualności. Na tej fali wyrosło pokolenie „brulionu”, buntownicy w rodzaju Jacka Podsiadły czy Andrzeja Stasiuka, odważna proza Izabelli Filipiak, Tomasza Tryzny, nowocześnie mitologizujące powieści Olgi Tokarczuk. Niosła ona również pisarzy bardziej klasycznych, takich jak Myśliwski, Pilot czy przywrócony oficjalnemu obiegowi Herling-Grudziński. Z gustami tego okresu korespondują z pewnością Opowieści wrzosowskie Zubińskiego albo niektóre jego opowiadania ze Sprawiedliwego… czy Wieży.\nNa przełomie tysiącleci przyszedł też czas na przywracanie historycznej pamięci. Są to lata wzmożonej debaty o żydowskiej historii Polski (Sąsiedzi Grossa wychodzą w 2000 roku), nowego opowiadana kresów wschodnich (popularność Odojewskiego) i zachodnich (powieści Zyty Oryszyn, Tokarczuk), prób literackiego zrekapitulowania doświadczenia Solidarności (powieści Bronisława Wildsteina). Trudno nie dostrzegać tego tła, mówiąc o Ogniu przy drodze i Burzy pod lasem – mierzących się odpowiednio z przeszłością sowiecką i niemiecką – czy Górach na niebie,poruszających, jako jeden z wątków, sprawę powojennych pogromów. Owo opowiadanie historii na nowo zbiega się w czasie z rosnącą polityzacją życia społecznego, co z czasem zacznie przynosić niszczące intelektualnie skutki.\nW tym okresie obserwujemy także wzmożone zainteresowanie – jakby dla równowagi – prozą artystyczną. W 2004 roku wydana zostaje Madame Antoniego Libery, kilka lat później ukazują się pierwsze książki Jacka Dehnela, znów chętniej (po dwóch-trzech dziesięcioleciach czytelniczego czyśćca) sięga się po Iwaszkiewicza. Towarzyszy temu literacki namysł nad zadaniami pisarza, sensem i potrzebą literatury pięknej w odmienionej rzeczywistości. Oba te elementy – oddanie chwały estetyczności i refleksja nad pisaniem – tworzą główny splot powieści Odlot dzikich gęsi.\nJeśliby w ten sposób – z konieczności bardzo schematyczny – naszkicować historię najważniejszych nurtów w literaturze dwóch pierwszych dekad wolnej Polski – to dekadę trzecią należałoby nazwać okresem podsumowania, rafinacji dokonań i doświadczeń dwudziestolecia, z pewnymi oczywiście pierwiastkami nowymi, wyprowadzającymi literaturę jeszcze dalej w stronę kultury masowej. Właśnie podsumowaniem doświadczenia – swoistą summą, raczej życiową niż literacką, można by nazwać dwie ostatnie powieści Zubińskiego – Rzymską wojnę z 2012 roku i Morze wewnętrzne wydane w roku 2017.\nJakkolwiek nie powinniśmy z zasady ufać redaktorskim notkom bijącym po oczach z tylnych okładek książek (były one z pewnością powodem wielu fałszywych zauroczeń i czytelniczych rozczarowań), tak w przypadku wspomnianych powieści warto je może przytoczyć w nieco obszerniejszych fragmentach, bo dobrze chyba streszczają zamysł tych utworów w kontekście tego, co wyżej powiedzieliśmy. A więc:\nRzymska wojna jest powieścią opisującą transformację, jakiej podlegało – w sferze materialnej i duchowej – polskie społeczeństwo ostatnich kilkunastu lat. Znajdziemy w książęce to, co najlepsze i najbardziej charakterystyczne w pisarstwie Tadeusza Zubińskiego. Przede wszystkim współczesny, „gorący” temat, ujawniający się tutaj w rozrachunku sięgającym korzeniami nierozliczonego okresu PRL, a także pietyzm dla językowego kształtu i brzmienia […]. Stworzoną w tym języku szyderczą i oskarżycielską panoramę, ukazującą obraz obolałego i zagubionego kraju po zmianie systemu, należy postrzegać jako bolesny zabieg dający nadzieję na uzdrowienie. By mogło się ono dokonać, trzeba jednak – tak jak autor Rzymskiej wojny – wierzyć w posłannictwo literatury i w wartości, o których utrzymanie walczą bohaterowie jego powieści, zmagając się ze zwątpieniem i oportunizmem; żeby zachować to, co niegdyś nazywano honorem.\n[Morze wewnętrzne] to subiektywna relacja z lat 1980–2010, napisana ex post, na kolejnym etapie emigracji. Filip Mirski – postać już znana z innych książek Autora, bohater, którego gnębią demony niespełnienia, przeżywa kryzys wieku średniego. Jego dobre czasy to późne lata 70. XX wieku, w rodzinnym Wrzosowie, na prowincji, z właściwą epoce dawką korupcji i nepotyzmu. […] Filip popada w marazm, uwikłany w intrygę zostaje zepchnięty na margines [działań Solidarności]. Szuka nie tyle sensu swojej egzystencji – w pisaniu, przygodnych romansach, miotaniu się po Europie – Anglia, Łotwa, Czechy, Holandia, Hiszpania, co pretekstu, by tę egzystencję w jakikolwiek sposób uzasadnić.\nDo tego „językowego kształtu i brzmienia” Rzymskiej wojny można by jednak zgłosić pewne zastrzeżenia. Takoż do stwierdzenia, że walka idzie o „honor”. Powieść Zubińskiego jest raczej ciężkim paszkwilem na środowisko literackie (nie bez wycieczek osobistych). Należy także powątpiewać, czy paszkwil daje kiedykolwiek „nadzieję na uzdrowienie”. Z drugiej strony można się zastanawiać, czy wydawcy wypada wypominać własnemu autorowi (wiedząc przecież, że Filip Mirski to jego porte parole), że „gnębią go demony niespełnienia” i „przeżywa kryzys wieku średniego”. Nieświetnie to też chyba o bohaterze świadczy, że najlepsza jego epoka (abstrahując od faktu, że lepiej mu było raczej w latach 60. niż późnych 70.) cechowała się właściwą „dawką korupcji i nepotyzmu”.\nAle, żeby nie pozostać nazbyt długo w sarkastycznej retoryce paszkwilu – powiedzmy raczej coś o samych powieściach. Wiemy już, że bohaterem obu jest Filip Mirski. Uwzględniając, że łączny czas akcji rozciąga się od lat 80. do roku mniej więcej 2015, i wiedząc – smutną świadomością biografów – o śmierci pisarza w 2018 roku – dostajemy tu do prześledzenia całą drugą połowę życia pisarza. Tę połowę – moglibyśmy dodać, idąc szlakiem redaktorów Volumenu, wydawcy Morza wewnętrznego – trudniejszą i mniej obfitującą w zachwyty, ten okres – parafrazując dla równowagi Dantego – po połowie życia, po połowie czasu.\nNiewiele skłamiemy twierdząc, że jest to dla bohatera okres wielopłaszczyznowego zawodu. Rozbijania kolejnych iluzji. Ewaporacji dawnych nadziei. Co piękne i szlachetne – literatura, idee, ludzie – zostaje spospolitowane. Co zachwycało – staje się przedmiotem niechęci. Aż chciałoby się zrymować te doświadczenia Filipa z przeraźliwie smutnym wierszem Czesława Miłosza:\nI goryczą będzie ziemskie pięknoCz. Miłosz, „Piosenka”. .\nCzy nie tak przede wszystkim powinniśmy czytać te powieści? Jako „wojnę” z rozpaczą. Jako „morze” smutku i samotności. Mając na względzie uczucia, które powodują autorem. Czując do niego jeśli nie sympatię (wspólnictwo w cierpieniu), to chociaż empatię (zrozumienie tegoż). Coś jednak sprawia, że ani jednej, ani drugiej przy lekturze tych utworów nie doświadczamy. No cóż, literatura nie jest sprawiedliwa – za nic ma intencję, głębokie motywacje – mówi do nas w takim kształcie, w jakim została w świat puszczona. A zarówno Rzymska wojna, jak i Morze wewnętrzne mają kształty z gruba ciosane. Obrane z subtelności, z niuansów uczuciowości. Pozbawione wspaniałych, tak charakterystycznych dla pisarza, eterycznych opisów przyrody – są materią ciężką i trudną w odbiorze. Bo ileż można słuchać narzekania, wysmętniania się, wyszydzania, egoistycznej górnolotności połączonej z nieustannymi opisami belek w cudzych oczach?