Biała Królowa Śmierci. Takie doświadczenie redefiniuje spojrzenie na wartości w życiu – Tomek Klimczak | wspinanie.pl\nAlpinizm / Lawiny / Polecamy | red.\n30 stycznia 2019 roku dwóch doświadczonych taterników idąc szlakiem na Rysy wywołuje lawinę, która zwozi ich spod wierzchołka nad Czarny Staw, pokonując 1 km dystansu i 700 m przewyższenia w kilkadziesiąt sekund. Po drodze uderzają w skały z prędkością około 100 km/h. Cudem przeżywają, mają ciężkie obrażenia ciała. Lawina poważnie rani również dwóch turystów. Poniższy tekst pochodzi ze strony KW Warszawa.\nJak mogło to tego dojść? Jak to możliwe, że osoby, które wspinają się zimą od 10 lat, które przeszły zimą największe ściany Tatr, mające na koncie dziesiątki trudnych zimowych dróg, północne ściany Eigeru, Matterhornu, Jorassów a także nowe drogi w Karakorum, Hindukuszu czy ekstremalne linie na Kaukazie popełniają tak potworny błąd? Czy ludzie którzy poruszali się w niejednych warunkach, widzieli różne rodzaje śniegu, obserwowali schodzące lawiny, urywające się deski, uczestniczyli w szkoleniu lawinowym TOPRu mogli aż tak się pomylić? Czy wydawało im się, że są nieśmiertelni czy może nieomylni? Czy zbagatelizowali to proste turystyczne podejście na Rysy, bo w planach tego dnia mieli przejście fragmentu Głównej Grani Tatr? Czy po prostu mieli pecha i dopadła ich statystyka? Jakim cudem przeżyli i jakie wnioski powinni wyciągnąć?\nTe pytania kołaczą w mojej głowie. Tymi taternikami byłem bowiem ja (Tomek Klimczak) i mój wieloletni partner wspinaczkowy Maciek Bedrejczuk. Być może opisanie tego zdarzenia, odtwarzając szczegóły i motywy bez próby usprawiedliwienia pomoże mi spojrzeć obiektywnie i znaleźć odpowiedzi.\n29 stycznia wieczorem wchodzimy do schroniska Morskie Oko. Jest dwójka lawinowa. Naszym celem jest kilkudniowy rozruch na fragmencie Głównej Grani Tatr w kierunku wschodnim. Nie zależy nam na idealnych warunkach, bo chcemy lepiej przetestować wyposażenie. W skrupulatnie spakowanych plecakach mamy cały potrzebny sprzęt wspinaczkowy i biwakowy, z namiotem i jedzeniem na 4 dni włącznie. ABC lawinowego zwykle nie zabieramy na wspinanie, a poruszaliśmy się już po wielu lawiniastych stokach. W takich sytuacjach wyciągamy linę i asekurujemy się ze skały, zakładając mocne przeloty. Staramy się nie wypuszczać na otwarte połacie, bez skał, a kiedy już nie ma innego wyboru wiążemy dwie żyły w jedną 100 m linę. Wychodzę z założenia, że lepiej nie zostać zabranym niż potem wykopywać się przy pomocy najbardziej nowoczesnego piepsa.\nOryginalnie chcieliśmy dostać się na Szpiglsowowy Wierch szlakiem i stamtąd pójść w stronę Cubryny. Jeszcze wieczorem odkrywamy, że szlak nie jest przedeptany i zmieniamy plan na Rysy, zakładając, że turyści ciągle tam chodzą, więc powinien być dobry ślad, a stok odprężony. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że śniegu napadało sporo. Od poniedziałku jednak opad ustał, a wiatr był słabszy. W schronisku spotykamy kolegów, którzy rano schodzili śnieżnymi Galeriami pod Cubryną i Żlebem Mnichowym. Wypytujemy o warunki. Mówią, że śniegu jest dużo, ale jest jednorodny. Ktoś wspomina o filmiku z weekendu o jakimś snowbordziście, który odpalił na Rysach ABSa. Niestety nie było nam dane go zobaczyć i ocenić, czy facet spanikował, czy zagrożenie było realne. Maciek jak zwykle w takich sytuacjach mówi, że najlepiej pójść samemu, zobaczyć i ocenić. W razie czego wrócić.\nGdzieś głęboko zaczynam jednak czuć dziwną wewnętrzną niechęć do wychodzenia kolejnego dnia. Przyczyną może być odcisk na kostce, którego nabawiłem się na skitourach dwa dni wcześniej. Teraz kłuje przy każdym kroku. Wycinam kawałek karimaty Maćka i wkładam pod skarpetkę przed kostką. Przymierzam buta. Pomaga. Niechęć do ruchu jednak pozostaje. Teraz jeszcze dołącza jakieś dziwne lenistwo. Nie czuję spręża sportowego. Czuję nieokreślony lęk. Przez lata nauczyłem się radzić sobie z takim niepokojem. W gruncie rzeczy jest to normalne zjawisko. Zwykle jednak czuję go idąc na swoje życiówki, a nie na prosty graniowy teren. Rzucamy sobie z Maćkiem kilka żartów na dobranoc i zasypiam. Nikt mnie nie budzi. Jesteśmy sami w dużym, ciemnym pokoju.\nKolejnego dnia rano niespiesznie się ubieramy, jemy śniadanie i wychodzimy ze schroniska. Dziwna niechęć do wyjścia i brak spręża ciągle mi uwiera. Nie mówię o tym partnerowi. To moja sprawa. Góry wyglądają biało-czarno i trochę złowrogo. Wierzchołki giną w chmurach, tworząc ponury krajobraz. Ewidentnie jest sporo śniegu, ale taka w tym roku jest zima. Przelatuje mi przez myśl, że słabo to wygląda, ale zaraz po tym przychodzi kolejna refleksja, że dzisiaj miała być przecież super pogoda a w takiej szarówie wszystko wygląda nieciekawie. Ruszamy przez taflę Morskiego Oka i dalej na próg Czarnego Stawu. Ślad jest wydeptany. Szedłem tędy chyba ze sto razy i trochę się nudzę. Zaczynam żałować, że nie wyciągnąłem słuchawek z plecaka. Z marszu wchodzimy na Czarny Staw pod Rysami. Tutaj ślad jest mniejszy ale nadal bardzo wyraźny i świeży. W międzyczasie od północy niebo się wypogadza, jednak chmury nadal okalają góry.\nPrzekraczamy staw i zaczynamy podejście do góry po wygodnych śladach. Idzie się jak po schodach. Równomierny krok, równomierny puls. Wyciągam z plecaka jedną dziabkę, aby się nią podpierać. Ponieważ kask był zaczepiony o dziabki, zakładam go na głowę. W pewnym momencie dostrzegamy wysoko nad nami 3 turystów, prawdopodobnie sprawców wygodnych stopni.\nJedyne nasze zdjęcie zrobione tego dnia (fot. Tomasz Klimczak)\nIdziemy wyżej. Śnieg jest do połowy łydki i do kolan, zależy od miejsca. Po drodze regularnie sprawdzam uwarstwienie, szukając słabej warstwy. Szpic dziaby zapada się w miarę jednorodnie na głębokość około metra. Po drodze jest jedna warstwa, która stawia niewielki, ledwo wyczuwalny opór. Postanawiam to sprawdzić i robię szybką próbę lawinową, wycinając dziabą fragment stoku 1×1 m. Wygładzam i sprawdzam warstwy. Wciskam palce. Uderzenia nie powodują destabilizacji. Uznaję to za dobry znak. Wielokrotnie schodziłem już w dużo głębszym, kopnym śniegu. Przypomina mi się zejście Kaczym Żlebem z Zachodnich Żelaznych Wrót, kiedy szliśmy na Filar Ganku. Śnieg sięgał wtedy do połowy ud, a nachylenie było większe. Jednak nie było tam słabej warstwy, więc stok był stabilny.\nMimo to odkąd wyszliśmy ze schroniska, czuję narastający niepokój. Coś w rodzaju głębokiego uścisku na kręgosłup w lędźwiach. Wiem, że jest, bo każdy niezapowiedziany dźwięk – taki jak pomruk samolotu, szurniecie butem, nieco inny szmer zapadającego się śniegu – wywołuje u mnie nagły stres, aż podskakuję. To tak jakbym wyczekiwał czegoś złego, pozostając w ciągłej gotowości i mając nadzieję, że szybka reakcja mnie uratuje. To tak jakbym był w niebezpieczeństwie. Ale niebezpieczeństwa nie ma. To tylko mój umysł płata mi figle. Ignoruję to uczucie, choć zastanawia mnie. Zazwyczaj w górach jestem wyluzowany i szczęśliwy.\nNiedaleko Buli pod Rysami doganiamy turystów. Jeden jakby został w tyle i odpoczywa, a dwóch ze Śląska dziarsko toruje. Maciek od razu proponuje zmianę na przodku i nie czekając na odpowiedź przejmuje torowanie. To jego pierwszy wyjazd w Tatry tej zimy, a zeszłą przesiedział pod K2. Jest wygłodniały.\nChmury spowijają teren powyżej i nie widać drogi. Maciej, gnając jak strzała, zapędza się za bardzo do góry a ja za nim. Gdy się orientuję, schodzę jakieś 30 metrów niżej krzycząc do niego, żeby też zszedł. On jednak nie chcąc stracić cennych metrów trawersuje w lewo, przecinając stromy żleb, w którym jest sporo śniegu. Zaczynam się obawiać tej brawury, jednak nic się nie dzieje. Maciek jest w alpinistycznej czołówce Polski, więc chyba wie co robi.\nNigdzie nie widać też żadnych pęknięć, desek czy śladów po niedawnych obrywach. Schodzę do turystów ze Śląska, skręcam w prawo i dalej toruję we właściwym kierunku. Maciek sądzi, że uda mu się przejść po skałach, nie tracąc wysokości. Nie ma jednak na butach raków, więc ostatecznie schodzi trochę po śniegu i znowu jako pierwszy toruje do góry, tym razem w dobrą stronę. Próbuję dotrzeć do jego śladów. Przez moment śnieg sięga do pasa. Poducha. Obchodzę ją z prawej. Dalej wchodzę w ślady Maćka tuż przy skale. Teraz ja zakładam łapawice i zaciągam mankiety. Idziemy jednym śladem. Maciek i ja na przodzie, turyści zostają daleko za nami. Zmieniam się z partnerem kilka razy na torowaniu. Śnieg jest miękki, zapadający, jednak miejscami jest go znacznie mniej, ewidentnie wywiał go wiatr. Próbkujemy go dziabkami. Nie czujemy warstwy poślizgowej. Wchodzimy do rysy i robi się stromiej. Obawiałem się, że śniegu będzie tu dużo więcej, jednak tak nie jest. Zapadamy się podobnie jak niżej do połowy łydki, miejscami do kolan. Teraz ja idę przodem. Maciek jakieś 20 m za mną. Podpiera się jedną dziabką. Drugą dziabkę i kask ma przypięte do plecaka. Dziwię się, dlaczego mnie nie dogania. Kilkadziesiąt metrów pod Maćkiem sprawnie podchodzi samotny turysta. Ślązacy zostali z tyłu, ale idą dalej.\nSzukając najpłytszego śniegu w rysie, toruję to w lewo to w prawo. W efekcie podcinam ją prawie na całej szerokości. Nic się jednak nie dzieje. Na grzędzie z lewej strony widzę przebijające z rzadka skały, co daje mi wyobrażenie, że powinno tam być mniej śniegu. Odbijam w lewo i próbuję na nią wejść, ale śniegu jest tam jakby więcej. Wiem, że czasami tak jest. Rotory powietrzne blisko grani lubią kręcić się w formacjach wklęsłych, czyszcząc z nich materiał. Odpuszczam pomysł wyłażenia grzędą. Za chwilę okaże się to poważnym błędem, bo wystające skały mogły stabilizować stok. Mimo to rysą idzie się nie najgorzej. Wypogadza się. „Każdego roku ktoś musi tędy wejść jako pierwszy” myślę sobie i kontynuuję wycieczkę. Przełączka jest już tuż tuż. Zostało może 30 m. Jestem niedaleko wierzchołka. Zaczynam rozmyślać, gdzie dziś uda nam się dojść. Ciężki, Wysoka, Ganek, Rumanowy…\nWidok, którego nie zapomnę. Jeden krok za dużo. Jakieś 10 metrów nade mną stok pęka poziomo i momentalnie rusza w dół. Miękki do niedawna śnieg zaczyna kruszyć jak wielka tafla styropianu, w którą ktoś uderzył ogromną, niewidzialną pięścią.\nLawina… – mój zdławiony okrzyk.\nWszystko dzieje się bardzo szybko. Powala mnie na plecy i zabiera w dół, w bezwzględny uścisk białej królowej śmierci. Czuję, że nabieram dużej prędkości. Przez moment udaje mi się utrzymać na powierzchni. Orientuję się, że pędzę z prawej strony rysy. Przewrotka. Uderzam o coś, wylatuję w powietrze i spadam. Dostaję się pod śnieg. Jest ciemno. Nic nie widzę, ale nadal pędzę w dół. Kolejne mocne uderzenie. Przelatuje myśl, że na pewno coś złamałem. Próbuję nabrać powietrza, ale wdycham śnieg. Zaczynam się dusić. Nie mogę oddychać. Muszę zdjąć plecak, bo się nie wykopię. Próbuję prawą ręka odpiąć pas biodrowy. Kolejne uderzenie. Czuję, jak prawa ręka łamie się w łokciu. Teraz sunę głową w dół, twarzą do ziemi. Śnieg przyciska mnie głęboko swoją czarną ciężką łapą, wdzierając się do ust. Duszę się i nic nie widzę.\nLewą ręką próbuję wypływać na wierzch. Prawa ręka bezwładnie majta się pod nienaturalnymi kątami, jakby była z gumy. Nie czuję jednak bólu. Czuję żal, że dzisiaj umrę, że to już koniec. Ta lawina, ten śnieg – to jest mój grób. Ciasny i czarny. Tym razem się nie wywinę. Przez chwilę myślę o żonie i rodzicach. Żal mi ich, bo będą rozpaczać. Zastanawiam się, jak to jest się udusić. Czy będę się męczył, czy zwyczajnie zasnę? A może lawina dotrze do stawu i wbije się pod lód. Utopię się w czarnej, lodowatej wodzie. Na wiosnę znajdą spuchnięte zwłoki. Nie! Tylko nie to! Uderzam o coś i znów wylatuję w powietrze. Przez chwilę jestem w stanie nieważkości. Walę się na plecy, na kark. Koziołkuję. Lawina na chwilę zwalnia, ale ja jestem pod śniegiem. Za chwilę znowu przyspiesza i znowu zwalnia. Nie mogę zostać zasypany, kiedy stanie i zastygnie. Rozpaczliwie próbuję wypłynąć, machając lewą ręką jakbym był w wodzie. Udaje się. Widzę światło, a śnieg się wypłyca. Wszystko się zatrzymuje. Leżę głową w dół. Ze śniegu wystaje mi tylko twarz. Cisza. Czy żyję, czy jestem po drugiej stronie? Próbuję się ruszyć. Zmysły wracają. Jestem uwięziony. Żyję! Nagle widzę ogromną białą chmurę, która pędzi na mnie z góry.\nWielki biały podmuch wpada na mnie, ale mnie nie zasypuje. Fala podciśnienia.\nPróbuję wziąć oddech, ale usta mam rozdziawione szeroko i pełne nabitego śniegu. Coś zalega w płucach. Z gardła dochodzi tylko syk. Wypluwam białe paskudztwo razem z krwią. Pomału udaje mi się nabrać powietrza. Zaczynam się wykopywać i siadam plecami do stoku. Widzę tylko kontury. W lawinie zamarzły mi oczy. Kaszlę. Nie mogę mówić, nie mogę krzyczeć. Powoli obraz wyostrza się. Zaczynam się bać, że zejdzie druga lawina. Spoglądam na prawą rękę, która wisi bezwładnie. Łokieć ma jakiś nienaturalny kształt. Kiedy próbuję nią ruszyć, coś w niej chrupie i przeszywa mnie ból. Pod łokciem śnieg zabarwia się na czerwono. Mam otwarte złamanie.