¿Imakunamantam cristianokunaqa lluptinanchik?\nWillakuq | Junio 2008\nLEEY Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) albanés alemán amárico armenio occidental becol birmano checo chichewa chino cantonés (simplificado) chino cantonés (tradicional) chino mandarín (simplificado) chino mandarín (tradicional) chitonga cingalés coreano criollo (Seychelles) criollo haitiano croata danés eslovaco esloveno español estonio ewé finlandés francés ga georgiano griego groenlandés hiligaynon hiri motu holandés húngaro ibo indonesio inglés italiano japonés kikongo kirguís lengua de señas colombiana lenguaje de señas americano lenguaje de señas japonés lenguaje de señas ruso letón lituano luo malayálam malgache maya mizo more noruego oromo osético papiamento (Curazao) persa polaco portugués de Brasil rarotongués rumano ruso samoano sepedi setsuana shona silozi sranangtongo suajili sueco tai tsonga turco twi tártaro ucraniano urdu vietnamita árabe\n“¡Culebrapa miraynin [. . .] runakuna! ¿Pitaq willasurqankichik hamuq castigomanta ayqenaykichikpaq?” (MAT. 3:7.)\n1. Bibliapa nisqanman hina, ¿pikunataq lluptispa lloqsirqaku?\n¿BIBLIAPA nisqanman hina, ¿pikunapa lluptisqanpitaq piensawaq? Ejemplopaq, Joseymi lluptikurqa Potifarpa warmin puñunankupaq pachanmanta hapikuruptin (Gen. 39:7-12). Chaynataq 66 watapim punta cristianokunapas lluptikurqaku, Jesuspa kayna kamachisqanta kasukuspanku: “Jerusalenpa muyuriqninpi tropakunata qawarispaqa [. . .]. Judea lawpi kaqkunaqa orqokunamanyá ayqechunku, Jerusalen llaqtapa chawpinpi kaqkunapas lloqsichunkuyá”, nisqanta (Luc. 21:20, 21).\n2, 3. a) Judiokunapa religionninkupi kamachiqkunawan lluptiymanta Bautizaq Juan rimaspan, ¿ima niytam munachkarqa? b) ¿Imatam Jesuspas Juan hina rimarqa?\n2 Kunan tiempopi cristianokunapas lluptikunanchikmi, ichaqa manam Josey hinaspa punta cristianokuna hinachu. Kayna ‘ayqenamantam’ Bautizaq Juan rimarqa judiokunapa religionninkupi kamachiqkuna payta qawaq riptinku. Paykunam creerqaku mana huchayoq kasqankuta chaymi huchankumanta wanakuytaqa mana piensarqakuchu. Chaymantapas, wakcha runakunatam mana allinta qawaqku huchankumanta wanakusqankuta qawachinankupaq Juanman bautizachikuq riptinku. Chaymi, Juan mana manchakuspa iskay uya kasqankumanta kaynata nirqa: “¡Culebrapa miraynin [. . .] runakuna! ¿Pitaq willasurqankichik hamuq castigomanta ayqenaykichikpaq? Huchaykichikmanta wanakuspayá qawachikuychik vidaykichik tikrasqa kasqanta”, nispa (Mat. 3:7, 8).\n3 Juanqa manam huk lawman lluptinankumantachu rimachkarqa. Aswanqa willachkarqam Diospa piñakuynin asuykamusqanmanta, hinaspa salvakuyta munaspankuqa rurasqankuwanmi wanakusqankuta qawachinanku karqa. Chaynataqmi Jesucristopas religionkunapi punta apaqkunata mana allin rurasqankuta qawachirqa, paykunam Jesusta wañuchiyta munasqankuwan qawachirqaku Diablo taytanku kasqanta (Juan 8:44). Chaymantapas, Juan hinam paykunata nirqa: “Maqta urupa mirayninkuna, ¿imaynataraq lluptiwaqchik Gehenapi juiciomanta?”, nispa (Mat. 23:33, NM). Hinaptinqa ‘Gehenamanta’ Jesus rimaspanqa, ¿imamantam rimachkarqa?\n4. ¿Imatam Jesus niyta munarqa Gehenamanta rimaspan?\n4 Gehenaqa karqa Jerusalenpa murallanmanta hawapi kaq wayqopa sutinmi, chaypim kañarqaku qopakunata hinaspa wañusqa animalkunatapas. Jesusmi chay sutita rimaspan tupachirqa wiñaypaq wañuywan. Chaymi, judiokunapa religionninkupi kamachiqkunaman Gehenamanta mana lluptiy atinankumanta nispanqa, rimachkarqam paykuna wiñaypaq wañunankumanta (Mat. 5:22, 29).\n5. ¿Imaynatam cumplikurqa Juanpa chaynataq Jesuspa willasqanku?\n5 Judiokunapa religionninpi kamachiqkunaqa astawanmi juiciopaq karqaku, Jesusta chaynataq discipulonkunatapas qatikachasqankumanta. Chayraykum, Juanpa chaynataq Jesuspa willasqankuman hina Diospa piñakuyninqa chayaramurqa. Jehová Diospa chay piñakuyninqa karqa Jerusalenpaq hinaspa Judeapi kaq wakin llaqtakunapaqmi, hinaptinqa atirqakum lluptiyta. Diospa piñakuyninmi chayaramurqa, Roma nacionpa tropankuna 70 watapi Jerusalen llaqtata hinaspa templontapas purmarachiptinku. Kayqa Jerusalenpaqmi “llumpa-llumpay ñakariy” karqa, chaypim achkallaña judiokuna wañurqaku hinaspa presochasqapas karqaku. Jerusalenpa purmachisqa kasqanqa qawachinmi kunan tiempopi cristiano tukuqkunata hinaspa huk religionkunatapas imam pasananmanta (Mat. 24:21).\nHamuq tiempopi Diospa piñakuynin\n6. ¿Imataq rikurirqa punta cristianokunapa tiemponpi?\n6 Punta cristianokunamantapas wakinninkuqa Diospa llaqtanmanta lloqsispam contranpi churakurqaku, hinaptinmi hukkunapas paykunata qatirqaku (Hech. 20:29, 30). Jesuspa apostolninkuna kawsaspankuqa chaykuna pasanantaqa manam saqerqakuchu, ichaqa paykuna wañukuptinkum rikurirqaku cristianokunaman rikchakuq achka pantasqa religionkuna. Kunanqa achkallañam kachkan cristianokunaman rikchakuq pantay religionkunaqa, ichaqa manam entiendenakuyta atinkuchu. Bibliam willarqaña iglesiapi sacerdotekuna rikurimunankumanta hinaspam suticharqa “mana allin ruraq runa otaq chinkananpaq kaq runa” nispa, “paytam Señor Jesucristo pasaypaqta chinkachinqa [. . .] paypa kasqan tiempopi” (2 Tes. 2:3, 6-8, NM).\n7. ¿Imanasqataq allin kanman sacerdotekunata “mana allin ruraq runa” nispa sutichayqa?\n7 Sacerdotekunapa mana allin rurasqankunaqa kaykunam: Bibliapa contranpi pantay yachachisqankuna, iglesiapi fiestankuna hinaspa mana allin rurayninkupas, chaykunawanmi millonninpi runakunata engañachkan. Jesuspa tiemponpi judiokunapa religionninkupi punta apaqkunata pasasqanman hinam, kunan tiempopi ‘chinkananpaq kaq runapas’ otaq sacerdotekunapas wiñaypaq puchukachisqa kanqaku (2 Tes. 1:6-9). Ichaqa, ¿imataq pasanqa paykunawan engañachikuq runakunata hinaspa pantasqa religionkunatapas? Kay tapukuyta kutichinapaq, puntata yachasun cristianokunapa tiemponmanta ñawpaqtaraq 607 watapi Jerusalen llaqta puchukachisqa kaptin ima pasasqanmanta.\n“Babilonia llaqtamantayá [. . .] lluptiychik”\n8, 9. a) ¿Imatam Jeremias willanan karqa Babiloniapi preso tarikuq judiokunaman? b) ¿Imaynatam judiokuna lluptirqaku Media hinaspa Persia lawpi kaqkuna Babiloniata puchukachiptinku?\n8 Cristianokunapa tiemponmanta ñawpaqtaraq, 607 watapi Jerusalen puchukachisqa kananmantam Jeremiasqa willakurqaña. Nirqataqmi Diospa llaqtan preso apasqa kananmantapas, ichaqa kutimunankum karqa ‘qanchis chunka watamanta’ (Jer. 29:4, 10). Babiloniapi preso kaq judiokunapaq Jeremiaspa willananqa ancha allinmi karqa. Paykunaqa manam chaypi religionkunawanqa chaqrukunankuchu karqa, chaynapim listo kananku karqa Jerusalenman kutinankupaq hinaspa Diospa nisqan tiempopi cheqap yupaychayta kaqllamanta qallaykunankupaq. Chay tiempom chayaramurqa 539 wata pasayta cristianokunapa tiemponmanta ñawpaqtaraq, Media hinaspa Persia lawmanta kaqkuna Babilonia llaqtata puchukachiptin. Persia lawpi Ciro II sutiyoq reymi kamachirqa llapallan judiokunata llaqtanman kutispanku Diospa templonta kaqllamanta hatarichinankupaq (Esd. 1:1-4).\n9 Chayraykum waranqantin judiokuna llaqtankuman kutirqaku (Esd. 2:64-67). Chaynatam cumplirqaku Babiloniamanta lluptinankupaq Jeremiaspa willakusqanta (leey Jeremias 51:6, 45, 50). Ichaqa, ¿imam pasarqa Jerusalenman hinaspa Juda llaqtaman mana kutiy atiq israelitakunawan? Yuyaq Daniel hina Babiloniapi qepaspankupas, atinmankum karqa Diospa favornin chaskiytaqa. Ichaqa Jerusalenpi kaq cheqap yupaychaytam yanapananku karqa, hinaspa Babiloniapi kaq pantay yupaychaywanpas manam chaqrukunankuchu karqa.\n10. ¿Ima millakuypaq kaqkunatam pantasqa religionkuna rurarqaku?\n10 Kunan tiempopipas wara-waranqantin runakunam pantasqa religionkunapi tarikunku, paykunapa imayna iñisqankum qallarirqa ñawpaq Babilonia nacionpi (Gen. 11:6-9). Kay llapallan pantasqa religionkunatam Biblia sutichan “Hatun Babilonia [. . .], chuchumikakunapa hinaspa kay pachapi millakuypaq kaqkunapa maman”, nispa (Apo. 17:5). Ñawpaq tiempomantaraqmi pantasqa religionkunaqa yanaparqaku kay pachapi kamachiqkunata. Llapallan millakuypaq rurasqankunamantam huchayoq kachkanku, guerrakunapi wara-waranqantin runakunapa ‘wañusqankumanta’ (Apo. 18:24). Chaymantapas, kachkanmi sacerdotekunapa huchapakusqanku hinaspa warmakunata abusasqankupas, chaykuna ruranankutam paykuna ukupi kamachiqkuna saqenku. Hinaptinqa, ¿yanqachu Jehová Diosqa pantasqa religionkunata puchukachinqa? (Apo. 18:8.)\n11. Hatun Babilonia puchukachisqa kanankama, ¿imatam rurananchik cheqap cristianokunaqa?\n11 Cheqap cristianokunaqa yachanchikmi Hatun Babiloniata imam pasananta, chayraykum chaypi kaq runakunaman willananchik. Kaytam rurasun Bibliakunata hinaspa ‘yuyayniyoq confianza sirvientepa’ horqosqanku qellqakunata aypuspa, paykunatam Jesus churarqa ‘imam horapi mikuyta’ qonanpaq (Mat. 24:45). Bibliamanta pipas yachayta munaptinqa, kallpanchanchikmi ñoqanchikwan estudiananpaq chaynapi tiempo kachkaptinraq Hatun Babiloniamanta lloqsinanpaq (Apo. 18:4).\nAyqeychik taytacha-mamacha yupaychaymanta\n12. ¿Ima nintaq Jehová Diosqa Taytacha-mamacha yupaychaymanta?\n12 Chaymantapas, Hatun Babilonia ukupi millakuypaq rurayninkuqa taytacha-mamacha yupaychasqankum. Diospaqqa chay taytacha-mamachakunaqa ‘millakuypaqmi’ (Deu. 29:17). Jehová Diosta kusichiy munaqkunaqa manam yupaychanankuchu taytacha-mamachakunataqa, paymi nin: “Ñoqam Tayta [“Jehová”, NM] Dios kani. Chayna sutiyoq Diosmi kani. Hukkuna adoranankutaqa manam permitisaqchu. Ñoqamanta sapaqta alabanankutaqa manam permitisaqchu”, nispa (Isa. 42:8).\n13. Taytacha-mamacha yupaychayman rikchakuq, ¿ima huk mana allin ruraymantam ayqekunanchik?\n13 Bibliaqa niwanchiktaqmi taytacha-mamacha yupaychayman rikchakuq huk mana allin ruraymantapas, chayqa imatapas llumpayta munapayaymi (Col. 3:5, NM). Otaq hukpa imantapas llumpayta munapayaymi (Exo. 20:17). Satanasman tikrakuq angelmi llumpayta munapayarqa Dios hina kayta chaynataq yupaychasqa kaytapas (Luc. 4:5-7). Chayraykum Jehová Diospa contranpi hatarirurqa hinaspa Evatapas engañarurqa mana mikunanpaq kaqta munarachispa. Chaynataqmi Adanpas, taytacha-mamachata yupaychachkanmanpas hina señoranpa amistadninta puntata maskasqanrayku, kuyakuq Taytanta qepancharurqa. Diospa piñakuynin punchawmanta lluptiy munaqkunaqa, payllatam yupaychananku hinaspa manam imatapas llumpaytaqa munapayananchu.\n14-16. a) ¿Imanasqataq Josey allin ejemplo mana huchapakunapaq? b) Huchapakunapaq munay kaptin, ¿imatam rurananchik? c) ¿Imatam mana ruranachu huchapakuymanta ayqekunapaq?