44 ދުވަސް ވަންދެން މަންމަގެ ގަބުރު ފޮރުވައިގެން އުޅުނު މީހެއްގެ ވާހަކަ – Dhen.mv\nމުޙައްމަދު ޝިފާއު November 26, 2020 - 11:57 pm\nމިއީ އެމެރިކާގެ ސްޓޭޓެއް ކަމަށް ވާ "ވާޖިނިއާ" ގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔަ އަންހެނަކު އޭނާގެ މަންމަ މަރުވުމުން މަންމަގެ ގަބުރު 44 ދުވަސް ވަންދެން ފޮރުވައިގެން އުޅުނު ވާހަކައެވެ. މިއީ 2018 ވަނަ އަހަރު ހިނގާފައިވާ ހާދިސާއެކެވެ.\nމި އަންހެން މީހާއާއި އޭނާގެ މަންމައަކީ އެކަނި އުޅެމުން އަންނަ ދެމައިންނެވެ. އޭނާ މަންމަ މަރުވިއިރުގައި އުމުރުން 78 އަހަރެވެ. އަދި ދަރިފުޅުގެ އުމުރަކީ 55 އަހަރެވެ. މިއަންހެން މީހާ މަންމަގެ ފުރާނަ ނެތް މަސްގަނޑު ފޮރުވާފައި އޮތީ ދެމައިން ދިރިއުޅެމުން ދިޔަ ގޭގައެވެ. އަދި ފޮރުވުމަށް ޓަކައި މަންމަގެ ގަބުރު ގައިމަތީގައި 54 ރަޖާގަނޑު ވެސް ވަނީ އަޅާފައެވެ.\nމިމައްސަލައާ ގުޅިގެން މި އަންހެން މީހާ ވަނީ ހައްޔަރު ވެސް ކުރެވިފައެވެ. މިއަންހެން މީހާ މަރުވެފައި ވަނީ 2018 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހުގެ 29 ވަނަ ދުވަހުއެވެ، އަދި މި މައުލޫމާތު އެމެރިކާގެ ފުލުހުންނަށް ލިބިފައި ވަނީ އެގޭގައި އޮތް ސިޓީއަކުން ކަމަށް ވެސް ބޭރުގެ މީޑިއާތަކުން މައުލޫމާތު ލިބެއެވެ. މަންމަ ގައިގައި 54 ރަޖާގަނޑު އެޅުމަށް ފަހު ފޮރުވީ، މަންމަ އަށް "ސީޕީއާރު" ދީގެން ވެސް ސަލާމަތް ނުކުރެވުނީމަ ކަމަށް ވެސް އެ ސިޓީގައި ވެއެވެ.\nމަންމަގެ ފުރާނަ ނެތް މަސްގަނޑު ފޮރުވައިގެން މި އަންހެން މީހާ އެގޭގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔައީ ވެސް ގޭގެ ބޮޑު ދޮރުގައި ތަޅު އަޅުވައިގެން ކަމަށާއި، އެގެއަށް އާއިލާގެ އެއްވެސް މީހަކާއި އާންމުންގެ އެހެން މީހެއް ވެސް ވައްދާފައި ނުވާ ކަމަށް ބޭރުގެ މީޑިއާތަކުން މައުލޫމާތު ލިބެއެވެ. ކުނިވެފައިވާ ގަބުރުން ދުވަމުން ދިޔަ ކުނި ވަސް ފިލުވުމަށްޓަކައި އެގެއަށް 66 ފުޅި އެއަރ ފްރެޝްނާ ވެސް ޖެހި ކަމަށް ބޭރުގެ މީޑިއާތަކުން މައުލޫމާތު ލިބެއެވެ. މިއަންހެން މީހާ ހައްޔަރު ކުރުމާ ހަމައަށް ވެސް ނިދީ މަންމަގެ ފުރާނަ ނެތް މަސްގަނޑު ކައިރީގައި ކަމަށް ވެސް ޚަބަރުތަކުން މައުލޫމާތު ލިބެއެވެ.


ރޯދައިގެ ސުވާލު ޖަވާބު | އަޅުކަން | ފިޤުހު | ދީނާއިދުނިޔެ\nBack ކަވާސާ ދީނާއިދުނިޔެ ދީނާއިދުނިޔޭގެ ބައިތައް ފިޤުހު އަޅުކަން ރޯދައިގެ ސުވާލު ޖަވާބު\nރޯދައިގެ ސުންނަތްތަކަކީ ކޮބައިކަން ހޯދާ ބަލަން އެބަ ޖެހެއެވެ. ކަން މިހެން އޮތުމުން ތިރީގައި މި ގެނެސްދެނީ، ރޯދައާ މެދު ބައެއް މީހުންގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ލިއްބައިދެވޭތޯ މަސައްކަތްކޮށްފައިވާ، ލިޔުންތަކެކެވެ.\nކިއުންތެރިންގެ ހިތް ހަމަޖައްސައި ދިނުމުގެ ގޮތުން، ރޯދަ ހިފައިގެން ހުއްޓާ ކުރިއަސް އެކަމަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެ ކަންތަކާ ބެހޭގޮތުން، އައްޝައިޚް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒް ބިން ބާޒް (ރަޙިމަހުއްﷲ) އާއި، އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ބިން ޞާލިޙް އަލްޢުޘައިމީން (ރަޙިމަހުއްﷲ)، އައްޝައިޚް ޔޫސުފުލް ޤަރަޟާވީ، އަދި އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު ޞާލިޙް އަލްމުނައްޖިދް ދެއްވާފައިވާ ޖަވާބުތަކެކެވެ.\n1- ރޯދަވެރިއާ، ދުވާލުގެ ވަގުތެއްގައި އިޙްތިލާމް ވެއްޖެނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭނެތަ؟ އަދި ހިނައިގަތުން އަވަސްކުރަން ޖެހޭނެތަ ؟\nޖަވާބު: އިބްނު ބާޒް، ފަތާވާ އިސްލާމިއްޔާ\nއިޙްތިލާމް ވުމަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އެހެނީ އެއީ ރޯދަ ވެރިއާގެ އިޚްތިޔާރަކުން ވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އިޙްތިލާމް ވާ މީހާއަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ، މަނީގެ އަސަރު ފެނިއްޖެނަމަ ހިނައިގަތުމެވެ. ފަތިސް ނަމާދު ފަހުން އިޙްތިލާމްވެއްޖެނަމަ، މެންދުރު ނަމާދު ވަގުތާއި ހަމައަށް ހިނައިގަތުން ލަސްކުރުމުގައި މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ހަމަ އެހެންމެ، އަނބިމީހާއާއި ރޭގަނޑު ޖިމާޢުވެފައި ފަޖުރު ލުމާއި ހަމައަށް ހިނައިގަތުން ފަސްކުރިއަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ފަހެ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖުނުބުވެރި ޙާލަތުގައި ހުންނަވަނިކޮށް ފަތިސްވުމުން ހިނައިވަޑައިގަނެ ރޯދަ ހިއްޕަވާކަން، ސާބިތުވާން އެބައޮތެވެ.\nޙައިޟުވެރިއާ އާއި ނިފާސްވެރިއާ ވެސް ރޭގެނޑުގެ ވަގުތެއްގައި ޠުހުރުވުމުން (ލޭ ކެނޑުމުން) ފަތިސް ވުމާއި ހަމައަށް ހިނައިގަތުން ލަސްކުރިއަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. އެ ދެ މީހުންގެ ރޯދަވެސް ޞައްޙަވާނެއެވެ.\nނަމަވެސް އެ ދެމީހުންނަށްވެސް (ޙައިޟުވެރިއާ، ނިފާސްވެރިއާ) އަދި ޖުނުބުވެރިވާ މީހާވެސް އިރުއެރުމާ ހަމައަށް، ހިނައިގަތުމާއި ނަމާދު ކުރުން ލަސްކުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ. މި އެންމެންވެސް، އިރުއެރުމުގެ ކުރިން ފަތިސް ނަމާދު ކުރުމަށްޓަކައި، އިރުއެރުމުގެ ކުރިން ހިނައިގަތުން ވާޖިބެވެ. އަދި ފަޖުރުވުމުގެ ކުރިން ފިރިހެން މީހާ ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ޖަމާޢަތުގައި އެ ނަމާދު ކުރެވޭނީ އޭރުން ކަމަށްވާތީއެވެ.\n2- އަހަރެން ރޯދައަށް ހުރެފައި މިސްކިތުގައި ނިދުމަށްފަހު ހޭލެވުނު އިރު ހުރީ އިޙްތިލާމްވެފައެވެ. އިޙްތިލާމްވުމުން ރޯދައަށް އަސަރެއް ކުރާނެތަ؟ އަދި ބުނަމެވެ. އަހަރެން ހެދި ގޮތަކީ ހިނައިނުގަނެ ނަމާދު ކުރީއެވެ. އަދި އެހެން ފަހަރަކު އަހަރެންގެ ބޮލުގައި ގަލަކުން ޖެހިފައި ލޭ ފޭބިއެވެ. ވީމާ މިކަމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟ އަދި ހޮޑުލެވުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު : އިބްނު ބާޒް، ފަތާވާ އިސްލާމިއްޔާ\nއިޙްތިލާމް ވުމަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އެހެނީ އެއީ ރޯދަ ވެރިއާގެ އިޚްތިޔާރަކުން ވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އިޙްތިލާމް ވާ މީހާއަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ، މަނީގެ އަސަރު ފެނިއްޖެނަމަ ހިނައިގަތުމެވެ. ސަބަބަކީ އިޙްތިލާމްވުމާއި ބެހޭގޮތުން ރަސޫލުއްﷲ ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ އަރިއަހުން ސުވާލު ދެންނެވުމުން ޖަވާބުދެއްވީ އިޙްތިލާމްވާ މީހާއަށް ފެން (އެބަހީ މަނީ) ފެނިއްޖެނަމަ ހިނައިގަތުމަށެވެ. (އަސަރެއް ނެތި ހަމައެކަނި ހުވަފެނެއް ފެނުނަސް ވާޖިބެއް ނުވޭ)\nއަދި ކަލޭ ހިނައި ނުގަނެ ނަމާދު ކުރިކަން ތިއީ ވަރަށް ބޮޑު ކުށެކެވެ. ބޮޑު ފާފައެކެވެ. ވީމާ ކަލޭގެ މައްޗަށް އޮތީ އެ ނަމާދު އަލުން ކޮށްފައި އެ ކުށަށް ތައުބާވުމެވެ. ދެން ބޮލުގައި ގަލުންޖެހިގެން ލޭ ފޭބިއަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އަދި އިޚްތިޔާރަކާއި ނުލައި ލެވޭ ހޮޑަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘްކުރައްވަނީ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  مَنْ  ذَرَعَهُ  قَيْءٌ وَهُوَ صَائِمٌ فَلَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءٌ وَإِنْ  اسْتَقَاءَ فَلْيَقْضِ\nމާނައަކީ: ''ރޯދައަށް ހުއްޓާ ހޮޑުލެވުނަސް، ރޯދަ ޤަޟާކުރުމެއްނެތެވެ. އަދި ގަދަކަމުން ހޮޑުލައިފިއްޔާ ރޯދަ ޤަޟާ ކުރާށެވެ.'' (އަބޫ ދާއޫދް، ބާބުއް ޞައުމް / މާލިކް / އިބްނު މާޖާ / ތިރްމިޛީ )\n3- މަޛްޔު ބޭރުވެއްޖެނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު: ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ބަހަށް ބަލާއިރު މަޛްޔު ބޭރުވުމަކުން، ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. (*އިތުރަށް މި މައުޟޫއަށް ކިޔަން މި ގުޅުމަށް ފިތާލާ)\n4- ރޯދައަށް ހުރެ، ފުރަގަސްފަރާތުން ބޭނުންކުރާ ގުންބާ ބޭނުން ކުރުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއް؟\nގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ބަހަށް ބަލާއިރު، ރޯދަވެރިއާއަށް އެކަން ކުރަން ޖެހިއްޖެނަމަ ކުރިއަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާގެ ރައުޔަކީވެސް މިއީއެވެ. މި ކަމާއި ކެއުން ބުއިމާއި އެއް ގޮތް ނުވާތީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ބަހަކީ މިއީއެވެ.\n5- މަސްގަނޑަށް ޖަހާ އިންޖެކްޝަނާއި ލޭ ހޮޅިއަށް ޖަހާ އިންޖެކްޝަނުގެ ޙުކުމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ރޯދަވެރިއާއަށް މި ދޭތީގައި ތަފާތެއް ވޭހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު: ޝައިޚް ޔޫސުފުލް ޤަރަޟާވީ:\nއިންޖެކްޝަނުގެ ދެބާވަތެއް ވެއެވެ. އެއް ބާވަތަކީ ހަމައެކަނި ބޭހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ އެއްޗެކެވެ. މި ވައްތަރުގެ އިންޖެކްޝަން މަސްގަޑުން ނުވަތަ ލޭ ހޮޅީގެ ޒަރީޢާއިން ބޭނުން ކުރިއަސް، އެއީ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެ ކަމާމެދު ޚިލާފުވާން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ މިއިން އެއްޗަކީ ސީދާ މައިދާއަށް ދާ އަދި ހަށިގަނޑަށް ކާނާ ލިއްބައިދޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ވީމާ މި ފަދަ އިންޖެކަޝަން ބޭނުން ކުރިއަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ.\nއަނެއް ބާވަތަކީ މަސްގަނޑަށް ޖެހިއަސް، އަދި ލޭ ހޮޅިއަށް ޖެހިއަސް، ކާނާއެއް ނުވަތަ ހަކަތައެއްގެ ބަދަލުގައި ބޭނުން ކުރާ އެއްޗެއްސެވެ. މިސާލަކަށް ގުލްކޯޒް ފުޅިއެވެ. ފަހުގެ ޢިލްމުވެރިންވަނީ މިއާމެދު ޚިލާފުވެފައެވެ. ގިނަބަޔަކު ދެކެނީ އެއިން ރޯދަ ގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. އެހެނީ މިފަދަ އެއްޗެހިން ސީދާ ލޭގެ ތެރެއަށް ގޮސް، ހަށިގަނޑަށް ކާނާ ފޯރުކޮށްދެއެވެ. ރޯދަ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށް ބުނާ މީހުން ބުނާ ވާހަކައަކީ މިއިން ސީދާ މައިދާއަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުދާ ކަމަށެވެ. ވީމާ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ.\nނަމަވެސް އަހަރެން (ޤަރަޟާވީ) ބުރަވަނީ ފަހުން މި ބުނެވުނު ވައްތަރުގެ އިންޖެކްޝަނުން ރޯދަ ގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. ވީމާ ރޯދައަށް ހުރެ ދުވާލު މިފަދަ (ދެވަނަ ވައްތަރު) އެއްޗެހި ބޭނުން ކުރުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. ބޭނުން ކުރާނަމަ ރޭގަނޑު ބޭނުން ކުރާށެވެ. އޭނާ އެ ބޭނުން ކުރަނީ ބަލިވެގެން ކަމަށް ވާނަމަ، ބަލިމީހާ ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދައެވެ. މިފަދަ އެއްޗެހި ބޭނުން ކުރުމުން ބަނޑު ނުފުރުނަސް، ހަށިގަނޑުގައި ވަރުޖެހި ރޯދައިގެ މަޤްޞަދު ގެއްލިދެއެވެ.\nލޮލަށް އަޅާ ބޭހާއި، ނޭފަތަށް އަޅާ ބޭހާއި ފުރަގަސްފަރާތު ބައްޔަށް ފުރަގަސްފަރާތުގައި ބޭނުން ކުވެރޭ ބޭހަކުން، ރޯދައެއް ނުގެއްލޭނެއެވެ. އިބްނު ތައިމިޔާގެ ރައުޔަކީވެސް މިއީއެވެ.\n6- މީހެއްގެ ދަތެއްގައި ރިއްސާތީ ޑޮކްޓަރަށް ދިއުމުން، ދަތް ސާފުކޮށްފައި ފަނިކާފައި ހުރިތަނުގައި ފުޓުނި އެޅުން، ނުވަތަ ދަތް އުފުރުން ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟ އަދި އައްސިކުރުވާ އިންޖެކްޝަން ޖެހުމުން ރޯދައަށް އަސަރެއް ކުރާނެހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު : ޝައިޚް އިބްނު ބާޒް\nދަތުގައި ރިއްސާތީ ޑޮކްޓަރަށް ގޮސް ފުޓުނި އެޅުވިއަސް އަދި ދަތް އުފުރުވިއަސް އޭނާގެ ރޯދައަށް އެކަމުން އެއްވެސް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. އައްސިކުރުވާ އިންޖެކްޝަން ޖެއްސަސްވެހެވެ. ނަމަވެސް މި ކަމުގެ ތެރޭގައި ބޭހެއް ނުވަތަ، ލޭ ކަރުތެރެއަށް ދިޔަ ނުދޭން ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހޭނެއެވެ.\n7- ރޯދައަށް ހުރެ މެންދުރު ފަހުން ދަތް އުނގުޅުން ހުއްދަހެއްޔެވެ؟ އަދި، ދަތް އުނގުޅާ ބޭސް ބޭނުން ކުރުން ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު : ޔޫސުފުލް ޤަރަޟާވީ\nދަތް އުނގުޅުން އަބަދުވެސް ސުންނަތް ކަމަކަށް ވާފަދައިން، މެންދުރު ކުރީގައި ދަތް އުނގުޅުން ސުންނަތްވެގެންވެއެވެ. މެންދުރު ފަހު އުނގުޅުމާމެދު ފިޤުހުވެރިން އިޚްތިލާފް ވެފައިވެއެވެ. އެއްބަޔަކު އެކަން މަކްރޫހަ ކުރެއެވެ. ''ރޯދަވެރިއާގެ އަނގައިގައި ހުންނަވަސް، ﷲ ހަޟްރަތުގައި މިސްކު ވަހަށްވުރެވެސް މީރުވަސް ދުވާ'' ކަމަށް ބުޚާރީގައި އޮންނަ ޙަދީޘަށް ބަލާފައި މި މީހުން ބުނަނީ މިފަދަ އެއްޗެއް ދޮވެލުން މަކްރޫހަވާނެ ކަމަށެވެ. ޝާފިޢީ މަޛްހަބު މީހުން ބުނަނީ މަކްރޫހަ ކަމަށެވެ.\nނޯޓް: ރޯދަވެރިއާގެ އަނގައިގެ ވަހާ ބެހޭގޮތުން ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިޔާ ވިދާޅުވަނީ: ''ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ މި ޙަދީޘްގެ ޙަޤީޤީ މާނައަކީ، ރޯދައިގެ ޘަވާބުގެ ބޮޑުކަމާއި، އިންސާނުން މިސްކުވަސް ދެކެ ރުހޭ މިންވަރަށް، ﷲ ރޯދަވެރިއާ ދެކެ ރުއްސަވާ ވާހަކައެވެ. ކޮންމެހެން އޭގެ ބަހުގެ މާނައެއް ނޫނެވެ. ޤާޟީ ޢިޔާޟް ވިދާޅުވަނީ އޭގެ މުރާދަކީ ޤިޔާމަތް ދުވަހު، މާތް ﷲ ރޯދަވެރިއާގެ އަނގައިގެ ވަސް މިސްކުވަހަށް ވުރެވެސް މީރުވަސް ދުވާ އެއްޗެއްކަމުގައި ލައްވާނެ ވާހަކައެވ.ެ އަދި މިނުން ބަސްވެސް މިއާމެދު ބުނެވިފައި އެބަހުއްޓެވެ.''\nޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ބުނަނީ މެންދުރު ކުރީގައިވެސް، މެންދުރު ފަހުވެސް ރޯދަވެރިއާ ދަތް އުނގުޅުން ސުންނަތް ކަމެވެ. ބައެއް މީހުން ހީކުރާ ގޮތާ ޚިލާފަށް މަކްރޫހަ ނޫންކަމެވެ. އެހެނީ ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވަނީ: عَنْ  أَبِي هُرَيْرَةَ  رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ  أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  قَالَ  لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي أَوْ عَلَى النَّاسِ لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ صَلَاةٍ\nމާނައަކީ: ''ތިމަން ކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތުގެ މީހުންނަށް ބުރައެއް ކަމުގައި ނުވާނެނަމަ، ކޮންމެ ނަމާދަކަށް ދަތް އުނގުޅަން އަމުރު ކުރެއްވީމުހެވެ.'' (ޞަޙީޙް އަލްބުޚާރީ)\nޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ މި ޙަދީޘުގައި ބުނެފައިވަނީ ހުރިހާ ނަމާދެއްގެ ވާހަކަ ކަމަށެވެ. ވީމާ ވަކި ޢަޞްރު ނަމާދު އިސްތިސްނާ ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ރޯދައަށް ހުންނަވައިގެން އެތައްފަހަރަކު ދަތް އުނގުޅުއްވި ކަމަށް ޢާމިރް ބިން ރަބީޢާ ރިވާ ކުރެއްވި ޙަދީޘެއް ތިތްމިޛީގައި ރިވާ ކުރެވިފައި އެބަހުއްޓެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި އޮންނަނީ ''ދަތް އުނގުޅުމަކީ އަނގަ ޠާހިރުވާ، ﷲގެ ރުއްސެވުން ލިބޭ'' ކަމެއް ކަމަށެވެ.\nވީމާ ރޯދައަށް ހުރެގެން ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ދަތް އުނގުޅިދާނެއެވެ.\nދެން ދަތް އުނގުޅާ ބޭހާ މެދު ބުނަން ޖެހެނީ، ބޭސް ބޭނުން ކުރުންވެސް ހުއްދަކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ބޭހުގެ މިންވަރެއް އަނގަތެރެއަށް ނުދާކަން ޔަޤީން ކުރަންވާނެއެވެ.\n8- ލޮލަށް އަޅާ ބޭހުން ރޯދަ ގެއްލޭނެ ހެއްޔެވެ؟\nމި މައްސަލައާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފު އުފެދިފައި އޮތަސް، ޞައްޙަ ރައުޔަކީ ލޮލަށް އަޅާ ދިޔާ ބޭހުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެކަމެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި މިފަދަ ބޭހެއްގެ ރަހަ ކަރުތެރެއަށް ހިނގައްޖެނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މީގައިވެސް ރަނގަޅު ގޮތަކީ ރޯދަ ނުގެއްލުމެވެ. އެހެނީ ލޮލަކީ އެ ތަނަކުން އެއްޗެއް ހަށިގަނޑަށް ވަދެއްޖެނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭ ތަނެއް ނޫނެވެ. ކަންފަތުގެ ޙުކުމަކީވެސް މިއީއެވެ.\n9- އަހަރެންނަނީ، ނޭވާ ކުރުވުމުގެ މައްސަލަ ހުންނަ މީހެކެވެ. ޑޮކްޓަރު އަންގާފައި އޮތީ ނޭފަތުން ބޭނުން ކުރާ ގުންބާއެއް ބޭނުން ކުރުމަށެވެ. ރޯދައަށް ހުރެ މިކަން ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟\nތި ކަމަމީ ކޮންމެހެން ބޭނުން ޖެހިގެން ކުރަން ޖެހޭ ކަމެއް ނަމަ ޙުކުމަކަށްވާނީ ހުއްދަވުމެވެ. ވީމާ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އަލްއަންޢާމް ސޫރަތުގެ 119 ވަނަ އާޔަތުގައި ﷲ ވަޙީ ކުރައްވަނީ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُم مَّا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ\nމާނައަކީ: ''އެކަލާނގެވަނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ޙަރާމް ކުރައްވާފައިވާ ތަކެތި ތަފްޞީލްކޮށް ދެއްވާފައެވެ. ނަމަވެސް ޙަރާމްކުރެއްވި ތަކެތީގެ ތެރެއިން ތިޔަބައިމީހުން ކޮންމެހެން ބޭނުން ޖެހިގެން ކާންޖެހިފައިވާ އެއްޗެއް ޙަލާލެވެ. ''\nކަން މިހެން އޮވެފައި، އަދި ތިކަމަކީ ކެއިން ބުއިމާއި އެއްފަދަ ކަމަކަށް ނުވާތީ، ރޯދަ މަހު މަޖްބޫރުވެގެން ތިކަން ކުރުން ހުއްދައެވެ.