\nRozglądam się dookoła. Kilkadziesiąt metrów w prawo siedzi mężczyzna i krzyczy, że oślepł. Kilkadziesiąt metrów niżej siedzi drugi człowiek i łamiącym się głosem mówi coś o swoich nogach. Jego nogi są wyprostowane. Nie ruszają się. Plecak zsunął mi się z pleców i wisi tylko na pasie biodrowym. Muszę się go pozbyć, bo krępuje ruchy. Próbuję go zdjąć lewą ręką. O dziwo na obu dłoniach mam jeszcze łapawice. Trochę się tylko zsunęły. Mogę zdjąć łapawicę zębami i rozpiąć klamrę na pasie plecaka. Wiem jednak, że potem łapawicy nie założę, bo moja prawa ręka do niczego się nie nadaje. Nie chcę odmrozić palców. Próbuję rozpiąć klamrę w łapawicy. Nie udaje mi się.\n– Masz telefon? – mówię kilka razy skrzypliwym głosem do gościa od nóg.\n– Mam – odpowiada po chwili.\n– Dzwoń po TOPR.\nSłyszę, jak zaczyna konwersację. Mam wrażenie, że kilka razy tłumaczy to samo. Zaczynam się irytować. Zsuwam się do niego po śniegu, pozostawiając na nim czerwony ślad. On właśnie kończy rozmowę. Rozpoznaję w nim jednego ze Ślązaków. Upewniam się, że nadał komunikat i że po nas lecą. Proszę go, aby rozpiął mi klamrę biodrową i zrzucam plecak, który stacza się kilkanaście metrów. Nigdzie nie widzę Maćka. Wysoko z góry dochodzą nas czyjeś przeraźliwe wrzaski. Nabieram powietrza i kilka razykrzyczę z całych sił.\nCisza. Słuchać tylko jęk i nasze sapanie. Zaczynam uświadamiać sobie, że właśnie straciłem w górach przyjaciela. Co za potworna tragedia. W pewnym momencie dostrzegam jakieś sto metrów niżej czyjeś dłonie wystające ze śniegu. Nie wiem czemu, ale nie przychodzi mi do głowy, że to może być właśnie Maciek. Przez chwilę patrzę osłupiały, jak dłonie ruszają się jakby w rytmie melodii. Pojawia się głowa. Otrząsam się. Udaje mi się jakoś stanąć na nogi pomimo skręcenia kolana i kostki oraz naderwania pachwiny. Chwieję się. Zaczynam niezdarnie człapać w dół w stronę odkopującego się człowieka.\n– Ale się cieszę, że żyjesz! Mieliśmy wielkie szczęście! – mówię mu, ale on nie odpowiada.\nZe śniegu wystaje mu tylko głowa i ręce. Ma dziwny wyraz twarzy i załzawione oczy. Wydaje tylko bolesne przeciągłe stęknięcia przerywane haustami powietrza. Jego dłonie są nagie, bo zgubił łapawice. Wykonuje nimi ruchy, jakby chciał wstać. W kapturze, który spadł mu z czapki, ma pełno krwi wymieszanej ze śniegiem. Ewidentnie oberwał w głowę. Próbuję go uspokoić, ale jest nieobecny. Sprawną ręką zaczynam go odkopywać, uderzając pięścią w stwardniały śnieg. Potem wygarniam urobek na Maćka i dalej na boki. Na jego ciele jest może metr śniegu. Kiedy docieram do jego nóg, zastanawiam się, czy powinienem je ruszać. Przecież może mieć złamany kręgosłup. Chwilę myślę.\nMaciek próbuje się podnieść. Nie może jednak ruszyć nogami. Dookoła śnieg zabarwia się na czerwono. Jego głowa obficie krwawi. Postanawiam go obrócić głową do góry, bo boję się, że w tej pozycji straci za dużo krwi i umrze. Dokańczam odkopywanie nóg i obracam go tak aby był poziomo, z głową wyżej. Jego krew plami mi ubranie. Ma zdarty plecak razem z szelką i podarte spodnie. Zaczyna się cały trząść z zimna. Jest w agonii. Przytulam go, aby się trochę ogrzał i uspokoił. Mówię, że zaraz go stąd zabiorą, i żeby się nie ruszał. On jednak próbuje usiąść, siłując się ze mną. W końcu daję za wygraną i pomagam mu w tym. Muszę go podtrzymywać.\nDość szybko przylatuje TOPR. Robią desant ze śmigłowca koło nas, powodując wielki podmuch. Mam wrażenie, że trwa to wieki, i że od tego huraganu odmarznie mi twarz. Zostawiam na chwilę Maćka i odchodzę kilka metrów pod pobliską skałkę. Kiedy śmigło odlatuje, jest już przy nim dwóch ratowników. Pakują go na nosze. Krew ścieka mu po twarzy, kiedy go kładą. Rękami ściska śnieg. Wszystkie jego palce są żółte, jakby miał już odmrożenia. Proszę ratowników, żeby zabezpieczyli mu dłonie. Jeden odpowiada, że jego głowa jest większym problemem, a i tak zaraz leci.\nZastanawiam się, czy z tego wyjdzie cało. Śmigło zabiera go jako pierwszego. Śmigłowiec krąży jeszcze kilka razy, powodując podmuchy, które mnie wychładzają. Ratownicy zadają pytania, skąd spadliśmy, ile było osób. Rozmawiam z nimi. Jeden nagrywa to na telefon. Jest ich sporo. Uwijają się, wydając do siebie szybkie komendy. Zdaję sobie sprawę, że dla nas ryzykują. Są w miejscu, gdzie właśnie zeszła poważna lawina. Nie byli tu dzisiaj wcześniej i nie wiedzą, w jakim stanie jest śnieg wyżej. Skoro rysa wyjechała, to mogą wyjechać kolejne żleby. Być może zdają sobie z tego sprawę, a mimo to robią swoją robotę. Jestem im za to wdzięczny. Mówią mi, że najpierw muszą zabrać innych, bo są w cięższym stanie. Siadam na plecaku jednego z nich i czekam. Cały się trzęsę z zimna. Jestem przemoczony. Prawa ręka coraz bardziej boli i krwawi. Zaczyna mi się robić słabo. Informuję najbliższego ratownika, że tracę krew. Odpowiada, że to krew mojego kolegi. Mówię mu, że mam otwarte złamanie, że krew jest moja. Fakt że inni leżą, a ja siedzę, chyba sprawia, że traktują mnie jak zdrowego. Przychodzi pies lawinowy i zaczyna szturchać głową moją uszkodzoną rękę. Zaczyna mnie to denerwować. W końcu ktoś rozcina mi rękaw i zagląda do środka. Ratownik trochę się krzywi. Ja nie widzę rany, bo jest pod łokciem. Opatrują i zakładają mi szynę.\nUbierają mnie w trójkąt i czekamy na śmigło. Coraz bardziej się trzęsę i zaczynam jęczeć. Śmigło przylatuje, jednak mnie nie zabiera. Powoduje za to taki podmuch, że wraz z ratownikiem tracimy na chwilę równowagę. Próbuję chronić rękę. Nie czuję palców. Boję się, że uszkodziłem nerwy. Proszę o folię NRC. Wrzucają mi pod polar pakiety grzewcze i ubierają w folię. Niewiele to jednak pomaga. Mam hipotermię, nie mogę opanować silnych drgań całego ciała. W końcu śmigło przylatuje i po mnie. Wciągają mnie windą na pokład. Opieram się o coś i słyszę za sobą krzyk ratownika. Obracam głowę i widzę, że oparłem się o nogi kogoś, kto leży za mną na noszach.\nRatownik prowadzi mnie do szpitala (fot. ze strony KW Warszawa)\nLądujemy w Zakopcu, a tam czekają już kamery.\nZe szpitala wychodzę po trzech dniach. Hipotermia, otwarte zwichnięcie łokcia połączone ze złamaniem wyrostka kości, zerwaniem przyczepów i wiązadeł. Skręcenie kolana i kostki. Naderwanie wiązadeł pachwinowych. Maciek miał bardzo poważne wgłębne złamanie czaszki. Wyszedł ze szpitala po 10 dniach. To wszystko to tylko upomnienie, pstryczek w nos i najłagodniejszy wymiar kary. Mieliśmy wielkie szczęście, że przeżyliśmy. Biała królowa śmierci z jakiegoś powodu wypuściła nas z morderczego uścisku, postępując niezgodnie ze swoją naturą. TOPR nazwał to cudem.\nNiestety, nie mam wieści o Ślązakach. Jeśli ktoś ich zna i przeczyta ten tekst, będę niezmiernie wdzięczny za kontakt.\nJa w Zakopcu\nJak się dowiedziałem w szpitalu od kolegi z TOPR. Zeszliśmy z lawiną 700 m przewyższenia i około 1 km długości. Zjazd rozpoczęliśmy pod wierzchołkiem około 30 m od przełączki w rysie i zakończyliśmy jakieś 100 m nad Czarnym Stawem pod progiem w Wielkim Wołowym Żlebie, na wysokości startu w Rosyjską Ruletkę. Tam lawina wypłyciła się, rozlewając na większej powierzchni stoku. Polecieliśmy z dużą deską śnieżną, która wyjechała z górnej części rysy. Lawina na szczęście nie była progresywna, bo w takim wypadku dojechałaby do stawu wbijając się pod lód razem z nami.\nŚnieg w większości drogi na Rysy był wg nas dobrze uwarstwiony i nie wzbudzał naszych wątpliwości. Nie zauważyłem w nim słabej warstwy. Pomimo podcinania go śladami, nie pękał. Moim zdaniem dzięki temu siła lawiny nie powiększała się i lawina w końcu się wytraciła u wylotu Wielkiego Wołowego Żlebu. Dół tego żlebu był dodatkowo ustabilizowany starą lawiną. Można by więc nazwać to pechem, a my zrobiliśmy wszystko jak należy. Dzisiaj jednak nie mam wątpliwości, że tego dnia nie powinniśmy się tam znaleźć.\nNa górze czekała na nas śmiertelna pułapka, a my w nią weszliśmy, nawet się nad tym nie zastanawiając. Należało przypuszczać, że pod wpływem ostatnich silnych wiatrów jakaś część śniegu pod granią będzie utwardzona, tworząc doskonałą warstwę poślizgową. Na niej spoczywała warstwa nawianego śniegu. Wystarczył mój jeden krok, aby ją podciąć. My założyliśmy milcząco, że skoro tu gdzie jesteśmy jest dobrze, to wyżej też tak będzie. Szlak na Rysy pokonuje około 1000 m przewyższenia ze schroniska. Na takiej rozpiętości warunki śnieżne mogą się drastycznie zmienić. Ostatnie metry pod granią są kluczowe, bo wiejący zza grani wiatr tworzy silne rotory, które utwardzają pokrywę, tworząc nieraz tzw. beton. Należało o tym pomyśleć, zatrzymać się, związać liną, przyasekurować ze skały po prawej stronie lub po prostu odpuścić i namówić do tego samego turystów za nami.\nCzy lawina by zeszła bez naszego udziału? Być może wywołaliby ją turyści, którzy wyszli długo przed nami i sami przetorowali większość drogi ze schroniska. Na ile zasugerowali się naszym śladem w górnej części? Tego chyba nigdy się nie dowiem, ale z pewnością założony ślad ułatwił im kontynuowanie wycieczki.\nCzy dziabki, które trzymaliśmy w dłoniach, pomogły nam w lawinie? Będąc pod naporem dziesiątek ton śniegu natychmiast je zgubiliśmy. Na szczęście nie były przypięte na lonżach, bo koziołkując w dół prawdopodobnie nadzialibyśmy się na nie. Szczerze mówiąc nie rozumiem, dlaczego media i komunikat TOPR tak bardzo podkreślał nieprawdziwy zresztą fakt, że nie mieliśmy w rękach czekanów? Przecież metr sześcienny średnio związanego śniegu waży pół tony i nie ma szans zatrzymać się pod takim naporem. Czy chodziło o zaznaczenie, jak bardzo jesteśmy nieprofesjonalni? Nieprawdziwa była również informacja jakoby nikt z nas nie miał na głowie kasku. Jak pisałem wyżej, ja swój kask założyłem już na samym początku. Nie miał on jednak na sobie śladów uderzenia o skałę. Maciek swojego niestety nie założył.\nPisząc ten tekst i odtwarzając nasze motywy, uświadomiłem sobie jeszcze jedną rzecz. Jak wiadomo większość procesów, które wykonuje nasz mózg, zachodzi poniżej progu świadomości. Tam też, a może przede wszystkim tam odbywają się analizy sytuacji i oceny zagrożeń. Zwłaszcza, jeśli mamy wieloletni bagaż doświadczeń. Sądzę, że dziwna niechęć i niepokój, których doświadczałem idąc do góry, mogły być manifestacją negatywnej analizy warunków, którą wykonałem podświadomie. Ponieważ nie było to dla mnie typowe uczucie, powinienem zatrzymać się i zastanowić, z czego ono wynika. Co moja intuicja, podświadomość próbuje mi powiedzieć? Czy obawia się pułapki, która może nas czekać wyżej?\nWspinanie z mocnym partnerem ma swoje wady i zalety. Czasem zaleta może być również wadą. Np. zdrowa rywalizacja sportowa przydaje się na ósemkowych wyciągach, ale może prowadzić do takich sytuacji jak wyżej opisana. W zespole składającym się z dwóch równorzędnych partnerów może się zdarzyć, że jeden będzie się patrzył na drugiego zakładając, że drugi na pewno wie co robi. Tak mogło być w naszym przypadku.\n25 dni po zdarzeniu\nlawinaMaciej BedrejczukTomasz Klimczak\nCześć Jak to wyglądało z pozycji osób związanych z pozaustrojowym…\nZdecydowałem się coś napisać bo to taternicy będą czytać twój…\nPasy przy plecaku i kijkach. \nCześć! Zastanowiła mnie taka sprawa. Otóż na kursach uczono mnie,…\nBRAK KASKU ! \nniestety nikt w ponad 100 postach na forum nie zwraca…\nBRAK KASKU 2 \nBrak merytorycznej dyskusji. W odpowiedziach na moj post nie dopatrzylem…


Wycieczka Azerbejdżan - Iran - Wytwórnia Wypraw\nIran Azerbejdżan - Program\nJedwabny szlak prowadził w Iranie z Meszhedu poprzez dzisiejszy Teheran i Tabriz, w którym do dnia dzisiejszego bazar kusi towarami przeróżnego pochodzenia. Jedna z jego odnóg odbijała do kraju ognia - Azerbejdżanu.\nAzerbejdżan - zetknięcie przemysłu naftowego i szklanych fantazji w Baku z ukrytymi w górach wioskami i mieszkańcami żyjącymi tak samo od czasów starożytnych, pustkowie z wulkanami błotnymi, górskie kaniony i bezkresne piaszczyste plaże.\nIran - wyprawa przez pustynie: solną i piaszczystą oraz oazy, Meszhed - święte miasto szyitów, subtropikalne, górskie tereny nad Morzem Kaspijskim z herbacianymi i ryżowymi polami, zanikające słone jezioro Urmia, miasta wykute w skale i górska wyprawa do zamku Babak.\nPobyt nad morzem, w górach, na pustyni, w Meszhedzie, Kazwinie, Hamadanie i Tabrizie.\n1. Odludne wioski z gliny i piasku, palmiarnie, pustynny kanion.\n2. Wyprawa przez pustynię solną i piaszczyste wydmy.\n3. Manufaktura perskich dywanów, bazar, meczety.\n4. Zatopiony w subtropikalnej zieleni zamek Rudkhan, Kazwin - park z pałacem i meczetem.\n5. Masouleh - zrośnięte z otaczającymi górami, nawarstwione piętrowo domostwa, plaże i rekreacja nadmorska po irańsku.\n6. Meszhed - święte miasto szyitów: kompleks meczetów i grobowców, bazar.\n7. Hamadan - plac Chomeiniego, mauzoleum biblijnych Estery i Mordechaja, Wieża Alavian, Ali Sadr - jaskinia z jeziorem i labiryntem wodnych zaułków, które pokonujemy łodzią, Soltanieh - mauzoleum Oldżajtu.\n8. Tabriz - Błękitny Meczet, bazar, Kandovan - wioska wykuta w skale, Ardabil - kompleks szejka Safi-od-Dina.\n10. Wyprawa w góry do twierdzy Babak, zanikające słone jezioro Urmia.\n9. Grobowce Khalid Nabi, mauzoleum i panorama pustynnych wzgórz.\n11. Baku - wieża dziewicza, meczet, taras z panoramą miasta, nadmorski bulwar, Nardaran - zamek szachów, Surachany - pola naftowe, Janar Dah - płonące skały.\n12. Szeki - Pałac Szekińskich Chanów, meczet Dżuma, Kisz - kościół św. Elizeusza.\n13. Gobustan - pustkowia z hieroglifami i bulgoczącymi wulkanami błotnymi.\n14. Xinaliq - starożytna, odchodami lepiona i ogrzewana, najwyżej położona w Azerbejdżanie wioska, świątynia zoroastrian.