\n„Jak tylko zetknąłem się z pisarstwem Zubińskiego – pisze Zdzisław Antolski – zauważyłem, że ma on niesamowitą umiejętność opisania człowieka w kilku zdaniach, a nawet w kilku słowach”Z. Antolski, „O pisarstwie Tadeusza Zubińskiego 1953–2018”, „Zeszyty Suchedniowskie. Historia” 2018, nr 3, s. 144.. Ale co Zubiński robi w późnych swych powieściach z tą umiejętnością, której tyle zawdzięczają barwne postaci z Wrzosowa? Taki na przykład Ryszard Miernik, zasłużony organizator życia kulturalnego Kielc, sportretowany jest w Dawno i daleko tak:\nPokazał się rzeźbiarz poeta nazwiskiem Miernik, aktualna, do niedawna, duma Wrzosowa, choć obecnie mieszkaniec Kielc. – Ależ się posunął – szeptano. Rosły, z dumną, drapieżną głową proroka, z rozwianym, siwym czubem, spłowiałe nieco od słońca owłosienie, jakie miewają oracze, ale śliczne czoło, na którym spoczywał jakby odblask jakiejś aureoli, surowe czarne oczy, pałające, zwłaszcza gdy coś go zajęło, aczkolwiek, jak się uważniej spojrzało, z iskierkami dziecinnej szczerości, przypominał Aleksandra Świętochowskiego, szczególnie szpakowatą brodą, wylegającą rozłożyście na piersi jak snop. Choć syn woźnego z sierocińca, jawił się figurą szlachecką, czupurny, „trzaskający karabelą”, trochę warchoł, z wcale pańskimi fumami, ale poeta jak na okoliczności i ograniczenia znakomity, jako gawędziarz okaz, choć popadał w rezonerstwo, i trunkowy takożT. Zubiński, „Dawno i daleko”, dz. cyt., s. 243..\nNiezbyt może miło, ale jeszcze w ramach przyzwoitości, z zachowaniem niejakiej równowagi. Tymczasem o tym samym Mierniku (ukrytym w czytelnym kostiumie Ryszarda Piernickiego) czytamy w Rzymskiej wojnie, że to „wyjadacz zatęchłych pasztetów literackich”, „uczestnik jałowych nasiadówek i popijaw”, „blokowy kapcionosz”. A wszystko dlatego, że ów Piernicki Filipa „do chwalebnych czynów zniechęcał”. Zaraz obok niego – w obszernej galerii obśmiewanych postaci – plasuje się Bogumił, „niezbyt szkodliwy, acz żwawy dureń”, mieszkający w „literackiej norze, mieszkaniu zapuszczonym”. I tak dalej, i tak dalej – można by wyliczać, czego jednak i sobie, i pamięci autora tych nie nazbyt wielkodusznych charakterystyk oszczędzimy. Warto jednak postawić pytanie o motywacje.\nRzymska wojna, czy „Kielecka wojna” – jak ją nazywa w tytule recenzji Zdzisław Antolski – to, jak pisze poeta, „pamiętnik pisarza z czasów transformacji ustrojowej, dziennik egotysty, proza rozedrgana emocjonalnie i stylistycznie, zapis fobii i urazów (znacznie mniej sympatii i ciepłych uczuć)”Z. Antolski, „O pisarstwie…”, dz. cyt., s. 142.. Jakoś symboliczna jest ta transformacja – już nie tylko ustrojowa, ale osobista, autorska – w kierunku egocentryzmu. O ile wcześniejsze powieści Zubińskiego i większość jego opowiadań przedstawiały jakąś rzeczywistość od autora niezależną, świat, jak w Dawno i daleko czy Ogniu przy drodze, barwny i bogaty; bohaterów o niebanalnych motywacjach i dylematach; rozległe fabularne zawęźlenia zdarzeń i postaci – o tyle w dwóch ostatnich książkach wszystko to zostaje przepuszczone przez filtr sarkastycznego osobistego kalejdoskopu, opatrzone złośliwym komentarzem i uwikłane w małe prywatne gierki. Tak jakby proustowskiego obserwatora, którego zadaniem jest nawet samego siebie widzieć z zewnątrz, zastąpił rozgorączkowany publicysta, który postanowił właśnie rozprawić się z całym światem stojącym mu na przeszkodzie do wielkości i wzniosłości.\nGani więc Zubiński zabawę w solidarnościową konspirację, pełną banalnych bogoojczyźnianych frazesów i wielkich romantycznych idei pozostających bez związku z szarą rzeczywistością i możliwościami realnych działań. Opozycję zapamiętał raczej jako „do świtu gadulenia, papierosy i fajka, ucho przy radio, lektury z paryskiej «Kultury» […] było tak podniośle […] a chodziło o to, kto ma się dobrać do tych konfitur, jaka sitwa, czyja banda”T. Zubiński, „Morze wewnętrzne”, dz. cyt., s. 106–109., a snobujących się na jej działaczy jako „uperfumowanych, podmalowanych, odzianych dostatnio”Tamże, s. 108..\nPomstuje na łajdackie praktyki wolnorynkowych kapitalistów z lat 90. Krytykuje kolegów okopujących się na bezpiecznych pozycjach w nowej, podłej i prostacko urządzonej Polsce, prześcigając się przy tym w złośliwościach, jakby gra toczyła się o jakąś wyższą sprawę.\nTen bystry sprawdził swoją bystrość i po zmianie reżimu w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym dziewiątym został przydzielony, ów niegdyś piękny opozycjonista, do tej niezłej galerii katorżników, tyleż popularnie, co obłudnie, nazywanej Sejmem Trzeciej RPTamże, s. 113..\nNie oszczędza też – jak już rzekliśmy – kolegów po fachu. Im może dostaje się najmocniej (choć zdawało się nam, że skala obelg nie jest z gumy), bo przecież stanowią konkurencję dla wybitnego pisarza, a co gorsza nie oddają hołdów, ba, nieraz nie dostrzegają nawet tej chodzącej wielkości.\n[…] układy, zawiści i nadprodukcja literatów. Który obrotniejszy, ma własne wydawnictwo i tłucze siebie i swoich kolesiów. Zasada jest jasna. Ja ciebie wydam, ty mnie dobrze zrecenzujesz, to ty mnie wydasz. Popchnę cię na nagrodę prezydenta miasta, ty mi dasz nagrodę w konkursieT. Zubiński, „Rzymska wojna”, dz. cyt., s. 21..\nBędąc już za granicą – a więc kilka lat później – wyrzeka pisarz na atawistyczną bez mała zarobkową emigrację z pierwszej dekady XX wieku – zanurzoną w kulturowym chaosie, bezsensownej pracy, spółkowaniu i pijaństwie.\nLondyn miał dla niego inne swoje powaby i wezwania. Taka banalna szafa, staruszka wiktoriańska, podczas deszczów i słot aromatem sandałowego drzewa pachniała. Migdałowe oczy Hindusek pociągnięte seledynowym albo karminowym eyelinerem, przy krzycząco różowych wargach. Zielone curry, które wszystko plami. Rozmokłe plasterki papai, solone masło, kwiaty z bibułki, makaron ryżowy, wszędobylskie frytki, ohydna herbata z mlekiem, żarcie z puszki dla kotów, psów i ludzi, króciutkie jednorazówki długopisopodobne do wypełniania kuponów loterii na ulicy, spuchnięte łydki kobiet w kagańcu niebieskich żylaków, toczące się niezgrabnie jak pudła z tektury, wężowiska pończoch dosychających w miednicy w łazience na dziesięć osób, czarne worki ze śmieciami. Osypujące się mury oplecione różami i wisterią, skrzypiące u drzwi zawiasy, gołębie, które zabroniono karmić. Dzieci i dorośli jednakowo opuchnięci, jakby hipermutacja Buddów w różnym wieku i w różnych rozmiarach wyroiła na ulice, czarne twarze policjantów, krzykliwe w swej czerwieni piętrowe autobusy. Przy metrze, na przyległych ulicach aż roiło się od wrzaskliwych rodaków. Niektórzy przytupywali z plecaczkiem na ramieniu, jakby właśnie zakończyli rozrzucanie reklam. Matki pchające wózki z dziećmiT. Zubiński, „Morze wewnętrzne”, dz. cyt., s. 137..\nNawet podróże – owo pokoleniowe bóstwo możliwości i obfitości – stają się pasmem zawodów i zamiast prowincjonalny kompleks niwelować, tylko go pogłębiają. Bo gdzież Zubiński nie był i jakiej pracy nie wykonywał: „Nigdy nie ukrywałem, że na przykład sprzątałem plażę w Parnawie, pracowałem w tartaku pod Dyneburgiem […] sprzątałem po nocach wagony w Pradze na proletariackim Żyżkowie”. I cóż z tego pozostało? Poczucie niższości, niedocenienie. Pytany o swoje emigracyjne doświadczenia na Wyspach odpowiadał: „W moim życiu [w Londynie] tak naprawdę banał gonił banał”„O Suchedniowie, Buninie i baranach”, z Tadeuszem Zubińskim rozmawia Kamil Suskiewicz, „Suma. Pismo społeczno-kulturalne” 2017, nr 5..