UCHWAŁA NR L/373/2017 RADY MIASTA ŚWINOUJŚCIE. z dnia 23 listopada 2017 r. - PDF Darmowe pobieranie\nUCHWAŁA NR L/373/2017 RADY MIASTA ŚWINOUJŚCIE. z dnia 23 listopada 2017 r.\nDownload "UCHWAŁA NR L/373/2017 RADY MIASTA ŚWINOUJŚCIE. z dnia 23 listopada 2017 r."\n1 UCHWAŁA NR L/373/2017 RADY MIASTA ŚWINOUJŚCIE z dnia 23 listopada 2017 r. o zmianie uchwały w sprawie przyjęcia Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Miasta Świnoujście na lata Na podstawie art. 18 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1875), w związku z założeniami Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata Rada Miasta Świnoujście uchwala, co następuje: W uchwale Nr XV/108/2011 Rady Miasta Świnoujście z dnia 29 września 2011 r. w sprawie przyjęcia Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Miasta Świnoujście na lata aktualizuje się załącznik zawierający Program usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Miasta Świnoujście na lata Zaktualizowany Program usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Miasta Świnoujście na lata stanowi załącznik do niniejszej uchwały. 2. Wykonanie uchwały powierza się Prezydentowi Miasta Świnoujście. 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Miasta Dariusz Śliwiński Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 1\n2 Załącznik do Uchwały Nr L/373/2017 Rady Miasta Świnoujście z dnia 23 listopada 2017 r. PROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY MIASTO ŚWINOUJŚCIE NA LATA (AKTUALIZACJA ) Opracowanie: Adler Consulting mgr inż. Michał Andrzejczyk sierpień 2017 r. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 2\n3 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 3\n4 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP PODSTAWOWE DANE DOTYCZĄCE GMINY MIASTO ŚWINOUJŚCIE CEL I ZADANIA PROGRAMU AZBEST JEGO CHARAKTERYSTYKA I ZASTOSOWANIA W PRZEMYŚLE I W BUDOWNICTWIE Azbest - podstawowe dane Zastosowanie azbestu w przemyśle i budownictwie Klasyfikacja wyrobów zawierających azbest Korozja powierzchni płyt azbestowych i emisja włókien azbestu PROGRAM RZĄDOWY USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST STOSOWANYCH NA TERYTORIUM POLSKI W ASPEKCIE LOKALNEGO PROGRAMU Wprowadzenie Zawartość i dane z POKzA Cele POKzA Składowanie (unieszkodliwianie) odpadów azbestowych Szacowane koszty realizacji POKzA w okresie 30 lat Szacowane dochody POKzA Przeznaczenie środków finansowych zarezerwowanych w POKzA Zarządzanie POKzA PROCEDURY BEZPIECZNEGO POSTĘPOWANIA Z WYROBAMI ZAWIERAJĄCYMI AZBEST PLAN OCHRONY ZDROWIA MIESZKAŃCÓW PRZED SZKODLIWOŚCIĄ AZBESTU Ogólne zasady ochrony zdrowia mieszkańców Oddziaływanie azbestu na zdrowie Profilaktyka zagrożeń Profilaktyka w stosunku do osób zatrudnionych podczas prac usuwania azbestu Profilaktyka w stosunku do otoczenia Likwidowanie skutków narażenia OPIS NAJLEPSZYCH DOSTĘPNYCH TECHNIK ZWIĄZANYCH Z PRACAMI PRZY AZBEŚCIE I DZIAŁANIA ALTERNATYWNE Opis technik Opis działań alternatywnych FINANSOWANIE PRAC ZWIĄZANYCH Z USUWANIEM AZBESTU DOSTĘPNE FUNDUSZE I PROGRAMY INWENTARYZACJA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST NA TERENIE GMINY MIASTO ŚWINOUJŚCIE Rozmiary zadania i ramowy plan realizacji STOPIEŃ PILNOŚCI PRAC W ŚWIETLE OCEN STANU TECHNICZNEGO OBIEKTÓW Z WBUDOWANYM AZBESTEM ODDZIAŁYWANIE REALIZACJI PROGRAMU NA ŚRODOWISKO STRESZCZENIE W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM BIBLIOGRAFIA ZAŁĄCZNIKI Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 4\n5 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 5 4\n6 1. WSTĘP Na terenie naszego kraju funkcjonowało około 26 zakładów produkujących wyroby cementowo-azbestowe. Po II wojnie światowej do Polski sprowadzono około 2 mln ton azbestu z czego, aż 80-85% zostało wykorzystywane w budownictwie (rury, pokrycia dachowe itp.). Ze względu na dużą szkodliwość włókien azbestowych i bardzo duże wykorzystanie materiałów zawierających szkodliwe włókna Sejm Rzeczpospolitej Polskiej na postawie rezolucji w sprawie programu wycofania azbestu z gospodarki z dnia r. (M.P. z 1997r. Nr 38, poz. 373) oraz ustawy z dnia r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 31, poz. 20 z późn. zm.) przyjął w dniu r. do realizacji Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski w okresie do 2032r. Aktualnie program ten występuje pod nazwą Program oczyszczania Kraju z Azbestu na lata (uchwalony przez Radę Ministrów w dniu 14 lipca 2009 r., zmieniony uchwałą Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010 r.) i jest kontynuacją i aktualizacją celów oraz zadań ustalonych w w/w Programie usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski. Do w/w założeń możemy zaliczyć: usunięcie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest, minimalizacja negatywnych skutków jakie ma azbest i wyroby zawierające azbest na zdrowie człowieka, likwidacja szkodliwego oddziaływania azbestu na środowisko naturalne. Realizacja krajowego programu wymaga zaangażowania administracji publicznej i różnych instytucji działających na trzech poziomach: 1. Centralnym: Rada Ministrów, minister właściwy do spraw gospodarki, Główny Koordynator Programu oraz Rada Programowa działająca jako organ opiniotwórczy, 2. Wojewódzkim: samorząd województwa, 3. Lokalnym: samorząd powiatowy, samorząd gminny. Program Oczyszczania Kraju z Azbestu w latach określa zakres działania samorządu powiatowego i gminnego. Niniejsze opracowanie jest aktualizacją "Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Miasta Świnoujście na lata " przyjętego Uchwałą nr XV/108/2011 z dnia 29 września 2011 r. Program, który powstał na zamówienie władz Miasta Świnoujście, ma na celu: wypełnienie obowiązku dotyczącego posiadania i wdrażania aktualnego Programu, - doprowadzenie do całkowitego wyeliminowania wyrobów zawierających azbest znajdujących się na terenie Miasta Świnoujście w perspektywie czasowej do roku Ponadto, funkcjonowanie Programu otwiera drogę do starania się o dofinansowania działań związanych z demontażem, transportem i składowaniem (unieszkodliwieniem) wyrobów azbestowych dzięki m.in. temu, że wraz z aktualną inwentaryzacją szacuje koszty poszczególnych etapów (lat) stopniowego usuwania wyrobów azbestowych. Niniejszy dokument swoim zasięgiem dotyczy obszaru jednej gminy. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 6 5\n7 2. PODSTAWOWE DANE DOTYCZĄCE GMINY MIASTO ŚWINOUJŚCIE Dane ogólne Dane administracyjne Miasto Świnoujście położone jest w północno zachodniej części województwa zachodniopomorskiego. Jako jednostka terytorialna zajmuje obszar o powierzchni 197,23 ha. Miasto położone jest na kilkudziesięciu wyspach, z czego trzy są zamieszkałe: Uznam, Wolin i Karsibór. Wyspy Wolin i Uznam oddziela od siebie cieśnina Świny. Do pozostałych, zdecydowanie mniejszych wysp, należą m.in.: Wielki Krzek, Karsiborska Kępa, Bielawki, Warnie Kępy, Wołcza Kępa, Mały Krzek, Koński Smug oraz wyspy Trzcinice. Od północy granicę miasta wyznacza Morze Bałtyckie. Po stronie wschodniej miasto graniczy z powiatem kamieńskim, od strony południowo-wschodniej z powiatem goleniowskim, a od strony południowej z powiatem polickim. Granicę zachodnią wyznacza granica polskoniemiecka. Na koniec roku 2016 liczba ludności zamieszkująca miasto Świnoujście wynosiła osób (dane GUS, 2016). Formy Ochrony Przyrody na terenie Gminy Miasto Świnoujście Wśród najważniejszych form ochrony przyrody powołanych na terenie miasta, zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2015 r. poz ze zm.) można zaliczyć: park narodowy, obszary Natura 2000, rezerwat przyrody, zespół przyrodniczo-krajobrazowy oraz pomniki przyrody. Poniżej przestawiono wykaz form ochrony przyrody zlokalizowanych na terenie Miasta Świnoujście. Natura Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty Wolin i Uznam PLH Obszar ochrony siedlisk Wolin i Uznam zajmuje około ,95 ha, z czego ponad 18 % to obszar morski. Obszar stanowi samodzielną jednostkę fizyczno-geograficzną, tj. mezoregion wysp Uznam i Wolin. Wyspy oddziela od siebie cieśnina Świny, a od lądu na zachodzie po stronie niemieckiej Piana, na wschodzie natomiast Dziwna. Obejmuje dwie wyspy: Wolin i Uznam, razem z 5-cio kilometrowym pasem wód przybrzeżnych pomiędzy Karnocicami i Lubinem. Charakteryzuje się ogromną różnorodnością ekosystemów lądowych, bagiennych i wodnych oraz bogatą florą (1 135 gatunków roślin naczyniowych) w tym wielu gatunków prawnie chronionych, rzadkich bądź zagrożonych. Łącznie w obszarze zidentyfikowano 30 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG, a wśród nich siedliska priorytetowe. Do takich należą: nadmorskie wydmy szare (doskonale wykształcone i zajmujące największą powierzchnię), nadmorskie wrzosowiska bażynowe, murawy kserotermiczne ze stanowiskami storczyków, żywe torfowiska wysokie, torfowiska nakredowe, bory i lasy bagienne. Ogółem wyróżniono tu ponad 60 zbiorowisk roślinnych o naturalnym charakterze (lasy, zarośla, zbiorowiska nabrzeżne, piaskolubne, wodnobłotne, słonorośla). Wybrzeże z wysokimi klifami w okolicach Lubina z roślinnością kserotermiczną podnosi walory przyrodnicze ostoi. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 7 6\n8 2. Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty Ujście Odry i Zalew Szczeciński PLH Obejmuje powierzchnię ,98 ha. Obszar położony jest u ujścia rzeki Odry, obejmuje również jej dolny odcinek, Zalew Szczeciński, Wyspę Chrząszczewską i Zalew Kamieński. Dźwina i Zalew Kamieński to najbardziej naturalne elementy ujścia Odry. Średnia głębokość tego kompleksu wodnego wynosi 3,5-4,0 m. Wokół wybrzeży zalewu ciągną się zmiennej szerokości płycizny przybrzeżne sięgające niekiedy zwłaszcza po stronie wschodniej 800 m w głąb akwenu. Ich maksymalna głębokość osiąga 1,0-1,5 m. Laguna, priorytetowy rodzaj siedliska z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG, ponad 80 % obszaru. Łącznie zidentyfikowano tu 13 rodzajów siedlisk z tego załącznika. Torfowe obszary Basenu Czarnocińskiego są miejscem występowania wielu prawnie chronionych bądź rzadkich gatunków roślin naczyniowych, a także licznych mchów brunatnych i torfowców. W rejonie Miroszowa w zachodniej części zalewu występuje zjawisko abrazji klifowego brzegu - klif żywy. Zalew Szczeciński ma kluczowe znaczenie dla ichtiofauny regionu, a także Polski. Wstępują tu zarówno gatunki ryb i minogów chronionych, jak i innych, cennych z punktu widzenia biologii, czy gospodarki człowieka. 3. Obszar specjalnej ochrony ptaków Delta Świny PLB Zajmuje powierzchnię ,45 ha. Obszar obejmuje wsteczną deltę Świny, wysoczyznową część wyspy Wolin oraz przybrzeżną strefę Zatoki Pomorskiej. Wsteczna (narastająca w kierunku Zalewu Szczecińskiego) delta rzeki i tereny przyległe. Tworzą ją naturalne i sztuczne ramiona Świny - obejmujące położone między nimi wyspy, południowo-zachodnie wybrzeża wyspy Wolin oraz południowo-wschodnie fragmenty wyspy Uznam, przylegające do Kanału Piastowskiego. Obszar obejmuje ostoję ptasią o randze europejskiej PL001. Występuje w niej, co najmniej 38 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Rady 79/409/EWG, 27 gatunków ptaków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). Gniazduje tu ponad 160 gatunków, a liczba stwierdzonych przekracza 240. Jest to ważna ostoja wodniczki - gniazduje tutaj 1-3 % populacji krajowej. W okresie lęgowym gnieździ się tutaj ponad 1 % populacji krajowej bielika i krakwy. Nieregularnie podejmują tutaj lęgi batalion i biegus zmienny. Lęgi wyprowadza tutaj również derkacz. Poza okresem lęgowym na obszarze występują znaczące koncentracje zimujących nurogęsi, gęgaw, bielaczka. 4. Obszar specjalnej ochrony ptaków Zalew Szczeciński PLB Zajmuje powierzchnię ,57 ha. Obszar obejmuje polską część Zalewu Szczecińskiego. Zbiornik jest płytki (średnia głębokość 2-3 m) i bardzo żyzny, o niezwykle wysokim zagęszczeniu organizmów bentosowych i bogatym rybostanie. Jest to ostoja ptasia o randze europejskiej E02. Występuje co najmniej 25 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, 9 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). Obszar ten to bardzo ważna ostoja ptaków wodno-błotnych przede wszystkim w okresie wędrówek i zimą. W okresie lęgowym obszar zasiedla co najmniej 1 % populacji krajowej następujących gatunków ptaków: gęgawa, czernica, bielik (PCK), błotniak zbożowy (PCK), kania czarna (PCK), biegus zmienny (schinzii) (PCK), gąsiorek, ohar (PCK), perkoz dwuczuby, kropiatkasieweczka obrożna (PCK); w stosunkowo wysokim zagęszczeniu występuje kania ruda (PCK), łyska i zimorodek; wodniczka (PCK) występuje w liczbie zaledwie 0-4 samców. Park narodowy W granicach administracyjnych miasta znajdują się granice Wolińskiego Parku Narodowego. Został on powołany Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 marca 1960 r. w sprawie utworzenia Wolińskiego Parku Narodowego. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 8 7\n9 Woliński Park Narodowy obejmuje ochroną część wyspy Wolin. Szczególne walory Parku to: odcinek polskiego wybrzeża klifowego, dobrze zachowane lasy bukowe, unikalna, wyspiarska delta Świny, przybrzeżny pas wód Bałtyku. Do roku 1996 Park zajmował powierzchnię ha, włączono w jego granice obszar 1 mili morskiej wód przybrzeżnych Bałtyku, archipelag wysp we wstecznej delcie Świny wraz z otaczającymi je wodami Zalewu Szczecińskiego. Obecna powierzchnia Parku wynosi ha, w tym ekosystemy leśne zajmują 4 648,53 ha (42,50 % powierzchni Parku), ekosystemy wodne 4 681,41 ha (42,80 %) i ekosystemy lądowe nieleśne 1 607,46 ha (14,70 %). Ochroną ścisłą objęto obszary o łącznej powierzchni 498,72 ha (4,56 %). Większą część terenów Wolińskiego Parku Narodowego na wyspie Wolin, zajmują aktualnie leśne zbiorowiska roślinne (ok ha). Wśród drzew dominują w nich trzy gatunki: sosna pospolita (Pinus silvestris) - głównie w borach sosnowych, z optimum w nadmorskim borze sosnowym, buk zwyczajny (Fagus silvatica) głównie w buczynach, oraz dąb bezszypułkowy (Quercus petraea) głównie w lasach acidofilnych z pomorskim lasem brzozowo - dębowym na czele. Najrzadziej spotykanym gatunkiem jest aktualnie olsza czarna (Alnus glutinosa) budująca olsy. Rezerwat przyrody Na terenie miasta znajduje się jeden rezerwat przyrody, tj.: Karsiborskie Paprocie. Jest to rezerwat florystyczny, o powierzchni około 38,10 ha. Rezerwat usytuowany jest na wyspie Uznam (w okolicach ujścia Kanału Piastowskiego do Zalewu Szczecińskiego). Celami ochrony przyrody w rezerwacie przyrody Karsiborskie Paprocie jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych najliczniejszego na Pomorzu Zachodnim stanowiska paproci - długosza królewskiego (Osmunda regalis) i wiciokrzewu pomorskiego, siedliska dąbrowy acidofilnej oraz chronionych i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Długosz królewski jest rośliną zanikającą, podlegającą ochronie. Rezerwat to jedno z największych jego skupisk w Polsce. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Na terenie jednostki został powołany również Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy Torfowiska Uznamskie. Obszar zajmuje powierzchnię 514,7297 m2. Występuje tu swoista różnorodność gleb związanych z procesami bagiennymi (torfy niskie) i aluwialno-eluwialnych (zróżnicowane wiekowo wały wydmowe), stare lasy liściaste, w tym ponad 150 letnie drzewostany dębowe oraz liczne stanowiska gatunków roślin i zwierząt chronionych. Pomniki przyrody Na terenie miasta znajduje się 21 pomników przyrody. Wśród drzew objętych tą formą ochrony przyrody znajdują się: dąb szypułkowy ul. Sąsiedzka (cmentarz), skrzyżowanie ul. Sąsiedzkiej i Szmaragdowej, ul. Białoruska (szkoła podstawowa, gimnazjum), ul. Sienkiewicza oraz na terenie leśnictwa Świnoujście, dz. 315 obręb 10, cedrzyniec kalifornijski - ul. Monte Cassino (przedszkole), platan klonolistny ul. Boh. Września, cis pospolity ul. Boh. Września, sosna pospolita ul. Konopnicka oraz na terenie leśnictwa Świnoujście, dz. 147 obręb 16, wiąz Camperdowna ul. Szopena, lipa drobnolistna ul. I-go Maja, świerk sitkajski leśnictwo Świnoujście, dz. 304/2 obręb 10. Do pomników przyrody na tym obszarze zalicza się także trzy krzewy typu ostrokrzew kolczasty, zlokalizowane przy ul. Konopnickiej, przy ul. Sienkiewicza oraz ul. Orkana. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 9 8\n10 3. CEL I ZADANIA PROGRAMU Celem Programu jest bezpieczne usunięcie azbestu i wyrobów zawierających azbest z obszaru Gminy Miasto Świnoujście. Cel ten zostanie osiągnięty poprzez realizację niżej wymienionych zadań określonych w Programie: 3.1. Zwiększenie zakresu wiedzy mieszkańców na temat azbestu, jego bezpiecznego użytkowania i usuwania (likwidacja przyzwolenia społecznego na nielegalne zachowania związane z azbestem nieuprawniony demontaż i wyrzucanie eternitu m.in. do lasów) Stworzenie właściwych warunków do wdrożenia obowiązujących przepisów prawnych oraz dobrych praktyk związanych z wyrobami azbestowymi Stworzenie sprzyjających warunków usuwania wyrobów azbestowych w całym okresie działania Programu Prowadzenie monitorowania powstawania odpadów azbestowych i gospodarki nimi Stworzenie systemu dotowania usuwania azbestu. 4. AZBEST JEGO CHARAKTERYSTYKA I ZASTOSOWANIA W PRZEMYŚLE I W BUDOWNICTWIE 4.1. Azbest - podstawowe dane Azbest, niezależnie od różnic w składzie chemicznym i różnic wynikających z budowy krystalicznej są minerałami naturalnie występującymi w przyrodzie. Ich występowanie jest dość powszechne, ale tylko w niewielu miejscach na kuli ziemskiej azbest był (a niekiedy jeszcze jest) wydobywany na skalę przemysłową. Pod względem mineralogicznym rozróżnia się dwie grupy azbestów: grupę serpentynów (chryzotyli) i grupę azbestów amfibolowych. Do grupy serpentynów należy tylko jedna odmiana azbestu, azbest chryzotylowy, wydobywany i stosowany w największych ilościach. W grupie azbestów amfibolowych praktyczne znaczenie mają dwie odmiany: azbest amozytowy i krokidolitowy. W niewielkich ilościach stosowany był antofilit (należący również do grupy amfiboli) do produkcji filtrów z uwagi na wyjątkowo dużą odporność chemiczną. Wszystkie odmiany mineralne azbestu krystalizowały w czasie mierzonym okresami geologicznymi w szczelinach w ultra zasadowych skałach w wyniku oddziaływań hydrotermalnych. Co więcej krystalizowały w postaci bardzo cienkich, wydłużonych monokryształów, których długość dochodzi niekiedy do kilkudziesięciu centymetrów. Chemicznie azbesty są uwodnionymi krzemianami magnezu zawierającymi różne pierwiastki albo jako podstawienia magnezu albo jako roztwory stałe. Warto, jako ciekawostkę dodać, że azbest chryzotylowy krystalizuje w postaci rurek, natomiast azbesty amfibolowe to nieco grubsze pręcikowate kryształy. Rys. 1. Długo włóknisty azbest chryzotylowy praktycznie niezawierający zanieczyszczeń (Chiny) 9 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 10\n11 Rys. 2. Azbest amozytowy (grupa azbestów amfibolowych) 4.2. Zastosowanie azbestu w przemyśle i budownictwie Z uwagi na liczne, cenne własności użytkowe azbestu i relatywnie niską cenę, jego szerokie zastosowanie w stosunkowo dużych ilościach miało miejsce, niemal na całym świecie w okresie ostatnich 100 lat. Także i na terenie Polski azbest stosowany był w produkcji wielu wyrobów przemysłowych, lecz przede wszystkim, (co najmniej około 80%) do produkcji materiałów budowlanych. Zatem azbest towarzyszy nam od dawna i wyprodukowano znaczne ilości rozmaitych wyrobów z jego udziałem. W Polsce, głównym ilościowo produktem zawierającym azbest są wyroby azbestowo-cementowe, a w tej liczbie szczególnie płaskie i faliste płyty dachowe i elewacyjne. Szacuje się, że na samych tylko dachach i elewacjach wciąż znajduje się przeszło miliard dwieście milionów m 2 tych płyt, co stanowi około 14,0 milionów ton. W Polsce azbest stosowano w produkcji następujących grup wyrobów: wyroby azbestowo-cementowe [AC] - pokrycia dachowe i elewacyjne, rury ciśnieniowe, rury i prostokątne profile stosowane w kanałach wentylacyjnych, płyty i kształtki AC w wymiennikach cieplnych, niewielkie ilościowo, lecz dawniej powszechnie stosowane kształtki elektrotechniczne (w silnikach elektrycznych, wyłącznikach i instalacjach przemysłowych), masy torkretowe i tzw. miękkie izolacje ognioochronne, wyroby tekstylne z azbestu sznury, maty i koce, specjalne, wysokowytrzymałe uszczelki przemysłowe, wyłożenia antywibracyjne, materiały i okładziny cierne - sprzęgła i hamulce (obecnie wstępujące w starszych dźwigach i windach, niekiedy w sprzęgłach napędów przemysłowych, do niedawna również w samochodach klocki hamulcowe), masy ogniotrwałe, masy formierskie, filtry przemysłowe i diafragmy do produkcji chloru, izolacje cieplne. Poniższy wykaz podaje dominujące ilościowo rodzaje wyrobów azbestowo -cementowych [AC] produkowanych w Polsce: płyty płaskie prasowane tzw. szablony lub płyty Karo" (PN-66/B ), płyty faliste i gąsiory nie prasowane (PN-68/B-14041), niskofaliste i wysokofaliste, płyty płaskie prasowane okładzinowe (PN-70/B-14044), rury bezciśnieniowe (kanalizacyjne) (PN-67/B-14753), rury ciśnieniowe (PN-68/B-14750), kształtki kanalizacyjne (PN-68/B-14752), 10 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 11\n12 kształtki do przewodów wentylacyjnych (BN-73/ ), płytki PACE" oraz kształtki [AC] prasowane nieimpregnowane dla elektrotechniki (BN-67/ , BN-70/ ), zbiorniki na wodę, osłony do kanałów spalinowych, kształtki do wentylacji zewnętrznych, kształtki do osłon rurociągów ciepłowniczych. Pośród płyt płaskich najczęściej na dachach stosowano, zwłaszcza w południowej Polsce płyty typu Karo nazywane też, nieprawidłowo szablonami. Były to płyty o wymiarach 400 x 400 mm i grubości 6 mm. Płyty te dzięki dodatkowemu zagęszczeniu w procesie prasowania cechują się mniejszą porowatością niż płyty faliste. Różnica ta jest dość duża, co uwidacznia nasiąkliwość wynosząca dla płyt Karo, 16% podczas gdy nasiąkliwość płyt falistych wynosi nawet 27%. Mała porowatość płyt prasowanych pozwala przypuszczać, że ich odporność na korozję będzie lepsza niż płyt nieprasowanych. Tak jest w istocie i świadczą za tym liczne obserwacje dachów po wielu latach eksploatacji. Zakres produkowanych (stosowanych) płyt falistych, (pomimo podobnych kształtów) był bardzo obszerny. Wynikało to z zakresu i skali produkcji jak również faktu, że płyty były produkowane w kilku krajach dawnego bloku socjalistycznego Klasyfikacja wyrobów zawierających azbest Są dwie klasy w zależności od zawartości azbestu, stosowanego spoiwa oraz gęstości objętościowej. Klasa I ( miękkie ) obejmuje wyroby o gęstości objętościowej mniejszej od 1000 kg/m 3, zawierające powyżej 20 % azbestu. Najczęściej stosowane w tej grupie były wyroby tekstylne, używane przez pracowników w celach ochronnych, koce gaśnicze, szczeliwa plecione, tektury, płytki podłogowe PCW, masy azbestowe natryskowe stosowane były jako izolacja ognioochronna konstrukcji stalowych i przegród budowlanych. Klasa II ( twarde ) obejmuje wyroby o gęstości objętościowej powyżej 1000 kg/m 3, zawierające poniżej 20% azbestu. W wyrobach tych włókna azbestowe są mocno związane. Niebezpieczeństwo dla zdrowia i środowiska stwarza mechaniczna obróbka tych wyrobów (cięcie, wiercenie otworów, rozbijanie, zrzucanie). W grupie tej najbardziej rozpowszechnione są płyty azbestowo- cementowe faliste oraz płyty karo stosowane jako pokrycia dachowe i elewacje zewnętrzne. Płyty płaskie wykorzystywane były jako elewacje zewnętrzne, ściany osłonowe, ściany działowe, osłony ścian przewodów windowych, szybów wentylacyjnych i instalacyjnych w budownictwie wielo-kondygnacyjnym. W mniejszych ilościach stosowano rury, w instalacjach wodociągowych i kanalizacyjnych, a także jako przewody kominowe i zsypy Korozja powierzchni płyt azbestowych i emisja włókien azbestu Wyroby azbestowo cementowe ze względu na rodzaj zastosowanych substancji składowych można porównać z betonem towarowym. Korozja eternitu (nazwa towarowa wyrobów azbestowo-cementowych) przebiega podobnie jak korozja betonu. Określenie czasu technicznego życia eternitu zależne od wielu czynników, jest przedmiotem aktywnej dyskusji środowisk naukowych. Ze względu na zróżnicowanie czynników korozyjnych występujących w środowisku przyjmuje się, że przeciętny okres użytkowania waha się od 20 do 60 lat. Z tych powodów określono, że uśredniony czas użytkowania wyrobów eternitowych (zawierających od 9,5% - 12,5% czystego azbestu) to ok. 30 lat. Po osiągnięciu wieku technologicznego (około 30 lat) z wyrobów azbestowo-cementowych rozpoczyna się samoistne pylenie włókien azbestu. 11 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 12\n13 Rys. 3. Korozja płyt a-c płyty KARO - widoczne pod mikroskopem włókna azbestu (pow. 1000x) (wg J.Dyczek) W niektórych przypadkach stan ten może wystąpić zarówno wcześniej jak i później. Powoduje to pojawianie się zwiększonego stężenia włókien w otoczeniu obiektów z wbudowanym azbestem. Dodatkowym źródłem emisji tychże włókien są wyroby z odłamanymi częściami, bądź całkowicie popękane. Kolejnym powodem zwiększenia emisji włókien do powietrza atmosferycznego jest korozja biologiczna, czyli obecność glonów i mchów na powierzchni płyty eternitowej. Największym źródłem zagrożenia pyłami azbestu są wszelkie prace wykonywane przy wyrobach zawierających azbest. Rys. 4. Korozja płyt a-c widoczna wiązka całkowicie odsłoniętych włókien (pow. 400x) (wg J.Dyczek) Biorąc pod uwagę roboty polegające na demontażu wyrobów zawierających azbest twardy (gęstość powyżej 1000 kg/m 3 ), istniejące wymogi prawne zapewniają dużą prewencję pylenia włókien azbestu (oczywiście pod warunkiem bezwzględnego stosowania się do procedur i przepisów oraz dobrych praktyk przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest). Podobnie sytuacja wygląda, gdy mamy do czynienia z transportem i unieszkodliwieniem. Przykładem tego niech będą badania prowadzone na składowiskach wyrobów azbestowych, gdzie notowane stężenia włókien azbestu nie przekraczają norm ustalonych dla powietrza, jakim oddychają ludzie w strefie zamieszkania. Natomiast demontaż (a w zasadzie zrywanie eternitu z dachów i elewacji) przez osoby nieuprawnione i nieprzeszkolone doprowadza do znacznych przekroczeń norm czystości powietrza w zakresie zapylenia pyłem i włóknami azbestu. Karygodną praktyką jest wyrzucanie wyrobów azbestowych do lasów, rowów i innych miejsc. Powoduje to nie tylko znaczne skażenie powietrza w okolicy (najczęściej czystego, bo leśnego), ale również ryzyko rozprzestrzenienia po większym terenie i potęgowanie skażenia. Obserwowany jest także proceder, (chociaż zmniejsza Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 13 12\n14 się ostatnio już jego skala) przenoszenia eternitu z jednego dachu na drugi. Powoduje to skażenie podczas zdejmowania z pierwszego dachu, (roboty są wykonywane przez osoby przypadkowe, do tego w pośpiechu), również podczas transportu, a szczególnie w czasie układania zdemontowanych uprzednio płyt na dachu docelowym. Wszystkie opisywane powyżej, naganne zachowania kuriozalnie uzyskują akceptację społeczną (pomimo faktu, iż tego rodzaju działania szkodzą zdrowiu tegoż społeczeństwa) i w efekcie uchodzą karze pomimo funkcjonowania odpowiednich przepisów. Pozostałe źródła emisji poza wspomnianymi z obiektów budowlanych, są sukcesywnie likwidowane. Jednym z największych jest emisja włókien z wyrobów i części samochodowych. Azbest był używany jako domieszka, bądź główny składnik różnych części zamiennych przemysłu samochodowego głównie okładzin ciernych. Zatem źródłem emisji pozostają samochody używające starych (już zakazanych części), bądź importowanych głównie z krajów byłego Związku Radzieckiego, gdzie stosowanie azbestu nie jest zabronione. Istnieje również śladowa ilość włókien azbestu w powietrzu pochodzenia naturalnego. Jednakże w polskich warunkach (z uwagi na niewystępowanie naturalnych złóż azbestu) jest to ilość praktycznie pomijalna (na poziomie tła). 5. PROGRAM RZĄDOWY USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST STOSOWANYCH NA TERYTORIUM POLSKI W ASPEKCIE LOKALNEGO PROGRAMU 5.1. Wprowadzenie W dniu 14 maja 2002 r. Rada Ministrów przyjęła Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski zwany dalej Programem. Aktualnie obowiązującym dokumentem jest Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata (POKzA) uchwalony przez Radę Ministrów w dniu 14 lipca 2009 r., zmieniony uchwałą Rady Ministrów z dnia 15 marca 2010 r., który jest kontynuacją i aktualizacją przyjętego pierwotnie Programu. POKzA powstał w wyniku: realizacji przyjętej przez Sejm RP Rezolucji z dnia 19 czerwca 1997 r. - w sprawie programu wycofywania azbestu z gospodarki (M.P. Nr 38, poz. 373), w której Radę Ministrów zobowiązano do opracowania programu zmierzającego do wycofywania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski; realizacji ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r. Nr 3, poz. 20) oraz odpowiednich przepisów wykonawczych do tej ustawy; potrzeby oczyszczania kraju z azbestu oraz wyrobów zawierających ten surowiec; po uwzględnieniu wniosków z pierwszego etapu realizacji poprzedniego Programu Rządowego, Ministerstwo Gospodarki od 1997 r. wykonało szereg prac i ekspertyz, stanowiących niezbędny materiał bazowy do programów wycofywania azbestu z gospodarki, szczególnie z budownictwa. Ponadto opracowano m.in.: W 2001 r. "Zbiór przepisów i procedur dotyczących bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest" dla lokalnych władz samorządowych oraz przedsiębiorstw zajmujących się naprawą lub usuwaniem tych wyrobów. W 2003 r. Informator o przepisach i procedurach dotyczących bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest (uwzględniający Program oraz przepisy zawarte w nowych ustawach i wielu aktach wykonawczych do tych ustaw, które weszły w życie po 2001 r.). 13 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 14\n15 W 2008 r. - "Poradnik dla użytkowników wyrobów azbestowych" (stan prawny na 30 września 2008 r.). Do koordynowania prac dotyczących opracowania Programu, utworzono w Ministerstwie Gospodarki, zespół roboczy - Radę Programową reprezentującą zainteresowane resorty i urzędy centralne: Ministerstwa: Finansów, Spraw Wewnętrznych i Administracji, Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Środowiska, Zdrowia, Infrastruktury i Budownictwa oraz Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Główny Urząd Nadzoru Budowlanego, Państwową Inspekcję Pracy, Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, oraz Urzędy Marszałkowskie z całego kraju. Ponadto, na rzecz powstania programu pracowali uznani zarówno w kraju, jak i za granicą eksperci z dziedzin: przemysłu, zdrowia, środowiska oraz rozwiązywania problemów związanych z azbestem Zawartość i dane z POKzA "POKzA" jest kontynuacją i aktualizacją celów oraz działań ustalonych w Programie, czyli: 1. Usuwanie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest; 2. Minimalizowanie negatywnych skutków zdrowotnych spowodowanych obecnością azbestu na terytorium kraju; 3. Likwidację szkodliwego oddziaływania azbestu na środowisko. Określa on także nowe zadania niezbędne do oczyszczenia kraju z azbestu w okresie 24 lat, wynikające ze zmian gospodarczych i społecznych, jakie nastąpiły m.in. w związku ze wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej. POKzA realizuje wnioski zawarte w "Raporcie z realizacji w latach Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski" poprzez wprowadzenie jako priorytetowych zadań legislacyjnych, uruchomienie wsparcia finansowego dla działań prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz usprawnienie systemu monitoringu realizacji POKzA. Wsparcie finansowe ze środków budżetowych pozostających w gestii Ministra Gospodarki ukierunkowane jest głównie na wzmocnienie procesu inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest przez dofinansowanie opracowywania gminnych, powiatowych i wojewódzkich planów usuwania wyrobów zawierających azbest. Jest również przeznaczane na prowadzenie działań edukacyjno-informacyjnych, w tym szkoleń dla administracji publicznej oraz szkoleń lokalnych, dzięki którym zostanie wzmocniony proces usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu nieruchomości bez korzystania z usług wyspecjalizowanych firm. POKzA grupuje zadania przewidziane do realizacji na poziomie centralnym, wojewódzkim i lokalnym, w pięciu blokach tematycznych: Zadania legislacyjne; Działania edukacyjno-informacyjne skierowane do dzieci i młodzieży, szkolenia pracowników administracji rządowej i samorządowej, opracowywanie materiałów szkoleniowych, promocja technologii unicestwiania włókien azbestowych, organizacja krajowych i międzynarodowych szkoleń, seminariów, konferencji kongresów i udział w nich; Zadania w zakresie usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych, z obiektów użyteczności publicznej, terenów byłych producentów wyrobów azbestowych, oczyszczania terenów nieruchomości, budowy składowisk oraz instalacji do unicestwiania włókien azbestowych; Monitoring realizacji POKzA przy pomocy elektronicznego systemu informacji przestrzennej; Działania w zakresie oceny narażenia i ochrony zdrowia. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 15 14\n16 Szacuje się, że na terenie Kraju nadal użytkowane jest ok. 14,5 mln ton wyrobów zawierających azbest (w latach usunięto ok. l mln ton). Trwałość płyt azbestowo-cementowych (A-C) określa się na około 30 lat, okres eksploatacji innych wyrobów jest z reguły krótszy. Według danych zawartych w Informacji o realizacji w latach Programu oczyszczania Kraju z Azbestu na lata aby osiągnąć założony cel, tj. usunąć do końca 2032 r. 14,25 mln Mg wyrobów zawierających azbest należy czterokrotnie zwiększyć tempo usuwania i unieszkodliwiania wyrobów azbestowych. W tym czasie powstawać będzie znaczna ilość odpadów, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2014 r., poz. 1923) sklasyfikowane zostały na liście odpadów niebezpiecznych. 5.3 Cele POKzA Główne cele POKzA to: Usunięcie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest; Minimalizacja negatywnych skutków zdrowotnych spowodowanych obecnością azbestu na terytorium kraju; Likwidacja szkodliwego oddziaływania azbestu na środowisko. Cele POKzA będą realizowane sukcesywnie aż do roku 2032, w którym zakładane jest oczyszczenie kraju z azbestu. Szacuje się, że na terenie kraju w 2008 r. znajdowało się ok. 13,5 mln ton wyrobów zawierających azbest (w latach usunięto ok. 1 mln ton). Przyjmuje się, iż następujące ilości odpadów zawierających azbest zostaną wycofane z użytkowania w kolejnych latach: w latach około 28% odpadów (4 mln ton), w latach około 35% odpadów (5,1 mln ton), w latach około 37% odpadów (5,4 mln ton). POKzA tworzy nowe możliwości, m.in.: Składowanie odpadów azbestowych na składowiskach podziemnych. Wdrażanie nowych technologii umożliwiających unicestwianie włókien azbestu. Pozostawianie w ziemi w dopuszczonych prawem przypadkach wyrobów azbestowych wycofanych z użytkowania, (dot. rur i instalacji podziemnych). Ponadto POKzA ustala co następuje: Do 2012 r. przeprowadzenie pełnej i rzetelnej inwentaryzacji oraz ustalenie rozmieszczenia terytorialnego azbestu i wyrobów zawierających azbest. Utworzenie i uruchomienie elektronicznego Systemu Informacji Przestrzennej do monitoringu usuwania wyrobów zawierających azbest. Podjęcie prac legislacyjnych umożliwiających egzekwowanie obowiązków nałożonych na podmioty fizyczne i prawne oraz zasilanie danymi elektronicznego systemu monitorowania realizacji Programu. Zwiększenie zaangażowania administracji samorządowej, szczególnie gmin. Założenia POKzA W Polsce około 85% azbestu znajduje się w wyrobach budowlanych. Usuwanie i wymiana wyrobów zawierających azbest jest działalnością remontowo-budowlaną i przynieść powinna znaczne ożywienie gospodarcze w dziedzinie budownictwa i produkcji materiałów budowlanych. Powinien powstać rynek usług kredytowo-bankowych dla obsługi nowych klientów z atrakcyjnymi ofertami dla mniej zamożnych właścicieli obiektów budowlanych, Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 16 15\n17 Powstaną dochody z podatków i opłat z tytułu usuwania wyrobów zawierających azbest, a także składowania ich jako odpadów. Niezbędna jest ratyfikacja przez Polskę Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) Nr 162 z 1986r. oraz dostosowanie się do wymagań dyrektyw dotyczących azbestu, których stosowanie stanowić będzie obowiązek po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Nadrzędne znaczenie ma ograniczenie wzrastającej ilości zachorowań i zgonów w Polsce (analogicznie, jak w Europie), wywoływanych szkodliwością azbestu. Potrzeba ochrony zdrowia i życia ludności zasadnym czyni skierowanie środków z funduszy ekologicznych na wsparcie Programu. 5.4 Składowanie (unieszkodliwianie) odpadów azbestowych Jedyną metodą aktualnie, powszechnie stosowaną unieszkodliwiania odpadów azbestowych jest ich składowanie. Składowanie wyrobów zawierających azbest Problem unieszkodliwiania azbestu i wyrobów zawierających azbest składowanych na istniejących i nowych składowiskach, zostanie rozwiązany w ramach wdrożenia Dyrektywy Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz.U. UE.L z późn. zm.). Istniejące składowiska niespełniające wymagań w/w Dyrektywy powinny zostać zmodernizowane najpóźniej do dnia 1 lipca 2012 r.. W przypadku braku modernizacji powinny zostać zamknięte. Nowe składowiska odpadów azbestowych spełniać powinny wymagania konstrukcyjne Dyrektywy z chwilą ich zakładania. Dostosowanie do wymagań prawa wspólnotowego w zakresie gospodarki odpadami, w tym niebezpiecznym (w tym azbest) zaliczone zostało do priorytetów w NPPC (Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa)w obszarze środowiska. Zakłada się, że potrzeba jest w sumie jeszcze 56 składowisk o powierzchniach 1ha, 2ha i 5 ha. Wybór miejsc lokalizacji składowisk należy dokonać w oparciu o wytyczne zawarte w Dyrektywie, o której mowy wyżej oraz rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz. U. z 2013 r. poz. 523). Z POKzA wynika, że ilość składowisk potrzebnych w danym województwie zależy od przyjętych koncepcji budowy: dużego centralnego składowiska o powierzchni ok. 10 ha dla potrzeb regionu lub jego znacznej części, średnich składowisk o powierzchni ok. 5 ha, małych składowisk o powierzchni do 2 ha lokalizowanych przy istniejących składowiskach komunalnych na wydzielonych częściach składowisk z możliwością rozbudowy pozwalającą na składowanie odpadów w następnych latach. Jako optymalną głębokość składowania przyjęto 8 m warstwowo układanych opakowanych odpadów, które po wypełnieniu składowiska przysypywane są 2 m warstwą gruntu. 5.5 Szacowane koszty realizacji POKzA w okresie 30 lat Koszt realizacji POKzA oszacowano na podstawie następujących założeń. W całym kraju pozostało do usunięcia 14,5 mln ton wyrobów azbestowych, łączny koszt ich demontażu i transportu oraz unieszkodliwienia wytworzonych odpadów zawierających azbest szacuje się na kwotę ok. 40 mld zł. Koszt budowy przewidzianych 56 składowisk odpadów lub kwater przystosowanych do składowania odpadów zawierających azbest oszacowano na kwotę ok. 260 mln zł. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 17 16\n18 Pozostające w dyspozycji Ministra Rozwoju środki finansowe z budżetu państwa, przeznaczone mają być na wspieranie opracowania planów usuwania wyrobów zawierających azbest oraz działań edukacyjno-informacyjnych oraz monitoringu Programu. Na działania te skierowano środki w kwocie 53,2 mln zł. Środki finansowe jednostek samorządu terytorialnego konieczne na wykonywanie i aktualizowanie inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest szacuje się na ok. 40 mln zł. 5.6 Szacowane dochody POKzA Dla budżetu państwa z tytułu usuwania wyrobów azbestowych, produkcji i sprzedaży nowych pokryć, eksploatacji składowisk (VAT i podatek dochodowy). Dla budżetu państwa z tytułu powstania i funkcjonowania firm demontujących i transportujących. Wynikające z przyrostu wartości obiektów i mieszkań, gruntów budowlanych i ornych Przeznaczenie środków finansowych zarezerwowanych w POKzA Szkolenia pracowników administracji publicznej w zakresie szczegółowych przepisów i procedur dotyczących azbestu. Utworzenie ośrodka referencyjnego badań i oceny ryzyka zdrowotnego z azbestem. Dofinansowanie powstawania Programów usuwania azbestu w ramach corocznego konkursu. Oczyszczanie miejsc publicznych. Budowa składowisk odpadów azbestowych, (chwilowo niedostępne). Monitorowanie realizacji Programu. Działalność informacyjno-popularyzacyjna w mediach na temat bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest oraz sposobów ich usuwania Zarządzanie POKzA Interdyscyplinarność POKzA wymaga koordynacji pracy wszystkich jednostek i instytucji odpowiedzialnych za realizację poszczególnych zadań lub pośrednio biorących udział w ich realizacji. Dlatego też zadania przewidziane Programem są realizowane na trzech poziomach: centralnym Rada Ministrów, minister właściwy do spraw gospodarki w strukturze ministerstwa Główny Koordynator Programu, wojewódzkim samorząd województwa, lokalnym samorząd powiatowy, samorząd gminny. Minister Gospodarki powołał Głównego Koordynatora, który jest odpowiedzialny za współdziałanie poszczególnych jednostek i instytucji oraz podejmowanie inicjatyw we wdrażaniu Programu. Utworzona została również Rada Programowa jako organ inicjatywny, opiniodawczy i doradczy. Rada liczy 37 członków i w jej skład wchodzą przedstawiciele zainteresowanych resortów, instytutów, wszystkich urzędów marszałkowskich oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych. Dla usprawnienia pracy Rady powołano 2 komisje problemowe: komisję budżetową, komisję legislacyjną, Zmodyfikowany POKzA w sposób bardziej skuteczny ma wpłynąć na realizację założeń POKzA, uwzględniając doświadczenia z pierwszych lat funkcjonowania Programu. 17 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 18\n19 6. PROCEDURY BEZPIECZNEGO POSTĘPOWANIA Z WYROBAMI ZAWIERAJĄCYMI AZBEST Procedury są swego rodzaju przewodnikiem dla osób i instytucji uczestniczących w procesach unieszkodliwiania azbestu. Problematyka bezpiecznego postępowania z wyrobami i odpadami zawierającymi azbest została uszeregowana w IV grupach tematycznych obejmujących łącznie 6 procedur, które schematycznie przedstawiono na następnych stronach. Poniżej omawiamy poszczególne procedury od 1 do 5 z pominięciem procedury 6 z powodu braku potrzeby stosowania jej w specyfice Miasta Świnoujście między innymi z powodu niewystępowania i nieplanowania realizacji składowiska odpadów azbestowych. GRUPA I Procedury obowiązujące właścicieli i zarządzających obiektami, instalacjami i urządzeniami zawierającymi azbest lub wyroby zawierające azbest. Procedura 1 i urządzeń. Procedura 2 dotycząca obowiązków w czasie użytkowania obiektów, instalacji dotycząca obowiązków przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest GRUPA II Procedury obowiązujące wykonawców prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest wytwórców odpadów niebezpiecznych. Procedura 3 dotycząca postępowania przy pracach przygotowawczych do usunięcia wyrobów zawierających azbest. Procedura 4 dotycząca prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest wytwarzaniu odpadów niebezpiecznych, wraz z oczyszczaniem obiektu (terenu) instalacji. GRUPA III Procedura obowiązująca prowadzących działalność w zakresie transportu odpadów niebezpiecznych zawierających azbest. Procedura 5 dotycząca przygotowania i transportu odpadów niebezpiecznych zawierających azbest. GRUPA IV Procedura obowiązująca zarządzających składowiskami odpadów niebezpiecznych zawierających azbest. Procedura 6 dotycząca składowania odpadów na składowisku przeznaczonym do wyłącznego składowania odpadów zawierających azbest lub innym, spełniającym odpowiednie warunki techniczne. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 19 18\n20 PROCEDURA 1 Obowiązki i postępowanie właścicieli oraz zarządców przy użytkowaniu obiektów i terenów z wyrobami zawierającymi azbest. Sporządzenie Oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest Przeprowadzenie inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest Opracowanie corocznego planu kontroli jakości powietrza dla pomieszczeń zawierających azbest Sporządzenie informacji dla wójta/burmistrza/prezydenta (osoby fizyczne) bądź Marszałka Województwa (osoby prawne) Opracowanie instrukcji bezpiecznego postępowania i ochrony przed narażeniem na pył azbestowy Oznakowanie pomieszczeń, gdzie znajdują się urządzenia lub instalacje z wyrobami zawierającymi azbest Zaznaczenie na planach sytuacyjnych terenu miejsc z wyrobami zawierającymi azbest Cel procedury Celem procedury jest przedstawienie zakresu obowiązków oraz zasad postępowania właścicieli i zarządców budynków, budowli, instalacji i urządzeń oraz terenów gdzie znajduje się azbest lub wyroby zawierające azbest. Wyznacza ona obowiązki i kierunki działań, jakie obowiązani są podejmować właściciele/zarządzający obiektami, na których zidentyfikowano wyroby zawierające azbest. Procedura dotyczy więc- mówiąc skrótowo - bezpiecznego ich użytkowania. Opis szczegółowy Obecnie właściciel lub zarządca budynku, budowli, instalacji lub urządzenia technicznego oraz terenu gdzie znajdują się wyroby zawierające azbest ma obowiązek sporządzenia - Oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest zwanej dalej Oceną. Od dnia 18 września 2010 r. obowiązuje nowy wzór arkusza ocen aczkolwiek kwalifikacja do trzech stopni pilności nie uległa zmianie. Właściciele lub zarządcy, którzy spełnili ten obowiązek wcześniej sporządzają następne oceny w terminach wynikających z warunków poprzedniej Oceny tzn.: Po 5-u latach jeżeli wyroby zawierające azbest są w dobrym stanie technicznym i nieuszkodzone, Po 1-m roku jeżeli przy poprzedniej Ocenie ujawnione zostały drobne (do 3% powierzchni wyrobów) uszkodzenia. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 20 19\n21 Wyroby, które posiadały lub posiadają duże i widoczne uszkodzenia powinny zostać bezzwłocznie usunięte. Na podstawie przeprowadzonej Oceny... osoba fizyczna (niebędąca przedsiębiorcą), a wykorzystująca/użytkująca wyroby zawierające azbest ujmuje wynik inwentaryzacji w "Informacji o wyrobach zawierających azbest" i przedkłada ją rokrocznie w terminie do dnia 31 stycznia odpowiednio wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi gminy. Osoby prawne przedkładają taką samą informację marszałkowi województwa. Należy pamiętać, iż Informację... sporządza się w dwóch egzemplarzach: jeden egzemplarz przedkłada się w formie pisemnej właściwemu organowi; drugi egzemplarz przechowuje się przez okres jednego roku, do czasu sporządzenia następnej informacji. Właściciel lub zarządca zobowiązany jest do przeprowadzenia inwentaryzacji (spisu z natury) wyrobów zawierających azbest. Informacje przedkłada się corocznie, celem wykazania ewentualnych zmian w ilości posiadanych wyrobów zawierających azbest, co pozwoli na ocenę zagrożenia dla ludzi i środowiska w danym rejonie a także na zaktualizowanie ewidencji. Aktualnie posiadana wiedza na temat zasobów zdobyta w toku inwentaryzacji przeprowadzonej w bieżącym roku powinna stanowić bazę wyjściową do dalszego prowadzenia gospodarki azbestem. Właściciel lub zarządca budynku, budowli, instalacji lub urządzenia oraz terenu, gdzie występują wyroby zawierające azbest, ma ponadto obowiązki: Oznakowania pomieszczeń, gdzie znajdują się urządzenia lub instalacje z wyrobami zawierającymi azbest odpowiednim znakiem ostrzegawczym dla azbestu; Opracowania i wywieszenia na widocznym miejscu instrukcji bezpiecznego postępowania i ochrony przed narażeniem na pył azbestowy; Zaznaczenia na planie sytuacyjnym terenu miejsc z wyrobami zawierającymi azbest (nie dotyczy osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami). Należy podać nazwę i numer dokumentu oraz datę jego ostatniej aktualizacji, w którym zostały oznaczone miejsca występowania wyrobów zawierających azbest, w szczególności planu sytuacyjnego terenu instalacji lub urządzenia zawierającego azbest, dokumentacji technicznej). Ponadto, jeżeli w budynku, budowli, instalacji lub urządzeniu oraz na terenie znajdują się wyroby zawierające azbest o gęstości objętościowej mniejszej niż 1000 kg/m 3 (tzw. miękkie ), lub jeżeli wyroby zawierają azbest krokidolit, a także, gdy te wyroby znajdują się w zamkniętych pomieszczeniach, lub istnieje uzasadniona obawa dużej emisji azbestu do środowiska właściciel lub zarządca powinien opracować plan kontroli jakości powietrza (monitoringu), a jego wyniki uwzględnić przy dalszej eksploatacji lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 21 20\n22 PROCEDURA 2 Obowiązki i postępowanie właścicieli i zarządców przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest z obiektów lub terenów. Podjęcie decyzji o usuwaniu wyrobów zawierających azbest Identyfikacja azbestu w wyrobach przeznaczonych do usunięcia przez uprawnione laboratorium (alternatywnie) Zgłoszenie właściwemu organowi architektonicznobudowlanemu (Starostwo Powiatowe) na 30 dni przed rozpoczęciem prac zamiaru usuwania wyrobów zawierających azbest lub w szczególnych przypadkach uzyskania pozwolenia na budowę Dokonanie wyboru wykonawcy prac i zlecenia wykonania prac. Określenie obowiązków stron, również w zakresie zabezpieczenia przed emisją azbestu Poinformowanie mieszkańców/użytkowników obiektu o usuwaniu niebezpiecznych materiałów i sposobach zabezpieczenia Uzyskanie od wykonawcy prac oświadczenia o prawidłowości wykonania prac oraz o oczyszczeniu terenu z pyłu azbestowego, z zachowaniem właściwych przepisów technicznych i sanitarnych oraz jego przechowywanie, przez co najmniej 5 lat Opis procedury Procedura dotyczy obowiązków i sposobów postępowania właścicieli lub zarządzających obiektami z zabudowanymi wyrobami z azbestem w toku czynności zmierzających do usunięcia wyrobów azbestowych. Cel procedury Celem procedury jest przedstawienie zakresu obowiązków i postępowania właścicieli i zarządców budynków, budowli, instalacji lub urządzeń oraz terenów z wyrobami zawierającymi azbest przed i w czasie wykonywania prac usuwania lub zabezpieczania takich wyrobów. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 22 21\n23 Zakres procedury Zakres procedury obejmuje okres od podjęcia decyzji o zabezpieczeniu lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest, do zakończenia tych robót i uzyskania stosownego oświadczenia wykonawcy prac. Szczegółowy opis: Właściciel lub zarządca budynku, budowli, instalacji lub urządzenia oraz terenu, gdzie znajduje się azbest lub wyroby zawierające azbest powinien dokonać identyfikacji rodzaju i ilości azbestu w użytkowanych wyrobach. Badanie takie powinno być wykonane przez uprawnione do takich prac akredytowane laboratorium. Identyfikacja azbestu powinna nastąpić w okresie użytkowania wyrobów, jeszcze przed rozpoczęciem wykonywania prac zabezpieczenia lub usuwania takich wyrobów. Identyfikacja jest wymagana o ile informacja o rodzaju azbestu, nie jest podana w innych dokumentach budowy przedmiotowego obiektu, bądź właściciel nie posiada takowej wiedzy. Wyniki identyfikacji azbestu powinny być uwzględniane przy: Sporządzaniu Oceny; Sporządzaniu informacji dla wójta, burmistrza, prezydenta gminy; Zlecenie wykonania prac zabezpieczania lub usuwania wyrobów zawierających azbest z wykonawcą tych prac wytwarzającym odpady niebezpieczne. Właściciel lub zarządca może zlecić innym fachowo przygotowanym osobom lub podmiotom prawnym przeprowadzenia czynności wykonania identyfikacji azbestu w wyrobach. W każdym przypadku powinno to mieć miejsce przed rozpoczęciem prac zabezpieczenia lub usuwania wyrobów zawierających azbest. Na podstawie art. 29 i 30 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1332) właściciel lub zarządca budynku, budowli, instalacji, urządzenia lub terenu z wyrobami zawierającymi azbest, ma obowiązek zgłoszenia właściwemu organowi architektonicznobudowlanemu (Starostwo Powiatowe) zamiaru wykonywania tych prac na 30 dni przed ich rozpoczęciem (procedura milczącej zgody ) jest to zgłoszenie robót budowlanych nie wymagających zezwolenia. Po dopełnieniu obowiązków formalno-prawnych, właściciel lub zarządca dokonuje wyboru wykonawcy prac wytwórcy odpadów. Zleca wykonanie prac zabezpieczenia lub usuwania wyrobów zawierających azbest oraz oczyszczenia budynku, budowli, instalacji lub urządzenia oraz terenu z azbestu. Właściciel/Zarządca może zawrzeć umowę z Wykonawcą. W umowie powinny być sprecyzowane obowiązki i uprawnienia stron. Niezależnie od obowiązków wykonawcy prac, właściciel lub zarządca powinien poinformować mieszkańców lub użytkowników budynku, budowli, instalacji lub urządzenia oraz terenu, o usuwaniu niebezpiecznych materiałów zawierających substancje stwarzające szczególne zagrożenie dla ludzi oraz sposobach zabezpieczenia przed tą szkodliwością. Na końcu właściciel lub zarządca powinien uzyskać od wykonawcy prac pisemne oświadczenie o prawidłowości wykonania prac i oczyszczenia terenu z pyłu azbestowego, a następnie przechowywać je przez okres co najmniej 5 lat, wraz z inną dokumentacją budynku, budowli, instalacji, urządzenia lub terenu. Wykonawca obowiązany jest wystawić i przekazać Właścicielowi/Zarządcy dokumenty takie jak karta ewidencji odpadu oraz karta przekazania odpadu, poświadczona przez uprawnione składowisko, że wymienione w niej odpady znalazły się w tym miejscu. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 23 22\n24 PROCEDURA 3 Dotycząca postępowania przy pracach przygotowawczych do usuwania wyrobów zawierających azbest. Przyjęcie zlecenia na wykonanie prac usuwania wyrobów zawierających azbest, wraz z oczyszczaniem miejsca prac z azbestem Określenie stanu środowiska przed przystąpieniem do prac, w tym strefy przyszłych prac Przygotowanie dokumentów ewidencji odpadów Opracowanie planu prac Przygotowanie miejsca i wskazanie tymczasowego sposobu magazynowania odpadów Opracowanie planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ( bioz ) Przeszkolenie pracowników Zawarcie porozumienia z zarządzającym składowiskiem odpowiednim dla odpadów zawierających azbest Przygotowanie rejestru pracowników narażonych na działanie azbestu Skompletowanie środków ochrony pracowników Zgłoszenie rozpoczęcia prac usuwania wyrobów zawierających azbest do właściwego organu nadzoru budowlanego, okręgowego inspektora pracy oraz inspektora sanitarnego Skompletowanie wyposażenia technicznego Organizacja zaplecza, w tym socjalnego i bhp Zawarcie umowy z laboratorium o prowadzenie monitoringu powietrza w przypadku, gdy zachodzi konieczność wykonania takich badań (żądanie właściciela) Cel procedury Celem procedury jest przedstawienie zasad postępowania podczas prac przygotowawczych do usuwania wyrobów zawierających azbest lub ich zabezpieczenia. Procedura dotyczy podmiotów gospodarczych zajmujących się gospodarką odpadami niebezpiecznymi (azbestem) oraz ich współpracy z właścicielem. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 24 23\n25 Zakres procedury Zakres procedury obejmuje całokształt prac oraz postępowania dotyczącego przygotowania do zabezpieczenia lub usuwania wyrobów zawierających azbest. Opis szczegółowy Wykonawca prac polegających na zabezpieczeniu lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest, jest w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 1987) - wytwórcą odpadów. Zgodnie z w/w ustawą jako wytwórcę odpadów rozumie się każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów(pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów. Wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Według obowiązującego prawa niedopuszczalne jest prowadzenie gospodarki odpadami azbestowymi przez osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami w żadnej skali. Zgodnie z obowiązującymi przepisami niedopuszczalny jest demontaż wyrobów azbestowych we własnym zakresie. Przestrzeganie prawa zobowiązuje każdego obywatela, który jest świadkiem takich praktyk (np. samodzielny demontaż) do powiadomienia odpowiednich służb (m.in. PIP, Sanepid, Nadzór Budowlany, Straż Miejska lub Policja). Wytwórcę odpadów obowiązuje postępowanie określone przepisami obowiązującej ustawy o odpadach. Obecnie Marszałek województwa zobowiązany jest do prowadzenia rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami. Wpisu do rejestru dokonuje się na wniosek lub z urzędu. Ewidencja odpadów. Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach ( t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1987) posiadacz odpadów, powinien prowadzić ewidencję powstających odpadów z zastosowaniem karty ewidencji odpadów prowadzonej odrębnie dla każdego rodzaju odpadu oraz karty przekazania odpadu (zgodnie ze wzorami określonymi w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 12 grudnia 2014r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (Dz.U. z 2014r., poz. 1973). Zgodnie z art. 237 podmioty, o których mowa w art. 73 i art. 75, obowiązane przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2012 roku o odpadach (Dz.U. z 2013 r. poz. 21) do sporządzania i składania zbiorczych zestawień danych o rodzajach i ilości odpadów, o sposobach gospodarowania nimi oraz o instalacjach i urządzeniach służących do odzysku i unieszkodliwiania tych odpadów (na podstawie art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach (Dz.U. z 2010 r. Nr 185, poz z późn. zm.) sporządzają i składają je za lata , stosując przepisy dotychczasowe, w terminie do 15 marca roku kolejnego za poprzedni rok kalendarzowy (tzw. rok sprawozdawczy)). Przepisy przejściowe obowiązują przez dwa lata do czasu utworzenia rejestru przez Marszałka województwa. Należy zaznaczyć iż, kto wbrew obowiązkowi, nie sporządza i nie przekazuje tych zbiorczych zestawień danych, sprawozdań lub wykazu zakładów przetwarzania lub wykonuje ten obowiązek nieterminowo lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym podlega karze, o której mowa w art. 200 ustawy o odpadach. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 25 24\n26 Dotychczasowe decyzje zatwierdzające program gospodarki odpadami niebezpiecznymi i decyzje zatwierdzające program gospodarki odpadami, wydane na podstawie przepisów dotychczasowych, wygasają z dniem wejścia w życie nowej ustawy o odpadach, z zastrzeżeniem art. 232 ust. 3 (art. 231 ust. 1). Informacje o wytwarzanych odpadach i o sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami, złożone na podstawie przepisów dotychczasowych, tracą ważność z dniem wejścia w życie nowej ustawy o odpadach (art. 231 ust. 2). Po dopełnieniu obowiązków wynikających z ogólnych zasad postępowania wykonawca prac uprawniony jest do przyjęcia zlecenia na wykonanie prac zabezpieczenia lub usuwania wyrobów zawierających azbest wraz z oczyszczaniem miejsca prac z azbestem. Dla prawidłowego przyjęcia takiego zlecenia, koniecznym jest określenie stanu środowiska przed przystąpieniem do prac, w tym strefy przyszłych prac. Pozwoli to na określenie stopnia narażenia na azbest w miejscu pracy oraz prawidłowe przygotowanie planu prac. Plan pracy powinien być sporządzony zgodnie ze stosownymi przepisami i zawierać: określenie rodzaju azbestu w wyrobach przeznaczonych do usunięcia, aktualną ocenę, przewidywaną ilość wytwarzanych odpadów do usunięcia, ustalenie odpowiednich sposobów usuwania wyrobów zawierających azbest, określenie rodzajów i metod pracy, określenie sposobów eliminowania lub ograniczenia uwalniania się pyłu azbestu do powietrza. Następnie powinien zostać opracowany Plan Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia, zwany planem BIOZ, obejmujący m.in. Informacje dotyczące przewidywanych zagrożeń, występujących podczas realizacji robót budowlanych, określającą skalę i rodzaje zagrożeń oraz miejsca i czas wystąpienia, Informacje o wydzieleniu i oznakowaniu miejsc prowadzenia robót budowlanych, stosownie do rodzaju zagrożenia, Informację o sposobie prowadzenia instruktażu pracowników przed przystąpieniem do realizacji robót szczególnie niebezpiecznych w tym: określenia zasad postępowania w przypadku wystąpienia zagrożenia, konieczność stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, zabezpieczającej przed skutkami zagrożeń, zasady bezpośredniego nadzoru nad pracami szczególnie niebezpiecznymi, przez wyznaczone w tym celu osoby, Określenie sposobu przechowywania i przemieszczania materiałów, wyrobów, substancji oraz preparatów niebezpiecznych na terenie budowy, Wskazanie środków technicznych i organizacyjnych, zapobiegających niebezpieczeństwom wynikającym z wykonywania robót budowlanych w strefach szczególnego zagrożenia zdrowia lub w ich sąsiedztwie. Pracodawca ma obowiązek zapoznania pracowników lub ich przedstawicieli z planem prac, szczególnie dotyczącego bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. Wykonawca prac ma obowiązek przeszkolenia wszystkich osób pozostających w kontakcie z azbestem, pracowników bezpośrednio zatrudnionych, kierujących i nadzorujących prace w zakresie bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest i ich odpadami a także bezpieczeństwa i higieny takich prac. Szkolenie powinno być przeprowadzone zgodnie z przepisami odpowiedniego rozporządzenia Ministra Pracy, przez upoważnioną do takiej działalności instytucję i potwierdzone odpowiednim świadectwem lub zaświadczeniem. Skompletowanie środków ochrony pracowników tj. odpowiednich ubrań roboczych w takiej ilości, aby zabezpieczyć pracowników przez cały czas trwania robót i oczyszczania terenu po tych robotach. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 26 25\n27 Wykonawca zobowiązany jest do zgłoszenia rozpoczęcia prac usuwania wyrobów zawierających azbest do właściwego organu nadzoru budowlanego, okręgowego inspektora pracy oraz właściwego inspektora sanitarnego w terminie minimum 7 dni przed rozpoczęciem prac. Pracodawca będący wytwórcą odpadów niebezpiecznych, zawierających azbest zobowiązany jest do przygotowania, prowadzenia i przechowywania rejestru pracowników narażonych na działanie azbestu. Celem zapewnienia składowania odpadów niebezpiecznych powstałych po usuwaniu wyrobów zawierających azbest, wytwórca odpadów powinien przed przeprowadzeniem robót, zawrzeć porozumienie z zarządzającym składowiskiem odpowiednim dla odpadów niebezpiecznych zawierających azbest. Ważne znaczenie dla prawidłowego przygotowania robót na skompletowanie wyposażenia technicznego, w tym narzędzi ręcznych i wolnoobrotowych, narzędzi mechanicznych, urządzeń wentylacyjnych oraz podstawowego sprzętu przeciwpożarowego. Na tym etapie należy też zabezpieczyć techniczne środki zapobiegające emisji azbestu w miejscu pracy oraz środowisku w zależności od określenia stanu środowiska, dokonanego przed przystąpieniem do wykonywania prac. Jeżeli usuwane wyroby o gęstości objętościowej mniejszej niż 1000kg/m 3, a także zawierające krokidolit oraz wyroby znajdujące się w pomieszczeniach zamkniętych niezbędne jest zawarcie umowy z laboratorium upoważnionym do prowadzenia monitoringu powietrza. Duże znaczenie ma również przygotowanie i organizacja zaplecza budowy, w tym części socjalnej, obejmującej: urządzenia sanitarno-higieniczne, z możliwością umycia się i natrysku po pracy w kontakcie z azbestem, pomieszczenia na szatnie czyste i brudne, pomieszczenia dla spożywania posiłków oraz regeneracji. W planie prac w zależności od wielkości lub specyfiki budynku, budowli, instalacji lub urządzenia, a również terenu, gdzie prowadzone będą prace zabezpieczenia lub usuwania wyrobów zawierających azbest a także występującego stopnia narażenia na azbest mogą zostać określone również inne niezbędne wymagania. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 27 26\n28 PROCEDURA 4 Dotycząca prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest, wytwarzaniu odpadów niebezpiecznych, wraz z oczyszczaniem obiektu/ terenu/ instalacji azbestu Zabezpieczenie obiektu i terenu wokół obiektu Izolowanie miejsc pracy Wytwarzanie odpadów zawierających azbest Pakowanie odpadów Oznakowanie odpadów Wystawienie dokumentów ewidencyjnych odpadów Karta ewidencji odpadu Karta przekazania odpadów Przygotowanie odpadów do odbioru Oczyszczenie pola prac i otoczenia terenu robót z pozostałości azbestu Przedstawienie dokumentu stwierdzającego rzetelność wykonania prac i oczyszczenie terenu z azbestu Cel procedury Celem procedury jest przedstawienie zakresu obowiązków i zasad postępowania wykonawców prac polegających na zabezpieczeniu lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest będących, w zrozumieniu ustawy o odpadach wytwórcami odpadów niebezpiecznych. Zakres procedury Zakres procedury obejmuje okres od rozpoczęcia do zakończenia prac polegających na zabezpieczeniu lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest wytwarzaniu odpadów niebezpiecznych, wraz z oczyszczaniem budynku, budowli, instalacji lub urządzenia i terenu z pozostałości azbestu. Opis szczegółowy Na początku należy wykonać odpowiednie zabezpieczenia obiektu, będącego przedmiotem prac i miejsc ich wykonywania, a także terenu wokół przed emisją pyłu azbestu, która może nastąpić w wyniku prowadzenia prac. Ogrodzenie terenu powinno nastąpić z zachowaniem bezpiecznej odległości od traktów komunikacyjnych dla pieszych, nie mniej niż 1 m przy zastosowaniu osłon. Teren prac należy ogrodzić poprzez oznakowanie taśmami ostrzegawczymi w kolorze biało-czerwonym i umieszczenie tablic ostrzegawczych z napisami Uwaga! Zagrożenie azbestem!, Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony lub Zagrożenie azbestem krokidolitem. Przy pracach elewacyjnych powinny być stosowane odpowiednie kurtyny zasłaniające fasadę obiektu, aż do gruntu, a teren wokół objęty kurtyną, powinien być wyłożony grubą folią, dla łatwego oczyszczania po każdej zmianie roboczej. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 28 27\n29 Ogólne zasady postępowania przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest określają następujące wymagania techniczne: nawilżania wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem i utrzymywanie w stanie wilgotnym przez cały czas pracy, demontażu całych wyrobów (płyt, rur, kształtek itp.) bez jakiegokolwiek uszkodzenia, tam gdzie jest to technicznie możliwe, odspajania wyrobów trwale związanych z podłożem przy stosowaniu wyłącznie narzędzi ręcznych lub wolnoobrotowych narzędzi mechanicznych, wyposażonych w miejscowe instalacje odciągające powietrze, prowadzenia kontrolnego monitoringu powietrza, w przypadku występowania stężeń pyłu azbestu, przekraczających dopuszczalne wartości dla miejsca pracy, składowanie na tej samej zmianie roboczej, usuniętych odpadów zawierających azbest, po ich szczelnym opakowaniu na miejscu tymczasowego magazynowania odpadów, codzienne, staranne oczyszczanie strefy prac i terenu wokół, dróg wewnętrznych oraz maszyn i urządzeń z wykorzystaniem podciśnieniowego sprzętu odkurzającego, zaopatrzonego w filtry o dużej skuteczności ciągu (99,99% lub na mokro). Niedopuszczalne jest ręczne zamiatanie na sucho, jak również czyszczenie pomieszczeń i narzędzi pracy przy użyciu sprężonego powietrza. Dobre praktyki przy pracach polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest proponują aby w przypadku prowadzenia prac z wyrobami azbestowo-cementowymi, których gęstość objętościowa wynosi mniej niż 1000kg/m 3 (tzw. miękkie), a także z innymi wyrobami, których powierzchnia jest, w widoczny sposób uszkodzona lub zniszczona lub, jeżeli prace prowadzone są na obiektach, z wyrobami zawierającymi azbest krokidolit, lub też w pomieszczeniach zamkniętych to powinny być zastosowane szczególne zabezpieczenia strefy prac i ochrony pracowników oraz środowiska, niezależnie od ogólnych zasad postępowania. Należą do nich: komory dekontaminacyjne (śluzy) dla całych pomieszczeń lub stanowiące łącznik izolacyjny między pomieszczeniem stanowiącym strefę prac, a innymi pomieszczeniami lub na zewnątrz obiektu, zaostrzone rygory przestrzegania stosowania środków ochrony osobistej, inne metody, określone na etapie prac przygotowawczych. W obiekcie przylegającym do strefy prac, należy zastosować odpowiednie zabezpieczenia, w tym uszczelnienie otworów okiennych i drzwiowych, a także inne, właściwe dla stopnia narażenia, środki zabezpieczające. Wszystkie zdemontowane wyroby zawierające azbest powinny być szczelnie opakowane w folie z polietylenu, lub polipropylenu o grubości nie mniejszej niż 0,2 mm i zamykane w sposób uniemożliwiający przypadkowe otwarcie (zgrzewem ciągłym lub taśmą klejącą). Niedopuszczalne jest stosowanie worków papierowych. Odpady powstałe z wyrobów o gęstości objętościowej większej niż 1000kg/m 3 a więc płyty i rury azbestowo-cementowe, lub ich części powinny być szczelnie opakowane w folie. Pył azbestowy oraz odpady powstałe z wyrobów o gęstości objętościowej mniejszej niż 1000kg/m 3 powinny być zestalone przy użyciu cementu lub żywic syntetycznych i po związaniu spoiwa szczelnie zapakowane w folię. Pakowanie usuniętych wyrobów zawierających azbest powinno odbywać się wyłącznie do opakowań przeznaczonych do ostatecznego składowania i wyraźnie oznakowane, w sposób określony dla azbestu. Etykiety i zamieszczone na nich napisy powinny być trwałe, nieulegające zniszczeniu, pod wpływem warunków atmosferycznych i czynników mechanicznych. Dla usuniętych odpadów niebezpiecznych zawierających azbest oraz ich transportu na składowisko odpadów niebezpiecznych, stosuje się: Kartę ewidencji odpadu, Kartę przekazania odpadów. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 29 28\n30 Po zakończeniu prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest wytwarzaniu odpadów niebezpiecznych wykonawca prac ma obowiązek dokonania prawidłowego oczyszczenia strefy prac i otoczenia z pozostałości azbestu. Oczyszczenie powinno nastąpić przez zastosowanie urządzeń filtracyjno-wentylacyjnych z wysokoskutecznym filtrem (99,99%) lub na mokro. Wykonawca prac ma obowiązek przedstawienia właścicielowi lub zarządcy obiektu, będącego przedmiotem prac oświadczenia stwierdzającego rzetelność wykonania prac i oczyszczenie terenu z azbestu. W przypadku, kiedy przedmiotem prac były wyroby o gęstości objętościowej mniejszej niż 1000kg/m 3 lub wyroby mocno uszkodzone i zniszczone lub prace obejmowały wyroby zawierające azbest krokidolit lub prowadzone były w pomieszczeniach zamkniętych, wykonawca prac ma obowiązek przedstawienia wyników badania powietrza przeprowadzonego przez uprawnione do tego laboratorium lub instytucję. W przypadkach wykonywania prac na zewnątrz nie ma obowiązku wykonywania pomiarów czystości powietrza chyba, że właściciel tego zażąda od wykonawcy. Koszt wykonania takich badań spoczywa na właścicielu, a obowiązek ich wykonania lub zlecenia na wykonawcy prac. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 30 29\n31 PROCEDURA 5 Dotycząca przygotowania i transportu odpadów zawierających azbest. Uzyskanie od starosty właściwego ze względu na miejsce siedziby zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie transportu odpadów zawierających azbest Odbiór odpadów zawierających azbest od poprzedniego posiadacza Przygotowanie pojazdu do przewozu odpadów niebezpiecznych Przygotowanie dokumentów Dokument przewozowy z opisem przewożonych towarów niebezpiecznych Zaświadczenie ADR z przeszkolenia kierowcy pojazdów przewożących towary niebezpieczne Karta przekazania odpadu Sprawdzenie prawidłowości i szczelności opakowania Załadunek odpadów w pakietach foliowych Zabezpieczenie ładunku przed przesuwaniem Oznakowanie pojazdu zgodnie z umową ADR (nieobowiązkowe) Transport odpadów na składowisko przeznaczone do składowania odpadów zawierających azbest lub do miejsca tymczasowego gromadzenia Przekazanie odpadów Karta przekazania odpadu Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 31 30\n32 Cel procedury Procedura ta wskazuje podstawowe obowiązki podmiotu wykonującego transport odpadów niebezpiecznych, zawierających azbest. Formułuje zasady pakowania odpadów i przygotowania środka transportowego do przewożenia odpadów azbestowych. Procedura obowiązuje od momentu odbioru spakowanych prawidłowo odpadów azbestowych, poprzez czas przewozu ich do miejsca unieszkodliwienia aż do rozładunku i wystawienia potwierdzenia umieszczenia odpadów w miejscu do tego uprawnionym. Zakres procedury Zakres procedury obejmuje działania począwszy od uzyskania zezwolenia na transport odpadów niebezpiecznych zawierających azbest, poprzez pozostałe czynności i obowiązki transportującego takie odpady aż do ich przekazania na składowisko odpadów, przeznaczone do wyłącznego składowania odpadów zawierających azbest. Opis szczegółowy Posiadacz odpadów, który prowadzi działalność w zakresie zbierania lub transportu odpadów jest obowiązany uzyskać zezwolenie na prowadzenie tej działalności. Zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie transportu odpadów wydaje starosta, właściwy ze względu na miejsce siedziby lub zamieszkania posiadacza odpadów. W związku z nową ustawą o odpadach zezwolenia na transport odpadów wydane na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują ważność na czas na jaki zostały wydane, nie dłużej jednak niż do czasu upływu terminu do złożenia wniosku o wpis do rejestru prowadzonego przez marszałka (o którym mowa w art. 49 ust. 1 ustawy o odpadach), lub z dniem uzyskania wpisu do tego rejestru, w przypadku gdy wpis nastąpił w terminie wcześniejszym (art. 233 ust. 1 ustawy o odpadach). Do czasu utworzenia rejestru prowadzonego przez marszałka transportujący odpady są obowiązani do uzyskania zezwolenia na transport odpadów lub wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (rejestr starosty dotyczący transportu), na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 233 ust. 2). Wniosek o zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie zbierania lub transportu odpadów powinien zawierać: wyszczególnienie rodzajów odpadów przewidzianych do zbierania lub transportu, w przypadku gdy określenie rodzaju jest niewystarczające do ustalenia zagrożeń, jakie te odpady mogą powodować dla środowiska, właściwy organ może wezwać wnioskodawcę do podania podstawowego składu chemicznego i właściwości odpadów, oznaczenie obszaru prowadzenia działalności, wskazanie miejsca i sposobu magazynowania odpadów, wskazanie sposobu i środków transportu odpadów, przedstawienie możliwości technicznych i organizacyjnych pozwalających należycie wykonywać działalność w zakresie zbierania lub transportu odpadów, przewidywany okres wykonywania działalności w zakresie zbierania lub transportu odpadów. Przekazanie partii odpadów zawierających azbest przez wytwórcę odpadów innemu posiadaczowi odpadów niebezpiecznych, np. w celu ich dalszego transportu odbywa się z zastosowaniem Karty przekazania odpadu sporządzonej przez wytwórcę odpadów. Do obowiązków posiadacza odpadów niebezpiecznych prowadzącego działalność wyłącznie w zakresie ich transportu na składowisko należy: posiadanie Karty przekazania odpadu z potwierdzeniem przejęcia odpadu, posiadanie dokumentu przewozowego z opisem towarów (odpadów) niebezpiecznych, posiadanie świadectwa dopuszczenia pojazdu do przewozu odpadów niebezpiecznych, Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 32 31\n33 posiadanie przez kierowcę zaświadczenia ADR o ukończeniu kursu dokształcającego dla kierowców pojazdów przewożących towary niebezpieczne, oznakowanie pojazdu odblaskowymi tablicami ostrzegawczymi, utrzymanie czystości skrzyni ładunkowej pojazdu, sprawdzenie stanu opakowań i ich oznakowanie literą a, sprawdzenie umocowania sztuk przesyłki z odpadami w pojeździe. Transport odpadów niebezpiecznych zawierających azbest należy prowadzić z zachowaniem przepisów dotyczących transportu towarów niebezpiecznych spełniając określone w tych przepisach kryteria klasyfikacyjne. Odpady zawierające azbest pochodzące z budowy, remontu i demontażu obiektów budowlanych oraz odpady izolacyjne zawierające azbest, zgodnie z ADR zaliczone zostały do klasy 9 różne materiały i przedmioty niebezpieczne, z czego wynikają określone wymagania przy transporcie. Posiadacz odpadów, dokonujący ich transportu obowiązany jest do posiadania dokumentu przewozowego materiałów niebezpiecznych, który według ADR powinien zawierać: numer rozpoznawczy odpadu nadawanego do przewozu i jego pełną nazwę, klasę, do której należy odpad nadawany do przewozu, liczbę sztuk przesyłki, całkowitą ilość przewożonych odpadów, nazwy i adresy nadawcy oraz odbiorcy przewożonych odpadów (składowiska). Do przewożenia odpadów zawierających azbest mogą być używane samochody ciężarowe z nadwoziem skrzyniowym, bez przyczepy lub z jedną przyczepą. Pojazdy przewożące odpady niebezpieczne powinny być zaopatrzone w świadectwo dopuszczenia pojazdu do przewozu towarów niebezpiecznych. Świadectwo to wystawiane jest przez Dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego na podstawie badania technicznego pojazdu dokonanego przez okręgową stację kontroli pojazdów oraz sprawdzenia dokonanego przez Transportowy Dozór Techniczny. Kierowca wyznaczony do przewozu odpadów zawierających azbest obowiązany jest posiadać poza prawem jazdy zaświadczenie ADR ukończenia kursu dokształcającego kierowców pojazdów przewożących towary niebezpieczne. Każdy pojazd przewożący odpady zawierające azbest powinien być oznakowany dwiema odblaskowymi tablicami ostrzegawczymi bez numerów rozpoznawczych. Tablice te powinny być prostokątne, o wymiarach 30x40 cm, barwy pomarańczowej odblaskowej, dookoła otoczona czarnym nie odblaskowym paskiem o szerokości nieprzekraczającej 15mm. Po wyładowaniu odpadów tablice te nie mogą być widoczne na pojeździe stojącym lub poruszającym się po drodze. Przed każdym załadunkiem odpadów skrzynia ładunkowa pojazdu powinna być dokładnie oczyszczona, w szczególności z ostrych i twardych przedmiotów (np. gwoździ, śrub) nie stanowiących integralnej części nadwozia pojazdu. Wskazane jest wyłożenie podłogi skrzyni ładunkowej folią, w celu zabezpieczenia przed uszkodzeniom opakowań. Załadunek i rozładunek odpadów (palet, pojemników typu big-bag) powinny odbywać się przy wykorzystaniu dźwigu lub podnośnika. Transportujący odpady powinien odmówić przyjęcia przesyłki odpadów, która nie posiada oznakowania wyrobów i odpadów zawierających azbest oraz w przypadku, gdy opakowanie zostało uszkodzone przy załadunku. Sztuki przesyłki z odpadami zawierającymi azbest powinny być ułożone i umocowane na pojeździe tak, aby w czasie ich przewozu nie przesuwały się oraz nie były narażone na tarcie, wstrząsy, przewracanie się i wypadnięcie z pojazdu. W trakcie przewozu ładunek powinien być dokładnie zabezpieczony folią lub plandeką przed uszkodzeniem. Po każdym wyładunku odpadów z pojazdu należy dokładnie sprawdzić, czy na powierzchni skrzyni ładunkowej nie znajdują się pozostałości po przewożonych odpadach. W razie stwierdzenia takiej pozostałości należy niezwłocznie ją usunąć oraz dokładnie oczyścić pojazd i jego wyposażenie z zachowaniem zasad przewidzianych dla prac przy usuwaniu azbestu. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 33 32\n34 Odpady niebezpieczne zawierające azbest transportowane są na składowisko przeznaczone do wyłącznego składowania odpadów zawierających azbest. Tam następuje ich przekazanie następnemu posiadaczowi odpadów zarządzającemu składowiskiem i potwierdzenie tego faktu na Karcie przekazania odpadu. 