1 Barcice, Barcice Dolne, Gaboń, Gaboń Praczka, Gołkowice Dolne, Gołkowice Górne, Łazy Biegonickie, Mostki, Moszczenica Niżna, Moszczenica Wyżna, Myślec, Popowice, Przysietnica, Skrudzina, Wola Krogulecka STARY SĄCZ NR 139/140 III/IV 2004 ISSN CENA 2,00 Zł /W TYM VAT 7%/ Fot. Ryszard Kumor, na zdjęciu uroczystość odsłonięcia tablicy na frontonie domu, w którym urodził się wybitny starosądeczanin ks. prof. Józef Tischner,\n2 Strona 2 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 A oto ja jestem z wami po wszystkie dni a do skoñczenia œwiata. (Mt ) W Święto Zmartwychwstania najserdeczniejsze życzenia zdrowia, szczęścia i radości w wielkiej obfitości Burmistrz Marian Cycoń WIEŒCI Z MAGISTRATU Rada Miejska w dn. 4 marca br. odwo³a³a Wies³awa Œledzia z funkcji przewodnicz¹cego Rady i powo³a³a na t¹ funkcjê Jerzego Górkê. Wniosek o odwo³anie z³o y³a grupa radnych Gminnego Porozumienia Wyborczego. Obydwa g³osowania tajne zakoñczy³y siê wynikami: 12 g³osów "za" i 8 g³osów "przeciw", jeden radny by³ nieobecny. J. Górka jest radnym ju trzeciej kadencji, poprzednio pe³ni³ funkcjê przewodnicz¹cego Komisji Bud etu i Rozwoju Miasta, w pierwszej kadencji by³ wiceprzewodnicz¹cym Rady. WODA, ŒCIEKI. Rada Miejska zatwierdzi³a w dn. 22 marca br. nowe taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodê i odprowadzanie œcieków (bêd¹ obowi¹zywaæ przez 1 rok) oraz dop³aty z bud etu do tych taryf. Cena 1 m 3 wody dla zbiorowego zaopatrzenia z wodoci¹gu GABOÑ wynosi 1,20 z³ + 7% VAT plus miesiêczna op³ata abonamentowa 2,22 z³ + 7% VAT; GO KOWICE - 1,20 z³ + 7% VAT plus op³ata 2,2 z³ + 7% VAT; MOSTKI - 1,38 z³ + 7% VAT plus op³ata 2,2 z³ + 7% VAT; AZY BIEGONICKIE - 2,46 z³ + 7% VAT plus op³ata 2,2 + 7% VAT; MOSZCZENICA - 2,65 z³ + 7% VAT plus op³ata 2,2 + 7% VAT. Cena za 1 m 3 œcieków odprowadzanych na gminn¹ oczyszczalniê WIELKI WYGON wynosi 2,65 z³ + 7% VAT, cena za 1 m 3 œcieków odprowadzanych przez Spó³kê S¹deckie Wodoci¹gi wynosi 2,65 z³ + 7% VAT (cena jest pomniejszona o dop³atê z bud etu gminy Stary S¹cz - 1,00 z³ do 1 m 3 ). STA YŒCI. Powiatowy Urz¹d Pracy w Nowym S¹czu pozytywnie rozpatrzy³ wniosek UMiG o zorganizowanie sta u dla absolwentów szkó³ ponadpodstawowych i wy szych. Do odbycia sta u skierowano 12 osób (19 lutego 2 osoby - do GCI, 23 lutego 10 osób - do UMiG), ich wynagrodzenia - stypendia wyp³acane s¹ w PUP. SZKO Y. Na wniosek Burmistrza MiG Rada Miejska podjê³a uchwa³y intencyjne o po³¹czeniu szko³y podstawowej i gimnazjum w Barcicach w zespó³ szkó³", szko³y podstawowej i gimnazjum w Przysietnicy w zespó³ szkó³ oraz likwidacji szko³y w Gaboniu-Opalana, z dn. 1 wrzeœnia br. STRATEGIA. Rada Miejska w dn. 23 lutego br. wyznaczy³a radnych Czes³awa Bastê, Mariana Lisa i Zygmunta Webera na cz³onków dzia³aj¹cej przy Burmistrzu komisji ds. monitorowania realizacji Strategii Rozwoju Miasta i Gminy. INWESTYCJE. Wojewoda Ma³opolski po rozpatrzeniu wniosku Burmistrza zatwierdzi³ projekt budowlany i udzieli³ pozwolenia na budowê dla UMiG inwestycji p.n. "Wymiana i przebudowa nawierzchni dróg i chodników, budowê sieci zewnêtrznych: oœwietlenia zewnêtrznego, wodoci¹gów, linii kablowej n.n., kanalizacji sanitarnej i deszczowej..." na dzia³kach w obrêbie Starego S¹cza, po³o onych przy ul. Rynku, ul. Jana Paw³a II i ul. Batorego - w pasie drogowym drogi wojewódzkiej nr 969. Inwestycja jest czêœci¹ zadania p.n. "Przebudowa œredniowiecznego rynku w Starym S¹czu i jego otoczenia...". Natomiast Starosta Nowos¹decki zatwierdzi³ projekt budowlany i udzieli³ pozwolenia na budowê dla Burmistrza MiG Stary S¹cz inwestycji p.n. "Przebudowa œredniowiecznego rynku w Starym S¹czu i jego otoczenia z odtworzeniem historycznych nawierzchni na ul. Rynek, Daszyñskiego, Kazimierza Wielkiego, Placu Targowego, Placu Przykoœcielnego (Mickiewicza), Pl. Œw. Kingi oraz przebudowa istniej¹cej infrastruktury; oœwietlenia zewnêtrznego, kanalizacji deszczowej, kanalizacji sanitarnej, sieci wodnej, gazowej, teletechnicznej, energetycznej n.n., kamer telewizyjnych i nag³oœnienia..." DROGI. Do koñca kwietnia potrwaj¹ roboty budowlane o wartoœci 145 tys. z³ na drodze krajowej w Barcicach. Remontowany jest mostek - przepust pod jezdni¹. Z treściami uchwał, planów itd. można zapoznać się w Urzędzie Miasta i Gminy Stary Sącz, ul. Batorego 23. (red) Wizyta w Dunakeszi W dniach marca br. z-ca Burmistrza Miasta i Gminy Stary S¹cz Jacek Lelek oraz Wiceprzewodnicz¹ca Rady Miejskiej w Starym S¹czu Ewa Zieliñska przebywali w mieœcie Dunakeszi na Wêgrzech. Miasto Dunakeszi (czyt. Dunakesi) liczy 30 tysiêcy mieszkañców i le y w bezpoœrednim s¹siedztwie stolicy Wêgier Budapesztu, nad rzek¹ Dunaj. Prawa miejskie otrzyma³o zaledwie 27 lat temu, lecz pierwsze wzmianki o tej osadzie pochodz¹ z roku Jest prê nym oœrodkiem przemys³owym - zlokalizowane s¹ tutaj miêdzy innymi du e zak³ady naprawcze taboru kolejowego oraz fabryka s³odyczy. Dunakeszi s³ynie z le ¹cych na jego terenie torów wyœcigów konnych. Ze wzglêdu na atrakcyjne po³o enie jest miejscem, w którym chêtnie osiedlaj¹ siê mieszkañcy stolicy Wêgier, szukaj¹cy azylu od gwaru i huku metropolii. Kontakt pomiêdzy w³adzami samorz¹dowymi Dunakeszi oraz Starego S¹cza zrodzi³ siê z inspiracji Jerzego Kochanowskiego, d³ugoletniego pracownika Ambasady Polskiej w Budapeszcie, a obecnie radnego Rady Miejskiej Dunakeszi i bardzo aktywnego cz³onka organizacji polonijnych na Wêgrzech. Z jego inicjatywy we wrzeœniu ubieg³ego roku grupa radnych naddunajskiego miasteczka odwiedzi³a nasz kraj, w tym równie S¹decczyznê. Dosz³o wówczas po raz pierwszy do nieoficjalnego spotkania przedstawicieli samorz¹dów, którzy zasygnalizowali obopólnie chêæ wspó³pracy miêdzy miastami. Podczas ostatniej wizyty przedstawiciele Starego S¹cza spotkali siê z Gez¹ Kecskemethy, burmistrzem Dunakeszi, Laszlo Zoltanem, jego zastêpc¹ oraz przedstawiecielami Rady Miejskiej. Mieli równie okazjê zwiedziæ miejscow¹ izbê prezentuj¹c¹ historiê miasta a tak e przygl¹dn¹æ siê pracy miejscowego oœrodka kultury oraz gimnazjum. W³aœnie wspó³praca miêdzy m³odzie ¹ naszej gminy oraz Dunakeszi bêdzie pierwszym etapem naszych kontaktów. Czynione s¹ starania o pozyskanie dofinansowania z Unii Europejskiej na wymianê m³odzie y gimnazjalnej jeszcze podczas tegorocznych wakacji. Delegacja w imieniu burmistrza Mariana Cyconia zaprosi³a delegacjê w³adz Dunakeszi oraz wêgierskich przedsiêbiorców do odwiedzenia Starego S¹cza w dniach kwietnia br. Bêdzie wówczas okazja do spotkania œrodowisk przedsiêbiorców S¹decczyzny, gdy rozwój kontaktów gospodarczych, obok kontaktów kulturalnych, stawiaj¹ sobie za g³ówny cel burmistrzowie obydwu miast. (JJ)\n3 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 3 Bud et otwarty WYWIAD Z BURMISTRZEM MARIANEM CYCONIEM Na plenarnym posiedzeniu Rady Miejskiej Starego S¹cza 22 marca br. podjêta zosta³a uchwa³a bud etowa. Przed³o ony przez burmistrza M. Cyconia bud et Gminy na 2004 rok przyjêto 12 g³osami za, 7 radnych by³o przeciw, 1 wstrzyma³ siê od g³osu, 1 by³ nieobecny. G³osowanie poprzedzi³a dramatyczna wymiana zdañ z burmistrzem i krytyka bud etu przez radnych Staros¹deckiego Ruchu Samorz¹dowego. Dochody bud etu zosta³y ustalone w wysokoœci 26,6 mln z³ (w tym dochody w³asne 8,3 mln z³), natomiast wydatki w wysokoœci 30,5 mln z³. Ró nica miêdzy dochodami i wydatkami stanowi deficyt bud etu 3,9 mln z³, który zostanie pokryty przychodami z zaci¹gniêtych po yczek lub kredytów. Na wydatki maj¹tkowe (inwestycje) przeznaczono nieco ponad 5 mln 267 tys. z³. Panie Burmistrzu, przedstawiaj¹c bud et podkreœla³ Pan, e to bud et kredytowy. Sytuacje mamy tak¹, jak zreszt¹ zdecydowana wiêkszoœæ samorz¹dów, e bez œrodków zewnêtrznych w postaci dotacji, grantów, œrodków unijnych nie ruszymy z adn¹ powa niejsz¹ inwestycj¹, eby wystêpowaæ o te œrodki potrzeba nie tylko profesjonalnej dokumentacji, projektów technicznych, architektonicznych wraz z pozwoleniami na budowê, ale przede wszystkim zabezpieczenia udzia³u œrodków w³asnych, a tych ledwie wystarcza na bie ¹ce, bardzo oszczêdne wydatki, musimy wiêc wspieraæ siê po yczk¹, kredytem. Dlatego mówi³em, e ten bud et jest bud etem kredytowym. Ale dziêki temu mo emy o nim równie powiedzieæ, e jest rozwojowy, choæ w pewnym sensie ryzykowny. Komisja Bud etu i Rozwoju Miasta stwierdzi³a w opinii, e jest doœæ odwa ny. Mówi³ Pan tak e, e bud et 2004 roku jest otwarty, co to znaczy? Albo przyjête do bud etu inwestycje zyskaj¹ akceptacje, otrzymamy na nie odpowiednie œrodki i ruszymy z robotami, albo tych œrodków nie dostaniemy, wówczas wystêpowa³ bêdê do Rady Miejskiej o zdjêcie, albo o ograniczenie niektórych zadañ zaplanowanych w bud ecie, tote stwierdzam, e jest to bud et otwarty. Na wydatki materialne zaplanowano w bud ecie blisko 5,3 mln z³, prawie 40% z tej kwoty ma poch³on¹æ oœwiata, ponad 30% inwestycje wodno-kanalizacyjne. W sumie wydatki na oœwiatê stanowi¹ w tym bud ecie ponad 54%. Natomiast jeœli chodzi o inwestycje, to przede wszystkim ma³a hala sportowa w Barcicach 1,1 mln z³, szko³a w Go³kowicach 0,8 mln z³ oraz przygotowania do budowy sal gimnastycznych w Popowicach i Przysietnicy. Potrzeby inwestowania w budowê kanalizacji nie trzeba wyjaœniaæ, ekologia jest jednym z naszych priorytetów. Zaplanowaliœmy wydatki na roboty i dokumentacje. Kanalizacja i wodoci¹g ul. Wêgierska - Witosa 802 tys. z³, kanalizacja z odbudow¹ - ul. Krakowska 300 tys. z³, kanalizacja ul. 22 stycznia, Barycza, Chrobrego 215 tys. z³, Staszica i 3-maja 143 tys. z³, Barcice - Stary S¹cz 116,5 tys. z³, a tak e mniejsze nak³ady na Cyganowice, ul. Partyzantów, Jana Paw³a II. S¹ jeszcze zaplanowane wydatki na rynek i obwodnicê, jakie to kwoty? Na rynek 211 tys. z³, natomiast na obwodnicê, a konkretnie dokumentacjê z ni¹ zwi¹zan¹ 180 tys. z³ oraz wykup gruntów 320 tys. z³. Zaplanowaliœmy tak e wydatki zwi¹zane z wykupem gruntów w celu poszerzenia cmentarza komunalnego i sporz¹dzenia dokumentacji budowy domu przedpogrzebowego, ³¹cznie 90 tys. z³. Na oœwietlenie w azach Biegonickich, Barcicach i Woli Kroguleckiej, ³¹cznie 85 tys. z³, a tak e wydatki zwi¹zane z Targowic¹, modernizacj¹ parku miejskiego, wykupem gruntów na os. S³onecznym, budow¹ gara y OSP. Na osuwiska w Myœlcu, Popowicach, Przysietnicy, ³¹cznie 150 tys. z³. Na drogi w ramach usuwania skutków klêsk ywio³owych, ³¹cznie 200 tys. z³. W tym zakresie og³osi³em ju przetargi nieograniczone do 60 tys. euro na odbudowê wytypowanych i zakwalifikowanych przez komisjê wojewódzk¹ likwidacji skutków klêsk ywio³owych odcinków dróg: Do Jagie³ków przez Wilkówkê w Gaboniu, Na Po³om w Barcicach, Na Zapasiecze w Skrudzinie, Do Osady w Popowicach, Pasy Leœne Stary S¹cz - Moszczenica Ni na, Do Mardu³y w Moszczenicy Wy nej, Do Majdów w Moszczenicy Ni nej, Do Garwoli i Na Brzeziny w Woli Kroguleckiej, Do os. Chebdów w Myœlcu, Na os. Cyganowice i Na os. Witosa w Starym S¹czu, Facimiech do Wojaka w Barcicach Górnych, Na Strzêbio³ki w Przysietnicy oraz mostku na potoku Przysietnickim. Termin realizacji robót 15 kwietnia - 30 czerwca. Zadania inwestycyjne s¹ niezwykle wa ne dla spo³eczeñstwa, pobudzaj¹ tak e koniunkturê gospodarcz¹ To prawda, ale do ich realizacji potrzeba nam pieniêdzy pozabud etowych. Chcê podkreœliæ ogromn¹ determinacjê, z jak¹ walczymy dla gminy o œrodki zewnêtrzne. Z³o yliœmy wymagane dokumenty i wnioski o dotacje chyba we wszystkich mo liwych miejscach i instytucjach, poczynaj¹c od Marsza³ka Województwa Ma³opolskiego i Zintegrowanego Programu Rozwoju Regionalnego, a skoñczywszy na Banku Œwiatowym w ramach Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich. Nasze wnioski bêd¹ rozpatrywane w ramach Programu Rozwoju Bazy Sportowej Województwa Ma³opolskiego, Programu Os³ony Przeciwosuwiskowej (finansowanego z bud etu pañstwa oraz funduszy Europejskiego Banku Inwestycyjnego), Przedakcesyjnego Instrumentu Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (SAPARD), Pañstwowego Fundusz Rehabilitacji Osób Niepe³nosprawnych, Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost konkurencyjnoœci sektora ywnoœciowego i rozwoju obszarów wiejskich (Narodowego Planu Rozwoju w ramach wsparcia dla Polski z funduszy strukturalnych po przyst¹pieniu do Unii Europejskiej) Zaplanowane do realizacji zadania inwestycyjne, zgodne ze strategi¹ rozwoju gminy, mog¹ stwarzaæ warunki i szansê na o ywienie gospodarcze. Jestem optymist¹, wierzê, e nasza ciê ka praca nad dokumentacjami i aplikacjami pozwoli na uruchomienie œrodków z bud etu pañstwa i województwa ma³opolskiego, stworzy mo liwoœæ zaczerpniêcia z europejskich funduszy. Dziêkujê za rozmowê. Rozmawia³ Ryszard Kumor\n4 Strona 4 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Wanda omnicka - Dulak GORCAÑSKI LIWENTORZ Pamiêci ks. prof. Józefa Tischnera WiyŸcie mie konie cichoœci na ³opuœniañski smentorz niekze zielonoœ smrecasto zejdzie z gorcañskie polany bo kiej mi hyrcka ziemie z pagórcaste ³ojcyzny na ³ocy sen zasypie kwardy i nieprzespany to przecie mie ³obudzom janio³y mgio³ bio³awyk i po z³otawy jutrzni co nad koronom gór staje prowadzom bez psiorki p³owe na wysokie uboce dzie w rudyk bukak skryte niebieskik dróg rozstaje. Po œciyzkak sie poniesom hañte wiyrchowe s³owa kiejsi œciœniête w garle bez krzyzowom chorobe a boleœ i p³akanie i ludzkie hankorzenie niek ³ostanom ³obmyte bez œryb³o potokowe. Zaœ wiater ³od Lubanio ³odemknie brewiorz zielony boskom siu³om pochn¹com œlicnote ³¹k i lasów dziadek bez tylo roków chodzêcy polanom spominek zawo³o na wyraj zielony do niebieskik sa³asów. WiyŸcie mie konie zo³obne na smreków zywicne œciany za chmure nad Turbacem co o³oœ nieba ³obciyro dzie dusa ³okrêcono wiekuistom jasnoœciom rozsione ziorka kozañ z gorcañskik polan zbiyro. i klêknie dusa skrusono pod bacówki cieniami