\nCóż w tym dziwnego, jeśli:\nLondyn okazał się tą pierwszą, najbardziej depresyjną z tułaczek Filipa. To, co przeżywał, mógł opisać jednym słowem. Owo „skuczno”, oznaczające po rosyjsku stan martwoty, monotonnej nudy, duchowej pustki, zapaści intelektualnej, poczucia bezsilności i najbardziej: dojmującej tęsknoty za tym, co było w życiu człowieka piękne i dobre, a zostało bezpowrotnie utraconeT. Zubiński, „Morze wewnętrzne”, dz. cyt., s. 138..\nPrzykra konfrontacja marzenia z rzeczywistością nie oszczędza także Hiszpanii – tego prywatnego mitu. Mirski zauważa, że jest to „stanowczo przereklamowany raj, oj, wielkie mi mecyje, Hiszpania jak Hiszpania”Tamże, s. 6..\nJest to obraz w całości i wszechstronnie przygnębiający. Trudno doprawdy dopatrywać się w nim śladów piękna, resztek nadziei. Jest raczej monotonnym opisem egzystencjalnej depresji, która z bezbrzeżnego smutku i poczucia małości przechodzi do tromtadrackich filipik, złości i frustracji.\nGdybyśmy jednak spróbowali zobaczyć ten osobisty smutek na szerszym planie – to może dostrzeżemy w nim także pewien symbol epoki po-transformacyjnej. Zauważmy bowiem, że Filipa Mirskiego zaczyna od pewnego momentu cechować osobność. Czy ta wyrażająca się w niezrozumieniu przez otoczenie, czy ta będąca niechęcią do świata, czy taka, która znajduje ujście we frustracji – to nie ma większej różnicy. Zawsze sprowadza się ona do zasklepienia we wnętrzu, jakby między pisarzem a światem rosła stopniowo szklana przegroda. Tak jakby lata wcześniejsze, sześćdziesiąte, siedemdziesiąte – będące jeszcze czasami wspólnotowości – przepoczwarzały się w czasy, w których stajemy się indywiduami zawieszonymi w pozornych więziach społecznych. Im bliższe te więzi się wydają, im bardziej wdzierają się w naszą intymność, tym mniej jest w nich prawdziwej troski o drugiego człowieka.\nPóźne pisarstwo Zubińskiego przedstawia nam „egoistyczną” nowoczesność od tej ciemnej strony. Widzianą z dołów społecznych, oczami pariasa, przez demokrację zepchniętego do grupy tych gorszych, biedniejszych, tych, którym się nie udało. Nieprzyjemnie słucha się jego podziemnej pieśni. Znacznie lepiej brzmią hymny sukcesu, historie nowych fortun, którym towarzyszą dobrze skrojone garnitury i luksusowe, designerskie wnętrza. Niech nas to jednak nie zmyli. Obie narracje są dwiema stronami tego samego zjawiska. Zasklepiania się w egoizmie. Pielęgnowania swojej własnej egzystencji, w której „ja, moje, mi” przesłania całe bogactwo istnienia i metafizykę świata. Równie trudno do nich powrócić z odmętów frustracji, jak i z wyżyn samouwielbienia.\nCzy Zubiński – u kresu swego pisarskiego życia – zostawia nam jakieś ślady ułatwiające ten powrót? Czy wskazuje kierunki? Obarczeni lekturą Morza wewnętrznego gotowi jesteśmy odpowiedzieć przecząco. Czytając pełne goryczy komentarze do bieżącego życia literackiego, do globalnych zjawisk kulturowych (widzianych na przykład z perspektywy Hiszpanii), pamiętając słowa autora, że w dzisiejszym świecie brakuje „zasad, kolorytu, głębi i ciekawych osób, no i sensu” – nie potrafimy wyobrazić sobie przyszłości, będącej odwróceniem współczesnych tendencji.\nAle czy nie udziela się nam w zbyt wielkim stopniu aura tych ostatnich, bez wątpienia depresyjnych, powieści? Czy w morzu zgorzknienia i wojnie o bezpowrotnie utraconą godność – nie umykają nam małe enklawy piękna i zbudowane z drobnych nadziei elementy mniej zepsutego świata? Nawet w najgorszej społeczności znajdą się przecież szlachetni ludzie. Nawet w najczarniejszej fabularnej rzeczywistości dostrzec można promienie światła. Tak skierowane myślenie musi doprowadzić nas do dwóch nici, które wysupłać można z całej twórczości Zubińskiego, w tym także – co wydawać by się mogło najmniej oczywiste – z jej ostatniego okresu. Pierwszą z nich moglibyśmy nazwać okruchami piękna. Drugą – gestem negatywnym, który poprzez odrzucenie tego, co wydawało się zbędne, ostatecznie prowadzi do rehabilitacji odrzucanych wartości. Warto – dążąc ku podsumowania dzieła pisarza – przyjrzeć się przez chwilę im obu.\nZdzisław Antolski – zasadniczo bardzo krytyczny wobec Rzymskiej wojny – zauważał jednak, że i w tej powieści znaleźć można „gdzieniegdzie, jak kępki kwiatów na pustyni, słynne jego opisy przyrody, w których zaklęto ludzki los, oczekiwanie na szczęście i poezję dnia i nocy”Z. Antolski, „O pisarstwie…”, dz. cyt., s. 150.. To tak, jak gdyby pisarz zanurzony w przygnębieniu, rozsmakowany w gorzkich refleksjach – nie mógł mimo wszystko odeprzeć narzucających się scen zachwytu. Jakby piękno otaczającej rzeczywistości było na tyle silne, że samoistnie, bez gestu woli ze strony autora, przebija jego sarkastyczny pancerz i dotyka go bezpośrednio. Zawsze bowiem gdzieś są takie miejsca, w których „jednak brawurowo rozwiośnił się dotąd iskrzący śniegiem krajobraz, wystrzeliły z ziemi śnieżynki, wełniste leszczynowe kotki zarumieniły się, mech nabrał soczyście zielonego powabu. Ptaki szalały z radości”T. Zubiński, „Morze wewnętrzne”, dz. cyt., s. 122.. Do radosnego szaleństwa jest oczywiście Zubińskiemu bardzo daleko. Ciągłe zarobkowe wyjazdy, chwytanie się rozmaitych prac, sprzątanie ulic w Westminsterze, przebieranie owoców „gdzieś w Trzeciej Strefie od szóstej rano do szóstej wieczorem”, „robota przy rozbiórce”, sprzątanie plaży w Tarnawie, to znów tartak pod Dynburgiem albo sprzątane po nocach wagony „w Pradze na proletariackim Żyżkowie”. Takie CV sprawia, że można po latach na okładce własnej książki napisać „pracował w wielu zawodach, mieszkał w wielu miejscach”. Brzmi to może nawet romantycznie. Ale nie są to przecież sytuacje i zajęcia, które skłaniałyby do szczególnych zachwytów. Zwłaszcza dla pisarza pozbawionego czasu na pisanie, odciętego od rodzimego języka, za to obserwującego na co dzień galerie obcych miejsc i wykorzenionych ludzi.\nAle nawet te potwornie prozaiczne miejsca niekiedy zachowują w sobie coś, co Zubiński widział w nich kiedyś, odbywając młodzieńcze podróże w wyobraźni.\nZawsze chciał być w Londynie, bo z Londynu przychodziły paczki od dalekiego kuzyna matki, we Lwowie i nad Seretem, bo o tym opowiadał ojciec, on tam był parę razy przed wojną, u Ostrej Bramy w Wilnie, bo to okolice rodzinne matki. Posmakować kawioru, blinów, kaparów, krabów, napić się legendarnego czeskiego piwa, przespać się z Murzynką, w Hiszpanii obejrzeć corridę, wykąpać się w Oceanie Atlantyckim, w Londynie złożyć wizytę na Baker Street 221B, na przedmieściu Amsterdamu zobaczyć, że ludzie nie zasłaniają tam okien wieczoramiTamże, s. 205..\nDaleki świat zawsze zbudowany był dla Zubińskiego z idealizowanych obrazów. Tamten świat był piękny, bo był niedostępny, a jednocześnie tak pełny kulturowych tropów, upragnionych symboli. Może trudno dziwić się pisarzowi, że w zestawieniu z mitami dzieciństwa blado wypadały miejsca widziane naocznie. Lecz ostatecznie nawet tak znienawidzony „polski” Londyn musiał wyglądać mimo wszystko nieco przyjaźniej niż ten jego obraz, który otrzymujemy w Morzu wewnętrznym. Na potwierdzenie tej intuicji znaleźć możemy (w czeluściach Internetu) na przykład smutne zapiski pisarza z 2013 roku: „u mnie święta, jak to na emigracji, raczej smutne”, ale także krótki wpis, opublikowany być może przez jego znajomą z tamtych czasów.