آگاهیِ سراسیمه | ناصر عباس‌پور (سایت بنیاد فرهنگی شریعتی ـ ۱۳۹۳) – سایت دکتر علی شریعتی\nآگاهیِ سراسیمه | ناصر عباس‌پور (سایت بنیاد فرهنگی شریعتی ـ ۱۳۹۳)\nنگاهی به «کویر» دکتر شریعتی\n«شاید خیلی چیزها که می‌دانم و دیده‌ام و بوده‌ام و کشیده‌ام، برای همیشه در دلم مدفون بماند.» –\nگفتگوهای تنهایی، ص: 314\nبرای سخن گفتن، چه در خویشتن و چه در برابر مخاطب، ناگزیریم «نسبت‌ها» را بپذیریم و خود را در «مختصات»ی قرار دهیم و پرتو ذهن بر «چگونگی» ها افکنیم.\nآن چه از شریعتی می‌توان شناخت چهارگونه است:\nحرفهایی که ننوشته، گفتگوهای تنهایی، کویر و سایر نوشته‌ها. این برداشت مبتنی است بر آن چه او خود درباره آثارش در «گفتگوهای تنهایی» گفته است. (1)\nشاید آن چه خواهم گفت از آن حرف‌هایی باشد که او ننوشته؛ زیرا هر چیزی که «نشده»، می‌تواند خود را با «شده»های بسیار، خویشاوند سازد و دوست دارم چنین چیزی را «تفسیرِ خرِد نهانی» بنامم، آن چنان که در «زبور مانوی» خطاب به مانی درباره عیسی آمده است. (2)\nاما کانون سخن من نه «ننوشته»ها، نه «گفتگوهای تنهایی» و آثار اجتماعی و فرهنگی شریعتی، بلکه «کویریات» است.(3)\nدرباره شخصیت شریعتی هم نمی‌خواهم سخن بگویم که خود مبحث جداگانه‌ایست و باید ویژگی‌های هیجان‌انگیز او را در آن یک به یک برشمرد. بنابراین محور سخن من این است که اصولاً «کویر» چیست؟ و این کلمه یا اصطلاح در فرهنگ شریعتی چه معنایی دارد؟ آیا نوشته‌ای شاعرانه است؟ متنی ادبی است؟ اثری صوفیانه است؟ «اعترافات» است؟ فلسفه پوچی است؟ آیا نگرشی که در کویر نهفته است در فرهنگ ما، یا فرهنگ‌های دیگر سابقه دارد؟ اگر دارد کِی و کجا؟ اگر ندارد، چگونه باید با آن مواجه شد و تفسیرش نمود؟ و از همه مهم‌تر آیا کویر نگاهی عارفانه به جهان و خویشتن است یا در کویر هیچ چیز نمی‌توان یافت؟\nهمه چیز در همه چیز ریشه دارد. هیچ پدیده‌ای مرزی مشخص ندارد، بلکه «رویدادِ» پیوسته‌ایست که از اعماق کانون ناپیدای هستی تا آن‌جا که به عنوان «شیء»ای مستقل برما نموده می شود، کشیده شده و در این «کشیدگی»، بر مجموعه وجود گذر کرده. از این رو هرچیزی تا بی کران قابل پیگیری است و در دو سو یا دو معنا، نامحدود: ضعیف ترین حضور و قوی ترین حضور و در بین این دو نیز بی نهایت «مکرر» است. هرقدر «حضور»، ضعیف تر و رقیق تر باشد، در پیرامون خود پراکنده تر است و هر چقدر قوی تر و غلیظ تر باشد به استقلال نزدیک‌تر است.(4)\nاما هرقدر پراکنده‌تر و یا مستقل‌تر باشد، به عنوان یک «پدیده» به فنا و در هم شکستن نزدیک تر است در حالی که رفت و برگشت بین این دو مرکز و محیطِ نامحدود، ضامن بقای رنگارنگ اوست.\n«نامیدنِ» هرچیز، بریدن قبل و بعد و خشکاندن آن است و نتیجه‌اش جهل و توهم و سردرگمی. «استقلال » دامن می‌زند و تفاوت‌ها را بر می‌آشوبد. «کلمه» صور اسرافیلی است در سکوت عدم. آگاهی زاده کثرت است؛ در «وحدت» نه خبری هست و نه نظری. آگاهی از آن رو که با کلمه و «نامیدن» همراه می‌شود، از میان انبوه در هم پیچیده و نامشخص، نقطه‌ای را «نشانه» می‌رود، بر سرش فرود می‌آید، شبحِ بی‌جان‌اش را، خاطره مرده‌اش را برداشته در انبانِ ذهن می‌انبارد.\nو «آشنایی» از آن جهت که با تاباندنِ نور بر فرد، ریشه‌ها و پیوستگی‌ها و یگانگی‌هایش را آشکار می‌سازد و امتداد او را در سرتاسر کائنات پی می‌گیرد. جوهره آشنایی، «انتشارِ همگانی» است، پیوستگیِ پیوند و امتداد وجود است. بنابراین غربت و آشنایی دو محصول آگاهی است؛ اما این دو چه نسبتی با هم دارند؟\nغربت نتیجه استقلال، تشخص، فاصله گرفتن و مسئولیت شخصی یافتن است. آشنایی، دامن زدن به غربت شخصی و توسعه آن است. یعنی غربت «فردی» را به غربت «کیهانی» رساندن. «آشنا» در این جا به معنی پناهگاه و تکیه‌گاه نیست تا به کمک آن درباره «غریبه»ها بیاندیشیم – همچون کسی که در دیاری غریب کسی را می‌بیند که با او نسبت‌های بیشتری نسبت به دیگران دارد-، بلکه به معنی سرایت «تنهایی» به همه است؛ یافتن رنج مشترک است. (5) پی بردن به این است که اصلا بیگانه‌ای نیست تا نیاز به جمعی آشنا باشد؛ همه چیز همچون من است و «بودن»، خود، غربت است. همه چیز در خلاء مجهولی «عجیب» است، گله‌ای بی‌صاحب و بی‌چراگاه؛ چشمی که نه صاحب دارد و نه به چیزی می‌نگرد، پدیده‌ها را در بر گرفته؛ تمام هستی شوکه و شگفت‌زده است؛ قطره‌قطره‌اش بر بستر ناشناخته عدم می‌بارد؛ سیلابی ساری در سری مجهول؛ نمی‌داند چه خبر است، چه هست، به کجا می‌رود، کجا هست؛ از یافتن خود ناتوان است؛ هر دم چنان افزوده می‌شود و بر خود می‌لرزد که فرصت نگریستن بر خویشتن را نمی‌یابد، گویی ارباب عدم در گذرگاهِ تنگِ «بودن» چنان فشرده می‌دمد که همه چیز پیش از فرصتِ پیدایش، از آن سو بیرون می‌رود و محو می‌گردد.\n«هراسِ بزرگ» از همین جا شروع می‌شود. آدمی احساس می‌کند همه چیز در درد مجهول و مشترکی می‌سوزد و هر ذره‌ای فغانی است پیچیده در برهوتِ عدم و همه عالم فریادی بزرگ نه برای شنیدن.\nیافتن پیوستگی‌ها نه تنها پناهگاه امنی برای انسان پدید نمی‌آورد، بلکه او را در اقیانوس غربتِ کیهانی غوطه‌ور می‌سازد. در این جا درد او از دایره انسانیت در می‌گذرد و به همه کائنات می‌پیوندد و نگاهش به جهان، نگاه کسی است که شهری را می‌نگرد که می‌داند ساعتی بعد ویران خواهد شد.\nاساساً نفسِ «عظمت» و بیکرانگی، چون معیارشکن است، هراس‌انگیز است و آگاهی با پیشروی دائمی خود به سوی ناشناخته‌ها، مدام به این هراس دامن می‌زند. «چشم‌انداز»، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری تفکر و معیارهای اندیشه دارد. «وسعت»، ساختار شکن است. هر قاعده و معیاری، محصور در خطِ افقِ «دید» است. در دنیای وسعت‌ها و مقیاسِ بیکرانگی، یک «قاعده» و یک «منطق» نداریم، قاعده‌ها و منطق‌ها پدید می‌آیند و می‌روند. در منطقه محدود و «تعیین‌شده» است که چیزی، چیزی می‌شود در «بی‌مرز»ی، هیچ چیز نمی‌روید.\nبنابراین، به دنبال آگاهی، آدمی است و جهانِ از هر سو گستردهِ پیرامونش؛ نهالی تنها در اقیانوسی از تغییر و تخریب که تا به همه آفرینش، «نه» نگوید برپا نمی‌ایستد. بودن هر ذره ای، «نهِ» بزرگی است به همه کائنات تا جای ویژه خود را در غوغای خشم و خروشِ دیوانه وار بجوید یا بسازد.\nدر چنین وضعی، انسان با جهانی «وحشی» و خودرو و خودجوش روبروست که شگفتی ها و عظمت ها و تنوع اش به حدی است که حتی فرصت «دیدن» را نیز از او می گیرد. زیستن در جهان وحشی که با هیچ معنا و کلمه ای «رام» نشده و هیچ قاعده ای آن را به گونه دل خواه در نیاورده، طاقت فرساست و انسان این را با تمام وجودش حس می کند؛ جهانی که در آن همه چیز در همه جا و همه وقت امکان پذیر است؛ بی نهایت «اتفاق» در بی نهایت «احتمال». چنین جهانی برای موجودی که آلونکی از ذهن و زبان برای خود ساخته و بر آن افزوده، نا امن و تحمل ناپذیر است: از هر سو مجهول و شگفت و متغیر و نیرومند و خلاق و مهاجم؛ نه حمایتی، نه هدایتی؛ و نه مجالی تا چیزی، چیزی باشد و خود را بیابد و تعریفی از خود به دست دهد؛ همواره می جوشد و می خروشد و می سازد و درهم می شکند. به همین دلیل است که در باور برخی باستانیان، جهان به «نظم»اش شناخته می شده است و بنابراین آن گاه «به وجود آمده» بوده که سامان یافته و با نظم و قانون، در زنجیره ای «تعریف شده» چیده شده. دو کلمه «خائُس» و «کُسمُس» در ادب یونان، اشاره به نظمی دارد که از بی نظمیِ نخستین پدید آمده؛ این نظم را در مرحله بعد، در «زندگی» نیز می بینیم؛ آن گاه که «اِرُس» خدای عشق، روابط خدایان را از آشفتگی بدر آورد و به طبیعت وحشیِ آنان سامان بخشید. ورود اِرُس به جمع خدایان، نشانه تکوین زندگی جمعی و مراحل آغاز تمدن است. آشوب نخستین، بی شکلی و بی تعینیِ ماده اولیه ساختار جهان و … تقریباً در همه اسطوره های آفرینش وجود دارد.\nاین جاست که انسان تصمیم به «رام» کردن جهان می گیرد و «فرهنگِ انسانی» به معنی کلی اش از همین جا شروع می شود. پرسشهای بزرگ و جان کاه آغاز می گردد؛ با ذهن و زبان بر سر راهِ «امکان» ها می نشیند و عالمی از نو با «کلمه»، برای خویشتن و به قد و قواره فهم خویش می سازد. می خواهد رام اش کند اما حال که قدرت «تغییر» آن را ندارد، به «تفسیر» دست می زند. جهان را «انسانی» می کند تا بتواند با آن کنار بیاید و در نهایت بر این توده مبهم و بی آغاز و انجام، سیطره یابد. بنای جهان را با کلمه و کلام از نو پی می ریزد؛ دست به تفسیر آن می زند تا تسخیرش کند و تسکین یابد . با «دیدن»، جهان را بازسازی می کند؛ آن را برانگاره خواسته ها و تمایلات خود می بیند – یعنی می سازد-. جهان تغییر می کند، اما این تغییر از کانون فرد انسانی شروع شده؛ در آنجا اتفاقی افتاده؛ «افزودن» ی بر طبیعت پدید آمده؛ این اتفاق و افزایش همانا حضور ابعاد و ذراتی از ماده برای هم و روشناییِ شبکه ارتباطی و شکل گیری اطلاعات و کلمات و ذهن است. تغییر در یک جزء از هستی، باعث تغییر همه هستی نسبت به آن جزء می شود و برعکس.\nدر این جا «چگونه دیدن» با «چگونه بودن» یکی می شود؛ هرچند «بودن»، دائما پوستهِ «چگونه دیدن» را می شکافد و بیرون می رود؛ اما برای او، جهان تا آنجا هست که «می بیند» و آنچنان می بیند که «می خواهد».\nابزار باز آفرینی جهان، ذهن و زبان و موادش معنایی است که بدان می دهد . انسان دل به این خوش می کند که برای این مجموعه عظیمِ گنگ و دست نیافتی « معنا»ای بجوید و آن را بر انگاره آن معنا بیاراید . هنر «تفکر» آغاز می گردد و طرح ها و نظریه ها یکی پس از دیگری پدید می آیند. این جاست که همه محصولات بشری را می توان دریک معنی کلی« هنر» نامید. علم، فلسفه، مذهب، عرفان، تکنیک، قانون، … همه هنر است؛ زیرا همه «آفرینش» است بدان گونه که می خواهیم.(6)\nیکی از بزرگترین هنر مندانِ « معنا دهی» به جهان، مولوی است. او آفریننده بسیار چیره دستی است. از هر آنچه با آن مواجه می شود، معناای بیرون می کشد که این معانی گوناگون و خرد و درشت، در مجموع شما را به یک کانون معنایی نامعلوم هدایت می کند؛ کانونی خلاق و آفریننده که هرچه هست از آن می جوشد. مولوی معنا را چنان انبوه و مداوم و رنگارنگ از خود به بیرون می پراکند که غالباً خود در میان آفریده هایش گم می شود و آن چه به نظر می رسد خروش یکپارچه معنی است و بس.(7) هنر مولوی از موضوعات تامل بر انگیز برای شریعتی بوده؛ هرچند- چنان که بعد روشن خواهد شد-، «مرتعِ» مولوی نتوانست او را آرام و ماندگار سازد و علی رغم اینکه می گفت کاش می شد در آن آبادی اقامت گزینم، اما نشد.\nچهره شگفت دیگر در معنا دهی به جهان، افلاطون است که حتی بر بستر«بی معنایی» و رود خانه های خشک از معنیِ سقراط ی، کاخ های باشکوهِ معنوی پدید آورد. افلاطون یکی از هنر مندترین انسان ها و انگشت شمار نویسندگان تاریخ بشر است؛ قدرت او در پردازش جهان بر انگاره خواسته ها، حیرت انگیز است. او انعطاف پذیری و انشعابِ مویرگیِ سخنِ سقراط و نیز سماجت و مداومت طولانی مدت و خستگی ناپذیرِ کلام استاد را، که برای نشان دادنِ «بی سرانجامیِ زبان» و مفاهیم پدید آمده بود، جهت نفوذ در لایه ها و اندام های تودرتو و ریز و درشت عالم و آدم و دادنِ شمعی معنوی در دست هر ذره و کالبدی نورانی بر گرد هر پدیده، در این شبستان تاریک به کار گرفت و جهان را از درون و بیرون، روشن ساخت و فضاهای خالی هر چیز را از معنی انباشت. ولی درجات متعالیِ هر چیزی، به « هالهِ نیستی» بر گرد خود، آگاهی دارد و این رقصِ رنگارنگ «شیوا » در مرکز هاله، فریادی از فاجعهِ پیرامون و لحظه درنگ بر بودنِ خیالی یا خیالِ بودن است. از این رو افلاطون هم، چونان مولوی، گرمای گفتن را، از حضور بیشتر در حلقه بی پایان آتش فنا می گرفت و چون بر «انتها» نظر انداخته بود، راه را و بین راه را خوب می ساخت و زیبا می پرداخت .\nدر روند تفسیر و معنا دهی جهان، به منظور تسخیر آن و تسکین خویش، یا سازگار نمودن خود وجهان، مصنوعاتِ ذهن و زبان، دنیاای موازی و در عرض دنیای پیشین پدید آوردند و به تدریج، « اصالت» یافتند؛ همچون دنیای مفاهیم ریاضی و هندسی که قوانین خاص خود را دارد و متکی به اشیاء و اجرام مادی نیست ولی در عین حال، معیار همه آنها ست؛ قوانینی که کاملا از ذهن بر واقعیتِ نرم و پذیرا، دیکته می شود و نتیجه می دهد؛ نتیجه ای که در ذهن طراحی شده، در واقعیت عملی می گردد.\nاصالت یافتن نام ها، مفاهیم و تصاویر ذهنی، دومین پیچیدگی حیات انسانی است و چه گفتنی ها می توان در این جا گفت .\nاز این جا به بعد، تلاش آدم ها غالباً حتی تفسیر جهان نیز نبوده، بلکه تفسیر مفاهیمِ «قبلاً ارائه شده» برای تفسیر جهان بوده ، یعنی تفسیرِ تفسیر. از این رو سیر اندیشه و فرهنگ بشری، حالت «خود بسندگی» نسبت به پویایی متن وجود پیدا کرده و در خود، بر خود افزوده و بسیار کم پیش آمده که کسی «ادامهِ دیگری» نباشد و خود، نخستین رویارویی انسان و جهان را تجربه کند.(8)\nاز همین جا می خواهم بگویم که شریعتی در «کویر» چه گفته:\nهمه کسانی که تا کنون اثری از آن ها بر جای مانده، ما را از تفسیر و معنی ای به تفسیر و معنی دیگر، هدایت کرده اند؛ ما را از زیر سقفی در آورده اند و به زیر سقفی دیگر در آورده اند؛ از یک ساختهِ ذهن و زبان به ساخته دیگر آن. همه عالمان و عارفان و فیلسوفان وشاعران، گفته اند: «چنین نیست» و «چنان هست»؛ هریک برای قبای ژنده خویش، میخی بر گنبد مینا کوبید و با یادی و نامی دل خوش کرد و به بتی سر سپرد و به شعری مفتون شد و با عشقی به پای ایستاد و به معشوقی دل بست و خلاصه هر کس راهی در پیش گرفت و سازی بنواخت و کاخی بساخت و در آن به گونه ای آسود.\nولی کویر شریعتی، بی سرانجامیِ همه این طرح ها و راهها و ایده ها و مکتب ها را اعلام می کند. سقراط، قهرمانِ کشفِ «بی سرانجامیِ زبان» است و شریعتی، کاشفِ «بی سرانجامیِ ذهن». کویر می گوید همه آن چه در تبیین وضعیت آدمی در جهان گفته اند و ساخته اند و سروده اند، فریب هایی رنگارنگ است که اگر خود را به غفلت زدیم و به نادانی و نابینائی تن دادیم، خوش و خرم در آن بسر خواهیم برد؛ اما اگر چشمان خویش را همواره گشوده داشتیم و «چرائی»ها را دیدیم،(9) از زیر سقف آن بیرون آمده، در برهوت لایتناهی آواره خواهیم شد.\nکویر، عقیم ماندن تلاش انسان است در جهت رام کردن جهان وحشی و کنار آمدن با آن. کویر سرود شکست فرهنگ انسانی و سرازیر شدن آن به باتلاق عدم است؛ سرود بیهوده اندیشیدن و بیهوده ساختن است؛ خستگی از فهمیدن؛ خسته شدن از انسانیت. کویر انتهای زمین است؛ پایان همه راه ها؛ گورستان همه آرزوهای بشر؛ پایانی «ازلی» که وقتی بدان می رسی احساس می کنی از ازل چنین بوده است؛ همچون پایان یک باورخوش یا اعتماد ساده و نه چون پایان بردن مسافتی یا مطالعه کتابی. کویر، «فلسفه پوچی» به معنی این که باز خود یک دیدگاه و یک تفسیر از جهان باشد، نیست؛ بلکه پرتوی است که بر جاده های دراز آرزوهای انسانی افکنده شده و پایانشان را بر ملا می سازد؛ افشای درونی ترین سر نهفته در هر مکتبی و اندیشه ای .