w cichuækiem banuwaniu sutanne zmiyrku ³odzieje potem po œciyzce têcowy pódzie na wyœniom strone dzie Bóg noreœcie sprawi ze noc nojcorniejso dnieje. Hołd dla filozofa i teologa Staros¹deczanie uczcili pamiêæ wybitnego rodaka ks. prof. Józefa Tischnera. Na frontonie domu, w którym siê urodzi³ ods³oniêto marmurow¹ tablicê ufundowan¹ przez Towarzystwo Mi³oœników Starego S¹cza, a w muzeum otwarto salê z ekspozycj¹ poœwiêcon¹ jego yciu i twórczoœci. W koœciele przy klasztorze odprawiona zosta³a uroczysta msza œw. W uroczystoœciach, które odby³y siê 16 marca br. uczestniczyli: cz³onkowie rodziny, prezydent Nowego S¹cza Józef Wiktor, starosta nowos¹decki Jan Golonka, przedstawiciele w³adz Województwa Ma³opolskiego, ks. prof. W³adys³aw Zuziak - uczeñ Tischnera - dziekan Wydzia³u Filozoficznego PAT w Krakowie, ks. pra³at Alfred Kurek, prezes TMSS Jan Koszkul... Tablice pami¹tkow¹ ods³onili: Kazimierz Tischner (brat ksiêdza) i burmistrz Marian Cycoñ. - Trzeba niezwyk³ej m¹droœci, eby móc o sprawach trudnych opowiadaæ jêzykiem prostym, zrozumia³ym dla ka dego - mówi³ burmistrz M. Cycoñ. - Tak¹ m¹droœci¹ Bóg obdarzy³ Ksiêdza Profesora Józefa Tischnera, urodzonego tu w Starym S¹czu, 12 lipca 1931 roku. Cz³owieka z niezwyk³ym talentem obserwowania œwiata i ycia. Filozofa i teologa otwartego i odwa nego umys³u, otwartego na cz³owieka, a równoczeœnie nigdy nie zapominaj¹cego o Bogu. Wspó³twórcê duchowych podstaw etyki Solidarnoœci, wielkiego i m¹drego Patriotê. Ksi¹dz Profesor Józef Tischner ma zagwarantowane sta³e miejsce w panteonie wielkich myœlicieli XX, tak trudnego wieku. Jego praca, która zaowocowa³a ponad 600 ró nego rodzaju publikacjami d³ugo jeszcze bêdzie przedmiotem analiz uczonych i filozofów, ale i refleksji ludzi, którym bli ej nieco do zwyk³ych zjadaczy chleba. W swoich pracach zawsze odnosi³ siê do wartoœci, szczególnie tych, za którymi têskniliœmy i têsknimy najbardziej - wolnoœci¹ i godnoœci¹ ludzkiej pracy. My, Staros¹deczanie, jesteœmy szczególnie wdziêczni Bogu i Ksiêdzu Profesorowi, e dane nam by³o bezpoœrednio korzystaæ z jego m¹droœci. Urodzony w Starym S¹czu, do tego miejsca ci¹gle wraca³ - równie jako kap³an, gdy zamieszkali tu na staroœæ jego rodzice. W staros¹deckim klasztorze Ksi¹dz Profesor wyg³osi³ wiele kazañ, które Siostry Klaryski, œwiadome ich wielkiej wartoœci, skrzêtnie nagrywa³y i notowa³y. W latach nazbiera³o siê tego z kilkadziesi¹t. Wiele z nich poœwiêconych jest duchowoœci franciszkañskiej, wiele rozwa añ dotyczy tajemnic Œwi¹t Bo ego Narodzenia i Zmartwychwstania Pañskiego. Kto wie, mo e przyjdzie czas na ich opublikowanie? Zwi¹zki Ksiêdza Profesora z Grodem Œwiêtej Kingi nobilituj¹ nasze miasto. Chcê w tym miejscu podziêkowaæ serdecznie pomys³odawcom wmurowania tablicy w miejscu narodzin Wybitnego Staros¹deczanina oraz urz¹dzenia w Muzeum Regionalnym ekspozycji poœwiêconej Jego Osobie - Towarzystwu Mi³oœników Starego S¹cza. Pielêgnowanie pamiêci o postaci, tak bardzo znanej i zas³u onej dla naszej wielkiej i tej ma³ej ojczyzny, jest dla nas wielce zaszczytnym obowi¹zkiem. Kontynuuj¹c te dzia³ania chcemy jeszcze w tym roku nadaæ Szkole Podstawowej w Starym S¹czu imiê - Ksiêdza Profesora Józefa Tischnera. Dziêki temu odt¹d ka de staros¹deckie dziecko bêdzie wiedzia³o, kim by³ i co dla Polski uczyni³ Staros¹deczanin - Ksi¹dz Profesor Józef Tischner. Tischnerowie robili powrozy. Stary S¹cz od wieków by³ miejscem targowym, odbywa³y siê tu s³awne targi koñskie - i tu te powrozy sprzedawali. Mieszkali w niedu ym domu, mieli trochê pola. Jan i Marcjanna Tischnerowie wychowali siedmioro dzieci: Stanis³awa, Weronikê, Tomasza, Jana, Józefa, Helenê i Wincentego. Rodzice Ksiêdza Profesora Weronika (z Chowañców z Jurgowa) i Józef pobrali siê w 1930 roku. Zamieszkali na pocz¹tku w Tylmanowej ucz¹c w tamtejszej szkole. Przysz³y ksi¹dz i wybitny filozof urodzi³ siê w drodze do szpitala w Nowym S¹czu, w domu swego stryja, najstarszego brata ojca, Stanis³awa, przy ulicy Pi³sudskiego 9, wówczas nazywanej Za Franciszkany. Zosta³ ochrzczony w tutejszym koœciele parafialnym 2 kwietnia 1931 r. Szko³ê\n5 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 5 powszechn¹, Gimnazjum (zakoñczone zdaniem ma³ej matury w 1947), a nastêpnie Liceum (1949) ukoñczy³ w Nowym Targu. Pocz¹tkowo studiowa³ na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagielloñskiego, do Seminarium Diecezjalnego w Krakowie wst¹pi³ 19 czerwca 1950 r. Studiowa³ na Wydziale Filozofii Chrzeœcijañskiej Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie ( ), a po powrocie do Krakowa na Wydziale Historyczno-Filozoficznym UJ ( ). Równoczeœnie pracowa³ jako wikariusz w parafii œw. Miko³aja w Chrzanowie ( ) i parafii œw. Kazimierza w Krakowie ( ). W 1963 r. obroni³ doktorat u prof. Romana Ingardena na UJ. Od 1963 r. wyk³ada³ filozofiê w Wy szym Seminarium Duchownym (póÿniej - Papieskim Wydziale Teologicznym, a od Papieskiej Akademii Teologicznej) w Krakowie. Od 1965 r. wspó³pracowa³ ze œrodowiskiem publicystycznym Krakowa, g³ównie ze Znakiem. W 1974 roku habilitowa³ siê w ATK. W 1979 r. otrzyma³ tytu³ pra³ata. Od 1980 wyk³ada³ filozofiê dramatu w Pañstwowej Wy szej Szkole Teatralnej w Krakowie oraz filozofiê na Wydziale Filologicznym UJ. By³ doktorem honoris causa Uniwersytetu ódzkiego i Wy szej Szko³y Pedagogicznej w Krakowie. By³ wspó³za³o ycielem i prezydentem Instytutu Nauk o Cz³owieku w Wiedniu (1981), laureatem wielu nagród m.in. im. Jurzykowskiego (1988), PEN-klubu (1993), im. K. Pruszyñskiego (1993), kawalerem Orderu Or³a Bia³ego (1999). W burzliwych latach 80. g³osi³ odczyty, wyg³asza³ wyk³ady, odprawia³ solidarnoœciowe i patriotyczne msze, œwiêci³ sztandary. Sta³ siê nieformalnym kapelanem Solidarnoœci. Ka da jego wypowiedÿ, wywiad, artyku³ - odbija³y siê szerokim rezonansem, dla bardzo wielu ludzi sta³ siê moralnym i filozoficznym autorytetem, ksiêdzem od trudnych spraw. By³ siewc¹ niepokoju - jak sam mawia³ - tak e (albo zw³aszcza) jako filozof chrzeœcijañski. Napisa³ wiele ksi¹ ek, w tym dzie³ filozoficznych (Filozofia dramatu, 1990, wyd. 2 popr. 1998; Spór o istnienie cz³owieka, 1998), zbiorów szkiców i esejów poœwiêconych problematyce filozoficznej, spo³ecznej i religijnej (m.in. Œwiat ludzkiej nadziei, 1975; Etyka solidarnoœci, 1981, wznow. wraz z Homo sovieticus, 1992; Myœlenie wed³ug wartoœci, 1982; Nieszczêsny dar wolnoœci, 1993; SpowiedŸ rewolucjonisty, Czytaj¹c Fenomenologiê ducha Hegla, 1993; W krainie schorowanej wyobraÿni, 1997; Ksi¹dz na manowcach, 1999), tomów rozmów (Miêdzy Panem a Plebanem - wraz z A. Michnikiem i J. akowskim, 1995; Tischner czyta Katechizm, 1996, wraz z J. akowskim; Przekonaæ Pana Boga, wraz z D. Zañko i J. Gowinem, 1999). Znacznym powodzeniem cieszy³y siê niewielkie objêtoœciowo publikacje Tischnera o charakterze duszpasterskim, zw³aszcza rozwa ania etyczno-religijne Jak yæ? (wyd ) oraz Pomoc w rachunku sumienia (2000). Szczególne miejsce w jego twórczoœci zajmuj¹ utwory pisane stylizowan¹ gwar¹ podhalañsk¹, z których najbardziej znanym jest nawi¹zuj¹ca do tradycji góralskiej gawêdy Historia filozofii po góralsku (1997). Szerok¹ popularnoœæ przynios³y Tischnerowi audycje radiowe (m.in. Rozmowy bez pointy prowadzone z J. Gowinem na antenie Radia Kraków oraz czytana tam e Historia filozofii po góralsku) i programy telewizyjne. Wœród tych ostatnich na uwagê zas³uguj¹ zw³aszcza cykle Siedem grzechów g³ównych po góralsku (1995), którego by³ wspó³scenarzyst¹, oraz Tischner czyta Katechizm (1996) - rozmowy prowadzone z Jackiem akowskim. Zmar³ po ciê kiej chorobie w krakowskim szpitalu 28 czerwca 2000 r., pochowany zosta³ 2 lipca w opusznej. Ks. prof. Józef Tischner czêsto goœci³ w Starym S¹czu, odwiedza³ w wakacje i œwiêta swoich rodziców, którzy od lat 70. mieszkali w domu przy ul. Mickiewicza, mia³ tam pokoik na górze, z elaznym ³ó kiem i niewielkim biurkiem. Mszê odprawia³ najczêœciej u sióstr Klarysek. Ryszard Kumor Kościół św. Mikołaja W lutowym Kurierze Edmund Wojnarowski przypomnia³ o koœció³ku z drewna w D¹brówce, który jest zabytkiem wielkiej klasy i z tego powodu zosta³ w³¹czony do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Ma³opolskiego. Drewniany koœció³ek w Moszczenicy Ni nej tylko nieznacznie ustêpuje mu klas¹ i równie figuruje na tym szlaku. [Koœció³ p.w. œw. Miko³aja pochodzi z XVI w., orientowany, drewniany, konstrukcji zrêbowej, oszalowany. Jednonawowy, z wê szym, zamkniêtym trójbocznie prezbiterium, do którego dobudowana jest zakrystia. Od frontu niewielki przedsionek konstrukcji szkieletowej. Dach dwuspadowy, stromy, jednokalenicowy, z wydatnym okapem, pokryty blach¹. Na kalenicy wieloboczna wie yczka, zwieñczona kopu³k¹. Wnêtrze nakrywa pozorne sklepienie kolebkowe. Wyposa enie koœcio³a: gotycki obraz Œw. Zofii z córkami z 1480 r., póÿnogotycki krucyfiks z belki têczowej z XVI w., o³tarz g³ówny póÿnorenesansowy, z XVII w. z barokowym obrazem Œw. Miko³aja. Przed koœcio³em usytuowana jest wolno stoj¹ca, dzwonnica drewniana, zbudowana na prze³omie XVIII i XIX w., nakryta daszkiem namiotowym.] rk\n6 Strona 6 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Danuta Su³kowska IV. Zespół architektoniczny Klasztoru SS. Klarysek w Starym Sączu Wznosz¹cy siê we wschodniej stronie miasta nad szkarp¹ Popradu klasztor klarysek, najlepiej widoczny jest i najefektowniej wygl¹da od strony wschodniej i pó³nocno - wschodniej. Turyœci przyje d aj¹cy do Starego S¹cza szos¹ prowadz¹c¹ z Nowego S¹cza, maj¹ okazjê przyjrzeæ siê zabudowaniom klasztornym w³aœnie od tej strony. Obserwuj¹ je z ogromnym podziwem i wzruszeniem. Uczucia takie towarzysz¹ nie tylko ludziom, odwiedzaj¹cym miasto œw. Kingi po raz pierwszy. Widok góruj¹cego nad dolin¹ Popradu klasztoru, sprawia radoœæ ka demu, nawet tym, którzy maj¹ okazjê ogl¹daæ go codziennie. Najpiêkniej zespó³ architektoniczny klasztoru prezentuje siê noc¹, kiedy jego zabytkowe mury oœwietlone s¹ potê nymi reflektorami. Na tle ciemnego miasta wygl¹da niezwykle zjawiskowo, tajemniczo i uroczyœcie. Wtedy szczególnie wyraÿnie czuje siê jego potêgê, dziêki której opiera³ siê zwyciêsko burzom dziejowym i przetrwa³ na tym miejscu ponad siedemset lat. Si³y swej staros¹decki konwent sióstr œw. Klary nie zawdziêcza bynajmniej grubym, obronnym murom, choæ niew¹tpliwie w sytuacjach zagro enia wojennego mia³y one znaczenie. Nie zawsze budynki klasztorne wygl¹da³y tak, jak obecnie. Prawdopodobnie pocz¹tkowo by³y one drewniane, z wyj¹tkiem zbudowanej z kamienia celi fundatorki. Murowany by³ równie koœció³. Jan D³ugosz napisa³, i klasztor by³ kamienny, nie wiadomo jednak, czy informacja ta dotyczy wszystkich jego zabudowañ, czy tylko niektórych. Trudno stwierdziæ jak czêsto, w jakim stopniu i kiedy klasztor by³ przebudowywany w pierwszych czterech wiekach swego istnienia. Nie wiadomo zatem, z jakiego czasu pochodzi³y jego zabudowania w latach , to znaczy wtedy, gdy wizytowa³ go biskup krakowski Jerzy Radziwi³³. Jak wynika z jego opisu, klaryski mieszka³y wówczas w kilku rozrzuconych budynkach, otoczonych kamiennym murem klauzurowym. Biskup uzna³, i nie wp³ywa to korzystnie na ycie wspólnoty zakonnej i poleci³ wybudowaæ jeden du y, kwadratowy budynek klasztorny z dziedziñcem poœrodku, a mur podwy szyæ o jeden s¹ eñ. / S¹ eñ polski = 6 stóp = ok. 190 cm/ Polecenie to zosta³o zrealizowane w latach Ówczesna ksieni staros¹deckiego klasztoru - Katarzyna Tuszowska za poœrednictwem biskupa krakowskiego Bernarda Maciejowskiego zleci³a wykonanie prac budowlanych znanemu krakowskiemu architektowi Janowi di Simoni. Budowê prowadzono etapami, przed rozpoczêciem ka dego etapu spisywana by³a stosowna umowa / interciza /. Umów takich spisano piêæ; do naszych czasów zachowa³y siê dwie z 1604 roku i jedna z 1605 r. Jak wynika z tych dokumentów, najwczeœniej wybudowano skrzyd³a klasztoru od strony zachodniej i po³udniowej, nastêpnie powsta³a jego wschodnia czêœæ, wreszcie skrzyd³o pó³nocne, a na koñcu dom dla kapelanów. Jan di Simoni budowa³ klasztor wedle modelu jemu pokazanego, co oznacza, e realizowa³ projekt innego architekta. Niestety jego nazwiska nie przekaza³y adne z zachowanych tekstów Ÿród³owych. Dosyæ ³atwo przeœledziæ przebieg prac budowlanych na podstawie zachowanych umów, poniewa zawieraj¹ one zobowi¹zania wobec budowniczych dotycz¹ce kolejnych, jeszcze nie rozpoczêtych etapów oraz polecenia dokoñczenia robót zleconych we wczeœniejszych intercyzach. Przyk³adem tego mo e byæ trzeci z kolei dokument, podpisany przez umawiaj¹ce siê w sprawie budowy klasztoru strony: Interciza murowania trzeci czêœci klasztoru roku 1604 z mularzem uczyniona. Za poruczeniem Jegomoœci Xa Bernarda Maciejowskiego Biskupa Krakowskiego sta³o siê jest postanowienie przez J. M. Wielebn¹ w Panu Bogu Pann¹ Katarzyn¹ Ksieni¹ i Konwentem Staros¹deckim z jednej strony, a miêdzy uczciwym Panem Janem di Simon Murarzem Krakowskim z drugiej strony oko³o dalszego murowania klasztoru Staros¹deckiego, a to w ten sposób. I Pan Jan di Simon Murarz podejmuje siê i powinien bêdzie wymurowaæ tê czêœæ klasztoru Staros¹deckiego, która jest na wschód s³oñca, pocz¹wszy odt¹d roku przesz³ego stanê³y, a do furty, tem e duktem jako mury pierwsze id¹. Naprzód puœci trzy mury mocne w fundamenciech po pó³ trzecim ³okciu i nad fundamenty ku górze po dwa ³okcie szerokie. Pierwszy który jest od muru puœci a do muru, w którym jest porta, a dwa cztery ³okcie albo piêæ przed furt¹ stan¹. W tych murach na dole ma wymurowaæ ambit sklepisty na pó³szosta ³okcia szeroki jako ju jest zaczêty. A i refektarza wchód nie dokoñczy³ wedle pierwszej intercizy têdy w tych e murach na dole tego refektarza zaczêtego na oœm ³okci wzd³u nadmuruje, eby wszystek by³ na trzydzieœci ³okci sklepisty warownie. W nim piec ziemny