\nZapamiętam Twoją niezwykłą fascynację Kresami. Ogromną pasję, erudycję i radość życia. Bałagan w londyńskim pokoiku był zaprawdę artystycznym nieładem, w którym kasztany, liście, zapiski i książki komponowały się z rozbrajającym uśmiechem. RIP, Tadeuszu.\nByły więc także liście i kasztany, których próżno by szukać na kartach Morza wewnętrznego. Lecz nawet jeśli to tylko fantasmagoria, czułe zmyślenie w chwili wzruszenia – i nawet jeśli zgodzimy się na tę obrzydliwość Londynu – to nawet wtedy możemy powiedzieć jeszcze, że z każdego takiego wyjazdu kiedyś się przecież wraca. A „powrót do kraju malował się jak chwilowy powrót do życia. Zwłaszcza, że pierwszy dzień października był wyjątkowo barokowy, gdy słońce blade i postarzałe wisiało, jakby nie miało sił podnieść się wyżej, do miejsca, gdzie o tej samej porze bywało latem”Tamże, s. 197..\nTe powroty do kraju oznaczały dla Zubińskiego niejednokrotnie także powroty do krainy lat dziecięcych. Ilu egzulów różnych czasów z zazdrością spoglądałoby na niego w takich momentach? Kiedy szedł przez zawieszony w półmroku korytarz w domu rodziców, wchodził do kawalerskiego pokoju, „tego z balkonem”, gdzie na półce „stały w harmonijnym rzędzie książki Bunina, w ciemnozielonych okładkach, w majestacie, starozłote szlachetne liternictwa”Tamże., a później:\nNa stoliku herbata, szklanka obwarowana koszyczkiem jak garda szpady, jak kresowy dworek otulony winną latoroślą i bzy, jaśminy. To był moment tej pierwszej dojrzałej jesieni, lekki chłód. Wyszedł na balkon, słońce gasnące przybierało malinową słodycz i wyzbywało się agresywnych złotych łusek niby dojrzewający wąż skóry, z której wyrósł. Piękność rzeczy, dni powszechnych, świadomość ich doskonałości i niepowtarzalnościTamże..\nNie jest przypadkiem, że świadomość taka wracała do pisarza właśnie w rodzinnym domu – i nie wystarczy tu chyba zrzucenie całego tego zjawiska na karb sentymentalnej podróży w dzieciństwo. Po prostu Suchedniów uwalniał coś w pisarzu, coś w nim przywracał. Wydobywał – powiedzmy to językiem dziewiętnastowiecznym – najgłębsze pokłady jego ducha i najszlachetniejszą istotę jego jestestwa. W końcu – jak powiada żona Filipa w Morzu wewnętrznym – „ci pisarze prowincjonalni to ostatni polscy romantycy”.\nPrzypominają się w tym miejscu słowa Gustawa Herlinga-Grudzińskiego o Suchedniowie:\nObrazy i krajobrazy dzieciństwa ciągle do mnie wracają, a jeśli wracają – to znaczy, że tkwią we mnie gdzieś bardzo głęboko. Dlatego upieram się przy idei „małych ojczyzn”. Myślę wtedy nie o Polsce, która jako państwo jest zbyt „szeroka” do objęcia takimi uczuciami, lecz o konkretnym rejonie mojej młodości. Nigdy nie udało mi się go opisać tak, jakbym chciałG. Herling-Grudziński, „Najkrótszy przewodnik po sobie samym”, Kraków, 2000, s. 10–11..\nMoglibyśmy powiedzieć, że Zubińskiemu właśnie to – opisanie rejonu swojej młodości – udało się w pełnym wymiarze. A czegoś, co tkwi „gdzieś bardzo głęboko”, po prostu nie da się z siebie usunąć, nie da się od tego uciec, choćby się miało takie zamiary. „Z Wrzosowem pożegnam się – mówił pisarz w 2017 roku – Śmiercią na prowincji. Kogo z moich bohaterów chciałem uśmiercić, to uśmierciłem, kogoś innego upodliłem albo dowartościowałem często na wyrost itp. To już uczyniłem. Wystarczy tego dreptania po wrzosowskim podwórku”T. Zubiński, „Morze wewnętrzne”, dz. cyt., s. 197.. Jakoś nie wierzymy, że mógł Zubiński kogoś na wyrost dowartościować, bo że upodlić, to i owszem. Ale jeszcze bardziej nie wierzymy w tamto jego zapewnienie o pożegnaniu Wrzosowa. Nie pierwszy raz tego bowiem próbował. Można by wręcz powiedzieć, że jego cała literacka egzystencja była uciekaniem od Wrzosowa. I była także – ciągłym do niego powrotem. Autor tak świadomy swojej twórczości jak Tadeusz Zubiński musiał zdawać sobie z tego sprawę. Wiedział z pewnością, że i dla niego Suchedniów był „studnią i krynicą tematów i inspiracji”. Jedyną, z której mógł na tak głębokim poziomie czerpać.\nTen świat starego Wrzosowa podzielił los taroka, preferansa, pojedynków, języka etruskiego, honoru, prawdziwej literatury i domowego wypieku chleba, wieczornej recytacji poezji, niedzielnego domowego muzykowania, zabawy w żywe obrazy, korporantów w deklach, monokli i lwowskiego słodziutkiego „ta joj”, odszedł, umarł, sczezł, zetlił się, wypalił się, wyparował doszczętnie, zagładaT. Zubiński, „Śmierć na prowincji” [maszynopis]..\nMoże to i prawda, że tamten świat „sczezł” i „zetlił się”. Ale pod piórem Zubińskiego odradzał się na nowo, albo też – mówiąc bardziej precyzyjnie – odradzał się w innej zgoła postaci, choć czerpiąc z tych samych istotnych treści. Bo przecież to, co zostawił nam Zubiński, nie było nigdy prawdziwym Suchedniowem, nawet jeśli tyle prawdziwych suchedniowskich dekoracji zawierało. Było światem odrębnym, wielkim, opowiedzianym przez pisarza uniwersum – niepowtarzalnym i niesprowadzalnym do żadnego wspólnego mianownika z innym rzeczywistym czy literackim światem.\nLiterackim, więc nierzeczywistym? Chciałoby się zaprzeczyć. Posiada przecież jakieś istnienie ten Wrzosów, istnienie niezależne od swojego twórcy. W końcu nawet po śmierci Zubińskiego gdzieś z pewnością „drży dzwon uwięziony w ceglanym tubusie dzwonnicy kościoła Świętego Andrzeja Apostoła, gdy w gęste wibracje wprawiają go ręce wnuków, tak samo jak czyniły to przed wielu laty ręce dziadków i pradziadków”, gdzieś „kartofle rodzą się co roku w dostatecznej ilości i na karmę dla ludzi, i na paszę dla świń”, gdzieś\nprzechodzą wojny i przybywają niezapraszani i nieoczekiwani obcy mędrkowie z dyplomami i orderami z wielkich miast, ze swoimi ideami i zbrodniami [a] uczciwi ludzie mają się dobrze, żyto w stogach spoczywa na pagórkach, rozdętych skwarem jak jurne bochny [i] drogi i koleiny codzienności wiją się, prężą poprzez lasy i pola, wspinają się na grzbiety wzgórz, zanurzają w dolinęTamże..\nGdzieś to wszystko się rozgrywa. Tylko czy potrafimy dziś jeszcze taki świat zobaczyć? Czy mamy na to czas? Czy nam się chce? Czy może zechcemy ujrzeć go dopiero wtedy, gdy jesienią, „spod gwiazd z chrzęstem [wycieknie] ochrypły krzyk tęsknoty – głos i skarga dzikich gęsi”Tamże.? Lecz wtedy będzie już za późno.\nPozostawił wrażenie życia niedomkniętego. Bez ostatniego słowa. Bez kropki na końcu zdania. Umarł między jedną powieścią a drugą, między jednym a drugim miejscem zamieszkania, w biegu, w tranzycie. Bo może pisarz zawsze umiera „w tranzycie”. To inni ludzie, ci zwykli, którym pozostaje bycie czytelnikami lub bohaterami książek, mogą\nzdrowo zemrzeć, to znaczy uładzić się z bliźnimi, spłacić wierzycieli, spisać ostatnią wolę, wydać ostatnie dyrektywy, aby po uporaniu się z ziemskimi obowiązkami przysiąść na ławie albo zlec pod jabłonką w sadzie. Pomyśleć ociupinkę, dawne życie wspomnieć, psa wiernego za uchem podrapać. Może zwrotkę jakiegoś romansu cichutko zanucić, westchnąć, modlitwę cichą i krótką zmówić, aby duszę oczyścić. I czekać spokojnie, ona przyjdzie, jak przyjdzie jej pora. Więcej zasypiania jest w takim umieraniu niźli śmierciT. Zubiński, „Dawno i daleko”, dz. cyt., s. 112.