Jueces 1 CQ12 - Josué wañukuptinmi, Tayta Diosta - Bible Search\nRey Adoni-bezecta Judá aylluwan Simeón ayllu vencerusqankumanta\n1Josué wañukuptinmi, Tayta Diosta Israelpa mirayninkuna kaynata tapurqaku:\n¿Mayqanniykutaq puntata risaqku cananeokunawan peleamunaykupaq? nispanku.\n2Hinaptinmi Tayta Dios nirqa:\nJudá ayllum puntataqa rinqa, ñoqam chay allpata paykunaman qosaq, nispa.\n3Chaymi Judá ayllukuna castamasin Simeón ayllukunata nirqaku:\nTupawaqniyku herencia allpaman hakuchik hinaspa cananeokunawan peleamusun, chaynachiki ñoqaykupas tupasuqnikichik allpaman riysisqaykiku, nispa.\nHinaptinmi Simeón ayllukunaqa paykunawan rirqaku. 4Ceneokunapa chaynataq ferezeokunapa allpanman Judá ayllukuna yaykuruptinkum, Tayta Dios paykunaman cananeokunapa chaynataq ferezeokunapa allpanta qoykurqa, chaynapim chunka waranqa runakunata Bezec lawpi vencerurqaku. 5Chaypim rey Adoni-bezecta tarirurqaku, hinaspam paypa contranpi peleaspanku cananeokunatawan ferezeokunata vencerurqaku. 6Rey Adoni-bezecñataqmi lluptikururqa; ichaqa Israel castakunam hapiruspanku makinkunapa hinaspa chakinkunapa maman dedonkunata qorururqaku.\n7Chaymi rey Adoni-bezec nirqa:\nQanchis chunka reykunapa makinkunapa hinaspa chakinkunapa maman dedonkunatam qoruchirqani, paykunam mesaymanta mikuy wichiqkunata huñuspa mikuqku. Diospas ruwasqayman hinallam pagaykapuwan, nispa.\nAdoni-bezecta Jerusalén llaqtaman pusamuptinkum chaypi wañukurqa.\nHebrontawan Jerusalenta Judá ayllukuna vencesqankumanta\n8Judapa mirayninkunam Jerusalén llaqtapa contranpi peleaspanku vencerurqaku, hinaspam chaypi yachaqkunata espadawan wañurachispanku llaqtankutapas kañaykurqaku; 9chaymantam orqokunapi, Neguev lawpi chaynataq waqtakunapi yachaq cananeokunapa contranpi peleaq rirqaku. 10Ñawpaqta Quiriat-arba nispa sutichasqanku Hebrón llaqtamanpas yaykuruspankum cananeokunapa contranpi peleaspa, Sesaita, Ahimanta hinaspa Talmaita wañurachirqaku.\nDebir llaqtata Otoniel vencesqanmanta\n11Rirqakutaqmi ñawpaqta Quiriat-seferwan sutichasqanku Debir llaqtapi yachaqkunapa contranpi peleaqpas. 12Calebmi nirqa:\nPipas Quiriat-sefer llaqtaman yaykuspa venceruqtaqa warmi churiy Acsawanmi casarachisaq, nispa.\n13Hinaptinmi Cenazpa churin Otoniel vencerurqa, Cenazqa karqa Calebpa sullkanmi; chaymi Calebqa warmi churin Acsawan Otonielta casarachirqa. 14Otonielñataqmi warmin Acsata umacharqa taytan Calebmanta chakrata mañakunanpaq. Chaymi asnonmanta Acsa uraykuptin taytan Caleb tapurqa:\n¿Imataq pasasunki? nispa.\nNeguev allpata qoykuwachkaspaykiqa ama hina kaspayá pukyukunatapas qoykuway, nispa.\nChaymi hanay lawpi pukyukunatawan uray lawpi pukyukunata Caleb qoykurqa.\nJudá aylluwan Benjamín ayllu vencesqankumanta\n16Moisespa suegron ceneopa mirayninkunam Judapa mirayninkunawan Palmeras sutiyuq llaqtamanta Judá lawpi chunniqman rirqaku, chay chunniqqa kachkan Neguev law Arad llaqtapa hichpanpim. Rispankum chaypi runakunawan yacharqaku. 17Judá ayllukunam castamasin Simeón aylluwan rispanku Sefat llaqtapi yachaq cananeokunata vencerurqaku, chay llaqtatam purmarachispanku Hormawan suticharqaku. 18Judá ayllukunam Gaza llaqtata Ascalón llaqtata, Ecrón llaqtata chaynataq muyuriqninpi allpakunatapas hapikuykurqaku. 19Judá ayllukunam Tayta Dios yanapaptin orqokunapi yachaqkunata qarqorurqaku. Qechwapi yachaqkunatam ichaqa mana qarqoyta atirqakuchu, guerrapaq carretanku fierromanta kasqanrayku. 20-Moisespa nisqanman hinam, Hebrón llaqtata Calebman qorqaku. Calebñataqmi chay llaqtamanta Anacpa kimsa churinkunata qarqorurqa. 21-Benjaminpa mirayninkunam ichaqa Jerusalenpi yachaq jebuseokuna qarqoyta mana atirqakuchu, chayraykum jebuseokunaqa Benjaminpa mirayninkunawan Jerusalenpi yacharqaku. Chaypim kunankamapas yachachkanku.\nBet-el llaqtata Joseypa mirayninkuna vencesqanmanta\n22José ayllukunapas Tayta Dios yanapaptinmi Bet-el llaqtapa contranpi rirqaku. 23Paykunam Bet-el llaqtapa contranpi wateqaqkunata churarqaku. Bet-el llaqtatam ñawpaqta Luz nispa suticharqaku. 24Chay wateqaqkunam, huk runata llaqtamanta lloqsimuchkaqta rikuruspanku nirqaku:\nSichum imaynam llaqtaman yaykuna kasqanta willaykuwaptikikuqa llakipayaspam mana imanasqaykikuchu, nispanku.\n25Chay runam mayninmi yaykunata qawaykachirqa, hinaptinmi chay llaqtapi llapa runakunata espadawan wañurachirqaku; llaqtaman mayninmi yaykuna qawachiq runatam ichaqa llapa aylluntinta mana imanarqakuchu. 26Hinaptinmi chay runaqa heteokunapa allpanman ripukuspan chaypi huk llaqtata hatarichispan Luzwan suticharqa. Chay llaqtapaqa kunankamapas hina chaynam sutin.\nManasés ayllumantawan Efraín ayllumanta\n27Manasés ayllukunapas manam qarqoyta atirqachu Bet-seán llaqtapi, Taanac llaqtapi, Dor llaqtapi, Ibleam llaqtapi, Meguido llaqtapi hinaspa muyuriqninpi kaq taksa llaqtakunapi yachaq runakunatapas. Chaynapim cananeokunaqa hinalla chay llaqtakunapi yachakurqaku. 28-Israelpa mirayninkunam atiyniyuqña rikuriruspanku llapa cananeokunata mana imallapaq llamkachikurqaku, ichaqa manam qarqoyta atirqakuchu.\n29-Efraín ayllupas manam Gezer llaqtapi yachaq cananeokuna qarqoyta atirqachu, chaymi cananeokunaqa paykunawan kuska Gezer llaqtapi yacharqaku.\n30Zabulón ayllupas manam Quitrón llaqtapi chaynataq Naalal llaqtapi yachaqkunata qarqoyta atirqachu, chayraykum cananeokunaqa paykunawan yachaspa mana imallapaq llamkapurqaku.\n31Aser ayllupas manam Aco llaqtapi, Sidón llaqtapi, Ahlab llaqtapi, Aczib llaqtapi, Helba llaqtapi, Afec llaqtapi hinaspa Rehob llaqtapi yachaqkunataqa qarqoyta atirqachu. 32Chaynapim Aser aylluqa mana qarqosqankurayku cananeokunawan kuska yacharqa.\n33Neftalí ayllupas manataqmi Bet-semes llaqtapi hinaspa Bet-anat llaqtapi yachaqkunata qarqoyta atirqachu, aswanqa cananeokunapa chawpinpim yacharqa; hinaspam Bet-semes llaqtapi yachaqkunatawan Bet-anat llaqtapi yachaqkunata mana imallapaq llamkachikurqaku.\n34Llapa amorreokunam Dan aylluta orqokunaman qatirurqaku, hinaspam qechwaman uraykamunankuta mana munarqakuchu. 35Chaynapim amorreokunaqa Heres orqopi, Ajalón qechwapi hinaspa Saalbim llaqtapi hinalla yacharqaku. Ichaqa José ayllukunam atiyniyuq rikuriruspanku paykunata mana imallapaq llamkachikurqaku.\n36Amorreokunapa allpanqa, Acrabim qasamanta qallaykuspam Sela llaqtanta hanayman rirqa.


Kallpanchanapaq hinayá rimasun (Efesios 4:29) | Diospa kuyakuynin\nKallpanchanapaq hinayá rimasunchik\n‘Rimaspaykichikqa amayá qacha simichu kaychik, aswanqa allin kaqkunallatayá rimaychik uyariqnikichikkuna aswan-aswan wiñanankupaq.’ (EFESIOS 4:29.)\n1-3. a) ¿Ima sumaq regalotam Jehová Dios qowarqanchik hinaspa imaynatam mana allintachu servichikuchwan? b) Diospa kuyakuyninpi takyayta munaspaqa, ¿imaynatam servichikunanchik rimayninchikta?\nKUYASQANCHIK amistadninchikman huk carrota regalasqanchikpi piensarisun, ¿imaynataq sientekuwaq loco hina manejaspa runakunata dañaptin? Ancha llakisqachá.\n2 Yachasqanchikman hinaqa “Diosmantam chaskinchik llapa ima allin kaqkunataqa” (Santiago 1:17). Ejemplopaq, animalkunamantaqa runatam rimaqta unanchawarqanchik, piensasqanchikta hinaspa sonqonchikpi kaqta rimananchikpaq. Wakinpiqa chay carrota hinam Diospa regalawasqanchik rimayninchikta mana allintachu servichikuchwan. Chaynamá, achka runakunam mana allinta tanteaspanku rimayninkuwan runamasinta sientichinku. ¡Mayna llakisqachá Jehová Diosqa tarikun!\n3 Jehová Diospa kuyakuyninpi takyayta munaspaqa rimayninchiktam Paypa munasqanman hina servichikunanchik. Bibliapa kayna nisqantam kasukunanchik: “Rimaspaykichikqa amayá qacha simichu kaychik, aswanqa allin kaqkunallatayá rimaychik chaynapi uyariqnikichikkunapas allinninpaq kaptin aswan-aswan wiñanankupaq” (Efesios 4:29). Chaynaqa, qawasunchikyá imayna kaq rimayta mana rimananchikmanta hinaspa runamasinchikkunata allin rimasqanchikwan imayna yanapanamantapas. Puntataqa yachasunchikyá imanasqam rimayninchikta cuidanamanta.\nIMANASQATAQ RIMASQANCHIKTA CONTROLANANCHIK\n4, 5. Proverbios libropa wakin textonkunapi ¿ima nintaq rimaymanta?\n4 Rimayninchiktaqa controlananchikmi uyariwaqninchikkunata yanapasqan otaq hukmanyachisqanrayku. Chayna kasqanmantam Proverbios 15:4 nin: “Allin ruruq sacha hinam allin simiyoq runaqa. Runamasintam llakichin nina qallu runaqa”, nispa. * Allin rimaykunaqa allintam sientechikun, plantaman para chayachkaq hina otaq heridakunata sanoyachiq balsamo hampi hina, mana allin rimaykunam ichaqa pitapas hukmanyachin. Qawasqanchikman hina, rimasqanchikqa sientichinmanmi otaq sanoyachiq hampi hinam kanman (Proverbios 18:21).\n5 Proverbios 12:18 nisqanpipas qawachinmi rimasqanchik imayna kasqanmanta. Niwanchikmi ‘nanay simiwan’ rimayqa “espadawan tuksichkaq hina” kasqanta. Mana tanteaspa rimaspanmi hukkunata sientichin hinaspa allin amistadkunatapas yanqachan. Cheqappunimá, sonqonchikta espada tuksiwasqanchikmantapas astawanraqmi mana allin rimayqa nanachiwanchikman. Kay textopiqa nintaqmi: “Yuyayniyoq runakunapa rimasqanmi ichaqa hampi hina”, nispa. Diospa yachachisqanman hina kawsaqqa allinta tanteaspam riman. Sumaq rimayninkunawanmi sonqonchikta hawkayachin hinaspa allin amistadkunata hatallichin. Yachanchikmi allin rimayqa yanapawasqanchikta (leey Proverbios 16:24). Arí, rimasqanchikkunaqa yanapanmanmi otaq sientichinmanmi, chaynaqa kallpanchanapaq hinayá rimasunchik.\nAllin rimaykunaqa allintam sientechikun plantaman para chayachkaq hina\n6. ¿Imanasqataq sasachakunchik rimayninchikkunata controlanapaq?\n6 Rimayninchiktaqa controlananchiktaqmi pantaq kaspanchik mana allinkunata rimasqanchikrayku. Rimayninchikpi cuidakuspanchikpas wakinpiqa pantasunmi. Cheqapmá, rimayninchikkuna sonqonchikmanta lloqsisqanraykum controlanapaqqa sasachakunchik, Bibliaqa ninmi: ‘Runaqa warma kasqanmantam mana allin piensaqlla’, nispa (Genesis 8:21; Lucas 6:45). Huchayoq kasqanchikrayku rimayninchikta llapanpi mana controlayta atispapas allin servichikuytaqa atichwanmi (leey Santiago 3:2-4). Chaypaqqa anchatam kallpanchakunanchik mayu mana aparuwananchikpaq nadeachkaq hina.\n7, 8. ¿Imanasqam controlananchik rimayninchiktaqa?\n7 Chaymantapas rimayninchiktaqqa controlananchikmi Diosman cuentata qonanchikrayku. Runamasinchikwan chaynataq Dioswan allin kanapaqqa, rimasqanchikkunatam cuidananchik. Chayna kasqanmantam Santiago 1:26 nin: “Dios kasukuq kasqanta piensachkaspa rimasqan mana controlakuq runaqa kikintapunim engañakuchkan, Dios yupaychasqanpas manam valenchu”, nispa. * Qepa yachachikuypi qawasqanchikman hinam rimayninchikwanpas Diostaqa yupaychanchik. Mana controlakuspa mana allinkunata rimaptinchikqa Diosta servisqanchikqa yanqapaqmi kanman. Kayqa piensarinapaqmi (Santiago 3:8-10).\n8 Kimsa razonkunatam yacharunchik rimayninchikta controlanapaq. Kunanqa qawasunchikyá imayna kaq rimaykunata mana rimananchikmanta, chaynataq runamasinchikkunata kallpanchanapaq imayna rimanamantapas.\nMANA ALLIN RIMAYKUNAMANTA\n9, 10. a) ¿Imayna rimaytaq onqoy hina mirarun? b) ¿Imanasqam qacha rimaykunataqa mana rimananchikchu? (Willakuytawan qawariy.)\n9 Qacha rimaykunamanta. Kunan tiempokunapiqa llulla rimay, qacha rimay hinaspa millay rimaypas onqoy hinam mirarun. Achka runakunam chaynata rimanku kasuchikunankupaq otaq allin rimayta mana yachaspanku. Asichikuqkunapas qacha rimaykunawanmi, asichinankupaq tupa-tupaykachispa penqakuypaq kaqkunata rimanku. Chay rurasqankuqa manam allinchu nitaq asikunapaqchu. Yaqa iskay waranqa wata ñawpaqtaraqmi Colosas congregacionman cartata qellqaspan Pablo nirqa ‘mana allin rimayta’ mana rimanankupaq (Colosenses 3:8). Efeso congregacionmanpas qellqarqam: “Amañayá rimayllapas rimariychikchu huchapakuymantaqa [...] tupa-tupaykachispa rimaykunamantapas”, nispa (Efesios 5:3, 4).