przy œcianie ku zachodowi s³oñca, a chodzenie do niego sklepiste pod ziemi¹ z zamurza; przed refektarzem sieñ zasklepi na szesnaœcie ³okci, a z sieni wschód do piwnicy na górê i na strych taki jaki ju w pierwszej czêœci postawi³. Podle tej sieni zmuruje komnatê dla panien œwieckich sklepist¹ na jedenaœcie ³okci. Podle tej komnaty izbê sklepist¹ tak e na jedenaœcie ³okci, do której drzwi bêd¹ z ambitu. Podle tej izby zmuruje spichlerz sklepisty na jedenaœcie tak e ³okci z którego uczyni wschód na spiklerz. A pod tem troigiem budowaniu, to jest pod spichlerzem, izba panien œwieckich i komnat¹ trzy piwnice g³êbokie zasklepi, do dwu wschód uczyni z ambitu przy spiklerzu zaraz, a do drzwi w sieni przed refektarzem. Za tym spiklerzem na cztery ³okcie, albo na piêæ przed kratami i ko³em w klasztorze zasklepi chêdogo, od muru ostatniego tego nowego murowania pocz¹wszy, a do rogu koœcio³a, który jest ku wielkiemu o³tarzowi: tak e i przed furt¹ wymuruje postyk od rogu muru klasztornego pocz¹wszy, a do rogu koœcielnego arkadami, - a przy koœciele parlatorium zawarte tak z klasztoru iako te ze dworu, a te arkady maj¹ byæ z kolumnami i z kamieniem dobrym. Mury wszystkie ma braæ z fundamentów, nie na framburgach, a ziemiê wszystk¹ tak z piwnic jako i z fundamentów za mur z klasztora wywoziæ. Na tem wszystkim ni szym budowaniu a do spiklerza wymuruje dormitarz takim sposobem, jako ju jest we dwóch czêœciach zmurowanych. Okna i drzwi ma daæ ciosaæ wszystkie z kamienia dobrego szarego mocnego i rubego, wprawuj¹c w nie zaraz elaza potrzebne, jako kraty, haki dla zawias, klamki, regle do zamków i do b³on haczki. Pawimenta w piwnicach maj¹ byæ z g³azu, w refektarzu z quadratu, w innem budowaniu dolnem tak e y na górze z posadzki dobrze wypalonej. Ow¹ tê wszystko robotê robiæ nie odrywaj¹c siê do innych robót, i ma j¹ oddaæ statecznie, mocno i ochêdo nie porobion¹ wedle modelu iemu pokazanego, i oko³o murów wszystkich z obu stron buzk daæ\n7 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 7 zrobiæ dla osuszania murów na pó³tora ³okcia szeroki. Tak e i to wszystko co z pierwszych intercizis jeszcze niedorobi³ powinien bêdzie oddaæ. A Panna Ksieni z Konwentem powinna bêdzie temu to P. Janowi di Simon Mularzowi za tê robotê wy ej opisan¹ daæ oœmnaœcie seth z³otych monety i liczbê polskimi, ka dy z³oty po groszy trzydzieœci licz¹c, nieomieszkiwaj¹c mu zap³at¹ wedle roboty jego. Do tego powinna mu daæ materi¹ wszystk¹, kamieñ, wapno, piasek, ceglê, posadzkê, elaza i do rostowania drzewo potrzebne. A on ma dogl¹daæ sam albo przez kogo swego gotowania materii, eby kamieñ w górze ³amano pilnie i taki jakiego potrzeba, eby ceg³ê gotowano i posadzkê w cegielni, wapno odbieraæ tak na górze jako i na dole. Od IM Pana Wojnickiego albo u kogoby wapno Panny kupi³y, tak e p³ty i kaszty na których to wapno spuszczaj¹. Co eby tem sposobniej odprawowaæ móg³ da³a mu Panna Ksieni z Konwentem folwarczek na Muranach. Na co dla lepszej wiary i pewnoœci obie stronie siê podpisa³y i pieczêci swe przycisnê³y. Dzia³o siê to w Krakowie dnia 14 marca Przy bytnoœci Xa Macieja Plebana z ¹cka Spowiednika Staros¹deckiego. Ma mu te daæ Panna Ksieni piêædziesi¹t korcy yta. 1 Klasztor wzniesiony przez zapewne dosyæ liczn¹, zwa ywszy ogrom wykonanych prac, ekipê budowlan¹ Jana di Simoni, to piêtrowy, czteroskrzyd³owy budynek z otoczonym kru gankami prostok¹tnym wirydarzem. Jego architektura jest skromna, tylko niektóre pomieszczenia wyró niaj¹ siê wielkoœci¹, ciekawymi zdobieniami lub efektownymi elementami architektonicznymi. Bardziej okaza³a ni inne wnêtrza jest izba ksiêska, refektarz ozdobiony zosta³ dekoracj¹ stiukow¹ o motywach listwowych, sklepienie archiwum podparto dwoma kolumnami joñskim. Ciekawie zaprojektowano budynek furty, który znajduje siê w przed³u eniu skrzyd³a wschodniego ku pó³nocy. Ma on poprzedzon¹ trójarkadowym, filarowym portykiem fasadê, zwieñczon¹ trójk¹tnym szczytem, na którym znajduj¹ siê wnêki o dekoracji sgraffitowej przedstawiaj¹cej postacie Chrystusa Salwatora, b³. Salomei, œw. Franciszka, œw. Klary i œw. Kingi. Dziedziniec naprzeciw furty zamyka piêtrowy dom kapelana. /Obecnie znajduje siê tam muzeum klasztorne./ Jego wnêtrze ma uk³ad dwutraktowy, trójosiowy, z sieni¹ poœrodku. Czêœæ pomieszczeñ posiada sklepienia kolebkowe. Frontowa elewacja ozdobiona zosta³a dekoracj¹ sgraffitow¹. Z I po³owy XVII wieku pochodzi piêtrowy, dwuskrzyd³owy budynek bramny z wie ¹ wjazdow¹, powsta³y prawdopodobnie na miejscu œredniowiecznego wjazdu do klasztoru. Wie a nadbudowana w czasie wznoszenia budynku bramnego, posiada cztery kondygnacje. Nakryta jest cebulastym he³mem z wysok¹ iglic¹. W XVII prowadzono jeszcze ró ne inne prace budowlane w klasztorze. Ze wzglêdu na tradycyjny przekaz zwi¹zany z osob¹ œw. Kingi warto tu wspomnieæ o wybudowaniu ok r. przy po³udniowej œcianie koœcio³a renesansowej kaplicy Loretañskiej. Znajduje siê ona nad konfesjona³em zakonnym / dzie³o Jana di Simoni /w miejscu, gdzie wg powtarzanej przez pokolenia informacji, by³a w swoim czasie cela fundatorki klasztoru. W 1731 r. przebudowano kuchniê, która mieœci siê w po³udniowym skrzydle klasztoru. Koniecznoœæ du ych prac remontowych i budowlanych nast¹pi³a po po arze w 1764 roku, który zniszczy³ dachy - koœcielny, na kaplicy œw. Kingi i na Lorecie, a tak e sygnaturkê i strychy klasztorne. Wraz z zaborami zaczê³y siê dla staros¹deckiego klasztoru bardzo ciê kie czasy. W 1782 r. w³adze austriackie zarz¹dzi³y jego kasatê i skonfiskowa³y wszystkie dobra. Ostatecznie pozwolono pozostaæ zakonnicom w swoim domu do œmierci. Konieczne by³o jednak wybudowanie budynków gospodarczych w obrêbie fortyfikacji. Powsta³y one na podwórzu od strony po³udniowej klasztoru. Równoczeœnie z wydaniem w 1811 r. przez cesarza Franciszka Józefa zgody na otwarcie nowicjatu w staros¹deckim konwencie, co by³o równoznaczne z akceptacj¹ jego dalszego istnienia, siostry zobowi¹zane zosta³y do prowadzenia szko³y. W 1826 r. zosta³ wzniesiony po³¹czony z zachodnim skrzyd³em klasztoru budynek szkolny, w którym dziewczêta z okolicy uczy³y siê, do czasu przystosowania domu kapelana na potrzeby szko³y, co nast¹pi³o pod koniec XIX wieku. W sk³ad zespo³u architektonicznego klasztoru wchodzi koœció³ pod wezwaniem Trójcy Œw. /pierwotnie p.w. œw. Klary/. Aby dok³adnie przedstawiæ jego historiê i szczegó³y architektoniczne potrzeba osobnego, obszernego omówienia, tu ograniczê siê tylko do krótkiej informacji na jego temat. Koœció³ jest budowl¹ gotyck¹ o wyd³u onym, piêcioprzês³owym korpusie i krótkim, wê szym, dwuprzês³owym prezbiterium, zamkniêtym trójbocznie. Trzy zachodnie przês³a korpusu podzielone s¹ na dwie kondygnacje, z których dolna ma dyspozycjê dwunawow¹; dwa przês³a zachodnie zajmuje kapitularz / na dole / i oratorium zakonne / na górze /. We wnêtrzach zachowa³y siê krzy owo - ebrowe sklepienia gotyckie: w prezbiterium i kaplicy Mariackiej z w. XIV / obecnie œw. Kingi /, w kapitularzu z w. XV / wg innych autorów z XIV w. /, w korpusie koœcio³a z pocz¹tku w. XVI. Z w. XIV pochodzi te portal w kruchcie pó³nocnej, przeÿrocze miêdzy oratorium a chórem muzycznym i maswerki okienne. Zewn¹trz prezbiterium i trzy zachodnie przês³a korpusu opiête s¹ szkarpami. Fasadê zachodni¹ wieñczy dwukondygnacjowy, manierystyczny szczyt z dekoracj¹ figuraln¹, wymienion¹ w r Koœció³ nakryty jest wysokim dwuspadowym dachem o kalenicy obni onej nad prezbiterium; nad korpusem wznosi siê wysoka, wysmuk³a, póÿnobarokowa wie yczka na sygnaturkê. 2 W koœciele znajduje siê wiele bardzo cennych zabytków z ró nych epok. Warto wspomnieæ piêkn¹ figurê œw. Kingi z XV wieku stoj¹c¹ na o³tarzu w kaplicy klauzurowej. Szczególnie efektownie prezentuje siê barokowa ambona z Drzewem Jessego i wykonane w tym samym stylu o³tarze. W I po³owie XIX wieku za³o ony zosta³ poni ej skarpy miejskiej obszerny ogród. Otoczono go kamiennym murem, który choæ dosyæ wysoki i solidny, nie dorównuje oczywiœcie murom obronnym. Najnowszym obiektem architektonicznym klasztoru jest o³tarz polowy przy pó³nocnej krawêdzi dziedziñca. Zosta³ on wybudowany w 1992 r. w siedemsetlecie œmierci œw. Kingi. Misericordia Domini, obraz na desce z 1470 r. w klasztorze Klarysek w Starym Sączu (fot. arch. klasztorne)\n8 Strona 8 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Plan sytuacyjny zespo³u architektonicznego Klasztoru SS. Klarysek w Starym S¹czu - 1) klasztor, 2) koœció³, 3) furta klasztorna, 4) rozmównice, 5) wirydarz, 6) dziedziniec gospodarczy, 7) m³ynówka / w kanale /, 8) zabudowania gospodarcze, 9) brama gospodarcza, 10) szko³a dla dziewcz¹t z 1826 r., 11) ogród w obrêbie fortyfikacji, 12) baszta, 13) skrzyd³o bramne, 14) wie a bramna, 15) dom kapelana /obecnie muzeum klasztorne/, 16) o³tarz polowy, 17) dziedziniec, 18) ogród za³o ony w XIX w. Staros¹decki konwent klarysek, podobnie jak wiêkszoœæ powstaj¹cych w œredniowieczu klasztorów zosta³ zaplanowany jako forteca. Mury obronne i inne elementy fortyfikacji wykazuj¹ zdaniem znawców przedmiotu...co najmniej trójfazowy rozwój. W fazie pierwszej (...) powsta³ obwód obejmuj¹cy zapewne teren mniejszy ni obecnie, siêgaj¹cy od zachodu do linii wyznaczonej przez wie ê bramn¹. (...) W drugiej fazie rozszerzono obwód do obecnych granic, wprowadzaj¹c charakterystyczne za³amanie muru po po³udniowej stronie wjazdu (...). Obwód wzmocniony by³ okr¹g³ymi basztami, z których jedna zachowa³a siê w po³udniowej czêœci za³o enia. Trzecia faza wi¹ e siê z realizacj¹ zaleceñ wizytacji kardyna³a Jerzego Radziwi³³a z r i przypada na prze³om w. XVI / XVII. W tym okresie mury zosta³y nadbudowane z wprowadzeniem nowych strzelnic oraz otynkowane i ozdobione sgraffitem. 3 Mury fortyfikacji niemal zupe³nie zas³aniaj¹ budynki klasztorne. Osoby nieuprawnione do wejœcia za klauzurê, mog¹ na nie spojrzeæ jedynie z lotu ptaka, lub z wie y bramnej - o ile maj¹ tak¹ mo liwoœæ. Innym osobom zainteresowanym znajduj¹c¹ siê za murami czêœci¹ zespo³u architektonicznego klasztoru, wystarczyæ musi plan sytuacyjny staros¹deckiego konwentu sióstr œw. Klary. c d n PRZESZ OŒÆ - PRZYSZ OŒCI Pielêgnujemy pami¹tki przesz³oœci, jednoczeœnie dbamy o nowoczesnoœæ. Aby realizowaæ to has³o 20 lutego 2004 roku w Zespole Szkó³ Zawodowych nr 1 przy ulicy Daszyñskiego odby³a siê uroczystoœæ, w czasie której otwarto nowopowsta³¹ Izbê Pamiêci oraz ufundowan¹ przez Starostwo Powiatowe - pracowniê multimedialn¹ do nauki jêzyków obcych. Uroczystoœæ sw¹ obecnoœci¹ uœwietnili: wice starosta Powiatu Nowos¹deckiego Mieczys³aw Kie³basa, dyr. Wydzia³u Edukacji i Sportu Starostwa Powiatowego Zbigniew Czepelak, wice dyrektor. Wydzia³u Edukacji i Sportu Maria Jab³oñska, starszy wizytator Delegatury Krakowskiego Kuratorium w Nowym S¹czu Jerzy Stochel, burmistrz Starego S¹cza Marian Cycoñ, dyr. Miêdzyszkolnego Internatu Monika Ciêciel, Jan Koszkul, Józef Czy owski, W³adys³aw Kubowicz, Zdzis³aw Porêbski, Helena Szaszkow, Danuta Kotarba, Helena Zygmunt, Joanna Tracz, Kazimiera Mrówka, Stanis³aw Majca, Irena Korona, zaœ oprawê artystyczn¹ przygotowa³a Lidia Paluch. W Izbie Pamiêci zgromadzono liczne pami¹tki, stare fotografie, tabla klasowe. Jest wœród nich najstarsze tablo absolwentów z 1927r, a tak e tabla absolwentów, którzy jako pierwsi zdawali maturê w powojennej szkole. Znajduje siê tu tak e k¹cik poœwiêcony pedagogom, którzy tworzyli historiê Seminarium Mêskiego, Liceum Pedagogicznego oraz Zespo³u Szkó³ Zawodowych. Wymieniæ tu nale y Tadeusza Ogorza³ego, Jana Migacza, Józefa Gawroñskiego czy Zdzis³awa Porêbskiego. Ludzie ci ca³e swoje ycie zwi¹zali z nasz¹ szko³¹. Najcenniejsz¹ pami¹tk¹ jest sztandar z 1975r oraz pami¹tkowe gwoÿdzie z nazwiskami osób, które go ufundowa³y. Chcia³abym w tym miejscu bardzo podziêkowaæ osobom, które u yczy³y lub ofiarowa³y swoje rodzinne pami¹tki do naszej Izby m.in. Helenie Domañskiej, Mieczys³awie Jod³owskiej, Zdzis³awowi Porêbskiemu, Janinie Zarêbie oraz wszystkim tym, których z imienia i nazwiska nie potrafiê wymieniæ. Wszystkich chêtnych do chwili wspomnieñ zapraszamy do naszej Izby Pamiêci. Urszula Kubowicz 1. Archiwum Klasztoru Sióstr Klarysek w Starym S¹czu, Inwentarum Bonorum, Gr/a-1, s Z. Beiersdorf, B. Krasnowolski, Stary S¹cz - zarys historii rozwoju przestrzennego, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985, s Z. Beiersdorf, M. Kornecki, B. Krasnowolski, Sztuka Starego S¹cza, (w:) Henryk Barycz (red.) Historia Starego S¹cza od czasów najdawniejszych do 1939 r., Wydawnictwo Literackie, Kraków 1979, s\n9 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 9 Œwiadczenia rodzinne Z Janiną Nalepą kier. Ośrodka Pomocy Społecznej rozmawia Ryszard Kumor W maju wchodzi w ycie ustawa o œwiadczeniach rodzinnych, która zobowi¹zuje gminê do realizacji ca³ej gamy zobowi¹zañ p³atniczych, proszê przedstawiæ ich zakres. Ustawa nak³ada na gminê obowi¹zek realizacji œwiadczeñ rodzinnych oraz wszystkich dodatków do tego œwiadczenia z tytu³u: urodzenia dziecka, opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego, samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasi³ku dla bezrobotnych po up³ywie ustawowego okresu jego pobierania, samotnego wychowywania dziecka, kszta³cenia i rehabilitacji dziecka niepe³nosprawnego, rozpoczêcia roku szkolnego, podjêcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania; œwiadczeñ opiekuñczych, w sk³ad których wchodz¹: zasi³ek pielêgnacyjny, który przys³uguje niepe³nosprawnemu dziecku, osobie niepe³nosprawnej w znacznym stopniu powy ej 16 roku ycia i osobie, która ukoñczy³a 75 lat; œwiadczenie pielêgnacyjne, które przys³uguje z tytu³u rezygnacji z zatrudnienia w zwi¹zku z koniecznoœci¹ opieki nad dzieckiem niepe³nosprawnym. Od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. bêdziemy