AGROlajt.pl - Kaufland pod ostrzałem AGROunii. Kołodziejczak nie zwalnia tempa i ujawnia kolejne patologie w handlu!\nKaufland pod ostrzałem AGROunii. Kołodziejczak nie zwalnia tempa i ujawnia kolejne patologie w handlu!\nEdytowano: 25-09-2019 15:18:25\nRolnicy przyszli do sklepu ze swoimi ziemniakami i cebulą i sprawdzali kraje pochodzenia tych produktów na marketowej półce. Co się okazało? Oprócz kilku opakowań ziemniaków rodzimej produkcji, większość tego warzywa oferowana do sprzedaży pochodziła z Wielkiej Brytanii (sic!) oraz co nie dziwi.. z Niemiec.\nCały film z akcji rolników można obejrzeć na koncie społecznościowym organizacji:\nZbiórkę na działania AGROunii przecwiko handlowemu gigantowi można wesprzeć pod linkiem:\nutincig 01-07-2021 09:03:29\nutincig 03-06-2021 06:40:39


Pan i jego niewolnice - Bez fartuszka\nAutor Alicja data\t 3 czerwca 2015 Książki\n– Czy nie jest ci przyjemnie, złotko? – zapytałem łagodnie, lecz z okrutnym uśmiechem na ustach, kontynuując te subtelne igraszki z jej cipką.\n– Jack! Nie! – wrzasnęła teraz Alice, oszalała z rozpaczy i wstydu; mnie jednak żadną miarą już nic nie mogło powstrzymać, toteż wskazującym palcem lewej dłoni zaatakowałem łagodnie jej łechtaczkę. Alice zaczęła histerycznie krzyczeć, wyginając i napinając ciało, wijąc się i rzucając, szarpiąc jak opętana.\nPan i jego niewolnice, Anonim\nTym razem mam dla Was prawdziwy wiktoriański pornosik, w którym libertyńskie przyjemności całkowicie zdominowały fabułę. Szczerze mówiąc czytając tę książkę byłam totalnie rozbawiona tym, że ktoś w ogóle coś takiego napisał – a napisał to zapewne facet. Wprawdzie autor nie figuruje w żadnych rejestrach, ale kobiece erotyki zawsze zmierzają do zakochania lub przynajmniej lekkiego romantyzmu – a tutaj? samo chędożenie, bez zbędnych sentymentów! ;)\nA teraz tradycyjnie przejdę do konkretów.\nO chędożeniu! Samą fabułę można natomiast streścić następująco: młoda dziewica imieniem Alice porzuca stukniętego Jacka. O tym, że jest stuknięty wnioskuję z zachowania bohatera – zresztą przeczytajcie i przekonajcie się same ;) Jack postanawia się na niej zemścić, w związku z czym zwabia ją do swego nowego mieszkania (układ, dźwiękoszczelne ściany i akcesoria dziwnie przypominają pokój zabaw Greya…) i tam dokonuje pełnej defloracji (czyli bzyka ją na wszystkie możliwe sposoby). Teoretycznie jest to gwałt, jednak Alice jest tak podniecona, że trudno nazwać ją ofiarą. “Och przeleć mnie jeśli już musisz, w końcu jestem taka słaba i bezbronna” – trudno nazwać to odpieraniem ataku, prawda? ;)\nRozochocona niespodziewanym seksem Alice postanawia przyłączyć się do Jacka i w następnym rozdziale… razem “gwałcą” pokojówkę dziewczyny. Pokojówka – jak na wiktoriańską ofiarę gwałtu przystało – przeżywa orgazm za orgazmem i… prosi o zgodę na kolejne zabawy. No mówię Wam – radosna patologia :)) Ciąg przyczynowo-skutkowy tej książki opiera się na tym, że dziś gwałcą Ciebie, jutro Ty gwałcisz kogoś innego, a pojutrze wszyscy razem gwałcicie kolejną niewinną owieczkę. Absolutnym mistrzostwem chorej wyobraźni autora jest ostatni rozdział, ale o tym opowiem Wam jeśli poprosicie – bo nie chcę psuć perwersyjnej niespodzianki ;)\nJest zabawna. Niby czytamy o gwałtach i bezczeszczeniu dziewic, niby wszystkie panny są tam upokarzane, ale wszyscy są przy tym tak szczęśliwi i spełnieni, że łatwiej im zazdrościć niż współczuć. Zabawny jest także sam język, choć niektórych może denerwować – obok cipek i sutków mamy bowiem “chędożenie” i “mężusiowe powinności”. Poza tym szybko się czyta i nie trzeba przy tym angażować zbyt wielkiej części mózgu ;)\nTak jakby brak w niej czegokolwiek poza seksem – choćby nawet rozmowy o pogodzie. To da się jednak jakoś przełknąć, bo w końcu czytamy lekkiego pornoska. Trudniej przełknąć natomiast konstrukcję głównej bohaterki, która niby jest nieśmiałą, pruderyjną dziewicą, a tuż po pierwszym seksie (że tak podkreślę: wymuszonym), ochoczo liże jaja Jacka i domaga się kolejnego bzykania. Warto dodać, że Alice – niczym Anastasia z 50 twarzy – przeżywa orgazm za orgazmem już podczas pierwszego w życiu stosunku – a jest to stosunek analny. No ale cóż – może istnieją laski, które przy pierwszym seksie analnym, bez żelu czy nawet wcześniejszej stymulacji tyłka, szczytują jak oszalałe? ;)\nMnóstwo! I jest to seks totalnie perwersyjny – zwłaszcza w ostatnich rozdziałach książki, gdy mamy do czynienia z seksem grupowym. Generalnie im dalej w fabułę, tym więcej perwersji.\nPrzedziwne jest natomiast to, że niemal każdy seks opiera się tu na “gwałcie”, sprowadzającym się do schematu: powiem ci co z tobą zrobię dziewczynko, a ty będziesz prosić o jeszcze. Pojawiają się też elementy BDSM, ale nie robią raczej specjalnego wrażenia.\nI na koniec złota myśl naszego bohatera:\nCały smak, cała rozkosz mojego dotychczasowego postępowania z Alice łączyły się niewątpliwie z tym, że zmuszałem ją do pokornego zaspokajania moich sprośnych i lubieżnych zachcianek i kaprysów, pomimo jej desperackiego oporu. Teraz zaś, gdy z dumnej i niezależnej dziewczyny przeistoczyła się w niewiastę nudną i biernie uległą, realizując wszystko to, co dla niej przygotowałem, mogłem równie dobrze okładać batogiem zdechłego konia – byłoby dokładnie to samo.\nZatem dziewczyny – bądźmy silne, dumne i drapieżne! ;)\nTagi:inspiracjeksiążkiliteraturaPan i jego niewolniceseks\nPoprzedni artykułPanna cotta z rabarbarem\nNastępny artykuł Amerykańska zapiekanka serowa\nDominika 4 czerwca 2015 15:26\ndla zabicia czasu pewnie się skuszę na ta książke ,zapowiada się śmiesznie z tego co widzę :D\nKoniecznie podziel się wrażeniami :D\nD 6 czerwca 2015 23:38\nTaki jest tytuł Pan i jego niewolnica??\nAlicja Autor artykułu 6 czerwca 2015 23:43\nTak, to jest dokładnie ta książka:\nDagmara 7 czerwca 2015 20:24\nN 8 czerwca 2015 21:07\nna jakiej stronie mozna przeczytac ta ksiazke? :)\nLola 14 grudnia 2015 18:34\nTak że w tym wypadku, nie także :-P\nAlicja Autor artykułu 14 grudnia 2015 19:32\nHeh, dzięki :D z 20 minut teraz tego szukałam, żeby poprawić :)))\nLola 15 grudnia 2015 09:48\nJesteście profesjonalistami :-) chciałabym, żeby i pod tym względem było idealnie :-) pozdrawiam!\nMagda 14 grudnia 2015 18:45\nJa podziękuję jednak za tę książkę. Wystarczył podany fragment, żeby mnie odrzucilo. O wiele przyjemniej czyta się listy Drwala ;-)\nlejla 14 grudnia 2015 21:23\nDroga Alicjo! Pisze trochę z innym pytaniem odnośnie … zabezpieczania się podczas seksu. Czy mogłabyś kiedyś zrobić post o tym jakie oczywiście są najlepsze sposoby według ciebie, co ty wybrałaś i co o tym wszystkim myślisz? Jesteście z Drwalem cudowną parą i na pewno nie martwicie się o jakieś wpadki w przeciwieństwie do mnie-panikary ;)


Matías Novoa - Telenowele\nWysłany: 21:54:33 22-09-12 Temat postu:\nWysłany: 21:22:45 25-09-12 Temat postu:\nWysłany: 10:49:23 27-09-12 Temat postu:\nWysłany: 21:19:30 15-10-12 Temat postu:\nWysłany: 17:40:33 20-10-12 Temat postu:\nWysłany: 16:48:01 25-10-12 Temat postu:\nna planie La Teniente\nWysłany: 0:43:49 28-10-12 Temat postu:\nWysłany: 0:49:16 28-10-12 Temat postu:\nprzystojny ale nie znam go\nWysłany: 1:20:30 28-10-12 Temat postu:\nJa tez go nie znam natknęłam się przypadkiem na Niego\ni znalazłam trochę fotek\nWysłany: 1:50:46 28-10-12 Temat postu:\nja jedynie wiem ze razem z marcelo cordoba są podopiecznymi tej samej agencji menagerskiej Blu2 entertaiment dlatego widziałam go parę razy na fotach z Marcelo\nWysłany: 14:50:16 28-10-12 Temat postu:\nJa go chyba widziałam na forum Marcela mieli razem zdjęcia i się pytałam kto to jest bo niezły z Niego przystojniak , mam nadzieje że kiedys coś z Nim poleci\ntak masz rację widac ze to fajny facet\nWysłany: 15:50:38 28-10-12 Temat postu:\nHaha, ja kiedyś zobaczyłam zdjęcie z nim w temacie Marcela i też spytałam, co to za przystojniak Tyle, że dawno już i wtedy jeszcze go nie znałam Ja chciałabym obejrzeć go w "La Teniente", ale odcinków w ogóle nie ma, tyle żeby ściągać, a ja nie mam jakiegoś ekstra neta, by ponad 500 ciągle ściągać Na razie tylko jeden odcinek obejrzałam i świetnie się tam prezentował. Fajnie by było ujrzeć LT na jakimś polskim kanale. Ale nie ma co liczyć, niestety...\nWysłany: 19:41:24 28-10-12 Temat postu:\nNo Ja go tez nie znałam dopóki nie napotkałam na fotki w temacie Marcela i sie im trochę zainteresowałam i poszperałam w necie by jakieś fotki znaleź\naz jest 500 odc serio ?? to strasznie dużo .\nNo znając życie wątpie by coś u nas poleciało z Nim ale kto wie .\nPo fotkach wnioskuje ze musi byc wysoki\nWysłany: 20:58:58 28-10-12 Temat postu:\nNieee, trochę to źle ubrałam w słowa Chodziło mi o to, że każdy ma po 500 MB do pobrania i trzeba dość długo pobierać Odcinków ma niewiele, bo 24, więc może jakoś je pobiorę i obejrzę, bo ciekawie się zapowiada.\nTak Matias jest dość wysoki. Widać to i na zdjęciach, i w La Teniente\nWysłany: 21:44:39 28-10-12 Temat postu:\nA teraz rozumiem hehe faktycznie źle zrozumiałam a jak jest 24 odc to nie tak dużo jak znajdę czas będe Musiała obejrzeć go bo warto i mozna oko na Nim zawiesić ze tak powiem\nNo to super Moj typ brunet o zabójczym spojrzenie , lekki zarost i wysoki


The XX - I See You - PROGREFONIK\nDebiut The XX na zawsze wpisał się w karty elektronicznej muzyki brytyjskiej. Balansujące na granicy jawy i snu melodie, których dominantą były powracająca linia basu i damsko-męskie wokale okazywały się być strzałem w dziesiątkę podczas nocno-sensualnych wojaży po zgiełku naszych myśli. Wobec tego, nie bez powodu miałam duże oczekiwania co do najnowszej płyty jednego z moich ulubionych zespołów. W istocie jest to album skonstruowany głównie z brzmień elektronicznych. Co prawda, na tyle zróżnicowanych, że czyni tę płytę jednocześnie eklektyczną i spójną, prostodusznie radosną i uroczo smutną, ale niestety- nierewolucyjną. Album frapuje syntetycznym wydźwiękiem wykreowanych przez trio przestrzeni,jednak po pewnym czasie zanudza powtarzanymi schematami. Każda z kompozycji utrzymana jest na równym poziomie. Bez szaleństw. Niemniej, „Performance” to dla mnie utwór przełomowy, posiadający ogromną, wewnętrzną siłę, która potęguję się wraz z każdą wyśpiewaną przez Romy - frazą, głosem utkanym niczym z najdelikatniejszego materiału. Przez utwór ten przewala się kotłująca się burza w postaci warstwy lirycznej i zawodzącej, jakby płaczącej linii basu, której niestety bardzo brakuje na nowej płycie. W przypadku „I see You” jest tak, że Jamie XX manipuluje nami za pomocą cyfrowych mariaży, zaś niezwykle intymna muzyczna rozmowa między Romy i Olivierem dotycząca różnych aspektów przyjaźni, miłości, bólu i śmierci zabiera nas do świata jednocześnie smutnego i romantycznego, rozdartego pomiędzy wieloma uczuciami, które targają ludzkim sercem w obliczu dnia codziennego - nie odbijając przy tym szczególnego piętna na naszych wrażeniach słuchowych.\n„I See You” w dyskografii The XX to z pewnością powiew świeżości. Romy, Oliver i Jamie ożywiają swe brzmienie, jednak wciąż w większości utworów zatrzymują swoją charakterystyczną aurę przestrzenności dźwięku. Chłodne gitary i wyważona melodia przeplatana z ogromną eksplozją dźwięku w partiach refrenowych (np. na „A Violent Noise” czy „On Hold”) to coś zupełnie nowego. Widać, że grupa postanowiła dodać trochę żywiołu do swego rozpoznawalnego, minimalistycznego brzmienia – jest to jak najbardziej na plus. Jednak w przypadku piosenek „Replica”, „Performance” i „Brave For You” ekscytacja maleje. Są one niesamowicie podobne do utworów, które już pojawiały się na poprzednich płytach The XX. Nie ujmuję im ich urokliwości – po prostu jestem pewien, że dałoby się z nich wyciągnąć jeszcze więcej. Piosenkami „Dangerous” i „Say Something Loving” grupa wpuszcza kilka ciepłych promieni do tej chłodnej kreacji – głównie przez bardzo taneczny bit i zastosowanie trąbek na pierwszym z tych utworów, a na drugim zaś intensywną linią instrumentów klawiszowych. „I See You” pokazuje, że The XX dążą do rozwinięcia swego brzmienia. Będę z zaciekawieniem przyglądał się ich muzycznym poczynaniom, bo z pewnością mają jeszcze wiele w zanadrzu.\nRok 2017 aktywnie zaskakuje nas kolejnymi świeżymi produkcjami. A co można powiedzieć o najnowszym krążku medialnie ikonicznej grupy The XX? Od początku produkcji zaznacza odrębność albumu od całości twórczości. Utwór „Dangerous” uderza rozbudowaną gamą sampli, zupełnie odmiennym rytmem - może kojarzyć się to z wypłynięciem Jamiego na szersze wody. Wydaje się, że akurat ten członek ma więcej do powiedzenia w najnowszej produkcji. Poszerzanie gamy dźwięków w minimalistycznym stylu XX trwa od Coexist w najlepsze. Ciekawe i udane zabiegi zastosowane w „A Violent Noise” oraz te mniej udane w „On Hold” zdecydowanie poszerzają perspektywę na I See You. Album jest niespodziewanie taneczny, mniej refleksyjny (chociaż utwory pokroju „Brave For You” nawiązują silnie do starego oblicza grupy), bardziej ciepły. Czy to dobrze? Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, bo czym było dla nas wcześniej The XX? Przeszukując brytyjski rynek trudno nie powiązać linią genealogiczną grupy z Joy Division czy późniejszymi produkcjami New Order. I See You może budzić mieszane uczucia zrywając z tymi ideologicznymi skojarzeniami, na szczęście proponując coś w zamian.