\n10 Kuyasqanchik Diostaqa piñachinmi qacha rimaykunaqa. Chaymi ñoqanchikpas chayna rimaykunata millakuspa mana rimanchikchu. Yachanchikmi chayna rimaykunaqa ‘millakuypaq’ kasqanta, Pablopa nisqanman hinaqa ‘aychapa munasqallanpi kawsaqkunapa’ rurasqanmi (Galatas 5:19-21). Kayqa piensarinapaqmi. ¿Imataq pasanqa mana penqakuspa tupa-tupaykachispa huchapakuymanta, millakuypaq kaqmanta, otaq penqaypaq kaqmanta rimaq wawqe-panitaqa? Puntataqa, corregikunanpaqmi consejokunata chaskinqa. Mana wanakuptinñataqmi congregacionmanta qarqosqa kanqa. *\n11, 12. a) ¿Haykapitaq mana allinchu hukpa vidanmanta rimayqa? b) ¿Imanasqataq hukpa contranpiqa mana rimanachu?\n11 Cuento qepi kaymanta hinaspa contrapi rimaymanta. Wawqe-panikunapa bautizakusqanmanta, kallpanchanapaq necesitasqankumanta hinaspa allin rurasqankumanta rimayqa allinmi kanman. Punta cristianokunapas wawqe-panikunamantam interesakurqaku hinaspa allintam paykunamanta rimarqaku (Efesios 6:21, 22; Colosenses 4:8, 9). Mana kaqta hinaspa yanqakunata hukpa vidanmanta rimaymi ichaqa mana allinchu. Chayna rimaykunaqa tanqawanchikmanmi hukpa contranpi rimanapaq, chayqa kanman “llullakunawan dañanapaq otaq penqaypi qepachinapaq rimaymi” (Diccionario del español usual en México). Hukpa contranpi rimayqa qawakurqam, Jesuspa allin kayninta yanqacharunankupaq fariseokuna llullakuywan rimasqankupi (Mateo 9:32-34; 12:22-24). Arí, hukpa contranpi rimayqa pleitokunatam hatarichin (Proverbios 26:20).\n12 Hukpa contranpi llullakuspa pleitokuna hatarichiq rimaykunata, ¿imaynatam Jehová Dios qawan? Manam allinpaqchu hapin. Aswanqa cheqninmi ‘wawqentinpuralla peleanachiqtaqa’ (Proverbios 6:16-19). Hukpa “contranpi rimay” ninanqa griego rimaypi diábolos ninanmi, chay rimaymantam Satanas Diablopa sutinpas, payqa Diospa Contranpi rimaqmi (Apocalipsis 12:9, 10). Manamá mayqanninchikpas Diabloman rikchakuytaqa munanchikchu. Hukpa contranpi rimaqkunaqa congregacionpiqa manam kanmankuchu, chayna rimayqa ‘piñanakuyta’ hinaspa ‘rakinakuytam’ rikurichin, chaykunataqa ruranku aychapa munasqanman hina kawsaqkunallam (Galatas 5:19-21). Chaynaqa runamasinchikmanta manaraq imatapas rimachkaspaqa tapukunanchikmi: “¿Seguropunichu kachkani rimasqay cheqap kasqanmanta? ¿Kuyakuq kasqaytachu rimasqaywan qawachini? ¿Hukkunapas yachanankuchu yachasqayta?”, nispa (leey 1 Tesalonicenses 4:11).\n13, 14. a) ¿Imaynatam sientichin runakunata insultanapaq rimaykunaqa? b) ¿Imapim tukunqaku insultaq runakunaqa?\n13 Rimasqanchikwan sientichiymanta. Yacharusqanchikman hina rimasqanchikqa llumpaytam sientichinman. Pantaq runa kasqanchikraykum mana allinkunata rimanchik hinaspam ñakakunchik. Bibliam niwanchik congregacionpi chaynataq familiapipas mana allin rimaykunamanta cuidakunanchikpaq. Pablom cristianokunata kamachirqa: “Amañayá kaychikchu piñapakuqqa, rabiakuqqa, cheqnikuqqa, qaqchanakuqqa, insultanakuqqa”, nispa (Efesios 4:31). Wakin Bibliakunaqa, ‘insultay’ ninantam “penqaypi qepachiq” nispa tikranku. Kayna rimayqa penqaypi qepachinapaq rimaykunam, nanay simiwan rimaykunam hinaspa hukpa contranpi mana allin rimaykunam, chaynata rimaspaqa runamasinpa valorakusqantam yanqachan hinaspapas mana respetasqantam qawachin. Warmachakunaqa aswanraqmi sientikunku chayna rimaykunawanqa (Colosenses 3:21).\n14 Bibliaqa ninmi insultaqkunaqa mana allinpi hinaspa peligropi tarikusqankuta. ¿Imataq pasanqa penqaypi qepachiq, sientichiq hinaspa insultanapaq kaqta rimaqtaqa? Puntataqa corregikunanpaqmi achka kutita consejokunata chaskinqa. Mana kasukuptinqa congregacionmantam qarqonqaku. Diospa Gobiernonpi wiñay kawsaytapas pierderunmanmi (1 Corintios 5:11-13; 6:9, 10). Diospa kuyakuyninpiqa manam takyachwanchu, qacha rimaywan, llullakuywan, insultanapaq kaqwan hinaspa sientichiq rimaykunawan runamasinchikta rimaspanchikqa.\nKALLPANCHAQ KAQ RIMAYKUNAMANTA\n15. ¿Imayna kaq rimaykunam kallpanchan?\n15 ¿Imayna rimananchiktam Jehová Diosqa munan? Bibliaqa niwanchikmi ‘uyariqnikichikkuna aswan-aswan wiñanankupaq’ rimananchikpaq (Efesios 4:29). Jehová Diosqa munan kallpanchanapaq hinaspa yanapanapaq allin kaqkunata rimanapaq kallpanchakunanchiktam. Bibliapiqa manam llapanpi ‘imayna’ rimanapaq kamachikuytaqa tarinchikchu (Tito 2:8). Rimaykuna allin kasqanmanta yachanapaqqa kayna kasqanpim reparana: allin rimay kasqanpi, cheqap kasqanpi hinaspa kuyakuywan kasqanpipas. Chayna kasqanpi piensarisun qatiqninpi ejemplokunata qawaspanchik (qaway “¿Kallpanchanchu rimasqaykuna?” niq yachachikuyta).\nBibliapa yachachisqan: ‘Sumaqllañayá kachun rimasqaykichikqa’ (Colosenses 4:6).\n¿Haykapitaq runamasiyta alabaykurqani imapas rurasqanmanta? (1 Corintios 11:2; Apocalipsis 2:1-3.)\n¿Respetowanchu hukkunamanta imatapas mañakuni, hinaspa agradecekunichu? (2 Reyes 2:2; Juan 11:41.)\nPiwanpas parlaspayqa, ¿ñoqallachu rimani icha uyarinichu hukkunapa piensasqanta otaq tanteasqankutapas? (Filipenses 2:3, 4; Santiago 1:19.)\n¿Imapaqtaq willakuni hukpa vidanmanta? ¿Kallpanchanaypaqchu icha hukmanyachinaypaqchu? (Proverbios 15:1, 2.)\n¿Imatam piensani qacha rimaykunamanta hinaspa rimasqaywanqa imatataq qawachini? (Lucas 6:45; Santiago 3:10, 11.)\n16, 17. a) ¿Imanasqataq hukkunata kallpanchananchik allin rurasqankumanta? b) ¿Imakunamantam kallpanchachwan iñiqmasinchikkunata hinaspa wasinchikpipas?\n16 Allintam rurarunki nispa kallpanchaymanta. Jehová Diospas Jesuspas yachankum hukkunata allin rurasqankunamanta kallpanchayqa allin kasqanta (Mateo 3:17; 25:19-23; Juan 1:47). Lliw cristianokunapas chaynatam rurananchik. Arí, ‘¡mayna allinmi tiempollanpi rimarisqa palabraqa!’ (Proverbios 15:23.) Pipas sonqomanta alabawaptinchikqa allinmi hinaspa kallpanchasqam tarikunchik. ¿Imanasqa? Qawachinmi ñoqanchikpi hinaspa rurasqanchikpi interesakusqanta. Chaywanmi yachanchik kallpanchakusqanchik mana yanqapaq kasqanta, hinaspapas kallpanchasqam kasunchik sapa punchaw confianzawan kusisqa llamkananchikpaq. Llapanchikmi munanchik pipas alabawananchikta, chaynaqa ¿manachu kallpanchakunanchik hukkunata alabananchikpaqpas? (Leey Mateo 7:12.)\n17 Hukkunapa allin rurasqanpi interesakuspaqa atisunmi alabaytaqa. Ejemplopaq ¿pikunapitaq congregacionpi reparachwan? Discursaq wawqenchikpi, Diosta astawan servinankupaq kallpanchakuq mozo-sipaskunapi otaq yuyaqña kachkaspapas mana faltakuspa huñunakuq wawqe-paninchikkunapipas. Sonqomanta alabaptinchikqa ancha kallpanchasqam tarikunqaku. ¿Imatataq nichwan familianchikpi kaqkunamanta? Qosapas warmipas alabasqa hinaspa valorasqa kaytam necesitanku (Proverbios 31:10, 28). Wawa-churikunapas kallpanchasqa hinaspa kuyasqa kaytam necesitanku imaynam plantakunapas yakutawan rupayta necesitasqankuman hina. Chaymi tayta-mamakunaqa wawa-churinkupa allin rurasqanmanta hinaspa sumaq kayninmanta kallpanchananku. Chaynapim warmakunaqa allinta sientekunqaku hinaspam kallpanchasqa tarikunqaku confianzawan imatapas ruranankupaq.\n18, 19. ¿Imanasqataq tukuyta rurananchik wawqe-paninchikkunata consuelananchikpaq hinaspa kallpanchananchikpaq, imaynatam chayta rurachwan?\n18 Consuelanapaq hinaspa kallpanchanapaq rimaymanta. Jehová Diosqa anchatam interesakun ‘humildekunapi’ hinaspa ‘ñakariqkunapipas’ (Isaias 57:15). Bibliam kaynata niwanchik: ‘Kallpanchanakuychikyá [...] hukmanyasqakunatapas kallpanchanaykichikpaq’, nispa (1 Tesalonicenses 5:11, 14). Jehová Diosqa kusikuywanmi qawamun llakisqakunata kallpanchasqanchiktawan consuelasqanchiktapas.\nKallpanchanapaq hina rimaptinchikqa Jehová Diosqa kusikunmi\n19 ¿Imatam rurachwan iñiqmasinchik hukmanyasqa kaptinqa? Kallpanchanapaqmi rimapayananchik. Chaynata ruraspa problemankunata mana allichaspapas, manam preocupakunanchikchu. Paypi interesakusqanchikta qawachisqanchikmi aswan allinqa. Chaymantapas paywan kuskam Jehová Diosta mañakuchwan, chaynapi Dios hinaspa wawqe-panikuna kuyasqanmanta cuentata qokunanpaq (Santiago 5:14, 15). Ninanchiktaqmi congregacionpi necesitasqanchikta hinaspa kuyasqanchiktapas (1 Corintios 12:12-26). Jehová Dios paypi interesakusqanmanta yuyarinanpaq textokunatapas leechwanmi (Salmo 34:18; Mateo 10:29-31). Sonqomanta ‘kuyakuy palabrakunawan’ kallpanchananchikpaq tiempochakuptinchikqa kallpanchasqa hinaspa valorasqam sientekunqa (leey Proverbios 12:25).\n20, 21. Consejasqanchik allin kananpaq, ¿ima kimsa yanapakuykunam kachkan?\n20 Allin consejokunamanta. Pantaq kasqanchikraykum necesitasunchik consejokunata. Chaymi Biblia niwanchik: “Kasukuy consejasusqaykita. Chaskiy corregisusqaykita. Chaynapim tarinki yachayta”, nispa (Proverbios 19:20). Congregacionpiqa ancianokunamantam consejokunata chaskinchik. Ichaqa manayá paykunallachu consejawachwanqa. Ejemplopaq, tayta-mamakunam wawa-churinkunataqa consejananku (Efesios 6:4). Experienciayoq paninchikkunapas congregacionpi sipaskunatam consejanmanku (Tito 2:3-5). Runamasinta kuyasqanmi consejaqtaqa yanapanqa rimayninkunawan pitapas mana sientichinanpaq. Yachasunchikyá consejasqanchik allin kananpaq kimsa yanapakuykunamanta: consejananchikqa yanapayta otaq allinninta munaspam, Bibliapa nisqanman hina, hinaspa kuyakuywanmi.\n21 Consejasqanchik allin kananpaqqa yanapayta hinaspa allinninta munaspam rimananchik. ¿Imataq yanapawasun consejokunata chaskinanchikpaq? Ñoqanchikpi sonqomanta interesakuspan consejawasqanchikta yachasqanchikmi. Chaynata piensaspayá hukkunataqa consejasunchik. Bibliapa nisqanman hinataqmi rimananchik consejasqanchik allin kananpaqqa (2 Timoteo 3:16). Consejasqanchikqa Bibliapa nisqanman hinam kanan. Ancianokunaqa cuidakunkum piensasqankuman hina consejanankumanta. Bibliapa textonkunataqa manam munasqankuman hinachu servichikunku. Consejasqanchik allin kananpaqqa kuyakuywantaqmi consejananchik. Kuyakuywan hinaspa mana penqachinapaq hina consejaptinchikqa uyariwaspanchikmi kasukunqaku (Colosenses 4:6).\n22. Rimananchikpaq Diospa regalon qowasqanchikta, ¿imaynatam servichikunanchik?\n22 Jehová Dios rimaqta unanchawaspanchikqa hatun regalotam qowarqanchik. Payta kuyaspanchikmi rimayninchikta allinta servichikuyta munanchik. Ama qonqasunchu rimasqanchik kallpanchaq otaq sientichiq kasqanmanta. Chaynaqa, Jehová Diospa munasqanman hinayá rimasunchik: ‘uyariqninchikkuna aswan-aswan wiñanankupaq’. Chaynapim uyariwaqninchikkunata kallpanchasunchik hinaspapas Diospa kuyakuyninpim takyasunchik.\n^ par. 4 Proverbios 15:4 nisqapi “nina qallu runa” ninanqa, rimanmantaqmi “daño” rurananpaq rimaqmanta otaq “llulla” rimaqmantapas.\n^ par. 7 ‘Mana valeq’ ninanqa “yanqapaq” otaq mana ‘yanapakuq’ ninanmi (1 Corintios 15:17; 1 Pedro 1:18).\n^ par. 10 ‘Millakuypaq kaqkunamanta’ Biblia rimaspanqa, imaymana huchallikuykunamantam rimachkan. Millakuypaq ruraqtaqa manamá llapallantachu congregacionmantaqa qarqonku, ichaqa hatun millakuypaq kaqkunata ruraspa mana wanakuptinqa qarqosqam kanqaku (2 Corintios 12:21; Efesios 4:19; qawariy “Preguntas de los lectores” 2006 watapi 15 de julio La Atalaya revistapa nisqanmanta).\nCristianoqa imapas nisqantaqa cumplinanmi. Ichaqa, ¿imaynataq kanman imapas pasakusqanrayku nisqaykita mana cumpliyta atiptikiqa? Apostol Pablopa ima ruwasqanmanta yachaymi yanapasunki.