ustalaæ i wyp³acaæ œwiadczenia rodzinne: osobom bezrobotnym oraz pobieraj¹cym zasi³ki lub œwiadczenia przedemerytalne, osobom, które otrzymywa³y lub bêd¹ siê ubiegaæ o urlop wychowawczy, by³ym podopiecznym OPS, osobom zatrudnionym na dzieñ r. w zak³adach do 4 pracowników, osobom, które nabêd¹ prawa do renty lub emerytury po dniu 30 kwietnia br., osobom przebywaj¹cym na zasi³kach macierzyñskich i chorobowych, je eli zak³ad pracy uleg³ rozwi¹zaniu, osobom, które zmieni¹ p³atnika sk³adek po dniu 30 kwietnia br., pos³om, senatorom i osobom, które nie s¹ wymienione wœród tych podmiotów. Jak Pani szacuje liczbê osób, które bêdziecie musieli obs³u yæ z tego tytu³u? Szacunkowa liczba rodzin, które nabêd¹ prawa do zasi³ku rodzinnego uprawniaj¹cego równie do korzystania z dodatków wyniesie ok. 1 tys. Czy do uzyskania œwiadczeñ trzeba spe³niaæ jakieœ kryteria? eby uzyskaæ prawo do zasi³ku rodzinnego i dodatków, dochód w rodzinie nie mo e przekroczyæ 504 z³ na ka dego cz³onka rodziny, a je eli w rodzinie jest dziecko niepe³nosprawne 583 z³. Kryterium oblicza siê na podstawie uzyskanych dochodów z 2002 r., a w przypadku utraty dochodu, odejmuje siê utracony dochód i przyjmuje kwotê z miesi¹ca poprzedzaj¹cego z³o enie wniosku. pracy o utracie prawa do zasi³ku dla bezrobotnych, kopiê odpisu wyroku s¹du zas¹dzaj¹cego alimenty, zaœwiadczenie komornika o bezskutecznoœci egzekucji alimentów, kopiê wyroku s¹du orzekaj¹cego rozwód, kopiê wyroku s¹du orzekaj¹cego separacjê, oœwiadczenie o braku dochodu w kwietniu 2004 r., zaœwiadczenie z Urzêdu MiG o wielkoœci gospodarstwa rolnego z 2002 r., orzeczenie o niepe³nosprawnoœci, kopiê aktu zgonu, zaœwiadczenie ze szko³y, uczelni, potwierdzenie tymczasowego zameldowania w internacie, zaœwiadczenie o pobieraniu zasi³ku rodzinnego. To to ma³y segregator z papierami. Wymieni³am wszystkie dokumenty, rodzina staraj¹ca siê o œwiadczenia bêdzie sk³ada³a tylko te, które s¹ adekwatne do jej sytuacji. Na ka de œwiadczenie musi byæ wype³niony, nale ycie udokumentowany wniosek, w nastêpstwie którego zostanie wydana decyzja administracyjna. Czy mog³aby Pani podaæ jakiœ przyk³ad tych œwiadczeñ? Proszê bardzo. Rodzina pe³na z dwójk¹ dzieci, z których jedno jest niepe³nosprawne a jedno z rodziców przebywa na urlopie wychowawczym. Pierwsze dziecko ma 7 lat, jest uczniem szko³y podstawowej i legitymuje siê orzeczeniem o niepe³nosprawnoœci, a drugie ma 2 lata. Ojciec pracuje u pracodawcy zatrudniaj¹cego 31 marca br. 30 pracowników. Matka nie pracuje, przebywa na urlopie wychowawczym udzielonym na m³odsze dziecko, nie osi¹ga obecnie adnych dochodów. Rodzina mieœci siê w kryterium dochodowym - nie przekracza 583 z³. Przys³uguj¹ jej nastêpuj¹ce uprawnienia: zasi³ek rodzinny w wysokoœci po 43 z³ na ka de dziecko (86 z³ miesiêcznie), dodatek do zasi³ku rodzinnego z tytu³u opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatek przys³uguje przez 24 miesi¹ce. Jednak e do owego 24 miesiêcznego okresu wlicza siê okres pobierania zasi³ku wychowawczego z tytu³u wychowywania tego samego dziecka. Rodzina pobiera³a zasi³ek wychowawczy przez 11 miesiêcy od czerwca 2003 do kwietnia 2004, dlatego te, po 1 maja br. bêdzie mog³a pobieraæ dodatek do zasi³ku rodzinnego z tytu³u opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego tylko przez 13 miesiêcy. Dodatek przys³uguje w wysokoœci 400 z³ miesiêcznie, dodatek do zasi³ku rodzinnego z tytu³u kszta³cenia i rehabilitacji dziecka niepe³nosprawnego w wysokoœci 70 z³ miesiêcznie, dodatek jednorazowy do zasi³ku rodzinnego z tytu³u rozpoczêcia roku szkolnego na pierwsze dziecko w wysokoœci 90 z³, zasi³ek pielêgnacyjny dla dziecka legitymuj¹cego siê orzeczeniem o niepe³nosprawnoœci w wysokoœci 142 z³ miesiêcznie. Od dnia 1 maja do 31 grudnia br. rodzina ta by³aby uprawniona do pobierania 5 œwiadczeñ na kwotê z³. Jakie dokumenty bêdzie musia³a z³o yæ osoba ubiegaj¹ca siê o œwiadczenie? W zale noœci od rodzaju sytuacji rodzinnej, w jakiej siê znajduje, do wniosku musi do³¹czyæ: kserokopiê dowodu osobistego, skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci), zaœwiadczenie urzêdu skarbowego o wysokoœci dochodu uzyskanego w 2002 r., oœwiadczenie o wysokoœci dochodu uzyskanego z dzia³alnoœci gospodarczej opodatkowanej rycza³tem od przychodów ewidencjonowanych w 2002 r., oœwiadczenie o dochodzie niepodlegaj¹cym opodatkowaniu podatkiem dochodowym, oœwiadczenie o wysokoœci dochodu uzyskanego z dzia³alnoœci gospodarczej opodatkowanej kart¹ podatkow¹ w 2002 r., zaœwiadczenie pracodawcy o udzieleniu urlopu wychowawczego, zaœwiadczenie ZUS o okresie pobierania zasi³ku wychowawczego, zaœwiadczenie z urzêdu Wygl¹da na to, e tych œwiadczeñ bêdzie ogromna iloœæ. Na tym przyk³adzie mo emy wyliczyæ (mno ¹c liczbê uprawnionych przez podan¹ liczbê œwiadczeñ), e bêdzie ich przynajmniej 4,5 tys. miesiêcznie. Burmistrz podj¹³ ju decyzjê o przygotowaniu odpowiednich, dodatkowych pomieszczeñ dla obs³ugi ubiegaj¹cych siê o œwiadczenia rodzinne. Konieczne jest tak e zakupienie komputera z drukark¹ i odpowiednim oprogramowaniem, kserokopiarki, szafek metalowych z zabezpieczeniem, telefonu oraz ró nych artyku³ów biurowych. Potrzebne bêd¹ równie biurka, stoliki, krzes³a. Koszt wyposa enia szacujemy na kwotê 35 tyœ. z³. Przy przygotowywaniu i wydawaniu decyzji, sporz¹dzaniu list wyp³at itd. czeka nas sporo pracy. Dziêkujê za rozmowê.\n10 Strona 10 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 S DECKIE WYCZULENIA Edmund Wojnarowski POST SCRIPTUM DO PIEŚNI O STARYM SĄCZU Coœ siê chyba musia³o kryæ za tym, e król Wêgier, Bela IV tak ³atwo wyszed³ naprzeciw planom Grzymis³awy, matki Boles³awa Wstydliwego i jego ciotki, Salomei, ony wêgierskiego królewicza Kolomana - i sw¹ córkê Kingê odda³ Piastowiczowi za onê, a na dodatek jeszcze z tak wyj¹tkowo wielkim przecie posagiem. Kto wie, mo e dwór wêgierski chcia³ mieæ wgl¹d w to, co siê wtedy dzia³o u nas? A dzia³o siê przecie co niemiara. Ale ograniczmy siê jedynie do tego, co przys³u yæ siê mo e niniejszemu wywodowi. Otó Henryk Brodaty akurat d¹ y³ do tronu w Krakowie, a Boles³aw by³ pod os³on¹ Henryków, najpierw Brodatego, a potem Pobo nego. Mia³by wiêc zabezpieczaæ flankê od strony stryja Konrada, znanego z gwa³townoœci i nieprawoœci? Wszystko siê zdaje na to wskazywaæ. A nie jest te wykluczone, e dwór wêgierski siê przymierza³ do siêgniêcia po koronê cesarsk¹. I w tym uk³adzie branie pod uwagê Piastów Œl¹skich mog³o stanowiæ istotne ogniwo w zamys³ach. Czyli ko³o by siê jak gdyby prawie tak zamyka³o jak u Euklidesa, ale najazd Mongo³ów na Europê doprowadzi³ w tym zakresie do wielkiego historiozoficznego zamêtu, zaœ ca³y posag Kingi poch³onê³a obrona przed nimi - czyli przed tatarsk¹ nawa³¹. Obrona bez wiêkszego powodzenia zreszt¹. Mo na by tu wprawdzie mówiæ o niezbyt wielkich talentach wojennych Boles³awa Wstydliwego, gdyby nie to, e ta nawa³a tatarska, o której tu mowa, przelecia³a przez nasze ziemie jak zaraza. Posag Kingi jak zaznaczyliœmy by³ wyj¹tkowo wielki. I tu warto zaznaczyæ, e przynêt¹ dla Mongo³ów w tym e najeÿdzie powiedzieæ mo na, e g³ównym powodem - by³o w³aœnie bogactwo królestwa wêgierskiego Arpadów 1, królestwa, które zreszt¹ uznaje siê za spuœciznê po Hunach, co to Przelecieli Europê w po³owie pierwszego tysi¹clecia n. e. pod wodz¹ Attyli, okreœlanego nie bez kozery mianem Bicza Bo ego. Od Hunów, jak wiadomo przecie, wywodzi siê nazwa Hungaria. Boles³aw Wstydliwy w zamian za spotrzebowane sumy posagowe zapisa³ jej tytu³em wiana ca³¹ Ziemiê Sandeck¹ czytamy w akcie spisanym w 1257 roku w Korczynie. Spisanym w iœcie barokowej stylistyce. Byæ mo e ona mog³aby te œwiadczyæ, e zapis wychodzi³ naprzeciw czyimœ interesom. Czyim? Oto jest pytanie, za którym pojawiæ siê powinno drugie. Dlaczego akurat w³aœnie taki ekwiwalent wszed³ wtedy - w Korczynie w czasie pobytu tam ksi¹ êcej rodziny - w rachubê? Boles³aw Wstydliwy jako Ksi¹ ê Krakowski i Sêdomierski mia³ wiele ziem do wyboru. Kto przeto za takim wyborem sta³ i czyj to by³ w ogóle pomys³? Szkoda wielka, e historyków to zbytnio nie interesowa³o, skoro chyba nie tylko na te pytania o historiozoficznej randze nie dali odpowiedzi, ale w³aœciwie to chyba nawet nie zosta³y postawione. Wszystko zdaje siê wskazywaæ na doœæ œcis³y zwi¹zek tego zapisowego poci¹gniêcia z planami, jakie dwór wêgierski wi¹za³ z zam¹ pójœciem Kingi. By³ jak gdyby jego kontynuacj¹. Tak jak Boles³aw Wstydliwy mia³ zabezpieczaæ Wêgrów od pó³nocy dynastycznie, to Ziemia S¹decka by³a dla Wêgrów ostatni¹ w tym zakresie szans¹, stanowi¹c przecie nie lada gratkê pod wzglêdem strategicznym, przypieczêtowan¹ nienaruszalnoœci¹ ustanowionego szybko statusu Klasztoru Klarysek, zatwierdzonego przez papie a. Ale Duch Dziejów, graj¹c na nosach doraÿnych strategów nie takie zwyk³ p³ataæ figle. Za³o enie Nowego S¹cza przez króla Wac³awa II (i to g³ównie z tego powodu, by wêgierski trakt znalaz³ siê poza zasiêgiem w³adzy klasztoru Klarysek), przede wszystkim zaœ postêpuj¹ce zmiany geopolitycznych orientacji w Europie - znaczenie dawnego wêgierskiego traktu zaczê³y stopniowo ograniczaæ do minimum. T¹ drog¹ wprawdzie pos³owano owocnie z Ludwikiem Wêgierskim w sprawie Jadwigi, Jagie³³o na przyk³ad jecha³ ni¹, bo siê mia³ w Koszycach spotkaæ z Luksemburczykiem. Têdy te Zawisza Czarny kursowa³ miêdzy Krakowem a Bud¹. Ale ju Stefan Batory choæ przecie Madziar - nie za bardzo bra³ j¹ pod uwagê. Zaœ dla Sobieskiego podczas niefortunnego powrotu spod Wiednia by³a ju tylko czymœ w rodzaju drogi awaryjnej. Powiedzieæ przeto mo na, e Wêgrom ekwiwalent za posag córki Beli IV nie przyniós³ spodziewanych profitów. Prawdê powiedziawszy, to w³aœciwie nie przyniós³ adnych. Zyska³ natomiast S¹cz nazwany w toku dziejów Starym. I do dziœ geograficznie zreszt¹ tak zwany. Bo aczkolwiek administracyjnie, gospodarczo i politycznie jako miasto klasztorne zosta³ zepchniêty stosunkowo doœæ wczeœnie i doœæ jednoznacznie na dalszy plan bardzo daleki nawet, powiedzieæ mo na - przez Nowy S¹cz 2, to sta³ siê przecie Ziemi S¹deckiej duchow¹ stolic¹. W³aœnie dziêki tej darowiÿnie. T¹ stolic¹ do dziœ zreszt¹ pozosta³. A Kinga po wyniesieniu jej przez Jana Paw³a II na o³tarze patronuje dziœ naszemu miastu równie jako polskiemu centrum pielgrzymkowemu. 1 Wêgry, ub³ogos³awione Dunajem, winem, sol¹, a zw³aszcza kopalniami rzadkiego podówczas z³ota i srebra, nale a³y w œrednich wiekach do najzamo niejszych pañstw Europy. Królowie wêgierscy s³ynêli jako bogacze pomiêdzy monarchami. Sam Bela IV oœwiadcza³ w dokumentach, e ma do syta skarbów i z³ota podaje Karol Szajnocha w I tomie swoich Szkiców historycznych (Lwów, nak³adem Karola Wilda 1958, s.2.) za Ÿród³em okreœlonym przezeñ w odsy³aczu jako Dok. z r Katona Hist. crit. V Prawa miejskie Magdeburskie - Wac³aw II Nowemu S¹czowi, choæ bêd¹cemu jeszcze pod nazw¹ Kamienica, nada³ w Te same prawa, z pewnymi jednak e poprawkami na rzecz klasztoru, Staremu S¹czowi nada³a opatka klasztoru Konstancja, siostrzenica króla Kazimierza Wielkiego, w 1357 r. (dla porównania: Piwniczna takie prawa uzyska³a w 1348, a Muszyna 1356.) W roku 1358 Kazimierz Wielki zatwierdzi³ to nadanie i wtedy dopiero Stary S¹cz zrówna³ siê prawami miejskimi i przywilejami z Nowym S¹czem Fot. R. Kumor\n11 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 11 Renata Chudecka * BAJKOPEJA, CZYLI PROCES O SER Warto odnotowaæ, e w katowickim Teatrze Lalki i Aktora Ateneum odbêdzie siê 27 marca (a zatem w Miêdzynarodowym Dniu Teatru) prapremiera BAJKOPEI autorstwa Edmunda Wojnarowskiego twórcy rodem (i sercem) ze Starego S¹cza, choæ od lat mieszkaj¹cego na Œl¹sku. Sztuka, wywodz¹ca siê ze znanej, ezopowej bajki zwierzêcej, jest w pewnym sensie dalszym ci¹giem historii o serze, który z dzioba pró nego Kruka l¹duje w pysku niedoœcignionego w swym z³odziejskim sprycie Lisa. W Bajkopei wszystko zaczyna siê od prowokacji: chodzi o to, by Kruk poda³ sprawê do s¹du. Poszukiwanie sêdziego wœród zwierz¹t, którym Lis zalaz³ za skórê, jest œwietnym pretekstem do przypomnienia innych jego grzechów. Kiedy po wielu perypetiach udaje siê w koñcu doprowadziæ do procesu z wizj¹ lokaln¹, widz odkrywa, e kryje siê za tym zaskakuj¹ca intryga... Autor porusza siê w œwiecie alegorycznej bajki z lekkoœci¹ konika polnego; przeskakuj¹c z jednego motywu na drugi, bawi siê s³owem i znaczeniami w sposób dowcipny i przewrotny (dodajmy, e ma to pyszn¹ formê 8-zg³oskowego, fredrowskiego wiersza), odwo³uje siê te do bogatej niegdyœ symboliki Kruka, który przez wieki zosta³ zdegradowany i sprowadzony do poziomu alegorii. Dla dzieci spektakl zabawny i pouczaj¹cy, dla doros³ych smakowity. Mo e bêdzie okazja zobaczyæ go wiosn¹ w Starym S¹czu, a tymczasem dodajmy, e przedstawienie zrealizowali Antoni Gryzik (re yseria), Urszula Kubicz-Fik (scenografia) oraz Piotr Znam legendy o œw. Kindze Wramach przygotowañ do obchodów I Marsza³kowskich Dni Œwiêtej Kingi Miejsko Gminny Oœrodek Kultury w Starym S¹czu przygotowa³ dla m³odzie y konkursy: wiedzy, literacki, plastyczny, wokalny oraz na inscenizacjê legend o œwiêtej Kindze lub wydarzeñ historycznych z Jej ycia. 10 marca br. odby³y siê gminne eliminacje konkursu wiedzy pt. Znam legendy o œwiêtej Kindze. Opracowane na podstawie ksi¹ ki Urszuli Janickiej Krzywada Legendy o œwiêtej Kindze. Konkurs przeznaczony by³ dla uczniów szkó³ podstawowych miasta i gminy Stary S¹cz. W konkursowe szranki stanê³o 10 trzyosobowych dru yn z Gabonia, Go³kowic, Popowic i Przysietnicy. Zmagania dru yn ocenia³o jury w sk³adzie: Barbara Gomó³ka, Maria Sosin, Danuta Su³kowska. W pierwszej turze konkursu jego uczestnicy musieli zakreœliæ jedn¹ prawid³ow¹ odpowiedÿ ka dego z 30 pytañ testu. W tym etapie 4 dru yny odpowiedzia³y bezb³êdnie na wszystkie