Strategia Rozwoju Miasta Tarnobrzega - PDF Darmowe pobieranie\nDownload "Strategia Rozwoju Miasta Tarnobrzega"\n1 Załącznik do Uchwały nr Rady Miasta Tarnobrzega z dnia Strategia Rozwoju Miasta Tarnobrzega Tarnobrzeg\n2 Spis treści 1. INFORMACJE PODSTAWOWE INFORMACJE WPROWADZAJĄCE PRZESŁANKI BUDOWY NOWEJ STRATEGII MIASTA TARNOBRZEGA ZAŁOŻENIA PROCESU BUDOWANIA STRATEGII TARNOBRZEGA Założenia dotyczące dokumentu Strategii: Założenia dotyczące procesu pracy nad Strategią: OPIS PRZEBIEGU PROCESU BUDOWANIA STRATEGII ROZWOJU ANALIZA STANU OBECNEGO LOKALNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU Uwarunkowania historyczne Uwarunkowania wynikające z położenia Uwarunkowania terytorialne SEKTOROWA ANALIZA SFER ROZWOJU MIASTA TARNOBRZEGA SFERA GOSPODARCZA Wykorzystanie możliwości pozyskiwania środków ze źródeł zewnętrznych Współpraca ponadlokalna Infrastruktura techniczna Zaopatrzenie w gaz, energię elektryczna i cieplną Wodociągi i kanalizacja SFERA SPOŁECZNA Sytuacja demograficzna Pomoc społeczna Oświata i edukacja Ochrona zdrowia Lokalny Rynek Pracy Stan i zróżnicowanie dochodowości gospodarstw domowych Sport i rekreacja Struktura organizacji pozarządowych SFERA PRZYRODNICZO-PRZESTRZENNA Uwarunkowania przyrodnicze ANALIZA SWOT\n3 3 PROGRAM ROZWOJU WIZJA ROZWOJU TARNOBRZEGA MISJA STRATEGII TARNOBRZEGA KIERUNKI I CELE Cele strategiczne: Struktura obszarów i priorytetów Strategii Cele operacyjne Opis strategii osiągania celów strategicznych INDYKATYWNA LISTA PROJEKTÓW W PERSPEKTYWIE PROCES WDRAŻANIA ŹRÓDŁA FINANSOWANIA REALIZACJI STRATEGII OPIS ZASAD AKTUALIZACJI STRATEGII ORAZ SYSTEMU MONITOROWANIA I EWALUACJI\n4 Streszczenie Decyzja o podjęciu prac nad tworzeniem Strategii Rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata została podjęta w związku z faktem osiągnięcia horyzontu czasowego Strategii z 1997 oraz jej aktualizacji z 2006 roku. Ponadto, konieczność opracowania tego dokumentu dyktowana jest wprowadzeniem w Polsce nowego modelu polityki regionalnej oraz potrzebą spójności z Umową Partnerstwa określającą strategię wykorzystania środków funduszy europejskich w latach Prace nad budową Strategii były prowadzone w procesie uspołecznionym poprzez serię spotkań Zespołów Roboczych pracujących w czterech obszarach tematycznych: gospodarczej, społecznej, środowiskowo-przestrzennej oraz infrastrukturalnej. Projekt dokumentu był prezentowany radnym w trakcie procesu powstawania. Opracowany w procesie uspołecznionym dokument strategii zawiera: analizy stanu, opis wizji rozwoju miasta, misję strategii, opis i systematyka celów na poziomie strategicznym i operacyjnym, opisy strategii osiągania poszczególnych celów poprzez działania oraz określenie przyjętego systemu monitoringu i aktualizacji. W ujęciu syntetycznym wizja rozwoju Tarnobrzega wyraża się następująco: Pożądany obraz Tarnobrzega roku 2020 to miasto stabilne i bezpieczne, które poprzez optymalne wykorzystanie swego potencjału oraz procesów rewitalizacji obszarów po przemyśle siarkowym zapewnia miejsca pracy oraz godziwe warunki życia swoich mieszkańców. Cele strategiczne to zamierzenia z długim horyzontem czasowym, wynikające z wizji rozwoju, które wskazują pożądany kierunek działania podmiotów życia społecznego i gospodarczego gminy. Sformułowane z zgodnie z zasadą rozwoju zrównoważonego cele strategiczne dla Miasta Tarnobrzega w perspektywie roku 2020 są następujące: I. Wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej oraz rozwinięcie jak najlepszych warunków dla trwałego rozwoju gospodarczego Tarnobrzega II. Wzrost poziomu i jakości życia, poprawa spójności społecznej oraz wzmocnienie aktywności obywatelskiej III. Poprawa wykorzystania zasobów przyrodniczych, wzmocnienie ochrony przed zagrożeniami oraz rozwój przestrzenny Tarnobrzega jako bieguna wzrostu. Cele operacyjne określają obszary działań, które będą podejmowane dla osiągnięcia stanu rozwoju wyrażonego opisem misji oraz przez cele strategiczne. W Strategii Rozwoju Tarnobrzega przyjęto następujące cele operacyjne odnoszące się do sfery gospodarczej, społecznej oraz środowiskowo-przestrzennej: Rozbudowa i rozwój Tarnobrzeskiego Parku Technologiczno-Przemysłowego oraz stref inwestycyjnych Wykreowanie atrakcyjnej oferty turystycznej bazującej na lokalnych zasobach i współpracy z sąsiednimi gminami Promocja gospodarcza Miasta i wdrożenie kompleksowego systemu obsługi inwestorów Poszerzenie oferty i zakresu usług na rzecz sektora przedsiębiorczości 4\n5 Wzrost liczby i zakresu projektów partnerskich oraz rozwój komunikacji z pobliskimi jednostkami samorządowymi Rozwój funkcji Tarnobrzega jako subregionalnego bieguna wzrostu Poprawa jakości i dostępności usług edukacyjnych Wzrost dostępności kompleksowej opieki medycznej i jakości systemu ochrony zdrowia Poprawa integracji społecznej Wzrost aktywności zawodowej i poprawa adaptacyjności Rewitalizacja oraz optymalne wykorzystanie obiektów i zasobów dziedzictwa kulturowego Zbudowanie zintegrowanej oferty kulturalnej dla mieszkańców i przyjezdnych. Poprawa stanu i rozbudowa infrastruktury sportowo-rekreacyjnej Wzrost aktywności obywatelskiej oraz współpracy instytucji społecznych z publicznymi Poprawa stanu, rozbudowa i unowocześnienie infrastruktury technicznej Poprawa zewnętrznej i wewnętrznej dostępności komunikacyjnej Poprawa dostępu do technologii informacyjnych oraz rozwój e-usług. Poprawa stopnia zabezpieczenia mieszkańców przed zagrożeniami naturalnymi oraz technologicznymi. Rozwój systemów zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego Promocja i rozwój stosowania odnawianych źródeł oraz efektywnego wykorzystania energii Rewitalizacja obszarów miejskich i poprzemysłowych Kompleksowe uporządkowanie przestrzeni publicznej Miasta. Poprawa spójności przestrzennej osiedli tarnobrzeskich Osiągnięcie powyższych celów zaplanowano poprzez kierunki działań, które określono w odniesieniu do każdego z celów operacyjnych. Na poziomie takich działań przewidywane jest inicjowanie projektów o różnej skali i zasięgu. Oprócz samorządu projekty te będą mogły być podejmowane przez inne podmioty lokalnego życia społeczno-gospodarczego, a Strategia będzie pełnić funkcję integrującą projekty, pozwalając tym podmiotom w trakcie aplikowania o środki finansowe prezentować swe przedsięwzięcia jako element spójnego systemu rozwoju lokalnego. Wdrożenie strategii będzie bazować na systemach monitoringu i aktualizacji realizowanych przez Zespół Sterujący, który zostanie powołany po przyjęciu Strategii. 5\n6 1. Informacje podstawowe Metodologia, przesłanki, założenia oraz opis przebiegu prac związanych z konstruowaniem strategii 1.1 Informacje wprowadzające Słowo strategia jest określeniem pochodzenia greckiego, oznaczającym przygotowanie i prowadzenie wojny jako całości oraz poszczególnych jej kampanii i bitew. Strategia taka jest opracowana po rozpoznaniu uwarunkowań wpływających na cele oraz na możliwość pozyskania i wykorzystania środków. Współczesne pojęcie strategii zostało z powodzeniem rozszerzone na zastosowania cywilne. Strategie rozwoju podobne w swojej istocie i konstrukcji do strategii wojskowych pod koniec XX wieku zaczęły być opracowywane przez jednostki gospodarcze oraz podmioty terytorialnej administracji publicznej, w tym przez władze krajowe, regionalne i lokalne. Strategie te mają różne horyzonty czasowe od długofalowych strategii krajowych (o horyzoncie lat), przez strategie rozwoju województw (z horyzontem lat), do strategii lokalnych (z ok. 10-letnim horyzontem czasowym). Optymalny dla strategii lokalnych horyzont czasowy planowania rozwoju na poziomie ok. 10 lat został określony przy uwzględnieniu praktycznych uwarunkowań tego procesu. Ocenia się, że przy uwzględnieniu gwałtownych zmian technologicznych i społecznych, które obserwujemy w XXI w. prognozowanie przyszłości na poziomie lokalnym w perspektywie powyżej 10 lat nie jest w stanie uwzględnić ważnych zmian cywilizacyjnych i praktycznie zatraca swoją celowość. Z kolei dolna granica okresu programowania rozwoju jest powiązana z zagrożeniami wynikającymi z kadencyjności. Uwzględniając te ogranicznia minimalnym okresem programowania wydaje się być czas powyżej okresu dwóch kadencji, czyli ok. 8 lat. Aktualnie panującym trendem jest opracowywanie strategii przez władze publiczne na okres do 2020 roku. Jest to m.in. związane z dostosowywaniem tych dokumentów do Strategii Rozwoju Kraju jak również z dokumentem Europa Wybór takiego horyzontu czasowego ma jeszcze jedną cechę pozwala uwzględnić w procesie myślenia o przyszłości szanse i możliwości związane z programowaniem funduszy strukturalnych na lata Strategię rozwoju opracowuje się po to, by podmiot ją tworzący dysponował własnym sformalizowanym pomysłem rozwojowym zapisanym w formie dokumentu, dzięki któremu będzie mógł racjonalnie organizować swoje przyszłe działanie. Dlatego też w strategii dominujące miejsce zajmują te przedsięwzięcia, które władza lokalna może sama podjąć i za które może odpowiadać. Jednak nie wszystkie procesy i zjawiska społeczno-gospodarcze, które znajdują się w kompetencjach władz publicznych, powinny znaleźć swoje miejsce w strategii. Nie powinna ona obejmować rutynowych zadań władzy danego szczebla, które musi ona spełniać niezależnie od okoliczności, a powinna ograniczyć się do głównych wyborów, których rozstrzygnięcie określa kierunki rozwoju kraju, województwa, gminy. Strategia powinna objąć swoim zakresem te procesy, na które władza publiczna ma wpływ bezpośredni lub co najmniej pośredni, i które nie wchodzą w zakres rutynowych działań tej władzy. Budowa strategii rozwoju sprowadza się do odpowiedzi na trzy podstawowe pytania, występujące we wzajemnym powiązaniu sekwencyjnym. Punktem wyjścia prac nad strategią jest określenie stanu pożądanego, którego osiąganie będzie istotą realizacji strategii. W fazie tej zostaje zarysowany stan docelowy, nazywany także wizją, będący pierwszym przybliżeniem celów rozwoju regionu. Wizja ta powinna być odważna, a jednocześnie realistyczna. Kolejnym krokiem jest udzielenie odpowiedzi na pytanie: w jakim stanie znajduje się, układ lokalny i jaka będzie prawdopodobna droga jego rozwoju? Znanym narzędziem jest tu analiza SWOT. Trzecim etapem budowy strategii jej udzielanie 6\n7 odpowiedzi na pytanie: w jaki sposób osiągnąć pożądany stan? Jest to właściwa strategia. Strategia formułuje cele rozwoju w ich wzajemnym uporządkowaniu hierarchicznym, może także przedstawiać opis poszczególnych stanów pośrednich oraz wskazać punkty w czasie, w których powinny one wystąpić. Produktem końcowym strategii jest opracowanie zestawu kierunków opisujących praktyczne działania, które powinny być podjęte przez właściwe instytucje czy organizacje. 1.2 Przesłanki budowy nowej Strategii Miasta Tarnobrzega Decyzja o podjęciu prac nad opracowaniem dokumentu strategii rozwoju dla Miasta Tarnobrzega została podjęta w związku z zaistnieniem szeregu okoliczności, które sprawiają, że wykorzystywanie dotychczasowej strategii lub jej kolejna aktualizacja już nie wystarcza i jest konieczne podjęcie prac nad budową nowej koncepcji rozwoju. Najważniejsze przesłanki, tej decyzji są następujące: jest związana z naturalnym zjawiskiem osiągnięcia horyzontu czasowego Strategii opracowanej w roku 1997 oraz jej aktualizacji z 2006 roku jest związana z nowym modelem polityki regionalnej, wprowadzonym przyjęciem 13 lipca 2011 roku Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego wynika z obowiązku przeglądu oraz dostosowania założeń lokalnych strategii rozwoju do dokumentów o charakterze nadrzędnym (m.in. strategia województwa podkarpackiego), które uległy kompleksowym zmianom w związku z procesem akcesji oraz nowym okresem programowania funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. Obowiązująca do końca 2013 roku Strategia Rozwoju Miasta Tarnobrzega, została opracowana w 1997 i była aktualizowana w 2007 roku. W tym okresie zarówno szeroko rozumiane struktury wewnętrzne Miasta jak i jej bliższe oraz dalsze otoczenie, uległy bardzo istotnym zmianom. Zmienił się układ czynników, które istotnie wpływają na proces rozwoju Miasta. Jednym z najważniejszych procesów, które nastąpiły w okresie realizacji dotychczasowej strategii jest integracja Polski z Unią Europejską, która miała miejsce 2004 roku 1.3 Założenia procesu budowania strategii Tarnobrzega Założenia stanowią warunki brzegowe niezbędne do prawidłowego i przejrzystego sformułowania strategii rozwoju. Zostały one określone na początku procesu przed rozpoczęciem jej opracowywania. Dla przejrzystości rozróżniono założenia odnoszące się do samego dokumentu strategii oraz założenia odnoszące się do procesu jego budowania Założenia dotyczące dokumentu Strategii: Perspektywa planowania: 2020 Strategia będzie służyć mieszkańcom Tarnobrzega, instytucjom lokalnym oraz władzom samorządowym Strategia będzie najbardziej ogólnym dokumentem planistycznym, a jej zadaniem jest ułatwienie utrzymania głównych długookresowych kierunków rozwoju Tarnobrzega Dokument strategii zostanie przygotowany z przestrzeganiem zasady zrównoważonego rozwoju, 7\n8 Sposób prowadzenia prac oraz struktura dokumentu będą uwzględniały koncepcję budowanego przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zintegrowanego systemu zarządzania rozwojem Polski Założenia dotyczące procesu pracy nad Strategią: Strategia opracowana będzie z udziałem przedstawicieli społeczności lokalnej, którzy zostaną zaproszeni do udziału w sesjach planowania. Strategia będzie spójna z zapisami zawartymi w zewnętrznych dokumentach planistycznych. Projekt dokumentu będzie poddany do publicznej konsultacji Projekt dokumentu przed przyjęciem zostanie poddany postępowaniu administracyjnemu wynikającemu z zapisów Ustawy z dnia 3 października 2008 r. O udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko Końcową akceptację strategii podejmie Rada Miasta w drodze uchwały Przyjęta Strategia będzie stanowić podstawę do przygotowania Planu Operacyjnego zawierającego uszczegółowienie działań strategii. Przedstawione powyżej założenia określiły tryb oraz charakter prac i procedur, które zostały zastosowane podczas opracowywania Strategii Rozwoju Miasta Tarnobrzega 1.4 Opis przebiegu procesu budowania Strategii Rozwoju Proces tworzenia Strategii Tarnobrzega na lata prowadzony był w trakcie specjalnie w tym celu organizowanych spotkań tematycznych Zespołów Roboczych pracujących w następujących obszarach zagadnień: Infrastruktura techniczna, Aktywność gospodarcza/przedsiębiorczość, Kapitał ludzki i społeczny, Środowisko i energetyka. Uczestnikami prac w ramach ww. Zespołów byli przedstawiciele szerokiego spektrum środowisk lokalnych (m.in. radni, urzędnicy, przedsiębiorcy, liderzy organizacji pozarządowych). Proces tworzenia strategii został poszerzony o dodatkowe robocze spotkania z radnymi oraz ankietyzację mającą na celu pozyskanie i poglądową analizę oddolnych propozycji działań (projektów) formułowanych przez środowiska lokalne. Sesje warsztatowe, spotkania informacyjne, ankietyzacja oraz okresowe prezentacje uzgodnień osiąganych podczas kolejnych etapów prac nad Strategią były realizowane w okresie od marca do lipca 2013 roku. Łącznie zrealizowano się 6 sesji spotkań warsztatowych obejmujących: zespołową analizę problemów, kolejne etapy analizy SWOT, określanie potencjałów rozwojowych miasta, formułowanie wizji, celów strategicznych oraz kierunków działania. Informacja o przebiegu prac nad strategią była dwukrotnie prezentowana podczas sesji Rady Miasta 8\n9 Zestawienie ważniejszych wydarzeń związanych z procesem budowania strategii rozwoju Miasta Tarnobrzega w układzie chronologicznym: 7 lutego 2013 seminarium informacyjne na temat nowego modelu polityki regionalnej 13 marca warsztaty analityczno-projektowe w Zespołach Roboczych dot. Infrastruktury oraz Gospodarki 14 marca warsztaty analityczno-projektowe w Zespołach Roboczych (ds. społecznych oraz ds. środowiska) 17 kwiecień 2013 warsztaty analityczno-programowe z Radnymi Miasta Tarnobrzega (analiza problemów i potencjałów Miasta oraz dyskusja kierunków rozwoju) 25 kwiecień 2013 prezentacja podczas sesji Rady Miasta sprawozdanie z przebiegu prac nad Strategią Rozwoju Miasta Tarnobrzega prezentacja założeń oraz harmonogramu 22 maja 2013 warsztaty programowe w tematycznych zespołach roboczych kontynuacja dyskusji nad wizją rozwoju, określanie celów, strategii ich osiągania oraz systemu wdrażania. 3 lipca 2013 zwrócenie się do przewodniczących osiedli o wskazanie propozycji potencjalnych projektów w celu uwzględnienia ich przy redagowaniu kluczowych zapisów dokumentu Strategii (wizja, cele i kierunki działań) 25 lipca 2013 druga prezentacja podczas sesji Rady Miasta przedstawienie roboczej wersji Strategii (m.in. wizja, misja, kierunkowe cele strategiczne, cele operacyjne oraz działania prowadzące do osiągania celów na wszystkich poziomach (strategie działania). 5 sierpnia 2013 zwrócenie się do Radnych (drogą elektroniczną i pocztową) z prośbą o wyrażenie uwag do roboczej wersji dokumentu strategii. Sierpień publikacja w lokalnej prasie (Merkuriusz Tarnobrzeski nr 191) podsumowująca prace nad tworzeniem Strategii oraz prezentująca jej kluczowe zapisy 3 września 2013 przekazanie projektu dokumentu Strategii do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz Inspekcji Sanitarnej w celu konsultacji oraz uzyskania opinii w zakresie potrzeby wykonania Strategicznej Oceny Oddziaływania na Środowisko. 