\n14 Leey 1 Corintios 6:18 nisqanta. Joseyta Potifarpa señoran huchallichiyta munaptinmi, Joseyqa lluptikurqa. ¡Mayna allin ejemplom solterokunapaq hinaspa casado cristianokunapaqpas! Joseypa concienciantaqa allintam yanaparqa ñawpaq tiempopi imakuna pasasqanmanta yachasqan, kaymi qawachirqa huchapakuymanta Diospa imayna piensasqanta. Cristianokunaqa huchapakuymanta ayqekunapaq kamachiwasqanchiktaqa kasukunanchikmi, chaypaqqa hukpa señoran otaq qosan munachiq mana allinkunamantam karunchakunanchik. Bibliam niwanchik: “Amayá huchapakuychikchu, millakuypaq kaqkunataqa ruraychikchu, mana allin munaywanqa aysachikuychikchu nitaq intuchikuychikchu, amataqyá imatapas llumpaytaqa munapayaychikchu, kaykunaqa taytacha-mamacha yupaychay hinam. Chaykunamantam Diospa piñakuynin hamunqa”, nispa (Col. 3:5, 6, NM).\n15 Leesqanchikman hinam Pabloqa niwanchik ‘Diospa piñakuynin hamunanmanta’. Kunan tiempopi runakunaqa huchapakuytam munapayanku hinaspam chay munasqankuta ruranku. Chaykunata mana ruranapaqmi Diosta mañakunanchik chuya espiritunwan yanapawananchikpaq. Chaymantapas, Bibliatam estudiananchik, huñunakuyman rinanchik hinaspa predicananchikpas. Chaynapim hinalla ‘chuya espiritupa munasqanman hina kawsaspa aychapa munasqallantaqa mana rurasunchu’ (Gal. 5:16).\n16 Arí, ‘chuya espirituman’ hina kawsayta munaspaqa, manam millakuypaq kaqkunataqa qawanachu. Manataqmi warmiwan otaq qariwan puñuy munachiq kaqkunataqa leenachu, qawanachu nitaq uyarinapaschu. Manataqmi ‘Diosllapaqña kawsaqkunaqa’ chaykunamanta rimanachu nitaq tupa-tupaykachispapas asinachu (Efe. 5:3, 4). Chaynatam kuyakuq Taytanchikman qawachisunchik piñakuyninmanta lluptiy munasqanchikta hinaspa mosoq pachapi kawsay munasqanchiktapas.\nAyqeychik ‘qollqella kuyaymanta’\n17, 18. ¿Imanasqataq ayqekunanchik qollqella kuyaymanta?\n17 Pablom Timoteoman punta cartasqanpi rimarqa sirviente kaq cristianokuna ima yachachikuykunata kasukunankumanta, wakinkuqa yaqachusmi munarqaku iñiq patronninku qollqe qonankuta. Ichapas hukkunaqa iñiqmasinkunata servichikuyta munarqaku kikillankupaq imatapas tarinankupaq. Pablom nirqa ‘Dios serviytaqa’ qollqe tarinapaq mana servichikunamanta. Ichapas chay sasachakuyqa karqa ‘qollqe kuyasqankurayku’, kayqa llapantam sasachanman apukunatapas hinaspa wakchakunatapas (1 Tim. 6:1, 2, 5, 9, 10).\n18 Bibliapi leesqaykiman hina, ¿pimantapas niwaqchu qollqe kuyasqanrayku otaq tukuy imayoq kayta munasqanrayku Dioswan allin kayninta chinkarachisqanmanta? (Jos. 7:11, 21; 2 Rey. 5:20, 25-27.) Pablom Timoteoman qellqaspa nirqa: “Diospa runan qanmi ichaqa kaykunamanta ayqekunayki. Aswanqa, hinalla imatapas allinta ruray, Diosta respetay, iñiyniyoq kay, kuyakuyniyoq, pacienciayoq hinaspa llampu sonqoyoqpas”, nispa (1 Tim. 6:11, NM). Diospa piñakuynin punchawmanta pipas kawsaqlla pasayta munaspaqa, kasukunanmi Pablopa nisqanta.\nAyqeychik “jovenkunapa munapayasqanmanta”\n19. ¿Imatam necesitanku llapallan mozo-sipaskuna?\n19 Leey Proverbios 22:15 nisqanta. Yanqakunallapi piensasqanmi mozo-sipastaqa pantarachinman, ichaqa Bibliapa corregisqanmi yanapan. Paypa tayta-maman mana iñiq kaptinpas, yanapakuytaqa Bibliapim tarinman. Chaynallataqmi experienciayoq iñiqmasinchikkunapa consejo qosqankupas yanapanman. Hinaptinqa, pipas Bibliapa nisqanman hina consejota qoptinqa mozo-sipaskunaqa kasukunanmi, chaynapim kunanpas hinaspa hamuq tiempopipas kusisqa kanqaku (Heb. 12:8-11).\n20. ¿Imatam mozo-sipas ruranan mana allin munaykunamanta ayqenanpaq?\n20 Leey 2 Timoteo 2:20-22 nisqanta. Achka mozo-sipaskunam Bibliapa nisqanta mana kasukuspanku wichiykunku imapipas llallinakuyman, imatapas llumpay munayman, huchapakuyman, qollqella kuyayman hinaspa kusirikuykuna maskaymanpas. Kaykunam ‘jovenkunapa [wakin] munapayasqankuna’, chaymi Bibliaqa niwanchik kaykunamanta ayqekunanchikpaq. Cristiano mozo-sipas chaykunamanta ayqenanpaqqa, cuidakunanmi mana allinkuna maymantaña hamuptinpas. Chaymantapas, allinninpaqmi kanqa sumaq kayniyoq kananpaq Diospa consejo qosqanta kasukusqanqa, chaytaqa ruranqa Diosta ‘limpio sonqolla yupaychaqkuna’ hinam.\n21. ¿Imatam Jesus nirqa qatiqninkunamanta?\n21 Mozo-sipas otaq yuyayniyoqña kaspapas amayá piwanpas engañachikusunchu, chaynapim qawachisun Jesuspa ovejankuna kay munasqanchikta (Juan 10:5). Diospa piñakuyninmanta lluptinanchikpaqqa mana allinkunamantam ayqenanchik, ichaqa manam chayllachu. Chaymantapas cristianokunaqa sumaq kayniyoqkunam kananchik. Qatiqnin estudiopim yachasunchik qanchis sumaq kayniyoqkuna kanamanta. Allinmi kaykunamanta estudiayninchikqa, Jesusmi kaynata prometerqa: “Ñoqam paykunaman qoni wiñay kawsayta chaymi paykunaqa haykapipas mana chinkanqachu, manataqmi pipas qechuwanqachu makiymantaqa”, nispa (Juan 10:28).\n• ¿Imatam Jesus nirqa judiokunapa religionninkupi kamachiqkunaman?\n• ¿Ima peligropim tarikunku wara-waranqantin runakuna?\n• Taytacha-mamacha yupaychayman rikchakuq, ¿ima ruraykunamantam ayqenanchik?\n[12 hinaspa 13 kaq paginakunapi dibujokuna]\n¿Imakunamantam cristianokunaqa ayqekunanchik?\nApachiy Apachiy ¿Imakunamantam cristianokunaqa lluptinanchik?\nw08 1/6 11-15 paginakuna\nDiosqa unanchasqankunapim qawachin yachayniyoq kasqanta\nKEYS TO FAMILY HAPPINESS Imaynatam allichachwan casado vidapi sasachakuykunata\nHechos libropi allin kaq yachachikuyninkunamanta\nSumaq kayniyoq kanapaq hinalla kallpanchakusun\nRomanos sutiyoq cartapa allin yachachikuyninkunamanta\nJehová Diospa kamachiq kasqanta respetasunchik\nAmayá saqesunchu qallariypi kuyakuyninchiktaqa\nText Qillqakunata hurqunapaq WILLAKUQ Junio 2008\nApachiy Apachiy WILLAKUQ Junio 2008\nWILLAKUQ Junio 2008


PASAQ yachachikuypim runakunata sinchi parawan manaña chinkachinanmanta Jehova Diospa nisqanta yachamurqanchik ¿aw?... Diosqa chirapatam puyupi rikurichirqa chayta qawaspa runakuna paypa nisqanta ama qunqanankupaq. Yaqa chaynam Jesuspa qatiqninkunapas Jesusta tapukurqaku: “¿Ima señaltaq qawachinqa chayaramuspa kaypi kasqaykita chaynataq kay tiempopa tukupayninmantapas?”, nispa (Mateo 24:3).\nChayna tapukuptinkum Jesusqa kay pachapi imakuna qawanankumanta qatiqninkunaman willakurqa. Chay willakusqanman hina imapas kasqanta qawaspankum yachananku karqa chayaramusqanta utaq huk simipiqa hanaq pachapi kamachiqña kasqanta.\nChayta allinta yachanankupaqmi Jesusqa nirqaraq: “Qawariychik higos sachatawan wakin sachakunatapas. Chikllimuqta qawaspaykichikqa yachankichikmi tarpuy tiempo hichparamusqanta”, nispa. Arí, imaynam imapas chikllimuqta qawaspaqa yachanchikña tarpuy tiempo chayamunanta, chaynam Jesuspa willakusqankuna cumplikusqanta qawaspapas yachanchikña Diospa piñakuynin punchaw kayllapiña kasqanta (Lucas 21:29, 30).\n¿Imatam Jesusqa yachachichkarqa higos sachapa chikllimusqanmanta rimaspanqa?\nDiospa munaychakuynin chayamunanpaqña kasqanta yachanapaqmi kay qawasqayki dibujokunapi sasachakuykuna kanan karqa. Tukuy chaykunata qawaspaqa yachanañam karqa Jesusqa kay pachapi gobiernokunata chinkachinanpaq hinaña kasqanta.\nSumaqta qaway 245 hinaspa 246 kaq paginapi dibujokunata chaymanta rimarinanchikpaq. Chay dibujokunaqa Mateo 24:6-14 hinaspa Lucas 21:9-11 nisqankunapi willakusqanman hinam kachkan. Chaymantapas qawaytaq sapa dibujopi numerokunata, chay numerokunaman hinam sapakamamanta yachasunchik. Chaynaqa yachaykusunyá Jesuspa willakusqankuna imaynata kunan cumplikusqanmanta.\n1) Jesusmi nirqa: “Qamkunaqa uyarinkichikmi guerrakunamanta hinaspa guerrakuna kasqanmanta [...]. Huk nacionmi peleanqa huk law nacionwan chaynataq huk gobiernopas huk law gobiernowan”, nispa. ¿Uyarirqankichu maypipas guerrakuna kasqanta?... Enteron pachapi punta kaq hatu-hatun guerram karqa 1914-1918 watakama, iskay kaq hatu-hatun guerrañataqmi karqa 1939-1945 watakama. Puntakunataqa manam chayna hatu-hatun guerrakunaqa karqachu, kunanmi ichaqa sapa kuti uyarikun televisionkunapi hinaspa radiokunapi.\n2) Jesusqa nirqataqmi: “Kanqam kaypi chaypi muchuykuna”, nispa. Ichapas yachankiña achka runakuna mikuymanta llumpayta ususqankuta. Waranqantin runakunam sapa punchaw yarqaymanta wañullachkanku.\n3) Chaymantapas Jesusqa nirqam: “Kanqam [...] kaypi-chaypi unquykuna”, nispa. Qayninpa watakunam gripe española nisqanku unquywan 20 millon runakuna wañukurqaku. Kunanqa sida nisqanku unquywanmi aswan achka runakunaraq wañullachkanku. Chaymantapas cancer unquywanmi utaq huk rikchaq unquykunawanmi waranqantin runakuna wañullachkanku.\n4) Jesusqa kaytapas nirqam: ‘Kanqam kaypi-chaypi terremotokuna’, nispa. ¿Imataq terremotoqa?... Chayqa allpa pachapa manchakuypaqta kuyusqanmi, chayna kuyuptinmi wasikuna tuñiptin runakuna wasipa ñitisqan wañullanku. 1914 watamantapacham achka terremotokuna karqa. ¿Uyarirqankichu chayna terremotokunamanta?...\n5) Jesuspa nisqanman hinaqa ‘tukuy mana allinkunapas yapakunantaqmi’ karqa. Chaymi maypiñapas maqakuq piña runakuna hinaspa suwa runakuna runamasinkuta ñakarichichkanku. Manam ñawpaqkunataqa anchachu karqa chaykunaqa.\n6) Chaymantapas Jesusqa nirqataqmi: “Diospa munaychakuyninmanta kay sumaq willakuymi willakusqa kanqa enterollan kay pachapi llapallan nacionpi runakuna yachanankupaq, chayñam tukuy imapas tukunqa”, nispa (Mateo 24:14). Kay ‘sumaq willakuymanta’ ña yachaspaykiqa runamasikimanmi willakunayki. Chayta ruwaspaqa kay willakuy cumplikunanpaqmi yanapakunki.\nAchka runakunam ninku kay rimamusqanchik sasachakuykunaqa ñawpaqkunatapas kasqanta. Ichaqa manam haykapipas chayna llumpa-llumpay sasachakuyqa enteron allpa pachapiqa karqachu. Hinaptinqa, ¿imatataq chaykunawan musyakuchwan?... Kay pachapi tukuy mana allinkuna tukunanpaqña kasqantam hinaspa sumaq huertapi kawsakuy kayllapiña kasqantam.\nJesusqa tukuy chaykunamanta willakuspanpas nirqataqmi: “Hinallayá Diosta mañakuychik ayqinaykichik punchaw ama paranan hinaspa chirinan tiempopi [...] kananpaq”, nispa (Mateo 24:20). ¿Imanasqataq chaynata nirqa?...\n¿Imataq kanman pipas paranan hinaspa chirinan tiempopi ima ñakariymantapas lluptinan kaptinqa?... Llumpaytachá sasachakunman utaq wakinpiqa wañuytapas tarillanman. Mayna llakikuypaqya kanman imapas ruwayllanpi kasqanrayku puntamantaraq mana lluptispan wañuyta tariyninqa ¿aw?...\n¿Ima niytataq Jesusqa munachkarqa paranan hinaspa chirinan tiempomanta rimaspanqa?\nHinaptinqa, ¿ima niytataq Jesusqa munachkarqa ayqinapaqqa ama paranan hinaspa chirinan tiempotaraq suyanamanta rimaspanqa?... Diospa piñakuynin punchawtaraq ama suyaspa kunanmantapuni Jehova Diosta servinanchiktam. Chay punchawtaraq suyaspaqa manam allinchu kasun. Noeypa tiemponpi runakuna hinachá willasqaña kaspapas mana kasukusqanchikrayku wañuypi tukusun.\nQatiqnin yachachikuypim rimasunchik Armagedonwan sutichasqa Diospa piñakuynin punchaw tukuruptin payman sunqu runakunapaq kay pachapi ima kananmanta.\nDiospa piñakuynin punchaw kayllapiña kasqanmantapas rimachkanmi 2 Timoteo 3:1-5 hinaspa 2 Pedro 3:3, 4.