\n10- ހޮޑު ލުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟\nރޯދަވެރިއާ ރޯދައަށް ހުއްޓާ އޭނާގެ ޤަސްދަކާ ނުލައި ދިމާވާ ވަރަށް ގިނަ ކަންތައް ހުރެއެވެ. މިސާލަކަށް ޒަޚަމްވުން، ހޮޑުލެވުން، އިޚްތިޔާރަކާ ނުލައި ކަރުތެރެއަށް ފެންދިއުންފަދަ ކަންކަމެވެ. މިފަދަ އެއްވެސް ކަމަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ޤަސްދުގައި ހޮޑުލައިފިއްޔާ ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ.\n11- ކުޅު ދިރުވުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟\nރޯދައަށް ހުރެ ކުޅު ދިރުވުމުގައި މައްސަލައެއް ނެތެވެ. އަދި މި ކަމާމެދު ފިޤުހުވެރިން ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމެއް އަހަރެން ނުދެނެ ހުރީމެވެ. ކުޅަކީ އަނގައިގައި ހުންނަ އެއްޗަކަށްވެފައި އެއިން ރައްކާތެރި ވުމަކީ ނުވާނެ އަދި ނުކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ބޮލުން ފައިބާ އަރިދަފުސް ގަނޑު އަނގައާއި ހަމައަށް ވާސިލުވެއްޖެނަމަ، ރޯދައަށް ހުންނަ މީހާ ޤަސްދުގައި އެ ދިރުވުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ. އެހެނީ އެއީ ނުދިރުވާ ފަރުޖެއްސޭނެ އެއްޗެކެވެ.\nނޯޓް : މި ކަމާބެހޭ ގޮތުން ޝައިޚް ޢަޠިއްޔާ ޞަޤްރު ވިދާޅުވެފައިވަނީ މި އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ.\n''ކަރުކެހިފައި އަންނަ އަރިދަފުސް އަނގަތެރެއަށް ނާންނަނަމަ އެ އެތެރެހައްޓަށް ދިޔައަސް މައްސަލައެއް ނެތް ކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެލައްވައެވެ. ނަމަވެސް ބޮލުން ނުވަތަ ކަރުތެރެއިން އަންނަ އަރިދަފުސް ގަޑު އަނގަތެރެއަށް އެޅުމަށްފަހު އެ ދިރުވައިފިއްޔާ، ޝާފިޢީ މަޛްހަބުގައި ރޯދަ ގެއްލެއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނީ އެ ތުންފަތުން ބޭރު ނުވާހާ ހިނދަކު ދިރުވިއަސް މައްސަލައެއް ނެތް ކަމުގައެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނީ އެއްވެސް ހާލަތެއްގައި އެއިން ރޯދައަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެކަމަށެވެ. މިފަދަ ބައްޔެއް ހުންނަ މީހަކު މި ބަސް ނެގުމުން ފަސޭހަވާނެއެވެ. ބައްޔެއް ނެތް މީހުން ތަބާވާނީ މަތީ އޮތް ދެ ބަހުން ކުރެ ބަހަކަށެވެ.\n12- ރޯދެވެރިއާ ރޯދައަށް ހުރެ، މީރުވަސް ދުވާ އެއްޗެއްސާއި މީރުވަސް ދުވާ ދުން ބޭނުން ކުރުން ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު : ޝައިޚް ޔޫސުފުލް ޤަރަޟާވީ\nމި ކަމާބެހޭ ގޮތުން އިބްނު ތައިމިޔާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ ''މީހުންނަށް އާއްމުކޮށް ދިމާވާ، އަދި އެންމެންނަށްވެސް އެނގެން ބޭނުންވާ މައްސަލަތަކުގެ ޙުކުމް ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ވަނީ ދަސްކޮށް ދެއްވާފައެވެ. އަދި މިފަދަ ކަންތަކަކީ ދީނުގެ އަޅުކަމުގެ މައިބަދައާއި ގުޅިފައިވާ ކަންތަކަށް ވާހިނދު މިކަންތައްތަކަށް ވަކި ޙުކުމެއްވާނަމަ ރަސޫލުﷲ -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އެކަން ތަފްޞީލްކޮށް ބަޔާން ކޮށް ދެއްވީހެވެ.\nނަމަވެސް އެއްވެސް ޙަދީޘަކުން އެކަން ޘާބިތު ނުވެއެވެ. އަދި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ގެ ޒަމާނުގައިވެސް މީހުން ގައިގައި ތެޔޮ ލުމާއ،ި ފުރަގަސްފަރާތުގެ ގުންބާ އަދި، މީރުވަސް ދުވާ އެއްޗެހި ބޭނުންކޮށް އުޅުނެވެ. ނަމަވެސް ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އެކަން މަނާ ނުކުރެއްވުމުން، އެއިން އެނގެނީ އެއީ ހުއްދަކަންތައް ކަމުގައެވެ. ''\nވީމާ ރޯދަ ވެރިއާ ރޯދައަށް ހުރެގެން މީރުވަސްދުވާ އެއްޗެއް ބޭނުން ކުރިއަސް އަދި އެއިން ނަފްސަށް ތާޒާކަން ލިއްބައި ދިނަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ.\n13- ރޯދައަށް ހުރެގެން މީހަކު ފެންވެރުމުގެ ތެރޭގައި އަނގައަށް ފެން އެޅިގެން، އެތެރެހައްޓަށް ފެން ގޮސްފިނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭނެތަ ؟\nއޭނާގެ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އެހެނީ މި ހާލަތުގައި ފެންބޮވުނީ ޤަސްދަކާއި ނުލައެވެ. ވީމާ އެނާ ފެތޭނީ މަޖްބޫރު ކުރެވޭ މީހާއާއި ހަނދާން ނެތޭ މީހާގެ ޙުކުމަށެވެ.\n14- ޣީބަ ބުނުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެތަ؟\nދެބަ އޮޑުވުމާއި ޣީބަ ބުނުމަކީ ބޮޑުވެގެންވާ ޙަރާމްކަމެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ އެއްޗެހި ގޮވުމާއި، ދޮގު ހެދުމާއި ހަޑިއެއްޗެހި އަނގައިން ބުނެ އުޅުމަކީ ވެސް ޙަރާމް ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިއިން ކަމަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އެކަމަކު މި ކަންތައްތަކަކީ ރޯދަވެރިއާއާއި އެ ނޫން މީހުންވެސް ދުރުވެ ތިބުން ވާޖިބު ކަންތަކެވެ.\nރޯދަ ބާޠިލު ނުވިއަސް މިފަދަ ކަންތަކުން ލިބޭ ޢަޛާބުގެ އިތުރުން ރޯދައިގެ ޘަވާބު މަދުވެ، އޭގެ ޙަޤީޤީ ބޭނުން ކެނޑިދެއެވެ. ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ: عَنْ  أَبِي هُرَيْرَةَ  عَنْ النَّبِيِّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  قَالَ  مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ وَالْجَهْلَ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ\nމާނައަކީ: ''ދޮގުވާހަކަ ދެއްކުމާއި، ނުބައިކަންތައް ކުރުމާއި، މީހުންނަށް އެއްޗެހި ކިއުމުން ދުރުވެނުގަންނަނަމަ، އޭނާ ނުކައި ނުބޮއި ހުރުމުގެ ބޭނުންފުޅެއް ﷲ އަށް ނުވެއެވެ.'' (ރިވާކުރެއްވީ ބުޚާރީ)\nޙަދީޘްގެ މުރާދަކީ އޭނާގެ ރޯދައަށް ހުރުމުގެ އެއްވެސް މާނައެއް ނެތް ވާހަކައެވެ.\nރޯދައަށް ހުއްޓާ މީހަކު އެއްޗެހި ކިޔަސް، މުސްލިމުންނަށް ޖެހޭނީ އެކަމާ އަޅާ ނުލައި ''އަހަރެން މިހިރީ ރޯދައަށޭ '' ބުނާށެވެ.\n15- ރޯދައަށް ހުއްޓާ ތަނެއް ޒަޚަމްވެގެން ނުވަތަ އިސްތިޙާޟާގެ ލޭ ފައިބައިފިނަމަ ރޯދަ ކަމުދާނެހެއްޔެވެ؟ އަދި ލޭ ހަދިޔާ ކުރުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއްހެއްޔެވެ؟\nރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ރޯދަ ގެއްލޭނީ ޙައިޟު ނުވަތަ ނިފާސްކަމުގެ ލޭ ފައިބައިފިނަމައެވެ. އަދި ލޭ ޓެސްޓު ކުރުމަށްޓަކައި ލޭ ނެގިއަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ދެން ލޭ ހަދިޔާ ކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން އޮތް ވާހަކައަކީ ގިނަ މިންވަރަކަށް ލޭ ނަގާނަމަ ރޭގަނޑަށް ފަސް ކުރުން ރަނގަޅު ކަމުގައެވެ. އެއީ ލޭ ނެގުމުން ލިބިދާނެ ވަރުބަލި ކަމަށްޓަކައެވެ.\n16- ރޯދައަށް ހުރެ ހަނދާންނެތިގެން ކެވިއްޖެނަމަ ވާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟\nރޯދަވެރިއާ ހަނދާން ނެތިގެން ކައި ބޮއެ ހެދިއަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ހަނދާން ވުމުން ވަގުތުން ކެއުން ބުއިން ހުއްޓާލަން ޖެހޭނެއެވެ. (މި ކަމާބެހޭ އިތުރު ތަފަޞީލު: ރޯދައަށްހުރެ ހަނދާންނެތި ކެއުން)\n17- ހިރުގަނޑުން ލޭ ފޭބުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟\nހިރިގަނޑުން ފައިބާ ލެއަކުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މި ލޭ ނުދިރުވަން ސަމާލުވާން ޖެހޭނެއެވެ.\n18- ޙައިޟުވެރިއަކު ފަޖުރުގެ ކުރިން ޠުހުރުވީމައި (ލޭ ހުއްޓުން) ހާރުކައިގެން ރޯދަ ހިފައިފިއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ހިނައިގަތީ ފަޖުރުގެ ފަހުންނެވެ. އެހެން ވެއްޖިއްޔާ އޭނާގެ ރޯދަ ކަމުދާނެހެއްޔެވެ؟\nފަޖުރުގެ ކުރިން ޠުހުރުވެއްޖެކަން ޔާޤީންވާނަމަ، އޭނާގެ ރޯދަ ރަނގަޅުވާނެއެވެ. ޠުހުރުވީކަން ޔަޤީންވުމުން ހިނައި ނުގަތަސް ރޯދައަށް ނިޔަތް ގަނެ ރޯދަ ހިފާށެވެ. ނަމަވެސް އިރުއެރުމުގެ ކުރިން ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ފަތިސްނަމާދު ކުރެވޭނީ އޭރުން ކަމަށްވާތީއެވެ.\n19- ރޯދައަށް ހުރެ، ފިނި ކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި ނުވަތަ ވަރުބަލިކަން ފިލުވުމުގެ ބޭނުމުގައި ބޮލަށް ނުވަތަ ގަޔަށް ފެން އެޅުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއްހެއްޔެވެ؟\nފިނި ކުރުމަކީ މައްސަލައެއް ނެތް، ހުއްދަ ކަމެކެވެ. ހޫނު ގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވެސް، އިސްތަށިފުޅަށް ފެން އެޅުއްވިކަން އެނގެން އެބައޮތެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ހޫނުން ސަލާމަތްވެލެއްވުމަށްޓަކައި އިބްނު ޢުމަރުގެ ހެދުންކޮޅަށް ފެން އަޅުއްވާ ފޯ ކޮށްލައްވައިގެންވެސް ހުންނެވިއެވެ.\n20- ކާ އެއްޗެހީގެ ރަހަބެލުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟\nކާ އެއްޗެހީގެ ރަހަ ބެލިއަސް، އެ ދިރުވާ ނުލާނަމަ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަންތައް ބޭނުމެއް ނެތި ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ބޭނުމަކަށްޓަކައި (މިސާލަކަށް ކައްކާއިރު ލޮނު ރަހަ ހެޔޮވަރު ކުރުން) މިކަންތައް ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ޤަސްދަކާއި ނުލައި، ރަހަ ބެލި އެތީގެ އެއްޗެއް ބަނޑަށް ދިޔައަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ.\nނޯޓް : ބައެއް ދިވެހިން ރޯދަ މަހު ކައްކާއިރު، އޭގެ ރަހަ ބަލަން ފަސްޖެހޭ ފަހަރު ފަހަރު އާދެއެވެ. ނަމަވެސް ޙަޤީޤަތަކީ އެ ކަމުން ރޯދައަށް އަސަރެއް ނުކުރުމެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް ވިދާޅުވެފައި އޮންނަނީ ރޯދައަށް ހުރެ ރާހުތް ކަހަލަ އެއްޗެއްގެ ރަހަބެލިއަސް އޭގެ އެއްޗެއް ބަނޑަށް ނުދާނަމަ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ.\n21- ހާރު ކެއުމަށް ފަހު، ފަތިސް ނަމާދު ކޮށްގެން ނިދާފައި މެންދުރު ނަމާދު ވަގުތައް ތެދުވެ މެންދުރު ނަމާދު ކުރުމަށްފަހު ނިދާފައި އަނެއްކާވެސް ތެދުވެ ޢަޞުރު ނަމާދު ކޮށްގެން ރޯދަ ވީއްލަންދެން މީހަކު ނިދައިފިއްޔާ ރޯދަ ކަމުދާނެހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު : ސުޢޫދީއްޔާގެ ދާއިމީ ފަތުވާ ކޮމިޓީ\nކަންތައް ދިޔައީ ތި ބުނި ގޮތަށްވިޔަސް، ރޯދަ ޞައްޙަވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ރޯދަމަހުގެ ދުވާލުގެ ބޮޑުބައެއް ނިދުމުގައި ހޭދަ ކުރުމަކީ ރޯދައިގެ ރޫޙާއި ޚިލާފުކަމެކެވެ. ރޯދަ މަހަކީ އަޅުކަން ކުރުމާއި ހެޔޮކަން ކުރުމާއި ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގައި ހޭދެ ކުރަންޖެހޭ މަހެކެވެ. ވީމާ މުސްލިމުން ރަމަޟާން މަހުގެ މާތް ފުރުސަތު ބޭކާރުކޮށްލައިގެން ނުވާނެއެވެ.\n22- ރޭގަނޑު ހާރުކާން ފަހުން ތެދުވާނީއޭ ހިތައި ނިދާފައި ހޭނުލެވި ފަތިސްވަންދެން ނިދައިފިއްޔާ، ރޯދަ ކަމުދާނެހެއްޔެވެ؟\nރޯދަ ކަމުދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ ހާރުކެއުމަކީ ރޯދައިގެ ޝަރުޠެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުސްތަޙައްބު ކަމެކެވެ.\n23- ރޯދަވެރިއާ ފަތައި، ފީނައި ހެދުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟\nރޯދައަށް ހުރެގެން ފީނައި ފަތައި ހެދިއަސް، އެންމެ ރަނގަޅެވެ. އެއީ ރޯދަ ގެއްލޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކަންކަމުގެ އަސްލަކީ، ކަމެއް މަކްރޫޙަ ނުވަތަ ޙަރާމްވުމުގެ ދަލީލެއް ޤާއިމްވަންދެން، ހުއްދަވުމެވެ. އަދި މި ޙާލަތުގައި (ފެތުމާ ބެހޭ ގޮތުން) މިކަން ޙަރާމް ނުވަތަ މަކްރޫޙަ ކުރާނެ ދަލީލެއް ނެތެވެ. ފެތުން މަކްރޫޙަ ވާނެ ކަމަށް ބުނާ ބަޔަކު އެހެން ބުނީ، ނޭގި ކަރުތެރެއަށް ފެން (ނުވަތަ ލޮނު) ވަދެދާނެތީއެވެ.\n24- އަހަރެމެންނަކީ ފެން މީރު ކުރުމުގެ ޕުލާންޓެއްގައި މަސައްކަތް ކުރާ ބައެކެވެ. އަދި ބައެއްފަހަރު މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި ނޭފަތަށް އާވި ވަންނަގޮތް ދިމާވެއެވެ. ވީމާ ރޯދަ ކަމުދާނެހެއްޔެވެ؟\nތި ބުނި ގޮތަށް ކަންތައް އޮތްނަމަ ރޯދައަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ.\n25- މަދަރުސާ ކުއްޖެއް، އިމްތިޙާނަށްޓަކައި ރޯދަ ދޫކުރުން ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟\nޖަވާބު : އައްޝައިޚް ޢަޠިއްޔާ ޞަޤްރު\nއިމްތިޙާނަކަށް ތައްޔާރު ވުމުގެ ގޮތުން ކޮންމެހެން ދުވާލު ދަސްކުރުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ. ކިޔަވާ ކުއްޖަކަށް ރޭގަނޑުވެސް ފިލާވަޅު ދަސްކުރެވިދާނެއެވެ. ދުވާލު ހޫނު ގަދަވެފައި ދިގުނަމަ ރޭގަނޑު ދަސްކުރާށެވެ. ތިމަންނަ ބޭނުމީ ހަމައެކަނި ދުވާލު ގަޑީގައި ދަސްކުރާށޭ ކިޔާފައި، ރޯދަ ނުހިފުން އެއީ ހުއްދަވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nއިމްތިޙާން ބޭއްވެނީ ދުވާލު ގަޑީގައި އަދި ހޫނު ގަދަ ވަގުތު ކަމަށްވެފައި، ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ އިމްތިޙާން ހަދާ ގަޑީގައި ވަރުބަލިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް އިޙްސާސް ކުރެވި ވިސްނުމަށް އަސަރު ކުރާނަމަ، ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދަވާނެއެވެ.\nމީގެ މާނައަކީ އިމްތިޙާން އޮންނަ ދުވަހުގައި ރޯދަ ހިފަން ރޭގަނޑު ނިޔަތްގަނެ، ހާރު ކެއުމަށްފަހު ފިލާވަޅު ދަސްކޮށް ހަދާނީއެވެ. އަދި ބޭނުންނަމަ އަރާމުކޮށްލުމަށްފަހު އިމްތިޙާނަށް ދާވަގުތު ޖެހޭއިރުވެސް ވިސްނުމަށް އަސަރު ކުރާވަރުގެ ވަރުބަލިކަމެއް އިޙްސާސް ނުވާނަމަ، ރޯދަ ކުރިއަށް ގެންދާނީއެވެ.\nއިމްތިޙާން އޮންނަ ދުވަހު ރޯދަ ނުހިފާނަމޭ ބުނެ، ހާރުކެއުމެއްވެސް ނެތި ހުރެ، އިމްތިޙާނޭ ކިޔާފައި ރޯދަ ނުހިފައި ހުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ. އެއީ ''ވެދާނެ'' ވަރުބަލިކަމަކީ ގުނޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ފަހަރެއްގައި ވަރު ހުރެވެސް ދާނެއެވެ. ނުހުރެވެސް ދާނެއެވެ. ވީމާ އެކަން އެނގެންދެން ރޯދަ ހިފަން ޖެހޭނެއެވެ.\nހަމަ އެހެންމެ، އިމްތިޙާން އޮންނަނީ ހެނދުނުގެ ފިނިވަގުތުގައި ކަމަށްވެފައި، މާކަބޮޑު ވަރުބަލިކަމެއް ނެތްނަމަ ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ. ފިނި މޫސުމާއި، ފިނި ދުވަސް ދުވަހު ގައިވެސް ކަން އޮތީ މިފަދައިންނެވެ. އަދި އިމްތިޙާން ހަދާ ކުދިންނަށް އަހަރެން ބުނަން އޮތީ، ﷲ އަށް ތަޤްވާވެރިވުމަށެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންތެރިވުމަށެވެ. ﷲ ވަޙީ ކުރައްވަނީ وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً\nމާނައަކީ : ''މާތް ﷲ ކިބަފުޅަށް ތަޤުވާވެރިވާ މީހާއަށް، ކަންކަމުގައި ފަސޭހަ ގޮތް އެކަލާނގެ މެދުވެރި ކުރައްވާނެއެވެ. ''\n26- ވުޟޫ ކުރާއިރު އަނގައަށް ފެންލުމުގެ ތެރޭގައި، ކަރުތެރެއަށް ފެންހިނގައްޖެނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭނެ ހެއްޔެވެ؟\nވުޟޫ ކުރުމުގެ ތެރޭގައި ޤަސްދަކާއި ނުލައި، ކަރުތެރެއަށް ފެންދިޔައަސް ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. ޙުކުމް ބިނާވަނީ ޤަސްދަކާއި ލައިގެން ކުރާ ކަންކަމަށެވެ.\n27- ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދަވާ، ދަތުރުގެ ދިގުމިނަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟\nރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދަވާ، ދަތުރުގެ ދިގުމިނަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 83 ކިލޯމީޓަރެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މިފަދަ ދަތުރުގެ ވަކި ޚާއްޞަ ދިގުމިނެއް ކަނޑަނާޅުއްވައެވެ. ކިއެއްތަ އާއްމުކޮށް ކިޔައި އުޅޭގޮތުން ދަތުރުގެ ނަންދެވޭ ކޮންމެ ދަތުރަކީ ރޯދަ ކެނޑުން ހުއްދަ ދަތުރެވެ.\nނޯޓް : (ކަނޑު ދަތުރު ކުރުމެކޭ މަތިންދާ ބޯޓު ދަތުރުކުރުމެކޭ ވަކި ތަފާތެއް ނޯވެއެވެ. އަދި ދަތުރު ކުރާ ބޯޓުގެ ގިނަ މީހުން ރޯދަ ހިފިއަސް، ރޯދަ ނުހިފައި ހުންނަ މީހާއަކީ ''ފާފަވެރި'' މީހެއްވެސް ނޫނެވެ.)\n28- ރޯދަވެރިއާ ރޯދައަށް ހުރެގެން، އޭނާގެ އަނބިމީހާ ނުވަތަ ފިރިމީހާއަށް ދޮންދީ، ކުޅެ ހެދުން ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟\nއާއެކެވެ. ރޯދަވެރިއާ އޭނާގެ އަނބިމީހާއަށް ދޮންދީ، ކުޅެހެދުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ރަމަޟާން މަސް އަދި އެނުން މަހަކު ރޯދައަށް ހުއްޓަސް ވަކި ތަފާތެއް ނެތެވެ.\nއެކަމަކު އެކަމުން އޭނާގެ މަނި ފައިބައިފިނަމަ އޭނާގެ ރޯދަ ފާސިދުވާނެއެވެ.\nރަމަޟާންމަހުގައި ނަމަ، ބާކީ އޮތްވަގުތު ރޯދައަށް ހުރެފައި، އެދުވަހުގެ ބަދަލުގައި ޤަޟާ ރޯދައެއް ފަހުން ހިފުން ވާޖިބުވާނެއެވެ.\nމިހެން މިކަން ދިމާވީ (މަނިފޭބުން) ރޯދަ މަސް ނޫންމަހެއްގައި ނަމަ، ރޯދަ ފުރިހަމަ ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ވާޖިބު ރޯދައެއް ނަމަ އެހެން ދުވަހަކު ހިފަން ޖެހޭނެއެވެ. ސުންނަތް ރޯދައެއްނަމަ ފަހުން ހިފާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.\nނޯޓް : މިތާގައި ބުނެވިފައިވަނީ ދޮން ދީގެން މަނި ފައިބައިގެން ރޯދަ ފާސިދުވާ ވާހަކައެވެ. ޖިމާޢުވުމުން ރޯދަ ފާސިދުވީމާ އެއީ މުޅިން ވަކި ޙުކުމެއް އަންނަ ކަމެކެވެ.\n* ރޯދަމަސް = ބާކީ އޮތް ވަގުތު ރޯދަ ފުރިހަމަ ކުރުން + އެ ރޯދަ އަލުން ޤަޟާކުރުން\n* ރޯދަ މަސް ނޫންމަހަކު ހިފާ ވާޖިބު ރޯދައެއް، މިސާލަކަށް ނަދުރު، ކައްފާރާ، ޤަޟާ ރޯދެއެއްނަމަ = ދުވަސް ފުރިހަމަ ކުރާކަށް ނުޖެހޭ + އަލުން ރޯދަ ހިފަން ޖެހޭނެ\n* ސުންނަތް ރޯދަ = ދޮން ދިނުމުގެ ތެރޭގައި ރޯދަ ފާސިދުވިއަސް، އަލުން ރޯދަ ހިފާކަށް ނުޖެހޭ.