Grand Walk | Na tropince\nTo fragment relacji niezwykłej. Prawda, że tak zwana Grand Tour, od dawna uważane jest za niezbędny fragment wykształcenia angielskiego dżentelmena, jednak będąc osobowością nietuzinkową nasz bohater – Patrick Leigh Fermor – wybrał sobie szczególny pomysł na jej odbycie. 8 grudnia 1933 r. wypłynął statkiem z Londynu do Hoek van Holland, stąd zaś ruszył na piechotę do … Konstantynopola. Dotarł tam 1 stycznia 1935 r. Po latach, opierając się m.in. na cudem odzyskanym notatniku z tej podróży (zagubionym gdy wybuchła wojna w pewnym Mołdawskim dworze), wrócił do tej podróży. Wydał już dwa tomy opisujące kolejno wędrówkę od Hoek van Holland do Komarna (Parkanów) [ A Time of Gifts. On Foot to Constantinople: From the Hook of Holland to the Middle Danube, 1977], oraz od Ostrzychomia (Esztegrom) do Żelaznych Wrót [Between The woods and the Water. On foot to Constatinople: The Middle Danube to the Iron Gates, 1986]. Autor, dziś już 96-letni, nadal pracuje nad tomem trzecim opisującym ostatni etap od Dunaju do Konstantynopola. Poniżej prymka tłumaczenia fragmentów z już opublikowanych tomów. Piękną relację ze spotkania z PLF zamieszca Robert D. Kaplan w swojej Podróży Śródziemnomorskiej („Ostatni Pasza Morza Śródziemnego”).\nZmiana zaszła w kraju wokół. Po raz pierwszy, następnego dnia, grunt był położony wyżej niż poziom morza, i z każdym następnym krokiem równowaga składników przechylała się zdecydowanie na korzyć lądu stałego. Delikatnie falisty krajobraz łąk, pól ornych i wrzosowisk, ze stopionym tu i ówdzie śniegiem, rozciągał się ku północy poprzez prowincję Guerderland, i na południe w Brabant. Przydrożne kalwaryjki, i migotanie wiecznych lampek w kościołach wskazywały, że przekroczyłem warstwicę religijną na równi z kartograficzną. Były tam siedliska gospodarstw, które wiązy, kasztanowce i brzozy otulały ściśle, i hobbemowskie aleje zimowych drzew, które kończyły się u bram dostojnych dworów – siedzib, miałem taką nadzieję, łagodnych jonkheerów. Miały one szczyty wieńczone półkolami i schodkami spłowiałej cegły obramowanej białym kamieniem. Gołębniki dosiadały kalenic dachów, powiew obracał pozłacanymi wiatrowskazami, a kiedy oprawne w ołów okna rozjarzały się w porze zapalania świateł, zwiedzałem w wyobraźni ich wnętrza. Zręczne chiaroscuro oświetlało białe i czarne flizy posadzki; były tam masywne stoły o giętych nogach, i zwieszonymi nad nimi tureckimi dywanami; wypukłe zwierciadło zniekształcało odbicie; wyblakłe mapy wisiały na ścianach; globusy, klawesyny i inkrustowane lutnie były elegancko porozrzucane, a Guelderlandscy szlachcice z płowymi bokobrodami – lub ich żony w ciasnych czepkach i plisowanych kryzach – unosili cieniutkie kieliszki do wina by ocenić kolor w świetle kulistych, wieloramiennych kandelabrów, przytwierdzonych łańcuchami do belek i kasetonowych stropów.\nImaginacyjne wnętrza… Nic dziwnego, że przybierały one kształt w kategoriach malarskich! Stale, od tych pierwszych godzin w Rotterdamie, trójwymiarowa Holandia wyskakiwała wszędzie wokół mnie i rozwijała się w przestrzeń w zgodzie z inną Holandią, która już istniała i była w każdym szczególe kompletna. Ponieważ, jeżeli istnieje zagraniczny krajobraz znajomy angielskim oczom przez zapośredniczenie, to właśnie ten; w chwili gdy widzą one oryginał, setka poranków i popołudni w muzeach, galeriach obrazów i w wiejskich rezydencjach wykonały już swoją pracę. Te konfrontacje i sceny rozpoznawania wypełniały podróż podnieceniem i zachwytem. Natura samego krajobrazu, barwy, światło, niebo, rozległość, obszar i detale miast i wsi, są zgrane razem w splot o cudownie wzmacniającej i kojącej wymowie. Melancholia jest wyegzorcyzmowana, chaos odegnany, a dobrobyt, ochoczość ducha i rozważny spokój zajęły ich miejsce. W moim przypadku relacja pomiędzy krajobrazem familiarnym wiodła ku dalszym przemyśleniom.\nDrugi rodzaj scenerii – włoska – jest niemal równie dobrze znany w Anglii co holenderski, i z tego samego powodu, nawiedzania galerii. Jakże bliskie, w jednym względzie, są te piazze i arkady! Wieże i żebrowane kopuły, ustępują drogi spiętym mostami pętlom rzeki, a rzeki wplatają się w przyciemnione rozległości pomiędzy wzgórzami z zamkami i otoczonymi murami miastami; są tam szopy i groty pasterzy; runo lasów postępuje za nimi, a panorama zanika w kanelowanych górach, które są przyciemnione lub lśniące pod niebem, na którym nie ma więcej obłoków niż dekoracyjny kłębek mgły. Ale ta sceneria jest tłem, zaledwie, dla niosących lilie aniołów zlatujących na ziemię, lub grających na skrzypcach i lutniach przy Narodzeniach; męczeństwa dokonują się na jej tle, mają miejsca cuda, i mistyczne zaślubiny, sceny tortur, ukrzyżowania, pogrzeby i zmartwychwstania, wiodą procesje, rywalizujące armie zbliżone w zwarciu paskowanych lanc, asceta siwobrody bije się w piersi kamieniem lub pisze przy pulpicie podczas gdy lew drzemie u jego stóp, świątobliwy młodzieniaszek jest dziurawiony bełtami, a prałaci z dłoniami w rękawiczkach upadają ze wzniesionymi oczami i z mieczami wbitymi w poprzek ich tonsur. Teraz, wszystkie te historie atakują oko z zaborczą siłą; przez pięć stuleci czy więcej, w wielu tysiącach kadrów, okradały one scenerię, a gdy brakuje tych osobliwych wydarzeń, rozpoznanie jest znacznie powolniejsze niż to ma miejsce w Niderlandach, gdzie to następstwo jest odwrócone. W Holandii krajobraz jest protagonistą, a ludzkie po prostu wydarzenia – nawet tak nadzwyczajne jak Ikara upadający głową naprzód, w morze, z powodu rozpuszczenia się wosku w jego sztucznych skrzydłach – są drugorzędnym szczegółem: wobec breuglowskiej roli i drzew, żaglowca i oracza, spadający aeronauta jest bez znaczenia. Tak nieodparta jest tożsamość obrazu i rzeczywistości, że wszędzie po mojej drodze niezliczone leniwe popołudnia w muzeach były znowu przywoływane do życia i wprawiane w ruch. Każdy krok je potwierdzał. Każda scena przywoływała swoje echo. Maszty, keje i szczyty rzecznego portu, podwórko z miotłą opartą o ceglaną ścianę, szachownicowe podłogi kościołów, wszystko to było tutaj, kompletny zakres holenderskich tematów, kończąc na tawernach, gdzie spodziewałem się znaleźć hulających prostaczków, i znalazłem ich, i w każdym przypadku, magicznie, mogło wkroczyć konkretne nazwisko malarza. Wierzby, dachy i dzwonnice, krowy pasące się, świadomie, na łące w pierwszym planie, nie było potrzeby, by pytać na czyją paletę czekają żując.\nTe nieuchwytne dumania doprowadziły mnie – musiało to być gdzieś między Tiel i Nijmegen – do stóp jednej z tych przyprawiających o zawrót głowy dzwonnic, które są tak przejrzyste z daleka, i tak solidne, gdy się jest obok. Znalazłem się w środku, i w minutę później, półtuzina drabin wyżej, już patrzyłem na dół poprzez pokryte pajęczynami żaluzje. Objawiło się całe królestwo. Dwie wielkie rzeki wiły się przez nie, ze swoim rozrzuconymi statkami, procesjami barek, i ze swymi dorzeczami. Były tam poldery i rowy, długie obramowane wierzbami kanały, wrzosowiska i pola oraz pastwiska ze znieruchomiałym, wyczekującym bydłem, wiatraki i zagrody, dzwonnice, nagie żerowiska kruków z ich wirującymi plamkami omalże w zasięgu słuchu, zamek czy dwa, wpółskryte wśród zmarszczek lasów. Śnieg tu stopniał, albo spadł leciutko: błękit i zieleń, patyna, rdzawość i srebro komponowały ten niezwykły widok ziemi, wód i nieba. Była tam niska linia wzgórz ku wschodowi, i wszędzie blask wdzierającej się wody, a nawet blade majaczenie, daleko ku północy, Zuyder Zee. Wypełniona dziwnym światłem, pełen spokoju i harmonijna kraina rozciągała się pod pędzącymi obłokami w nieskończoność. W dolnym pomieszczeniu, gdy wychodziłem, oktet dzwonników w drewniakach zbierał się w sobie, spluwając w dłonie nim złapali za sznury, klangor ich gam i odmian, stłumiony wraz z odległością do miękkiej melancholii, szedł za mną przez następnych kilka mil zapadającej nocy i zaostrzającego się chłodu.\n[Augsburg, esej o Landsknechcie]\nNawiedzałem w tych dniach katedry. Zaledwie kilka godzin później znalazłem się we wnętrzu jeszcze jednej, żując chleb z serem i cebulą w jednym z transeptów. Marsz tego dnia był powtórzeniem wczorajszego: przeszedłem most na Dunaju; niskie chmury goniły mnie swoim paskudnym dymem; obłoki się rozdarły, i wschodni wiatr, raz jeszcze rozmazał wszystko wirującymi płatkami, i praktycznie mnie zatrzymał. A potem, pojawił się dobroczyńca i wysadził mnie w Augsburgu późnym porankiem. Nie spodziewałem się tu dotrzeć wcześniej niż długo po zmierzchu, jeżeli w ogóle.\nW tych augsburskich stallach, wypolerowane wolno stojące sceny biblijnego rozlewu krwi biegły niepohamowanie. Co do realizmu i bezpośredniości, pozostawiały snycerkę z Ulm daleko w tyle. Na pierwszych, Jael ze zwisającymi rękawami i ubrana w kapelusz jak margrabina, schwyciła młotek i utwierdziła ćwiek między lokami śpiącego Sisera. Judyta, podobnie ubrana na modłę późnych Plantagenetów, dzierżyła odrąbaną głowę Holofernesa, podczas gdy druga pogrążała miecz w jego krzyżach. Siekiera Kaina rozpłatywała szeroko skroń Abla, a Dawid, stojąc ponad odzianą w stal postacią Goliatha, oderżnął właśnie jego głowę. Te drewniane duety były zaledwie lekko groteskowe. Flamandowie i Burgundczycy konkurują z Niemcami w snycerce, ale nie są w stanie dorównać temu głuchemu realizmowi. Na nagrobkach i na płytach, postaci wysoko urodzonych świeckich – mężczyźni o szerokich i surowych twarzach w pełnych zbrojach, z włosami przyciętymi w grzywkę – byli przewyższeni liczebnie przez biskupów–książęta i margrabiów w infułach, którzy niegdyś władali w tym jakby wojennym biskupstwie. Niektórzy byli ubrani w kolczugi, niektórzy odziani w ornaty, a kamienne dłonie złożone do modlitwy były odziane w rękawice, lub po biskupiemu ubrane w rękawiczki z karbunkułami znaczącymi miejsca stygmatów. Wystrzyżeni w tonsurę, na poduszkach, lub obcięci na pazia, na szyszakach, identyczna marsowa władczość znaczyła te prostokątne głowy, a lance i pastorały leżały wymiennie po ich bokach. Pod jednym z prałatów w ciężkich pontyfikalnych szatach, leży podobizna jego szkieletu, kiedy robaki już się z nim uporały. Więcej, w zwisającej szczęce, pod pustymi policzkami, i w oczodołach orlego zeloty, grzechot śmierci był omal słyszalny.\nMocne mementa. Lecz, dla zrównoważenia, cztery porywające sceny z życia Dziewicy Marii wisiały poza bocznym ołtarzami. „Hans Holbein”, mówi mosiężna tabliczka, ale były one bardziej jak Memling, co do ubiorów i wrażenia; znacznie wcześniejszy co do daty, niż królewskość, ambasadorowie i magnateria, które wszyscy znamy. Okazały się one być dziełem ojca i imiennika najbardziej znanego z Holbeinów, patriarchy całej dynastii augsburskich malarzy.\nMuszę się oprzeć pokusie, by rozwodzić się nad tym fascynującym miastem na zewnątrz; jego obfitością wspaniałych gmachów, zdobnej freskami fasady domu Fuggerów, studniami pod baldachimami z kutego żelaza. Gdy tak żułem podążałem za znacznie bardziej ogólną myślą: ni mniej ni więcej, za pełnym odczuciem i charakterem przed-barokowych niemieckich miast. Przeszedłem przez szereg z nich; więcej jeszcze przyjdzie. Teoria się już kształtowała, a niezgrabne dźwięki strojenia pobrzmiewały już na wcześniejszych stronicach, więc równie dobrze mogłem zrzucić ciężar z piersi.