7. PLAN OCHRONY ZDROWIA MIESZKAŃCÓW PRZED SZKODLIWOŚCIĄ AZBESTU 7.1. Ogólne zasady ochrony zdrowia mieszkańców Zawarte niżej w punktach niniejszego opracowania informacje i wskazówki jednoznacznie definiują prawidłowe postępowanie z wyrobami zawierającymi azbest od strony zdrowotnej i środowiskowej. Na terenie Miasta Świnoujście należy dołożyć staranności w prowadzeniu i ciągłym monitorowaniu gospodarki wyrobami i odpadami azbestowymi. Stałe sprawozdawanie i regularne zamieszczanie zmian w zasobach Bazy Azbestowej (BA) to obowiązki, które wspomagać będą monitoring realizacji Programu. Zasoby wyrobów azbestowych znajdujące się na terenie Gminy Miasto Świnoujście, w stanie w jakim się one znajdują obecnie, w niewielkim stopniu wpływają na zawartość włókien azbestowych w powietrzu atmosferycznym. Generalnie stan ten z biegiem czasu będzie się naturalnie pogarszał, jeśli pozostawiłoby się te wyroby bez nadzoru. Korozja powierzchni, starzejące się wyroby będą w niewielkiej już perspektywie czasowej wywoływać w specyficznych warunkach atmosferycznych (suche lato) samoczynne pylenie, samouwalniających się włókien. Wówczas to poziom stężenia tych włókien może intensywnie się podwyższać. Szczególnie należy zwracać uwagę na przestrzeganie zasad bezpiecznego postępowania podczas prowadzenia prac przy usuwaniu wyrobów azbestowych. Udowodnione jest, że nieprawidłowe i niekontrolowane usuwanie powoduje zagrożenie dla środowiska pracy jaki środowiska naturalnego. Raz uwolnione włókna azbestowe pozostają w powietrzu na zawsze i cyrkulując w nim wywołują stan podwyższonego zagrożenia. Należy więc zadbać o ograniczenie emisji, czy wręcz jej wyeliminowanie. Skrupulatnie należy prowadzić ewidencję ilości usuwanych wyrobów zawierających azbest i dbać o kontrolowane ich przemieszczanie w miejsce unieszkodliwienia (składowiska specjalistyczne). Do zadań samorządu prowadzących do eliminowania zagrożeń należą m.in.: działania edukacyjne i informacyjne, dotacje celowe na zorganizowanie akcji pakowania, transportowania i umieszczania na składowisku odpadów ujawnionych w trakcie inwentaryzacji. Wymienione wyżej działania prowadzą do osiągnięcia właściwej ochrony ludności i środowiska naturalnego przed skutkami narażenia na działanie pyłu azbestowego i są szczegółowo omówione w dalszych rozdziałach niniejszego opracowania Oddziaływanie azbestu na zdrowie W niektórych krajach negatywny wpływ włókien azbestowych na zdrowie ludzi znany był już od dawna. W Polsce na skutek różnych sytuacji, zarówno gospodarczych, jak i politycznych temat ten był długo tematem nieporuszanym. Sytuacja taka miała też miejsce w wielu innych krajach takich jak Niemcy, Belgia czy Holandia. Brak troski o zdrowie ludzi powoduje, że pomimo w większości krajów świata stosowanie azbestu jest już całkowicie zabronione to m.in. w Rosji i Chinach nadal trwa eksploatacja złóż azbestu oraz kwitnie przemysł azbestowy. W toku badań lekarskich oraz wieloletnich obserwacji stwierdzono kancerogenność (rakotwórczość) azbestu oraz wzmożone występowanie kilku chorób na skutek kontaktu z azbestem. Pył 33 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 34\n35 azbestowy ze względu na swoje właściwości pylicotwórcze i rakotwórcze (stwierdzono występowanie jednej odmiany nowotworu złośliwego międzybłoniaka opłucnej) uważany jest za jeden z pyłów, który stanowi największe zagrożenie dla pracowników i ludzi, którzy mają styczność z azbestem. Niestety, mimo niestosowania azbestu w Polsce już od 15 lat, nadal odnotowuje się nowe przypadki chorób azbestozależnych (następstwa zdrowotne mogą pojawić się w trakcie pracy z azbestem, jak również wiele lat po zaprzestaniu). Jest to spowodowane specyficznym mechanizmem biologicznego działania tych włókien. Azbest posiada tę wyjątkową cechę wśród swoich własności fizycznych, że zbudowany jest z wielu drobnych włókien. Jego biologiczna agresywność związana jest ze stopniem penetracji i ilością włókien w układzie oddechowym. Szczególnie duże znaczenie ma średnica poszczególnych włókien, długość natomiast odgrywa mniejszą rolę. Włókna cienkie o średnicy mniejszej niż 3 µm przenoszone są łatwiej i dlatego odkładają się w końcowych odcinkach dróg oddechowych, natomiast włókna grube o średnicy powyżej 5 µm, zatrzymują się w górnych odcinkach dróg oddechowych. Dla przykładu można podać, iż skręcone włókna chryzotylu o dużej średnicy zatrzymują się wyżej natomiast igłowate włókna azbestów amfibolowych z łatwością przenikają do obrzeży płuc. Największe zagrożenie dla organizmu stanowią włókna o średnicy mniejszej od 3 µm i długości powyżej 5 µm, są to tak zwane włókna respirabilne. W narażeniu na pył azbestowy wyróżnia się ekspozycję: zawodową, domową (parazawodową), środowiskową. Poszczególne ekspozycje różnią się znacznie m.in. wielkością stężeń włókien, ich rozmiarami oraz długością trwania narażenia, a co z tym idzie skutkami dla zdrowia i stopniem ryzyka wystąpienia niektórych nowotworów złośliwych. Niestety włókna azbestu, które mają możliwość wniknięcia do organizmu człowieka poprzez układ oddechowy już nigdy nie mogą być z niego wydalone. Włókna azbestowe, które dostałyby się do organizmu poprzez układ pokarmowy, na skutek jego budowy oraz środowiska w nim panującego, nie są szkodliwe i są wydalane z organizmu. Na podstawie szczegółowych badań nie stwierdzono szkodliwości włókien azbestowych wchłoniętych tą drogą. Z tego powodu, jak i wobec małej możliwości uwalniania się takich włókien z rur wodociągowych, nie zaleca się prowadzenia wymian istniejących wodociągów azbestowych na nowoczesne tworzywowe. Prace prowadzone w czasie takiej wymiany mogą być w dużym stopniu dodatkowym zagrożeniem dla środowiska oraz dla osób bezpośrednio przebywających w strefie prac. Istnieje bowiem możliwość nawet nieumyślnego uszkodzenia takiego wodociągu, a trzeba zaznaczyć że rury azbestowo-cementowe były wykonywane z dużym procentowym udziałem miękkiego azbestu tego najbardziej szkodliwego. Zaleca się więc unieczynnianie istniejących wodociągów, pozostawienie ich w ziemi, a jednocześnie położenie nowej sieci z materiałów alternatywnych. Oczywiście nie wolno zapomnieć o naniesieniu na wszelkie mapy informacji o istnieniu nieczynnego wodociągu azbestowo-cementowego (A-C). W związku z konkretną drogą oddziaływania (pokarmowa, oddechowa) włókien azbestu na organizm człowieka szczególnej ochronie muszą być poddawane drogi oddechowe i eliminowanie możliwości przypadkowego skażenia powietrza ponad wartości dopuszczalne. Dotyczy to zarówno maksymalnych stężeń w środowisku naturalnym, jaki w środowisku pracy. Badanie zawartości pyłu całkowitego zgodnie z normą PN-91/Z-04030/05, wynosi 0,5 mg/m 3. Oznaczanie stężenia liczbowego włókien respirabilnych zgodnie z normą PN-88/Z-04202/02, wynosi 0,1 włókna/cm Profilaktyka zagrożeń Dla maksymalnego zmniejszenia ryzyka narażenia na ekspozycję pyłem azbestowym należy stosować w przypadku prowadzenia prac środki ochrony osobistej w odniesieniu do osób 34 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 35\n36 zatrudnionych przy demontażu. Są nimi przede wszystkim maski i odzież ochronna, uniemożliwiające przedostanie się wolnych włókien do organizmu, poprzez filtrowanie powietrza w przypadku masek, oraz w przypadku stosowania odzieży ochronnej nierozprzestrzeniania skażenia poprzez wnikanie włókien w odzież codziennego użytku znajdująca się pod kombinezonem. Przestrzeganie zasad higieny osobistej po zakończeniu pracy oraz elementarnych zasad bezpieczeństwa podczas prac daje gwarancje praktycznie wyeliminowania zagrożeń. Do tego należy dołączyć dobre praktyki wobec otoczenia, a narażenie osób postronnych podczas prac z azbestem zostaje zminimalizowane praktycznie do zera. Monitoring powietrza, przeprowadzany zgodnie z przepisami dla dużych realizacji będzie tego najlepszym świadectwem oraz środkiem zapobiegawczym w przypadku wystąpienia przekroczeń dopuszczalnych stężeń. Z azbestem, jak i z większością innych czynników podwyższających ryzyko wystąpienia zagrożeń jest tak, że lepiej stosować nawet skomplikowaną profilaktykę, niż próbować walczyć ze skutkami ekspozycji. W wielu przypadkach taka walka jest skazana na niepowodzenie. Z uwagi na długi okres latencji (rozwoju) choroby, który w przypadku chorób od azbestowych wynosi od 20 do 40 lat, szczególną profilaktyką należy objąć dzieci i młodzież. Niedopuszczalne są praktyki przebywania dzieci w pomieszczeniach, w których jest zabudowany azbest. To samo dotyczy też pomieszczeń z tzw. płytkami PCV na podłodze. W tym drugim przypadku zarówno sama płytka zawiera domieszkę azbestu jak i spoiwo używane do ich montowania. Tego typu obiekty powinny być uzdatnione do bezpiecznego użytkowania w pierwszej kolejności i to najlepiej natychmiast. Kolejnym problemem szczególnie w obiektach o charakterze enklawy podwórkowej (głównie tereny wiejskie) jest samoczynne pylenie dachów eternitowych, których wiek (ponad 30 lat) i stan techniczny (uszkodzenia mechaniczne i korozyjne) to wywołują. W upalny i suchy dzień stężenia pyłu azbestowego przy bezwietrznej pogodzie w takich obiektach wykazują kilkunastokrotne nawet przekroczenia dopuszczalnych norm, z czego rzadko kto z użytkowników takich obiektów zdaje sobie sprawę. Zagrożenie jest więc ewidentne Profilaktyka w stosunku do osób zatrudnionych podczas prac usuwania azbestu Ze względu na bardzo szkodliwe oddziaływanie azbestu na człowieka, środowisko jego pracy oraz środowisko naturalne przepisy dotyczące prawidłowego postępowania podczas prac usuwania azbestu zostały określone w trzech rozporządzeniach: Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r., Nr 71, poz. 649), Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (DZ. U. z 2011 r, Nr 8, poz. 31), Rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14 października 2005 r. w sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów (Dz.U. z 2005 r., Nr 216, poz. 1824). Przepisy nakładają na zatrudnionych oraz zatrudniających określone obowiązki wynikające z konieczności stosowania profilaktyki antyazbestowej. Wykonawca prac zobowiązany jest do: przeszkolenia przez odpowiednią instytucję zatrudnionych pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów azbestowych, a także przestrzegania procedur dotyczących bezpiecznego postępowania w/w wyrobami, przygotowania przed rozpoczęciem prac szczegółowego planu prac usuwania wyrobów zawierających azbest, 35 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 36\n37 posiadania niezbędnego zaplecza technicznego i socjalnego zapewniającego prowadzenie prac zgodnie z planem oraz zabezpieczenie pracowników i środowiska przed narażeniem na działanie azbestu. Pracodawca zatrudniający pracowników do pracy z materiałami zawierającymi azbest (zabezpieczanie, usuwanie) powinien podejmować takie działania, które będą zmniejszać narażenie pracowników na działanie pyłu azbestowego, a także powinien ograniczyć jego stężenie w powietrzu (co najmniej do wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia określonego w przepisach). Do w/w działań pracodawcy możemy zaliczyć: ograniczenie do niezbędnego minimum liczby osób przydzielonych do prac oraz czasu trwania narażenia, zapewnienie takich maszyn, sprzętu i metod pracy, które przy wykonywaniu prac z azbestem eliminowałyby lub ograniczałyby do minimum powstawanie pyłu azbestowego, zapewnienie pracownikom odpowiedniego rodzaju odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej w tym ochrony układu oddechowego. Konieczność przeprowadzania szkoleń oraz instruktarzy, stosowania zasad i procedur bezpiecznego postępowania, wreszcie regularne przeprowadzanie badań lekarskich oraz prowadzenie rejestru pracowników i ich czasu pracy w środowisku potencjalnego zagrożenia wraz ze stosowaniem środków ochrony osobistej, dają gwarancje prawidłowo prowadzonej profilaktyki zagrożeń. Udostępnianie pracownikom odpowiedniego dożywiania oraz kierowanie ich na badania lekarskie pod kątem profilaktyki azbestowej dają gwarancję nie zapadalności w przyszłości na choroby odazbestowe. Odpowiedzialność za ten stan rzeczy podlegać musi częstym kontrolom prowadzonym przez upoważnione do tego organy Profilaktyka w stosunku do otoczenia Najlepszym działaniem profilaktycznym w stosunku do otoczenia byłoby wyeliminowanie azbestu z naszego otoczenia oczywiście to rozwiązanie jest trudne i wymagające czasu. Póki co, należy zadbać więc o ograniczanie ekspozycji oraz przestrzeganie zasad bezpiecznego postępowania. Wobec osób przebywających (mieszkających) w pobliżu strefy prac należy zastosować odpowiednie środki bezpieczeństwa. Informowanie o pracach, unikanie przebywania w pobliżu strefy prac, uszczelnianie obiektów położonych w strefie zagrożeń to podstawowe metody profilaktyki wobec środowiska. Ogólnie panująca niewiedza i brak świadomości ekologicznej wywołują reakcje paniczne w przypadku prowadzenia prac z azbestem w najbliższym otoczeniu, natomiast nie zauważa się zagrożeń wokół siebie. Wskazuje to na konieczność prowadzenia stałej działalności upowszechniającej wiedzę o oddziaływaniu azbestu wobec dotychczasowych zaniedbań w tej dziedzinie. Na terenie prac demontażowych lub składowiska azbestowego, gdzie rygory i procedury postępowania są przestrzegane z reguły nie występują przekroczenia norm, a w przypadku składowisk stężenia kształtują się na poziomie tła Likwidowanie skutków narażenia W czasie funkcjonowania w Polsce przemysłu wyrobów azbestowo-cementowych wiele osób zostało narażonych na kontakt z pyłem azbestowym. Na skutek migracji ludności na każdym terenie mogą się znaleźć osoby, które pracowały w przemyśle azbestowo-cementowym lub innym (szklarskim, motoryzacyjnym, włókienniczo - technicznym itp.) gdzie miały kontakt z azbestem. W przypadku ujawnienia takich osób należy je poinformować o przysługujących im prawach i świadczeniach leczniczych. Osoby te powinny być zarejestrowane w Centralnym Rejestrze Osób Narażonych na kontakt z azbestem prowadzonym przez Zakład Epidemiologii Środowiskowej Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi. Osoby te mają możliwość skorzystania ze szczególnych udogodnień i przywilejów w dziedzinie likwidowania skutków narażenia. Darmowe leki, raz w roku leczenie 36 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 37\n38 sanatoryjne to tylko część przywilejów, z których powinni korzystać poszkodowani. Istnieje również Miedzynarodowy Program Amiantus, którym mogą być objęci dawni pracownicy przemysłu azbestowego. Ludzie objęci tym programem mają szeroki dostęp do działań leczniczych (bezpłatne lekarstwa) a także pomocy finansowej oraz prawnej. Na całym świecie istnieją ośrodki prowadzące działania profilaktyczne i lecznicze w stosunku do osób poszkodowanych przez przemysł azbestowy. Podsumowując: Zachowanie należytej ostrożności, rozwaga i zdrowy rozsądek dają gwarancję niepowiększania grona osób poszkodowanych przez azbest. Z oczywistych więc względów, konieczne jest podczas realizacji Programu współdziałanie wszystkich służb związanych z szeroko pojętą tematyką azbestową. Tymi służbami są: Urząd Gminy, Państwowa Inspekcja Pracy, Inspekcja Sanitarna, Powiatowy Nadzór Budowlany, Inspekcja Ochrony Środowiska. Należy zadbać o przepływ informacji i współdziałanie pomiędzy nimi. 8. OPIS NAJLEPSZYCH DOSTĘPNYCH TECHNIK ZWIĄZANYCH Z PRACAMI PRZY AZBEŚCIE I DZIAŁANIA ALTERNATYWNE 8.1. Opis technik Demontaż odbywać się powinien z zachowaniem poniższych zasad i warunków technicznych. Odpady w stanie wilgotnym, po zdjęciu z obiektu należy natychmiast pakować w opakowania zbiorcze na paletach euro i zabezpieczane folią PE o grubości 0,2 mm. To samo dotyczy wyrobów wcześniej zdemontowanych, z zastrzeżeniem, że przed zapakowaniem muszą być dwustronnie zwilżone wodą. W opakowaniach zbiorczych może się znajdować do 500 kg płyt eternitowych. Mniejsze elementy, np. gąsiory lub płyty uszkodzone, pakować należy w osobne worki z folii PE. Następnie worki te należy umieścić na specjalnie przygotowanej palecie, w sposób uniemożliwiający ich przemieszczanie się. Przed przystąpieniem do prac, ustalić należy termin ich zakończenia po to, aby nie składować zapakowanych odpadów na placu budowy. Transportem własnym wykonawcy lub świadczonym przez wyspecjalizowaną firmę transportową, posiadającą odpowiedni sprzęt do przewozu materiałów zawierających azbest, odpady należy dostarczyć w opakowaniach zbiorczych na składowisko odpadów niebezpiecznych, z którym będą podpisane umowy i uzgodnione warunki dostaw. Przed rozpoczęciem prac, wykonać należy zabezpieczenia obiektu będącego przedmiotem prac i miejsc ich wykonywania, a także wyznaczenia strefy bezpieczeństwa wokół w związku z ewentualną emisją pyłu azbestu, która może nastąpić w wyniku prowadzenia prac. Ogrodzenie terenu (wyznaczenie stref), powinno być wykonane z zachowaniem bezpiecznej odległości od traktów komunikacyjnych dla pieszych, w