\nCzy nie jest cechą wielkich pisarzy, że przepowiadają swoją własną śmierć? Przypomina się Czechowicz ze słynnym, jakże obrazowym „ja […] bombą trafiony w stallach”. Zubiński przepowiadał swoją śmierć wielokrotnie, rysował jej obrazy w rozmaitych dekoracjach:\nW pół śnie, pół zwidzie Filip zobaczył własną śmierć, tak jak mu przepowiedziała ciotka Duśka. Ma się odbyć tak: jest upalne złote lato, południe pogodnego dnia, on siedzi na fotelu albo leżaku, patrzy nad sztywne od spiekoty drzewa, słyszy, jak cykają pasikoniki, z daleka dochodzi echo coś jak grzmotuT. Zubiński, „Morze wewnętrzne”, dz. cyt., s. 195..\n„Ty nie doczekasz emerytury, umrzesz w biegu”Tamże, s. 116. – mówi Filipowi przyjaciel. Któryś z bohaterów Śmierci na prowincji powiada: „Czuję, że od jakoś tak marca tego roku śmierć krąży wokół bardzo blisko, jest coraz bliżej, pierwszy raz od wielu lat mam takie intensywne przeczucie”.\nCzy i nad nim krążyła śmierć, gdy powracał z Hiszpanii do Polski, gdy – jak pisał – nie zdążył wrócić na Półwysep Iberysjki przed latem i „był w tranzycie”? Czy czuł ją przyjeżdżając w tych ostatnich latach w rodzinne strony: patrząc na pozostałości młyna należącego do ojca Herlinga-Grudzińskiego, przechodząc się po Kielcach tymi samymi ulicami, które deptał młody Żeromski? Czy dostrzegał ją w nieustępliwym przełamywaniu się pór roku, barokowych barwach drzew, topniejącym śniegu? Pisał też w tamtym czasie, pod koniec 2017 roku – w prywatnej korespondencji – „w marcowym, czyli już w 2018 roku, zeszycie «Twórczości» pójdzie spory fragment ze Śmierci na Prowincji”. Jakoś ten marzec lgnął do pisarza.\nNie dane mu było odejść w scenerii „upalnego złotego lata”, gdy „cykają pasikoniki” – scenerii godnej sycylijskiej powieści di Lampedusy. Nie odleciał wraz z kluczem gęsi tuż przed nadejściem zimy. Umarł w miesiącu zimnym i szarym, pozbawionym zapachów, smaków i barw. W tym samym miesiącu, w którym umarli inni suchedniowscy artyści – Ryszard Miernik i Stanisław Pająk. Umarł na szpitalnej sali, śmiercią smutną i samotną – nie tak chyba, jak powinien odejść wielki portrecista prowincji.\nLecz spoczął na suchedniowskim cmentarzu, osiemset metrów od kościoła św. Andrzeja, pod czujnym okiem brzóz, w otulinie sosnowego zagajnika. Wracając do uniwersum swego dzieciństwa. Z dala od wielkich miast, blisko pól i świętokrzyskich pagórków. Teraz to tam, nad cmentarzem, wysoko na niebie, każdego roku późną jesienią – unosi się płaczliwy klangor odlatujących gęsi. I współgra z tym głosem, który mówi do nas z powieści i opowiadań Tadeusza Zubińskiego.\nŹródło tekstu: Kamil Suskiewicz, Pomiędzy rozpaczą, szyderstwem i zachwytem. Tadeusz Zubiński (IV), „Nowy Napis Co Tydzień”, 2020, nr 56\nPoprzedniNowy Napis Co Tydzień #056Jak przechytrzyć kapitalizm? Poszukiwania nowego ładu pracy po pandemiiNastępnyNowy Napis Co Tydzień #056Ten jeden wiersz… Zaledwie jeden. Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki\nPomiędzy rozpaczą, szyderstwem i zachwytem. Tadeusz Zubiński (III)\nIII część artykułu o życiu i twórczości Tadeusza Zubińskiego\nSzczepan Twardoch wydał nową powieść, która zyskała z miejsca duży rozgłos. Zyskała, bo musiała zyskać. Musiała, gdyż jest to nowa powieść Szczepana Twardocha, najpopularniejszego pisarza w Polsce.


iphone 12 mini | gsmManiaK.pl\nApple przedstawiło swoje nowe produkty na konferencji Hi, Speed. iPhone 12 mini, iPhone 12, iPhone 12 Pro i iPhone 12 Pro Max z modułem 5G to najważniejsze nowości tego wydarzenia....1-calowym oraz 6.7-calowym ekranem. iPhone 12 mini oraz iPhone 12 otrzymają podwójny aparat. iPhone 12 Pro oraz iPhone 12 Pro Max\nApple ujawniło ceny iPhone 12, iPhone 12 Mini, iPhone 12 Pro i iPhone 12 Pro Max w Polsce. Wiemy także, kiedy będzie można zamówić ... Apple. Tym razem portfolio wzbogaciły aż cztery nowe modele: iPhone 12, iPhone 12 Mini, iPhone 12 Pro i iPhone 12 Pro Max. Apple nie potrzebowało zbyt wiele czasu, by... ujawnić ceny\n...ma się znaleźć iPhone 12 Mini, który będzie kusił wysokiej klasy wyświetlaczem w bardzo przystępnym rozmiarze. iPhone 12 Mini może stać ... nazwach: iPhone 12 Mini (ekran 5,4 cala) iPhone 12 (ekran 6,1 cala) iPhone 12 Pro (ekran 6,1 cala) iPhone 12 Pro... palety niewielkich urządzeń, począwszy od\n...wyniki sprzedaży wydają się być gorzkim rozczarowaniem. iPhone 12 mini miał być przepisem na sukces iPhone 12 mini to 5.4-calowy smartfon, który ...www.gsmmaniak.pl/1179820/iphone-12-mini-wolniejsze-ladowanie/ iPhone 12 mini cieszy się najmniejszym zainteresowaniem Z danych analityków wynika, że iPhone 12 mini\n...poprawisz słaby wynik sprzedażowy iPhone’a 12 mini. Podobno wielu ManiaKów czekało na taki telefon, jak Apple iPhone 12 mini. Gdyby to było ... byłby hitem sprzedaży. Tak się jednak nie stało... iPhone 12 mini nie jest rozchwytywany. Wręcz przeciwnie - to nie tylko ... więc na to, że tak małe smartfony jak iPhone 12\n...przeglądania sieci oraz grania w gry. Test Youtube’a iPhone 12 mini był w stanie streamować YouTubowe filmy przez 5 ...społecznościowych podobne do tego, co zwykle robimy w sieci. iPhone 12 mini wypadł tym razem bardzo dobrze, osiągając wynik prawie ...gier to oczywiście najtrudniejszy test dla tego małego smartfona. iPhone 12\n... okazja do zakupu najbardziej kompaktowego (prawie) flagowca. Apple iPhone 12 Mini miał być hitem. Na smartfon z wieloma cechami...chcesz poprawić wynik sprzedażowy iPhone'a 12 Mini, to powinna zainteresować Cię promocja na ten model. iPhone 12 Mini w promocyjnej cenie ... Hz, ani mityczna optymalizacja iOS nie sprawiły,\n...jednak przy cenie - to może być najtańszy nowy iPhone od lat. iPhone 12 Mini ma być najtańszym, najmniejszym i - być może - najmniej...nie nosimy foliowej czapeczki. Nowa informacja jest taka, że iPhone 12 Mini nie zaoferuje łączności 5G. Ciekawi mnie, czy ma to...udało się pomniejszyć. Czy warto przejmować się tym, że iPhone\n... bardziej zróżnicowana. Kompaktowy smartfon stanie się jej nieodłącznym elementem? Prezentacja iPhone 12 Mini to więc zdecydowanie element głębszego planu, który polega na coraz... do cen smartfonów z nadgryzionym jabłkiem w bardzo szybkim tempie. iPhone 12 Mini jest najlepszym nowym smartfonem Apple. Bo jest najbardziej praktyczny\n...razie jednym z najpotężniejszych kandydatów w tej kategorii jest niepozorny iPhone 12 mini, czyli odpowiedź Apple na falę telefonów z przerośniętymi ekranami. ...Promocja na iPhone 12 mini W promocji Orange kupicie go bez abonamentu z fajną zniżką...roku, promocja Orange wydaje się strzałem w dziesiątkę. Dlaczego iPhone 12 mini?\n... pewnymi ograniczeniami. Jedno z nich nie zostało wspomniane podczas premiery - iPhone 12 Mini korzysta z wolniejszego ładowania, jeśli użyjemy złącza MagSafe. O ile... wolniejszego? Chcesz kupić iPhone 12 Mini, bo to kompaktowe urządzenie? Niewątpliwie chętnych nie zabraknie, a najtańszy... na tle zwykłego bezprzewodowego ładowania.