\n«که در «کویر» هیچ نیست، نه حرفی، نه کسی. تندبادی سرگشته و بی آرام، در این بی کرانگی تشنه همچون روحی تنها و سرگردان، می وزد و می نالد و می جوید و فریاد می کشد»(10)\n«کویر. آنجا که همواره طوفان خیز است و همواره آرام؛ همیشه در دگرگون شدن است و هیچ چیز دگرگون نمی شود؛…»(11)\n«کویر سرنوشت آدمی در طبیعت است.»(12) «… آنجا که هستی و حیات پایان گرفته است و عدم همه چیز را و همه کس را محو کرده است و هیچ «بهانه» ای بودن را و دم زدن را و نگریستن را و رفتن را و گفتن را و خفتن را و بیدارشدن را و برخاستن را و خواستن را معنی نمی دهد و در آنجا هر کاری، هرگونه ای سخت بیهوده است و سخت ابلهانه است و جز گوشه عزلتی گرفتن و سکوت را پیشه کردن هر جایی و هر پیشه ای نفرت بار است، آنجا دیگر دروغی زیبا و فریبی خوب که با آن عمر را به بازی سرگرم داریم نیست که راستی هایش همه زشت است و صداقت هایش همه پلید است…»(13)\nکویر نقد هزاران سال بافته ذهن و زبان و فرهنگ بشری است. سوختن چادر های شب اندر شب قرن ها و هزاره ها؛ فروریختن بناهای باشکوه هنر و مدنیت و معنویت انسان در زمین؛ این که هیچ دست آویز ماندگار (=معنادار) ی در جهان برای چنگ زدن نیست. کویر همچون جهانِ «پیشا- انسانی» است؛ آن هنگام که «انسان» ی، جهان را ندیده بود، پاک و شسته از همه نوشته ها وسیاه مشق های آدمی؛ پایان میراث انسان بر روی زمین؛ فاجعه ای که هیچ کس در آن مقصر نیست.\nعنوان فرعی نوشته «هبوط»، «دردِ بودن » است. «بودن»، همان «چگونه بودن » است؛ بودنِ بی «چگونه»، «نیستی» است. هر«چگونه» ای درد و نقص و خواسته ای دارد. دردها در جهان بسیار است :دردهای جسمی، دردهای اخلاقی و معنوی، درد ناشی از عقیده، درد نرسیدن به خوشایندها و زندگی با ناخوشایندهاو … اما همه این دردها در درونِ « دایرهِ بودن» درمان دارند جز «دردِ بودن». همه آن دردها ناشی از اندازه، جایگاهِ زمانی و مکانی و نسبت ها و کیفیتی از بودن است و درمانش نیز اننتقال از نقطه ای از بودن به نقطه دیگر، یا از حالی به حالی یا نسبتی به نسبتی دیگر؛ ولی «دردِبودن » به اندازه «خودِ بودن» است؛ و مساله اش وجود داشتن، حاضر بودن، دیدن و فهمیدن است؛ شِکوِه از جایی یا چیزی یا حالی یا کسی یا زمانی نیست و شکایت به جایی یا نزد کسی نیز برده نمی شود. درد به اندازه همهِ بودن است و همه زمانش و همه چیزش و همه حالش از این جهت یکی است و اگر نجاتی متصور هست، در آن سوی هستی و بیرون از دایره وجود است.(14)\nدر این جا ما رد پای بودا را میبینیم . زیرا بودا مدعی نجات آدمی از این درد بزرگ است. او می گوید برای رهایی از درد، باید از کلِ گردونهِ «بودن »، از دایره آغاز و انجام ها، مرگ و زایش ها، بیرون آمد و این تنها با سوختن ریشه خواهش ها میسر است یعنی با «نخواستن». برآوردن خواسته ها همچون اطفای حریق با موادِ آتش زاست؛ سراپای وجود با «خواسته» و «خواستن» شعله ور است؛ آفرینش در حریق جهانی می سوزد و دوام می یابد. خواهش، «جنبش» است و جنبش، مزرعه رنج ها؛ اما بی خواهشی، بی جنبشی است؛ « نه – وزیدن » است، «نشدن» است؛ «شدن»، رودخانه رنج هاست؛ در «نیروانا» نسیمی نمی وزد، چیزی چیزی نمی شود، دانه ای بارور نمی گردد، غوغای وجود پایان می گرد و «بودن»، «سکوت » می شود و سکوت را سویی و سودایی نیست.\nسخن بودا در این جا منحصر به فرد و بسیار شگفت انگیز و شور انگیز است.\nهمه منجیان برای آزادی آدمیان، جایی در درون جهان هستی نشان داده اند و گفته اند اگر به فلان حالت یا وضعیت یا جایگاه برسی، رستگاری؛ اما بودا می گوید جستجوی نجات در درون هستی که در هر ذره اش «خواستن» شعله ور است، بیهوده است. زیرا هر خواسته ای در صورت اجابت، خواسته های دیگری تولید خواهد کرد(15) و«حریقِ کیهانی» این چنین در می گیرد. پس «بی رسیدن به انتهای جهان، رنج پایان نخواهد یافت».(16)\nاما شریعی می گوید بودا «به شعری زرد دگرگون گشت»(17). زیرا سخن بودا جز سروده ای طلایی و آسمانی چیست؟ این که بگویی در فراتر از وجود رنجی نیست با این که بگویی رنج های وجود بی پاسخ اند، چه فرقی می کند؟\nبه نظر می رسد ریشه دردمندی ذاتی انسان – که قابل پیگیری در همه پدیده ها هم هست – اسارتِ نیستی در هستی است. فراسوی هستی که هیچ نشان و تصوری از آن نداریم و آن را در قیاس با هستی، «نیستی» می نامیم، در هستیِ، زندانی است؛ اسارتِ مادر در چنگال فرزند!\n«دردِ بودن» را شریعتی هم در سیر فرهنگ بشری نشان داده (مقاله هبوط) و هم در سیر فردی خود (مقاله معبد). برای این که هر انسانی ضمن این که جزئی از جهان و بشریت است، حاوی کل جهان و بشریت نیز هست. فرد همچنان که در سیر خطی تاریخیِ خود، تاریخ نوع انسان را امتداد می دهد، در سیر حلقوی و باطنی، بر بشریت و بلکه همه هستی گذر می کند؛ در نتیجه اتفاقی که برای بشر به طور کلی در تاریخ می افتد، برای فرد نیز می تواند روی دهد. هر تجربه تاریخی، در زندگی محدود فردی قابل دریافت است؛ برعکس نیز می توان گفت که: حضور فردی انسانهای بزرگ، در اتمسفرِ انسانی، اثر گذار است؛ حتی در کسانی که ارتباطی باوی نداشته اند. تاریخ، «حقیقتِ» انسان است که در بستر زمان باز شده. بشریت، تکرار «فرد» است به علاوه «زمان». حتا عمیق تر از این می توان گفت هر واحدی از ماده، در زمان صفر و زمان بی نهایت، همه چیز است و در زمان ممتد، به سوی همه چیز شدن پیش می رود. و اصولا می شود گفت که همه چیز، همه چیز «هست» و تفاوت نسبت به ادراک ما، تنها در «سرعت» و« فاصله» است، یعنی فضا و زمان و حرکت، کثرت و «شدن» را می نمایانند. بگذریم.\n«هبوط» نشان می دهد که یک فرد می تواند به اندازه همه و با همه زندگی و تجربه کند؛ با همه رنج ها، شادی ها، مکتب ها، ایده ها، شکست و پیروزی ها، فرهنگ ها و تمدن ها، دیدار نماید.(18)\n«هبوط» و «معبد» هردو یک پیامد دارند و آن پرده برداشتن از جهانِ «انسانی شده» و آشکار نمودنِ «عریانیِ»زندگی است. بر ملا ساختن همه اسرار نهفته در ذهن وزبان؛ رویارویی آدمی با جهان عریان که علی رغم همه کلماتی که بر آن نوشته شده، همواره نقش رمز هزار چهره ای را در تمام فرهنگ انسانی بازی کرده است. به طور خلاصه: «هبوط»، این داستان را از خلال تاریخ انسان بازگو می کند و «معبد»، آن را از درون یک فرد گزارش می دهد.\nهراس انگیزترین چیزی که در دنیای انسانی وجود دارد و با طنینِ «انفجار بزرگ» در لایه های دیوار عدم قابل قیاس است، «بی معنائیِ» جهان است یا عریانیِ هستی؛ جهان آنچنان که ذهن و زبانی در آن پدید نیامده؛ دنیای منهای انسان.(19)\nبرای این که تصوری ناچیز از این وضعیت داشته باشیم، کافی است زندگی زمین را طی میلیاردها سالی که آدمی از آن برنیامده بود، در نظر آوریم. تصورکنید چند میلیارد سال برفراز زمین به این گوی آبی و درخشان می نگرید و کلمه ای، نیاز و نیایشی بر نمی آید؛ کسی سر بلند نمی کند تا آسمان را بنگرد؛ هزاران ستاره روشن، میلیاردها سال سوسو می زنند، پرتو ماه، شب های سکوت را در می نوردد و خیال شاعری نمی شکفد، دل را هبی نمی جنبد، عقل عالمی نمی جوید، کوه ها پدید می آیند و می روند، دریاها و قاره ها تغییر شکل می دهند، امواج کف آلود اقیانوس ها، سواحل سنگی و سخره ای را در هم می کوبد و هیچ کس نمی داند، هیچ کس نمی نگرد. چه سکوت بی کران و پر هراس و بی معناای! (20)\nچنین هراسی را با کلمات دنیای اهلی شده نمی توان نشان داد. این هراس آمیخته ایست از: شگفتی، عظمت، بی معنایی، بی سرانجامی و عدم؛ به قول شریعتی: عدمی که وجود خویش را احساس می کند یا وجودی که عدمش را و هر دو یکی است.\nهر انسانی از آن رو که چه اندازه در خویشتن خویش فرو رفته باشد، این هراس را در ژرفای وجود خود می یابد و برای فرار از آن، پرتوی از معنا بر جهان می افکند؛ با ذهن و زبان، عالم را به دلخواه رنگ می کند؛ برای هر چیزی هدف و فلسفه ای می سازد و پیش تر که می رود، این توده بی کران را که از این سو و آن سویش هیچ نمی داند، در مبدا و معادی می گنجاند و مرتع سر سبز و پر امید زندگی می آفریند و به تدریج که این شیوه در ساختار شخصیت اش نهادینه شد، از کانون هراس که در عمق وجودش پنهان است، دورتر می گردد و هر گاه که کابوس حضورش را احساس کرد به سرعت می رمد و از خویش می گریزد و به «چیزی» پناه می آورد و بعد ساخته های خود را – که جز خواسته هایش نیست – نجات دهنده خود می پندارد و بعد از منجی اش دستور چگونه بودن و چگونه زیستن می خواهد و … مفصل است.\nبه همین دلیل است که فیلسوفان مذهبی، تا نزذیکی های این مرز می آیند و سپس با چرخشی تند بر می گردند؛ می گویند اگر چنین نیندیشیم و چنان نپنداریم، جهان بی معنا خواهد شد و چون جهان نباید بی معنا باشد، پس باید فلان نظریه را بپذیریم. غافل از اینکه ممکن است فاجعه «بی معنایی»، واقعی تر از «معناداری» باشد و هم پایدارتر. هرچند به گفته «اومانومو»: « بسا اولیا و قدیسان بزرگ و شاید بزرگترین شان، بدون ایمان به آخرت از دنیا رفته باشند».(21)\nبنابراین، منطق همه نظام های فلسفی، دینی و الهیاتی، بر پایه فرار از فاجعه بنا شده؛ یعنی : این گونه « می بینم» ولی نمیتوانم تحملش کنم؛ پس اندکی چشمان خود را می بندم تا رنج را احساس نکنم یا به خود بقبولانم که احساس نمی کنم.(22)\nشریعتی اما بی پرده سخن گفت و خبر از فاجعه ای داد که همه فرهنگ انسانی، بر فرار از آن پاگرفته بود. او گفت نه تنها زمانی که انسانی بر روی زمین نبوده، بلکه حال نیز گویی نه کسی آمده و نه خبری رسیده و نه شعری و خیالی شکفته. او بی سرانجامیِ تلاش انسان را با تلخی تمام گزارش کرد. گفت: فکر نکنید در خانه ای گرم از عشق و امن از ایده خیال آسوده اید؛ زیر پایتان اقیانوس آتش می جوشد و می غرد؛ این پوسته زمین است که سرد شده و سرسبزی و خرمی پدید آورده؛ همین پوسته، خود بر پشت دیوِ تخریبِ آتش سوار است و چونان قایق هایی که کنار هم در دریا قرار دارند، بر توده ای مذاب شناور است. توده ای که کار خویش می کند و راه خویش می پوید و هیچ آشنایی با آنچه شما می پنداریدش ندارد .\nاگر حیات را مدیون خورشید هستید، بدانید که خورشید هیچ نیست جز سوختن و کاستن و خاموشی؛ مبادا هوس کنید که حال که حیات از خورشید است، پس کوزه برگیریم و بر افق مشرق بالا رویم و از چشمه خورشید آب حیات برداریم؛ آن جا کوزه و کوزه گر و کوزه خر و کوزه فروش، نابود خواهند شد؛ آن جااز آب و حیات خبری نیست! آن چه هست، حرارتی است که می تواند همه سیارات پیرامونش را یکجا ببلعد و بسوزاند؛ اگر زمین با همه آبها و صحراهایش در آن سقوط کند، چنان است که پیلی پلک زند؛ این همه آوازها از فاصله غفلت و نادانی خوش است.\nتنهایی و انسانیت، باهم در زمین آغاز گشته اند. تنهایی، هم «هم سرشت» انسان است، هم «همراه» او و هم آخرین منزل سفر او. دل را نباید به جمعیت و غوغا و آشنائی های کاذب، خوش کرد. ما معمولا خود را به «مجموعه»های گوناگون می فروشیم؛ در «مجموعه» زندگی می کنیم و بر «مجموعه» تکیه می زنیم؛ هویت و تعریف خود را – حتی در گفتگوی با خویشتن – در «مجموعه» می یابیم؛ اگر بخواهیم نشانی خود را بدهیم، آدرس مجموعه ای را که در آن بسر می بریم می نویسیم. این «مجموعه» می تواند از سقف کوچک یک خانواده تا سپهر میراث انسانیت در زمین، متغیر باشد. کسانی هستند که یک عمر در درون خانواده خود زندگی می کنند وبیرون از آن را نه می بینند و نه هیچ گاه می خواهند که ببینند؛ برای آنان هرچه هست، همان چند نفر و دست آوردهای محدود آنها است. از این فراخ تر، احساس تعلق به شهر یا منطقه است. فراتر از منطقه، دایره ملیت و حس ملی است؛ در این جا، آدمی ضمن بیرون آمدن از بافت منطقه ای و اتصال به فرهنگ ملی، با ملت های دیگر و میراث آن ها بیگانه است؛ زیرا عناصر فرا ملی– از هر نوع اش– برایش قابل درک نیست. فراخ تر از هویت ملی، سپهر اعتقادی است که هم در عرض تاریخ و هم در طول آن می تواند تا اندازه زیادی گسترش یابد. احساس تعلق به یک عقیده یا مکتب، شایع ترین پناه گاه بشر است. در این جا آدمی در معجون عجیبی از باورها و بایدها و نبایدها و شک ها و یقین ها و بیم و امیدها و نفی و اثبات ها و … به سر می برد و خود را در آن می جوید و برای آن می خواهد.\nفراخ تر از هویت اعتقادی، احساس تعلق به میراث مشترک بشری است؛ یعنی همه محصولات فرهنگی و تمدنی آدمی از تاریکی های تاریخ تا کنون. این فضای فراخ که شاید برای قرن کنونی بسیار جذاب باشد و هر روز شکوه اش بیشتر پدیدار گردد، مربوط به کسانی است که از همه حصارهای پیشین بیرون آمده باشند و همچون دایره های امواج که بزرگتر و بزرگتر شده به ساحل می رسند، به مرزهای دریای انسانیت رسیده اند و حال می خواهند از این دریای کشف شده – که دیگر مثل گذشته بی کران و بکر و در نتیجه بی «صاحب» نیست – محافظت کنند. مانند محافظت از کره زمین؛ در هزاره ها و قرون گذشته که زمین هنوز کشف نشده و مرزهایش شناخته نبود و امپراطوری ها به سرزمین های ناشناخته کشیده می شد و همیشه جایی تازه برای فتح و تصرف باقی بود، چگونه ممکن بود کسی به سرنوشت کره زمین بیاندیشد و برای طولانی تر نمودن زندگی در آن و بهره وریِ بیشتر از آن برنامه بریزد؟! آن وقت ها زمین، بی کران و بی صاحب بود و همواره، رفتن از جایی به جای بهتر امکان داشت. اگر روزی ملتی همچون لشکریان مغول به دنبال چراگاهی بهتر روانه گردند، به کجا خواهند رفت؟\nدر هیچ یک از این پناهگاه ها، آدمی تنها زندگی نمی کند؛ در هیچ جا «برای خود» و «در خود» نیست؛ همیشه در جایی و برای چیزی هست؛ هیچ وقت موقعیت خود را به عنوان یک « فرد» در این عالم نمی بیند و بدان نمی اندیشد؛ از کانون فردی خویشتن به بیرون نمی نگرد؛ «جزیره بودن»، هنوز آغاز نشده و چنان که در یک شعر بودایی آمده، سفرها همه جمعی و گله ای است و «چونان کرگدن تنها سفر کردن» آغاز نگشته.(23) از زاویه این نادانی یا غفلت، بین سپهر خانوادگی و سپهر بشری– تنگ ترین و فراخ ترین مجموعه– فرقی نیست؛ در یک جا به خانواده و جمعع چند نفری آن تکیه داریم ودر جایی دیگر به فضایی که همگان برای ما ساخته اند.\nدیدنِ «یک بودن در جهان» و از جمله میان بشریت و به عبارت دیگر: عریان دیدن خویش، طلوعِ تنهایی و فاجعه و آن هراس بزرگ است. اینجا است که نه تنها ارزش ها و دیدگاه های بومی و صنفی و ملی، محو می شود و به کار نمی آید، بلکه فرهنگ زمینی به طور کلی به پایان می رسد؛ آنچه از زمین بر آمده : خواه تصویر زمین و خواه تصویر آسمان از دید ناظر زمینی.(24)\nبه نظر من کانون شخصیت شریعتی، فضای دنج و خلوتی بود که خود برای خود و در خود داشت و از آن مرکز به پیرامون خویش می نگریست. در آن جا شریعتی هیچ کدام از آن شخصیت ها و نقش هایی که از او می شناسیم را نداشت؛ یکی بود وجهان اطرافش؛ گویی همه چیز بر نقطه ای که او در آن یکی و یگانه است، آوار گشته و او دم به دم نگاه نافذش را در توده انبوهِ «بودن» که بر سرش ریخته و نمایشی از تغییر بی نام بر پا نموده، می گستراند و لایه های «شدن» را پیش از «رسوب» در ذهن می شکافد و مبهوت و هراسناک به این بازی بی سرانجامِ شگفت می نگرد.