pytania. Dla nich zosta³ przygotowany kolejny zestaw 15 pytañ. Najlepsz¹ okaza³a siê dru yna ze Szko³y Podstawowej w Popowicach w sk³adzie: Marta Skut, Andrzej Dro d i Marcin Stawiarski, która odpowiedzia³a na wszystkie pytania. By wy³oniæ laureatów drugiego i trzeciego miejsca, jury przeprowadzi³o ustn¹ dogrywkê. Dru yna opowiada³a jedn¹ legendê. Tym razem lepsz¹ okaza³a siê dru yna ze Szko³y Podstawowej w Przysietnicy: Ewelina Ogorza³y, Paulina Kukuczka i Grzegorz Gawlak. Trzecie miejsce przypad³o dru ynie ze Szko³y Podstawowej w Popowicach: Katarzyna Zaj¹c, Natalia Bielak, Bartosz Ogorza³ek. Wyró nienie wywalczy³a dru yna ze Szko³y Podstawowej w Przysietnicy: Ewa Citak, Sylwia Radomska i Jarek Sobczak. Wszyscy uczestnicy konkursu otrzymali dyplomy i s³odycze, a laureaci nagrody ksi¹ kowe. Ponadto zdobywcy I i II miejsca bêd¹ reprezentowali miasto i gminê Stary S¹cz w drugim etapie konkursu ju na szczeblu wojewódzkim, który odbêdzie siê 26 marca w Wieliczce. Sk³adam serdeczne podziêkowania jurorom, nauczycielom, którzy przygotowali dru yny do konkursu oraz m³odzie y za zaanga owanie i ogromn¹ wiedzê, zaœ laureatom reprezentuj¹cym gminê yczê dalszych sukcesów. Ponadto sk³adam serdeczne podziêkowania dyrekcji i pracownikom Powiatowej i Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Starym S¹czu za umo liwienie przeprowadzenia konkursu oraz pomoc w jego realizacji. Matylda Cieœlicka Salaber (muzyka). * Renata Chudecka - kierownik literacki Œl¹skiego Teatru Lalki i Aktora Ateneum w Katowicach, jednego z najstarszych zespo³ów lalkowych w Polsce. W Ateneum zawsze wyraÿnie zaznacza³ siê zwi¹zek ze œl¹skim œrodowiskiem twórczym. Na szczególn¹ uwagê zwraca dramaturgia Edmunda Wojnarowskiego, którego wiêkszoœæ sztuk mia³a swoje prapremiery w tym teatrze. Repertuar Ateneum - adresowany g³ównie do widowni dzieciêcej - to baœniowa klasyka oraz pozycje wspó³czesne. Realizowany w ró nych konwencjach i technikach (czêsto odbiegaj¹cych od inscenizacyjnych schematów), pokazuje olbrzymie mo liwoœci teatru lalek, jego gatunkow¹ odrêbnoœæ, ale tak e zwi¹zki ze scen¹ ywego planu. Teatr Ateneum goœci³ wielokrotnie za granic¹, m. in. w Austrii, Czechach, Holandii, Niemczech, S³owacji, USA, Wielkiej Brytanii. Uczestniczy³ w krajowych i miêdzynarodowych festiwalach, zdobywaj¹c wyró nienia za swoje prezentacje. Zespó³ przygotowuje 4-5 premier w sezonie, gra ponad 300 spektakli rocznie. (Za:\n12 Strona 12 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Leszek Misiewicz Tradycje kulturalno oświatowe Starego Sącza I. Historia Oœwiaty w Starym S¹czu jest tak dalece stara, jak historia tej e sprawy w Polsce, która z rokiem 966 wesz³a na arenê dziejow¹. W XIII i XIV wieku miasto Stary S¹cz by³o kupieckie i rzemieœlnicze, a jako takie potrzebowa³o oœwiaty. Wobec faktu istnienia dwóch klasztorów: Klarysek i równoczeœnie z nimi osadzonych Franciszkanów, oraz koœcio³a parafialnego pod wezwaniem œw. El biety, musia³a zaistnieæ szko³a parafialna. Œwiadczy o tym dokument z 1396 roku, który mówi, e w Starym S¹czu figuruje scholasticus de Sanczi. W oparciu o dzisiejszy stan badañ nad dziejami miasta i rozwoju sieci parafii mo na przyj¹æ, e szko³a parafialna funkcjonowa³a od pocz¹tku drugiej æwierci XIV wieku. O staros¹deckiej szkole parafialnej przysposabiaj¹cej uczniów do pos³ug koœcielnych, œpiewu chóralnego oraz ucz¹cej czytania i pisania równie po ³acinie pisze ok roku Jan D³ugosz. Nie mo na pomin¹æ faktu, i od momentu fundacji klasztornej Kingi rozpoczê³a swoj¹ dzia³alnoœæ, oœwiatow¹ poœwiadczona w póÿniejszych Ÿród³ach szko³a konwencka, dla zakonnic w okresie nowicjatu. W 1596 r. wzmiankuje o tej szkole, jako instytucji zaniedbanej, wizytator klasztoru, kardyna³ Jerzy Radziwi³³, szko³a wyposa a³a zakonnice w wiedzê ogóln¹, na tyle, e w 1782 roku w czasie kasaty klasztoru komisarze cesarscy zaproponowali im prowadzenie jej dalej. Oprócz tej œciœle zakonnej szko³y klaryski prowadzi³y szko³ê dla dziewcz¹t nie bêd¹cych zakonnicami. W okresie póÿniejszym o szkole tej znajdujemy wzmiankê w protoko³ach powizytacyjnych z lat 1596, 1608, 1641 i w innych Ÿród³ach z XVII i XVIII stulecia. Jeszcze mniej znana jest historia szko³y przy staros¹deckim konwencie franciszkañskim. Wiadomo jedynie, i miejscowi franciszkanie prowadzili w XVIII w. swoj¹ szko³ê prywatn¹, brak Ÿróde³ nie pozwala jednak na przytoczenie o niej jakichkolwiek faktów. Zainteresowania bibliofilskie staros¹deczan mia³y g³êbsze podstawy. Wiadomo bowiem, e istnia³y tu od koñca XIII w. ksiêgozbiory klasztorne u klarysek i franciszkanów. By³y to biblioteki zasobne w dzie³a nie tylko o treœci teologicznej, lecz tak e humanistycznej. Z biblioteki franciszkañskiej zachowa³y siê tylko resztki. Zwraca uwagê Psa³terz Dawidów z roku 1539, Postylla z 1589 czy psa³terze 1594 r. Z XVII w pochodz¹ prace ks. Mojeckiego ywot Kunegundy (1617) i Piotra Skargi Bractwo Mi³osierdzia (1653). Nie mniej zasobna by³a biblioteka parafialna przy koœciele œw. El biety, z której do naszych czasów dotrwa³y równie tylko relikty. Wœród nich musimy wyró niæ dwa starodruki z koñca XV lub pocz¹tku XVI w., dalej 27 ksi¹g z XVI, nastêpnie 31 ksi¹g z XVII oraz 19 dzie³ z XVIII stulecia. Najstarszy datowany starodruk pochodzi z 1521 r.; jest to Valeruisa Maximusa Poctororum dictorumque memorabilium libri IX, drukowane w Strasburgu. Pozosta³oœci biblioteki parafialnej charakteryzuj¹ siê ró norodnoœci¹ treœci utworów, wœród których jak s³usznie zauwa y³ W. Bazielich by³a reprezentowana ca³a prawie Europa. Dowodzi to, i sztuka czytania i pisania na prze³omie XVII i XVIII w. by³a dostêpna dla szerokich rzesz mieszczan staros¹deckich, a w radzie miejskiej zasiadali nierzadko ludzie, którzy otarli siê nie tylko o miejscow¹ szko³ê parafialn¹, lecz tak e o zamiejscowe zak³ady kszta³cenia. W okresie kontrreformacji Stary S¹cz sta³ siê oœrodkiem piœmiennictwa religijnego. Jego przedstawicielem by³ wykszta³cony na Uniwersytecie Krakowskim i padewskim Przec³aw Mojecki, doktor teologii i spowiednik klarysek staros¹deckich ( ), który przet³umaczy³ na jêzyk polski i opublikowa³ D³ugoszowy ywot Kingi. W Starym S¹czu y³ i pracowa³ literat, t³umacz historyków ³aciñskich Andrzej Wargocki, oraz Jan Januszowski, przyjaciel Jana Kochanowskiego i wydawca jego dzie³. Do tej grupy twórców nale a³ te staros¹deczanin Hipolit Lirycjusz, pisarz religijny i gwardian franciszkanów w Starym S¹czu, zanim przeniós³ siê do konwentu krakowskiego. Istnia³ w mieœcie te ruch muzyczny. ród³a z XVI w. potwierdzaj¹ dzia³alnoœæ w Starym S¹czu kilku muzykantów. W 1519 r. wystêpuje Jan tabicinator, czyli graj¹cy na tr¹bce, drugi trêbacz Jan Szabla. Z 1560 r. pochodzi informacja o kolejnym muzyku staros¹deckim Janie Piszczku. Zapiski s¹dowe wymieni³y w Starym S¹czu równoczeœnie dwu trêbaczy, sk³ania to do przypuszczenia, i miasto posiada³o ju w pierwszej æwierci XVI stulecia zespó³ muzyczny. Pierwsza wzmianka przypada na 1602 r., kiedy ksieni Tuszowska zanotowa³a w ksiêdze rachunkowej wydatki na orkiestrê miejsk¹. Dba³oœæ o rozwój muzyki w klasztorze przejawia³a siê równie w prowadzeniu nauki gry na instrumentach, powo³ywaniu nauczycieli do Starego S¹cza b¹dÿ wysy³aniu uzdolnionych ch³opców do Krakowa. Niezale nie od zespo³ów muzycznych i œpiewaczych wczeœnie rozwija³a siê w Starym S¹czu muzyka organowa. Wiemy o niej jednak bardzo ma³o. Do okresu rozbiorów w Starym S¹czu istnia³a szko³a parafialna, dzia³a³a te szkó³ka dla ch³opców przy klasztorze Franciszkanów. W roku 1774 wprowadzono w Austrii regulamin szkolny, który przewidywa³ powszechny obowi¹zek szkolny dla dzieci w wieku 5-12 lat. W ka dej parafii mia³a powstaæ szko³a trywialna, czyli ludowa, odpowiednikiem takiej szko³y w miasteczkach mia³a byæ tzw. szko³a normalna. O szko³ê tego typu wszczê³a starania w latach osiemdziesi¹tych ludnoœæ miasta poparta przez w³adze i miejscowego proboszcza. 16 grudnia 1788 roku zjecha³a do Starego S¹cza komisja, której celem by³o ustalenie zasad powstania takiej szko³y. Ostatecznie szko³a normalna zosta³a otwarta w specjalnie do tego celu wyznaczonym budynku w s¹siedniej parafii. 10 czerwca 1791 roku uczêszcza³o do niej 63 uczniów, w tym 13 dziewczynek. W pierwszej po³owie XIX wieku w³adze miejskie wszczê³y starania o przekszta³cenie szko³y normalnej (trzyklasowej) w szko³ê g³ówn¹ (czteroklasow¹). Rozporz¹dzeniem z dnia 9 lipca 1842 roku nadworna komisja zatwierdzi³a szko³ê g³ówn¹ w Starym S¹czu. Szko³a trywialna czy te g³ówna nie by³a jedyn¹. Od XVI wieku szko³ê przyklasztorn¹ dla dziewcz¹t prowadzi³ zakon\n13 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 13 klarysek. Klaryski kszta³ci³y zarówno kandydatki na zakonnice, jak i dziewczêta œwieckie. Istnienie szko³y sta³o siê przyczyn¹ reaktywowania zniesionego w 1782 roku zakonu. Szko³a istniej¹ca w okresie przedrozbiorowym nie przerwa³a swojej dzia³alnoœci nawet po kasacji zakonu. W roku 1811 po przywróceniu nowicjatu u klarysek, uruchomiono ju oficjalnie szko³ê panien œwieckich. Szko³a prowadzona przez klaryski by³a szko³¹ czteroklasow¹, tzw. g³ówn¹ i kszta³ci³a dziewczêta z rodzin szlacheckich, urzêdniczych, bogatszego mieszczañstwa. Obydwie szko³y obs³ugiwa³y teren parafii staros¹deckiej a wiêc Stary S¹cz i przyleg³e wsie. Na okres autonomii galicyjskiej przypada znaczny rozwój staros¹deckiego szkolnictwa. Jego wyrazem jest dzia³alnoœæ dwu szkó³ ludowych, szko³y ch³opców i szko³y klasztornej przeznaczonej dla dziewcz¹t, oraz powstanie nowych instytucji kszta³c¹cych szko³y przemys³owej uzupe³niaj¹cej, szewskiej, robót kobiecych i seminarium, a tak e publicznej szko³y eñskiej niezale nej od klasztoru. Wiele korzystnych zmian rodzi³o siê w wyniku inspiracji krajowej administracji szkolnej, któr¹ od 1867 roku reprezentowa³a Rada Szkolna Krajowa i rady okrêgowe. Kilkakrotnym interwencjom tej Rady i w³adz miasta zawdziêcza³a szko³a dla ch³opców swe przemiany, których wynikiem by³o nadanie jej wy szego poziomu organizacyjnego i programowego. W 1893 stworzono klasê pi¹t¹, w 1911 klasê szóst¹. Wi¹za³o siê to z rozszerzeniem programu nauczania, ale tak e i koniecznoœci¹ zatrudniania dodatkowych nauczycieli. Wiadomoœci, w jakie wyposa y³a szko³a swoich uczniów, nie by³y zbyt obszerne. Uczono czytania, pisania, rachunków, religii, podstaw geografii i historii. Najstarsza szko³a staros¹decka klasztorna funkcjonowa³a na zasadzie dekretu cesarskiego z 1811 roki. W 1862 Ministerstwo Oœwiaty zezwoli³o na otwarcie w niej klasy pi¹tej, a po dziesiêciu latach otworzono klasê szóst¹. Trudnoœci rozpoczê³y siê, gdy Rada Szkolna Krajowa w roku 1869 wyda³a ustawê, która regulowa³a funkcjonowanie szkolnictwa. Szko³a traktowana by³ jako klasztorna i otrzymywa³a dotacjê z Funduszu Religijnego, bez którego nie mog³a istnieæ. Zakonnice uwa a³y j¹ jednak za publiczn¹, mimo e mia³a charakter prywatny. Poniewa jednak nie spe³nia³a ona warunków okreœlonych nowymi ustawami, Rada Szkolna Krajowa uwa a³a j¹ za nie istniej¹c¹ i grozi³o jej zamkniêcie. Miasto i klasztor rozpoczê³y bataliê o jej utrzymanie i nadanie jej charakteru publicznego z przyjêciem na etat krajowy. Rada Szkolna reskryptem z roku 1876 odrzuci³a propozycjê mieszczan, dopiero po d³u szych interwencjach staros¹deckich delegacji w sejmie uzna³a w r szko³ê za publiczn¹, postanowi³a zreorganizowaæ i op³acaæ z funduszu krajowego. Wbrew oczekiwaniom Ministerstwo Oœwiaty w Wiedniu cofnê³o decyzjê Rady Szkolnej. W tej sytuacji klasztor rozpocz¹³ kampaniê o przyznanie praw publicznoœci, które równouprawnia³yby j¹ z zak³adami krajowymi i pañstwowymi. Nast¹pi³o to w r decyzj¹ Ministerstwa Oœwiaty. Wynikiem starañ w³adz klasztornych by³o przekszta³cenie w r szko³y w wydzia³ow¹, w której cztery klasy realizowa³y program ogólnokszta³c¹cy, a trzy wy sze dawa³y dodatkowo wykszta³cenie zawodowe. Nadano te szkole w r ponownie prawo publicznoœci. Rada Szkolna 1 wrzeœnia 1912 roku otwiera 4-klasow¹ etatow¹ publiczn¹ szko³ê eñsk¹, niezale n¹ od klasztoru, której na wniosek Leopolda Gawe³kiewicza nadano imiê królowej Jadwigi. Charakter prywatny posiada³y szkó³ki ydowskie chajdery, w których uczono Talmudu i hebrajskiego. Istnia³y one zapewne od pocz¹tku ery autonomicznej. Uczyli w nich Köglowie - rodzina o d³ugiej tradycji nauczycielskiej. W roku 1878 o urz¹dzenie chajderu w Starym S¹czu starali siê Salomon, a do koñca XIX w. uczyli Hersch, Józef i Abraham Köglowie. Dzia³a³y w mieœcie trzy chajdery, a prowadzili je oprócz wspomnianych, Dawid Estreich i Dawid Grünn. Miêdzy w³aœcicielami a Starostwem dochodzi³o czêsto do zatargów wyp³ywaj¹cych z nieprzestrzegania przepisów sanitarnych. W r nakazano zamkn¹æ lokal Lai Frischa, z powodu niew³aœciwego pomieszczenia i zbyt du ej liczby uczniów. Trudnoœci w zdobywaniu zezwolenia na nauczanie i posiadanie odpowiedniego lokum omijano w ten sposób, e prywatne lekcje odbywa³y siê w domach ydowskich. Zgodnie z ustawami szkolnymi odbywa³a siê w Starym S¹czu nauka uzupe³niaj¹ca dla tych, którzy ukoñczyli szko³ê ludow¹, a nie osi¹gnêli jeszcze pe³noletnoœci. W r istnia³y kursy pszczelarstwa, sadownictwa i gospodarstwa wiejskiego oraz rzemios³a. Adolf Vayhinger w 1876 r. podj¹³ starania za³o enia w Starym S¹czu szkó³ przemys³owych - kuœniersk¹ i garbarsk¹, koszykarstwa, garncarstwa. Z nieznanych powodów akcja uleg³a przerwaniu. Starania rozpoczê³y siê na nowo w r Wydzia³ Krajowy przychyli³ siê do próœb. Otwarcie nast¹pi³o 15 wrzeœnia 1889 r. Na dwu kursach, przygotowawczym i przemys³owym uczono religii, jêzyka polskiego, kaligrafii, rysunków, rachunków przemys³owych. Zajêcia trwa³y od 15 wrzeœnia do 15 maja i koñczy³y siê publicznymi popisami, na których byli niekiedy przedstawiciele Wydzia³u Krajowego, a z regu³y w³adze miasta i powiatu. Naukê uzupe³niaj¹c¹ dla dziewcz¹t prowadzi³y nadal nauczycielki klasztorne. Rok 1894 przyniós³ otwarcie szko³y zwanej oficjalnie Krajowy Naukowy Warsztat Szewski. Kierownictwo jej obj¹³ Stanis³aw Rosó³. Pocz¹tkowo uruchomiono trzy kursy. W r Ministerstwo nada³o absolwentom prawo samodzielnego wykonywania zawodu. Powstanie szko³y by³o ciosem w dotychczasowy ustrój cechowy. Na skutek nieustannych ataków szko³ê zamkniêto po I wojnie œwiatowej. Od 15 paÿdziernika 1895 r. rozpoczê³a siê nauka w szkole koronkarskiej, przeniesionej do Starego S¹cza z Muszyny. Jej opiekunk¹ zosta³a hr. Helena Stadnicka. Mimo tak wysokiej protekcji i poparcia Wydzia³u Krajowego zwyciê y³a w koñcu niechêæ mieszkañców i szko³a musia³a po trzech latach przerwaæ swoj¹ dzia³alnoœæ. c d n Dom Kingi, w przeszłości szkoła klasztorna, fot. R. Kumor\n14 Strona 14 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Ci co umarli w walce nie zginą... Barcice to wioska po³o ona w Dolinie Popradu, otoczona z wszystkich stron górami, charakteryzuj¹ca siê malowniczoœci¹ krajobrazu. Jedna z gór - Makowica, patrzy dumnie na bohaterskich barciczan, pamiêtaj¹c ich postawê w walce z niemieckim okupantem. Wielu z nich odda³o ycie czy to w bezpoœredniej walce, czy te zosta³o zamordowanych w obozach koncentracyjnych, b¹dÿ wywieziono ich na roboty do Niemiec. Nie mo emy zapomnieæ o takich ludziach, którzy w walce o wolnoœæ Ojczyzny oddali swoje ycie. Horacy powiedzia³: Naród, który traci pamiêæ, traci ycie, a historia naszego narodu jest barwna i bogata. Jednym z planów polityki Hitlera by³a zag³ada narodu polskiego, tote bez adnych oporów zabijano Polaków. Najbardziej niebezpieczna dla wszelkich dzia³añ faszystów sta³a siê polska inteligencja, której 12 wrzeœnia 1939 roku na naradzie z udzia³em W. Canarisa, W. Keitla, J. Ribbentropa, Hitler zapowiedzia³ masowe egzekucje. 