Kultura | BEMOWO24\nLetnie potańcówki na Bemowie. Pierwsza już 3 lipca\n30 czerwca 2021 30 czerwca 2021 bemowo24\tBrak komentarzy\tFundacja Retro im. Mieczysława Fogga, letnie potańcówki Warszawa, potańcówka Park Górczewska, potańcówki Bemowo, potańcówki międzypokoleniowe Bemowo\nW pierwszą i ostatnią sobotę lipca i sierpnia na Bemowie odbędą się potańcówki międzypokoleniowe. Pierwsza potańcówka w najbliższą sobotę, 3\nTeatru Guliwer w Amfiteatrze Bemowo – przedstawienie dla dzieci 1 lipca\n30 czerwca 2021 30 czerwca 2021 bemowo24\tBrak komentarzy\tAch jak cudowna jest Panama, Amfiteatr Bemowo przedstawienie, Bemowo dla dzieci, Bemowo Lato w mieście, Lato w mieście Bemowo 2021, Lato w mieście na Bemowie, przedstawienie dla dzieci Bemowo, Teatr Guliwer na Bemowie\nW czwartek 1 lipca o godz. 10.30 w Amfiteatrze Bemowo Teatr Guliwer zaprezentuje spektakl dla dzieci „Ach, jak cudowna jest\nDawid Kwiatkowski na Bemowie. Zagra na Bemowskim Pikniku Naukowym\n29 czerwca 2021 29 czerwca 2021 bemowo24\tBrak komentarzy\tBemowski Piknik Naukowy, Centrum Nauki Kopernik, Dawid Kwiatkowski Bemowo, Dawid Kwiatkowski koncert Bemowo, Dawid Kwiatkowski na Bemowie, Koncert Bemowo, Mały Inżynier Warszawa, OSIR Bemowo, Piknik Bemowo\nW sobotę, 10 lipca, na Bemowie zagra Dawid Kwiatkowski z zespołem. Występ będzie atrakcją podczas Bemowskiego Pikniku Naukowego. Wydarzenie jest\nLetnie kino na Bemowie w Parku Górczewska\n24 czerwca 2021 24 czerwca 2021 bemowo24\tBrak komentarzy\tgdzie do kina na Bemowie, kino Amfiteatr Bemowo, kino na Bemowie, kino Park Górczewska, kino plenerowe, kino plenerowe Bemowo, pokazy filmowe Bemowo\nNa Bemowo powracają seanse kinowe pod chmurką! Od 6 lipca, co wtorek, w Amfiteatrze Bemowo będzie można zobaczyć zupełnie za\nCleo wystąpi w Parku Górczewska 12 czerwca\n29 maja 2021 28 maja 2021 bemowo24\tBrak komentarzy\tAmfiteatr Bemowo koncert, Bemowo koncert, Cleo koncert Bemowo, Cleo na Bemowie, Koncert Bemowo Cleo, Park Górczewska koncert\nW sobotę 12 czerwca w Amfiteatrze Bemowo w Parku Górczewska wystąpi gwiazda polskiej sceny – Cleo! Energetyczna wokalistka otworzy swoim\nDzień Dziecka w Amfiteatrze Bemowo – „Przygody Pędrka Wyrzutka”\n28 maja 2021 28 maja 2021 bemowo24\tBrak komentarzy\tBemowo Dzień Dziecka, Bemowskie Centrum Kultury, Dzień Dziecka na Bemowie, Przygody Pędrka Wyrzutka, Spektakl dla dzieci Bemowo\nW Dzień Dziecka na małych i dużych widzów z Bemowa czeka spektakl „Przygody Pędrka Wyrzutka”. Wszystkie dzieciaki wchodzą gratis! „Przygody\nKult na Bemowie 27 czerwca! Koncert na powitanie lata 2021\n25 maja 2021 25 maja 2021 bemowo24\tBrak komentarzy\tKoncert powitanie lata Bemowo, Kult Bemowo, Kult koncert, Kult koncert 2021, Kult koncert Bemowo, Kult na Bemowie, Kult Park Górczewska, Piknik rodzinny Bemowo\nW niedzielę 27 czerwca w amfiteatrze w Parku Górczewska wystąpi legendarny zespół Kult. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny, ale liczba\nMasz ulubioną księgarnię w Warszawie? Zagłosuj na nią!\n22 lipca 2020 22 lipca 2020 bemowo24\tBrak komentarzy\tdobra księgarnia, księgarnia Bemowo, księgarnia Warszawa\nTylko do 24 sierpnia potrwa głosowanie w ramach konkursu „Ulubiona Księgarnia Warszawy”. Jego celem jest promowanie stołecznych księgarni niezależnych. Masz\nBemowo: księgarnie, antykwariaty\n21 lipca 2020 22 lipca 2020 bemowo24\tBrak komentarzy\tBemowo antykwariat, Bemowo książki, Bemowo księgarnia\nPoczułeś w sobie głód literatury? Doskonale! Z naszą listą księgarni na Bemowie bez trudu uzupełnisz braki w swojej domowej biblioteczce!\nCeramika, stretching, a może lekcje fortepianu? Wakacyjne zajęcia w Bemowskim Centrum Kultury zainteresują zarówno tych, co wolą wysiłek fizyczny, jak\nOd września Teatr IMKA na Bemowie!\n2 lipca 2020 2 lipca 2020 bemowo24\tBrak komentarzy\tKultura Bemowo, spektakle na Bemowie, Teatr Bemowo, Teatr IMKA na Bemowie, teatr na Bemowie\nZa niecałe trzy miesiące nasza dzielnica zyska pierwszy stacjonarny teatr. Znajdujący się dotąd w Śródmieściu przy ulicy Konopnickiej Teatr IMKA


Czwarty samolot Ryanaira w Poznaniu - Radio Poznań\nPublikacja: 14.02.2020 g.16:55 Aktualizacja: 14.02.2020 g.17:48 Adam Michalkiewicz\nDziś przedstawiciele spółki poinformowali, że umieszczą w stolicy Wielkopolski kolejną maszynę. "Każdy samolot to nowe miejsca pracy" - mówi przedstawiciel linii Michał Kaczmarzyk.\nNie tylko dla załóg lotniczych, które są bezpośrednio rekrutowane i zatrudnione w Poznaniu, ale też dla mechaników i obsługi naziemnej czy strefy wolnocłowej na lotnisku. Każdy nowy samolot oznacza dodatkowe rejsy na trasach, które były realizowane lub nowe trasy.\nZa półtora miesiąca Ryanair zacznie latać z Poznania między innymi do Lwowa, Podgoricy i Pafos na Cyprze. Władze portu zabiegają o nowe loty do Portugalii, ale na razie żadna linia nie zdecydowała się na takie bezpośrednie połączenie.\nW ubiegłym roku z poznańskiego lotniska skorzystało 2 miliony i 370 tysięcy pasażerów. To o 100 tysięcy mniej niż w 2018 roku.


STRATEGIA ROZWOJU MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO NA LATA - PDF\nSTRATEGIA ROZWOJU MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO NA LATA\nDownload "STRATEGIA ROZWOJU MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2015-2020"\n1 PROJEPp Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr105/2015 Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z dnia 18 marca 2015r. PROJEKT STRATEGIA ROZWOJU MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO NA LATA\n2 Strategia opracowana w ramach projektu: PARTNERSTWO NA RZECZ ROZWOJU OBSZARU FUNKCJONALNEGO DOLINA RZEKI PILICY W POWIECIE TOMASZOWSKIM współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna Zespół konsultantów Centrum Doradztwa Strategicznego s.c. zaangażowanych w proces strategiczny oraz prace nad Strategią Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki Jakub Żywiec Magdalena Widuch Cezary Ulasiński Małgorzata Mikołajczyk Ewelina Romuzga Michał Dulak Anna Hejda 1 S t r o n a\n3 Spis treści Strategia Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki Część I. Wprowadzenie... 3 Proces konstruowania Strategii Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki... 3 Struktura dokumentu... 5 Strategia Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki jako instrument kreowania polityki rozwoju 5 Cześć II. Diagnoza... 7 Ogólna charakterystyka obszaru główne wnioski... 7 Analiza SWOT Część III. Strategiczna. Misja, wizja, cele strategiczne Misja rozwoju miasta Tomaszów Mazowiecki Część IV. Operacyjna Domena 1. Miasto aktywnych, rozwijających się i zdrowych mieszkańców Domena 2: Zrewitalizowany i silny gospodarczo Tomaszów Mazowiecki Domena 3: Miasto, które przyciąga ciekawą ofertą rekreacyjno-sportową, kulturalną, opiekuńczą Część V. Wdrożeniowa. System wdrażania, monitorowania i finasowania strategii Spójność Strategii z dokumentami strategicznymi wyższego rzędu Założenia systemu wdrażania i monitorowania Strategii...73 Wskaźniki monitorowania realizacji Strategii...75 Procedury wdrażania i monitorowania Strategii Plan finansowy Źródła finansowania założeń strategii S t r o n a\n4 Część I. Wprowadzenie Strategia Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki opracowana została w ramach projektu Partnerstwo na rzecz rozwoju obszaru funkcjonalnego Dolina Rzeki Pilicy w powiecie tomaszowskim. Działania w ramach projektu są współfinansowane ze środków Unii Europejskiej, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna Projekt ma charakter partnerski, jest realizowany we współpracy powiatu tomaszowskiego, miasta Tomaszów Mazowiecki lidera partnerstwa, gminy Tomaszów Mazowiecki, gminy Inowłódz, gminy Rzeczyca oraz Stowarzyszenia Dolina Pilicy. W ramach powyższego Projektu zostały przeprowadzone prace związane z opracowaniem finalnej wersji dokumentu. Przygotowanie dokumentu było odpowiedzią na potrzebę zaprogramowania rozwoju społeczno-gospodarczego na terenie miasta Tomaszów Mazowiecki. Prace nad dokumentem były okazją do dialogu z partnerami z sektora społecznego, gospodarczego i publicznego (łącznie w warsztatach strategicznych wzięło udział 49 osób). Przedstawiciele różnych środowisk z pełnym zaangażowaniem podchodzili do wypracowywania Strategii Rozwoju swojego miasta. Dzięki poczuciu odpowiedzialności za swoją małą ojczyznę powstał dokument programujący rozwój miasta do roku Proces konstruowania Strategii Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki Proces prac nad Strategią Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki, który rozpoczęto w czerwcu 2014 r., a zakończono w grudniu 2014 r., koordynował zespół konsultantów Centrum Doradztwa Strategicznego s.c. D. Bieńkowska, C. Ulasiński, J. Szymańska. Prace nad dokumentem Strategii opierały się o wykorzystanie szeregu wzajemnie uzupełniających się metod, prac analitycznych, eksperckich i partycypacyjnych, spośród których wymienić należy: analizę danych zastanych; badania jakościowe i ilościowe; analizy strategiczne (analiza SWOT, PEST, analizę interesariuszy); 5 spotkań warsztatowych skupiających przedstawicieli kluczowych podmiotów i instytucji z terenu miasta Tomaszów Mazowiecki; łącznie 5 spotkań konsultacyjnych w formule Democs i World Cafe z mieszkańcami oraz środowiskami branżowymi i instytucjami publicznymi; konsultacje on-line. W ramach spotkań o charakterze warsztatowym wykorzystany został szereg różnego rodzaju metod pracy, takich jak: technika grupy nominalnej dająca w pierwszej kolejności szansę na pracę indywidualną, następnie dyskusję w zespołach, aby ostatecznie osiągnąć konsensus na sesji plenarnej; dyskusja moderowana; prace z formularzem (kwestionariuszem) oraz zmodyfikowana metoda delficka, opierająca się o kierowane do uczestników warsztatów zadania/pytania bazujące na opracowanym i przesłanym materiale powarsztatowym. Dzięki tej metodzie, każdy 3 S t r o n a\n5 Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki z uczestników warsztatów miał możliwość spokojnej, indywidualnej i odłożonej w czasie analizy, a konsultanci uzyskiwali pewność, że nie pominięto żadnych istotnych zagadnień i kwestii. Przygotowany i przeprowadzony przez konsultantów Centrum Doradztwa Strategicznego, przy aktywnym uczestnictwie zaangażowanych w rozwój miasta, proces konstruowania Strategii obejmował kilka zasadniczych etapów takich jak: badania i diagnoza społeczno gospodarcza miasta; zdefiniowanie wizji i misji rozwoju (celu głównego) miasta Tomaszów Mazowiecki wg modelu Ashridge; określenie celów strategicznych (priorytetów), operacyjnych (kierunków interwencji) i zadań; określenie założeń do wdrażania i monitorowania zamierzeń strategicznych. Ścieżka wypracowywania Strategii Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki 4 S t r o n a\n6 Część I Wprowadzająca Część II Diagnostyczna Część III Strategiczna Część IV Operacyjna Część V Wdrożeniowa Strategia Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki Struktura dokumentu Konstrukcja Strategii Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki odpowiada logice procesu strategicznego i obejmuje pięć zasadniczych części: część pierwszą wprowadzającą, część drugą diagnostyczną, część trzecią strategiczną, część czwartą operacyjną i część piątą wdrożeniową. Stanowi wprowadzenie do dokumentu, zawarto tu główne przesłanki procesu opracowywania Strategii - przebieg prac oraz wykorzystane metody prac. Zawiera wyciąg najważniejszych wniosków z przeprowadzonej analizy przestrzennej, gospodarczej i społecznej miasta oraz badań wywołanych. Stanowi swoisty rdzeń Strategii Rozwoju miasta Tomaszów Mazowiecki, w postaci misji oraz opisu pożądanego stanu docelowego (wizji) dla domen. Przedstawia siatkę celów startegicznych i operacyjnych wraz z pakietem proponowanych do realizacji zadań. Wieńczy dokument, ujęto w niej opis systemu wdrażania, finansowania i monitorowania Strategii Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki. Pełny zapis diagnozy w ujęciu przestrzennym, społecznym i gospodarczym znajduję się w Załączniku nr 1. Strategia Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki jako instrument kreowania polityki rozwoju Strategia Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki jest dokumentem wpisującym się w proces strategicznego myślenia o rozwoju. Jest komplementarny z innymi dokumentami strategicznymi dotyczącymi rozwoju kraju i regionu (schemat poniżej). Planowanie rozwoju miasta wpisuje się w nowe, zintegrowane podejście do polityki rozwojowej. Polega ono na podchodzeniu do kwestii wyzwań w perspektywie długo- i średniookresowej. Generalnej wizji podporządkowane są strategie sektorowe, które stwarzają ramy działania nie tylko dla administracji centralnej, ale także samorządowej oraz wszystkim podmiotom zaangażowanym w działania rozwojowe. Nowy paradygmat zarządzania rozwojem daje więcej kompetencji samorządom, zapewniając równocześnie koordynację przedsięwzięć i optymalizację systemu. Zintegrowany system w swym założeniu ma zbliżać administrację publiczną szczebla krajowego i samorządowego, otwierać ją na kreowanie polityki rozwojowej w oparciu o szeroki i intensywny proces konsultacji i interakcji z innymi aktorami gry o rozwój (sektor społeczny i gospodarczy). 