Hechos 11 | Bibliata leenapaq | Musuq pachapi kawsaqkunapaq Diospa palabran\nApostolkunaman Pedropa willasqanmanta (1-18)\nSaulo hinaspa Bernabey Antioquia llaqtapi kasqankumanta (19-26)\nIñiqkunata “Cristopa qatiqnin” nispa chayllaraq sutichasqankumanta (26)\nMuchuy kananmanta Agabo sutiyuq runapa willakusqan (27-30)\n11 Judeapi kaq iñiqkunam apostolkunapiwan uyarirurqaku huk law nacionniyuq runakunapas Diospa palabran chaskikusqankuta. 2 Hinaptinmi Jerusalenman Pedro siqaruptin, ‘qari kayninkutam señalakunanku’ niq runakuna Pedrowan atipanakuyta qallaykurqaku. 3 Paykunam nirqaku: “Mana señalasqa runakunapa wasinman yaykuruspaykim qamqa paykunawan mikurqanki”, nispa. 4 Hinaptinmi Pedroqa tukuy ima pasasqanmanta paykunaman kaynata willarqa: 5 “Jope llaqtapim Diosta mañakuchkarqani, chaymi musquypi hina qawaspay rikurqani linomanta hatun tela hina tawan puntanmanta warkusqa hanaq pachamanta uraykamuchkaqta, chayqa uraykamurqa ñuqapa kasqaymanpunim. 6 Chaypa ukunta sumaqta qawaspaymi rikurqani kay pachapi tawa chakiyuq animalkunata, purun animalkunata, qasqunpa puriq animalkunata chaynataq alton pawaq animalkunatapas. 7 Uyarirqanitaqmi: ‘¡Hatariy Pedro! Chayta nakaspayki mikuy’, nimuwasqantapas. 8 Ñuqañataqmi nirqani: ‘Manapunim chaytaqa ruwaymanchu señor, ñuqallayqa manam haykapillapas mikurqanichu imapas qachachasqa* kaqkunatawan millakuypaq kaqkunataqa’, nispay. 9 Hinaptinmi hanaq pachamanta huktawan nimurqa: ‘Diospa chuyanchasqan kaqkunataqa amañayá “qachachasqam*” niyñachu’, nispa. 10 Chaymantapas huktawanraqmi rimamuqta uyarirqani, hinaptinmi lliw chaykunaqa hanaq pachaman kaqlla huqarisqa karqa. 11 Chay ratollam Cesarea llaqtamanta maskaqniy hamuq kimsa qarikuna samapakusqayku wasipa punkunpi sayachkasqaku. 12 Hinaptinmi Diospa espiritun niwarqa ama imamantapas iskayrayaspa paykunawan rinaypaq. Ñuqawantaqmi rirqaku kay suqta wawqikunapas hinaspam llapayku chay runapa wasinman yaykurqaniku. 13 Paymi willawarqaku wasinpi sayachkaq angel rikuriruspan kayna nisqanmanta: ‘Jope llaqtaman qarikunata kachaspaykiyá Pedrowan sutichasqa Simonta qayachimuy, 14 paymi nisunki qampas hinaspa wasikipi lliw kaqkunapas imata ruwaspa salvasqa kanaykichikmanta’, nispa. 15 Rimayta qallaykuptiyñataqmi chuya espiritu* paykunaman huntaykurqa imaynam ñuqanchikmanpas qallariypi huntaykuwasqanchikman hina. 16 Chaymi yuyarirurqani señorninchikpa nisqanta, payqa sapa kutim nirqa: ‘Juanqariki yakuwanmi bautizarqa*, qamkunam ichaqa chuya espirituwan bautizasqa kankichik’, nispa. 17 Jesucristopi iñiqkunaqa chaskirqanchikmi Diospa mana imallapaq qusqanta, paykunapas ñuqanchik hina chaskichkaptinkuqa, ¿pitaq ñuqaqa karqani Diosta harkakunaypaqqa?”, nispa. 18 Chaykunata uyariruspankum paykunaqa acuerdopiña karqaku*, hinaspam Diosta hatunchaspanku nirqaku: “Chaynaqa, ¡Diosqa munanmi huk law nacionniyuq runakunapas huchankumanta wanakuspa kawsanankuta!”, nispanku. 19 Estebanta wañuchisqanku qipata ñakariy kasqanwanmi kayman-chayman chiqichisqa kaqkuna chayarurqaku Feniciakama, chayarurqakutaqmi Chipremanpas hinaspa Antioquiamanpas, paykunaqa judio runakunallamanmi Diospa palabranmanta willakurqaku. 20 Chipremanta hinaspa Cirenemanta wakin iñiqkunam ichaqa Antioquiaman chayaruspanku griego rimaq runakunaman señor Jesusmanta sumaq willakuyta willakurqaku. 21 Chaymantapas Jehova* Diosmi paykunawan karqa, achkallaña runakunapas iñikuspankum señorninchikman kutirikurqaku. 22 Paykunamanta Jerusalenpi iñiqkuna* yacharuspankum Bernabeyta Antioquiakama kacharqaku. 23 Paykunaman Bernabey chayaruspanmi Diospa ancha kuyakuyninta chaskisqankuta qawaspan kusikurqa, hinaspam llapallanta kallpancharqa tukuy sunqunkuwan kallpanchakuspanku señormanta mana rakikunankupaq. 24 Bernabeyqa karqa chuya espiritupa huntasqan iñiyniyuq allin runam. Chayraykum achkallaña runakuna señorman iñikurqaku. 25 Chaymantam Bernabeyqa Tarso llaqtaman rirqa Saulota maskaq. 26 Tariruspanñataqmi Antioquiaman pusarqa. Hinaptinmi paykunaqa iñiqkunawan* watantin huñunakurqaku hinaspam achkallaña runakunata yachachirqaku. Antioquiapim iñiqkunata Diospa yanapakuyninwan “Cristopa qatiqnin” nispa chayllaraq suticharqaku. 27 Chay punchawkunam Diosmanta willakuqkuna* Jerusalenmanta Antioquiaman rirqaku. 28 Hukninpa sutinmi karqa Agabo, paymi sayarispan chuya espiritu yanapaptin willakurqa enteron pachapi muchuy kananmanta. Arí, chaynamá karqa Claudio sutiyuq runapa tiemponpi. 29 Chaymi iñiqkunaqa tantearurqaku sapakama atisqankuman hina Judeapi yachaq* iñiqkunaman yanapakuyta apachinankupaq. 30 Chaynapim yanapakuyninkuta iñiqkunapi punta apaqkunaman* apachirqaku Bernabeywan hinaspa Saulowan.\n^ Utaq: “Qanrachasqa”.\n^ Utaq: “Qanrachasqam”.\n^ Utaq: “Yakuwan challpurqa”.\n^ Kaypiqa nichkan: “Upallarurqaku”, nispam.\n^ Utaq: “Congregacionkuna”. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.\n^ Utaq: “Congregacionwan”.\n^ Utaq: “Profetakuna”. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.\n^ Utaq: “Tiyaq”.\n^ Utaq: “Ancianokunaman”. Qawaytaq: Palabrakuna entiendenapaq listata.


Mateo 3 | Bibliata leenapaq | Musuq pachapi kawsaqkunapaq Diospa palabran\nLEEY Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) afrikáans albanés alemán aluro amárico armenio aymara azerí azerí (alfabeto cirílico) bassa (Camerún) batako karo batako toba baulé becol bengalí birmano bislama búlgaro camboyano catalán cebuano changana (mozambique) checo chichewa chino cantonés (simplificado) chino cantonés (tradicional) chino mandarín (simplificado) chino mandarín (tradicional) chitonga chitonga (Malaui) chitumbuka chol chuabo cibemba cingalés congo coreano criollo (Seychelles) criollo haitiano criollo inglés (Belice) croata dangme danés dehu efik endebele endebele (Zimbabue) endáu enzema eslovaco esloveno español estonio ewé finlandés fiyiano francés ga georgiano gitonga griego guaraní gujarati gun hebreo hiligaynon hindi hiri motu holandés húngaro ibo ilocano indonesio inglés islandés isoko italiano japonés javanés kabiye kamba kannada kaonde kayin sgaw kazajo kikongo kikuyu kiluba kiniaruanda kirguís kiribatiano kirundi kisi krío kwangalí kwanyama lao lengua de señas argentina lengua de señas boliviana lengua de señas chilena lengua de señas colombiana lengua de señas costarricense lengua de señas ecuatoriana lengua de señas mexicana lengua de señas salvadoreña lengua de señas uruguaya lengua de señas venezolana lengua de signos española lenguaje de señas alemán lenguaje de señas americano lenguaje de señas australiano lenguaje de señas austríaco lenguaje de señas brasileño lenguaje de señas británico lenguaje de señas checo lenguaje de señas chino lenguaje de señas coreano lenguaje de señas croata lenguaje de señas cubano lenguaje de señas de Quebec lenguaje de señas eslovaco lenguaje de señas esloveno lenguaje de señas filipino lenguaje de señas francés lenguaje de señas francés de bélgica lenguaje de señas ghanés lenguaje de señas griego lenguaje de señas guatemalteco lenguaje de señas holandés lenguaje de señas hondureño lenguaje de señas húngaro lenguaje de señas indio lenguaje de señas indonesio lenguaje de señas irlandés lenguaje de señas israelí lenguaje de señas italiano lenguaje de señas jamaicano lenguaje de señas japonés lenguaje de señas keniano lenguaje de señas malasio lenguaje de señas malgache lenguaje de señas mozambiqueño lenguaje de señas neozelandés lenguaje de señas nicaragüense lenguaje de señas nigeriano lenguaje de señas panameño lenguaje de señas paraguayo lenguaje de señas peruano lenguaje de señas polaco lenguaje de señas portugués lenguaje de señas ruso lenguaje de señas sudafricano lenguaje de señas sueco lenguaje de señas suizoalemán lenguaje de señas tai lenguaje de señas taiwanés lenguaje de señas zambiano lenguaje de señas zimbabuense letón lingala lituano luganda lunda luo luvale macedonio macua malayo malayálam malgache maltés mambue-lungu maratí marshalés maya more nepalés nias noruego nyaneka nyungwe oromo osético otetela pangasinán papiamento (Curazao) persa pidgin (islas Salomón) polaco ponapés portugués (Portugal) portugués de Brasil punyabí ronga rumano ruso samoano sango sateré-mawé savante sena sepedi sepulana serbio (alfabeto cirílico) serbio (alfabeto latino) sesoto (Lesoto) setsuana shona silozi sranangtongo suajili suajili (Congo) suati sueco sundanés tagalo tahitiano tai tamil tayik telugu tetun dili ticuna tigriña tivo tojolabal tok pisin tongano totonaco tshiluba tsonga tsotsil turco turcomano tuvaluano twi tártaro ucraniano umbundú urdu uzbeko uzbeko (alfabeto latino) vendal vietnamita wallisiano waray-waray xhosa xitshwa yoruba zapoteco (Istmo) zulú árabe\nBautizaq Juanpa Diosmanta willakusqan (1-12)\n3 Chay punchawkunapim bautizaq Juanqa Judea law chunniqkunapi willakustin purirqa, 2 hinaspam nirqa: “Hanaq pacha Diospa munaychakuynin* hichparamusqanraykuyá huchaykichikmanta wanakuychik”, nispa. 3 Diosmanta willakuq* Isaiasmi Juanmanta kaynata nirqa: “Uyariychik, chunniqpim runa qayakuchkan: ‘¡Jehova* Diospa ñannintayá allichaychik! Purinan ñankunatayá derechaychik’”, nispa. 4 Juanpa pachanmi karqa camellopa pelonmanta, wiqaw watakunanñataqmi karqa qaramanta, mikunanñataqmi karqa aqarway urukuna hinaspa purun abejapa miskinkuna. 5 Runakunañataqmi Jerusalenmanta payman rirqaku, rirqakutaqmi Judeamanta chaynataq Jordan mayupa chimpankunamantapas, 6 hinaspam Jordan mayupi Juanwan bautizachikurqaku*, huchankutapas riqsikuspankum willakurqaku. 7 Bautizasqanman achkallaña fariseokuna* hinaspa saduceokuna* hamusqankuta qawaykuspanmi Juan nirqa: “Venenoyuq culebrapa mirayninkuna, ¿pitaq willasurqankichik Diospa piñakuyninmanta ayqinaykichikpaq? 8 Chaynaqa, ruwasqaykichikwanyá qawachiychik huchaykichikmanta wanakusqaykichikta. 9 Amayá sunquykichikpiqa niychikchu ‘Abrahanmi taytayku’ nispaqa. Diosqa kay rumikunamantapas Abrahanpa churinkunataqa hatarirachinmanmi. 10 Hachaqa ñam sachakunapa sapinman churasqaña kachkan. Chaymi lliw mana allin ruruq sachaqa kuchusqa kaspan ninaman wischusqa kanqa. 11 Ñuqam yakuwan bautizaykichik huchaykichikmanta wanakusqaykichikrayku, qipay hamuqmi ichaqa ñuqamantapas aswan atiyniyuq, manam usutallantapas hurqunaypaq hinachu kani. Paymi chuya espirituwan* hinaspa ninawan bautizasunkichik. 12 Wayrachinanqa makinpiñam kachkan, hinaspanmi erasqanta suma-sumaqta wayrachinqa. Trigotam huqarinqa taqiman, pajatañataqmi kañanqa mana amachay atina ninawan”, nispa. 13 Chaymantam Jesusqa Galileamanta Jordan mayuman rirqa Juanwan bautizachikunanpaq. 14 Ichaqa Juanmi mana munaspan nirqa: “Ñuqam qampa bautizananqa kanay, hinachkaptinchu ¿qamraq ñuqaman hamuwanki?”, nispan. 15 Jesusñataqmi nirqa: “Kunanllayá kachun, chayna mana kaptinqa manam Diospa tukuy munasqantaqa ruwachwanchu”, nispa. Hinaptinmi manaña harkakurqachu. 16 Chaymi Bautizarachikuspan Jesusqa yakumanta chaylla lluqsirqa, hinaptinmi hanaq pacha kicharikuykuptin rikururqa Diospa espiritun paloma hina payman uraykamuchkaqta. 17 Chaymantapas hanaq pachamantam nimurqa: “Paymi churiy, paytam kuyani hinaspapas chaskinim”, nispa.\n^ Utaq: “Yakupi challpuchikurqaku”.


2 Reyes 1 | Chuya Qellqa | Bibliapi librokuna\n1 Rey Acabpa wañukusqan qepallantam Moab nacionniyoq runakuna hoqarikururqa Israel nacionpa contranpi. 2 Samaria llaqtapi yachaq Rey Ocoziasmi palacionpa altosnin ventanamanta wichiykamuspan onqorurqa chaymi runankunata qayaspan nirqa: —Rispaykichikyá Ecron llaqtapi Baal-zebub sutiyoq taytachata tapumuychik kay onqosqaymanta sanoyasaqchus icha manachus. 3 Hinaptinmi Tisbe llaqtayoq Eliasta Tayta Diospa angelnin nirqa: —Riyá Samaria llaqtapi yachaq reypa kachasqan runakunawan tupamuq hinaspayá nimuy: “Israel nacionpiqa manachum karqa Dios chaynapi Ecron llaqtapi kaq Baal-zebub sutiyoq taytachataraq tapuchimunaykichikpaq” nispa. 4 Hinaspapas nimuytaqyá ñoqa Tayta Diospa kayna nisqayta: “Onqosqayki camaykimantaqa manañam hatarinkiñachu aswanqa wañunkipunim” nispa. Chaymi Elias chaynata nimurqa. 5 Kachasqan runakuna reyman kutiruptinmi paykunata tapurqa: —¿Imanasqataq kutiramunkichik? —nispa. 6 Chaymi paykuna nirqa: —Huk runawan tuparuptiykum niwarqaku: “Kachamusuqnikichik reyman kutirispayá Tayta Diospa niwasqanta kaynata nimuychik: ‘¿Israel nacionpiqa manachum karqa Dios chaynapi Ecron llaqtapi kaq Baal-zebub tayta- chataraq tapuchimunaykichikpaq? chaynaqa onqosqayki camaykimantaqa manam hatarinkiñachu, aswanqa wañunkipunim’ nispa.” 7 Hinaptinmi reyñataq paykunata tapurqa: —Tupasqaykichik hinaspa chayna willasuqnikichik runaqa ¿imaynataq karqa? —nispa. 8 Chaymi paykunañataq nirqa: —Payqa karqa pelomanta pachayoqmi chaynataq qaramanta rurasqa correawan weqawninpas watasqam —nispa. Chaymi reyñataq nirqa: —Payqa Tisbe llaqtayoq Eliasmi —nispa. 9 Hinaspam capitanta pichqa chunka runankunatawan kacharqa. Eliasñataqmi tiyachkarqa moqopi chaymi capitan niykurqa: —Diospa runan, qamtam rey nimusunki: “Hamuway” nispa. 10 Chaymi pichqa chunka kamachiq capitanta Elias nirqa: —Diospa runan kaptiyqa cielomanta nina uraykamuspayá qamtawan pichqa chunka runaykikunata ruparuchun —nispa. Cielomanta Diospa kachamusqan nina uraykamuspanmi capitantawan pichqa chunka runankunata ruparurqa. 11 Reymi kacharqa huk capitantaña pichqa chunka runankunatawan. Paypas Eliastam nirqa: —Diospa runan, qamtam rey nimusunki: “Chaylla hamuway” nispa. 12 Chaymi Eliasñataq nirqa: —Diospa runan kaptiyqa cielomanta nina uraykamuspayá qamtawan pichqa chunka runaykikunata ruparuchun —nispa. Cielomanta Diospa kachamusqan nina uraykamuspanmi capitantawan chaynataq pichqa chunka runankunata ruparurqa. 13 Yapatawanmi kacharqa kimsa kaq capitanta pichqa chunka runankunatawan chaymi Eliaspa kasqanman chayaruspan paypa qayllanpi qonqorakuykurqa hinaspam ruegakurqa: —Diospa runan, ruegakuykim vidallaytawan kay pichqa chunka serviqnikikunapa vidanta allin ñawikiwan qawarinaykipaq. 14 Ñam iskay kutikamaña cielomanta nina uraykamuspan punta hamuq capitankunatawan pichqa chunka runankunata ruparun. Vidallaykutaqa allin ñawikiwanyá qawariy —nispa. 15 Hinaptinmi Eliasta Tayta Diospa angelnin nirqa: —Paywan riy, amayá paytaqa manchakuychu —nispa. Chaymi Elias hatarispan capitanwan kuska reyman rirqa. 16 Chayaruspanmi reyta nirqa: —Tayta Diosmi kaynata nisunki: “Ecron llaqtapi Baal-zebub taytachata tapuchimunaykipaqqa ¿manachum Israel nacionpiqa karqa Dios paypa imam ninanta tapuchimunaykipaq? chaynaqa onqosqayki camaykimantaqa manam hatarinkiñachu aswanqa wañunkipunim” nispa. 17 Eliaswan Tayta Diospa nichisqanman hina Ocozias wañuruptinmi paypa wawqen Joramña gobiernarqa Ocoziasqa mana churiyoq kasqanrayku. Gobiernaytaqa qallarirqa Josafatpa churin Joram iskay watamanña Juda nacionpi gobiernachkaptinmi. 18 Ocoziaspa wakin rurasqankunaqa Israel nacion reykunapa wakin rurasqanmanta willakuq libropim qellqasqa kachkan.