\nCharakterystyka jaką miałem w głowie, choć oczywiście nie znałem szczegółów, rozciąga się znacznie szerzej niż tylko na południowe Niemcy: postępuje w dół Dunaju, poprzez Austrię, aż w głąb Czech, przez góry Tyrolu, po brzegi Lombardii, poprzez Alpy Szwajcarskie, ponad Górnym Renem w Alzację; prawdziwą tajemnicą tej architektury jest to, że jest ona średniowieczna w swej strukturze, a renesansowa – czy w teutońskiej interpretacji renesansu – jedynie w detalu. Wielka fala wezbrana w Lombardii i Wenecji. Ruszyła ona, nabrała szybkości, i na koniec popędziła na północ poprzez przełęcze, i na dół na równiny, by się załamać ponad cielskiem średniowiecznych Niemiec i rozbryznąć szerokimi wachlarzami rozsypującego się pyłu. Krzywizny, jak szpara w skrzypcach zaczynają komplikować i zmiękczać zygzaki szczytów, a z pączkujących schodkowań, wystrzelają wkrótce kwieciste zwieńczenia i skomplikowane obeliski. Strukturalnie nowe arkady pozostawały ciągle średniowiecznymi krużgankami, ale detal, który ogarniał je całe, obracał je w wyszukane osłonięte loggie zamożnych świeckich. Podobne do stodół średniowiecze dachy pozostały, lecz od arkad po poddasza, wystające wykusze wzlatywały rzędami słupków i heraldycznymi witrażami równie zdobnymi jak kasztele galeonów. Wyrastały one nawet spiralnymi wielobokami i cylindrami na narożnikach ulic, wspierane w swej ekstrawagancji przez rzeźbiony kamień i drewno. Ten sama wybujały trend wdzierał się swobodnie wszędzie…\nGrzebałem za jakimś symbolem, który mógłby uchwycić tę idiosynkrazję i nagle znalazłem go! W mieszkaniu dziewcząt w Stuttgarcie, kartkując ilustrowaną historię Niemiec, zatrzymałem się przy ilustracji ukazującej trzy przykuwające uwagę postaci. „Landsknechci z czasów cesarza Maksymiliana I” mówił podpis. Było to trzech blond olbrzymów. Prowokujące wąsiska wybujały nad ich wystającymi, krzaczastymi, brodami. Ich miękkie kapelusze były ubrane pod zabójczymi kątami, i, pod puklami strusich piór, porozcinane ronda rozwijały się tak dziwacznie jak płatki barwinka. Dwóch z tych mężczyzn dzierżyło piki ze skomplikowanymi ostrzami, trzeci trzymał muszkiet; ich dłonie na gardach rapierów, przechylały pochwy za nimi. Porozcinane kubraki poszerzały ich ramiona, a watowane rękawy nadymały ich ramiona jak zeppeliny, ale ponad tym wszystkim, ich torsy udrapowane były skośnie szerokimi wstęgami luźno przymocowanymi do pludrów, szeregiem węzłów pod przeciwnym skosem, a jasne paski trzepotały wokół ich i tak już obszernych ramion w podobnie kontrastowych spiralach: szkarłatnych, cynobrowych, pomarańczowych, kanarkowych, pruskiego błękitu, trawiastej zieleni, fioletu i ochry. Od pośladków i saczka, po kolana, ich nogi podlegały takiemu samemu przekornemu potraktowaniu wstęgami, i z chytrą asymetrią, jasne pasy były ułożone inaczej krzywo na każdej nodze, były one wirującymi, pokrzyżowanymi klatkami kolorów, jak maiki [maypoles, słupy majowe] na chwilę przed wzniesieniem. Trykoty poniżej, które kończyły się w szerokich, o ściętych palcach, dziobatych butach, były paskowane i różnokolorowe. Jeden żołnierz, z napierśnikiem na swoim stroju, zrezygnował z wstążek poniżej kroku. Zamiast tego, jego były ozdobione warstwami frędzli aż do pół łydki – prosto przycięte taśmy spływające jak baldaszkowate pierścienie listowia owych błotnych roślin nazywanych przęstkami.\nByli oni zawadiacką, wylewną, śmieszną grupką, jednak nie było w nich nic fircykowatego; pod migotaniem tej oślepiającej pasmanterii, byli oni srogimi teutońskimi żołnierzami, ciągle jeszcze średniowiecznymi. Wszystkie te rozcięcia, które zwracały uwagę wszędzie, były teutońską sprawą. Zaczęło się to w piętnastym wieku, kiedy to kilometry zdobycznego jedwabiu, zostały pocięte by połatać łachy niektórych wesołych najemników oddających się wojaczce: wdarli się dzielnie między bele; następnie, zabrawszy na ubocze, zaczęli wyciągć swoją spodnią bieliznę przez dziury, i wypychać ją. Raz wprowadzona, moda rozeszła się po dworach Walezjusz, Tudorów i Stuartów, by wreszcie rozkwitnąć najpełniejszym blaskiem na The Field of the Cloth of Gold [spotkanie monarchów we Francji w 1520 r.: Le Camp du Drap d’Or; wymaga weryfikacji z polskim piśmiennictwem historycznym].«1» Ale landsknechci budzili strach. Przysięgli, i wyrąbali swoją własną drogę poprzez wszystkie religijne i dynastyczne wojny Cesarstwa, a kiedy oni operowali swoimi pikami, budynki zaczynały się wznosić. Kiedy Karol V nastąpił w 1519 roku po Maksymilianie, zenit sławy landsknechtów zbiegł się z pokoleniem chwały, jakiej Święte Cesarstwo nie zażywało do czasów Karola Wielkiego, i jakiej nie miało już nigdy później ujrzeć. Poprzez dziedzictwa, podboje, małżeństwa i odkrycia, Cesarstwo Karola sięgnęło na północy bałtyckich siedzib krzyżaków, starego hanzeatyckiego świata i Niderlandów, wyciągało się na południe by objąć księstwo Mediolanu, połknęło wysunięte królestwa Neapolu i Sycylii; starło się z Turcją nad środkowym Dunajem, i rozciągnęło na zachodnią Burgundię; dalej, przeskakując Francję – której król jednakże, był w Madrycie więźniem cesarza – obskoczyło Atlantyk od Pirenejów po pacyficzne wybrzeża Peru.\nSkoro już uchwyciłem formułę landsknechtów – średniowieczną solidność udekorowaną dżunglą obcego renesansowego detalu – nic nie mogło mnie powstrzymać! Pojawiało się to wszędziem, gdziem się obrócił: nie tylko w szczytach, dzwonowatych koszach, głowicach wodotrysków, wykuszach i arkadach – w leśnych olbrzymach, które toczyły zapasy w kolorowej temperze na 17 metrach fasady – lecz wszędzie. W heraldyce, która naprzykrza się we wszystkich niemieckich miastach, jest wszechobecna. Herby, które zdobią owe południowo-niemieckie ściany, były kiedyś tak proste jak żelazko do góry nogami, z odwróconym wiaderkiem na górze: za dotknięciem nowej formuły, każda tarcza rozkwitła w dolną połówkę horyzontalnie rozdzielonego ’cello, ozdobnie wrębioną pod pochyloną kopię, pod dwudziestokrotne przedstawienie zakratowanych, zwieńczonych liśćmi poziomek, hełmów; szczyt każdego hełmu przeładowany rogami, skrzydłami lub piórami strusi czy pawi, a wszystkie one nagle umajone obramowaniem tak szaleńczym, poskręcanym i powycinanym, jak szpachlowate liście skręcone powietrznym wirem. Skrzydła orłów rozpostarte wiązkami oddzielnych szablowatych piór, ogony porozdzielane w wiele oddzielnych frędzli, języki wyskakujące z dziobów, i kły jak płomienie; zbroja wyłamana w żłobkowaniach, rowkowaniach, wybrzuszeniach i intarsjowanych arabeskach. Wszystko było migotliwe. To principium landsknechtów było tym, co rozciągnąwszy się na typografię, powichrowało duże litery, poskręcało szeryfy, i pozwoliło rozluźnić, zaokrąglić tekst post-gutenbergowskiego pisma gotyckiego, owe brawurowe, odpływające, niekończące się czarne zawijasy, jak wstęgi utrzymywane w ruchu na szczytach kijów przez kuglarza? Typografia, ekslibrisy, strony tytułowe, tytuły, drzeworyty, klockowe ryciny… Dürer, inkastelowany w średniowiecznej Norymberdze, po swoim powrocie z Wenecji, spiął to ostrogą. Twardy kontur w sztuce niemieckiej, ukochanie złożoności… i Holbein? (Nie Cranach, oglądałem go byłem tego ranka w muzeum). Biorąc lekcję – podświadomie, zapewne – od tych żołnierzy, murarze, ślusarze i stolarze musieli konspirować wspólnie; wszystko co może się rozwidlić, rozgałęzić, zwinąć, zatrzepotać, odwinąć czy przewlec przez samo siebie, nagle ruszyło do działania. Zegary, klucze, zawiasy, okucia drzwiowe, rękojeści, kabłączki spustów… odśrodkowe migotanie, i odbicie! Ta zasada jest ciągle aktywna\nWszyscy wymyśliliśmy na wpół nieprawdziwy złoty wiek aby umaić siebie gdy jemy lub pijemy z dala od domu. Sądząc po pubach, w Anglii jest to reprezentowane przez panowanie Elżbiety, z Regencją podążającą tuż za. Wymarzony kraj-obiad Francji to rableaisowska Theleme i świat kurczaka-w-garze Henryka IV; a raj utracony południowych Niemiec obejmuje z grubsza te same epoki: w rzeczy samej czas landsknechtów. Ich armie wykonywały marsze i przeciw marsze, ale nie był to tylko czas wojskowego i terytorialnego triumfu. Stymulujące dzwonienie Reformy już było słychać. Kontrreformacja odprzodkowywała do rewanżowej rundy. Luter grzmiał, Erazm, Richelieu, Melanchton i Paracelsusu pochylali się na swoimi stołami, najwięksi niemieccy malarze siedzieli zapracowani w swoich studiach; książki i idee były w ruchu. A potem, gdy wybuchła wojna trzydziestoletnia, a wyczerpujące lata przeciągnęły się w dekady, ustało budownictwo, a artyści i pisarze pogrążyli się w zapomnieniu. Cesarstwo wkrótce pogrążało się, wśród żużli, w niedołęstwie. Zaszło słońce landsknechtów. Przedostatnie iskra, Maria Teresa, była zaledwie odroczeniem, a przewrotne i podziwu godne cuda baroku, które rozkwitły wśród książąt jak wiosna jesienią, znikły wszystkie zbyt szybko. (Śmierć nadeszła wraz z Rewolucją; a jedyna nadzieja na odrodzenie dla świata teutońskiego jest daleko stąd na północy, w gwieździe wschodzącej w Marchii Brandemburskiej. Lecz Niemcy z południa i Austriacy nigdy nie przejmowali się Prusami). Nic więc dziwnego, że owo panowanie Maksymiliana i Karola V powinno pozostać beztroską krainą snów świata niemieckojęzycznego. (A nie w żadnym wypadku Valhalla czy Asgard; te zawsze zwodziły ich z drogi). Winiarnie, tawerny, piwiarnie, kawiarnie – setki ich pozostawały nadal nietknięte; a nowe automatyznie odbijały jak echo tamte czasy. Więc to nie wymiotujący kusznik wcześniejszych wieków, jest tym kto odwiedza takie przybytki, a tym mniej introspektywny pijak po wojnie trzydziestoletniej. Owa postać w peruce markotnie czekała na kolorowy pastorał by przystawać do gipsowych wici ponad głową, i na smyczkowy kwartet by zaczął stroić instrumenty.\nNie. To brodaty obżartuch w arlekinowej pasmanterii, rekrutowany w Szwabii, kręcąc swoje bokobrody i wołający o następną butelkę. On jest chodzący podsumowaniem, a jego wpływ jest widoczny wszędzie; w stożkowatych globach, które formują nóżki kieliszków do wina, etykietkach na zielonych i bursztynowych butelkach, w wiszących metalowych szyldach, które skrzypią na zewnątrz na kowanych podporach, w odgięciu rzeźbionych wsporników i w żelaznych zawinięciach balustrad, w płycinach boazerii, i w kaligraficznych zawijasach naściennych mottów, w ciężkiej bachicznej orgii wyciosanego drewnianego bluszczu, który przeplata się z winnymi pędami, liśćmi, kiściami. Jest obecny w ażurach oparć ław, rozporach stołów, oraz drewnianych i stiukowych kasetonach ponad głowami, w spiętrzonych pokrywkach, zawiaskach i uchwytach kamionkowych kufli, w zwiniętym ołowiu, który spaja w plastry okrągłe gomułki okien, w kaflach pieców zrabowanych z hiszpańskich Niderlandów, w samych pokryweczkach malowanych porcelanowych główek fajek – które wszystkie są jego. Oto potwierdzający detal krainy snów.\nKrainy snów także, dla mnie, przez chwilę. Usadowiona pośród całego tego inwentarza, z trocinami pod nogami, skryta w dymie machorki i cygar, gdym przelewałem te idee do mojego diariusza. Landskechtowski kamień probierczy! (Zwietrzała nowina, jak sądzę. Takie odkrycia niemal zasze są takie). Ale to było w transepcie katedry, gdy owo pojęcie nagle przybrało kształt, wybuchając ponad moją głową, i wykrzykując wysoko, aż po triforia, jak gigantyczny wykrzyknik w komiksie.\nBratysława pełna była tajemnic. Była wysuniętą placówką całej tej zbieraniny miast, do których wędrowcy z daleka doszli by się zatrzymać, a Żydzi, najbardziej starożytni i sławni pośród nich, byli dostatecznie liczni by nadać miastu wymowny charakter. W Wiedniu migali mi w przelocie mieszkańcy Leopoldstadtu, ale zawsze z daleka. Tutaj, bardzo szybko wypatrzyłem jedną z wielu żydowskich kawiarń. Mając poczucie, że lokuję się w samym sercu wydarzeń, mogłem siedzieć tutaj godzinami jak przykuty. Była wielka jak dworzec, i zamknięta jak akwarium szklanymi ścianami. Krople wilgoci spływały po szybach, a bierwiona huczały w kozie, której rura z czarnej blachy zygzakowała ze zmarszczonymi jak w akordeonie kolankami, poprzez zadymione powietrze ponad głowami. Rozmawiając, spierając się i zawierając interesy, wokół archipelagu stolików, ubrani na czarno klienci tłoczyli się do granic samozapłonu. (Te marmurowe kwadraty wypełniały rolę zaimprowizowanych biur w tysiącach kawiarń wszędzie w Europie Środkowej, na Bałkanach, w Lewancie). Słaby pomruk madziarskiego i słowackiego, był dominowany przez głosy mówiące w niemczyźnie, wymawianej na sposób austriacki, bądź ze stałym węgierskim naciskiem na pierwszą sylabę. Lecz bardzo często rozmowa toczyła się w jidisz, a niemiecki wydźwięk w tym języku zawsze sprawiał, że myślałem iż jestem o krok od uchwycenia cienia znaczenia.