5 S t r o n a\n7 Szczegółowy opis powiązań Strategii z dokumentami wyższego rzędu znajduje się w Części V dokumentu. 6 S t r o n a\n8 Cześć II. Diagnoza Ogólna charakterystyka obszaru główne wnioski Wnioski zamieszczone w poniższym rozdziale są syntezą diagnozy społeczno-gospodarczej dla miasta Tomaszów Mazowiecki, obejmującej zagadnienia związane ze sferą przestrzenną, gospodarczą i społeczną oraz przeprowadzonych badań z mieszkańcami miasta i turystami. Podstawowym typem badań zastosowanych do opracowania diagnozy jest analiza danych zastanych. Głównymi źródłami danych są dane statystyczne, pozyskane z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego oraz dokumenty strategiczne i planistyczne samorządu gminy miejskiej, powiatu oraz województwa. Analiza danych zastanych pozwoliła poznać ogólną charakterystykę obszaru. Opinia mieszkańców na temat miasta pochodzi z badania ilościowego metodą CATI, czyli wspomaganego komputerowo wywiadu telefonicznego, które objęło 1088 osób z terenu miasta. Dodatkowo przywołano wyniki badania ruchu turystycznego, które zostało przeprowadzone metodą PAPI na próbie 500 turystów, w kluczowych miejscach turystycznych na terenie powiatu (w mieście były to: na parkingu przy Skansenie Rzeki Pilicy, na terenie Ośrodka Sportu i Rekreacji i przy podziemnej trasie turystycznej Groty Nagórzyckie) celem poznania ich opinii i potrzeb na temat oferty turystycznej powiatu. Gmina miejska Tomaszów Mazowiecki zlokalizowana jest w południowej części powiatu tomaszowskiego i zajmuje powierzchnię 150 km 2, co stanowi 14,6% jego powierzchni. Jest ona głównym ośrodkiem administracyjno-usługowym powiatu i jedynym miastem na jego terenie. Tomaszów Mazowiecki zaliczany jest do dużych ośrodków miejskich województwa łódzkiego, zaraz za Łodzią, Piotrkowem Trybunalskim i Pabianicami. Miasto to obok 25 innych ośrodków w województwie (m.in. Zgierz, Pabianice, Zduńska Wola) zaliczane jest do miast o słabym potencjale rozwojowym 1. Struktura gospodarcza tych ośrodków jest na tyle mało konkurencyjna, że w ostatnich latach nie udaje się powstrzymać utraty funkcji społeczno-gospodarczych na co największy wpływ ma dominująca pozycja Łodzi. Tomaszów Mazowiecki leży blisko granic wstępnie delimitowanego Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego (ŁOM). Chociaż nie posiada on bezpośrednich powiązań funkcjonalnych z ŁOM to znajduje się jednak w strefie powiązań funkcjonalnych w ramach układu bipolarnego Łódź- Warszawa. Sam Tomaszów Mazowiecki najsilniejsze wewnętrzne powiązania funkcjonalne posiada z Opocznem oraz Sulejowem. Stosunkowo słaba sieć powiązań funkcjonalnych Tomaszowa Mazowieckiego z innymi miejscowościami rzutuje na wielkość obszaru funkcjonalnego oddziaływania tego miasta, który obejmuje jedynie gminę wiejską Tomaszów Mazowiecki i Lubochnia. 1 Strategia Rozwoju Województwa Łódzkiego 2020, 26 luty 2013 r., s S t r o n a\n9 Rysunek 1. Obszary strategicznej interwencji (OSI) wynikające z założeń polityki państwa w województwie łódzkim w 2010 r. Źródło: Aktualizacja Strategii Rozwoju Województwa Łódzkiego 2020, Łódź, lipiec Szansą na poprawę słabnącej pozycji Tomaszowa Mazowieckiego w strukturze osadniczej województwa są największe w Polsce złoża surowców niezbędnych do wyrobu ceramiki. Dzięki tym zasobom obszar pomiędzy Tomaszowem Mazowieckim i Opocznem tworzy obszar funkcjonalny jakim jest zagłębie ceramiczno-budowlane. Miasto charakteryzuje się dobrą dostępnością komunikacyjną ze względu na centrale położenie w kraju, bliskość takich ośrodków miejskich jak Łódź (52 km) i Warszawa (111 km), bliskość węzłów autostradowych (węzeł A1 w Piotrkowie Trybunalskim 33 km, węzeł A1 i A2 w Strykowie 60 km) oraz stosunkowo niedaleką odległość do portów lotniczych w Łodzi (58 km) i Warszawie- Okęciu (107 km.) Łączące się na obszarze Tomaszowa Mazowieckiego drogi krajowe i wojewódzkie czynią z niego ważny węzeł komunikacyjny w skali kraju. Przez miasto przebiega droga ekspresowa S8 Wrocław Białystok, która stanowi jednocześnie polski odcinek międzynarodowej trasy E-67 łączącej Czechy (Praga) z Finlandią (Helsinki). W Tomaszowie Mazowieckim rozpoczyna się z droga krajowa nr 48, która biegnie do Kocka w województwie lubelskim, przez miasto przebiega także droga wojewódzka nr 713 łącząca Łódź z Opocznem. 8 S t r o n a\n10 Miasto ma bezpośrednie połączenia kolejowe z Łodzią, Opocznem, Koluszkami, Skierniewicami. Z Tomaszowa Mazowieckiego kursują także pociągi dalekobieżne do Krakowa, Lublina, Gdyni, Poznania i Szczecina. Uwarunkowania środowiskowe Tomaszów Mazowiecki charakteryzuje się równinną rzeźbą terenu bez wyraźnego zróżnicowania powierzchni. Bardzo ważnym elementem rzeźby terenu miasta jest dolina rzeki Pilica. Oprócz Pilicy przez teren miasta przepływają jeszcze cztery rzeki: Wolbórka, Czarna Bielina, Piasecznica i Lubochenka. Bezpośrednim dopływem Pilicy na terenie Tomaszowa jest Wolbórka. Na terenie Tomaszowa Mazowieckiego oprócz rzek znajdują się także zbiorniki wodne. W dzielnicy Ludwików, znajduje się Rezerwat Niebieskie Źródła, który tworzą wywierzyska wód krasowych, czyli silnie bijące źródła (od 57 do 152 l/s) z wapiennego podłoża. Woda ma charakterystyczną turkusową barwę, od której nawiązuje nazwa rezerwatu. Niedaleko od granic Tomaszowa Mazowieckiego znajduje się sztuczny zbiornik wód powierzchniowych Pilicy Zalew Sulejowski. Obecnie wykorzystywany głównie w celach rekreacyjnych. Na ternie miasta Tomaszowa Mazowieckiego występują surowce mineralne takie jak czwartorzędowe piaski i żwiry należące do grupy tzw. kopalin krzemionkowych, a ich udokumentowane złoże znajduje w Ludwikowie jednej z dzielnic miasta. Wydobywany surowiec z aktualnego złoża Ludwików II B stosowany jest jako piasek formierski i budowlany. Bezpośrednio za granicami miasta znajduje się złoże Biała Góra wraz z kopalnią, gdzie również wydobywa się piaski formierskie i szklarskie. W Tomaszowie Mazowieckim powierzchnia lasów ogółem wynosiła w 2013 r. 499 ha i była większa o 49 ha niż w 2003 r. Lesistość, czyli udział lasów w ogólnej powierzchni miasta w 2013 r. wyniosła 12,8% i jej poziom był wyższy o 1,9 pp. niż dziesięć lat wcześniej. Na terenie Tomaszowa Mazowieckiego dużym problemem jest niska emisja, której źródłem są głównie domy jednorodzinne. Miasto jest ponadto narażone na zanieczyszczenia komunikacyjne ze względu na położenie przy ważnym węźle komunikacyjnym. Do zakładów emitujących najwięcej zanieczyszczeń należy Zakład Gospodarki Ciepłowniczej, Spółdzielnia Mieszkaniowa Przodownik oraz Zakłady Tkanin Wełnianych Mazovia w upadłości. Stan wód w Tomaszowie Mazowieckim jest zły. Pod względem ekologicznym, jak i chemicznym dwie stacje pomiarowe w mieście wskazują niekorzystne warunki na rzekach Wolbórka i Czarna. Pierwsza jest rzeką o III klasie czystości, druga zaś o IV klasie czystości. Na terenie miasta znajdują się też dwa zakłady oczyszczania ścieków i uzdatniania wody. Zakład Gospodarki Wodno Kanalizacyjnej Sp. z o.o. (oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna) oraz Wydział Produkcji Wody w Tomaszowie Mazowieckim (oczyszczalnia mechaniczna w likwidacji). Zarówno, jakość powietrza, jak również jakość wód powierzchniowych bezpośrednio wpływa na jakość życia mieszkańców. Sytuację poprawić może wymiana pieców węglowych na nowsze modele lub na piece spalające gaz ziemny. Dodatkowo decydenci powinni dążyć do jak najszybszego podłączenia nowopowstających domów do miejskiej sieci ciepłowniczej. Środki na 9 S t r o n a\n11 te inwestycje mogą być pozyskane z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz z programów operacyjnych na lata Na terenie miasta Tomaszów Mazowiecki zlokalizowano następujące formy prawnej ochrony przyrody 2 : 4 pomniki przyrody: o 7 dębów szypułkowych przy Muzeum (ul. P.O.W.11/15), o 2 dęby szypułkowe przy ulicy P.O.W.17, o 2 dęby szypułkowe przy budynku MOK w Parku Miejskim (ul. Browarna), o lipa drobnolistna w Białobrzegach na terenie byłego parku (przy d. G.S. Samopomoc Chłopska), rezerwat Niebieskie Źródła (obszary Natura 2000 o kodzie PLH ), Łąki Ciebłowickie (obszary Natura 2000 o kodzie PLH ), Stanowisko dokumentacyjne Groty Nagórzyckie Zespół przyrodniczo krajobrazowy doliny Wolbórki, Spalsko-Sulejowski Obszar Chronionego Krajobrazu, tereny lasów ochronnych (lasy stanowiące drzewostany uszkodzone na skutek działalności przemysłu, oraz lasy wodochronne) zgodnie z zarządzeniem nr 100 MOŚ z dn r. w sprawie uznania za lasy ochronne lasów stanowiących własność Skarbu Państwa, będących w zarządzie PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwa Smardzewice, Nadleśnictwa Spały, Nadleśnictwa Piotrków. W granicach administracyjnych miasta Tomaszowa Mazowieckiego znajdują się także otuliny dwóch parków krajobrazowych: Spalskiego Parku Krajobrazowego oraz Sulejowskiego Parku Krajobrazowego. Planowanie przestrzenne i zagospodarowanie przestrzeni W 2012 r. w Tomaszowie Mazowieckim obowiązywało 48 miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które pokrywały 163 ha. Stanowiło to niecałe 4% powierzchni całego miasta. Jest to znacznie niższy odsetek niż dla całego powiatu tomaszowskiego (24,2%), województwa łódzkiego (28,9%), Polski (27,9%) oraz porównywanych miast (z wyjątkiem Zgierza, który jest w podobnej sytuacji). Niewielka powierzchnia miasta objęta miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego oraz mijające 5 lat od aktualizacji studium powinny skłonić miasto do zwiększenia wysiłków usprawnienia zarządzania przestrzenią publiczną. 2 Aktualizacja Programu Ochrony Środowiska dla Miasta Tomaszowa Mazowieckiego na lata , s. 38; Plan Rozwoju Lokalnego dla Miasta Tomaszów Mazowiecki na lata Aktualizacja na rok 2012, S t r o n a\n12 Rysunek 2. Powierzchnia objęta uchwalonymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego w mieście Tomaszów Mazowiecki na tle porównywanych jednostek terytorialnych w 2012 roku (w %) 100,0 100,0 80,0 60,0 52,7 57,0 40,0 20,0 0,0 27,9 28,9 24,2 3,9 23,1 6,0 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych BDL GUS, 2014 Infrastruktura techniczna Infrastruktura komunalna Tomaszów Mazowiecki zaopatrywany jest w wodę przede wszystkim z ujęć powierzchniowych, a dodatkowo także z ujęć podziemnych. Długość sieci wodociągowej w Tomaszowie Mazowieckim przez ostatnie dziesięć lat praktycznie się nie zmieniła. W 2013 r. wynosiła 163,1 km, a w 2004 r. 163,9 km. W Tomaszowie Mazowieckim z wodociągów korzysta obecnie 91,4% mieszkańców. Jest to, co prawda więcej niż średnia dla powiatu (87,1%), czy województwa (89,9%), ale najmniej spośród innych miast regionu zbliżonych liczbą ludności do Tomaszowa Mazowieckiego. W 2012 r. jedynie ok. 79% mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego korzystało z sieci kanalizacyjnej. Było to znacznie mniej niż w pozostałych porównywalnych wielkościowo miastach. Inwestycje by w zupełności skanalizować miasto wydają się tym bardziej konieczne, że pozwalają ograniczyć rozpraszanie zabudowy mieszkaniowej w strefie podmiejskiej, a to z kolei sprzyja zmniejszeniu kosztów świadczenia usług publicznych w gminie. Także odsetek mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego obsługiwanych przez oczyszczalnie ścieków jest bardzo niski. Co prawda wskaźnik ten na poziomie prawie 67% jest dużo wyższy niż średnia dla powiatu tomaszowskiego, to jednak pozostałe duże miasta w województwie, takie jak Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Zgierz radzą sobie znacznie lepiej i prawie całą ich populację obsługuję oczyszczalnie ścieków. 