Willakuq (huñunakuypi yachanapaq) | Septiembre 2013\nLEEY Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) afrikáans albanés alemán amárico armenio armenio occidental aymara azerí azerí (alfabeto cirílico) becol birmano bislama búlgaro camboyano catalán cebuano checo chichewa chino cantonés (simplificado) chino cantonés (tradicional) chino mandarín (simplificado) chino mandarín (tradicional) chitonga cingalés congo coreano criollo (Seychelles) criollo haitiano croata danés efik endebele endonga enzema eslovaco esloveno español estonio ewé finlandés francés ga georgiano griego groenlandés guaraní hiligaynon holandés húngaro ibo ilocano indonesio inglés islandés isoko italiano japonés kazajo kikongo kiniaruanda kirguís kirundi kwangalí kwanyama letón lingala lituano luo macedonio malayo malgache maltés maya nepalés ngäbere (o guaymí) noruego oromo osético pangasinán papiamento (Curazao) persa polaco portugués de Brasil punyabí rarotongués rumano ruso samoano sepedi serbio (alfabeto cirílico) serbio (alfabeto latino) sesoto (Lesoto) setsuana shona silozi sranangtongo suajili suati sueco tagalo tahitiano tai tetun dili tigriña tivo tshiluba tsonga turco twi tártaro ucraniano umbundú urdu uzbeko vendal vietnamita waray-waray wolaita xhosa yoruba zulú árabe\nAchka runakunam ninku Jesusqa pimantapas aswan allin Yachachiq kasqanmanta. ¿Qampas chaynatachu piensanki? Chayna kaptinqa, yaqapaschá imayna yachachisqanta qatipakurqanki, rikchanachiykunata hinaspa tapukuykunata servichikuspayki. Ichaqa, ¿yacharqankichu tupanachiykunatapas Jesus servichikusqanmanta?\nSapa kutim tupanachiykunata servichikunchik mana musyaylla. Wakinpiqa kaynatam ninchik “Llapan frutakuna poqosqa kasqantam nirqaku, kaykunam ichaqa mana poqosqaraqchu kasqa” otaq “Manchapakuq sipasmi karqa, kunanmi ichaqa librey-libreyña”.\nKaypim qawakun punta kaq rimayta qatiqnin rimaywan tupanachisqanta, chaypaqmi servichikun kayna rimaykunata: ichaqa, sichu hinaspa aswanqa. Wakinpiqa qepa kaq rimaymi punta kaq rimayta astawan yanapan allinta entiendekunanpaq otaq sumaqyachinanpaqpas. Chaynata rimaspam mana sasachakuspalla entiendenchik.\nWakin rimaykunapi hinaspa wakin llaqtakunapiqa manam anchatachu servichikunku tupanachiykunataqa, ichaqa allinmi kanman chaymanta yachayninchikqa, Bibliapiqa achka kutitam rikurin. Jesusqa sapa kutim servichikuq, qaway kaykunata: “Mecherotaqa ratachina manam cajonpa ukunman churarunapaqchu, aswanqa altomanmi”, “Manam ñoqaqa hamurqani [. . .] Iey chinkachinaypaqchu [. . .] aswanqa cumplinaypaqmi”, “Uyarirqankichikmi ‘Amam hukwanqa pierdekunkichu’ niyta. Ñoqam ichaqa nikichik: Pipas warmita munapayaspan qawaqqa sonqonpim hukwan pierdekuy huchata rurarunña” hinaspa “Uyarirqankichiktaqmi: ‘Runaqa pagachun ñawinwanyá hukninpa ñawinmanta, kirunwan hukninpa kirunmanta’. Ñoqam ichaqa nikichik: Amayá harkakuychikchu mana allin runataqa, sichu pipas huknin uyaykipi laqyarusuptikiqa qawachiytaqyá huklawnin uyaykitapas” (Mat. 5:15, 17, 27, 28, 38, 39).\nBibliapa wakin libronkunapipas tarikunmi tupanachiykunaqa. Kayqa yanapawanchikmanmi imatapas aswan allinta entiendenapaq otaq ruwanapaqpas. Tayta kaspaykiqa kaypi piensay: “Tayta-mamakuna, qamkunapas wawa-churikichiktaqa amayá piñachiychikchu, aswanqa kasukuqtayá uywaychik Señorninchikpa yachachikuyninman hina” (Efes. 6:4). Jehova Diospa yachachisqanman hina warmankuta uywanankupaq nispallanpas apostol Pabloqa allintam ninman karqa. Ichaqa, ¿imaynatam aswan allinta entiendechirqa? Kaynata tupanachispam: wawa-churikichiktaqa amayá piñachiychikchu, aswanqa kasukuqtayá uywaychik Señorninchikpa yachachikuyninman hina.\nHina chay capitulollapim Pabloqa nirqa: “Manam peleachkankichikqa aychayoq tulluyoq runakunawanchu aswanqa [. . .] mana allin espiritukunapa contranpim”, nispa (Efes. 6:12). Kay tupanachiymi yuyarichiwanchik mana allin espiritukuna contranchikpi kasqanmanta, manam runakunallachu.\n¿IMAYNATAM ALLINTA SERVICHIKUCHWAN BIBLIAPI RIKURIQ RIKCHANACHIYKUNATA?\nEfeso llaqtapi iñiqmasinkunaman qellqasqan cartapim, Pabloqa achka tupanachiykunata servichikurqa. Chaymanta yachaymi yanapawasun Pablopa ima niy munasqanta allinta entiendenanchikpaq.\nEfesios libropa 4 hinaspa 5 capitulonkunapi tupanachiykunata qawayqa allinnikipaqmi kanqa. Leespayki tapukuy: “¿Imaynatam qawani? ¿Imatam ruwani chaynapi tarikuspay? ¿Kay tupanachiypa mayqen partenwantaq reqsiwanku?”, nispa. Kay tupanachiypi imapas yanapasunaykimanta musyakuspaqa, chaylla ruwanaykipaqmi kallpanchakunayki.\nFamiliawan Diosta yupaychasqaykichikpipas tupanachiykunataqa servichikuwaqmi. Puntatam kuskaykichik leewaqchik enteron listata, hinaspañataqmi huknikichik leenman punta kaq parteta hinaspa wakinnikichikñataq yuyariwaqchik qatiqninta. Chaynata ruwaymi tupanachiykunata imayna kasukunaykichikpaq yanapasunkichikman. Familiapiqa llapaykichikmi mozo-sipasña otaq yuyayniyoqña kaspapas kawsakuynikichikpi allin kayniyoq kayta atiwaqchik.\n¿Yuyankichu tupanachiykunapa huknin partenta?\nTupanachiykunata imayna servichikuyta yachayqa yanapasunkim mana sasachakuspalla Bibliapi tarinaykipaq hinaspa allinta predicanaykipaqpas. Ichapas wasinpi kaq runata kaynata niwaq: “Achka runakunam piensanku mana wañuq almayoq kasqanchikta, ichaqa Diospa Palabran ima nisqanta qaway”, nispa. Biblia estudiaqtapas tapuwaqmi: “Achkam ninku Dioswan Jesusqa huklla kasqankuta, ichaqa, ¿imatam Biblia nin? Qamqa ¿ima niwaqtaq?”, nispa.\nArí, Bibliapiqa achka tupanachiykunam kachkan, chaymá yanapawasun Jehova Diosta hinalla servinapaq hinaspa runakunamanpas Bibliamanta yachachinapaq.\nEfesios libropa 4 hinaspa 5 capitulonmanta tupanachiykuna\nKayta servichikuy familiawan Diosta yupaychanaykipaq\n‘Amayá kasunchu [. . .] wayrawan apachikuchkaq hinaqa runakunapa yachachisqanwanqa.’ (Efes. 4:14.)\n“Aswanqa kuyanakuspayá cheqapta rimasun aswan-aswan wiñaspa Cristoman rikchakuq kananchikpaq, payqa llapallan iñiqkunapa umanmi.” (Efes. 4:15, NM.)\n‘[Runakunapa] yuyayninku tutayasqa kaptinmi [. . .], sonqonkupas rumiyasqa kachkan.’ (Efes. 4:18, 19.)\n“Qamkunam ichaqa mana chaynatachu Cristomanta yacharqankichik sichu paymanta allinta uyarispaqa hinaspa paymanta cheqap yachachikuyman hina yachachisqa kaspaqa.” (Efes. 4:20, 21.)\n“Huchaman aysaqnikichikmanta karunchakuspayá amaña ñawpa vidaykichikpi hinañachu puriychik.” (Efes. 4:22.)\n“Aswanqa imaynam piensasqaykichiktaqa mosoqyachiychikyá. Hinaspayá mosoqwan pachakuchkaq hina mosoq runaña kaychik.” (Efes. 4:23 [NM], 24.)\n“Pipas ñawpaqta suwa kaspaqa amañayá suwakuchunchu.” (Efes. 4:28.)\n“Aswanqa imatapas allinta ruraspañayá llamkachun chaynapi imallawanpas muchuqkunata yanapaykunanpaq.” (Efes. 4:28.)\n“Rimaspaykichikqa amayá qacha simichu kaychik.” (Efes. 4:29.)\n“Aswanqa allin kaqkunallatayá rimaychik.” (Efes. 4:29.)\n“Amañayá kaychikchu piñapakuqqa, rabiakuqqa, cheqnikuqqa, qaqchanakuqqa, insultanakuqqa nitaq ima mana allin ruraqpas.” (Efes. 4:31.)\n“Aswanqa sumaq sonqo kaspayá kuyapayanakuychik, Diospas Cristoraykum pampachasurqankichik, chaynayá qamkunapas pampachanakuychik.” (Efes. 4:32.)\n“Amañayá rimayllapas rimariychikchu huchapakuymantaqa chaynataq manaña rimana huchakunamantapas nitaq qollqella kuyaymantapas.” (Efes. 5:3)\n“Aswanqa graciastayá qoychik.” (Efes. 5:4, NM.)\n“Ñawpaqtaqa tutayaypi hinam purirqankichik.” (Efes. 5:8.)\n“Kunanmi ichaqa Señorwan hukllaña kasqaykichikrayku achkiypiña.” (Efes. 5:8.)\n“Tutayaypi hina kawsaqkunapa mana allin rurasqantaqa amataqyá ruraysiychikchu.” (Efes. 5:11.)\n“Aswanqa mana allin rurasqankumantayá qaqchapaychik.” (Efes. 5:11.)\n“Allintayá qawakuychik imaynam kawsasqaykichikta. Amayá kawsaychikqa mana yachayniyoqkuna hinachu.” (Efes. 5:15.)\n“Aswanqa yuyayniyoqkuna hinayá. Tiempoykichiktapas amayá usuchiychikchu.” (Efes. 5:15, 16.)\n“Amayá mana yuyayniyoqqa kaychikchu.” (Efes. 5:17.)\n“Aswanqa Señorpa munasqantayá entiendeychik.” (Efes. 5:17.)\n“Amayá vinowanqa sinkakuychikchu, chayqa viciokunamanmi apakun.” (Efes. 5:18.)\n“Aswanqa Chuya Espiritupa huntasqanyá kaychik.” (Efes. 5:18.)\n“Manapunim pipas kikinpa cuerpontaqa cheqninmanchu.” (Efes. 5:29.)\n“Aswanqa mikuchispanmi allinta uywan, chaynatapunim Cristopas ruran iñiqninkunawan.” (Efes. 5:29.)\nApachiy Apachiy ¡Allintapunim yanapakun tupanachiykunaqa!\nText Qillqakunata hurqunapaq WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI YACHANAPAQ) Septiembre 2013\nApachiy Apachiy WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI YACHANAPAQ) Septiembre 2013\nWILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI YACHANAPAQ) Septiembre 2013


Marcos 9 | Bibliata leenapaq | Musuq pachapi kawsaqkunapaq Diospa palabran\nJesuspa rikchaynin tikrakusqanmanta (1-13)\nDemonioyuq warmata Jesus sanoyachisqanmanta (14-29)\nIñiyniyuq runapaq tukuy imapas atinallan kasqanmanta (23)\nWañukunanmanta Jesuspa yapamanta willakusqan (30-32)\nMayqanninku aswan riqsisqa kasqankumanta Jesuspa qatiqninkunapa atipanakusqanku (33-37)\nPipas contranchikpi mana kaqqa ñuqanchikwan kasqanmanta (38-41)\nImapas pantachiwasqanchikmanta (42-48)\nKachichasqa hina kananchikmanta (49, 50)\n9 Chaymantapas paykunatam nirqa: “Chiqaptapunim nikichik: Kaypi sayaqkunamanta wakinqa manapunim wañunqakuchu Diospa munaychakuyninta* allin takyasqataña puntata rikunankukama”, nispa. 2 Suqta punchaw pasaruptinmi Jesusqa: Pedrota, Santiagota hinaspa Juanta pusarikuspan hatun urquman rirqa, chaypi paykunallawan kananpaq. Chaypim paykunapa qayllanpi Jesuspa rikchaynin tikrakururqa, 3 hinaptinmi hawanpi pachanpas yuraq-yuraq rikuriruspa kancharirqa. Manam ima pacha taqsanapas kay allpapiqa chaynataqa yuraqyachinmanchu. 4 Chaypitaqmi paykunaman rikuriykurqa Eliaswan Moisespas, paykunam Jesuswan rimachkarqaku. 5 Hinaptinmi Jesusta Pedro nirqa: “Yachachikuq*, ima sumaqmi kaypi kasqaykuqa. Ruwarusaqkuyá kimsa carpakunata: Hukninta qampaq, hukninta Moisespaq, huknintañataq Eliaspaq”, nispa. 6 Ichaqa llumpay mancharisqallaña kasqankuraykum Pedroqa mana imanakuytapas atirqachu. 7 Hinaptinmi puyu rikuriramuspan llantuyninwan paykunata tapaykurqa. Puyumantañataqmi kaynata nimurqa: “Paymi kuyasqay churiy, uyariychikyá”, nispa. 8 Chaymi muyuriqninkuta qunqayllamanta qawarispanku pitapas manaña rikurqakuchu, aswanqa Jesusllatañam rikurqaku. 9 Urqumanta uraykamuchkaptinkum Jesusqa chunkay-chunkayta kamachirqa rikusqankuta pimanpas ama willakunankupaq. Willakunankuqa karqa runapa churin* wañusqakunapa kasqanmanta kawsarimuptinñam. 10 Kamachisqantaqa kasukurqakum ichaqa kikinkupuram atipanakurqaku wañusqakunapa kasqanmanta hatarimuy ima ninan kasqanmanta. 11 Chaymantañataqmi tapuyta qallaykurqaku: “¿Imanasqataq escribakunaqa* ninku Elias puntata hamunanmanta?”, nispanku. 12 Jesusñataqmi nirqa: “Chiqaptapunim Eliasqa puntata hamunqa, hinaspam tukuy imata allichanqa. Ichaqa, ¿imaynanpitaq qillqasqa kachkan runapa churin tukuy imawan ñakarinanmanta hinaspa chiqnisqa kananmantapas? 13 Ñuqam ichaqa nikichik: Eliasqa ñam hamurunña, hinaptinmi paymanta qillqasqa kasqanman hina munasqankuta ruwarunku”, nispa. 14 Chaymantam, Jesuswan kimsan qatiqninkuna wakin qatiqninkunapa kasqanman chayaruspanku paykunapa muyuriqninpi rikururqaku achka-achkallaña runakunata. Rikururqakutaqmi iskay-kimsa escribakunatapas qatiqninkunawan atipanakuchkaqta. 15 Chaymantañataqmi Jesusta chaylla rikuruspanku chay runakuna admirakurqaku, hinaspam rimaykukunankupaq Jesusman kallparqaku*. 16 Hinaptinmi paykunata Jesus tapurqa: “¿Imamantataq qatiqniykunawan atipanakuchkankichik?”, nispa. 17 Chaymi huk kaqnin runa nirqa: “Yachachikuq, qanmanmi churiyta pusamurqani mana rimachiq demonioyuq kasqanrayku, 18 maypipas hapiruspanmi pampaman wikapan, hinaptinmi churiyqa siminmanta pusuqullataña aqtuspan kiruntapas kirichichichin hinaspam mana kallpayuqña rikurirun. Qatiqnikikunatam nirqani churiymanta demoniota qarqunankupaq, ichaqa manam atirqakuchu”, nispa. 