\n... umieszczenie w swoich flagowcach dwóch jednostek optycznych – mówię oczywiście o iPhone 12 mini, który miał się stać czarnym koniem sprzedaży Apple. Realia rynkowe... zrewidowały jego potencjał, gdyż iPhone 12 mini sprzedaje się fatalnie i przegrywa z konkurencją. Skoro kompaktowy rozmiar... ekipa DxOMark. Aparat iPhone'a 12\niPhone 12 mini nie okazał się tak dużym sukcesem sprzedażowym, jak ... produkcji kompaktowego modelu. Kompaktowy iPhone 12 W 2020 roku Apple zdecydował się wprowadzić do serii iPhone 12 smartfona mini, który miał być propozycją...kwartale 2021 roku Apple może całkowicie zrezygnować z produkcji iPhone’a 12 mini.\n... poziomie Snapdragona 865, a do tego iPhone 12 Mini ma otrzymać jeszcze słabszy układ. iPhone 12 Mini będzie oferował najmniejszy ekran wśród nowych...SoC nazywa się Apple B14 i może napędzać iPhone'a 12 Mini. Biorąc pod uwagę, że już Apple A14 w...mówić o procesorze dla średniaka. Problem jest taki, że iPhone 12\n....2.1 kierowana do użytkowników iPhone’ów serii 12. Rozwiązuje ona m.in. problem z dotykiem w iPhonie 12 mini. Premiera iOS 14.2... dedykowane są dla iPhone’ów z serii 12. Jak podaje Apple, update rozwiązuje następujące problemy: zablokowany ekran na iPhonie 12 mini mógł nie reagować... poprawką jest\n...zainteresowani zakupić mogą specjalnie przygotowane zestawy ze smartfonem iPhone 12 mini i słuchawkami Apple AirPods Pro lub Apple ...zadebiutowały zestawy z najmniejszym tegorocznym smartfonem marki Apple - iPhone 12 mini, którego zakupić można wraz ze słuchawkami Apple ...AirPods z bezprzewodowym etui ładującym. Poniżej pełny cennik.\n... z modeli iPhone'ów 11 na iPhone'a 12 Mini, iPhone'a 12, iPhone'a 12 Pro lub iPhone'a 12 Pro Max. Kurz po premierze najnowszych iPhone'ów 12 dopiero opada..., czy taka dopłata będzie warta nowości z iPhone'ów 12. Otrzymaliśmy bowiem podobną bryłę, nowy model iPhone 12\nZnamy już pojemność baterii iPhone 12 i iPhone 12 mini. Co najciekawsze, są mniejsze niż pojemność baterii zeszłorocznego iPhone 11, która wcale nie była ogromna. Choć premiera... 12 mini iPhone 12 został wyposażony w baterię o pojemności 2815 mAh. To mało - przypomnijmy, że iPhone 11 mógł pochwalić się pojemnością\n... rynku. Sądząc po tym, co dzieje się z iPhone'm 12 mini (który był skazany na sukces) spodziewać się można .... Wydawać by się mogło także, że iPhone 12 mini to przepis na sukces - najpotężniejszy iPhone, jaki powstał w najmniejszej gabarytowo bryle. ... nie są powodem do dumy. Wszyscy, którzy liczą, że iPhone 12\niPhone 12 Mini będzie kompaktowy, iPhone 12 Pro Max otrzyma najlepszy aparat, a na oba trzeba będzie dłużej poczekać. Zaraz po premierze kupimy jedynie iPhone'a 12... oraz iPhone...poznaliśmy też daty wprowadzenia do sprzedaży. iPhone 12 Mini (5.4-calowy OLED, cena 649... miesiąc dłużej. Chyba warto, bo\n... iPhone 12 znajdziesz w naszym podsumowaniu. Apple iPhone 12 oficjalnie zaprezentowany: https://www.gsmmaniak.pl/1174275/iphone-12-mini-pro-max-apple-studio-homepod-konferencja/ iPhone 12... zwykle były warianty pojemnościowe. iPhone 12 nie przyniesie w tym aspekcie zmiany, bo najtańsze modele (iPhone 12\n... szybko zaprzestanie jego produkcji. Promocja na iPhone'a 12 mini Wkrótce liczba dostępnych iPhone'ów 12 mini może znacznie zmaleć, a on sam ...się wraz z końcem 16 lutego. Kompaktowiec w formie iPhone 12 mini odcina się grubą kreską od lwiej części konkurentów posiadających... o wadze zaledwie 133 gramów iPhone\n... donoszą o problemach z zieleniejącym ekranem, a właściciele iPhone’ów 12 mini mają problemy z odblokowaniem swoich smartfonów. Czy jest jakiś ratunek ...dla dotkniętych tą wadą klientów? Głośna premiera iPhone’ów z serii 12... zmienia kolor na żółty. Problemy z dotykiem Co więcej, użytkownicy iPhone’a 12\niPhone 12 Mini, iPhone 12, iPhone 12 Pro i iPhone 12 Pro Max staną się rzeczywistością już za kilka godzin. Podczas ... do sprzedaży wejdą nie trzy, ale aż cztery modele: iPhone 12 Mini, iPhone 12, iPhone 12 Pro oraz iPhone 12 Pro Max. W branży głośno mówi się, że dwa... szałowo. Pozostałe edycje to złota, grafitowa i\n... także iPhone 12 Mini trafiły już do przedsprzedaży. Ich ceny w Polsce kształtują się następująco: iPhone 12 Mini 64 GB – 3599 złotych, iPhone 12 Mini 128 GB – 3849 złotych, iPhone 12 Mini... 256 GB – 4349 złotych. iPhone 12 Pro Max 128 GB – 5699 złotych, iPhone 12 Pro...\n... tygodniu od premiery, a najgorzej radzi sobie iPhone 12 Mini, który według niektórych miał być hitem. Apple ...Apple sprzedają się naprawdę dobrze. Okazuje się, że iPhone 12 Pro Max, mimo najpóźniejszego rynkowego debiutu, to ... miejscu znalazł się iPhone 12, a kolejny uplasował się iPhone 12 Pro. iPhone 12 mini\n... niego łakomy kąsek. Przyjrzyjmy się bliżej, jak wygląda iPhone 12 okiem fana Androida. Czy iPhone 12 będzie drogi? Żaden producent nie podsumował 2020 roku... za 1000 dolarów". Połowicznie dokłada się do tego Apple, bo iPhone 12 Mini i iPhone 12 będą zdecydowanie tańsze, niż ten pułap. Nie zmienia to... do 549 dolarów,\n.... Czy warto zdecydować się na kompaktowego iPhone'a, kiedy pod ręką jest dużo mocniejszy i ładniejszy iPhone 12 mini? iPhone SE to fajny smartfon w... rozmiarze mini Moim zdaniem tak, o ile zależy Ci... na niewielkie smartfony w takim stopniu, iż dużo lepiej wyposażony iPhone 12 mini może szybko odejść w niepamięć – Apple\n... nie trzeba być wyspecjalizowanym analitykiem rynku, żeby wiedzieć, że to iPhone 12 Mini z 5.4-calowy ekranem sprzeda się najlepiej. Wybrałoby go... część użytkowników Androida chce nowy smartfon Apple oraz to, że iPhone 12 Mini będzie na pierwszym miejscu list sprzedaży w 2021 roku. Nic... jedną dłonią. Żaden z nich nie będzie jednak\n... oferty w tym oku, aż cztery modele z serii iPhone 12 - iPhone 12, iPhone 12 Mini, iPhone 12 Pro i iPhone 12 Pro Max. Szkoda tylko, że nie wszystkie debiutują jednocześnie..., dlatego też polscy operatorzy mają wyłącznie dwa modele (iPhone 12 i iPhone 12 Pro...\n... Androidem skopiują z iPhone 12? Wszystko to dobra odpowiedź, ale przyjrzyjmy się bliżej tematowi flagowców mini, kanciastego designu oraz ... jednego. Czego można się spodziewać? Flagowiec w wersji mini iPhone przez lata był ostoją dla każdego, kto nie ...nieco za mała zabawka, w dodatku z ograniczoną funkcjonalnością.\n...producenci nigdy nie uciekną. Gdzie pobrać tapety z iPhone 12? Odświeżone tapety naturalnie pojawiły się wraz z ...przyciągnąć użytkownika. Na dużą popularność może liczyć chociażby iPhone 12 mini, który kusi niewielkim ekranem OLED (5,4 cala...radością powitał Amadeusz z naszej redaKcji: iPhone 12 Mini to smartfon dla mnie!\nPolujesz na dobrą okazję na iPhone 12 lub iPhone 12 Mini? W takim razie zajrzyj do sklepu x-kom...taniej kupisz z kodem rabatowym tydzien-apple. Zacznijmy od iPhone 12, czyli najpopularniejszego modelu w tegorocznym portfolio Apple. Jeśli ...kolorystyczną (PRODUCT RED), to teraz nadarza się świetna oferta: iPhone 12 64 GB\n...są co najmniej niepokojące. Wszystko, co musisz wiedzieć o iPhone 12. Ceny, warianty i specyfikacja Zacznijmy jednak od tych ... tych, którzy zamierzają na niego wydać 1200 dolarów. iPhone 12 Pro Max ma być - w odróżnieniu od dwóch ... najszersze wsparcie dla standardów nowej łączności, podczas gdy iPhone 12 Mini będzie go\n... wyrocznia w kwestii Apple - potwierdza te doniesienia. To przecież iPhone 12 Pro Max oraz iPhone 12 Mini to prawdziwe nowości w ofercie producenta z Cupertino... dla MagSafe. Kiedy startuje przedsprzedaż pozostałych wariantów? Sytuacja wygląda następująco: iPhone 12 Mini będzie dostępny do zamówienia od 6 listopada (regularna\n...Jest jednak jedno ale, o którym trzeba pamiętać. iPhone 12 jest droższy od iPhone'a 11 aż o 21%! Z nowej ... planety. Kalkulacja na chłodno pokazuje, jak mogło być naprawdę. iPhone 12 utrzymał cenę, ale co będzie za rok? Wydaje się ..., sprzedają jego poprzedni model.