20 września 2013r. opinia sanitarna od Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego o odstąpieniu od przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla projektu Strategia Rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata października 2013r. pismo od Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie wskazujące potrzebę przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko oraz wykonania prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu Strategii Rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata listopada 2013r. złożenie w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie oraz przekazanie do Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zaktualizowanej wersji projektu Strategii wraz z Prognozą oddziaływania na środowisko 27 listopad 2013 udostępnienie projektu dokumentu do konsultacji społecznych 9\n10 2 Analiza stanu obecnego Diagnoza stanu, analiza SWOT oraz kompleksowy przegląd uwarunkowań, które były analizowane i uwzględnione przy wyznaczaniu celów oraz określaniu strategii ich osiągania. 2.1 Lokalne uwarunkowania rozwoju Uwarunkowania historyczne Tarnobrzeg został założony na mocy przywileju fundacyjnego nadanego przez króla Zygmunta III Wazę w 1593 r, na ziemiach wsi Dzików, bezpośrednio sąsiadujących z piastowskimi osadami Miechocin i Wielowieś. Pierwszy rozbiór Polski w 1772 r. sprawił, że Tarnobrzeg stał się pogranicznym miastem Królestwa Galicji i Lodomerii. Spowodował również zburzenie wielowiekowych naturalnych związków z Sandomierzem, co było główną przyczyną degradacji znaczenia do poziomu małego prowincjonalnego miasteczka. Na rzece Wiśle ustanowiono granicę państwową i tym samym z miasta położonego w środkowej części kraju, Tarnobrzeg stał się miastem peryferyjnym, odciętym od swoich powiązań handlowych, administracyjnych czy diecezjalnych. Od 1782 r. miasto znalazło się w cyrkule rzeszowskim, a same cyrkuły były jedynym szczeblem administracji w terenie i podlegały gubernium z siedzibą we Lwowie. Po roku 1850 w Tarnobrzegu utworzono urząd powiatowy. Uprawnienia urzędu dotyczyły spraw administracyjnych, egzekucyjnych, sądowych, policyjnych i podatkowych. Powiat obejmował swoim zasięgiem 70 najdalej na północ wysuniętych gmin Galicji. W 1867 r. nastąpiła kolejna, ostatnia już reforma administracyjna w Galicji. Zlikwidowane zostały cyrkuły i okręgi, utworzono w ich miejsce nowe powiaty. W wyniku reformy Tarnobrzeg otrzymał funkcję siedziby władz powiatowych, zarazem został podzielony na dwa powiaty sądowe tarnobrzeski i rozwadowski. Na podstawie ustawy z roku zostaje zaliczony do miasteczek. Samo miasto Tarnobrzeg rozwijało się słabo, głównie ze względu na niewielką powierzchnię i proporcjonalnie zbyt duże zaludnienie. Zdecydowany rozwój miasta nastąpił dopiero w II połowie XX wieku po odkryciu w i podjęciu w 1957 r. na przemysłową skalę wydobycia bogatych złóż siarki w sąsiedztwie Tarnobrzega (kopalnia Machów) a później Grębowa (kopalnia Jeziórko). W tej postaci powiat przetrwał do 1975 r., gdy zlikwidowano powiaty i powstało województwo tarnobrzeskie podzielone na gminy. W latach Tarnobrzeg był siedzibą władz miejskich i wojewódzkich. Przyjęcie przez Tarnobrzeg funkcji miasta wojewódzkiego wpłynęło bezpośrednio na sukcesywne powiększanie obszaru terytorialnego miasta kosztem sąsiednich wsi. I tak: w 1976 r. włączono w granice miasta następujące wsie: Dzików, Kajmów, Machów, Miechocin, Mokrzyszów, Ocice, Sielec, Wielowieś i Zakrzów; w 1990 r. włączono wieś Sobów, a w 1992 r. wieś Nagnajów. W 1998 r. po kolejnej reformie administracyjnej kraju nastąpił trzystopniowy podział administracyjny kraju: 16 województw, powiaty i gminy, skutkiem, czego województwo tarnobrzeskie przestało istnieć, a miasto Tarnobrzeg jako siedziba powiatu grodzkiego weszło w skład województwa podkarpackiego. Został także utworzony powiat tarnobrzeski ziemski, w skład, którego weszły gminy: Baranów Sandomierski, Gorzyce, Grębów i Nowa Dęba. Tarnobrzeg jako byłe miasto przemysłowe przez pół wieku zdominowane przez branżę przemysłu wydobywczego siarki, na skutek dekoniunktury siarki na światowych rynkach, od II połowy lat 90-tych tracił na znaczeniu. Istniejące kopalnie i zakłady przemysłu siarkowego ulegały likwidacji, przy czym część tego przemysłu została poddana procesom restrukturyzacji. W okresie budowania strategii rozwoju na lata miasto znajduje 10\n11 się w trakcie realizacji przedsięwzięć związanych z rewitalizacją obszarów poprzemysłowych. Do największych sukcesów w tym obszarze zaliczyć należy przede wszystkim ukończenie prac technicznych związanych z zagospodarowaniem wyrobiska kopalni siarki oraz udostępnienie powstałego jeziora z przeznaczeniem na cele turystycznorekreacyjne. Zbiornikowi decyzją Rady Miasta została nadana nazwa Jeziora Tarnobrzeskiego, a jego teren wraz z otoczeniem oraz obiektami Kopalni Machów został przejęty przez gminę Tarnobrzeg od skarbu Państwa Uwarunkowania wynikające z położenia Tarnobrzeg jest miastem położonym w północno-zachodniej części województwa podkarpackiego, na prawym brzegu rzeki Wisły, zajmuje fragment doliny Wisły oraz teren wysoczyzny zwanej Garbem Tarnobrzeskim na granicy Kotliny i Wyżyny Sandomierskiej. Pod względem administracyjnym lokalizację miasta poziomie NUTS-3 można doprecyzować jako centrum subregionu tarnobrzeskiego. Rysunek 1 Lokalizacja Tarnobrzega w układzie regionu i subregionu Źródło: Główny Urząd Statystyczny Gmina Tarnobrzeg graniczy bezpośrednio z 8 gminami (4 w województwie podkarpackim i 4 przez Wisłę w województwie świętokrzyskim). 11\n12 Rysunek 2 Lokalizacja i struktura terytorialna Lokalizacja na pograniczu regionów ma istotne znaczenie dla procesów rozwoju miasta. Odnosi się to zarówno do szans jak i zagrożeń wynikających z tego położenia. Szanse są związane z możliwościami i ułatwieniem uczestnictwa w projektach ponadregionalnym, zagrożenia wynikają peryferyjnego względem centrum regionu położenia. Miasto podzielone jest na 26 osiedli przy czym 15 z nich jest jednostkami pomocniczymi w rozumieniu art.5 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r Uwarunkowania terytorialne Powierzchnia Miasta Tarnobrzega wynosi ha, obszary przemysłowe zajmują łącznie 140 ha, użytki rolne łącznie zajmują powierzchnię wynoszącą ha. Powierzchnia obszarów leśnych położonych w granicach administracyjnych Miasta Tarnobrzega wynosi 708 ha. Wykres 1 Struktura użytkowania gruntów Tereny przemysłowe 2% Użytki rolne 62% Tereny miejskie 36% Źródło: Opracowanie własne na bazie Powszechnego Spisu Rolnego 12\n13 Wykres 2 Struktura użytków rolnych Wykres 3 Struktura wg form własności Źródło: Opracowanie własne na bazie Powszechnego Spisu Rolnego Tabela 1 Struktura władania gruntami stanowiącymi własność Gminy Tarnobrzeg w rozbiciu na poszczególne osiedla Wyszczególnienie (osiedla) Własność publicznego (ha) sektora Własność sektora niepublicznego (ha) Razem Dzików Kajmów Miechocin Mokrzyszów Nagnajów Ocice Sielec Sobów Wielowieś Zakrzów Machów Tarnobrzeg Razem Źródło Urząd Miasta Tarnobrzeg 13\n14 2.2 Sektorowa analiza sfer rozwoju Miasta Tarnobrzega SFERA GOSPODARCZA Uwarunkowania przestrzenne Rozwój gospodarczy miasta warunkowany jest założeniami polityki przestrzennej. Obowiązujące Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Tarnobrzeg zostało przyjęte uchwałą XLIX/335/98 Rady Miasta. W 2009 roku Uchwałą Nr XLII/844/2009 została uchwalona zmiana Studium umożliwiająca istotne rozszerzenie możliwości rozwoju gospodarczego Miasta. W zmienionym studium wprowadzono istotne udogodnienia sprzyjające rozwojowi gospodarczemu oraz tworzeniu sprzyjających warunków dla lokalizacji w Tarnobrzegu nowych inwestycji w tym szczególnie tych, które są związane z innowacyjnością oraz nowymi technologiami. Wyraziło się to wprowadzeniem preferencyjnych warunków dla lokalizacji Parku Technologiczno Przemysłowego oraz miejskiego kompleksu rekreacyjnego o rozbudowanym wielofunkcyjnym charakterze w oparciu o Jezioro Tarnobrzeskie. Wskazane wyżej zmiany formalnie umożliwiły realizację przedsięwzięć stanowiących w okresie opracowywania Strategii reprezentacyjne obszary rozwoju gospodarczego Miasta. Jezioro Tarnobrzeskie pomimo niepełnej jeszcze lecz systematycznie rozbudowywanej infrastruktury rekreacyjnej w szybkim tempie przyczynia się do rozwoju funkcji turystycznej w gospodarce Miasta. Potwierdzeniem tego jest lawinowo rosnąca liczba osób korzystających z plaż oraz dostępności akwenu na cele rekreacyjne. Wzrostowi temu towarzyszy regularne zwiększanie się liczby usług oraz imprez kulturalnych organizowanych nad jeziorem skupiających niejednokrotnie dziesiątki tysięcy przyjezdnych. Ukończona budowa Tarnobrzeskiego Parku Przemysłowo-Technologicznego otwiera szerokie możliwości dla inwestorów oferując wyjątkowo atrakcyjną przestrzeń do rozwoju nowoczesnych inicjatyw gospodarczych. Kolejnym przejawem rozwoju w tym zakresie jest pozyskanie środków oraz rozpoczęcie prac zmierzających do utworzenia strefy inwestycyjnej w bezpośrednim sąsiedztwie Parku. Warto podkreślić, że proces budowy Parku już przyniósł efekty w postaci zwiększenia atrakcyjności inwestycyjnej wyrażającej się m.in. objęciem jego terenu przywilejami specjalnej strefy ekonomicznej. Osiągnięcie to dodatkowo wzmacnia ofertę Miasta oraz stwarza wyjątkowe perspektywy do zdynamizowania i unowocześnienia lokalnej gospodarki Tarnobrzega. Zidentyfikowane podczas aktualizacji w 2006 roku dotychczas obowiązującej Strategii Rozwoju Tarnobrzega i wydzielone w ramach zapisów zmienionego Studium Uwarunkowań obszary Stref Aktywności Gospodarczej obejmują: - Obszar I. Centrum Miasta Tarnobrzeg; - Obszar II. Tereny zlokalizowane wzdłuż Al. Warszawskiej; - Obszar III. Tereny zlokalizowane wzdłuż ul. Sienkiewicza; - Obszar IV. Obszar Specjalnej Strefy Ekonomicznej; - Obszar V. Obszar rekreacyjno-turystyczny Jeziora Tarnobrzeskiego; - Obszar VI. Tereny pomiędzy osiedlami Sobów i Mokrzyszów. Uwzględniając aktualnie pojawiające się szanse rozwoju gospodarczego oraz potrzeby ujawniające się w trakcie dynamicznych procesów gospodarczych w mieście (m.in. nowe duże podmioty pojawiające się w strefie ekonomicznej, potrzeba tworzenia struktur klastrowych oraz ośrodka badawczo-rozwojowego) sprawiają, że zachodzi konieczność rozszerzenia tej listy o nowe obszary aktywności ekonomicznej. Do takich miejsc 14\n15 zidentyfikowanych podczas analiz oraz dyskusji podczas budowania bieżącej Strategii zaliczyć należy teren położony w pobliżu obszaru nr IV miedzy osiami Wisłostrady oraz ul. Zakładowej oraz obszar obejmujący tereny w okolicach ważnego węzła kolejowego na osiedlu Ocice. Rysunek 3 Rozwój stref aktywności gospodarczej Źródło Urząd Miasta Tarnobrzega Wskazane obszary są miejscem rozważanej lokalizacji niskoenergetycznych obiektów do prowadzenia niskoemisyjnej działalności gospodarczej planowanych w ramach II etapu rozwoju Tarnobrzeskiego Parku Przemysłowo-Technologicznego. 15\n16 Istotnym czynnikiem określającym możliwości rozwoju gospodarczego są uwarunkowania związane z polityką przestrzenną Miasta oraz stopień pokrycia jego terytorium Miejscowymi Planami Zagospodarowania Przestrzennego Aktualnie w opracowaniu są plany przestrzenne dla następujących obszarów terenu Miasta Źródło Urząd Miasta Tarnobrzega Obszar projektowanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie osiedla Borów w Tarnobrzegu Obszar projektowanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla Wielowieś w Tarnobrzegu Obszar projektowanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Tarnobrzeg dzielnicy A I Obszar projektowanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów poprzemysłowych przy Jeziorze Tarnobrzeskim w Tarnobrzegu Obszar projektowanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów wokół Jeziora Tarnobrzeskiego w Tarnobrzegu W latach podjęte zostały uchwały o przystąpieniu do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego rejonu osiedla Borów, osiedla Wielowieś, dzielnicy A-1, terenów poprzemysłowych przy Jeziorze Tarnobrzeskim oraz terenów wokół Jeziora 16\n17 Tarnobrzeskiego. Projektowane plany miejscowe obejmują łącznie ok. 20 km 2 powierzchni, co stanowi 23% obszaru miasta Tarnobrzega. Uchwały o przystąpieniu do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego: 1. Uchwała Nr XLIX/571/06 Rady Miasta Tarnobrzeg z dnia 23 litego 2006 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, 2. Uchwała Nr XVII/215/2008 Rady Miasta Tarnobrzeg z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie przystąpienia do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Tarnobrzeg dzielnica AI, 3. Uchwała Nr XLI/559/2013 Rady Miasta Tarnobrzega z dnia 23 maja 2013 r. w sprawie zmiany obszaru objętego uchwałą Nr XVII/215/2008 Rady Miasta Tarnobrzeg z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Tarnobrzeg dzielnica AI, 4. Uchwała Nr XXXVII/747/2009 Rady Miasta Tarnobrzeg z dnia 30 lipca 2009 r. w sprawie przystąpienia do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla Wielowieś w Tarnobrzegu, 5. Uchwała Nr XLIV/565/2013 Rady Miasta Tarnobrzega z dnia 27 czerwca 2013 r. w sprawie zmiany obszaru objętego uchwałą Nr XXXVII/747/2009 Rady Miasta Tarnobrzeg z dnia 30 lipca 2009 r. w sprawie przystąpienia do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla Wielowieś w Tarnobrzegu, 6. Uchwała Nr XXIX/417/2012 Rady Miasta Tarnobrzega z dnia 27 września 2012 r. w sprawie przystąpienia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów poprzemysłowych przy Jeziorze Tarnobrzeskim w Tarnobrzegu, 7. Uchwała Nr XXIX/418/2012 Rady Miasta Tarnobrzega z dnia 27 września 2012 r. w sprawie przystąpienia do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów wokół Jeziora Tarnobrzeskiego w Tarnobrzegu Główni pracodawcy - struktura i trendy Najwięksi pracodawcy funkcjonujący na terenie miasta Tarnobrzega są zlokalizowani na terenach Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro Park Wisłosan Tarnobrzeska Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO-PARK WISŁOSAN ustanowiona została 9 września 1997 roku na posiedzeniu Rady Ministrów. Strefa została utworzona na terenach byłego Zagłębia Siarkowego, jako jeden z głównych instrumentów wsparcia przemian gospodarczych upadających przedsiębiorstw państwowych, działających w obszarach wydobycia i przetwórstwa siarki (okolice Tarnobrzega i Staszowa) oraz w branży metalowej (Nowa Dęba) i hutniczej (Stalowa Wola). Recesja na rynkach w tych branżach spowodowała masowe zwolnienia załóg kopalni siarki oraz w potężnych przedsiębiorstwach z branży metalowej i hutniczej. Od roku 2001 tereny strefowe rozrastały się kilkukrotnie, zaczynając od Radomia, Ożarowa Mazowieckiego, aż po ostatnie włączenie 2 nowych podstref na terenie województw lubelskiego i podlaskiego. Zarządcą Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej EURO-PARK WISŁOSAN jest Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. Tereny strefy podzielone są na 20 głównych podstref, co stwarza zróżnicowaną i atrakcyjną ofertę dla potencjalnych inwestorów TSSE. Łączny obszar strefy wynosi 1 632,31 ha. Na dzień 17\n18 r. wydano łącznie 232 zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie strefy. Aktywnie działa w strefie 109. przedsiębiorców - firmy reprezentujące różne branże, m.in. przetwórstwo aluminium, farmaceutyki, szkło gospodarcze, elektronikę, produkcję materiałów budowlanych, meble i przemysł poligraficzny. W znaczący sposób zmienił się dotychczasowy wizerunek pierwotnych terenów strefy. Zarządzający wybudował kompleks 5 nowych hal produkcyjnych pod wynajem dla nowych inwestorów, powstało kilkadziesiąt nowych obiektów, zmodernizowano kilkanaście kolejnych projekty te zrealizowali nowi przedsiębiorcy, wykorzystujący zakupione w strefie nieruchomości. TSSE jako całość obejmuje miejsc pracy, w tym nowych i blisko 7,2 mld PLN nowych inwestycji oraz kilkadziesiąt firm z kapitałem zagranicznym, m.in. z Niemiec, USA, Japonii, Korei, Francji, Włoch, Danii, Holandii. Spośród 1 632,31 ha gruntów objętych TSSE zagospodarowano 1035,31 ha, co stanowi 63 % ogólnej powierzchni strefy. Ważne zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej posiada 14 przedsiębiorców, są to firmy: ZSChiM Piotrowice II Sp. z o.o. producent surowców chemicznych i mineralnych dla budownictwa KOMA Stahlbau Sp. z o.o. konstrukcje metalowe, obróbka metali Zakład Mechaniczny "SIARKOPOL" Sp. z o.o. obróbka metali, produkcja urządzeń mechanicznych FENIX METALS Sp. z o.o. recycling (odzysk cyny i ołowiu) Tarkon Sp.z o.o. konstrukcje metalowe, obróbka metali Media Regionalne Sp. z o.o. - druk gazet, wyroby i usługi poligraficzne IZOLBEX Sp. z o.o. - producent materiałów budowlanych ME Logistics A.S. Tomala Sp. z o.o. - usługi magazynowania i logistyki EKO-SYSTEMY Sp. z o.o. - producent przydomowych oczyszczalni ścieków Magielek Magiel i Pralnia - usługi czyszczenia i prasowania odzieży Storks Sp. z o.o. - producent toreb na urządzenia komputerowe Pilkington Atomotive Poland Sp. z o.o. - branża motoryzacyjna (pomimo lokalizacji w ramach TSSE na terenie administracyjnym sąsiedniej gminy Nowa Dęba przedsiębiorstwo to ma duże znaczenie dla rozwoju Tarnobrzega bowiem zatrudnia dużą liczbę jego mieszkańców. Zaplanowane już kolejne inwestycje tego koncernu będą generowały kolejne miejsca pracy dostępne i dogodne dla mieszkańców Miasta) BK Glass Sp. z o.o. - producent szkła hartowanego