\n29- ވަރަށް ބޮޑަށް މުސްކުޅިވެގެން ނުވަތަ ފަރުވާ ނުކުރެވޭނެ ބައްޔެއް ހުންނަ މީހާގެ ޙުކުމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟\nމުސްކުޅިވެގެން ނުވަތަ ފަރުވާ ނުކުރެވޭނެ ބޮޑު ބައްޔެއްވެގެން، ރޯދަ ހިފަން ނުކުޅެދޭ މީހާގެ މައްޗަށް ރޯދަހިފުން ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. އޭނާއަށް ވާޖިބުވާނީ ކޮންމެ ދުވަހައެއްގެ ބަދަލުގައި ފަޤީރު ނުވަތަ މިސްކީނަކަށް ކާން ދޭށެވެ.\n30- ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ އަންހެން ކުދިންނަށް ބެލުމުން (ޝަހުވަތާއެކު ހިލޭ އަންހެނުންނަށް) ރޯދައަށް އަސަރު ކުރާނެ ހެއްޔެވެ؟\nއާއެކެވެ. ކޮންމެ ފާފައަކީ ރޯދައަށް އަސަރު ކުރުވާނެ ކަމެކެވެ. އެހެނީ ﷲ އަހަރެމެންގެ މައްޗަށް ރޯދަ ފަރުޟު ކުރެއްވީ، ތަޤްވާވެރި ވުމަށްޓަކައެވެ. ތިފަދަ ކަމެއް ދިމާވެފައި ހުރި މީހަކަށް ސަލާމަތްކަން ދެއްކެވުން އެދި އަހަރެން ދުޢާކުރަމެވެ. ބަލާލާ ބެލުމަކީ ޝައިޠާނާގެ ދުނިތަކުގެތެރެއިން ވާ އެއްޗެކެވެ. އަދި ބަލާލާ ބެލުމަކުން ފާޙިޝްކަންތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދީފައިވަނީ ކިތެއްފަހަރު ހެއްޔެވެ. ވީމާ މިފަދަ ކަމެއް ކުރާ މީހުންޖެހޭނީ ﷲއަށް ދުޢާކޮށް ސަލާމަތަށް އެދި ތައުބާ އާކުރާށެވެ. (ރޯދައަށް އަސަރު ކުރުމޭ މިތާގައި ބުނުމުގެ މާނައަކީ، ރޯދައިގެ ޘަވާބު އުނިވެ، އަދި ބެލުމުން ލިބޭ ފާފަ ލިބުމެވެ. ހިލޭ އަންހެނުންނާ ދިމާލަށް ބެލިއަސް ރޯދަ ފާސިދެއް ނުވާނެއެވެ.)\n31- އަހަރެން ޙައިޟުވުމުގެ ސަބަބުން ދޫކުރި ރޯދަތައް އަދިވެސް ޤަޟާ ނުކުރަމެވެ. އެއީ މީގެ3އަހަރުވަރު ކުރީގެ ރޯދަތަކެކެވެ. ވީމާ އަހަރެން ހަދާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟\nފިޤުހުވެރިންވެސް އެއްބަސްވެލައްވާ ގޮތުގައި، ރަމަޟާންމަހު ދޫކޮށްލެވޭ ރޯދަތައް، ޖެހިގެން އަންނަ ރަމަޟާން މަސް އައުމުގެ ކުރިން ހިފައި ޤަޟާކުރުން ވާޖިބެވެ.\nދެން މިގޮތަށް ޤަޟާނުކޮށް އަނެއް ރޯދަމަސް ފެއްޓިއްޖެއްޔާ، އެކަން އެހެންވެފައި އޮންނާނީ މި އަންނަވި ދެގޮތުން ކުރެ ގޮތަކަށެވެ.\nއެކެއް: ނުހިފައި ލަސްކުރީ ޝަރުޢީ ގޮތުން ޤަބޫލުކުރެވޭ އުޒުރަކާއި ލައިގެންކަމަށް ވުން. އެހެން ކަމަށް ވަނީނަމަ، އޭނާ ލަސްކުރުމުން ފާފަވެރިއެއް ނުވާނެއެވެ. (މިސާލަކަށް : ބަލިވެގެން ރޯދަ ދޫކޮށްފައި އަނެއް އަހަރު ޖެހުނު އިރުވެސް ބަލި ރަނގަޅު ނުވުން ) އޭނާ ކުރަން ޖެހޭހާ ވެސް ކަމަކީ، ރޯދަ ހިފޭ ވަރުމުން، ދޫކުރި ޢަދަދަށް ރޯދަ އަލުން ހިފުމެވެ.\nދޭއް: އުޒުރަކާއި ނުލައި ލަސް ކުރުން. އެހެން ކަމަށް ވަނީނަމަ އޭނާ ފާފަވެރިވާނެއެވެ. ފިޤުހުވެރިން އެންމެންވެސް އެއްބަސްވެލައްވާ ކަމަކީ އޭނާ ދޫކުރި ރޯދަ ޤަޟާކުރުން ވާޖިބުވާނެކަމެވެ.\nނަމަވެސް ޤަޟާ ކުރުމުގެ އިތުރުން ކޮންމެ ދުވަހަކަށް، މިސްކީނަކަށް ކާންދޭންޖެހޭތޯ؟ ނޫން ތޯ؟ މިއީ އުފެދިފައިވާ ސުވާލެކެވެ. އިމާމް މާލިކް، އިމާމް ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު ވިދާޅުވަނީ ޤަޟާކުރުމުގެ އިތުރުން އުޒުރަކާއި ނުލާ ލަސްކުރީތީ ކޮންމެ ދުވަހަކަށް މިސްކީނަކަށް ކާންވެސް ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. މި ބޭފުޅުންގެ ދަލީލަކީ އަބޫހުރައިރާ، އިބްނު ޢައްބާސްގެ ބަސްފުޅުތަކެކެވެ.\nއިމާމް އަބޫޙަނީފާ ވިދާޅުވީ ކާން ދޭން ނުޖެހޭނެކަމަށެވެ. މާނައަކީ ޤަޟާކުރުމުގެ އިތުރު ކަމެއް ކުރަން ނުޖެހޭކަމަށެވެ. ދަލީލަކަށް ނެންގެވީ ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 185 ވަނަ އާޔަތެވެ. އެ އާޔަތުގައި ﷲ އަމުރު ކުރައްވަނީ ބަލިވެގެން، ނުވަތަ ދަތުރުގެ ސަބަބުން ދޫކުރެވޭ ރޯދަ، އެހެން ދުވަހަކުން ހިފުމަށް އެކަންޏެވެ. އިތުރަށް މިސްކީނުންނަށް ކާންދޭކަށް ނާންގަވައެވެ.\nއަހަރެން (ބިންޢުޘައިމީން) އިޚްތިޔާރު ކުރާނީ ފަހުން މި ބުނެވުނު ދެވަނަ ރައުޔެވެ. އިމާމް ބުޚާރީވެސް އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވީ މި ރައުޔެވެ. ވީމާ އާޔަތުގައި ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ އިތުރު ކަމެއް ނެތުމާއި، ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އެހެން ކަމެއް އަމުރު ނުކުރައްވާތީ ނަގަން ޖެހެނީ މި ރައުޔެވެ. އަބޫހުރައިރާ، އިބްނު ޢައްބާސް އެހެން ވިދާޅުވީ މުސްތަޙައްބު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށްވުން އެކަށީގެންވެއެވެ.\nވީމާ ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައެއް ދޫވީމާ ވާޖިބުވާނީ ހަމައެކަނި އެ ރޯދަ ޤަޟާކުރުމެވެ. ކާންދޭކަށް ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު މީހަކު ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން ކާންދިނުން އެއީ ރަނގަޅު ގޮތެކެވެ.\nއަދި މި ސުވާލު ކުރި މީހާ ރޯދަ ޤަޟާނުކޮށް ލަސްކުރީ އުޒުރަކާއި ނުލައިނަމަ، ތައުބާވެ ދެން އެހެން ނަހަދަން ޢަޒުމު ކަނޑައަޅަން ޖެހޭނެއެވެ.\n32- އަހަރެން މިއަހަރު ތައުބާވެއްޖައީމެވެ. އަދި މިއަދު އެނގުނު ގޮތުގައި އަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުން ފުއްދުމަކީ (މަނި ބޭރުކުރުން) ރޯދަ ގެއްލޭކަމެކެވެ. ހިތާމައަކީ މީގެ ކުރީ ރަމަޟާން މަސްތެކެއްގައި އަހަރެންނަށް ނޭނގި މި ފާފަ ކުރެވިއްޖެއެވެ. ވީމާ އަހަރެން ހަދާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ އަދި ބުނަމެވެ. އެ ދުވަސްތަކުގެ ޢަދަދެއް މިހާރަކު ނޭނގެއެވެ؟\nޖަވާބު : މުޙައްމަދު ޞާލިޙް އަލްމުނައްޖިދް\nތައުބާވުމުގެ ހިދާޔަތް ކަލެއަށް ދެއްވި ﷲއަށް ޙަމްދު ކުރަމެވެ. އަދި ކަލޭގެ ތައުބާ ޤަބޫލު ކުރައްވާ ފާފަ ފުއްސަވާ، ސީދާ މަގުގައި ސާބިތުކުރެއްވުން އެދި ދުޢާކުރަމެވެ.\nމިއަށްފަހު ބުނަމެވެ. ރޯދަ ފާސިދުވާ ކަންތައްތަކަކީ ކޮބައިކަން ނޭނގި އެއިން ކަމެއް ކުރެވުމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެތޯ؟ ނޫންތޯ ؟ މި މައްސަލާގައި ދެ ރައުޔެއް ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައިވެއެވެ.\nއެ ކަމުން ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ. މިއީ އިމާމް ޝާފިޢީ، އިމާމް އަޙްމަދުގެ މަޛްހަބެވެ. އެކަމަކު، އެ މީހަކީ އަލަށް އިސްލާމްވެގެން އުޅޭ މީހެއް ނުވަތަ، ޢިލްމުވެރިންނާއި ދުރުގައި އުޅޭ މީހެއް ނަމަ ރޯދަ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށް ޝާފިޢީ ވިދާޅުވެއެވެ.\nއިމާމް ނަވަވީ ''އަލްމަޖްމޫޢް'' ( 6/352 ) ގައި ވިދާޅުވެއެވެ. ''ރޯދަވެރިއާ ކެއުން، ޖިމާޢުވުން، އަދި ބުއިމަކީ ޙަރާމްކަމެއްކަން ނޭނގި ކޮށްފިއްޔާ އޭނާއަކީ އަލަށް އިސްލާމްވެގެން އުޅޭ ނުވަތަ ދުރު ހިސާބެއްގައި ވަކިން އުޅޭ މީހެއްނަމަ، ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އެއީ އޭނާ ފާފަވެރިއެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ޙުކުމް، ޙަދީޘުން ސާބިތުވެފައިވާ ހަނދާން ނެތޭ މީހާއާއި އޭނާއާއި އެއްގޮތެވެ. އަދި އޭނާއަކީ މުސްލިމުންނާއި އެއްތަންވެ، އެއީ ޙަރާމްކަމެއްކަން ނޭނގި ނުދާނެ މީހެއްނަމަ، ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ.'' އ . ހ\nސުޢޫދިއްޔާގެ ދާއިމީ ފަތުވާ ކޮމިޓީ، އިޚްތިޔާރު ކުރި ބަހަކީވެސް މިއީއެވެ. މި ކޮމިޓީއަށް ރޯދަވެރިއަކު ޙަރާމްކަން ނޭނގިހުރެ މަނިބޭރިކޮށްފިނަމަ، ރޯދަ ގެއްލޭނެ ތޯ ސުވާލު ކުރެވުމުން ބުނީ ''މަނި ބޭރުކުރުމަކީ ރޯދަ ގެއްލޭކަމަކަށްވާތީ، އޭނާ އެ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ވާޖިބުވާނެއެވެ. އަދި އެ ދުވަސްތަކުގެ ޢަދަދު ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރާށެވެ.'' އ. ހ\nދެވަނަ ރައުޔަކީ ހަންދާން ނެތޭ މީހާގެ ރޯދަ ނުގެއްލޭފަދައިން، މަނި ބާރުކުރުމުން ރޯދަ ގެއްލޭކަން ނޭގޭ މީހާގެ ރޯދަވެސް ނުގެއްލޭނެ ކަމަށް ބުނާ ރައުޔެވެ.\nމި ރައުޔު އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވީ ޝައިޚުލް އިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ އަދި އިބްނުލްޤައްޔިމް އެވެ.\n''އަލްފަތާވަލް ކުބްރާ'' 2/19 ގައި އިބްނު ތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވެއެވެ. ''ރޯދަ ގެއްލޭ ކަމެއް، އެއީ ޙަރާމްކަމެއްކަން ނޭނގި ކުރުމުން ރޯދަ އަލުން ހިފަންޖެހޭނެހެއްޔެވެ؟ އަޙްމަދުގެ މަޛްހަބުގައި ދެ ރައުޔެއްވެއެވެ. ބޮޑަށް ބެލެވެނީ، އެ ރޯދަ އަލުން ހިފަން ނުޖެހޭނެކަމަށެވެ. ތަކްލީފުވަނީ ޙުކުމް ތަބްލީޣްވީމައެވެ. ........ ''\n''އިޢްލާމުލް މުވައްޤިޢީން'' 4/66 ގައި އިބްނުލްޤައްޔިމް ވިދާޅުވެއެވެ. ''ކަޅުރޮދިއާއި ހުދުރޮދީގެ މާނަ ނުބައިގޮތަކަށް ވިސްނިގެން އިރުއެރިއިރު ކެއި މީހާއަށްވެސް، އެ ރޯދަ އަލުން ޤަޟާކުރަން ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- އަމުރުނުކުރައްވައެވެ. ''\nރަމަޟާން މަހު ދުވާލު ރޯދައަށް ހުރެގެން އެއީ ރޯދަ ގެއްލޭ ޙަރާމް ކަމެއްކަން ނޭނގި، މަނި ބޭރުކުރި ޒުވާނަކާ ބެހޭ ގޮތުން، ޝައިޚް އިބްނު ޢުޘައިމީން އާއި ސުވާލު ދެންނެވުމުން މި ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ.\n'' މައްސަލައިގެ ޙުކުމަކީ އޭނާއަށް ފާފައެއް ނެތެވެ. އެއީ ކުރިން އަހަރެން ބުނި ފަދައިން ރޯދަ ގެއްލޭ ކަމަކުން ރޯދަވެރިއާގެ ރޯދަ ގެއްލޭނީ ތިން ޝަރުޠެއް ފުރިހަމަވުމުންނެވެ. އެއީ : ޙުކުމް އެނގުން، ހަނދާން ހުރުން، މަޖްބޫރުކަމެއް ނެތި ކުރުން. މިހެން ކަން އޮތަސް، ބޮޑަށް ރައްކާތެރި ގޮތަކީ އެ ރޯދަތައް ޤަޟާކުރުމެވެ. އަދި ޢަދަދު ހޯދޭތޯ ބަލާށެވެ.\nނަމަވެސް އަހަރެން އަދި ބުނަމެވެ. މަނި ބޭރުނުކޮށް ކެތްތެރިވުން އެއީ މުސްލިމުންނަށް ވާޖިބުކަމެކެވެ. އެހެނީ އަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުން ފުއްދުމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ. ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ: وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاء ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ\nމާނައަކީ: ''އަދި އެ މީހުންނީ އެމީހުންގެ ފަރުޖުތައް(އެބަހީ ޖިންސީ ގުނަވަންތައް) ރައްކާތެރި ކުރާމީހުންނެވެ. އެބައިމީހުންގެ އަނބީންނާއި ފިރިން ނުވަތަ އެބައިމީހުންނަށް މިލްކުވެގެންވާ އަޅުންގެ މައްޗަށް މެނުވީއެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އެބައިމީހުންނީ އެބައިމީހުންނަށް މަލާމާތް ލިބިގެން ނުވާ މީހުންނެވެ. ފަހެ އޭގެ ބޭރުގައިވާ ކަމަކަށް އެދިއްޖެމީހާ، ފަހެ އެފަދަ މީހުންނީ ހުއްދަވެގެންވާ ސަރަހައްދު ފަހަނައަޅައި ދާ މީހުންނެވެ.''\nއަދި ރަސޫލު -ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ- ޙަދީޘް ކުރައްވަނީ:  يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ  الْبَاءَةَ  فَلْيَتَزَوَّجْ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ  وِجَاءٌ\nމާނައަކީ: ''އޭ އެންމެހައި ޒުވާނުންނޭވެ. ކަލޭމެންގެ ތެރެއިން ކައިވެނި ކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ މީހަކު، ކައިވެނި ކުރާށެވެ. ފަހެ އެއީ ބެލުން ތިރިކުރުމަށް އެހީވެދޭ، ފަރުޖު ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އަދި ކުޅަދާނަވެގެން ނުވާ މީހަކަށް އޮތީ ރޯދަ ހިފުމެވެ. ފަހެ އެކަމުން ޝަހުވަތްތެރިކަން ކުޑަވެއެވެ. (ރަވާހު އަލްބުޚާރީ ވަ މުސްލިމް)\nއަމިއްލައަށް ޖިންސީއެދުން ފުއްދުމަކީ ހުއްދަކަމެއްނަމަ، ކައިވެނި ނުކުރެވޭ މީހުން އެކަން ކުރުމަށް ރަސޫލާ އިރުޝާދު ދެއްވީހެވެ. އަދި އެ ކަމަކީ ރޯދައިން ލިބޭ ވަރުބަލިކަމާއި ޚިލާފަށް މީހާއަށް ''އަރާމެއް'' ލިއްބައިދޭ ކަމަކަށް ވާހިނދު ވެސް، އެކަމަށް އިރުޝާދު ނުދެއްވާ ރޯދަ ހިފަން އަމުރު ކުރެއްވުމުން އެނގޭ ކަމަކީ، އިސްތިމްނާ (އަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުންފުއްދުން) އެއީ ޙަރާމް ކަމެއްކަމެވެ.\nނޯޓު : ރޯދަ ފާސިދުވާ ކަމެއްކަން ނޭނގި ރޯދަ ފާސިދުވާ ކަމެއް ކުރުމުން އެ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހުމުގެ މައްސަލާގައި އިބްނު ބާޒް ވެސް ވިދާޅުވެފައިވަނީ ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އެއީ ނޭނގި ހުރުން އެއީ އޭނާގެ ފަރުވާ ކުޑަކަމުން ވީ ކަމަކަށްވާތީއެވެ. ޝަރުޢީ ޙުކުމް ޚާއްޞަކޮށް ޙަލާލް ޙަރާމް ޙުކުމް ދަސްކުރުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށްވެސް ވާޖިބުކަމެކެވެ. މިކަންތައް ނޭނގި އޭނާގެ އަޅުކަމާއި އަޚްލާޤު ރަނގަޅު ގޮތެއްގައި ނުދާނެއެވެ.\nއަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުން ފުއްދުމާ ބެހޭ ލިއުން ކިޔަން، މި ގުޅުމަށް ފިތާލާށެވެ. (އަމިއްލައަށް ޖިންސީ އެދުން ފުއްދުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއް؟)\n33-އަހަރެން ރަމަޟާން މަހު ދުވާލު، އަނބިމީހާއާއި އެތައް ފަހަރަކު ޖިމާޢުވެއްޖައީމެވެ. އަދި މިހާރު އަހަރެން އެކަމާއި ވަރަށް ހިތާމަކޮށް ތައުބާވެ ކައްފާރާ ދޭން ބޭނުމެވެ. ނަމަވެސް ދެމަސްދުވަހު ރޯދަ ހިފުން އަހަރެންގެ ވަޒީފާގެ ގޮތުން، އެއީ ވަރަށް ބުރަކަމެކެވެ. ވީމާ ހަދާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟\nނަސޭހަތަކީ ކައްފާރާއެއްގެ ގޮތުން ޖެހިޖެހިގެން ދެމަސް ދުވަހު ރޯދަހިފާށޭއެވެ. ބޭނުން ނަމަ ހޫނު މޫސުމުގެ ބަދަލުގައި ފިނި މޫސުމުގައި ދުވާލުގެވަގުތު ކުރުވީމާ ވެސް ރޯދަ ހިފިދާނެއެވެ. (ރާއްޖޭގައި ނަމަ ތަންކޮޅެއް ވިއްސާރަ މޫސުމަކާ ދިމާކުރެވިދާނެއެވެ.) އަދި މަސައްކަތުގެ ޗުއްޓީ ލިބޭ މަސްތަކުގައި ހިފުމުން ވެސް ފަސޭހަކަން ލިބޭނެއެވެ.\nހަމަ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ދެ މަސްދުވަހު ރޯދަ ހިފަން ނުކުޅެދިއްޖެނަމަ، ފަސްދޮޅަސް މިސްކީނުންނަށް ކާންދެވިދާނެއެވެ. ކުޅަދާނައިއްޔާ އެއްފަހަރާވެސް ފަސްދޮޅަސް މީހުންގެ ކާނާ (އެކަމަކު ފަސްދޮޅަސް މީހުންނަށް) ނެރެވިދާނެއެވެ. ނޫނީ ވަކިވަކިންވެސް ދެވިދާނެއެވެ.\nއަދި އަނބިމީހާވެސް ރޯދައަށް ހުރެގެން ޖިމާޢުވީ އޭނާގެ އިޚްތިޔާރާ އެކުނަމަ އޭނާގެ މައްޗަށްވެސް ކައްފާރާ ވާޖިބު ވާނެއެވެ. ނޫންނަމަ ނުވާނެއެވެ.\nދެން ކައްފާރާގެ ޢަދަދު ގިނަވާނީ ޖިމާޢުވާ ދުވަހުގެ ޢަދަދު ގިނަވީމައެވެ. މާނައަކީ އެއް ދުވަހު ޖިމާޢުވެއްޖިއްޔާ ދޭން ޖެހޭނީ އެއް ކައްފާރާއެވެ. ދެ ދުވަހު ކަމަށް ވަނީނަމަ ދެ ކައްފާރާއެވެ.\nވީމާ އެއްދުވަހަކު އެތައްފަހަރަކު ޖިމާޢުވިޔަސް ވާޖިބުވާނީ ހަމަ އެއް ކައްފާރާއެވެ. އެއީ އަޅަކު މިނިވަން ކުރުން (މިޒަމާނު ނުކުރެވޭނެ ކަމެއް)، ނުވެއްޖެ ނަމަ ދެ މަސް ދުވަހުގެ ރޯދަ ހިފުން، ނުވެއްޖެނަމަ 60 މިސްކީނުންނަށް ކާން ދިނުމެވެ.\n34- އަހަރެންގެ އަންހެނުން، ރަމަޟާން މަހު ޙައިޟުގެ ސަބަބުން ދޫކޮށްލި ރޯދައެއް ޤަޟާކުރަމުން ދަނިކޮށް، އަންހެނުންނާއި އަހަރެން ޖިމާޢުވެއްޖައީމެވެ. ކުރިން އަހަރެމެން ހީކުރީ ޤަޟާކުރާ ރޯދައަކީ ހަމަ ސުންނަތް ރޯދައިގެ ޙުކުމަށް ފެއްތޭ އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން އެނގުނު ގޮތުގައި އެއީ ނުބައި ހީއެކެވެ. ވީމާ މި މައްސަލައިގެ ޙުކުމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟\nރަމަޟާންމަހުގެ ރޯދައިގެ ޤަޟާ ރޯދައަކީ، އެ ހިފައިގެން ހުރެފައި ޝަރުޢީ އުޒުރަކާއި ލައިގެން މެނުވީ، ކެނޑުން ހުއްދަ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ވީމާ މީހަކު ރޯދަ ޤަޟާކުރަން ރޯދަ ހިފައިފިއްޔާ އިރު އޮއްސެންދެން އެ ރޯދަ ފުރިހަމަ ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.\nމި ފަދަ ރޯދައަކީ ފަހަރެއްގައިވެސް ސުންނަތް ރޯދަ ފަދައިން، ބޭނުމިއްޔާ ދުވާލު ރޯދަ ކަނޑާފައި ބޭނުން ނޫނިއްޔާ ފުރިހަމަ ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބިފައި އޮންނަ ރޯދައެއް ނޫނެވެ. މީހަކު ސުންނަތް ރޯދައެއް ހިފައިގެން ހުރިއްޔާ ބޭނުން އިރަކު އެ ރޯދަ ފުރިހަމަ ނުކޮށް ކަނޑާލުމުގެ މިނިވަންކަން އޮވެއެވެ.\nދެން ކައްފާރައާއި ބެހޭ ގޮތުން އޮތް ވާހަކައަކީ، ކައްފާރާ ވާޖިބު ވަނީ، ރަމަޟާންމަހު ދުވާލު ޖިމާޢުވީމާ އެކައްޏެވެ. އެހެން މަހެއްގައި ހިފަމުންދާ ރޯދައެއް، ވާޖިބު ރޯދައެއްގެ ތެރޭގައި ޖިމާޢުވިއަސް ކައްފާރާ ދޭކައް ނުޖެހޭނެއެވެ. ޖެހޭނީ އަލުން އެ ރޯދަ ހިފާށެވެ. އަދި ކެނޑުން ހުއްދަ ނޫން ރޯދައެއް ކެނޑީމާ ތައުބާވެ ދެން އެފަދަ ކަމެއް ނުކުރުމުގެ އަޒުމް ކަނޑައަޅަން ޖެހޭނެއެވެ.\n35- ރޯދަ ހިފައިގެން ހުރެ، އަންހެނުންނަށް ނުވަތަ ފިރިހެނުންނަށް ދޮން ދީ، ކުޅެ އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ ފިރިހެނަކަށް ރީތި އަންހެނެއް ފެނިގެން، މަޛްޔު ފައިބައިފިއްޔާ ރޯދަ ގެއްލޭނެ ހެއްޔެވެ؟\nޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްތަކުގެ ތެރެއިން ޞައްޙަކަން ބޮޑު ބަހަށް ބަލާއިރު، މަޛްޔު ފޭބުމުން ރޯދަ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އެއީ އަންހެނުންނަށް ދޮން ދީގެންކަމަށް ވިޔަސް ނުވަތަ، ބަރަހަނާ ފިލްމެއް ބަލައިގެން ނުވަތަ އެ ނުންވެސް ޝަހުވަތްތެރިކަން ހިލޭފަދަ ކަމަކުން ވިޔަސް ވެހެވެ.\nއެކަމަކު ބުނަމެވެ. މުސްލިމަކު ބަރަހަނާ ފިލްމު ބެލުމަކީ އެއީ މުޅިން ޙަރާމް ކަމެކެވެ. އަދި ހުއްދަ ގޮތުގައި ފިޔަވައި ތިމާގެ ޝަހުވަތްތެރިކަން ފުއްދައިގެން ނުވާނެއެވެ.\nނަމަވެސް ޝަހުވަތާއި އެކު މަނި ފައިބައިފިނަމަ ރޯދަ ގެއްލޭނެއެވެ. އެއީ ދޮން ދީގެން ކަމަށް ވިޔަސް، އަންހެނަކަށް ބަލައިގެން ކަމަށް ވިޔަސް، އިސްތިމްނާކޮށްގެން ކަމަށް ވިޔަސް ވެހެވެ.