1 Ca³y okres okupacji trwa³a bezwzglêdna walka z inteligencj¹ polsk¹, zaliczaj¹c do tej grupy: ksiê y, nauczycieli, lekarzy, dentystów, weterynarzy, oficerów, wy szych urzêdników, wielkich kupców, wielkich w³aœcicieli ziemskich, pisarzy, redaktorów, jak równie wszystkie osoby, które otrzyma³y wy sze i œrednie wykszta³cenie. 2 O losach wielu z nich dowiadujemy siê z rozmów z seniorami dzisiejszych Barcice, jak równie przeczytamy w Ksiêdze pamiêci Jana Iwulskiego, w której to autor wspomina niektóre aresztowania mieszkañców i zes³anie ich do obozów koncentracyjnych. O heroizmie barciczan napisa³a równie Janina Kowalczyk w ksi¹ ce Barcice na s¹deckiej ziemi, podkreœlaj¹c szczególnie rolê, jak¹ spe³ni³a w tamtych czasach polska inteligencja. Nie mo na pomin¹æ takich ludzi jak: Jan Jakubowski, instruktor Strzelca w Barcicach. W sierpniu 1939 r. zosta³ zmobilizowany i wcielony do Pu³ku, w którym przeby³ szlak bojowy a za Lwów. Tam Pu³k zosta³ rozbity, 3 a jego jako jeñca wywieziono do Niemiec na przymusowe roboty. Po powrocie do kraju musia³ siê ukrywaæ, bo gestapowcy wci¹ go przeœladowali. W 1942 r. zosta³ aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego Miko³aj Obrzud - nauczyciel, który sta³ siê kolejn¹ ofiar¹ gestapowców, poniewa jego koledzy, Stefañski i Kruczek, równie nauczyciele, poszukiwani ukryli siê przed hitlerowcami. W domu in. Ludwika Ryszki istnia³ jeden z dwu punktów przerzutowych na terenie Barcie. W 1943 r. aresztowano jego i syna Artura, po czym po przes³uchaniach w Nowym S¹czu i Tarnowie zostali przewiezieni do obozu w Oœwiêcimiu 4. Ludwik Ryszka zgin¹³ w kolejnej selekcji, prze y³ natomiast syn, który we wspomnieniach o pobycie w obozie w Oœwiêcimiu - Brzezince i Buchenwaldzie tak pisa³: Œmieræ w esesmañskim mundurze czyha³a na ka dego, w ka dym momencie. A krematoria p³onê³y... Dante pisa³ o piekle, ale mia³ za s³ab¹ wyobraÿnie. Brzezinka - to by³ przedsionek piek³a. 5 Wielu ludzi podzieli³o ten sam los, wielu z nich sta³o siê ofiarami hitlerowskiego terroru, wœród nich: W³adys³aw Bandyk, Stefania Kowalik, Józef Majewski, Karol Tokarczyk, Jan Kowalik, Leon Iwulski, Józef Citak, Jan GryŸlak, Franciszek Rejowski. Ogromn¹ odwag¹ wykaza³ siê tak e nauczyciel, Wincenty Rejowski (nr obozowy 3301), który podczas kolejnej selekcji wiêÿniów odda³ ycie za wspó³brata, siedemnastoletniego Mieczys³awa Pronobisa. W muzeum w Oœwiêcimiu brak jest na ten temat dowodów, które by potwierdzi³y to zdarzenie. Ch³opiec prze y³ obóz, a po powrocie do domu opowiedzia³ o tym zajœciu rodzicom, ale nie zna³ nazwiska swego wybawiciela, wkrótce zmar³. Ten sam fakt, który zapisany jest w kalendarium wydarzeñ z historii KL - Auschwitz, przypisuje siê jednoczeœnie Marianowi Batko z Krakowa (nr 11795), profesorowi fizyki Gimnazjum Neoklasycznego im. Odrow¹ a w Chorzowie. W tym miejscu nale y uczciæ pamiêæ obydwu bohaterów, bo niewa ne, który z nauczycieli odda³ ycie za wspó³wiêÿnia. Niepodwa alne jest to, e zginêli mêczeñsk¹ œmierci¹ g³odow¹ w grupie 10 wybranych wiêÿniów. Franciszek Świebocki. Obraz olejny Maria Buchman, fot. Andrzej Golba Przyk³adem postaci predestynuj¹cej do szerokiego spopularyzowania w œrodowisku Barcic oraz regionie jest Franciszek Œwiebocki Polak Patriota Nauczyciel, dzisiaj Patron Szko³y Podstawowej w Barcicach. Urodzi³ siê 16 lipca 1891 r. w Starym S¹czu. Po ukoñczeniu szko³y powszechnej i seminarium nauczycielskiego w Starym S¹czu pracowa³ od roku 1911 jako nauczyciel w Tylmanowej. Tam te pozna³ przysz³¹ onê, Michalinê Koœcisz, która jako nauczycielka pracowa³a prawdopodobnie we wsi Maniowy. W 1922 r. odby³ s³u bê wojskow¹ w I Pu³ku Strzelców Podhalañskich w Nowym S¹czu. Nastêpnie pracowa³ jako nauczyciel w Podolu, a od roku i 1927 jako kierownik szko³y w Barcicach a do aresztowania przez gestapo tj. do 11 listopada 1942 roku. By³ gor¹cym patriot¹, doskona³ym pedagogiem oraz dzia³aczem spo³ecznym. Œwiadcz¹ o tym jego zas³ugi na terenie i okolicy Barcie, o czym siê mo emy dowiedzieæ po czêœci z kroniki szko³y, któr¹ Franciszek Œwiebocki prowadzi³ i notowa³ wszelkie osi¹gniêcia i wydarzenia z ycia szko³y. Z jego udzia³em w roku szkolnym 1933/34 zorganizowano ko³o T.P.B.P. Szkó³ Powszechnych, które mia³o na celu uœwiadomienie ludnoœci o potrzebie budowy szkó³ i urz¹dzeniu ich w pomoce dydaktyczne. Na terenie szko³y zorganizowa³ pomoc doraÿn¹ dla najbiedniejszych dzieci. Datki na ten cel pokryte by³y ze zbiórki wœród miejscowej ludnoœci, a tak e z Powiatowego Komitetu Funduszu Pracy. Prowadzi³ kurs I-go i II-go stopnia dla analfabetów z Woli Kroguleckiej w wieku od 15 do 30 lat, który trwa³ od listopada do maja, bo tamtejsi mieszkañcy przez dziwny upór nie chcieli posy³aæ dzieci do szko³y. ona zaœ, prowadzi³a kurs robót rêcznych; koronkarstwa, haftowania, aplikacji dla kobiet. Trwa³ on przez ca³¹ zimê, a podczas szycia zaznajamiano kursantki z najwa niejszymi wydarzeniami Polski. O jego dzia³alnoœci dowiadujemy siê tak e ze wspomnieñ córki Michaliny Konopczyk: Mego Taty nie zapomnê nigdy, choæ od jego œmierci minê³o 58 lat. By³am jego pupilk¹, kocha³ mnie bardzo i czu³am jego opiekuñcz¹ rêkê. By³ wzorem ojca rodziny, zawsze dobrze zorganizowany, wspania³y pedagog, œwietny organizator. Mimo jakichkolwiek dotacji od w³adz powiatu, dziêki pomocy ludnoœci Barcie, ksiêdza Wirmañskiego w niespe³na dwa lata zosta³a wybudowana nowa, piêkna szko³a, jedna z najwiêkszych wówczas na wsi s¹deckiej. Ojciec by³ wybitnym dzia³aczem spo³ecznym, gor¹cym patriot¹. Po przegranej wojnie czynnie w³¹czy³ siê do\n15 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 15 walki z okupantem. Zap³aci³ za to w³asnym yciem. 6 Z kroniki szko³y, któr¹ prowadzi³ F. Œwiebocki, dowiadujemy siê tak e, e w okresie zimowym na terenie szko³y prowadzony by³ internat dla ubogiej dziatwy mieszkaj¹cej w Woli Kroguleckiej oraz przysió³kach: Zrêbowiska - Brzozowicu, Rzeczanów. 7 Nadzór nad internatem spoczywa³ w rêkach kierownika szko³y. Stworzenie takiego internatu, jak na owe czasy by³o przedsiêwziêciem nowatorskim, tote 2 maja 1938 roku odby³a siê dekoracja kierownika szko³y Franciszka Œwiebockiego srebrnym Krzy em Zas³ugi na polu pracy zawodowej i spo³ecznej. Dekoracji dokona³ Starosta Maciej ach i Inspektor Szkolny Adam Stefaniak w obecnoœci Grona i dzieci szkolnych. [ ] Pracowa³ bezinteresownie, bez zarzutów, internat przy szkole prowadzi³ wzorowo... 8 Dziêki jego wsparciu zosta³a zorganizowana szko³a powszechna na Woli Kroguleckiej I-go stopnia. Dzia³a³ w barcickiej Ochotniczej Stra y Po arnej. By³ wspó³za³o ycielem spó³dzielni Rolnik, która prowadzi³a w Barcicach sklep przez ca³¹ wojnê, jak równie przypisuje siê jemu wspó³udzia³ w za³o eniu Kasy Stefczyka. Po wybuchu wojny zwi¹za³ siê z organizacjami Bia³y Orze³ i ZWZ oraz wspó³pracowa³ z AK. Jego syn, Adam, jako ma³y ch³opiec pamiêta ten okres: coœ s³ysza³em o Zwi¹zku Walki Zbrojnej, o Bia³ym Orle. Wiem, e w stodole spali jacyœ mê czyÿni przechodz¹cy przez zielon¹ granicê. Ojciec w czasie wojny czêsto utrzymywa³ kontakt z p. Miko³ajem Obrzutem i z p. Stanis³awom Kruczkiem (pseudonim Mak ). 9 Wœród mieszkañców Barcic cieszy³ siê ogromnym powa aniem, które nie podoba³o siê okupantowi. 11 listopada 1942 roku uby³ z grona nauczyciel Franciszek Œwiebocki - takie s³owa odnotowa³a w kronice szko³y ówczesna kierownik Maria Witko. Pani Michalina Citak, emerytowana nauczycielka szko³y w Barcicach opowiada jak to by³o: Jest 11 listopada 1942 r. By³am uczennic¹ klasy drugiej szko³y w Barcicach. Lekcje matematyki prowadzi³ z nami kierownik szko³y. Franciszek Œwiebocki. W po³owie lekcji zauwa y³am przez okno, e na podwórze wjecha³o wojskowe auto. Wysiad³o z niego trzech gestapowców. Za chwilê ca³a trójka wesz³a do naszej klasy. Zrewidowali pana Œwiebockiego, nastêpnie zakuli go w kajdanki. Aresztowany prosi³ o mo liwoœæ po egnania siê z on¹ Michalin¹ i dzieæmi. Zostal brutalnie wyprowadzony z klasy i natychmiast wywieziony do wiêzienia w Nowym S¹czu. Po aresztowaniu onê z dzieæmi wypêdzono z mieszkania. Do koñca ycia nie zapomnê widoku, jak gestapo aresztowa³o mego nauczyciela. 10 Gestapo aresztowa³o go na oczach swych uczniów podczas prowadzenia lekcji, traktuj¹c jak przestêpcê. Przez dwa tygodnie przebywa³ w wiêzieniu w Nowym S¹czu, sk¹d przewieziony zosta³ do Tamowa, a stamt¹d do obozu koncentracyjnego w Oœwiêcimiu. Michalina Konopczyk, córka F. Œwiebockiego, wspomina okres aresztowania ojca: Nie zapomnê ostatniego po egnania, gdy aresztowanego ojca gestapowcy prowadzili do auta, a do mnie uœmiechn¹³ siê i skin¹³ g³ow¹. Mama stara³a siê wykupiæ ojca z wiêzienia w Nowym S¹czu bezskutecznie. Z wiêzienia w Nowym S¹czu i w Tarnowie przysta³ kilka grypsów, w których martwi³ siê o nas. Z Oœwiêcimia dotar³ jedyny, po egnalny gryps, wiedzia³, e idzie do gazu, poleca³ nas opiece Boga. Wyrzuceni z mieszkania w Barcicach, prze yliœmy wojnê w Nowym S¹czu. Michalina Œwiebocka, ona bohatera, odnotowa³a fakt aresztowania mê a w Kronice szko³y zaraz po wojnie:,,11 listopada 1942 roku zaaresztowa³o go gestapo w chwili, gdy pe³ni³ obowi¹zki s³u bowe. WiêŸnia odwieziono do Nowego S¹cza, potem do Tarnowa i do Oœwiêcimia, gdzie po³o ono kres jego pracowitemu yciu 15 marca 1943 r., dalej czytamy: jeszcze wiêcej ofiar na tym polu ponios³a wieœ. Sk³adamy ho³d tym wszystkim bohaterom mêczennikom i wierzymy wraz z poet¹, e: Ci co umarli w walce nie zgin¹ - / Lecz drugich yciem z martwych ockniêci - / Wiek, po wiek yj¹ w ludzkiej pamiêci. - Kornel Ujejski. 11 Pismo powiadamiaj¹ce o zgonie przes³ano z obozu 21 czerwca 1943 roku, w którym to ona dowiedzia³a siê, e zmar³ na tyfus, gdy gestapowcy mieli tak¹ oficjaln¹ formu³ê zawiadomieñ o zamordowanych wiêÿniach. Od tamtej pory up³ynê³o wiele lat, ale my jako nauczyciele i wychowankowie Pana Œwiebockiego, nie zapomnieliœmy, ile na tym polu poczyni³. W dowód pamiêci rada pedagogiczna, dzieci oraz spo³eczeñstwo Barcic podjê³o jednomyœln¹ uchwa³ê o nadaniu szkole imienia Franciszka Œwiebockiego. Uroczystoœæ ta odby³a siê 1 wrzeœnia 1989 roku. Spo³eczeñstwo Barcice nie zapomnia³o F. Œwiebockiego oraz tych wszystkich mieszkañców, którzy zginêli z r¹k okupanta. W tym samym dniu uczczono ich pamiêæ wmurowuj¹c w œcianê szko³y tablicê, której treœæ brzmi: W ho³dzie obywatelom Barcic, Przysietnicy, Woli Kroguleckiej, którzy oddali swe ycie za Ojczyznê w latach W piêædziesi¹t¹ rocznicê wybuchu II wojny œwiatowej. Spo³eczeñstwo Barcic, Przysietnicy, Woli Kroguleckiej. Lidia Caba³a 1 M.Walczyk: Dzia³alnoœæ oœwiatowa i martyrologia nauczycielstwa polskiego pod okupacj¹ hitlerowsk¹ : Wroc³aw i in s Tam e s J. Kowalczyk: Barcice na s¹deckiej ziemi. Barcice 1999 s.11 4 Tam e s Tam e s J. Koszkul: Franciszek Œwiebocki ( ). Kroniki Muzealne 2002 nr 3 s Kronika szko³y t. 1 8 Tam e 9 J. Koszkul: Franciszek..., op. cit., s J. Koszkul: Franciszek..., op. cit., s Tam e s. 45 Wspó³praca polsko-s³owacka BARCICE - HNIEZDNE Dnia 27 marca 2004 roku w Szkole Podstawowej im. Franciszka Œwiebockiego w Barcicach mia³a miejsce niezwyk³a uroczystoœæ. W ramach Dnia Otwartego Szko³y zosta³o podpisane porozumienie o wspó³pracy miêdzy szko³ami w Barcicach i Hniezdnem (S³owacja). Towarzysz¹cy uroczystoœci kiermasz ozdób œwi¹tecznych oraz liczne wystêpy artystyczne wychowanków wzbudzi³y ogromne zainteresowanie delegacji zagranicznej, zaproszonych goœci oraz mieszkañców wsi. O szczegó³ach w kolejnym "Kurierze". Maria Dyjas Fot. Aleksander Golba, Maria Dyjas\n16 Strona 16 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Edukacja i zabawa WALENTYNKI. 