Kabanos-Machów Sp. z o.o. - producent przetwarzania i konserwacji mięs Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą na terenie Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej EURO-PARK WISŁOSAN może ubiegać się i uzyskanie pomocy publicznej w formie zwolnień podatkowych. Podstawą do korzystania z pomocy publicznej jest zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie strefy. Pomoc publiczna udzielana jest przedsiębiorcy w formie zwolnień podatkowych, stanowi pomoc regionalną z tytułu: kosztów nowej inwestycji lub tworzenia nowych miejsc pracy. Maksymalna wysokość pomocy: 50% wydatków inwestycyjnych lub 50% dwuletnich kosztów pracy nowozatrudnionych pracowników (MSP - odpowiednio 70% lub 60%). Warunkiem uzyskania pomocy jest minimalna wartość inwestycji tys. EURO. 18\n19 Struktura podstawowych branż gospodarki znajdujących się na terenie Miasta - trendy Transformacja systemowa państwa oraz likwidacja przemysłu siarkowego odegrały w ważna rolę formowaniu się struktury gospodarczej miasta. W wyniku tych procesów nastąpiły przekształcenia własnościowe i restrukturyzacje, istniejących dotąd zakładów sektora publicznego: państwowych i komunalnych, które w nowej rzeczywistości gospodarczej nie mogły istnieć w dotychczasowej formie. Powstającą lukę po likwidowanych przedsiębiorstwach na rynku pracy zaczęły wypełniać nowe formy działalności gospodarczej głównie w sektorze prywatnym. Na bazie tych zasobów powstają kolejne oraz innowacyjne firmy stanowiące ważny element lokalnego sektora MSP. Aktualnie (tj w stanu na 31grudnia 2012 roku) na terenie Miasta Tarnobrzega. funkcjonuje 4975 podmiotów. Wykres 4 Struktura udziału podstawowych form aktywności gospodarczej w gospodarce Miasta Tarnobrzega Źródło: Opracowanie własne na podstawie bazy danych regionalnych GUS Tabela 2 Podmioty gospodarki narodowej według sektorów własności oraz form prawnych Lata Ogółem Sektor ogółem Spółki handlowe Publiczny Prywatny razem W tym z udziałem kapitału zagranicznego Spółki cywilne spółdzielnie Fundacje, stowarzyszenia, i organizacje społeczne Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarcza\n20 Źródło: Główny Urząd Statyczny, Turystyka jako szansa rozwoju gospodarczego Tarnobrzega Atrakcyjność turystyczna miasta O atrakcyjności turystycznej decyduje wiodąca cecha danego obszaru, która w wymierny sposób przyczynia się do podjęcia przez turystów decyzji o przyjeździe do danego miejsca. Do cech tych zaliczane są między innymi walory krajobrazu naturalnego, klimat, pomniki historii czy interesujące obiekty turystyczne. Za atrakcyjność turystyczną uważana jest także siła przyciągania do danego regionu określonego rodzaju turystyki, czy turystów, a także popyt na oferowane usługi. Tak właśnie rozumiane pojęcie atrakcyjności turystycznej wydaje się być najbardziej zobiektywizowane, gdyż bezpośrednio może mieć zastosowanie w marketingu turystycznym. O atrakcyjności turystycznej regionu, miejscowości decydują głównie trzy czynniki: zasoby i walory przyrodnicze, zasoby i walory antropogeniczne, zagospodarowanie turystyczne. W chwili obecnej miasto Tarnobrzeg dysponuje kilkunastoma obiektami warunkującymi rozwój turystyki. Ich ilość odzwierciedla dotychczasowe postrzeganie Tarnobrzega jako miasta przemysłowego w niewielkim stopniu atrakcyjnego turystycznie. Jednak z punktu widzenia potencjału przyrodniczego miasto zyskuje obecnie nowe możliwości kreowania funkcji turystyczno-rekreacyjnej. Oddanie do użytku 455 hektarowego zbiornika wodnego dogodnie położonego w pobliżu miasta oraz inne osobliwości okolic Tarnobrzega stymulują inwestycje w zakresie infrastruktury drogowej, ochronnej, aktywizują potencjalnych przedsiębiorców, zwłaszcza w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. Czynniki sprzyjające atrakcyjności turystycznej Inne czynniki wpływające na atrakcyjność turystyczną miasta Tarnobrzeg to: położenie Tarnobrzega w pobliżu Sandomierza i Baranowa Sandomierskiego, co stwarza możliwości współpracy w zakresie rozwoju turystyki, dzięki posiadanemu przez Tarnobrzeg dużego akwenu wodnego, czyste zadbane miasto, Jezioro Tarnobrzeskie, Wisła, zwałowiska ziemi pokopalniane do zagospodarowania turystycznego, zmiana zagospodarowania terenu w Machowie z kopalni na jezioro, lokalizacja - pomiędzy lubelskim a świętokrzyskim, imprezy kulturalne Satyrblues, Drama Teatralna, odbywające się imprezy cykliczne, które przyciągają uczestników, nawet z odległych miejsc Polski np. Festiwale piosenki wygraj sukces, harcerski śpiewograniec. Za najistotniejsze bariery rozwoju turystyki i rekreacji uznano: brak tradycji turystyczno-rekreacyjnych (wizerunek miasta kojarzony z miastem przemysłowym), brak rozwiniętej bazy turystyczno-rekreacyjnej, 20\n21 brak współpracy w zakresie tworzenia wspólnej oferty turystycznej, w tym z miastami sąsiadującymi (np. Baranów, Sandomierz), niezadowalający poziom rozwoju infrastruktury rekreacyjnej ścieżki rowerowe. Działania, które należałoby podjąć, aby przeciwdziałać barierom rozwoju funkcji turystycznej miasta Tarnobrzeg, jak wynika z informacji pozyskanych w toku wywiadów, to: tworzenie lepszej (różnorodnej, dostosowanej do potrzeb nabywcy) oferty turystycznej 33,3%, działania promocyjne w zakresie rozwoju turystyki 17,7%, dofinansowanie działalności podmiotów prywatnych 15,5%. Natomiast działania prowadzące do zwiększenia atrakcyjności turystycznej miasta Tarnobrzeg, to przede wszystkim współpraca w zakresie wykreowania wspólnego pakietu usług turystycznych wespół z Sandomierzem, Baranowem Sandomierskim, wzbogaconego o ofertę rękodzieła. Perspektywicznym potencjałem powiązanym z zagospodarowaniem obszarów poprzemysłowych oraz utworzeniem Jeziora Tarnobrzeskiego są szanse związane z turystyką. Turystyka należy do grupy najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin gospodarki współczesnego świata. Stanowi istotny czynnik rozwoju społeczno-gospodarczego państw, regionów czy miejscowości. Miasto Tarnobrzeg z racji położenia i posiadanych walorów turystycznych wydaje się aktualnie być obszarem, którego przyszłość można łączyć z rozwijającym się ruchem turystycznym na Podkarpaciu, dla którego jest to jeden z ważniejszych obszarów rozwoju gospodarki. Wbrew spotykanym opiniom, o skali ruchu turystycznego na danym obszarze niekoniecznie decydują jego walory turystyczne, ale tzw. produkt turystyczny. Tworzą go: atrakcje i środowisko regionu, infrastruktura i usługi turystyczne, dostępność komunikacyjna terenu, jego turystyczny wizerunek oraz poziom cen usług i towarów nabywanych przez odwiedzających. Dla Miasta Tarnobrzega taki wizerunek tworzy dziś przede wszystkim Jezioro Tarnobrzeskie. Zrealizowane dotychczas inicjatywy Miasta związane z Jeziorem Tarnobrzeskim z roku na rok umacniają pozytywne postrzeganie Tarnobrzega jako miejsca gdzie można przyjemnie spędzić czas wolny. Korzystając z tej popularności władze lokalne podjęły już działania w celu rozwinięcia tego kierunku działań rozwojowych. Złożone przez Miasto projekty obejmujące m.in.: zagospodarowanie terenów wokół jeziora na cele turystyczno-rekreacyjne uzyskały wstępną akceptację Zarządu Województwa w konkursie projektów kluczowych na okres Tabela 3 Zestawienie danych dotyczących dostępnych miejsc noclegowych obiekty miejsca noclegowe Korzystający z noclegów udzielone noclegi Hotele obiekty miejsca noclegowe korzystający z noclegów udzielone noclegi Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS 21\n22 Powyższe dane obrazują aktualne problemy dla rozwoju turystyki dotyczące liczby dostępnych miejsc noclegowych oraz ich obłożenia, co odzwierciedla możliwości zatrzymania potencjalnych klientów (turystów) Wykres 5 Liczba miejsc noclegowych w turystycznych obiektach zbiorowego zakwaterowania na Podkarpaciu Źródło: Główny Urząd Statystyczny Przedstawiony powyżej wykres odzwierciedla sytuację w zakresie potrzeb związanych z turystyką i jednocześnie wskazuje pożądane kierunki działań dla władz lokalnych. Bez wątpienia jednym z takich kierunków powinna być rozbudowa bazy noclegowej Miasta. Olbrzymi sukces związany z zainteresowaniem do korzystania (nawet jeszcze nie w pełni ukończonej) infrastruktury rekreacyjnej wokół Jeziora, wskazuje, że przyjęty kierunek jest jak najbardziej słuszny. Pod względem oferowanych atrakcji sytuacja zaczyna się szybko zmieniać w związku z udostępnieniem oraz systematycznym rozwijaniem oferty związanej z Jeziorem Tarnobrzeskim. Lawinowo wzrastająca liczba korzystających obejmująca przyjezdnych nie tylko z okolic, ale całego regionu oraz sąsiednich województw pozwala prognozować, że branża turystyki może być ważnym elementem lokalnej gospodarki. Wykres 6 Dynamika korzystania z Jeziora Tarnobrzeskiego Rok Liczba osób korzystających z Jeziora Tarnobrzeskiego Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych UM Oczywiście nie może to dotyczyć tylko tej jednej atrakcji. Możliwości związane z wykorzystaniem Zamku Dzikowskiego w powiązaniu z zainicjowanym już partnerstwem 22\n23 Tarnobrzega w ramach obszaru funkcjonalnego obejmującego m.in. Sandomierz i Baranów Sandomierski oraz perspektywy związane z korzystaniem z funduszy europejskich w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ZIT) zdają się wskazywać kierunki rozwoju tej branży w Mieście. Wykres 7 Dynamika ilości turystów odwiedzających Zamek Rok Liczba osób odwiedzających Zamek Dzikowski (do października) 8904 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych UM Obserwowane na zewnątrz trendy i perspektywy rozwoju turystyki jako ważnej gałęzi gospodarki w powiązaniu z sukcesem zainteresowania Jeziorem Tarnobrzeskim jednoznacznie wskazują konieczność rozwoju tej sfery usług informacji gospodarczej i promocji Miasta Wykorzystanie możliwości pozyskiwania środków ze źródeł zewnętrznych Miarą możliwości związanych z rozwojem gospodarczym jest potencjał oraz skuteczność pozyskiwania środków na inwestycje. Miasto Tarnobrzeg aktywnie korzysta z szans jakie daje członkostwo w strukturach Unii Europejskiej. Najważniejsze spośród zrealizowanych lub będących w końcowej fazie projekty mające strategiczne znaczenie dla możliwości rozwoju gospodarczego Miasta są następujące: Modernizacja drogi wojewódzkiej nr 871 przebiegającej przez Tarnobrzeg Wybudowano nowy wiadukt nad liną PKP relacji Łódź Kaliska - Dębica, którego całkowita długość wynosi 232 m, a szerokość pomostu ponad 14 m. W ramach inwestycji został również wykonany most nad rzeką Mokrzyszówką oraz przebudowa pięciu głównych skrzyżowań w mieście. Projekt ma strategiczny charakter z punktu widzenia tworzenia warunków dla wzrostu konkurencyjności wszystkich regionów w taki sposób, aby sprzyjać spójności społecznej, ekonomicznej i terytorialnej oraz dążyć do wyrównywania szans rozwojowych województw. Droga wojewódzka nr 871 ma charakter ponadregionalny i krajowy, ponieważ stanowi ważny szlak komunikacyjny. Drogą tą przebiega ruch między drogami krajowymi nr 77 i drogą międzynarodową E371, łączy się ona również z drogą wojewódzką nr 985 oraz w dalszym ciągu z drogą międzynarodową E40 (droga krajowa nr 4: granica państwa Wrocław Kraków Rzeszów - granica państwa UE). Tarnobrzeski Park Przemysłowo Technologiczny Projekt realizowany z udziałem środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej , Przedmiotem projektu jest przygotowanie infrastruktury niezbędnej do powstania Tarnobrzeskiego Parku Przemysłowo Technologicznego. Projekt obejmuje budowę następujących obiektów: 23\n24 hala produkcyjna o powierzchni zabudowy 3076 m², wyposażona w niezbędne media wraz pomieszczeniami administracyjno-socjalnymi wyposażonymi dodatkowo w instalację chłodzenia. dwukondygnacyjny budynek Inkubatora Przemysłowo- Technologicznego o powierzchni zabudowy m², wyposażony w niezbędne media podzielony na część usługową z częścią administracyjno-socjalne (parter), pomieszczenia administracyjnobiurowe (piętro I), wyposażone dodatkowo w instalację chłodzenia. oraz niezbędna infrastruktura techniczna parking dla samochodów osobowych i dostawczych wraz z placem manewrowym zasilanie w media: energia elektryczna (kontenerowa stacja transformatorowa z agregatem prądotwórczym), gaz budowa dróg dojazdowych wraz z obustronnym chodnikiem budowa połączenia komunikacyjnego dróg dojazdowych TPP-T oraz uzbrajanych terenów inwestycyjnych z drogą wojewódzka nr 723 (Aleja Warszawska) w postaci ronda. montaż i dostawę windy wyposażenie sal konferencyjnych i pomieszczeń ogólnego użytku Tylko w ciągu ostatnich 3 lat udało się pozyskać w ponad 150 milionów złotych. Przykłady w tym zakresie odzwierciedla poniższa tabela. Tabela 4 Aktywność samorządu w realizacji projektów współfinansowanych z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej Lp Nazwa projektu Nazwa programu data podpisania umowy o dofinansowanie "Kampania promocyjna miasta Tarnobrzeg szansą na zwiększenie atrakcyjności województwa podkarpackiego" "Modernizacja drogi wojewódzkiej nr 871 przebiegającej przez Tarnobrzeg" "Tarnobrzeski Park Przemysłowo- Technologiczny "Budowa zintegrowanego systemu zarządzani Gminą Tarnobrzeg w oparciu o system informacji o terenie GIS" Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego kwota dotacji wartość całkowita projektu , , , , , , , ,25 24\n25 Rozbudowa SPZOZ Zakładu Pielęgnacyjno- Opiekuńczego w Tarnobrzegu oraz zakup nowoczesnej aparatury i sprzętu rehabilitacyjnego Kampania promocyjna województwa podkarpackiego organizacja imprez promocyjnych przez miasto Tarnobrzeg Przebudowa placu targowego stałego przy ul. Kwiatkowskiego w Tarnobrzegu Poprawa efektywności działania systemu zaopatrzenia w wodę północno - zachodniej części miasta Tarnobrzeg "Utworzenie Regionalnego Centrum Promocji Obszaru Natura 2000 Tarnobrzeska Dolina Wisły w Tarnobrzegu Odbudowa i remont ulic Litewska i Bema Rewitalizacja terenów poprzemysłowych poprzez budowę stanicy wodniackiej nad Jeziorem Machowskim Rewaloryzacja i przebudowa budynku zabytkowego uszkodzonego podczas powodzi na obiekt tymczasowego zakwaterowanie osób objętych opieką Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego , , , , , , , , , , , , , , , ,60 25\n26 społeczną Odbudowa i remont ulic Jędrala i Węgla "Innowacyjny zintegrowany system zarządzania urzędem i świadczenia e- usług" "Modernizacja infrastruktury Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Tarnobrzegu" "Termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej w Tarnobrzegu "Montaż ogniw fotowoltaicznych na budynkach użyteczności publicznej w Tarnobrzegu" "Uzbrojenie terenów inwestycyjnych miasta Tarnobrzega" "Odbudowa obiektów infrastruktury sportowej zalanych w wyniku powodzi w 2010r. na terenie miasta Tarnobrzeg" "Modernizacja drogi wojewódzkiej nr 723 w Tarnobrzegu" "Modernizacja dróg powiatowych na terenie miasta Tarnobrzeg" "Modernizacja dróg gminnych w Tarnobrzegu" Źródło: Dane Urzędu Miasta Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego , , , , , , , , , , , , , ,34 Grudzień , ,52 Grudzień , ,15 Grudzień , ,51 26\n27 Warto odnotować, że w chwili przygotowywania strategii Miasto przygotowało aplikacje i uzyskało wstępną akceptację dla przedsięwzięć gospodarczych na łączną kwotę ok. 250 milionów złotych w ramach listy indykatywnej kluczowych projektów Podkarpacia na okres programowania Współpraca ponadlokalna Istotnym elementem rozwoju gospodarczego jest współpraca międzygminna, regionalna i ponadregionalna. Miasto Tarnobrzeg z uwagi na swe położenie i potencjał zajmuje szczególną pozycję, która kwalifikuje go do kategorii Miejskich Ośrodków Funkcjonalnych. Bliskie sąsiedztwo miast Stalowej Woli oraz Sandomierza pozwala na rozwijanie w ramach współpracy ośrodka gospodarczego zdolnego pod względem potencjału konkurować z okolicznymi stolicami regionów podkarpackiego, świętokrzyskiego oraz lubelskiego. Zostały w tym kierunku poczynione pierwsze inicjatywy, których odzwierciedleniem są wspólnie planowane projekty ponadregionalne oraz podpisany dokument porozumienia w tej sprawie. Tarnobrzeg jako biegun wzrostu był analizowany przez różne ośrodki. Wnioski z tych analiz są korzystne dla miasta i wskazują współpracę jako priorytetowy kierunek prowadzenia polityki rozwoju. Poniższe mapki zaczerpnięte z opracowań eksperckich odzwierciedlają szanse kierunku rozwoju opartego na współpracy z sąsiednimi samorządami. Warunkami brzegowymi dla rozwoju tej koncepcji jest fakt uwzględnienia powiązań Tarnobrzega i Stalowej Woli w planie strategicznym Podkarpacia z podkreśleniem korzyści wynikających z powiązania tego układu z Sandomierzem oraz analogiczne podejście podczas prac nad strategią w sąsiednim województwie świętokrzyskim. Rysunek 4 Funkcja Tarnobrzega jako bieguna wzrostu widziana z perspektywy rozwoju regionu Źródło: Strategia rozwoju województwa Podkarpackiego aktualizacja na lata do\n28 Rysunek 5 Rzeczywiste i potencjalne uwarunkowania rozwoju Tarnobrzega jako bieguna wzrostu Źródło: Ekspertyza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. S. Leszczyckiego w ramach prac nad aktualizacją i uzupełnieniem Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego Rysunek 6 Tarnobrzeg jako biegun wzrostu na tle uwarunkowań środowiska naturalnego Źródło: Ekspertyza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. S. Leszczyckiego w ramach prac nad aktualizacją i uzupełnieniem Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego\n29 Rysunek 7 Tarnobrzeg jako biegun wzrostu na tle uwarunkowań gospodarczych Źródło: Ekspertyza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. S. Leszczyckiego w ramach prac nad aktualizacją i uzupełnieniem Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego Rysunek 8 Funkcja Tarnobrzega jako bieguna wzrostu w kontekście uwarunkowań społecznych Źródło: Ekspertyza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. S. Leszczyckiego w ramach prac nad aktualizacją i uzupełnieniem Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego\n30 Rysunek 9 Tarnobrzeg w funkcji systemu osadniczego Źródło: Ekspertyza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. S. Leszczyckiego w ramach prac nad aktualizacją i uzupełnieniem Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego Rysunek 10 Wyjściowa struktura przestrzenna Tarnobrzega jako bieguna wzrostu oparta na działaniach w ramach ZIT Źródło: Ekspertyza Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania. S. Leszczyckiego w ramach prac nad aktualizacją i uzupełnieniem Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego\n31 Uwzględniając zobrazowane powyżej uwarunkowania przestrzenne oraz sieć powiązań funkcjonalnych zarówno w regionie Podkarpacia optymalnym kierunkiem rozwoju miasta wydaje się być prowadzenie lokalnej polityki rozwoju polegającej na ewolucyjnym rozszerzaniu wyjściowego układu przestrzennego opartego na partnerstwie z gminami Nowa Dęba, Baranów Sandomierski, Grębów i Gorzyce. Czynnikiem sprzyjającym w takiej polityce są możliwości wsparcia wynikające z koncepcji Zintegrowanych Inicjatyw Terytorialnych (ZIT). W ramach delimitacji Tarnobrzeg wraz z ww. gminami został imiennie wskazany w Strategii Rozwoju Województwa Podkarpackiego jako jeden z 8 w regionie obszarów funkcjonalnych, które mogą realizować działania rozwojowe z wykorzystaniem funduszy dedykowanych na Zintegrowane Inwestycje Rozwojowe. Głównym celem tych funduszy jest wzmocnienie funkcji obszarów ZIT jako ośrodków koncentracji aktywności inwestycyjnej związanej rozwojem gospodarczym regionu. Wstępny zakres tematyczny ZIT 1. PRZYGOTOWANIE TERENÓW INWESTYCYJNYCH (Oś priorytetowa I. Konkurencyjna i innowacyjna gospodarka) EFRR: Kompleksowe działania na rzecz przygotowania i uzbrojenia terenów inwestycyjnych w niezbędne media, budowa lub modernizacja układu komunikacyjnego na terenie inwestycyjnym, uporządkowanie i przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych wraz z promocją terenów. 2. EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA I ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII (OZE) (Oś priorytetowa III. Czysta energia) EFRR: Działania na rzecz efektywności energetycznej i rozwoju OZE m.in. poprzez: o likwidację niskiej emisji poprzez wymianę/ modernizację indywidualnych źródeł ciepła lub podłączanie budynków do sieciowych nośników ciepła, o montaż/instalację efektywnego energetycznie oświetlenia w gminach lub obiektach użyteczności publicznej, o poprawę efektywności produkcji energii poprzez wykorzystanie źródeł kogeneracyjnych, o kompleksowa modernizacja energetyczna budynków użyteczności publicznej i budynków mieszkaniowych, wraz z wymianą wyposażenia tych obiektów na energooszczędne. 3. STRATEGIE NISKOEMISYJNE, W TYM ZRÓWNOWAŻONY TRANSPORT (Oś priorytetowa V. Infrastruktura komunikacyjna) EFRR: Działania w zakresie zrównoważonego transportu skoncentrowane na usprawnianiu komunikacji łączącej miasta i ich obszary funkcjonalne. Projekty powinny przyczyniać się do realizacji niskoemisyjnych strategii organizacji transportu publicznego dla całego obszaru funkcjonalnego (np. systemy Park&Ride, Bike&Ride, ścieżki rowerowe i piesze dla celów komunikacyjnych, zintegrowane centra przesiadkowe w tym: parkingi rowerowe, tabor dla transportu ekologicznego, infrastruktura transportu publicznego). 31\n32 4. POPRAWA STANU ŚRODOWISKA GOSPODARKA ODPADAMI (Oś priorytetowa IV. Ochrona środowiska naturalnego i dziedzictwa kulturowego) EFRR: Kompleksowe działania w zakresie gospodarki odpadami dot. ograniczenia ilości odpadów, ponownego ich wykorzystania, wdrażania technologii odzysku i unieszkodliwiania w oparciu o Wojewódzki plan gospodarki odpadami; zagospodarowanie osadów ściekowych; działania na rzecz gospodarowania i usuwania odpadów niebezpiecznych m.in. azbestu, zlikwidowanie zagrożenia ekologicznego generowanego przez tereny poprzemysłowe. 5. OCHRONA RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ (Oś priorytetowa IV. Ochrona środowiska naturalnego i dziedzictwa kulturowego) EFRR: Projekty dotyczące działalności wykorzystującej lokalne zasoby przyrodnicze dla ich zagospodarowania na cele turystyczne wraz z prowadzeniem kampanii informacyjnoedukacyjnych. 6. OCHRONA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO (Oś priorytetowa IV. Ochrona środowiska naturalnego i dziedzictwa kulturowego) EFRR: Projekty wykorzystujące specyficzny potencjał dziedzictwa kulturowego obszaru MOF w zakresie jego wzmocnienia oraz tworzenia i rozwijania na jego bazie produktów i usług dla mieszkańców i przyjezdnych, w szczególności turystów (prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane przy zabytkach i w ich otoczeniu wraz z promocją obiektu, zabezpieczenie obiektów dziedzictwa kulturowego na wypadek zagrożeń). 7. POPRAWA STANU ŚRODOWISKA MIEJSKIEGO REKULTYWACJA TERENÓW ZDEGRADOWANYCH (Oś priorytetowa IV. Ochrona środowiska naturalnego i dziedzictwa kulturowego) EFRR: o Projekty mające na celu rekultywację lub remediację terenów zdegradowanych, tj. przekształcenie ich w celu zmiany dotychczasowych funkcji przez nie pełnionych na cele inne niż środowiskowe, umożliwiająca powtórne wykorzystanie terenu, o Działania służące poprawie estetyki przestrzeni miejskiej, w tym działania mające na celu poprawę stanu środowiska miejskiego (zielone obszary miejskie). 8. INFRASTRUKTURA DROGOWA priorytet inwestycyjny 7.2 (Oś priorytetowa V. Infrastruktura komunikacyjna) EFRR: inwestycje w tzw. drogi o znaczeniu wojewódzkim, powiatowym i gminnym, które przyczynią się do usprawnienia połączeń między ośrodkami życia społecznogospodarczego (jako element szerszej koncepcji). Uwaga: W perspektywie finansowej możliwości finansowania dróg lokalnych będzie bardzo ograniczona. Powinny one zgodnie z projektem Umowy Partnerstwa stanowić uzupełnienie szerszych działań, związanych z rewitalizacją, zrównoważoną mobilnością miejską (przebudowa infrastruktury transportu miejskiego) lub 32\n33 usprawnianiem połączenia między ośrodkami życia społeczno-gospodarczego (w tym ośrodków aktywności gospodarczej, rozwijających się obszarów inwestycyjnych). 9. KOMPLEKSOWA REWITALIZACJA (Oś priorytetowa VII. Integracja społeczna) W ramach ZIT zakłada się realizację wyłącznie kompleksowej rewitalizacji wspieranej z EFS i EFRR zaplanowanej w ramach Lokalnych Programów Rewitalizacji, przy czym użycie EFRR uzasadnione będzie tylko jako środek wspomagający rozwiązywanie problemów społeczności lokalnych (infrastrukturalnych, społecznych, gospodarczych, środowiskowych). Funduszem wiodącym, określającym podstawowe cele i rezultaty w obszarze rewitalizacji jest EFS. EFS: 1. Wsparcie usług skierowanych do osób bezrobotnych, poszukujących pracy i nieaktywnych zawodowo w celu zwiększenia ich szans na znalezienie zatrudnienia. Przykładowe działania mogą obejmować: o pomoc w aktywnym poszukiwaniu pracy o działania na rzecz podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz ich lepszego dopasowania do potrzeb rynku pracy o pomoc w zdobyciu doświadczenia zawodowego o wspieranie mobilności zawodowej. 2. Działania skierowane do indywidualnych osób mające na celu ich aktywizację społeczno-zawodową. Przykładowy zakres działań może obejmować: o programy na rzecz integracji osób i rodzin wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym ukierunkowane na aktywizację społeczno-zawodową wykorzystującą instrumenty aktywizacji edukacyjnej, zdrowotnej, społecznej, zawodowej. 3. Wsparcie usług na rzecz podmiotów ekonomii społecznej. EFRR: W ramach wsparcia uzupełniającego z EFRR na działania takie jak: o uporządkowanie i zagospodarowanie przestrzeni publicznych, o zagospodarowanie zdegradowanych przestrzeni na cele publiczne i/lub gospodarcze, o poprawa środowiska i estetyki przestrzeni miejskiej oraz udostępnienie terenów dla mieszkańców, o systemy poprawy bezpieczeństwa publicznego, o dostosowanie istniejącej zabudowy publicznej do celów gospodarczych, społecznych, edukacyjnych, kulturalnych, turystycznych, itp., Przy uwzględnieniu ograniczeń dla następujących typów projektów: o brak możliwości realizacji projektów polegających na budowie nowych obiektów, o rewitalizacja tkanki mieszkaniowej w wąskim zakresie (części wspólne budynków), jako element szerszego projektu, o uzbrojenie terenów pod inwestycje i tworzenie/rozbudowa terenów inwestycyjnych, inwestycje dotyczące infrastruktury technicznej (infrastruktura drogowa, sieć wodociągowa, kanalizacja sanitarna, kanalizacja deszczowa, sieć ciepłownicza lub energetyczna): dopuszczalne jedynie w wyjątkowych sytuacjach, uzasadnionych spójnością 33\n34 realizowanej operacji - brakiem możliwości osiągnięcia założonych rezultatów bez realizacji danego elementu. Konieczność wykazania spójności inwestycji z realizacją celów CT9 oraz oddziaływaniem całości operacji. Co do zasady wsparcie w powyższym zakresie powinno być realizowane w odpowiednich CT EDUKACJA (Oś priorytetowa VIII. Jakość edukacji i kompetencji w regionie) W ramach ZIT zakłada się realizację kompleksowych działań edukacyjnych wspieranych z EFS i EFRR. Funduszem wiodącym, określającym podstawowe cele i rezultaty w obszarze edukacji jest EFS. EFS: Wsparcie skierowane do placówek przedszkolnych i szkół. Przykładowy zakres działań może obejmować: o wsparcie nauczycieli prowadzących kształcenie ogólne, specjalne i zawodowe w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego jako element wsparcia szkoły, o przeciwdziałanie rozwarstwieniu społecznemu w edukacji, w tym wsparcie placówek z terenów defaworyzowanych, o upowszechnienie wysokiej jakości edukacji przedszkolnej, o wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów, w tym poprzez działania służące indywidualizacji podejścia do ucznia, o poprawa jakości edukacji w szkołach prowadzących kształcenie ogólne, o doposażenie bazy dydaktycznej i naukowej szkół i palcówek oświatowych. EFRR: Wsparcie EFRR powinno mieć charakter uzupełniający i powinno być planowane w ograniczonym zakresie, co do zasady w oparciu o już istniejące placówki, jako element szerszej koncepcji/strategii rozwojowej. W przedstawionym powyżej ujęciu kolejnymi etapami rozwoju funkcji ośrodka wzrostu powinny być integracja z najbliższym i mocno powiązanym partnerem samorządowym jakim jest Sandomierz i równoległy rozwój tego układu z silnym ośrodkiem skupionym wokół Stalowej Woli, a następnie ewolucyjny i oparty na partnerstwie rozwój ponadregionalnego ośrodka wzrostu w układzie Tarnobrzeg-StalowaWola-Sandomierz. Działania w tym kierunku zostały już zapoczątkowane, a list intencyjny podpisany przez reprezentantów tych miast stanowi formalne umocowanie dla rozwoju tej koncepcji Infrastruktura techniczna Rozwój infrastruktury technicznej jest jednym z kluczowych czynników warunkujących rozwój gospodarczy Miasta. Dotychczasowe przedsięwzięcia, w tym szczególnie te z okresu pozwoliły znacząco rozwinąć ten element lokalnej gospodarki. Dokonanie w wymienionym okresie inwestycji o charakterze strategicznym dla Miasta (modernizacje głównych ciągów komunikacyjnych, kompleksowe rozwiązania w zakresie gospodarki wodno-ściekowej oraz rozwinięcie infrastruktury sprzyjającej inwestycjom (np. Tarnobrzeski Park Przemysłowo-Technologiczny oraz rozpoczęta budowa strefy inwestycyjnej przy ul. Warszawskiej) pozwoliły przygotować dobry grunt do podejmowania różnorodnych inicjatyw rozwijających ten kierunek rozwoju Miasta. Projekty takie o mniejszej operacyjnej skali zaangażowania środków, pozwolą w najbliższej 34\n35 przyszłości skorzystać z ww. wcześniejszych inwestycji strategicznych i skoncentrować się na doskonaleniu infrastruktury gospodarczej oraz korzystać z długoterminowych i planowanych efektów zrealizowania inwestycji o charakterze strategicznym (przykładem może tu być zbudowany wiadukt oraz zmodernizowana droga wojewódzka do Stalowej Woli) Infrastruktura komunikacyjna Sieć drogowa Szkielet układu komunikacyjnego miasta Tarnobrzeg stanowią drogi wojewódzkie Nr 723 i 871. Spełniają one funkcje tranzytowe dla ruchu kołowego na kierunkach Warszawa Sandomierz Mielec Tarnów Kraków, Tarnobrzeg Stalowa Wola Przemyśl. Drogi wojewódzkie Odcinki dróg wojewódzkich przebiegających w granicach administracyjnych miasta Tarnobrzeg: Droga Nr 758 od przeprawy promowej do drogi nr 871 o długości około 1 km; Droga Nr 723 o długości 10,469 km relacji Sandomierz Tarnobrzeg przebiegająca ulicami: Warszawską i Sikorskiego; Droga Nr 871 o długości 13,367 km relacji Nagnajów Tarnobrzeg Grębów Stalowa Wola; przebiegająca ulicami: Wisłostrada, Sikorskiego i Sienkiewicza Drogi powiatowe Większość dróg powiatowych wymaga przebudowy poprzez wzmocnienie nawierzchni, segregację ruchu pieszego i samochodowego oraz budowę odwodnienia. Dla poprawy układu komunikacji drogami powiatowymi niezbędne są również inwestycje polegające na budowie nowych odcinków dróg powiatowych. Należy stwierdzić, że drogami powiatowymi o największym natężeniu ruchu samochodowego jest ciąg ulic Mickiewicza i Orląt Lwowskich, które wymagają przebudowy polegającej na wzmocnieniu konstrukcji jezdni, wydzieleniu ciągów pieszo-rowerowych, odwodnieniu korony drogi oraz wykonaniu oświetlenia ulicznego Drogi gminne Łączna długość dróg gminnych wynosi 94,664 km w tym o ulepszonej nawierzchni 44,731km Linie kolejowe Przez teren Miasta Tarnobrzega przebiega linia kolejowa nr 71 łącząca stolicę kraju ze stolicą województwa. Ponadto, na terenie Miasta są zlokalizowane kluczowe węzły kolejowe w Sobowie oraz Ocicach, co oznacza duże szanse związane z wyrażonym m.in. w planach na najbliższą perspektywę ukierunkowaniu wydatkowania funduszy europejskich, gdzie ten rodzaj komunikacji będzie traktowany jako szczególnie ważny. 35\n36 Rysunek 11 Tarnobrzeg w sieci infrastruktury kolejowej Źródło: Mapa sieci PKP Węzły te były uwzględnione przy projektowaniu lokalizacji obiektów II etapu rozwoju Tarnobrzeskiego Parku Przemysłowo Technologicznego z uwagi na atrakcyjność wynikającą z poszerzonej (o kolejową) dostępności komunikacyjnej tych obszarów inwestycyjnych. Lokalizacja w Ocicach dodatkowo otwiera dodatkowe możliwości kooperacyjne z Parkiem Przemysłowym w Mielcu związane z wykorzystaniem linii kolejowej nr 25. Niestety infrastruktura towarzysząca w postaci dworca PKP nie jest dobra. Dworzec jest w niezadawalającym stanie technicznym. Pozytywnym czynnikiem odnoszącym się do zagadnienia komunikacji kolejowej w Tarnobrzegu jest zbudowany w ostatnich latach wiadukt na skrzyżowaniu tej linii z drogą wojewódzką Tarnobrzeg-Stalowa Wola. Nowoczesny wiadukt zbudowany przy wykorzystaniu funduszy europejskich jest bardzo korzystnym rozwiązaniem, bowiem zapewnia odciążenie lokalnej polityki rozwojowej zarówno w związku z planowanym przebiegiem tzw. szybkiej kolei jak również w związku z planowaną budową drogi obwodowej Miasta Zaopatrzenie w gaz, energię elektryczna i cieplną Rada Miasta Tarnobrzega uchwałą nr XXIX/325/2004 z dnia r. zatwierdziła projekt "Założeń do planu zaopatrzenia miasta Tarnobrzeg w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, w którym opisano szczegółowo wszystkie aspekty związane z zaopatrzeniem w gaz, energię elektryczną i cieplną Miasta Tarnobrzeg. 1) Miasto Tarnobrzeg zaopatrywane jest w gaz ziemny z systemu krajowego Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. W Warszawie. Rozprowadzany jest gaz ziemny wysokometanowy GZ-50 o parametrach zgodnie z PN-87/C Stan zaopatrzenia miasta w gaz ziemny związany jest z istnieniem odpowiednio rozprowadzonej sieci gazociągów i przyłączy odbiorczych. W skład tego systemu wchodzą: sieci zasilające wysokiego i średniego ciśnienia; główne sieci dystrybucyjne i rozdzielcze średnio i niskoprężne; 36\n37 stacje redukcyjno-pomiarowe l-go i II-go stopnia. 2) Miasto Tarnobrzeg w energię elektryczną zasilane jest z systemu sieci 110 kv poprzez 4 stacje transformatorowe 110/SN - tak zwane główne punkty zasilające (GPZ): GPZ Tarnobrzeg; GPZ Machów; GPZ Trześń; GPZ przemysłowy Machów I. Tarnobrzeski system sieci 110 kv połączony jest liniami 110 kv ze stacją systemową:220/110 kv Chmielów. Miejska sieć rozdzielcza 15 kv pracuje w zasadzie w układzie rozciętych pętli z możliwością drugostronnego zasilania stacji transformatorowych 15/0.4 kv. Na części osiedli miasta o charakterze wiejskim stacje transformatorowe napowietrzne 15/0,4 kv zasilane są promieniowo (jednostronnie). Analizując obciążenie głównych punktów zasilania miasta GPZ 110/15 kv Tarnobrzeg i GPZ Machów 110/15/6 kv należy stwierdzić, że oba GPZ-ty posiadają znaczne rezerwy mocy zainstalowanej w stosunku do pobranej. Większość stacji transformatorowych SN/nN zasilających miasto posiada znaczne rezerwy mocy nawet do 60%. 