Ciężki ciągnik siodłowo-balastowy Volat MZKT-750440-010-01 dla BELARUSNEFT Cz.1 -ciężarówki i autobusy w auto motor i sport\nCiężki ciągnik siodłowo-balastowy Volat MZKT-750440-010-01 dla BELARUSNEFT Cz.1\nJarosław Brach 2020-05-02\nHistoria MZKT zaczyna się w 1954 roku, gdy przy Mińskiej Fabryce Samochodów powstało specjalne biuro projektowe zajmujące się ciągnikami artyleryjskimi i ciężkimi transporterami broni dla armii ZSRR. W 1991 roku, wraz z rozpadem ZSRR i uniezależnieniem Białorusi, zakład został wydzielony z MAZ jako Mińska Fabryka Ciągników Kołowych MZKT (ros. МЗКТ – Ми́нский заво́д колёсных тягаче́й, biał. МЗКЦ – Ми́нский заво́д колёсных тягаче́й; Mińska Fabryka Ciągników Kołowych), formalnie stając się odrębnym białoruskim dostawcą ciężarówek, ciągników kołowych oraz podwozi specjalnych. Obecnie MZKT VOLAT specjalizuje się właśnie w produkcji drogowych i terenowych pojazdów ciężkich oraz naczep i przyczep do nich, a także specjalnych podwozi kołowych do montażu szerokiej gamy urządzeń dla przedsiębiorstw i organizacji transportowych budownictwa, sektora wydobycia ropy i gazy czy kompleksu budowy mobilnych i stacjonarnych maszyn roboczych.\nW 2016 roku firma ta przedstawiła m.in. premierowy cywilny ciężki terenowy ciągnik siodłowo-balastowy, oznaczony symbolem 750440-010-01 i przeznaczony do transportu dużych oraz ciężkich ładunków w ramach pociągu drogowego o maksymalnej masie do 90000 kg. W układzie konstrukcyjnym stanowi on kompilację własnej technologii w zakresie budowy kompletnego podwozia wraz z wybranymi składowymi układu napędowego oraz zachodniego nowoczesnego silnika. Tym silnikiem – co ciekawe – nie są jednostki Deutz, Mercedes czy Cummins, dotychczas dość szeroko stosowane przez podmiot, lecz jednostka DAF – dokładnie DAF Paccar MX-13. Auto otrzymało też drugie novum – kabinę o zmienionym wyglądzie zewnętrznym.\nPaccar MX-13 jest jednostką 12,9-litrową, 6-cylindrową, rzędową, z turbodoładowaniem za pomocą turbosprężarki ze zmienną geometrią, chłodzeniem powietrza doładowującego oraz technologią wtrysku wysokociśnieniowego common rail. Zastosowany w MZKT wariant to MX340 o mocy maksymalnej 340 kW/462 KM od 1500 do 1900 obr/min i maksymalnym momencie obrotowym 2300 Nm w zakresie 1000-1410 obr/min. Dzięki technologii SCR spełnia także jedynie normę czystości spalin Euro 5, ale takie było życzenie strony białoruskiej. Mając na uwadze pochodzenie i wymogi konkretnych odbiorców nie wymagała ona bowiem wydania Euro 6. Niemniej i tak MZKT podaje, iż 750440-010 stał się pierwszym samochodem marki Volat dostępnym z tym standardem ekologicznym, co powinno podnosić jego atrakcyjność rynkową. W dodatku zainstalowano wersję MX13 jedynie o średnim poziomie maksymalnych mocy i momentów obrotowych, gdyż oferta DAF-a zawiera jeszcze odmianę silniejszą, 510-konną (2500 Nm).\nUkład przeniesienia napędu o formule 8x8 tworzą instalowane wcześniej przez przedsiębiorstwo: 16-biegowa (+2 biegi wsteczne), mechaniczna skrzynia przekładniowa Fast Gear 16JSD240TA o rozpiętości przełożeń 14,03-0,83 i przełożeniach dla biegów wstecznych – 13,42 i 11,13 – oraz 2-biegowa skrzynia rozdzielcza o przełożeniach droga 1:0,989, teren 1,1571. Układ dopełniają wzmocnione, dwustopniowe mosty, wszystkie zawieszone mechanicznie przy pomocy resorów piórowych. Na kołach założono wyłącznie pojedyncze ogumienie z bieżnikiem terenowym, o rozmiarze 16.00R20. Dodatkowo jazdę w trudnych warunkach drogowych, w tym w szczególności po nawierzchniach piaszczystych, błotnistych czy w śniegu, ułatwia seryjny system centralnego pompowania kół. Taka kompletacja układu napędowego powoduje, że sam samochód wyróżnia się bardzo wysoką dzielnością terenową – mobilnością taktyczną. Aczkolwiek dla zestawu mobilność ta będzie docelowo limitowana przez mobilność sprzęgniętej naczepy.


Grzejnik łazienkowy drabinkowy Termix Zeus 1800x475 rozstaw przyłączy 400 mm ( moc 774 W ) - Z 38/40 - F.H.U. CALDA\nGrzejnik łazienkowy drabinkowy Termix Zeus 1800x475 rozstaw przyłączy 400 mm ( moc 774 W )\n* Kolor grzejnika: (wybierz) Biały Srebrzysta satyna Kolory metalizowane Paleta RAL Kolory TERMIX\nGrzejnik łazienkowy Zeus dzięki swej prostej ale ciekawej budowie znajdzie szerokie zainteresowanie osób ceniących sobie prostotę i elegancję w jednym.\nDrabinka dostępna w wielu szerokościach i wysokościach co pozwoli dopasować grzejnik do indywidualnego zapotrzebowania, ponadto grzejnik dostępny jest w szerokiej gamie kolorystycznej.\nKaloryfer dostępny standardowo w bieli a także za dopłatą w kolorach:\nz palety TERMIX lub kolorach metalizowanych\nW przypadku wyboru grzejnika w kolorze proszę w uwagach przy składaniu zamówienia wpisać nazwę lub numer wybranego koloru. Przy wyborze grzejnika w kolorze czas oczekiwania może się wydłużyć do 7 dni.\nMoc grzejnika na parametrach 90/70/20 W 972\nMoc grzejnika na parametrach 75/65/20 W 774\nMoc grzejnika na parametrach 55/45/20 W 410


Strateg na „krótki dystans”? – Niezależna Gazeta Obywatelska nie tylko w Opolu\nPrezes Prawa i Sprawiedliwości Jarosław Kaczyński ma szansę, aby powstrzymać dekompozycję obozu władzy jeśli wyciągnie wnioski ze swojej klęski z czasów prezydentury Lecha Wałęsy oraz klęski Akcji Wyborczej Solidarność.\nPorozumienie Centrum poparło blisko trzy dekady temu Lecha Wałęsę. Wówczas ten ostatni zrewanżował się środowisku obecnego PiS przez powołanie Jarosława Kaczyńskiego na funkcję szefa Kancelarii Prezydenta RP. Lech Kaczyński został wówczas szefem biura Bezpieczeństwa Narodowego. Wałęsa postawił jednak po wygranych wyborach na swojego byłego kierowcę Mieczysława Wachowskiego. Jego nieformalne wpływy w Kancelarii Prezydenta były jedną z przyczyn konfliktu, który doprowadził do zerwania współpracy z Lechem Wałęsą przez część urzędników Kancelarii (związanych głównie z Porozumieniem Centrum), m.in. braci Jarosława i Lecha Kaczyńskich. W efekcie przez liczne błędy doprowadzono do upadku rządu Jana Olszewskiego. Jedną z wielu decyzji, które uniemożliwiły poparcie ze strony KPN i przetrwanie rządu Olszewskiego była rządowa zgoda na prywatyzację FSM i odrzucenie w styczniu 1992 roku projektu ustawy „o restytucji niepodległości”.\nW 2008 roku kwestię kluczowego dla dekomunizacji projektu tak opisał p.o. ministra obrony narodowej w rządzie Olszewskiego prof. Romuald Szeremietiew, cyt.\nJakiś czas temu (…) obchodzono rocznicę „nocy teczkowej” z czerwca 1992 r., gdy w sejmie odwołano rząd premiera Jana Olszewskiego – byłem ministrem w tym rządzie – na obchody mnie nie zaproszono jako oskarżonego o korupcję w MON, co rozumiem. Generalnie środowisko polityczne rządzące Polską (…) uważa, że brak rozliczenia komuny to ciężkie zaniedbanie.\nW grudniu 1991 r. klub parlamentarny Konfederacji Polski Niepodległej wniósł pod obrady projekt ustawy o restytucji niepodległości (13 punkt porządku dziennego: Pierwsze czytanie, druk nr 15). W dyskusji poseł Kazimierz Michał Ujazdowski występujący w imieniu Unii Demokratycznej (był wówczas członkiem UD) mówił :”Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W chwili obecnej Polska jest krajem niepodległym …. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, aby w trybie ustawowym potwierdzić odzyskanie niepodległości, potwierdzić, a nie restytuować, bo w trybie ustawowym nie odzyskuje się niepodległości.” …Projekt Konfederacji Polski Niepodległej mówi o przestępstwach związanych z funkcjonowaniem systemu komunistycznego. … Unia Demokratyczna opowiada się za tym, aby sprawcy tych przestępstw podlegali indywidualnej odpowiedzialności na zasadach przewidzianych w kodeksie karnym. Natomiast jesteśmy zdecydowanie przeciwni tym wszystkim zabiegom dokonywanym na przepisach prawno – karnych, zabiegom przeczącym standardom prawno karnym i wymogom prawa międzynarodowego, które oznaczają przesunięcie terminu przedawnienia w stosunku do paru przestępstw, rozszerzenie kategorii przestępstw, których nie obejmują mechanizmy instytucji przedawnienia. …Projekt Konfederacji Polski Niepodległej proponuje zasadę powszechnej weryfikacji. Owa powszechna weryfikacja ma się odnosić nie tylko do osób zatrudnionych w organach bezpieczeństwa, ale także do sędziów, prokuratorów, a nawet adwokatów…. Unia Demokratyczna nie zgadza się z tą zasadą … Nie wiadomo też, dlaczego projekt KPN zmierza do przeprowadzania weryfikacji sędziów. Sądownictwo polskie w ciągu ostatnich 2 lat uległo zasadniczym zmianom. Znam bardzo wielu sędziów w moim wieku, sędziów młodych, którzy nie mogą w żaden sposób ponosić odpowiedzialności za system komunistyczny. Zresztą złem nie była i nie jest przynależność do korporacji sędziowskiej. Problemem sądownictwa jest obecność w nim dosłownie kilkudziesięciu sędziów, którzy sprzeniewierzyli się zasadzie niezawisłości. Problemu tego nie można jednak rozstrzygać na zasadzie niezgodnej z rządami prawa, na zasadzie decyzji politycznej, decyzji weryfikacyjnej. Problem ten można rozwiązać na gruncie nowelizacji ustawy o ustroju sądów powszechnych. Po Ujazdowskim w imieniu klubu PC przemawiał Jarosław Kaczyński. Odrzucił projekt ustawy. Powiedział: „Podzielamy tutaj opinie wyrażone w szczególności przez przedstawicieli: Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna…”.\nZa odrzuceniem projektu ustawy w pierwszym czytaniu, czyli bez przekazania projektu do komisji głosowały kluby Unii Demokratycznej, Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, Polskiego Stronnictwa Ludowego, Klubu Liberalno-Demokratycznego, Klubu ˝Solidarność Pracy˝, Klubu ˝Chrześcijańska Demokracja˝, Unii Polityki Realnej, Polskiej Partii Przyjaciół Piwa. Wśród posłów odrzucających projekt ustawy byli nie tylko Kaczyński i Ujazdowski, także Antoni Macierewicz(ZChN) i Jan Olszewski (PC). Za dalszym procedowaniem, przekazaniem projektu do komisji głosowały kluby KPN, PSL ˝Solidarność˝, Klubu Parlamentarnego NSZZ ˝Solidarność˝, Partii ˝X˝.\nNie tylko to ograniczenie możliwości koalicyjnych rządowi Olszewskiego stało się powodem upadku jego rządu, ale decyzja o odrzuceniu tego projektu wyrugowała z parlamentu w 1993 roku i PC i ZChN. W efekcie władzę przejęli postkomuniści, a jedyną parlamentarną opozycją do rządów SdRP/SLD-PSL byli posłowie KPN. Warto przytoczyć też fragmenty odrzuconego projektu ustawy „o restytucji niepodległości”, które są kluczowe dla dzisiejszego problemu z reparacjami wojennymi czy złodziejską reprywatyzacją np. w Warszawie lub przejęciem przez Jaruzelskiego willi na warszawskiej ulicy Ikara 5, cyt.\n§ 5. Sejm rozstrzygnie drogą ustawy o ważności i zakresie obowiązywania wszystkich aktów prawnych dotyczących nacjonalizacji bądź wywłaszczenia własności prywatnej obywateli polskich, oraz o unieważnieniu nabycia wartości majątkowych na mocy aktów uznanych za nieważne, albo z naruszeniem prawa, albo przez wykorzystanie stanowiska państwowego lub politycznego, albo w inny sposób z wyraźny uszczerbkiem interesu publicznego”.\nBłąd drugi i droga do następnego …\nW latach 1996-97 po władze szła zjednoczona prawica pod szyldem Akcji Wyborczej Solidarność (blisko 40 ugrupowań) oraz samodzielnie Ruch Odbudowy Polski notowany w marcu 1997 roku na ok. 13-17% poparcia. Jarosław Kaczyński ponownie zasiadł w Sejmie III kadencji w 1997, jako kandydat Ruchu Odbudowy Polski z okręgu stołecznego, podczas gdy jego ugrupowanie Porozumienie Centrum należało do Akcji Wyborczej Solidarność, której Jarosław Kaczyński był jednym z założycieli. Odszedł krótko po rozpoczęciu kadencji z koła ROP i został posłem niezrzeszonym. 