\n... sieci trafił przeciek zdradzający wersje kolorystyczne i pojemność pamięci wszystkich iPhone 12. Jest zaskakująco okrojona, a granatowy model zdaje się być dostępny... na temat wersji i wariantów iPhone'a 12, które pochodzą z jednego ze sklepów. Wygląda to następująco: iPhone 12 Mini (cena startuje od 649 dolarów... to\n...października odbyła się konferencja Apple, na której przedstawiono iPhone 12, iPhone 12 Mini, iPhone 12 Pro i iPhone 12 Pro Max. Zainteresowanie najnowszymi smartfonami z logiem jabłka...jakie mają osiągi. AnTuTu sprawdziło, jak sprawują się podstawowy iPhone 12 z 4 GB RAM i 256 GB pamięci ... 6 GB RAM i 256 GB pamięci\n... nie porysuje obudowy. Dla mnie to bajka. Polskie ceny iPhone 12. Kiedy kupisz go w Polsce? Ciekawi mnie też, jak... też zapowiedź stojaka, który ładuje naraz smartwatch i iPhone'a 12. Może coś w kwestii rozszerzenia i tak niemożliwych ...do wyrównania przez konkurencję możliwości nagrywania wideo? Na iPhone'a 12\n... decyzja Apple? Dlaczego w ogóle taka sytuacja jest rozważana? Sprawdźcie. iPhone 12 pierwszym iPhone'em bez słuchawek? Analityk Ming-Chi Kuo znany z... na gorszą jakość audio, o której wspomniałem wyżej. Gdy mini-jack został wyrzucony z iPhone'a - w pudełku pojawiła się przejściówka - Lightning... dodatkowych słuchawek -\n... aparatów. Co nowego zatem się dowiedzieliśmy? iPhone 12 - kontrowersyjny jeszcze przed premierą iPhone 12 nie zdążył jeszcze zadebiutować, a już... zrobił ostre cięcie i odwagą uargumentował porzucenie złącza mini-jack w swoich smartfonach. Czy podobnego cięcia dokona...5 nm.\n...samą wielkość. Wyjaśniam, dlaczego to tak bardzo istotna kwestia. iPhone 12 - wyciekły zdjęcia rzekomego ekranu W sieci pojawiło się ...21 https://www.gsmmaniak.pl/1158753/iphone-12-dwie-fazy-sprzedazy-apple-potwierdza-opoznienie/ iPhone 12 wciąż z tym samym notchem ... miesięcy temu jeszcze mogły zakładać zupełnie inne\n...oto co nas czeka. https://www.gsmmaniak.pl/1136584/iphone-12-podsumowanie-informacji/ Apple Watch Series 6 bez ładowarki w...https://www.gsmmaniak.pl/1168809/polskie-ceny-iphone-12/ iPhone 12 bez ładowarki i słuchawek EarPods iPhone 12 zadebiutuje bez ładowarki - teraz jestem tego ... iOS 14.2 sugeruje, że w pudełku z\n...corocznym rozwojem. To dlatego, gdy wejdziemy na stronę dedykowaną iPhone'om 12 Pro, zobaczymy hasło „To nie postęp. To przełom”....z klienta Apple mija się z prawdą, twierdząc że iPhone 12 Pro i Pro Max stanowią przełom. Dla mnie przełom...iż mniejsza bateria nie ma sensu tym bardziej, że iPhone 12 Pro Max jest znacznie\n...Czy Apple sugerowało się kafelkami Microsoftu? Zobaczcie sami. iPhone 12 z notchem mniejszym o połowę? Ostatnie przecieki ...i nieoficjalnym grafikom to właśnie dowiedzieliśmy się, że iPhone 12 będzie miał mniejsze wycięcie w ekranie. Co ...obiektywem, a sensorem pojawi się mikrofon. iPhone 12 z widgetami na SpringBoardzie\n...? Z pomocą przychodzi firma Caviar, która zaprojektowała iPhone'a 12 Pro w wersji iPhone 4 za kilkanaście tysięcy złotych. Możesz też "...edycję New Balance 991 w cenie Galaxy Z Fold 2. iPhone 12 Pro i Pro Max to dość normalnie wycenione flagowce ... najdroższa. Caviar zrobił wszystko, by upodobnić iPhone'a\n... właśnie pojawił się film prezentujący, jak wygląda wnętrze nowego iPhone'a 12, który już od jutra pojawi się w sprzedaży. Dzięki...też względu płyta główna jest większa, w porównaniu do poprzednika- iPhone 11. Na tylnym panelu znajdziemy magnetyczny moduł MagSafe w ...jeszcze łatwiejsze.\n... modele iPhone 12 i 12 Pro. Ceny prezentują się następująco: iPhone 12 Mini 64 GB - 3599 złotych, iPhone 12 Mini 128 GB - 3849 złotych, iPhone 12 Mini 256 GB - 4349 złotych. iPhone 12 Pro... Max 128 GB - 5699 złotych, iPhone 12 Pro...\n...nie było. Czy warto kupić iPhone'a 12 mini za niecałe 3000 złotych? Apple iPhone 12 mini to smartfon, którego podobno ... zainteresuje Cię promocja na ten model. Apple iPhone 12 mini w promocji W ramach promocji dnia w ...kwietnia, do godz. 23:45. Kilka słów o iPhone 12 mini iPhone 12 mini ma dwie główne zalety,\n364 queries. 0,247, 0.246 (0,247) seconds.


Święte miejsca prof. Leszka Mądzika\nlublin.gosc.pl → Wiadomości z archidiecezji lubelskiej → Święte miejsca prof. Leszka Mądzika\nŚwięte miejsca prof. Leszka Mądzika\tprzejdź do galerii\nWystawa Leszka Mądzika dostępna jest dla zwiedzających w sierpniu i wrześniu\nW ogrodach pałacowych Muzeum Zamoyskich w Kozłówce otwarto wystawę fotografii Leszka Mądzika zatytułowaną "Sacrum Miejsca".\nObrazy zaprezentowane zostały obok kaplicy, między starymi drzewami. - "Sacrum Miejsca" doskonale wkomponowuje się w ten klimat - podkreśla dyrektor muzeum Anna Fic-Lazor. - Można chodzić między fotografiami jak w labiryncie. Można je prawdziwie przeżywać - dodaje.\nPrace powstały podczas podróży prof. Mądzika z teatrem Scena Plastyczna KUL do Peru, Belgii, Włoch, Francji, Meksyku, Hiszpanii, Ukrainy, a także w trakcie podróży po Polsce. - To pierwsze tak wyjątkowe otwarcie wystawy - zaznacza dyrektor Fic-Lazor. - Zarówno postać pana profesora jak i same fotografie są naprawdę szczególne.\n- Te prace, które powstały w czasie mojego krążenia po świecie, stały mi się bardzo bliskie - mówił otwierając wystawę prof. Leszek Mądzik. - W tych wszystkich miejscach była wielka tajemnica, a fotografie przemawiały wielką siłą ekspresji. Świątynie, które odwiedzałem w różnych krajach, od Meksyku do Moskwy, pokazują nie tylko wartość artystyczną rzeźb, malarstwa czy architektury, ale swoją ekspresją świadczą o sile przeżycia wiary, podpartą lokalnymi zwyczajami, przybliżając nas do wielokulturowości miejsc, z których się zrodziły.\nLeszek Mądzik podkreślał, że bardzo często to właśnie fotografie stanowią scenariusz do jego spektakli. - Niektóre ze zrobionych zdjęć szukają swojej rekonstrukcji czy metamorfozy właśnie w spektaklach. Te przedstawione na wystawie fotografie pokazują wyjątkowe dla mnie miejsca.\nWernisażowi prac towarzyszyła etiuda teatralna w wykonaniu Leszka Mądzika oraz młodzieży z Powiatowego Młodzieżowego Domu Kultury w Lubartowie a jednym z głównych gości wernisażu była Barbara Krafftówna.\nWystawę można oglądać do końca września.\nWernisaż wystawy L. Mądzika\nWernisażowi towarzyszyła etiuda teatralna zatytułowana "Maski".\ndodane 05.08.2017 17:58