przypadku gdy odległość będzie mniejsza niż 1 m, to przy zastosowaniu osłon. Teren prac należy ogrodzić poprzez oznakowanie taśmami ostrzegawczymi w kolorze biało-czerwonym i umieszczenie tablic ostrzegawczych z napisami: 8.2. Opis działań alternatywnych Uwaga! Zagrożenie azbestem!, Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony. Zgodnie z wymogami zawartymi w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. z 2004 r. Nr 71, poz. 649 z późn. zm.) oraz Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 5 sierpnia 2010 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. z 2010r. 37 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 38\n39 Nr 162, poz. 1089), wyroby azbestowe, które nie muszą być natychmiast usuwane mogą być użytkowane wyłącznie pod następującymi warunkami: szczelnego zabudowania wyrobów zawierających azbest bez naruszania ich powierzchni i struktury, lub pokrycie wyrobów lub powierzchni zawierających azbest szczelną powłoką z głęboko penetrujących środków wiążących azbest, posiadających odpowiednią aprobatę techniczną. W przypadkach innych, a szczególnie dachów z płyt eternitowych, stosowanie obudowy nie ma uzasadnienia ekonomicznego i technicznego. W przypadku Miasta Świnoujście należy jedynie rozpatrzyć tylko ten drugi wariant, potencjalnie możliwy do zastosowania. Wynika to ze specyfiki wyrobów, jakie pozostały do usunięcia w gminie. Jedyną w miarę sensowną metodą zabezpieczenia płyt eternitowych jest ich szczelne pokrycie farbą, czyli powłoką ciągłą w dodatku penetrującą materiał i wiążącą włókna azbestu, tak, aby nie dochodziło do samoczynnego pylenia. Metodę tą możemy zastosować tylko wówczas, gdy: jakość pokrycia eternitowego jest wysoka, to znaczy, że dach uzyskał maksymalnie 90 punktów podczas oceny i kolejna powinna być wykonana za 5 lat, nie ma widocznych uszkodzeń i pęknięć oraz dach nie jest porośnięty mchami lub porostami. Powłokę malarską można nakładać jedynie na gładką jednolitą powierzchnię, tak aby przyczepność podłoża była jak największa. W przypadkach odosobnionych należy wykonać oczyszczanie powierzchni dachu (oczywiście na mokro i używając szczotek z włosia ryżowego, tak aby nie powodować pylenia azbestu do powietrza). Możliwe jest również przygotowanie podłoża metodą chemiczną specjalnym preparatem aktywującym podłoże. Rys. 5. Przykład zabezpieczenia wykonanego powłoką malarską. (źródło: materiały własne) Większość producentów sugeruje, że do wykonania szczelnej powłoki konieczne jest wykonanie gruntowania podłoża preparatami zalecanymi dla danego typu farby, bądź rozcieńczoną farbą, oraz pokrycie płyt eternitowych dwoma albo nawet trzema warstwami farby. Pokrywanie dachu eternitowego takimi produktami jest metodą technicznie skuteczną, jednakże należy pamiętać, iż taką operację należy powtarzać w zasadzie corocznie, co znacząco wpływa na koszt utrzymania dachu w dobrym stanie technicznym. Nawet już jednokrotne pokrycie dachu szczelną powłoką malarską wiąże się ze sporymi kosztami. Po przeanalizowaniu obszernej oferty na rynku polskim, możemy stwierdzić, iż koszty farby, podkładu i środków do przygotowania powierzchni pokrycia dachu azbestowo-cementowego do malowania zawierają się w przedziale 20,00 30,00 zł/m 2. Dodatkowym kosztem wykonania zabezpieczenia jest naniesienie powłok malarskich, których koszt waha się w przedziale 15,00 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 39 38\n40 20,00 zł/m 2. Zatem koszt jednorazowego pokrycia 1 m 2 dachu specjalistyczną farbą zaczyna się od 35,00 zł/m 2. Przy założeniu, że średnio co 5 lat musimy takie malowanie powtórzyć całkowicie, a po roku uzupełniać to łączny koszt tych zabiegów przewyższy koszt wykonania nowego dachu w technologii blachy stalowej lub blachodachówki wraz z montażem. Z całą więc pewnością należy podkreślić, iż zabezpieczenie dachu eternitowego szczelną powłoką malarską, pomimo technicznej poprawności jest ekonomicznie nieuzasadnione. Ponadto wiadomo, że tego typu praktyki nie wyeliminują wyrobów azbestowych, co jest obowiązkowe do roku FINANSOWANIE PRAC ZWIĄZANYCH Z USUWANIEM AZBESTU DOSTĘPNE FUNDUSZE I PROGRAMY Rządowy Program usuwania azbestu przyjęty przez Radę Ministrów w maju 2002 r., jak również aktualnie już obowiązujący nowy Program Oczyszczenia Kraju z Azbestu na lata (POKzA) wskazują (a właściwie jedynie sugerują) źródła finansowania działań związanych z usuwaniem azbestu. W wymienionych programach nie ma mowy o skierowaniu środków w ramach ich funkcjonowania na usuwanie wyrobów/odpadów zawierających azbest ani na gospodarkę nimi (wydatki takie jak: np. budowa składowisk, akcje usuwania itp.). Główny, a wręcz całkowity ciężar kosztów przeniesiony jest na właścicieli obiektów, na których znajduje się azbest. Według zapisów w w/w Programach prace związane z usuwaniem azbestu powinny być finansowane ze środków własnych właścicieli. W ramach realizacji POKzA przewiduje się jedynie środki budżetowe na działalność szkoleniową i informacyjną przede wszystkim dla pracowników administracji (głównie samorządowej). Część środków skierowana jest na realizację zadań polegających na inwentaryzowaniu zasobów azbestowych w terenie i przygotowanie programów ich usuwania, rozdzielanych raz w roku w drodze konkursu organizowanego przez Ministra Rozwoju. Należy pamiętać, iż zgodnie z POKzA cały ciężar sfinansowania usunięcia wyrobów zawierających azbest spoczywa na ich właścicielu, użytkowniku wieczystym lub zarządcy nieruchomości. Poniżej jednak przedstawiamy kilka wariantów finansowania/wsparcia usuwania wyrobów zawierających azbest: Wariant I Jednym z mechanizmów wsparcia dla właścicieli obiektów zawierających wyroby azbestowe jest możliwość ewentualnego uzyskania dofinansowania ze środków budżetu gminy. Szczegóły określające przede wszystkim zasady, zakres, cel, odbiorców (adresatów) pomocy i wysokość dofinansowania ze środków budżetu gminy, mogą być określone w odrębnie uchwalonym dokumencie określającym regulamin zasad udzielania pomocy mieszkańcom gminy w zakresie usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Miasto Świnoujście. Program pomocy można podzielić na wsparcie dla osób, które posiadają wyroby azbestowe na dachach (koszty będą obejmować demontaż, pakowanie, transport i unieszkodliwianie) oraz na te, które posiadają zmagazynowane wyroby azbestowe (tzw. luzem; niższe koszty-bez demontażu). Wariant II (możliwy do zastosowania zamiennie z wariantem I) Wariant ten polega na zorganizowaniu gminnej akcji odbioru odpadów zawierających azbest. Chodzi tu szczególnie o znaczne ilości wyrobów zawierających azbest, które są zmagazynowane Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 40 39\n41 na posesjach (płyty azbestowe zakupione i nigdy nie zamontowane lub zdemontowane i zmagazynowane). W tym celu Gmina Miasto Świnoujście jest zobowiązana do wyłonienia wykonawcy zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo Zamówień Publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz ze zm.). Wykonawca ten musi realizować zadania polegające na odbiorze wyrobów azbestowych. Do tego typu działań Urząd Miasta Świnoujście musi się przygotować i np. określić na początku roku kalendarzowego ilość wyrobów azbestowych przewidzianych do usunięcia, zorganizować akcję odbioru zdemontowanych odpadów i kontrolować cały proces. Wariant III (możliwy do zastosowania z wariantem I) Gmina Miasto Świnoujście może, na podstawie Programu, ubiegać się o dofinansowanie ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW). Zgodnie z zasadami dotyczącymi zadań z zakresu usuwania wyrobów zawierających azbest o udzielenie dotacji mogą się ubiegać jednostki samorządu terytorialnego, które przeprowadziły inwentaryzację wyrobów zawierających azbest oraz posiadają przyjęty uchwałą rady JST program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest. Do dofinansowania mogą być zgłaszane zadania z zakresu demontażu, zbierania, transportu oraz unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest, zgodne z programami usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest. Szczegółowe zasady i regulamin dotacji udzielanej jednostkom samorządu terytorialnego (JST) jako beneficjentom znajduje sie na stronie WFOSiGW powyższe regulaminy są zazwyczaj aktualizowane corocznie. Wnioskodawca ubiegający się o dofinansowanie zobowiązany jest dokonać wyboru wykonawcy zadania zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych. Firmy dokonujące usunięcia i unieszkodliwienia azbestu winny posiadać, wymagane przepisami prawa, zezwolenia lub decyzje na gospodarowanie odpadami zawierającymi azbest. Za koszty kwalifikowane zadania uznaje się koszty związane z jego realizacją, służące uzyskaniu efektu rzeczowego i ekologicznego tj. dotyczące usunięcia wyrobów zawierających azbest, przeznaczone na ich: demontaż, zbieranie, załadunek oraz przygotowanie do transportu i transport, a także przekazanie wyrobów zawierających azbest do unieszkodliwienia metodami dopuszczalnymi do stosowania w Polsce. W kosztach całkowitych zadania nie uznaje się kosztów wykonania nowego pokrycia dachowego oraz kosztów związanych z demontażem starej konstrukcji dachu. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 41 40\n42 10. INWENTARYZACJA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST NA TERENIE MIASTA ŚWINOUJŚCIE Rozdział omawia inwentaryzację wyrobów zawierających azbest na terenie Miasta Świnoujście przeprowadzoną w 2010 roku i zaktualizowaną ponownie w terenie w lipcu 2017 r. Inwentaryzacja jako spis z natury, została zrealizowana według wymogów nałożonych przez ustawę o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest oraz rozporządzenia branżowe. Podczas inwentaryzacji dokonano oceny stopnia pilności usuwania wyrobów zawierających azbest. Podczas przeprowadzonej aktualizacji inwentaryzacji stwierdzono następujące ilości wyrobów azbestowych z podziałem na osoby fizyczne i osoby prawne. Kryterium Jednostka Ilość wyrobów azbestowych Osoby fizyczne m Osoby prawne m kg mb 15788,5 m 3 5,37 W ramach prac inwentaryzacyjnych wśród osób prawnych stwierdzono występowanie m.in. rur zsypowych, przędzy azbestowej oraz rur stanowiących sieć wodociągową. Szczegółowe dane dotyczące lokalizacji i ilości wszystkich obiektów zawierających azbest znajdują się w załączniku nr 5 do niniejszego Programu. Dane i analizy przedstawione w dalszej części dokumentu dotyczą wyrobów azbestowych znajdujących się wśród zasobów osób fizycznych oraz jednostek organizacyjnych Miasta (np. przedszkole, OSiR, ZGM, itp.). Całkowita ilość wyrobów/odpadów zawierających azbest pozostająca w użytkowaniu osób fizycznych znajdujących się na terenie gminy to m 2 (376 Mg). Do obliczenia masy wyrobów azbestowych zastosowano przelicznik (1 m 2 płyty eternitowej waży 15 kg). Poniższy diagram przedstawia procentowy udział ilości wyrobów/odpadów zawierających azbest w podziale na poszczególne typy zabudowy: 41 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 42\n43 Poniżej przedstawiono jak wygląda sytuacja wyrobów azbestowych w Mieście Świnoujściu w porównaniu do województwa zachodniopomorskiego jak i całego kraju. W przeliczeniu na 1 mieszkańca gminy jest to ok. 0,6 m 2 wyrobów zawierających azbest. Poniższy wykres obrazuje ilości wyrobów zawierających azbest w przeliczeniu na mieszkańca w zestawieniu z danymi z obszaru kraju, województwa zachodniopomorskiego i na tym tle Miasta Świnoujście. Opracowanie własne na podstawie danych pozyskanych z bazy azbestowej (dane zagregowane na dzień r.) Średnia ilość wyrobów azbestowych w przeliczeniu na 1 mieszkańca w Mieście Świnoujście jest wielokrotnie niższa niż średnia krajowa. W celu wykonania rzeczowej analizy dokonano porównania ilości eternitu w m 2 przypadających na jeden km 2 powierzchni, porównawczo dla kraju, województwa zachodniopomorskiego i Miasta Świnoujście. Opracowanie własne na podstawie danych pozyskanych z bazy azbestowej (dane zagregowane na dzień r.) Na tle średniej wojewódzkiej jak i krajowej ilość wyrobów zawierających azbest przypadająca na jeden km 2 powierzchni na terenie Miasta Świnoujście jest mała. W latach unieszkodliwiono łącznie 199,1Mg wyrobów azbestowych. Różnica w danych dotyczących ilości wyrobów zawierających azbest na terenie gminy zinwentaryzowanych w 2010 roku i informacji z 2017 roku wynika z faktu uzupełnienia danych ilościowych na temat materiałów budowlanych zawierających azbest o nieruchomości, których właściciele nie zgłosili Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 43 42\n44 podczas inwentaryzacji przeprowadzonej w roku 2010 faktu posiadania wyrobów zawierających azbest oraz przeprowadzonej w roku 2017 ponownej inwentaryzacji terenowej. Ilość unieszkodliwionych odpadów [Mg] w latach z terenu gminy. Źródło: Gmina Miasto Świnoujście Rok Ilość unieszkodliwionych odpadów [Mg] , , , ,5 Razem 199,1 Niezbędnym warunkiem do podjęcia starań o uzyskanie dofinansowania zadań z zakresu usuwania azbestu z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie jest umieszczenie danej nieruchomości w inwentaryzacji. Środki z WFOŚiGW w Szczecinie pozyskiwane były przez Gminę Miasto Świnoujście już czterokrotnie, także w roku 2017 Miasto Świnoujście pozyskało środki na usuwanie wyrobów zawierających azbest Rozmiary zadania i ramowy plan realizacji W celu sprawnego i szybkiego usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Miasto Świnoujście pomocne będą akcje promocyjno edukacyjne wśród mieszkańców z aktualnymi możliwościami dofinansowywania demontaży wyrobów azbestowych. Na przyspieszenie procesu usuwania może również wpłynąć zmiana struktury własności obiektów (przejmowanie obiektów, ich remontowanie, bądź wyburzanie). W ramach działań informacyjno-edukacyjnych mieszkańców dotyczących szkodliwości działania azbestu na zdrowie i środowisko oraz prawidłowego postępowania z materiałami zawierającymi azbest proponuje się m. in.: publikację informacji w lokalnej prasie, przygotowanie na stronie internetowej gminy materiałów na temat wyrobów zawierających azbest, przedstawianie ogłoszeń na tablicach ogłoszeń, przekazywanie ulotek informacyjnych o azbeście i obowiązkach związanych z koniecznością jego usuwania mieszkańcom posiadającym wyroby azbestowe, organizowanie spotkań z mieszkańcami. POKzA z roku 2009 zakładał podział na 3 okresy usuwania azbestu: lata (28%), lata (35%), lata (37%). Z uwagi na fakt, iż aktualizacja Programu tworzona jest w roku 2017 proponuje się wprowadzenie nowych okresów usuwania azbestu: lata (28%), lata (35%), lata (37%). Zgodnie z powyższymi założeniami przewiduje się, że w poszczególnych okresach usunięte zostaną następujące ilości wyrobów zawierających azbest: lata m 2 (105 Mg), lata m 2 (132 Mg), lata m 2 (139Mg). Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 44 43\n45 Rozłożenie procesu usuwania wyrobów azbestowych na poszczególne lata może pozwolić w systematyczny sposób na usunięcie wszystkich wyrobów zawierających azbest znajdujących się na terenie gminy. Cały koszt zadania usunięcia azbestu znajdującego się na terenie gminy (koszt łączny demontażu, spakowania, transportu i zeskładowania) biorąc pod uwagę ilości wynikające ze sporządzonej inwentaryzacji może wynieść ok. 750 tys. zł licząc w średnich cenach na dzień r. Do obliczeń przyjęto średnią cenę ok. 30 zł za usunięcie 1 m 2 eternitu. Należy się spodziewać konieczności wykonania korekty wyliczeń z uwagi na brak możliwości oszacowania cen usług już w okresie roku Aktualizacja i monitoring Proponuje się, aby monitoring realizacji Programu stanowił element monitoringu prowadzonego w ramach obowiązujących przepisów regulujących wymagania, co do stwierdzonego stanu technicznego wyrobów i możliwości ich dalszego bezpiecznego użytkowania. Stwierdzone stopnie pilności determinują tryb postępowania w odpowiednich przedziałach czasowych. Bezpośredni i bieżący nadzór nad prowadzonymi pracami powierzony odpowiedniemu pracownikowi w Urzędzie Miasta, powinien być wystarczający, pod warunkiem systematycznego i rzetelnego prowadzenia ewidencji i raportowania do Urzędu Marszałkowskiego. Jako wskaźniki realizacji postępu Programu proponuje się: wskaźnik ilości unieszkodliwionych odpadów azbestowych z terenu Gminy (Mg/rok), nakład poniesiony na unieszkodliwienie odpadów azbestowych (zł/rok). Monitoring realizacji Programu pozwoli na bieżąco analizować i kontrolować zgodność założonych w nim zadań z bieżącą realizacją w terenie. Należy pamiętać, iż proces usuwania wyrobów azbestowych z pokryć dachowych w dużej mierze zależy od możliwości finansowych właścicieli obiektów. Corocznie raportowana będzie ilość usuniętych odpadów zawierających azbest poprzez weryfikację oświadczeń właścicieli nieruchomości oraz poprzez oględziny w terenie. 