Esdras 1 CQ12 - Profeta Jeremiasnintakama Tayta Diospa - Bible Search\nRey Ciropa kamachikusqanmanta\n(2 Cr 36.22-23)\n1-Profeta Jeremiasnintakama Tayta Diospa nisqan cumplikunanpaqmi, Persia nacionpi rey Ciropa munaychakusqan punta kaq watapi, rey Ciropa sonqonman kay munakuyta Tayta Dios churarqa, lliw munaychakuyninpi runakunaman kay decretota simiwan hinaspa cartakunawan kaynata nimunankupaq:\n2-Persia nacionpa reynin Cirom kaynata nin: Hanaq pachapi Tayta Diosmi kay pachapi nacionkunata qowarqa, hinaspam Judá nacionpi kaq Jerusalén llaqtapi templota hatarichipunaypaq kamachiwarqa.\n3Chaynaqa, qamkuna ukupi pipas Tayta Diospa llaqtan kaspaqa, Judá nacionpi kaq Jerusalenman kutichun, Tayta Diosmi paywan kanqa, hinaspayá Israelpa yupaychasqan Tayta Diospa templonta hatarichimuchun, payqa Jerusalén llaqtapim yachakun. 4Judiokunamanta maymi yachasqankupi qepaqkunatañataqmi kamachini haykam riqkunata qoriwan, qollqewan, imapas kapuqninkuwan hinaspa animalkunawan yanapanankupaq; kamachinitaqmi Jerusalenpi Tayta Diospa templonpaq sonqonkumanta ofrendakunata qonankupaqpas.\nIsraelpa mirayninkuna Jerusalén llaqtaman kutisqankumanta\n5Jerusalén llaqtapi Tayta Diospa templon ruwaq rinankupaqmi Judá ayllupa chaynataq Benjamín ayllupa kamachiqninkunawan sacerdotekuna hinaspa levitakuna hatarirqaku, hatarirqakutaqmi haykam Tayta Diospa sonqochasqan runakunapas paykunawan rinankupaq. 6Muyuriqninpi llaqtakunañataqmi yanaparqaku qoriwan qollqewan, imapas kapuqninkunawan, animalkunawan, alhajakunawan chaynataq munasqankuman hina ofrendakunawanpas. 7Rey Nabucodonosormi Jerusalenpi Tayta Diospa templonmanta apaspan diosninkunapa templonman churasqan serviciokunatam rey Ciro hurqomurqa, 8hinaspanmi tesorero Mitridateswan yupachispan kutiykachirqa Judá nacionpa kamachiqnin Sesbasarman.\n9Yupasqankum kaykuna karqa: Qorimanta kimsa chunka tazonkuna, qollqemanta waranqa tazonkuna, iskay chunka isqonniyuq cuchillokuna, 10qorimanta kimsa chunka vasokuna, qollqemanta tawa pachak chunka vasokuna hinaspa tukuy rikchaq waranqa serviciokuna.\n11Qorimanta, qollqemanta llapallan serviciokunam karqa pichqa waranqa tawa pachaknin. Chaykunatam Sesbasar aparqa Babilonia nacionmanta Jerusalenman kutiqkunawan.


1914 watapi enteron Pachapi punta kaq Guerram sutillata qawachirqa Biblia Estudiaqkuna guerraman mana risqankuta (Is. 2:2-4; Juan 18:36; Efes. 6:12). ¿Imaynam tarikurqaku Gran Bretaña nacionpi Diospa serviqninkunaqa?\n1916 watapim Ley de Servicio Militar nisqa kamachirqa 18 watankumanta 40 watayoqkama lliw solterokuna soldado kanankupaq. Gran Bretañapiqa chay watapim chayllaraq qallarirqa chay kamachikuyqa. Chay kamachikuyqa soldado mana kanankupaqmi saqeq “religionninrayku otaq conciencianrayku” mana atiqkunata. Chaypi gobiernom juezkunata churarurqa pikuna soldado otaq mana soldado kanankumanta tanteanankupaq, imayna hinaspa haykapikama servinankumanta tanteanankupaq.\nPisi tiempollamantam 40 Biblia Estudiaqkuna presochasqa karqaku, 8 iñiqmasinchikkunañataqmi Franciapi peleanankupaq apasqa karqaku. Chay mana allin ruwasqankumantam, Gran Bretañapi iñiqmasinchikkuna kamachiq Herbert Asquith runaman huk cartata aparachirqaku 5.500 iñiqmasinchikkunapa firmasqankutawan, chaynapi mana acuerdopi kasqankuta qawachinankupaq.\nChaymantañataqmi yacharurqaku Franciapi kaq chay 8 iñiqmasinchikkuna mana peleasqankurayku wañuchisqa kanankumanta. Ichaqa wañuchinankupaqña kachkaptinkum, 10 wata preso kaspanku llumpay llamkanankupaq kamachisqa karqaku, chaymi Inglaterraman kutirachispanku presota hina llamkachirqaku.\nHinalla guerra kasqanraykum casarasqa qarikunapas peleanankupaq kamachisqa karqaku. Manchester (Inglaterra) lawpim juzgasqa karqa Henry Hudson sutiyoq medico iñiqmasinchik, payta imayna juzgasqankuman hinam hukkunatapas juzgananku karqa. 1916 watapa 3 kaq punchaw agosto killanpim juezkunaqa payta tumparqaku hinaspapas qollqeta qonanpaqwan peleaq rinanpaqmi kamachirqaku. Chay tiempollapitaqmi Edimburgo (Escocia) lawpi 25 watanpi James Frederick Scott iñiqmasinchik juzgasqa kaspan mana tumpasqachu karqa, payqa colportormi karqa (chaynatam precursorkunata suticharqaku). Juezkunapa chayna juzgasqankuwanqa manam gobiernoqa acuerdopichu karqa, ichaqa saqerurqakum Londres lawpi Herbert Kipps iñiqmasinchikpa juzgasqankuta astawan qawanankupaq. Payqa tumpasqam karqa hinaspapas qollqeta qonanpaqwan peleaq rinanpaqmi kamachisqa karqa, payta imayna juzgasqankuman hinam hukkunatapas juzgananku karqa.\n1916 watapa septiembre killanpiqa, 264 iñiqmasinchikkunañam soldado mana kanankupaq mañakurqaku. Paykunamantam 5 iñiqkuna chaskirqaku, 154 iñiqkunañataqmi “llaqtankupaq llamkaykunata ruwanankupaq” kamachisqa karqaku, 23 iñiqkunañataqmi mana peleaq soldadokuna kanankupaq kamachisqa karqaku, 82 iñiqkunatañataqmi peleaq rinankupaq aparqaku, paykunamanta wakinkunatam ñakarichirqaku kamachisqankuta mana kasukusqankurayku. Chayna ñakarichisqa kasqankumantam runakuna contranpi churakurqaku, chaymi gobiernoqa chay iñiqmasinchikkunata carcelmanta aparqaku llaqtapaq llamkaykunata ruwanankupaq.\nEdgar Clay hinaspa Pryce Hughes iñiqmasinchikkunam Gales llaqtapi llamkarqaku yaku qocharayananpaq ruwaypi, Pryce Hughes iñiqmasinchikqa watakuna pasaptinmi Gran Bretañapi Betel wasimanta encargakuq karqa. Herbert Senior iñiqmasinchiktañataqmi Wakefield (Yorkshire, Inglaterra) lawpi carcelman aparurqaku, paymi Franciapi peleananpaq huk kaqnin kamachisqa karqa. Wakinkunañataqmi llumpayta llamkarqaku manchakuypaq Dartmoor (Devon, Inglaterra) law carcelpi, chaypim aswan achka karqa concienciankurayku mana soldado kaqkuna.\nFrank Platt iñiqmasinchikpas llumpay ñakarichisqam karqa guerrapi mana peleayta munasqanrayku. Atkinson Padgett iñiqmasinchiktapas autoridadkunam llumpayta ñakarichirqaku guerrapi mana peleayta munaptin.\nChay tiempopi iñiqmasinchikkuna imanasqa cristianokuna guerrapi mana chaqrukunankumanta allinta mana yachaspankupas, Jehova Diosta kusichinankupaqmi kallpanchakurqaku. Kaypi rimamusqanchik cristianokunaqa qatipakunapaq hinam ‘sasachakuykuna’ kaptinpas iñiyninkupi allinta takyarqaku (Apoc. 3:10). (Gran Bretaña nacionpi waqaychasqa kaqkunamanta.)\n¿Chayna kasqaykuqa sasachanmanchu autoridadkunata?


MATEO 1 | QUEAYA87 Bible | YouVersion\nJesucristopa ñawpaq abuelonkuna\n1Abrahampawan Davidpa mirayninmanta kaq Jesucristopa abuelonkunam kaykuna:\n2Abrahanmi karqa Isaacpa taytan, Isaacñataq Jacobpa taytan, Jacobpas karqa Judapawan wawqenkunapa taytanmi. 3Juda sutiyoq runam karqa Farespapiwan Zarapa taytan, mamanñataqmi karqa Tamar. Faresmi karqa Esrompa taytan, Esromñataqmi Arampa taytan. 4Aranmi karqa Aminadabpa taytan, Aminadabñataq Naasonpa taytan, Naasonpas karqa Salmonpa taytanmi. 5Salmonmi karqa Boozpa taytan, Rahabñataqmi karqa maman. Boozmi karqa Obedpa taytan, Rutñataqmi karqa maman. Obedmi karqa Isaipa taytan. 6Isaimi karqa Rey Davidpa taytan, Davidñataqmi karqa Salomonpa taytan, Salomonpa mamanqa karqa wañukuq Uriaspa warminmi.\n7Salomonmi karqa Roboampa taytan, Roboamñataq Abiaspa taytan, Abiasñataqmi karqa Asapa taytan. 8Asam karqa Josafatpa taytan, Josafatñataq Jorampa taytan, Joramñataqmi karqa Uziaspa taytan. 9Uziasmi karqa Jotampa taytan, Jotamñataq Acazpa taytan, Acazñataqmi karqa Ezequiaspa taytan. 10Ezequiasmi karqa Manasespa taytan, Manasesñataq Amonpa taytan, Amonñataqmi karqa Josiaspa taytan. 11Josiasmi karqa Jeconiaspapiwan wawqenkunapa taytan Israel runakuna Babiloniaman preso pusasqa kasqanku tiempopi.\n12Chay tiempomantañataqmi Jeconias karqa Salatielpa taytan, Salatielñataq Zorobabelpa taytan. 13Zorobabelmi karqa Abiudpa taytan, Abiudñataq Eliaquimpa taytan, Eliaquimñataqmi karqa Azorpa taytan. 14Azormi karqa Sadocpa taytan, Sadocñataq Aquimpa taytan, Aquimñataqmi karqa Eliudpa taytan. 15Eliudmi karqa Eleazarpa taytan, Eleazarñataq Matanpa taytan, Matanñataqmi karqa Jacobpa taytan. 16Mariapa qosan Joseypa taytanmi karqa Jacob, Mariañataqmi karqa Cristowan sutichasqa Jesuspa maman.\n17Chaynaqariki Abrahanmanta Davidkama llapallan miraykunaqa karqa chunka tawayoq miraykunam, Davidmanta Israel runakuna Babiloniaman preso pusasqa kasqanku tiempomantañataqmi karqa chunka tawayoq miraykuna, chayna chunka tawayoq miraytaqmi karqa Babiloniaman Israel runakuna preso pusasqa kasqanku tiempomanta Cristo nacenankamapas.\n18Jesucristopa nacekusqanqa kaynam karqa: Mariam Joseywan casarakunanpaq rimapayasqaña karqa, manaraq kuska kachkaptinkum Maria wiksayakururqa Chuya Espiritupa atiyninwan. 19Joseymi justo runa kasqanrayku Mariata juicioman churayta mana munarqachu, aswanqa upallallam rakikuruyta munarqa. 20Chaynata piensachkaptinmi mosqoyninpi rikuriykurqa Señorpa angelnin hinaspam nirqa:\n—Davidpa miraynin Josey, ama manchakuychu Mariawan casarakuyta, payqa wiksayakurun Chuya Espiritupa atiyninwanmi. 21Qari wawatam wachakunqa, paytam sutichanki Jesuswan, paymi runankunata salvanqa huchankumanta.\n22Tukuy kaykunam pasakurqa Diosmanta willakuqpa kayna nisqan cumplikunanpaq:\n23Doncellam wiksayakuruspan wachakunqa qari wawata.\n“Emanuel” nispam sutichanqaku chay wawata\nKayqa: “Diosmi ñoqanchikwan” ninanmi.\n24Puñusqanmanta rikcharispanmi Josey rurarqa angelpa kamachisqanta hina hinaspam Mariawan casarakurqa. 25Ichaqa manam kuskachu puñurqaku wawan wachakunankama, wachakuruptinñam suticharqa Jesuswan.\nLearn more about Quechua Ayacucho Bible 1987


balam némişqa gep añlimaysen? (spensér conson) :élkitab tori balam némişqa gep añlimaysen? (spensér conson)\nbaşbet / uyğurçe • perzent terbiyisige a’it kitablar • til • riğbetlendürüş türidiki eserler • şincañ pen-téxnika neşriyati • şincañ xelq neşiriyati • neşiriyatlar / balam némişqa gep añlimaysen? (spensér conson)\nismi balam némişqa gep añlimaysen?\ntüzgüçi spensér conson\nneşiriyat şincañ xelq neşriyati, şincañ pen-téxnika neşriyati\nbet 125 bet\nçoñluqi 62 MB\nyürikiñde kim bar cananim (ablacan bovaqi)\nبالام نېمىشقا گەپ ئاڭلىمايسەن؟ (سپەنسېر جونسون)\nqur’an kerim tepsiri-ibini kesir (5-qsim)\nşerqiy türkistan tarixi (muhemmed imin buğra)\nqiz keltürüş kélişimi (tor povséti)-ğeyret