30 grudnia 1997 ustąpił z funkcji szefa PC, a w 1998 odszedł z partii. Wrócił do niej w 1999 i w październiku tego samego roku został wybrany na honorowego prezesa ugrupowania. Wspólnie z Ludwikiem Dornem w styczniu 2000 ponownie przystąpił do koła parlamentarnego ROP (wówczas reaktywowanego, a w marcu tego samego roku przemianowanego na koło ROP-PC), w którym zasiadał do lipca 2001. Jarosław Kaczyński obniżył tym samym wynik wyborczy AWS, a także obniżył wynik ROP w efekcie doprowadzając do braku możliwości nawiązania większościowej koalicji AWS-ROP i konieczność stworzenia koalicji AWS-UW. Próba budowy monolitycznej partii Ruch Społeczny AWS przez przejmowanie parlamentarzystów z innych środowisk tworzących koalicję AWS oraz odejście od programu Akcji spowodowała spektakularną klęskę w wyborach 2001 roku i powrót do władzy postkomunistów. Tworzenie Prawa i Sprawiedliwości jako wielkiej partii władzy jest poniekąd podobne do próby stworzenia RS AWS. Na listy wyborcze, na tzw. miejsca premiowane, trafiają się ludzie przypadkowi lub związani z PiS jedynie z uwagi na możliwość zasiadania na Wiejskiej. To ci parlamentarzyści, np. dawnego Polska Jest Najważniejsza czy obecnie partii Zbigniewa Ziobro czy Jarosława Gowina powodują, że Prawo i Sprawiedliwość jest zakładnikiem wąskich grupek, które utrzymują większość parlamentarną. Prezydent Andrzej Duda w czasie secesji polityków Solidarnej Polski zachował się w stosunku do PiS i Jarosława Kaczyńskiego w pełni lojalnie. Trudno uznać, że Andrzej Duda będzie obniżał swoje widoki na drugą kadencję firmując rozmaite niedoróbki ustawowe, które są tworzone przez wąskie grupki wewnątrz koalicji rządzącej od 2015 roku albo wspierał tych, którzy walczą o dostęp do ucha prezesa Kaczyńskiego.\nWidoczny już publicznie spór prezydenta Andrzeja Dudy z ministrami Zbigniewem Ziobro i Antonim Macierewiczem może zostać rozwiązany skutecznie jedynie przez nowy rząd z premierem Jarosławem Kaczyńskim na czele. Środowiska Solidarnej Polski i Polski Razem wzajemnie szachują PiS najwyraźniej zakulisowo grożąc stale wyjściem z koalicji. Tym samym partia Jarosława Kaczyńskiego musi wspierać rozmaite posunięcia swoich koalicyjnych partnerów. Naturalnie w efekcie osłabia to pozycję prezydenta Dudy. Sensownym jest zatem umocnienie się wewnętrzne PiS nie przez konflikt z prezydentem, a przez próbę ucieczki „do przodu” z ewentualnym zaproszeniem do rządu środowiska Kukiz’15. Taki ruch, nowy rząd z Jarosławem Kaczyńskim na czele i stabilna większość parlamentarna, ograniczy możliwości rozsadzania „dobrej zmiany” przez dotychczasowych koalicjantów, a ponadto w zasadzie zapewni Andrzejowi Dudzie drugą kadencję. Wydaje się zatem, że działania Andrzeja Dudy i konsultacje np. z politykami Kukiz’15 w sprawie inicjatywy konstytucyjnej czy wymiaru sprawiedliwości są w efekcie krokiem do umocnienia możliwości zmian w Polsce proponowanych przez PiS … niż utrudnianiem „dobrej zmiany”. Wszystko jednak zależy od kalkulacji Jarosława Kaczyńskiego i tego czy przetnie kuluarową opinię, że jest świetnym strategiem politycznym … ale na krótkich dystansach …\nNiezależna Gazeta Obywatelska w Bielsku Białej\nPolityka Andrzej Duda, AWS, Jan Olszewski, Jarosław Gowin, Jarosław Kaczyński, Kukiz'15, Lech Wałęsa, NGO Bielsko-Biała, Paweł Czyż, PC, PiS, ROP, Zbigniew Ziobro\nŚwięto zabytków! Wojewódzka inauguracja 25. edycji Europejskich Dni Dziedzictwa w Opolu. Już w sobotę!Opole: Konferencja „Odrzańska droga wodna: zagrożenia, perspektywa i znaczenie dla gospodarki”


Wstawianie trzonu - uprawnienia-budowlane.com\nZanim umieścimy trzon warto na trzpień wystający z bazy nałożyć zaprawę stożkową. Trzon unosi się ponad bazą na jak najmniejszą wysokość jaka jest wykonalna w tej sytuacji. Po ustawieniu go w stanie zawieszonym do idealnie pionowego i współśrodkowego z bazą położenia opuszczamy go i ręcznie ingerujemy w jego pozycję. Jeśli trzon byłby podczas ustawiania przechylony do pionu, potrafiłoby to spowodować zniszczenie warstwy zaprawy, jaka musiałaby być zlikwidowana i na nowo stawiana. (uprawnienia budowlane kontakt)\nTrzony ważące do trzech ton mogą zostać nanoszone na podkładkach ołowianych razem z zaprawą. Osadzenie trzonu dzieje się tak samo do wcześniejszego z taką zmianą, że zanim naniesiemy zaprawę, na bazie stawiamy cztery okrągłe podkładki z ołowiu o grubości, jaka równa się zakładanej grubości spoiny. Podkładki te biorą na siebie ciężar trzonu, do czasu jak zaprawa nie będzie twarda.\nJeszcze masywniejsze trzony z chropowatą podstawą układamy na pierścieniu ołowianym grubości 3-6mm oraz średnicy 3-4cm mniejszej od średnicy podstawy trzonu. Podobnie jak bazy i trzony montujemy głowicę. (uprawnienia budowlane 2021)\nAby ustawić trzon złożony z odcinków, ustawiamy je z połączeniem na trzpienie osadzane w odpowiednie gniazda każdego dolnego i górnego kawałka. Odstępy podłużne żłobkowane poleca się złączać na prostopadłościenne wkładki z kamienia twardego, przykładowo granitu, żeby ułatwić prostolinijność żłobków.\nGrubość spoin pomiędzy osobnymi odstępami trzonu, jeśli nie zostaną doszlifowane, ma od 4 do 6mm. Spoinowanie tworzy się z użyciem zaprawy. Przy porządnie oszlifowanych podstawach odcinków umieszcza się oba bez zaprawy i podkładek. Wtedy spoina posiada grubość włoskowatą. Półkolumny, które przylegają do ścian ustawia się ich tylną prostopadłościenną stroną we wcześniej przygotowane pionowe gniazdo w ścianie. Wszystkie kamienie wiąże się wtedy ze ścianą za pomocą dwóch kotwi. (uprawnienia budowlane program)\nPołączenie kolejnych kamieni na trzpienie nie jest wymagane. Mury z ciosów są mocno odporne, więc ich przekroje mogą być o wiele mniejsze niż pozostałych murów.\nBudowle z ciosów nawet o dosyć zakręconych kształtach robiono już w Polsce w XII wieku. Z stojących di tej pory budowli da się przytoczyć: kościół św. Andrzeja w Krakowie, kolegiatę w Opatowie, kościół w Prandocinie, tum pod Łęczycą, kościół NMP w Inowrocławiu, kościół klasztorny w Czerwińsku, kościół w Żarnowie i inne.\nSpoiny z początku czyści się na głębokość 1,5-2cm, a potem dokańcza się zaprawą cementową z małą szczyptą mączki kamiennej dobranej na podstawie barwy. Żeby ustrzec kolumnę znajdującą się na zewnątrz budynku od możliwych kolejnych wykwitów blisko spoin, warto jest dodać do wody zarobowej trochę zaprawy 0,075-H 0,1% mydła naftenowego, patrząc na ciężar cementu. (akty prawne uprawnienia budowlane)\nMury z ciosów\nZ ciosów stworzono w kolejnych wiekach dużo historycznych budowli, przykładowo katedrę na Wawelu (XIV w.) czy wieżę ratuszową w Krakowie (XIV w.).\nBardzo duży koszt muru ciosowego, porównując z innymi typami murów obecnie hamuje jego użytkowanie, szczególnie, że nasze cementy posiadają możliwość robienia z kamieni łamanych i betonu budowli odpornych na ogromne obciążenia. (segregator egzamin ustny uprawnienia) Z takich względów o wiele bardziej zmniejsza się zakres używania murów ciosowych, tworzenie ogromnych murów tylko z kamieni ciosowych zdarza się nieczęsto.\nMury z ciosów zazwyczaj mają wykorzystanie tylko w niektórych budowlach inżynierskich, przykładowo mosty kamienne, łuki, części przyczółków, zapór, ścian oporowych, nadbrzeży i inne. W budynkach można używać mury z ciosów jedynie do charakterystycznych elementów, przykładowo łuki czy portale. Wykonanie muru składa się na to, że naprzód układa się na obwodzie budynku warstwę ciosów, a potem wnętrze zapełniamy murem z kamienia łamanego. Ciosy proste dwóch typów, główki i wozówki układamy na zmianę w wiązaniu polskim. (program egzaminu na uprawnienia)


Na rysunku schematycznym przedstawiono głowę królika. - Zadanie 1: Biologia 2 - strona 58\nNa rysunku schematycznym przedstawiono głowę królika. 4.63 gwiazdek na podstawie 8 opinii\nNa rysunku schematycznym przedstawiono głowę królika.\nb) Zęby służą królikowi do odgryzania kęsów i miażdżenia. Charakterystyczną cechą przednich zębów królika jest ciągły wzrost. Nazwa grupy ssaków o uzębieniu podobnym do uzębienia królika to gryzonie. Do innych przedstawicieli tej grupy ssaków należą chomiki, myszy, szynszyle, koszatki.\nRozwiązano: 19 lutego 2016


Narzeczona Harambaszy [Teodor Tomasz Jeż] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00526 010049 16953439 na godz. na dobę w sumie\nNarzeczona Harambaszy - ebook/epub\nTeodor Tomasz Jeż NARZECZONA HARAMBASZY Powieść z dziejów słowiańszczyzny południowej\nROZDZIAŁ PIERWSZY NOCLEG Potężny talent piewcy Zamku Kaniowskiego, cuda by stworzył, gdyby tym samym piórem, którym skreślił widzenia Nebaby z wierzchołka dębu puszczy śmilańskiej, odmalował krajobraz; rozwijający się ze szczytu góry, wystrzelającej najwyżej spośród Gór Pekskich. Cudnyż bo to rzeczywiście krajobraz!… Pod stopami, w prawo, w lewo, jak okiem sięgnąć, rozrzuciły się zielone garby okrytych lasami wzgórzy. Od pierwszego oka rzutu widać nie co innego, tylko wzgórza. Wpatrującemu się w nie jednak pilnie odkrywają się w niespodziankowy sposób: tu bezdenna otchłań wąwozu głębokiego, czarna, dzika, ponura, tam grzebień skał sinych, wyglądający zalotnie spoza zielonych warkoczy, owdzie osada jakaś od niechcenia na spadku góry rzucona, gdzie wdziej jakaś ruina malowniczo w mchy i bluszcze ubrana, a w dali, w dali tuman mgły sinawej, przewijający się wężowym skrętem, połyskujący od spodu tu i owdzie odblaskiem zwierciadlanym. Tuman ten mimowolnie zatrzymuje na sobie uwagę, i zmusza niejako zapytać: – Co to? Zadaj to pytanie Serbowi, a odpowie ci z pewnym w głosie przyciskiem, zdradzającym coś, niby dumę: – To…Dunaj… Dunaj, mgłą spowity, przewija się w stronie północnej – i trzeba być człowiekiem miejscowym, trzeba wiedzieć, że on tam, ażeby domyśleć się od razu znaczenia tumanów, co się oparem z jego podnoszą łona i obłoczystą gazą dalszą zasłaniają okolicę. Bliżej zaś widać same tylko garby i lasy… lasy i garby, przedstawiające pozór okiem nieobejrzanego pola, pokrytego kopcami i mogiłami, na których ręka Przedwiecznego, równocześnie ze Stworzeniem świata, nieprzebyte zasiała bory. Śród kopców tych jeden, ten właśnie, co najwyżej w górę wyskakiwał, nie miał drzewami porosłego ciemienia. Drzewa okrywały jeno boki jego, ustępując na wierzchołku miejsca trawie, która formowała rodzaj kobierca strzyżonego, zajmującego przestrzeń dość znaczną. Jedną przestrzeni tej stronę przerzynała droga, a raczej ścieżka szeroka, która się z lasu wynurzała i w las się chowała i nad którą rosło w nierównych odstępach kilka grusz rozłożystych, nie mających nic wspólnego z drzewami lasu, składającego się z buków, jesionów, jaworów i innych drzew, właściwych strefie i rodzajowi gruntu. Konary grusz tworzyły szałasy cieniste i w tym też snadź celu zużytkowane były, grunt bowiem pod nimi, udeptany i z trawy ogołocony, na obwodzie brzegów, równych rozłożystości sklepienia gałęzistego, naznaczony był popiołami ognisk zgasłych. Mimo przechodziła droga, gładka i ubita, ale jak rzekliśmy, bardziej do ścieżki aniżeli do gościńca podobna – bardziej do ścieżki, bo nie szeroka i nie pokazująca śladów kół. Wozy nie przejeżdżały i przejeżdżać tamtędy nie mogły nigdy, nie mogłyby bowiem żadną miarą na tę leśną dostać się drogę, którą drogą nazywamy, której by jednak i ścieżką nawet nazwać nie można. Wyobraźmy sobie bowiem próg za progiem, ułożone równolegle i utworzone z ziemi ubitej. Taka była droga, wijąca się zygzakiem pomiędzy bukami odwiecznymi. Urobiły ją konie, wygniótłszy kopytami jamy, które z upływem lat, wydeptywane coraz to głębiej i głębiej, przybrały kształt rowków poprzecznych, dzielących progi jeden od drugiego. Droga przeto składała się z progów dość wysokich i z rowków głębokości dwóch piędzi, po których wóz żaden nie mógłby ujechać kroków dziesięciu, pomijając to, że na każdych dziesięciu krokach musiałby parę razy osią o pnie buków i jesionów zawadzić. Droga ta istniała jedynie dla koni i to objuczonych. Rowki służyły im za punkty oparcia przy wspinaniu się na górę i spuszczaniu się z góry. Ludzie piesi trzymali się onej, lecz po niej nie szli. Ludzie udeptali dla siebie po obu drogi stronach ścieżki, które towarzyszyły jej w lesie aż na wierzchołek góry i tam zlewały się z nią w jedno na kilkudziesięcio-sążniowej długości, ażeby znów