19 Chaymi Jesus nirqa: “Yaw, mana iñiyniyuq runakuna*, ¿haykapikamataq qamkunawan kasaq? ¿Haykapikamataq aguantasqaykichik? Kayman pusamuwaychik chay warmachata”, nispa. 20 Chaymi warmata pusarqaku. Hinaptinmi demonioqa rikuruspan warmata pampapi chutaykacharachirqa, chaymi wikapakuspan pusuqullataña siminmanta aqturqa hinaspan chutaykachakurqa. 21 Hinaptinmi Jesusqa warmapa taytanta tapurqa: “¿Hayka tiempoñataq churikiqa kayna kachkan?”, nispa. Chaymi pay nirqa: “Warmacha kasqanmantapacham, 22 wañurachinanpaqmi achka kutita ninamanpas yakumanpas wichiykachin. Imallatapas ruwayta atispaykiqa llakipayaykuwaykuyá, hinaspayá yanapaykullawayku”, nispa. 23 Jesusñataqmi nirqa: “¿Imanasqataq ninki ‘atispaykiqa’ nispa? ¡Iñiyniyuq runapaqqa tukuy imapas atinallanmi!”, nispa. 24 Chaymi warmachapa taytan qaparispan chaylla nirqa: “¡Iñinim! ¡Ichaqa yanapaykuwayá aswan iñiyniyuq kanaypaq!”, nispa. 25 Locollamanña kallpaspanku* runakuna paykunaman asuykamusqanta Jesus rikuruspanmi, chay demoniota kaynata qaqcharqa: “Mana rimachiq hinaspa mana uyarichiq demonio, kamachikim paymanta lluqsinaykipaq hinaspa amaña haykapipas kaqmanta yaykunaykipaq”, nispa. 26 Chaymi qaparirachispan hinaspa achka kutita chutaykacharachispan demonioqa lluqsirurqa, hinaptinmi warmaqa wañusqa hina rikurirurqa, chaymi yaqa llapallan runakuna nirqaku: “¡Wañurunmi!”, nispa. 27 Jesusñataqmi makinmanta hapiykuspan aysariykurqa, hinaptinmi warmaqa sayarirurqa. 28 Chaymi wasiman yaykuruptinku qatiqninkuna sapallanpi Jesusta tapurqaku: “¿Imanasqataq ñuqaykuqa demonio qarquyta mana atirqanikuchu?”, nispanku. 29 Jesusñataqmi paykunata nirqa: “Diosta mañakuspallam kayna demoniotaqa qarquchwan”, nispa. 30 Chaymanta lluqsispankum Galilea lawninta pasarqaku, Jesusmi ichaqa mana munarqachu maypi kasqanta pipas yachanankuta. 31 Chay risqankupim payqa qatiqninkunata kaynata yachachirqa: “Runapa churinqa runakunapa makinmanmi entregasqa kanqa, hinaptinmi wañuchinqaku. Ichaqa wañuchiptinkupas kimsa punchawmantam hatarimunqa”, nispa. 32 Paykunam ichaqa chayna nisqanta mana entienderqakuchu, manchakurqakutaqmi tapuykuytapas. 33 Chaymantañataqmi Capernaum llaqtaman chayarurqaku. Hinaptinmi wasipi kachkaptinku paykunata tapurqa: “¿Imamantataq ñanpi atipanakurqankichik?”, nispa. 34 Paykunañataqmi upallalla karqaku, ñanpi kikinkupura pim aswan riqsisqa kasqankumanta atipanakamusqankurayku. 35 Chaymi tiyaykuspan chunka iskayniyuq qatiqninkunata qayaspan nirqa: “Pipas puntapi kayta munaqqa llapankupa sullkanmi hinaspa llapallanpa serviqninmi kanan”, nispa. 36 Chaymantañataqmi qatiqninkunapa chawpinkupi huk warmachata sayaykachirqa hinaspam makinkunata hombrochanman churaykuspan nirqa: 37 “Pipas ñuqapa sutiypi kayna warmachakunamanta mayqillantapas chaskiqqa ñuqatam chaskiwan, pipas ñuqata chaskiwaqqa manam ñuqallatachu chaskiwan aswanqa chaskintaqmi kachamuwaqniytapas”, nispa. 38 Juanmi nirqa: “Yachachikuq, huk runatam rikuramuniku qampa sutikipi demoniokunata qarquqta. Hinaptinmi harkakurqaniku ñuqanchikwan mana purisqanrayku”, nispa. 39 Jesusñataqmi nirqa: “Amayá harkakuychikchu, manam pipas ñuqapa sutiypi milagrokunata ruwachkaspanqa ñuqamanta mana allintaqa chayllaqa rimanmanchu, 40 pipas mana contranchikpi kaqqa ñuqanchikwanmi kachkan. 41 Chiqaptapunim nikichik: Pipas Cristopa kasqaykichikrayku huk vaso yakullatapas haywaykusuqnikichikqa chaskinqapunim premionta. 42 Ichaqa ñuqapi iñiq kay uchuychakunamanta hukninta pipas huchallichiqpaqqa, aswan allinmi kanman asnopa muyuchisqan molino rumita kunkanman wataruptinku lamar quchaman wischusqa kaynin. 43 Makiki haykapipas pantachisuptikiqa* kuchukuruyá, allinqa kanman kawsay vidaman mana makiyuq yaykuynikim iskaynin makintin gehena* nisqaman rinaykimantaqa, chaypiqa ninapas mana amachay atinam. 44 *—— 45 Chakiki pantachisuptikipas kuchukuruyá, allinqa kanman kawsay vidaman mana chakiyuq yaykuynikim iskaynin chakintin gehenaman wischusqa kanaykimantaqa. 46 *—— 47 Chaynallataq ñawiki pantachisuptikiqa wikaparuy, allinqa kanman Diospa munaychakuyninman chullalla ñawiyuq yaykuynikim iskaynin ñawintin gehenaman wischusqa kanaykimantaqa, 48 chaypiqa manam urukunapas wañunchu nitaqmi ninapas amachakunchu. 49 Imaynam mikuyman kachita hinanku, chaynam runakunaman nina tallikaykamunqa. 50 Kachiqa allinpunim ichaqa haykapipas qamyayaruptinqa*, ¿imawantaq kutichiwaqchik puchqu kayninta? Kachiyuqyá kaychik hinaspayá llapallaykichik hawkalla kaychik”, nispa.\n^ Utaq: “Gobiernonta”. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.\n^ Kaypiqa nichkan: “Rabi”, nispam.\n^ Utaq: “Raskirqaku”.\n^ Utaq: “Kay tiempopi runakuna”.\n^ Utaq: “Raskispanku”.\n^ Kaypiqa nichkan: “Urmachisuptikiqa”, nispam.\n^ Chayqa karqa Jerusalenpa hawa lawninpi basura kañananku sitiom. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.\n^ Kay versiculokunaqa manam kanchu ñawpa tiempo qillqakunapiqa. Wakin bibliakunapi kaspanqa manam Diospa yanapayninwan qillqasqachu.


Mateo 5 | RCHQ2 Bible | YouVersion\n1Jesusmi llapa runakunata qawaykuspan orqoman qespispan chaypi tiyaykurqa. Hinaspanmi discipulonkuna asuykuptinku, 2kaynata yachachirqa:\n3Mayna kusisqam “Diosmantam necesitani” niq wakchakunaqa, Diospa munaychakuyninpas paykunapam.\n4 # Is 61.2. Mayna kusisqam waqaqkunaqa, paykunataqa Diosmi consuelanqa.\n5 # Sal 37.11. Mayna kusisqam llampu sonqoyuqkunaqa, paykunam kay pachata herenciankupaq chaskinqaku.\n6 # Is 55.1-2. Mayna kusisqam Diospa allin arreglo ruwayninmanta yarqachikuqkunawan yakunayachikuqkunaqa, paykunaqa saksachisqam kanqaku.\n7Mayna kusisqam llakipayakuqkunaqa, paykunamantapas Diosmi llakipayarikunqa.\n8 # Sal 24.4. Mayna kusisqam chuya sonqoyuqkunaqa, paykunam Diosta rikunqaku.\n9Mayna kusisqam hawkayayta maskaqkunaqa, paykunam Diospa churinwan sutichasqa kanqaku.\n10 # 1 Pe 3.14. Mayna kusisqam allin kaqta ruwasqankurayku qatikachasqakunaqa, paykunapam Diospa munaychakuyninpas.\n11 # 1 Pe 4.14. Mayna kusisqam kankichik ñoqarayku kamisuptikichik, ñakarichisuptikichik hinaspa contraykichikpi llullakunata rimaptinkuqa. 12#2 Cr 36.16; Hch 7.52.Anchatayá kusikuychik, hanaq pachapim hatun premiota chaskinkichik. Chaynatam qatikacharqaku qamkunamanta ñawpaq kaq profetakunatapas.\nKachiwan hinaspa achkiwan rikchanachiymanta\n13 # Mr 9.50; Lc 14.34-35. Qamkunaqa kay pachapi runakunapaqmi kachi hina kankichik. Kachi qamyayaruspaqa ¿imapaqtaq valenman? Manam imapaqpas servinñachu, aswanqa wischusqa kaptin runakuna sarutyanallanpaqñam.\n14 # Jn 8.12; 9.5. Qamkunaqa kay pachapi runakunapaqmi achkiy hina kankichik, orqopa puntanpi llaqtaqa manam pakasqachu. 15#Mr 4.21; Lc 8.16; 11.33.Manataqmi achkitapas ratachinaqa cajonpa ukunman churanapaqchu, aswanqa altoman churanapaqmi, chaynapi wasipi kaqkunata achkinanpaq. 16#1 Pe 2.12.Chaynayá qamkunapas runakunapa qayllanpi achkiychik, chaynapi allin ruwasqaykichikta qawaspanku hanaq pachapi kaq Taytaykichikta yupaychanankupaq.\nLeymanta Jesuspa yachachisqan\n17Qamkunaqa amayá piensaychikchu leyta otaq profetakunapa nisqanta chinkachiq hamusqaytaqa; ñoqaqa manam chinkachiqchu hamurqani aswanqa cumplinaypaqmi. 18#Lc 16.17.Cheqaptapunim nikichik, hanaq pachawan kay pacha kanankamaqa, manam leypaqa huk letrallanpas nitaq huk puntollanpas qechusqachu kanqa lliw cumplikunankama. 19Chaynaqa, pipas kay kamachikuykunamanta taksallantapas mana kasukuqqa hinaspa runamasintapas kasukunanpaq mana yachachiqqa, Diospa munaychakuyninpim taksallapaq hapisqa kanqa. Pipas kasukuspa chaynataq runamasintapas kasukuyta yachachiqmi ichaqa, Diospa munaychakuyninpipas hatunpaq hapisqa kanqa. 20Chayraykum nikichik, sichum Diospa kamachikuyninkuna yachachiqkunamantapas hinaspa fariseokunamantapas aswan allin kaqkunata mana ruwaspaykichikqa Diospa munaychakuyninmanqa manam yaykunkichikchu.\nPiñakuypa contranpi yachachisqanmanta\n21 # Ex 20.13; Dt 5.17. Uyarirqankichikmi ñawpaq runakunaman kayna nisqankutaqa: “Amam wañuchinkichu, pipas wañuchiqqa juzgasqam kanqa”, nispa. 22Ichaqa nikichikmi, pipas wawqenpaq piñakuqqa juzgasqam kanqa, wawqenta upallamanta kamiqñataqmi cortepi juzgasqa kanqa, pipas wawqenta ñakaqñataqmi infiernoman wischusqa kanqa.\n23Chaynaqa, sichum altarman ofrendaykita apamunki hinaspa runamasikiwan imamantapas piñanakusqaykita yuyariruspaqa, 24ofrendaykita altarpa ñawpaqninpi saqeykuspam paywan allinyanakamunaykipaq kutirinki, hinaspañam ofrendaykitaqa qonki.\n25Pipas quejaman apasuptikiqa ñanllapiraqyá paywan allinyanakuruy, yanqañataq juezman qoykusunkiman, juezñataq guardiaman, payñataq carcelman wichqarusunkiman. 26Cheqaptapunim niki: Chaymantaqa manam lloqsimunkichu lliw manuykita paganaykikama.\n27 # Ex 20.14; Dt 5.18. Uyarirqankichikmi “amam waqllikunkichu” nisqantapas. 28Ñoqam ichaqa nikichik: Pipas warmita munapayaspan qawaqqa sonqonpim waqllikurunña.\n29 # Mt 18.9; Mr 9.47. Chaynaqa, sichum alleq ñawiki huchallichisuptikiqa hurqoruspayá wischuruy, cuerpoykipa huknin partellanta pierderuynikim allinqa, infiernoman lliw cuerpontin wischusqa kanaykimantaqa. 30#Mt 18.8; Mr 9.43.Sichum alleq makiki huchallichisuptikiqa kuchuruspayá wischuruy, cuerpoykipa huknin partellanta pierderuynikim allinqa, infiernoman lliw cuerpontin wischusqa kanaykimantaqa.\nCasadokuna ama rakinakunankumanta\n31 # Dt 24.1-4; Mt 19.7; Mr 10.4. Nirqakutaqmi: “Pipas warminmanta rakikuqqa, rakikusqanmanta papelta ruwanakuspa qochun”, nispankupas. 32#Mt 19.9; Mr 10.11-12; Lc 16.18; 1 Co 7.10-11.Ñoqam ichaqa nikichik: Huk qariwan mana waqllikuchkaptin warminmanta rakikuqqa, hukwan waqllikunanpaqmi tanqaykun, chay warmiwan casarakuqpas waqllikuruntaqmi.\nAma yanqa juranamanta\n33 # Lv 19.12. # Nm 30.2; Dt 23.21. Uyarirqankichiktaqmi ñawpaq runakunaman: “Juraspa Diosman prometesqaykitaqa cumplinkipunim”, nisqankutapas. 34#Stg 5.12.#Is 66.1; Mt 23.22.Ñoqam ichaqa nikichik: Amam imaraykupas jurankichikchu. Amam hanaq pacharaykupas jurankichikchu, hanaq pachaqa Diospa tiyananmi. 35#Is 66.1.#Sal 48.2.Amataqmi kay pacharaykupas jurankichikchu, kay pachaqa Diospa sarupakunanmi; nitaq Jerusalenraykupas, Jerusalenqa munayniyuq Reypa llaqtanmi. 36Amataqmi umaykiraykupas jurankichu, qamqa manam huk chukchallatapas yuraqyachiyta nitaq yanayachiytapas atiwaqchu. 37Rimaynikichikqa kanan “arí” otaq “manam” nispallam, chaymanta aswan rimasqaykichikqa supaymantam hamun.\nAma vengakunapaq yachachisqanmanta\n38 # Ex 21.24; Lv 24.20; Dt 19.21. Uyarirqankichiktaqmi: “Runaqa ñawimantam ñawinwan paganqa, kirumantam kirunwan paganqa”, nisqankutapas. 39Ñoqam ichaqa nikichik: Mana allin ruwasuqnikitaqa amayá kutichikuychu. Sichum pipas huknin uyaykipi laqyarusuptikiqa huknin uyaykitawanyá qoykuy. 40Pipas quejakususpayki camisaykita qechuyta munasuptikiqa capaykitawan qoykuy. 41Pipas huk kilómetro puriyta qepita apachisuptikiqa huk chaynatawanyá aparapuy. 42Mañakuqnikimanqa qoykuyá, prestakusuqnikitaqa amayá negaychu.\nEnemigonchikkunata kuyanapaq yachachisqanmanta\n43 # Lv 19.18. Uyarirqankichiktaqmi: “Runamasikitaqa kuyankim, enemigoykitañataqmi cheqninki” nisqankutapas. 44Ñoqam ichaqa nikichik: Enemigoykichikkunata kuyaychik, ñakarichisuqnikichik runakunapaqpas mañapuychik. 45Chaynapim hanaq pachapi kaq Taytaykichikpa churinkuna kankichik, payqa intitapas allin ruwaq runapaqwan mana allin runapaqmi qespichimun, paratapas lliwpaqmi chayachimun. 46Sichum kuyaqllaykichikta kuyaspaqa ¿ima premiotataq chaskiwaqchik? Romapaq impuesto cobraqkunapas chaynataqa ruwankum. 47Reqsinakuqpuralla rimaykanakuspaqa ¿ima allintataq ruwachkankichik? Diosta mana reqsiqkunapas chaynataqa ruwankum. 48#Dt 18.13.Qamkunaqa hanaq pachapi Taytaykichik hina mana pantaqyá kaychik.