ހަދިޔާ (ބާރަވަނަ ބައި) – Esfiya\nއެހެނެއްކަމަކު އޭގެ މާނައަކީ ފާފަ ފުއްސެވުމަށް އެދި ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާ ދެންނެވުމުން ﷲ ރިޒްޤު ތަނަވަސްކޮށްދެއްވާ ވާހަކައެވެ. އެ ބަސްތައް ހަނދާންވެގެން ދިޔަދިޔަހެން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ﷲ ހަނދުމަކޮށް މިރްޒާންގެ ލޮލަށް ކަރުނަތައް ޖަމާވީ އެކަލާނގެ ބަސްފުޅުގެ ޙައްޤުކަމާއި އެކަލާނގެ ވަޢުދުފުޅުތަކުގެ ތެދުކަން އިޙްސާސް ކުރެވުމުންނެވެ. އޭނަ ތައުބާވިތާ މާ ގިނަ ދުވަހެއް ނުވަނީސް އޭނައަށް މި ލިބުނީ ހާދަ ގިނަ ރިޒްޤެކެވެ. އޭނަ މި ހުރިހާ ދުވަހު ވެސް ފަސްދިނީ ހަމަ މި ކަލާނގެއަށްތޯ ހިތަށްއެރި ވަގުތު އޭނައަށް އިތުރަށް ރޮވުނެވެ. އޭނައަކީ ދުވަހަކުވެސް އެކަލާނގެ މަގުން އެއްކިބާވެގެންވާ މީހެއްކަމުގައި ނުލެއްވުމަށް އެދި އެވަގުތު ހިތާހިތުން ދުޢާކުރެވުނެވެ.\nއެދުވަސްފަހުން މިރްޒާން ކެތްތެރިކަމެއްނެތި އޭނަގެ ކައިވެނީގެ ވާހަކަ ދެކެވޭނެ ދުވަހެއްގެ އިންތިޒާރު ފެށިއެވެ. އަމްނާ ވެސް އެދުވަހަށްޓަކައި ކެތްމަދުވެފައިވިކަން އޭނައަށް އެނގުންވީ، ދުރުން ހިނގާފައި ދާއިރު އޭނައާއި އަމްނާގެ ހަތަރުކަޅި ބަދަލުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެ މޫނުމަތިން ލަދުރަކި ހިނިތުންވުންތައް ފެންނަމުން ދިޔަ ގޮތުންނެވެ. އެ މަންޒަރު ފެންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު މިރްޒާނަށް ވެސް އަމިއްލަ ނަފްސާ ހީލެވެނީ ލަދުން ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. އެ ޖަޒުބާތުތަކުގެ މަސްތުގައި އޭނަ ފެތެމުން ދިޔައެއްކަމަކު ދޭތެރެދޭތެރެއިން އޭނަގެ މަންމައާއި ބައްޕަގެ ހަނދާންތަކުން އޭނަގެ ސިކުނޑި އިންޒާރުތައް ވެސް ދެމުން ދިޔައެވެ. މަންމައާއި ބައްޕަގެ ގޮތް ދޫނުކުރާ ގޮތްގަނޑު ރަނގަޅަށް އެނގޭތީ އެދެމީހުން މި ކައިވެންޏަށް އެއްބަސް ނުވާނެކަން މިރްޒާނަށް ޔަޤީންވިއެވެ. އޭނަ އެ ވާހަކަ އެންމެ ފަހު ވަގުތާއި ޖެހެންދެން ނުބުނެ ހުރީ އެހެންވެއެވެ.\nއޭނައާއި އަމްނާގެ ކައިވެނީގެ ވާހަކަ އޭނަގެ ޢާއިލާއަށް އަންގަން މިރްޒާން ފޯނު ނެގީ، އަހަރީ ޗުއްޓީ ފެށި އޭނަ ލަންޑަނުން މާލެއަށް ފުރުމަށްޓަކައި ހެދުން ފޮށްޓަށް އަޅަމުން ދިޔަ ވަގުތެވެ. ބައްޕަގެ ނަންބަރަށް ގުޅައި ފޯނު އެނދުމަތީގައި ބާއްވަމުން މިރްޒާން ޕެކްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. ބައްޕަ ފޯނު ނެގުމާއެކު މިރްޒާނަށް ވަގުތުން ފޯނު ނަގައި އެނދުމަތީގައި އިށީންނަމުން ކަންފަތުގައި ޖައްސާލެވުނީ ތެޅިތެޅި އޮތް ހިތަކާއެކީގައެވެ.\n“ސަލާމް ބައްޕާ….” މިރްޒާނަށް އަވަސްއަވަހަށް އެހެން ބުނަމުން ވާހަކަ ދެކެވެން އުޅުނެވެ. އެހެނަސް ބައްޕަ ބުނެފާނެ އެއްޗަކާމެދު ވިސްނާލެވުމުން އޭނަ ޖެހިލުންވިއެވެ.\n“ހާދަ އަވަސްއަރުވާލާފަ؟ ފާޚާނާއަކަށް ދާންޖެހިފަތަ ތިހުރީ؟ ހެހެ….” އެކޮޅުން ބައްޕަ ސަމާސާއެއްކޮށް ހީލުމުން މިރްޒާނަށް ވެސް ހީލެވުނެވެ. ބައްޕަ ރަނގަޅު މޫޑެއްގައި ހުރުމުން އޭނަ ދައްކަން އުޅޭ ވާހަކައާމެދު ރުހިދާނެއޭ ހިނދުކޮޅަކަށް ނަމަވެސް ހިތަށްއެރިއެވެ.\n“ބައްޕާ، އަހަރެން މިއުޅެނީ ވަރަށް ބޮޑު ވާހަކައެއް ބުނަންވެގެން. މަންމައާއި މައިސޫން ކައިރިއަށް ގެނެސް ސްޕީކަރަށް ލެވިދާނެތަ؟” މިރްޒާން އެދުނެވެ. އެއާއެކު ލަތީފް އާނއެކޭ ބުނެ އެކޮޅުން ހާފިޒާއަށާއި މައިސޫނަށް ގޮވާލި އަޑު އިވުނެވެ. އޭގެ އިރުކޮޅެއްފަހުން އެދެމީހުން ވެސް އައިސް އޭނަގެ ޙާލު އަހުވާލު އަހަން ފެށުމުން މިރްޒާން ހެވިފައިހުރެ ‘އަލްޙަމްދުލި ﷲ’ ކިޔަމުން އޭނަ ރަނގަޅުކަމަށް ބުނަމުން ދިޔައެވެ.\n“މިއްޒޭ ވެސް ހާދަ ބަދަލުވެއްޖެއޭ މިއަހަރު ތިކޮޅަށް ދިޔަފަހުން. ތިކަހަލަ ބަސްތައް ބޭނުންކޮށް ހަދަނީ ތުނބުޅި ދިގު މީހުންނެއްނު؟ އެހެންޏާ ފަހެ މިއްޒޭ ހީވަނީ ޢަރަބި ޤައުމަކަށް ގޮސްގެން އުޅޭހެން ވިއްޔާ.” މައިސޫން އެހެން ބުނެލުމުން މަންމައާއި ބައްޕަވެސް އާނއެކޭ ބުނަން ފެށި ހިނދު މިރްޒާންގެ ހިތަށް އުދަގޫވިއެވެ. އޭނަގެ ޢާއިލާގެ އެންމެން ދީނާއި ކިހާ ދުރުކަން އިޙްސާސް ކުރެވުމުންނެވެ. އެހެނަސް އޭނަ ތައުބާވިފަހުން އެއްވެސް ކަމަކަށް އުއްމީދު ކަނޑާލުމަކީ އޭނަގެ ގޮތް ކަމަށްނުވާތީ މިރްޒާން ހިނިތުންވެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރަމުން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“އާނދޯ؟ އެކަމަކު އަސްލު މިގޮތް މާ ސަޅިއޭ ބްރޯ. އުފާވެރި ކަމެއް ދިމާވިޔަސް އަދި ހިތާމަވެރި ކަމެއް ދިމާވިޔަސް އަހަރުމެން މުސްލިމުން ކިޔަން ޖެހެނީ އެއްބަސްތަކެއް. ﷲ ގެ ނިންމެވުންތަކާމެދު ރަނގަޅަށް ވިސްނައި އަހަރުމެން ޖެހެނީ އެކަލާނގެއަށް ޙަމްދުކުރަން. ކިހާ ސަޅި؟” މިރްޒާން އޭނަގެ ބޭބެއަށާއި މަންމައާއި ބައްޕައަށް ވިސްނައިދެވޭތޯ ބެލިއެވެ. އެމީހުން ދީނާއި ގުޅޭ ގޮތުން އިތުރު ސުވާލުތަކެއް ކުރާނެކަމަށް އޭނައަށް އުއްމީދުކުރެވުނެވެ. އެހެނަސް ހިމޭންކަމުގެ ވަގުތުކޮޅަކަށްފަހު ދެން ވާހަކަ ދެއްކި އޭނަގެ މަންމަ ވާހަކަ އޮޅުވާލިއެވެ.\n“އަނެއްކާ ތިއުޅެނީ އަހަރުމެންނަށް ކޮންކަހަލަ ޚަބަރެއް ދޭންތަ؟” ހާފިޒާ އަހާލިއެވެ. އެއާއެކު މިރްޒާން އޭނަ މަންމަމެންނަށް ގުޅި ސަބަބު މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. ވާހަކައިގެ ޒާތުން އެއީ ވަގުތުން މަންމަމެންގެ މޫޑު ޚަރާބު ކޮށްލާނެ ޚަބަރަކަށް ނުވާނެކަން އެނގުންވުމުން މިރްޒާނަށް ހިނިތުންވެލެވުނެވެ. އެއަށްފަހު ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“އަހަރެން މިއުޅެނީ މީހަކާ އިންނަން.” މިރްޒާނަށް އެހެން ބުނެލެވުނީ އޭނަގެ ހިނިތުންވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ނުކުޅެދިފައިވާ ޙާލުގައެވެ. އޭނަގެ ވާހަކަ ނިމުމާއެކު އެކޮޅުގައި ތިބި ތިން މީހުން ވެސް ‘އޯ’ އޭ ދިގުކޮށް ކިޔަން ފެށި އަޑަށް މިރްޒާނަށް ހީލެވުނެވެ. ހިނދުކޮޅަކަށް ނަމަވެސް އޭނަގެ ސިކުނޑި ހާސްކުރަމުން ދިޔަ ޚިޔާލުތަކުން ދުރުވެވުނެވެ. މާ ގިނައިރެއްނުވެ އޭނަގެ މަންމައާއި ބައްޕަ އެކުއެކީގައި އެތައް ސުވާލެއްކުރަން ފެށިއެވެ. ކީކޭ ކިޔާ ކޮން ރަށެއްގެ ކޮން ކަހަލަ ކުއްޖެއްތޯ އަހަން ފެށިއެވެ. ހަމަ އެދޭތެރެއިން މައިސޫންވެސް އެއީ އިނގިރޭސި ‘ހޮޓް’ ކުއްޖެއްތޯ އެހިއެވެ. މައިސޫންގެ އެ ޖުމްލަ އިވިފައި މިރްޒާންގެ ހިނިތުންވުން ހިސާބަކަށް ފޭދުނެވެ. މި ދިޔަ އަހަރުގެ މެދުތެރެއިން މައިސޫން ވެސް މީހަކާއި އިނދެފައިވިއެއްކަމަކު އަދިވެސް މައިސޫންގެ އެ ގޮތްގަނޑު ބަދަލުވާ ގޮތެއްނުވެއެވެ. މީގެ އަހަރެއްހާ ދުވަސްކުރިން އޭނަ އަމްނާއާއި ބެހޭގޮތުން އެގޮތަށް ވާހަކަ ނުދައްކަން އެންގުމުން ދުވަސްކޮޅަކަށް އޭނަ ކައިރި އެކަހަލަ ވާހަކަތައް ނުދައްކާ ހުއްޓެވެ. އެހެނަސް މާ ގިނަ ދުވަހެއްނުވެ އަނެއްކާވެސް އަމްނާގެ ނަން ލުމެއްނެތި އެ ޒާތުގެ ވާހަކަތައް އިވެން ފެށިއެވެ. މިރްޒާން ހީކުރީ މައިސޫން މީހަކާއި އިނުމުން އަންހެނުންނަށް އިޙްތިރާމް ކުރުމުގެ ގޮތުން ވެސް އެކަން ހުއްޓާލާނެ ކަމަށެވެ. އެހެނަސް އެހެންނުވިތާއެވެ.\n“ދެން ބުނެބަލަ މިރްޒާން!” މިރްޒާން އެއްޗެކޭ ނުބުނެ އިންނަން ފެށުމުން ލަތީފް ބުނެލި އަޑު އިވުނެވެ. އެއާއެކު މިރްޒާނަށް ވާހަކަ ދެކެވުނެވެ.\n“އެއީ….އަހަންނާ އެއްކޮށް ޔުނިވާރސިޓީގަ ކިޔަވަމުންދާ މާލޭ ކުއްޖެއް. ވަރަށް ރަނގަޅު ޢާއިލާއަކަށް އެކުއްޖާ ނިސްބަތްވަނީ. އެކުއްޖާގެ ބައްޕައަކީ ދީނީ ޢިލްމުވެރިއަކަށް ވެފައި ވިޔަފާރި ވެރިއެއްވެސްމެ. ރަނގަޅު އަޚްލާޤެއްގެ ވެރި، ދީންވެރި ކުއްޖެއް އެއީ. އަހަންނާއި އިންނަންވީމަ ވެސް އަހަރެން ކައިރި ނާހާ ބައްޕަ ކައިރި ބުނީ. އެ ބައްޕަ އަހަންނަށް ގުޅާފަ ބުނީ މި ޗުއްޓީ ތެރޭގަ މާލެއަށް ގޮސް ދެޢާއިލާ ބައްދަލުވެ ދެކުދިން ވާހަކަ ދައްކާނީއޭ. އަހަރެން ބުނިން އެންމެ ރަނގަޅޭ.” މިރްޒާން އަމްނާގެ ފަރާތުން ކުރިން ލިބިފައިވި މަޢުލޫމާތުތަކުގެ އަލީގައި ތަފްޞީލުކޮށް ކިޔައިދިނެވެ. އޭނަ އަމްނާގެ ނަން ބުނަން އުޅެފައިވެސް އެ ޚިޔާލު ބަދަލުކޮށްލީ އެ ނަން މައިސޫނަށް އިއްވަން ބޭނުން ނުވުމުންނެވެ. ހަމަ އެއާއެކު އަމްނާގެ ބައްޕަގެ ނަން ވެސް ނުބުނަން ނިންމީ އެ ނަން އިވިއްޖެނަމަ ބައްޕަމެންނަށް އެއީ ކާކުކަން އެނގިދާނެހެން ހީވުމުންނެވެ. ވީހާވެސް ވަރަކަށް އަމްނާގެ ރަނގަޅުކަމުގެ ވާހަކަ ދެއްކީ، އަމްނާއަކީ އެއްވެސް ސަބަބަކާހުރެ ދޫކޮށްލެވޭ ވަރުގެ ކުއްޖެއް ނޫންކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށެވެ. އޭނަގެ ވާހަކައަށްފަހު ބައްޕަމެން ވަގުތުން އެއްބަސްވާނެ ކަމަށް އޭނައަށް ހީކުރެވުނެވެ. އެހެނަސް……\n“ހުމް….ތިއީ ރަނގަޅުކަމަކަށް ވާނެހެން ހީވަނީ ދޯ ހާފިޒާ؟ އަނެއްކާ…..ކޮން ޕާޓީއަކަށް ނިސްބަތްވާ ބައެއްތަ ތި ކުއްޖާ ޢާއިލާ މީހުންނަކީ؟” ލަތީފް ސީރިއަސްކަމާއެކީ އަހާލި އަޑަށް މިރްޒާންގެ ދެބުމަ ކައިރިވިއެވެ. މީހަކާއި އިންނަން ވާއިރު އެ މީހެއްގެ ޕާޓީ އެނގުން ވާޖިބުތޯ ހިތާހިތުން ރުޅިވެރިކަމާއެކީ އޭނައަށް ސުވާލުކޮށްލެވުނެވެ. އޭނައަށް އޭނަގެ ރުޅިވެރިކަމުގެ ސަބަބުން އެއްޗެކޭ ނުބުނެ އިރުކޮޅެއް ވަންދެން އިނދެވުނެވެ.\n“އަހަރުމެން އަޑުއަހަން ބޭނުންނުވާ ވާހަކައެއް އަހަރުމެންނަށް ނުއިއްވައްޗޭ މިރްޒާން.” ހާފިޒާ އެކޮޅުން އެހެން ބުނެލި އަޑު މިރްޒާނަށް އިވުނީ އިންޒާރެއްގެ ގޮތުންނެވެ. އޭނަ ދެންވެސް ހިމޭންކަމާއެކީ އިނދެފައި ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“އަހަރެން ދޮގެއް ނަހަދާނަން މަންމާ. އެއީ އަހަރުމެން ތާޢީދުކުރާ ޕާޓީއަށް ތާޢީދުކުރާ ބައެއްނޫން. އެކުއްޖާގެ ބޮޑުބޭބެއަކީ އަލްއުސްތާޒް ހުސެއިން ޞޮބާޙް. ހަމައެކަނި މި ސަބަބާހެދި އަހަރެން އެހާ ރަނގަޅު ކުއްޖަކު ދޫކޮށްލަންވީތަ މަންމާ؟” މިރްޒާނަށް ވާހަކަ ދެކެވުނީ ހިސާބެއްގެ ނުރުހުންތެރިކަމާއެކީ އަވަސްއަވަހަށެވެ. އޭނަ ވާހަކަ ނިމުމާއެކު ލަތީފްގެ ހަރުއަޑު އިވިގެން ދިޔައެވެ.\n“ސުބުޙާނަ ﷲ! ހާފިޒާ އެބައިވޭތަ މީނަ މި ދައްކާ ވާހަކަ؟ ހަމައެކަނި މި ސަބަބާހެދިއޭ؟! އަހަރުމެންގެ ހުރިހާ ޤަދަރެއް ގުޅިފައިވަނީ އަހަރުމެން މި ތަޢީދުކުރާ ޕާޓީއާކަން މިރްޒާން ހަނދާން ނެތުނީތަ؟” ލަތީފް ރުޅިވެރިކަމާއެކީ އެހެން ބުނެ ނިމުނުތަނާހެން ހާފިޒާ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“ހަނދާން ނެތުނީމަތާ ހިތުން މާ ބޮޑާވެގެން އެއުޅެނީ. ހުނ! މަ ދުވަހަކުވެސް ތި ކައިވެންޏަކަށް ނުރުހޭނަން! އަހަރުމެން ވަނީ މި އަވަށުގަ ހުރިހާ ރައްޔިތުން ކުރިމަތީގަ ހުވާކޮށްފަ އަހަރުމެންގެ ދަރިއަކު ވެސް އެހެން ޕާޓީއެއްގެ މީހަކާ ނުދެވަން. ދެން އަހަރުމެންގެ އެންމެ ދޮންފުތު އަލްއުސްތާޒް ހުސެއިން ޞޮބާޙަށް ބޮޑުބޭބެއޭ ކިޔާ ކުއްޖަކާ އިނދެފިއްޔާ މިރްޒާންގެ މަންމައަށާއި ބައްޕައަށް އޮންނާނީ ރީތި ނަމެއް ލިބިފަ! ކުރިއަށް ދޭ! އަހަރުމެންނާމެދު ވިސްނާނެ ކަމެއްނެތް!” ހާފިޒާ ވެސް އެ ވާހަކަ ދެއްކީ ރުޅިން ރަތްވެފައި އިނދެ ތުރުތުރު އަޅަމުން ދިޔަ އަޑަކުންނެވެ. މަންމަގެ ވާހަކަ ނިމުމާއެކު މިރްޒާން އަމިއްލަ ދިފާޢުގައި ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“ރީތި ނަމަކާއި ޤަދަރެއް ލިބެނީ މީހުން ބުނާ އެއްޗަކުންތަ މަންމާ؟ ޤަދަރާއި ޢިއްޒަތަކީ ހަމައެކަނި ﷲ ދެއްވާ އެއްޗެއް ނޫންތަ ބައްޕާ؟” އޭނަގެ މަންމަ ބައްޕައަށް ވިސްނޭނެ ފަދައަކުން މިރްޒާން ސުވާލުތައް ކުރިއެވެ. އެ ހިނދު އޭނަ އެހާ އެދިގެން ހުރިކަމަކަށް އޭނަގެ ލޯބިވާ މަންމައާއި ބައްޕަގެ ނަފްރަތު އަމާޒުވުމުން އޭނަގެ ލޮލުން ދިލަނަގަން ފަށާފައިވިއެވެ. އޭނަގެ ސުވާލުތަކަށް މަންމައާއި ބައްޕައަށް އެއްޗެކޭ ނުބުނެވެނީސް ދެން ވާހަކަ ދެއްކީ މައިސޫނެވެ.\n“ވެދާނެ ތިހެން ކަމަށްވެސް. އެކަމަކު މިއްޒޭ އެބަޖެހޭ ފިއުޗާރއާމެދު ވެސް ވިސްނަން. މިއްޒޭ ވާންތިއުޅެނީ ޖާނަލިސްޓަކަށް. ވާއިރު އަމިއްލައަށް ނިންމަން އެބަޖެހޭ ކޮން ބަޔަކު ދިފާޢުކޮށްފަކަން މިރްޒާން ޚަބަރުތައް ހުށަހަޅާނީ. ތި ކުއްޖާއާއެކީ އުޅެމުން މިރްޒާން ތާޢީދުކުރާ ޕާޓީއަށް ޚަބަރު ހުށަހަޅަންޏާ ތިކުއްޖާ ނުރުހުންވުން އެކަށީގެންވޭ. ދެން ތި ކުއްޖާ ރުހޭ ޕާޓީއަކަށް މިރްޒާން ސަޕޯޓްކުރަން ފަށައިފިއްޔާ އަހަރުމެން ޕާޓީގެ ފަރާތުން އަހަރުމެންނަށް ލިބެމުންދާ ފައިސާއަށް މެދުކެނޑުމެއް އައުން ވެސް ވަރަށް ގާތް.” މައިސޫން މަޑުމައިތިރި އަޑަކުން ހިތުން ދެއްކީ ވަރަށް ޙިކުމަތްތެރި ވާހަކައެކެވެ. އެހެނަސް އެ ވާހަކަތައް އިވިފައި މިރްޒާންގެ ރުޅިވެރިކަން އިތުރުވުން ނޫންކަމެއް ނުވިއެވެ. އޭނައާއި މައިސޫނަކީ އެމީހުން ތާޢީދުކުރާ ޕާޓީގެ ދިފާޢުގައި ރަށުތެރޭގައި ދޮގު ޚަބަރުތައް ވެސް ފަތުރަމުން އައި ބަޔަކަށްވާތީ ކޮންމެ މަހަކު އެ ޕާޓީގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުންނަ މީހެއްގެ ފަރާތުން އެ ޢާއިލާއަށް ހާހުން ލާރި ލިބެއެވެ. އެއީ ﷲ ރުހިވޮޑިގެންވާ ފަދައަކުން އެމީހުންނަށް ލިބޭ ލާރިއެއް ނޫންކަން މިރްޒާނަށް އެނގުންވީ އެވަގުތެވެ. އެއާއެކު އޭނައަށް ވާހަކަ ދެކެވުނެވެ.\n“އަހަންނަށް މައްސަލައެއްނެތް އެ ލާރި ދުވަހަކު ނުލިބުނަސް!” މިރްޒާނަށް އެހެން ބުނެލެވުނީ އައި ރުޅީގައި ދަތްކުނޑި ވިކަމުންނެވެ.\n“ދެން އަހަރުމެން ބަނޑަށްޖެހުނަސް މިރްޒާނަށް ހެޔޮ ދޯ؟” ހާފިޒާ ރާގަކަށް އަހާލިއެވެ. އެ ހިނދު އަނެއްކާވެސް ހިތަށްވެރިވި މާޔޫސްކަމާއެކީ މިރްޒާނަށް ރައްދު ދެވުނެވެ.\n“ވަކި މީހަކު ޙައްޤު ނޫން ގޮތުގައި ދޭ ލާރިއެއް ނުލިބުމުން އަހަރުމެން ބަނޑަށް ޖެހޭނީތަ މަންމާ؟ މަންމައަކީ ވެސް އަދި ބައްޕައަކީ ވެސް އަމިއްލައަށް މަސައްކަތް ކޮށްގެން ލާރި ހޯދާ މީހުން. އަދި މައިސޫނަށް ވެސް އަހަންނަށް ވެސް ނުލިބެނީއެއްނޫން. އަހަރުމެންނަށް ލިބޭ އެއްޗަކުން އަހަރުމެން މަންމަމެންނަށާއި މާޝާ ކޮއްކޮއަށް ޚަރަދު ކުރާނަން. ރިޒުޤު ދެއްވަނީ ހަމައެކަނި ﷲ ނޫންތަ މަންމާ؟ ﷲ ރުހިވޮޑިގެންނުވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ލާރި ހޯދައިގެން ދެ ދުނިޔެއިން އަބާއްޖަވެރިވުން ނޫންކަމެއް ނުވާނެ. އެހެނަސް އެކަލާނގެއީ ޝުކުރު ކުރާ އަޅުންނަށް އިތުރުވެސް ކޮށްދެއްވާ ރަސްކަލާނގެ.” މިރްޒާން ދެންވެސް އުއްމީދު ކަނޑާލުމެއްނެތި އޭނަގެ ޢާއިލާއަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވިއެވެ.\n“ދެން ހެވޭ! އަހަރުމެންނަށް ކޮންމެހެން ދަރުހެއް ދޭނެ ކަމެއްނެތް. ތި ކުއްޖަކާ އިންނަން ބޭނުމިއްޔާ ކަލޭ އިނދޭ. އެކަމަކު ތި ކައިވެންޏަށް ކޮންމެހެން އަހަރުމެންނަށް ދަޢުވަތު ދޭން ހަދާނެކަމެއްނެތް. އަދި ތި ކުއްޖަކު ވެސް މިގެއަށް ގެނެސްގެން ނުވާނެ. ފޯނު ކަނޑާލާ ލަތީފް!” ހާފިޒާ އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ ރުޅިވެރިކަމާއެކީ އެހެން ބުނެލުމާއެކު މިރްޒާން އެއްޗެކޭ ބުނަން އުޅުނު ވަގުތު ފޯނު ކެނޑުނެވެ. އެއާއެކު މިރްޒާންގެ ހިތަށް ލިބުނު ސިހުމާއެކީ އޭނައަށް ފޯނު ކަންފަތުން ވަކިކޮށްލެވުނެވެ. ފޯނުގެ ސްކްރީނަށް އޭނައަށް ބަލާލެވުނީ ހިތާމަވެރިކަމާއި ކަންބޮޑުވުމެއް އެކުލެވިފައިވި މޫނަކާއެކީގައެވެ. އޭނަގެ މަންމަމެންނަށް ވިސްނޭނެނަމައޭ އޭނަގެ ހިތަށްއެރިއެވެ. ވިސްނޭނެނަމަ އޭނަގެ ޙަޔާތުގައި މި އައި ބާބުގައި އޭނަ ހާދަހާ އުފާވީހެވެ. މިފަދަ ޚިޔާލުތައް ސިކުނޑިއަށް ވެރިވާން ފެށުމުން މިރްޒާން ވަގުތުން އެ ޚިޔާލުތަކުން ދުރުވެލީ ދެންމެ ޚުދު އޭނައަށް ބުނެވުނު ބަސްތަކެއްގެ މަތިން ހަނދާން ކޮށްލަމުންނެވެ. ޝުކުރުކުރާ އަޅުންނަށް ﷲ އިތުރު ކޮށްދެއްވާނެކަމަށް އޭނަ ބުނި ބަހެވެ. އެހެންކަމުން މިވަގުތު އޭނަ ހިތްދަތިވިއެއްކަމަކު އޭނަ ޖެހޭނީ އެ އެއްމެ ކަމެއް ރަނގަޅަށް ނުދިޔަޔަސް ﷲ އޭނައަށް ދެއްވާފައިވި ނިޢުމަތްތައް ހަނދުމަކޮށް ޝުކުރުކުރާށެވެ. އޭނަގެ ޙަޔާތުގައި މިވަގުތު ރަނގަޅަށް ހިނގަމުންދާ ހުރިހާ ކަމެއްގެ މަތިން ހަނދާންވެގެން ދިޔުމުން މިރްޒާނަށް ވަގުތުން ހިތުގެ ފުންމިނުން ޙަމްދުކުރެވުނެވެ. އަދި ޙަމްދުގެ އެ ވަގުތުކޮޅުގެ ސަބަބުން ދެންމެ އޭނަ ހިތްދަތި ކުރުވި ޙާލަތްވެސް ﷲ ބަދަލުކޮށްދެއްވާނެ ކަމަށް އުއްމީދު ކުރެވުނެވެ.\nގަޑިއިރުތަކެއްގެ ދަތުރަކަށްފަހު މިރްޒާން އިން ފްލައިޓް މާލޭ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާރޕޯޓުގައި ޖެއްސީ އޭގެ އަނެއްދުވަހުގެ ހަވީރު ވަގުތެވެ. ދިގު ދަތުރުގެ ސަބަބުންނާއި ދަތުރުގެ ބައެއްގައި ނިދާލެވުމުން ފްލައިޓް ޖެއްސި ވަގުތު މަންމަމެންގެ ފަރާތުން އިވިގެން ދިޔަ ހަރުކަށި ބަސްތަކެއްގެ މަތިން އޭނަ ހިސާބަކަށް ހަނދާން ނެތިފައިވިއެވެ. އެހެންކަމުން ފްލައިޓް ޖެއްސި ވަގުތު މިރްޒާންގެ ހިތަށް ވެރިވެފައިވީ އުފާވެރިކަމެކެވެ. ނުހަނު ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އޭނަ ހުންނާނީ އޭނަ ހިތްއެދޭ ސޫރައިގެ ކުރިމަތީގައިކަން އެނގުންވުމުންނެވެ. ފްލައިޓުން ފައިބަމުން ފޯނު ޖައްސައި އޭނަ އަމްނާގެ ބައްޕަ ހާޝިމަށް ގުޅާލީ ވެސް ހިނިތުންވުމަކާއެކީގައެވެ. އެކޮޅުން ފޯނު ނަގައި ހާޝިމް ވަގުތުން ސަލާމް ގޮވައި ދަރިފުޅާއޭ ކިޔާލި ގޮތުން މިރްޒާނަށް ބައްޕައެއްގެ ލޯބި އިޙްސާސް ކުރެވުނެވެ. އޭނައަށް މާލެއަށް އާދެވުނު ވާހަކަ މިރްޒާނަށް ބުނެލެވުނީ ވެސް އެކަމާހެދި ހެވިފައި ހުރެއެވެ. އޭނަ އެހެން ބުނުމާއެކު ހާޝިމް ވަގުތުން އަންނަންވީ އެޑްރެސް ކިޔައިދިނެވެ. އަދި އަމްނާ ހުރީ އޭނަގެ އިންތިޒާރުގައި ކަމަށްބުނެ ފޯނު ކަނޑާލިއެވެ. މިރްޒާން މިފަހަރު އޭނަގެ ފޯނު ކަންފަތުން ވަކި ކޮށްލީ ވަގުތު އޭނައަށް ލުއި ގޮތަކަށް ހީލަމުން ތިރީ ތުންފަތުގައި ދަތް އަޅާލެވުނެވެ.\nއަމްނާގެ ޢާއިލާ އުޅޭ ގެ ކަމަށްވާ ‘މޫންލައިޓް’ ނަމަކަށް ކިޔާ7ބުރީގެ ޢިމާރާތާއި ހަމައަށް ދިޔައިރު ހާޝިމް ވަޢުދުވީ ފަދައިން އޭނަ ޢިމާރާތުގެ މައިދޮރު ކައިރީގައި ހުއްޓެވެ. މިރްޒާން ޓެކްސީއިން ފޭބި ތަނާހެން ދިގު ތުނބުޅިއެއްގެ ވެރި މެދު ޢުމުރުގެ ފިރިހެނަކު ފުރިހަމަ ހިނިތުންވުމަކާއެކީ އައިސް އޭނައާއި ސަލާމް ކުރުމަށް އަތްދިއްކޮށްލިއެވެ.\n“އައްސަލާމުޢަލައިކުމް! މިރްޒާން ދޯ؟ މިއީ އަމްނާގެ ބައްޕަ ހާޝިމް.” ހާޝިމް އެހެން ބުނެލުމުން މިރްޒާން ހިނިތުންވުމަކާއެކީ ހާޝިމްގެ އަތުގައި ހިފައި ސަލާމްކުރީ ހިސާބެއްގެ ޖެހިލުންވުމަކާއެކީގައެވެ. އެވަގުތު ޓެކްސީ ޑްރައިވަރު މިރްޒާންގެ ދަބަސް ޑިކީއިން ނަގާފައި ޕޭވްމެންޓް މަތީގައި ބެހެއްޓުމުން ހާޝިމް އެ ދަބަސް ނެގުމަށް އެ ޢިމާރާތުގެ ސެކިއުރިޓީ ގާޑް ގާތު އެންގިއެވެ. ގާޑު ބޭބެ ހާޝިމް ބުނި ގޮތަށް ހެދި ވަގުތު ހާޝިމް މިރްޒާނާއެކީ ޢިމާރާތުގެ ތެރެއަށް ވަންނަން ދިޔައެވެ.\n“އަހަރުމެން އުޅެނީ މި ޢިމާރާތުގެ އެންމެ މަތީ ބައިގަ. ދެން ހުރި ބައިތަކަކީ ކުއްޔަށްދޭ ބައިތައް.” ހާޝިމް މިރްޒާނާއެކީ ލިފްޓާއި ދިމާލަށް ދަމުން ނުފިލާ ހިނިތުންވުމަކާއެކީ ކިޔައިދިނެވެ. މިރްޒާން ހަމަ އެފަދަ ހިނިތުންވުމެއްގައި ހުރެ ބޯޖަހާލުމުން ހާޝިމް އިތުރަށް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“ޙަޤީޤަތުގަ ވަރަށް އުފާވެފަ ބޭބެ މިހިރީ އަމްނާ ތިކަހަލަ ކުއްޖަކު ޚިޔާރު ކުރީމަ. މިޒަމާނުގެ ގިނަ ކުދިންނަށް ނުކެރޭނެ އަންހެން ކުއްޖާގެ ބައްޕައާ ސީދާ ވާހަކަ ދައްކާކަށް. ބައްޕަ ގުޅީމަ ވެސް ފޯނު ނުނަގާ އަންހެން ކުއްޖާ މެދުވެރިވެގެން ހުރިހާ ކަމެއް ހަމަޖައްސަން އުޅޭނީ. މައިންބަފައިންނަށް ނާންގާ ރައްޓެހިވެލާފަ އިންނަންވީމަ އަންގާލާނީ. ބޭބެއަށް އެފަދަ ހިތި ތަޖުރިބާއެއް ކުރިން ކުރެވިފަ ހުރީ. އެކަމަކު މިފަހަރު ބޭބެގެ ހަގު ދަރިފުޅު ޚިޔާރުކުރީ ބޭބެ ވަރަށް ހިތްހަމަޖެހޭ ކުއްޖެއްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ.” ހާޝިމް ލިފްޓަށް އަރަމުން ބުނެލިއެވެ. މިރްޒާނަށް އެ ތަޢުރީފަށް ވެސް ހިނިތުންވުން ނޫންކަމެއް ނުކުރެވުނެވެ. ޚުދު އޭނަ ވެސް ޙަޔާތުގައި މީހަކާ އިނުމަށްޓަކައި އޭނަ މިފަދައިން އަންހެން ކުއްޖާގެ ބައްޕައާއި ބައްދަލުކުރާނެކަމަށް އޭނަ ހިއެއްނުކުރެއެވެ. އެހެނަސް އޭނަ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކީ ވި ތައުބާއިން އޭނަގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ކަމަކަށް އަސަރުކޮށްފިތާއޭ ހިތް ބުންޏެވެ. ތައުބާވުމުގެ ކުރިން އޭނަ އަންހެން ކުއްޖާގެ ބައްޕަގެ މާ ބޮޑު މެދުވެރިވުމެއްނެތި އިންނަން ޚިޔާލުކުރަމުން ދިޔައީ އޭނަގެ ފިނޑިކަމުންނޭ ހިތަށްއެރިއެވެ. އެއާއެކު އޭނަގެ ހިތަށް މިއަދު ލިބިފައިވި ސާބިތުކަމަށްޓަކައި އޭނައަށް ޙަމްދުކުރެވުނެވެ.\nޢިމާރާތުގެ7ވަނަ ފަންގިފިލާއަށް ދެވުނު ވަގުތު މިރްޒާންގެ ހަތަރެސްފައި ފިނިވެ އޭނަގެ ހިތުގެ ތެޅުން އަވަސްވެފައިވިއެވެ. ހާޝިމާއެކީ ހިނގާފައި ގޮސް އެ ފަންގިފިލާގައި ހުރި އެޕާޓްމެންޓްގެ ދޮރާއި ހަމަވި ވަގުތު މިރްޒާންގެ ނޭވާވެސް ކުރުވެފައިވިއެވެ. ހާޝިމް ޓަކި ޖަހާލިތާ މާ ގިނައިރެއްނުވެ އެ ދޮރު ހުޅުވިގެން ދިޔުމާއެކު މިރްޒާންގެ ނޭވާ ހުއްޓުނެވެ. ނުހަނު ގާތުން އޭނަގެ ކުރިމަތިން އަމްނާ ފެނިގެން ދިޔުމުން އޭނަގެ ލޮލަށް ފިނިކަމެއް ލިބުނެވެ. މާ ގިނައިރެއް ނުވެ އަމްނާ ރަތްވެގެން ދިޔަ މޫނަކާއެކީ އިސްޖަހާލުމުން މިރްޒާނަށް ވެސް ލުއި ހިނިތުންވުމަކާއެކީ އިސްޖަހާލެވުނީ ބޭއިޚްތިޔާރުގައެވެ.\n“ބަލަ މިއީ ނުބަލާ ތިބެންވީ ދުވަހެއްނޫނޭ. މިއަދު ނުބެލިއްޔާ މުޅި ޢުމުރު ދުވަހު ހިތާމަކުރަން ޖެހިދާނެ.” ހާޝިމް ސަމާސާވެރި ރާގަކަށް އެހެން ބުނެލުމުން އަމްނާއާއި މިރްޒާނަށް ވެސް ހީލެވުނު ވަގުތު ގޭގެ ތެރެއިން އެހެން އަންހެނެއްގެ އަޑު އިވުނެވެ.\n“އެއްކަލަ ހާޝިމް ބޭރުގަ ވާހަކަ ފެށީދޯ؟ ތި ދެކުދިން އެތެރެއަށް ގެނެސްބަލަ ފުރަތަމަ!” ހިނގާފައި އައިސް އެމީހުންނާއި ހަމަކޮށްލި ބުރުގާ އަޅައިގެން ހުރި މެދުޢުމުރުގެ އަންހެން މީހާ ސީރިއަސްކަމާއެކީ އެހެން ބުނެ މިރްޒާނަށް ބަލާލަމުން ހިތްހެޔޮ ގޮތަކަށް ހިނިތުންވެލިއެވެ. އެންމެން އެކީގައި އެތެރެއަށް ވަން ވަގުތު އެއީ އަމްނާގެ މަންމަ ޙަމީދާ ކަމަށް ހާޝިމް ބުންޏެވެ. އެންމެން އެކީގައި ގޮސް ތަނަވަސް ސިޓިންގް ރޫމުގެ ސޯފާތަކުގައި އިށީން ވަގުތުވެސް ހާޝިމާއި ޙަމީދާގެ ވާހަކައިން ތަނުގެ ފަޅު ފިލަމުން ދިޔައެވެ. މިރްޒާނާއި އަމްނާ އެކަކު އަނެކަކާ ސީދާ ކުރިމައްޗަށްވާ ގޮތަށް އިށީނެއްކަމަކު ވާހަކައެއް ފަށަން ނޭނގިފައި އެމީހުންނަށް ތިބެވުނެވެ. މިރްޒާނަށް ދައްކާނެ ވާހަކައެއް ނޭނގުނު ވަގުތު އަމްނާ ވެސްވީ އެފަދަ ޙާލެއްގައިކަން އެ މޫނުމަތީގެ ކުލަވަރުން މިރްޒާނަށް ނަގައިގަނެވުނެވެ.\n“ދެން ވާހަކަ ދައްކަބަލަ….އަމްނާ ފަށާ! ތިއީއެއްނު ވާހަކަ މެޝިން؟” ޙަމީދާ ހާޝިމާއި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ތެރޭގައި ވާހަކަ ދައްކަން ޖެހޭ ދެމީހުން ނުދައްކާކަން އެނގުމުން ބުނެލިއެވެ. އޭނަ ބުނެލި ފަހު ޖުމްލައިން އެތާ ތިބި އެންމެންނަށް ހެވުނެވެ. އެ ހުނުން ހުއްޓިގެން ދިޔަ ވަގުތު އަމްނާ މިރްޒާނަށް ބަލާލިއެވެ.\n“މިޒް…މިރްޒާންގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ކޮބާ؟” އަމްނާ އެ ސުވާލު ކޮށްލީ މަޑުމައިތިރި އަޑަކުން މިރްޒާނަށް ބަލަމުން ނުބަލަމުންނެވެ. އެ ސުވާލާއެކީ މިރްޒާންގެ ހިނިތުންވުން ވަގުތުން ފިލައިދިޔައެވެ. ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އޭނަގެ ޢާއިލާ މީހުން އިއްޔެ ދެއްކި ވާހަކަތައް ހަނދާނަށް އައުމުން އޭނަ ތަބީޢަތު ގޯސްވިއެވެ.\n“މިރްޒާން އައީ ސީދާ ލަންޑަނުން އައި ގޮތަށް އެއާރޕޯޓުންނޭ. އެމީހުން އަންނާނީ އަދި ތަންކޮޅެއް ފަހުންދޯ؟ ކޮން އިރެއްގަ އެމީހުން މިކޮޅަށް އަންނަނީ؟” ހާޝިމް އޭނައަށް ހީވެފައި އޮތް ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. އެއާއެކު މިރްޒާން އިތުރަށް މާޔޫސްވިއެވެ. އަމްނާގެ ބައްޕައަށް ހީކުރެވިފައި އޮތް ގޮތް ޙަޤީޤަތަކަށްވިނަމައޭ އޭނަގެ ހިތަށް ހިނދުކޮޅަކަށް އެރިއެވެ. އެހެނަސް އޭނަ ހިތްވަރާއެކީ ޙަޤީޤަތާއި ކުރިމަތިލާން ޢަޒުމް ކަނޑައެޅިއެވެ. އެ ޢަޒުމާއިއެކީ އޭނައާއި އަމްނާގެ ޢާއިލާއާއި ދެމެދު އެއްވެސް ސިއްރުތަކެއް ނުބާއްވަން އޭނަ ނިންމިއެވެ. އޭނަ ބައެއް ކަންތައް ހާމަކުރުމުން އޭނައާއި އަމްނާ ނުގުޅިދާނެކަމަށް އޭނަގެ ސިކުނޑި އިންޒާރު ދިނެއްކަމަކު އޭނައާއި އަމްނާގެ ގުޅުން ސިއްރުތަކެއްގެ މަތީގައި ބިނާވެގެން ދާން އޭނަގެ ހިތް ނޭދުނެވެ.\n“މަންމައާއި ބައްޕަ ނާންނާނެ.” މިރްޒާން އެއްދިމާލަކަށް ނަޒަރު ހުއްޓައިގެން އިނދެ ބުނެލިއެވެ. އެއާއެކު އެތާތިބި އެންމެންގެ މޫނުމައްޗަށް ސީރިއަސްކަން ވެރިވިއެވެ. ހާޝިމް އެއީ ކީއްވެތޯ ސުވާލުކުރުމުން މިރްޒާން އެންމެ ކޮޅުން ކިޔައިދޭން ފެށިއެވެ. އޭނަގެ މައިންބަފައިންގެ ސިޔާސީ ފިކުރާއި އެ ފިކުރުގައި މަންމަމެން ހިފަހައްޓައިގެން ތިބޭ މިންވަރެވެ. އަދި ޚުދު އޭނަ ވެސް އޭނަގެ ބޭބެއާއެކީ ސިޔާސީ މަސައްކަތުގައި އުޅުނު ވާހަކައެވެ. އެހެނަސް ތައުބާވި އޭނައަށް އެ ދޮގުތައް ފެތުރުމުން ނޭނގުމެއްގެ ތެރެއިން ވެސް ދުރުހެލިވެވުނު ވާހަކައެވެ. އަދި މި ކައިވެނީގެ ވާހަކަ މަންމަމެންނަށް ކިޔައިދިނުމަށްފަހު އޭނަ މަންމަމެންނަށް ވިސްނައިދޭން މަސައްކަތް ކުރުމުން ކަންދިމާވި ގޮތުގެ ވާހަކައެވެ. އެ ހުރިހާ ވާހަކައެއް އަޑުއަހަމުން ދިޔަ އަމްނާގެ ޢާއިލާގެ މޫނުމަތިން އެކި ކުލަވަރުތައް އަރާ ފައިބަމުން ދިޔައެވެ. މިރްޒާން އޭނަގެ ވާހަކަ ނިންމާލުމުން ވެސް އެންމެން ހިމޭންކަމާއެކީ އޭނައަށް ސީރިއަސް ނަޒަރެއް ދީގެން ތިބެން ފެށުމުން އޭނަގެ ހިތް ނުތަނަވަސްވާ ގޮތްވިއެވެ. އޭނަގެ މަންމަމެން ފަދައިން އަމްނާގެ މަންމައާއި ބައްޕަ އެމީހުންގެ ސިޔާސީ ފިކުރަށްޓަކައި ތެދުވެ ވާހަކަ ދައްކަން ފަށާފާނެތީ ބިރުގަތެވެ. އެ ބިރުވެރިކަން ދެގުނަވީ މިކަމާމެދު ޚުދު އަމްނާގެ ޚިޔާލުވެސް ހުރީ ކިހާ ހިސާބެއްގައި ކަން އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނޭނގުމުންނެވެ. މިރްޒާންގެ ސިކުނޑި ހާސްވާން ފެށި ވަގުތު ހާޝިމް ފުން ނޭވައެއް ދޫކޮށްލި އަޑު އިވުނެވެ. އެއަށްފަހު ހާޝިމް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“ސުބްޙާނަ ﷲ! ސިޔާސީ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން އަހަރުމެންގެ އެއްބައިވަންތަކަން ގެއްލި އަހަރުމެން ބަލިކަށިވެފައިވި މިންވަރު މިއިން މި އެނގެނީ. ވަރަށް ދެރަވެއްޖެ ތި ވާހަކަތައް އަޑުއަހާފަ. އެކަމަކު މިރްޒާނަށް އެނގެންޖެހޭ ޙަޤީޤަތެއް އެބައޮތް. އެއީ އަމްނާއާއި އަމްނާގެ މަންމައާއި ބައްޕައަކީ އެއްދުވަސްވަރެއްގައި ވެސް ތި ހަޑީގެ ތެރެއަށް އަތްބޭނި ބައެއްނޫންކަން. އަމްނާގެ މަންމަގެ ބޭބެއަކީ މިނިސްޓަރަކަށް ވިޔަސް އަހަރުމެން އެއްގޮތަކަށް ވެސް ތި ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގަ ނޫޅެން. އަހަރުމެންގެ ޢާއިލާއިން ކިރިޔާވެސް ތިކަމާ އުޅޭނީ އަމްނާގެ ތުއްތައާއި ތުއްތަގެ ފިރިމީހާ. އެކަމާމެދުގައާއި އެހެން ކަންތައްތަކާމެދުވެސް އެމީހުންނާ އަހަރުމެންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވާތީ އެމީހުން އުޅެނީ ވެސް އަހަރުމެންނާ މުޅިން ވަކިން. މިރްޒާންގެ މަންމައާއި ބައްޕަ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ފިކުރު ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން އަމްނާއާއި ނުއިންނާށޭ ބުންޏަސް ބޭބެއަށް ހީވަނީ ރަނގަޅުވާނީ އިނުންހެން.” ހާޝިމް ބުންޏެވެ. އެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހަމުން ދިޔަ މިރްޒާނަށް ލިބިގެން ދިޔައީ ބަޔާންކުރަން ދަތި ހިތްހަމަޖެހުމެކެވެ. އޭނައަށް ހިނިތުންވެލެވުނު ވަގުތު ޙަމީދާ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“ތެދެއް ހާޝިމް އެބުނީ. ކައިވެނީގެ ސަބަބުން މިރްޒާންގެ މަންމައާއި ބައްޕަގެ ނަޒަރިއްޔާތު ބަދަލުވެއްޖެއްޔާ ރަނގަޅެއްނު؟ ސިޔާސީ ކަންކަމަކީ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އަހަރުމެންގެ ގުޅުންތަކަށް އަސަރުކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއްނޫން.” ޙަމީދާ އޭނަ ދެކޭ ގޮތް ކިޔައިދީ ނިމުނުތަނާހެން އަމްނާ ވެސް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“އަދި އެހެން ނޫނަސް އަހަރުމެން އެކަކު އަނެކެއްދެކެ ލޯބިވާންޖެހެނީ ވަކި ކުލައެއްގެ ސަބަބުންނެއްނޫން. ލޯތްބާއި ނަފްރަތު ބިނާވާންޖެހެނީ ހަމައެކަނި ﷲ އަށްޓަކައި. އެކަމަކު ބައެއްމީހުންނަށް އެކަން ދޭހަ ނުކުރެވެނީ. މިރްޒާން…..އަހަރެން ބޭނުން މިރްޒާންގެ މަންމައާއި ބައްޕައަށް ވިސްނައިދޭ މީހަކީ އަހަންނަށްވާން. އަހަރެން އެމީހުން ކައިރިއަށް ގެންގޮސްދީ. އޭރުން……” އަމްނާގެ ވާހަކަ މެދުކެނޑުނީ މިރްޒާން ވާހަކަ ދެއްކުމުންނެވެ.\n“ނޫން އަމްނާ. މިވަގުތު އަމްނާ އެގެއަށް ގެންދިޔުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކަށްނުވާނެ. މަންމަ އޮތީ ވަރަށް ހަރުކަށިކޮށް އަންގާފަ އެކުއްޖަކު ނުގެންނަން. އަހަރެންގެ ސަބަބުން އަމްނާއަށް އެހެން މީހެއްގެ އަތުން އަނިޔާއެއް ލިބިއްޖެއްޔާ އަހަންނަށް ދުވަހަކުވެސް އަމިއްލަ ނަފްސަށް މަޢާފެއްނުކުރެވޭނެ…….