\nشریعتی جایی برای خود داشت که در آنجا نه حسینیه ارشاد دیده می شد، نه مردم، نه اسلام و اسلام شناسی، نه جامعه شناسی؛ نه روشن فکری و رسالتش، نه قبول و ناقبول خلق و نه هیچ چیز دیگر. او در آنجا فقط خلوت و سکوت بیکران خود وجهان عریان پیرامونش را می نگریست؛ جهانی که نامی آن را نیالوده بود. به اندک بهانه ای بدان سو کشیده می شد و دست از حرف ها و «چه» ها و«چرا» ها می شست. او را باید به گونه ای تحریک می کردی تا از لاکش در آید و بجوشد و بگوید و بسازد که آن هم معمولاً سرانجام پشیمانی در پی داشت!(25)\nخودش می گوید «… هرکه با من محشور و معاشر است می بیند که گاه چند روز و چند شب، چندین هفته و یا در هر شب و روز چند ساعت و گاه در هر یکی دو ساعت چند لحظه غیب می شوم، در میان جمع ام و در گفتگو با جمع و ناگهان ساکت می شوم و غایب می شوم و می روم به جهانی دیگر و این از چهره و چشم و حرکات و سکوت و نگاهم پیداست…»(26)\nشریعتی قدرت عجیبی در مخفی نگه داشتن خود داشت « هیچکس در این عالم، از آنها که عمری با او معاشر بوده اند، آشنا بوده اند و حتی با او زندگی کرده اند حدس نمی زنند که در زیر این قیافه پر از عقل و منطق … چه چیزها پنهان کرده است، چه دنیایی نهفته است!».(27) می گوید : «من آدم تنهایی هستم، بی مقصد و مقصود، نه در انتظار کسی، نه نیازمند چیزی، راه من بیراهه است…»(28)\n«من سالها است عادت کرده ام که با همه بجوشم و بسازم و در عن حال مجهول مانم، یا بسیاری از آنچه می اندیشم یا احساس می کنم در چشم ادراک صمیمی ترین و نزدیک ترین دوست و آشنایم نا شناخته ماند یا اصلا نا گفته ماند… ویرانه ای بزرگ هستم که مردم از همه رنگی و همه نیازی می آیند و از من هر چه را بتوانند و بخواهند بر می گیرند و می برند…»(29)\nیکی از شگفتی های شخصیت او این است که «ایمان» می آفریند بی آنکه «مومن» باشد و این نهایت هنرممندی یک انسان است. می گوید من نقش های بسیاری بازی کرده ام و هر کدام را در اوجش به نمایش گذاشته ام. «دیده ای آنهایی را که در یک تئاتر رادیوئی به جای چند شخصیت بازی می کنند؟ چه لذتی و توفیقی و مهارتی! من همیشه چنین بازیگری بودم، هستم. نه یک فریبکار یا ریاکار! من این نقش مشکل را خود انتخاب نکرده ام، بر من تحمیل شده است، بعد آن را خیلی خوب و ارجمند تلقی می کردم و بعد… خجالت می کشم! می ترسم درست نفهمی…»(30)\n«بعد کم کم طوری شد که اصلا خیال می کردم اصلا باید و خیلی هم خوب است که چنین بازی ای کنم، هنر بزرگ زندگی است، کی می تواند چنین باشد؟ کی؟ در تئاتر هستند اما در زندگی! آن هم نه مصنوعی، خیلی با مهارت، کسی بو نمی برد، هیچ کس، بازی قوی بود، خیلی قوی، هر تیپی را همچنان که باید باشد، بهترین و برجسته ترین و قوی ترین کاراکتر هایش را نشان می دادم و کسی نمی فهمید… بعد دیگر در نقش چند شخصیت بازی نمی کردم؛ چند تیپ متفاوت و متضاد را نشان نمی دادم …اصلا چند پرسوناژ مختلف، چند تیپ شده بود»(31)\nالبته سخن هر قدر از لایه های عمیق تر درون گوینده بجوشد، موثرتر و شور انگیزتر است. حتی در «سرزمین دل»، جایی هست که وقتی سخنی از آن بر می آید، به مخاطب اجازه قضاوت منطقی و سنجش نمی دهد و مخاطب، پیش از آن که بیاندیشد: این سخن را بپذیرم یا نه، مجذوب زیبایی آن می شود. در آن جا «معنا» چنان گداخته و درهم فشرده و « نادان» می خروشد، که مخاطب شرم اش می آید به «بررسی» آن بپردازد و احساس می کند این از آن لحظه های استثنایی زندگی است که حتما باید شکارش کرد، ستاره دنباله داری است که برای اولین بار و آخرین بار بر افق دید ظاهر می شود؛ پس حیف است که جز به تماشای زیبائی اش نشستن، کاری کنم.\nهمچنین شکی نداریم که یکسانی دل و زبان و یکتایی و اخلاص از عالی ترین معنای انسانی نزد شریعتی است و حتی در جایی می گوید کلمه «اخلاص»متعالی ترین کلمه ایست که در فرهنگ بشری وجود دارد .اما آنچه درباره «بازیگر» بودن شریعتی می گویم، سخنی دیگر است و ساحتی دیگر.\nنسبت به آدم هایی که تکه پاره اند و انسجام درونی ندارند و از نظر انداختن بر اضلاع و زوایای درون خود ناتوان اند– و تنها دغدغه شان اثبات «توحید» باریتعالی است ! – می توان گفت : «سخن کز دل بر آید بر دل نشیند». اما درباره روحی که می تواند چنان نقش بازی کند که عشق و ایمان بیافریند– یعنی مهم ترین اموری که در دل کسی می توان نهاد- بی آنکه خود بدان پایبند باشد، صدق نمی کند. اینجا سخن از نفاق و به بازی گرفتن و ابزار نگاری نیست، سخن این است که از بی رنگی، رنگ ها پدید می آیند و از بی سویی، جهت ها و از نا متعین، تعینات و از عدم، هستی.(32)\nبودا در حالی که مکتب خویش را تبلیغ می کرد، مخاطبانش را به فراسوی آن فرا می خواند. می گفت این آیین قایقی بیش نیست، وقتی از آب گذشتید، با خود حمل اش مکنید و نبرید؛ رهایش سازید و به راهتان ادامه دهید و این از پیغمبر یک دین، شگفت است که در متن دین خود، به فراروی از آن دعوت کند. او دینی را که چهل سال تبلیغش نمود، در پیش چشم مومنان قربانی کرد، گفت این دین من است و راه نجات شما ولی بدانید که وبال شما نیز هست و باید به موقع رهایش سازید.(33)\nخودِ «عریان» شریعتی در کجاها نموده می شد ؟ در جاهایی که فکرش را نمی کنیم: وقتی پس از شبی دراز که همچون قرنی تاریک و پر آشوب بر او گذشته، هنگام طلوع صبح می گوید «باز صبح شد …برم از اتاق بیرون، رو پله ها کمی بنشینم و ردیف آجرهای دیوارهای حیاط را بشمارم و بعد بر گردم و اگر شد برم خانه بخوابم اگر نشد روی پشتی لم بدهم..»(34) یا «صدای پای صبح وقیح که از صحن حیات بلند می شود و دامن شیری رنگ زشت و چرکین خویش را به شیشه های پنجره اطاقم می کوبد…»(35) یا آنجا که می گوید: «از دیروز غذا نخورده ام، از پریشب نخوابیده ام، دیشب، ماه که از پیشم رفت و من تنها ماندم رفتم بخوابم، هوا داشت روشن می شد، چشمهام کمی که گرم شد بیدار شدم … پا شدم، چراغ را روشن کردم … نشستم، بر خاستم، نشستم، کمی دراز کشیدم، بر خاستم، نشستم ، تکیه دادم ، دراز کشیدم، برخاستم، ایستادم، راه رفتم، بر گشتم، نشستم، بر خاستم، رفتم، از اطاق خارج شدم، قدم زدم، برگشتم، دم در اطاق ایستادم، بر گشتم، قدم زدم، کنار حوض ایستادم، نشستم، نشستم، نشستم، کلاغ ها بر گشتند، چراغهای کوچه پرپر گشتند، سپیده پنجره را شست، نسیم سرد بر خواست، آه ! صبح شد، شب رفت و دیشب شد، فردا آمد و امروز شد»(36)\nشبی از شبهای پر شور سخن و عشق و حماسه حسینیه ارشاد، حدود ساعت هفت و هشت، به خانه بر می گردد، قرار بود فردا ساعت چهار بعد از ظهر درس بعدی را شروع کند، گوشه ای بر زمین می نشیند، شروع به نوشتن چیزی می کند– از آن چیزهایی که نه مربوط به درس ها و سخنرانی هایش بود، نه بحث های های روز، نه ایدئولوژی، هیچی نبود!_ بعد سرش را که بلند می کند، می بیند ساعت چهار و ربع بعد از ظهر فرداست!!!(37)\nشریعتی ای که از ایدئولوژی و اسلام شناسی و طرح هندسی مکتب و شیعه یک حزب تمام و امت و امامت و ابوذر و شهادت، سخن گفته، برای خود و در خود چنین خلوتکده غریبی داشته که هیچ کدام از این دغدغه ها و اشتغالات، در آن نبوده و در قیاس با آنچه از او بر جای مانده و می شناسیم، «تهی» بوده؛ چنین فاصله ای در شخصیت یک انسان واقعا شگفت انگیز است: از خلوتکده ای که در آن میراث بشری و قله های فرهنگ انسانیت، زاده حماقت دانسته می شود تا سخنانی که با مسائل حاد زمانش در آمیخته بود. او چگونه این فاصله را طی کرده؟ خودش در « گفتگوهای تنهایی» از خود می پرسد« شما از «کویر» تا «شهادت» چگونه این همه راه آمده اید؟»(38)\nاو خود از آنچه با تمام وجودش می گفت، آزاد بود. بیرون از آنچه به دیگران القا می نمود، زندگی می کرد. خود، آن جا که می گفت، نبود. نه به این معنا که با ترفند زبان و فریب های سخن، مفاهیم بسیار دور را صید کند و به دیگران تحویل دهد– کاری که بسیاری کرده اند و می کنند-، بلکه فراتر و بی نیاز تر از آنچه می ساخت، بود.(39) او «چشم باز»تر از آن بود که از کار خویش احساس شگفتی و مستی کند و در آنچه می گوید، به سر برد و برای «حرف» خود حرف بزند. در همان اوج سخرانی هایش، یک پایش در مغاکِ نیستیِ خودش بود و همواره نگاهی به «بی سو» داشت. چرا می گوید در جهان، چیزی نیست که ارزش نگاه با چشمان باز را داشته باشد؟\nنگاهش پیوسته به خلوت خویش بود و امواج «رنج» و «نفی» و «عبث» که از کویر بر می خاست، ساحل سیمایش را هماره دگرگون می ساخت. حتی در حالات جورا جورش، با شخصیت های گوناگون مواجهیم: در یکی مومنی معصوم است؛ یک جا متفکری مودب است؛ یک جا هرکول فتح و تسخیر سرزمین های تازه و بی نام ونشان؛ یک جا عازم است تا به همه آفرنش «نه» بگوید؛ یک جا باغبان گلهای زیبایی است؛ یک جا عبوس و تلخ؛ یک جا آفریننده زیباترین سرسبزی ها و خرمی ها؛ یک جامهربان و دوست داشتنی؛ نگاهش گاه چنان شیطننت آمیز است که گویی تا فضاهای تهی ذرات بنیادین اشیا نفوذ می کند و گاه همچون نگاه نرم و نادان کودکی است به پرواز پرندگان آسمان در یک غروب تابستانی.(40)\nمی گفت دلم در کنار خانه ابراهیم است و عقلم در آکادمیای آتن، ولی در «کویر»نه این هست ونه آن. شریعتی اگر دلبسته و آویخته اسلامیات و اجتماعیاتش– که بیشترشان را بعد از نگارش کویر، گفته و نوشته – بود، دیگر چه رنج و دغدغه ای داشت؟ اگر سر و ته عالم هستی را با چند درس اسلام شناسی و چند اصل فلسفی و اجتماعی و پاری «اعتقاد جازم» و «قول ثابت» می شود به هم دوخت، دیگر این همه فریاد و فغان و نا آرامی برای چه بود؟ اگر رستگاری این همه راحت و نزدیک است، رنج و نفی و عبث چرا؟ اصلا کسی که مشکلاتش را حل کرده و همه وجود را از خط روشن آگاهی اش عبور داده و خیال اش راحت است که خود را به عقد پسر خواندگی یا پسر خالگی خدا در آورده، چرا اندوه به خود راه دهد و و بر خود بپیچد؟ مومنین واقعی را ندیده اید که که خدا همسایه دیوار به دیوارشان است و همه چیز برایشان از ازل تا به ابد، روشن و مبین و مبرهن است، چه آرامش و طمأنینه ای دارند و چگونه با آسودگی سخن می گویند و در تمام عمر، لحظه ای به وسوسه شیطان به اقلیم نادانی سرک نمی کشند؟ مقصودم این نیست که شریعتی « انسانی بود برای خویشتن» و نمی خواهم بگویم کویر یعنی « برای خویشتن بودن». از نظر کویر، «برای خویشتن بودن» نیز پناه گاهی است مثل پناه گاه های دیگر که کسانی که از الگوها و سرپناه های گذشته خسته شده اند، بدانجا می روند و دوباره در خویشتن تنهایی خود همان چیز هایی رابرپا می کنند که در جاهای دیگر بود و از آن فرار کرده بودند و با این کار، تنها هنرشان تبدیل آفرینش جمعی به آفرینش فردی است! زیرا میراث کهن بشری در نهادشان ریشه دارد و آن قدر بر خویشتن نشوریده اند و چشم نگشوده اند تا به پیش از ریشه ها برسند و سراب فریب را دریابند.\nبنابراین برای خویشتن بودن نیز فلسفه ایست و دستاویزی؛ در حالی که در کویر، پناه و دستاویزی نیست. کویر، شرح بی پناهیِ انسان است؛ شرح سراب بودن آبهای موعود. کویر طرفِ گفتگو با مکتب و بینش و فلسفه خاصی نیست؛ نمی خواهد یکی را نفی کند و بر دیگری تکیه زند یا خود بنایی دیگر بر بناهای پیشین بیافزاید و دستگیره ای دیگر بر سقف آسمان بکوبد.\nکویر با مجموع میراث بشری، حاصل زندگی آدمی بر روی این کره خاکی، سخن دارد؛ کویر نقد هزاران سال سازندگی و آفرینندگی انسان است و می خواهد بگوید دستگیره هایی که برای آویختن از آن صف کشیده اید و جنگ وصلح بر پا می کنید، به دستان شما نیازمندترند تا شما به چنگ زدن بدان ها. این دستگیره ها هر کدام، آرزو و پندار شاعرانه ای بیش نیست که از سرِ سراسیمگی سروده شده.(41)\nهمه مکتب ها، راه ها، آئین ها، سرودهایی هستند در شبستان جهان؛ فریادهایی نارسا و ناشنیده در زیر این گنبد مینا؛ آویخته از میخ هایی که در هوا کوفته شده اند. سرودها، نشان گرِ شکوه و دردمندی سرایندگان آن است نه ستایش شدگان. هر کدام برای آن محترم و شنیدنی است که خبر از دردِ« هم نوع» ای می دهد. جهان خدایان نیست که این چنین زیبا و پر شکوه و جاوید است؛ این همه برتری، از آنِ خیالات اولیاست؛ هنر خدا پرستان است نه کمال خدایان. پایه سپهر معنویت در این سواست، بر دوش همنوعانمان سوار است. ما آویخته از آسمان نیستیم؛ آسمان بر آمده از ذهن و زبان است.\nبیت بیتِ سرود انسانیت، حکایت تنهایی و غربت است ،بهانهِ زیستن است؛ جُستن راهی است برای فراموشیِ عریانیِ خویش؛ هم چون کشیدن میخ بر دیوار سیمانیِ سلول به قصد در آوردن ادای نوشتن، برای یک نویسندهِ زندانی(42). میراث بشری فیلمی جذاب است که لحظاتی مارا از فاجعه بزرگ غافل می سازد، اما این فیلم، پایان دارد و بعد از آن، این مائیم و پیرامون مان با هر آن چه که بود و هرگونه که بود.(43)\nدو نیروی شگفت آدمی برای آبادانی کویر و سرودن شهر های سر سبز آرزو و بر هیچستان پوک جهان، عقل و عشق اند. این دو نیرو، دو «دست آویز» آسمان انسان اند؛ هرچند به نظر من، مرز مشخصی بینشان نیست و هردو، دو سر طیفی از حس و ادراکند؛ اما به گونه ای که معمولا گفته اند و می پنداریم، دو مقوله جدایند و چه عظمت ها پدید آورده اند این دو در زمین! همه محصولات انسانی یا با عقل پرداخته شده یا از عشق بر آمده.\nدر مقاله « تراژدی الهی»، شریعتی ویرژیل را نماد عقل می گیرد و بئاتریس را نماد عشق و می گوید با ویرژیل، جهان عقلانی را همه گشتم و به پایان رساندم تا رسیدم به کوهی بس بلند و صعب العبور که ویرژیل از صعود بدان باز ماند و به عجز خویش از ادامه رفتن اعتراف نمود و تنها رهایم کرد تا اینکه بئاتریس در رسید و دستم را گرفت و مرا به قله کوه رساند و سپس وارد بهشت ساخت و در سرتاسر آن سیر داد ومن این چنین، بهشت را نیز گشتم و دیدم.