się od niej oddzielić przy wejściu do lasu na przeciwległej pochyłości. Na drodze tej spotykamy ludzi, mających wystąpić w niniejszej powieści w charakterze osób działających. Było ich sześciu. Co za jedni? – Nikt by ich nie wziął za co innego, tylko za trgowców, o czym świadczyły konie, w liczbie trzydziestu kilku, osiodłane w samary, obarczone solą kamienną.Sól w dużych bryłach, przytroczona sznurami do samarów, ciężyła małym konikom. Uginały się pod nią i stękały, wyciągały szyje i kroczyły zwolna pod górę, przestępując krzyżowanym chodem próg po progu z ostrożnością świadczącą, iż po raz to nie pierwszy i nie dziesiąty tę podróż odbywają. Szły długim, rzędem, jeden za drugim, każdy powrozem od uzdy uwiązany do ogona swego poprzednika. Uwiązany nie był tylko ten, co postępował na czele, lecz był to koń pewny i tak drogi świadomy, że bezpiecznie samego puszczać go można było. Każdy dźwigał na grzbiecie ciężar, z wyjątkiem ostatniego, który miał wprawdzie na sobie samar, na samarze jednak nie sól była przytroczona, ale siedział człowiek. Siedział wszakże nie ciągle. Snadź nudziła mu się jazda powolna. Zeskakiwał od czasu do czasu z samara i albo szedł samotnie jak towarzysze jego, którzy w odstępach postępowali obok koni jeden za drugim, albo też przyłączał sio do jednego z nich i zaczepiał go zapytaniem, takim na przykład: – Czy w tej stronie drogi takie tylko? – A takie… – odpowiadał zapytany. – Innych nie ma? – Są i inne, ale daleko, za górami. – Toć to droga nie do jeżdżenia! – Dla nas ona dobra… Raja na niej bezpieczny. Ten, co z konia zsiadł, uśmiechnął się na słowa te gorzkim uśmiechem. Był to człowiek młody, nie tą jednak pierwszą młodością, co z młodocianym graniczy wiekiem, ale tą, co stanowi przejście do lat dojrzałych. Ubraniem nie różnił się od towarzyszów podróży. Miał na sobie samodziałową kurtę z burego sukna z szerokimi rękawami, takież szarawary szerokie, u spodu zwężone i na haftki zapinane, spod kurty wyglądała koszula na piersiach otwarta, biodra otaczał szeroki, wełniany, czerwony pas, głowę przykrywał fez czerwony bez kutasa, na nogach miał płytkie trzewiki, krojem i szyciem świadczące o niskim stanie szewskiej sztuki. Towarzysze jego ubrani byli tak samo. Nic go więc od nich nie różniło. Jeżeli oni byli trgowcy, to i jego należało do tej klasy społeczeństwa serbskiego zaliczać; jeżeli zaś byli to sielacy, to i on nie mógł być czym innym. A przecież widzieć się w nim dawało coś, co różnicę stanowiło. Naprzód latami młodszy był od nich – od każdego z pięciu, pomiędzy którymi trzech siwizna już okrywała, a dwom niewiele do sędziwych brakowało lat. Po wtóre: dlaczego, kiedy młodszy, jechał konno, podczas gdy starsi podróż pieszo odbywali?… Nie działo się to bez przyczyny jak niemniej i to, że go towarzysze otaczali osobliwego rodzaju względnością, dochodzącą niemal rozmiarów uszanowania. Oni szli, on jechał. Lecz się mu nudziło; a przy tym siedzenie na samarze nie należy do najwygodniejszych, na takiej zwłaszcza drodze jak ta, którąśmy opisali. Więc podróżny nasz zsiadł u stóp góry i już więcej nie wsiadał. Koń jego szedł sobie luzem, on zaś, przyśpieszając nieco kroku, wymijał przewodników jednego po drugim i po chwili znalazł się obok tego… co się znajdował na przedzie. – A!… – rzekł ten ostatni tonem półżartobliwym – nie podobało ci się na samarze. – Jazda zanadto powolna… – odrzekł zagabnięty. – Tobie snadź chciałoby się lotem sokoła oblecieć Serbię wzdłuż i wszerz… Tobie potrzeba szaraca, na którym jeździł królewicz Marko… O! minęły te czasy… Minęły i Bóg wie, czy powrócą kiedy!… – dodał z westchnieniem. – Powrócą może… – odparł młody podróżny. Stary – był to bowiem z drużyny najstarszy, wąsacz siwy, nieco przygarbiony, ale krzepki – powtórnie westchnął i machnąwszy kijem, tak dalej ciągnął: – Dużo w moim życiu widziałem, dużo pamiętam i dużo od ojców naszych, co się już od dawna w grobach położyli, słyszałem… Było źle i jest źle… ot!… Ale oni się pocieszali i my się pocieszamy… że będzie lepiej… Czyż będzie? – Gdyby być nie miało, to byśmy się nie pocieszali… – odrzekł młody tonem pewnym i wyrokującym. Starego ton ten zdziwił snadź i może nawet rozgniewał nieco. Spojrzał na towarzysza z ukosa, rzucił ku niemu wzrokiem surowym spod brwi siwych, co mu niby dwa ostrzeszki nad oczami wisiały. Ten jednak spokojnie w rodzaju komentarza do słów poprzednich dodał: – Spodziewamy się, bo mamy prawo… prawo od Boga, które nam Turczyn przemocą wydarł… Prawo nam pozostaje wciąż jednakie, a przemoc się zużywa… Więc przyjść musi kiedyś czas, w którym pierwsze weźmie nad drugą górę… chyba iżbyśmy się sami prawa naszego zrzekli. – A… – krzyknął starzec, dłoń do góry podnosząc jakby na wezwanie świadectwa nieba, widnego przez liściaste odwiecznych buków sklepienia. – To by ziemia wyrzuciła kości nasze! Po wykrzykniku tym długo ze sobą nic nie mówili. Wreszcie młody zapytał starego: – Dokąd droga ta prowadzi? – W dolinę Mławy… – odrzekł zapytany. – Jedna? – O, nie… za górą dzieli się. – Ale na górę jedna? – podchwycił młody. – Jedna… – odparł stary, odwracając się od towarzysza swego ku koniom, z których jeden w chwili tej utknął na progu. – O he!… – krzyknął gromkim, w rodzaju napomnienia, głosem. Odwrócił się w stronę towarzysza młodego. Lecz już go obok niego nie było. Dojrzał tylko na przedzie postać jego, migającą się pomiędzy drzewami. To go ani zdziwiło, ani zastanowiło. Młody podróżny kroku przyśpieszył. Nie znaczyło to, ażeby śpieszyć się miał. Bynajmniej. Koniki serbskie, solą obarczone, szły tak powolnie, że zwyczajny ludzki chód był dwa razy przynajmniej szybszym w porównaniu z ich chodem. Podróżny więc nasz puścił się krokiem zwyczajnym i wkrótce znalazł się daleko na przedzie. Karawana solna niebawem z oczu mu znikła. Słyszał ją jednak za sobą. Koń przodowy uwiązane miał na szyi brzękadło, którego odgłos rozlegał się po lesie całym. Lecz i to, głuchło, głuchło i znikło, i podróżny po niejakimś czasie otoczony został poważną ciszą leśną, pełną tajemniczych szmerów i szeptów, nabrzmiałych uroczystą jakąś zagadkowością. Szedł trzymając się drogi, która prowadziła pod górę ukośnie, załamywała się, znów szła ukośnie, aż nagle las się skończył i pokazała się łąka, panująca na wyżynie. Podróżny stanął, pot z czoła otarł i dokoła się obejrzał. Patrzył, oglądał się. W miarę rozpatrywania się, twarz jego jaśniała, a oczy napełniały się wyrazem zachwytu niemego. Błądził wzrokiem po zielonej, bezmiernej przestrzeni, oświeconej ukośnymi promieniami chylącego się ku zachodowi słońca i zatrzymywał je dłużej na pewnych punktach, które uwagę jego bardziej na siebie ściągały. W jednym miejscu, pośrodku bukietu drzew, wysuwał się do góry białawy dym i tworzył niby wspaniały pióropusz; w innym orzeł krążył nad zrębem skał; na widnokręgu daleko rysowały się kształty gór w postaci obłoków zniżonych. A niebo było bez chmurki; a słońce toczyło się wspaniale; a w powietrzu szumiał jakiś hymn cichy i uroczysty, zgodnym z łona bezmiaru bijący chórem, wznoszący się powoli i rozpływający się w górze. – Boże! – westchnął podróżny. Westchnienie to wydarło mu się z głębi duszy, przepełnionej zachwytem. Po chwili rzekł głośno: – Jakżeby tu mieszkać nie miała Wila!… O! nie jest ona wymysłem… jak utrzymują niektórzy… I rozpatrywał się, i dość napatrzeć się nie mógł. Przechodził z końca w koniec łąki; stawał i wędrował wzrokiem po rozwijającej się szeroko pod nogami jego panoramie. Niekiedy w zadumę wpadał. Odgłos brzękadła przerwał jego rozpatrywanie się w okolicy. Niebawem z lasu wysunął się koń przedni, parsknął głośno i uszedłszy kroków kilkadziesiąt zwrócił z drogi pod gruszę, pod którą się zatrzymał prowadząc za sobą szereg cały koni objuczonych. Serbowie ze zwykłą sobie flegmą przystąpili do odwiązywania soli i rozsiodływania koni z samarów. – Cóż to? czy tu nocować mamy?… – zapytał młody podróżny nie biorąc w pracy towarzyszy udziału. – A tak… – odrzekł jeden. – Do zachodu słońca godzina przynajmniej jeszcze. Ten, do którego się wyrazy te odnosiły, na słońce spojrzał i odpowiedział: – Tak… ale do przybycia tam trzech godzin potrzeba najmniej… A i koniom, co takie pod górę dźwigały ciężary, należy się odpoczynek wcześniejszy… Racja była dobra. Więc też młody podróżny nic nie odpowiedział, tylko się z boku przypatrywał, z jaką wprawą ludzie ciężary na ziemię składali i z jaką radością uwolnione od nich konie naprzód na drodze się tarzały, a następnie na trawnik odchodziły. – No… – odezwał się po robocie tej skończonej najstarszy z drużyny – teraz i nam spocząć pora. Rozsiodływanie zabrało czasu tyle, że słońce za widnokrąg nie zapadło jeszcze wprawdzie, lecz się już za góry spuściło. Grusze długie rzucały cienie. Pochyłości wschodnie tonęły w mroku wieczornym, który co chwila coraz to szerzył się dalej. Serbowie do odpoczywania zebrali się nie od razu. Opatrzyli pierwej juki i odłożyli osobno kilka baryłek niewielkich, których na koniach widać nie było. Baryłki te musiały snadź coś w sobie zawierać drogiego, sądząc po staranności, z jaką je okryli. Stary miejsce dla nich wybrał, a wybierając i miał na uwadze, skąd wiatr ciągnie. – Z zachodu… – rzekł rzuciwszy do góry piórko, które się ku wschodowi uniosło. Obszedł gruszę dokoła, odstąpił od niej kroków kilkanaście i zadecydował: – Tu… Dym i skry pójdą tam. Była to strona zachodnia. Na wskazany punkt zaniesiono baryłki i okryto je opończami starannie. Po dopełnieniu czynności tej stary przeszedł na stronę przeciwną i na rozłożenie ogniska punkt wybrał i wyznaczył. Szarzeć już poczynało. Zmrok gęstniał. Jedni znosili suche drewna, drudzy rozkładali na ziemi kilimki, inni układali sakwy i cutry. Stary wykrzesał ogień, który, rozdmuchany w pęku suchych badyli, buchnął płomieniem i posłużył do podpalenia drewienek. Zajęły się suche słomy. Płomień strzelił do góry. Serbowie obsiedli ognisko dokoła, a pomiędzy nimi, obok starca, zajął miejsce młody podróżny, który był biernym wszystkiego, co się robiło, widzem. – No… – rzekł uprzejmie stary do młodego – teraz chyba nie pozostaje nam już, jak posilić się, czym Bóg dał i… – Spać… – dokończył młody. Stary cmoknął, na znak przeczenia. – Spać, to by można, gdyby nie hajducy… Młody zdziwionym w oczy mu popatrzał wzrokiem. – Czyż lękasz się, ażeby nie napadli? Stary ramionami ścisnął. – Kto by się tam lękał tego!… Hajducy nie napadają nas. Na wyrazie "nas" zabrzmiał nacisk znaczący. – Czemu więc z powodu ich spać nie można?