\nLecz zwodziło mnie to za każdym razem, jako że ten dialekt – czy raczej język – chociaż zakorzeniony w średniowiecznej frankońskiej niemczyźnie, jest skomplikowany przez pokrętną składnię oraz mnogość odmian i zdrobnień. Dziwne gardłowe głoski, słowiańskie rozrosty oraz wiele słów i form zapamiętanych z hebrajskiego, składają się na jego osobliwość. Wznoszenie i opadanie, raczej nosowa rytmiczność, czynią go dla człowieka z zewnątrz bardziej dziwnym niż harmonijnym, ale z lingwistycznego punktu widzenia jest on niezmiernie interesujący: rodzimy [wernakularny] język, w którym zawarła się cała historia Żydów północnej Europy oraz stulecia ich ruchu i przepływu pomiędzy Renem a Rosją. (Dwa lata później, w Londynie, kiedy miałem poczucie, że znam niemiecki trochę lepiej, poszedłem dwukrotnie do Yiddish Theatre w Whitechapel: lecz dialogi na scenie umykały mi jeszcze bardziej niż kiedykolwiek). W kawiarni od czasu do czasu bywali rabini, z łatwością wyróżniający się swoimi długimi brodami i bobrowymi czapkami oraz czarnymi płaszczami sięgającymi do samych pięt. Czasami towarzyszyli im studenci Talmudu, około mojego wieku, niektórzy nawet młodsi, noszący małe czapeczki albo czarne kapelusze o niskiej główce i szerokich, wywiniętych do góry kresach. ich wijące się pejsy ułożone jak korkociągi zwisały im obok uszu. Pomimo to bladość i abstrakcja naznaczały niektóre z tych twarzy pięknem młodych świętych. Mieli zagubiony wgląd, tak jakby byli stale spłoszeni, kiedy tylko byli z dala od swoich pulpitów. Ich oczy – jasnobłękitne, bądź tak ciemne jak mrok nocy – były rozszerzone do niewinnej wielkości oczu gazeli. Czasami mieli omal ślepy wyraz: lata wpatrywania się w tekst zadawały się wpędzać ich wzrok w nieostrość przy rozleglejszym spojrzeniu. Wyobrażałem sobie, jak siedzą oświetleni przez świece, za zamkniętymi, pokrytymi pajęczynami oknami, za grubymi szkłami swoich okularów, wpatrujący się z bliska, w miarę jak rozsupływali Pismo Święte, w teksty, które były komentowane, omawiane, nad którymi się spierano, w Babilonie, Kordobie, Kairouanie, Wilnie, Troyes oraz Moguncji i Narbonie przez czternaście stuleci pisania scholiów. Rosa ciemnego bądź czerwonego meszku skażała nieliczne z tych podbródków, których nie dotykała brzytwa, ich policzki były tak blade, jak wosk oświetlający strony podczas gdy gęsty czarny druk pochłaniał ich młodość, i ich życia.«2»\nPragnąłem by uczestniczyć w nabożeństwie, lecz bez wprowadzenia przez jakiegoś wtajemniczonego przyjaciela nie próbowałem. Ta nieśmiałość została przełaman wiele lat później przez książkę Egona Wellesz’a o bizantyjskim śpiewie liturgicznym. W czasach apostolskich, pisze on, Psalmy formowały kościec liturgii chrześcijańskiej, śpiewane po prostu tak jak wykonywano je w wielkich świątyniach Jerozolimy i Antiochii. Ta sama muzyka jest wspólnym przodkiem nabożeństwa Żydowskiego, śpiewów Kościoła Prawosławnego i śpiewu gregoriańskiego; z tego ostatniego, cantus peregrinus, należycie towarzyszący wykonaniu In exitu Israel, uważany jest za najbliższy im. Zachęcony tym, wyprawiłem się do wspaniałej Carolean Portuguese-Dutch Synagogue na Artillery Row. Szczęśliwym przypadkiem, śpiewał wielkiej wirtuozerii wizytujący chór sefardyjski, i pomyślałem, zapewne raczej nazbyt ufnie, że mogę znaleźć punkt wspólny pomiędzy tymi trzema rodzajami śpiewu. Było to jak wyłuskiwanie nut ledwie przeniesionych przez powiew z drugiego skraju gęstego boru czasu. Podobnie poruszająca sytuacja zdarzyła mi się wiele lat później. Wędrując przez północno-zachodnią Grecję, zaprzyjaźniłem się z rabinem z Yannina, i zaprosił mnie on by uczestniczyć w Święcie Purim. Stary, niegdyś ludny, kwartał Żydów Sefardyjskich w obrębie potężnych murów Ali Pashy, popadał już w ruinę. Rabbi zebrał małą grupkę, która była wszystkimi, którzy ocaleli z niemieckiej okupacji i powrócili bezpiecznie do domu. Siedząc w kuczki na niskim podwyższeniu, przewijając powoli rozdziały zwoju, zaintonował Księge Estery – opisującą zabiegi bohaterki u Króla Ahasverusa, i uratowanie Żydów przed spiskiem Hamana – przed niemal pustą synagogą.\nSchlossberg [Góra Zamkowa], skała która dominowała nad miastem ze swym kolosalnym, zrujnowanym wewnątrz, zamkiem miała złą reputację, i nie uszedłem wielu stopni uliczki nim zrozumiałem dlaczego. Jedna strona ścieżki opadała pomiędzy drzewa i skały, ale po drugiej każda z chałupek, które przywarły do skały była ladaczniczym gniazdkiem. Ubrane w haleczki, z narzuconymi na ramiona płaszczykami, lub pobłyskujące jaskrawą, powycieraną satyną, mieszkanki, wsparte pod boki, swobodnie oparte o odrzwia, bądź wyglądające, wsparte łokciami na dolnych połówkach drzwi swoich cel, zaczepiały przechodniów o ogień do papierosów. Większość z nich była ładnymi, dojrzałymi babkami, często o tlenionych włosach, tak pozbawionymi życia jak słoma, a malunek na ich policzkach położony był z ryzykanctwem lalkarza. Było tam kilka potworów, i jakaś liczba staruch. Tu i tam, piękna nowicjuszka przypominała upuszczony kwiat, który za chwile zostanie rozdeptany. Wiele siedziało we wnętrzach, na pryczach, wyglądając nieśmiało i żałośnie, podczas gdy węgierscy chłopi oraz czescy i słowaccy żołnierze z garnizonu, przeczłapywali obok, we wznoszących się i opadających potokach. W ciągu dnia, prócz wielojęzycznego pomruku powitań, było to raczej ciche miejsce. Lecz stawało się hałaśliwsze po zmroku, gdy cień przynosił poczucie pewności, a śliwowica zaczynała uderzać do głów. Oświetlały je jedynie końcówki papierosów oraz poświata z wnętrz podkreślająca sylwetki dziewczyn na progach. Różowe światełka ujawniały szczegóły każdego z tych maleńkich pomieszczeń: pośpiesznie zasłane łóżko, blaszana miednica i dzbanek, jakieś błyszczące przedmioty, oraz półkę ukazującą butelkę roztworu, mającego chronić przed syfilisem, w kolorze gencjany; kilka sukienek wiszących na gwoździu. Mógł tam być krucyfiks, albo oleodruk Niepokalanego Poczęcia, czy Wniebowzięcia, a może odbitka św. Wacława, św, Jana Nepomucena lub św. Marcina z Tours. Pocztówki z męskimi i kobiecymi gwiazdami filmowymi wetknięte za ramkę lusterka, upchane pomiędzy fotografie Masaryka, admirała Horthy’ego i arcyksięcia Ottona ujawniały przynależność narodową mieszkanek. Tygielki z wodą bulgotały na drzewnych węglach, nie wiele tam było ponad to. Łańcuch tych pełgających światłem nor przerywał się jedynie, gdy któraś z urzędujących uwiodła jakiegoś z garbiących się żołnierzy w swoje podwoje. A wtedy przykręcona w dół lampa, zamknięcie tandetnych drzwi, albo zasłonka zaciągnięta od gwoździa do gwoździa, oddzielały ich pośpieszne objęcia od przechodniów. Te schody setki dziwek zostały przez dziesięciolecia wydeptane na gładko gwoździami w butach, a światła, przecinające w skos ciemność jak fosforyzująca przekątna w pszczelim plastrze, nikły w mroku. Czuło się, choć nie można było dostrzec, wielką warowną ruinę powyżej. Na dolnym końcu rozproszone światła miasta opadały kaskadami w dół stoku.\nByła to pierwsza dzielnica tego rodzaju jaką widziałem. Nie całkiem wiedząc jak tu dotarłem, zauważyłem, że przychodzę tutaj raz po razie, jako widz bardzie niż jako aktor. Niewypowiedziana zasada by przed niczym się nie wzdragać w tej podróż, tutaj poddana została w wątpliwość. Te dziewczęta tutaj, poza wszystkim innym, nie były jednak swoimi wiedeńskim siostrami, które zdolne były zatrzymać biskupa samym tylko uniesieniem rzęs. A nawet bez takiego embarga, kara, którą uważałem za nieuniknioną – żaden nos nie ostałby się roku – powstrzymywała mnie bezpiecznie na zewnątrz. Pokusa była bardziej złożona. Odrzut, poczucie winy, sympatia, pociąg, romanticism du bordel oraz nostalgie de la bowe splatały się w mocną i złowieszczą girlandę. Wiązał się w jedno wstręt z księgi Proroków, wywar z Babilonu i Koryntu, oraz sceny z Lukiana, Juvenalisa, Petroniusz i Villona. Była ona również zdumiewające estetycznie, drabina Jakubowa położona pomiędzy dachami, a niebem, zatłoczona przepychającymi się duchami, i dawno temu upadłymi i wyleniałymi aniołami. Nigdy nie mógłbym się tym znudzić.\nWłócząc się tutaj któregoś wieczoru, i nagle spóźniony na kolację, zacząłem zbiegać schodami na dół, i omalże zderzyłem się w półmroku z figurą znacznie bardziej zwalistą niż reszta, i upozowaną jak jakaś znakomitość w centrum rozmazanego, pełnego respektu kręgu. Kiedy stojąc wokół odsunęli się na jedną stronę, okazało się, że jest to brunatny karpacki niedźwiedź niepewnie wyprostowany pośród nich. Jego śniady towarzysz był tuż obok, i gdy tak pędziłem lawirując pomiędzy widzami, mogłem dosłyszeć brzęk tamburynu, pierwsze taneczne tony drewnianego fletu oraz klaskanie i krzyki dziewcząt.\nKilka minut później, bezpieczny na jasno oświetlonych, rozczarowujących, ulicach centrum, schody i ich publiczność, i tajemniczy chorobliwy urok, który tam królował, były tak pozbawione substancji jak fragmenty snu o świtaniu, i równie odległe. Zawsze było tak samo.\n[wiosna na Węgrzech]\nWiosna rozpoczęła się jak na wystrzał pistoletu startera. Śpiew ptaków wybuchł szaleńczo, zaczęła się gorączka budowania, a, przez jedną noc, jaskółki i jerzyki prześlizgiwały się już wszędzie. Jaskółki oknówki odzyskiwały prawa do swoich starych gniazdowisk, jaszczurki wypełzły na kamienie, gniazda mnożyły się w trzcinach, mielizny się zaroiły, a żaby, nurkujące gdy tylko pojawi się obcy, wkrótce wracały na powierzchnię, brzmiąc tak jakby z każdą godziną były wzmocnione przez tysiące nowych głosów; trzymały one czaplińce pustymi dopokąd trwało światło dnia. Same czaple szybowały nisko, i brodziły wśród liści tataraku nierównym, rozmyślnym krokiem, lub, czujnie na jednej nodze, jak bociany, zastygały chytrze jak rośliny. Tatarki tłoczyły się w stojącej wodzie, a grube łodyżki unosiły olbrzymie kaczeńce pomiędzy liśćmi różowych i białych wodnych lilii, które zamykały się o zachodzie słońca.\nPomiędzy brzegiem, a fiołkowo-różowo-czerwonawymi klifami, osiki i topole wystrzelały i rozprzestrzeniały się w migotliwym tumanie, a wierzby zatapiając swoje korzenie w wodzie zwisały na żwawymi strumykami. Ściśnięcie wtłaczało żółty potok w splot zmarszczek i skrętów, i po tygodniach spędzonych wcześniej nad Dunajem, mogłem uchwycić zwichrzone pierścienie obracające się powoli wkoło i wkoło, wskazujące jakąś zatopioną przeszkodę pośród nurtu.\nŚcieżka wspinała się, i gdy minęło gorące popołudnie, trudno było uwierzyć, że omalże mityczna kraina, Węgry, leżała wreszcie wokół mnie; nie żeby, ta jego część, wzgórza Pilis, równały się w najmniejszej choćby mierze z czymkolwiek czego oczekiwałem. Kiedy pochyłość spowodowała, że Dunaj zniknął z pola widzenia, wzgórza i lasy pochłonęły szlak, a promienie słońca przebijały się skosem poprzez młode gałązki dębów. Wszystko pachniało paprociami i mchem, otwierały się kotki brzóz i leszczyn, a ścieżka, miękka od zbutwiałych liści, wiła się pomiędzy wielkimi pokrytymi porostami drzewami, z fiołkami i pierwiosnkami, wśród swoich korzeni. Kiedy las otworzył się na milę czy dwie, strome łąki rozbiegły się po obydwu stronach ku grzbietom ciemnym od zagajników, a strumienie upstrzone rukwią biegły szybkie i czyste w dolinach. Przechodziłem jeden z nich po kamieniach, kiedy zabrzmiało pobekiwanie i dźwięczenie dzwoneczków, potem dobyło się szczekanie, trzy demony pędzące na dół z obnażonymi kłami, zostały przywołane do nogi przez ich pasterza. Jego owce stały po brzuchy w powodzi stokrotek, musiały się kocić około Bożego Narodzenia, i niektóre z nich były już ostrzyżone. Ja byłem już w samej koszuli od kilku dni, ale na ramionach pasterza zarzucona była sięgająca kostek baranica; chłopi nie spieszą się ze zrzucaniem łachów. Zawołałem – „Jo estet kivanok!” – czwartą część mojego zasobu węgierskiego – i to samo popołudniowe pozdrowienie wróciło do mnie, z towarzyszeniem ceremonialnego uchylenia kapelusza o wąskim rondzie. (Zawsze, odkąd wszedłem pomiędzy węgierską ludność na południu Słowacji, marzyłem o jakimś nakryciu głowy, by móc odpowiadać na te pełne godności pozdrowienia). Jego stado było już tylko rozmazanymi białymi punktami i odległym brzęczeniem, kiedy dostrzegłem inną trzodę, grupka pozbawionych jeszcze rogów danieli pasła się na skraju lasu po drugiej stronie doliny. Słońce zachodzące za nimi, rzucało ich cienie niezwykłej długości wskroś stoku: odgłos kroków poprzez hektary nieruchomego powietrza poderwał wszystkie głowy w tej samej chwili, i trzymały je tak wpatrując się, dopóki nie zniknąłem z pola widzenia.\nMyślałem o nocowaniu na zewnątrz, a owe ostrzyżone owce rozstrzygnęły sprawę; wiatr był tak łagodny, że z trudem poruszyłby się choć jeden liść. Moja pierwsza próba, dwie noce wcześniej na Słowacji, zakończyła się krótkotrwałym aresztowaniem jako podejrzanego o przemyt; lecz nic nie mogło być bezpieczniejsze, niż ten las wysoko ponad niepokojami granicy.\n[w klasztorze Maria Radna, o pożytkach z łaciny]\n„Frater Petre, possumusne kugli ludere post Vesperas?”\n„Hodie nono possumus, fili” – powiedział brat Peter – „Trade nimium est. Cras poterimus.”\n„Quando? Qua hora?\n„Statim post Missam. Expecte me ad egressum ecclesiae.”\n„Bene, frater, nonne ante Missam fieri potest?”