އަހަރުމެން މެރީ ކުރުމަށްފަހު ފުރަތަމަ އަހަރު އަހަރުމެން ތިބެންޖެހެނީ ލަންޑަންގަ. ކިޔެވުން ނިންމާ އެ އަހަރު ތެރޭގަ އަހަރެން މާލެއިން އެޕާޓްމެންޓެއް ގަނެވޭނެ ވަރަށް ސޭވްކުރާނީ. އެ ލިބޭ އެއްޗަކުން ތަނެއް ހޯދައިގެން އަހަރުމެން އުޅޭނީ މިކޮޅުގަ. މަންމަމެން ދެއްކި ވާހަކަތަކަށްފަހު އަހަރެން ޚިޔާލުކުރި ގޮތަކީ މިއީ.” މިރްޒާން އެހެން ބުނުމާއެކު އަމްނާ އެއްޗެކޭ ބުނަން އުޅުމުން ހާޝިމް ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“އެއީ ރަނގަޅަށް މިރްޒާން އެ ބުނީ ދަރިފުޅު. ދެކުދިން އިނދެގެން ހުރިހާ ކަމެއް ހަމައަކަށް އެޅުނީމަ އެ މަންމަމެންނަށް ޒިޔާރާތް ކުރާނީ. އެކަމަކު މިރްޒާން ވީހާވެސް ވަރަކަށް މަންމައާއި ބައްޕައާ ގުޅުން ދެމެހެއްޓޭތޯ މަސައްކަތް ކުރާތި. މިއަދުވެސް މިރްޒާން ރަށަށް ދާންވީ. އަހަރުމެން މިކޮޅުގަ ކައިވެނީގެ ހުރިހާ ކަމެއް ހަމަޖައްސާނަން. ގެއަށް ގޮސް އިސްތިޚާރާ ނަމާދުކޮށް ދެންވެސް މަންމަމެންނަށް ވިސްނައިދެވޭތޯ ބަލާ. އިން ޝާ ﷲ ހުރިހާ ކަމެއް ރަނގަޅުވާނެ.” ހާޝިމް އެހެން ބުނެ އޭނަ އިން ސޯފާއާއި ޖެހިގެން ހުރި ސޯފާގައި އިން މިރްޒާންގެ ކޮނޑުގައި އަތް އަޅާލީ މިރްޒާނަށް ހިތްވަރު ދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މިރްޒާނަށް ތުން ފިއްތާލަމުން ބޯޖަހާލެވުނީ އޭނައަށް އެ ލިބުނީ ރަނގަޅު ނަޞޭޙަތެއްކަން އެނގުންވުމުންނެވެ. ކޮންމެ ގޮތެއްވިޔަސް އޭނައާއި އޭނަގެ މައިންބަފައިންނާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުން ހީނަރުވެގެން ދިޔުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއްނޫނެވެ. އެހެންކަމުން މިރްޒާން ހަމަ އެދުވަހު ރަށަށްދާން ނިންމިއެވެ.\nއެރޭގެ ވަގުތެއްގައި ފުރައިގެން ގޮސް އަނެއްދުވަހުގެ ހެނދުނު ވަގުތު ގޭގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން ދިޔައިރު އޭނައަކީ އެގެއަށް ބީރައްޓެއްސެއްހެން މިރްޒާނަށް ހީވިއެވެ. ހެނދުނު ގޭގެ މަގުމަތީގައި ކުނިކަހަން ހުރި މަންމައަށް އޭނަ ފެނުމުން މަންމަ އޭނައަށް ބަލާފައި ދުރަށް ނަޒަރު ހިންގާލުމުން މިރްޒާންގެ ހިތް މާޔޫސްވިއެވެ. ގޭގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން ގޮސް ބައްޕަ ފެނުމުން އޭނަ ގަދަކަމުން ހިނިތުންވެލަމުން މާޝާ ކޮއްކޮ ކޮބައިތޯ އެހިއެވެ. އެހެނަސް ނޫހެއް ކިޔަން އިން ބައްޕަވެސް އޭނައަށް ޖަވާބެއް ނުދިނެވެ. މައިސޫނާއި މައިސޫންގެ އަންހެނުންވެސް ހަމަ އެފަދައެވެ. މިރްޒާންގެ ހިތަށް ކުޑަވެސް ހަމަޖެހުމެއް ލިބުނީ އޭނައަށް އެ އަހަރު ތެރޭގައި ލިބުނު ކޮއްކޮ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހަމަ ލޮލަށް ފެނުނު ވަގުތެވެ. ގޭގެތެރެއިން ހިނގާފައި ދަނިކޮށް ކޮޓަރިއެއްގެ ހުޅުވިފައިވި ދޮރުގެ ދޭތެރެއިން އޭނަގެ ޅަ ކޮއްކޮ ނިދިފައި އޮތްވާ ފެނިފައި މިރްޒާންގެ ހިތް ލޯބިން ފުރިގެން އައެވެ. އޭނަ ވަގުތުން އެ ކޮއްކޮ ކައިރިއަށް ގޮސް ބޮސްދީ، ލޯބިކުރިއެވެ.\nރަށަށް ކުރި އެއްހަފްތާގެ އެ ދަތުރުގައި މިރްޒާން ހިނިތުންވާންވީ ސަބަބަކަށްވީ ހަމައެކަނި އެ ކޮއްކޮއޭ ބުންޏަސް ދޮގަކަށް ނުވާނެއެވެ. އެހެން އެއްވެސް މީހަކު އެންމެ ފަހު ވަގުތާއި ޖެހެންދެން ވެސް އޭނައާއި ވާހަކައެއް ނުދެއްކި ތާނގައި ބަލާވެސް ނުލައެވެ. އޭނައަށް އެކަމާމެދު ހިތާމަ ކުރެވުނެއްކަމަކު ހަދާނެ އިތުރު ގޮތެއް ނޭނގުނެވެ. ހިތަށް ކުޑަވެސް ހަމަޖެހުމެއް ލިބިގެން ދިޔައީ އޭނަ މާލެއަށް އަނބުރާ ފުރަން އޮތް ދުވަހު ހެނދުނު ސައިބޯން އިންދާ ބައްޕަ ވާހަކަ ދެއްކުމުންނެވެ.\n“މިހާރު އަނބުރާ ތި ދަނީ އޭނައާއި އިންނަންތަ؟” ލަތީފް ހިމޭންކަމާއެކީ އެހިއެވެ. މިރްޒާން ކުޑަ ސިހުމަކާއެކީ ބައްޕައަށް ބަލާލަމުން ބޯޖަހާލިއެވެ. އެވަގުތު އެތާނގައި ލަތީފާއި މިރްޒާން ފިޔަވައި އެހެން މީހެއް ނެތެވެ.\n“ތި އިންނަ ކުއްޖާއަށް ހުރިހާކަމެއް ފުރިހަމަ ކޮށްދޭތި. އެއްވެސް ކަމެއް އުނިވިޔަ ނުދޭތި. އަހަރުމެންނާ ދެކޮޅަށް ތިކަން ކުރިޔަސް މިރްޒާންގެ ޒިންމާދާރުކަން ދައްކަދޭތި. ބޭބެ އުޅޭހެން އަބަދުއަބަދު އަންހެނުންގެ ޝަކުވާ ލިބޭފަދަ މީހަކަށް ނުވާތި. ހިއެއްނުވޭ މިރްޒާން އިންނަން ތިއުޅެނީ ވެސް ބޭބެ އިން ފަދަ އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑު ކުއްޖަކާ ހެންނެއް. އެހެންވީމަ މި ޢާއިލާގެ ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގަ ފުރިހަމަ މިސާލެއް ދައްކަދޭތި.” ލަތީފް މިރްޒާނަށް ބަލަން އިނދެ ނަޞޭޙަތްތެރިވިއެވެ. ބައްޕަގެ އެ ނަޞޭޙަތް އިވިގެން ދިޔުމުން މިރްޒާންގެ ލޮލަށް އުފާވެރިކަމުގެ ކަރުނަތައް ޖަމާވިއެވެ. އެހެންމީހަކަށް ނުވިސްނުނަސް ބައްޕައަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ވިސްނުނުހެން ހީވި ވަގުތު އޭނައަށް އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއް ލިބުމަށް ދެން އެއްވެސް ހުރަހެއްނެތް ހެން މިރްޒާނަށް ހީވިއެވެ. ބައްޕަ އެތަނުން ތެދުވެގެން ދާން ފެށުމުން މިރްޒާން ބައްޕައަށް ގޮވާލިއެވެ. އަދި ބައްޕަ މަޑުކޮށްލުމުން ތެދުވެގެން ގޮސް ބައްޕަގެ ގައިގައި ބައްދާލިއެވެ. މިރްޒާނަށް ނޭނގުނު ކަމަކީ އެވަގުތު އޭނައަށް ޙަސަދަވެރި ލޮލެއް އަމާޒުވެފައިވިކަމެވެ.\nAssalaam’alaikum 🙂 mi bain libey filaavalhuthah fudheyvarakah clear kanneynge. ehenveema jana mi bayaa eky blog post nuhimanan mi nimmany. mi baiga ali alhuvaalevunu massala adhi vaahakaiga ithurah tafseel vegen dhaane. dhiyaima In Sha Allah post thah ves himanaanan eyaa beheygothun. haqeeqathuga jana mi massala highlight kuran beynunvegen mi hunnany Hijra liyan feshi dhuvahussure. hehe..ekamaku eyga ves jana beynunvi varahemassalaige vaahaka nudhekevunu. In Sha Allah mi vaahakaige therein aayaithakaaves ekyga jana genesdheynan islaamee ebbaivanthakamuge muhimmukan. adhi aharumenge haqeeqee baaru eyge therein aharumennah libigen dhany kihinekkan. 🙂 next part thursday ga In Sha Allah.\nMi part vx v.salhi.\nބޭނުންވަނީ އުމުރަށް 05\nލޯބި October 6, 2017\nތާޝާ (23ވަނަ ބައި)


Male' gai ithuru grade thakakah kiyavaidhyn feshun laskurumuge ishaaraatheh! | dhuvasmv މާލޭގައި އިތުރު ގްރޭޑްތަކަކަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށުން ލަސްކުރުމުގެ އިޝާރާތެއް! – dhuvasmv\nމާލޭގައި އިތުރު ގްރޭޑްތަކަކަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށުން ލަސްކުރުމުގެ އިޝާރާތެއް!\nމިމަހު 16 ވަނަ ދުވަހު މާލޭ ސްކޫލްތަކުގައި ގްރޭޑް7އަދި 8 ގެ ދަރިވަރުންނަށް ކިޔަވައިދޭން ނުފެށިދާނެ ކަމުގެ އިޝާރާތެއް ހެލްތް މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ އަމީން ދެއްވައިފި އެވެ.\nކޯވިޑް-19 އާއި ގުޅިގެން ސްކޫލްތައް ބަންދު ކުރުމަށް ފަހު އަލުން ހުޅުވީ މިދިޔަ މަހުގެ އެއް ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އަތޮޅު ތެރޭގައި ގްރޭޑް އެކަކުން މަތީ ގްރޭޑްތަކަށް ސްކޫލްތަކުގައި ކިޔަވައިދިން ނަމަވެސް މާލޭގައި ކިޔަވައިދެނީ ގްރޭޑް ނުވަޔަކުން ފެށިގެން މަތީގެ ގްރޭޑްތަކަށެވެ.\nއެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީން މިދިޔަ މަހުގެ މެދުތެރޭގައި ނިންމާފައިވަނީ ބަލި ޖެހޭ މީހުންގެ އަދަދު މަދުކަމުން ގްރޭޑް7 އަދި8 ގެ ދަރިވަރުންގެ ކިޔެވުމުން މިމަހު ފެށުމަށެވެ. އެކަމަކު މިދިޔަ ދެ ހަފްތާއެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކޯވިޑް ޖެހޭ މީހުންގެ އަދަދު ކުއްލިއަކަށް ވަނީ އިތުރުވެފައި އެވެ.\nމިކަމާއި ގުޅިގެން ރޭ ޕީއެސްއެމްގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވީ މިހާރު ޕޮސިޓީވްވާ މީހުންގެ އަދަދަށް ބަލާއިރު އިތުރު ގްރޭޑްތަކަކަށް ކިޔަވައިދޭން ފެށޭނެ ކަމަށް ގަބޫލް ނުކުރައްވާ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެކަމަށް ވަކިގޮތެއް ނިންމާނީ އެވަގުތު އޮންނަ ހާލަތަށް ބަލައި ކިޔަވައިދޭން ނިންމާފައިވާ ދުވަސް ކައިރިވުމުން ކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއަމީންް އިތުރަށް ވިދާޅުވީ މިހާރު އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކަށް މީހުން ބޯލަނބައިގެން ތިބޭނަމަ ކޭސްތައް އިތުރުވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.


"Dhevana leg Maziya ah faseyhaeh nuvaane"\nރަށުން ބޭރުގައި ކުޅޭއިރު، އެ މެޗު މާޒިޔާއަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެ: ސެކުލޮސްކީ\nކ. މާލެ | 19 ފެބްރުއަރީ 2020 | ބުދަ 19:42 | 3,078\nމާޒިޔާގެ ކޯޗު މަރުޖާން ސެކުލޮސްކީ - ވީނިއުސް\nއޭއެފްސީ ކަޕްގެ ޕްލޭއޮފް ބުރުގައި އިންޑިއާގައި ކުޅޭ ދެވަނަ ލެގުގެ މެޗު މާޒިޔާ ސްޕޯޓްސް އެންޑް ރެކްރިއޭޝަނަށް ފަސޭހަނުވާނެ ކަމަށް އެޓީމުގެ ކޯޗު މަރުޖާން ސެކުލޮސްކީ ބުނެފި އެވެ.\nޕްލޭއޮފް ބުރުގެ ފުރަތަމަ ލެގުން މާޒިޔާ ވަނީ ބެންގަލޫރު އަތުން 2-1 އިން މޮޅުވެފައެވެ. އެހެންކަމުން ރަށުން ބޭރުގައި ބެންގަލޫރާ އެއްވަރުކޮށްލައިގެންވެސް ގްރޫޕް ސްޓޭޖުގެ ޖާގައެއް ހޯދުމުގެ ފުރުސަތު މާޒިޔާއަށް އެބައޮތެވެ.\nބުދަ ދުވަހު ހަވީރު އޮތް މެޗަށްފަހު މާޒިޔާގެ ކޯޗު ސެކުލޮސްކީ ބުނީ އަމިއްލަ ދަނޑުގައި ބެންގަލޫރު އަތުން މޮޅުވެވުނީ ކުޅުންތެރިންގެ ބުރަ މަސައްކަތުން ކަމަށެވެ. މި މެޗުގެ ވަރަށް ކުރީކޮޅު ކަކުލަށް ލިބުނު އަނިޔާއަކާއި ގުޅިގެން މާޒިޔާގެ ކެޕްޓަން އަސަދުﷲ އަބްދުﷲ ވަނީ ބާލާފައެވެ. ސެކުލޮސްކީ ބުނީ ކެޕްޓަނަށް ލިބުނު އަނިޔާއަށް ފަހުވެސް ކުޅުންތެރިންގެ ފަރާތުން އެއް ރޫހެއްގައި މަސައްކަތް ކުރިތަން ފެނިގެންދިޔަ ކަމަށެވެ.\nރާއްޖޭގެ ކްލަބަކަށް އަދި މިހާތަނަށް ބެންގަލޫރުގެ ދަނޑުގައި އެޓީމު ބަލިކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. ސެކުލޮސްކީ ބުނީ ބެންގަލޫރަކީ މި ސަރަހައްދުގެ އެންމެ މޮޅު އެއް ޓީމު ކަމަށާއި، އެޓީމުގެ ދަނޑުގައި ކުޅޭ ދެވަނަ ލެގުގެ މެޗު ފަސޭހަ ނުވާނެ ކަމަށެވެ.\nޕްލޭއޮފުން ކުރިހޯދާ މާޒިޔާ ގްރޫޕް ސްޓޭޖަށް ދަތުރުކޮށްފިނަމަ، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ގްރޫޕް ސްޓޭޖުގައި ރާއްޖޭގެ ދެ ޓީމެއް ކުޅުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ. ޕްލޭއޮފުން މާޒިޔާއަށް ކުރިލިބިއްޖެ ނަމަ، އެޓީމު ވާދަކުރަން ޖެހޭނީ ގްރޫޕް އީ ގައެވެ. އެ ގްރޫޕުގައި ހިމެނެނީ ރާއްޖޭގެ ޓީސީ ސްޕޯޓްސް ކްލަބުގެ އިތުރުން އިންޑިއާގެ އައި ލީގުގެ ޗެމްޕިއަން ޗެންނާއީ ސިޓީ އާއި ބަންގްލަދޭޝްގެ ބަޝުންދަރާ ކިންގްސް އެވެ.\nޕްލޭއޮފްގެ ފުރަތަމަ ލެގުން މާޒިޔާ މޮޅުވިއިރު، ދެވަނަ ލެގުގެ މެޗު އޮންނާނީ މިމަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހު އިންޑިއާގައެވެ.\nއެންމެ ފަހުން އަޕްޑޭޓް ކުރީ:3މަސް ކުރިން | ރިވިއު ކުރީ: ހުސައިން ފަރިޔާޒް


SunOnline: Dheenthah fathuran baeh jamiyyaa thakun masakkai kurey: Minister Azleen\nރޭގެ ޖަލްސާގައި މިނިސްޓަރު އަޒްލީން ވާހަކަ ދައްކަވަނީ --- ސަން ފޮޓޯ/ މުހައްމަދު އަފްރާޙް\nދީންތައް ފަތުރަން ބައެއް ޖަމިއްޔާތަކުން މަސައްކަތް ކުރޭ: ހޯމް މިނިސްޓަރު\nރާއްޖެ ދީންތައް ގެނަންނަން އުޅެނީ ކޮން ބައެއްކަމެއް ވިދާޅެއް ނުވޭ\nދީނީ ގޮންޖެހުންތައް އަބަދުވެސް ކުރިމަތިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވި\nއެކަންތައްތަކަށް ރައީސް ޔާމީން ސާބިތުވެ، ރައްދު ދެއްވާ\nރާއްޖެއަށް އެހެން ދީންތައް ގެނައުމަށް ބައެއް ޖަމިއްޔާތަކުން މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުން އަންނަ ކަމަށް ހޯމް މިނިސްޓަރު އަޒްލީން އަހުމަދު ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.\nމިނިސްޓަރު އެހެން ވިދާޅުވީ ރާއްޖެ އިސްލާމްވީ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމަށް ރޭ ޖުމްހޫރީ މައިދާނުގައި ބޭއްވި ރަސްމީ ޖަލްސާގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުންނެވެ.\nމިނިސްޓަރު ވިދާޅުވީ ދީނީ ގޮތުން ގޮންޖެހުންތައް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، ރައީސް ޔާމީން އަންނަނީ އެފަދަ ފަރާތްތަކަށް ވަރަށް ފާޅުކަންބޮޑު ގޮތެއްގައި ރައްދު ދެއްވައި އެފަދަ ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އަޅުއްވަމުން ކަމަށް ހޯމް މިނިސްޓަރު އަޒްލީން ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި ދީނީ ގޮތުން ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކަކީ އިއްޔެއަކު ނުވަތަ މިއަދަކު ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ނަމަވެސް މިއަދު ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކަކީ މާ ނުރައްކާތެރި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކަމަށެވެ.\n"މިއަދު ގަބޫލު ކުރަން ޖެހޭ ހަގީގަތަކީ ރާއްޖެ އިސްލާމީ ގައުމެއް ގޮތުގައި އޮތުމުން ބޭރުގެ ބައެއް ފަރާތްތަކަށް ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކަށް އެކަންވެފައި އޮތްކަން. އޭގެ އިތުރުން ތަފާތު ދީންތަކަށް ރާއްޖޭގައި ފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމަށް ތަފާތު ޖަމިއްޔާތަކުން މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަންވެސް ހަނދާނަށް ގެންނަން ޖެހޭ. ނަމަވެސް އެފަދަ ފަރާތްތަކަށް އެ ފުރުސަތު ނުދެއްވާނެކަން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެ ގެންދަވަނީ ވަރަށް ސާބިތު ކަމާއެކު ވިދާޅުވެ އެކަން އަމަލުފުޅުތަކުން ދައްކަވަމުން،" މިނިސްޓަރު އަޒްލީން ވިދާޅުވި އެވެ.\nރާއްޖޭގައި އިސްލާމް ދީން ފިޔަވައި، އެހެން ދީންތައް ފަތުރަށް މަސައްކަތް ކުރަނީ ކޮން ޖަމިއްޔާތަކެއްކަން މިނިްސްޓަރު ވިދާޅެއް ނުވެ އެވެ. އަދި އެފަދަ ޖަމިއްޔާތަކަކީ ބޭރުގެ ޖަމާއަތްތަކެއް ކަމެއް ވެސް މިނިސްޓަރު ވިދާޅެއް ނުވެ އެވެ.\nއަޒްލީން ވިދާޅުވީ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ޒައާމަތުގެ ދަށުން، ވޭތުވެދިޔަ ތިން އަހަރުގެ ތެރޭގައި އިސްލާމް ދީނުގެ ރޮނގުން ރާއްޖެއިން ގިނަ ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދާފައިވާ ކަމަށެވެ.\nއެގޮތުން ގިނަ މިސްކިތްތަކެއް ބިނާ ކުރައްވައި ކުރިން ހަދާފައި ހުރި މިސްކިތްތައް ޒަމާނީ ފެންވަރަށް ގެނައުމުގެ މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ ކަމަށް މިނިސްޓަރު ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ. އަދި ދީން ފާޅު ކުރުން އިތުރު ކުރުމުގެ ގޮތުން އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީ މެދުވެރިކޮށް ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގަވާފައިވާ ކަމަށް ވެސް މިނިސްޓަރު އަޒްލީން ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.\nދީން ރައީސް ޔާމީން ހޯމް މިނިސްޓަރު އަޒްލީން އަހުމަދު\nފިތުރު އީދާ ގުޅިގެން އިސްލާމީ ގިނަ ގައުމުތަކަކުން ކުށްވެރިންނަށް މައާފު ދީފި5ދުވަސް 22 ގަޑި ކުރިން\nރޯދަމަސް ނިމުނަސް ހެޔޮ އަމަލު ކުރުން މަތީ ދެމިތިބުން މުހިންމު: ހުކުރު ހުތުބާ5ދުވަސް3ގަޑި ކުރިން\nއީދު ދުވަސް ހުކުރަކާ ދިމާވިޔަސް ހުކުރު ނަމާދު ކުރަންޖެހޭ: އިސްލާމިކް މިނިސްޓަރު5ދުވަސް5ގަޑި ކުރިން\nބޮޑު ޖަމާއަތުގައި އީދު ނަމާދު ކޮށްފި5ދުވަސް6ގަޑި ކުރިން\nބަދުރު ހަނގުރާމައިން މުސްލިމުންނަށް ލިބިގެންދަނީ އިބުރަތްތެރި ފިލާވަޅުތަކެއް3ހަފްތާ5ދުވަސް ކުރިން