(44)\nدر بهشت، یک دستم در دست ویرژیل بود و و دست دیگرم در دست بئاتریس و من با این دوبال نیرومند، بهشت را زیر پا گذاشتم و با همه دست آوردهای عقل و عشق، فلسفه و عرفان، آشنا شدم؛ آن چه ابوعلی و ارسطو و دکارت و کنفوسیوس می فهمیدند و ابوسعید و سقراط و پاسکال و لائوتسه می دیدند. ناگهان در گرماگرم شور و امید و مستی، دیدم زیرپایم چاهی دهان باز کرد، سقف آسمان این عالم شکافته شد و من از این روزن، چیز دیگری دیدم که هیچ کس ندیده بود . از خواب نمایش عقل و عشق و بازیگریِ ویرژیل و بئاتریس، درآمدم و هم چون کسی که یک باره از سالن نمایش یا نمایشگاهی عظیم بیرون بیاید، از بهشت تلاش فلسفی و عرفانی که مرتعی سر سبز بر فراز کویر بود، همچون جدم – نخستین کسی که طعم انسانیت را چشید– هبوط کردم؛ به کویر افتادم و دیدم اگر همنوعانم از «جهان طبیعت» هبوط کرده اند، من از «جهان انسانیت» نیز هبوط کردم؛ اگر در آن هبوط، در زمین منتشر شدیم و کوله بار خویش بر دوش گرفتیم و با نیروی عقل و عشق، بهشتی بر انگاره بهشت بی خبریِ نخستین، ساختیم، سرنوشت دردناک من چنین بود که از این «بهشتِ ساخته شدهِ انسانی» نیز هبوط کنم و این بار در کویر؛ با این تفاوت که دیگر امیدی به بر پاییِ «بهشت»ی دیگر نداشتم. زیرا نهایت آفرینندگی آدمی، در همین دو نیروی عظیم است و من به نحو دردناکی احساس کردم نمی توانم به آفریده های آن ها دل خوش کنم و پرده حماقت بر چشمان خویش کشم. من بیش از اندازه معمول دنیای انسانی، چشمان خود را گشودم، چنان که جدم بیش از اندازه معمول دنیای حیوانی چشم گشوده بود. او از «حیوانیت» به در آمد و خدایان هدایتش کردند و فرشتگان حمایتش نمودند؛ آسمان را دگرگون گردند و بسترِ شدنِ انسانیت را پهن گستردند و حجله بخت فراهم نمودند و پیام آورانی از پی هم در رسیدند و از پیش و پسِ «هبوط» و میانه آن سخن راندند؛ اما من از «انسانیت» به در آمدم و به سرزمینی افتادم نا آشنا، راهی نارفته، فضایی غریب که نه از خدایان خبری است و نه از محموله های غیب اثری؛ نه هادی و نه حامی؛ تنها و بی کس وبی سو و مجهول که کسی نمی داند دردم چیست.\nکسی که بعد از طی چنین مراحلی به کویر هبوط کرده، غیر از آدمی است که مدعی پوچی و بی سر انجامی جهان است ولی نه با عقل آشنایی دارد و نه با عشق نسبتی؛ نه توانایی عقلانی دارد که جهان را بر انگاره دلخواه، بازبسازد و نه هنر عاشقی دارد تا با دم مسیحائی اش عالم را عطر آگین کند و سراسر گل و ریحان سازد و همچون مولوی چنان عالمی بسراید که آدمی را در حیرت فرو برد و به فکر وا دارد که آیا به راستی او هم در همین زمین و زمان زندگی کرده است؟!(45)\nشکوه تمدن دیروز و امروز، به خوبی، عظمت عقل انسانی را نشان می دهد و ادبیات دینی و غیر دینی ملت ها، اقیانوس مواج و متلاطم دل او را. کسی که با این همه عظمت و زیبایی بیگانه است، چگونه می تواند از پوچی و بی سر انجامی جهان آن چنان که در کویر شریعتی آمده سخن بگوید؟ چگونه می تواند ناتوانی خود را نادیده بگیرد؟ چگونه می تواند مطمئن باشد اسیر عشقی نخواهد شد، مفتون زیبائی ای نخواهد گشت؟ شمس تبریزی در جایی می گوید کسی در طریق ما یک بار مومن یا کافر نمی شود، بلکه مومن شده، کافر می شود، باز مومن می شود و این چنین غلطان و خیزان، با کفر و ایمان به پیش می رود. بسیارند کسانی که به پوچی می رسند و با حرارت از آن سخن می گویند ولی پس از چندی به «چیزک»ی وابسته می شوند و چنان دست و پای خود را می بندند که آدم خجالت می کشد شخصیت گذشته شان را یادشان آورد! هستی بسیار راز دارتر از آن است که بلافاصله دربرابر شما موضع بگیرد و بگوید: نخیر من این چنین که می فرمایی نیستم؛ او به سرعت از خود دفاع نمی کند تا شما را از اشتباه بیرون بیاورد؛ برعکس، با شما همراهی هم می کند، دل شما را نمی شکند، به درازای یک عمر بدرقه تان میکند! اما هزاران جای دیگر و جور دیگر، بی خبر از شما، کار خویش می کند و راه خویش می پوید و شما اگر خیلی شانس داشته باشی و خیلی نابغه باشی، به یکی از آن موارد خلاف، تصادفاً بر می خوری! توجه داشته باشیم که انعطاف پذیری هستی در برابر دیدگاه آدمیان- یعنی این که هر گونه بدان بنگری، همان گونه به تو نموده می شود- یکی از وجوه هراس انگیز آن است؛ هراس از این جهت که وقتی می خواهی نظریه بدهی، احساس می کنی که یک غول ابر رایانه که به اندازه همه ذرات سازنده نظام کیهانی، اطلاعات در خود ذخیره دارد، باتو بازی می کند !! تو می خواهی او را در نظریه ات بگنجانی اما او تو را به بازی می گیرد!\nشریعتی که می گوید به کویر رسیده ام، مدعی است که من همه راه ها را رفته ام و تجربه کرده ام، اما در نهایت، دیده ام در چشم انداز افق چشمان همیشه بازم ، به پایان رسیده اند ولی اگر لحظه ای از کویر بیرون آیم و تن به غفلت دهم و پلکهایم را برهم گذارم، زیباترین سرودها و پرشکوه ترین زیبائی ها را می توانم در زمین بیافرینم.(46) من از «ناتوانی»، نگفته ام «نیست»؛ از این که نمی توانم مرتعی پدید آورم، نگفته ام همه جا کویر است. درد من این است که در هیچ آبادی ای نمی توانم آرام گیرم و کاش می توانستم خود را راضی کنم تا دل به چیزی دهم، اما نتوانسته ام و نشده است.(47)\nبه جز زیستن در کویر که دردناک است، تلاش شریعتی برای کمی رها شدن و آسودن از کویر، نیز سوزناک و عاطفه بر انگیز است. بسیار پیش آمده که او با خود کلنجار رفته تا آرام گیرد و به چیزی راضی شود، امانشده؛ دلش خواسته کاش می شد اما وجودش «خرسندی» را بر نتافته و این نیز برای ناظری که جنین تلاش بیهوده ای را می نگرد، بسیار غم انگیز است. اصلا او این چنین ساخته شده بود؛ داستان زندگی اش با تحمل رنج های بزرگ و بر دوش نهادن کوله بار همه دردها، آمیخته شده بود؛ گاه دعا می کند که همه دردهای تاریخ بر وجودش ببارد، گاه با افتخار می گوید حتی پیامبران اولوالعزم، زیرفشار درد، فریاد بر آوردند و چیزی گفتند، همه به نوعی نالیدند، ولی من نمی نالم، نمی خواهم این آتش، همچون ابراهیم، بر من گلستان شود و گاه می گوید «من اکنون به «حماقت» نیز محتاجم و از آن نیز محروم».(48)\nبگذار حال که بدینجا رسیدم، راحت تر سخن بگویم: شریعتی در مواردی به یک حالت و وضعیت استثنائی و غریب، در خود آگاه بود و اقرار می کرد.(49) و من خود، گاه دیده ام که او از افق انسانیت غروب کرده است. خودش بزرگترین مجهول و «سرالاسرار» برای خودش بود؛(50)هیچ گاه نتوانست از خود تعریف مشخصی به دست دهد و یا خویش را در شکل و هویتی بگنجاند. گویی همه هستی در او می جوشید و می پیچید.(51) در «نامه ای به دوست» می گوید : «… اما نمی دانی! این که در من فرا می رسد؛ به عظمت همه این هستی است، چه می گویم؟ به عظمت ابدیت است. به عظمت مطلق است وبه هراس بیکرانگی! سنگینی آفرینش را دارد و جلال خدا را…»(52) و چیزی که همه چیز و همه جور هست، شناخت ناپذیر است. این که بگوییم همه چیز علت فلان رویداد است، مساوی است با «علت آن را نمی دانم».\nشریعتی از آخرین دستاویز انسانی نیز محروم است. آخرین چیزی که بدبین ترین فیلسوفان و تلخ اندیش ترین فرزانگان، بدان چنگ می زنند، «عصیان» است؛ پس از آن که همه دستاویز ها و پناه گاه ها را ویران ساختند، به عصیان پناه می برند و شریعتی به عصیان هم نمی تواند چنگ زند، زیرا معتقد است که «اعتراض» زاییده «انتظار» است؛ اگر انتظاری نبود، اعتراضی هم نیست؛ همین که اعتراض می کنی، معنی اش این است که به چیزی یا کسی معتقدی و او را مقصر می دانی و بر سرش فریاد می زنی.\nدرصورتی که فاجعه، فاجعه ایست که هیچ کس در آن مقصر نیست. کسی چنین نساخته؛ کسی نیست که نباید چنین می کرد؛ کسی نیست که به او بگوئیم چراچنین کردی و چنان نکردی. در بزرگترین فاجعه عالم هیچ کس محکوم نیست. بنابراین تو که عصیان می کنی مشت هایت را در هوا می کوبی و این خود، نوعی نادانی است و نتیجه اش کمی خوشبختی و آرامش. اما من می بینم همه آفرینش در درد مشترکی همچون من، می سوزد؛ کسی بیرون از فاجعه و ناظر بر آن نیست؛ درون و بیرون ذرات، آکنده از ناله است؛ عالم همه عزادار است.\nبه این آوا های دردناک که همچون قطعه سنگ هائی عظیم از فراز کوهستانی پر شکوه و ساکت و مغرور، فرو می غلتد، گوش کنید:\n«لوکرس را می بینیم … رنج را حس می کنم … اما بر تو رشک می برم که می توانی « عصیان » کنی؛ و بر تلمیذ دست پرورد وفادارت، کاموی نیک دل پریشان گویت. چقدر دلم به حالش می سوزد … چشم هایم بر او می گرید اما لب هایم بر عصیانش می خندد! چه عصیان رقت بار و مضحکی! مشت های غضب ناکش را بر سینه هوا می کوبد! آن چنان سخت و آشفته، بر سر کسی که نیست فریاد می کشد! چه فریب خوبی! چه نبرد دروغین پرشکوهی!\nبر او غبطه می خورم و نیز بر دانته پیر خیالاتی! که با بئاتریس مرده، در قلب بهشتی که نیست، غرق سعادت زندگی می کند… و بر ژید مسلول بی امید که … توانست راه کوتاه میان خود و مرگ را با فرش های زیبایی که نیست بپوشاند و شمع ها و گل های دروغین آذین بندد… و بر ویراف که، به نیروی می و منگ، توانست از آنجا که نرفته بود و از آنچه که ندیده بود؛ خبرهای تسلیت بخش و شور انگیز آورد و بر حلاج که به یقینی سپید و آرامشی گرم رسید و برکافکا که به یقین سیاه و آرامشی سرد و بر شاندل که به سحری سبز افسون شد و بر بودا که به شعری زرد دگرگون گشت و بر مهر که دو بهانه ماندن یافت وبر مهراوه که دل به اسیری بست و بر آنکه شعاری بسش کرد و بر همه حکیمان، عارفان و عاشقان که «قبای ژنده خویش را، در زیر سقف آسمان این عالم به «جائی» آویختند» و حتی برآنها که دل به چیزی و چیزکی خوش دارند…\nاما من! چه درد آور است از من سخن گفتن!\nهمچون سایه لرزان پاره ابری رهگذر، برسینه تافته غربت این کویر افتاده ام و می نگرم تا در زیر این آسمان، کسی هست که بار سنگینی را که بر دوش های خسته و فرتوت این کلمات نهاده ام و بر پشت زمین روانه کرده ام برگیرد؟»(53)\nتنهایی و هبوط، دردوحال پدید می آید: یکی هنگام گام نهادن بر زمین– شروع انسانیت– و دوم وقتی زمین درنوردیده شد. اولی را در اساطیر و مذاهیب می یابیم و دومی را در «کویر» شریعتی. بین این دو، خط سیر فرهنگ بشری است؛ سرای سازندگی و امید و توسعه و نقد و پالایش و افزایش؛ راه ها را آزمودن، ایده ها را تجربه کردن، به عقاید و مکتب های گوناگون دل بستن، شوری در زمین افکندن و نقش هزاران خیال بر سقف آسمان زدن؛ در آفرینش شریک شدن، هستی را رام کردن، با آن کنار آمدن، آن را «نامیدن» و شکل دادن و سرودن، به گوناگونی ها باور داشتن، ازآنها به شگفت آمدن، آنها را برابر هم نهادن وبر یکدیگر قیاس کردن و کم کم به برایند تکاپوی انسان ها رسیدن و به اصول مشترک بشری پی بردن، و سپس این سطح بسته کروی و فضای خمیده را به «تکرار» پیمودن و آن را یکجا و«یک چیز» دیدن و از تازگی و شگفتی به در آمدن و در نهایت، از میان این همه دریاها وجنگل ها و مراتع و مزارع سرسبز و شهر های آباد و شور و غوغا، «هبوط» کردن و مواجه شدن با تنهایی در برهوت ناسروده و نانوشته و ناخوانده و ننامیده؛ گویی انسانی نیامده، زندگی و فرهنگ و تمدن و ساختن و سرودن و آراستنی نبوده و هزاران سال زندگی این موجودی که «انسان»اش می نامیم، در اقیانوس از خوش باوری و بلاهت گذشته؛ خوابی بوده و افسانه ای؛ داستانی که به پایان رسیده.\nوقتی جهان در نور دیده شد و همه جایش بر همه جا روشن گردید، راه ها به هیچ ختم می شود، وهیچ مقصدی در کار نخواهد بود. همچون مردابی که بر خود می جوشد و می پیچد و بوی می گیرد و خود عزادار خویشتن می گردد؛ گورستانی که غربتش بر خودش اشک می ریزد و این است خمیدگی فضای فرهنگی.\nآیا «کویر» کشف و طراحی تازه در فرهنگ انسانی است؟ به یک معنی، هیچ چیز تازه نیست. به قول وایتهد:«هرچیز مهمی را قبلا کسی که آن را کشف نکرده گفته است»(54) و به یک معنی، همه چیز به نحو شگفت انگیزی «تازه» است. وقتی همه چیز هم تازه باشدو هم کهنه، دیگر سوال از تازگی و کهنگی به طور مطلق، بی معنی است و باید توضیح داد که منظور از تازگی و کهنگی چیست و چه نوعی از آن مورد سوال است.\nمی‌توان گفت هر اندیشمندی و حتی هر فردی، وجهی از بی نهایت را آشکار می‌سازد که منحصر به فرد است و غیر قابل تکرار؛ چنانکه گفته‌اند « لاتکرار فی التجلی». اما آنچه را در سیر فرهنگ بشری «نقطه تحول» یا تازگی می نامیم می تواند بر سه نوع باشد:\nنکته و نظریه تازه یا «مسئله» تازه که متفکری در آثارش طرح می کند و می تواند در برابر آنچه تکرار کرده، بسیار اندک باشد.\nتوسعه دیدگاه یا نظریه پیشین به حدی که قابل قیاس با دامنه قبلی اش نباشد. به این معنی که ریشه یک فکر از جایی گرفته می شود ولی چنان گسترشی می یابد که گذشته اش فراموش گشته، به عنوان رویدادی جدید مطرح می شود.\nشکافتن افقی به کلی مجهول و بی سابقه که شاید تنها در خاطره های ازلی، اشباحی ازآن موجود باشد.\nتازگیِ آگاهی از نوع سوم، بسیار کمیاب است و آن را می توان به ستاره ای تشبیه کرد که با شکل گیری اش، تعدادی سیاره با اقمار گوناگون و اجرام متنوع دیگر بر گرد آن تشکیل می شود ولی فاصله میان ستاره ای بسیار طولانی است. به نظرم «کویر» را می توان در نو آوری های دسته سوم جای داد که به کلی از افق دیگری بر آنچه بوده می نگرد(55). البته «کویر» شباهت های زیادی با شِکوِه ها و ناله های دردمندان بزرگ دارد؛ می توان رگه های مشترک آن را در آثار همه روح های عاصی و معترض و بد بینان و تلخ اندیشان، از گیلگمش و لوکرس و ابوالعلا معری تا کامو و سارتر و هدایت، دید. شریعتی از عین القضاة به عنوان «برادر» یاد می کند؛ بودا و سقراط و حافظ و کسان دیگری را از «دوستان» خود می داند؛ در یک جا می گوید با ابوالعلا معری در یک سلول بسر می برم. حتی می توانم بگویم «کویر»، زمین حاصل خیزی است برای جان گرفتن و سر بر آوردن و توجیه همه اعتراض ها و عصیان ها و فریادها و نفی ها و تردید ها؛ همه اعضاء «اپوزیسیون»ِ تاریخ می توانند متاع خود را در آن کشت یا کشف کنند؛ هر کس شکایت از آسمان و ملکوت دارد می تواند بدان در آید!\nولی «کویر» غیر از همه آن هاست؛ به چند جهت:\nاول این که: در اندیشه های بدبینانه و پوچ گرا، خودِ «تیره و تار دیدن جهان» یک بینش و فلسفه و در نتیجه یک پناه گاه است و در «پناه گاه» بودن، فرقی با یک دستگاه الهیاتی یا دینی ندارد؛ در هر دو برای سازندگانش آرامشی پدید می آید؛ یکی با «نفی» آرام می گیرد، دیگری با «اثبات». بین محتوای این دو، البته فرق هست ولی از نظر کارکرد مشابه اند. برای اینکه هرکدام قلمرو خود را جدا می کند و می گوید من در این محدوده زندگی می کنم و طرف مقابلم، خارج از آن. از این نظر، نگاه کسی که جهان را پوچ و سیاه و باطل می داند، بانگاه یک دین دار فرقی ندارد؛ هریک سهم خود را گرفته و در دایره خود زندگی می کند؛ در نتیجه آنچنان این به آن می نگرد، که آن به این.(56)\nبنابراین، پوچ دیدنِ جهان، می شود اردوگاهی در برابر اردوگاه های دیگر و به اندازه آنها سرگرم کننده و فریبنده یعنی نوعی جنگ داخلی به قیمت غفلت از آن «فاجعه عام»؛ همچون جدالهای بی ثمر ذهنی درباره طبیعت و غفلت از خود طبیعت.\nولی در «کویر»، یک سیستم فکری که نگاهی تلخ و تیره و تار به جهان داشته باشد، وجود ندارد. کویر تنها «روشن شدگی» است در برابرِ بی سرانجامی راه ها. کویر، خود، برای خود و در خود نیز، آرام ندارد؛ همین بینش نیز تحمل نا پذیر است. کویر در پیِ پاسخ به اندیشه «دیگر»ی نیست تا بگوید چنان نیست و چنین هست؛ کویر اصولا ایستادن و نظریه دادن نیست؛ کویر، نگریستن انسان است به جهانی غیر انسانی.