3) System ciepłowniczy Tarnobrzega zaspokaja potrzeby odbiorców w zakresie centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej. System ten tworzą: - Źródła ciepła: Ciepłownia Nr 2 i Ciepłownia Nr 3, - magistrale ciepłownicze, rurociągi rozdzielcze i węzły ciepłownicze obsługujące potrzeby grzewcze obszarów zasilanych z miejskiego systemu ciepłowniczego - rurociągi rozdzielcze i węzły ciepłownicze Wodociągi i kanalizacja Zaopatrzeniem w wodę i odprowadzeniem ścieków w Tarnobrzegu zajmuje się przedsiębiorstwo o nazwie Tarnobrzeskie Wodociągi Spółka z o.o.. w Tarnobrzegu. Przedsiębiorstwo to w 100% stanowi własność miasta Tarnobrzega, prowadzi statutową działalność dostawy wody oraz odbioru i oczyszczania ścieków na obszarze miasta Tarnobrzega. Ponadto spółka dostarcza wodę Gminie Sandomierz oraz Hucie Szkła Pilkington 37\n38 Wykres 8 Struktura sieci wodociągowej (wg. kryterium długości sieci) Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Wykres 9 Struktura zużycia wody w poszczególnych osiedlach tarnobrzeskich Źródło Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Miasta 38\n39 Wykres 10 Długość czynnej sieci wodociągowej Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Woda z ujęć po uzdatnieniu jest podawana poprzez rozbudowaną sieć rozdzielczą dla zaopatrzenia mieszkańców i obiektów położonych na terenie następujących miejscowości: - miasta Tarnobrzega, - miejscowości Stale w gminie Grębów oraz dla Huty Szkła Pilkington Sandoglass w Sandomierzu. Z wodociągu miejskiego korzysta 100 % mieszkańców miasta Tarnobrzeg tj około osób, oraz około osób z pozostałych gmin - łącznie osób. Struktura poboru wody wg odbiorców jest następująca: 1. gospodarstwa domowe miasta Tarnobrzeg: l m3/rok, 2. pobór wody przez Hutę Szkła wynosi: ,0 m3/rok, 3. gmina Grębów: ,0 m3/rok, 4. sklepy: ,9 m3/rok, 5. biura, banki: ,5 m3/rok 6. szkoły, żłobki, szpitale: ,0 m3/rok, 7. gastronomia: 6.787,5 m3/rok, 8. na cele innej działalności usługowej i produkcyjnej ( w tym piekarnie, warsztaty samochodowe, betoniarnie ): m3/rok Stopień skanalizowania Tarnobrzega, w stosunku do liczby ludności, przekracza 80%. Natomiast w odniesieniu do powierzchni terenu skanalizowane jest niespełna 40% - nieskanalizowane są przede wszystkim osiedla wiejskie. Wobec powyższego, przy blisko 100% zwodociągowaniu miasta, istnieje pilna potrzeba realizacji inwestycji w zakresie budowy zintegrowanego systemu odbioru i oczyszczania ścieków w obszarze miasta i tym samym eliminacja praktyki gromadzenia ścieków sanitarno-bytowych w bezodpływowych zbiornikach. Zbiorniki te stanowią poważne zagrożenia dla utworów wodonośnych występujących w tym rejonie, a pozbawionych warstw izolujących je od powierzchni terenu. Podłączenie nowych terenów do kanalizacji odprowadzającej ścieki do istniejącej oczyszczalni ścieków nie stworzy problemów, gdyż w chwili obecnej jej przepustowość wykorzystywana jest w niespełna 50%. Ponadto, ścieki te dotychczas trafiały na oczyszczalnię jako ścieki dowożone. Kolejnym problemem jest funkcjonowanie systemu gospodarki ściekami, w tym również niezakłóconej pracy miejskiej oczyszczalni ścieków, w okresach wysokiego poziomu wody w 39\n40 rzece Wiśle. Występują wówczas problemy z odprowadzaniem oczyszczonych ścieków, a także z odprowadzaniem wód opadowych przelewem na zbiorniku retencyjnym. Dodatkowo usytuowanie wysokościowe korony przelewu sprawia, iż działa on rzadko (na podstawie kilkuletniej pracy stwierdza się, że działa on zwykle podczas deszczy nawalnych, przeciętnie 2 razy w roku) i tym samym odprowadzanie wód opadowych ze zbiornika (w ilości ok m3) powoduje nadmierne rozcieńczenie ścieków dopływających na oczyszczalnię i zakłóca reżim technologiczny jej pracy, zwłaszcza w części biologicznego oczyszczania. W zakresie gospodarki osadowej prowadzonej w miejskiej oczyszczalni ścieków praktykuje się aktualnie wykorzystanie odwodnionych, przefermentowanych osadów do rekultywacji terenów zdegradowanych działalnością kopalni siarki. Z chwilą zakończenia procesu rekultywacji tych terenów pojawi się problem ostatecznego zagospodarowania osadów. 2.3 Sfera społeczna Sytuacja demograficzna Jednym z ważniejszych wyznaczników rozwoju lokalnej społeczności jest sytuacja demograficzna, a zwłaszcza trendy ujawniające się w tym zakresie. Przedstawione poniżej informacje i wykresy prezentują zarówno sytuację bieżącą jak i dynamikę zmian poszczególnych wskaźników demograficznych. Wg danych GUS liczba ludności miasta na koniec 2012 roku wynosiła osób; gęstość zaludnienia osób/km2. W podziale na poszczególne osiedla sytuacja przedstawia się następująco: Tabela 5 Liczba ludności miasta w ujęciu osiedlami Lp. Osiedle Pobyt stały Pobyt czasowy 1 Piastów Barbórka Zakrzów Dzików Sielec Wielowieś Sobów Mokrzyszów Miechocin Nagnajów Ocice Kajmów Stare Miasto Przywiśle Wielopole Siarkowiec Serbinów Źródło: dane Urzędu Miasta 40\n41 Struktura wiekowa mieszkańców Tarnobrzega przedstawia się jak na wykresie poniżej. Generalnie struktura jest zrównoważona pod względem płci z nadwyżką kobiet w wieku powyżej 70 lat, co jest zaliczane do zjawisk naturalnych. Wykres 11 Struktura wiekowa mieszkańców Źródło: Urząd Statystyczny w Rzeszowie Tabela 6 Podstawowe dane demograficzne miasta Tarnobrzeg Kobiety na mężczyzn zgony 6,0 6,7 6,2 6,6 6,8 6,9 7,3 7,2 7,9 7,9 8,1 przyrost naturalny 2,4 1,6 1,9 2,1 1,4 2,0 1,3 1,3 0,5 0,2 urodzenia żywe 8,3 8,3 8,1 8,3 8,9 8,3 9,3 8,4 9,3 8,4 8,3 małżeństwa 5,2 6,4 5,6 5,6 5,2 6,5 5,4 6,1 5,5 5,1 5,1 zawarte w ciągu roku rozwody 1,9 1,8 2,3 2,4 2,1 2,3 1,9 1,8 1,8 2,1 2,0 Zgony niemowląt 7,1 19,0 9,7 9,6 9,0 2,4 6,4 7,1 8,8 9,8 5,0 na 1000 urodzeń żywych Źródło: Opracowanie własne na podstawie bazy danych regionalnych GUS 41\n42 liczba osób Strategia rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata Wykres 12 Ludność Tarnobrzega - ogółem Źródło: Opracowanie własne na podstawie bazy danych regionalnych GUS Obserwowany na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia spadek liczby ludności nie jest zjawiskiem korzystnym. Prawdopodobnie jego główna przyczyną jest ogólna sytuacja kryzysowa w kraju i na świecie. Podobnie można interpretować tendencje obserwowane w ostatnie dekadzie w zakresie grup wiekowych. Tendencje zmian podstawowych grup wiekowych Ludność w wieku produkcyjnym Ludność w wieku przedprodukcyjnym (17 lat i mniej) Ludność w wieku poprodukcyjnym Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Pomimo ukazanych powyżej tendencji wynikających z sytuacji kryzysowej w kraju i na świecie przy ocenie sytuacji demograficznej Tarnobrzega można zaobserwować zjawiska pozytywne. Odnosi się to szczególnie do zjawiska migracji. Sytuację w tym zakresie odzwierciedla spojrzenie w perspektywie wieloletniej, bowiem wtedy można zaobserwować 42\n43 osoby liczba osób Strategia rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata ujawniające się tendencje. Sytuację Miasta Tarnobrzega i ich dynamikę pod tym względem przedstawiają poniższe wykresy. Wykres 13 Saldo migracji Saldo migracji wewnętrznych Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Saldo migracji zagranicznych Źródło: Opracowanie własne na podstawie bazy danych regionalnych GUS Przedstawione zależności pomimo ujemnych wartości oznaczających emigracje przejawiają trendy wzrostowe (przypadku migracji zagranicznych w 2012 odnotowano nawet całkowity zanik emigracji tego typu). Zjawiska te można interpretować jako pozytywne oznaczające przełamanie spadków, a w konsekwencji poprawę zainteresowania zamieszkaniem w Tarnobrzegu, a tym samym sprzyjanie rozwojowi Miasta Przejawów przełamywania trudności demograficznych można doszukać się również przy analizie tendencji demograficznej najmłodszych pokoleń tarnobrzeżan. W grupach wiekowych do 10 lat obserwujemy jeszcze niewielkie lecz pozytywne trendy wzrostowe. 43\n44 Tabela 7 Zestawienie liczebności grup wiekowych miasta Tarnobrzega na przestrzeni ostatnich 10lat lat lat lat lat lat lat lat lat lat lat lat lat lat lat lat i więcej Ludność na 1 km Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Reasumując, na podstawie powyżej przedstawionych można stwierdzić, że pomimo powiązanych z ogólną sytuacją kryzysową w kraju i na świecie w Tarnobrzegu można zaobserwować symptomy wskazujące na przełamywanie trudności demograficznych oraz ujawniające się pozytywne trendy. Pozytywne zjawiska obserwowane przy analizie migracji oraz wzrosty liczebności najmłodszych pokoleń Tarnobrzega pozwalają mieć nadzieję na ich sprzyjający wpływ na rozwój Pomoc społeczna Miasto Tarnobrzeg realizuje zadania z zakresu pomocy społecznej za pośrednictwem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Tarnobrzegu. Ośrodek realizuje zadania określone w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U z późn. zm.), oraz innych ustawach, które nakładają obowiązek realizacji zadań w nich określonych oraz zlecania zadań w formie zawartych umów. Ośrodek realizuje zadania własne, własne o charakterze obowiązkowym, zadania zlecone oraz zadania powiatu i zadania z zakresu administracji rządowej realizowanej przez powiat. Świadczenia pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, bądź innych osób, za zgodą zainteresowanego lub przedstawiciela ustawowego. Diagnozowanie spraw odbywa się w oparciu o wywiad środowiskowy, a decyzje w sprawach świadczeń wydawane są w pisemnej formie. Powody pomocy, której udziela ośrodek są następujące: ubóstwo sieroctwo bezdomność 44\n45 potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności bezrobocie niepełnosprawność ciężka lub długotrwała choroba przemoc w rodzinie bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenie gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych alkoholizm narkomania trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze klęska żywiołowa klęska ekologiczna trudności w integracji uchodźców zdarzenie losowe lub sytuacja kryzysowa. Ośrodek prowadzi także świetlicę terapeutyczną, która wykonuje zadania profilaktyczne. Obejmuje ona opieką dzieci zagrożone niedostosowaniem społecznym z powodu dysfunkcji środowiska rodzinnego. Poza wyżej wymienionymi formami pomocy w ostatnich latach wzrasta liczba rodzin objętych pracą socjalną, poradnictwem i pomocą ośrodków wsparcia. Do ośrodków wsparcia zajmujących się tymi formami należą: Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Tarnobrzegu Telefon Zaufania Punkt Interwencji Kryzysowej Środowiskowy Dom Samopomocy Dom Dziennego Pobytu Dom Pomocy Społecznej Dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej Intelektualnie Prowadzony Przez Zgromadzenie Sióstr Służebniczek Dom Dziecka Stowarzyszenia PPOW Placówka Opiekuńczo Wychowawcza Rodzinny Dom Dziecka Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Zakład Pielęgnacyjno Opiekuńczy Centrum Pielęgniarstwa Środowiskowo Rodzinnego i Rehabilitacji Przy Stacji Opieki Caritas Tarnobrzeg Noclegownia Przy Parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy Katolickie Centrum Wolontariatu w Tarnobrzegu Katolickie Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnobrzegu Punkt Wsparcia Stowarzyszenia Maja dla osób i rodzin dotkniętych doświadczeniem kryzysu zdrowia psychicznego Polski Czerwony Krzyż - Zarząd Rejonowy Tarnobrzeg Salonik Pomocna Amazonka Stowarzyszenia Amazonek Pomocna dłoń Przy Wojewódzkim Szpitalu w Tarnobrzegu 45\n46 Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna Poradnia Zdrowia Psychicznego Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Specjalistyczna Poradnia Zdrowia Psychicznego Poradnia Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia w Tarnobrzegu Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Zakład Opiekuńczo Leczniczy Psychiatryczny Miejska Komisja Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Klub Abstynenta Krokus Podmioty działające na rzecz osób niepełnosprawnych Przedszkole Integracyjne nr 9 Szkoła Podstawowa nr 9 Gimnazjum nr 2 Zespół Szkół Specjalnych w Tarnobrzegu Ośrodek Rehabilitacyjno Edukacyjno Wychowawczy Polskiego Stowarzyszenia Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Warsztaty Terapii Zajęciowej przy Parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy Warsztaty Terapii Zajęciowej przy Kole Polskiego Stowarzyszenia Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym w Tarnobrzegu Organizacje działające na rzecz osób niepełnosprawnych: Integracja Stowarzyszenie Sprawnych Inaczej i Przyjaciół Integracyjny Klub Sportowy w Tarnobrzegu Koło Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych Ruchowo przy Towarzystwie Przyjaciół Dzieci w Tarnobrzegu Polskie Stowarzyszenie Diabetyków Koło Powiatowo Grodzko Miejskie Polskie Stowarzyszenie Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Tarnobrzegu Polski Związek Niewidomych Okręg Podkarpacki Koło Powiatowe i Grodzkie w Tarnobrzegu Sandomierskie Stowarzyszenie Rodzin i Przyjaciół Chorych Psychicznie Nadzieja Biuro Terenowe w Tarnobrzegu Stowarzyszenie Esteka Stowarzyszenie Amazonek Pomocna dłoń w Tarnobrzegu Stowarzyszenie Maja im. Marii Delimaty Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Specjalnych w Tarnobrzegu Stowarzyszenie Tarnobrzeski Bank Żywności Stowarzyszenie Na Rzecz Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej i Ich Rodzin Przyjaciel Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku Przy Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej Im. Prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu Towarzystwo Przyjaciół Dzieci Oddział Regionalny w Tarnobrzegu Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów Inne instytucje Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności 46\n47 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnobrzegu Klub Pracy Centrum Edukacji i Pracy Młodzieży w Tarnobrzegu Narodowy Fundusz Zdrowia Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Biuro Pełnomocnika Prezydenta Miasta Tarnobrzega ds Osób Niepełnosprawnych Trendem obserwowanym w wyniku analiz danych statystycznych jest wzrastająca liczba miejsc w placówkach opieki społecznej. Wykres 14 Miejsca w placówkach pomocy społecznej Placówki stacjonarnej pomocy społecznej miejsca mieszkańcy Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS Oświata i edukacja Miasto Tarnobrzeg jest organem prowadzącym dla 14 przedszkoli, 8 szkół podstawowych, 3 gimnazjów, 5 szkół ponadgimnazjalnych, 1 szkoły specjalnej, Poradni Psychologiczno Pedagogicznej, Centrum Kształcenia Praktycznego, Centrum Kształcenia Ustawicznego w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1. Źródłem finansowania szkół i placówek oświatowych jest część oświatowa subwencji ogólnej, dochody własne gminy oraz środki pozyskane ze źródeł zewnętrznych. Liczba dzieci i młodzieży zameldowanych w Tarnobrzegu, z uwzględnionym rozkładem na poszczególne grupy wiekowe i przynależność do szkoły obwodowej, zgodnie z ustaloną w Tarnobrzegu siecią szkół przedstawia się następująco: Tabela 8 Liczba dzieci i młodzieży w Tarnobrzegu - przynależność do szkoły obwodowej WIEK SP 3 SP 4 SP 6 SP 7 SP 8 SP 9 SP 10 SP 11 RAZEM\n48 RAZEM WIEK G 1 G 2 G 3 RAZEM RAZEM Źródło: Urząd Miasta w Tarnobrzegu W przypadku szkół podstawowych, poziom zameldowanych dzieci wskazuje na stosunkowo równy poziom, a w przypadku tegorocznych czterolatków nawet na wzrost, co na obecna chwilę pozwala planować stabilizacje. Należy jednak podkreślić fakt, że zwiększyła się oferta edukacyjna dla uczniów zamieszkujących Tarnobrzeg, co skutkuje możliwością korzystania z tejże oferty. Liczba uczniów w szkołach, dla których gmina nie była organem prowadzącym, kształtuje się następująco: Tabela 9 Liczba uczniów w szkołach, dla których gmina nie była organem prowadzącym Szkoła Szkoła w zespole Liczba uczniów Zespół Szkół Społecznych Nr 1 Gimnazjum 42 Liceum Ogólnokształcące 189 Zespół Szkół Społecznych Nr 2 Szkoła Podstawowa 176 Gimnazjum 112 Liceum Ogólnokształcące 53 Publiczna Katolicka Szkoła - 76 Podstawowa Publiczne Katolickie Gimnazjum Źródło: Urząd Miasta w Tarnobrzegu. Liczba dzieci w przedszkolach niepublicznych, wg stanu na dzień 31 marca 2012 r., przedstawia się następująco: Niepubliczne Katolickie Przedszkole im. Św. Józefa 120 dzieci Niepubliczne Przedszkole w Osiedlu Zakrzów, ul. Przemysłowa 1 24 dzieci Niepubliczne Przedszkole nr 1 w Tarnobrzegu, ul. Sielecka dzieci Bajkowa Chatka 25 dzieci Wskaźniki dla przedszkoli i szkół, określające m.in. liczbę dzieci/uczniów przypadającą na jednego nauczyciela oraz średnią liczbę dzieci/uczniów w oddziale: 48\n49 Tabela 10 Wskaźniki dla przedszkoli i szkół, określające m.in. liczbę dzieci/uczniów przypadającą na jednego nauczyciela oraz średnią liczbę dzieci/uczniów w oddziale Liczba Liczba Liczba Średnia liczba nauczycieli/ Nazwa placówki oddzia dzieci/ dzieci/uczniów etaty łów uczniów w oddziale przelicz. Liczba uczniów na 1 nauczyciela przelicz. Przedszkole Nr ,3 8,71 11,6 Przedszkole Nr ,3 9,93 10,2 Przedszkole Nr ,8 8,05 12,8 Przedszkole Nr ,05 12,4 Przedszkole Nr ,3 8,55 11,8 Przedszkole Nr ,8 8,46 10,8 Przedszkole Nr ,8 8,58 10,6 Przedszkole Nr ,7 5,09 13,4 Przedszkole Nr ,8 15,69 5 Przedszkole Nr ,05 12,4 Przedszkole Nr ,61 11,6 Przedszkole Nr ,05 12,5 Przedszkole Nr ,5 8,05 11,7 Przedszkole Nr ,59 13,4 Szkoła Podstawowa Nr ,8 50,70 10,3 Szkoła Podstawowa Nr ,7 47,57 12,5 Szkoła Podstawowa Nr Gimnazjum dla Dorosłych oddział przedszkolny ,4 14,92 10,32 RAZEM Szkoła Podstawowa Nr 7 oddział przedszkolny ,1 11,83 10,1 RAZEM Szkoła Podstawowa Nr ,91 8,5 Szkoła Podstawowa Nr oddział przedszkolny ,2 48,14 7,2 RAZEM Szkoła Podstawowa Nr 10 oddział przedszkolny ,7 55,75 11,7 RAZEM Szkoła Podstawowa Nr ,75 9,5 Gimnazjum Nr ,3 37,57 9,2 Gimnazjum Nr ,8 34,18 7,93 Gimnazjum Nr ,4 57,18 10,23 49\n50 Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 Centrum Kształcenia Ustawicznego