… – podchwycił młody. – Hm… – mruknął starzec – mamy dla nich gościniec, po który oni się zgłoszą: w czutrach wino kraińskie, w baryłce czarny mak… Oni bo – dodał żartobliwie – taki naród, że bez maku wyżyć nie mogą… Podróżny z kolei ramionami ścisnął robiąc gest oznaczający, iż domyśla się zagadki jakiejś, lecz się takowej dochodzenia zrzeka. Podczas rozmowy tej inni, udziału w niej nie biorąc, krzątali się około przyrządzenia wieczerzy. Przed ogniskiem pojawił się obrus na trawie rozścielony, a na obrusie puszki drewniane, zawierające w sobie owczy ser, przetopione masło, miód, czerwoną paprykę i sól. Nakrywy do puszek zastępowały miejsce talerzy. Na jednej z takowych jeden z młodych nakrajał w talarki obranych ze zwierzchniej łupiny główek kilka cebuli; na drugiej inny układał pieczone na węglach zielone strąki papryki, które papryką czerwoną posypywał, inny znów łamał placki. Przyrządzenia te, świadczące, jako Serbowie lubią swego rodzaju komfort, czasu nie zabrały dużo. Wieczerza, składająca się z sera, miodu, surowej… cebuli i pieczonej papryki, prędko gotowa była. Starzec przysunął się do zastawy, skinął na młodego towarzysza głową i odezwał się wesoło: – Da pijemo, da jediemo, da se weselimo (pijmy, jedzmy, weselmy się)… Spółbiesiadnicy ani trochę prosić się nie dali. Niewyszukane wprawdzie, niewykwintne były potrawy, brak ten atoli wynagradzał sowicie apetyt potężny. Łamali placki i nabierając na takowe raz sera, znów miodu lub też zagryzając na przemian to cebulą, to papryką, zmiatali z puszek i z pokryw wszystko, co do zmiatania było. Papryka, od której człowiekowi nieprzyzwyczajonemu świeczki w oczach stają, dzielnie do pobudzenia apetytu służyła. Jedli, aż za uszami trzeszczało i odwilżali od czasu do czasu gardło z podawanej z rąk do rąk czutry, która, do ust nachylana, bełkot wydawała. Wino wywierało wpływ silny na apetyt, zdrowie i humor. Żarty przeplatały akcję spożywania darów Bożych i tryskały żywiej pod koniec wieczerzy, kiedy przechylona do ust czutra bełkotać przestała. – Ot tobie i koniec… – rzekł stary poprawiając się na siedzeniu. – Z próżnego nie nalejesz, to darmo… a kraińskiego tykać nie można, aż przyjdą tamci. Przedmuchnął cybuch, wyjął zza pasa kapciuch, fajkę nałożył i zapalił. To samo uczynili i inni. Na chwilę zapanowało milczenie poważne, zapełnione wciąganiem w piersi i wypuszczaniem przez nosy i usta kłębów wonnego dymu, który szedł ku ognisku, łączył się z płomieniem i unosił wraz z dymem w górne sfery. Nie masz nic poważniejszego nad człowieka palącego fajkę z długiego cybucha. Nic tak nie nadaje człowiekowi tego, co się nazywa "kontenansem". Cygara i papierosy oznaczają upadek powagi. Podróżni nasi wyglądali wielce poważnie z cybuchami przy ognisku. Rzekłbyś, że to mężowie dumający nad losami świata, zakopconego niesprawiedliwością i nieprawością. Czy, w samej rzeczy, dumali i o czym? – nie wiemy. Wiemy tylko, że dymili wszyscy bez wyjątku, że mieli oczy wlepione w ognisko i że odsapywali głęboko. Młodemu podróżnemu oczy się kleiły. Byłby może zasnął, gdyby go nie wstrzymywała ciekawość, która też wkrótce zaspokojona została. Przy ognisku, niby duch, pojawił się nagle człowiek, zupełnie inaczej aniżeli podróżni nasi wyglądający. Za nim z cieniów nocy wynurzył się drugi i trzeci. Oznajmił się pozdrowieniem: – Dobro wiecze (dobry wieczór)… – pozdrowieniem, na które starzec, nie ruszając się z miejsca, odpowiedział: – Dobro doszli… Na nich odzież paradna, złotem i srebrem wyszywana. Zza pasów sterczały im głownie kindżałów i pistoletów perłami nabijanych. Na ramionach nieśli długie rusznice, o krótkich a mocno wygiętych łożach, suto inkrustowanych. Przyszli, rusznice z ramion zrzucili, przed sobą je postawili i na nich się poopierali. Wyglądali jak trzy posągi rycerzy wschodnich. – Dobro doszli… – powtórzył starzec po chwili. – Fała Bogu… – odrzekł jeden z przybyłych powolnie. – Jeśli wola, zasiądźcie obok nas. Mamy tam dla was ładne winco – w czutrze i czarny mak w baryłce… – Fała… Podróżni się rozsunęli. Nowoprzybyli zajęli śród nich miejsca. Jeden z przybyłych, jak się zdaje starszy pomiędzy swoimi, usiadłszy zrobił przegląd podróżnych naszych, patrząc każdemu w oblicze. – To stary Hadżi-Petar. – mówił – a to Gica, a to Dymitr, a to Michaj, a to Żoka… A toż kto? – zapytał zatrzymując na młodym podróżnym wzrok. – Ciekawyś… – odrzekł stary. – Toć to prawo moje ciekawym być… Na tym hajducka sztuka cała, ażeby wszystkich znać i o wszystkim wiedzieć. – Niech ci on powie sam, kto on taki… – Nazywam się Marko… – rzekł młody. – Nasz czy nie nasz? – Popa Dżura za niego ręczy – wtrącił Hadżi-Petar niby od niechcenia. – A… – była cała hajduka odpowiedź, oznaczająca, że wiadomość ta wystarcza dla niego jak najzupełniej. – Wieziecie zza Dunaju sól… Cóż tam za Dunajem słychać? – Ot ludzie bają, że będzie kauga. Ale ludzie, zwyczajnie jak ludzie… Czy to im wierzyć?… No, a u was co nowego? – U nas?… stare dzieje… jak zwykle w hajduckim rzemiośle… raz na górze, drugi raz na dole… Ot, Mita w starych szalwarach chodzi; chciałby zdobyć nowe, ta nie może… Już Turków zabił czterech. – Dla szalwarów?… – wtrącił Marko tonem nieco zdziwionym. – A no!…. Ostatniego szkoda!… Takie miał liepe, czerwone, złotem szyte i nowiutkie… – Cóż, chyba go odbili mu? czasu nie miał zdjąć? – Gdzie tam!… zdjął, ale Turczyn, majka niegowa w szalwary… – Tfu… – splunął stary i zaklął oburzając się z powodu krzywdy, jaka się Micie stała. – Takie to rzemiosło nasze!… – rzekł hajduk z westchnieniem. – Trudów dużo, niebezpieczeństwa więcej jeszcze, a gdy człowiek po nagrodę rękę wyciąga… patrz!… na drodze ją rzucić musisz! – Zdrawie!… – odezwał się Hadżi-Petar przykładając czutrę z kraińskim winem do ust. – Zdrawie!…… – odparł hajduk. Czutra poszła wkoło z rąk do rąk podawana. Przerwana rozmowa znów się zawiązała, wywołana przez Marka, który z wyrazem mocno natężonej ciekawości przypatrywał się i przysłuchiwał hajdukom. – Czy was dużo? – zapytał. – Kogo… was? – odparł hajduk… – Zapytuję o hajduków. – Kto by ich tam policzył!… raz jak liści na drzewie; znów zejdź wszystkie serbskie płaniny i szumy, nie znajdziesz ani jednego… My schodzimy jak gwiazdy na niebie i jak gwiazdy znikamy. – Hm… – mruknął Marko. – Odpowiadasz mi, bracie, jakbyś się mnie lękał, a ja po to przybywam tu właśnie, ażeby się dowiedzieć, czego chrześcijanom nie dostaje, ażeby Turczyna tłuc mogli, jak należy. Hajduk spojrzał na Hadżi-Petara. Starzec głową na znak potwierdzenia kiwnął: – Toż ty, bracie, W dobrym przybywasz celu!… Kiedy tak, pytaj… będę ci po ludzku odpowiadał, człowiecze. – Pytam: czy dużo was hajduków?… – Jak kiedy… Zimą mało, na wiosnę dużo, a latem i w jesieni… ot… tyle, ile potrzeba. Każda góra ma harambaszę swego, którego zna okolica cała… Spytaj no o hajduka Milenka w Pożarewcu – rzekł z akcentem dumy – albo w Jagodynie… – Dziwo, że go w Jagodynie znają – wtrącił stary – gdzie stoi kutia, w której się urodził… – I gdzie rośnie diewojka, do której serce jego lgnie… – dodał hajduk wesoło. – Oj… wam w płaninach diewojki tylko w głowie… – Takie zwłaszcza jak wnuczka twoja, babo Petarze… Aby jej ino Turczyn nie zoczył… Stary ręką machnął. – Nie kłopocz się o to… Pilnujemy jej jak oka w głowie… Hajduk, się zamyślił, jakby coś sobie przypomniał. – Toć już lat sześć, jak jej nie widziałem… Musiała się z niej zrobić liepotica… a!… – Przyjdź kiedy i zobacz… – odparł Hadżi-Petar półżartem. – Boga mi, posłucham, babo, twojej rady. I jakby na dodanie sobie ochoty pociągnął z czutry haust duży i podając naczynie z winem swemu pobocznikowi, rzekł z przyciskiem: – Prawdziwe negotyńskie!… chłodne, a w krew ogień wlewa… – i dodał: – Ale to już późno… Czas pospać trochę… Bądźcie zdrowi, zobaczymy się w Jagodynie. Wstał. Wstał i Marko, poszedł za hajdukiem i długo coś ze sobą we dwóch na stronie rozmawiali.\nROZDZIAŁ DRUGI SERBSKA RODZINA W pełnym malowniczości nieładzie spędzili podróżni nasi noc przy ognisku. Każdy na miejscu, na którym siedział, tylko się przechylił, zwierzchnią odzież na głowę naciągnął, nogi na ogień wystawił i zasnął. Pogoda była cicha. Ognisko paliło się równym płomieniem posyłając pod wyiskrzone gwiazdami niebo kitę czarnego dymu. Lasy pogrążone były w głuchej ciszy, śród której zabrzmiało niekiedy ozwanie się puchacza lub syknął pisk sarny. Serbowie spali jak zabici. Lecz zaledwie natura ze snu się budzić zaczęła, zaledwie słyszeć się dał ten szmer, co to w lasach oznacza ruszanie się ptaków na gałęziach, aliści Serbowie już na nogach byli. Szybko, chociaż bez zewnętrznych pośpiechu oznak, odbywało się siodłanie i j uczenie koni. Miejsce pośpiechu zastępowała wprawa. Koniki, acz z niechęcią, poddawały się swemu losowi i jeden po drugim, obarczone ciężarem, stawały w szeregu. Zauważymy szczegół jeden pod względem juczenia, ten, mianowicie, że baryłki, o których wspominaliśmy, a z których parę hajducy ze sobą zabrali, tak były zręcznie ukryte, że ich wcale widać nie było. Niby to wszystko znajdowało się na wierzchu. Bryły soli wisiały przytroczone sznurami. A przecież tymi bryłami zamaskowano baryłki, które, od pierwszego zwłaszcza rzutu oka, dostrzec się nie dawały. Hadżi-Petar cmoknął. Karawana ruszyła. – Z Bogiem… w dobar put' – rzekł starzec głośno. Pierwszy brzask dzienny powitał ich, kiedy się zanurzali w las i wkrótce brząkadło konika przewodniego budziło echa, drzemiące w pasmach i ostępach. Nie będziemy krok w krok śledzili podróżnych w ich powolnej wędrówce, odbywającej się w sposób bardzo zwyczajny. Nie będziemy zatrzymywali się z nimi na popasach i noclegach ani też opisywali pobytu ich we wsiach, przez które przeciągali. Musimy jednak szczegółów parę podnieść, a raczej zanotować, ażeby nie powiedziano, żeśmy lekceważyli ciekawość ludzi, co niniejszą powieść czytać będą. Jednym ze szczegółów, na uwagę zasługujących, było to, w. tak Hadżi-Petar jako też towarzysze jego byli znani doskonale przez wszystkich sielaków, z którymi się spotykali. Wszędzie witano ich po imieniu i z tą uprzejmością, która jest zażyłości wynikiem. Wszędzie rozpytywano ich z osobliwym zajęciem: co tam na tamtej stronie słychać? Jeden tylko Marko był dla wszystkich obcy i okazywano względem osoby jego pewien rodzaj niedowierzania, które rozpraszał Hadżi-Petar za pomocą wymówienia nazwiska "Popa Dżuro". – Popa Dżuro? a!… – powtarzał każdy. I niedowierzanie… niby ręką odjął. Drugim szczegółem było, że w każdej wsi Hadżi-Petar zostawiał po jednej albo po dwie z owych baryłek, które w sposób tajemniczy brano i chowano jakby skarb jaki. A ponieważ dotknęliśmy materii szczegółów ciekawych, więc wymieńmy jeszcze jeden, tyczący się wyłącznie Marka. Marko posiadał w zanadrzu mapę geograficzną, która niezmierny w towarzyszach jego wzbudzała podziw. Była ona podklejona płótnem i w kilkoro złożona, a obejmowała tę część porzecza Dunaju, w którą wpadają Timok, Mlawa, Morawa i Sawa, posuniętą do źródeł trzech pierwszych z wymienionych rzek. Stanowiła ona widocznie część mapy ogólnej, zrobionej na wielką skalę. Marko wydobywał ją od czasu do czasu i robił na niej ołówkiem znaki, poprzedzając zazwyczaj to zajęcie pytaniami, zadawanymi szczególnie Hadżi-Petarowi a odnoszącymi się do rodzaju i kierunku dróg i ścieżek, pokrywających siecią swoją tę część kraju, przez którą przeciągała karawana dostarczycieli soli. Hadżi-Petar powiadał, że w życiu swoim widział wiele rzeczy, ale podobnego dziwu nie widział jeszcze. – Ta i co to to?… – spytał spoglądając na dziwo to z ukosa. – Obraz kraju… – odpowiedział Marko chcąc za pomocą zdefiniowania rzeczy wytłumaczyć znaczenie jej. – Obraz kraju?… Hm… Gdyby to był obraz, to ja bym go poznać powinien. Marko objaśniać musiał znaki konwencjonalne, używane do oznaczenia gór, rzek, lasów, granic, miast i dróg. – Bre… bre… – mówił Hadżi-Petar i głową kręcił. – Wszystko to wymysły szwabskie. No… to niby tam droga naznaczona, a którędyż byś poszedł, żeby do Jagodyny zajść? Marko spojrzał na mapę i wymienił wsi kilka. Hadżi-Petar cmoknął razy parę na znak zdziwienia. – A do Zajczaru? - Odpowiedź na pytanie to zdziwiła go bardziej jeszcze. – Otca mu! – zawołał. – No, ale obraz przecie ten nie powie ci jednej rzeczy jak daleko z Jagodyny na przykład do Zajczaru?… Marko rozłożył mapę, wydobył cyrkiel i zaczął: – Z Jagodyny do Cziuprii sahatów dwa i pół… Hadżi-Petar szeroko oczy otworzył. – Z Cziuprii do Paratina sahatów dwa. Dwa i pół a dwa, to cztery i pół… Dalej… Tu przerwał sobie zapytując: – Którąż mierzyć mam drogę: czy tę, co idzie brdami na Jablawicę, czy tę, co się Wielkiego Timoka trzyma?… czy tę, co przechodzi przez Banią i przez Gurgusowac?… – Dosyć… – dosyć… – odpowiedział Hadżi-Petar ręką machając. – Dosyć… – Chciałeś, babo, wiedzieć… – Chciałem tylko wiedzieć, czy to prawda, co na obrazie tym napisano stoi… No!… – zamyślił się na chwilę. – Ale to wypadałoby jeszcze sprawdzić – rzekł powoli, akcentując mocno wyrazy – czy ty, synku, w stronach tych po raz pierwszy?… – Boga mi… – odparł Marko z uśmiechem – w życiu noga moja nie postała tu nigdy… Starzec głową z niedowierzaniem kiwał. – Chybaż Popa Dżuro opowiadał ci wszystko. – Nigdym nie mówił z nim o tym… – To jakże? to niby to z tych dwóch igieł rozkraczonych – rzekł, palcem na cyrkiel ukazując – które stawiasz raz tak… drugi raz tak… dowiadujesz się, ile sahatów stąd dotąd?