\n„Velnon. Ext contram regulam nostram.”\nŁatwo uchwycić w tej łamanej łacinie dziwaka. Kugli – Kegeln po niemiecku, to madziarska nazwa kręgli. Brat Peter był pomocnikiem opiekuna gości w klasztorze franciszkanów konwentualnych w Maria Radna, a uśmiechnięta twarz i głowa z tonsurą, sandały, brązowy habit z kapturem i biały sznur zawiązany wokół jego szerokich bioder, nadawały mu przekonywującego wyglądu Brata Tucka; a jako, że nie mieliśmy wspólnego języka, narzuciła się nam łacina. (Mój udział w rozmowie był mniej gładki niż to się wydaje. Myślałem o każdym zdaniu z wyprzedzeniem, mając nadzieję umieścić supinum w um; i zaskoczyło mnie użycie velnon. Nie mogłem tego później znaleźć w słownikach łacińskich, więc może były to po prostu dwa słowa, przeczenie używane jedynie w kręgach kościelnych by zająć miejsce nie istniejącego „no”; ale brzmiało to jak jedno. „Tak” było etiam.) Prócz robienia rozbioru w szkole, i recytowania wierszy po drodze, nie miałem więcej doświadczenia z łaciną mówioną niż ktokolwiek inny, tak więc wszystko to dawało mi radosną iluzję cofnięcia się wstecz, do czasów kiedy łacina była wspólnym językiem piśmiennej Europy: wyczarowywało świat wędrownych scholarów, o których sobie zarozumiale myślałem jako o wzorze nim wyruszyłem, a od czego później raczej odbiegłem.\nSzlak z Ötvenes biegł tego ranka na południowy-wschód, aż zalesione wzgórza rozdzieliły się jakieś 20 mil na wschód od Aradu, tam gdzie moja ścieżka wkroczyła w piękną dolinę Maruszy; i wnet, kawałek w górę rzeki, spiżowe kopuły pochwyciły światło popołudnia. Klasztor został ufundowany w 1520 roku, ale nikt, na pierwszy rzut oka, nie mógł skojarzyć późnobarokowego gmachu z zakonem franciszkanów. Zniszczony w szesnastym wieku przez armię Mustafy II, został przebudowany w nowym kształcie, kiedy ottomańczycy zostali przepędzeni sto lat później. Potem cudowny obraz Matki Boskiej uczynił go sławnym; gromadziły się fundacje, a kościół wypełnił się pielgrzymami i wotami.\nPocętkowane cieniami liści włoskich orzechów, szerokie schody wspinały się pomiędzy wysokimi, barokowymi statuami św. Franciszka z Asyżu i św. Jana Nepomucena. U szczytu, wpadłem na brata Petera ustawiającego kręgle. Rozglądał się za kimś z kim mógłby zagrać, więc moje przybycie było w samą porę, i graliśmy przez całe późne popołudnie, szczęśliwie mimo braku środków porozumienia, za wyjątkiem naszej okazjonalnej, nieporęcznej łaciny. Wymagało to pewnego wysiłku by rzucać ciężkie kule uderzając i rozrzucając wokół ogromne kręgle: obaj byliśmy tęgo spoceni, kiedy dzwonek na Nieszpory położył kres grze, i to po tym jak pomogłem mu pozbierać kręgle, miała miejsce cytowana wcześniej rozmowa. Po Nieszporach, zaprowadził mnie do celi gościnnej, a następnie do refektarza, gdzie około czterdziestu zakonników siedziało przy kolacji podczas gdy jeden z nich czytał głośno przy pulpicie, najpierw po łacinie, a następnie po madziarsku«3». Spotkałem go ponownie w krużgankach po Komplecie i zapytałem: „Dormitorum ibans omnes?” – byłem na to gotowy – ale on się tylko uśmiechnął i położył palec na ustach, był to pierwszy raz kiedy zatrzymałem się pod dachem klasztoru, a zaczynało się magnum silentium.\nNastępnego ranka, 2-go czerwca, była niedziela i on był bardzo zajęty odwiedzającymi, więc czekałem wedle umowy, obawiając się, że może on musieć non possum grać; ale on nadszedł w powiewach sznura i samodziału, i kiedy skończyliśmy grę, chciałem zostawić trochę pieniędzy; o odsunął je na bok – byłem obcym, viatorem i pelegriusem; wrzuciłem więc z ratującym twarz brzękiem kilka monet do skarbony w kościele. Pomagając mi przy plecaku, powiedział, „Niech Bóg idzie z Tobą” po łacinie, a następnie „Quoniam angelis suis mandaviut de te, ut custodiant te in omnibus vii tuis.” Pod wrażeniem tych słów, i raczej zmieszany, ruszyłem w dół wielkich schodów w stronę rzeki; zostały powiedziany tak jak cytat, i zastanawiałem się skąd pochodziły.«4»\n[o swoim ekwipunku etc.]\nPodróże takie jak ta są czasem takiego dobrostanu, że dusza wzlatuje wysoko, a to wraz z podnieceniem z powodu bycia znowu w drodze, pomagało uleczyć poczucie osamotnienia po rozstaniu się z Istvanem, i zakończeniu magicznych dni z Angelą.\nObwiałem się, że mogłem trochę podrdzewieć, ale wszystko było w porządku, a mój rynsztunek wydawał się być w równie dobrym stanie jak pierwszego dnia w Holandii. Wojskowe buty od Millets’ów ze Strandu, skrzypiące na swoich zaledwie lekko startych ćwiekach, ciągle były dobre na niezliczone mile. Stare bryczesy były miękkie od ciągłego noszenia i czyszczenia, a każdy ścieg pozostawał nietknięty; tylko szare owijacze były trochę podniszczone, ale nic nie było widać kiedy ciachnąłem poszarpane krawędzie, gdzie śnieg i deszcz je nadszarpały. Szara koszula z podwiniętymi rękawami dopełniała to marszowe wyposażenie. (Pociemniałem do barwy teakowej deski, a włosy miałem odpowiednio wypłowiałe od słońca). Dziękowałem swojej gwieździe, że mój pierwszy plecak, z jego skomplikowanym stelażem i rzemieniami, ciężki wodoodporny śpiwór i godny Białego Rycerza nadmiar rzeczy, zostały skradzione w Monachium; ten który został mi podarowany przez moich bałtycko-rosyjskich był mniejszy, ale mieścił wszystko czego potrzebowałem; mianowicie: parę ciemnych flanelowych pumpów, i drugą lekkich płóciennych; cienką, przyzwoicie wyglądającą tweedową marynarkę; kilka koszul; dwa krawaty, tenisówki, dużo skarpetek i koszulek, piżamę, kawałek kolorowej wstążki, którą mi dała Angela; tuzin nowych chusteczek (jak wiemy), kosmetyczkę, kompas, scyzoryk, dwie świeczki, zapałki, fajkę – popadającą w zapomnienie – tytoń, papierosy oraz – nowe udogodnienie – bibułka do ich skręcania, i manierka napełniana kolejno, w miarę jak się zmieniały kraje, whisky, Bolsem, shnappsem, barck palinką, tzuiką, slivovitzą, arakiem i tziporo. W jednej z bocznych kieszeni miałem pięcioszylingowy zegarek Ingersoll’a, który pokazywał dokładny czas, o ile pamiętałem by go wyciągnąć i nakręcić. Jedyną niewygodną rzeczą był wojskowy szynel; nie wkładałem go od miesięcy, ale nie kwapiłem się by go wyrzucić. (Szczęśliwie. Był doskonały do spania na dworze, a zwinięty w ciasny wałek i przywiązany wokół góry plecaka ledwie był widoczny). Ciągle miałem swój węgierski kij, pocyzelowany zawile jak średniowieczny pastorał, druga już zamiana pierwotnej jesionowej laski kupionej za dziewięć pensów w składzie tytoniowym opodal Sloan Square. Prócz szkicownika, ołówków i rozpadających się map, były tam mój notatnik-dziennik i mój paszport. (Wyświechtane i wyblakłe, ci jedyni ocaleńcy, leżą w tej chwili oba w zasięgu mojej ręki). Był tam Hungarian oraz Rumanian Self-Taught (mały postęp z pierwszym, niepewne pierwsze kroki z drugim); czytałem ponownie W cudacznym korowodzie [Antic Hay Aldous’a Huxley’a], był tam i Schlegla & Tieck’a Hamlet. Prinz von Dänmark, kupiony w Kolonii; a także, podarowane przez tą samą uprzejmą dłoń co plecak, i starannie owinięte, przepiękne maleńkie siedemnastowieczne w 12° [duodecimo] amsterdamskie wydanie Horacego. Oprawione w twardą, trawiastego koloru skórę; tekst miał wyciągnięte s-y, mezzotintowe winiety Tivoli, Mons Lucretilis i źródła Bandusii [fons Bandusiae], szkarłatną jedwabną zakładkę, ex-libris ofiarodawcy i zasuszony liść z jego estońskich lasów.«5»\nTrudno byłoby wyruszyć dużo później niż kogut zapiał tego ranka, jako, że on sam machał skrzydłami na beczce dziesięć metrów dalej; więc ochlapałem twarz odrobiną wody i wyruszyłem. Zapowiadał się skwarny dzień.\nPisica Vesela, Wesoły Kot – zajazd poganiaczy gdzie się zatrzymałem i wypiłem kolbkę tzuiki – był pełen much; wielki mahoniowo-pomarańczowy szerszeń rozbierał kawałek mięsa na polepie, a dolina na zewnątrz trzymała gorąco jak piec. Byłem już słupem z kurzu i potu, kiedy dotarłem dalej do bardziej stosownego miejsca, pół-cafe, pół-baru, pół-sklepu spożywczego. „Wer nicht liebt Wien, Wieb und Gesang” napisane było wokół ścian pełnym zakrętasów niemieckim pismem, „Der bleibt ein Narr sein Leben lang!”. Opowiedziałem gospodarzowi o moim pierwszym spotkaniu z tym kupletem w Goch, mojego pierwszego wieczoru w Niemczech. Był on pogodnym aradskim Schwobem, zaśmiał się i zapytał czy wiem któż jest tym poetą? „Nie? To był Marcin Luter”.«6» Byłem raczej zaskoczony. W przeciwieństwie do luterańskich Sasów, Szwabii byli wszyscy katolikami.\nPełen był użytecznych informacji, które wylewał z siebie w miarę jak pociągaliśmy z kufli zimne piwo, i podjąłem nagłą decyzję. Pomógł mi się zaopatrzyć: salami przecięte na połówki by tym razem trzymać je z dala od słońca, trochę gotowanej wieprzowiny, paczka pumpernikla, tabliczki czekolady, ser, kilka jabłek i dwa bochenki, do skórki których były przyklejone raczej denerwująco znaczki. („To rządowy podatek”, powiedział, odrywając je, „znaczek wskazuje, że został zapłacony”). Pokazał mi stojąc w drzwiach drogę i pomachał mi na szczęśliwą drogę.\nGóry banackie po prawej stronie drogi były zalesione i dostatecznie imponujące, ale ku wschodowi las rósł na stromych wyniosłościach Karpat i daleko, powyżej i poza, i zupełnie niewidoczne z mojego szlaku niektóre z najwyższych grani Alp Transylwańskich żeglowały w górę nagimi, spektakularnymi szpicami. Moją nagłą decyzją było by skręcić w lewo i oderwać się od upału i kurzu tej pięknej rozżarzonej doliny; a następnie, jeżeli będę mógł, ruszyć na południowy-wschód wzdłuż chłodnego obrzeża lasów. Spiesząc tam, znalazłem się wkrótce pod pierwszymi gałęziami. Wąska ścieżka wiła się stromo w górę poprzez wertepy, a ja zanurzyłem się w niej.«7»\n[Cyganie, poszukiwacze złota]\nSzlak wpadł w małą dolinę, gdzie strumień ściekał od rozlewiska do rozlewiska wprost z serca gór, a następnie podążał za dolinką płytkimi zakolami.\nGrupa Cyganów, na swój nieodmienny sposób zajmująca się zamienianiem zakątka lasu w slams, rozbiła się tutaj ze swoimi namiotami, psami i kuśtykającymi konikami; ale ich nędza była równoważona przez ekstrawagancką dzikość ich wyglądu. Kucali jak hindusi wzdłuż potoku, w pierwszej chwili wydawało się, że się myją, było to jednak tak odległe od ich charakteru, że spojrzałem jeszcze raz. Pracowicie pogrążali drewniane talerze w nurcie na dolnym końcu zaimprowizowanego z desek, małego kanału; mieszając i przesiewając muł i żwir, wyżymając i przeszukując zmierzwione mokre baranie skóry, które były sprytnie ułożone pod tym lichym upustem, wszyscy wpatrując się w dół, uważnie jak pustułki. Przypomniałem sobie nagle opowieść Herr v. Wickler’a, i wiedziałem co też oni robią. Odpowiedzieli na moje pozdrowienie z wyrazem chwilowej konsternacji, ale pozwolili mi rozłożyć się i przyglądać.\nPłukali złoto. Jego żyły przebiegały poprzez wiele z tutejszych gór, podobnie srebra, a Rzymianie drążyli tu kopalnie. Przeplatają się one ze skałami w cieniutkich warstwach, a małe fragmenty eksponowanego i zerodowanego minerału, odrywane, rozbite na pył mieszają się z mułem, piaskiem i żwirem, a nawet więzną w trawach, i wypłukiwane są w dół nurtu razem z pozostałymi osadami. Fragmenty są nieskończenie drobne, stąd rynny i runo zastawione by je pochwycić.«8» Zgadywałem, że złoto i srebro, omalże zwiastując, mogłyby być aur oraz argint po rumuńsku, i były. Najbliższy z poszukiwaczy złota, i szef całej ekipy, powiedział, że nic nie znaleźli; ale po tym jak wypaliliśmy kilka papierosów, które skręciłem, i po wymianie uprzejmości – na tyle na ile mój początkujący zasób słów rumuńskich pozwalał – przyznał, że znaleźli odrobinę – nie tutaj, ale w miejscu zwanym Porcurea, głęboko wśród dzikich wzgórz po drugiej stronie Maroszu. Skonkludowałem, że z tego potoku wyciągnęli pusty los, że może byli źle poinformowani. Z ociąganiem wydobył z swojej torby skórzany woreczek, wyłuskał z niego mniejszą bawełnianą torebkę, rozwiązał sznurek i wytrząsnął kilka ziaren na swoją szczupłą dłoń. Jeden czy dwa dorastały wielkość mikroskopijnego cekina, ale większość z nich była ledwie błyszczącym pyłem. Zaproponował mi ich sprzedaż, pozwalając im tańczyć jak błyskotkom, pomiędzy liniami serca i rozumu, gdy to mówił; ale wymienił tak niezwykłą kwotę, że odpowiedziałem wywracając na zewnątrz kieszenie moich bryczesów, co doprowadziło go śmiechu. Pozostawaliśmy w przyjaznym nastroju, kiedy podeszła dziewczynka, i jakby w poczuciu obowiązku, zaczęła żebrać zarazem nieszczerym i niedbałym szwargotem, powiedział kilka słów po romsku, i ona odeszła z przepraszającym uśmiechem. Nie mogłem przestać podziwiać wykonania płytkich drewnianych talerzy, których używali do wytrząsania złotego pyłu; półmetrowej średnicy, wycezelowane z drewna orzechowego, były lekkie i pięknie wypolerowane, a po szczęśliwym zaczerpnięciu, ziarenka musiały błyszczeć na nich jak Mleczna Droga na ciemnym niebie. Ci Cyganie to byli lingurări, „łyżkarze”, wprawieni w każdym rodzaju konwisarstwa i snycerstwa.