LEEY Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) afrikáans albanés alemán amárico armenio becol birmano cebuano checo chichewa chino cantonés (simplificado) chino cantonés (tradicional) chino mandarín (simplificado) chino mandarín (tradicional) chitonga cingalés coreano croata danés efik endonga eslovaco esloveno español estonio finlandés francés ga georgiano guaraní hiligaynon holandés húngaro ibo indonesio inglés italiano japonés kikongo kirundi kwangalí lituano luo malgache maltés noruego osético otetela pangasinán polaco portugués de Brasil rarotongués rumano ruso samoano sepedi sesoto (Lesoto) setsuana shona silozi sranangtongo suajili sueco tagalo tai tongano tshiluba tsonga turco twi ucraniano vendal vietnamita árabe\nYUYAQYASQAQA cuerpom nanan, tullum katkatatan, karutam uyarinchik, manam allintañachu rikunchik . . ., chaytaqa manam pipas munanchikchu. ¿Chaynachu tarikunki? Ichapas tapukunki: “¿Imanasqataq yuyaqyani? ¿Imanasqam Diosqa kaynata unanchawarqa?”, nispa. ¡Kusikuy, manam chayna kanapaqchu unanchawarqanchik! Diosqa ancha kuyawasqanchikraykum yuyaqyayta wiñaypaq chinkachinqa. ¿Cheqapchu chay kanman? Qawaykusun Job 33:24, 25 nisqanta.\nPiensay Diosman sonqo Job runapi, paytam Dios anchata kuyarqa. Job mana musyakuchkaptinmi Satanas nirqa Dios imatapas qoptillan servisqanta. Diosmi ichaqa yacharqa Job payman sonqo kasqanta, yacharqataqmi ima ñakariymantapas libranantaqa. Chaymi saqerqa chupuman rikchakuq onqoywan “chaki pIantanmanta” “uma puyukninkama” Diablo ñakarichinanpaq (Job 2:7). Cuerponta ururuptinmi qarapasqa aychan yanayaruspan pelarikurqa (Job 7:5; 30:17, 30). Mayna nanaypiraq tarikurqa, ichaqa hinallam Jehová Diosman sonqo karqa. Chaymi kawsanankama Diosta mana qepanchananmanta nirqa (Job 27:5).\nIchaqa, wañunantaña piensaspanmi kikillanpi hinaspa allin ruraq kasqanpi llumpayta piensaspan ‘Jobqa mana huchayoqpaq hapikuspan Diosman’ tumparqa (Job 32:2). Jehová Diosmi Eliuntakama Jobta corregirqa chayna piensasqanmanta, ichaqa nirqam ‘sepulturaman ama yaykunanpaq’ “huk pagota” chaskinanmanta. Nirqataqmi mozo kasqanpi hinaraq ‘aychanpas rikurinanmanta’ (Job 33:24, 25). Chaymanta yachasqanqa maynatachá Jobta kusichirqa. Pantasqanmanta wanakuptinqa Diosmi “pagota” chaskinman karqa hinaspa ñakarisqanmanta libranman karqa. *\nJobqa llampu sonqo kaspanmi pantasqanta reqsikuspan wanakurqa (Job 42:6). Huchanta pampachananpaq hinaspa allinyananpaqmi Jobpa animal kañapusqanta Jehová Dios chaskirqa. Chaymantam Jehová Diosqa Jobta bendecirqa “ñawpaq watakunamantapas aswanraq” (Job 42:12-17). ¿Imaynata? Llumpay onqoyninmanta sanoyachispanmi ‘aychanta rikurichirqa mozo kasqanpi hinataraq’. ¡Mayna kusikunapaqmá chayqa!\nChaywanpas animal kañasqanqa huk tiempollam yanaparqa, hinallam pantaq kaspa wañurqa. Ichaqa kanraqmi Jobpa qosqanmanta aswan chaninniyoq pago. Chayqa Cristopa rantinchikpi wañusqanmi, Jehová Diosmi kuyawasqanchikrayku qowarqanchik (Mateo 20:28; Juan 3:16). Cristopa wañusqanpi iñiqkunatam Diosqa suma-sumaq Allpa pachapi wiñaypaq kawsachinqa, chaypiqa manam yuyaqyay kanqañachu. ¿Imatam rurachwan ‘mozo kasqanchikpi hinaraq’ aychanchik kananpaq? Kay tapukuypa kutichiyninta Bibliapi maskanaykipaqmi kallpanchaykiku.\n^ par. 5 Librasqa kanapaq ‘pagaymanta’ nispanqa hebreo rimaypim nichkan imatapas tapaymanta (Job 33:24). Jobpa huchanta pampachananpaqmi Diosqa pagota chaskirqa, ichapas animalta kañapurqa (Job 1:5).\nApachiy Apachiy Mozo-sipasyanapaq tiempo chayamuptin\nw11 1/7 22 página


¿Imaynatam Jesuspa wañukusqanta yuyariyqa yanapawanchik? | Estudio\nWillakuq (huñunakuypi estudianapaq) | Enero 2018\nLEEY Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) acholi akha aucano batak simalunguno batako karo batako toba baulé biak bislama camboyano chin haka chokue chopi chuabo chuukés criollo (Seychelles) criollo mauriciano dayaco engayú dehu endáu galés groenlandés hmong (blanco) iban ibinda inglés javanés kachin kayin sgaw kazajo kikongo kimbundu kisi krío lao lhukonzo lomue macua maltés mapudungun mizo navajo nias niueano nyaneka nyungwe quichua (Chimborazo) quichua (Imbabura) rarotongués romaní (Macedonia) romaní (sur de Grecia) romaní de Macedonia (alfabeto cirílico) runyankore rutoro sanguir saramacano sena sundanés tahitiano uigur (alfabeto cirílico) umbundú urdu uruund wallisiano wayuunaiki xitshwa ñemba\nJesuspa wañukusqanta yuyarispayá huk sunqulla kasunchik\n‘¡Mayna sumaqmi, mayna munayllapaqmi wawqi-panikunapa huk sunqulla kawsakuyninkuqa!’ (SAL. 133:1).\nTAKIKUNA: 18, 14\n¿Imaynatam Jesuspa wañukusqanta yuyariyqa sapakamata yanapawanchik?\n¿Imaynatam Jesuspa wañukusqanta yuyariyqa yanapawanchik iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kananchikpaq?\n¿Imaynatam Jesuspa wañukusqanta yuyariyqa kallpanchawanchik huk sunqulla kananchikpaq?\n1, 2. ¿Imapaqmi 2018 watapi huñunakusunchik hinaspa imanasqam ancha chaninniyuq chay huñunakuyqa? (Qaway kay paginapi fotota).\nINTI siqaykuytam 2018 watapa 31 marzo killanpi, wara-waranqantin Diosta yupaychaqkuna hinaspa allin sunquyuq runakuna huñunakusunchik Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq. Kay huñunakuytaqa watapim huk kutillata ruwanchik, manam haykapipas chayna achka runakunaqa enteron pachapiqa huñunakunchikchu.\n2 Jehova Dioswan Jesusqa anchatam kusikunku wara-waranqantin runakuna enteron pachapi chay punchaw huñunakuptinchik. Bibliaqa nirqañam ‘mana pipa yupay atinan achkallay-achka runakuna’ ‘llapallan nacionkunamanta, castakunamanta, llaqtakunamanta hinaspa tukuy rikchaq rimayniyuqkunamanta’ kaynata ninankumanta: “Salvasqaqa kanchik kamachinapaq tiyanapi tiyaq Diosninchikpa hinaspa malta carneropa yanapawasqanchikwanmi”, nispa (Apoc. 7:9, 10). Sapa watam wara-waranqantin runakuna kay huñunakuypi Jesuspa wañukusqanta yuyarinchik hinaspa Jehova Diostapas hatunchanchik, chayqa ancha kusikunapaqmi.\n3. ¿Ima tapukuykunamantam yachasunchik?\n3 Kay yachachikuypim tawa tapukuykunamanta yachachkasun. 1) ¿Imakunatam ruwananchik Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchaw manaraq chayamuchkaptin hinaspa imaynatam yanapachikuchwan? 2) ¿Imanasqam Jesuspa wañukusqanta yuyariyqa yanapawanchik Diosta yupaychaqkuna huk sunqulla kananchikpaq? 3) ¿Imaynatam yanapakuchwan iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kananchikpaq? 4) ¿Chayamunqachu punchaw Jesuspa wañukusqanta manaña yuyarinanchikpaq? Chayna kaptinqa, ¿haykapim chayqa kanqa?\n¿IMAKUNATAM RUWANANCHIK JESUSPA WAÑUKUSQANTA YUYARINAPAQ PUNCHAW MANARAQ CHAYAMUCHKAPTIN?\n4. ¿Imanasqataq tukuyta ruwananchik Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq huñunakuyman rinapaq?\n4 ¿Imanasqam rinanchikpuni Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq huñunakuymanqa? Huñunakuykunaman rispam Diosta yupaychanchik. Jehova Dioswan Jesusqa manam qunqankuchu sapa wata chay huñunakuyman rinanchikpaq kallpanchakusqanchiktaqa. Munanchikmi chay huñunakuypi Jehova Dioswan Jesus qawawaspanchik kusisqa kanankuta, ichapas llumpayta unquspanchik utaq huk sasachakuy kaptin manapas atisunchu chay huñunakuyman riyta, chayna kaptinpas kallpanchakunanchikmi. Kay huñunakuy ancha chaninniyuq kasqantam qawachisun chaypi kananchikpaq tukuy imata ruwasqanchikwan, chaynapi Jehova Dios sutinchikta libronpi qillqananpaq. Chay libronpiqa wiñaypaq kawsanankupaq runakunapa sutinmi kachkan (Mal. 3:16; Apoc. 20:15).\n5. Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchaw manaraq chayamuchkaptin, ¿imaynatam yachachwan iñiyninchikpi allin utaq mana allin kasqanchikta?\n5 Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchaw manaraq chayamuchkaptinmi, tiempochakunanchik Diosta mañakunanchikpaq hinaspa Diosman sunqu kasqanchik imayna kasqanta qawakunanchikpaq (qaway 2 Corintios 13:5). ¿Imaynatam chayta ruwachwan? Pablom nirqa: “Hinallayá qawakuychik iñiynikichikpi allin utaq mana allin kasqaykichikta yachanaykichikpaq”, nispa. Chaymi tapukunanchik: “¿Jehova Diospa akllasqan llaqtapi kasqaymantachu mana iskayrayani? ¿Kallpanchakunichu Diospa munayninmanta allin willakuykunata runakunaman willakunaypaq hinaspa yachachinaypaq? ¿Qawachinichu imapas ruwasqaywan tukupay punchawkunapiña kawsasqanchikta hinaspa satanaspa munaychakuynin tukunanpaq kayllapiña kasqanmanta? ¿Hinallachu Jehova Diospi hinaspa Jesuspi hapipakuchkani Diosta yupaychanaypaq tanteakusqay punchawpi hina?”, nispa (Mat. 24:14; 2 Tim. 3:1; Heb. 3:14). Kay tapukuykunapi yuyaymanaymi yanapawasun imayna kasqanchikta qawakunapaq.\n6. (1) ¿Imata ruwaspallanchikmi wiñay kawsayta chaskisun? (2) ¿Imatam punta apaq iñiqmasinchik sapa wata ruwan Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchaw manaraq chayamuchkaptin? (3) ¿Imaynatam qatipakuchwan?\n6 Jesuspa wañukusqan punchawta suyaspanchikmi, chaymanta rimaq qillqanchikkunata ñawinchaspa yuyaymanananchik (qaway Juan 3:16; 17:3). Jehova Diosta allintapuni riqsispa hinaspa Jesuspi iñispallam wiñaypaq kawsakuyniyuq kasun. Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchaw manaraq chayamuchkaptinmi, Jehova Diosmanta hinaspa Jesusmanta yachachiq qillqakunata sapanchikpi estudiachwan. Punta apaq iñiqmasinchikmi, achka watakunaña huñun Jesuspa wañukusqanmanta rimaq Willakuq qillqanchikkunata hinaspa imayna Jehova Dioswan Jesus kuyawasqanchikmanta rimaq qillqakunatapas. Sapa watam, chay punchaw manaraq chayamuchkaptin iñiqmasinchikqa chay huñukusqan qillqakunata ñawinchaspan yuyaymanan. Chaymantapas, chay huñukusqan qillqakunamanmi huk-iskay yachachikuykunata yapan. Chay qillqakunata ñawinchasqan, Jesuspa wañukusqan punchawpaq bibliata ñawinchasqan hinaspa yuyaymanasqanmi sapa wata mana yachasqankunata astawan yachananpaq yanapan. Chaymantapas, Diosta hinaspa Jesusta astawan kuyasqanmantam musyakun. Iñiqmasinchikpa chayna ruwasqanman hina ruwaspanchikqa ñuqanchikpas astawanmi kuyasun Jehova Diostawan Jesusta.\nJESUSPA WAÑUKUSQANTA YUYARIYQA HUK SUNQULLA KANANCHIKPAQMI YANAPAWANCHIK\n7. (1) ¿Imatam Jesusqa taytanta mañakurqa? (2) ¿Imaynatam yachanchik Jehova Diosqa Jesuspa mañakusqanta uyarisqanmanta?\n7 Apostolninkunawan Jesus santa cenata ruwasqanku qipatam, Jesusqa taytanta mañakurqa. Chaypim qatiqninkunapaq mañakurqa taytanwan huk sunqulla kasqankuman hina qatiqninkunapas huk sunqulla kanankupaq (qaway Juan 17:20, 21). Jehova Diosqa churin Jesuspa mañakusqantam uyarirqa. Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchawqa yanapawanchikmi huk sunquña kananchikpaq. Chay punchawqa, tukuy rikchaq waranqantin runakunam enteron allpa pachapi Jesusta yuyarinapaq huñunakunchik, chaywanmi qawachinchik Jehova Diosqa Jesusta kachamusqanmanta mana iskayrayasqanchikta. Wakin llaqtakunapiqa huk rikchayniyuq runakunaqa huk religionniyuqlla kaspankupas manam anchaqa kuskaqa huñunakunkuchu, utaq mana allin qawasqam kanku huñunakuspankuqa. Ichaqa Jehova Diospaqwan Jesuspaqa iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kasqanchikqa suma-sumaqmi.\n8. ¿Imatam Jehova Diosqa Ezequielman willarqaña?\n8 Jehova Diosta yupaychaqkunaqa huk sunqullam kanchik. Jehova Diosmi willakuqnin Ezequielman nirqaña chayna kananchikmanta. Nirqam Juda castapa kaspinwan Josey castapa kaspin hukllawasqa kanankumanta (qaway Ezequiel 37:15-17). 2016 watapa julio killanpim, Willakuq qillqapi lluqsimurqa Leeqkunapa tapukuyninkuna niq yachachikuy. Chaypim nirqa: “Jehova Diosmi Ezequielman willarqa prometesqa allpaman llaqtan kutinanmanta hinaspa huk nacion hina kaqmanta hukllawakunankumanta. Kay willakuyqa cumplikunantaqmi karqa tukupay punchawkunapi Diosta yupaychaqkuna huk nacion hina hukllawakuptinku”, nispa.