… Ej… synku… za młodyś na to, aby oszukiwać starego… Że snadź Markowi nie bardzo chodziło o to, ażeby wiarę pod wzlędem tym zdobyć, więc tylko ramionami ścisnął. Z wypadków podróży nie mamy ani jednego, który by zasługiwał na wzmiankę szczególną. Nic nie przytrafiło się osobliwszego. Szli – przechodzili przez góry i lasy; mijali wsie i mimochodem zatrzymali się w monasterze Manassja, w którym się pokłonili pięknym obrazom, zostawili kaługierom upominek na utrzymanie klasztoru i wysłuchali legendy o budowaniu cerkwi manassyjskiej, opowiedzianej przez gęślarza ślepego: Crkwu gradi serbski car Stepane, Crkwu gradi Dżuro neimare. Legendę tę naszymi opowiemy słowami. Car Stefan nakazał budowniczemu Dżurowi, ażeby nie żałując złota ni marmuru, pobudował cerkiew największą i najpiękniejszą. Dżuro buduje przez lat dziesięć. Kiedy skończył i pięknie się z carem obrachował car rzecze do niego: – O, na Boga, Dżuro, kiedy ty po białym pójdziesz świecie, białe monastery budować będziesz, powiedz, czy pobudujesz cerkiew piękniejszą? Dżuro się namyślił i tak carowi odpowiada: – Boga mi, serbski carze Stefanie, piękniejszych cerkwi nie widziałem, ale mógłbym zbudować, gdybym miał więcej złota i marmuru. Za odpowiedź tę wyłupił car budowniczemu oczy i tak do niego przemówił: – Idźże teraz, Dżuro budowniczy, bez oczów po białym świecie, kiedyś mnie posłuchać nie chciał. Gniewliwie Dżuro klnie cerkwi manassyjskiej: – Manassjo, bodajbyś ty ogniem zgorzała! bodaj Turczyn bożnicę swoją na miejscu ołtarza przeze mnie postawionego założył! kiedym przez ciebie oczy postradał… Poszedł Dżuro w świat bez oczów, trzy jeszcze cerkwie piękniejsze pobudował, a czwartej fundamenta założył, bez oczów. Jakby z oczami był. A wciąż klął cerkiew Manassją i co rzekł, to się jej stało. Słuchał tej pieśni uważnie Hadżi-Petar i Marko, i wszyscy znajomi nasi, i wielu jeszcze Innych ludzi, co się do monasteru zeszli na pokłon. Kiedy podróżni nasi Spuszczali się z gór w dolinę Ressawy, Hadżi-Petar w następuiące do Marka odezwał się słowa: – Czyś zapamiętał ty, co gęślarz w pieśni opowiedział?… – Zapamiętałem… – odparł Marko. – Otóż widzisz… ten Dżuro neimare, toć on podobny do serbskiego narodu, a ten car Stefan do Turczyna. I budowaniu cerkwi można by podobieństwo znaleźć… Turczyn wyłupił naszemu narodowi oczy. Marko pełnym zdziwienia wzrokiem zmierzył starca od stóp do głowy. – Czyż nie tak?…… – rzekł Hadżi-Petar spokojnie. – Wyłupił nam oczy… My ciemni. – I po ciemku widzicie…- podchwycił Marko. – E! – I cmoknął starzec na znak zapytania. – Tak, babo, widzicie… Oto dopatrzyliście w pieśni tego, czegom w niej ani się domyślał. – Boga mi!… Widzę, co jest… Wyłupił nam Turczyn oczy jak car Stefan Dżurowi, ażebyśmy piękniejszych i lepszych od tej, co on nakazał, cerkwi nie budowali, a my… z wyłupionymi oczami… – Pobudujecie!… pobudujecie! – zawołał Marko w uniesieniu, którego powściągnąć nie umiał. Uniesienie to zdziwiło trochę starego Serba. Ścisnął ramionami i wąsy palcami pogładził. Marko tymczasem zimną krew odzyskał. Szli dalej. Z doliny Ressawy, posuwając się powoli; dostali się w dolinę Morawy, przeszli przez żyzne, zaodłogowane łąki, przeprawili się przez rzekę i na drugi dzień po wyjściu z monasteru, na godzinę przed słońca zachodem, u kresu podróży swojej stanęli. W Jagodynie dostawiciele soli rozdzielili się. Gica konia jednego odwiązał, za uzdę go wziął i poprowadził w swoją stronę; to samo uczynili Dymitr i Michał, i Żoka. Przy starcu pozostał koń przewodni z pięciu tymi, co szły za nim i z dodatkiem tego ostatniego, co dla Marka przeznaczony był. Ten w sakwach niósł jakieś osobliwego kształtu instrumenta, którymi się Marko w czasie podróży posługiwał niekiedy, wzbudzając za każdym razem podziw w towarzyszach swoich. Hadżi-Petar kiwnął na niego głową. – Tyś mój gość… Popa Dżuro polecił mi, ażebym cię pilnował jak oka w głowie… Ty się nazywasz Marko i przybywasz z tamtej strony, dowiadując się, czy nie ma w tych stronach na sprzedaż wołów i owiec i po jakiej cenie… Rozumiesz? Ostatni wyraz wymówiony był z gestem znaczącym. Marko skinieniem głowy odpowiedział potwierdzająco. – Będziesz się rozpytywał o woły i owce, a jak zechcesz, to i o świnie: bo choć to Turczyn świnek nie lubi i za nie chrześcijanom dokucza, ale gdzie o nowce idzie, tam się przez palce patrzy… Przy tym ty się będziesz rozpytywał tylko… Rozumiesz? – Ale będę ja potrzebował posłańca pewnego do wysyłania listów na tamtą stronę… – O to się nie kłopotaj… Napisz tylko list drobnym pismem, a ja znajdę już posłańca, co ci go odniesie, choćby do Becza samego. Ostatnie wyrazy wymówił we wrotach mieszkania swego, do których na spotkanie i powitanie starca wybiegła kupa ludzi Powiadam "ludzi" w znaczeniu ogólnikowym, obejmując tym wyrazem dzieci i kobiety. Te ostatnie jednak, ujrzawszy człowieka obcego, pierzchły niby spłoszone stado ptactwa i ukryły się w głębi domu. Pozostały tylko dzieci, które wesołym kółkiem starca otoczyły, i paru dojrzałych mężczyzn, którzy się zajęli końmi. Dom Hadżi-Petara leżał na przedmieściu, na którym Jagodyna nie wyglądała bynajmniej na miasto. Była to już wieś, tym jedynie od wsi prawdziwych różna, że chaty miały pozór nieco pokaźniejszy, lecz nie na zewnątrz. Dom na przykład Hadżi-Petara… bokiem do ulicy postawiony, wyglądał na szopę. Ściana zewnętrzna zbudowana z drzewa i szarą oblepiona gliną, nie miała okien ani drzwi i stanowiła jeden ciąg z płotem wysokim, także gliną oblepionym, który otaczał podwórze i ogród, łącząc się z podobnymi płotami sąsiednich podwórzy i ogrodów. Nad ścianą wznosiła się strzecha, nad płotem sterczał ostrzeszek – oto co pierwszą od drugiego różniło. Wielkie wrota otwierały się na małe podwórze, zapełnione budynkami różnego rodzaju. Jedną stronę zajmowała chata, niska i ubogo wyglądająca, naprzeciw chaty szopa podłużna, od ulicy druga szopa, w głębi, piec z kominem i z wmurowanym kotłem do pędzenia gorzałki, obok pieca lamus, obok lamusa chlew – a wszystko to skupione, ścieśnione; jedno na drugie niemal wsadzone. Zdawałoby się, że właściciel, mając zbyt mało miejsca, starał się zużytkować każdą piędź gruntu. Było to jednak złudzenie, albowiem zabudowania podwórzowe maskowały sobą drugie podwórze, na które się wchodziło ciasnym przejściem pomiędzy lamusem a piecem. Przejście to zamykała furtka, zawieszona nad schodkami. Drugie podwórze, obszerniejsze od pierwszego, miało pozór jakiś jaśniejszy, co zapewne stąd pochodziło, iż chata niska i uboga zmieniała się tu w domek, ozdobiony z frontu w krużganek, zwany czerdakiem, i że w głębi rozlegał się obszerny ogród, odgrodzony niskim płotem, który nie zasłaniał widoku rosochatych jabłoni i czereśni, wyciągających konary ponad podwórze. Domek znajdował się pod jednym z chatą dachem i miał z nią nawet wewnętrzną, tajemną komunikację, był jednak od niej nieco wyższy i nierównie pokaźniejszy. Czerdak na słupkach rzeźbionych, z balustradą drewnianą i dywanami, okna największe pęcherzami zaklejone i dach staranniej poszyty czyniły go prawie pięknym pod względem architektonicznym. Pierwotność sztuki przedstawiała się tu z pewnym wdziękiem, zdolnym zadowolić gust niezbyt wybredny. Co do wewnętrznego rozkładu, chata tym się od domku różniła, że w pierwszej znajdowała się sień obszerna i dwie izby po dwóch stronach, w drugim zaś sień ciasna i kilka izdebek, pomiędzy którymi jedna najobszerniejsza wychodziła oknami na czerdak i służyła za miejsce zgromadzeń dla licznej rodziny. Z opisu tego zmiarkować łatwo, iż pomieszczenie Hadżi-Petara budowane było z uwzględnieniem panowania tureckiego. Chata – było to mieszkanie na pokaz; domek był mieszkaniem prawdziwym albo raczej schronem przed nieprzyjacielem, którego najścia oczekiwano nieustannie. Jeżeli najście ograniczało się odwiedzinami, przyjmowano niemiłych gości w izbie frontowej – rodzina pozostawała spokojna; jeżeli zaś zdradzało zamiary napastnicze, część niewieścia i słabsza miała możność i czas zniknąć w zaroślach ogrodu, wynieść się do ogrodów sąsiednich lub szukać ratunku w polu. Tureckie zwyczaje uczyły raję ostrożności i czujności. Umeblowanie, w znaczeniu jakie nawykliśmy do wyrazu tego przywiązywać, nie istniało w pomieszkaniu Hadżi-Petara. Nie było w nim ani stołów, ani stołków, ani łóżek. Sprzęty te, uważane gdzie indziej za niezbędne, zastępowały kilimki domowego wyrobu i podłużne, wełną wypchane poduszki, które rozkładano na podłodze. Na podłodze siadano i sypiano: w dnie chłodne około komina, którego duży okap, naczyniami kuchennymi obwieszony, zajmował czwartą część izby; w dnie pogodne i ciepłe gdziekolwiek, najczęściej na dworze, na czerdaku Iub w ogrodzie. W ogrodzie było najwygodniej. Liczna rodzina miejsca potrzebowała dużo. A liczną była rodzina. Hadżi-Petar miał synów pożenionych i córki za mąż powydawane. Córki poszły za mężami; lecz synowie sprowadzili żony do chaty ojcowskiej i napełnili ją gromadką wnucząt, wynoszącą półtora tuzina młodzieży, w której liczbie część była dorosła, część dorastająca, a część przy ziemi się jeszcze trzymająca. Do pierwszej części należała Anka, której ojcem był Żiwko, najstarszy z synów Hadżi- Petara, ożeniony przed dwudziestu paru laty ze Staną, córką najzamożniejszego w Jagodynie kożucharza. Wspominamy o niej w tym miejscu mimochodem, zastrzegając sobie prawo rozpisania się o wnuczce Hadżi-Petara później. Wspominamy zaś o niej dlatego tylko, ażeby istnienie jej zaznaczyć wyróżniając je wśród tej gromady dzieci, której obecność pod jednym dachem tłumaczy się przyjętym i zachowanym przez południowych Słowian zwyczajem trzymania się całymi rodzinami w kupie – w zadrudze. Zwyczaj to czysto patriarchalny. Zadruga znaczy spółkę naturalną pomiędzy ojcem a dziećmi, spółkę w zasadzie nieustanną, idącą z pokolenia w pokolenie, zostającą pod zarządem głowy rodziny, a po jej śmierci pod zarządem przewodnika wybranego. Jest to, jak się zdaje zabytek pierwotnego kształtowania się Słowian w społeczeństwo. Zabytek ten przechował się w Serbii do dziś, za czasów panowania tureckiego trwał w całej swojej sile i bodaj czy nie jemu to głównie zawdzięcza pozbawiony politycznego bytu naród zachowanie o bycie tym tradycji. Nie będziemy się jednak nad tą dziejową zastanawiali kwestią. Przyjmujemy nagi fakt, wspominając o nim dlatego jedynie, ażeby wytłumaczyć, dlaczego rodzina Hadżi-Petara tak liczna była. Rodzina ta cała wysypała się na powitanie starca, wracającego z podróży; lecz ujrzawszy człowieka obcego, cofnęła się w żeńskiej swojej części i ukryła w głębi schronu drugiego podwórza. Ukryła się… w taki atoli sposób, ażeby móc widzieć nie będąc widzianą. Gdyby Marko posiadał wzrok bystry i przenikliwy, mógłby był w szczelinach i szparach dopatrzeć tu oko, tam oko, ówdzie oko, wpatrujące się w niego ze szczególnym natężeniem i oglądające go od stóp do głowy. Kilka par oczu przypatrywało się mu ciekawie, lecz niedługo. Hadżi-Petar, zdjąwszy z jednego konia biesagi i zarzuciwszy je sobie na ramię, skinął na gościa i poprowadził go na drugie podwórze. Kobiety cofnęły się natychmiast dalej. Marko zachwycił okiem kilka postaci, znikających jedne w domku, drugie wśród drzew ogrodu. Tylko jedna zatrzymała się we drzwiach. Była to niewiasta sędziwa, stara majka, małżonka Hadżi-Petara, a babka młodego pokolenia. Zatrzymała się we drzwiach, złożyła dłonie na piersiach i głębokim pokłonem pozdrowiła męża i gościa. Starzec powitał ją w imię Boże; ona mu w imię Boże odpowiedziała i w rękę go pocałowała. – Cóż tu słychać, Milewo?…\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Narzeczona_Harambaszy-ebookRO/p02026913i020" target="_blank" title="Narzeczona Harambaszy [Teodor Tomasz Jeż] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Narzeczona Harambaszy [Teodor Tomasz Jeż] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>