\nPrzyszli tutaj kilka dni temu inną drogą. Noc wcześniej, opodal Caransebes, natknąłem się w ciemności na drogę i małą kolejkę, które wiodły swoją trasę na mapie na wschód, wspinając się doliną rzeki Bistra kilka mil na północ, ale mniej lub bardziej równolegle do mojej, nie zaznaczonej na mapie, i znacznie bardziej stromej, pasterskiej ścieżki. Cyganie odbili od drogi, i skierowali się na południe własną trasą do tej surowej, leśnej Golcondy. Droga i kolejka, tymczasem, wspinały się na przełęcz zwaną Żelazne Wrota – jedną z wielu – a następnie opadały wijąc się i zakręcając w krainę Hunyadi’ego – Hunedoara – do miasteczka Hatzeg. (Była to droga, którą powinienem był pójść, ale było już zbyt późno).\nZachęcony sukcesem w formowania rzeczowników przez odrzucenie ostatniej sylaby z łaciny, machnąłem ręką ponad potokiem i powiedziałem „pisc?” kończąc dźwiękiem „sh”; i było to niemal prawidłowe (fonetycznie „ryba” to peshti). „Sunt foarte multu”, powiedział Cygan: „jest ich bardzo dużo”. Potem, na ślepo spróbowałem z „trotta” i „trutta”, z których jedno, miałem nadzieję, mogło być łacińską nazwą pstrąga«9». ale pamiętał, z przepysznych dań, że nazywał się on po węgiersku pisztrang, a on odpowiedział natychmiast na to wyrażenie rumuńskim pastrav. (Obydwie nacje wzięły je ze słowiańskiego rdzenia. U Słowian południowych jest to pastranka i pastrava, lub coś bardzo podobnego, wlewając się nawet do Grecji jako pestrofa, a na północy, w Polsce, pstrąs [sic!]: ogonek pod „a” odpowiada niememu „n”. Gdzie i kiedy te słowiańskie dźwięki rozpuściły łacińską mowę Rumunów? Jak był „pstrąg” po dacku? Przy jakim potoku zostało to zagubione słowo użyte po raz ostatni, nim wchłonęły je słowiańskie sylaby? Gdybyśmy to mogli wiedzieć!). Mój cygański znajomy mówił po rumuńsku i węgiersku z jednakową biegłością, choć zapewne obydwoma niedoskonale – wiele dowcipów odwoływało się do dziwacznej intonacji i błędów Cyganów – i rozprawiał ze swoimi współplemieńcami po Romsku, był więc trójjęzyczny. Wskazując palcem miejsca na mapie, zauważyłem, że nie umie czytać, ale nie był bynajmniej mniej bystry z tego powodu.\nCyganie i ich skarby byli wkrótce daleko poniżej, tak jak wcześniej żniwiarze.\n[spotkanie w górach z rabinem]\nSiekiery ciężko pracowały. Dęby, buki, olszyny stały niemal samotnie pośrodku nieładu odartych pni, kręgów wiórów, i powalonych sosen. Drzewa były ścinane niemal na całej grubości dwuręcznymi piłami, i następnie dokańczane siekierami, drewnianymi młotami i klinami, a nawet wtedy gdy patrzyłem, drwale wbijali swoje kliny w ostatnią ofiarę tego dnia. Ledwie uderzenie docierało do mnie, gdy młoty były już wzniesione do następnego uderzenia, i wkrótce, łupiąc się, z trzaskiem, drzewo padło, a on i opadli na nie, obcinając i docinając zwalony pień piłami, siekierami, ogrodniczymi maczetami. Gdy nazbierało się dość odartego drzewa, można było zawezwać sprzężaj koni, z bosakami i sprzętem do ściągania, i zawlec pnie do krawędzi poręby i zepchnąć na dół stromej zjeżdżalni: chaos pni wydusił trawy wzdłuż całej drogi na dół do punktu, gdzie mogły już być załadowane na wagoniki. Przypomniało mi to pasy śniegu jakie widziałem w lasach nad austriackim Dunajem i pnie sosen rozsypane po nich jak z rozdartego pudełka zapałek: wszystkie miały być przetarte na tarcicę, lub zebrane w tratwy i spławione w dół rzeki.\nDowiedziałem się tego wszystkiego po niemiecku od muskularnego człowieka w flanelowej koszuli w czerwoną kratkę, z celuloidowy daszkiem na czole, jak dziennikarz z filmu. Opuściwszy ekipę drwali, wpadł na mnie, w drodze do szałasu z okrąglaków o dachu z falistej blachy. Tutaj, zupełnie absurdalnie usadzony przy stole, brodaty mężczyzna w czarnym ubraniu i w czarnym kapelusz bobrowym wywiniętym na całym obwodzie, ślęczał nad wielką dobrze już wyczytaną księgą, z okularami tuż przy druku. W kilka lat mógłby wyglądać jak jeden z Starszych Synagogi na obrazie Holmana Hunta, a to jest dokładnie to kim on był. Dwóch synów, mniej więcej w moim wieku, również ubranych na czarno, towarzyszyło mu bokach, równie zaabsorbowanych. Oni również byli naznaczeni dla religii: można było to odgadnąć po pejsach i niegolonym puch, który zaciemniał ich woskowe policzki. Jakże różni od mężczyzny w koszuli w kratkę; był on młodszym bratem rabina, a jego rysy mogłyby być dziełem wrogiego karykaturzysty. Był nadzorcą tej drzewnej koncesji i przyjechał tu z Satu Mare – Szathmaru – miasta w madziarskim pasie na północnym-zachodzie Transylwanii. Rabin i jego synowie spędzali z nim dwa tygodnie, a drwale byli góralami z tego samego regionu.\nKiedy nadzorca przyprowadził mnie do grupki przy stole, popatrzyli spostrzegawczo, niemal trwożliwie. Podano mi krzesło, ale byliśmy przytłoczeni nieufnością. „Was sind Sie von Beruf?”. Zarządca, wszystko tylko nie nieśmiały, patrzył na mnie ze szczerym zdumieniem. „Sind Sie Kaufmann?” Czy jestem domokrążcą? Czułem się lekko zbity z tropu tym pytaniem, ale było ono doskonale zrozumiałe. Nikt inny nie wędrował w ten sposób, i przypuszczam, że jedyni inni wędrujący w tych stronach obcy, o ile nie byli żebrakami lub zupełnymi szumowinami, musieli być domokrążcami. (Lecz obcy w takim miejscu oczywiście wymagał wytłumaczenia. Pasterze i Cyganie okazywali początkowo trochę nieufności: nieznana osoba w dziczy nie wróżyła nic dobrego. W przeszłości byli oni zawzięci na wyłapanie uchylających się od pańszczyzny, dzisiaj mógł to być poborca podatkowy, urzędnik prowadzący spis, pobór opłat za wypas, poszukiwanie przestępców, dezerterów czy zbiegłych rekrutów odwlekających służbę wojskową, pełny wachlarz nieznośnego wtrącania się w wolność lasów). Moi rozmówcy wyglądali na zdezorientowanych kiedy usiłowałem im wyjaśnić moje powody dla nie pozostawania w domu. Dlaczego podróżuję? By zobaczyć świat, by studiować, by nauczyć się języków? Sam co do tego nie miałem jasności. Owszem, niektóre z tych rzeczy, lecz głównie – zrazu nie przychodziło mi właściwe słowo – a gdy je znalazłem – „dla przyjemności” – nie zabrzmiało to dobrze, i ich brwi pozostały zmarszczone. „Also, Sie trauben so herum aus Vergnügen?” Nadzorca wzruszył ramionami, uśmiechnął się i powiedział coś w jidisz do pozostałych; wszyscy się roześmiali, więc spytałem się co to było „Est ist a goyim naches!” powiedzieli. „Goyim naches”, wyjaśnili, to coś co goje lubią, ale co Żydów nie rusza; wszelkie irracjonalne czy dziwaczne głupoty, przyjemność gojów, lub smakołyk nie-Żydów. Trafiło to w sedno sprawy.\nTaka wstępna rezerwa innych mieszkańców w tych górach nie trwała długo; także i tutaj: ale Żydzi mieli inne powody do ostrożności. Stulecia ich prześladowań jeszcze się nie zakończyły: pod koniec ubiegłego stulecia na Węgrzech, a bardziej współcześnie na Ukrainie, miały miejsce procesy o rytualne morderstwa, w Rumunii wprowadzono brutalne ustawodawstwo, a w Besarabii i w rosyjskiej „strefie osiedlenia” miały miejsce pogromy. Oszczercze mity rozkwitły, a mroczne pogłoski o Protokołach Mędrców Syjonu puszczone zostały w ruch ledwie piętnaście lat temu. W Niemczech, w międzyczasie, zaczynały się gromadzić straszne omeny, chociaż jak straszne nikt z nas nie wiedział. Stały się one tematem rozmowy i – teraz wydaje się to niewypowiedzianie niewiarygodne – mówiliśmy o Hitlerze i nazistach tak jakby przedstawiali oni sobą brudną fazę historii, rodzaj przejściowej aberracji czy nocnej zmory, która mogła zniknąć nagle, jak wyparowujący obłok czy zły sen. Żydzi w Anglii – szczęśliwszy temat – poszli jako następni: oni wiedzieli więcej ode mnie, o co nie było trudno; no i Palestyna. Westchnienia i fatalistyczny humor nadawały rozmowie rytm.\nWszystko przyjęło inny obrót kiedy pojawił się temat Pisma. Księga przed rabinem to była Tora, czy też jej część, drukowana gęstą hebrajską czcionką, która była porywająca dla kogoś z pasją do alfabetów; zwłaszcza poszczególne litery z ich aurą magii. Z wysiłkiem mogłem fonetycznie odcyfrować brzmienie niektórych najprostszych słów, oczywiście bez przebłysku choćby pojęcia o ich znaczeniu, ten objaw zainteresowania sprawił im przyjemność. Pokazałem im niektóre ze słów, które przekopiowałem w Bratysławie ze sklepów, i żydowskich gazet w kawiarniach, a ich znaczenia, które zapomniałem, doprowadzały ich do śmiechu; owe biblijne symbole reklamowały warsztat naprawy parasoli, albo „Daniel Kisch, Koscher Würste und Salami”. Jak brzmiała w oryginale Pieśń Miriam, a Pieśń Debry; lament Dawida nad Absalomem, a róża z Sharon i lilia z doliny? Momentalnie, gdy stało się jasne z mojego niezgrabnego tłumaczenia na niemiecki, o który fragment chodzi, rabin zaczynał go recytować, często w towarzystwie swoich synów. Świeciły się nam oczy, to było jak zdumiewająca gra. Następne poszły rzeki Babilonu, i harfy wiszące na topolach«10», ten fragment recytowali w mocnym unisono, a gdy doszli do „Jeruzalem, jeśli zapomnę o tobie”«11», chwila stała wyjątkowo podniosła. Na końcu mojego dziennika znajduje się kilka linijek po hebrajsku zapisanych tam przez samego rabina, a jako że są pisane pismem odręcznym są dla mnie całkowicie nie do odczytania. Pod nimi jest zapis fonetyczny jaki zrobiłem na podstawie jego recytacji.\n„Hatzvi Yisroel al bomowseycho cholol:\nEych nophloo ghibowrim!\nAl taghidoo b’Gath,\nAl t’vashroo b’chootzows Ash’klon;\nPen tismanchn ob b’nows Philistim,\nPen ta’alowznoh b’nows ho’areylim.\nHorey va Gilboa al-tal, v’al motor aleychem…”\nTutaj znika on na chwilę, a następnie powraca:\nKilka słów, które brzmią jak imiona własne ujawniają co to musi być: „W Gat tego nie ogłaszajcie!”, to to: „Nie podawajcie na ulicach Aszkelonu, aby się nie cieszyły córki filistyńskie ani radowały córki nieobrzezanych”. A następny niekompletny fragment to musi być „Góry Gilboa! Ani rosy, ani deszczu niech na was nie będzie…”«12». Wówczas i rabin z innego świata, i jego synowie, i ja, byliśmy podekscytowani. Entuzjazm sięgał wysoko. Owe wersy, tak słynne w Anglii, dla nich były podwójnie naładowane znaczeniem, a ich uczucia były zaraźliwe. Byli zdumieni, także poruszeni, że ich plemienna poezja zażywa takiej chwały i afektów w świecie zewnętrznym; kompletnie odcięci, tak myślę, nie mieli o tym najmniejszego pojęcia. Rozlało się uczucie wielkiego ciepła i zadowolenia, rabin ciągle przecierał okulary, nie po ty by ich użyć, ale z zadowolenia i nerwowej energii, a jego brat przyglądał się nam z dobrodusznym rozbawieniem. Zrobiło się ciemno, gdy tak siedzieliśmy przy stole, a gdy zdjął szkiełko by zapalić naftową lampę, zabłysły trzy pary okularów. Gdyby to był wieczór piątkowy, powiedział rabin, musieliby mnie poprosić o zapalenie lampy; zrobił objaśnienie o shabbas goy. Był to szabasowy nie-żyd, którego zamożni Żydzi – „nie tacy jak my” – zatrudniali w swoich domach do rozpalania ognia, zapalania lamp, zawiązywania i rozwiązywania węzłów, bądź wykonywania innych prac, których Prawo zabrania Dnia Siódmego. Powiedziałem, że przykro mi, że to tylko czwartek (Szabat zaczyna się o zachodzie słońca w piątek), bo mógłby w rewanżu być użytecznym dla nich. Powiedzieliśmy sobie ze śmiechem dobranoc.\nWyciągnięty pod jednym z ocalałych dębów promieniowałem z ekscytacji. Pomyślałem sobie, że mógłbym nigdy nie znaleźć się na przyjacielskiej stopie z tak niedostępnie wyglądającym człowiekiem. Często zdarzało mi się chwytać kątem oka podobne postaci. Ostatni raz było to na oświetlonym księżycem peronie tej nocy gdy wkroczyłem do Rumunii; wyglądali tak całkowicie oddzielni, odlegli i niedostępni, że mógłby równie łatwo poprosić mnicha trapistę o ogień.\nMyślałem sobie o szabes goju. Poza wszystkim innym mógłbym nie być niezastąpiony, jako że kawałek dalej, skupieni wokół małego własnego ogniska, drwale cicho śpiewali po węgiersku. Brzmiało to w trudny do wyrażenia sposób inaczej od śpiewu rumuńskiego, ale było równie zniewalające, i równie smutne.