\n9. Sapa wata Jesuspa wañukusqan punchawta yuyariptinchik, ¿imaynatam Ezequielpa willakusqan sutillata qawakun?\n9 Jehova Diosmi 1919 watamanta, sumaqta chuyanchaspan hanaq pachaman riqkunata hukllawarqa, paykunaqa karqa Juda castapa kaspin hinam. Chaymanta qipamanmi kay pachapi kawsaqkuna hanaq pachaman riqkunawan hukllawakurqaku. Kay pachapi kawsaqkunaqa tupan Josey castapa kaspinwanmi. Jehova Diosmi nirqa kay iskay kaspikunata ‘hukllaman makinpi huñunanmanta’ (Ezeq. 37:19). Paymi hanaq pachaman riqkunata hinaspa kay pachapi kawsanankupaq qipaqkunata huk kanchallapi hina ‘kanankupaq hukllawarurqa’ (Juan 10:16; Zac. 8:23). Kay punchawkunapas iskayninkum huk sunqulla Jehova Diosta yupaychanku. Paykunapa kamachiqninqa Jesusmi, paymantam Ezequiel qillqapi Jehova Dios nirqa: ‘Serviqniy Davidmi’, nispa (Ezeq. 37:24, 25). Sapa watam huk sunqulla kanankumanta Ezequielpa willakusqan sutillata qawakun, hanaq pachaman riqkunawan kay pachapi kawsanankupaq qipaqkunawan Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarinankupaq huñunakuptinku. Ichaqa, ¿imatam sapakama ruwananchik iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kasqanchik mana chinkarunanpaq?\n¿IMAKUNATAM RUWACHWAN IÑIQMASINCHIKKUNAWAN HUK SUNQULLA KANANCHIKPAQ?\n10. ¿Imaynatam yanapakuchwan iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kananchikpaq?\n10 Diospa llaqtanpi huk sunqulla kananchikpaqqa llampu sunqum kananchik. Kay allpa pachapi Jesus kachkaspanmi qatiqninkunata nirqa llampu sunqu kanankupaq (Mat. 23:12). Diosta mana yupaychaq runakunaqa hukkunamantaqa aswan allinpaqmi hapikunku. Ichaqa llampu sunqu kaspaqa iñiqkunapi punta apaqkunatam respetasun hinaspa kasukusun. Chayta ruwaspaqa yanapakusunmi iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kananchikpaq. Llampu sunqu kaspaqa Jehova Diostam kusichisun, payqa “hatun tukuqkunapa contranpim kachkan, ichaqa ancha kuyakuynintam qawachin mana hatun tukuqkunamanqa” (1 Ped. 5:5).\n11. ¿Imanasqam huk sunqulla kananchikpaq yanapawanchik tantapiwan vinopi yuyaymanayqa?\n11 Diospa llaqtanpi huk sunqulla kananchikpaqqa yuyaymanananchiktaqmi tantawan vino imawan tupasqanpi. Chaypim yuyaymanananchik manaraq chay punchaw chayamuchkaptin hinaspa chay punchaw chayaramuptinpas (1 Cor. 11:23-25). Mana qunchuyuq tantaqa tupanmi mana huchayuq Jesuspa cuerponwan, hinaspa vinoñataq tupan yawarninwan. Ichaqa manam chayllatachu entiendenanchik. Jesuspa wañukusqanqa qawachinmi Jehova Dios hinaspa kikin Jesus anchata kuyawasqanchikta. Jehova Diosqa kuyawasqanchikraykum salvakunanchikpaq churinta qumurqa hinaspa Jesuspas kuyawasqanchikrayku wañurqa. Chayna kuyawasqanchikpi yuyaymanaymi ñuqanchiktapas kallpanchawananchik paykunata kuyananchikpaq. Iñiqmasinchikkuna hinaspa ñuqanchikpas Jehova Diosta kuyasqanchikmi huk sunqulla kananchikpaq yanapawanchik.\nPampachanakuspaqa iñiqmasinchikkunawanmi huk sunqullam kasunchik (Qaway 12, 13 kaq parrafokunata)\n12. Sirvienteyuq huk kamachiqmanta rimaspan, ¿imaynatam Jesus qawachirqa iñiqmasinchikkunata pampachananchikta Jehova Dios munasqanta?\n12 Chaymantapas Diospa llaqtanpi huk sunqulla kananchikpaqqa iñiqmasinchikkunatam sunqumanta pampachananchik. Hukkunata pampachaspaqa qawachinchikmi Jehova Diosta agradecekusqanchikta, paypas pampachawanchikmi Jesucristo ñuqanchikpaq wañusqanrayku. Pampachanakuy imanasqa ancha allin kasqanta qawachinanpaqmi Jesusqa willakurqa sirvienteyuq huk kamachiqmanta. Mateo 18:23-34 nisqanta ñawinchaspam tapukunanchik: “¿Kay willakuyqa kallpanchawanchu pampachakuq kanaypaq? ¿Mana chaylla piñakuqchu kani iñiqmasiykunawan? ¿Pampachanichu sientichiwaqniykunata?”, nispa. Wakinpiqa imapas ruwasqankuqa llumpaymi kanman. Chaymantapas pantaq runa kasqanchikraykum sasata pitapas pampachanchik. Ichaqa Jesuspa rimasqanmi qawachin pampachakuq kananchikta Jehova Dios munasqanta (qaway Mateo 18:35). Jesusmi sutillata qawachirqa iñiqmasinchikpa huchanta mana pampachaptinchikqa, Jehova Diospas huchanchikta mana pampachananmanta. Kaypi yuyaymanayqa ancha allinmi. Chaymi Jesusta kasukuspa hinaspa hukkunata pampachaspanchikqa yanapakunchik iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kananchikpaq.\n13. ¿Imaynatam iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kananchikpaq yanapakunchik pampachakuq kaspanchik?\n13 Iñiqmasinchikkunata pampachaspaqa paykunawanmi hawkalla kasunchik. Apostol Pablom nirqa ‘hawkalla kaspa hinaspa chuya espiritupa yanapakuyninwan huk sunqulla kananchikpaq anchata kallpanchakunanchikpaq’ (Efes. 4:3). Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchaw manaraq chayamuchkaptin hinaspa chay punchaw chayaramuptinpas, yuyaymanananchikmi iñiqmasinchikkunawan imayna kasqanchikpi utaq imayna rimapayasqanchikta. Tapukunanchikmi: “¿Sutillatachu qawachini imapas ruwasqaywan utaq nisqaywan pampachakuq kasqayta? ¿Llapankuchu musyakunku iñiqmasiykunawan huk sunqulla kanaypaq anchata kallpanchakusqayta?”, nispa. Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq punchawkunapiqa kaykunapim allinta yuyaymanananchik.\n14. ¿Imaynatam kuyakuywan aguantanakusqanchikta qawachichwan?\n14 Chaymantapas, Diospa llaqtanpi huk sunqulla kananchikpaqqa Jehova Dios hina kuyakuq kasqanchiktam qawachinanchik (1 Juan 4:8). Manam kaynataqa ninanchikchu: “Yachanim iñiqmasiykunata aguantanaymanta, ichaqa manam llapankutachu kuyanay”, nispaqa. Chaynata piensayqa manam tupanchu Pablopa kayna nisqanwanqa, nirqam: ‘Kuyakuywanyá aguantanakuychik’, nispa (Efes. 4:2). Kaypi nisqanman hinaqa manam nirqachu ‘aguantanakuychik’ nispallanchu, aswanmi nirqa ‘kuyakuywan’ aguantanakunanchikpaq. Jehova Diosqa tukuy rikchaq runatam llaqtanman pusamurqa (Juan 6:44). Payqa imayna sunquyuq kasqankuta yachaspanmi llaqtanman pusamurqa. Hinaptinqa, ¿imanasqataq ñuqanchikqa iñiqmasinchikkunataqa mana kuyachwanchu? Chaynaqa, Jehova Dios kamachiwasqanchikman hinam iñiqmasinchikkunataqa sunqumanta kuyananchik (1 Juan 4:20, 21).\n¿CHAYAMUNQACHU PUNCHAW JESUSPA WAÑUKUSQANTA MANAÑA YUYARINANCHIKPAQ?\n15. ¿Imaynatam yachanchik hamuq tiempopi Jesuspa wañukusqanta manaña yuyarinanchikmanta?\n15 Chayamunqam punchaw Jesuspa wañukusqanta manaña yuyarinanchikpaq. ¿Imaynatam chayta yachanchik? Pablom hanaq pachapaq akllasqakunata nirqa Jesuspa wañukusqanta sapa wata yuyarispanku willakusqankumanta. ¿Haykapikamam yuyarinanku karqa? Pablom nirqa: ‘Señorninchik hamunankamam’, nispa (1 Cor. 11:26). Tukupay punchawkunamanta rimaspanpas Jesusqa nirqam kutimunanmanta utaq hamunanmanta. Llumpa-llumpay ñakariy punchawkunamanta rimaspanmi Jesus nirqa: “Chaymantam cielopi rikurinqa runapa churinpa señalnin, hinaptinmi kay pachapi llapa ayllukuna qaparispanku waqanqaku hinaspam rikunqaku runapa churinta tukuy atiywan hinaspa hatun kanchariywan puyukunapa hawanta hamuchkaqta. Hinaptinmi payqa hatun cornetilla waqaykuptin angelninkunata kachamunqa, paykunañataqmi akllasqakunata huñunqaku kay pachapa tawan lawninmanta, hinaspa hanaq pachapa cantonmanta cantonkama”, nispa (Mat. 24:29-31). Jesusqa ‘akllasqakunatam huñunqa’ kay pachapiraq kaq hanaq pachapaq akllasqakunata pusaspan. Kayqa kanqa llumpa-llumpay ñakariy punchawkunapa qallarisqan qipatam, manaraq Armagedon qallaykuchkaptin. Armagedonpi utaq Diospa piñakuynin punchawpiqa Jesuswan 144.000 akllasqakunam kay pachapi gobiernokunata vencenqaku (Apoc. 17:12-14). Chaynaqa, hanaq pachapaq akllasqakunata Jesus pusakusqan qipataqa manañam Jesuspa wañukusqantaqa yuyarisunchu.\n16. ¿Imanasqam kay wata kallpanchakunayki Jesuspa wañukusqanta yuyarinapaq huñunakuyman rinaykipaq?\n16 Chaynaqa, 2018 watapa 31 marzo killanpi Jesuspa wañukusqanta yuyarinanchikpaqyá kallpanchakusun. Hinaspa Jehova Diospa yanapakuyninta mañakusun iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kananchikpaq (qaway Salmo 133:1). Manam qunqananchikchu, chayamunqam punchaw Jesuspa wañukusqanta manaña yuyarinanchikpaq. Chaynaqa, Jesuspa wañukusqan punchawta yuyarispayá iñiqmasinchikkunawan huk sunqulla kasqanchikta chaninchasun.\n“Diosmi pisipasqakunataqa kallpanchan”\n¿Imanasqataq Diosmanqa kapuqninchikkunata qunanchik tukuy imapas paypa kachkaptinqa?\nDiosta kuyaspallanchikmi chiqap kusikuytaqa tarisunchik\n¿Imaynataq kanku Diosta yupaychaq hinaspa mana yupaychaq runakunaqa?\nText Qillqakunata hurqunapaq WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) Enero 2018\nAudio Uyarinapaq kaqkunata hurqunapaq WILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) Enero 2018\nWILLAKUQ (HUÑUNAKUYPI ESTUDIANAPAQ) Enero 2018


Mateo 1 CQ12 - Kaykunam Jesucristopa ñawpaq taytankuna, - Bible Search\n2Abrahampa churinmi karqa Isaac, Isaacpañataqmi Jacob, Jacobmi karqa Judapawan wawqenkunapa taytan. 3Judapa churinkunam karqa Fareswan Zara, paykunapa mamankum karqa Tamar. Farespa churinmi karqa Esrom, Esrompañataqmi Aram, 4Arampañataqmi Aminadab, Aminadabpañataqmi Naasón, Naasonpañataqmi Salmón, 5Salmonpañataqmi Booz, Boozpa mamanmi karqa Rahab. Boozmi warmin Rutpi churyakurqa Obedta, Obedñataqmi Isaita, 6Isaiñataqmi rey Davidta, Davidñataqmi Salomonta, Salomonpa mamanmi karqa Uriaspa warmin Betsabé.\n7Salomonpa churinmi karqa Roboam, Roboampañataqmi Abías, Abiaspañataqmi Asa, 8Asapañataqmi Josafat, Josafatpañataqmi Joram, Jorampañataqmi Uzías, 9Uziaspañataqmi Jotam, Jotampañataqmi Acaz, Acazpañataqmi Ezequías, 10Ezequiaspañataqmi Manasés, Manasespañataqmi Amón, Amonpañataqmi Josías. 11-Israelpa mirayninkuna Babiloniaman preso apasqa kasqanku tiempopim Josías churyakurqa Jeconiastawan wawqenkunata.\n12Babiloniaman preso apasqa kasqankupa qepantam Jeconías churyakurqa Salatielta. Salatielpa churinmi karqa Zorobabel, 13Zorobabelpañataqmi Abiud, Abiudpañataqmi Eliaquim, Eliaquimpañataqmi Azor, 14Azorpañataqmi Sadoc, Sadocpañataqmi Aquim, Aquimpañataqmi Eliud, 15Eliudpañataqmi Eleazar, Eleazarpañataqmi Matán, Matanpañataqmi Jacob. 16Jacobpa churinmi karqa Mariapa qosan José, Mariam karqa Cristowan sutichasqa Jesuspa maman.\n18-Kaykunam Jesuspa nacesqanmanta willakuy: Jesuspa maman Mariam rimapayasqaña karqa Joseywan casarakunanpaq, ichaqa manaraq kuskanchakuchkaptinkum Chuya Espiritupa atiyninwan wiksayuq rikurirurqa. 19Rimaymasin Joseyñataqmi chuya sonqoyuq kasqanrayku Mariata mana penqayman churayta munaspan upallalla saqeruyta munarqa. 20Chaynata tanteachkaptinmi mosqoyninpi Diospa angelnin rikuriykuspan kaynata nirqa:\nMariawan casarakuytaqa ama manchakuychu,\npayqa Chuya Espiritupa atiyninwanmi wiksayakurun.\n21--Qari wawatam wachakunqa,\npaytam Jesuswan sutichanki,\npaymi llaqtanta huchankunamanta salvanqa, nispa.\n23-Manaraq qari reqsiq sipasmi wiksayakuspan\nqari wawata wachakunqa,\n24Chaymi Joseyqa puñusqanmanta rikcharispan, angelpa kamachisqanman hina ruwaspan Mariawan casarakurqa. 25-Ichaqa manam kuskachu puñurqaku, piwi wawanta wachakunankama; chay wawatam Jesuswan suticharqa.