RAZEM Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr ,64 9, ,4 44,51 9, ,40 10,3 Liceum Ogólnokształcące ,3 66,48 13,7 Zespół Szkół im. St. Staszica ,3 64,27 11,8 Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna ,00 - Zespół Szkół Specjalnych Źródło: Urząd Miasta w Tarnobrzegu Tabela 11 Dostępność obiektów sportowych szkoła sala ,9 42,12 2,1 boisko plac zabaw gimnastyczna Szkoła Podstawowa nr 3 (ORLIK) Szkoła Podstawowa nr 4 ORLIK Szkoła Podstawowa nr 6 Szkoła Podstawowa nr 7 (ORLIK) Szkoła Podstawowa nr 8 Szkoła Podstawowa nr 9 (ORLIK) Szkoła Podstawowa nr 10 (EUROBOISKO) Szkoła Podstawowa nr 11 Gimnazjum nr 1 Gimnazjum nr 2 Gimnazjum nr 3 Zespół Szkół Specjalnych Liceum Ogólnokształcące Zespół Szkół Górnik Zespół Szkół Nr 1 Zespół Szkół Nr 2 Zespół Szkół Nr 3 Źródło: Urząd Miasta w Tarnobrzegu Szkoły korzystają również z obiektów Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji, w tym ORLIKA położonego na terenach rekreacyjnych położonych nad Wisłą. Szkolnictwo wyższe w mieście reprezentuje Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu. Została ona utworzona 1 czerwca\n51 Strategia rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata Filię uczelni wyższej posiada także w Tarnobrzegu Wyższa Szkoła Handlowa w Kielcach im. B. Markiewicza. Wykres 15 Struktura wykształcenia mieszkańców powiatu grodzkiego Miasto Tarnobrzeg Wyższe 13% Policealne 4% Średnie 33% Nieustalony poziom wykształcenia 3% Podstawowe Źródło: Narodowy Spis Powszechny ukończone 26% Zasadnicze zawodowe 21% Poziom zaspokojenia potrzeb w zakresie edukacji oraz ujawniające się trendy w tym zakresie przestawiono za pomocą wykresów Wykres 16 Liczba dzieci oraz miejsc w przedszkolach liczba miejsc Wychowanie przedszkolne [dzieci,miejsca] liczba dzieci Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS 51\n52 Strategia rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata Wykres 17 Trendy zmian w szkolnictwie Szkoły podstawowe [liczba uczniów] Gimnazja [liczba uczniów] Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS Zasadnicze szkoły zawodowe [uczniowie] Licea ogólnokształcące [uczniowie] Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS Wykres 18 Trendy zmian w oświacie współczynnik solaryzacji Współczynnik skolaryzacji [%] gimnazja podstawow e Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS Współczynniki skolaryzacji na poziomie szkół gimnazjalnych przyjmują wartości powyżej 100%, co oznacza, że liczba osób uczących jest tu większa niż liczba ludności w 52\n53 Strategia rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata grupie wieku określonej jako odpowiadająca temu poziomowi kształcenia. Wskazuje to na uczęszczanie do szkół dzieci i młodzieży spoza Tarnobrzega Ochrona zdrowia Służbę zdrowia miasta Tarnobrzeg stanowią podmioty o charakterze publicznym oraz niepublicznym. Skład pierwszej ze wskazanych grup wchodzą tj: Wojewódzki Szpital Zespolony w Tarnobrzegu oraz 5 Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej Przychodnia Specjalistyczna w Tarnobrzegu ul. Mickiewicza 34. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Tarnobrzegu. Zakład udziela świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. Samodzielny Publiczny Ośrodek Rehabilitacji Leczniczej w Tarnobrzegu Ośrodek realizuje świadczenia w zakresie: kinezyterapii (indywidualnej i zespołowej), hydroterapii, elektrolecznictwa, światłolecznictwa (laseroterapia), leczenie polem elektromagnetycznym, ciepłolecznictwa, bioterapii miejscowej, masażu (całkowitego i częściowego), inhalacji. Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy w Tarnobrzegu. Zakład udziela świadczeń całodobowych osobom przewlekle chorym i niepełnosprawnym. Drugą grupę placówek opieki medycznej stanowią podmioty niepubliczne, które działają w zakresie : - podstawowej opieki medycznej - specjalistycznej opieki medycznej, - opieki długoterminowej, - rehabilitacji leczniczej, - leczenia psychiatrycznego i uzależnień. Stan oraz ujawniające się trendy dla okresu 10-cio letniego w zakresie wskaźników odzwierciedlających stan służby zdrowia w Tarnobrzegu wizualizowano za pomocą wykresów: Wykres 19 Tendencje w zakresie sytuacji służby zdrowia Liczba osób na 1 aptekę ogólnodostępną Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Liczba zakładów opieki zdrowotnej\n54 Tabela 12 Ochrona zdrowia i opieka społeczna (stan w dniu 31 XII) Zakłady opieki zdrowotnej ogółem ob : publiczne ob niepubliczne ob Praktyki lekarskie w miastach ob : na wsi ob : Podstawowa opieka zdrowotna - porady Apteki ogólnodostępne Liczba ludności na 1 aptekę ogólnodostępną jd - ob. - os Żłobki ogółem ob miejsca rzeczywiste (łącznie z oddziałami) dzieci (łącznie z oddziałami) m os - Placówki stacjonarnej pomocy społecznej placówki (z filiami) domy pomocy społecznej miejsca (łącznie z filiami) mieszkańcy (łącznie z filiami) ob. - ob. - mc - os - Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS :\n55 Wykres 20 Ilość udzielanych porad lekarskich porady lekarskie porady linia trendu Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS Lokalny Rynek Pracy Odzwierciedleniem lokalnej sytuacji na rynku pracy są wskaźniki rejestrowane i publikowane przez Urząd Pracy. W poniżej przedstawionych tabelach przedstawiono wielokryterialną ocenę sytuacji na lokalnym rynku pracy w Tarnobrzegu i jej zmiany na przestrzeni ostatnich lat. Tabela 13 Przeciętne zatrudnienie w sektorach gospodarki w Tarnobrzegu Pracujący według płci mężczyźni osoba : kobiety osoba : Bezrobotni zarejestrowani ogółem osoba mężczyźni osoba kobiety osoba Bezrobotni według wieku 24 lata i mniej osoba osoba osoba osoba i więcej osoba Stopa bezrobocia % - - rejestrowanego 18,5 18,3 15,4 13,5 12,8 15,2 14,2 14,3 15,2 Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym ogółem % - 12,8 11,4 11,1 9,1 8,0 7,9 9,1 8,8 9,2 9,9 kobiety % - 13,6 12,4 12,0 10,9 10,2 9,5 9,9 9,9 10,3 10,7 mężczyźni % - 11,9 10,3 10,1 7,3 5,9 6,3 8,3 7,8 8,2 9,2 Oferty pracy 55\n56 Strategia rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata ogółem dla niepełno- - 0 sprawnych Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Wykres 21 Liczba bezrobotnych - ogółem Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Wykres 22 Bezrobocie mężczyzn Wykres 23 Bezrobocie kobiet Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Struktura zatrudnienia bezrobotnych pozwala określić, z jakim rodzajem bezrobocia mamy do czynienia i w jakim zakresie dotyczy ono kobiet. Dynamiczne ujęcie tego zjawiska pozwala czynić prognozy i określać dalszą, przewidywaną, dynamikę zauważonych trendów Czas pozostawania bez pracy wiele pozwala dowiedzieć się o charakterze bezrobocia, z drugiej zaś strony o postawach samych bezrobotnych, o ich mobilności w poszukiwaniu pracy. Może też sygnalizować brak lub niedowład instrumentów, ograniczających (zmniejszających) rozmiar tego zjawiska 56\n57 Tabela 14 Struktura bezrobotnych Bezrobotni zarejestrowani ogółem osoba mężczyźni osoba kobiety osoba Bezrobotni według wieku 24 lata i mniej osoba osoba osoba osoba i więcej osoba Stopa bezrobocia % - - rejestrowanego 18,5 18,3 15,4 13,5 12,8 15,2 14,2 14,3 15,2 Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym ogółem % - 12,8 11,4 11,1 9,1 8,0 7,9 9,1 8,8 9,2 9,9 kobiety % - 13,6 12,4 12,0 10,9 10,2 9,5 9,9 9,9 10,3 10,7 mężczyźni % - 11,9 10,3 10,1 7,3 5,9 6,3 8,3 7,8 8,2 9,2 Oferty pracy ogółem dla niepełnosprawn ych Źródło: Baza danych regionalnych GUS Zjawisko bezrobocia w mieście Tarnobrzegu jest zjawiskiem mocno powiązanym z okresem wielkiego przemysłu siarkowego, a zwłaszcza z procesem transformacji ustrojowej, której konsekwencje były odczuwalne przez okres lat 90-tych oraz w bieżącym dziesięcioleciu. W ujęciu wieloletnim sytuacja na tarnobrzeskim rynku pracy jest następstwem splotu wielu czynników ekonomicznych, demograficznych i społeczno prawnych, z których jedne mają swe źródła w przeszłości, inne zaś wynikają z bieżącej polityki makroekonomicznej państwa. Od 1990 roku region przeżywał poważne problemy związane z restrukturyzacją istniejących zakładów przemysłowych, likwidacją przemysłu siarkowego oraz w 1998 roku - likwidacją województwa tarnobrzeskiego. Dotyczy to głównie zasobów pracy, jakimi dysponuje region Tarnobrzega. Od 10 lat widoczny jest spadek popytu na siłę roboczą. Taki efekt był wypadkową wielu faktów i procesów społecznych, ekonomicznych i demograficznych. W wyniku różnorodnych inicjatyw oraz przy wykorzystaniu dostępnych zewnętrznych środków wsparcia możliwe stało się powstrzymanie tych niekorzystnych trendów Konsekwencją tego jest pozytywny proces zahamowania wzrostu bezrobocia. Wśród ważniejszych czynników można tu wymienić rozwój inwestycji w tarnobrzeskiej części specjalnej strefy ekonomicznej TSSE oraz stopniowo rozwijające się firmy sektora MSP, które systematycznie odnajdują swe miejsce na lokalnym i ponadlokalnym rynku usług Stan i zróżnicowanie dochodowości gospodarstw domowych Sytuację mieszkańców Tarnobrzega oraz trendy w tym zakresie zostały przedstawione za pomocą poniższych wykresów 57\n58 Strategia rozwoju Miasta Tarnobrzega na lata Wykres 24 Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto (zł) 3500, , , , , ,00 500,00 0,00 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS Wykres 25 Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w relacji do średniej krajowej 83,0 82,0 81,0 80,0 79,0 78,0 77,0 76,0 75,0 74,0 73,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Regionalnych GUS Po okresie regresu relacja przeciętnego wynagrodzenia w Tarnobrzegu obserwowanego na przestrzeni ostatnich lat tempo tego wzrostu powoli zaczyna nadążać za sytuacją tego wzrostu w kraju. Zjawisko to można interpretować optymistycznie przyjmując, że oznacza ono przełamanie sytuacji kryzysowej, która narastała po dramatycznym upadku wielkiego przemysłu Sport i rekreacja W Gminie Tarnobrzeg działalność sportową prowadzi około 50 stowarzyszeń kultury fizycznej. W zdecydowanej większości stanowią je uczniowskie kluby sportowe. Stowarzyszenia te otrzymują dotacje na realizacje zadań publicznych. W około 50-tysięcznym mieście jakim jest Tarnobrzeg, działa kilka klubów sportowych, w których zawodnicy wyczynowo uprawiają sport. Są to m.in.: Klub Tenisa Stołowego w Tarnobrzegu, Koszykarski Klub Sportowy Siarka Tarnobrzeg S.A., Klub Sportowy Siarka Tarnobrzeg, Tarnobrzeskie Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Siatkowej. Klub Tenisa Stołowego w Tarnobrzegu to 22 krotny mistrz Polski z licznymi sukcesami na arenie międzynarodowej. Zawodniczki KTS należą do czołowych drużyn w Europie. W obecnym sezonie zajęły drugie miejsce w rozgrywkach Pucharu Europejskiej Unii Tenisa Stołowego. Tarnobrzeskie zawodniczki posiadają również liczne sukcesy w turniejach indywidualnych oraz są reprezentantkami Polski. 58\n59 Koszykarski Klub Sportowy Siarka Tarnobrzeg S.A. to kolejna tarnobrzeska drużyna, która występuje w najwyższej klasie rozgrywkowej w kraju. Od 2010 r. bierze udział w ekstraklasie koszykówki mężczyzn i jest jedynym przedstawicielem Podkarpacia w rozgrywkach. Klub Sportowy Siarka Tarnobrzeg to drużyna piłkarska, która w swojej historii występowała w najwyższej klasie rozgrywkowej piłki nożnej w Polsce. Obecnie zespół seniorów uczestniczy w piłkarskiej II lidze wschodniej. Ostatnim klubem z Tarnobrzegu, który uczestniczy w rozgrywkach ligowych drużyny seniorów jest Tarnobrzeskie Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Siatkowej. Klub posiada sekcje siatkarskie zarówno kobiet jak i mężczyzn. Wszystkie wymienione kluby prowadzą szkolenie młodzieży i posiadają zespoły, które uczestniczą w rozgrywkach ligowych. W ostatnich latach, w sporcie młodzieżowym, największe sukcesy odnoszą młodzi koszykarze, którzy kwalifikują się do rozgrywek na szczeblu centralnym z Mistrzostwami Polski włącznie. Najwięcej grup młodzieżowych szkoli się w KS Siarka w dyscyplinie piłka nożna. O popularności piłki nożnej świadczy również fakt, że w Tarnobrzegu funkcjonuje jeszcze 6 klubów piłkarskich, które uczestniczą w rozgrywkach ligowych (od IV ligi podkarpackiej do klasy b ) tj.: Osiedlowy Klub Sportowy Mokrzyszów w Tarnobrzegu, Osiedlowy Klub Sportowy Wielowieś w Tarnobrzegu, Osiedlowy Klub Sportowy Iskra Sobów w Tarnobrzegu, Osiedlowy Klub Sportowy Koniczynka Ocice, Uczniowski Klub Sportowy Wspólnota Serbinów w Tarnobrzegu oraz Uczniowski Osiedlowy Klub Sportowy Zakrzów w Tarnobrzegu. Szereg stowarzyszeń kultury fizycznej prowadzi zajęcia niemalże w każdej dyscyplinie sportu. Treningi prowadzone są m.in. w sekcjach: lekkiej atletyki, karate, badmintona, strzelectwa, pływania. Dzięki rozwojowi infrastruktury nad Jeziorem Tarnobrzeskim coraz popularniejsze staje się żeglarstwo czy kajakarstwo. Ponadto prawie przy każdej placówce oświatowej funkcjonują uczniowskie klubu sportowe. Dzięki nim młodzież szkolna ma szanse na rozwijanie swoich umiejętności pod okiem nauczycieli, będących często trenerami w klubach sportowych. Dzięki temu najzdolniejsi uczniowie trafiają do drużyn młodzieżowych klubów sportowych, które prowadzą treningi w kilku grupach wiekowych. Dzięki rozbudowanej bazie sportowej mieszkańcy Tarnobrzega mają dostęp do wielofunkcyjnych boisk, hal sportowych czy krytej pływalni. Jednocześnie dzięki rozwojowi infrastruktury nad Jeziorem Tarnobrzeskim coraz większa liczba Tarnobrzeżan zaczyna aktywnie spędzać wolny czas na plaży akwenu oraz uprawiać sporty wodne z żeglarstwem i kajakarstwem na czele. W Tarnobrzegu funkcjonują również stowarzyszenia kultury fizycznej prowadzące zajęcia z osobami niepełnosprawnymi. Jednym z nich jest Integracyjny klub Sportowy Tarnobrzeg, w którym działają sekcje tenisa stołowego oraz podnoszenia ciężarów. Sekcja tenisa stołowego jest jedyną w Województwie Podkarpacki, w której trenują zawodnicy niepełnosprawni ruchowo grający na wózkach klas startowych I-V i grający na stojąco klas startowych VI-X, Mistrzowie Polski, wielokrotni medaliści Mistrzostw Polski, Pucharu Polski, turniejów międzynarodowych. Najlepsza drużyna na wózkach w kraju. W sekcji tej trenują również osoby sprawne. Integracja Stowarzyszenie Sprawnych Inaczej i Przyjaciół to kolejny klub, w którym niepełnosprawni mogą wyczynowo uprawiać sport. Stowarzyszenie prowadzi 3 sekcje: wyciskania sztangi, kulturystyki oraz pływania. Planowanym kierunkiem rozwoju sportu w mieście jest szkolenie dzieci i młodzieży przez sekcje sportowe prowadzone w Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji im. Alfreda 59\n60 Freyera w Tarnobrzegu. Prowadzenie zajęć oraz udział w zawodach i rozgrywkach ligowych przez jednostkę podległą miastu spowoduje bezpośredni nadzór nad szkoleniem dzieci i młodzieży. Systematyczna praca z grupami dzieci i młodzieży pozwoli na wpojenie młodym adeptom sportu zasad profesjonalnego uprawiania sportu. Dzięki pracy pod okiem fachowców, dzieci będą mogły rozwijać swój talent, a w konsekwencji zasilą tarnobrzeskie zespołu występujące w rozgrywkach ligowych seniorów. Bezpośrednia praca dzieci i młodzieży w sekcjach sportowych prowadzonych przez MOSiR w Tarnobrzegu, pozwoli młodym adeptom sportu na rozwijanie swoich zdolności w najlepszych z możliwych warunkach. Jednocześnie bardzo istotnym czynnikiem rozwoju sportu w mieście jest rozbudowa bazy sportowej oraz modernizacja istniejącej, a w szczególności likwidacja na starych obiektach sportowych barier architektonicznych uniemożliwiająca korzystanie z nich osobom niepełnosprawnym. Również bardzo ważną sprawą, która pozwoli na rozwój sportu w mieście jest popularyzacja sportu oraz aktywnego spędzania wolnego czasu. Największymi bolączkami i trudnościami rozwoju sportu w mieście są ograniczone możliwości finansowe gminy. Niejednokrotnie inwestycje mające na celu rozwój bazy sportowej, muszą być podzielone na kilka etapów, co bardzo spowalnia oddanie ich do użytku. Bardzo często planowane inwestycje z roku na rok są odraczane, wśród nich jest m.in. stadion lekkoatletyczny. Brak środków finansowych widoczny jest również w klubach sportowych, a w szczególności w tych klubach, które uczestniczą w rozgrywkach ligowych drużyn seniorów. Ze względu na brak poważnych sponsorów borykają się one z trudnościami finansowymi i tylko dzięki wsparciu przez Gminę Tarnobrzeg realizacji zadań z dziedziny sportu mogą funkcjonować Struktura organizacji pozarządowych Sektor organizacji pozarządowych według bazy danych prowadzonej przez stowarzyszenie Klon/Jawor oraz po zweryfikowaniu w rejestrze KRS tworzy 89 formalnie zarejestrowanych organizacji pozarządowych i oddziałów organizacji ogólnopolskich. Zdecydowanie najliczniejszą grupę stanowią tu stowarzyszenia rejestrowane. Tendencje i dynamika zmian liczebności nie była dotąd przedmiotem badań i brak jest podstaw do oceny sytuacji. Możliwa jest jednak analiza struktury, która przedstawiono poniżej co pozwala na wyrobienie ogólnego poglądu na temat roli jaką mogą odegrać w procesie rewitalizacji poszczególnych stref miasta. Należy podkreślić, że informacje te zubożone są o liczbę organizacji nieformalnych funkcjonujących z różną intensywnością w społeczności tarnobrzeskiej 1.Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu pomocy społecznej Tarnobrzeski Bank Żywności Oddział Miejski Stowarzyszenia Rodzin Katolickich Diecezji Sandomierskiej przy Parafii Rzymsko-Katolickiej MBNP 2. Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu działalności charytatywnej Stowarzyszenie Charytatywne Blask w Tarnobrzegu Tarnobrzeski Klub Kawaleryjski Klub Inteligencji Katolickiej Tarnobrzeski Bank Żywności Tarnobrzeskie Stowarzyszenie Pomocy i Rozwoju 60\n61 Stowarzyszenie Rodzin Wielodzietnych im. Św. Józefa 3. Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu ochrony i promocji zdrowia Stowarzyszenie Profilaktyczne Brzeg Społeczne Stowarzyszenie na Rzecz Wojewódzkiego Szpitala im. Zofii z Zamoyskich Tarnowskiej Stowarzyszenie Amazonek Pomocna Dłoń Regionalne Centrum Promocji i Informacji dla Kobiet 4. Stowarzyszenia realizujące zadania na rzecz osób niepełnosprawnych Tarnobrzeski Klub Kawaleryjski Stowarzyszenie Promocji Bezpieczeństwa Pracy Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej Ruchowo Koralik 5.Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu upowszechniania i ochrony praw kobiet oraz działalności na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn Kobiety Wobec Przemocy Alkoholowej w Rodzinie Regionalne Centrum Promocji i Informacji dla Kobiet 6. Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu nauki, edukacji, oświaty i wychowania Tarnobrzeski Klub Kawaleryjski Tarnobrzeskie Towarzystwo Historyczne Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej Tarnobrzeskie Społeczne Towarzystwo Oświatowe Drużyny Strzeleckie Strzelec Instytut Wspierania Rozwoju Oświaty Społeczne Towarzystwo Oświatowo Naukowe im. Małego Księcia 7. Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji Towarzystwo Oko Ochrona Kultury Oryginalnej Tarnobrzeskie Towarzystwo Historyczne Stowarzyszenie Przyjaciół Polaków na Wschodzie Stowarzyszenie Dzików ul. Tarnobrzeskie Towarzystwo Fotograficzne Tarnobrzeskie Stowarzyszenie Kulturalne Towarzystwo Przyjaciół Tarnobrzega Ogólnopolskie Stowarzyszenie Twórcze Wiklina Tarnobrzeg Stowarzyszenie Rodzin Wielodzietnych im. Św. Józefa 8. Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu przeciwdziałania patologiom społecznym Klub Inteligencji Katolickiej Kobiety Wobec Przemocy Alkoholowej w Rodzinie Klub Abstynenta Krokus Instytut Wspierania Rozwoju Oświaty w Tarnobrzegu Tarnobrzeskie Stowarzyszenie Pomocy i Rozwoju 9. Stowarzyszenia realizujące zadania na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami 61\n62 Towarzystwo Polsko Niemieckie Tarnobrzeskie Stowarzyszenie Europejskie Regionalne Centrum Promocji i Informacji dla Kobiet Stowarzyszenie Nasz Tarnobrzeg 10. Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu promocji i organizacji wolontariatu Katolickie Centrum Wolontariatu 11.Stowarzyszenia realizujące zadania z zakresu krajoznawstwa i wypoczynku dzieci i młodzieży Oddział Miejski Siarkopol Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego Oddział Miejski Stowarzyszenia Rodzin Katolickich diecezji Sandomierskiej przy Parafii Rzymsko- Katolickiej pod wezwaniem MBNP Oddział Miejski Stowarzyszenia Rodzin Katolickich diecezji Sandomierskiej przy Parafii Rzymsko Katolickiej pod wezwaniem MBNP Instytut Wspierania Rozwoju Oświaty 12. Instytucje otoczenia biznesu (m.in.) Tarnobrzeska Izba Przemysłowo-Handlowa Cech Rzemieślników i Przedsiębiorców Tarnobrzeska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 62\n63 2.4 Sfera przyrodniczo-przestrzenna Uwarunkowania przyrodnicze Zasoby wodne Wg informacji zawartych w,,planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły w graniach miasta Tarnobrzega usytuowane jest są następujące jednolite części wód: 1) JCWPd Nr 125 (PLGW ): 2) JCWPd Nr 126 (PLGW ): 3) JCWP Wisła od Wisłoki do Sanu (PLRW ): 4) JCWP Dopływ spod Sielca (PLRW ): 5) JCWP Trześniówka od Karolówki do ujścia (PLRW ): 6) JCWP Piskorzeniec (PLRW ): 7) JCWP Strug (PLRW ): 8) JCWP Żupawka (PLRW ): 9) JCWP Mokrzyszówka (PLRW ): Na terenie Miasta Tarnobrzega nie występują strefy ochronne dla ujęć wód Wody podziemne W obrębie Tarnobrzega występuje niewielki fragment (13.7 km2) północnozachodniej części głównego zbiornika wód podziemnych GZWP 425. Zasoby wodne terenu należą do średniozasobnych, o wydatkach studni od 10 do 50 m3/h. Wody występujące w utworach serii chemicznej i warstwach baranowskich tworzą jeden trzeciorzędowy poziom wodonośny. Ma on charakter naporowy, a warstwą napinającą są utwory ilasto - margliste występujące w stropie tej serii. Poziom czwartorzędowy jest reprezentowany przez piaski drobno- i średnioziarniste związane z akumulacją rzeczną. Zwierciadło wody gruntowej w utworach czwartorzędowych ma charakter swobodny. Poziom ten zasilany jest bezpośrednio przez opady atmosferyczne i jest drenowany lub zasilany przez rzeki: Wisłę, Mokrzyszówkę i Trześniówkę. Poziom czwartorzędowy od trzeciorzędowego oddziela warstwa nieprzepuszczalnych iłów o miąższości średnio 80m. Wody trzeciorzędowe są silnie zmineralizowane oraz zanieczyszczone siarkowodorem i siarczkami. Ujęcie czwartorzędowych wód podziemnych Studzieniec I, składające się z 5 studni wierconych, i Studzieniec II, składające się z 22 studni wierconych, o zasobach eksploatacyjnych m3/h (łącznie 1033m3/h) zaopatruje w wodę sieć wodociągową miasta Tarnobrzeg i okoliczne wsie. Wody w studniach gospodarskich, z których korzystają mieszkańcy nie mający dostępu do sieci wodociągowej, jak również w studniach publicznych w większości nie nadają się do picia ze względu zanieczyszczenia bakteriologiczne i związki azotowe. Rejon Tarnobrzega nie jest objęty ani krajowym, ani regionalnym monitoringiem wód podziemnych. Prowadzony jest monitoring lokalny wód podziemnych w rejonie likwidowanego wyrobiska Kopalni Siarki Machów oraz wokół obiektów, których eksploatacja może mieć negatywny wpływ na jakość wód podziemnych tj. wokół stacji paliw Wody powierzchniowe Miasto Tarnobrzeg nie posiada naturalnych zbiorników wód powierzchniowych. Istniejące dwa stawy hodowlane zlokalizowane są w rejonie ul. M.Curie-Skłodowskiej. Wody powierzchniowe stanowią wody płynące rzek Wisły, Trześniówki i Mokrzyszówki. Brak naturalnych kąpielisk i zbiorników został w ostatnich latach zrekompensowany utworzeniem 63\n64 w ramach procesów rewitalizacyjnych w wyrobisku górniczym Kopalni Siarki Machów dużego sztucznego zbiornika wodnego, któremu nadana została nazwa Jeziora Tarnobrzeskiego. Zbiornik ten posiada kubaturę ok. 112 mln m3 i zajmuje powierzchnię ok. 455 ha. Jest on drugim pod względem wielkości, po zalewie Solińskim zbiornikiem wodnym w województwie podkarpackim. Rysunek 12 Jezioro Tarnobrzeskie Źródło Urząd Miasta Tarnobrzega 64\n65 W czasie opracowywania strategii zbiornik już od dwóch lat jest użytkowany w charakterze rekreacyjnym, a znakomite parametry wody oraz systemowe działania samorządu sprawiają, że obiekt cieszy się stale rosnącym zainteresowaniem mieszkańców oraz licznych przyjezdnych turystów. Miasto znajduje się w obrębie dorzecza Wisły, która stanowi naturalną zachodnią granicę miasta. Sieć wód powierzchniowych w obrębie tego obszaru tworzą Wisła (ciek I rzędu) i jej prawobrzeżny dopływ Trześniówka (na znacznym odcinku płynąca wzdłuż granicy wschodniej miasta) z Mokrzyszówką. W rejonie Sobowa do Trześniówki uchodzi Żupawka. Cieki te są na całej długości uregulowane. Poszczególne obszary miasta odwadniane są poprzez sieć bezimiennych cieków i rowów melioracyjnych. Wisła płynie korytem o szerokości m. W dolinie Wisły występują liczne starorzecza. Są to przeważnie zbiorniki o wydłużonym kształcie, których głębokość dochodzi niekiedy do kilku metrów. Średnie roczne przepływy Wisły na tym odcinku wynoszą od ok. 100 m3/s w latach suchych do 370 m3/s w latach mokrych Budowa geologiczna Obszar miasta pokrywają całkowicie utwory czwartorzędowe. Stanowią je głównie żwiry i piaski o różnym uziarnieniu. Osady te tworzą dwie serie o różnej grubości, składzie i położeniu w profilu pionowym. Serię spągową tworzą żwiry, żwiry z piaskiem i otoczakami, piaski grubo- i różnoziarniste z wkładkami piasków średnioziarnistych. Na terenie niskiej i częściowo średniej doliny Wisły, w jej stropie, występują soczewkowe wkładki glin pylastych i piaszczystych (mady); Gleby Urozmaicona rzeźba i różnorodność skał macierzystych na badanym terenie powodują dużą zmienność gleb zarówno pod względem typologicznym, jak i składu mechanicznego. Występują tu mady brunatne, czarne ziemie, gleby pseudobielicowe i brunatne, gleby bielicowe, gleby bagienne - glejowe. Klasy bonitacyjne gleby wahają się od II dla mad rzecznych do V dla piasków słabo gliniastych. Odczyn gleby w przeważającej części jest kwaśny, tj. 6.5 oraz lokalnie niżej Warunki klimatyczne Miasto Tarnobrzeg leży w obrębie dzielnicy klimatycznej nizin i kotlin podgórskich. Warunki klimatyczne charakteryzują się upalnym latem, niezbyt mroźną zimą i stosunkowo małą ilością opadów. Tarnobrzeg znajduje się głównie w zasięgu cyrkulacji południowej i zachodniej mas powietrza w porze chłodnej przeważa cyrkulacja południowo-zachodnia, a w porze ciepłej zachodnia i północno-zachodnia. Obszar miasta jest dość dobrze przewietrzany. Średni opad roczny wynosi ok. 600 mm, przy czym na okres od maja do października przypada ok. 65% rocznej wielkości opadów. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi ok. 7,60C. Okres wegetacji jest długi i wynosi dni. W stosunku do pozostałej części Kotliny Sandomierskiej Tarnobrzeg posiada najniższą średnią roczną wielkość opadów oraz najwyższe średnie roczne temperatury powietrza Stan środowiska Wieloletni okres funkcjonowania kopalni siarki w pobliskim Machowie a zwłaszcza towarzyszącego jej wielkiego przemysłu przetwórczego siarki doprowadził do niekorzystnych zmian stanu środowiska naturalnego. Niekorzystne zjawiska w zakresie stanu środowiska wystąpiły w zakresie wszystkich ważniejszych czynników określających jego stan. Objęły one zanieczyszczenie powietrza, wód podziemnych i powierzchniowych, zanieczyszczenie 65\n66 powierzchni ziemi, a przede wszystkim całkowite zniszczenie dużej powierzchni obszaru powodowane zarówno prowadzeniem kopalni odkrywkowej jak również składowaniem olbrzymich ilości odpadów kopalnianych w postaci zwałowisk. Związany z procesem wydobywczym i przetwórczym proces dewastacji środowiska doprowadził do trwałych zmian krajobrazowych. Wykres 26 Dynamiki zmian stanu środowiska w Tarnobrzegu Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS Aktualnie w wyniku przerwania destrukcyjnej aktywności przemysłu oraz wieloletnich systemowych prac związanych z likwidacją kopalni daje się zaobserwować wiele zjawisk wskazujących na wyraźną poprawę stanu odzwierciedloną poziomem wskaźników stanu zanieczyszczenia. Obserwowane na przestrzeni ostatnich lat pozytywne zmiany tych wskaźników w wyraźny sposób odzwierciedlają efekty działań mających na celu wsparcie ekosystemu w osiąganiu nowego korzystnego dla człowieka stanu równowagi. Przedstawiona sytuacja wskazuje sprzyjające warunki do prowadzenia działań na terenie poprzemysłowym, w tym szczególnie w odniesieniu do planów turystycznego zagospodarowania Jeziora Tarnobrzeskiego utworzonego na bazie wyrobiska kopalni odkrywkowej i jego bezpośredniego otoczenia. 66\n67 2.5 Analiza SWOT Analiza SWOT dla sfery środowiskowo-przestrzennej Szanse dostępność środków z różnych programów operacyjnych wyróżniająca w stosunku do innych regionów możliwość wykorzystania środków z PO Rozwój Polski Wschodniej bliskie położenie i możliwości wykorzystania infrastruktury Linii Hutniczo-Siarkowej Nowe możliwości wynikające z postępu technologicznego w zakresie materiałów i technologii możliwych do wykorzystania w regeneracji starej i budowie nowej infrastruktury Szanse wynikające z polityki regionalnej Unii Europejskiej Powiązanie infrastrukturalne z innymi jednostkami samorządowymi zagospodarowującymi obszary poprzemysłowe Mocne strony - Atuty duża ilość powierzchni produkcyjnych nadających się do zagospodarowania wraz z niezbędnym uzbrojeniem, rozwinięta sieć wodociągowa, kanalizacyjna, energetyczna, telekomunikacyjna, rozwinięta baza szkoleniowa, rozwinięta sieć drogowa, dobra jakość gleb części terenów miasta klarowna polityka władz lokalnych zmierzająca do rozwiązania problemów z wykorzystaniem pomocy zagranicznej, posiadanie zbiornika wodnego drugiego w regionie pod względem powierzchni nawiązanie współpracy z innymi miastami w kraju i za granicą, centralne położenie miasta Tarnobrzega w trójkącie Kielce - Zagrożenia brak narzędzi koordynacji polityki przestrzennej miasta z gminami ościennymi wzrost liczby pojazdów przejeżdżających przez teren gminy w ramach tzw. tranzytu zagrożenie dla środowiska i bezpieczeństwa niewystarczające wykorzystywanie transportu kolejowego w gospodarce narodowej, nadal niewystarczająca dostępność drogowa złożone i czasochłonne procedury uruchomiania funduszy strukturalnych przesuwany w czasie po raz kolejny termin realizacji drogi S-74 nieregulowane warunki dla rozwoju energetyki odnawialnej przedłużające się i niepewne prace nad ustawą o odnawialnej zagrożenia powodziowe wynikające ze zmian klimatycznych Słabe strony słabo rozwinięta infrastruktura turystycznowypoczynkowa, niewystarczająca jeszcze dostępność komunikacyjna niezbędna do rozwoju turystyki i rekreacji poziom zagrożenia środowiska naturalnego, zużycie części infrastruktury przemysłowej i mieszkaniowej, niedostateczne tempo regeneracji oraz budowy nowej infrastruktury związanej np. z ochroną środowiska, ochroną zdrowia słabe pokrycie planami przestrzennego zagospodarowania terenów poprzemysłowych niepełne pokrycie siecią kanalizacyjną niska jakość systemu komunikacyjnego strefy rozwoju gospodarczego na terenach byłej KiZPS Siarkopol ograniczenia wynikające z braku efektywnego węzła komunikacyjnego udrażniającego połączenie specjalnej Strefy 67\n68 Lublin - Rzeszów, znaczne rezerwy mocy zainstalowanej w stosunku do pobieranej w energetyce ekonomicznej z drogami wojewódzką i krajową SWOT dla sfery gospodarczej Szanse szanse wynikające z faktu, że turystyka jest perspektywicznym kierunkiem rozwoju gospodarczego kraju i regionu. rosnący zagraniczny i krajowy popyt na nowoczesne i niekonwencjonalne usługi turystyczne Przemysłowe tradycje tej części regionu podkarpackiego Bliskość ośrodków przemysłu metalowego (Stalowa Wola, Nowa Dęba, Gorzyce i możliwości kooperacyjne szanse rozwoju przetwórstwa spożywczego w oparciu o zasoby surowcowe pobliskiego powiatu sandomierskiego Bliskie położenie do obszarów zaliczanych do doliny lotniczej Szanse związane z turystyką wynikające z pobliskiego położenia 1000-letniego miasta Sandomierza, zabytków Baranowa Sandomierskiego oraz pobliskich gmin Dostępność unijnych programów wsparcia dla inicjatyw w zakresie przygotowania i udostępniania terenów inwestycyjnych - parków oraz inkubatorów technologicznych dostępność programów wspierających rozpoczynanie działalności gospodarczej dostępność programu wsparcia rozwoju istniejących poprawiające się prawo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej masowe przekwalifikowywania ludzi w zakresie nowych dziedzin gospodarki i nowych technologii, dostosowywanie kierunków kształcenia (przekwalifikowania) pod potrzeby pracodawców, rozwój biznesu w oparciu o dostępne kwalifikacje na rynku pracy Zagrożenia negatywne oddziaływanie skutków światowego kryzysu gospodarczego redukcja zatrudnienia w dużych firmach regionu w ramach procesów restrukturyzacji niekorzystne tendencje na poziomie regionu i kraju w zakresie spadku liczby nowo - rejestrowanych firm wzrastające wymagania gospodarki pod względem jakości kadr oraz zaplecza technicznego nadal niedoskonałe prawo dotyczące działalności gospodarczej ucieczka ludzi wykwalifikowanych z regionu, niechęć do podnoszenia (zmiany) kwalifikacji zawodowych, brak wiary w możliwości osiągnięcia lepszej przyszłości niewydolny system prawny w Polsce generujący brak poczucia stabilności przez przedsiębiorców. Brak ustawy o odnawialnych źródłach energii obniżający motywację przedsiębiorców do inwestowana w tym obszarze Powszechne poczucie niskiej jakości systemu prawnego oraz funkcjonowania nieformalnych mechanizmów związanych z udzielaniem zleceń Słabości wynikające z niedoskonałego prawa zamówień publicznych Zanik tradycji uczciwości gospodarczej oraz tolerancja dla działań nieetycznych Znikome efekty wprowadzania ułatwień dla rozpoczynających działalność gospodarczą Uciążliwości związane z wysokimi opłatami na ubezpieczenie społeczne 68\n69 Mocne strony - Auty Jezioro Tarnobrzeskie jako potencjał do rozwoju znaczenia branży turystycznej Zbudowana infrastruktura Tarnobrzeskiego Parku Technologiczno-Przemysłowego Sprawnie funkcjonujący od 2000 roku Inkubator przedsiębiorczości rezerwy siły roboczej, szczególnie absolwentów, tradycje regionu przemysłowo-rolniczego (Centralny Okręg Przemysłowy) stopniowe przenoszenie się zatrudnienia z firm państwowych do sektora prywatnego duża liczba banków oraz ich przedstawicielstw centrum Tarnobrzega uruchomienie oraz szybkie zasiedlenie powierzchni inwestycyjnej w ramach projektu Agencji Rozwoju Przemysłu lokalna uczelnia państwowa kształcąca w zakresie dyscyplin związanych z przedsiębiorczością różnorodność kwalifikacji miejscowej ludności : przemysł chemiczny i maszynowy, rolnictwo, ogrodnictwo, rzemiosło, ceramika, przetwórstwo szkła, przemysł spożywczy itp., wysoko kwalifikowana kadra inżynieryjnotechniczna pozostała po wielkim przemyśle dostęp do siły roboczej i możliwości dowolnego jej kształtowania korzystne położenie Tarnobrzega na pograniczu trzech regonów pozwalające korzystać z programówo ponadregionalnych Rozwijające się warunki do powstania w okolicy Tarnobrzega