vnews - Riley Oman ge club akah soikurumaa gathah!\nރިލޭ އޮމާންގެ ކްލަބަކަށް ސޮއިކުރުމާ ގާތަށް!\nނިއުރޭޑިއަންޓް ސްޕޯޓްސް ކްލަބަށް ކުޅެމުން އަންނަ ރިލްވާން ވަހީދު (ރިލޭ) އޮމާންގެ ސުރް ސްޕޯޓްސް ކްލަބަށް ސޮއިކުރުމާ ގާތަށް ޖެހިލައިފިއެވެ.\nވީސްޕޯޓްސް އަށް މައުލޫމާތު ދެމުން މިވަގުތު އޮމާންގައި ހުރި ރިލޭ ބުނީ ނިއު އިން ރިލީޒް ލިބުނުހާ އަވަހަށް ސުރް އަށް ސޮއިކުރާނެ ކަމަށާއި، ދެ ދުވަހެއް ތެރޭގައި ރިލީޒް ލިބޭނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރާ ކަމަށެވެ.\nނިއު އަދި ގައުމީ ޓީމުގެ ކުރީގެ ކޯޗު ވެލިޒާ ޕޮޕޯވް ކޯޗުކަން ކޮށްދެމުން އަންނަ ސުރްއާ ވާހަކަދެއްކުމަށް ރިލޭ އޮމާނަށް ފުރީ ނިއު އިން ހުއްދަ ދިނުމުންނެވެ. އަދި އޭނާ އެ ކްލަބަށް ބަދަލުވުމަށް ނިއު އިން އަންނަނީ އެއްބާރުލުންވެސް ދެމުންނެވެ.\nސުރް ސްޕޯޓްސް ކްލަބްގެ އޭޝިއާ ސްލޮޓް ލިބިފައިވާ ރިލޭ ވަނީ ނިއުގެ މެނޭޖްމަންޓާއި، ޓީމުގެ ކުޅުންތެރިން އަދި ސަޕޯޓަރުން ފާއިތުވެދިޔަ ދުވަސްތަކުގައި އޭނާ އަށް ދިން އެއްބާރުލުމަށް ޝުކުރުއަދާކޮށްފައެވެ.\nއޮމާން ޕްރޮފެޝަނަލް ލީގުގެ ސުރް ކްލަބުން ރިލޭ އަށް ފުރުސަތު ލިބިފައިވާއިރު، އޭނާ ވަނީ މިކަން އޭނާ އަށް ތަނަވަސްކޮށްދިނުމުގައި އެހީތެރިވި ޕޮޕޯވްއަށް ޝުކުރު އަދާކޮށްފައެވެ.\nޕޮޕޯވް ވަނީ ގައުމީ ޓީމުގެ އިތުރުން ނިއުގައި ރިލޭ އަށް އިރުޝާދު ދީފައެވެ. ރިލޭ އަކީ ޕޮޕޯވް ވަރަށް ގަޔާވާ ކުޅުންތެރިޔެއްގެ އިތުރުން ގާތް ރައްޓިއްސެކެވެ.\nމިއީ އޮމާން ލީގުގެ ކްލަބަކަށް ރާއްޖޭގެ ކުޅުންތެރިޔަކަށް ކުޅެން ފުރުސަތު ތަނަވަސްވި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. އެހެންނަމަވެސް ނިއުގެ އަކްރަމް އަބްދުލްގަނީ އާއި އަލީ ފާސިރު ސެންޓޭ އަށް ވަނީ އޮމާންގެ ކްލަބަކަށް ކުޅެން ފުރުސަތު ލިބި ބޭކާރުވެފައެވެ. އެފަހަރު އެ ދެ ކުޅުންތެރިންނަށް ފުރުސަތު ގެއްލުނީ ދެ ކްލަބް އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވެމުންނެވެ.\nމީގެކުރިން މެލޭޝިއާގެ ޕީޑީއާރްއެމް އަށް އަލީ އަޝްފާގު (ދަގަނޑޭ) ކުޅެފައިވާއިރު، މުހައްމަދު އާރިފް (ބަކާ) ވަނީ މިޔަންމާގެ ކްލަބަކަށް ކުޅެފައެވެ.\nއުމުރުން 27 އަހަރުގެ ރިލޭ ބުނީ އޭނާ އަށް ލިބުނުފަދަ ފުރުސަތެއް ރާއްޖޭގެ އެހެން ކުޅުންތެރިންނަށްވެސް ލިބޭނެ ކަމަށް އުންމީދު ކުރާ ކަމަށާއި، އެކަމަށް މަސައްކަތްކޮށްފިނަމަ ފުރުސަތު ލިބޭނެ ކަމަށެވެ.\nކްލަބް ވެލެންސިއާ އިން 2006 ވަނަ އަހަރު ކެރިއަރު ފަށައި އޭގެ ފަހުން ގިނަ ކްލަބްތަކަށް ކުޅުނު ރިލޭ ވަނީ 2016 ވަނަ އަހަރުގެ މެދު ތެރޭގައި ވިކްޓްރީ އަށް ބަދަލުވެފައެވެ.\nއަލީ ސުޒެއިންގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން މިދިޔަ އަހަރު އެސްޓީއޯ މާލޭ ލީގުގައި މޮޅު ކުޅުމެއް ދެއްކި ރިލޭ ނިއު އަށް ބަދަލުވީ އުރީދޫ ދިވެހި ޕްރިމިއާ ލީގުން ވިކްޓްރީ އަށް ޖާގަ ނުލިބުމުންނެވެ. އަދި އޭނާ ވަނީ ނިއުއާއެކު މިދިޔަ ސީޒަނުގައި ޕްރިމިއާ ލީގުވެސް ހޯދާފައެވެ.\nމި ފަހަރު ނިއުއާއެކު އޭއެފްސީ ކަޕްގައިވެސް ކުޅުނު ރިލޭ އަންނަނީ މި ސީޒަނުގައި އެޓީމުގައި މޮޅުމެއް ދައްކަމުންނެވެ. އޭނާ ވަނީ އެ ކްލަބާއެކު މި ސީޒަނުގައި މާލޭ ލީގު ކާމިޔާބުކޮށްފައެވެ.


ރައްޔިތުންގެ ޕްރެޝަރާއެކު ލުބުނާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު އިސްތިއުފާ ދެއްވައިފި – Haftha\nFri,5June, 2020, 12:11 pm\nރައްޔިތުންގެ ޕްރެޝަރާއެކު ލުބުނާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު އިސްތިއުފާ ދެއްވައިފި\nސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ލުބުނާނުގެ ރައްޔިތުން މަގުތަކަށް ނުކުމެ ކުރަމުންދާ މުޒާހަރާތަކާ ގުޅިގެން މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވަން އެގައުމުގެ ބޮޑުވަޒީރު ސައާދު ހަރީރީ ނިންމަވައިފިއެވެ.\nޓީވީ މެދުވެރިކޮށް ގައުމާ މުހާތަބު ކުރައްވާ ހަރީރީ ވިދާޅުވީ، މިވީހާ ތަނަށް ވެސް އޭނާ މަސައްކަތްކުރެއްވީ ރައްޔިތުންގެ އަޑު އަހައި ސެކިއުރިޓީ އާއި ދިރިއުޅުމުގެ ނުރައްކަލުން ގައުމު ސަލާމަތް ކުރުމަށް ކަމަށެވެ.\nނަމަވެސް ގައުމަށް މިހާރު ދިމާވެފައިވާ ކާރިސާގައި އިތުރު ގޮތެއް ނެތުމުން ލުބުނާނުގެ ރައީސް މައިކަލް އައޫންއަށް އިސްތިއުފާ ހުށަހަޅުއްވާނެ ހަރީރީ ވިދާޅުވިއެވެ.\n“އަޅުގަނޑު މިދަނީ ރައީސްގެ ޕްރެސިޑެންޝިއަލް ޕެލެސްއަށް ސަރުކާރުން އަޅުގަނޑުގެ އިސްތިއުފާ ހުށަހަޅަން.. މިއީ ލުބުނާނަށް ބަދަލެއް ބޭނުންވެގެން އެތައް ހާސް ރައްޔިތުންނެއް ކުރަމުންދާ ޑިމާންޑާއެކު ނިންމި ނިންމުމެއް،” ހަރީރީ ވިދާޅުވިއެވެ.\nހަރީރީ އިސްތިއުފާ ދެއްވަން ނިންމެވިއިރު، ސަރުކާރު ތެރޭގައި ކޮރަޕްޝަން އާންމުވެ، އިގްތިސާދު ކަންކަން ދޯހަޅިވުމުން އެކަމާ ނުރުހުން ފާޅުކޮށް ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ރައްޔިތުން މަގުތަކަށް ނުކުމެ މުޒާހަރާ ކުރަމުންދާތާ 13 ދުވަސް ވެއްޖެއެވެ.\nލުބުނާނުގައި މުޒާހަރާތައް ފުރަތަމަ ފެށުނީ ވަޓްސްއެޕާއި އެހެނިހެން މެސެޖްކުރާ ހިދުމަތްތަކުން ކުރާ ފޯން ކޯލްތަކުން ޓެކްސް ނަގަން ނިންމި ނިންމުމާ ދެކޮޅަށެވެ.\nއެ ނިންމުން ފަހުން އުވާލި ނަމަވެސް މުޒާހަރާތައް އިތުރަށް ވަރުގަދަވެ، އެގައުމުގެ ރައްޔިތުން ވަނީ އާންމު މައިދާންތަކަށް އެއްވެ، ލުބުނާނުގެ ސަރުކާރުގެ އިސްތިއުފާ އަށާއި ކޮރަޕްޓް އޮފިޝަލުން ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަށް ގޮވާލައިފައެވެ.\nއަދި މުޒާހަރާތަކާ ގުޅިގެން އެގައުމުގެ ބޭންކުތަކާއި އޮފީސްތަކާއި ވިޔަފާރިތަކުގެ އިތުރުން ސްކޫލްތަކާއި އަދި ޔުނިވާސިޓީތައް ވަނީ ބަންދުކުރަން ޖެހިފައެވެ.\nލުބުނާނަކީ ވަޒީފާ ނެތް މީހުން އެންމެ ގިނަ އަދި އިގްތިސާދު ދުވެތި މަޑު ގައުމެކެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ އެންމެ ދަރަނި ބޮޑު ގައުމުތަކުގެ ތެރޭގައި ލުބުނާން ހިމެނެއެވެ. އެގައުމުގެ ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން މިއަހަރުގެ މޭ މަހު ނރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނާގޮތުން، މިއަހަރުގެ ފުރަތަމަ ކުއާޓަރުގައި އެގައުމުގެ ދަރަނި ވަނީ ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައިފައެވެ.


PG in Midhiya mahu 224 dhauva ufuli\nޕީޖީ އޮފީހުން މިދިޔަ މަހު 224 ދައުވާ އުފުލައިފި\nޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލް ހުސެއިން ޝަމީމް: ދައުލަތުގެ މަސައްކަތްތައް ނަންބަރުން ކޮންމެ މަހަކު އާންމު ކުރައްވާނެ ކަމަށް ވަނީ ވިދާޅުވެފައި\nޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން މިދިޔަ މަހުގެ ތެރޭގައި 151 މީހެއްގެ މައްޗަށް 224 ދައުވާ އުފުލާފައިވާ ކަމަށް ޕީޖީ ހުސައިން ޝަމީމް ހާމަކުރައްވައިފި އެވެ.\nދައުލަތުގެ މިދިޔަ މަހުގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ހާމަކުރައްވަމުން ޝަމީމްގެ ބްލޮގްގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި މިދިޔަ މަހުގެ ތެރޭގައި 151 މީހެއްގެ މައްޗަށް 224 ޖިނާއީ ދައުވާއެއް އެ އޮފީހުން ވަނީ އުފުލައިފަ އެވެ. މައްސަލަތައް ހުށަހަޅާފައި ވަނީ 36 ކޯޓަކަށެވެ.\nއެންމެ ގިނަ މައްސަލަ ހުށަހެޅި ހަތަރު ކޯޓު\nކްރިމިނަލް ކޯޓު - 97 މައްސަލަ\nޑްރަގު ކޯޓު - 47\nހުޅުމާލެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު - 16\nމާފުށި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު - 6\nޖެނުއަރީ މަހު ދައުވާ ކުރި މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން ދައުވާ ލިބޭ މީހުންގެ އެވްރެޖު އުމުރަކީ 29 އަހަރެވެ. ޖެނުއަރީ މަހު އެންމެ ގިނަ ދައުވާ އުފުލާފައިވަނީ ޖެނުއަރީ 13 ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އެ ދުވަހު އެކަނި 23 ދައުވާ އުފުލާފައިވެ އެވެ.\nމިދިޔަ މަހުގެ ތެރޭގައި ކޯޓުތަކަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން 69 ޕަސެންޓް މައްސަލަ ދައުލަތަށް ކާމިޔާބުކުރެވުނެވެ. އަދި 24 ޕަސެންޓް މައްސަލަ ސާބިތުނުވިއިރު ހަތް ޕަސެންޓް މައްސަލަ މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށް ވަނީ ކަނޑައަޅާފަ އެވެ.\nޕީޖީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ޖެނުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައި "ސީޒަނަލް" މައްސަލަތަކެއް އުޅެ އެވެ. އެގޮތުން ގާނޫނު ހިންގުމަށް ހުރަސް އެޅުމާއި ހުއްދަ ނަގައިގެން ކުރަން ޖެހޭ ކަމެއް ހުއްދަ ނުނަގައި ކުރުން ހިމެނެ އެވެ. އަދި ހުއްދަ ނޫން ގޮތުގައި މީހުން ހިފެހެއްޓުން ވެސް ހިމެނެ އެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް މިދިޔަ މަހު އެންމެ ގިނައިން ހުށަހަޅާފައި ވަނީ ވެސް އެ ތިން ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކެވެ.\nޕީޖީގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުގައި މިދިޔަ މަހު ރާއްޖޭގެ އެކި ކޯޓު ތަކުން 159 މީހަކަށް ދައުވާ ލިބޭ 169 ދައުވާއެއްގެ މައްސަލަ ނިންމި އެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ މައްސަލަ ނިންމާފައި ވަނީ ޑްރަގް ކޯޓުންނެވެ. ޑްރަގް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅަނީ ކުށަށް އިއުތިރާފްވާ މީހުން މައްސަލަތަކެވެ. ދެން އެންމެ ގިނަ މައްސަލަ ނިންމީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުންނެވެ. އެއީ 71 މައްސަލަ އެވެ.\nޝަމީމް ވިދާޅުވީ ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގައި ކޮންމެ މަހަކު އެ އޮފީހުން ކުރާ މަސައްކަތްތައް އާންމުކުރައްވާނެ ކަމަށެވެ. އެގޮތަށް މައުލޫމާތު ހާމަކުރުމުން ދައުލަތުގެ އިދާރީ ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ހާމަކަން އިތުރުވެ ކޮރަޕްޝަނަށް ހުރި ދޮރުތައް ބަންދުކުރެވިގެން ދާނެ ކަމަށްވެސް ޕީޖީ ގަބޫލުކުރައްވަ އެވެ. މައުލޫމާތު އާންމުކުރުމުން ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމަށް ރައްޔިތުން ކުރާ އިތުބާރު ބޮޑުވެގެން ދާނެ ކަމުގައިވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.\n"އަޅުގަނޑުގެ އުއްމީދަކީ، މިހިސާބުތަކަކީ، ސިޔާސަތު ހައްދަވާ ބޭފުޅުންނާއި، ކިޔަވާ ކުދިންނާއި ނޫސްވެރިންނަށް ބޭނުންތެރި އެއްޗަކަށްވުމެވެ. އަދި، ޚުދު އަޅުގަނޑުމެން މަސައްކަތްކުރާ ގޮތާއި ފެންވަރު ޢާންމުންގެ ކުރިމަތީގައި ވަޒަންކުރެވި، ފެންވަރު ރަނގަޅު މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް ބާރުއެޅޭނެ ކަމަކަށްވުމެވެ." ޝަމީމް ވިދާޅުވި އެވެ.\nޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ހުސައިން ޝަމީމް ކްރިމިނަލް ކޯޓް + ޝަރުއީ ދާއިރާ ކުށްކުރުން\nސީރިއަސް ތުހުމަތުތަކެއް، ގާޒީ ހަސަންގެ މައްސަލަ ބަލަނީ\nއިހުމާލު ސާފުކުރަން ޕީޖީ ކޮމިޓީއަށް\nޔާމީންގެ ވަކީލުންގެ ނުރުހުން ޕީޖީއާ ހޯމް މިނިސްޓަރަށް\nކުށް ކުރުވާ މީހުން އެއްވަރަކަށް ޒިންމާވާން ޖެހޭ: ޕީޖީ


(1 ޖެނުއަރީ 2021އާ ގުޅޭ)\nވަގުތު ކޮޅަކު ޖައިޝްއަށް ބަލަން ހުރުމަށްފަހުގައި ރިޝްފާ ކުރިއަށް ހިނގައިގަތެވެ. މަޑުމަޑުންނެވެ. ރިޝްފާގެ މޫނުމަތިން އޭނާ އައިސްފައިވާ ރުޅި ޖައިޝް އަށް އެނގި ހާމަވިއެވެ.\n"ޖައިޝް.." ރިޝްފާ ވާހަކަދައްކަން ފެށީ ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ ރާގެއްގައެވެ.\n"ޖައިޝް ރަނގަޅު ވާނީ ދެން މިގެއަށް ނައިއްޔާ.. އެހެން ނޫނަސް، އަހަރެން ބޭނުމެއް ނޫން ކޮންމެ ފަހަރަކު ތި ދެމީހުންގެ ދޭތެރެއަށް ވަންނާކަށް." ރިޝްފާ ބަލަން ހުރީ ޖައިޝް އަށެވެ.\n"ނޫން ރިޝް.. ތިހެން ނުބުނޭ. މަ ބޭނުން ސަހޫއާ ވާހަކަދައްކަން. މަށަށް ސަހޫއާ ވާހަކަދެއްކޭނެ ގޮތެއް ހަދާދީ. ހަމަ އެންމެ ފަހަރަކު.. ޕްލީޒް.." ޖައިޝްގެ އަޑުން ރިޝްފާއަށް އޭނާއަށް ވެފައި ހުރި ވަރު އެނގުނެވެ. އިންތިހާއަށް ޖައިޝް ދެރަވެފައި ހުރިކަން އޭނާގެ ރާޅުވެފައިވާ އަޑުން ހެކިކޮށްދެެއެވެ. ރިޝްފާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ ޖައިޝްއަށް ބަލަން ވަގުތުކޮޅަކަށް ހުރެވުނެވެ. ސަހަރޯ ހީވެފައެވެ. ބޭނުންހާ އެއްޗެއް ކިޔާފައި، ބޭނުންހާ ކަމެއް ކޮށްފައި ކުރިމައްޗަށް އަރަން މި މީހުން ލަދެއް ވެސް ނެތްތާ އޭ ރިޝްފާގެ ހިތް ބުނަމުން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް ކިތަންމެ ރުޅި އައިސްފައި ހުއްޓަސް ޖައިޝްއާ ދިމާލަށް އެހެން ބުނަން ރިޝްފާ ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޖައިޝްއާ ޖެއްސުންކޮށް، ވާހަކަދައްކާ ރައްދު ދީފި ނަމަ އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް ރުޅި އަންނާނީ ސަހުލާކަން ރިޝްފާއަށް އެނގޭތީއެވެ.\n"ހޫމް. މަޑުކޮށްލާ! އެބަ އަންނަން، ސަހޫ ތިކަމަށް އިންކާރު ކޮށްފިއްޔާ، ޖައިޝް ޖެހޭނެ ވަގުތުން މިގެއިން ދާން.." އެހެން ބުނެ ރިޝްފާ ވަނީ ކޮޓަރިއަށެވެ. ޖައިޝް ބޭރުގައި މަޑުކޮށްލީ ސަހުލާއަށް އިންތިޒާރު ކުރަމުންނެވެ.\n"ސަހޫ.." ރިޝްފާ ކޮޓަރިއަށް ވަދެ ސަހުލާ އޮތް އެނދުގެ ފަޑީގައި ޖައްސައިލިއެވެ. އަދި މޫނުމަތީގައި ބާލިސް އަޅައިގެން އޮތް ސަހުލާގެ ކޮނޑުގައި ރިޝްފާގެ އަތް މަޑުމަޑުން ބާއްވައިލިއެވެ.\n"ސަހޫ. ބޭރުގަ ޖައިޝް އެބަ ހުރި.." ރިޝްފާ އެހެން ބުނުމާ އެކުގައި ސަހުލާ އަށް ކުއްލިއަކަށް މޫނުމަތިން ބާލިސް ނެގުނެވެ. ސަހުލާގެ މޫނުމަތީގައި އެއްވެސް ތާޒާ ކަމެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ހިތާމަކޮށްކޮށް ސަހުލާގެ މޫނު ވަނީ ފުފިފައެވެ. ލޯ ވަނީ ވަޅު ހެދިފައެވެ.\n"ކިހިނެއް ހަދަންވީ؟ ނުދާނަންތަ ސަހޫ؟" ރިޝްފާ ހިފައިލީ ސަހުލާގެ ދެ އަތުގައެވެ. ނޫނެކޭ ބުނާހެން ދެފަރާތަށް ބޯހޫރާލާފައި ސަހުލާ އެނދުން ތެދުވެއްޖެއެވެ.\n"ޖައިޝް ކީކޭ ބުނީ؟" ނޭޭފަތް ދަމައިލަމުން ސަހުލާ އަހައިލިއެވެ.\n"ސަހޫއާ ވާހަކަދައްކަން ބޭނުމޭ ބުނީ.. ސަހޫ އަށް ގޮވާށޯ.." ރިޝްފާ ބަލަން އިނީ ސަހުލާއަށެވެ. "ކޮން ވާހަކައެއް އަހަންނާ އިތުރަށް ދައްކަން އޮންނާނީ؟" ސަހުލާގެ ހިތަށް ވަނީ ވަރަށް އަސަރުކޮށްފައެވެ. އެހެން އަހައިލުމަށްފަހުގައި ސަހުލާ މަޑުމަޑުން ކޮޓަރިން ނުކުތެވެ. ސަހުލާ ފެނުމާ އެކުގައި ޖައިޝްގެ ދެލޯ ކަރުނައިން ތެތްމާލިއެވެ. ސަހުލާ ހުރި ޙާލަތު ފެނިފައެވެ. ސަހުލާ ހުއްޓާ ނުލާ ރޮމުންދާ ކަން އެ ދެލޮލަށް ބަލައިފި ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އެނގޭނެއެވެ. ޖައިޝްއާ ހެދި އެވަރުގެ ބޮޑު ހިތްދަތި ކަމެއް ސަހުލާ އުފުލަމުންދާތީ ޖައިޝްއަށް ހަމަ ރަނގަޅަށް ވެސް އަސަރު ކޮށްފިއެވެ. "ސަހޫ"އޭ ކިޔާ ޖައިޝް ގޮވައިލީ މަޑުމަޑުންނެވެ. ވައި އަޑަކުންނެވެ. ސަހުލާ ހުއްޓިގެން ހުރީ ޖައިޝްއާ ކުޑަ ތަންކޮޅެއް ދުރުގައެވެ.