11 S t r o n a\n13 Tabela 1. Odsetek mieszkańców miasta Tomaszów Mazowiecki korzystających z wodociągów, sieci kanalizacyjnej w 2012 r. i oczyszczalni ścieków w 2013 r. na tle porównywalnych jednostek terytorialnych [w %]. wodociągi kanalizacja oczyszczalnie Polska 87,9 64,3 70,3 Województwo łódzkie 89,9 60,4 68,0 Powiat tomaszowski 87,1 54,0 49,4 Tomaszów Mazowiecki 91,4 79,8 66,7 Piotrków Trybunalski 96,4 89,0 100,0 Skierniewice 92,9 88,1 99,7 Pabianice 92,3 80,5 94,0 Zgierz 95,5 79,4 99,8 Bełchatów 98,4 93,7 95,3 Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Miasto podjęło działania w kierunku modernizacji systemu odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych. Od 2008 r. prowadzony jest przy udziale środków europejskich projekt Modernizacja oczyszczalni ścieków i skanalizowanie części aglomeracji Tomaszowa Mazowieckiego" realizowany przez Zakład Gospodarki Wodno - Kanalizacyjnej w Tomaszowie Mazowieckim Sp. z o.o., który zakłada wybudowanie ok. 102 km sieci kanalizacyjnej i modernizację ok. 19 km istniejącej sieci sanitarnej oraz modernizację oczyszczalni ścieków. Zakończenie projektu planowane jest na rok Infrastruktura transportowa i komunikacja publiczna Obecnym problemem miasta jest duże natężenie ruchu tranzytowego z kierunku Łodzi i drogi nr 8 w stronę Opoczna (ciąg drogi wojewódzkiej nr 713) oraz ruchu turystycznego z kierunku północnego, przez centrum miasta w rejony terenów rekreacyjnych Zalewu Sulejowskiego. W efekcie powoduje to przeciążenia ruchem samochodowym głównie w rejonie śródmieścia. Na terenie Tomaszowa Mazowieckiego komunikację publiczną obsługują autobusy miejskie, autobusy międzymiastowe oraz kolej. W samym mieście funkcjonuje jedynie komunikacja autobusowa prowadzona przez spółkę miejską - Miejski Zakład Komunikacyjny w Tomaszowie Mazowieckim Sp. Z o. o. W odległości 3 km od centrum miasta znajduje się dworzec kolejowy PKP i autobusowy PKS. Międzymiastowa komunikacja autobusowa, oprócz krajowych tras, obsługuje także połączenia powiatowe (Wielka Wola, Czerniewice, Żelechlinek, Będków) oraz wojewódzkie (Opoczno, Gapinin, Rawa Mazowiecka, Skierniewice, Łódź, Wieluń i Piotrków Trybunalski). Miasto ma także stosunkowo długą sieć ścieżek rowerowych w porównaniu do podobnych miejscowości w województwie. Od 2012 do 2013 r. długość tras dla rowerów wzrosła z 2,9 km do 24,3 km. 12 S t r o n a\n14 Tabela 2. Długość ścieżek rowerowych w mieście Tomaszów Mazowiecki na tle porównywalnych jednostek terytorialnych w 2013 r. Długość ścieżek rowerowych (km) Województwo łódzkie 471,9 Powiat tomaszowski 30,1 Tomaszów Mazowiecki 24,3 Piotrków Trybunalski 20,9 Skierniewice 19,3 Pabianice 2,3 Bełchatów 24 Zgierz 2 Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Infrastruktura drogowa i komunikacja publiczna wymagają jednak usprawnienia. Badania mieszkańców wykazały, że zaraz po wysokim bezrobociu największą wadą gminy miejskiej jest zła jakość infrastruktury drogowej oraz dostępności komunikacyjnej. Badani wskazywali na problem, jakim jest niesatysfakcjonująca siatka połączeń komunikacyjnych między gminami oraz zły stan nawierzchni drogowej i chodników. Mieszkalnictwo Tomaszów Mazowiecki charakteryzuje się najniższym spośród porównywanych miast przyrostem liczby mieszkań w latach , który wynosił 819 mieszkań. Pod względem liczby mieszkań Tomaszów Mazowiecki znajduje się zaraz za Piotrkowem Trybunalskim i Pabianicami. Przeciętna powierzchnia użytkowa jednego mieszkania w Tomaszowie Mazowieckim wynosiła 59 m 2 i była znacznie niższa niż średnia dla powiatu tomaszowskiego (69,1 m 2 ) i województwa (67,8 m 2 ). Miasto Tomaszów Mazowiecki w 2012 r. posiadało 143 mieszkania socjalne o łącznej powierzchni 3670 m 2. O niskim standardzie mieszkań w Tomaszowie Mazowieckim świadczyć może wskaźnik lokali mieszkalnych posiadających łazienki. W 2012 r. było to tylko 88,7%, podczas gdy w pozostałych miastach wskaźnik ten wynosił prawie 90% i więcej (Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Bełchatów, Zgierz). 13 S t r o n a\n15 Tabela 3. Wyposażenie mieszkań w mieście Tomaszów Mazowiecki w wybrane instalacje techniczno-sanitarne w 2012 roku na tle porównywalnych jednostek terytorialnych Wodociąg Łazienka Centralne ogrzewanie Gaz sieciowy liczba % liczba % liczba % liczba % Powiat tomaszowski , , , ,2 Tomaszów Mazowiecki , , , ,7 Piotrków Trybunalski , , , ,7 Skierniewice , , , ,3 Pabianice , , , ,9 Zgierz , , , ,6 Bełchatów , , , ,4 Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Sektor gospodarki i przedsiębiorczości W 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim do rejestru REGON wpisano 521 nowych podmiotów gospodarczych. Było to aż o 18% mniej niż w 2009 r. W 2013 r. na terenie Tomaszowa Mazowieckiego zlokalizowanych było łącznie 5512 podmiotów gospodarki narodowej. Stanowiło to prawie 60% tego typu podmiotów działających w powiecie tomaszowskim. Pod względem struktury własnościowej w Tomaszowie Mazowieckim w 2013 r. dominowały podmioty prywatne (5347), które stanowiły 59,8% wszystkich tego typu podmiotów w powiecie tomaszowskim, zaś pod względem struktury wielkościowej dominowały mikroprzesiębiorstwa. W mieście znajdują się tylko 4 duże przedsiębiorstwa. Do połowy lat 90. XX w. struktura gospodarki Tomaszowa Mazowieckiego zdominowana była przez duże zakłady przemysłowe z branży włókienniczej. Od tego czasu tomaszowska gospodarka przeszła zmianę opierając się głównie o firmy handlowo-usługowe. Wśród największych przedsiębiorstw działających na terenie miasta wciąż znajdują się zakłady produkcyjne i przemysłowe, takie jak Frito Lay Poland Sp. z o.o. (branża spożywcza), Ceramika Paradyż Sp. z o.o. (ceramika), Roldrob S.A. (produkcja drobiarska). Na terenie Tomaszowa działa też kilka zakładów z branży włókienniczej, np. Zakłady Przemysłu Wełnianego Tomtex S.A, Galli Poland Sp. z o.o., Część terenów inwestycyjnych Tomaszowa Mazowieckiego należy do podstrefy Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. 14 S t r o n a\n16 Rysunek 3. Liczby podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON w latach w mieście Tomaszów Mazowieckie na tle porównywalnych jednostek terytorialnych Tomaszów Mazowiecki Piotrków Trybunalski Skierniewice Pabianice Zgierz Bełchatów Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Struktura podmiotów gospodarczych w Tomaszowie Mazowieckim jest umiarkowanie zróżnicowana. Według sekcji PKD 2007 najliczniej reprezentowane są przedsiębiorstwa z branży handlu hurtowego i detalicznego oraz naprawy pojazdów (sekcja G) 31,1% wszystkich firm w mieście. W dalszej kolejności trzykrotnie mniej podmiotów gospodarczych niż w sekcji G funkcjonuje w sekcji C - przetwórstwo przemysłowe (10,9%) oraz sekcji F budownictwo (10,9%). Wskaźnik przedsiębiorczości liczony liczbą podmiotów gospodarczy wpisanych do rejestru REGON na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym jest ważnym miernikiem potencjału gospodarczego miasta. Pod tym względem Tomaszów Mazowiecki (138,6 podmiotów) wybija się na tle innych miejscowości w powiecie (124,7 podmiotów). 15 S t r o n a\n17 Rysunek 4. Liczba podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON na 1000 mieszkańców w 2013 roku w mieście Tomaszów Mazowieckie na tle porównywalnych jednostek terytorialnych Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Wskaźnikiem, który świadczy o postawie i zaradczości osób mieszkających w mieście, jest wskaźnik przedsiębiorczości liczony liczbą osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą na 1000 mieszkańców. Ze wskaźnikiem wynoszącym 107 w 2013 r. miasto wypada niekorzystnie na tle średniej dla kraju (121), województwa (115) i innych dużych miast w regionie np. Piotrkowa Trybunalskiego (122). W Tomaszowie Mazowieckim wsparcie i doradztwo dla firm zapewniają dwa stowarzyszenia: Stowarzyszenie Kupców Targowiska Miejskiego w Tomaszowie Mazowieckim oraz Stowarzyszenie Kupców i Przedsiębiorców Powiatu Tomaszowskiego (chociaż ich oferta jest ograniczona do jednej branży). Niewielka liczba instytucji otoczenia biznesu może powodować deficyt informacji dla potencjalnych inwestorów. Dlatego władze miasta powinny po pierwsze, opracować kompleksową ofertę dla inwestorów chcących założyć działalność na terenie Tomaszowa Mazowieckiego, a po drugie, przygotować program pomocy finansowej i instytucjonalnej dla lokalnych przedsiębiorców. Rynek pracy i bezrobocie Tomaszów Mazowiecki posiada największą liczbę osób zarejestrowanych, jako bezrobotne w porównaniu do innych największych ludnościowo miast województwa. Liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Tomaszowie Mazowieckim w 2013 r. wynosiła 4860 osoby, z czego 51,7% stanowili mężczyźni, a 48,3% kobiety. Liczba osób pozostających bez pracy w mieście stanowiła ponad 58% bezrobotnych z całego powiatu tomaszowskiego. 16 S t r o n a\n18 Tabela 4. Struktura zarejestrowanych bezrobotnych według płci w 2013 roku w mieście Tomaszów Mazowiecki na tle porównywalnych jednostek terytorialnych Ogółem Mężczyźni Kobiety Polska Województwo łódzkie Powiat tomaszowski Tomaszów Mazowiecki Piotrków Trybunalski Skierniewice Pabianice Zgierz Bełchatów Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Miasto posiada najwyższy odsetek osób bezrobotnych w wieku produkcyjnym (12,2%) spośród innych podobnych pod względem ludności miast w województwie łódzkim. Zaraz za Tomaszowem Mazowieckim najgorszy wskaźnik posiadają Pabianice (11%). Osoby bez prawa do zasiłku w Tomaszowie Mazowieckim stanowią 85,2% ogółu bezrobotnych. Rysunek 5. Odsetek zarejestrowanych bezrobotnych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wg płci w mieście Tomaszów Mazowiecki na tle porównywalnych jednostek terytorialnych (w %). Kobiety Mężczyźni 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 9,4 8,2 9,5 9,9 11,3 11,2 12,4 12,1 9,7 9,4 7,6 7,0 11,2 11,0 10,8 10,8 11,0 7,2 4,0 2,0 0,0 Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, S t r o n a\n19 Opinia badanych mieszkańców potwierdza zaprezentowane powyżej wskaźniki. Na pytanie czy miasto jest dobrym miejscem do zamieszkania średnia ocen wyniosła 3,60 (na skali 1-5, gdzie 1 oznaczało zdecydowanie nie, 5-zdecydowanie tak) i jest to średnia nieco niższa od średniej dla powiatu ogółem (3,71). Natomiast pytanie czy miasto jest dobrym miejscem do znalezienia pracy uzyskało dużo niższy wynik średnia ocen wyniosła 2,85 (na skali 1-5) Zarządzanie finansami publicznymi Kondycję finansów samorządu miejskiego najlepiej opisuje budżet miasta. W 2013 r. dochody miasta Tomaszów Mazowiecki osiągnęły kwotę zł. Całkowite wydatki wynosiły zaś zł. Stąd też saldo roczne budżetu było dodatnie, a nadwyżka wyniosła zł. W latach budżet miasta wzrósł ponad dwukrotnie. Należy także wskazać, że w latach wydatki wzrosły aż o 39 mln zł, podczas gdy dochody o ok. 17 mln zł. Doprowadziło to do największego deficytu budżetowego w mieście w ciągu ostatnich dziesięciu lat i zmusiło władze miasta do zaciągnięcia kredytu długoterminowego 3. Rysunek 6. Dochody i wydatki budżetowe ogółem w latach w mieście Tomaszów Mazowiecki [w mln zł] 200,00 180,00 180,70 176,67 160,00 140,00 120,00 Dochody Wydatki 100,00 80,00 88,98 85, Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 W 2013 r. dochody budżetowe na 1 mieszkańca w Tomaszowie Mazowieckim wynosiły 2778 zł, wydatki zaś 2716 zł. Było to niewiele mniej niż średnia dla powiatu tomaszowskiego odpowiednio 3023 zł i 2987 zł oraz znacznie poniżej średniej dla województwa łódzkiego (3704 zł dochodów; 3766 zł wydatków) oraz Polski (3747 zł dochodów; 3750 zł wydatków). 3 Uchwała Nr LXI/512/10 Rady Miejskiej Tomaszowa Mazowieckiego z dnia 30 czerwca 2010 r. w sprawie zaciągnięcia kredytu długoterminowego przeznaczonego na pokrycie planowanego deficytu budżetu w 2010 r i spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek. 18 S t r o n a\n20 Największą kategorią wydatków w 2013 r. w budżecie Tomaszowa Mazowieckiego była oświata i wychowanie (36,9% wszystkich wydatków) oraz zadania z zakresu pomocy społecznej (23,6% wszystkich wydatków). Tomaszów Mazowiecki jest aktywny pod względem pozyskiwania dofinansowania na projekty. W ramach krajowych programów operacyjnych oraz wojewódzkiego programu operacyjnego na terenie miasta zrealizowano lub nadal realizowanych jest 57 projektów 4, na które dofinansowanie wynosi 141,1 mln zł, a w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (komponent krajowy i regionalny) 17 projektów z dofinansowaniem 11,3 mln zł. Demografia W 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim mieszkało osób. Stanowiło to 54,1% wszystkich mieszkańców powiatu tomaszowskiego. Tym samym miasto pod względem liczby ludności było czwartym największym zaraz po Łodzi, Piotrkowie Trybunalskim i Pabianicach. W porównaniu do 2004 r. Tomaszów Mazowiecki doświadczył ponad 3% spadku ludności. Tendencja ta w omawianym okresie widoczna była także w województwie łódzkim (2,8%) oraz innych porównywanych miastach tego regionu (największa w Pabianicach 5%). Rysunek 7. Zmiana liczby mieszkańców w latach w mieście Tomaszów Mazowiecki liczba mieszkańców Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Na zmiany demograficzne oddziałują dwa procesy: ruch naturalny ludności, czyli inaczej przyrost naturalny oraz ruch wędrówkowy, czyli liczba wymeldowań z danej gminy oraz liczba osób, które się w niej zameldowały. Sumą salda ruchu naturalnego i salda ruchu wędrówkowego jest przyrost rzeczywisty ludności, który można inaczej nazwać sumarycznym trendem ludności. 