\nدوم اینکه: در فلسفه های پوچی، نوعی «مجرم تراشی» به چشم می خورد؛ گویی صاحبان آنها از دست کسی یا چیزی عصبانی اند که چرا چنین کرد و چنان نکرد یا چرا چنین است. به همین دلیل یا به خدایان پرخاش می کنند یا به خدا یا مذهب یا دین داران یا هر چیز دیگری که تصور می کنند نقشی در پدید آمدن آفرینش و آشوب آن داشته است؛ بالاخره کسی را می جویند تا محکومش کنند اما چنین امکانی برای شریعتی وجود ندارد؛ او از نعمتِ «عصیان» هم بی بهره است؛ برای او اصلا «چراچنین است» وجود ندارد؛ «چراچنین است» نشانه حضور چیزی در پسِ ذهن و روران است که در لایه های عمیق تر وجود خویش، ناخود آگاه، بدان تکیه داریم. کویر «شکایت» نیست، حکایت است. شریعتی کویر را ساخته کسی نمی داند تا محکوم اش کند که چرا بهشت نیافریدی؛ او نمی گوید کویر« شیطانی» است و از «وجهِ تاریک» سر بر آورده یا زاده اهریمن است. به همین جهت به کامو می گوید تو مشت هایت را در هوا می کوبی و بر سر کسی که نیست، فریاد می زنی و این هم خوش باوری است، چنان خوش باوریِ کسی که می گوید کسی هست.\nسوم اینکه: قبل از «کویر»، «آفتاب عرفان» بر شریعتی طلوع کرده و گرمای این آفتاب را در حکایت خود کویر، به خوبی می توان احساس کرد. البته تعیین موقعیت زمانی برای این گونه امور، بسیار دشوار و شاید نادرست باشد؛ آن هم درمورد شریعتی که نوشته هایش بسیار در هم پیچیده و تو در تو و غالباً فرازمانی زمانی است و گزارش خطی از حالات خود – جز در مواردی مبهم- نداده است.\nعرفان برای شریعتی، پدیده ناآشنایی نبوده؛ اوازکودکی و نوجوانی با متون کهن ادب و عرفان و تصوف آشنا بوده؛(57) به قول خودش، دوبار مثنوی نجاتش داده، یکی در کوه سنگی مشهد و دوم در برابر غول آهن و سیمان تمدن غربی. «معبد» و «نامه ای به دوست»، دو منبع خوب برای ترسیم پیدایش دوباره احساس عرفانی در شریعتی است. بنظر می رسد اواخر اقامت او در پاریس و سالهای اولیه بازگشت به ایران، بیش ترین حجم دل مشغولی او به بینش عرفانی و درگیری اش با این بینش و تولد تدریجی«کویر» است.(58) هرچند ریشه های «کویر» را در همان سالهای آغازین فعالیت فکری اش می توان دید.\nگذشته از سابقه آشنایی شریعتی با احساس و نگاه عرفانی– که بعدی از شخصیت اوست- ،«طلوع آفتاب عرفان» به صورت یک تحول عظیم در جانش روی داده؛ به حدی که او را غافلگیر کرده؛ چون منتظر «سر زدن آفتاب مرگ» بوده ولی آفتاب عرفان طلوع سر زده!\nشریعتی شعری دارد مربوط به سال 36 یعنی 24 سالگی؛ در آن جا به سوالِ «من چیستم؟»، پاسخ هتلخِ متنوعی می دهد و در آخر می گوید:« یک شبنم فتاده به چنگ شب حیات/گمنام و بی نشان/ در آرزوی سرزدن آفتاب مرگ». در«گفتگوهای تنهایی» می گوید: «… و آفتاب سر زد، طلوع کرد اما آفتاب مرگ نبود…شگفتا آفتاب دیگری بود، آفتاب عرفان بود… و من شبنمی نه در چنگ حیات، در کام غنچه شکوفای گل صوفی! تصوف، این تنها مذهب و مکتب و ایمانی که…»(59)\nاما در «معبد»، بعد از آن همه تلاش ها و سفر ها و یافتن ها، باز می رسد به همان شعر سال 36: «همچون «قطره ای بر نیلوفر، شبنمی افتاده به جنگ شب حیات،آرام و بی نشان،در آرزوی سر زدن آفتاب مرگ، نشسته ام و چشمهای خاموشم را به لبهای کبود مشرق دوخته ام…»(60)\nمقصودم از «عرفان» نه آشنایی با کلمات پیچیده و غرایب العجایب متون مشکل و دیریاب عرفان نظری، که به قول اوپانیشادها «یک گردانیدن همه» است.(61) یعنی یافتن حقیقتی واحد در اول و آخر و باطن و ظاهر همه چیز. به عبارت دیگر: یافتن چیزی که همه چیز «در» آن، «با» آن، «برای» آن و «به سوی» آن «می شود»؛ همان چیزی که اوپانیشادها و «دائودجینگ» و فلوطین و ابن عربی و صد ها جان شیفته دیگر، سعی می کنند با هزار زبان نشانش دهند و شریعتی نه تنها با این عرفان آمیخته و سرشته بود، که یکی از کاشفان بزرگ وحدتِ هستی و گوهر یک دانه وجود است. «نامه ای به دوست»، یکی از زیباترین و با شکوه ترین متون عرفانی است که با حال و جذبه بزرگترین قدسیان برابری می کند.(62)\nاصولا شریعتی در باب درنوردیدن ظواهر و تعینات و دیدار چهره پر رمز و راز آن «سرِّ نهان» و «کنز مخفی»، ابعاد ناشناخته و شور انگیزی دارد که هیچ بدان توجه نشده و باید به طور جداگانه درباره اش بحث و تحقیق کرد. به نظر من کشف و شهود شریعتی کمتر از عرفای بزرگ مسلمان و غیر مسلمان نیست، اگر نگوئیم زیباتر و «خوب» تر است. تصوری که از سن و سال و تیپ و قیافه و سخن و سکونت و خورد و خوراک یک «عارف» داریم، مانع از این است که بپذیریم یک جوان شیک پوش و کرواتی و سیگار به دست هم، این سرزمین ها را گشته و چه گشتنی ! فهمیده ترها هم همیشه مفاهیم را در «اصطلاحات» می جویند و اگر کسی با زبان غیر فنی یا غیر آکادمیک، فلسفه و عرفان بگوید، نمی توانند محتوایش را تشخیص دهند و آن را با مدلولِ زبان رسمیِ خود درآمیزند. مانند بچه های دبیرستانی که زبان فرمول را می شناسند، اما با زبان پدیده های پیرامون خود بیگانه اند و نمی دانند که آن چه آنجا خوانده اند، تصویر- و تازه تصویری ناقص- از همین اشیا است.\nشریعتی در آفریدنِ سرسبزی و خرمیِ عرفانی، فوق العاده تواناست؛ او هنر ویژه ای در این زمینه دارد که بسیار می توان درباره اش سخن گفت. من هنر نویسندگی او را در این زمینه، هم پای هنر افلاطون و مولوی می دانم؛ او با همان قدرت می تواند زیبایی و شکوه بیافریند و رنگِ دلخواه بر همه چیز زند؛ می تواند پر جاذبه ترین و نفرت انگیز ترین احساس را نسبت به یک چیز در آدمی برانگیزد.(63)\n«کویر»ی که نویسنده اش به چنین هنر شگفتی آراسته است، متفاوت است با شکوِه و ناله کسی که از «هنر عشق ورزیدن» نیز ناتوان است و نمی داند که «عشق»، «آفریدنی» است نه «یافتنی»؛ آن را باید در خویش پدید آورد و با آن یگانه شد و برای چنین کاری «واقعیت» همان قدر اهمیت دارد که برای مفاهیم ریاضی.(64)\nهنر عرفانی و «کویر»، در یک نفر جمع شده و این، چنان است که لوکرس در کنارِکتابِ «درباره طبیعت اشیاء»، بتواند «مهمانیِ» افلاطون پدید آورد یا آلبرکامو «دیوان شمس» بسراید یا صادق هدایت «قصیده تائیه» ابن فارض!!!\nدلیل چهارم را به ادعاهای خود شریعتی مستند می‌سازم. شریعتی چندین جا به تازگی و بی‌سابقه بودنِ یافته‌های نهائی‌اش، تصریح کرده است:\nیک جا می‌گوید: «و اکنون از آن وادی نیز گذشته‌ام و رسیده‌ام به کشوری که بر آن گام هیچ کلمه‌ای نرفته است و خراش هیچ نگاهی بر آن نیفتاده و پاکی بکر آن را پلیدی هیچ فهمی نیالوده است. من اکنون کاشف اقلیمی هستم که خود خالق آنم! …»(65)\nدر جای دیگر: «من اکنون رسیده‌ام به کناره دریایی بی‌انتها؛ دریایی موج زن از درد؛ دریائی از آن الهام‌های پاک اهورائی که در این قرن‌های سکوت جاهلی، آبشخور هیچ احساسی نبوده است؛ از آن گوهرهای گرانبهای غیبی، که در این خلوت تاریخ، در صدف هیچ «فهمیدنی» نگنجیده‌اند.»(66)\n«… و اکنون با درونی پر از نشناخته‌ها که دست هیچ اندیشه‌ای و نوازش هیچ احساسی آن را هرگز لمس نکرد و در هیچ «فهمیدنی» جائی برای خود نیافت می‌روم…»(67)\nشریعتی در «کویر» چگونه زندگی می‌کرد؟ «گفتگوهای تنهایی» تصاویری است از لحظه‌های ثبت شده زندگی او در کویر؛ لحظه‌هایی که می‌توانسته‌اند به دام افتند؛ در برابر سال‌ها «جان کندن» و «تمام شدن»ی که از آن بی‌خبریم.\nدر گفتگوهای تنهایی، شریعتی شبح آواره‌ایست که هر دم بر شاخه‌ای، بوته‌ای، تپه‌ای، سنگی می‌نشیند و «بودن» خود را با سرود و خاطره‌ای از گذشته‌ها،- آن وقت ها که «خیمه»ها نسوخته بود و همه چیز معنی و جریان داشت- سرمی‌دهد؛ و این در صورتی است که بتواند حتی در خود و با خود، سخن بگوید، اما حالاتِ «مردابی» و نگاهِ را کدِ او در کویرِ از هر سو مرموز و تهی، برای خودش نیز اندیشیدنی نبود تا چه رسد به این که خبری به دیگران بدهد. در پایان یکی از نوشته‌هایش می‌گوید: «این مقاله در بیست صفحه به تاریخ اوایل دی ماه هزار و سیصد و چهل و هفت، در دو نوبت تحریر گردید. صفحه بیستم آن به علت آنکه خویشان و عزیزان و آشنایان و خویشاوندان و هم‌وطنان مرا و هم خودم را و فرزندم را و همسرم را آزرده خاطر می‌کرد، خراب کردم.»(68)\nفرق «گفتگوهای تنهایی» با «کویر» این است که کویر «جدی» است ولی معانی و کلمات در گفتگوهای تنهایی، همان قدر مهم‌اند که سخنان دیوانه‌ای درس خوانده که در حال جنون، کلمات آشفته‌ای از رشته تحصیلی‌اش می‌گوید یا گنگی خواب آلود که عاجز است از شکل‌دهیِ معنیِ الفاظ پراکنده خود. در گفتگوهای تنهایی، هیچ چیز «جدی» نیست؛ هیچ نوشته‌ای برای آنچه درباره آن نوشته شده، نوشته نشده؛ همه، آواهای غمناک دیدگانی غریب و تنهاست در سکوت بیکرانه جهان.\nشریعتی، «کویر» را آخرین منزل خود می‌دانست و می‌گفت بعد از این، دیگر بانگ جرسی، آوای رحیلی، نخواهد آمد و در پیش رویم آنچه هست، صحراهای خشک از معنی و رودخانه‌های خاموش و آسمان‌های سکوت خواهد بود. «تنهایی آرامگاه جاوید من است و درد و سکوت، همنشین تنهایی جاودانه من».\n«… و آفرینش باز در اقیانوسی از شب غرق می‌شود و شب چنان بر عالم می‌نشیند که گویی هیچ گاه بر نخواهد خواست؛ گویی هرگز نه دیروزی بوده است و نه فردائی خواهد بود و من، همچون شبحی، از این شب‌های کوهستانهای ساکت، صحراهای به خواب رفته، ویرانه‌های نومید، قبرستان‌های عزادار و این شهرهای آلوده و عفن، می‌گریزم و لب فرو بسته از ترانه، لب فرو بسته از ترنم، سر به این دشت بی‌امید می‌نهم تا… پایان گیرم.»(69)\n1. در صفحات 261-2 «گفتگوهای تنهایی» از خود می‌پرسد عالی‌ترین آثاری که در زندگی معنوی خود آفریده‌اید و آخرین حد قدرت فکری و قلمی شما می‌تواند باشد، کدام‌هایند؟« – بی‌تردید، این‌ها همان آثاری هستند که نتوانسته‌ام بنویسم…\n– از میان آثاری که نوشته‌اید کدام‌هایند؟\n– بی‌تردید همان‌ها که چاپ نکرده‌ام…\n-از میان آثاری که چاپ کرده‌اید؟\n-برای خودم: «کویر» را و برای مردم: درس‌های 1 و 2 اسلام‌شناسی را.»\nدر مقدمه «کویر» سخن از هزاران صفحه «بث الشکوی» است که گزیده‌ای از آن انتخاب شده است! (مجموعه آثار 13 ص 235 و 250)\n2. «فرزند محبوب، عیسی مسیح، با شادی بسیار گلتاج بر سرت همی‌نهد. چه، تو بنای ویران‌شده‌اش را باز ساختی، راه او را که از انظار پنهان مانده بود، روشن کردی، نوشته‌های درهم‌شده‌اش را از نو به نظم کشیدی و خرد نهانی‌اش را تفسیر نمودی.» –«زبور مانوی» ترجمه ابوالقاسم اسماعیل پور- فکر روز چاپ اول 1375 ص 62\n3. کلمه «کویر»، صرفاً اسمی برای کتابی که یک بار به ذهن نویسنده خطور کرده و بعد فراموش یا رها شده، نیست – مثل اسم بی«مسمی»ای که بر فیلمی یا رمانی می‌گذارند! – بلکه «کویر» اصلی‌ترین اصطلاح شریعتی و پرمعناترین آن است. حضور این کلمه در بخش عظیمی از نوشته‌های «در خویشِ»شریعتی، بسیار جدی، مداوم و فراگیر است.\n4. و این نشان می‌دهد که همه چیز، قدرت، حضور و ارزش وجودی برابر دارد و همه چیز تکرار یک چیز است.\n5. صحنه دیدار و گفتگوی «پریام» و «اخیلوس» در آخر «ایلیاد» بسیار پر معنی و تکان دهنده است . پریام – پدر «هکتور»، شجاع ترین جنگجوی لشکر تروا – آمده است تا جنازه پسرش را از اخیلوس – دلاور ترین فرمانده سپاه آخائیان – باز گیرد و به تروا برد تا در آن جا عزای مفصلی برایش بر پا کند و همه مردم تروا در سوگ از دست رفتن این پهلوان نامی بگریند. پریام در برابر اخیلوس به خاک افتاد، دست های قاتلِ پسرش را بوسید، او را به یاد پدرش که در سرزمینی دور، بی خبر از سرنوشت یگانه پسر خود به سر می برد، انداخت، غم های خفته اورا بیدار نمود و آرزوهای بر باد رفته اش را بر آشفت وبا عجز و التماس، پیکر بی جان هکتور را خواست. «این سخنان یادگاری دردناک را در دل اخیلوس بیدار کرد». هر دو می گریستند : پریام بر هکتور، و اخیلوس بر دوستش «پاتروکل» که به دست هکتور کشته شده بود. اخیلوس چون سیر گریست، دست پریام را گرفت، دشمن و پدر دشمنش را به آرامی از زمین بلند کرد؛ نگاهی به «موهای سفیدش و گونه های بزرگوارش » انداخت و گفت :بیا با هم بگرییم؛ هر دو رنجوریم و دردمند، زخم دیده و تلخی ها چشیده؛ اسیرِ اسرار ِ«المپ»یم و محکوم مقدراتی که از بالاترین لایه آسمان بر زمین ما می بارد. خواست خدایان است که هر دو مان در باتلاق درد فرو رویم؛ «در پای اورنگ زئوس دو خم ژرف هست؛ در یکی درد های ما، در دیگری خوشی های ما را جا داده اند. چون این خدای از این دو سر چشمه چیزی برآورد، زندگی ما آمیخته از نیک بختی و بد بختی است. آن کس که جز رنجهای تیره چیزی به او نمیرسد،گرفتار ناسزا و سرشکستگی است؛ غم های جانکاه در روی زمین در پی او هستند.» پدرم فرمانروای «تسالی» بود؛ برای خود پادشاهی بود؛ مال و ملک و مکنت در زمین و قرب و منزلت در آسمان؛ اما تنها یک پسر دارد که آن هم به جای این که در سن پیری دستیارپدرش باشد و چشم امید آینده ملکش، اکنون دور از زادگاهش در سواحل شنی دریا اردو زده است تا برای چیزی که به او مربوط نیست –باز پس گیری همسر «منلاس» – با کسانی که نمی شناسد بجنگد و دلاوری همچون هکتور را به زیر خاک برد و پیری رنج دیده همچون تو را داغدار و تو نیز همچون من و پدرم «خداوندگار نیک بخت دارائی های «لبوس» و « فریژی» و « هلسپون» پهناور بودی». اما تقدیر چنین بود که ما روبه روی هم قرار گیریم و دشمن یکدیگر شویم و غم های جانکاه برای هم پدید آوریم. –«ایلیاد» ترجمه: سعید نفیسی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی چاپ هفتم 1368 صفحات 6-734\n6. «… هنر یک مسیح نجات بخش است؛ باید چشم به راهش باشیم تا بیاید و ما را از این جهان سامارا، از این گردونه خفقان آور کار ما نجات دهد، دست ما را بگیرد و به نیروانا برساند…» گفتگوی تنهایی ص 25\n7. مولوی چنان به جوشش معنوی «انسان» اطمینان دارد و چنان به اقیانوس «فرد»ی معنا تکیه می کند که اساسا آمادگی و عدم آمادگی جهان بیرونی را برای پرورش معنا، نادیده می گیرد؛ او کاری به حاصل خیز یا شوره زار بودنِ واقعیتِ جهان ندارد و معتقد است انسان می تواند در اعماق لایه های ظلمت، خطی از نور و در مرکز پلیدی، گلستانی معطر و بر بستر خشک خاکدان غبار آلود، جوی کوثری در خویشتن پدید آورد. به این پرسش های سازنده و کوبنده اش که جوهر انسان گرایی را در خود پنهان دارد، گوش کنید: کار جهان هرچه شود، کار تو کو بار تو کو؟ / گردو جهان بتکده شد آن بت عیار تو کو؟ / گیر که قحطست جهان، نیست دگر کاسه و نان / ای شه پیدا و نهان، کیله و انبار تو کو؟ / گیر که خارست جهان،کژدم و ما راست جهان / ای طرب و شادی جان،گلشن و گلزار تو کو؟ / گیر که خود مردسخا، کشت بخیلی همه را / ای دل و ای دیده ما، خلعت و ادرار تو کو؟ / گیر که خورشید و قمر هردو فروشد بسقر / ای مدد سمع و بصر شعله و انوار تو کو؟ / گیر که خود جوهریی نیست پی مشتری / گر نکنی سروریی ابر گوهر بار تو کو؟ / گیر دهانی نبود، گفتِ زبانی نبود / تا دم اسرار زند، جوشش اسرار تو کو؟ / بر سر مستان ابد، خارجیی راه زند / شحنگیی چون نکنی زخم تو کو دار تو کو؟ / خامش ای حرف فشان در خور گوش خمشان / ترجمه خلق مکن حالت و گفتار تو کو؟\n8. شریعتی تصویری از این رویارویی را- البته نه در جهت تبیین آنچه در متن آورده ایم، بلکه برای توصیف وضعیتی دیگر- در «گفتگوهای تنهایی» صفحات 3-461 آورده و این نشان از آشنایی او با این مسئله دارد.