\nPo tym jak się pożegnałem następnego ranka, młodszy z chłopców, ubrany w jarmułkę, z białym szalem modlitewnym z czarnymi paskami na końcach, dołączył do pozostałych dwu we wnętrzu, i gdy odchodziłem, mogłem ich słuchać intonujących z udręczającym lamentem swoje modlitwy, podczas gdy zarządca, nie gorliwiec w kwestiach wiary, wskazywał drwalom świeżą porcję drewna.\n«1» [przypis autora] Figury karciane w europejskich taliach są łagodną wersją tego wszystkiego, a umundurowanie Papieskiej Gwardii Szwajcarskiej jest podjętą przez Michała Anioła próbą uporządkowania tego. Istniej ciągle francuska gra w karty zwana Lansquenet.\n«2» [przypis autora] Te dni wyznaczały nawrót mojej starej obsesji alfabetów. Tylne strony zachowanego notatnika pełne są starotestamentowych imion pracowicie przeliterowanych na hebrajskie znaki wraz z ich diakrytami. Są tam również skopiowane codzienne słowa, jako że to starożytne pismo było również używane w rodzimym jidisz na frontonach sklepów i w gazetach, które widziałem na stolikach w kawiarniach. (Są tam nawet słowa, podobnie przeliterowane na dalszych stronach, ze starohiszpańskiego ladino Żydów z Konstantynopola i Salonik). Dalej, objawy z końcowych etapów tej podróży, idzie cyrlica oraz litery pisma arabskiego: litery arabskie były wciąż używane przez niezreformowanych Turków w Bułgarii oraz w greckiej Tracji. Są tam zmagania z zanikłą głagolicą, i niezdarne przymiarki do uszu i zwieszek Ormian, którzy rozrzuceni byli po Bałkanach jak małe kolonie tukanów. Ten pobieżny katalog kończy się powodzią greki. Magia wszystkich tych liter głównie polegała na ich nieodgadnieniu: kiedy nauczyłem się odrobinę bułgarskiego, cyrlica utraciła nieco ze swej mana. Ale arabski i hebrajski zachowały swoją do końca. Nawet dzisiaj, reklam pasty do zębów po arabsku podsuwa Historie tysiąc i jednej nocy, a hebrajski przekaz na witryną sklepu – „Naprawa parasoli na miejscu” czy „Daniel Kisch koszerne kiełbasy i salami” – jest aż ciężki od uroku. Te znaki niosą odrobinki Kabały, echo baranich rogów Jozuego i szepty z Pieśni na Pieśniami.\n«3» [przypis autora] Jedynymi wyznawcami obrządku łacińskiego w tej części Rumunii byli Węgrzy i Szwabii. Ludność okoliczna była po większej części Unitami, tak mi się wydaje, katolikami obrządku wschodniego, to jest których prawosławna liturgia była śpiewana po rumuńsku od późnego siedemnastego wieku, po okresie greckim, który nastąpił po pierwotnym kościelnym: słowiańskim.\n«4» [przypis autora] Problem został rozwiązany dwadzieścia lat później w Opactwie St. Wandrille w Normandii. Jest to jedenasty wers Psalmu 91, i śpiewa się go każdego wieczoru na Komplecie, musiałem usłyszeć to poprzedniego wieczora.\n«5» [przypis autora] Zabrana na wojnę ta mała książeczka zniknęła sześć lat później, kiedy lotnicza torpeda zatopiła nasz uciekający caïque [stateczek rybacki] u wschodnich brzegów Peloponezu. Stracony rynsztunek był po prostu zbyt głęboko by zanurkować. Ryby w małym porcie [scalo] Leonidion musiały się tłoczyć wokół niej przez jakiś czas skubiąc stronice, a później zostawić ją by rozpadła się na kawałki i rozpuściła w Egejach.\n«6» [przypis autora] „Kto nie kocha wina, kobiet i śpiewu ten pozostaje głupkiem przez całe swoje długie życie!” Atrybucja właściciela gospody była zupełnie prawidłowa. Właśnie to sprawdziłem.\n«7» [przypis autora] Góry po lewej stronie drogi należały również do Banatu, aż po linię grzbietów, które formują zachodnią krawędź Retazatu, który jest ciągle częścią Transylwanii. Nie jestem pewien, czy, lub jak dalece, przekroczyłem tą kropkowaną linię w czasie kapryśnego zygzakowania w następnych dniach. Jest to odcinek, gdzie kolejność wspomnień jest najbardziej zagrożona pomieszaniem, ale nie za bardzo, mam nadzieję.\n«8» [przypis autora] Sądzę, że niektórzy autorzy klasyczni wiązali tą prehistoryczną technikę z legendą Złotego Runa. Transylwania była najstarszym źródłem złota, a starożytne skarby Egiptu być może zostały wykopane bądź zebrane tutaj. Było ono cenione dla swojej „czerwono-złotej” barwy.\n«9» [przypis autora] Fabio jest słowem, którego Ausoniusz używa w Moselli. Jednak od Bałtyku po Macedonię, słwiańskie słowo jest zgrubsza takie samo, wyjąwszy Rosję gdzie nazywają go Forel, ewidentnie zapożyczając z niemieckiego Forelle, zapewne zawdzięczając to brakowi górskich strumieni w Rosji właściwej, a zatem i pstrągów… Prawdopodobnie zwykli sprowadzać go Karpat, wędzonego, po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku. Inaczej Ural oraz Kaukaz mogłyby być najbliższymi strumieniami.\n«10» [przypis mój – SP] Ps 137, Cytat ten często funkcjonuje w lekcji „na wierzbach powieśli swoje harfy”, PLF używa też określenia „wierzby” wg Biblią Tysiąclecia. brzmi „Na topolach tamtej krainy zawiesiliśmy nasze harfy” [Ps 137,2]\n«11» [przypis mój – SP] Ps 137,5\n«12» [przypis mój – SP] 2 Sm 1,19-21, cytat za Biblią Tysiąclecia. [„O Izraelu, twa chwała na wyżynach zabita. Jakże padli bohaterowie? W Gat tego nie ogłaszajcie! Nie podawajcie na ulicach Aszkelonu, aby sie nie cieszyły córki filistyńskie, ani radowały córki nieobrzezanych. Góry Gilboa! Ani rosy, ani deszczu niech na was nie będzie”]\nTłumaczenie: ©Sławek Parfianowicz, 2010


Chiny Pokrywy silikonowe pokrywa kubka Producenci\nOpis:Niestandardowa pokrywa kubka silikonowego,Pokrywa ze szkła silikonowego,Pokrowiec na kubki silikonowe\nStart > Products > Produkty turystyczne Silikonowe > Silikonowa Pokrywka > Pokrywy silikonowe pokrywa kubka\n1. 100% materiału silikonowego.\n2. Bez BPA i zatwierdzony przez FDA.\n3. Logo pokrywy kubka silikonowego można dostosować.\n4. Pokrywa kubka silikonowego jest trwała, bezwonna, nietoksyczna i zdrowa.\n5. WSZYSTKIE kolory pantone można wybrać LUB można dostosować.\n6. Odporny na ciepło. Tempetature układa się -40 ~ 230 stopni Celsjusza.\n7. Pokrywa kubka silikonowego jest nieprzywierająca i można ją łatwo wyjąć z gładkiej wewnętrznej ścianki.\n8. Próbka jest dostępna i może zostać wysłana w ciągu 2 dni po dokonaniu płatności.\nNiestandardowa pokrywa kubka silikonowego Pokrywa ze szkła silikonowego Pokrowiec na kubki silikonowe Niestandardowe formy silikonowe Pokrywa kubka silikonowego Niestandardowe maty silikonowe Niestandardowy scrubber silikonowy Niestandardowe mydło silikonowe


Nie, nie rzucę palenia i nie będę spać minimum 8 godzin dziennie, nie będę też zdrowo się odżywiać i nie zacznę biegać. | POLSKO-KUBAŃSKI\nOpublikowany 23 grudnia 2014 przez smiling-butterflies.blog.pl\nNoworoczne postanowienia spisywać czas zacząć.\nMam swoje własne plany, nadzieję i baterie naładowane do działania.\nCześć z nich zaczęłam realizować już teraz, a te najważniejsze, już od dłuższego czasu. Mój świat nie zmieni się na lepszy z dniem 1 stycznia, nie przyleci brokatowa wróżka i jednym machnięciem różdżki nie rozwiąże supłów w mojej poplątanej głowie. Szampańska noc nie wymaże wspomnień roku 2014, zagmatwanych emocji i rzeczy, które zrobiłam. Styczniowy chłód nie wymrozi też przeszłości. A jednak będzie to dzień utwierdzenia się w tym, że chcę, mogę, potrafię, dla siebie, nie dla mody i trendu.\nPostanowienia mam mocne, poważne, nierozbijalne. Zapasy energetyczne odpowiednio przygotowane a głowę zahartowaną do wytrwania w uporze w ich realizacji. Uda się, wiem, bo innej myśli do siebie nie dopuszczam, zbyt dużo kroków postawiłam już do przodu żeby teraz się cofnąć. Te punkty na mojej liście pozostaną na niej przez kolejne lata, stycznie, marce i grudnie.\nMam też postanowienia bardziej trywialne, co do których wiem, że warto spróbować i w tych punktach na zielono zaznaczam „spróbuj, nic nie tracisz”, a nie „zrób koniecznie kropka koniec”. Np? Np. powrót do tańca, od czasu do czasu, kiedyś dawał mi przecież tyle radości.\nI nie, nie wkleję tu teraz listy stu punktów do realizacji, bo to nie o ekshibicjonizm tu się rozchodzi, lecz o wolę walki o siebie i o szacunek, Sza-cu-nek. Szacunek do samego siebie przez realizację obietnic danych sobie przed lustrem. Obietnic racjonalnych i na swoje siły, a sił mam coraz więcej.\nI skąd w tym nowym roku tak mocno i solidnie?\nStąd, że o 2014 zapominam, wymazuję go z mojej pamięci, zamykam w metalowej szkatule i zostawiam daleko za mną.\nStąd, że poznałam trudy walki samej ze sobą, upadłam, poobijałam kolana na betonie drogi własnego życia. Zgubiłam się, zniknęłam, zamknęłam w szklanej kuli razem z demonami i nie wiedziałam jak uciec, wszystkie drogi zlały się w jeden, destrukcyjny sposób bycia.\nStąd, że poznałam i zaczęłam oswajać swoje słabości. Tak, to początek dopiero, pozytywny i dający nadzieję na wyjęcie kolorowych, świecowych kredek i namalowanie życia od początku.\nStąd, że zobaczyłam jaka jestem, zaczęłam ponownie układać puzzle własnej twarzy, które jakimś cudem pogubiłam idąc przez życie. Pogięte, podłamane, ale tworzące jeszcze nie do końca czysty obraz. To, co zobaczyłam, zadziwiło mnie. Odkryłam umiejętność empatii, uczuć do tej pory tłumionych i chęć zmian. Pogodziłam się z bycia do „dziś” egoistką skupioną na własnych problemach. Pogodziłam, ale nie zaakceptowałam i postanowiłam zmienić.\nPlany łatwo rozpisać na czystej kartce, podkreślić, dodać czerwony kolor. Łatwo się je tylko spisuje, tak jak potem skreśla jak niewypały na polu minowym. Bum, znowu się nie udało.\nJa postanowiłam zmienić coś w sobie, a ponieważ wiem, że czeka mnie satysfakcja znacznie większa od tej odczuwanej po zdjęciu ciężaru obowiązku kiedy się poddamy, postanowiłam zawalczyć.\nI nie, nie skreślę żadnego planu, nie odeślę w niepamięć postanowień, bo od tego zależy moje prawdziwe Ja. Od tego zależy odzyskanie umiejętności rozpoznawania kolorów, zapachów. To da mi możliwość wyjścia ze szklanej kuli.\nDlatego, nie przyjmuję do wiadomości, że się nie uda. Mogę mieć gorsze dni, jestem tylko/aż człowiekiem. Mogę potknąć się, zapomnieć, ale tylko po to aby mocniejsza podnieść się, poprawić i otrzepać ubranie i iść dalej, mocniejsza i pewniejsza siebie, bo przecież wstałam, bo w końcu mam cel.\nI cieszę się, że większość z planów zaczęłam wdrażać już teraz. Mocna i trochę pewniejsza siebie spędzę czas z rodziną. I mimo, że nie wierzę w nic, nawet w świętego Mikołaja to cenię ten czas jako dni, które spędzę pośród osób okazujących mi uczucia, pośród ludzi, którym na mnie zależy. Może to egoistyczne, ale najbliższe trzy dni tylko umocną mnie w postanowieniach, mam dla kogo, im zależy, mi też, dla siebie, dla nich chcę być lepsza.\nI mimo dodatkowych kilogramów wynikających z ukochanego bigosu, babcinych ciast i ryby w galarecie, uda mi się.\nPo prostu, pierwszy raz coś wiem, pierwszy raz od bardzo dawna jestem czegoś pewna.\nTak więc Kochani. Życzę Wam spokojnych Świąt, rozsądnych Noworocznych Planów i wiary w samego siebie, bo warto przynajmniej spróbować\nTylko nie próbujcie za szybko dorosnąć\nJestem, będę, byłam.\nTagi: emocje, ja, ludzie, postanowienia, rodzina, Święta, Sylwester, upadek, walka


Cyfrowy regulator temperatury IRcontrol Ochrona i elektronika\nNowością w cyfrowym regulatorze temperatury IRcontrol, jest sposób pomiaru temperatury podłogi, realizowany za pomocą czujnika podczerwieni. Rozwiązanie to eliminuje stosowanie tradycyjnego czujnika podłogowego na przewodzie, co w znacznym stopniu upraszcza montaż regulatora.\nPodłogowy czujnik temperatury na podczerwień dokonuje pomiaru na powierzchni, co pozwala na stosowanie go przy podłogach z każdym rodzajem posadzki. Szczególnie zalecany jest w kombinacji z panelami podłogowymi w systemie Elektra WoodTec.\nCyfrowy regulator temperatury IRcontrol może dokonywać pomiaru temperatury podłogi, powietrza lub powietrza z jednoczesnym określeniem minimalnej i maksymalnej temperatury podłogi. Dokładności pomiaru temperatury podłogi nie zakłóci pojawianie się w jego strefie zwierząt lub przedmiotów, dlatego że regulator wykrywa je porównując temperaturę podłogi z temperaturą otoczenia.\nSamo programowanie regulatora temperatury IRcontrol odbywa się w cyklu tygodniowym i pokrywa się programowaniem znanego już od dawna regulatora DIGI 2p a zostało rozszerzone o funkcję adaptacyjną, blokadę klawiszy np. przed dziećmi lub przypadkową zmianą ustawień oraz automatyczną zmianę czasu z zimowego na letni i odwrotnie.\nCyfrowy regulator temperatury IRcontrol przystosowany jest do montażu w standardowej podtynkowej puszcze instalacyjnej, a całości dopełnia ładny i nowoczesny wygład regulatora.