4 Na podstawie Krajowego Systemu Informatycznego, 2014, stan na dzień S t r o n a\n21 W okresie lat w Tomaszowie Mazowieckim występował ujemny przyrost naturalny. W 2013 r. wskaźnik ten wynosił -4,2. Oznacza to, że w mieście umierało więcej osób, niż się rodziło. Wartości ujemne wskaźnik ten miał też na poziomie powiatu tomaszowskiego. W Tomaszowie Mazowieckim w latach odnotowano także ujemne saldo ruchu wędrówkowego, co oznacza większą liczbę emigrantów wyjeżdżających z miasta, niż imigrantów do niego przyjeżdżających. W 2013 r. wskaźnik wynosił 5,5 i był jednym z najniższych spośród porównywanych miast. Najwięcej mieszkańców Tomaszowa Mazowieckiego w 2013 r. emigrowało na wieś 54% ogółu wszystkich wymeldowanych. Wieś była też tym miejscem, z którego najczęściej w 2013 r. osiedlali się nowi mieszkańcy Tomaszowa Mazowieckiego (59% ogółu zameldowanych). Powyższe dane mogą wskazywać na popularny w całej Polsce trend wyprowadzania się ludzi z miast na jego przedmieścia lub do sąsiadujących z nim gmin o charakterze wiejskim. Tomaszów Mazowiecki w 2013 r. miał najniższy przyrost rzeczywisty ludności spośród innych porównywanych w opracowaniu miast, tj. -9,7 (tabela 15). Rysunek 8. Przyrost rzeczywisty ludności w latach w mieście Tomaszów Mazowiecki przyrost rzeczywisty ludności , ,7-12 Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Liczba zawieranych małżeństw w Tomaszowie Mazowieckim w 2013 r. spadła wyraźnie poniżej poziomu z roku Duży spadek w Tomaszowie Mazowieckim w latach można częściowo tłumaczyć dużym poziomem emigracji z miasta. W efekcie w 2013 r. liczba zawartych małżeństw na 1000 mieszkańców w Tomaszowa Mazowieckiego wynosiła 3,6 i była najniższa spośród innych analizowanych miast. 20 S t r o n a\n22 Na kondycję lokalnej gospodarki obecnie i w przyszłości wpływa wskaźnik obciążenia demograficznego. Pokazuje on stosunek liczby osób w wieku nieprodukcyjnym (łącznie osoby w wieku przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym) na 100 osób w wieku produkcyjnym. W 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim wskaźnik obciążenia demograficznego był najwyższy (63,2 osoby w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób wieku produkcyjnym) spośród porównywalnych pod względem liczby ludności miast w województwie łódzkim. Przykładowo w Piotrkowie Trybunalskim było to 61 os.; w Skierniewicach 56,9 os.; w Pabianicach 61,7 os. Sprawy społeczne i kapitał społeczny Oświata, edukacja, wychowanie W 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim zlokalizowane były 2 żłobki, które obsługiwały także cały teren powiatu tomaszowskiego. Brak było innego rodzaju placówek opieki nad dziećmi do lat 3, czyli oddziałów żłobkowych i klubów dziecięcych. Obie placówki na terenie miasta miały 115 miejsc. Pod względem liczby przedszkoli i punktów przedszkolnych Tomaszów Mazowiecki (18 placówek) wypadał znacznie lepiej niż inne porównywalne wielkościowo do niego miasta (Skierniewice 15 placówek, Pabianice 16; Zgierz 15; w Bełchatów 12). Odsetek dzieci w wieku 3-6 lat objętych wychowaniem przedszkolnym w 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim wynosił tylko 75,2%. Na terenie miasta w 2013 r. działało 9 szkół podstawowych publicznych i niepublicznych. W tym prowadzonych przez gminę miejską Tomaszów Mazowiecki było: 5 szkół podstawowych, 2 szkoły podstawowe w dwóch zespołach szkolno-gimnazjalnych oraz 1 szkoła w zespole szkolno przedszkolnym. Na terenie miasta znajduje się także szkoła niepubliczna, dotowana przez gminę miejską Tomaszów Mazowiecki - Pierwsza Chrześcijańska Szkoła Podstawowa TOMEK w Tomaszowie Mazowieckim. W 2012 r. w Tomaszowie Mazowieckim do szkół podstawowych uczęszczało 3660 uczniów. W porównaniu do 2004 r. liczba uczniów szkół podstawowych w mieście spadła prawie o 20%. Tendencja spadkowa tego wskaźnika widoczna była w omawianym okresie także we wszystkich porównywanych miastach. Istotnym miernikiem stanu edukacji w kraju i w gminach jest współczynnik skolaryzacji netto. Pokazuje on relację liczby osób uczących się na danym poziomie kształcenia (w danej grupie wieku) do liczby ludności w grupie wieku określonej jako odpowiadająca temu poziomowi nauczania. Wskaźnik skolaryzacji netto dla szkół podstawowych pomiędzy 2004 a 2012 r. wskazywał wartości powyżej 100%. Oznacza to, że w Tomaszowie Mazowieckim liczba uczniów szkół podstawowych jest większa niż liczba ludności w wieku szkolnym w mieście. Tłumaczyć to można tym, że do Tomaszowa Mazowieckiego uczęszczają dzieci spoza terenu miasta. 21 S t r o n a\n23 Rysunek 9. Wskaźnik skolaryzacji netto dla szkół podstawowych i gimnazjalnych w latach w mieście Tomaszów Mazowiecki wskaźnik skolaryzacji netto dla gimnazjów wskaźnik skolaryzacji netto dla szkół podstawowych Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Na terenie miasta Tomaszów Mazowiecki znajduje się 6 szkół gimnazjalnych prowadzonych przez gminę miejską. Ponadto w mieście działa też szkoła publiczna prowadzona przez podmiot niepubliczny, którą jest Gimnazjum dla Dorosłych zarządzane przez Spółkę cywilną KOMED. Na obszarze Tomaszowa Mazowieckiego działają też trzy placówki niepubliczne dotowane przez władze samorządowe miasta: Katolickie Gimnazjum w Tomaszowie Mazowieckim oraz dwa zaoczne gimnazja dla dorosłych. Podobnie jak w przypadku uczniów szkół podstawowych w latach w Tomaszowie Mazowieckim można było zaobserwować spadek liczby uczniów gimnazjów. Wynosił on aż 27,5% w porównaniu do 2004 r. Wskaźnik skolaryzacji netto dla gimnazjów w Tomaszowie Mazowieckim także przyjmuje wartości powyżej 100%. W 2012 r. wyniósł on 101,2%. Oznacza to, że do tego typu szkół w mieście uczęszczają także uczniowie w wieku lat z okolicznych miejscowości i gmin. Jakość nauczania w gimnazjach odzwierciedlają w pewnym stopniu wyniki egzaminu gimnazjalnego. W 2013 r. nie odstawały zbytnio od średnich wyników dla powiatu tomaszowskiego i innych porównywanych miast. W przypadku egzaminów z j. polskiego, matematyki, j. angielskiego i j. niemieckiego były nieznacznie lepsze niż średnia dla województwa łódzkiego. Tabela 5. Wyniki egzaminu gimnazjalnego w 2013 roku w mieście Tomaszów Mazowiecki i na tle porównywalnych jednostek terytorialnych Jednostka terytorialna Część humanistyczna Egzamin z historii i wiedzy o społeczeństwie Egzamin z j. polskiego Część matematycznoprzyrodnicza Egzaminy z przedmiotów przyrodniczych Egzamin z matematyki Część językowa - angielski Poziom podstawowy Poziom rozszerzony Część językowa - niemiecki Poziom podstawowy Poziom rozszerzony woj. łódzkie 58,0 62,6 59,7 48,5 63,0 45,6 58,3 39,8 Powiat 58,1 63,8 60,0 49,8 61,8 44,6 67,1 50,2 22 S t r o n a\n24 tomaszowski Tomaszów Mazowiecki Piotrków Trybunalski 57,4 64,5 59,7 48,8 64,1 48,3 68,7 53,1 60,1 64,3 59,0 50,2 65,7 49,8 55,9 33,6 Skierniewice 61,4 66,0 62,4 53,3 70,2 52,2 61,3 49,0 Pabianice 57,1 60,8 58,5 47,6 66,0 49,9 55,2 37,0 Zgierz 57,2 61,2 59,5 45,8 66,9 48,1 56,1 30,3 Bełchatów 56,8 60,9 59,2 48,0 65,1 50,6 58,3 35,7 Źródło: opracowanie własne na podstawie: Wyniki egzaminu gimnazjalnego uczniów województwa łódzkiego w roku 2013, Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łodzi, 2013 Kultura Imprezą kulturalną o charakterze ponadlokalnym były Dni Tomaszowa Mazowieckiego obchodzone pod hasłem zaczerpniętym z piosenki Ewy Demarczyk do słów wiesza Juliana Tuwima i muzyki Zygmunta Koniecznego "A może byśmy tak do Tomaszowa". Ze względu na spadek jakości imprezy, w 2014 r. władze miasta zadecydowały o zmianie jej formuły na cykl imprez w okresie letnim, obejmujących m.in.: Miejski Dzień Dziecka i Piknik Organizacji Pozarządowych. Rozpoznawalność wspomnianej imprezy plenerowej i sentyment wielu ludzi do jej festiwalowego charakteru pozwalają sugerować rozważenie powrotu do organizacji tej imprezy. W 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim działy 4 ośrodki i domy kultury (Miejski Ośrodek Kultury, Dzielnicowy Ośrodek Kultury, Młodzieżowy Dom Kultury prowadzony przez powiat tomaszowski, Ośrodek Kultury Tkacz), 1 miejsko-powiatowa biblioteka publicznych i jej filie, 2 muzea (Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim im. Antoniego hr. Ostrowskiego, Skansen Rzeki Pilicy) i 1 prywatna galeria Pod Arkadami oraz kino Włókniarz. Skansen Rzeki Pilicy jest pierwszym w Polsce muzeum na wolnym powietrzu poświęconym rzece (powstało w 2000 r.). W ramach swojej działalności instytucja ta dokumentuje i popularyzuje dziedzictwo przyrodnicze, historyczne oraz kulturowe Pilicy i Nadpilicza 5. Podziemna Trasa Turystyczna "Groty Nagórzyckie" zarządzana przez Skansen Rzeki Pilicy, która została udostępniona do zwiedzania na początku 2012 r. Groty Nagórzyckie tworzą pozostałości po podziemnej części kopalni piasku szklarskiego wydobywanego w XVIII w. aż do początków wieku XIX 6. W 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim zorganizowano 227 imprezy kulturalne, w których uczestniczyło osób. Najlepiej radziły sobie Zgierz, który w 2013 r. miał u siebie 473 imprezy z uczestnikami i Skierniewice z 329 imprezami oraz największą liczbą uczestników wśród porównywanych miast S t r o n a\n25 Warto zwrócić uwagę na stosunek liczby aktywnych osób biorących udział w wydarzeniach i działalności instytucji kulturalnych przypadający na 1000 mieszkańców. Wskaźnik ten pokazuje w sposób pośredni proces nabywania kompetencji kulturowych przez mieszkańców, które są bardzo ważne dla budowy kapitału społecznego. Pod tym względem Tomaszów Mazowiecki wypada umiarkowanie dobrze szczególnie pod kątem uczestników imprez kulturalnych oraz członków klubów i kół kulturalnych przypadających na 1000 mieszkańców. Tabela 6. Uczestnicy imprez kulturalnych na 1000 mieszkańców, członkowie klubów (kół) kulturalnych na 1000 mieszkańców oraz członkowie zespołów artystycznych na 1000 mieszkańców w 2013 r. w mieście Tomaszów Mazowiecki na tle porównywalnych jednostek terytorialnych Jednostka terytorialna uczestnicy imprez kulturalnych na 1000 mieszkańców członkowie klubów (kół) kulturalnych na 1000 mieszkańców członkowie zespołów artystycznych na 1000 mieszkańców Polska 989,9 10,2 2,2 Województwo łódzkie 828,8 8,6 2,2 Powiat tomaszowski 684,0 13,2 2,0 Tomaszów Mazowiecki 835,6 7,2 2,4 Piotrków Trybunalski 588,9 6,6 1,6 Skierniewice 1750,7 12,7 1,2 Pabianice 429,5 10,6 2,4 Zgierz 1184,3 5,0 3,3 Bełchatów 500,3 7,1 1,7 Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Oferta kulturalna miasta w opinii 35% przebadanych mieszkańców zaspokaja wszystkie ich potrzeby (w powiecie odsetek tych odpowiedzi wynosił 28%) co wiąże się zapewne z bogatszą ofertą miasta w porównaniu z innymi gminami powiatu. Oferta kulturalna w ogóle nie spełnia potrzeb 20% mieszkańców. Sport i rekreacja Najważniejszą instytucją w Tomaszowie Mazowieckim, która skupia większość dostępnej infrastruktury sportowej jest Ośrodek Sportu i Rekreacji. Posiada on 3 obiekty, które dysponują zróżnicowaną bazą sportową 7 : obiekt "Przystań"; obiekt OSIR przy ul. Strzeleckiej; obiekt OSIR przy ul. Nowowiejskiej. Ponadto dobrą bazę sportową posiadają szkoły funkcjonujące na terenie S t r o n a\n26 miasta. Obecnie w mieście działa 16 klubów sportowych m.in. Uczniowski Klub Sportowy "Trójka", Klub Sportowy "Duet", Tomaszowskie Stowarzyszenie Pływackie "TS Pływak" oraz 3 kluby o charakterze rekreacyjnym: Miejskie Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej, Ośrodek Sportu i Rekreacji, Klub Sportowy,,Amber 8. Uzupełnieniem oferty sportowej w Tomaszowie Mazowieckim są tereny rekreacyjne. Są to przede wszystkim turystyczne ścieżki rowerowe, które umożliwiają aktywne spędzanie wolnego czasu połączone ze zwiedzaniem okolicznych atrakcji turystycznych. Znaczącym terenem rekreacyjnym o skali regionalnej, który znajduje się w pobliżu Tomaszowa Mazowieckiego, jest Zalew Sulejowski. Oferta czasu wolnego w mieście została przez mieszkańców oceniona średnio na 3,36 (na skali 1-5) co jest wartością nieznacznie niższą od średniej dla powiatu (3,31). Turystyka Tomaszów Mazowiecki i jego okolice są atrakcyjnym miejscem turystycznym. O tej wyjątkowości świadczą liczne szlaki turystyczne, kulturowe i tematyczne, a