15 lutego w kinie Poprad odby³ siê walentynkowy wieczór poezji pt. Poezja mi³osna przez wieki. Monta s³owno muzyczny zosta³ przygotowany przez uczniów Gimnazjum im. J. S³owackiego w Starym S¹czu pod kierunkiem Haliny Madziar, El biety Mrówki i Agaty Godawskiej Nicpoñskiej. Dziewczêta ubrane w piêkne kreacje wieczorowe recytowa³y poezje mi³osn¹. Wiersze zosta³y dobrane tak, aby zaprezentowaæ twórczoœæ o tematyce mi³osnej od czasów staro ytnych a po wspó³czesne. Ca³oœæ rozpocz¹³ fragment Nowego Testamentu z listu œw. Paw³a aposto³a do Koryntian Hymn do mi³oœci. Nastêpnie wiersze od œredniowiecza przez renesans, romantyzm, m³od¹ Polskê, XX lecie miêdzywojenne a po czasy wspó³czesne przeplatane by³y œpiewem w wykonaniu Ma³gorzaty Kokowskiej, Urszuli i Katarzyny Caba³a. Po wystêpie odby³a siê projekcja filmu pt. Francuski poca³unek. Atrakcj¹ wieczoru by³y walentynkowe horoskopy, lizaki z wró b¹ oraz pierniki w kszta³cie serca, które otrzyma³ ka dy, kto przyby³ do kina. Wieczór mo na uwa aæ za udany s¹dz¹c nie tylko po du ej frekwencji, ale równie po brawach, jakie otrzymali wykonawcy. Organizatorzy s¹ zadowoleni z tak licznego udzia³u szczególnie m³odzie y. Chcielibyœmy w taki sposób zaktywizowaæ m³odych ludzi nie tylko do wystêpowania, ale równie do uczestniczenia w wydarzeniach kulturalnych naszego miasta. Konkurs na fryzurê wiosenn¹ by³ równie widowiskowy. Wszystkich zaskoczy³o to, co z w³osami potrafi¹ zrobiæ klasowi mistrzowie grzebienia i no yczek. Pierwsz¹ nagrodê przyznano Annie Maciuszek kl. IIIb, drug¹ Markowi Klemczakowi IIId, a trzeci¹ Agnieszce Lizoñ IIIg. Dyscyplin¹, która wzbudzi³a najwiêksze emocje, by³y wystêpy klasowych zespo³ów wokalnych i tanecznych. W t¹ konkurencjê uczniowie w³o yli najwiêcej pracy i wysi³ku. Bezkonkurencyjna okaza³a siê klasa IIIg, czyli zespó³ FIFA RAFA w sk³adzie M. Ziêba, M. Krüger, K. Znojek, M. Mê yk, E. Bielak, A. Król, B. Tworek, K. Kunicka, D. Majoch, A. Podgórska, A. Maœko, M. Sadowski, K. Król, z piosenk¹ Obora II miejsce przypad³o klasie IIIa parodiuj¹cej piosenkê zespo³u Big Cyc Dres. Ka dy ze zwyciêzców otrzyma³ nagrodê, których fundatorem by³a Rada Rodziców. Obydwie imprezy odby³y siê dziêki pomocy Ryszarda Garwola, który czuwa³ nad ich stron¹ techniczn¹. Po raz kolejny nauczyciele i uczniowie udowodnili, e szko³a mo e byæ miejscem wyœmienitej a zarazem bezpiecznej zabawy. AGN & AK DZIEÑ WIOSNY. 22 marca uczniowie i nauczyciele Gimnazjum powitali pierwszy Dzieñ Wiosny. Po zesz³orocznym dobrym doœwiadczeniu, taki sposób œwiêtowania mo na nazwaæ ju chyba tradycj¹. M³odzie gimnazjum przywita³a wiosnê nie na wagarach, lecz na sali gimnastycznej. Tego dnia w szkole królowa³ œmiech, muzyka i dobra zabawa. Nauczyciele (Ewa Za³ubska, Agata Kurowska, Natalia Lelek, Aneta Krajewska i Agata Nicpoñska) wraz z uczniami zorganizowali imprezê, która tak wci¹gnê³a wszystkich, e frekwencja w Dniu Wagarowicza wynios³a prawie 100%!!! W ramach Œwiêta Wiosny odby³y siê konkursy na Miss i Mistera Wiosny 2004, najbardziej wiosenn¹ fryzurê i najlepszy klasowy zespó³ wokalny i taneczny. Konkurencjê og³oszono miesi¹c wczeœniej, aby ka da klasa mia³a czas na przygotowania. Jako pierwsi rywalizowali kandydaci do tytu³u Miss i Mistera Wiosny Zawodnicy tej konkurencji zaprezentowali siê na wybiegu w strojach wiosennych i nocnych. Widownia prawie p³aka³a ze œmiechu ogl¹daj¹c wysportowanych ch³opców w krótkich miniówkach i butach na obcasach, walcz¹cych o miano najpiêkniejszej. Niektóre z dziewcz¹t natomiast wcieli³y siê superprzystojnych, supermêskich macho. Ostatecznie SKKDSUiW (Szkolna Komisja Kwalifikacyjna Do Spraw Urody i Wdziêku) og³osi³a werdykt: Miss Wiosny zosta³a Natalia Borowska IIIa, Misterem Joanna Kania IId. Tytu³ I-wice Miss i I- wice Mistera przypad³y uczennicom kl. IIa Angelinie Piróg i Barbarze Michalik. CA A POLSKA CZYTA W œrodê 17 marca w Szkole Podstawowej w Popowicach goœci³ z-ca burmistrza Jacek Lelek, który czyta³ wiersze Jana Brzechwy. Impreza w ramach akcji Ca³a Polska Czyta Wiersze by³a poœwiecona popularyzacji czytelnictwa wœród uczniów klas I - III. Prezentacjê wierszy Brzechwy poprzedzi³ program artystyczny (z piêknie ucharakteryzowanymi postaciami z bajek), przygotowany przez nauczycielki: Zofiê Wêgrzyn, Dorotê Ogorza³y, Martê Trzciñsk¹ i Anetê Lompart. Najm³odsi dowiedli, e znane s¹ im utwory bajkopisarza, a ksi¹ ka przyjacielem dziecka jest. Zachêceni deklamacj¹ Burmistrza poderwali siê do zabawy i œpiewu. Na koniec wyst¹pi³ zespó³ taneczny prowadzony przez Piotra Korwina. (red)\n17 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 17 SKRUDZINA NASZA MA A OJCZYZNA S ¹decczyzna to ciekawy region pod wzglêdem geograficznym, historycznym i etnograficznym. Do tego w³aœnie regionu nale y Skrudzina malowniczo po³o ona miejscowoœæ w Kotlinie S¹deckiej przy szlaku turystycznym na Przehybê. Pierwsze wzmianki o miejscowoœci siêgaj¹ XIII w., wówczas to Boles³aw Wstydliwy nada³ S¹decczyznê swojej onie Kindze. Skrudzina nale a³a do dóbr klasztornych. W czasie II wojny œwiatowej na naszym terenie toczy³y siê dzia³ania wojenne. Wieœ by³a wa nym punktem przerzutowym dla oddzia³ów partyzanckich, o czym œwiadcz¹ liczne pomniki poœwiêcone ofiarom. Ludnoœæ zamieszkuj¹ca wieœ jest pod wp³ywem kultury Lachów S¹deckich, znanych z silnego przywi¹zania do tradycji, obrzêdów i zwyczajów ludowych. Wychowanie patriotyczne w odniesieniu do ma³ej i wielkiej ojczyzny jest obecnie w podstawach programowych i programach wychowawczych wszystkich szkó³. Nauczyciele zastanawiaj¹ siê jednak, na ile praca wychowawcza szko³y w tej dziedzinie trafia do uczniów. Jak pielêgnowaæ w szkole patriotyzm i przywi¹zanie do ma³ej ojczyzny? Bezspornym jest fakt, e w uczniach nale y rozwijaæ i rozbudzaæ wartoœci, normy moralne i spo³eczne przyjête i akceptowane przez spo³eczeñstwo polskie. Musimy uœwiadamiaæ wychowankom, e naród polski ³¹czy wspólny jêzyk, kultura, tradycja, legenda i historia, a ich zadaniem jest poznawanie, troska i pielêgnacja tych wartoœci jako podstawy dorobku narodowego. Musimy uœwiadamiaæ dzieciom, e naród odciêty od w³asnych korzeni przestaje istnieæ. Aby uczniowie poznali i pokochali swoj¹ wielk¹ i ma³¹ ojczyznê podejmujemy wiele dzia³añ. Organizujemy uroczyste apele z okazji œwi¹t pañstwowych, uczymy pieœni patriotycznych, powstañczych i legionowych. Co roku w ramach Œwiêta Szko³y przeprowadzamy konkurs wiedzy o historii wsi i szko³y. W ubieg³ym roku w ramach autorskiego programu Skrudzina Nasza Ma³a Ojczyzna zorganizowano miêdzyszkolny konkurs wiedzy regionalnej Poznajemy naszych s¹siadów. Do konkursu zaproszeni zostali uczniowie klas trzecich z s¹siednich szkó³ podstawowych. By³a to uczta duchowa i intelektualna. Z przyjemnoœci¹ obserwowaliœmy jak z wypiekami na twarzy i przejêciem dzieci opowiada³y o ró nych zwyczajach, rozpoznawa³y dziwne stare przedmioty, kapliczki na fotografiach i odgadywa³y znaczenie gwarowych i archaicznych nazw. Ten sposób i taka forma poznania historii okaza³a siê bliska dzieciêcemu sercu i umys³owi. Najmilsze jednak s¹ dla naszych uczniów tradycje œwi¹teczne. W okresie Bo ego Narodzenia odbywa siê dekorowanie klas i szko³y, wspólna wigilia, wspólne kolêdowanie i jase³ka. Nadchodz¹ca wiosna budzi w nas uczucie radoœci z budz¹cej siê do ycia przyrody. Czujemy œwie e tchnienie nadziei zwi¹zane ze Zmartwychwstaniem Pana. Te dobre uczucia wzbogacone s¹ przepiêknymi, odwiecznymi zwyczajami wielkanocnymi. S¹ niewyczerpanym Ÿród³em bogactwa kulturowego naszego narodu i stanowi¹ podstawê inspiracji twórczej nie tylko dla doros³ych, ale równie dla dzieci. Na terenie naszego regionu do dnia dzisiejszego przetrwa³y obrzêdy i zwyczaje zwi¹zane ze Œwiêtami Wielkanocnymi takie jak: œwiêcenie palm, œwiêcenie pól, malowanie pisanek, œwiêcenie pokarmów, œmigus dyngus. Prowadz¹c zajêcia z edukacji regionalnej staramy siê zapoznaæ dzieci z wytworami kultury i sztuki ludowej regionu i zachêciæ je do dzia³añ manualnych o charakterze artystyczno technicznym. Okres Œwi¹t Wielkanocnych jest wspania³¹ okazj¹ do pobudzania wyobraÿni i uruchomiania twórczej aktywnoœci. Na zajêciach dzieci z zapa³em robi³y palmy wielkanocne z ga³¹zek wierzbowych, zdobi¹c je kwiatami, wst¹ kami z bibu³y, barwinkiem i bukszpanem. Nastêpnie w Niedzielê Palmow¹ po œwiêceniu palm uczestniczy³y w parafialnym konkursie. Znany jest równie dzieciom obyczaj œwiêcenia pól ga³¹zkami z palm, które maj¹ chroniæ plony przed klêskami ywio³owymi. W dawnych zwyczajach palma wielkanocna mia³a chroniæ tak e ludzi, zwierzêta, domy przed czarami, ogniem i wszelkim z³em tego i tamtego œwiata. Istnia³ te zwyczaj po³ykania bazi, który mia³ zapobiegaæ bólom g³owy i gard³a. Od wieków, zgodnie z chrzeœcijañskim zwyczajem, na wielkanocnym stole królowa³o jajko uwa ane za symbol pocz¹tku i Ÿród³a ycia. Jajko wielkanocne odbierane jest te jako znak zmartwychwstania, odrodzenia i powrotu ycia. W ludowych wierzeniach by³o równie lekarstwem na chorobê, urok, chroni³o przed po arem, zapewnia³o urodzaj, szczêœcie i pomyœlnoœæ. Wi¹ e siê z nim kolejny, utarty ju w naszej szkole zwyczaj malowania pisanek z wykorzystaniem ró nych technik plastycznych przekazywanych przez kolejne pokolenia. Podstawow¹ technik¹ stosowan¹ przez nasze dzieci jest gotowanie jajek wraz z ³upinami cebuli, nastêpnie wyskrobywanie ró nych wzorów, charakterystycznych dla naszego regionu kulturowego. Innym sposobem wymagaj¹cym du ych umiejêtnoœci plastycznych jest malowanie jajek wielkanocnych roztopion¹, kolorow¹ parafin¹. Prostszym sposobem jest oklejanie jajka kolorowym papierem, materia³em, wst¹ k¹, bibu³¹, plastelin¹, grysikiem. Wykonane pisanki u³o one w udekorowanym barwinkiem i bukszpanem koszyku s¹ ozdob¹ sto³u wielkanocnego w ka dej klasie. Zajêcia z edukacji regionalnej maj¹ zachêciæ dzieci do wykonywania palm, pisanek, ozdób œwi¹tecznych wspólnie z rodzicami a nawet z dziadkami. Bo to w³aœnie w rodzinie od najm³odszych lat przekazywane s¹ dziecku tradycje kulturowe. Dom rodzinny jest pierwszym miejscem, gdzie dziecko poznaje zwyczaje i obyczaje. To w rodzinie tworzy siê celowo i œwiadomie sytuacje sprzyjaj¹ce prze ywaniu przez dziecko tradycyjnych uroczystoœci rodzinnych. Dziêki oddzia³ywaniom rodziny m³ode pokolenie zostanie w³¹czone do kultywowania i przekazywania tradycji rodzinnych. Popularyzowanie treœci edukacji regionalnej w formie zajêæ artystyczno technicznych wp³ywa na kszta³towanie i rozwijanie wra liwoœci na piêkno, umiejêtnoœci wyra ania osobistego stosunku do rzeczywistoœci oraz przygotowuje do aktywnego w³¹czania siê dzieci w podtrzymywanie tradycji. Wspó³czesna szko³a, realizuj¹c zadania z edukacji regionalnej, pomaga dziecku w poznaniu w³asnego dziedzictwa kulturowego, uczy przynale noœci do spo³ecznoœci lokalnej. Danuta Rams\n18 Strona 18 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 LISTY, OPINIE LISTY, OPINIE LISTY, OPINIE LISTY, OPINIE Szanowny Panie Burmistrzu, Szanowni Mieszkañcy Starego S¹cza! Jako staros¹deczanka zabieram g³os w sprawie przebudowy Naszego Rynku. W tej sprawie pisa³am ju do p. Burmistrza, jak równie zabiera³am g³os w dyskusji na spotkaniu w kinie. Kieruj¹c siê patriotyzmem lokalnym i wielkim sentymentem do miasteczka, a równoczeœnie Rynku, prosi³am p. Burmistrza, aby pozostawi³ nam te kocie ³by na p³ycie Rynku, gdy one siê nam bardzo podobaj¹. To ju miêdzy innymi historia naszego miasta, jego œredniowieczny i zabytkowy charakter. Gdzie znajdziemy taki drugi urokliwy i niepowtarzalny zak¹tek? Porusza³am równie drugi, bardzo wa ny aspekt tej sprawy. Dotyczy on m³odych ludzi z rynku i jego okolic, którzy wziêli sprawy w swoje rêce i sami stworzyli miejsca pracy dla siebie i innych. Oni nie wyci¹gaj¹ r¹k po zasi³ki i zapomogi. Oni w tych ciê kich czasach, w jakich przysz³o nam yæ i w tych nadchodz¹cych trudnych latach chc¹ przetrwaæ, chc¹ po prostu prze yæ. Dla tych m³odych ludzi licz¹ siê nie lata ani miesi¹ce, lecz tygodnie a nawet dni, aby byæ, albo nie byæ. Tym ludziom nale y pomagaæ, a nie rzucaæ k³ody pod nogi. Kto odprowadzi podatki jak padnie handel w Rynku i na jego obrze ach? A kto odpowie za zwiêkszone szeregi bezrobotnych? Pyta³am p. Burmistrza czy nie ma wa niejszych spraw w mieœcie na dzieñ dzisiejszy ni to ogromne przedsiêwziêcie, które utrudni ycie wielu osobom. Uwa am, e wyrazilibyœmy uznanie dla tego zamys³u, ale tylko wówczas, kiedy zapanuje dobrobyt w mieœcie. Otrzyma³am zdawkow¹ odpowiedÿ, e by³ taki Platon. Tak, by³ Platon, uczeñ Sokratesa, filozof grecki, twórca utopijnej teorii doskona³ego ustroju pañstwa. Ale co to ma wspólnego z moim wyst¹pieniem? Zrozumia³am zatem, e utopi¹ s¹ miejsca pracy dla m³odych, których pañstwo deprawuje na samym pocz¹tku ich doros³ej drogi yciowej, gdy nie daje im pracy do r¹k, a tym samym nie uczy pracy a tak e takich wartoœci jak obowi¹zek, odpowiedzialnoœæ, Z proœb¹ o ofiarnoœæ W zwi¹zku ze zbli aj¹cymi siê Œwiêtami Wielkanocnymi Oœrodek Pomocy Spo³ecznej w Starym S¹czu organizuje zbiórkê ywnoœci w sklepach Spó³dzielni Handlowo- Produkcyjnej Rolnik. Z tych darów zostan¹ przygotowane paczki dla najbardziej potrzebuj¹cych osób i rodzin z miasta i wsi. Zwracamy siê z gor¹c¹ proœb¹ o ofiarnoœæ. Niezale nie od tego, OPS przygotuje oko³o 150 paczek ywnoœciowych, które zostan¹ przekazane tym, którzy nie otrzymaj¹ pomocy finansowej. W grudniu ubieg³ego roku, z okazji Œwi¹t Bo ego Narodzenia, dziêki Pañstwa ofiarnoœci zrobiono 64 paczki.