Miejskie Przedszkole Nr 3 W Sierpcu, Piastowska 33, Sierpc\nJesteś tutaj: eduranking.pl > Szkoły w Polsce > Szkoły - województwo mazowieckie > Szkoły - powiat sierpecki > Szkoły - gmina miasto Sierpc > Miejskie Przedszkole Nr 3 W Sierpcu\nNajważniejsze informacje - Miejskie Przedszkole Nr 3 W Sierpcu\nAdres Miejskie Przedszkole Nr 3 W Sierpcu\nTelefon Miejskie Przedszkole Nr 3 W Sierpcu\nMiejskie Przedszkole Nr 3 W Sierpcu znajduje się w miejscowości Sierpc pod adresem Piastowska 33. Numer tel. do przedszkola to 242752752. Nr fax: 242752752. Placówka przedszkolna działa na terenie gminy Sierpc, powiat sierpecki , województwo mazowieckie. Organem prowadzącym jest gmina. Serwis www placówki przedszkolnej można odwiedzić pod adresem www.mp3.sierpc.pl. Jednostka przedszkolna znajduje się w rejestrze pod numerem 61002384200000.\nDo placówek przedszkolnych chodzą wychowankowie w wieku od trzeciego do szóstego roku życia, a w szczególnych okolicznościach od 2 1/2 roku. Dzieci 5-letnie i 6-letnie są objęte obligatoryjnym wychowaniem przedszkolnym. Oddziały wychowania przedszkolnego gdzie chodzą dzieci 5 i 6-letnie nazywa się zerówkami. Oprócz przedszkoli istnieją także oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, punkty przedszkolne i zespoły wychowania przedszkolnego. Wymienione jako dwie ostatnie formy kształcenia przedszkolnego przygotowane są dla niewielkich grup dzieci i organizowane są w miejscowościach odległych od przedszkoli i szkół podstawowych.\nW 2013 roku łączna liczba dziewczynek i chłopców uczących się w placówce to 106, z czego 49 stanowiły uczennice, a 57 to uczniowie. W przedszkolu jest zatrudnionych łącznie 9 nauczycieli, z czego 7 w pełnym wymiarze godzin oraz 2 na pół etatu. Na jedno dziecko przypada 0,08 nauczycieli. Stosunek pedagogów pracujących na pełen etat do nauczających pracujących nauczających na pół etatu wynosi 3,5. Powiat sierpecki ma zarejestrowane 11 przedszkoli, a województwo mazowieckie - 1786. Na 683 uczniów w powiecie przypada 11 innych przedszkoli (62,09 na placówkę), z kolei średnia w województwie to 57,34 (102403 przedszkolaków na 1786 placówek).\nPolicealne Studium Socjalne Zakładu Doskonalenia Zawodowego W Warszawie Z Siedzibą W Sierpcu


W sytuacji, której budynek nie może zostać posadowiony tradycyjnie, to jest na ławach i ścianach fundamentowych, stosuje się pale fundamentowe, które sprawdzają się doskonale, jeżeli mamy styczność z gruntem nieutwardzonym, słabonośnym, to jest na przykład mułem lub torfem. Najbardziej znane są pale drewniane, które pojawiły się w konstrukcjach tego typu jako pierwsze. Później wraz z rozwojem technologicznym zaczęto stosować także pale cementowe, betonowe, żelazne dwuteowniki lub stalowe rury oraz żelbet.\nZe względu na sposób wykonania pale dzieli się na wbijane, wciskane, wkręcane i wiercone. Pale dzielone są również ze względu na przekrój: pełne, kołowe, trójkątne, kwadratowe, wieloboczne. Ze względu na ich nośność pale dzielone są na konstrukcyjne oraz zagęszczające. Pale fundamentowe różnią się tak pod względem wykończenia dolnej ich części. Spotykane są bowiem pale rozszerzane u podstawy lub proste, z ostrzem lub bez, rurowe zamknięte lub otwarte. Ponadto pale kojarzone jako forma pionowa nie zawsze takie są. Poprawne konstrukcyjnie są również pale ukośne o układach kozłowych.\nPOJAWIENIE SIĘ NIEPOROZUMIEŃ


Policjant rozpoznał go na nagraniu, podejrzany już usłyszał zarzut - Aktualności - KRP IV – Bemowo, Wola\nPolicjant rozpoznał go na nagraniu, podejrzany już usłyszał zarzut\nZarzut kradzieży usłyszał w wolskiej komendzie 35-letni mężczyzna. Łupem sprawcy był telefon komórkowy. Z ustaleń wynika, że sprawca, wykorzystując nieuwagę pracownika lokalu gastronomicznego, skradł telefon komórkowy o wartości 600 zł. Policjant z wydziału do walki z przestępczością przeciwko mieniu rozpoznał 35-latka na nagraniu monitoringu. Teraz, może grozić mu kara do 5 lat pozbawienia wolności.\nDo komendy na Wolę wpłynęło zgłoszenie dotyczące kradzieży. Z relacji pokrzywdzonego wynika, że sprawca, wykorzystując jego nieuwagę skradł mu telefon komórkowy o wartości około 600 zł. po czym uciekł. Policjanci zabezpieczyli nagranie monitoringu, przesłuchali świadków. Policjant z wydziału do walki z przestępczością przeciwko mieniu rozpoznał na nagraniu 35-latka. Kiedy ustalił jego tożsamość, namierzył również jego miejsce pobytu.\nMężczyzna został zatrzymany i trafił do policyjnej celi. Po zgromadzeniu materiału dowodowego, 35-latek usłyszał zarzut kradzieży. Przestępstwo to zagrożone jest karą do 5 lat pozbawienia wolności.


W Kownie porozumiewaliśmy sie wyłącznie po rosyjsku - www.wilnianie.fora.pl\nW Kownie porozumiewaliśmy sie wyłącznie po rosyjsku\nForum www.wilnianie.fora.pl Strona Główna -> Wileńszczyzna\nWysłany: Śro 14:43, 25 Lut 2009 Temat postu: W Kownie porozumiewaliśmy sie wyłącznie po rosyjsku\nByłem przez tydzień w Wilnie w sierpniu 2007 roku. Już w samym Wilnie gospodarze, u których mieszkaliśmy - Polacy - mówili, aby nie afiszować się językiem polskim, bo Polacy są tam nielubiani. A po rosyjsku to nawet nie próbować zaczynać rozmowy.\nZatem na początku staraliśmy sie porozumiewać w sklepach, restauracjach po angielsku. Ale znajomość tego języka jest jest tam marna. Gdy słyszeli, że między sobą rozmawiamy po polsku to sami przechodzili na polski albo na rosyjski. Potem już bez żadnych zahamowań zaczynaliśmy rozmowę po polsku, a jeżeli nie rozumieli to pytali czy możemy rozmawiać po rosyjsku.\nW Kownie porozumiewaliśmy sie wyłącznie po rosyjsku bez żadnych oporów z obu stron. Po tym pobycie mogę powiedzieć, że uprzedzenie Litwinów do niektórych języków to czyjeś wymysły. Porozumiewamy się w tym języku, w którym możemy się dogadać.\nWysłany: Śro 14:45, 25 Lut 2009 Temat postu: Po polsku na Litwie mówi niewielu ludzi\nPo polsku na Litwie mówi niewielu ludzi, a od Litwinów czuć nacjonalizm i umyślne zaprzeczanie wspólnej historii. Wilno warto zwiedzić w 3-4 dni, dłużej zaczyna wiać nudą. Stare miasto, Zarzecze, kościoły i nekropolie - ale po kilku dniach czuje się, że obeszło się wszystko co można było, jadło się wszędzie gdzie warto i czas się zbierać. Pod Wilnem warto zajrzeć do Troków, niedaleko jest też do Kowna. Ja bym radził pojechać nad morze i zrobić objazdówkę po Łotwie i Estonii, bo siedzenie na Litwie jest na siłę. Kuchnia tradycyjna to 10 potraw z ziemniaka, raz warto spróbować, ale bez przesady. Za to piwo dobre, bije polskie browary i można je też kupić w Polsce\nWysłany: Śro 8:01, 30 Cze 2010 Temat postu:\no. Dionizy Sowiak - gwardian oo. Franciszkanów w Wilnie\nGrób o. Dionizego Sowiaka - gwardiana klasztoru oo. Franciszkanów w Wilnie.\nFragment fotografii wykonanej 80 lat temu - pamiątki poświęcenia granitowego krzyża na grobie zakonnika.\n(Ze zbiorów rodzinnych Tatiany Pitak Fiedosichin)\nGrób o. Dionizego Sowiaka - gwardiana klasztoru oo. Franciszkanów w Wilnie, zmarłego ponad 80 lat temu i pochowanego na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie.\nFragment fotografii wykonanej w lipcu 2009 r. przez Tatianę Pitak Fiedosichin\nFotografia wykonana 80 lat temu - pamiątka poświęcenia granitowego krzyża na grobie zakonnika.\nPorównanie fotografii sprzed osiemdziesięciu lat z dzisiejszą:\n1. Grób znajdujący się po lewej stronie jest dzisiaj zarośnięty i nie ma na nim żadnych oznaczeń dot. osoby tam pochowanej.\n2. Drzewa po prawej stronie grobu o. Dionizego również już nie ma.\n3. Grób o. Dionizego jest pielęgnowany i po 80 latach jest w całkiem niezłym stanie.\nGrób znajduje się w odległości ok. 20 m od wejścia głównego , na początku alejki biegnącej wzdłuż muru.\nFotografia wykonana w lipcu 2009 r. przez Tatianę Pitak Fiedosichin\n3. Fotografia znajdująca się na podstawie krzyża została zmieniona i umieszczono ją po lewej stronie obok znaku kapłaństwa.\nGrób o. Dionizego jest pielęgnowany i po 80 latach jest w całkiem niezłym stanie.\nWysłany: Śro 8:02, 30 Cze 2010 Temat postu:\ngaleria znajduje się na stronach www:\nFranciszkanie na Litwie - aktorzy teatru życia\nFranciszkanie na Kresach - misjonarze polskości\nFranciszkanie - misjonarze wiary i zdrowia\nWysłany: Nie 14:43, 11 Lip 2010 Temat postu:\nForum www.wilnianie.fora.pl Strona Główna -> Wileńszczyzna Wszystkie czasy w strefie EET (Europa)


Miód zamiast oleju silnikowego? Ktoś sprawdził, czym to grozi\nMiód zamiast oleju w silniku – ktoś postanowił sprawdzić, czy w tej bajce jest ziarno prawdy\nCiekawostki 22.11.2018 51 interakcji\nPiotr Szary 22.11.2018\nNajlepsze bajki na świecie opowiadają zwykle rodzice i dziadkowie. I handlarze samochodów. Jedna z takich opowieści dotyczy stosowania miodu jako dodatku do oleju silnikowego. Niby w każdej bajce jest ziarno prawdy, ale czy aby na pewno?\nNa Autoblogu wspominaliśmy już o wywiadzie z handlarzem samochodów, który umieszczono na portalu YouTube na kanale „7 metrów pod ziemią”. Choć wywiad jako całość potwierdza to, co już wielu z nas wiedziało lub się domyślało, to pojawił się tam dodatkowy wątek.\nMiód nie jest do herbaty. Miód jest do silnika.\nWedle słów handlarza, z którym przeprowadzano wywiad, słodki smakołyk jest ważnym sprzymierzeńcem w przygodzie z handlem. Dlaczego?\nDo silnika wlewa się 2 litry miodu, żeby olej zgęstniał.\nJak zauważył w swoim tekście Tymon, coś tu się nie do końca dodaje. Przede wszystkim mamy tutaj problem z temperaturą – standardowy silnik pracuje przy temperaturach rzędu 90-110 stopni Celsjusza. A to zdecydowanie nie są wartości, przy których miód się do czegoś nadaje – a już na pewno nie do uszczelniania ewentualnych luzów na ruchomych elementach jednostki napędowej. Moglibyśmy sobie tak gdybać, bo przecież nikt normalny nie wleje miodu do własnego silnika. Czyżby?\nOn, czyli prowadzący na YouTube kanał „Project Farm”. Na prośbę widzów pochylono się nad zagadnieniem użycia miodu zamiast oleju silnikowego. Konkurentem został olej o lepkości 10W30, dość popularnej za oceanem.\nPierwszy test trudno traktować inaczej niż w kategoriach ciekawostki, ale tak czy owak warto o nim wspomnieć. Polegał on bowiem na wstawieniu do zamrażarki próbek z miodem i olejem silnikowym, a następnie na przeprowadzeniu prostej próby płynności. Wynik? 1:0 dla 10W30, który – choć powoli – zaczął spływać natychmiast. Miód spłynął po… 30 minutach.\nPotem sprawdzono jeszcze właściwości smarne obu specyfików w temperaturze pokojowej. Tutaj akurat wyniki były bardzo ciekawe, bowiem miód wcale nie ustępował olejowi. Może więc wszystko będzie w porządku, o ile tylko nie będziemy korzystać z samochodu podczas mrozów?\nPróba właściwa: odpalmy ten silnik.\n1-cylindrowy silnik kosiarki częściowo rozebrano i oczyszczono, zlano także stary olej. Wstawiono nową świecę zapłonową i sprawdzono kompresję. Wynik: 6,1 bara. Zalejmy zatem odpowiednią ilość miodu i bierzmy się za uruchamianie.\nPierwsze wrażenia? Bez zastrzeżeń. Silnik działa i nie wybucha. Potem pojawia się słodki zapach silnie rozgrzanego miodu.\n20 minut po uruchomieniu dymu jest coraz więcej, z odpowietrzenia skrzyni korbowej wylatuje też nieszczególnie apetyczny przepalony miód z odrobiną starego oleju. Obroty silnika zmniejszają się, co zwiastuje katastrofę. W 24. minucie do skrzyni korbowej wlatuje już wszystko to, co powinno trzymać się od niej z dala. I w końcu jest.\nMinutę później silnik wyzionął ducha, posyłając w atmosferę język ognia. W tle odgłosy gotowania się, wybuchy, te sprawy – Michael Bay byłby zachwycony. Co więcej, skarmelizowany miód zalepił całość do tego stopnia, że do obrócenia silnika potrzebne było niemal… 90 niutonometrów.\nPo kuracji kilkoma specyfikami, w tym czymś o nazwie Marvel Mystery Oil, silnik udało się na tyle zreanimować, by znowu zaczął działać, ale ponowne badanie kompresji ujawniło, że stosowanie smakołyku jako zamiennika dla oleju nie obyło się bez szkód. Wartość kompresji spadła z 6,1 do 5,5 bara – przez mniej niż pół godziny pracy motoru!\nMiód nie nadaje się ani na dolewki, ani tym bardziej jako wyłączny produkt do smarowania silnika spalinowego. Jeśli natomiast jednostka napędowa już powoli dogorywa, ale bezwzględnie jej potrzebujemy jeszcze przez jakiś czas, zdecydowanie lepiej będzie zastosować środki z grupy ceramizerów czy motodoktorów. Miód tylko przyspieszy to, co nieuniknione. Czyli nie we wszystkich bajkach warto się doszukiwać prawdy.\nhandlarze oszustwa, miód, olej, olej silnikowy, próba


Kancelaria Podgorski Hanczakowski - NaszeMiasto.pl\nWięcej na temat: IMS Kraków Miejska Infrastruktura Prawo Kraków Urząd Miasta Krakowa Kancelaria Podgórski Kapera\nCentrum Unijnych Projektów Transportowych chce odebrać Zarządowi Dróg Miasta Krakowa (wcześniej ZIKiT) część dofinansowania przyznanego na rozbudowę al. 29 Listopada. Chodzi o ponad 3,7 mln zł. Wszystko przez brak odpowiednich zapisów w dokumentacji przetargowej. Przygotowywała ją kancelaria, w której wspólnikiem był Marcin Hanczakowski, obecny... dyrektor ZDMK.\nWięcej na temat: aleja 29 listopada marcin hanczakowski zikit kraków zikit kraków inwestycje kraków przebudowa al 29 listopada\nZnamy dyrektora Zarządu Dróg Miasta Krakowa\nJak udało nam się dowiedzieć, Marcin Hanczakowski, który przez ostatnie pół roku pełnił obowiązki dyrektora Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu, teraz został wybrany na dyrektora Zarządu Dróg Miasta Krakowa, czyli jednostki, która w listopadzie powstała po likwidacji ZIKiT. Co znamienne, jeszcze kilka tygodni temu zapowiadał, że... nie będzie się ubiegał o to stanowisko. Nagle jednak zmienił zdanie.\nWięcej na temat: marcin hanczakowski zdmk hanczakowski dyrektor zarząd dróg\nZIKiT będzie miał nowego dyrektora. Został już wybrany\nRadca prawny Marcin Hanczakowski ma przejąć stery w Zarządzie Infrastruktury Komunalnej i Transportu. W zeszłym tygodniu do dymisji podał się dotychczasowy dyrektor tej jednostki miejskiej - Andrzej Mikołajewski.\nWięcej na temat: dyrektor zikit marcin hanczakowski andrzej mikołajewski\nKraków. Przebudowa Rynku Podgórskiego. Mieszkańcom nie podobają się zmiany [ZDJĘCIA]\nRemont Rynku Podgórskiego wlecze się już trzy lata. Na płycie stoi dziwny wodotrysk i puste budki. Podgórzanie nie kryją rozczarowania wyglądem przebudowywanego Rynku Podgórskiego. Twierdzą, że miał on być salonem Podgórza, a został "ukamienowany". Złoszczą ich ciągłe uciążliwe hałasy, opuszczone budki po kwiaciarniach i pusta płyta Rynku Podgórskiego. A najbardziej nie podoba się mieszkańcom fontanna. Zobaczcie naszą fotorelację. A Wam podobają się zmiany?\nWięcej na temat: remont rynku podgórskiego remont rynku kraków rynek podgórski remont fontanna rynek podgórski\nRynek Podgórski do remontu. Jak będzie wyglądać? [ZDJĘCIA]\nWe wtorek ruszyły prace związane z przebudową Rynku Podgórskiego. Wciąż nie wiadomo jednak, jak główny plac Podgórza ma wyglądać po zmianach. Nowy Rynek ma być gotowy w 2015 roku. Koszt inwestycji to około 8 milionów złotych.\nWięcej na temat: rynek podgórski rynek podgórski remont rynek podgórski przebudowa remont rynku podgórskiego rynek podgórski podgórze rynek podgórski kraków\nmarek hanczakowski opinie


Govena Lighting debiutuje na New Connect - Elektrosystemy\n6 grudnia Govena Lighting zadebiutowała na New Connect. W przyszłym roku spółka zamierza przeprowadzić nową emisję akcji, by pozyskać środki na rozwój zaplecza B+R. Projekt o wartości 9,7mln zł, który jest elementem strategii rozwoju Goveny na lata 2017-2020 został rekomendowany do dofinansowania kwotą 3,5 mln zł.\nSpółka funkcjonuje na rynku energooszczędnych systemów oświetleniowych. Jest producentem szeroko rozumianej elektroniki, dostawcą gotowych produktów oraz komponentów wykorzystywanych do dalszej produkcji wyrobów gotowych oraz podwykonawcą usług zleconych (subcontracting).\nWiększościowym udziałowcem spółki jest Europejski Fundusz Energii (EFE), który również notowany jest na rynku New Connect. Łącznie, bezpośrednio i pośrednio EFE kontroluje 51,7% kapitału zakładowego i posiada tyle samo udziałów w głosach na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy.\nWięcej informacji na temat spółki i jej planów na przyszłość znajdzie się w styczniowym numerze Elektrosystemów.