większość z nich zaczyna swój bieg właśnie w mieście Tomaszów Mazowiecki. Przykładami mogą być: szlak czerwony szlak partyzancki im. mjr Henryka Dobrzańskiego; szlak niebieski im. Prezydenta Profesora Ignacego Mościckiego; szlak rowerowy niebieski im. Juliana Tuwima; szlak kajakowy na rzece Pilicy. W Tomaszowie Mazowieckim znajduje się 27 zabytków nieruchomych wg wykazu zabytków nieruchomych, prowadzonego przez Narodowy Instytut Dziedzictwa 9 m.in. kościół parafialny p.w. św. Wacława, drewniany z 1781 r.; park miejski im. Rodego; zespół pałacowy Ostrowskich; jatki, obecnie galeria Pod Arkadami. W 2013 r. w Tomaszowie Mazowieckim funkcjonowało 6 różnego rodzaju obiektów stanowiących turystyczną bazę noclegową miasta. Stosunkowo liczna i zróżnicowana baza noclegowa w Tomaszowie Mazowieckim może działać dzięki znajdującym się w pobliżu miasta terenom rekreacyjnym i wypoczynkowym, takim jak Zalew Sulejowski oraz miejscowość letniskowosportowa, jaką jest Spała. Pomimo stosunkowo dobrej bazy noclegowej w Tomaszowie Mazowieckim można zaobserwować stopniowy spadek osób korzystających z noclegów. W stosunku do 2007 r. spadek ten wyniósł ok. 67% i był najwyższy wśród omawianych miast S t r o n a\n27 Rysunek 10. Zmiana liczby turystów (korzystający z noclegów) w latach w mieście Tomaszów Mazowiecki i powiecie tomaszowskim. powiat tomaszowski Tomaszów Mazowiecki Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Zdecydowanie najliczniejszymi turystami w Tomaszowie Mazowieckim w 2013 r. byli turyści krajowi (8659 os.), którzy stanowili 86% wszystkich turystów odwiedzających miasto. Warto wspomnieć, że największymi zaletami miasta w opinii badanych mieszkańców są: atrakcje turystyczne zlokalizowane na jego terenie, różnego rodzaju rozrywki i formy spędzania wolnego czasu, walory przyrodnicze oraz dogodna lokalizacja w centralnej Polce. Natomiast badanie turystów wykazało, że do słabych stron oferty turystycznej miasta należą: słaba reklama, brak informacji o atrakcjach turystycznych i słabe ich oznakowanie. Nie mniej jednak 71% turystów zamierza przyjechać na teren gminy miejskiej Tomaszów Mazowiecki ze względu na ciszę, spokój i atmosferę miejsca. Ochrona zdrowia i opieka medyczna Na terenie Tomaszowa Mazowieckiego działa tylko jedna placówka szpitalna przy ulicy Jana Pawła II Szpital, która w 2008 r. została przekształcona w spółkę prawa handlowego, czyli Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Tomaszowskie Centrum Zdrowia. Centrum zdrowia jest cenione za wysoką, jakość świadczonych usług. O dostępności usług opieki zdrowotnej w mieście, oprócz obecności szpitala, świadczyć może liczba przychodni lekarskich. Wskaźnik ten jest o tyle istotny, że stanowi kluczowy element codziennej profilaktyki zdrowotnej. W 2013 roku w mieście Tomaszów Mazowiecki działało 12 POZ oraz pomoc nocna świadczona przez Tomaszowskie Centrum Zdrowia. Stosunek liczby mieszkańców przypadających na 1 przychodnię (POZ i ich filie) w Tomaszowie Mazowieckim 26 S t r o n a\n28 wynosi 1664 osoby i jest niższy niż średnia dla powiatu tomaszowskiego (1815 osoby na 1 przychodnię). Rysunek 11. Liczba mieszkańców na 1 przychodnię w 2013 roku w mieście Tomaszów Mazowiecki i na tle porównywalnych jednostek terytorialnych Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 O dostępności mieszkańców do opieki medycznej na terenie gminy świadczyć może także liczba osób przypadających na 1 aptekę. Sytuacja w Tomaszowie Mazowieckim pod tym względem jest dobra. W mieście na jedną aptekę przypada 2403 osoby i jest to znacznie mniej niż średnia dla województwa łódzkiego (2912 os.) oraz kraju (3150). Pomoc społeczna W Tomaszowie Mazowieckim działa 8 podmiotów świadczących usługi w obszarze opieki społecznej dla mieszkańców miasta: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Ośrodek Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych podlegające gminie, Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, Środowiskowy Dom Samopomocy dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi, Warsztaty Terapii Zajęciowej przy Stowarzyszeniu Rodzin Dzieci i Osób Niepełnosprawnych oraz dwa Domy Pomocy Społecznej podlegające władzom powiatu tomaszowskiego. Na terenie miasta funkcjonuje także Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej (ul. I. Mościckiego 31/33), który świadczy działania z zakresu pomocy społecznej dla mieszkańców gminy wiejskiej Tomaszów Mazowiecki. Tomaszów Mazowiecki w latach miał jedną najwyższych liczbę osób korzystających ze świadczeń środowiskowej opieki społecznej. W 2012 r. takich osób w mieście było Pozytywnym aspektem opisanej sytuacji z lat jest spadek liczby osób korzystających z pomocy społecznej, w porównaniu do 2008 r. aż o 10%. 27 S t r o n a\n29 Rysunek 12. Liczba mieszkańców korzystających ze świadczeń środowiskowej pomocy społecznej na 1000 mieszkańców w 2012 roku w mieście Tomaszów Mazowiecki i na tle porównywalnych jednostek terytorialnych 120,0 100,0 80,0 104,9 95,0 87,9 60,0 40,0 53,6 64,4 59,1 62,7 20,0 0,0 Źródło: opracowanie własne na podstawie BDL GUS, 2014 Aktywność społeczna i obywatelska mieszkańców Ważną sferą życia gminy jest aktywność społeczna i obywatelska mieszkańców. Ich zaangażowanie świadczy o dużym potencjale kapitału społecznego oraz głębokiej świadomości obywatelskiej. Organizacje obywatelskie niejednokrotnie biorą udział także w podejmowaniu decyzji na rzecz rozwoju miasta w ramach procesów partycypacyjnych. W Tomaszowie Mazowieckim działa 114 różnego rodzaju organizacji zaliczanych do trzeciego sektora, m.in.: 13 fundacji, 71 organizacji pozarządowych, 20 klubów sportowych, 4 grupy nieformalne zgłoszone do urzędu miasta, 4 terenowe oddziały Ochotniczej Straży Pożarnej oraz 1 spółdzielnia socjalna - Tomaszowska Spółdzielnia Socjalna "Impuls" 10. Zakres działalności organizacji społecznych w Tomaszowie Mazowieckim jest zróżnicowany, najczęściej jednak dotyczy promocji kultury fizycznej i sportu oraz aktywności kulturalnej. Z punktu widzenia wartości prowadzonych zadań zleconych, najważniejsze sfery oddziaływania organizacji pozarządowych to pomoc osobom wyłączonym społecznie oraz stowarzyszenia abstynenckie. Interesującym wskaźnikiem poziomu aktywności obywatelskiej, ale także zainteresowania władzy miasta mieszkańcami i chęcią ich włączenia w proces decyzyjny jest liczba przeprowadzonych konsultacji społecznych oraz osób biorących w nich udział. Od 2008 r. sytuacja pod względem liczby konsultowanych dokumentów uległa poprawie. W 2008 r. poddano konsultacjom społecznym jeden dokument. W 2010 r. było to już 6 dokumentów, a w 2011 r. 5. W kolejnych latach wskaźnik ten nieco spadł. W 2012 r. konsultowano dwa dokumenty, a rok później 3. Inaczej 10 Źródło: 28 S t r o n a\n30 wyglądał wskaźnik osób biorących udział w konsultacjach. W 2008 r. wynosił 64 osoby, by w kolejnych latach stopniowo się zmniejszać. W 2013 r. w konsultacjach uczestniczyło 21 osób. Zmniejszająca się liczba osób biorących udział w konsultacjach społecznych jest niekorzystnym zjawiskiem w gminach. Oznacza to zanik przepływu informacji na linii władze miasta mieszkańcy i tym samym zanik dialogu obywatelskiego w mieście. Aby przeciwdziałać temu zjawisku władze miasta powinny usprawnić proces konsultacji. 29 S t r o n a\n31 Analiza SWOT Sfera przestrzenna Mocne strony pełnienie funkcji administracyjnych, usługowych o ponadlokalnym charakterze związane z faktem, że Tomaszów Mazowiecki jest siedzibą powiatu tomaszowskiego; stosunkowo duży potencjał demograficzny (czwarte w województwie miasto pod względem liczby ludności); położenie w obrębie zwartego pasu obszarów funkcjonalnych wraz z Piotrkowem Trybunalskim i Opocznem, który stwarza korzystne warunki do tworzenia ponadlokalnych ośrodków wzrostu oraz zacieśniania współpracy pomiędzy miastami; występowanie w niedalekiej odległości największych w Polsce złóż surowców do wyrobu ceramiki oraz największych w kraju kopalni piasków kwarcytowych,,biała Góra" i,,grudzień Las"; potencjał do rozwoju przemysłu oraz usług powiązanych z wydobyciem piasków kwarcowych (wzornictwo przemysłowe, zaplecze naukowo-badawcze, szkolnictwo średnie i wyższe); dobra dostępność komunikacyjna dzięki łatwemu dostępowi do ważnej drogi krajowej nr 1, autostrady A2, a także do lotnisk w Łodzi (58 km) i Warszawie (108 km); ważny węzeł komunikacyjny w skali kraju (droga ekspresowa S8 Wrocław Białystok, początek drogi krajowej nr 48, droga wojewódzka nr 713 łącząca Łódź z Opocznem); dobre połączenia kolejowe, szczególnie linia kolejowa nr 25, która na trasie Koluszki Skarżysko Kamienna zapewnia bezpośrednie połączenie z Centralną Słabe strony utrudnione możliwości wykreowania komplementarnych funkcji wobec ośrodka metropolitalnego (jakim jest Łódź), szczególnie tych dotyczących przedsiębiorstw, edukacji średniej i wyższej oraz kultury, ze względu na jego silne oddziaływanie; słaba sieć powiązań funkcjonalnych Tomaszowa Mazowieckiego z innymi miejscowościami. Oddziaływania funkcjonalne tego miasta obejmują jedynie gminę wiejską Tomaszów Mazowiecki i gminę Lubochnia; niskiej jakości gleby, które charakteryzują się małą ilością wody oraz kwaśnym odczynem; wysoki poziom niskiej emisji, której źródłem są głównie domy jednorodzinne oraz ruch samochodowy (ze względu położenie przy ważnym węźle komunikacyjnym); zły stan wód w rzekach Wolbórka i Czarna, przebiegających przez teren miasta, co obniża walory estetyczne i utrudnia, szczególnie w przypadku tej pierwszej, rozwój funkcji turystycznej; niskie pokrycie miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego miasta (niecałe 4% powierzchni całego miasta), co utrudnia dobre gospodarowanie przestrzenią w mieście i może zniechęcać potencjalnych inwestorów; duże natężenie ruchu tranzytowego z kierunku Łodzi i drogi nr 8 w stronę Opoczna (ciąg drogi wojewódzkiej nr 713) oraz ruchu turystycznego z kierunku północnego, przez centrum miasta w rejony terenów rekreacyjnych Zalewu Sulejowskiego. W efekcie powoduje to 30 S t r o n a\n32 Magistralą Kolejową; stosunkowo długa sieć ścieżek rowerowych w porównaniu do podobnych miejscowości w województwie (od 2012 do 2013 r. długość tras dla rowerów wzrosła z 2,9 km do 24,3 km) co przekłada się na podniesienie komfortu poruszania po mieście. Szanse dostępność funduszy zewnętrznych (Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i inne) na działania rewitalizacyjne w sferze przestrzennej, społecznej i gospodarczej; trend do wydzielania w miastach przestrzeni centralnych i zarządzanie nimi jako szczególnie cenną tkanką miejska (Town Center Management); przeciążenia ruchem samochodowym rejonu śródmieścia; niezadowalająca jakość infrastruktury drogowej (stan nawierzchni drogowej, chodników) oraz połączeń komunikacyjnych miasta z otaczającymi gminami wskazywane przez mieszkańców badania, jako jedna z głównych wad miasta; niewielki postęp w rozwoju czynnej sieci kanalizacyjnej przy w dalszym ciągu niepełnym skanalizowaniu miasta (pomiędzy rokiem 2004 a 2013 sieć kanalizacyjna w mieście wydłużyła się o niewiele ponad 8 km); ograniczona dostępność mieszkańców do sieci kanalizacyjnej wyrażona niskim odsetkiem mieszkańców obsługiwanych przez oczyszczalnie ścieków (66,7%), szczególnie na tle innych porównywalnych wielkościowo miast Piotrków Trybunalski (100%), Skierniewice (99,7%), Pabianice (94%), Zgierz (99,8%), Bełchatów (95,3%) co przekłada się na niższą jakość życia w mieście; niższy standard mieszkań w porównaniu z podobnymi jednostkami terytorialnymi szczególnie pod względem lokali mieszkalnych posiadających łazienki. W 2012 r. było to tylko 88,7%, zaś w pozostałych miastach wskaźnik ten wynosił prawie 90% i więcej (Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Bełchatów, Zgierz). Zagrożenia brak kontynuacji w polityce rozwoju, dominują działania operacyjne brak myślenia strategicznego, w dłuższej perspektywie czasowej. Prowadzenie polityki rozwoju w cyklu wyborczym pracownicy administracji uzależnieni od wyników wyborów lokalnych. Zmiana władzy wiąże się ze zmianami na kluczowych stanowiskach w administracji 31 S t r o n a\n33 coraz bardziej powszechny trend na przeprowadzanie działań rewitalizacyjnych w miastach rewitalizacja historycznych i poprzemysłowych/ pokolejowych części miast; popularyzacja ruchów miejskich - walka z chaosem urbanistycznym, kiepską architekturą, źle zaprojektowanymi ciągami komunikacyjnymi, pstrokacizną reklam w przestrzeni publicznej; popularyzacja ekologicznych rozwiązań w zakresie ogrzewania i pozyskiwania energii, oczyszczania ścieków itp.; wzrost świadomości mieszkańców w zakresie