Gorąca atmosfera w komisji śledczej - RMF24.pl\nGorąca atmosfera w komisji śledczej\nSobota, 8 listopada 2003 (08:50)\nAleksandra Jakubowska to rekordzistka, jeśli chodzi o długość zeznań. Wczorajsze jednak przerwano po kilku godzinach, bo minister rozbolała głowa. Wcześniej jednak spore poruszenie wśród posłów wywołała sprawa składania zeznań przez prezydenta.\nAleksander Kwaśniewski dał do zrozumienia, że nie ma zamiaru stawać przed komisją śledczą: Mogę się stawić, mogę zaśpiewać i zatańczyć, tylko niech pan powie, po co? Słowa te wywołały burzę w komisji.\nNawet poseł Jerzy Szteliga z SLD mówił w RMF: To jest lekkie nieporozumienie. Przecież nie chodzi o wodzenie pana prezydenta w charakterze niedźwiedzia po dywanie w pałacu, tylko chodzi o to, że trzeba dla ciała konstytucyjnego, jakim jest komisja śledcza, mieć odrobinę szacunku i nie ironizować jej pracy.\nKalisz: Prezydent nie może stawać przed komisją śledczą\nSzteliga: Nie mam zamiaru posypywać głowy popiołem\nPoseł Renata Beger zapowiedział, że wniosek o przesłuchanie prezydenta złoży jeszcze raz.\nNieco mniej emocjonujące były same zeznania Aleksandry Jakubowskiej, choć nie można im odmówić pewnej dramaturgii – odpowiedzi pani minister przypominały chwilami zapasy. Najpierw stoczyła walkę na słowa z posłem Zbigniewem Ziobro, a potem szefem komisji Tomaszem Nałęczem. W końcu ze względu na stan zdrowia poprosiła o przerwanie przesłuchania.\nPierwszy dopytywał o telefon do Wandy Rapaczyńskiej, w którym ówczesna minister kultury prosiła Adama Michnika o interwencję u premiera, żeby zdjąć z rządu poprawkę do ustawy medialnej (to wszak mogło dać czas Rywinowi czas na działanie). Jednak Jakubowska wszystkiego się wyparła: Nie należę do osób, które się boją premiera i które nie mają dostępu do premiera. Poszukiwanie pośrednictwa u pani Wandy Rapaczyńskiej w zdjęciu czegoś, co sama wkładam kilka godzin wcześniej jest nielogiczne i po prostu nieprawdziwe.\nPrzesłuchanie przerwane na prośbę Jakubowskiej\nDzisiejsze przesłuchanie przed sejmową komisją śledczą zostało przerwane na prośbę Aleksandry Jakubowskiej; poprosiła o to ze względu na stan zdrowia. Była wiceminister kultury nie zdążyła więc wyjaśnić intencji odręcznie napisanej notatki do premiera. czytaj więcej\nO mataczenie w pracach nad poprawką do ustawy medialnej wypytywał także poseł Nałęcz. Gdy padło pytanie o ręcznie napisaną notatkę, w której Jakubowska sugeruje, że należy wykreślić słowa "lub czasopisma”, pani minister poprosiła o przerwanie przesłuchania, tłumacząc się bólem głowy.\nSzefowa gabinetu politycznego premiera Millera powróci przed komisję 21 listopada.\nNewsSLD w parze z Samoobroną, czyli stare dobre małżeństwo\nNewsSzteliga zmienia zdanie w sprawie Kwaśniewskiego


Evanlyn | 2017-07-28\nTa książka, ta seria, jest dla mnie nadzieją, że istnieją jeszcze fantastyczne i zadziwiające książki. Uwielbiam powieści długie, wielotomowe, z gwałtownymi zwrotami akcji, nie posiadające wielu bardzo długich i żmudnych opisów otoczenia. Książka ta jest tego wzorem. Jest to jedna z moich 3 najlepszych serii.Przy okazji polecam też inne dzieło tegoż autora; <<Z mgły zrodzonego>>.\nHistoria przerażająca, przez kilkadziesiąt pierwszych stron, człowiek łapie się za głowę i zadaje pytanie, jak to możliwe, czy to aby nie fikcja.....


Akademia KidsApp - cykle seminariów, KidsApp z Kaźmierza.\nRozwój jest ważny na każdym etapie życia dzieci i rodziców\n06.06.2022 (Zapisy trwają)\n12.04.2022 (Koniec zapisów)\n23.02.2022 (Koniec zapisów)\nDorosły jak latarnia morska – jak być przywódcą w relacji z dziećmi? (Zapisy trwają)\n• Czego potrzebują dzieci i jak stać się ich przywódcą?\n• Jak zbudować autorytet wśród dzieci?\nWybierz kim jesteś : *\nWybierz webinar : *\nSztuka mówienia ‘nie’ z czystym sumieniem – o granicach dorosłych i dzieci. 12.04.2022 17:30-19:00\nDorosły jak latarnia morska – jak być przywódcą w relacji z dziećmi? 06.06.2022 17:30-19:00\nSztuka mówienia ‘nie’ z czystym sumieniem – o granicach dorosłych i dzieci. (Zapisy trwają)\n• Mówienie ‘nie’ a granice dorosłych i dzieci.\n• Jak wykorzystać sytuacje konfliktowe do budowania relacji z dziećmi?\n• Czy dzieciom trzeba stawiać granice i jeśli tak to jak to robić?\nJestem OK taki jaki jestem – jak dzieci rozwijają poczucie własnej wartości (Koniec zapisów)\n• Czym jest poczucie własnej wartości a czym pewność siebie?\n• Jaki wpływ na poczucie własnej wartości mają pochwały?\n• Co blokuje, a co wspiera rozwój poczucia własnej wartości u dzieci?\n„Jesień z Juulem, czyli jak zbudować relację z dzieckiem?”\nJesień z Juulem to popularny cykl seminariów inspirujących Familylab – organizacji założonej przez Jespera Juula, duńskiego pedagoga i terapeutę, autora wielu książek, m.in. „Twoje kompetentne dziecko” czy „Nie z miłości”.\nWybieram relację – Agnieszka Koluch-Horbowicz\nCykl adresowany jest do rodziców oraz wszystkich osób, dla których ważne jest budowanie relacji z dziećmi: nauczycieli, wychowawców, pracowników przedszkoli, opiekunów, babcie, dziadków, nianie..\n• Co wspiera a co blokuje rozwój poczucia własnej wartości u dzieci?\n• Jak ma się poczucie wartości rodzica do poczucia wartości dziecka?\n3.Dorosły jak latarnia morska – o przywództwie w rodzinie.\n4.Agresja – niebezpieczne tabu – o trudnych emocjach i agresji dzieci.\n1.Jestem OK taki jaki jestem – jak dzieci rozwijają zdrowe poczucie własnej wartości? – 12.10.2021\n2.Sztuka mówienia „nie” z czystym sumieniem – o granicach dorosłych i dzieci. – 19.10.2021\nDorosły jak latarnia morska – o przywództwie w rodzinie. – 26.10.2021\nAgresja – niebezpieczne tabu – o trudnych emocjach i agresji dzieci. – 9.11.2021\nWszystkie spotkania odbywają się w godzinach 18:00-20:00.\nGdzie: Spotykamy się w przytulnych przestrzeniach warsztatowych przy ul. Polnej 31/1 na poznańskich Jeżycach.\nINWESTYCJA: 250zł/ cały cykl, 70zł/ pojedyncze seminarium\nCelem rezerwacji miejsca proszę o wpłatę na konto numer\n66 1050 1520 1000 0097 2493 7660\n(właściciel konta: Agnieszka Koluch-Horbowicz). Proszę w tytule przelewu wpisać ZIMA Z JUULEM oraz imię i nazwisko uczestnika/uczestników.\nWszystkie seminaria zostały opracowane przez Jespera Juula, duńskiego pedagoga i terapeutę o światowej renomie, autora między innymi „Twojego kompetentnego dziecka”. Na spotkaniach rozmawiamy o tym, jak wiedzę przekazywaną przez Juula także w jego książkach można wykorzystać w codziennym życiu. Jeśli pragniesz polepszać swoją relację z dzieckiem, czy dziećmi – to ten cykl jest właśnie dla Ciebie\n„Zima z Juulem, czyli jak zbudować relację z dzieckiem?”\nZapraszam na popularny cykl seminariów inspirujących Familylab organizowanego przez Wybieram Relację: “Zima z Juulem, czyli jak zbudować relację z dzieckiem?” Tym razem odbędzie się on w wersji ONLINE, więc możecie dołączyć z każdego miejsca na świecie\nWszystkie spotkania odbywają się w godzinach 10:00-12:00. Każda osoba, która opłaci swój udział w wydarzeniu – otrzyma także dostęp do nagrania video ze wszystkich spotkań.\nGDZIE: Internet, platforma Zoom\nINWESTYCJA: 125zł/cały cykl, 35zł/pojedyncze seminarium ZAPISY:\nWszystkie seminaria zostały opracowane przez Jespera Juula, duńskiego pedagoga i terapeutę o światowej renomie, autora między innymi “Twojego kompetentnego dziecka”. Na spotkaniach rozmawiamy o tym, jak wiedzę przekazywaną przez Juula także w jego książkach można wykorzystać w codziennym życiu. Jeśli pragniesz polepszać swoją relację z dzieckiem, czy dziećmi – to ten cykl jest właśnie dla Ciebie. Spotkanie ma charakter wykładu interaktywnego – jest możliwość aktywnego udziału i zadawania pytań.