Zwycięzca stworzonego przez Gutek Film projektu Scope50. Film, który dla polskich widzów wybrali sami widzowie. „Magical Girl” w kinach od 12 czerwca\nStrona główna » Polecamy\tDodano: 2015-03-20\nW filmie znalazła się scena, w której jeden z bohaterów wyjaśnia, dlaczego w Hiszpanii walki byków są wciąż powszechnie akceptowane. Hiszpania jest rozdarta między emocjami a racjonalnością, i z tego konfliktu rodzi się fascynacja pojedynkiem instynktów z rozumem, który można oglądać na arenach. „Magical Girl” wyrosła z obsesji na punkcie tej walki – odwiecznej walki, która ma miejsce w każdym człowieku


Kiedy zostanie postawiony wniosek o delegalizację Kościoła Katolickiego? - JustPaste.it\nRoztoczmy pewną projekcję: 1000 lat poddaństwa wobec wrogiej post-judaistycznej ideologii, która ujawnia w ostatnich latach swoje prawdziwe oblicze to wystarczająco długo.\nNie możemy dłużej tolerować faktu, że na naszej ziemi – „tej ziemi” rozplenia się chrześcijańska ideologia w wydaniu katolików rzymskich! Nie możemy tolerować, że w każdym zakątku naszego państwa – obce imperium posiada własne budynki i grupy wpływu a do tego ciągle zgłasza roszczenia majątkowe – nie wiadomo w czyim tak naprawdę imieniu. Wyczerpała się nasza słowiańska gościnność – nikt już dzisiaj nie wierzy, a przynajmniej nie odczuwa potrzeby wiary w gusła i guśliska, a ikonografia chrześcijańska może obrażać poczucie estetyki i straszyć niewinne Polskie – odczuwające potrzebę życia w wolnej od chrześcijańskiego katolicyzmu dzieci!\nJeżeli to było mało do rozpalenia głów czytelników i czytelniczek oraz osób czytających w trakcie korekty płci, czyli o płci tymczasowo nieustalonej to: Dość! Wystarczy! Obecność tejże organizacji na naszej ziemi trwa dłużej niż istnieje nasze państwo – rozkradzione przez zaborców. Nie mamy żadnego obowiązku dłużej tego stanu rzeczy honorować. Należy natychmiast wypowiedzieć konkordat i zdelegalizować Kościół Katolicki – zakazując jego działalności na terytorium państwa polskiego, oczywiście przy pełnym poszanowaniu swobody wyznania dla wiernych, którzy powinni płacić dodatkowe podatki z tego właśnie tytułu, że czują się poddanymi władzy Biskupa Rzymu. Wraz z delegalizacją powinna nastąpić sekularyzacja dóbr kościelnych, zwłaszcza klasztornych. To się już wiele razy w historii państw europejskich zdarzało, w końcu do dzisiaj nikt nie lubi piątków 13 – tego każdego miesiąca, na pamiątkę pewnych wydarzeń związanych z likwidacją pewnego znanego i bardzo bogatego zakonu. Dlatego – ponieważ Kościół sam miał takie praktyki – nie ma prawa protestować, a jako pozbawiony wszelkich przymiotów osobowości prawnej nie może mieć zdolności sądowej – żeby przypadkiem nie pozywał przed sądami Rzeczpospolitej.\nUwaga – żebyśmy się dobrze zrozumieli – nie jest to postulat uderzający w wiarę – ewangelizację, chrześcijaństwo itd. Celem proponowanej reformy jest usunięcie Kościoła strukturalnego, który pokazuje ptaka, każe zlizywać śmietanę z kolana, sprawdza czy 15-letnie dziewczynki umieją już obsługiwać samodzielnie aparat prysznicowy w łazience jak również nazwijmy to eufemistycznie – zdarza się, że zbytnio troszczy się o nie swoje dzieci. Mielibyśmy formalną zgodność z prawem – nic przeciwko kultowi, a jedynie skierowanie aparatu państwa przeciwko instytucji.\nNie wiadomo, kiedy sytuacja w Polsce dojrzeje do powyższego, z pewnością natomiast w tym kierunku zmierzamy – idziemy w stronę likwidacji struktur Kościoła! Podobnie jak jest na zachodzie, gdzie dawne Kościoły świecą pustkami i z braku wiernych nie mają możliwości zapewniania sobie obsługi. Takie obiekty zamienia się w najlepszym wypadku w biblioteki, w nieco gorszym w kluby dla rolkarzy, wrotkarzy, miejsca spotkań dla narkomanów, garaże, mieszkania, albo po prostu wyburza, chyba, że jakaś dobroduszna wspólnota islamska zdecyduje się jakiś obiekt przejąć i zamienić wierze w minaret.\nTo się dzieje na naszych oczach – takie procesy postępują. Z niewiadomych przyczyn nagle Kościół Katolicki stał się w Polsce wrogiem numer jeden! To wydarzenie bez precedensu. Z jednej strony jest oskarżany o liczne skandale, w tym te najohydniejsze – z pedofilią w tle, a z drugiej jest istotną podporą ładu społecznego części obywateli – rozumianych, jako podmioty wsteczne i „kołtunerię”. Dzięki odpowiedniemu lansowaniu przekazu medialnego – wierni o tradycyjnych poglądach są pokazywani, jako „złe”, „wsteczne” oblicze Kościoła, który w ten sposób szkodzi naszemu krajowi, jego wizerunkowi i uniemożliwia nam się unowocześnić. Natomiast udział Kościoła w sporze narodowym ten podział silnie wyostrza, albowiem po dwóch stronach barykady są przeważnie te same osoby. Jedni mają dość, – gdy z niewiadomych przyczyn „biskupi” narzucają im normy moralne i mówią, co jest dobre a co złe, a inni nie chcą nawet słyszeć o jakiejkolwiek krytyce wobec „książąt Kościoła” i ich nauki, albowiem utożsamiają ją z przekazem pochodzącym od ich Boga.\nSytuacja zaczyna dorastać do jakieś proto-wojny a przynajmniej istotnego konfliktu na linii – religia a ateizm, staroświeckość a nowoczesność, emeryci a pracujący, Polska wschodnia i prowincjonalna – a wielkie miasta centrum i zachodu kraju! Całość narasta do jakiegoś poziomu absolutnej aberracji – wielkiej bańki nienawiści, która może pęknąć i rozlać się na ludzi, którzy po prostu zaczną się zabijać na ulicach. Do tego prowadzi ten mechanizm – do fizycznej eliminacji wroga, którego się nie toleruje, nie rozumie i się go obawia. Jest naturalnym, że każdy z obawiających się, dojdzie w końcu do przekonania, że jeżeli „pierwsi” nie załatwimy „MY” sprawy – to „ONI” nas załatwią. Ten mechanizm rodzącej się nienawiści jest już dzisiaj czytelny i po prostu widoczny.\nPozostaje nam już tylko czekać czasów, kiedy pierwsze akapity tego tekstu będą realiami. Już prawdopodobnie o wiele szybciej doczekamy się dnia, w którym jakaś sprytna i pragnąca zbudować sobie „publicity” organizacja społeczna lub partia polityczna zgłosi oficjalne postulat delegalizacji Kościoła Katolickiego.\nMożna sobie wyobrazić, że może się to dziać na fali wyborczego poruszenia – w trakcie kampanii wyborczej. To wspaniały i bardzo nośny postulat – dla obydwu stron sporu, który natychmiast by się skrystalizował. Jednakże czy ktoś potrafi sobie wyobrazić sytuację, postawienia takiej sprawy przed Sejmem Rzeczpospolitej? Mniejsza z legalnością takiego działania, liczy się czysty PR i reklama logotypu partyjnego. Przecież podmiot, który coś takiego na poważnie zgłosi, – jako dalekosiężny postulat do naszej kampanii publicznej – natychmiast stanie się głównym graczem rozgrywającym „kartę antyklerykalną” i to nawet być może w wymiarze ponadnarodowym!\n#życie #kościoła #katolicyzm #watykan #laicyzacja


Jejku! Zabawki i zabawy od FireFly Group - FireFly Group\n7 marca ruszył sklep jejkuzabawki.com, w którym każdy rodzic i nie rodzic znajdzie najbardziej trafione zabawki dla dzieci w wieku od 3 do 12 lat. To kolejny po meskiezabawki.com sklep grupy FireFly.\nFireFly Group to grupa komunikacji, technologii i rozrywki. Poza corebiznesową działalnością w obszarze marketingu, rozwija więc także swoją eksperckość w dziedzinie zabawy. Drugi sklep FireFly Group w swojej ofercie posiada wszelkie zabawki, te znane od lat i te najnowsze. Od gier, klocków i multimediów przez książki po wszelkie pojazdy, lalki, figurki, gadżety. W przyszłości pojawią się, analogicznie jak w przypadku meskiezabawki.com – usługi, a w tym przede wszystkim oryginalne eventy dla dzieci zgodnie z naszym claimem „Jejku. Najlepsze zabawki i zabawy dla dzieci”. Po raz kolejny pragniemy stworzyć nie tylko sklep internetowy, ale i markę gromadzącą wokół siebie osoby zainteresowane daną tematyką.\n„Jejku Zabawki to sklep, w którym zakup dla dziecka zawsze będzie udany. Wiemy dobrze, co jest wśród dzieci najpopularniejsze, co jest reklamowane w TV i prasie dziecięcej. Jeżeli trudno Ci samemu wybrać dobry prezent, możesz filtrować wg kategorii cena, przedział wiekowy, wkrótce płeć. Jejku jest dobrym miejscem na zakupy dla każdego, także nie-rodzica”, mówi Danuta Rudzińska, dyrektor sklepu internetowego.\nPrzyjęta stylistyka witryny jest ciepła, przyjazna i czytelna. Logo Jejku Zabawki to uroczy zabawkowy misiu, unoszący się na sznurku jak balon. Zależało nam na tym, żeby było ono lekkie, zabawne, żeby budziło uśmiech i ciepłe skojarzenia. Logo będzie się delikatnie zmieniać w zależności od okazji.\nOto link do sklepu: www.jejkuzabawki.com. 15% rabatu na wszystkie zabawki otrzyma każdy klient który zapisze się w marcu na newsletter sklepu. Bez ograniczeń czasowych do każdej zabawki dołączany jest jakiś prezent gratis! Możecie tez oczywiście już zostać fanami sklepu na Facebooku http://www.facebook.com/jejku. Na fanpage’u znajdziecie przede wszystkim inspiracje, jak się bawić z dziećmi.\npreviousNowe logo Braas\nnext7milowy dla Masmal: wdrożenie SAP w branży mleczarskiej