Lucas 21 | Bibliata leenapaq | Musuq pachapi kawsaqkunapaq Diospa palabran\nWakcha viuda iskay uchuy qullqichankuna qusqanmanta (1-4)\nIMAKUNA KANANMANTA SEÑALKUNA (5-36)\nGuerrakuna, manchakuypaq terremotokuna, unquykuna hinaspa muchuykuna kananmanta (10, 11)\nJerusalenta tropakuna muyurirunanmanta (20)\nNacionkunapaq akllasqa tiempomanta (24)\nRunapa churin hamunanmanta (27)\nHigos sachawan rikchanachiymanta (29-33)\nQawan-qawanlla kanamanta (34-36)\n21 Chaymantam Jesusqa qawarispan apukunata rikururqa qullqi churana cajakunapi ofrendanku churachkaqta. 2 Rikururqataqmi wakcha viudatapas, paymi mana ancha valorniyuq iskay qullqichakunata* chayman churaykurqa, 3 hinaptinmi Jesusqa nirqa: “Chiqaptapunim nikichik: Kay viudam wakcha kachkaspanpas llapallankumanta aswan achkataraq churaykun. 4 Apukunaqa llapallankum puchuqllantaña ofrendankutaqa churaykunku, kay viudam ichaqa wakcha kachkaspanpas kawsananpaq kaqta lliwta churaykun”, nispa. 5 Chaymantam suma-sumaq rumikunawan hinaspa Diosman qusqa kaqkunawan templo allichasqa kasqanmanta wakin runakuna rimachkaptinku, 6 Jesus nirqa: “Chayamunqam punchawkuna kay qawasqaykichik kaqkunamanta chulla rumillapas pirqasqa mana qipananpaq, lliwmi tuñichisqa kanqa”, nispa. 7 Hinaptinmi tapurqaku: “Yachachikuq, ¿haykapipunitaq chaykunaqa kanqa hinaspa ima señaltaq kanqa kaykuna kananmantaqa?”, nispa. 8 Hinaptinmi payñataq nirqa: “Cuidakuychikyá, yanqañataq pantachisunkichikman, achkam sutiypi hamuspanku ninqaku: ‘Paymi kani’, nispa. Ninqakutaqmi: ‘Tanteasqa tiempom hichparamunña’, nispa. Amam paykunataqa qatinkichikchu. 9 Chaymantapas guerrakuna hinaspa chaqwakuna kasqanmanta uyarispaykichikqa amayá mancharikuychikchu. Puntataqa chaykunaraqmi kanan, tukupaymi ichaqa mana chaypunillachu kanqa”, nispa. 10 Hinaspam paykunata nirqa: “Huk nacionmi peleanqa huk law nacionwan, chaynataq huk gobiernopas huk law gobiernowan, 11 kanqam manchakuypaq terremotokuna, kaypi-chaypi unquykuna hinaspa muchuykuna, kanqataqmi manchakuypaq kaqkuna hinaspa cielomanta hatun señalkunapas. 12 Kaykuna manaraq kachkaptinmi ichaqa qamkunata qatikachasunkichik hinaspam presocharususpaykichik entregaykusunkichik yupaychana wasikunaman* chaynataq carcelkunaman, chaymantapas sutiyraykum pusasunkichik kamachikuqkunaman hinaspa autoridadkunaman. 13 Chayqa kanqa iñisqaykichikmanta willakunaykichikpaqmi. 14 Chaynaqa amayá ñawpaqmantaraqqa tanteaychikchu imayna rimanaykichiktaqa, 15 ñuqam yachachisqaykichik imam rimanaykichikta, qusqaykichiktaqmi yachaytapas, chaynapim llapallan enemigoykichikkunapas contraykichikpi ima niytapas mana atinqakuchu. 16 Chaymantapas, qipanchasuqnikichikqa* kanqa taytallaykichikmi, wawqillaykichikmi, ayllullaykichikmi hinaspa amistadllaykichikmi, paykunam wakinnikichikta wañuchisunkichik. 17 Sutiyraykutaqmi qamkunataqa llapallan runakuna chiqnisunkichik. 18 Chayna kaptinpas, manam chulla chukchallaykichikpas umaykichikmantaqa chinkanqachu. 19 Aguantasqaykichikraykum vidaykichikta* salvankichik. 20 Chaymantapas Jerusalen llaqtata tropakuna muyurirusqanta rikuspaykichikqa, yachaychikyá purmachisqa kaynin hichparamusqanta. 21 Hinaspaqa Judeapi kaqkunayá urqukunaman ayqichunku, Jerusalen llaqtapa chawpinpi kaqkunapas lluqsichunkuyá, chakrakunapi kaqkunapas amayá llaqtamanqa yaykuchunkuchu, 22 kay punchawkunaqa justicia ruwanapaq punchawkunam, chaynapi tukuy ima qillqakusqan cumplikunanpaq. 23 ¡Ay imaynaraq kanqaku chay punchawkunapi wiksayuq warmikuna hinaspa ñuñuq wawayuq warmikunapas! Kay pachapimiki llumpa-llumpay ñakariy kanqa, kay llaqtapas castigasqam kanqa, 24 espadawanmi wañuchisqa kanqaku hinaspam lliw nacionkunaman preso apasqa kanqaku. Hinaptinmi Jerusalenta nacionkuna sarupanqa, nacionkunapaq akllasqa tiempo cumplikunankama. 25 Kanqataqmi señalkuna intipi, killapi hinaspa lucerokunapi, kay pachapiñataqmi nacionkuna llakillawanña kanqaku hinaspam mana ima ruwaytapas atinqakuchu lamar qucha qaparisqanrayku hinaspa olakuna huqarikusqanrayku. 26 Runakunañataqmi kay pachaman tukuy ima chayamunanmanta musyakuspanku mancharikunqaku desmayanankukama, cielokunapi kaqkunapas taspipasqam kanqa. 27 Hinaptinmi runapa churinta* rikunqaku atiywan hinaspa hatun kanchariywan puyupi hamuchkaqta. 28 Tukuy chaykuna pasayta qallaykuptinqa sayarispayá umaykichikta huqariychik librasqa kaynikichik hichparamusqanrayku”, nispa. 29 Chaymantam huk rikchanachiyta paykunaman nirqa: “Qawariychik higos sachatawan wakin sachakunatapas. 30 Chikllimuqta qawaspaykichikqa yachankichikmi tarpuy tiempo hichparamusqanta. 31 Chaynallataqyá qamkunapas kaykuna kasqanta qawaspaykichikqa yachaychik Diospa munaychakuynin* kayllapiña kasqanta. 32 Chiqaptapunim nikichik: Kay tiempopi runakunaqa manapunim chinkanqachu tukuy kaykuna kanankama. 33 Cielowan kay pachapas chinkanqam, rimasqaykunam ichaqa manapuni chinkanqachu. 34 Aswanqa allintayá qawakuychik, chaynapi mana haykapipas mikukuyllapi, tomakuyllapi hinaspa tukuy imamanta afanakuyllapi kanaykichikpaq, yanqañataq chay punchawqa qunqayllata hawaykichikpiña kanman 35 tuqlla hina. Chay punchawqa enteron pachapi llapallan yachaqkunamanmi* chayamunqa. 36 Tukuy tiempo Diosta ruegakuspayá qawan-qawanlla kaychik, chaynapi tukuy kaykuna hamuqmanta lluptinaykichikpaq hinaspa runapa churinpa qayllanpi kanaykichikpaq”, nispa. 37 Punchawmi Jesusqa templopi yachachiq, tutanñataqmi chaymanta pasaspan Olivos muqu sutiyuq urqupi samapakuq. 38 Llapa runakunañataqmi temploman temprano riqku payta uyarinankupaq.\n^ Kaypiqa nichkan: “Iskay lepton qullqichakunata”, nispam. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.\n^ Utaq: “Traicionasuqnikichikqa”.\n^ Utaq: “Almaykichikta”. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.\n^ Utaq: “Gobiernon”. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.\n^ Utaq: “Tiyaqkunamanmi”.


¡Kallpanchakuy! Jehova Diosqa yanapasunkim | Estudianapaq\n“Chaynaqa confianzawanmi ninanchik: [Jehova Diosmi] ñoqapa yanapawaqniyqa” (HEB. 13:6).\n¿Imatam tayta-mamakunaqa ruwanmanku familianku iñiyninkupi allin takyasqa kanankupaq?\n¿Imaynatam qosakunaqa familianmanta mana karunchakuspalla paykunata mantieneyta atinmanku?\n¿Imaynatam cristianokunaqa huk lawman astakuspanku chaypi llamkanankupaq hikutasqa kasqankuta qepanchanmanku?\n1, 2. Familiankuwan kuska kanankupaq huk lawmanta kutiqkuna, ¿ima sasachakuykunapim tarikunku? (Qaway kaypi kaq dibujota.)\nEDUARDOM * kaynata willakun: “Huk nacionpim yacharqani hinaspapas allin llamkayniyoqmi karqani, chaymi achka qollqeta ganaq kani [...]. Ichaqa, Jehova Diospa testigonkunawan Biblia estudiayta qallaykuspaymi, musyakururqani familiayta iñiyninkupiwan kawsakuyninkupi yanapayqa ancha allin kasqanta. Chaymi paykunawan kuska kanaypaq kutirqani”, nispa (Efes. 6:4).\n2 Eduardoqa allintam musyakurqa familianwan kuska kananpaq Jehova Diospa munaynin kasqanta. Ichaqa, pasaq yachachikuypi rimamusqanchik Liliana hinam, Eduardoqa familianmanta karunchakurusqanrayku sasachakuykunata allichanan karqa. Chaymantapas, sasam karqa señorantawan churinkunata mana ancha llamkay kasqan nacionninpi mantieneyqa. Hinaptinqa, ¿imaynatam mantienenman? ¿Yaqachu congregacionpi iñiqmasinkuna yanapanmanku?\nFAMILIAYKIMANTA KARUNCHAKURUSQAYKIRAYKU SASACHAKUYKUNATA ALLICHAY\n3. ¿Imaynam churi-wawakuna tarikunku taytankuwan mana yachaspanku?\n3 Eduardom nin: “Warmi churiykunatam warmachallaraq kachkaptinku llaqtaypi saqeykurqani, chaymi yanapayta nitaq kuyayta atirqanichu. Manataqmi chaypichu karqani Bibliata leepunaypaq, paykunawan kuska Diosta mañakunaypaq, abrazaykunaypaq nitaq paykunawan pukllanaypaqpas”, nispa (Deut. 6:7). Piwi churin Anam nin: “Taytaywan kuska mana kasqayraykum imatapas tanteanaypaq iskayrayaq kani. Taytay kutiramuptinqa uyantawan imayna rimasqallantam reqsirqaniku. Chaymantapas, hukmanmi tarikuq kani abrazawaptin”, nispa.\n4. Familianmanta karunchakuruq taytaqa, ¿imanasqam sasachakun churinkunawan kasuchikuyta?\n4 Taytakuna achka wata churinkumanta karunchasqa kaspankuqa, astawanmi sasachakunqaku paykunawan kasuchikuyta. Eduardopa Rubí sutiyoq señoranmi nin: “Ñoqam wawaykunapaq tayta-maman karqani. Yaqa llapanpim ñoqa imatapas tanteaq kani. Eduardo kutiramuptinmi ichaqa, Bibliapa nisqanman hina sujetakuyta yacharqani. Wakinpiqa yuyarinaymi karqa qosay umay kasqanta”, nispa (Efes. 5:22, 23). Eduardopas ninmi: “Warmachaykunaqa maymanpas rinanku kaptinqa, mamantam permisaykunanpaq sapa kuti mañakuqku. [...] Ichaqa, Bibliapa nisqanman hinam familiayta yanapanay karqa”, nispa. Eduardowan Rubiyqa musyakururqakum imatapas kuskanku tanteanankupaq.\n5. a) ¿Imaynatam huk tayta familianmanta karunchakurusqanrayku sasachakuyninta allichayta qallaykurqa? b) ¿Imapim tukurqa?\n5 Eduardoqa familianpa iñiyninta hinaspa kuyanakuyninkuta kallpanchananpaqmi tantearurqa. Paymi nin: “Ñoqaqa rimasqaywan chaynataq ruwasqaywanmi munarqani warmachaykunaman Diosmanta yachachiyta. Jehova Dios kuyasqaytaqa manam rimaspallaychu qawachiyta munarqani, aswanqa ruwasqaywanpas qawachiytam munarqani”, nispa (1 Juan 3:18). ¿Bendecirqachu Diosqa Eduardopa kallpanchakusqanta? Churin Anam nin: “Kuyanaykupaq taytaypa tukuy ruwasqanta qawasqaykuqa allinpunim karqa. Anchatam kusikurqaniku congregacionpi imapipas yanapakusqanmanta. Kay Pachapi tukuy imakunam Jehova Diosmanta karuncharuyta munawarqaku. Ichaqa, tayta-mamayku iñiyninkupi allin takyasqa kasqankum yanaparuwarqaku paykunata qatipakunaykupaq. Taytaykuqa mana haykapipas saqewanankupaqmi niwarqaku, hinaspam chayman hina ruwarqa. Sichu saqeruwanmanku karqa hinaptinqa ichapas Jehova Diospa llaqtanpiqa kunallanpas mana kaymanchu karqa”, nispa.\n6. ¿Imatam wakin tayta-mamakuna musyakurqaku Balcanes sutiyoq guerrapi?\n6 Balcanes sutiyoq guerra qallaykusqanmanta tukunankamam, chay lawpi yachaq wakin Testigokuna musyakururqaku sasachakuykuna kachkaptinpas churi-wawanku aswan kusisqa tarikusqankuta. ¿Imanasqa? Chay lawpi tayta-mamakunam mana atirqakuchu llamkaq riyta, chaymi wasillankupi qepaspanku churi-wawankuwan astawan estudiaqku, pukllaqku hinaspa rimaqku. ¿Imatam kayqa yachachiwanchik? Hayka qollqemantapas otaq ima regalomantapas astawanmi churi-wawakunaqa munanku tayta-mamanku paykunawan kuska yachanankuta. Bibliapa nisqanman hinaqa, tayta-mamakuna warmankuta yachachiptinkuqa hinaspa paykunapaq tiempochakuptinkuqa allinmi kawsakunqaku (Prov. 22:6).\n7, 8. a) ¿Imatam wakin tayta-mamakunaqa churi-wawankuta pantaspanku nirqaku? b) ¿Imaynatam tayta-mamakunaqa sientisqa warmankuta yanapanmanku mana chayna tarikunankupaq?\n7 Huk lawpi kasqankumanta wasinkuman kutispankum, wakin tayta-mamakunaqa qawanku warmankuna paykunawan sientikurusqankuta. Yaqapaschá chayrayku paykunaqa pantaspanku kaynata nirqaku: “¿Imanasqataq ñoqawanqa sientikurunki? ¡Qamraykutaq tukuytaqa ruwarqani!”, nispa. Ichaqa, taytan otaq maman saqerusqanraykum warmakunaqa chayna hukmanyasqa tarikunku. Chaynapi tarikuspaykiqa, ¿imatam ruwawaq?\n8 Puntataqa, Jehova Diosta mañakuy familiayki imayna tarikusqankuta entiendenaykipaq. Chaymantapas pantarusqaykita sonqomanta reqsikuy hinaspa mañakuy pampachasunaykipaq. Familiaykiwan allin kanaykipaq sapa punchaw kallpanchakusqaykita señoraykiwan churi-wawaykikuna qawaspankuqa, manam iskayrayanqakuchu kuyasqaykimantaqa. Pacienciakuspa hinalla kallpanchakuptikiqa yaqapaschá paykunaqa kaqmanta kuyayta hinaspa respetayta qallaykusunki.\n9. ¿Imanasqam cristianokunaqa mana apu runaraqchu kana familianchikta mantienenapaq?\n9 Apostol Pablom nirqa yuyaq tayta-mamakuna mana mantienekuyta atiptinku, churi-wawanku hinaspa willkanku yanapanankumanta. Pablopa nisqanman hinaqa, mikuyninchik, pachanchik hinaspa maypi samananchik kaptinqa chaywanmi kusisqa kananchik (leey 1 Timoteo 5:4, 8; 6:6-10). Chaynaqa, pi cristianopas ayllunta mantienenanpaqqa, manam apu runaraqchu kay Pachapiqa kanan (1 Juan 2:15-17). Manamá munanchikchu qollqella maskayninchik otaq ‘kay pachapi imapas kaqkunapi afanakuyninchik’ mosoq pachapi kawsanankupaq familianchikta harkarunantaqa (Mar. 4:19; Luc. 21:34-36; 1 Tim. 6:19).\n10. ¿Imatam Bibliaqa nin debekuymanta?\n10 Jehova Diosqa yachanmi kawsanapaq qollqeta necesitasqanchikta. Ichaqa, qollqeqa manamá waqaychawanchikmanchu nitaq yanapawanchikmanchu Diospa yachachikuynin hinaqa (Ecl. 7:12; Luc. 12:15). Wakinkuqa manam piensankuchu huk nacionman astakuspanku ima sasachakuykunapi tarikunankumanta. Risqanku nacionpiqa ichapas achka qollqetaqa mana gananqakuchu. Ichapas aswan sasachakuypiraq tarikunqaku. Wakinpiqa aswan manusqam llaqtankuman kutinku. Diosta servinankupaq aswan tiempoyoq kanankumantaqa, qollqeta prestakusqanman paganankupaqmi hinalla llamkanku (leey Proverbios 22:7). ¿Imatam kayqa yachachiwanchik? Yachachiwanchikmi qollqe debekuyqa mana allin kasqanmanta.