\n9. در دنیای «دلبستگی»ها، یافتن«چرائی»، همچون شکستن قفل و بریدن زنجیر است. کشف چرائیِ چیزی، آزاد شدن از آن است. ولی «چرائی» نیز که خود پایان بخش بسی چیزهاست، پایانی دارد و آن هنگامی است که از چراگاه آباد و مرتع خرم به کویر می‌رسیم.\n10. مجموعه آثار 13 ص 256\n11. همان ص 278\n12. گفتگوهای تنهایی ص 1282\n13. همان ص 858\n14. در گفتگوهای تنهایی صفحه 943 می گوید : « که مگر نه بودن خود دردی است و رنج زاترین درد؟». در مجموعه آثار 13 صفحه 313 می گوید:« تو نمی دانی که زنده ماندن دردناک ترین حادثه است؟»\n15. فخر رازی در کتابی به نام «النفس و الروح و شرح قواهما» چاپ تهران 1364 ص 107 می گوید اگر شما اسبی برای خود بخرید، حاجتی از حاجت های خود را بر آورده اید ولی این بر آورده شدن، حاجات دیگری را پدید خواهد آورد که هریک باز به نوبه خود نیازهای دیگری تولید خواهد کرد. مثلا یک خدمتکار می خواهید که به اسبتان رسیدگی کند؛ باغ و چشمه و چراگاهی هم می خواهید که علفش را از آن جا تأمین کنید، اسطبلی هم باید بسازید تا اسب را در آن نگه داری کنید. هریک از این موارد هم خود خواسته های دیگری به وجود خواهد آورد: تهیه علف پول می خواهد و این پول از جایی باید تأمین شود، خدمتکار حقوق می خواهد، اسطبل خودش به اندازه نیمی از یک زندگی هزینه می برد! «ولهذا السبب نقل عن عیسی علیه السلام انه قال: ان مهمات الدنیا لاتتم بالاصلاح والتکمیل و انما تتم بالترک والاعراض».\n16. «بودا» ع. پاشائی (گزارش کانون پالی) چاپ چهارم مروارید 1368 ص 417\n17. مجموعه آثار 13 ص 534\n18. «از تاریک و روشن سحرگاهی که کاروان بشری در فضای مهگون اساطیر به راه افتاد، با آنها همراه شدم و همه دنیای افسانه ها و جادو ها و اسطوره ها را گشتم تا به مرز تاریخ رسیدم وهمه تمدن ها و مذهب ها و ملت های تاریخی را دیدم و شناختم و در همه قرن ها با همه زیستم و در همه معبد ها نیایش کردم و در مکتب ها با حکیمان و عالمان و ادیبان و شاعران و هنر مندان، هم سخن شدم و در محفل همه ی پیامبران حضور یافتم و رسیدم به حال، شرق را گشتم و غرب را گشتم و همگام با اندیشه و احساس، گام به گام آمدم تا رسیدم به تنهایی، به غربت، به کویر!» (مجموعه آثار 13ص 131) «…من با همه نگاه ها بوده ام، در همه دل ها گداخته ام، در همه نژادها همسفر تاریخ، همنشین اساطیر بوده ام».(همان ص 189)«… و جهان هرچه داشت و زمان هرچه ساخت وتاریخ هرچه بافت، همه را دیدم و سنجیدم و شناختم وتمام کردم ورد شدم و دست هایم خالی …دامانم خالی و … همچنان آواره چون باد در صحرا»(همان ص 136)«اگر تاریخ رابکشیم آنگاه مطلق پیش می آید ومن گذشته راکشتم وبه مطلق رسیدم» (همان ص 136 و نیز 198)\n19. «… برای انسان چه دردی کشنده تر از «بی خبری» است؟» (گفتگوهای تنهایی ص 890)\n20. یکی از اموری که شریعتی بسیار بدان اندیشیده، «تنهاییِ خدا» و نیاز خدا به انسان و«دریا» به رود است. قلم اش به این نکته که می رسد، حال و هوای خاصی پیدا می کند و سیل آسا بر کاغذ می بارد. این مسئله، بسیار مورد توجه ابن عربی بوده و در جای جای «فصوص الحکم» به نثر و نظم بران تأکید کرده. در «فصِّ آدمی» می گوید:«فان رؤیة الشی نفسه بنفسه، ما هی مثل رؤیته نفسه فی امر آخر یکون له کالمرآة؛ فانه تظهرله نفسه فی صورة یعطیها المحل المنظورفیه، مما لم یکن یظهر له من غیر وجود هذا المحل و لا تجلیه له». و یا:«فا لکل مفتقر ما الکل مستغن هذا هو الحق قد قلناه لا نکنی» یعنی حق و خلق هر دو نیازمند اند، آن در ظهورش و این در وجودش. بعد تأکید می کند که این سخن، درست و استوار است و آن را به مجاز و کنایه نگفته ام!. در «فصِّ ابراهیمی» نیز می گوید:«فانت غِذائه بالاحکام و هو غِذائک بالوجود. فتعین علیه ما تعین علیک. فالامر منه الیک و منک الیه.»\n21. در داستان «قدیس مانوئل» از کتاب «هابیل و چند داستان دیگر»، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، ص 229\n22. «یک مَثَل قدیمی لاتین هست که:نخست زندگی، سپس فلسفه؛ و از آنجا که فیلسوف، پیش از آنکه فیلسوف باشد انسان است، لذا لازم است پیشتر از آنکه بتواند فلسفه آغازد، زیسته باشد؛ و در واقع از آن روی به فلسفه می پردازد که زندگی کرده باشد. و معمولا از آن جهت دست به دامان فلسفه می زند که یا گوهر زندگی را در آن بیابد یا هدف و غایتی از زندگی بجوید یا انصراف خاطری پیدا کند و غم های خود را فراموش کند یا دل خود را خوش دارد و سر خود را گرم کند…» درد جاودانگی (سرشت سوگناک زندگی)، میگل دِ اونامونو، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، نشر البرز، چ 2، 1370، ص64\n23. جوزف کمبل در کتاب «قدرت اسطوره» می گوید: «به عقیده من، این حقیقتِ بزرگ غرب است: اینکه هر یک از ما موجودی کاملاً منحصر به فرد هستیم، و چنانچه اصولاً بتوانیم هدیه ای به جهان بدهیم، از درون تجربه خودمان و تحقق امکانات خودمان خواهد بود، و نه شخص دیگری…آنچه هر کس در زندگی خود باید در جستجوی آن باشد، هیچگاه بر زمین یا در دریا وجود نداشته است. باید با اتکاء به امکانات منحصر به فرد خود برای تجربه کردن، به چیزی تبدیل شد که هرگز کس دیگری تجربه نکرده و نمی توانسته تجربه کند.» ترجمه عباس مخبر، نشر مرکز، 1377، ص229\n24. چگونگی به پایان رسیدن فرهنگ زمینی را می توان بدین صورت نشان داد: تفاوت ها ← افتخارات ← کشف تفاوت ها ← میراث مشترک بشری ← فراسوی میراث مشترک بشری ← تنهایی\n25. «و باز همان سردی پرآرامش یأس، همانجا که مدت ها، سالها خود را بدان عادت داده بودم و در آن خزیده بودم و تو با هیاهو و اصرار و الحاح بسیار…در من این تردید را پدید آوردی که شاید بیرون خبری هست…و هنوز با هزار شک و تردید سرم را بیرون نیاورده که خودت با ضربه های وحشتناک و خشمگین چنان نواختی که نه تنها باز برای همیشه در لاک خود خزیدم…» (گفتگوهای تنهایی، ص 1278)\n32. فناری، شارحِ «مفتاح الغیب»، می گوید بنا بر دیدگاه قونوی، ذات حق فاقدِ تعیّن است:«…وفسرها الشیخ بکونه غیر متعیِّن فی نفسه و قابلاً ان یحکم علیه بحکم کل متعیِّن بحسب کل تعیّن – مع کونه فی نفسه غیر متعیِّن حال الحکم علیه بذالک – و هذا انما یلحقه فی مرتبة التعیّن الاول…» (مصباح الانس، چاپ محمد خواجوی، ص 158) . و هگل همین مطلب را این چنین بیان می کند:«وقتی می گوییم این میز «هست» ولی جز «هست بودن» هیچ گونه خاصیت یا خصلت دیگری ندارد، مثل این است که بگوییم آن میز «نیست». پس «هست» مطلق و محض، بی هیچ گونه تعین دیگری، همان «نیست» است، یعنی هستی با نیستی یکی است.» (فلسفه هگل، و.ت. استیس، ترجمه دکتر حمید عنایت، جیبی، چ 9، 1387، ج1، ص 3-122).\n33. رجوع کنید به بودا، ع. پاشائی، ص8-347. شریعتی نیز در ص 778 گفتگوهای تنهایی می گوید: «پس دین پایان پذیر است چون دین همان راه است، هر وقت به انتهای راه رسیدی، راه دیگر تمام است و طرز راه رفتن هم تمام.»\n34. گفتگوهای تنهایی، ص 311\n35. همان، ص 286\n36. همان، ص 233\n37. م. آ. 17، قلم، 1390، ص 60 شریعتی از این نوشته ها زیاد دارد؛ از جمله یک نوشته 75 صفحه ای در گفتگوهای تنهایی از ص 759 تا 833 و نیز نوشته دیگر 59 صفحه ای از ص 629 تا 688\n38. ص 1280\n39. «…تو خیال می کنی که من به آنچه برای خویش ساخته ام و انباشته ام دلبندم، اما من در «از دست دادن» چنان نیرومندم که تصورش برایت محال است…» (همان، ص 1229)\n40. «و من از همه مرزها و دروازه ها به کشور روح و شهر دل قدم گذاشته ام. آشنای راستین و دانای راستین این شهر و دیار اسرار آمیز شده ام که هم رفیق یونگم و هم صحابی بودایم و هم حواری عیسایم و هم صحابی محمدم و هم سوخته عرفانم و هم قطب تصوفم و هم عالم دینم و هم راهب چینم و هم دوستدار حکمتم و حال دارای حکمت و هم با ارواح تماس دارم و هم فیلسوفی الهی ام و هم مرد زمینه های روحیم…» (همان، ص 1109)\n41. «…آن چنان که خدا بت می شود و زیبایی ونوس می شود و عظمت زئوس می شود و عشق بئاتریس می شود…» (همان، ص 570)\n42. همان، ص 381\n43. «…جهان نمایشگاه عظیمی بود که من همه غرفه هایش را یکایک رفته ام و دیده ام و دیگر بازگشتن و بازدیدن آنچه گشته ام و دیده ام، برایم نه تنها بیهوده است، که محال است…» مجموعه آثار13، ص 198\n44. «در مرز پایان هستی ایستاده ام. به قفا می نگرم، همه پیامبران و حکیمان و هنرمندان و شاعران تاریخ را از دوردستها می بینم که پیشاپیش امت خویش ایستاده اند و از اینجا که منم، سخن می گویند.» همان، ص 200-199\n45. ای عاشقان، ای عاشقان، من خاک را گوهر کنم/ وی مطربان، ای مطربان دف شما پرزر کنم/ ای تشنگان، ای تشنگان امروز سقایی کنم/ وین خاکدان خشک را جنت کنم کوثر کنم/ ای بی کسان، ای بی کسان جاء الفرج جاء الفرج/ هر خسته غم دیده را سلطان کنم سنجر کنم/ ای کیمیا، ای کیمیا در من نگر زیرا که من/ صد دیر را مسجد کنم صد دار را منبر کنم/ ای کافران، ای کافران قفل شما را وا کنم/ زیرا که مطلق حاکمم مومن کنم کافر کنم/ ای بوالعلا، ای بوالعلا مومی تو اندر کف ما/ خنجر شوی ساغر کنم ساغر شوی خنجر کنم/ تو نطفه بودی خون شدی وانگه چنین موزون شدی/ سوی من آ ای آدمی تا زینت نیکوتر کنم/ من غصه را شادی کنم، گمراه را هادی کنم/ من گرگ را یوسف کنم من زهر را شکر کنم\n46. «و اکنون ای شمس تبریز! ای آفتاب دل جلال الدین! دیوانی در مدح آفتابم بسرایم …که دیوان جلا الدینت را به وی پس دهی و از صید لاغری که کرده ای پشیمان شوی…» (گفتگوهای تنهایی، ص 996)\n47. «…اما، مرا برای سعادت و آسودگی نساخته اند. آوارگی و سراسیمگی صفتی در من نیست، خود من است…» (م.آ.13 ص 87)\n48. گفتگوهای تنهایی، ص 361 و نیز نگاه کنید به صص 892 تا 902 455. در ص 166 «هبوط در کویر» می گوید:«و اگر نه عشق به کمند ش آورد و نه عرفان راهش نمود و نه پیامی را باور کرد و نه هنر فریبش داد، باید یا شراب فراموشیش دهد ویا انتحار خلاصیش بخشد که تنها مایه سعادتی که آدمی را می تواند در این دور باطل روزمرگی بر سر این سفره سیر و سیرآب سازد و خوشبخت، تنها و تنها «حماقت» است و دریغا که حماقت نیز موهبتی است خدادادی که «وصالش نه به کوشش دهند» چه، آدمی می تواند خود را بکشد اما نمی تواند تصمیم بگیرد که فقط به اندازه ای که مصلحت است بفهمد!.» این چند جمله با اندکی تفاوت در ص 252 نیز آمده.\n49. از قول یک «فرشته تنها» در باره خود می گوید:«گاه در من به چشمی می نگریست که گویی یک مخلوق عجیبم…گاهی این اندیشه در مغزم بیدار می شود که او یکی از ارواح مرموزی است که در این شکل مجسم شده است و با ماها به علتی آمیزش داردو ممکن است ناگهان غیب شود و یا به شکلی دیگر در آید…» (گفتگوهای تنهایی، ص 306 و نیز رجوع کنید به صص 459، 525، 7-626\n50. «چه کسی او را می تواند شناخت؟ او در اندیشه خود نیز مجهولی اسرارآمیز است و نامعلوم و آنچه مسلم است: نامعین! آترا در کدام تعریف ثابت منطقی می توان آورد که در همه حال و همه حالاتش صادق باشد؟ همه ابعادش را شامل باشد؟ (گفتگوهای تنهایی، ص 35)\n51. «…مسئله کشیدن و تحمل کردنش مطرح نیست، پیش از آن شناختنش، تصور کردنش برایم مشکلی بزرگ شده است. می گدازم و نمی دانم چرا؟ نمی دانم چه آتشی است! احساس می کنم تیغه ناپیدا و ناشناسی دیواره های درونم را می تراشد، احساس می کنم از درون فرو می ریزم، متلاشی می شوم…» (همان، ص 468)\n52. م. آ. 13 ص 318\n53. همان، ص 4-533\n54. تاریخ فلسفه یونان، دبلیو. کی. سی. گاتری، ترجمه مهدی قوام صفری، فکر روز، 1375، ج 1، ص 123\n55. «…آن خفته در زیر لحد آبهای بیرحم مانش هم همیشه نالان بود…آخرش هم سر در نیاورد که این خرابه چه بوده است؟ مسجد، قصر سلطنتی، مدرسه، موزه، قلعه نظاامی، مقبره، معلوم نیست؟ به همه چیز می خورد و به هیچ چیز نمی خورد. خودم هم سر در نمی آورم. همه چیز را مثل اینکه جور دیگری می فهمم، هیچ چیز در من مثل خودش نیست…اصلاّ مثل این است که یک جای دیگری، جدا از همه آدمها نشسته ام و دنیا را نگاه می کنم…» (گفتگوهای تنهایی، ص 165)\n56. مفهوم عدم خشونت یا «اهیمسا» آن چنان که گاندی می گوید، می تواند مقصود ما را در این جا روشن کند. موضعِ تلخ در برابر عالم و آن را از یک زاویه، پوچ دیدن و سپس سایر بینش ها و دستگاه های اندیشه ای را بیرون راندن، نوعی «خشونت» در زیست بومِ جهان است و فضای «کیهان- محیط» را نامتوازن می سازد.\n57. «…ورود من به دبیرستان، درست مصادف بود با ورودم به فلسفه و عرفان.» (گفتگوهای تنهایی، ص 7) «…کم کم افتادم توی عرفان…الآن نوشته های سیکل اولم عبارتست از جمع آوری سخنان زیبای عرفای بزرگ، جنید، حلاج و قاضی ابویوسف و ملک دینار و فضیل عیاض و شبستری و قشیری و ابوسعید و بایزید و…» (ص8) «…مگر نه من خود شیفته عرفانم؟ عارفم و در این آتش می سوزم و آن را از اجدادم در خون و نهادم به ارث گرفته ام و پرورده ام…» (ص 102)\n58. «…تو نمی دانی من چه استادهایی داشته ام، چه موقعیت ها داشته ام …هیچ کس در ایران از این نظر به قدر من برخوردار نبوده است…هر کس به اروپا رفته یا دکتر و مهندس شده یا قرطی و رقاص و یا هردو و یا هیچکدام و فقط همین دو سه صورت. اما من خیلی چیزها شده ام، حتی قبل از رفتن به خارج خیلی چیزها بودم، بعد خیلی ترچیزها شدم، هر جور استادی، هر جور شخصیتی، هر جور رشته ای و حرفی، هر جور دنیایی را می دیدم و می خواندم و می شناختم و می فهمیدم.» (همان، ص 328) شریعتی در فرانسه خیلی چیزها آموخت و اگر تاثیر آن آموخته ها را در شخصیت وی در نظر آوریم، به نظر من می توان گفت نیمی از شخصیتش در همان پنج سال اقامت در اروپا، ساخته شد. چه چیزی برای یک انسان تشنه و حساس و جستجوگر و آزاد و پویا و پرسرعت و سیری ناپذیر، بهتر از دنیای هزار رنگ و متکثر و از هر سو گسترده که با همه تاریخش یکجا می شکفد و با سرعت برق آسا هر لحظه پدیده نوی از آن سر می زند که در دنیای بسته سنتی باید نسل ها انتظارش را کشید؟ «سرعت» و تنوع زندگی ِانسان غربی، برای شریعتی بسیار گوارا و شایسته بود.\n59. ص 37\n60. م. آ. 13 ص 541\n61. «…معرفت را که جوگ گفته اند، از آن است که جوگ به معنی یک گردانبدن همه است. چون عارف و جوگی پران را و پرنو را یکی می کند و خود را هم با برهم یکی می کند، از این جهت، معرفت را جوگ می گویند و چون پران را و دل را و همه حواس را یکی می کند و صفتهای این ها را از این ها زایل می گرداند، همین را عرفان و جوگ می گویند.» (اوپانیشاد، ترجمه داراشکوه، به سعی و اهتمام سید محمد رضا جلالی نائینی و دکتر تاراچند، کتابخانه طهوری، چ 2 1356 ص 259)\n62. هم چنین بنگرید به م. آ.13 صص 202 تا 208 و 210 و 214 تا 216\n63. نمونه اش «در باغ ابسرواتوار» است که ابتدا، ایده آلیسسم را تا اوج می پروراند و همراهی می کند وسپس محکم بر زمین می کوبد و در ژرفای خاک، دفنش می کند. در گفتگوهای تنهایی، در یک نوشته ده صفحه ای – از 455 تا464 – کویر و شور و مستی عارفانه، چونان همسایه دیوار به دیوار به قلم درآمده اند!\n64. «کیست که واقعاّ نداند که در عصمت ملکوتی سپیده، در زمزمه ی جادویی چشمه ساران، در نسیم پیام آور سحر، در چشم خون پالای غروب، در نغمه ی آسمانی شباهنگ، در خلوت نیمه شب های روشن کوچه باغ های خاموش، در خم خسته ی چشمی از تب عشق، در هم آغوشی پاک مه و مرداب، در لبختد، در نگاه، در مهتاب، در بازی پنهان و پر غوغای باد بر سر شاخه های بلند سپیدارهای مغرب، در افق، در شفق و در هر چه ما را از خویش بدر می برد، درست به همان اندازه عمق، معنی، راز و زیبایی نهفته است که در قیافه یک «گوشتکوب»! و حتی در همان درز پر از گوشت کوبیده ی شب مانده ی آن؟!»(م. آ. 13 ص 606)\n65. م. آ. 13 ص 198\n66. همان، ص 537\n67. گفتگوهای تنهایی، ص 459\n68. همان، ص 107\n69. م. آ.13 ص 40-539\nنویسنده : اپراتور سایت تاریخ ارسال : آوریل 6, 2015 1749 بازدید