klastrów: motoryzacyjnego oraz przemysłu przetwórstwa spożywczego Koncentracja w okolicy Tarnobrzega zabytków i oraz atrakcji turystycznych pozwalająca na rozwijanie branży usługowej z turystyki i jej otoczenia Słabe strony niekorzystne tendencje w zakresie struktury wiekowej mieszkańców duży odsetek wśród bezrobotnych ludzi w wieku pow.45 lat oraz młodzieży do 25 lat uzależnienie kadry od wielkich firm państwowych lub spółek Skarbu Państwa, nadmiar niektórych grup zawodowych niewystarczająca ilość dobrze przygotowanych kadr z zakresu marketingu, finansów, zarządzania itp. słabo rozwinięte szkolnictwo ukierunkowane na usługi, niska jakość sieci drogowej i kolejowej, Niekorzystne proporcje rodzajów działalności - zdecydowana przewaga handlu nad usługami Pomimo wspomnianego w atutach 3- krotnego wzrostu obsługi hotelowej niewielka jeszcze skala tej usługi Niewielkie tradycje w zakresie gospodarczego wykorzystania szans w zakresie turystyki Niewielka liczba obiektów noclegowych i niezadowalająca ich jakość niewielka liczba instytucji otoczenia biznesu TARR SA i Cech rzemiosł praktycznie jedynymi funkcjonującymi instytucjami zdolnymi do aplikowania o środki uzależnienie kadry od wielkich firm państwowych lub spółek Skarbu Państwa, nadmiar niektórych grup zawodowych niewystarczająca ilość dobrze przygotowanych kadr z zakresu marketingu, finansów, zarządzania itp. słabo rozwinięte szkolnictwo ukierunkowane na usługi, 69\n70 Analiza SWOT dla sfery społecznej Możliwości Odwracanie się fali emigracji zarobkowej za granicę - powroty wzbogaconych osób z zagranicy posiadających nowe umiejętności wiedzę oraz spojrzenie na świat Wzrost nakładów państwa na rozwój i badania w szkolnictwie wyższym i inwestycje w ochronie zdrowia oraz rozwój zasobów, rehabilitację zawodową i społeczną Rozwój społeczeństwa informacyjnego wpływający korzystnie na jakość życia mieszkańców miasta. Wzrost świadomości i lobbingu na rzecz problemów osób niepełnosprawnych i starszych mieszkańców miasta. Dostępność i możliwości wykorzystania środków finansowych na cele związane z rynkiem pracy Proces doskonalenia służb, działań i systemów zarządzania bezpieczeństwem, w tym w ramach zarządzania kryzysowego Rozwój instytucji otoczenia biznesu i współpracy nauki z biznesem Mocne strony liczne i różnorodne organizacje pozarządowe korzystne trendy w zakresie ograniczania zjawiska bezrobocia korzystna struktura wykształcenia mieszkańców jedna z najlepszych w Polsce spółdzielni socjalnych sprawnie działający Uniwersytet Trzeciego Wieku wzrastające możliwości zatrudnienia związane z dynamiczny rozwojem międzynarodowych koncernów tradycje regionu przemysłowo-rolniczego (Centralny Okręg Przemysłowy) Zagrożenia Rozdźwięk między dynamizmem zmian społecznych i gospodarczych a procesem zmian w edukacji na wszystkich jej poziomach Krytycznie oceniany przez przedsiębiorców poziom oferty szkół wyższych względem praktyki gospodarczej i społecznej emigracja młodzieży do dużych miast (szczególnie absolwentów najlepszych szkół i uczelni) niekorzystne prognozy liczby ludności kraju i regionu zagrożenia wynikające pośrednio ze skutków kryzysu i trudnej sytuacji na rynku pracy w ościennych jednostkach samorządowych Niski poziom zainteresowania oraz świadomości potrzeb kształcenia ustawicznego dorosłych oraz zastępowalności kadr Słaba zdolność organizacji pozarządowych i instytucji służby zdrowia do aplikowania o środki UE oraz niewystarczająca zdolność do sfinansowania udziału własnego w takich projektach Słabe strony wzrastająca liczba ludzi w wieku poprodukcyjnym, ubożenie niektórych grup społecznych, problemy wynikające z nadwyżki siły roboczej szczególnie w osiedlach wiejskich niskie kwalifikacje byłych pracowników najniższego szczebla przemysłu siarkowego tzw chłoporobotników utrudniające znalezienie pracy niedostateczna aktywność lokalnych grup społecznych 70\n71 3 Program rozwoju Opis wizji, kierunków i celów rozwoju Tarnobrzega oraz planowanych strategii ich osiągania 3.1 Wizja rozwoju Tarnobrzega Wizja rozwoju gminy jest opisowym wyrażeniem jej aspiracji oraz stanowi odpowiedź na pytanie jak samorząd i wspólnota lokalna chciałaby widzieć swoje Miasto w perspektywie czasowej objętej zakresem strategii. Wizja jest swego rodzaju wzorcem stanowiącym tło doboru i oceny zasadności przyjętych celów strategicznych, do którego gmina chce się przybliżyć oraz do którego będą prowadzić działania związane z realizacją strategii. Wizja rozwoju Tarnobrzega w ujęciu syntetycznym Pożądany obraz Tarnobrzega roku 2020 to miasto stabilne i bezpieczne, które poprzez optymalne wykorzystanie swego potencjału oraz procesów rewitalizacji obszarów po przemyśle siarkowym zapewnia miejsca pracy oraz godziwe warunki życia swoich mieszkańców. Wizja rozwoju Tarnobrzega w ujęciu opisowym (opis przyszłości został przedstawiony w formie, która jest teraźniejsza dla roku 2020) Przyszły wizerunek miasta to subregionalny biegun wzrostu łączący nowoczesność (innowacyjne firmy, nowe niskoemisyjne technologie, odnawialne źródła energii) z atrakcyjną ofertą dla inwestorów, rozwiniętym sektorem lokalnych przedsiębiorców oraz ofertą rekreacyjno-turystyczną stanowiącą jedno z perspektywicznych źródeł dochodów. Taki obraz Tarnobrzega wynika z realizacji bieżących i planowanych przedsięwzięć rozwojowych jak również wskazanej w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju (KPZK 2030) funkcji Tarnobrzega jako ośrodka subregionalnego w województwie podkarpackim. Dobra współpraca z sąsiednimi miastami w ramach obszarów funkcjonalnych nie tylko eliminuje trudności wynikające z położenia oddalonego od centrum regionu, ale pozwala rozwijać obszar gospodarczy ponad granicami województw zdolny do konkurowania z największymi ośrodkami miejskimi w tej części Polski. Dynamicznie rozwijająca się w tych warunkach gospodarka pozwala zapewnić zarówno miejsca pracy jak i dochody komunalne, które można przeznaczyć na inwestycje podnoszące jakość i komfort życia oraz zapewnienie kompleksowej oferty usług publicznych w najwyższych osiągalnych standardach. W bardziej szczegółowym rozwinięciu wizję można wyrazić w podziale na trzy kluczowe obszary, czyli sferę gospodarczą, społeczną oraz środowiskowo-przestrzenną. Pod względem gospodarczym Tarnobrzeg roku 2020 to miejsce efektywnie wykorzystanych potencjałów: Tarnobrzeskiego Parku Przemysłowo-Technologicznego Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Jeziora Tarnobrzeskiego, oraz korzystnego położenia w sąsiedztwie miast, z którymi poprzez łączenie uzupełniających się walorów następuje wzajemne wzmacnianie i współpraca partnerska w ramach funkcjonalnego obszaru gospodarczego. 71\n72 Gospodarka Miasta dzięki wdrożeniu projektów z zakresu technologii niskoemisyjnych, odnawialnych źródeł energii, niskoenergetycznych obiektów oraz infrastruktury rekreacyjnej i hotelowej wokół Jeziora Tarnobrzeskiego generuje kolejne miejsca pracy i przynosi dochody przyspieszające dalszy rozwój. Poprzez realizację kolejnych etapów w Tarnobrzeskiego Parku Technologiczno- Przemysłowego oraz inicjatyw z obszaru B +R uformowane zostają klastry dodatkowo definiujące specjalizację regionalną Tarnobrzega. Aktywne działanie instytucji otoczenia biznesu sprawia, że systematycznie wzrasta konkurencyjność lokalnego sektora małych i średnich przedsiębiorstw, które mogą swobodnie korzystać takich usług jak fundusze pożyczkowe i poręczeniowe, inkubatory przedsiębiorczości, ośrodki transferu technologii oraz usług doradczych, informacyjnych i szkoleniowych. Rozwój w tym zakresie nie byłby możliwy bez sprawnego funkcjonowania i rzeczywistej współpracy takich instytucji jak TARR. PWSZ, TBS, spółdzielnie mieszkaniowe, banki, i innych. W obrazie przyszłości wśród dostępnych w Mieście usług istotną rolę odgrywa Centrum Obsługi Inwestora, którego aktywność powiązana z innymi działaniami promocji miasta pozwala skutecznie pozyskiwać kolejne inwestycje. Lokalizacji nowych inwestycji w mieście sprzyja dobra dostępność komunikacyjna Tarnobrzega (transportowa i teleinformatyczna). Pod względem transportowym miasto w pełni wykorzystuje atuty położenia na trasie najkrótszego drogowego i kolejowego połączenia stolic regionu i kraju, które czynią go bramą Podkarpacia Pozycja ta jest poważnie wzmocniona dzięki powstaniu drogi obwodowej stanowiącej kolejny etap budowy obwodnicy miasta, dworca multimodalnego (PKP, PKS) skojarzonego też ze sprawnie funkcjonującym systemem komunikacji miejskiej. Dostosowane do rzeczywistych potrzeb mieszkańców kursy tej komunikacji są wzbogacone przez system transportu okólnego wiążącego funkcjonalnie Tarnobrzeg z pozostałymi biegunami wzrostu mikroregionu: Stalową Wolą oraz Sandomierzem. W wizji roku 2020 równie ważnym jak aktywność gospodarcza generująca dochody i dająca miejsca pracy jest szeroko pojmowana sfera rozwoju społecznego obejmująca usługi publiczne w zakresie ochrony zdrowia, opieki społecznej, edukacji, mieszkalnictwa, ale również zaspokojenie potrzeb kulturalnych, sportowych i innych określających jakość oraz standard życia. W analizowanej perspektywie w Tarnobrzegu optymalnie zostanie poprawiona dostępność usług specjalistycznej opieki medycznej z kluczową rolą Szpitala Wojewódzkiego oraz szerokiego wachlarza usług z zakresu opieki społecznej. Wśród inicjatyw tej sfery warto wyeksponować przygotowanie i systemowe wprowadzanie w życie programu polityki senioralnej oraz rozwój sektora ekonomii społecznej obejmującej m.in. nowe spółdzielnie socjalne oraz specjalistyczne instytucje wspierające. Życie kulturalne miasta, którego centrum skupione będzie wokół Tarnobrzeskiego Domu Kultury, obiektów Zamku Dzikowskiego oraz dobrze zagospodarowanej przestrzeni pomiędzy parkiem, a muzeum pozostaje znacząco wzbogacone o wielowymiarową ofertę wydarzeń oraz imprez organizowanych w integracji z ofertą sąsiednich ośrodków. Szczególne miejsce w tej ofercie przypadnie wypracowaniu unikalnego i specyficznego dla Tarnobrzega wydarzenia, które na stałe wpisze się w kalendarze kulturalne imprez regionalnych i krajowych. Przyszły obraz rozwoju stery społecznej kreatywnie wzbogaca sektor organizacji pozarządowych, których aktywność wyraźnie i odczuwalnie uzupełnia ofertę usług publicznych poprzez pozyskiwanie środków finansowych ze źródeł niedostępnych dla samorządu. 72\n73 Perspektywiczny obraz miasta istotnie wzbogaca tez sfera przestrzennośrodowiskowa, której kluczowym elementem jest optymalnie rozwinięta i regularnie rozbudowywana i utrzymywana infrastruktura techniczna. W wizji roku 2020 infrastruktura służy zarówno wygodzie mieszkańców, zapewnieniu czystego środowiska ich pracy i wypoczynku, ale również zapewnieniu takiej samej dostępności zasobów dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego dla kolejnych pokoleń. Wśród licznych elementów składających się na ten obszar funkcjonowania gminy jednym z bardziej istotnych jest kompleksowy system zabezpieczeń przez kataklizmami, katastrofami oraz systemy zapewniające indywidualne bezpieczeństwo mieszkańców w przestrzeni publicznej. W wizji 2020 roku obszar gminy Tarnobrzeg jest wyposażony w optymalne systemy ograniczające zagrożenie powodziowe, a inteligentne systemy monitoringu ulicznego powiązanego ze skutecznością i szybkością interwencji dają mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa. Obraz bezpiecznego miasta uzupełnia znaczące ograniczenie innych rodzajów zagrożeń. Służyć temu będą między innymi zmodernizowane systemy wodociągowe stosujące najnowsze technologie uzdatniania i dostarczające wodę pitną najwyższej jakości oraz rozwiązany problem odpadów komunalnych oparty na wdrożonym programie selektywnej zbiórki odpadów (obejmującym wysoką świadomość ekologiczną wyrażającą się segregowaniem faktyczną segregacją na poziomie gospodarstw domowych). Istotną częścią wizji tego obszaru rozwoju są też zagadnienia związane z ochroną dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. W tym kontekście dzięki mądremu wykorzystaniu szans i możliwości wsparcia europejskiego obiekty Zamku Dzikowskiego odzyskują dawny blask i są wykorzystane do ponadczasowej służby mieszkańcom. Sam Zamek oprócz kompleksowo odnowionego gmachu głównego stanowiącego centralny ośrodek życia kulturalnego miasta (np. muzea, wystawy, koncerty, konferencje i inne różnorodne wydarzenia kulturalne) wyróżnia się osiągnięciem stanu pełnej rewitalizacji i renowacji wszystkich jego obiektów obejmujących m.in. kompleks tzw. kuchni dworskiej, powozowni, znakomicie utrzymanego parku zawierającego (m.in. ścieżki edukacyjne, arboretum) jak również obiektów dawnej elektrowni modelowo zagospodarowanej z wykorzystaniem różnorodnych możliwości jakie dają odnawialne źródła energii. Przedstawiony powyżej obraz uzupełniają: optymalnie utrzymane i wykorzystane do celów rekreacyjno-turystycznych tereny nadwiślańskie oraz dobrze utrzymane, czyste i drożne przestrzenie lasu Zwierzyniec, który w coraz większym stopniu zaczyna pełnić funkcję parku miejskiego. W przyszłym obrazie rozwoju Miasta nie może zabraknąć miejsca dla systemowego rozwoju osiedli tarnobrzeskich, które zachowując swój indywidualny charakter poprawiają swoje zintegrowanie z centrum miasta poprzez rozwój infrastruktury oraz zapewnienie pełnego dostępu do usług ośrodka miejskiego. Dobra integracja oraz koordynacja rozwoju we wszystkich tych obszarach nie byłaby możliwa bez strategicznego myślenia i działania opartego o zasady dobrego rządzenia. W obrazie przyszłości proces zarządzania zasobami i rozwojem wspólnoty będzie bazował na narzędziach e-urzędu oraz interaktywnej i twórczej komunikacji zespołu kierującego miastem z reprezentacją zainteresowanych środowisk. Projekty doskonalące zarządzanie oraz kapitał ludzki w administracji rozwijane będą z wykorzystaniem szerokiej gamy możliwości, jakie dają programy wsparcia finansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. 73\n74 3.2 Misja Strategii Tarnobrzega Misja stanowi syntetyczną deklarację określającą najwyższego poziomu cel, najogólniejszą koncepcję działania. Misją Strategii jest wsparcie samorządu w osiąganiu trwałego i zrównoważonego rozwoju Tarnobrzega poprzez inspirowanie i koordynację działań ukierunkowanych na poprawę jakości życia i rozwijanie innowacyjnego potencjału gospodarczego z troską o bezpieczeństwo i zachowanie walorów lokalnego dziedzictwa. 3.3 Kierunki i cele Cele strategiczne to cele z długim horyzontem czasowym, wynikające z wizji rozwoju, będące jej konkretyzacją. Cele te wyznaczają kierunek działania podmiotów życia społecznego i gospodarczego gminy. Są to cele długookresowe, wskazujące działania, które prowadzą do zwiększenia przyszłych możliwości i konkurencyjności gminy. Są one sformułowane ogólnie jako cele funkcjonalne, tzn. wyrażające pożądane funkcje (potrzeby), które winny zostać zrealizowane (zaspokojone) w określonym horyzoncie czasu. Pomimo swej ogólności cele strategiczne są związane z konkretną rzeczywistością oraz prognozą jej zmian w przyszłości. Sformułowano trzy cele strategiczne. Są one sobie równe pod względem ważności i pilności, a zatem ich uszeregowanie nie ma wpływu na kolejność realizacji. Cele operacyjne stanowią rozwinięcie celów strategicznych, obejmują krótszy horyzont czasowy. Realizacja celów operacyjnych stanowi podstawę do osiągnięcia celów strategicznych. Określenie celów strategicznych i operacyjnych służy wykorzystaniu szans i potencjału Tarnobrzega poprzez realizację działań Cele strategiczne: A. Wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej oraz rozwinięcie jak najlepszych warunków dla trwałego rozwoju gospodarczego Tarnobrzega B. Wzrost poziomu i jakości życia, poprawa spójności społecznej oraz wzmocnienie aktywności obywatelskiej C. Poprawa wykorzystania zasobów przyrodniczych, wzmocnienie ochrony przed zagrożeniami oraz rozwój przestrzenny Tarnobrzega jako bieguna wzrostu Przyjęty model rozwoju Prace nad Strategią prowadzone były z dbałością o zachowanie na każdym ich etapie stosowania zasady trwałego i zrównoważonego rozwoju uznawanego jako aktualnie najlepszy model stabilnego rozwoju społeczności lokalnych. Idei tej zostały podporządkowane na wszystkich poziomach cele, działania oraz inne elementy przyszłego procesu wdrażania. Założenia tego modelu ujęte w formie graficznej zostały przedstawione na poniższym rysunku. 74\n75 Rysunek 13 Model rozwoju Źródło: opracowanie własne Struktura obszarów i priorytetów Strategii Uwzględniając wyniki prac zespołów roboczych, propozycje projektów zgłaszane przez instytucje samorządowe, organizacje społeczne, przedsiębiorców oraz inne podmioty życia społeczno-gospodarczego dla każdego z obszarów rozwoju zrównoważonego zostały wyodrębnione obszary interwencji strategicznej. Przedstawia je poniższa tabela. Tabela 15 Kierunki, obszary i cele rozwoju Miasta Sfera gospodarcza Sfera społeczna Sfera środowiskowoprzestrzenna Obszar A.1 Strefy aktywności gospodarczej Obszar A.2 Rozwój turystyki: Obszar A.3 Promocja oraz informacja gospodarcza Obszar A.4 Otoczenie biznesu. Obszar A5 Współpraca ponadlokalna Źródło: opracowanie własne Obszar B.1 Edukacja Obszar B.2 Zdrowie publiczne Obszar B.3 Włączenie społeczne Obszar B.4 Kultura Obszar B.5 Sport powszechny Obszar B.6 Instytucje społeczeństwa obywatelskiego Obszar C.1 Infrastruktura techniczna Obszar C.2 Dostępność komunikacyjna Obszar C.3 Ochrona przed zagrożeniami Obszar C.4 Bezpieczeństwo energetyczne Obszar C.5 Ład przestrzenny 75