\n11. ¿Imanasqam ancha allin ima necesitasqallanchikta rantinapaq tanteayqa?\n11 Eduardoqa familianwan kuska kananpaqmi kutirqa. Ichaqa, familianta allinta mantienenanpaqqa manam qollqentaqa yanqakunapiqa usuchinanchu karqa. Payqa señoranwanmi allinta tantearurqaku imapas necesitasqallankuta rantinankupaq, hinaspam chayman hina qollqenkuta gastarqaku. Arí, chayna tanteasqankum yanaparqa ñawpaqpi hina mana tukuy imatapas rantinankupaq. Ichaqa, llapankum yanapanakurqaku hinaspapas manam yanqakunapiqa qollqetaqa usuchirqakuchu. * Eduardom nin: “Warmi churiykunatam achka qollqepaq yachachiq escuelamanta horqorurqani, hinaspam churarurqani mana ancha qollqellapaq yachachiq escuelamanña”, nispa. Payqa familianwan kuskam Diosta mañakurqaku iñiyninpi mana sasachaq llamkayta tarinanpaq. ¿Imaynatam Jehova Diosqa uyariykurqa?\n12, 13. a) ¿Imatam huk tayta ruwarqa familianta mantienenanpaq? b) ¿Imaynatam Jehova Diosqa bendecirqa Eduardopa tantearusqanta?\n12 Eduardom nin: “Qallariynin iskay watakunapiqa imapas kapuqllaykuwanmi kawsarqaniku. Ganasqay qollqeqa manam haypawaqkuchu. Tukuchkarqañam huñukusqay qollqepas, llumpay pisipasqataqmi tarikurqani. Chayna kaptinpas, huñunakuykunaman riytaqa hinaspa Diosmanta willakuytaqa manam saqerqanikuchu”, nispa. Eduardoqa manamá munarqachu ima llamkaypas familianmanta kaqmanta karuncharunantaqa. Paymi nin: “Tukuypi llamkaytam yacharurqani. Hukninpi mana llamkay kaptinqa, hukninpiñam llamkaq kani”, nispa.\n¿Atiwaqchu tukuypi llamkaspa familiayki mantieneyta? (Qaway 12 kaq parrafota)\n13 Qollqe debekusqanta unay tiempopi kutichisqanraykum, wachaynintawan achka qollqetaraq qorqa. Chayna kaptinpas, payqa Jehova Diospa munasqanman hinam astawan chanincharqa familianwan kuska kayta. Eduardom nin: “Saqesqay nacionpi achka qollqe ganasqaymantaqa, kunanqa aschallatam ganani, ichaqa manam yarqaypichu tarikuniku. ‘Diospa [yanapakuyninqa] manam pisiyarunchu’. Precursor kaytam qallaykurqaniku. Chaymantapacham aswan qollqechayoq kaniku, chaymi manaña sasachakunichu familiay mantieneyta”, nispa (Is. 59:1).\n14, 15. a) ¿Imatam cristianokunaqa ruwanmanku pi ayllunkupas kapuqniyoq kayta puntapi churananpaq hikutaptinku? b) ¿Imamantam ayllunchikkunaqa musyanqaku Dios serviyninchikta puntapi churaptinchikqa?\n14 Achka llaqtakunapim runakunaqa ayllunkunaman otaq amistadninkunaman qollqeta otaq regalokunata qonku. Eduardom nin: “Chayna kasqaykuqa costumbreykum hinaspapas gustawankum. Ichaqa manamá sapa kutichu chayna kanan”, nispa. Paymi ayllunkunata sumaqllata nin Dios serviyninta hinaspa señorantawan churinkunata puntapi churananmanta.\n15 Wakin ayllukunaqa piñakunkuraqmi pipas familianwan kuska kananpaq kutiyta munaptinqa otaq huk nacionpi llamkananpaq mana riyta munaptinqa. Wakinpiqa ninkuraqmi kikillanpaq munaq kasqanta. ¿Imanasqa? Paykunawan hinalla yanapasqa kayta munasqankurayku (Prov. 19:6, 7). Eduardopa churin Anam nin: “Imamantapas Dios serviyniykuta puntapi churasqaykuta aylluykuna qawaspankuqa, musyakunqakum Jehova Dioswan amistadniyku imamantapas aswan allin kasqanta. Mana chayqa, ¿imaynatamá paykunaqa yachanmanku?”, nispa (tupachiy 1 Pedro 3:1, 2 nisqanwan).\nJEHOVA DIOSPI HAPIPAKUY\n16. a) ¿Imayna piensaywantaq wakinkuqa engañakunmanku? (Sant. 1:22.) b) ¿Imayna tanteasqanchiktam Jehova Diosqa bendicen?\n16 Huk cristianam qosantawan wawankunata llaqtanpi saqeykuspan huk nacionman astakurqa chaypi llamkananpaq. Chay nacionman chayaruspanmi congregacionpi ancianokunata nirqa: “Familiaywanmi tukuyta ruwarqaniku kayman hamunaypaq. Qosayqa anciano kasqantaraqmi saqerurqa. Kay tanteasqaykutaqa Jehova Diosqa bendeciwanqakuchá”, nispa. Ichaqa, Diosqa munasqanman hina tanteaqkunatam bendicen, ¿imaynatamá bendecinqa Diospa munasqanman hina mana kaptinqa hinaspa Dios serviyninkupi ruwayninkuta saqeptinkuqa? (Leey Hebreos 11:6; 1 Juan 5:13-15.)\n17. a) ¿Imanasqam Jehova Diospa yanapakuyninta maskananchik manaraq imatapas tanteachkaspa? b) ¿Imaynatam Jehova Diospa yanapakuyninta maskachwan?\n17 Imapas tanteasqaykiwan mana ñakakunaykipaq, Jehova Diospa yanapakuyninta maskay manaraq tanteachkaspayki. Diosta mañakuy chuya espiritunta hinaspa yachayninta qosunaykipaq (2 Tim. 1:7). Tapukuy: “¿Tukuypichu Jehova Diosta kasukusaq? ¿Kasukusaqchu llumpay sasachakuypi tarikuspaypas? Chayna kaptinqa, ¿manachu kasukunay imapas kapuqllaywan kawsakunaypaq kaptinqa?”, nispa (Luc. 14:33). Rimariytaq congregacionpi ancianokunawanpas hinaspa Bibliapa nisqanman hina nisusqaykita kasukuy. Chaynata ruwaspaykim qawachinki Jehova Diospi hapipakusqaykita. Ancianokunaqa manamá imatapas tanteanqakuchu rantikipiqa, ichaqa imapas nisusqaykiqa allinta tanteanaykipaqmi yanapasunkiman (2 Cor. 1:24).\n18. a) ¿Pitam Diosqa kamachin familiankuta mantienenanpaq? b) ¿Imaynatam qosakunata yanapachwan sasachakuypi tarikuptinku?\n18 Jehova Diosqa qosakunatam kamachin familiankuta mantienenanpaq (Gal. 6:5). Achka taytakunam ayllunkunawan hikutasqa kaspankupas, señoranmantawan churinkunamanta mana karunchakuspalla familianta mantienenku. ¿Kallpanchanchikchu chayna ruwasqankumanta? ¿Diosta mañakunchikchu paykunapaq? Kuyakuyninchiktaqa qawachichwantaqmi qonqaymanta onqoruptinku otaq llumpay sasachakuypi tarikuptinku yanapaspa (Gal. 6:2; 1 Ped. 3:8). ¿Yanapachwanchu llamkay maskaypi otaq qochwanchu mikuyta otaq qollqetapas mana llumpayta sasachakunankupaq? Chayna ruwayninchikqa yanapanmanmi huk lawman astakunankupaq hikutasqa kasqankuta qepanchanankupaq (Prov. 3:27, 28; 1 Juan 3:17).\nJEHOVA DIOSQA YANAPASUNKIM\n19, 20. ¿Imanasqam cristianokunaqa mana iskayrayanankuchu Jehova Dios yanapananmanta?\n19 Bibliam niwanchik: “Amayá apuyaytaqa kuyaychikchu ichaqa kapusuqnikichikwanyá contentakuychik. Diosmi nirqa: Manapunim dejasqaykichu nitaqmi saqesqaykichu nispa. Chaynaqa confianzawanmi ninanchik: [Jehova Diosmi] ñoqapa yanapawaqniyqa manam manchakusaqchu. Runapa imapas rurawanantaqa manam manchakusaqchu”, nispa (Heb. 13:5, 6). ¿Imaynatam chay rimaykunaqa cumplikun?\n20 Wakcha nacionpi yachaq huk ancianom nin: “Runakunam sapa kuti ninku Jehova Diospa testigonkunaqa kusisqallaña kasqanchikta [. . .]. Musyakunkutaqmi wakcha Testigokunapas aswan allin pachasqa kasqankuta, chaymi piensanku wakin runakunamantaqa aswan kapuqniyoq kasqankuta”, nispa. Kaymi qawachiwanchik Diospa munayninta puntapi churaq runakunapi Jesuspa prometesqan cumplikusqanta (Mat. 6:28-30, 33). Amayá iskayrayaychu Dios kuyasusqaykimantaqa chaynataq familiayki allin kananta munasqanmantapas. Bibliam nin: “Diosqa qawamuchkanmi llapallan kay pachapi [kaqkunata] chaynapi paypa qayllanpi allin sonqoyoqkunaman atiyninta qawachinanpaq”, nispa (2 Cron. 16:9). Paymi kamachikuykunata qowanchik familianchikta imayna uywanapaq chaynapi kusisqa kawsakunanchikpaq. Kasukuspaqa kuyasqanchiktawan paypi hapipakusqanchiktam qawachisun. “Diosta kuyaspanchikqa kamachikuyninkunatapas kasukunchikmi, kamachikuyninkunaqa manam llumpay sasachu” (1 Juan 5:3).\n21, 22. ¿Imanasqam Jehova Diospi hapipakunayki?\n21 Eduardom nin: “Familiaymanta karunchasqa kasqay tiempomanqa manamá haykapipas kutisaqchu, ichaqa manam chaypiqa llumpaytachu piensani. Arí, ñawpaqpi wakin llamkaqmasiykunaqa kunanqa apu runakunam kanku, ichaqa manam kusisqachu kawsanku. Familiankuqa llumpay sasachakuypim tarikunku. Familiaykupim ichaqa kusisqa kawsakuniku. Admirakunim kay nacionpi iñiqmasiykuna wakcha kaspankupas Diospa munayninta puntapi churasqankumanta. Llapaykum sutillata qawaniku Jesuspa nisqan ñoqaykupi cumplikusqanta”, nispa (leey Mateo 6:33).\n22 Hinaptinqa, ¡amayá hukmanyaychu! Diosta kasukuspaykiyá paypi hapipakuy. Jehova Diosta, qosaykita otaq señoraykita chaynataq churi-wawaykita kuyaynikiqa, yanapasunkim familiaykita allinta uywanaykipaq. Chaynata ruwaspaykiqa, sutillatamá musyakunki Jehova Dios yanapasusqaykita.\n^ par. 1 Sutikunaqa cambiasqam kachkan.\n^ par. 11 Qaway 2011 watapi lloqsimuq septiembre ¡Despertad! qellqapa yachachikuyninta.


2 Pedro 3 | Bibliata leenapaq | Musuq pachapi kawsaqkunapaq Diospa palabran\nMateo Marcos Lucas Juan Hechos Romanos 1 Corintios 2 Corintios Galatas Efesios Filipenses Colosenses 1 Tesalonicenses 2 Tesalonicenses 1 Timoteo 2 Timoteo Tito Filemon Hebreos Santiago 1 Pedro 2 Pedro 1 Juan 2 Juan 3 Juan Judas Apocalipsis 1 2 3\nJuicio punchawmanta burlakuq runakunamanta (1-7)\nJehova Dios mana unamuq kasqanmanta (8-10)\nImayna runa kasqanchikta qawarikunamanta (11-16)\nMusuq cielomanta hinaspa musuq allpamanta (13)\nMana pantachisqa kanapaq cuidakunamanta (17, 18)\n3 Kuyasqallaykuna kaywanqa iskay cartatañam qillqamuchkaykichik, qillqamuchkaykichikqa yuyarichispallaymi punta cartaypi hina allin yuyayniyuq kasqaykichikta kallpanchanaypaq. 2 Qillqamuchkaykichikqa Diospa mana huchayuq willakuqninkunapa* ñawpaqmantaraq willakusqankutam, hinaspapas salvaqninchik señorninchikpa kamachikuyninkunata yuyarinaykichikpaqmi, chay kamachikuyninkunataqa apostolkunamantam chaskirqankichik. 3 Puntataqa kaytayá yachaychik: Tukupay punchawkunapim rikurimunqa allin ruwaykunamanta asikuq runakuna, paykunaqa munasqallankutam ruwanqaku, 4 hinaspam ninqaku: “Cristom prometekurqa chayaramuspan kaypi kananpaq*, ¿maytaq chayamunchu? Abuelonchikkunapa wañukusqanmantaraqmi tukuy imapas hina kaqlla kachkan, chaynaqa kachkan runakunata Dios unanchasqanmantapacham”, nispanku. 5 Paykunaqa llullankutam yuyariyta mana munankuchu ñawpaq tiempopi cielokuna kasqanta, manataqmi yuyariyta munankuchu Diospa rimarisqallanwan kay allpa yakumanta sapaqchasqa kasqanta hinaspa yakupa chawpinpi kasqantapas. 6 Chaywanmi chay tiempopi runakuna chinkachisqa karqaku kay allpa pachata yaku pamparuptin. 7 Diospa rimarisqallanwantaqmi kunan kaq cielokunawan kay pachapas ninapaq sapaqchasqa kachkan, hinaspam juicio punchawkama waqaychasqa kachkan chaynataq mana allin runakuna wañuchisqa kanankukama. 8 Kuyasqallaykuna, kaytaqa amayá qunqaychikchu: Jehova* Diospaqqa waranqa watam huk punchaw hinalla, huk punchawñataqmi waranqa wata hina. 9 Jehova Diosqa manam runakunapa piensasqanman hinachu unamun prometesqankunata cumplinanpaqqa. Aswanqa qamkunawanmi pacienciakuchkan pipas chinkarunanta mana munaspan, payqa munachkan llapallan runakuna huchankumanta wanakunankutam. 10 Jehova Diospa punchawninqa hamunqa suwa hinam, chay punchawpim cielokuna tunrururuspan chaylla chinkanqa, hanaq pachapi hinaspa kay pachapi kaqkunapas llumpayta rupaspanmi chullunqa, sutilla qawachisqataqmi kanqa kay pachapas chaynataq kay pachapi tukuy ima kaqkunapas. 11 Tukuy kaykuna chayna chulluchisqa kanan kaptinqa, qawarikunaykichikmi imayna kawsasqaykichikta hinaspa imapas ruwasqaykichikta. Qamkunaqa chuyay-chuyaymi kawsakunaykichik hinaspapas Dios serviq kasqaykichiktam ruwasqaykichikwan qawachinaykichik. 12 Chayna kaspaykichikmi Jehova Diospa punchawnin chayamunanta qawan-qawanlla suyanaykichik, amamá chaytaqa qunqarunkichikchu, chay punchawpim cielokuna ninawan chinkachisqa kanqa, chaynataqmi hanaq pachapi hinaspa kay pachapi kaqkunapas llumpay rupaywan chullunqa. 13 Ñuqanchikmi ichaqa suyachkanchik prometewasqanchik musuq cielokunatawan musuq allpata, chaypim ichaqa tukuy imapas Diospa munasqanman hina suma-sumaq kanqa. 14 Chaynaqa kuyasqallaykuna, chaykunata suyachkaspaykichikqa tukuy atisqaykichiktayá ruwaychik chuyay-chuyayta Dios tarimusunaykichikpaq, chaynataq mana huchayuqta hinaspa paywan allinlla kaqta tarimusunaykichikpaq. 15 Chaymantapas amayá qunqaychikchu, señorninchikqa pacienciakuchkan salvakunanchikta munaspanmi. Chaymantam kuyasqa wawqinchik Pablopas Diosmanta yachay chaskisqanman hina qillqamusurqankichik. 16 Paymi llapallan cartankunapi chaykunataqa nimusurqankichikña, qillqamusqankunapa wakinqa sasa entiendenam. Chaykunatam mana yachayniyuqkuna hinaspa iñiyninkupi mana allin kaqkuna qiwichkanku Diospa wakin qillqankunata qiwisqankuman hina, chaytaqa ruwachkanku kikillanku chinkachisqa kanankupaqmi. 17 Chaynaqa kuyasqallaykuna, chaykunamanta ña yachachkaspaqa qawan-qawanllayá kaychik mana kasukuq runakuna mana allin ruwasqankuwan mana pantarachisunaykichikpaq, chaynapi kallpanchakusqaykichikpi mana pisiparunaykichikpaq. 18 Aswanqa hinallayá Diospa ancha kuyakuyninta chaskiychik, hinaspapas hinallayá señorninchik hinaspa salvaqninchik Jesucristomantapas yachaychik. Payyá hatunchasqa kachun kunanpas hinaspa wiñaykamapas. Amen.\n^ Griego rimaypiqa: “Parousia”, ninmi. Chay ninanqa: “Ladonpi tarikuy”, ninanmi. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.