شناسه خبر: 9099 منتشر شده در مورخ: 1391/5/21 ساعت: 17:00 گروه: شهرسازی\nclass="MsoNormal" dir="RTL" style="text-align:justify;line-height:200%">معاون فنی و عمرانی شهرداری کرج از افتتاح تقاطع کامیون داران طی هفته دولت در این کلانشهر خبر داد. به گزارش پایگاه اطلاع رسانی محلات شهر تهران"پامنیوز" به نقل از پایگاه خبری مدیریت شهری کرج علی اصغر کمالی زاده اظهار داشت: در حال حاضر عملیات اجرایی تقاطع کامیون داران در محمدشهر کرج از سوی این معاونت و با همکاری منطقه 9 در حال اجرا است.\nوی افزود: هم اکنون این پروژه دارای 95 درصد پیشرفت فیزیکی است که طبق پیش بینی و برنامه ریزی، طی هفته دولت با حضور مسئولان افتتاح و بهره برداری می شود.\nکاهش بار ترافیکی در بلوار کامیون داران\nاین مسئول عنوان کرد: در حال حاضر تنها اتوبوسها از این پل استفاده می کنند که طبق آمار اعلام شده، روزانه 70 هزار مسافر از طریق این پل جابه جا می شوند.\nکمالی زاده ادامه داد: احداث این پل سهم به سزایی در کاهش بار ترافیکی این منطقه دارد و باعث صرفه جویی در زمان شهروندان به خصوص مسافران این مسیر می شود.\nاحداث پل مکمل سوم خرداد مهرشهر\nمعاون فنی و عمرانی شهرداری کرج در ادامه یادآور شد: طبق برنامه ریزی و با هماهنگی های به عمل آمده به منظور تسهیل در تردد شهروندان و کاهش بار ترافیکی، مقرر شده است که پل مکمل سوم خرداد مهرشهر احداث شود.\nوی اعلام کرد: این پل از مسیر جنوب به شمال و از بلوار ارم به میدان رهبری بر روی اتوبان تهران قزوین احداث می شود و زمینه های دسترسی آسان شهروندان و رانندگان را فراهم می کند.\nاین مسئول اظهار داشت: این پروژه به منظور اجرای عملیات عمرانی هم اکنون به مناقصه گذاشته شده است که پس از انتخاب پیمانکار، تجهیز کارگاه شده و عملیات اجرایی آن آغاز می شود.\nآغاز عملیات اجرایی پل حافظ\nکمالی زاده در ادامه از آغاز عملیات اجرایی پل حافظ در ورودی کلانشهر کرج خبر داد و گفت: با توجه به اینکه این پل در ورودی این کلانشهر قرار دارد، علاوه بر زیباسازی چهره شهر، باعث کاهش بار ترافیکی و تسهیل در تردد مسافران می شود.\nکرج ، هفته دولت ، مهرشهر


تساوی حقوق رجال و نساء1 :: بهائیت\nتساوی حقوق رجال و نساء1\nمیکائیل | يكشنبه, ۹ بهمن ۱۳۹۰، ۰۶:۲۹ ب.ظ | ۱ نظر\nاسارت زنان در آئین حسینعلی نوری!!\nهر انسان مطلعی می داند که بهاییت بعد از بابیت و با اعتقاد به حقانیت آن!! پا به عرصه وجود گذاشته است، بابیتی که جرقه آن در دشت بدشت با حضور سرکرده بهاییت یعنی حسینعلی نوری و نقش اثر گذار چند فرد دیگر زده شد.\nبابیت مورد ستایش بهاییت است.....\nو بهاییت این آیین را مطابق با مقتضیات زمان و خرد و دارای احکام متعالی می داند چنانچه مساعی فراوانی در اثبات آن توسط حسینعلی در ایقان – کتاب مقدس بهاییان – صورت گرفته است و هزاران سخن دیگر که از آنها چشم می پوشیم.\nحال بعد از این مطالب یاد شده، انگشت به دهان می مانیم زمانی که در می یابیم جناب عبدالبها! به راحتی زحمات علی محمد و پدر خود را نادیده انگاشته، به بابیت طعنه می زند و برخی احکام آن را زیر سوال می برد!!\nهمو در سخنرانیش می گوید: سادساً آنکه نساء اسیر بودند حضرت بهاء اللّه اعلان وحدت حقوق رجال و نساء فرمود.\nانسان آگاه و جامعه بهاییت هم می دانند که بهاییت بعد از بابیت آمده و در زمانی که عبدالبها تعالیم بهاییت!! را می شمارد اثری از اسلام وجود ندارد – البته بنا بر عقیده بهاییت – جرا که اسلام حدود 14 سال است که نسخ شده!! بنابراین او با افتخار به آنچه پدرش آورده ندا بلند می کند که زنان در بابیت اسیر بودند و پدرش آنان را نجات داده است!!\n - خطابات حضرت عبدالبها، ج 1، ص 229و230\n۱۱ بهمن ۹۰ ، ۰۸:۲۸\nاین حرفو راست گفته ولی کم گفته که مردان هم و همه در چنین آیینی اسیر بودن


تعطیلی مشاغل در همه شهرهای قرمز کشور / محدودیت‌های کرونایی در تهران و البرز تا چه زمانی ادامه دارد؟ -\n۳۰ تیر ۱۴۰۰ - ۱۱:۱۲\nتعطیلی مشاغل در همه شهرهای قرمز کشور / محدودیت‌های کرونایی در تهران و البرز تا چه زمانی ادامه دارد؟\nطبق اطلاعیه قرارگاه عملیاتی ستاد کرونا محدودیت‌ها و تعطیلی ادارات و اصناف از روز گذشته آغاز شده و تا هفته آینده ادامه خواهد داشت.\nبه گزارش سلام نو به نقل از تسنیم، با ادامه‌یافتن روند شیوع بیماری و افزایش مبتلایان به ویروس کرونا، پیشنهاد تعطیلی و اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه در کشور و خصوصا برای تهران و البرز به ستاد ملی مقابله با کرونا ارائه شد.\nعلی ربیعی سخنگوی دولت روز دوشنبه(۲۸ تیرماه) از موافقت روحانی با تعطیلی تمامی ادارات استان‌های تهران و البرز از سه‌شنبه این هفته تا یکشنبه هفته آینده خبرداد.\nکد خبر: 55272425


مسجد جامع یـزد با بلندترین منـــاره جهان\nتاریخ انتشار:پنج شنبه ۲۹ فروردین ۱۳۹۲ - ۶:۳۳| تعداد نظرات :بدون دیدگاه\nمسجد جامع یزد، بنایی تاریخی با بیش از ۹۰۰ سال قدمت از زیباترین مساجد جامع کشور و یکی از شاهکارهای معماری و تاریخی ایران به شمار می رود. به گزارش هرمز ، این مسجد در حدود ۱۰۰ سال و در سه دوره تاریخی ساخته شده است. معماری این مسجد بسیار بزرگ به قدری منحصر […]\nمسجد جامع یزد، بنایی تاریخی با بیش از ۹۰۰ سال قدمت از زیباترین مساجد جامع کشور و یکی از شاهکارهای معماری و تاریخی ایران به شمار می رود.\nبه گزارش هرمز ، این مسجد در حدود ۱۰۰ سال و در سه دوره تاریخی ساخته شده است. معماری این مسجد بسیار بزرگ به قدری منحصر به فرد و بی بدیل است که هر سال گردشگران بسیار زیادی از نقاط مختلف دنیا به قصد بازدید از شاهکار هنر معماری به ایران و استان یزد سفر می کنند. در بسیاری از کشورها مسجد جامع یزد به عنوان نمادی از این استان و حتی نمادی از کشور ایران مطرح است و این بنا در شمار نخستین بناهای عظیم و پرقدمت کشور به شمار می رود.\nبنای این مسجد با عظمت، قرنهاست که از فراسوی تاریخ تمدن این سرزمین می درخشد به نحوی که در کتب تاریخی یزد آمده است: “مسجد را بر جای آتشگاه ساسانی ساخته اند و سنگ بنای آن توسط علاء الدوله گرشاسب نهاده شده است”. مسجد جامع قدیم در قرن ششم هجری قمری و به دستور گرشاسب از نوادگان “علاء الدوله کالنجار” ساخته شد و بنای اصلی مسجد کنونی از آثار “سید رکن الدین محمد قاضی” است. سردر رفیع و زیبای آن با ۲۴ متر ارتفاع از دیگر ویژگی منحصر به فرد مسجد است.\nاین تزئینات با آجرهای ضربی و نقوش معلقی و کتیبه های کاشی معرق و کوفی بنایی، مجموعه ای بدیع و خیره کننده آفریده که تحسین هر بیننده ای را برمی انگیزد. محراب اصلی یا محراب واقع در گنبدخانه، مزین به انواع کاشی معرق و کتیبه و آجر ضربی است و بر دو کاشی ستاره ای شکل منصوب در آن، نام استادکار و تاریخ ساخت محراب نقش بسته است. گنبد زیبای مسجد از نوع دو پوسته پیوسته بوده و بر آن، نقش گل صابونکی معقلی با ظرافت اجرا شده است و بر ساقه آن عبارت “الملک الله” به خط کوفی تکرار شده است. در زیر گنبد این مسجد بخشی قرار دارد که به آن تابستانه می‌گویند، این سردخانه دارای پنجره های آجری مشبک و در داخل این تابستانه محرابی قرار دارد که دارای کاشیکاری زیبایی است.\nدو مناره مسجد که ارتقاع تقریبی آن از کف تا نوک به بیش از ۵۲ متر می رسد، دارای قطری در حدود هشت متر است که در دوره صفوی به بنا افزوده شده اما در سال ۱۳۱۳ هجری شمسی فرو ریخت و دوباره تجدید بنا شد. بلندای این مناره ها و اینکه کاشی کاری منحصر به فردی حتی در اوج مناره ها انجام شده، تعجب همگان را بر می انگیزد زیرا این مناره ها هرچه به سمت بالا رفته باریکتر شده و تنها یکی از آنها نیز دارای پلکان است از اینرو ظرافت کاشی کاری در این ارتفاع به واقع قابل تحسین است. مسجد جامع یزد در سال ۱۳۱۳ توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره ۲۰۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.\nانتهای پیام / ۱۱۷\nلینک کوتاه : http://www.hormoz.ir/?p=6704


بایگانی‌های استراتژی بازاریابی - مشاوره کسب و کار بلوباکس\nچطور می توانیم یک استراتژی بازاریابی کامل به روز داشته باشیم\nتیم محتوانویسی - دکتر بهیار 1399-10-03\nشاید خیلی پیش آمده باشد با دیدن یک کمپین بازاریابی فوق العاده به خودتان گفته باشید؛ “کاش کسب و کار من هم می توانست یک کمپین بازاریابی فوق العاده داشته باشد”. اینجا شما به این درک می رسید که چقدر یک استراتژی بازاریابی کامل می تواند به شما کمک کند. حقیقت این است که؛ زمانی که شما شروع می کنید نمی توانید 100% تضمین کنید که استراتژی بازاریابی شما بی عیب و نقص و قوی و کامل باشد. در این ... ادامه مطلب\nاستراتژی بازاریابی موفق برای کسب و کارها توسعه استراتژی بازاریابی برای موفقیت هر کسب و کاری امری حیاتی است. بدون داشتن استراتژی بازاریابی، تمامی تلاش ها شما برای جذب مشتری بی نتیجه خواهد بود. شما در تدوین استراتژی بازاریابی می بایست بیشترین تمرکز را بر روی نیازهای مشتری و برقراری یک ارتباط بلند مدت و پر سود با وی داشته باشید. برای دستیابی به این مهم شما نیازمند تدوین یک استراتژی منعطف هستید تا بتوانید به انتظارات و تقاضاهای دائما ... ادامه مطلب\nتیم محتوانویسی - دکتر بهیار 1398-12-14\nتیم محتوانویسی - دکتر بهیار 1398-11-26


جنگو (django) چیست و چرا باید از آن استفاده کنیم؟ | مزایا و معایب جنگو چیست؟ | کالی بویز\nخانه/برنامه نویسی/پایتون/جنگو (django) چیست و چرا باید از آن استفاده کنیم؟\nعلی پازکی2021-02-17آخرین به روز رسانی: 2021-02-17\nمزیت django چیست؟\ndjango، منبع وب سایت شما را پنهان می کند. همچنین تعدادی از اشتباهات رایج امنیتی را بهتر از PHP اطلاع می دهد که می توان آن را به عنوان یکی از اصلی ترین مزایای جنگو نسبت به PHP دانست.\nآیا django ارزش یادگیری در سال 2021 را دارد؟\nاین فریم ورک یکی از محبوب ترین چارچوب های پایتون است و قطعاً ارزش یادگیری را دارد، خصوصاً اگر تجربه برنامه نویسی را ندارید، به سادگی می توانید آن را یاد بگیرید.\ndjango از چه چهارچوب هایی استفاده می کند؟\nمنظور از باتری ها چیست؟ django قصد دارد فلسفه ی باتری ها را در پایتون دنبال کند. این بدان معنی است که جنگو طیف گسترده ای از ویژگی ها را ارائه می دهد. این ویژگی ها عبارت اند از:\nCode Layout (you can plug new capabilities by using applications)\nاز django می توان برای ساخت هر نوع وب سایتی با کمک چارچوب هایی مانند : مدیریت محتوا ، صفحات ویکی پدیا، برنامه شبکه های اجتماعی، برنامه های چت و وب سایت هایی مانند موزیلا ، اینستاگرام و غیره استفاده کرد.\nهسته مرکزی و اصلی\nهسته اصلی و مرکزی django از سه بخش اصلی تشکیل شده است. همچنین بخش مرکزی جنگو شامل موارد دیگری می باشد که عبارت اند از :\nیک وب سرور مستقل و کوچک که برای تست برنامه هنگام توسعه آن استفاده می شود.\nیک سیستم برای Validation و serialization فرم های اچ تی ام ال دارد.\nپنهان سازی اطلاعات برای استفاده مجدد یا cache.\nاستفاده از ابزار های middleware که امکان اجرای function و دستورات مورد نظر را در بخش های مختلف فراهم می کند.\nیک سیستم بین الملل سازی (internationalization) برای فارسی سازی سایت و حتی ترجمه به زبان های دیگر است.\nیک سیستم برای serialization که امکان کار با انواع داده های مبتنی بر XML و JSON و در حالت کلی آژاکس (AJAX) را فراهم می کند و سیستمی برای توسعه قابلیت های template است.\nمعایب جنگو (django)\nRegex کنید تا URL آن مشخص شود\nمی توانید URL های ساده و خوانا ایجاد کنید. با این حال ، جنگو از regex برای تعیین الگوهای مسیریابی URL خود استفاده می کند و این باعث پیچیدگی در کد زنی می شود.\nآیا جنگو بیش از حد یکپارچه است؟\nاین فریم ورک دارای چارچوبی یکپارچه است و شما را به سمت الگوهای مشخص سوق می دهد.\nفقط یک درخواست واحد را در یک زمان انجام می دهد.\nمتاسفانه، از سرورهای مبتنی بر WSGI نمی توان برای توسعه برنامه های real-time استفاده کرد. زیرا پروتکل WSGI همزمان است یعنی این که سرور WSGI می تواند همزمان فقط یک درخواست را کنترل کند و یا پاسخ بدهد.\nPostgreSQL یک پایگاه داده قدرتمند، منبع باز و object-relational است که از زبان SQL در ترکیب بسیاری از ویژگی های خود استفاده می کند. PostgreSQL روی همه سیستم عامل ها اجرا می شود و از سال 2001 با ACID سازگار است. برای یادگیری PostgreSQL شما به آموزش زیادی نیازی ندارید زیرا استفاده از آن آسان است.\nمزایای استفاده از PostgreSQL با جنگو\nجنگو انواعی از داده ها را ارائه می دهد که فقط با PostgreSQL کار خواهد کرد. Django دارای django.contrib.postgres است تا عملیات پایگاه داده را در PostgreSQL انجام دهد.\nاگر در حال توسعه یک برنامه کاربردی هستید یا داده های جغرافیایی را ذخیره می کنید، باید از PostgreSQL استفاده کنید. زیرا GeoDjango فقط با PostgreSQL سازگار است. PostgreSQL دارای غنی ترین مجموعه ویژگی هایی است که توسط django پشتیبانی می شود.\nامیدوارم اکنون درک کرده باشید که چرا باید از Django استفاده کنید. ما خواندیم که django یکی از قدرتمند ترین چارچوب های وب و PostgreSQL قوی ترین و پایدارترین RDBMS است. امیدوارم که برای برنامه وب بعدی خود، سعی کنید از Django و PostgreSQL با هم استفاده کنید.\nدر این مقاله نکات مثبت و منفی جنگو را گفتیم امیدوارم استفاده کامل را کرده باشید.\ndjango پایتون جنگو کتابخانه پایتون\n2021-03-04 در 11:35 ق.ظ\nبه نظرتون django بهتره یا ASP.NET?\nکدومشون ارزش یادگیری داره؟\n2021-03-06 در 12:25 ب.ظ\nنمیشه گفت کدوم بهتره هردو خوبی ها و بدی هایی داره. از نظر بازار کار ASP.NET در ایران درآمدش خوبه و جایگاه خودش و پیدا کرده و جنگو هم در سال های آینده در ایران جایگاه خودشو پیدا می کنه. من با ASP.NET کار نکردم ولی اگه دنبال چیزه آسون هستید و چیزی که کار شمارو برای توسعه آسون کنه جنگو رو پیشنهاد میکنم.