Dios hinayá kawsakuytawan yawarta chaninchay (Hechos 15:20) | Diospa kuyakuynin\n‘Diospa kuyakuyninpiyá takyasunchik’\nLEEY Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) acholi afrikáans albanés alemán altaico amárico armenio asamés azerí azerí (alfabeto cirílico) bajo alemán bashkir bassa (Camerún) batako toba baulé becol bengalí birmano bislama boulou búlgaro cakchiquel del centro camboyano catalán cebuano chabacano checo chichewa chino mandarín (simplificado) chino mandarín (tradicional) chitonga chitonga (Malaui) chitonga (Zimbabue) chitumbuka chiyao chokue chol chuabo chuvash cibemba cingalés congo coreano criollo (Seychelles) criollo guineano criollo haitiano criollo mauriciano croata dangme danés dehu diula duala efik embunda endebele endebele (Zimbabue) endonga endáu enzema eslovaco esloveno español estonio ewé feroés finlandés fiyiano ga galés garífuna georgiano griego groenlandés guaraní gujarati guna hausa hebreo hiligaynon hindi hmong (blanco) holandés húngaro iban ibanag ilocano indonesio inglés islandés japonés kabiye kachin kannada kazajo kekchí kikuyu kiluba kimbundu kiniaruanda kirguís kiribatiano kirundi kisi kosreano krío kurdo kurmanyí (alfabeto cirílico) kurdo kurmanyí del Cáucaso kwangalí kwanyama lengua de señas argentina lengua de señas chilena lengua de señas colombiana lengua de señas ecuatoriana lengua de señas mexicana lengua de señas venezolana lengua de signos española lenguaje de señas americano lenguaje de señas australiano lenguaje de señas brasileño lenguaje de señas británico lenguaje de señas coreano lenguaje de señas finlandés lenguaje de señas japonés lenguaje de señas peruano lenguaje de señas polaco lenguaje de señas ruso lhukonzo lituano lomue luganda luo macedonio macua malayo malayálam malgache mam mambue-lungu mapudungun maratí mazateco de Huautla mixe mizo ngäbere (o guaymí) niueano noruego nyaneka nyungwe náhuatl (Guerrero) náhuatl (Huasteca) náhuatl del centro oromo osético otomí del valle del Mezquital palauano pangasinán papiamento (Curazao) persa pidgin (islas Salomón) polaco ponapés portugués portugués (Portugal) punyabí purépecha quiché rarotongués rotumano rumano runyankore ruso rutoro samoano sango sena sepedi serbio serbio (alfabeto latino) sesoto (Lesoto) setsuana shona sranangtongo suajili suati sueco tahitiano tai tamil tayik tetun dili tigriña tivo tlapaneco tojolabal totonaco tseltal tsonga tsotsil turco turcomano tuvaluano twi tártaro ucraniano uhobo uigur (alfabeto cirílico) umbundú urdu uzbeko vendal vezo wallisiano wayuunaiki wolaita xhosa xitshwa yoruba zandé zapoteco (Istmo) zapoteco (Lachiguiri) zulú árabe ñanya ñemba\n7 KAQ YACHACHIKUY\n¿Diospa qawasqanman hinachu vidata qawanchik?\n“Yaku toqyamuchkaq hinaraqmi tukuy kawsakuyqa qamllamanta hamun.” (SALMO 36:9.)\n1, 2. ¿Ima regalotam Jehová Dios qowarqanchik, hinaspa ima ruraytam atichwan?\nHANAQ pachapi Taytanchikqa kawsakuytam sumaq regalota hina qowarqanchik hinaspa kikinman rikchakuqtam unanchawarqanchik (Genesis 1:27). Chayna unanchasqa kaspanchikmi Bibliapa yachachikuyninkunapi yuyaymanaspa kasukuchwan. Chaynata ruraspaqa, Diosta serviyninchikpim ñawparisun. Hinaptinmi Jehová Diosta kuyaspa yuyayniyoq ‘kasun allin kaqta hinaspa mana allin kaqtapas reqsinapaq’ (Hebreos 5:14).\n2 Kay tiempopiqa ancha allinpunim Bibliapa nisqankunata kasukuyqa. Kay pachapi llumpay sasachakuykunataqa runapa mayqan leyninpas manam controlayta atinchu. Ejemplopaq, rimarisun yawarwan tupaq hampikunamanta hinaspa yawarwan tukuyta ruraspanku hampichikuymantapas. Kaymanta yachayqa ancha allinpunim Jehová Diosta kasukuy munaqkunapaqqa. ¿Imaynatataq kay asuntomanta allinta tanteachwan conciencianchikpi hawkalla tarikunapaq hinaspa Diospa kuyakuyninpi takyanapaqpas? Chaykunamanta Bibliapa imam yachachisqanta entiendespam (Proverbios 2:6-11). Yachasunyá wakinkunamanta.\nDIOSMANTAM KAWSAKUYPAS YAWARPAS\n3, 4. ¿Haykapimantam Bibliaqa nirqa Diospaq yawarqa valorniyoq kasqanta, hinaspa Noeyman nisqanwanqa imakunatam qawachichkarqa?\n3 Jehová Diosqa chaninchanmi vidatawan yawarta. Chayna kasqantam qawachirqa Cain wawqen Abelta wañurachisqan qepallata. Caintam Dios nirqa: “¿Imatataq kayta rurarunki? Allpaman chaqchusqayki wawqekipa yawarninmi acusasuchkanki qayllaypi”, nispa (Genesis 4:10). Diospa qawasqanman hina Abelpa vidanqa yawarninpim karqa. Chay yawarqa justicia rurananpaq Diosta qayakuchkanmanpas hinam karqa (Hebreos 12:24).\n4 Sinchi para qepatam Dios nirqa animalkunapa aychanta mikunankupaq, ichaqa nirqataqmi: ‘Amam mikunkichikchu kawsachiqnin yawarniyoq aychataqa [...], wañuchisaqmi runamasin wañuchiq runataqa’, nispa (Genesis 9:4, 5). Kunankamapas Noeypa miraynin kaspanchikmi kay kamachikuytaqa kasukunanchik. Chay kamachikuymi qawachin kaykunata: Puntata, kawsaqkunapa vidan yawarninpi kasqanta; chaymanta, kawsay Qoq Jehová Dios yawarta chaynataq vidata mana respetaqkunata cuenta mañananmanta. Chayna kasqanmantaqa Cainmanpas qawachirqam (Salmo 36:9).\n5, 6. ¿Imaynatam Moisespa chaskisqan Leyqa qawachirqa yawar ancha valorniyoq kasqanta? (Qaway “Animalkunapa vidanta respetasun” niq yachachikuytapas.)\n5 Chayna kasqantam Moisespa chaskisqan Leypas qawachirqa. Levitico 17:10, 11 nisqapim Jehová Dios nirqa: “Pipas yawarta mikuruptinqa paypa contranpim kasaq hinaptinmi runamasinkunamanta chinkachisqa [otaq wañuchisqa] kanqa. Animalpa vidanqa kachkan yawarninpim. Ñoqam kamachirqaykichik chay yawarta altarman apaptikichik huchaykichikta pampachanaypaq. Chay yawarwan huchaykichikta pampachasqayraykum vidaykichikta librasaq”, nispa (qaway “Yawarwanmi huchaqa pampachasqa” niq yachachikuyta). *\nYAWARWANMI HUCHAQA PAMPACHASQA\nDiospa kamachikuyninta mana kasukusqanmanta Israel runaqa manam chaylla condenasqachu karqa. Bibliapa nisqanman hinaqa yawarpi kawsay kasqanraykum runaqa animalta wañuchispa altarpi ofrecenan karqa (Levitico 4:27-31). Sonqomanta wanakuptinqa huchanqa pampachasqam karqa, ichaqa manamá wiñaypaqchu.\nBibliapi “pampachan” ninanqa “huchapa rantinpi Diospa mañakusqanta qonamantam” rimachkan. Runapa llapan huchanta ‘pampachaq’ ofrecena animalqa manamá karqachu. Animalkunata ofrendata hina ofrecesqankuqa hamuq tiempopi wiñaypaq huchata pampachaq ofrendapa llantuynin hinallam karqa (Hebreos 10:1, 4).\nHuchaqa pampachasqam karqa, ‘wiñaypaq chulla kutillata Jesucristo cuerponta ofrendasqanwan’ (Hebreos 10:10). Adanpa yanqacharusqan chuya kawsayninpa valornintam, ‘Cristo pagarqa precioyoq yawarninwan, paymá mana faltayoq kachkaspanpas wañurqa sano carnero hina’ (1 Pedro 1:19). Chaynatamá admirakuypaq yachayninwan chaynataq kuyakuyninwan huchanchik pampachasqa kananpaq Jehová Diospa arreglo rurasqan cumplikurqa, chaynapim “salvacionta wiñaypaq rantipuwarqanchik” (Hebreos 9:11, 12; Juan 3:16; Apocalipsis 7:14).\n6 Yawarta altarpi mana servichikuspankuqa pampamanmi tallinanku karqa. Chaynapim kawsay Qoq Diosman chay vidata kutichichkanmanpas hina karqa (Deuteronomio 12:16; Ezequiel 18:4). Israel runakunaqa manam tukuytaraqchu rurananku karqa animalpi mana imaniraqllapas yawar mana qepananpaqqa. Wañuchispanku yawarninta allinta sutuchispankuqa concienciankupa mana acusasqallanmi mikunmanku, chaynapim kawsay Qoqta respetasqankuta qawachichkarqaku.\n7. ¿Imaynatam Davidqa yawar ancha valorniyoq kasqanta qawachirqa?\n7 Davidqa yawarmanta Leypa imam nisqantaqa allintam entienderqa, payqa Diospa ‘agradonpaqmi’ karqa (Hechos 13:22). Huk kutipim yakunayasqanmanta willakurqa. Chayta uyarispankum kimsa runankuna enemigonkupa campamentonman yaykuruspanku pozomanta yakuta horqorurqaku hinaspam Davidman aparqaku. ¿Imatam payqa nirqa? Nirqam: “¿Tomaymanraqchu kay runakunapa yawarninpa chanin yakuta otaq wañuyman wischukuspanku apamuwasqanku yakuta?”, nispa. Davidpa qawasqanman hinaqa chay yakuqa runankunapa yawarninpa chaninmi karqa. Chaymi yakunayachkaptinpas ‘Diospaq ofrendata hina talliykurqa’ (2 Samuel 23:15-17).\n8, 9. Vidamantawan yawarmanta Diospa imayna piensasqanqa, ¿cambiarqachu cristianokunapa tiemponpi? Willarimuy.\n8 Achka watakuna pasaruptinmi Jehová Diospa Llaqtanpi Punta Apaqkuna huñunakurqaku. Yawarmanta Noey kamachikuyta chaskisqanmantaqa yaqa iskay waranqa tawa pachak watakunañam pasarurqa, Israel llaqtawan Dios Contratota rurasqanmantañataqmi yaqa waranqa pichqa pachak watakunaña. Huñunakusqankupim Jehová Dios kaynata qellqachirqa: ‘Chuya espiritupa yanapakuyninwanmi piensaruniku sasa kamachikuykunataqa qamkunaman ama qonaykupaq, kamachimuyniykuqa kaykunallatam: Amam mikunkichikchu taytacha-mamachakunaman ofrecesqa aychataqa, amam mikunkichikchu yawartaqa nitaq yawarpa pasasqan aychatapas, amataqmi huchapakunkichikchu’, nispa (Hechos 15:28, 29).\n9 Punta pachak watapim Jehová Diospa Llaqtanpi Punta Apaqkuna yacharqaku yawarqa ancha valorniyoq kasqanta, yanqapaq servichikuynin taytacha mamachakuna yupaychay otaq huchapakuy hina kasqantapas. Kay tiempopipas chayna kasqantam yachanchik. Yawarmanta ima asuntotapas tanteaspaqa Bibliapa ima nisqantam qawananchik.\nHAMPINAPAQ YAWARTA SIRVICHIKUSQANKUMANTA\n¿Imaynatam doctorman willakuyman fracciones sanguíneas nisqamanta tanteasqayta?\n10, 11. a) ¿Chaskinchikchu Jehová Diospa testigonkuna yawarta chaynataq yawarpa tawapi rakinasqa partenkunata? b) Yawarmanta, ¿imatam sapakama tanteakunanchik?\n10 ‘Amam mikunkichikchu yawarta’ nisqa kamachikuyta kasukuspam Jehová Diospa testigonkunaqa yawarta mana churachikunchikchu nitaq pimanpas qonchikchu nitaq kikinchikpa yawarninchiktaqa waqaychanchikchu kaqmanta churachikunapaqqa. Manataqmi yawarpa tawapi rakinasqa partenkunatapas chaskinchikchu, chaykunaqa kaykunam: yawarta pukayachiq (glóbulos rojos), onqoykunamanta defiendewaqninchik (glóbulos blancos), heridakuruptinchik yawarta sayachiq (plaquetas) chaynataq sueroman rikchakuq yawarpa yakunpas (plasma).\n11 Chaykunataqa rakinkuraqmi fracciones sanguíneas nisqapi. ¿“Yawarchu” chaykunaqa? ¿Churachikuchwanchu? Sapakamam tanteakunanchik. Chaynallataqmi nichwan hemodiálisis, hemodilución nisqa tratamientokunamanta hinaspa operawaptinchik lloqsiq yawarninchikta aparatokunawan kaqmanta cuerponchikman chaylla kutichisqankumantapas (qaway “Fracciones sanguíneas nisqamanta hinaspa operaspanku doctorkunapa rurasqankumanta” niq yachachikuyta).\n12. ¿Imatataq rurananchik yawarwan tupaq hampita otaq ima tratamientotapas manaraq akllakuchkaspaqa?\n12 ¿Jehová Dios cuentata qokunmanchu kaykunapi tanteakusqanchikmanta? Arí, yachaytam munan ima piensasqanchikta hinaspa imanasqa imatapas tanteakusqanchikta (leey Proverbios 17:3; 24:12). Chaynaqa, ¿imatataq rurananchik yawarwan tupaq hampita otaq ima tratamientotapas manaraq akllakuchkaspaqa? Diosta mañakuspam chaykunamanta estudiana hinaspam conciencianchikpa niwasqanchikta rurana (Romanos 14:2, 22, 23). Manam hukkunapa niwasqanchikkunataqa ruranachu nitaq tapunachu ñoqanchikpaq tanteanankutaqa. Kay asuntokunamantaqa “sapakamam Diosman cuentata qosunchik” (Galatas 6:5; Romanos 14:12; qawariy “¿Diospa qawasqanman hinachu yawarta qawani?”, niq yachachikuyta). *\n¿DIOSPA QAWASQANMAN HINACHU YAWARTA QAWANI?\nBibliapa yachachisqan: “Amam mikunkichikchu yawartaqa” (Hechos 15:20).\n¿Hina kaqllachu yawarpa tawapi rakinasqa partenkuna fracciones sanguíneas nisqanwan? Willarimuy. *\n¿Imanasqataq kikiypuni tanteakunay fracciones sanguíneas nisqata chaskinaypaq otaq mana chaskinaypaqpas, chaynataq doctorkuna yawarniywan ima ruranankumantapas? (Romanos 12:2; Galatas 6:5.)\n¿Ima niymantaq doctorkunaman imanasqam fracciones sanguíneas nisqata chaskinaypaq otaq mana chaskinaypaq tanteakusqaymanta? (Proverbios 13:16.)\nDIOSPA KAMACHIKUYNINKUNAQA KUYAKUYNINTAM QAWACHIN\n13. Bibliapi leykunawan yachachikuykuna, ¿imatam Jehová Diosmanta yachachin? Huk ejemplowan willarimuy.\n13 Bibliapi leykunawan yachachikuykunaqa qawachinmi Diosqa yachaywan Leykuna Qowaqninchik kasqanta, hinaspa churinkunata kuyakuywan cuidaq kasqantapas (Salmo 19:7-11). “Amam mikunkichikchu yawartaqa” nisqa kamachikuy doctorkunapa kamachisqan mana kaptinpas, yawarta mana churachikuspaqa onqoykunamantam librakunchik (Hechos 15:20). Chaynamá, achka doctorkunapas yawarta mana churaspalla operasqankutam alli-allinpaq hapinku. Yawarmanta kamachisqanpim cheqap cristianokunaqa yachanchik Jehová Dios kuyakuq chaynataq yachayniyoq kasqanta (leey Isaias 55:9; Juan 14:21, 23).