szkodliwości niskiej emisji; wzrost znaczeni idei partycypacji społecznej w planowaniu przestrzeni publicznych w miastach; możliwość realizacji inwestycji w formule publiczno-prywatnej; wzrost znaczenia koncepcji,,smart city czyli inteligentnych miast polegającej na inwestycjach ukierunkowanych na zrównoważony wzrost gospodarczy miasta i podnoszenie jakości życia mieszkańców. samorządowej; rosnące wymogi środowiskowe w stosunku do realizowanych inwestycji; popularyzacja termomodernizacji (proces styropianizacji i pastelozy przestrzeni publicznej); procesy rozlewania miast, które wiążą się z takimi negatywnymi konsekwencjami jak: wyludnianie centrów miast, presja na środowisko naturalne, konieczność rozbudowy infrastruktury komunalnej i społecznej na obrzeżach miast oraz zapewnienia sieci połączeń komunikacją publiczną; wzrastająca liczba użytkowników transportu indywidualnego kosztem komunikacji zbiorowej. Sfera gospodarcza Mocne strony dominacja mikroprzedsiębiorstw w strukturze wielkościowej podmiotów gospodarczych, co jest korzystne gdyż małe przedsiębiorstwa lepiej przystosowują się do zmieniających uwarunkowań zewnętrznych oraz są bardziej elastyczne i podatne na wdrażanie innowacyjnych rozwiązań; zaznaczający się w strukturze branżowej wyższy udział firm z sekcji M - prowadzących działalność profesjonalną, naukową i techniczną (6,5% wszystkich przedsiębiorstw w Tomaszowie Mazowieckim) co świadczy o potencjale innowacyjnym i naukowym; stosunkowo wysoka przedsiębiorczość Słabe strony spadek liczby przedsiębiorstwo wpisanych do rejestru REGON w stosunku do 2009 r. (o 18%) co może świadczyć o przenoszeniu działalności gospodarczej poza miasto (procesy suburbanizacyjne) może to też być konsekwencja weryfikacji danych REGON; stosunkowo niski wskaźnik przedsiębiorczości mieszkańców, liczony liczbą osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą na 1000 osób w wieku produkcyjnym (107 os.) na tle średniej dla kraju (121 os.), województwa (115 os.) i innych dużych miast w regionie (np. Skierniewice 127 os.; Pabianice 128 os.; Zgierz 125 os.); 32 S t r o n a\n34 w mieście liczona liczbą podmiotów gospodarczych wpisanych do rejestru REGON na 1000 mieszkańców w wieku produkcyjnym (138,6 podmiotów; powiat - 124,7 podmiotów ); funkcjonowanie dużych zakładów produkcyjnych i przemysłowych na terenie miasta, takich jak Frito Lay Poland Sp. Z o.o. (branża spożywcza), Ceramika Paradyż Sp. z o.o. (ceramika), Roldrob S.A. (produkcja drobiarska); utrzymywanie się w strukturze przemysłowej tradycyjnych, rozpoznawalnych branż, z których Tomaszów Mazowiecki kiedyś słynął - zakładów z branży włókienniczej np. Zakłady Przemysłu Wełnianego Tomtex S.A, Galli Poland Sp. z o.o., Fabryka Dywanów Weltom SA, Tomaszowska Fabryka Filców Technicznych Sp. z o.o.; funkcjonowanie Podstrefy Tomaszów Mazowiecki (62 ha), która jest jedną z 45 podstref należących do Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Podstrefa posiada 4 inwestorów (Mesgo Polska Sp. z o.o., Paradyż Sp. z o.o, Sevener Logistic Sp. z o.o., Wagran Sp. z o.o.); dobra kondycja finansów publicznych w mieście. W 2013 r. saldo roczne budżetu było dodatnie. W latach budżet miasta wzrósł ponad dwukrotnie; skuteczność w pozyskiwaniu środków europejskich. Tomaszów Mazowiecki (152,4 mln zł) zajmuje miejsce zaraz za Piotrkowem Trybunalskim (251,2 mln zł) pod względem uzyskanego dofinansowania. Szanse możliwość pozyskania środków zewnętrznych na działania związane z uporządkowaniem i przygotowaniem terenów inwestycyjnych (fundusze UE RPO); dostępność funduszy zewnętrznych brak działającej strefy aktywności gospodarczej; stosunkowo duży poziom bezrobocia w mieście - największa liczba osób zarejestrowanych jako bezrobotne (4860 osoby) w porównaniu do innych największych ludnościowo miast województwa (np. Pabianice 4611 osoby); oraz najwyższy odsetek osób bezrobotnych w wieku produkcyjnym (12,2%) spośród innych podobnych pod względem ludności miast w województwie łódzkim; również przez mieszkańców (badanie CATI) bezrobocie wskazywane jako główna wada miasta; dochody i wydatki budżetowe na 1 mieszkańca w Tomaszowie Mazowieckim (kolejno 2778 zł, 2716 zł) znacznie poniżej średniej dla województwa łódzkiego (3704 zł dochodów; 3766 zł wydatków) oraz Polski (3747 zł dochodów; 3750 zł wydatków); w opinii mieszkańców niska ocena miasta jako dobrego miejsce do znalezienia pracy (średnia ocen 2,85 na skali 1-5; średnia dla powiatu tomaszowskiego wyniosła 2,80). Zagrożenia brak kontynuacji w polityce rozwoju, dominują działania operacyjne brak myślenia strategicznego, w dłuższej perspektywie czasowej. Prowadzenie polityki rozwoju w cyklu wyborczym pracownicy administracji uzależnieni od 33 S t r o n a\n35 (Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i inne) na działania wspierające rozpoczynanie działalności gospodarczej, tworzenie nowych miejsc pracy, wprowadzanie innowacji (produktowych, procesowych, organizacyjnych); możliwość realizacji inwestycji w formule publiczno-prywatnej; wzrost zainteresowania sektora prywatnego społeczną odpowiedzialnością biznesu; zwiększenie wykorzystania nowych technologii w edukacji i na rynku pracy; powstawanie centrów logistycznych w pobliżu ważnych węzłów komunikacyjnych (rozwój transportu spedycyjno-logistycznego); wzrost znaczenia usług tzw.,,srebrnej gospodarki ; powstawanie klastrów branżowych (klaster ceramiczno budowlany/ zagłębie ceramiczno - budowlane, turystyczny). wyników wyborów lokalnych. Zmiana władzy wiąże się ze zmianami na kluczowych stanowiskach w administracji samorządowej; wzrost znaczenia handlu internetowego e-commerce kosztem tradycyjnej działalności usługowej; wpływ kryzysów politycznych i zbrojnych (np. konflikt na Ukrainie, embargo na produkty spożywcze) na kondycję podmiotów gospodarczych; rosnące wymogi środowiskowe w stosunku do realizowanych inwestycji wzrost kosztów; niska stabilność dochodów mieszkańców dorywcze prace na tzw. umowy śmieciowe co przekłada się na spadające wpływy z podatków; biurokratyzacja (wynikająca z uwarunkowań systemowych i prawnych) wpływająca na negatywny odbiór administracji i urzędników przez przedsiębiorców i inwestorów; prawne i związane z nimi finansowe ograniczenia rozwoju samorządów m.in. niski udział gminy w podatkach CIT i PIT, zmiany w zakresie możliwości zadłużenia w JST, nakładanie nowych obowiązków na JST bez przekazania dodatkowego finansowania decentralizacja kompetencji bez środków na ich realizację; powstawanie centrów logistycznych w pobliżu ważnych węzłów komunikacyjnych gdzie powstają przeważnie zakłady z dużymi powierzchniami magazynowymi co nie generuje wielu miejsc pracy lub miejsca pracy dla nisko wykwalifikowanych pracowników; wzrost automatyzacji pracy z czym wiąże się zmniejszone zapotrzebowanie na pracowników w firmach; powstawanie dużych galerii handlowych, 34 S t r o n a\n36 Sfera społeczna które powodują wymieranie tradycyjnych centrów miast i ulic handlowych. Mocne strony duża liczba przedszkoli i punktów przedszkolnych (18) w porównaniu do innych podobnych wielkościowo miast w województwie łódzkim (w Skierniewicach zlokalizowanych było 15 tego typu obiektów; w Pabianicach 16; w Zgierzu 15; w Bełchatowie 12); wysoki wskaźnik skolaryzacji netto dla szkół podstawowych i gimnazjów, który oznacza, że do szkół w Tomaszowie Mazowieckim uczęszczają dzieci spoza terenu miasta; funkcjonujące w mieście filie szkół wyższych - Filia Uniwersytetu Łódzkiego, Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Uniwersytetu Technologiczno- Humanistycznego im. Kazimierza Pułaskiego, Wydział Zamiejscowy Wyższej Szkoły Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim; organizowanie licznych imprez kulturalnych o charakterze ponadlokalnym i lokalnym; aktywna działalność ośrodków i domów kultury oraz bibliotek publicznych, która przekłada się na stosunkowo wysokie uczestnictwo mieszkańców wydarzeniach kulturowych w mieście w porównaniu do innych podobnych miast w województwie łódzkim; bogata infrastruktura sportowa oraz liczne kluby i stowarzyszenia sportowe na terenie miasta; atrakcyjne miejsce turystyczne (w tym okolice Tomaszowa Mazowieckiego), z licznymi szlakami turystycznymi, kulturowymi i tematycznymi oraz zabytkami na terenie miasta; wysoki potencjał turystyczny miasta dzięki rezerwatowi Niebieskie Źródła, Grotom Słabe strony utrzymujący się od dłuższego czasu ujemny przyrost naturalny w mieście co pogłębia procesy starzenia społeczeństwa miasta; utrzymujące się ujemne saldo ruchu wędrówkowego, oznaczające większą liczbę emigrantów wyjeżdżających z miasta niż imigrantów do niego przyjeżdżających co świadczy o procesach depopulacji; wysoki wskaźnik feminizacji, czyli liczba kobiet przypadających na 100 mężczyzn (113 kobiet na 100 mężczyzn) w porównaniu do powiatu tomaszowskiego (108 kobiet na 100 mężczyzn), województwa łódzkiego (110 kobiet na 100 mężczyzn), a nawet kraju (107 kobiet na 100 mężczyzn); najniższa liczba zawartych małżeństw na 1000 mieszkańców ( 3,6) spośród innych porównywanych wielkościowo miast (Piotrków Trybunalski - 4,5; Skierniewice - 4,5; Pabianice - 4,2; Zgierz - 4,1; Bełchatów - 5,9) co pogłębia niekorzystne już wskaźniki ujemnego przyrostu naturalnego; wysoki wskaźnik obciążenia demograficznego, czyli stosunku liczby osób w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym (63,2 osoby), spośród porównywalnych pod względem liczby ludności miast w województwie łódzkim (np. Piotrków Trybunalski - 61 os.), co oznacza większe obciążenie osób pracujących i ich dochodów związane z koniecznością zaspokojenia potrzeb osób, które opuściły rynek pracy; stosunkowo niski odsetek dzieci w wieku 3-6 lat objętych wychowaniem przedszkolnym; w 2013 r. wynosił 75,2% 35 S t r o n a\n37 Nagórzyckim oraz Skansenowi Rzeki Pilicy; stosunkowo liczna i zróżnicowana baza noclegowa, działająca dzięki znajdującym się w pobliżu miasta terenom rekreacyjnym i wypoczynkowym (m.in. w pobliskiej Spale); wysoki odsetek turystów, którzy zamierzają ponownie odwiedzić miasto Tomaszów Mazowiecki wynoszący 71% (badanie PAPI); bogata oferta podstawowej i specjalistycznej opieki medycznej (także nocnej, którą zapewnia Tomaszowskie Centrum Zdrowia); dobrze wyposażony Ośrodek Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych oferujący szeroki zakresu usług rehabilitacyjnych dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej, osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych oraz sportowców; dobra dostępność mieszkańców do przychodni lekarskich i aptek. W mieście na jedną aptekę przypada 2403 osoby i jest to znacznie mniej niż średnia dla województwa łódzkiego (2912 os.) oraz kraju (3150); duża liczba stowarzyszeń, fundacji oraz innych instytucji trzeciego sektora, z których część prowadzi działalność pożytku publicznego (13 fundacji, 71 organizacji pozarządowych, 20 klubów sportowych, 4 grupy nieformalne zgłoszone do urzędu miasta, 4 terenowe oddziały Ochotniczej Straży Pożarnej oraz 1 spółdzielnia socjalna). Szanse i jest niższy niż np. w Skierniewicach - 89,9%, czy w Pabianicach 86,1%; spadek osób korzystających z noclegów, pomimo stosunkowo dobrej bazy noclegowej; stosunkowo duża liczba osób korzystających ze świadczeń środowiskowej opieki społecznej. Przykładowo w 2012 r. było to 6220 os.; a w Skierniewicach 2612 os.; w Pabianicach 4402 os.; w Zgierzu 3414 os.; w Bełchatowie 3763 os.; stosunkowo duży odsetek mieszkańców miasta, którzy wskazali w badaniu, że oferta kulturalna w ogóle nie spełnia ich potrzeb (20%); lub spełnia w niepełnym wymiarze (16%); przeciętna ocena oferty czasu wolnego w opinii mieszkańców (3,36 na skali 1-5) co jest wartością zbliżoną do średniej dla powiatu (3,31). słabe oznakowanie atrakcji turystycznych, słaba reklama w opinii turystów odwiedzających miasto. Zagrożenia moda na e-learning; coraz bardziej powszechna cyfryzacja szkół - E-dzienniki; E-podręczniki, tablice multimedialne; wzrost znaczenia idei uczenia przez całe życie; współpraca podmiotów publicznych, prywatnych i społecznych na rzecz malejący przyrost naturalny co powoduje zmiany w strukturze ludności według wieku, systematyczny wzrost odsetka osób w wieku poprodukcyjnym a to przekłada się na zwiększenie potrzeb w zakresie opieki geriatrycznej, paliatywnej oraz zmniejszanie się liczby płatników na ochronę zdrowia; 36 S t r o n a\n38 aktywizacji turystycznej, np. w ramach partnerstw terytorialnych, lokalnych grup działania, lokalnych organizacji turystycznych; zainteresowanie w społeczeństwie aktywnym trybem życia (aktywny wypoczynek, sport, rekreacja); trend turystyki 3E (entertainment, education, excitement); bogacenie się społeczeństwa co przekłada się na częstsze wyjazdy, kilka razy do roku oraz wypady na tzw. długie weekendy; wzrost znaczenia idei marketingu miejsc polegającej na budowaniu marek terytorialnych np. marek turystycznych regionów czy miast; wzrost znaczenia idei partycypacji społecznej w polityce rozwoju lokalnego; wzrost aktywności różnego typu grup nacisku organizowania się społeczeństwa wokół różnego typu kwestii istotnych z punktu widzenia małych społeczności (np. nowe inwestycje, ochrona środowiska, bezpieczeństwo); trend na tworzenie budżetów partycypacyjnych w miastach; digitalizacja kultury i wirtualizacja przedsięwzięć kulturalnych; wzrost świadomości społecznej dotyczącej zrównoważonego rozwoju; przykładanie przez ludzi większej wagi do profilaktyki zdrowotnej; rosnąca popularność programów edukacji prozdrowotnej i proekologicznej w przedszkolach i szkołach; zwrócenie uwagi na rewitalizacje w sferze społecznej droga w utrzymaniu infrastruktura nie przekłada się na realną zmianę społeczną i gospodarczą; dostępność funduszy zewnętrznych (Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i inne) na działania z zakresu aktywizacji społecznej i zawodowej; zmiana stylu życia (zbyt długi czas pracy rodziców, za mało czasu poświęcanego dzieciom, przeciążamy dzieci dodatkowymi zajęciami); adaptowanie nowego stylu życia, kultury pracy itp. do polskich realiów oczekiwanie podobnych standardów świadczenia usług publicznych jak na Zachodzie; migracja młodzieży, związana z edukacją i poszukiwaniem pracy; roszczeniowość społeczeństwa postawa oczekiwania, że państwo rozwiąże wszystkie problemy, bierność; niska frekwencja wyborcza niskie poczucie odpowiedzialności za swoją gminę/powiat, brak poczucia realnego wpływu na rozwój gminy/powiatu. odejście od modelu rodzin wielopokoleniowych samotność osób starszych, brak opieki nad osobami starszymi. 37 S t r o n a\n39 łatwość podróżowania, poznawania nowych trendów, doświadczeń i kultur innych krajów (swoboda przemieszczania się w UE); rozwój nowych sposobów komunikacji (twitter, aplikacje na smartfony, facebook) zanikanie bezpośrednich kontaktów; rozwój prywatnych chmur obliczeniowych, czy hybrydowych, wzrost różnorodności na rynku urządzeń mobilnych i aplikacji, rozwój narzędzi wspomagających zarządzanie treściami i komunikacją, dynamiczny rozwój tzw. Internetu Wszechrzeczy czyli oplatającej cały świat sieci ludzi, danych, procesów i urządzeń podłączonych do Internetu; aktywizacja seniorów dostrzeżenie grupy osób w podeszłym wieku Rady seniorów, Kluby seniorów, Uniwersytety Trzeciego Wieku; rozwój sektora tzw. srebrnej gospodarki. 38 S t r o n a\n40 Część III. Strategiczna. Misja, wizja, cele strategiczne Misja rozwoju miasta Tomaszów Mazowiecki Myślenie o rozwoju miasta podobnie jak strategiczne myślenie o rozwoju innych dziedzin życia gospodarczego i społecznego oraz planowanie działań sprzyjających takiemu rozwojowi wymaga odpowiedzenia sobie na kluczowe pytania: Po co to robimy i co jest naszą aspiracją? Jakie są obszary, w których chcemy skoncentrować swoje wysiłki? W oparciu o jakie wartości działamy? Jakie standardy prowadzenia polityki rozwoju są dla nas istotne? Pytania te odnoszą się w równym stopniu do firm, instytucji publicznych, jak i organizacji pozarządowych zastanawiających się nad swoim rozwojem, a odpowiedź na nie określa się najogólniej jako opis Misji lub precyzyjniej poczucie Misji (ang. sens of mission). Zgodnie z takim ujęciem przedyskutowana została misja rozwoju miasta, która zgodnie z wykorzystanym w procesie strategicznym modelem Ashridge złożona jest z czterech elementów. Na misję rozwoju miasta składają się zatem: główny cel zasadnicza aspiracja rozwoju; domeny strategicznego rozwoju podstawowe obszary prowadzenia polityki rozwoju; wartości istotne z punktu widzenia rozwoju miasta wartości, to w co wierzymy; standardy zachowań organizacyjnych procedury, polityki i schematy działania. Tak określoną misję rozwoju, pomimo wyodrębnienia czterech elementów, należy postrzegać i odczytywać jako integralną całość. Misja w modelu Ashridge to główny cel wskazujący podstawowy kierunek działań, domeny strategicznego rozwoju określające obszary koncentracji wysiłków, ale także wartości oraz standardy zachowań, które towarzyszą procesowi wyboru i realizacji zadań, wpisujące się w określone w celu i strategii główne kierunki rozwoju. W takim ujęciu misja stanowi trzon dokumentu Strategii, który kolejno wypełniany i uszczegółowiany jest (w kolejnych rozdziałach) poprzez zapisy celów strategicznych (priorytetów) / celów operacyjnych (kierunków interwencji) oraz zadań. Czteroelementowa misja rozwoju miasta przedstawiona jest poniżej. 39 S t r o n a\nSTRATEGIA ROZWOJU MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2015-2020 Strategia opracowana w ramach projektu: PARTNERSTWO NA RZECZ ROZWOJU OBSZARU FUNKCJONALNEGO DOLINA RZEKI PILICY W POWIECIE TOMASZOWSKIM\nDIAGNOZA SPOŁECZNO - GOSPODARCZA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO. Załącznik nr 1 do Strategii Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki na lata 2015-2020\nDIAGNOZA SPOŁECZNO - GOSPODARCZA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO Załącznik nr 1 do Strategii Rozwoju Miasta Tomaszów Mazowiecki na lata 2015-2020 Diagnoza opracowana w ramach projektu: PARTNERSTWO NA RZECZ


Jeszcze nigdy poprzeczka nie była zawieszona tak wysoko - XOUTED - Marek Tyniec o Kolarstwie\nFoto Gian Mattia D'Alberto/LaPresse 25 ottobre 2020 Italia Sport Ciclismo Giro d'Italia 2020 - edizione 103 - Tappa 21 - Gara Cronometro Individuale - Da Cernusco sul Naviglio a Milano (km 15,7) Nella foto: Tao Geoghegan Hart (Team Ineos Grenadiers), vincitore, Jai Hindley (Team Sunweb) , Wilco Kelderman (Team Sunweb) Photo Gian Mattia D'Alberto/LaPresse October 25, 2020 Italy Sport Cycling Giro d'Italia 2020 - 103th edition - Stage 21 - ITT - From Cernusco sul Naviglio to Milano In the pic: Tao Geoghegan Hart (Team Ineos Grenadiers), vincitore, Jai Hindley (Team Sunweb) , Wilco Kelderman (Team Sunweb)\nAby nie przynudzać i nie pisać o tym, co było kilka miesięcy temu i o czym wszystkim wiemy będzie wprost. Przeprowadzony w skondensowanej formie i niemal w całości sezon 2020 to niewątpliwy sukces kolarstwa i sportu jako takiego.\nWyścigi rowerowe to poważne wyzwanie logistyczne, to tysiące ludzi przemieszczających się przez regiony i kraje. To rywalizacja w otwartym terenie, codzienne wizyty w kolejnych hotelach, kontakty z samorządowcami, mediami oraz kibicami. I co do zasady udało się to wszystko bezpiecznie przeprowadzić.\nOczywiście były też wpadki na Giro d’Italia, gdzie drużyny Jumbo-Visma oraz Mitchelton Scott wycofały się z powodu pozytywnych przypadków Covid-19 (prawdopodobnie “złapanych” w hotelu na Sycylii) i na Vuelcie (pod koniec której zaraziło się kilkudziesięciu członków Guardia Civil, a także Tomasz Marczyński) a na Tour de France kwarantannie poddany został sam dyrektor wyścigu, ale skuteczność idei izolowanych “baniek” w których miały funkcjonować ekipy okazała się zaskakująco wysoka.\nWiele wskazuje na to, że niepewność dnia kolejnego, gdy każdy start mógł być tym ostatnim nie tylko dla indywidualnych sportowców, ich zespołów ale i całego kolarstwa, sprawiła, że sezon 2020 stał pod znakiem niezmiernie ofensywnej jazdy co przełożyło się na wyrównany poziom i atrakcyjność widowiska.\nDość powiedzieć, że każdy z wielkich tourów zakończył się z różnicą między zwycięzcą a drugim kolarzem poniżej minuty a losy żółtej, różowej i czerwonej koszulki ważyły się do ostatnich chwil.\nNie zawodziły również klasyki i mistrzostwa świata, wygrana van Aerta w San Remo i jego porażka we Flandrii to równie spektakularne momenty co triumf Juliana Alaphilippe’a w Imoli i jego zbyt wcześnie uniesione ręce w Liege.\nCovidowe deja vu\nNie wiem, co musi się wydarzyć w sezonie 2021, by poziom emocji był wyższy. Tym bardziej, że po wczesnych powiewach optymizmu wracamy do sytuacji, gdy kolejne wyścigi są przesuwane niczym premiera nowego filmu o przygodach Jamesa Bonda.\nSprawdziany w Algarve i Andaluzji już teraz przełożono na maj. Wycieczka zawodowców na Półwysep Arabski raczej się odbędzie, natomiast przy obecnym rozwoju epidemii nie postawiłbym więcej niż dziesięć złotych na wczesnosezonowe imprezy we Francji. Widmo kolejnego ścisłego lock-downu krąży bowiem po Europie i kolejnych krajach, w które uderza następna, trudno określić która właściwie, fala pandemii.\nMoże się więc okazać, że te z klasyków, które będą mogły być rozegrane, przywitają na starcie zawodników bez odpowiedniej liczby dni wyścigowych w nogach a to będzie oznaczało powrót do nerwowej atmosfery znanej z sierpnia 2020.\nNowe wyzwania w cieniu kryzysu\nTym bardziej, że sytuacja jest niełatwa. Choć udało się uratować dużą część posad w World Tourze, z finansami nie jest lekko, zarówno drużynom jak i organizatorom zawodów. Kłopoty mają zespoły prokontynentalne i kobiece, w budżetach np. kurortów narciarskich zapraszających do siebie kolarzy po zimie bez turystów będzie pusto.\nTak jak w “realnym” świecie, tak i w wyczynowym sporcie będą pogłębiały się nierówności między biednymi a bogatymi. Zespół Ineos znów wydał worek pieniędzy na wzmocnienia, na transferowe łowy wyruszyli też właściciele ekipy z Emiratów Arabskich.\nFroome w zespole z Izraela, Yates (Adam), Martinez, Pidcock, Porte i de Plus w Ineosie, Majka, Hirshi i Trentin w Emiratach, Lopez w Movistarze, zupełnie przebudowane Ag2r Citroen i DSM (wcześniej Sunweb), Peter Sagan szukający kolejnych szans na Giro d’Italia czy wreszcie Tom Dumoulin robiący sobie przerwę a także perspektywa (wciąż niepewna) Igrzysk w Tokio, nadadzą nowy kontekst i znów będziemy oglądali unikatowe historie.\nZłoty wiek kolarstwa?\nMimo pandemicznych trudności kolarstwo jest w swoim “złotym wieku”. Starzy mistrzowie wskazują wprost na zmianę mentalności atakującego pokolenia młodych pretendentów. Całkowite poświęcenie sportowi powoduje, że dotychczasowym gwiazdom coraz trudniej wytrzymać tempo żółtodziobów. Kolejni herosi ostatniej dekady wspominają, że choć fizycznie są w najlepszej dyspozycji w karierze, nie są w stanie walczyć ze skupioną w 100% na sukcesie młodzieżą.\nChoć niebezpiecznie zbliżamy się do momentu, gdy to sami kolarze będą musieli udowadniać swoją niewinność, równocześnie trzeba powiedzieć, że zwycięzcy kolejnych tourów czy monumentów są raczej “pierwszymi wśród równych” niż będącymi poza zasięgiem geniuszami. A raczej, że owych geniuszy obserwujemy niezwykły urodzaj.\nNie wiem kiedy (a może w ogóle?) poziom sportu rowerowego był nie tylko tak wysoki, ale przede wszystkim tak wyrównany. Kolejni rekordziści i dominatorzy, zaczynając od Coppiego i Bartalego, idąc przez Anquetila, Merckxa, Hinaulta, herosów “ery epo” i “marginal gains” musieli sobie radzić z jednym, maksymalnie dwoma równorzędnymi rywalami. Chwila nieuwagi jednego z nich i było po wyścigu. Tymczasem współcześnie okazuje się, że można nie tylko zbudować kilka “dream teamów”, co więcej, realne jest szybkie zastępowanie liderów równorzędnymi talentami, jeśli oczywiście budżet drużyny jest odpowiednio duży.\nA budżety te, niczym Jeff Bezos, mimo kryzysu i pandemii biją kolejne rekordy, przynajmniej w najbardziej zamożnych zespołach. Biorąc jednak pod uwagę, że mniejsze imprezy są albo odwoływane albo upadają, ambitnym “drugoligowcom” będzie ciężko o sukces, ekspozycję w mediach, sponsorów, czyli o przetrwanie.\nKryzysowy sezon 2021 zapowiada się więc jako kontynuacja trendów obserwowanych od kilku lat, tyle, że jak w wielu innych dziedzinach życia, pandemia i kryzys przyspieszą je, pogłębią i prawdopodobnie zmienią na dłużej.\nZdjęcie okładkowe: Gian Mattia D’Alberto/LaPresse, materiały prasowe RCS\nkolarski sezon 2021 kolarskie transfery pandemia