110 سال همراه با لانچیا، ستاره ایتالیایی\n۰۲ آبان ۱۳۹۴ - ۰۸:۱۶\nمجله تخت گاز - حسام‌الدین جعفری: در دنیایی که رها کردن ثروت و شغل‌های پردرآمد و گام‌برداشتن به‌سوی علاقه و کارآفرینی کمتر به چشم می‌خورد، وینچنزو لانچیا از معدود افرادی بود که در 25 سالگی همراه با همکلاسی‌اش کارخانه‌ای را به امید تغییر ایتالیایی‌ها تاسیس کرد. کارخانه‌ای که بعدها مبدل به یکی از پیشرفته‌ترین کمپانی‌ها در زمان خود شد.\nاز 1906 تا 1969\nلانچیا در سال 1906 توسط راننده مسابقات فیات Vincenzo Lancia و دوستش Claudio Fogolin تحت عنوان Lancia & C. Fabbrica Automobili تاسیس شد. در سال 1907-1908 نخستین محصول لانچیا با نام Tipo 51 یا 12HP که بعدها Alf a نام گرفت، با سیستم تعلیق لوله‌ای به عنوان جایگزین استیل جامد و خشک با آرم لانچیا روی جلوپنجره‌اش وارد عرصه شد.\nاین تازه وارد لوکس و کوپه با موتور کوچک 2500 سی‌سی خود قادر به تولید 28 اسب‌بخار بود که توانایی رسیدن به بیشینه سرعتی معادل 90 کیلومتربرساعت را داشت و تنها در حدود 100 نسخه از آن تولید شد و گاه در مسابقات هم استفاده می‌شد. هم‌چنین این کمپانی با تولید "Jota" وارد عرصه تولید خودروهای سنگین شد.\nپس از فوت وینچنزو لانچیا در56 سالگی بر اثر سکته قلبی، کارخانه به کلی به پسرش Gianni Lancia و همسرش به ارث رسید.\nوارث اصلی، جیانی لانچیا در راستای ارتقاء دانش فنی‌مهندسی کارخانه در صدد جذب مهندسی سرشناس به نام Vittorio Janoبرآمد که با طراحی تعدادی از بهترین اتومبیل‌های مسابقه‌ای دوران خود از جمله آلفارومئو 6c، p2،p3 مشهور شده بود؛ در نهایت نیز موفق به جذب این مهندس خبره شد.\nلانچیا با اختراعات خلاقانه و بی‌پروا از خود اسطوره‌ای ساخت که می‌توان گفت شروع آن در سال 1913 با لانچیا Theta بود.\nخودرویی با سبک اروپایی که از استارت و چراغ برقی در پکیج کامل الکترونیکی به‌صورت استاندارد (جزو آپشن نبود) بهره می‌برد. لانچیا "Lambada" نیز اولین خودرویی بود که به صورت مونوکوک طراحی شد و از سیستم تعلیق "Sliding Pillar" بهره می‌برد که مستقل از هم با هم‌بستگی سیستم فنر و هیدرولیک سامانه‌ای جدا را تشکیل می‌داد و در کنار ترمز برای تمامی‌چرخ‌ها با پیشرانه V4 ارائه می‌شد، هم‌چنین این سیستم تعلیق تا سال 1963 بر روی خودروهای لانچیا استفاده می‌شد.\nلانچیا "Astura" در پاریس معرفی شد، مجهز به ضربه‌گیرهایی که تجربه‌ای خاص از کاهش لرزش و سروصدا را در کنار سیستم ترمز هیدرولیک به راننده ارائه می‌داد. در سال 1948 طراحی و ساخت اولین گیرباکس 5 دنده انجام و روی سری "3Ardea" پیاده شد. لانچیا در سال 1950 اولین پیشرانه V6 با حجم اولیه 1600 سی‌سی را با بدنه " Aurelia” وارد بازار کرد که بعد‌ها به 1800 و 2500 سی‌سی ارتقاء یافت و مدتی پس از آن به سمت موتورهای V8 و V12 رفت و تجربه‌های زیادی در این زمینه کسب کرد.\nهم‌چنین اولین کمپانی تولیدکننده موتور V4 بود. در دوره‌ای که همه به دنبال طراحی«Live Axel» برای جلو و عقب بودند، لانچیا به تحقیق‌وتوسعه در زمینه سیستم‌تعلیق مستقل مشغول بود.\nاین سیستم‌ها الزاما در آن زمان دست‌ساز بودند و افزایش چشم‌گیری در هزینه تمام شده داشتند. هزینه‌هایی که روزبه‌روز رو به افزایش می‌گذاشتند در نهایت از سود کارخانه سبقت گرفتند و لانچیا را تبدیل به کارخانه‌ای زیان‌ده کردند. سرانجام درسال 1955 مهندس "Gianni Lancia" کارخانه را به کلی به خانواده "Pesenti" به سرپرستی "carlo pesenti" (1907-1984) واگذار کرد.\nاز سال 1969 تاکنون\nخانواده "Pesenti" هم نتوانستند از پس مشکلات مالی لانچیا برآیند و در اکتبر سال 1969 فیات لانچیای بدهکار را خرید و برخلاف انتظارات این یک پایان کسل‌کننده برای این کمپانی ایتالیایی نبود، بلکه با طراحی "gamma "، "stratos"، "beta" در دهه 70 میلادی به همگان ثابت کرد که ترکیب پتانسیل لانچیا وپشتیبانی فیات چه نتیجه‌ای خواهد داشت.همکاری لانچیا با ساب در دهه 80 به تولید لانچیا Delta منجر شد، که در سوئد با نام Saab 600 به فروش می‌رسید.\nهم‌چنین «Lancia Thema»پلت‌فرم خود را برای Fiat Croma، Alfaromeo164، Saab 9000 به اشتراک گذاشت. در این دهه بیش از پیش مدل‌های لانچیا به فیات نزدیک شد. در اوایل فوریه 2007 مجموعه‌های فیات دستخوش تغییراتی شد. Fiat Automobilies به Fiat Group Automobilies)FGA) تغییر نام داد و هم‌چنین Lancia auotmobilies از Lancia که کاملا توسط FGA کنترل می‌شد مستقل شد.\nلانچیا از سال 2011 به فروش مدل‌هایی در اروپا پرداخت که در کرایسلر تولید می‌شدند، البته نسخه‌های فرمان راست با نشان و نام کرایسلر به فروش می‌رسیدند. در سال 2015 کمپانی مادر لانچیا، یعنی فیات با کرایسلر ترکیب شدند و( Fiat Chrysler AutomobiliesFCA) را تشکیل دادند.\nلانچیا در زبان ایتالیایی به معنی نیزه(lance) است به همین دلیل لوگو لانچیا از نیزه، سپر و پرچم تشکیل شده که این لوگو نیز در سال 2007 باز طراحی شد. لازم به ذکر است این کمپانی علاقه بسیاری به استفاده از حروف یونانی برای نام خودروهای خود دارد.\nیک خودرو کوچک شهری بر اساس پلت‌فرم فیات 500 که تولید آن از سال 2011 شروع شد. اپسیلون در انگلستان، ایرلند و دیگر کشورهای فرمان راست با نام کرایسلر به فروش می‌رسد.\nلاننچیا دلتا اولین بار در سال 1979 معرفی شد و با حضور موفق در رالی دهه 80 و 90 شهرت جهانی کسب کرد. نسل سوم دلتا در سال 2008 به عنوان یک خودرو خانوادگی جمع‌وجور بر اساس فیات سی رونمایی شد.\nلانچیا Thema در سال 1984 برای نخستین‌بار در تورین رونمایی شد. Thema بر پایه پلت‌فرم Alfaromeo 169، Saab9000 و fiat croma طراحی و در 2 نسخه استیشن و سدان روانه خیابان‌ها شد. این خودرو یکی از راحت‌ترین و با کیفیت‌ترین‌های دوره خود بود و لانچیا در تولید این خودرو لوکس از شاسی فولادی گالوانیزه استفاده کرد. Thema با کیفیت ساخت بالاتر از فیات کروما و کیفیتی برابر با ساب 9000 عرضه می‌شد، اما به علت ضعف در مدیریت فروش نتوانست آن‌گونه که لایق بود جایگاه فروش خود را پیدا کند و در سال 1994 با توقف تولید، Lancia Kappa جایگزین این مدل شد. لانچیا Thema امروزی در واقع همان نسل دوم کرایسلر 300 است که در سال 2011 رونمایی و جایگزینThesis شد.\nیک MPV بزرگ که بر اساس کرایسلر town & country طراحی و همانند بسیاری از موارد دیگر در سال 2011 رونمایی شد. این کرایسلر سابقه‌ای 25 ساله در 5 نسل دارد.\nبرگزیده تولیدات دهه 70 و 80\nبا حضور Gamma، Aurelia، Delta، Betaو نمونه‌های دیگر می‌توان این دوره را دوره ای طلایی نه تنها برای لانچیا بلکه برای بسیاری از ابرخودروسازان دیگر نامید، این دوره‌ای تکرار ناشدنی بود. به علت رعایت استاندارد‌های حجم مقاله تنها به بررسی 2 نمونه خواهیم پرداخت.\nپروژه 037 که منجر به تولد خودرویی با موتور میانی، به نام 037 شد، در اوایل دهه 80 برای رقابت‌های رالی به طراحی رسیده بود. 037 با موتور 4 سیلندر 16 سوپاپ 2 لیتری که 205 اسب‌بخار نیرو تولید می‌کرد، می‌توانست به حداکثر سرعت 220 کیلومتربرساعت و در کمتر از 7 ثانیه از حالت سکون به سرعت 100 کیلومتربرساعت برسد و آخرین ماشین دیفرانسیل عقبی بود که قهرمان WRC شد. اما نکته‌ای که باعث خاص بودن 037 می‌شد استفاده از یک سوپرشارژر در کنار توربوشارژر بود تا تاخیر توربوشارژر را از بین ببرد و در نتیجه این تغییر توانست به قدرت 325 اسب‌بخار برسد.\nاستراتوس توسط "bertone" یکی از بهترین طراحان زمان خود که طراحی لامبورگینی "کانتاش" و "Miura" را در کارنامه‌اش داشت طراحی شد. استراتوس در سال‌های 74، 75 و76 به قهرمانی رالی دست یافت. یکی از مشکلاتی که مسئولین لانچیا را به چالش کشید انتخاب پیشرانه‌ای برای برآورده ساختن خواسته‌هایشان بود. سرانجام پس از توقف تولید فراری دینو، فراری 500 پیشرانه بلااستفاده در انبار را پس از کشمکش‌های سیاسی 2 کارخانه، به لانچیا فروخت.\nموتور 2.4 لیتری V6 دینو که 187 اسب‌بخار نیرو داشت، 0 تا 100 این خودرو 950 کیلوگرمی را به 6.8 ثانیه و نهایت سرعتش را به 232 کیلومتربرساعت می‌رساند. پیش از این مدیران لانچیا انتظار یک ماشین 800 کیلویی با قدرتی نزدیک به 300 اسب‌بخار داشتند هرچند بعدها قدرت این پیشرانه را به 256 اسب‌بخار افزایش دادند اما هم‌چنان از چیزی که انتظارش را داشتد فاصله داشت. کانسپت استراتوس زیرو با موتور 1.6 لیتریV4 در سال 2011 به قیمت 767.600 یورو در مزایده‌ای به فروش رسید.\nحتی با کناره‌گیری این کارخانه ایتالیایی در فصل 1993، 11 قهرمانی کسب شده لانچیا را به چیره‌ترین تیم رالی در دوران خود و پرافتخارترین تیم رالی تاریخ تبدیل کرد. خودرویی مثل"stratos" به تنهایی قهرمان فصل 74، 75 و 76 شده و یا 037 قهرمان 83، "fulivia" هم در سال 72 و در نهایت پرافتخارترین خودرو تاریخ رالی یعنی دلتا موفق به کسب 6 قهرمانی از 87 تا 92 شد. درحالی‌که لانچیا رقبا را یکی پس از دیگری پشت سر می‌گذاشت. اما رخ دادن یک تراژدی در سال 85، با مرگ یکی از رانندگان خود به نام " Attilio Bettega” در«037» و دقیقا یک‌سال بعد فوت راننده دیگری در«Delta S4» به انتهای دسته B سقوط کرد.\nبعد از مرگ پدر،Gianni انرژی بیشتری برای حیطهmotorsport صرف کرد. "Vittorio jano" مشهور در سال 1954 لانچیا 50D را برای مسابقات اسپانیا طراحی کرد و به رانندگی ماهرانه "ascari" ایتالیایی که مقام اول تمامی دوره‌ها بود و سریع‌ترین زمان را ثبت کرد، اما در مسابقات 1955 آسکاری چندان خوش‌شانس نبود و با تصادفی که کرد نتوانست قهرمانی دیگری را به کارنامه خود بیافزاید. اما فاجعه واقعی یک هفته بعد از مسابقات رخ داد، آسکاری با یک فراری در "monza" تصادفی کرد که منجر به مرگش شد.\nاز طرفی دیگر مشکلات مالی لانچیا بزرگ و بزرگ‌تر شدند و این مسائل دست‌به‌دست هم دادند تا لانچیا موقتا از مسابقات کناره‌گیری کند. لانچیا در مجموع 2 بار موفق به کسب مقام قهرمانی شد و در مجموع 10 بار روی سکو رفت. باقی مانده تیم به فراری رفته و با خودرو "Lancia-Ferrari" قهرمان سال 1956 شدند.\nماشین‌های اسپرت مسابقه‌ای\nلانچیا پروژه ماشین‌های اسپرت را از اوایل دهه 70 شروع کرد و تا اواسط دهه 80 ادامه داد. خودرو‌هایی مثل stratus را برای گروه 5 آماده کردند البته بعد از مدت کوتاهی با Beta مونت‌کارلو جایگزین شد که 2 مقام قهرمانی در سال 80 و 81 کسب کرد. در سال 1992 با LC1 وارد گروه 6 شد و از سیستم قدرتی استفاده می‌کرد، سیستمی که فراری نیز یک سال بعد از آن بهره برد.\nLC2 با 13 موقعیتpole در کل عمر خود تنها 3 بار موفق به کسب مقام قهرمانی دنیا و اروپا شد و این ناکامی دلیلی نداشت جز مصرف سوخت بالا. مسئله‌ای که در رقابت با خودرو‌هایی چون پورشه 956 و پورشه 962 بیشتر به چشم می‌آمد. درحالی‌که شرایط در موتوراسپرت چندان جالب سپری نمی‌شد، لانچیا در رالی رقبا را در هم می‌کوبید و سبب شد تمرکز و هزینه‌های کمپانی‌های مختلف معطوف رالی شود. به‌دین ترتیب پرونده این سری از مسابقات در سال 86 بسته شده و تا اوایل دهه 90 دست‌نخورده باقی بماند.\nماشین‌های سنگین و دیگر تولیدات\nلانچیا از همان بدو تاسیس، یعنی 1912 شروع به تولید انبوهی از مدل‌های کامیون، اتوبوس و خودرو‌های نظامی کرد اما از سال 1960 تولیدش به شدت کاهش یافت و تا سال 1970 عملا به صفر رسید، همین موضوع سبب شد فیات ترجیح دهد با "iveco" این عرصه را به دست بگیرد.\nلانچیا در مجموع 4 مدل ون (1950-1963) ، 19 مدل کامیون (1915-1969) ، 8 مدل اتوبوس (1919-1969) و 10 مدل خودرو نظامی (1912-1954) طراحی و تولید کرد.\nاز دیگر تولیدات لانچیا می‌توان به دوچرخه لانچیا از جنس فیبرکربن و آلومینیوم اشاره کرد. لانچیا قایق تندروLancia di lancia را در سال 2009 و فستیوال فیلم وِنیز با پیشرانه 7 لیتری دیزل و 1120 اسب‌بخار قدرت، معرفی کرد. لانچیا از سال 2007 به مدت 5 سال اسپانسر فستیوال فیلم ونیز، هم‌چنین اسپانسر نهمین و یازدهمین جایزه صلح نوبل بود.\nسابقه لانچیا پر است از خودرو‌هایی که همواره ظاهر و طراحی سوفسطایی (استادانه و به سبک یونانی)، قیمت و قدرت رقابتی خود را به رخ رقبا می‌کشیدند اما مشکلات مالی همیشه چون سرعت‌گیری بلند در مسیر پیشرفت کمپانی قرار داشت، هرچند برای مدتی طولانی ذره‌ای از شجاعت طراحان آن کاسته نشد.\nدر سال‌های اخیر محصولات لانچیا آن شوروهیجان قرن بیستم را از دست داده و با طراحی محافظه‌کارانه از اصل خود فاصله گرفته‌اند اما با محصولات کرایسلر پیوند یافتند. لانچیا با محصولاتی چون Aurelia اولین خودرو موتورجلو را عرضه کرد که جعبه دنده‌اش در عقب برای تقسیم وزن بهتر نصب شده بود و بعد‌ها فراری، پورشه، آلفارومئو، جی‌ام و مازراتی از طرح آن بهره بردند. خودروسازی که با افتخارات استراتوس و دلتا شناخته می‌شود.\nلانچیا ، خودروسازی ، اتومبیل ، خودرو لوکس\n10 خودرویی که بیشتر دزدیده می‌شوند!\n50 سال با لامبورگینی؛ گاو خشمگین ایتالیا!\nدرباره 110 سال همراه با لانچیا، ستاره ایتالیایی\n16:40 - 1396/06/09\nلانچیا اولین خودروسازی بود که توی موتور هم سوپرشارژ و هم توربو شارژ استفاده کرد