\n14, 15. a) ¿Ima kamachikuykunam qawachirqa Dios llaqtanta kuyasqanta? b) ¿Imakunata ruraspam Diospa kamachisqankunata kasukunchik peligrokunamanta cuidakunapaq?\n14 Diosqa tukuy tiempom llaqtanmanta nanachikurqa. Chaytam qawachin Israel casta runakunaman leykuna qosqanpi. Ejemplopaq, wasipa hawan pampa hina kaptinqa muyuriqninta perqanankupaqmi kamachirqa, chaynapi mana pipas wichiykunanpaq (Deuteronomio 22:8; 1 Samuel 9:25, 26; Nehemias 8:16; Hechos 10:9). Piña toronkutapas cuidanankupaqmi kamachirqa (Exodo 21:28, 29). Chayna kamachikuyta mana kasukuqqa runamasinpa vidantam mana respetaqchu, chaymi pipas wañuruptinqa castigasqa karqa.\n15 ¿Imakunata ruraspam chay kamachikuykunata kasukunchik? Wasinchikpi hinaspa llamkayninchikpi peligrokunamanta cuidakuspa, pipa vidantapas peligropi mana churananpaq uywanchikkunata cuidaspa, chaynataq kusirikunapaq kaqkunata allinta akllaspa. Wakin nacionkunapiqa achka mozo-sipaskunam loco hina imatapas rurasqankurayku wañunku. Chaymi, Diospa kuyakuyninpi takyayta munaq hinaspa vidata respetaq mozokunaqa manam kusikunankuraykuchu vidankuta peligropi churanku. Manam qari tukuqchu kanku. Peligropi vidankuta mana churaspankum kusisqa kawsakunku (Eclesiastes 11:9, 10).\n16. Bibliapa, ¿ima nisqantaq qawachin abortayqa hucha kasqanta? (Willakuytawan qawariy.)\n16 Diosqa runapa vidanta chaynataq mamanpa wiksanpi wawachatapas anchatam chaninchan. Moisespa chaskisqan Leypim qawachikurqa wiksayoq warmita dañaruptinku dañaqta imam ruranankumanta. Maman otaq wawan wañuruptinqa ‘vidanmantam vidanwan paganan’ karqa dañaq runaqa (leey Exodo 21:22, 23). * Kaymantam yachanchik Jehová Diosqa imayna sientekusqanta millonninpi manaraq naceq wawakunata sapa wata abortaptinku, wakinpiqa chaytam ruranku huchapakusqankurayku mana sasachakuypi tarikunankupaq.\n17. ¿Imaynatam yanapachwan Bibliamanta manaraq yachachkaspa abortaqkunata?\n17 ¿Imatam nichwan Bibliamanta manaraq yachachkaspa pipas abortaruptinqa? ¿Piensananchu mana pampachasqa kananta? Manamá. Sonqomanta wanakuptinkuqa pampachasqam kanmanku rantinchikpi Jesus yawarninta chaqchusqanrayku (Salmo 103:8-14; Efesios 1:7). Jesusmi nirqa: “Ñoqaqa hamurqani manam justo runakuna qayaqchu aswanqa wanakunankupaq huchasapakuna qayaqmi”, nispa (Lucas 5:32).\nSONQONCHIKPIQA AMA HATALLICHISUNCHU CHEQNIKUYTA\n18. Bibliapa nisqanman hina, ¿imanasqam runaqa runamasinta wañuchin?\n18 Jehová Diosqa manam munanchu pitapas dañananchiktaqa. Chaypaqmi cheqnikuytaqa sonqonchikpi mana hatallinanchikchu, cheqnikuy kasqanraykum runakuna wañurqaku. Apostol Juannintakamam niwanchik: “Pipas runamasin cheqniqqa runa wañuchiqmi”, nispa (1 Juan 3:15). Kay nisqanwanqa manayá cheqniyllamantachu rimachkan aswanqa runamasinta wañuchinanmantam. Chaynata cheqnispanqa llullakuykunawanmi acusanman chayraykum Diospa castigontapas chaskinman (Levitico 19:16; Deuteronomio 19:18-21; Mateo 5:22). Chaymi kallpanchakunanchik mana cheqnikuq kananchikpaq (Santiago 1:14, 15; 4:1-3).\n19. Bibliapa nisqanta kasukuq runaqa, ¿imatam yachanman Salmo 11:5 hinaspa Filipenses 4:8, 9 nisqanmanta?\n19 Diospa qawasqanman hina vidanchikta qawaspaqa hinaspa kuyakuyninpi takyayta munaspaqa tukuy ima daño ruraykunamantam karunchakusun. Salmo 11:5 nisqanpim Jehová Diosmanta nin: “Cheqnillanmi payqa daño ruraqkunatapas”, nispa. Kayna nisqanwanmi Diosqa qawachin daño rurayqa mana allin kasqanta, qawachintaqmi payta kuyaspaqa kusirikunapaq tukuy rikchaq daño ruraymanta karunchakunanchikpaq. Filipenses 4:8, 9 (leey) nisqapi “waqaychawaqninchik [otaq hawkalla] Diosmi” nisqanta leespanchikmi yachanchik, allin ruray kaqwan, mana huchallichikuq kaqwan hinaspa allin alabanapaq kaqwan yuyayninchiktawan sonqonchikta huntachinanchikpaq.\nRUNAKUNA WAÑUSQANMANTA HUCHAYOQ KAMACHIKUQKUNA\n20-22. ¿Imakunawanmi mana chaqrukunanchikchu, imanasqa?\n20 Diospaqmi, Satanaspa munaychakusqan runakuna inocente runakunapa yawarninmanta culpayoq kachkanku. Bibliapa nisqanman hina manchakuypaq animalkunaman rikchakuq gobiernokunaqa wara-waranqantin runakunata chaynataq Jehová Diospa testigonkunatam wañuchirqaku (Daniel 8:3, 4, 20-22; Apocalipsis 13:1, 2, 7, 8). Allpantinpi munaychakuq negociantekuna hinaspa organizasqa institucionpi yachaysapa runakunam munaychakuq nacionkunata yanaparqaku mancharikuypaq kaq armakunata ruranankupaq, chaywanmi achka qollqeta ganarqaku. Cheqappunim, ‘kay pachapi mana allin kaqkunaqa Diablopa makinpiña kachkan’ (1 Juan 5:19).\n21 Jesuspa discipulonkunam ichaqa runa wañusqankumanta mana huchayoq kanku. ¿Imanasqam chaynata ninchik? ‘Mana kay pachapaq kasqankuraykum’ guerrapipas politicapipas manam chaqrukunkuchu (Juan 15:19; 17:16). * Chaymantapas qatikachasqa kaspankuqa Jesucristo hinam mana vengakunkuchu, aswanqa enemigonkunatam kuyanku hinaspa paykunapaqpas mañakunku (Mateo 5:44; Romanos 12:17-21).\n22 Cheqap cristianokunaqa manapunim chaqrukunkuchu ‘hatu-hatun Babilonia’ nisqa sutiyoq allpantinpi pantasqa religionkunawanqa, paykunaqa yaqa lliw runakunapa wañusqankumantam culpayoq. Bibliam nin: ‘Chay llaqtaqa culpasqam kachkan Diosmanta willakuqkunapa yawarninmanta [...], Diosllapaqña kawsaqkunapa yawarninmanta [...], kay pachapi llapallan wañuchisqakunapa yawarninmantapas’, nispa. Chaymi Diosqa niwanchik: “Runallaykuna, chay llaqtamantayá lloqsiychik”, nispa (Apocalipsis 17:6; 18:2, 4, 24).\n23. ¿Imakunatam ruranan pantasqa religionmanta lloqsiqkunaqa?\n23 Pantasqa religionkunamanta lloqsikuqqa manam sutillantachu horqochinku. Aswanqa millakunmi pantasqa religionkunapa rurasqankuta, chayqa kaykunam: huchapakuy, politicapi chaqrukuy, qollqella kuyay hinaspa tukuy mana allin ruraykunapas (leey Salmo 97:10; Apocalipsis 18:7, 9, 11-17). ¡Mayna culpayoqmá pantasqa religionkunaqa runakunata wañuchisqanmantaqa!\n24, 25. ¿Imata ruraspam Diospa favorecesqan hinaspa amparasqan kanchik, hinaspa ima arreglom Israel llaqtapipas karqa?\n24 Manaraq cristiano kachkaspaqa, llapanchikmi Satanaspa munaychakusqan karqanchik. Chaymi ñoqanchikpas culpayoq karqanchik. Ichaqa wanakuspanchikmi Cristopa wañusqanpi iñirqanchik hinaspa Diosmanpas qokurqanchik. Chaynata ruraspam Diospa favorecesqan hinaspa amparasqan kanchik (Hechos 3:19). Amparasqa kasqanchikqa yuyarichiwanchikmi ñawpa tiempopi amparakunapaq llaqtakunata (Numeros 35:11-15; Deuteronomio 21:1-9).\n25 ¿Imapaqtaq chay llaqtakunaqa karqa? Qonqaymanta runamasinta wañuchiq, chayman lluptispan amparakunanpaqmi. Chay llaqtaman chayaspaqa juzgasqam karqa chaypi kaq autoridadkunawan, hinaspam sacerdotekunapa jefenku wañunankama qeparqa, chaymantañam maymanpas lloqsikurqa. Chay arreglokuna kasqanwanmi Jehová Diosqa qawachirqa ancha llakipayakuq hinaspa runapa vidanta chaninchasqanta. ¿Imawantaq tupan chay amparakuna llaqtakunaqa? Jehová Dios amparawananchikpaq sumaq arreglo rurasqanmanmi. ¿Ima ninantaq chayqa? Rantinchikpi Cristopa wañusqanwanmi Jehová Diosqa amparawanchik mana yachachkaspa runapa vidanta hinaspa yawarta yanqacharusqanchikmanta, chaynapi mana wañunanchikpaq. ¿Imata ruraspam kay arreglo rurasqanmanta agradecekunchik? Runakunatam yachachinanchik Diospa arreglon rurasqanpi ‘amparakunankupaq’. ‘Llumpa-llumpay ñakariy punchaw’ hichpaykamusqanraykum chaytaqa utqayman rurananchik (Mateo 24:21; 2 Corintios 6:1, 2).\nPREDICASPA QAWACHISUN KAWSAYTA CHANINCHASQANCHIKTA\n26-28. ¿Imata ruraspanchikmi Diosmanta willakuq Ezequielman rikchakunchik, hinaspa imata ruraspam Diospa kuyakuyninpi takyanchik?\n26 Imaynam Israel llaqtapi willakuq Ezequiel Diospa Juicionkunamanta willakurqa, chaynam kunanpas serviqninkunaqa willakunanchik. Kaynatam Diosqa Ezequielta kamachirqa: ‘Qamqa uyariwaspaykim ñoqapa kamachisqayta paykunaman willakunki’, nispa. Kamachisqanta qellapakuspa ruraptinqa huchayoqmi kanman karqa Jerusalen llaqtata Dios juzgaptin (Ezequiel 33:7-9). Yachasqanchikman hinaqa cumplirqam Diospa kamachisqanta, runakunapa wañusqanmantaqa mana huchayoqmi karqa.\n27 Satanaspa munaychakusqan mana allin kaqkunaqa ñam puchukanqaña. Chaymi Jehová Diospa testigonkunaqa ‘Diospa vengakunan punchawmanta’ hinaspa gobiernonmanta willakunapaq kamachikuyta kusikuywan kasukunchik (Isaias 61:2; Mateo 24:14). ¿Kallpanchakunchikchu kaykunamanta willamunapaq? Chaynata ruraspam apostol Pablo nirqa: “Manam huchayoqchu kani llapallan runakuna castigasqa kanaykichikmantaqa. Mana imatapas pakaspaymi Diospa munasqanta willarqaykichik”, nispa (Hechos 20:26, 27). Pay hinamá ñoqanchikpas kananchik.\n28 Diospa kuyakuyninpi takyanapaqqa manam vidatawan yawarta respetayllachu. Aswanqa Jehová Diospa qayllanpim chuyay-chuyay kananchik, chaymantam qatiqnin yachachikuypi yachasunchik.\n^ par. 5 “Animalpa vidanqa kachkan yawarninpim” nisqanmantam, Investigación y Ciencia nisqa revista nin: ‘Yawarta vidawan tupachiptinkupas yawarqa ancha valorniyoqmi kawsanapaqqa’, nispa.\n^ par. 12 Qawariy agosto 2006 watapi ¡Despertad! nisqa revistata 3-12 paginankama.\n^ par. 16 Bibliapa ima nisqanmanta yachaysapa runakunam ninku hebreo rimaypi kayna nisqanqa “manam mamallanmantachu riman” nispa. Manam qonqananchikchu chayllaraq wiksayakuruspa abortaqta, otaq iskay kimsa killaña wiksayoq kachkaspa abortaqkunatapas Jehová Diosqa chaynallata juzgananmanta.\n^ par. 21 Qaway 5 kaq yachachikuyta, “Imataq kay pachapi kaqkunawan mana chaqrukuyqa” nisqata.\n^ par. 70 Qaway “Fracciones sanguíneas nisqamanta hinaspa operaspanku doctorkunapa rurasqankumanta” niq yachachikuyta.\nANIMALKUNAPA VIDANTA RESPETASUN\nJehová Diosqa manam harkakunchu mikunapaq, pachakunapaq peligromanta cuidakunapaq animalkuna wañuchinataqa. Ichaqa manam yanqapuniqa wañuchinanchikchu (Genesis 3:21; 9:3). Nimrod hina yanqapaq animalkuna wañuchiq kaytaqa manam munanchikchu (Genesis 10:9). Aswanqa Jehová Diosman rikchakuytam munanchik, payqa lliw animalkunamanta pichinchurruchakunamantapas nanachikunmi (Jonas 4:11; Mateo 10:29).\nMoisespa chaskisqan Leypim Jehová Diosqa sutillata qawachin animalkunamanta interesakusqanta (Exodo 23:4, 5, 12; Deuteronomio 22:10; 25:4). Leypa nisqanman hinam Proverbios 12:10 nisqanpi nin: “Allin ruraq runaqa nanachikunmi animalninkunamanta. Mana allin ruraq runam ichaqa mana yachanchu llakipayakuyta”, nispa. Hichpaykamuchkanñam mana allin runakunapa puchukayninqa.\n¿Imanasqataq chuya kananchik?\n¿Sasa entiendenapaq hinachu Levitico qellqa? Kay qellqapa allin yachachikuyninkunam yanapasunki Diosta chuya servinaykipaq.\nPunta Apaqkunapa cartan\n1 KAQ YACHACHIKUY ¿Ima ninanmi Diosta kuyayqa?\n2 KAQ YACHACHIKUY ¿Imanasqataq allin concienciayoq kananchik?\n3 KAQ YACHACHIKUY Diospa kuyasqan runakunata kuyasunchik\n4 KAQ YACHACHIKUY ¿Imanasqam autoridadkunata kasukuna?\n5 KAQ YACHACHIKUY Imataq kay pachapi kaqkunawan mana chaqrukuyqa\n6 KAQ YACHACHIKUY Kusirikunapaq kaqkunata imayna akllakunamanta\n7 KAQ YACHACHIKUY ¿Diospa qawasqanman hinachu vidata qawanchik?\n8 KAQ YACHACHIKUY Chuya runakunatam Diosqa kuyan\n9 KAQ YACHACHIKUY ‘Amayá huchapakuychikchu’\n10 KAQ YACHACHIKUY Casarakuyqa kuyakuq Diospa regalonmi\n11 KAQ YACHACHIKUY ‘Casado vidaqa respetasqayá kachun’\n12 KAQ YACHACHIKUY Kallpanchanapaq hinayá rimasunchik\n13 KAQ YACHACHIKUY Diospa cheqnisqan fiestakunamanta\n14 KAQ YACHACHIKUY Tukuy imapi honrado kaymanta\n15 KAQ YACHACHIKUY ‘Llamkayta kusikuywan’ qawasun\n16 KAQ YACHACHIKUY Cuidakusunyá Diablomanta hinaspa toqllankunamantapas\n17 KAQ YACHACHIKUY “Wiñaychik suma-sumaq iñiynikichikpi”\nLIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA Congregacionmanta qarqochikuqta imayna qawanamanta\nLIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA ¿Haykapitaq warmiqa umanta tapakunan, hinaspa imanasqa?\nLIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA Bandera saludaymanta, autoridadta akllanapaq votacionmanta hinaspa llaqtapaq llamkaymanta\nLIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA Fracciones sanguíneas nisqamanta hinaspa operaspanku doctorkunapa rurasqankumanta\nLIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA Imaynatam saqenmanku qari kayninwan utaq warmi kayninwan sapallankupi millakuypaq rurasqankuta\nLIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA ¿Ima nintaq Biblia divorciomanta hinaspa rakinakuymanta?\nLIBROPA SAPAQ YACHACHIKUYNINKUNA Iñiqmasinchikkunawan negociopi sasachakuy kaptin allichanamanta\nText Qillqakunata hurqunapaq ‘Diospa kuyakuyninpiyá takyasunchik’\nAudio Uyarinapaq kaqkunata hurqunapaq ‘Diospa kuyakuyninpiyá takyasunchik’