Producent reklamowych toreb przyjaznych środowisku - Emdex\nProducent reklamowych toreb przyjaznych środowisku\nStart » Przedsiębiorstwa » Drukarnie » Producent reklamowych toreb przyjaznych środowisku\n2019-06-10|Kategoria: Przedsiębiorstwa / Drukarnie\nCoraz większa liczba producentów opakowań i toreb reklamowych zwraca uwagę na rodzaj wykorzystywanych materiałów, które powinny być możliwie najbardziej przyjazne środowisku naturalnemu. Takie kryteria spełnia działalność katowickiego zakładu Nikols, proponującego torby ekologiczne z nadrukiem w promocyjnych cenach, napisy w postaci logo czy gasła reklamowego, nanoszone są sprawdzonymi i zaawansowanymi technikami. Torby bawełniane i papierowe dostępne są tutaj w dziesiątkach modeli, różniących się obecnością uchwytów, dodatkowym laminowaniem czy wzornictwem i rozmiarami, takie bogactwo wyboru, jest dobrą informacją dla potencjalnych zleceniodawców. Opisywane wytrzymałe i wygodne w noszeniu torby ekologiczne z nadrukiem mogą posłużyć do pakowania naszych wyrobów czy podawania w nich upominków dla naszych klientów bądź partnerów biznesowych, pytania ofertowe zadamy tutaj drogą telefoniczną.\nSzukasz gadżetów reklamowych dla swojej firmy? Wybierz eko gadżety i dbaj o środowisko!\nWychodząc naprzeciw zwolennikom ekologii, warto wybierając gadżety reklamowe ekologiczne. Torby bawełniane na zakupy to świetny pomysł na reklamę, a przy tym mający zbawienny wpływ na ekologię! Czy wiesz, że jednorazowe torebki, dostępne w każdym sklepie mogą rozkładać się nawet 500 lat? Warto korzysta...\nSprzedaż części samochodowych w Warszawie\nW prowadzonej przez nas firmie można znaleźć wysokiej jakości części samochodowe. Warszawa Ursus- to tutaj można znaleźć nasz obiekt handlowy. Dysponujemy nowymi i używanymi częściami zamiennymi, dostępnymi w bardzo atrakcyjnych cenach. Posiadamy elementy do samochodów takich marek, jak Skoda, Volkswagen ...\nDobra księgowość Łódź\nFirma Lumons to od wielu już lat działające na polskim rynku biuro rachunkowe, którego główną specjalizacją jest księgowość. Łódź, Aleksandrów Łódzki i Konstantynów Łódzki to główne rynki, na których firma pracuje, ale nie odmawia również pomocy klientom z innych obszarów Polski. Kogo zatrudni...\nPoprawne znakowanie preparatów chemicznych\nPreparaty chemiczne są szeroko stosowane w wielu dziedzinach przemysłu i życia. Z tego powodu należy szczególną uwagę poświęcić kwestiom bezpiecznego oznakowania potencjalnie groźnych substancji. Każdy pojemnik zawierający preparaty mogące szkodzić zdrowiu lub życiu, powinien być zaopatrzony w karty ch...\nPapier pakowy z logo\nOdpowiednia reklama to podstawa udanego biznesu jak i sprawnie funkcjonujących organizacji. Jednak reklama rozumiana w tradycyjny sposób już dawno straciła na wartości dla większości odbiorców, dlatego warto zadbać o szczegóły, które pozornie mogą nie mieć znaczenia a tak naprawdę świadczą o profesjona...\nOryginalny prezent na rocznicę ślubu\nDlaczego warto zaopatrzeć się w lokalizatory GPS?\nJak wyposażyć wnętrza?\nWiedza bez wychodzenia z domu\nGdzie kupić kasy fiskalne duże Szczecin?\nDrukarnia na miarę Twoich marzeń już teraz


Turcja w HB za 1265 zł - Najlepsze Wycieczki - najlepsze oferty last minute!\nTurcja w HB za 1265 zł\nin Turcja 13 sierpnia 2014\t0 1,078 Wyświetleń\nSprawdzony hotel w opcji HB na wylot na przełomie sierpnia i września. Bardzo dobra, lastowa cena na wyloty z Katowic oraz Warszawy.\nTermin: 30.08 – 06.09.2014\nwylot z Rzeszowa: 1265 zł / osoba\ndoris aytur\t2014-08-13\nTagi: doris aytur\nPoprzedni wpis: Ruletka na Djerbę z Rzeszowa\nNastępny wpis: MEGA HIT. Cesarskie miasta za 1390 zł


Perfumowy zawrót głowy - o perfumach i nie tylko...: La Nuit Tresor, Lancome ( 2015)\nLa Nuit Tresor, Lancome ( 2015)\nNigdy chyba nie zrozumiem, jaki głębszy sens kryje się za powstawaniem flankerów, które nie mają nic wspólnego z pierwowzorem.\nOprócz nazwy nie sposób doszukać się absolutnie żadnych skojarzeń z zapachem, do którego się odwołują.\nJednie czysty marketing lub też brutalna ekonomia mogą być powodem.\nNie inaczej jest w przypadku La Nuit Tresor.\nPo gigantycznym sukcesie La Vie est Belle również z domu Lancome, marka postanowiła iść dalej tą ścieżką i zafundować nam kolejną słodkość.\nI tak jak fenomenu wyżej wspomnianego LVEB nie rozumiem, tak La Nuit Tresor do mnie przemówił. Po dwóch latach od premiery, ale liczy się fakt, czyż nie?\nKoło Tresora w wersji La Nuit przechodziłam wiele razy, pierwszy test krótko po premierze nie powalił mnie, później z okazji pojawienia się flankera flankera czyli najnowszej odsłony Tresora La Nuit w wersji La Nuit Caresse zainteresowałam się nowszym zapachem, który wówczas bardzo mi się spodobał. I już, bliska zakupu, postanowiłam jeszcze raz przetestować wersję La Nuit i La Nuit Caresse jednocześnie. Zawsze kiedy mam wątpliwości i chcę się upewnić, prowadzę testy na obu nadgarstkach. Na każdym inny zapach. Wtedy łatwo wyłonić faworyta.\nI test okazał się być potrzebny. O ile Caresse, dużo lżejsze, ciekawsze są w otwarciu, świeżość, słodycz i wrażenie przestrzenności szybko wzbija się w powietrze i znika..., to pierwsza wersja jest dużo trwalsza. A że z natury nie znoszę nietrwałych perfum - wybór był prosty.\nKarmel, wanilia i kawa na owocowej galaretce.\nTak dla mnie pachnie La Nuit Tresor.\nOwocowy początek grają gruszka, liczi i cytrusy. Szybciutko jednak udziela się słodka soczystość, dużo ciągnącego się karmelu z wanilią i słabiutka ale jednak (!) kawa. Kawa w typie napoju kawowego z bitą śmietanką i syropem karmelowym.\nTo nie jest słodziak w typie LVEB czy Aquoliny, taki od którego bolą zęby. La Nuit Tresor pachnie apetycznie i uroczo.\nBardzo komplementowany zapach, trwa ok. 4-5 godzin ale pod koniec jest już lekko wyczuwalny. Szczególnie podoba mi się, gdy już o nim zapomnę, a tu nagle użyty wcześniej Tresor gdzieś się chyłkiem pojawi i daje o sobie znać.\nNiestety kadzidła, które jest w składzie absolutnie nie wyczuwam, a szkoda, byłoby wtedy jeszcze ciekawiej.\nNos: Christophe Raynaud i Amandine Clerc-Marie\nnuty serca: kwiat wanilii, czarna róża, marakuja i truskawka\nnuty bazy: paczula, papirus, kadzidlo, liczi, pralina, wanilia, karmel, kawa, kumaryna i lukrecja.\nDostępny jako eau de parfum w pojemnościach 30,50 i 75 ml.\nAutor: agnes o sobota, czerwca 17, 2017\nEtykiety: flanker, La Nuit Tresor, Lancome, Tresor\nNou, Oliban Pour Homme


Moneta z koralem - bransoletka 436 - Bransoletki srebrne - Biżuteria srebrna\n> Biżuteria srebrna > Bransoletki srebrne > Moneta z koralem - bransoletka 436\nMoneta z koralem - bransoletka 436\nBransoletka wykonana z kul korala ok. 6 mm. Całość dopełnia srebro 925, oksydowane i wypolerowane. Długość bransoletki wynosi ok. 17,8 cm, plus łańcuszek regulacyjny 2 cm. Będzie pasowała na nadgarstek 15-16,5 cm. Elegancko zapakowana. Kule korala posiadają niedoskonałości. Nasi klienci dokonują u nas zakupów od 2006 roku. Każdy z nich ma prawo do zwrotu w ciągu 14 od dnia otrzymania przesyłki.\nkoral bransoletka, czerwona bransoletka, prezent\nKoral - kolczyki 455\nPerły nieregularne - kolczyki 455\nKoła z labradorytem - kolczyki 455\nLabradoryt z kamieniem księżycowym - 455 bransoletka\nNaszyjnik z labradorytu i kamienia księżycowego 455\nSurowe kolczyki z akwamarynu 455\nAkwamaryn - surowa bransoletka 455\nCzaroit - bransoletka 455\nSrebrny naszyjnik z chwostem a666\nDuży srebrny wisiorek z jaspisem\nSilver bunch - srebrne kolczyki\nKoral w sweterku vol. 2 - kolczyki\nRóża - broszka\nKatarzyna Kamiń... 110,00\nSrebrny Pierścionek z Turmalinem\nGeometrycznie z koralem kolczyki


Kiedy życie ma sens? | Apostolinki.pl\nWstaję rano, idę do szkoły lub pracy, zmęczony wracam do domu, kilka zajęć, lekcje i znowu trzeba kłaść się spać, żeby rano wypoczęty wstać. I codziennie podobnie. Można by powiedzieć – ciągła rutyna. Czy nie zdarza ci się zadawać sobie pytania: I po co to wszystko? Czy to wszystko ma sens? A pewnie, że ma i to, jaki! Trzeba tylko odnaleźć sens życia. On jest w zasięgu twojej ręki, tylko w ferworze dnia zgubił się po drodze. \nSensem twojego życia jest miłość. Bóg, który jest Miłością właśnie z miłości obdarzył cię życiem. Zanim twoi rodzice zapragnęli potomstwa, Bóg zapragnął ciebie. Oto wszystko! Ale kto o tym pamięta? Dobry Bóg wie, że człowiek często zapomina o tym, dlatego posłał swojego Syna – Jezusa, który powiedział sam o sobie „Ja jestem Życiem”. Jezus z woli Ojca powołuje ludzi do miłości w konkretny sposób. Każdemu człowiekowi pokazuje indywidualną drogę powołania: drogę małżeństwa, kapłaństwa, konsekracji świeckiej lub zakonnej, misyjnej, jako oddani ludzie w służbie drugiemu. Wiele dróg i wszystkie jednakowo piękne i wymagające. W każdym powołaniu człowiek staje się darem dla drugiego człowieka służąc mu w miłości. To jedynie miłość nadaje sens naszemu życiu.\nJezus jest Życiem – bo trwa w nieustannej miłości do Ojca i z tej miłości czerpie. Jezus uczy kochać drugiego człowieka. Na wiele sposobów na kartach Ewangelii pokazuje, że miłować drugiego to usunąć się w cień, to być pokornym, to służyć, to przebaczać. Zatem, kiedy twoje życie traci smak, wydaje się bez sensu, zamiast zadawać sobie pytanie: „Po co to wszystko?, zadaj sobie inne pytanie: „Dla kogo to wszystko?”. Wtedy zobaczysz siebie i twoją rodzinę, być może twoją wspólnotę zakonną, wspólnotę parafialną a w nich samego Jezusa. Kiedy odkryjesz jak bardzo jesteś obdarowany przez Boga, to wróci chęć i zapał, by jeszcze więcej i na różne sposoby „spalać się w miłości”.


PHILIPS Telewizor 75PUS8303/12 - 75 cali NANO LED 4K UHD HDR Plus - Sklep Audio Color\nStrona główna / Marki / Philips / PHILIPS Telewizor 75PUS8303/12 – 75 cali NANO LED 4K UHD HDR Plus\nPHILIPS Telewizor 75PUS8303/12 – 75 cali NANO LED 4K UHD HDR Plus\nKategorie: Philips, Telewizory i źródła wideo, Telewizory LED, Telewizory ≥75 cali Tagi: darmowa, nastanie\nNiezwykle smukły telewizor LED Android 4K UHD z 3-stronnym systemem Ambilight\nTV 189 cm (75″) z systemem Ambilight\nKolory w technologii Nano IPS. Bogactwo barw widoczne z każdego miejsca w pomieszczeniu.\nMasz w planach wieczór filmowy, ważny mecz czy granie w gry? Technologia Nano IPS zapewnia żywe kolory oraz szeroki kąt widzenia. Jednolite cząsteczki wielkości nanometra pochłaniają nadmiar światła generowanego przez ekran. Czerwienie pozostają czerwone, trawa wygląda naprawdę zielono, a błękit jest zawsze niebieski, nawet pod kątem 60 stopni.\nSteruj telewizorem Philips Android za pomocą głosu. Chcesz zagrać w grę, obejrzeć serial na Netfliksie lub wyszukać materiały i aplikacje w sklepie Google Play? Wystarczy powiedzieć. Możesz też wydawać polecenia wszystkim urządzeniom kompatybilnym z funkcją Asystent Google w inteligentnej sieci domowej — poprosić o przyciemnienie świateł czy o ustawienie termostatu na czas seansu filmowego. A to wszystko bez schodzenia z kanapy.\nSzeroka gama kolorów pozwala zwiększyć standardową gamę kolorów z 72% do 90%–99%, dzięki czemu barwy na ekranie stają się bardziej żywe i jeszcze piękniejsze. Kolory — niebieski, zielony czy czerwony — jeszcze intensywniejsze. Ulepszone odwzorowanie koloru telewizora 4K Ultra HD zapewnia jakość obrazu niezwykle zbliżoną do tej, którą oglądamy w nowoczesnym kinie cyfrowym.\nWbudowana łączność Wi-Fi 11ac 2×2\nSygnał z komputera — wejścia HDMI1/2 maksymalna rozdzielczość 4K UHD: 3840 x 2160 przy 60 Hz\nSygnał z komputera — wejścia HDMI3/4 maksymalna rozdzielczość 4K UHD: 3840 x 2160 przy 30 Hz\nSygnał wideo — wejścia HDMI1/2 maksymalna rozdzielczość 4K UHD: 3840 x 2160 przy 60 Hz\nSygnał wideo — wejścia HDMI3/4 maksymalna rozdzielczość 4K UHD: 3840 x 2160 przy 30 Hz\nPrzekątna ekranu (cm): 189 cm\nPrzekątna ekranu (cale): 75 cali\nPixel engine: Procesor P5 Perfect Picture\nPobór mocy w trybie wyłączenia0,3 W\nSzerokość pudełka: 2034 mm\nWysokość pudełka: 1116 mm\nGłębokość pudełka: 242 mm\nWysokość urządzenia: 964,3 mm\nGłębokość urządzenia: 75,4 mm\nSzerokość urządzenia (z podstawą): 1678,8 mm\nWysokość urządzenia (z podstawą): 985,5 mm\nGłębokość urządzenia (z podstawą): 314,6 mm\nWaga wraz z opakowaniem: 58,8 kg\nOglądasz: PHILIPS Telewizor 75PUS8303/12 – 75 cali NANO LED 4K UHD HDR Plus 8 990,00 zł 7 999,00 zł


Business vision student's book - Wallwork A. - Księgarnia internetowa - naukowa, językowa i ogólna księgarnia |profit24.pl\nAutor: Wallwork A.\n136.64 PLN Cena Profit24: 136,64 zł\nNowoczesny, bardzo praktyczny kurs dla osób zajmujących się biznesem. Sylabus jest oparty na gramatyce. Podręcznik zawiera kompletny kurs pisania e-maili oraz wskazówki i dyskusje jak obsługiwać telefony komórkowe, Internet i inne narzędzia nowoczesnej technologii. Tematyka kursu wykorzystuje popularną biznesową literaturę i postaci z wiodących korporacji jako podstawę ćwiczeń. Nacisk jest zarówno na sprawności językowe, jak i na funkcje. Liczne ćwiczenia ze słuchu pozwalają wypracować naturalną wymowę.\nAndryszczyk Mariusz Jażwiec Marcin\nCena Profit24: 43,40 zł Cena katalogowa: 49,50 zł\nCena Profit24: 69,81 zł Cena katalogowa: 79,40 zł\nCena Profit24: 52,59 zł Cena katalogowa: 56,70 zł\nCena Profit24: 84,32 zł Cena katalogowa: 105,70 zł\nCena Profit24: 24,33 zł Cena katalogowa: 28,90 zł\nCena Profit24: 39,46 zł Cena katalogowa: 47,90 zł\nCena Profit24: 40,07 zł Cena katalogowa: 47,90 zł\nCena Profit24: 87,39 zł Cena katalogowa: 107,90 zł