(jn) uczciwoœæ, dyscyplina itp., które to wartoœci dla tych m³odych ludzi bêd¹ pustymi, nic nie mówi¹cymi s³owami. Oni natomiast naucz¹ siê wszystkiego, co jest tego przeciwieñstwem. Utopi¹ to na pewno równie ten dobrobyt, o którym mówi³am. Ale dobrobyt to pojêcie wzglêdne, co dla mnie jest luksusem, dla innych jest chlebem powszednim. I o taki dobrobyt mi chodzi³o, o ten chleb powszedni dla mieszkañców St. S¹cza, a nie o przepych i luksusy. Wiem doskonale, e naj³atwiej siê mówi, dodam od siebie, e równie bardzo ³atwo siê doradza. Ale to nie ja zosta³am postawiona na Urz¹d, ani nie do mnie / na szczêœcie / nale y rozstrzyganie trudnych spraw miasteczka i jego mieszkañców. W tocz¹cej siê dyskusji przewija siê tak e obawa o stare budynki w Rynku, które w chwili rozkopywania Rynku i chodników, mog¹ ulec dewastacji podobnie jak to siê sta³o w 1990 r., kiedy przekop w chodniku pod gaz spowodowa³ zawalenie siê zabytkowego muru przy ul. D¹browskiego. To nie jest tak, p. Burmistrzu, e czêœæ mieszkañców wystêpuje przeciwko Panu i torpeduje Pana pomys³y, to nie tak Panie Dyrektorze Banku Spó³dzielczego, e my staros¹deczanie nie chcemy tych pieniêdzy z Unii. Miastu bardzo potrzebne by by³y pieni¹dze na inne jeszcze cele np. na walkê z bezrobociem i na tym polega rozbie noœæ w temacie. ebym podobnie nie us³ysza³a o utopii, chcê powiedzieæ, e nie uprawiam tu adnej demagogii, bo mnie po prostu nie jest to do niczego potrzebne. Ja jestem ju z tego pokolenia, które tak ma³o potrzebuje trochê zdrowia i pieniêdzy, aby siê mo na by³o leczyæ. Odbiegnê od tematu, ale muszê powiedzieæ, e to zestawienie zdrowia z leczeniem jest paradoksalne, ale taka jest polska rzeczywistoœæ. Mojemu pokoleniu wystarcz¹ ³aweczki w Rynku i rabatki kwiatowe, o które p. Burmistrz siê troszczy, ale przecie bêd¹c na tym stanowisku trudno nie zadbaæ o piêkno i estetykê miasta. Ju na koniec szkoda, e nie rozmawia³o siê ze spo³eczeñstwem du o, du o wczeœniej, a nie dopiero wówczas, kiedy zosta³ przedstawiony gotowy ju projekt. Z wyrazami szacunku Wanda Skoczeñ R E D A K C J A Stary S¹cz, Rynek 5, tel./fax (18) Redaguje zespó³. Redaktor naczelny Ryszard Kumor Redakcja nie zwraca tekstów nie zamówionych oraz zastrzega sobie prawo ich skracania i zmianê tytu³u. Za treœæ reklam i og³oszeñ nie odpowiadamy Wydawca: MGOK Stary S¹cz, ul. Stefana Batorego 23 Sk³ad: ICS Studio , Druk: Drukarnia ANNA NAJBLIŻEJ KINO POPRAD! Stary Sącz, ul. Batorego 23, tel./fax , 16 i 17 kwietnia, godz. 16 i 19 PASJA Mela Gibsona KSERO KSERO KSERO PONIEDZIAŁEK PIĄTEK KOPIOWANIE (MINOLTA, XEROX) LAMINOWANIE (POUCH), BINDOWANIE (REXEL) Miejsko Gminny Ośrodek Kultury w Starym Sączu, Rynek 5, tel ,\n19 KURIER STAROS DECKI 3-4/2004 Strona 19 Futbolowa wiosna Rozpoczynają się mecze piłki nożnej wiosennej rundy rewanżowej. W A klasowych drużynach MKS Sokół Stary Sącz (grupa sądecko gorlicka) oraz LKS Barciczanka Barcice (grupa sądecko limanowska) atmosfera i oczekiwania są zgoła odmienne. Sokół zajmuje 5 miejsce w tabeli ze stratą 6 punktów do lidera. Beniaminek wystartował bardzo dobrze i dopiero na sam koniec rozgrywek sokole loty znacznie się obniżyły, drużyna przegrała trzy kolejne mecze, w tym dwa na własnym boisku, z niżej notowanymi rywalami. Barciczanka zajmuje 12 ostatnie miejsce w swojej grupie. Na jesieni udało jej się zwyciężyć tylko w dwóch meczach, będzie walczyć o utrzymanie się w A klasie. Chcielibyśmy dalej awansować mówi Marian Wardęga, sekretarz Sokoła. Jeszcze są szanse. Z Uściem Gorlickim, liderem po rundzie jesiennej, z którym wygraliśmy pierwszy mecz i zajmującym 3 miejsce Bieczem, z którym doznaliśmy dotkliwej porażki na wyjeździe, gramy na własnym boisku. Jedność i Poprad, które są w tabeli przed nami, też pokonaliśmy w pierwszej rundzie. Sympatyków naszej drużyny czeka emocjonująca wiosna. Liczymy na sportowy doping kibiców we wszystkich meczach rewanżowych. MKS Sokół Stary Sącz prezes: Marian Potoniec, wiceprezesi: Szymon Stolarski, Krzysztof Szewczyk, sekretarz: Marian Wardęga, trener: Marek Sadlisz, kier. drużyny: Adam Czerpak. Bramkarze: Mateusz Smoleń, Fabian Tokarz, Grzegorz Stawiarski. Obrońcy: Andrzej Bieryło, Marek Jojczyk, Wojciech Jojczyk, Andrzej Nowak, Michał Tymczyszyn, Jacek Żabecki. Rozgrywający i napastnicy: Andrzej Bieniek, Przemysław Iwański, Tomasz Pogwizd, Tomasz Sobonkiewicz, Łukasz Sobonkiewicz, Szymon Stolarski, Mirosław Gałuszka, Michał Marczyk, Adrian Wardęga. Tabela: 1. LKS Uście Gorlickie LKS Poprad Rytro KS Biecz LKS Jedność Nowy Sącz MKS Sokół Stary Sącz LKS Amator Paszyn KS Zuber Krynica Zdrój LKS Korzenna KS Bobowa Jutrzenka Gorlice LKS Ropa LKS Szymbark Mecze: 18 kwietnia, godz. 16 Jedność Sokół (w pierwszej rundzie 0 2), 25 kwietnia, 16 Sokół Uście Gorlickie (1 0), 2 maja, 11 Poprad Sokół (0 3), 9 maja, 17 Sokół Amator (1 1), 16 maja, 17 Ropa Sokół (2 2), 23 maja, 16 Zuber Sokół (0 2), 30 maja, Sokół Szymbark (0 0), 6 czerwca, 18 Bobowa Sokół (1 2), 10 czerwca, 18 Sokół Biecz (1 5), 13 czerwca, Korzenna Sokół (3 1), 20 czerwca, 11 Sokół Jutrzenka (0 1) LKS Barciczanka Barcice prezes: Bogdan Gabryś, wiceprezes: Robert Psonak, trenerzy: Marian Citak, Marian Tokarczyk, kier. drużyny: Wiesław Suchodolski. Bramkarze: Jakub Barnak, Jarosław Drożdż. Obrońcy: Grzegorz Grabek, Łukasz Tokarczyk, Wacław Marczyk, Andrzej Korwin, Artur Janik, Dariusz Radzik. Rozgrywający i napastnicy: Piotr Janik, Marcin Gryźlak, Marcin Marczyk, Mariusz Lulek, Dominik Tomasiak, Krzysztof Gabryś, Łukasz Kuś, Jarosław Wicher, Michał Scheuer, Mariusz Wąchała, Krzysztof Koral, Bartłomiej Gryźlak, Dawid Tokarczyk, Joachim Buchman. Tabela: 1. LKS Nawoj Nawojowa MKS Limanovia Limanowa LKS Gorce Kamienica LKS Laskovia Laskowa LKS Zyndram Łącko Hart Tęgoborze SKS Start Nowy Sącz LKS Mordarka KS Sokół Słopnice Biegoniczanka Nowy Sącz LKS Dobrzanka Dobra LKS Barciczanka Barcice Mecze: 18 kwietnia, godz. 11 Barciczanka Dobrzanka (w pierwszej rundzie 2 3), 25 kwietnia, 11 Start Barciczanka (2 1), 2 maja, 16 Barciczanka Mordarka (3 4), 9 maja, Biegoniczanka Barciczanka (2 1), 16 maja, Barciczanka Zyndram (1 3), 23 maja, 17,30 Gorce Barciczanka (0 3), 30 maja, 11 Barciczanka Laskovia (0 1), 6 czerwca, 18 Sokół Barciczanka (1 3), 10 czerwca, Barciczanka Nawoj (0 2), 13 czerwca, 11 Hart Barciczanka (0 0), 20 czerwca, Barciczanka Limanovia (0 6) Zaplanowane na 18 kwietnia mecze z powodu opadów śniegu zostały przełożone na 12 maja. (RB) Tenisowe potyczki w Skrudzinie W Wiejskim Klubie Kultury w Skrudzinie odby³ siê Memoria³ im. St. Koniecznego, J. Tobiasza, J. Kaczora - rozgrywki w tenisie sto³owym o mistrzostwo Skrudziny i Puchar Burmistrza. W XVI Mistrzostwach Skrudziny tenisiœci walczyli w czterech kategoriach wiekowych: m³odzików, kadetów, juniorów i seniorów. Rozgrywki w kategorii m³odzików odby³y siê 30 stycznia, uczestniczy³o w nich 11 osób. Zwyciêzc¹ okaza³ siê Andrzej Janik, drugi by³ Dawid Kurowski, trzeci Piotr Szewczyk. W kategorii kadetów (4 lutego) wystartowa³o 9 zawodników. Pierwszy by³ Pawe³ Zwoliñski, drugi Rafa³ Konieczny, trzeci S³awomir Szabla. Rozgrywki w kategorii juniorów odby³y siê 6 lutego, wziê³o w nich udzia³ 12 zawodników. Najlepszym okaza³ siê Pawe³ Zwoliñski, drugie miejsce zaj¹³ ukasz Zwoliñski, trzecie Jakub Janik. Do rywalizacji w kategorii seniorów (8 lutego) stanê³o 20 tenisistów. Zwyciê y³ Pawe³ Zwoliñski, drugi by³ Eugeniusz Gancarczyk, trzeci Józef Szabla. W dniach lutego rozegrano mecze o Puchar Burmistrza w kategorii kobiet i mê czyzn. Wœród 7 tenisistek najlepsz¹ okaza³a siê Ma³gorzata Zwoliñska, druga by³a Joanna Halibart, trzecia Natalia Janik. W rywalizacji mê czyzn (41 zawodników z Mostek, Moszczenicy, Go³kowic, Gabonia Praczki i Skrudziny) najlepszym okaza³ siê Eugeniusz Gancarczyk ze Skrudziny, drugi by³ Andrzej Kurowski (Skrudzina), trzeci Edward Korona (Mostki). Uroczyste wrêczenie pucharów, medali i dyplomów we wszystkich kategoriach odby³o siê w niedzielê 29 lutego. M³odzikom i juniorom nagrody wrêczy³a Bogumi³a Zab³ocka - przedstawiciel Banku Spó³dzielczego w Starym S¹czu, g³ównego sponsora rozgrywek. Paniom i kadetom nagrody wrêczy³ Marian Lis, przewodnicz¹cy Komisji Oœwiaty i Kultury Rady Miejskiej. Juniorów nagrodzi³ Mieczys³aw Szewczyk, so³tys Skrudziny. Puchar Burmistrza wrêczy³ Jacek Lelek, zastêpca burmistrza. Sêdzi¹ g³ównym by³ Stanis³aw Kotala, któremu serdeczne dziêkujemy, podobnie jak sponsorom rozgrywek - Bankowi Spó³dzielczemu oraz Urzêdowi Miasta Gminy Stary S¹cz. (S.S.)\n20 Symbole i zwyczaje wielkanocne Wsta³ z grobu (Chrystus) jak z jaja kurczê - mówiono w dziewiêtnastym wieku w Galicji. Kurczak jest jednym z symboli Wielkanocy - podobnie jak jajko, baranek, zaj¹czek, palma. ó³ta barwa kurczaka odwo³uje siê do motywów solarnych, symbolizuje s³oñce, wiecznoœæ i odrodzenie. Jajko symbolizuje ycie. By³o ono od zawsze symbolem filozoficznych rozwa añ nad pocz¹tkiem œwiata i ycia. Symbolika jajka - jako Ÿród³a pocz¹tku - wystêpuje w wielu kulturach. Jest metafor¹ ukrytego ycia, tajemniczej si³y istnienia i odradzania siê ycia w przyrodzie. St¹d te wywodzi siê powi¹zanie symbolu jajka ze Zmartwychwstaniem. Z jednej strony jaja otaczano nabo nym kultem, z drugiej zaœ, s³u y³y psotom. Z zabaw z u yciem pisanek, m³odzie preferowa³a t³uczenie. Posiadacz pisanki o najtwardszej skorupce, oprócz nagrody pod postaci¹ rozbitych jaj przeciwników, na najbli szy rok zostawa³ otaczany nimbem s³awy. Pierwotnie jajka zdobiono w celach magicznych. Wed³ug wierzeñ, zdobienie jaj by³o jednym z warunków ci¹g³oœci œwiata. Czynnoœci tej dokonywa³y kobiety podczas nieobecnoœci mê czyzn. Wówczas ka dy z nich by³ wypêdzany z izby, poniewa jego obecnoœæ szkodzi³a magicznym w³aœciwoœciom pisanek. Baranek wielkanocny to symbol Chrystusa. Jest figur¹ starotestamentaln¹. Przez krew zabitego baranka, któr¹ by³y pomazane drzwi domów w noc wyjœcia z Egiptu, Bóg ocali³ izraelitów od œmierci, przez krew baranka (Jezusa) chrzeœcijanie zostali ocaleni od œmierci. Zaj¹czek w wielu kulturach kojarzony jest z p³odnoœci¹, przyrod¹, odrodzeniem, ruchliwoœci¹ oraz tchórzliwoœci¹. Do Polski zwyczaj ten dotar³ z Niemiec. Zaj¹czek jest raczej rekwizytem ni bohaterem obrzêdu. Palma zosta³a wprowadzona do liturgii koœcielnej na pami¹tkê triumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy. Tradycja œwiêcenia palmy - symbolu odradzaj¹cego siê ycia i przebudzenia z zimowego letargu - znana jest chyba wszystkim. W Polsce palmê najczêœciej zastêpuje siê ga³¹zk¹ wierzby, która ucieleœnia zmartwychwstanie i nieœmiertelnoœæ duszy. Rolnicy umieszczali krzy yki zrobione z poœwiêconych palm na swych polach. Wierzyli, e uchroni je to przed susz¹, szkodnikami czy gradobiciem. Ga³¹zkami palmowymi próbowano tak e ujarzmiæ burzê - ustawiane w oknie domostwa chroni³y dobytek oraz mieszkañców. Kotki palmowe mia³y chroniæ przed chorobami gard³a i krtani. Poœwiêcone palmy przybijano do drzwi (na szczêœcie), smagano nimi dzieci, doros³ych i zwierzêta, co mia³o im zapewniæ zdrowie. Symbole, których u ywamy do celebracji Zmartwychwstania, w znakomitej wiêkszoœci pochodz¹ z pradawnych wierzeñ, i mimo, e nie s¹ one bezpoœrednio powi¹zane z pierwotnym chrzeœcijañstwem, w piêkny sposób ubarwiaj¹ i wzbogacaj¹ Œwiêta Wielkanocne. Zmartwychwstanie Chrystusa nacechowane jest radoœci¹, a w swojej symbolice nawi¹zuje do narodzin nowego ³adu. W czasie Wielkiego Postu spo ywano jedynie kaszê, ziemniaki, ur i œledzie. Wszystko to popijano lekko osolon¹ wod¹ z czosnkiem. Zaraz po zakoñczeniu postu, w zwyczaju by³o wieszanie, b¹dÿ przybijanie œledzia do drzewa, zakopywanie w ziemi uru, a raczej skorup, które zosta³y po st³uczeniu garnka ze znienawidzon¹ potraw¹. W Wielki Pi¹tek wszyscy, którzy cierpieli na jak¹œ przypad³oœæ, b¹dÿ po prostu chcieli siê zabezpieczyæ przed chorobami, obmywali siê przed wschodem s³oñca, w rzekach, jeziorach czy studni. Wielka Sobota to czas œwiêcenia potraw. W piêknie przystrojonym koszyku, niesie siê po odrobinie wszystkich najwa niejszych dañ œwi¹tecznych. W zale noœci od regionu, zawartoœæ koszyków jest ró na. Prawie zawsze znajduje siê tam chleb, kie³basa, sól i oczywiœcie pisanka. W ka dym koœciele, miejscowi artyœci staraj¹ siê wykonaæ najpiêkniejszy Grób Chrystusa. Œwiêta Wielkanocne s¹ przesycone ró nymi symbolami i zwyczajami. Na ich oryginalnoœæ z³o y³a siê synteza prastarego obrz¹dku chrzeœcijañskiego i zwyczajów pogañskich. Wbrew obiegowym opiniom, chrystianizacja na naszych ziemiach przebiega³a bardzo powoli, co spowodowa³o, e recepcja obrzêdowoœci religijnej napotyka³a na trudnoœci. Najwolniejsze tempo zmian mia³o miejsce wœród ludnoœci wiejskiej, przyzwyczajonej do pogañskich kultów i obyczajów. Dziêki tej syntezie polska wieœ wypracowa³a oryginalny obrz¹dek Œwiêta Zmartwychwstania Pañskiego. Wynika³o to m.in. z na³o enia siê kalendarza obchodów Wielkanocy na stare pogañskie kulty zwi¹zane ze zmian¹ pory roku. Ludnoœæ ch³opska, yj¹ca wy³¹cznie z owoców pracy na roli, bardzo ba³a siê natury. Próbuj¹c zapobiec ewentualnym klêskom ywio³owym i w nadziei na pomyœln¹ aurê, zapewniaj¹c¹ dobry plon, ch³opi czynili rozmaite czary i gus³a. Pocz¹tkowo Koœció³ sprzeciwia³ siê mieszaniu praktyk pogañskich z religi¹, lecz potem œwiadomie przestano zwracaæ na to uwagê, ostatecznie doprowadzaj¹c do uto samienia ich z obrzêdowoœci¹ religijn¹. Z Wielkanoc¹ wi¹ e siê mnóstwo przys³ów i ludowych m¹droœci: Gdy w Palmow¹ Niedzielê s³oñce œwieci, pe³ne bêd¹ stodo³y, beczki i sieci / Gdy Wielki Pi¹tek ponury, Wielkanoc bêdzie bez chmury / Gdy w Wielki Pi¹tek rosa, na ³¹ce nie chwyci siê kosa / Jeœli w Wielki Pi¹tek deszcz kropi, radujcie siê ch³opi / We Wielki Pi¹tek dobry zasiewu pocz¹tek / Kto w Wielki Pi¹tek sieje, ten siê w niwa œmieje / Kiedy w Wielki Pi¹tek pada, suche lato deszczyk nam ten przepowiada / Jak w Wielki Pi¹tek jest rosa, bêdzie obfity plon prosa / W Wielki Pi¹tek, gdy deszcz hojnie doliny zleje, e du o mleka bêdzie, s¹ pewne nadzieje / Deszcz na Wielki Pi¹tek napcha ka dy k¹tek / Gdy na dzwony wielkanocne pada, suchoœæ nam przez ca³e lato w³ada / Ma wiêcej do roboty ni piece na Wielkanoc / Nie w ka d¹ niedzielê Wielkanoc / Pogodny dzieñ wielkanocny grochowi wielce pomocny / W Wielk¹ Niedzielê pogoda, du a w polu uroda / Gdy na Zmartwychwstanie d d ysto i ch³ody, do Zielonych Œwi¹tek wiêcej deszczu ni pogody. /Opr. RB, źródło: PRZEPEŁNIONYCH RADOŚCIĄ ŚWIĄT WIELKANOCNYCH ŻYCZY REDAKCJA