11. STOPIEŃ PILNOŚCI PRAC W ŚWIETLE OCEN STANU TECHNICZNEGO OBIEKTÓW Z WBUDOWANYM AZBESTEM Najważniejszym kryterium określającym dalsze możliwości użytkowania wyrobów zawierających azbest jest jakość techniczna tychże wyrobów. Polskie prawo określa jednoznacznie sposób oceny tej jakości. Obowiązek wykonywania oceny stanu wyrobów zawierających azbest (według narzuconego wzoru) wynika z Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r., Nr 71, poz. 649 z późn. zm.). Ocenę zobowiązany jest wykonywać właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządzający obiektem z wbudowanym azbestem w terminach wynikających z oceny stanu tych wyrobów. Obecne obowiązki dotyczące raportowania omówiono szerzej w rozdziale 6. Istnieją trzy stopnie pilności prac związanych z bezpiecznym użytkowaniem wyrobów zawierających azbest, zgodnie z obowiązującym Rozporządzeniem: 44 Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 45\n46 III stopień pilności wynik ocena stanu do 90 punktów. Wymagana ponowna ocena w terminie do 5 lat. Rys. 6. Pokrycie dachowe ocenione w III stopniu pilności. II stopień pilności wynik oceny stanu punktów. Wymagana ponowna ocena w terminie do 1 roku Rys. 7. Pokrycie dachowe ocenione w II stopniu pilności. I stopień pilności wynik oceny stanu powyżej 120 punktów. Wymagane pilnie usunięcie (wymiana na wyrób bezazbestowy) lub zabezpieczenie. Rys. 8. Pokrycie dachowe ocenione w I stopniu pilności. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 46 45\n47 Podczas przeprowadzonej aktualizacji inwentaryzacji została wykonana ocena stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zgodnie z obowiązującym wówczas arkuszem oceny i punktacją. Obowiązek ten zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 Nr 71 poz. 649 z późn. zm.) spoczywa na właścicielu, użytkowniku wieczystym lub zarządcy nieruchomości. Wykonana przez zewnętrzną firmę Ocena stanu i możliwości użytkowania wyrobów zawierających azbest nie zwalnia właścicieli od obowiązku corocznego złożenia Informacji wyrobach zawierających azbest (zgodnej z załącznikiem nr 3 do Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz. U. z 2011 r., Nr 8, poz. 31) do Prezydenta Miasta w celu jej aktualizowania zgodnie z wynikiem przeprowadzonej oceny. Dane o stopniach pilności posłużyły do zasilenia Bazy Azbestowej. ( Większość obiektów inwentaryzowanych na terenie gminy jest w dobrym stanie technicznym. Szacowana ilość obiektów będących w stanie dostatecznym (II stopień pilności) to m 2, czyli około 60%. Jedna czwarta, czyli m 2 (24%) ze wszystkich obiektów znajdujących się na terenie gminy zakwalifikowana została do III st. pilności (najlepszy stan techniczny). Z zebranych danych wynika, że m 2 (16%) wyrobów zawierających azbest jest w złym stanie technicznym (I stopień pilności). Należy zaznaczyć, iż większość z wyrobów zakwalifikowanych do I stopnia pilności to wyroby będące już odpadami (3 436 m 2 ), czyli wszystkie zalegające na posesjach. Ilość ta powinna podlega w pierwszej kolejności pilnej potrzebie unieszkodliwienia. Id: CFC0F266-40B6-42D9-BD72-11E96C012D8A. Podpisany Strona 47 46\nDZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 20 września 2017 r. Poz. 3977 UCHWAŁA NR XL/313/2017 RADY MIEJSKIEJ W RZGOWIE z dnia 30 sierpnia 2017 r. w sprawie przyjęcia Programu usuwania azbestu\nPROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST DLA GMINY ALEKSANDRÓW ŁÓDZKI NA LATA 2014-2017\nPROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST DLA GMINY ALEKSANDRÓW ŁÓDZKI NA LATA 2014-2017 Opracowanie: Adler Consulting mgr inż. Michał Andrzejczyk kwiecień 2014 r. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP...\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY MIASTA RYPIN NA LATA\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY MIASTA RYPIN NA LATA 2016-2032 Opracowanie: Adler Consulting mgr inż. Michał Andrzejczyk grudzień 2015 r. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. PODSTAWOWE\nUCHWAŁA NR XXVIII/173/2013 RADY GMINY W LGOCIE WIELKIEJ. z dnia 27 lutego 2013 r.\nUCHWAŁA NR XXVIII/173/2013 RADY GMINY W LGOCIE WIELKIEJ z dnia 27 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia "Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Lgota Wielka" Na podstawie\naktualizacja: marzec 2011 r. aktualizacja: mgr inż. Michał Andrzejczyk\nZAKTUALIZOWANY PROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY POMIECHÓWEK woj. mazowieckie NA LATA 2011 2014 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) styczeń/luty 2009 r. aktualizacja: marzec\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY DOMANIEWICE\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY DOMANIEWICE pow. łowicki, woj. łódzkie NA LATA 2012 2015 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców przed\nOpracowanie: Adler Consulting kwiecień/maj 2009r. Zespół pod kierunkiem: mgra inż. Huberta Bobrowskiego\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA JASTARNIA pow. pucki, woj. pomorskie NA LATA 2009 2012 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) Opracowanie: Adler Consulting kwiecień/maj 2009r\nDZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 28 grudnia 2012 r. Poz. 4711 UCHWAŁA NR XXIV/238/12 RADY GMINY W OZORKOWIE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie uchwalenia Programu usuwania wyrobów\nUCHWAŁA NR VIII/44/2011 RADY GMINY ŁYSZKOWICE. z dnia 24 czerwca 2011 r.\nUCHWAŁA NR VIII/44/2011 RADY GMINY ŁYSZKOWICE z dnia 24 czerwca 2011 r. w sprawie przyjęcia Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Łyszkowice na lata 2011 2014, z uwzględnieniem\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY MIEJSKIEJ INOWROCŁAW NA LATA (z perspektywą do roku 2032)\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY MIEJSKIEJ INOWROCŁAW NA LATA 2011 2014 (z perspektywą do roku 2032) (zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców) Program spójny z POKzA 2009 2032\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA ŚWINOUJŚCIE. woj. zachodniopomorskie NA LATA\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA ŚWINOUJŚCIE woj. zachodniopomorskie NA LATA 2013 2032 (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców gminy przed szkodliwością azbestu) Program\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY OLEŚNICA\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY OLEŚNICA pow. staszowski, woj. świętokrzyskie NA LATA 2011 2014 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców\nUCHWAŁA NR XL/ 230 /2013 Rady Miejskiej w Miłakowie z dnia 28 października 2013 r.\nUCHWAŁA NR XL/ 230 /2013 Rady Miejskiej w Miłakowie z dnia 28 października 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Miłakowo. Na podstawie art. 18 ust.\nOpracowanie: Adler Consulting maj/czerwiec 2008r. Zespół pod kierunkiem: mgra inż. Huberta Bobrowskiego\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA I GMINY MSZCZONÓW woj. mazowieckie NA LATA 2009 2012 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) Opracowanie: Adler Consulting maj/czerwiec 2008r\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA WAŁBRZYCHA woj. dolnośląskie NA LATA 2010 2012 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032)\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA WAŁBRZYCHA woj. dolnośląskie NA LATA 2010 2012 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) Opracowanie: Adler Consulting luty/kwiecień 2009r. aktualizacja\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA MALBORK. pow. malborski, woj. pomorskie NA LATA\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA MALBORK pow. malborski, woj. pomorskie NA LATA 2012 2032 (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców miasta przed szkodliwością azbestu) Program\nDZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 22 kwietnia 2016 r. Poz. 1917 UCHWAŁA NR XVII/92/16 RADY GMINY MAKÓW z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu usuwania wyrobów zawierających\nAKTUALIZACJA PROGRAMU USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA KĘDZIERZYN - KOŹLE\nAKTUALIZACJA PROGRAMU USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA KĘDZIERZYN - KOŹLE Opracowanie: Adler Consulting mgr inż. Michał Andrzejczyk czerwiec 2016 r. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 5 2. PODSTAWOWE\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY KAMPINOS\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY KAMPINOS pow. warszawski zachodni, woj. mazowieckie NA LATA 2012 2015 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców\nDZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 12 kwietnia 2016 r. Poz. 1669 UCHWAŁA NR XIII/70/16 RADY GMINY KONOPNICA z dnia 22 marca 2016 r. w sprawie uchwalenia Programu usuwania wyrobów zawierających\nDZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 6 sierpnia 2012 r. Poz. 2362 UCHWAŁA NR XX/237/12 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie przyjęcia Programu usuwania wyrobów zawierających\nUCHWAŁA NR XVIII/108/15 RADY GMINY NOWOSOLNA. z dnia 29 grudnia 2015 r.\nUCHWAŁA NR XVIII/108/15 RADY GMINY NOWOSOLNA z dnia 29 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia "Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Nowosolna na lata 2015-2020" Na podstawie art.\nPROGRAM USUWANIAWYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENUGMINY KOLUSZKI NA LATA\nPROGRAM USUWANIAWYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENUGMINY KOLUSZKI NA LATA 2015 2032 Wykonano przy wsparciu finansowym Ministerstwa Gospodarki w ramach Konkursu Azbest 2015! Program spójny z POKzA 2009\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY OLEŚNICA, POWIAT STASZOWSKI, WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE NA LATA\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY OLEŚNICA, POWIAT STASZOWSKI, WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE NA LATA 2011-2014 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) Opracowanie: Adler Consulting\nProgram usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Miasta Kędzierzyn-Koźle, pow. kędzierzyńsko-kozielski, woj. opolskie\nSPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 4 2. PODSTAWOWE DANE DOTYCZĄCE OBSZARU MIASTA KĘDZIERZYN-KOŹLE, OBJĘTEGO PROGRAMEM... 5 3. CEL I ZADANIA PROGRAMU USUWANIA AZBESTU... 9 4. AZBEST JEGO CHARAKTERYSTYKA I ZASTOSOWANIA\nUCHWAŁA NR XXV/143/17 RADY MIASTA JEDLINA-ZDRÓJ. z dnia 2 lutego 2017 r.\nUCHWAŁA NR XXV/143/17 RADY MIASTA JEDLINA-ZDRÓJ z dnia 2 lutego 2017 r. w sprawie zmiany Uchwały Nr XIII/76/15 Rady Miasta Jedlina-Zdrój z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia "Programu usuwania\nUCHWAŁA NR VI/21/2015 RADY GMINY NIEBORÓW. z dnia 25 lutego 2015 r.\nUCHWAŁA NR VI/21/2015 RADY GMINY NIEBORÓW z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie uchwalenia,,programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Nieborów na lata 2015-2032 Na podstawie\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY MIASTO JASTARNIA NA LATA\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY MIASTO JASTARNIA NA LATA 2015-2032 Opracowanie: Adler Consulting mgr inż. Michał Andrzejczyk lipiec 2015 r. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 5 2. PODSTAWOWE\nOpracowano przy wsparciu środków Ministerstwa Gospodarki w ramach Konkursu Azbest\nGMINA SZCZAWNO-ZDRÓJ PROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY SZCZAWNO-ZDRÓJ Opracowano przy wsparciu środków Ministerstwa Gospodarki w ramach Konkursu Azbest SZCZAWNO-ZDRÓJ\nAktualizacja programu usuwania azbestu oraz wyrobów zawierających azbest dla Miasta Przeworska na lata\nZałącznik do Uchwały Nr XIX/138/11 Rady Miasta Przeworska z dnia 29 grudnia 2011r. Aktualizacja programu usuwania azbestu oraz wyrobów zawierających azbest dla Miasta Przeworska na lata 2010 2032 Przeworsk\nUCHWAŁA NR XIV/87/16 RADY GMINY JEMIELNICA. z dnia 25 stycznia 2016 r.\nUCHWAŁA NR XIV/87/16 RADY GMINY JEMIELNICA z dnia 25 stycznia 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Jemielnica na lata 2015 2032 Na podstawie\nDOKUMENT OPRACOWANO W RAMACH REALIZACJI ZADAŃ WYNIKAJĄCYCH Z RZĄDOWEGO PROGRAMU OCZYSZCZANIA KRAJU Z AZBESTU NA LATA\nGMINA OSIĘCINY PROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY OSIĘCINY OSIĘCINY WRZESIEŃ 2013 JAN KOMOROWSKI URBANIKA ul. Wykopy 11 60-001 Poznań e-mail urbanika@yahoo.pl tel. 508-230-160\nCzęść II PROGRAM USUWANIA AZBESTU W GMINIE KOŚCIELISKO\nCzęść II PROGRAM USUWANIA AZBESTU W GMINIE KOŚCIELISKO SPIS TREŚCI Spis treści 2. WSTĘP, UWARUNKOWANIA PRAWNE... 3 3. CEL I ZADANIA PROGRAMU USUWANIA AZBESTU... 5 4. CHARAKTERYSTYKA AZBESTU, ZASTOSOWANIE\nPROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA KOŁOBRZEG\nPROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU MIASTA KOŁOBRZEG pow. kołobrzeski, woj. zachodniopomorskie (aktualizacja) Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców przed szkodliwością azbestu\nDZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 9 kwietnia 2015 r. Poz. 1411 UCHWAŁA NR VI/21/2015 RADY GMINY NIEBORÓW z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie uchwalenia,,programu usuwania azbestu i wyrobów\nGMINA LUBNIEWICE PROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY LUBNIEWICE LUBNIEWICE KWIECIEŃ 2013 JAN KOMOROWSKI URBANIKA ul. Wykopy 11 60-001 Poznań e-mail urbanika@yahoo.pl\nGMINA BORONÓW PROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY BORONÓW BORONÓW PAŹDZIERNIK 2013 JAN KOMOROWSKI URBANIKA ul. Wykopy 11 60-001 Poznań e-mail urbanika@yahoo.pl tel. 508-230-160\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY KOWIESY\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY KOWIESY pow. skierniewicki, woj. łódzkie NA LATA 2011 2014 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców\nGMINA JEMIELNICA PROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY JEMIELNICA Opracowano przy wsparciu środków Ministerstwa Gospodarki w ramach Konkursu Azbest JEMIELNICA WRZESIEŃ\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY LUTOMIERSK\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY LUTOMIERSK pow. pabianicki, woj. łódzkie NA LATA 2011 2014 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców\nUCHWAŁA NR VI/29/2011 RADY GMINY BIELAWY. z dnia 13 kwietnia 2011 r.\nUCHWAŁA NR VI/29/2011 RADY GMINY BIELAWY z dnia 13 kwietnia 2011 r. w sprawie uchwalenia,,programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Bielawy na lata 2011 2014 ( z uwzględnieniem perspektywy\nDOKUMENT OPRACOWANO W RAMACH REALIZACJI ZADAŃ WYNIKAJĄCYCH Z RZĄDOWEGO PROGRAMU OCZYSZCZANIA KRAJU Z AZBESTU NA LATA 2009-2032\nGMINA DĄBRÓWNO PROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY DĄBRÓWNO DĄBRÓWNO PAŹDZIERNIK 2012 JAN KOMOROWSKI URBANIKA ul. Wykopy 11 60-001 Poznań e-mail urbanika@yahoo.pl tel.\nProgram usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Wartkowice pow. poddębicki, woj. łódzkie\nPROGRAM USUWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY WARTKOWICE pow. poddębicki, woj. łódzkie NA LATA 2011 2014 (z uwzględnieniem perspektywy do 2032) (Zawiera plan ochrony zdrowia mieszkańców\nGMINA LUBRZA PROGRAM USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST Z TERENU GMINY LUBRZA LUBRZA LIPIEC 2013 JAN KOMOROWSKI URBANIKA ul. Wykopy 11 60-001 Poznań e-mail urbanika@yahoo.pl tel. 508-230-160