PASAQ watapim achka qari iñiqmasinchikkuna iñiqkunapi punta apaq hinaspa punta apaqkunapa yanapaqninkuna kanankupaq akllasqa karqaku. Paykunamanta huk kaqnin kaspaykiqa kusisqachá tarikunki.\nChaywanpas tumpa mancharisqachá tarikunki. Mozo kaq Yeyson iñiqmasinchikmi nin: “Punta apaq kanaypaq niwaptinkum piensarqani mana atinaymanta”, nispa. Moiseswan Jeremiaspas piensarqakum Diospa kamachisqantaqa mana ruway atinankumanta (Ex. 4:10; Jer. 1:6). ¿Qampas chaynachu sientekunki? ¿Imatam ruwawaq chaynata manaña sientekunaykipaq hinaspa astawan ñawparinaykipaq? Timoteomantayá yachaykusun (Hech. 16:1-3).\nTIMOTEOPA RUWASQANTA QATIPAKUY\nTimoteoqa yaqapaschá 20 watanpi kachkarqa illaysinanpaq Pablo niptin. Payqa piensarqachá hukkunata yachachinanpaq utaq rimapayananpaq mozollaraq kasqanrayku mana atinanmanta (1 Tim. 4:11, 12; 2 Tim. 1:1, 2, 7). Ichaqa chunka wata pasaruptinmi Pabloqa Filipos llaqtapi iñiqmasinkunata nirqa: “Señorninchik Jesus munaptinqa manapas unaymantam Timoteota kachamusqaykichik [...]. Manam pipas pay hinaqa kanchu”, nispa (Filip. 2:19, 20).\n¿Imatam Timoteoqa ruwarqa allin punta apaq kananpaq?\n1. Iñiqmasinkunatam sunqumanta kuyarqa. Pabloqa Filipos llaqtapi iñiqkunatam nirqa Timoteoqa tukuy sunqunwan paykunamanta llakikusqanmanta (Filip. 2:20). Timoteoqa iñiqmasinkunatam kuyarqa, chaymi paykunata yanaparqa Diosta astawan kuyanankupaq.\nWilliam iñiqmasinchikmi 20 masnin watakunaña punta apaq, paymi chayllaraq kaq punta apaqkunata nin: “Iñiqmasinchikkunata kuyay, yanapay, ama ruwaynikikunallapiqa kaychu”, nispa. Chaynaqa, amayá apurawman carrokunata manejaq hinaqa kaychu, paykunaqa mayman risqankuta chayayta munaspankum runakunata llutanta apanku.\n2. Diospa kaqkunatam puntata ruwarqa. Pablom nirqa: “Wakinqa kikinkupa allinnillantam maskachkanku manam Jesucristopa allinnintachu”, nispa (Filip. 2:21). Chaytam qillqarqa Roma llaqtapi kachkaspan, chaypi iñiqkunaqa ruwayninkunallapim afanakuqku, manam kallpanchakuqkuchu Diospaq astawan ruwanankupaqa. Timoteoqa manam chaynachu karqa. Diospaq imapas ruwana kaptinqa payqa Isaias hinam karqa, Isaiasmi nirqa: ‘Kayqaya ñuqa kaypi kachkani, ñuqatayá kachaway’, nispa (Is. 6:8).\nDiospaq kaqkunata hinaspa imapas ruwaynikikunata allinta ruwanaykipaqqa, Pablopa nisqanman hinam puntataqa ‘imakuna aswan allin kasqanmanta yachanayki’ (Filip. 1:10). Chaynaqa, Diospa kaqkunata puntata ruway. Chaymantapas, ama yanqakunapiqa tiempoykita usuchiychu. Pablom Timoteota nirqa: “Ayqikuyá mozo-sipaskunapa munapayasqankunamanta, hinaspayá kallpanchakuy allin ruwaq, iñiyniyuq hinaspa kuyakuyniyuq kanaykipaq, hawkallataqyá kawsakuypas”, nispa (2 Tim. 2:22).\n3. Jehova Diospaqmi anchata llamkarqa. Pablom Timoteomanta nirqa: “Imaynam churipas taytanta yanapan, chaynam payqa sumaq willakuy aswan willakusqa kananpaq tukuy imata ruwaspan ñuqawan llamkarqa”, nispa (Filip. 2:22). Timoteoqa manam qillachu karqa, Pablowanmi anchata Diospaq llamkarqa, chaymi paykunaqa allin amistad karqaku.\nDiospa llaqtanpiqa achka ruwaykunam kachkan, chaykunata ruwaspaykiqa kusisqa hinaspa iñiqmasinchikkunawanmi huk sunqulla kanki. Kallpanchakuy ‘señorninchikpa ruwayninpi tukuy tiempo astawan llamkanaykipaq’ (1 Cor. 15:58).\n4. Yachasqantam ruwayman churarqa. Pablom Timoteoman qillqarqa: “Qanmi ichaqa allinta hapipakuchkanki yachachisqaykunaman, allintataqmi qatipakuchkanki imayna kawsasqayta, imam munasqayta, iñiyniyta, pacienciakuq kasqayta, sasachakuykunata atipasqayta hinaspa kuyakuq kasqaytapas”, nispa (2 Tim. 3:10). Yachasqanta ruwayman churasqanraykum Timoteoqa Diospa llaqtanpi aswan ruwayniyuq karqa (1 Cor. 4:17).\nUnayña punta apaq pi iñiqmasinchiktapas niwaqmi yanapasunaykipaq. Tom iñiqmasinchikmi nin: “Chayllaraq punta apaq kaspaymi, unay watakunaña punta apaq huk iñiqmasinchik yanapaykuwarqa. Sapa kutim payta tapukuq kani, hinaspam niwasqanta ruwayman churaq kani. Chayqa anchatam yanapawarqa”, nispa.\n5. Kallpanchakurqam Diosman sunqu kananpaq. Pablom Timoteota nirqa: “Anchatayá kallpanchakuy tukuy sunquwan Diosta servinaykipaq”, nispa (1 Tim. 4:7). Kallpaqkunapa yachachiqninku kaptinpas kikinkum kallpanchakunanku allin kallpaq kanankupaq. Chaymi Pablo Timoteota nirqa: “Hinalla kallpanchakuy hukkunapa qayllanpi leenaykipaq, hukkunata kallpanchanaykipaq hinaspa yachachinaykipaq [...]. Tukuy chaykunapiyá yuyaymanay, chaykuna ruwaymanyá anchata qukuy, chaynapi iñiynikipi ñawparisqaykita llapallan runakuna sutilla qawanankupaq”, nispa (1 Tim. 4:13-15).\nQampas kallpanchakuy aswan allin punta apaq kanaykipaq. Bibliamanta hinaspa Diospa llaqtanpi kamachikuykunata allinta yachay. Ama piensaychu unayña punta apaq kasqaykirayku imatapas allintaña yachasqaykitaqa, imatapas tanteanaykipaqqa tiempochakuspam chaymanta allinta yachanayki. Timoteo hinam imayna kawsasqaykita hinaspa imayna yachachisqaykita sapa kuti allinta qawarikunayki (1 Tim. 4:16).\n6. Diospa espiritunwanmi yanapachikurqa. Pablom Timoteota nirqa Diospaq llamkayninta ‘chuya espiritupa yanapakuyninwan allinta waqaychananpaq’ (2 Tim. 1:14). Timoteoqa Diospa espiritunwanmi yanapachikunan karqa.\nUnayña punta apaq Donald iñiqmasinchikmi nin: “Punta apaq hinaspa yanapaqninkuna kanankupaq akllasqakunaqa, kallpanchakunankum Diosta astawan kuyanankupaq, chaynapi kallpata hapinankupaq. Diospa chuya espiritunta mañakuspankuqa hinaspa chayman hina kawsakuspankuqa allintam iñiqmasinkunata yanapanqaku”, nispa (Sal. 84:7; 1 Ped. 4:11).\nDIOSPAQ LLAMKAYNIKIPI HINALLA KALLPANCHAKUY\nKusikunikum qam hina achka iñiqmasinchikkuna Diospa llaqtanpi astawan llamkasqankuta qawaspayku. Qallariypi rimasqanchik Yeyson iñiqmasinchikmi nin: “Punta apaq kanaypaq niwasqankumanta kunankamaqa allintam yacharuni, manañam manchakuniñachu. Kusikuywanmi ruwasqaykunataqa ruwani, kay ruwasqayqa suma-sumaqmi”, nispa.\n¿Qampas Diospaq ruwaynikipichu ñawparinki? Timoteota qatipakuspaykiqa iñiqmasinchikkunatam anchata yanapanki.\nApachiy Apachiy Diospaq llamkaq qarikuna Timoteota qatipakuychik


“[Jehova] Diosnikitam kuyanki” (Mat. 22:37) | Estudianapaq\nWillakuq (huñunakuypi estudianapaq) | Junio 2014\nLEEY Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) afrikáans albanés alemán amárico armenio aymara azerí azerí (alfabeto cirílico) becol bengalí bislama búlgaro camboyano catalán cebuano checo chichewa chino mandarín (simplificado) chino mandarín (tradicional) chitonga chitumbuka cibemba cingalés congo coreano criollo haitiano croata dangme danés dehu efik endebele endonga enzema eslovaco esloveno español estonio ewé finlandés fiyiano francés ga georgiano griego groenlandés guaraní gujarati gun hebreo hiligaynon hindi holandés húngaro ibo ilocano indonesio inglés islandés italiano japonés kannada kaonde kazajo kikuyu kiluba kimbundu kiniaruanda kirguís kirundi kisonge krío kwangalí kwanyama lengua de señas argentina lengua de señas colombiana lengua de señas mexicana lenguaje de señas americano lenguaje de señas brasileño lenguaje de señas italiano lenguaje de señas japonés lenguaje de señas ruso letón lingala lituano luganda lunda luo luvale macedonio malayo malayálam malgache maltés maratí maya more nepalés ngäbere (o guaymí) noruego oromo osético otetela pangasinán papiamento (Aruba) papiamento (Curazao) persa polaco portugués punyabí rumano ruso sango sepedi serbio serbio (alfabeto latino) sesoto (Lesoto) setsuana shona silozi sranangtongo suajili suajili (Congo) suati sueco tagalo tahitiano tai tamil telugu tigriña tshiluba tsonga tsotsil turco twi tártaro ucraniano urdu uzbeko vendal vietnamita wallisiano waray-waray wayuunaiki wolaita xhosa yoruba zandé zulú árabe\n“[Jehova] Diosnikitam kuyanki”\n“Diosnikitam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy yuyaynikiwan” (MAT. 22:37).\n¿Ima ninantaq Dios kuyayqa?\n¿Imakunaraykum Diosta kuyana?\n¿Imaynatam qawachichwan Dios kuyasqanchikta?\n1. ¿Imanasqam Jehova Dios Churinwan kuyanakusqanku astawan wiñarqa?\nJEHOVA DIOSPA Churin Jesucristom nirqa ‘Taytanta kuyasqanta’ (Juan 14:31, NM). Nirqataqmi: “Dios Taytaqa kuyanmi Churita”, nispan (Juan 5:20). Jesusqa kay Pachaman manaraq hamuchkaspanmi millonnintin watakuna Taytanwan kuska llamkarqa. Payqa Diospa ‘ruraysiqnin maestro hinam’ karqa (Prov. 8:30). Chay millonnintin watakunapim Jesusqa Taytanpa sumaq kayninkunamanta yacharqa, kuyanakusqankupas astawanmi wiñarqa.\n2. a) ¿Imatam ruwananchik Jehova Dios kuyawananchikpaq? b) ¿Ima tapukuykunatam qatiqninpi kutichisun?\n2 Davidmi kaynata takirqa: “Dios Taytalláy, qamqa kallpanchaqniymi kapuwanki, chaymi qamtaqariki kuyakuyki”, nispa (Sal. 18:1). Jehova Dios kuyawasqanchikraykum, ñoqanchikpas chaynallata kuyananchik. Diosta kasukuptinchikqa payqa kuyawasunmi (leey Deuteronomio 7:12, 13). Ichaqa, ¿imaynatam mana rikusqanchik Diostaqa kuyayta atichwan? ¿Ima ninantaq Dios kuyayqa? ¿Imakunaraykum kuyachwan? ¿Imaynatam kuyasqanchikta qawachichwan?\nDIOS KUYAYTAQA ATICHWANMI\n3, 4. ¿Imanasqam runakunaqa Dios kuyayta atichwan?\n3 “Diosqa Espiritum”, chaymi rikuyta mana atichwanchu (Juan 4:24). Chayna kaptinpas kuyaytaqa atichwanmi. Bibliapas niwanchikmi Diosta kuyanapaq. Moisesmi Israel runakunata nirqa: “Yupaychasqanchik Tayta Diostam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy kallpaykiwan”, nispa (Deut. 6:5).\n4 ¿Imanasqam Dios kuyayta atichwan? Kikin Diosmi unanchawarqanchik paymanta yachay munaqta hinaspa kuyakuyniyoqta. Payta reqsispa kuyakuyninchikta qawachispaqa, astawanmi kuyasun hinaspapas kusisqam tarikusun. Chaymi Jesus nirqa: “Mayna kusisqam ‘Diostam necesitani’ niqkunaqa, paykunapamiki Diospa munaychakusqanqa”, nispa (Mat. 5:3). Abraham C. Morrison sutiyoq runam, qellqasqan libropi nirqa runakunaqa haykapipas Diosta maskasqankuta hinaspa paypi creey munasqankuta (Man Does Not Stand Alone). Pay hinam achka runakunapas ninku Diosta yupaychanapaq munayniyoq llapanchik nacesqanchikmanta.\n5. ¿Imaynatam yachanchik Dios reqsiy atisqanchikta?\n5 ¿Atichwanchu Dios reqsiyta? Arí atichwanmi, Diosqa munanmi reqsinanchikta. Chayna kasqantam apostol Pablo qawachirqa Areopago sutiyoq huñunakunankupi runakunaman rimaspan. Chaymantam qawakuq Atenea mamachapa Partenon sutiyoq templon. Chay mamacham Atenas runakunapa patronan karqa. Piensay chaypi kaspayki apostol Pablopa kayna nisqanta uyarisqaykita: “Diosmi unancharqa kay pachatawan tukuy ima kaqkunata [. . .]. Payqa yachanpas manam runakunapa rurasqan wasipichu [. . .]. Huk runallamantam mirachirqa tukuy hinastinpi kaq runakunata chaynapi enteron kay pachapi yachanankupaq, paymi señalarqa haykapim otaq maypim yachanankupaqpas chaynapi llapchaykachakuq hina maskaspanku Diosta tarinankupaq. Payqa manam karupichu ñoqanchikmantaqa kachkan” (Hech. 17:24-27). Qawasqanchikman hinaqa, Dios reqsiytaqa atichwanmi. Kunan tiempopiqa yaqa pusaq millon Testigokunam Jehova Diosta reqsiruspanku tukuy sonqonkuwan kuyanku.\n6. Jesuspa nisqanman hina, ¿mayqantaq “punta kaq hatun kamachikuy”?\n6 Jehova Dios kuyayninchikqa tukuy sonqonchikmantam kanan. Huk kutipim fariseo runa Jesusta tapurqa Diospa Kamachikuyninmanta mayqan hatun kasqanta. Jesusñataqmi nirqa: “‘Diosnikitam kuyanki tukuy sonqoykiwan, tukuy vidaykiwan hinaspa tukuy yuyaynikiwan’ nispa. Kaymi punta kaq hatun kamachikuy”, nispa (Mat. 22:34-38).\n7. a) ¿Ima ninantaq tukuy sonqonchikwan Diosta kuyayqa? b) ¿Ima ninantaq tukuy vidanchikwan Diosta kuyayqa? c) ¿Ima ninantaq tukuy yuyayninchikwan Diosta kuyayqa?\n7 ¿Imatam Jesusqa niyta munachkarqa ‘tukuy sonqonchikwan’ Diosta kuyanamanta nispanqa? Huk rimaypiqa tukuy munayninchikwan kuyananchikmantam nichkarqa. Nirqataqmi ‘tukuy vidanchikwan’ kuyanamanta. Huk rimaypiqa imayna kasqanchikwan hinaspa tukuy ima ruwasqanchikwan kuyanamantam nichkarqa. Chaymantapas nirqataqmi ‘tukuy yuyayninchikwan’ kuyanamanta. Chaywanqa nichkarqa tukuy piensayninchikwan hinaspa yachayninchikwan kuyanamantam. Chaynaqa, Jehova Diostaqa tukuy vidanchikwan hinaspa tukuy kapuqninchikwanmi kuyananchik.\n8. ¿Imakunata ruwanapaqmi yanapawanchik Diosta kuyayninchikqa?\n8 Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan, tukuy vidanchikwan hinaspa tukuy yuyayninchikwan kuyaspaqa, sapa kutim Palabranta estudiasun, kasukusunmi tukuy niwasqanchikta hinaspapas kusikuywanmi Munaychakuyninmanta willakusun (Mat. 24:14; Rom. 12:1, 2). Dios kuyayninchikmi payman astawan asuykachiwasun (Sant. 4:8). Hinaptinqa, ¿imakunaraykum Diosta kuyananchik? Qatiqninpi wakinmanta qawasun.\nIMAKUNARAYKU DIOSTA KUYANAMANTA\n9. ¿Imanasqam qamqa Jehova Diosta kuyanki?\n9 Jehova Diosqa Unanchawaqninchikmi hinaspa tukuy ima qowaqninchikmi. Apostol Pablom nirqa: “Paypa yanapakuyninwanmi kawsanchikpas, purinchikpas hinaspa kachkanchikpas”, nispa (Hech. 17:28). Jehova Diosmi kay sumaqllaña Allpa pachata qowarqanchik (Sal. 115:16). Qowanchiktaqmi mikuyninchikta hinaspa kawsanapaq tukuy imakunatapas. Chaymi taytacha-mamachakunata yupaychaq Listra llaqtayoq runakunata apostol Pablo nirqa kawsaq Jehova Dios imakunawan reqsichikusqanmanta. Nirqam: “[Diosqa] reqsichikurqam runakunapaq imapas allinta ruraspan. Paymi parachimun poqoy tiempokunapipas allinta ruruchispa, paytaqmi mikunanchikpaqpas chani-chaninta qowanchik chaynapi kusisqa kawsananchikpaq”, nispa (Hech. 14:15-17). ¿Manachu chayrayku Unanchawaqninchik Jehova Diosta kuyananchik? (Ecl. 12:1.)\n10. ¿Imaynam tarikunki ñoqanchikrayku Jesuspa wañukusqanwan?\n10 Diosmi Adanmanta chaskisqanchik huchamantawan wañuymanta librawarqanchik (Rom. 5:12). Bibliam nin: “Diosmi kuyawasqanchikta qawachiwarqanchik huchasaparaq kachkaptinchikpas Cristo wañupuwasqanchikwan”, nispa (Rom. 5:8). Sonqomanta wanakuspa chay wañukusqanpi iñiptinchikqa, Jehova Diosmi huchanchikta pampachawasun. ¿Manachu chayqa astawan kuyanapaq yanapawanchik? ¡Anchatamá agradecekunchik ñoqanchikrayku wañunanpaq Churinta kachamusqanmantaqa! (Juan 3:16.)\n11, 12. ¿Ima sumaq suyakuykunatam Jehova Diosqa qowanchik?\n11 Jehova Diosmi ancha kusikunapaq sumaq suyakuyta qowanchik (Rom. 15:13). Wiñay kawsanapaq suyakuyninchikqa, ima sasachakuykunatapas atipanapaqmi yanapawanchik. Hanaq pachaman rinankupaq suyakuyniyoq cristianokuna wañunankukama Diosman sonqo kaspankuqa, hanaq pachapim ‘wiñay kawsayta’ chaskinqaku (Apoc. 2:10). Diosman sonqo wakin cristianokunañataqmi, kay Pacha sumaq huertaman tikrakuptin chaypi wiñaypaq kawsanqaku (Luc. 23:43). ¿Imaynam tarikunchik chayna suyakuyniyoq kasqanchikwan? Chay suyakuyninchikqa anchatamá kusichiwanchik hinaspa hawkayachiwanchik. Yanapawanchiktaqmi Jehova Diosta kuyanapaqpas, paymantam “chaskinchik llapa ima allin kaqkunataqa” (Sant. 1:17).\n12 Diosmi kawsarimunapaq sumaq suyakuyta qowanchik (Hech. 24:15). Llumpaytamá llakikunchik pi ayllunchikpas wañukuptinqa. Ichaqa, wañuqkuna kawsarimunankupaq suyakuymi allintapuni yanapawanchik ‘mana confianzayoqkuna hina ama llakikunanchikpaq’ (1 Tes. 4:13). Jehova Diosqa anchatam munachkan wañuqkunata kawsarichiyta, astawanraqmi Job hina Diosman sonqo serviqninkunataqa (Job 14:15). Maynatachá kusikusun wañuqkuna kawsarimuspanku kuyasqan ayllunkuwan hinaspa amistadninkuwan tupasqankuta qawaspanchikqa. ¡Jehova Dios kuyayninchikqa llimparinqachá! Hanaq pachapi Taytanchikqa anchatamá kuyawanchik chay sumaq suyakuyta qowaspanchik.\n13. ¿Imaynatam yachanchik ñoqanchikmanta Jehova Dios nanachikusqanta?\n13 Jehova Diosqa ñoqanchikmantam nanachikun (leey Salmo 34:6, 18, 19; 1 Pedro 5:6, 7). Jehova Diosqa yanapanmi serviqninkunataqa chaymi allin waqaychasqa tarikunchik ovejankuna hina kaspanchik (Sal. 79:13). Hamuq tiempopi tukuy ima ruwananmanta willawasqanchikmi, qawachiwanchik ancha kuyawasqanchikta. Diosqa Churin Jesucristontakamam kay Pachapi tukuy mana allinkunata chinkachinqa. Hinaptinmi allin runakunaqa tukuy imapa chawpinpi wiñaypaq hawkayaypi kawsakunqaku (Sal. 72:7, 12-14, 16). ¿Manachu chay suyakuyninchikqa kallpanchawanchik Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan, tukuy vidanchikwan, tukuy kallpanchikwan hinaspa tukuy yuyayninchikwan kuyanapaq? (Luc. 10:27.)\n14. ¿Imanasqam ancha kusisqa tarikunchik?\n14 Ancha kusikunapaqmi testigon kananchikpaq saqewasqanchikqa (Is. 43:10-12). Jehova Diostam kuyanchik Gobiernonta yanapanapaq chaynataq ñakariq runakunaman hawkayachikuq willakuykunata apanapaq saqewasqanchikmanta. Chay willakuykunatam mana iskayrayaspa willanchik Diospa Palabranpi hapipakusqanchikrayku. Diospa tukuy nisqankunaqa manam yanqachu (leey Josuey 21:45; 23:14). Qawasqanchikman hinaqa, ñoqanchikrayku tukuy ruwasqanmantam Jehova Diosta kuyananchik. Ichaqa, ¿imaynatam qawachichwan cheqaptapuni kuyasqanchikta?\n¿IMAYNATAM DIOS KUYASQANCHIKTA QAWACHICHWAN?\n15. ¿Imaynatam yanapawanchik Bibliata estudiayninchik hinaspa nisqankunata kasukuyninchik?\n15 Bibliatam sapa kuti estudiananchik hinaspam nisqankunata kasukunanchik. Chaynata ruwaspanchikmi qawachichkanchik Jehova Dios kuyasqanchikta hinaspa Palabranwan yanapachikuy munasqanchikta (Sal. 119:105). Bibliam Diosmanta kaynata nin: “Qamqa manam despreciankichu wanakusqa sonqoyoq runataqa”, nispa. Nintaqmi: ‘Pensamientokunapa intusqan kaptiymi qamqa consuelawaspayki kusichiwanki’, nispa. Chayna nisqankunata sasachakuypi tarikuspa leeyninchikqa hawkayachiwasunmi (Sal. 51:17; 94:18, 19). Jehova Dioswan Jesusqa llakipayanmi ñakariqkunataqa (Is. 49:13; Mat. 15:32). Bibliata estudiayqa allintam yanapawanchik Jehova Dios ancha kuyawasqanchikta musyakunapaq, chayñataqmi yanapawanchik payta astawan kuyanapaq.\n16. ¿Imanasqam Diosta mañakuyninchikqa yanapawanchik payta astawan kuyanapaq?\n16 Diostam sapa kuti mañakunanchik. Mañakuyqa Diosmanmi astawan asuykachiwanchik, payqa “pipapas mañakusqanta uyariykuqmi” (Sal. 65:2). Mañakusqanchikta Dios uyarisqanmanta musyakuyninchikqa, yanapawanchikmi payta astawan kuyanapaq. Wakinpi ichapas musyakurqanchik mana aguantay atina sasachakuykunapi kananchikta Dios mana saqewasqanchikmanta (1 Cor. 10:13). Wakinpiñataq ichapas musyakurqanchik llumpay llakikuypi tarikuspa Jehova Diosta yanapawananchikpaq mañakuptinchik ‘runakunapa mana entiendey atinan hawkayayta’ qowasqanchikmanta (Filip. 4:6, 7). Chaymantapas, yaqapaschá musyakurqanchik Nehemias hina sonqollanchikpi Diosta mañakuptinchik Jehova Dios uyariwaspanchik imayna yanapawasqanchikta (Neh. 2:1-6). Arí, ‘tukuy tiempo Diosta mañakuspaqa’ chaynataq imayna uyariwasqanchikta musyakuspaqa, paytam astawan kuyasunchik. Chaymantapas, manam iskayrayasunchu sasachakuypi tarikuptinchik yanapawananchikmantaqa (Rom. 12:12).\n17. ¿Imaynatam huñunakuyninchikta qawasun Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan kuyaspaqa?\n17 Huñunakuykunaman hinaspa asambleakunamanmi rinanchik (Heb. 10:24, 25). Israel runakunaqa Jehova Diosmanta yachanankupaqmi huñunakuqku, chayqa allinpunim karqa Diospa munasqanman hina yupaychanankupaq hinaspa kamachikuyninkunata kasukunankupaq (Deut. 31:12). Tukuy sonqonchikwan Jehova Diosta kuyaptinchikqa, manam llumpay sasachu rikchakuwasun munayninta ruwayqa (leey 1 Juan 5:3). Chaymi kallpanchakunanchik lliw huñunakuykunaman rinanchikpaq. Amayá qallariypi Dios kuyayninchiktaqa chinkarachisunchu (Apoc. 2:4).\n18. ¿Ima ruwaypim kallpanchakunchik Diosta kuyasqanchikrayku?\n18 Kusikuywanmi Diosmanta ‘cheqap noticiata’ willakunanchik (Gal. 2:5). Diosta kuyayninchikmi kallpanchawanchik runamasinchikkunaman Jesucristopa Gobiernonmanta willakunapaq, paymi Armagedon guerrapi ‘cheqap kaqkunata defiendenanpaq’ lloqsinqa (Sal. 45:4; Apoc. 16:14, 16). ¡Anchatamá kusichiwanchik Diospa kuyakuyninmanta hinaspa hamuq tiempopi sumaq kawsakuymanta runamasinchikkunaman willayqa! (Mat. 28:19, 20.)\n19. ¿Imanasqam agradecekunanchik ancianokunapa yanapakuyninmanta?\n19 Congregacionpi ancianokuna yanapawasqanchikmantam agradecekunanchik (Hech. 20:28). Jehova Diosqa allinninchikta munaspanmi congregacionkunapi ancianokunata churarqa. Paykunam kanku “wayramanta harkachikuna hina”, “chaki allpapi mayukuna hina” chaynataq “mana yakuyoq allpapi qaqapa llantuynin hina” (Is. 32:1, 2). ¡Mayna allinmi sinchi wayra kaptin harkachikunata tariyqa otaq llumpay rupaypi qaqapa llantuyninta tariyqa! Kay tupanachiykunam allinta qawachiwanchik sasachakuykunapi tarikuptinchik ancianokuna imayna yanapawasqanchikta. Ancianokunata kasukuspaqa qawachichkanchikmi: paykunata, Jehova Diosta hinaspa Jesucristota kuyasqanchikta (Efes. 4:8, NM; 5:23; Heb. 13:17).\nJehova Diosmi congregacionpi ancianokunata churarqa yanapawananchikpaq (Qaway 19 kaq parrafota)\nDIOSTA KUYAYNINCHIKYÁ HINALLA WIÑACHUN\n20. Pipas Dioswan allin amistad kaspanqa, ¿imaynatam Santiago 1:22-25 nisqan kasukusqanta qawachinqa?\n20 Jehova Dioswan allin amistad kaspaqa manam uyariqllachu kasun, aswanqa ‘uyarisqanchikman hinam rurasun’ (leey Santiago 1:22-25). ‘Uyarisqanchikman hina ruraptinchikqa’, iñiyninchikmi kallpanchawasun Diosmanta willakunapaq hinaspa huñunakuykunapi rimarinapaqpas. Jehova Diosta tukuy sonqonchikwan kuyasqanchikraykum ‘alli-allin leyta’ otaq lliw mañawasqanchikta kasukunchik (Sal. 19:7-11).\n21. ¿Imawanmi tupanachisqa kachkan sonqomanta mañakuyninchikqa?\n21 Jehova Diosta kuyayninchikqa kallpanchawanchikmi sapa kuti payta mañakunapaq. Israel nacionpi sacerdotekunaqa sapa punchawmi Jehova Diospaq inciensota kañapunanku karqa. Chaymi rey Davidqa Dios mañakuyninta chay inciensowan tupachispan kaynata nirqa: “Kañasqa incienso hinayá mañakuyniypas qayllaykipi kachun. Tardeykuq ofrenda hinayá makillaykuna hoqarisqaypas chaskisqa kachun”, nispa (Sal. 141:2; Ex. 30:7, 8). Chaynaqa, tukuy sonqowan mañakuyninchikqa miski asnaq incienso hinayá Jehova Diospaq kachun (Apoc. 5:8).\n22. ¿Imamantam qatiqnin yachachikuypi qawasun?\n22 Jesusqa sutillatam nirqa Diosta kuyananchikmanta, nirqataqmi runamasinchikta kuyanamantapas (Mat. 22:37-39). Jehova Diosta hinaspa kamachikuyninkunata kuyaspaqa, runamasinchiktapas kuyasunmi. Chaymantam qatiqnin yachachikuypi qawasunchik.\nAma imawanpas harkachikuychu iñiynikipi ñawparinaykipaq\n¿Imaynatam yanapachwan divorciasqa kaqkunata?\nHukmanyasqakunata Jehova Dios hina qawasun\nIñiqmasinchikkunata yanapasun imapas ruway atisqankupi ñawparinankupaq\nText Qillqakunata hurqunapaq WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) Junio 2014\nAudio Uyarinapaq kaqkunata hurqunapaq WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) Junio 2014\nWILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) Junio 2014