\n"ސަ.. ހޫ.." ޖައިޝް މަޑުމަޑުން ކުރިޔަށް ފިޔަވަޅެއް ނެގިއެވެ. އަދި ގޮސް ހުއްޓުނީ ސަހުލާގެ ކުރިމަތީގައެވެ. ޖައިޝް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސަހުލާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ ސަހުލާ ހުރީ ހިމޭން ވެފައެވެ. މިއިން އެއްވެސް ދުވަހަކު އެއްވެސް އުފަލެއް ލިބިފައިވާ މީހެއްހެނެއް ސަހުލާ ބަލާފައި ހީއެއް ނުވެއެވެ.\n"ސަހޫ.. އައިމް.. ރިއަލީ ސޮރީ.." ޖައިޝްއަށް އެހެން ބުނެވުމާ އެކުގައި އޭނާގެ ކަނާއަތް އޭނާ ޖައްސައިލެވުނީ އޭނާގެ ދެލޮލުގައެވެ. އަދި ލޮލުން ހޯސްލާފައި ފައިބަން ފެށި ކަރުނަތައް ފޮހެން ފެށިއެވެ. ޖައިޝް އިތުރަށް ވާހަކަދައްކަމުން ދިޔައީ ރޮމުންނެވެ.\n"ސަހޫ.. މަ ދުވަހަކު ވެސް ދެރަ ނުވާނެ ވަރަށް ދެރަވައްޖެ! ހިތް ބިރުގަންނަން ފަށައިފި.." ޖައިޝްގެ އަޑު ތުރުތުރު އަޅަން ފެށިއެވެ.\n"ސަހޫ ގެއްލިދާނެތީ މަ ހުންނަނީ އަބަދުވެސް ބިރުން. އެއްވެސް ވަރަކަށް ހިތަށް ހަމަޖެހުމެއް ނުލިބޭ. ސަހޫއާ ނުލާ މަށަށް ޙަޔާތެއް ސިފައެއް ނުވޭ. އުފަލާ ހިތްހަމަ ޖެހުން ގުޅިފައި ވަނީ ސަހޫއާ އެކުގައިކަން މަށަށް މިއަދު އެބަ އިޙްސާސްވޭ. މަގޭ ދިރިއުޅުމަށް ސަހޫގެ މުހިންމުކަން މަށަށް ހަމަ ރަނގަޅަށް ވެސް ވިސްނިއްޖެ. މަ ދެން ދުވަހަކުވެސް، ދުވަހަކުވެސް، ސަހޫގެ ހިތަކު ނުޖައްސާނަން. ސަހޫއަށް ދެރައެއް ނުދޭނަން. މީ މަ ވާ ވައުދެއް. މަ ކުރާ ހުވައެއް. ގޯޑް ޕްރޮމިސް.." ޖައިޝްގެ ވާހަކަތައް އަހާފައި ސަހުލާ އިސްނެގިއެވެ. އަދި ބަލައިލީ ޖައިޝްގެ މޫނަށެވެ. އާނއެކެވެ. މިއިން އެއްވެސް ދުވަހަކު ޖައިޝް އެވަރަށް ދެރަވެފައި ހުއްޓާ ސަހުލާ ނުދެކެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދެރަ އާއި ހތްދަތި ކަމަށް ސަހުލާއަށް ވިސްނޭ ވަރަށް ވުރެ އޭނާ ބަލި ކަށްޓެވެ.\n"ޖައިޝް.. އަހަރެން ޖައިޝްއަށް ކުރި އިތުބާރު މުޅިން ގެއްލިއްޖެ. އަހަރެންގެ މުޅި ޙަޔާތް އެކީ ޖައިޝްއާ ހަވާލު ކުރީ ޖައިޝް ދެކެ ލޯބިވާ ވަރުން. ޖައިޝްއާ އެކުގައި މުޅި އުމުރު ހޭދަކުރަން. އަހަރެންގެ ޢާއިލާއާ ދެކޮޅަށް އަހަރެން ޖައިޝްގެ އަތުގައި ހިފައިގެން ކުރިއަށް ހިނގައިގަތީ، ޖައިޝް އިސްލާހު ކުރަން އަހަރެންގެ ހިތުން އަޒުމް ކަނޑައަޅައިގެން. އެކަމު، ޖައިޝް ވިސްނާލަބަލަ! އަހަންނާ ދޭތެރޭ ޖައިޝް ކަންތައް ކުރި ގޮތް.. އެއްވެސް ހިތެއް ހުރި މީހެއް އަހަންނާ ދޭތެރޭ ކަންތައް ނުކުރާހާ އިޚާނެތިކޮށް ޖައިޝް އަހަންނާ ދޭތެރޭ ކަންތައް ކުރީ.. އަދި އެހާ އަނިޔާ ދީފަ، އަހަރެން ޖައިޝްގެ މާފު ޤަބޫލު ކުރަނީ ހިތުން ރުހުމުން.. ޖައިޝްއާ އެކުގަ އުޅެން ބޭނުން ވާތީ. ޖައިޝްގެ ޙަޔާތުގަ އެބަދުވެސް ޖައިޝްއާ އެކުގަ ހުންނަން ބޭނުންވާތީ.." ސަހުލާ އޭނާގެ މޫނުމަތީގައި އަތް އަޅައި ރޯން ފެށިއެވެ. އަޑުން އަޑު ނަގާފައެވެ. ޖައިޝްއަށް އަށް ހުރެވުނީ ސަހުލާގެ ގައިގައި އަތް ޖައްސައިލަން ވެސް ނުކެރިފައެވެ. އެހެން ހުރެފައި ދޭތެރެއިން "ސަހުލާ"އޭ ކިޔާ ޖައިޝް ގޮވާލައެވެ.\n"ޖައިޝް، އަހަރެން ޖައިޝް ދެކެ ވަރަށް ލޯބިވަން. އިތުރު މީހެއް ދެކެ އަހަންނަށް ދުވަހަކު ވެސް ލޯތްބެއް ނުވެވޭނެ. އެކަމު ވެސް، އަހަރެންގެ ހަށީގައި ޖައިޝްއާ އެކުގަ އުޅެވޭނެ ހިތްވަރެއް މިވަގުތަކު ނެތް. އަހަރެން ބޭނުން ވަނީ އެކަނި ވާން. ޖައިޝްެއާ ވަކިން އުޅެން. އެހެންވީމަ، ޖައިޝް ޕްލީޒް މިތަނުން ދޭ! އަހަރެން ފެންނަ ހިސާބަށް ވެސް ނާދޭ! އަހަރެން އެދޭ ފަދަ މީހަކަށް ވެގެން އަހަރެންގެ ގާތަށް އާދޭ! އަހަރެން ޖައިޝްއަށް އިންތިޒާރު ކުރާނަން. މިގަޑީ މިތަނުން ދޭ! ޕްލީޒް.." ސަހުލާ ރޮމުން ރޮމުން ގޮސް ބިންމައްޗަށް ޖެހިގަތެވެ. ސަހުލާގެ އަތުގައި ހިފައި އޭނާ ނަގަން ޖައިޝް އިންތިހާއަށް ބޭނުން ވިއެވެ. ނަމަވެސް ނުކެރުނީއެވެ. ދެ ޙިޔާލެއްގައި ހުރެ، ޖައިޝް މަޑުމަޑުން އެތަން ދޫކޮށް ދިޔައީ ސަހުލާއަށް ބަލަމުން ރޮމުންނެވެ.\nދުވަސްތައް މާޒީގެ ސަފުހާ ތަކުގައި ލިޔެވެމުން ދިޔައެވެ. ދުވަހަކަށްފަހު، ދުވަހަކަށް ފަހު ދުވަހެއް އެގޮތުގައި ވޭތުވަމުން ދިޔައެވެ. ލުލުއަތު އާއި ހިޝާމްގެ ކައިވެނި ކުރެވިއްޖެއެވެ. އެއީ މުޅި އައްޑޫގައި ބޭއްވިގެން ދިޔަ ބޮޑު ވަލީމާ އެކެވެ. ކައިވެނީގެ ޙަފްލާއަށް ރިޝްފާ އާއި ސަހުލާ ވެސް ދިޔައެވެ. ދުވަސްތަކަކަށް ފަހު، ސަހުލާ ފެނުމުން ހަފްސާ ނިކަން އުފާވިއެވެ. އެތައް ވާހަކައެއް ސަހުލާ އާއި ހަފްސާ ހިއްސާ ކުރިއެވެ. ސުހާނާއާ ވެސް ސަހުލާ ދިމާވިއެވެ. ހަފްސާއަށް ސަހުލާ ހިއްސާ ކުރި ގިނަ ވާހަކަތަކަކީ ދޮގެވެ. ޖައިޝްއާ އެކުގައި އުޅެމުންދާ އުފާވެރި ދިރިއުޅުން ސަހުލާ ހަފްސާ އަށް ކިޔައި ދިނީ ވަރަށް ހިތްވަރު ކޮށްގެންނެވެ. ޖައިޝް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ކަމަށް ބުނެ ސަހުލާ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލީ އެނޫން ސަބަބެއް ސަހުލާގެ ސިކުނޑިއަށް ނައުމުންނެވެ. ކައިވެނީގެ ހަފްލާގައި ސަހުލާއަށް އެންމެ އަޅައިގަތީ އެ ހަފްލާއަށް ދިޔަ ދެބައި އުމުރުގެ މީހެކެވެ. އެމީހާ ބަލާފައި ހީވަނީ ވަރަށް ހައިބަތު ބޮޑު މީހެއް ހެންނެވެ. އުޅުނު ގޮތުން ހިޝާމްއާ އެމީހާ ވަރަށް ގާތްކަން ސަހުލާއަށް އެނގުނެވެ. މުޅި ހަފްލާ ނިމެންދެން އެމީހާ ބަލަން ހުރީ ސަހުލާއަށެވެ. އެކަން ފާހަގަ ކުރެވިގެން ސަހުލާ ބަލައިލިޔަސް، އެމީހާ އެކަން ފޮރުވާކަށް ނޫޅެއެވެ. ހަމަ ބަލަން އިންނަނީއެވެ. ހިނިތުންވުމަކާ އެކުގައެވެ. އެމީހާއަށް ބަލާފައި 50 އަހަރު ވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެވަރުގެ މީހެއް ސަހުލާއަށް ކަޅި ޖަހައި ނުލާ ބަލަން ވީ ސަބަބެއް އޭނާއަކަށް ނުވިސްނެއެވެ. އެމީހާ ބަލާކަށް ރިޝްފާއަށް ފާހަގަ ވެގެން ވެސް ސަހުލާ ގާތުން އެހިއެވެ. އެހެން ކަމުން އެކަން ހަފްލާގެ އިތުރު ބަޔަކަށް ފާހަގަ ވުން ވެސް ވަރަށް ގާތެވެ.\nޖައިޝްގެ އުޅުމަށް އޭނާ ވަރަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްފިއެވެ. މި ވޭތުވެގެން ދިޔަ މަހެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޖައިޝް މުޅިން އެހެން މީހަކަށް ވެއްޖެއެވެ. ރިވާ ގެސްޓު ހައުސްގައި ވަޒީފާ އަދާކުރަމުން ދިޔައީ ވަރަށް ފަރުވާތެރި ކަމާ އެކުގައެވެ. ދުވަހަކުވެސް ގަޑި ނުޖެހެއެވެ. މަސްތުގެ ދުނިޔެއިން ނުކުމެ ރަލާ މަސްތީ ބުއިން ތަކަށް ޖައިޝް ފާޅުގައި ދިޔައީ ނޫނެކޭ ބުނަމުންނެވެ. ޔުއާދު އެކަމަށް އެދުމުން ވެސް "ނޫން" ބުނެ ފަރުޖައްސާލަނީއެވެ. ޔުއާދުގެ އުޅުން އިސްލާހު ނުވުމުން، ޖައިޝް ދިޔައީ މަޑުމަޑުން ޔުއާދާ ވެސް ދުރުވަމުންނެވެ. ނަމަވެސް އެކަން އެހެން ނުވުމަށް ޔުއާދު މަސައްކަތް ކުރެއެވެ.\nމުޅިން އައު ދުވަހަކަށް ދުނިޔެއަށް މަރުހަބާ ކިޔައިފިއެވެ. ރިޝްފާ ދުވަމުން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ގޮސް ގެއަށް ވަދެ، ސަހުލާ އޮތް ކޮޓަރިއަށް ވަނެވެ. އެވަގުތަކީ ސަހުލާ ބުރުގާ ރީތިކޮށްލައިގެން، ޑިއުޓީއަށް ދާން ނުކުންނަން އުޅުނު ވަގުތެވެ. ސަހުލާ ބޭނުންވި ފަދައިން އޭނާ ބުރުގާ އެޅީ އޭނާ ވަޒީފާއަށް ގޮސް ލިބުނު އާމްދަނީ އިންނެވެ. ސަހުލާ ބުރުގާ އެޅުމުން އޭނާއަށް އޭނާގެ ޢާއިލާގެ ފަރާތުން ލިބުނީ ހޫނު މަރުހަބާ އެކެވެ.\nމާނޭވާ ލަމުން، ރިޝްފާ ބަލަން ހުރީ ސަހުލާގެ މޫނަށެވެ.\n"ރިޝް.. ކިހިނެއްވީ؟" ސަހުލާ ހައިރާން ކަމާ އެކު އަހައިލިއެވެ.\n"އެނގޭތަ؟ އެއްކަލަ މީހާ.. މުސްކުޅި މީހާގަނޑެއް ހުއްޓެއްނު؟ ވެޑިންގަ.. އެމީހާ އާ ސަހޫގެ ދޮންބެއާ އެކީގަ ނުކުތީ.. ރިވާ ގެސްޓު ހައުސް އިން.. އަހަންނަށް ހީވަނީ އެމީހުންނަށް ޖައިޝް ފެންނާނެހެން. ސަހޫ ތިއުޅެނީ ފެމިލީ ގާތު ޖައިޝް ބޭރުގަ ހުރި ވާހަކަ ބުނެގެންނު؟ ދެން އެހެން ނޫނަސް، އެއީ ކޮން މީހަގަނޑެއްތަ؟" ރިޝްފާ ވާހަކަދެއްކީ މާނޭވާ ލަމުންނެވެ. އެ ޙަބަރު ސަހުލާއަށް ދިނުމަށް ރިޝްފާ ވަރަށް ދުވެފައި ހުރިކަން ފާހަގަވެއެވެ.\n"ވަޓް؟ އަސްލުތަ؟" ސަހުލާގެ ދެލޯ ބޮޑުވިއެވެ. ހަމަ އެވަގުތަކީ ސަހުލާގެ ފޯނު ރިންގުވާ ފެށި ވަގުތެވެ. ގުޅަމުން ދިޔައީ ހަފްސާ އެވެ. (ނުނިމޭ)


Rayyithunnah faseyha kann genuvaa, igthisaadhu kuriaruvaane tharahggee akee mie!\nރައްޔިތުންނަށް ފަސޭހަކަން ގެނުވާ، އިގްތިސާދު ކުރިއަރުވާނެ ތަރައްގީއަކީ މިއީ!\n09 އޮކްޓޯބަރ 2020 - 11:16:10\nކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި ހިންގި އެންމެ ބޮޑު އެއް މަޝްރޫއަކީ މާލެ އާއި ހުޅުލެ އަދި ހުޅުމާލެ ގުޅުވާލަންދިން ސިނަމާލޭ ބްރިޖުގެ މަޝްރޫއުއެވެ. 200 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު ހަރަދުކޮށްގެން ސިނަމާލޭ ބްރިޖު ތަރައްގީކޮށް 2018 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ތެރޭގައި އެތަން ހުޅުވާލިއިރު އެ މަޝްރޫއުވެގެންދިޔައީ ހުޅުމާލެ އާއި މާލެ އަދި ހުޅުލެއާ ދެމެދު ކޮންމެ ދުވަހަކު ދަތުރުކުރަންޖެހޭ މީހުންގެ ތަކުލީފުތަކަށް ނިމުމެއް ގެނައި ބްރިޖަކަށެވެ. އެކަމަކު އޭރު އިދިކޮޅުގައި ތިބި ފަރާތްތަކުގެ ކަންބޮޑުވުމަކަށްވީ އެއަށް ވުރެ ހެޔޮ އަގުގައި އެދެމެދުގައި ބްރިޖު އެޅެން އޮތްވާ ބޮޑު އަގުގާއި ބްރިޖު އަޅަން ނިންމުމެވެ.\nކޮންމެއަކަސް، ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގައި ވެސް ރާއްޖޭގައި ދެވަނަ ބްރިޖެއް ތަރައްގީކުރުމަށް މިވަނީ ނިންމާފައެވެ. މާލެ އާއި ވިލިމާލެ އަދި ތިލަފުއްޓާއި ގުޅީފަޅު ގުޅުވާލާ މި ބްރިޖުވެގެންދާނީ ރާއްޖޭގައި ތަރައްގީކުރެވޭ މިފަދަ އެންމެ ބޮޑު ބްރިޖަށެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންއެދޭ ހަގީގީ ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްގީއަށް ކުރެވޭ ބުރަ މަސައްކަތެކެވެ.\nހަތަރު ރަށް ގުޅުވާލާއި މި ބްރިޖަށް ބަލާއިރު މިއީ ހަމައެކަނި ރައްޔިތުންނަށް ލުއިތަކެއް ލިބޭނެ ފަދަ ގޮތަކަށް ކުރިއަށްގެންދާ މަޝްރޫއުއެއް ނޫނެވެ. އޭގައި އިގްތިސޯދީ ޕްލޭނެއް ވެސް އެބަ އޮތެވެ. އެގޮތުން ގުޅީފަޅަަށް ރާއްޖޭގެ މައިޕޯޓު ބަދަލުކުރުމާއެކު މިހާރަށް ވުރެ މާބޮޑުތަނުން ފަސޭހަވެގެންދާނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ލަފާކުރެ އެވެ. އެއީ ޖާގައިގެ ގޮތުން ބެލި ނަމަވެސް އެތަނަކީ އެެއް ފަހަރާއި ގިނަ ބަޔަކަށް ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ތަނަކަށް ވެގެންދާނެ ކަމަށް ބުނެ އެވެ. އަދި އެއީ އިގްތިސޯދަށް ބޮޑު ފައިދާއެއްވާނެ ޕޯޓެއް ކަމަށް ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.\nގުޅީފަޅު ހާއްސަކުރެވިފައި ވަނީ ހަމައެކަނި އެކަމަަކަށް ވެސް ނޫނެވެ. މާލެގޭ ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރާ ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް އެރަށް ބޭނުންކުރުމަކީ ސަރުކާރުގެ އަމާޒެކެވެ. އެގޮތުން މާލޭގައި ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ޖެހިފައި ތިބި އާއިލާތަކަށް އެ ރަށުގައި ހައުސިން ޔުނިޓްތަކެއް އެޅިގެންދާނެކަމަށް ޕްލޭނިން އެންޑް ހައުސިން މިނިސްޓްރީން ބުނެ އެވެ.\nދެން އޮތީ ތިލަފުއްޓެވެ. މިހާރު ވެސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ އެރަށަކީ ވެސް ގިނަ ބަޔަކުު ކޮންމެ ދުވަަހަކުމެ ވަޒީފާއަށްދާންޖެހޭ ރަށެކެވެ. މިހާރު ފެރީގައި އެ ދެމެދުގައި ދަތުރުކުރަމުން އަންނައިރު މި ބްރިޖުވެގެންދަނީ އެފަރާތްތަކަށްް ހަމަގައިމުވެސް ބޮޑު ލުޔެއް ލިބޭނެފަދަ ބްރިޖަކަށެވެ.\nގުޅީފަޅުގައި އަޅާ ޕޯޓް، ތިލަފުއްޓަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިދިކޮޅުން އަޑުގަދަކުރަމުން އަންނައިރު ޕްލޭނިން އެންޑް ހައުސިން މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު އަސްލަމް ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި ގުޅީފަޅުގައި ޕޯޓް އަޅަން ނިންމީ ޕޯޓަކީ ކާބޯތަކެތި ވެސް އެތެރެކުރާނެ ތަނެއް ކަމުންނެވެ. އެކަމަކު ތިލަފުއްޓަކީ ކުނި ވެސް ޖަމާކުރާ ރަށެއްކަމުން އެއީ ރައްކާތެރިކަމެއް ގޮތަށް ނުފެންނާތީ ކަމަށް ވިދާޅުވެ އެވެ.\nވިލިމާލެއަށް ބާލާލިޔަސް ހަމަ އެގޮތެވެ. މި ރަށްތައް ގުޅާލި ނަމަވެސް ވިލިމާލެއަކީ ރައްކާތެރި ރަށެއްގެ ގޮތުގައި ދެމި އޮންނާނެ ރަށެކެވެ. އެންމެ ކުރީއްސުރެ ވެސް ތިމާވެއްޓާއި ރައްޓެހި ރަށެެއްގެ ގޮތުގައި ތަރައްގީކޮށްފައި އޮތް އެރަށް އެގޮތަށް ދެމިއޮންނާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ސަރުކާރުންދެ އެވެ.\nރައީސް ސޯލިހްގެ ވިސްނުންފުޅަކީ އާންމުންނަށް ލުއިވުމުގެ އިތުރުން އިގްތިސޯދީ ބޮޑު ޕްލޭނަކާއެކު އެ ހަތަރު ރަށް ގުޅާލުމެވެ. ރައީސް ޔާމީންގެ ސަރުކާރުން ތަރައްގީކުރި ސިނަމާލޭ ބްރިޖުން ލިބުނު އިގްތިސޯދީ މަންފާއެއް ނެތެވެ. ޔޫތު ސިޓީގެ ގޮތުގައި ހުޅުމާލޭ ތަރައްގީކޮށް އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ފޭސް ދޭއްގައި ފްލެޓްތަކެއް އެޅުން ނޫން ކަމެއްވެފައެއް ނެތެވެ. މި މަލަމަތި ބަލާލަން ކިތަންމެ ނަލަޔަސް ބޮޑު ހަރަދެއްކޮށްގެން އެޅި ބްރިޖަކުން ލިބުނު އިގްްތިސޯދީ މަންފާއެއް ނެތުމަކީ ކަންބޮޑުވާން ޖެހޭކަމެކެވެ.\nއެއާ ހިލާފަށް ރައީސް ސޯލިހްގެ ސަރުކާރުން އަމާޒު ހިފާފައި ހުރީ ރައްޔިތުންނަށް ލުއިތަކެއް ފޯރުކޮށްދީ، އެއާއެކު އިގްތިސޯދީ މަންފާއެއް ވެސް ނެރުމަށެވެ. މި ބްރިޖުގެ މަސައްކަތަށް އިންޑިއާ އިން 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެހީ ދީފައިވާއިރު ކޮވިޑް-19 ގެ މިދަތި ހާލަތުގައި ވެސް އެ މަޝްރޫއު ހުއްޓާނުލާ ކުރިއަށް ގެންދަނީ އެކަމުން ލިބޭ ފައިދާތަކުގެ ބޮޑުކަމުންނެެވެ. މިބްރިޖަކީ ރައްޔިތުންނަށް ފަސޭހަކަން ގެނުވާ އަދި އިގްތިސާދު ކުރިއެރުވުމަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނޭ އެއްޗެއްކަމާއި މެދު ޝައްކެއް ނެތެވެ.\nސިނަމާލެ ބްރިޖްތަރައްގީރައީސް ޔާމީންރައީސް ޞާލިޙް


Youth Tech Fair fashaifi\nކުރިން ބޭއްވި ޔޫތު ލީޑާޝިޕް ޕްރޮގްރާމެއްގެ ތެރެއިން-- ފޮޓޯ: ޔޫއެންޑީޕީ\nޔޫތު ޓެކް ފެއާ 2019 ރަސްމީކޮށް ފަށައިފި\nޔޫތު މިނިސްޓްރީން އިސްނަގައިގެން ކޮމިއުނިކޭޝަން މިނިސްޓްރީ އާއި އުގައިލް ފައުންޑޭޝަން ގުޅިގެން ބާއްވާ ޔޫތު ޓެކް ފެއާ 2019 ހުޅުވައިފި އެވެ.\nސޯޝަލް ސެންޓަރުގައި އެ ފެއާ ރަސްމީކޮށް ހުޅުވައިދެއްވީ ކޮމިއުނިކޭޝަން، ސައިންސް އަދި ޓެކްނޮލޮޖީ މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު މަލީހު ޖަމާލެވެ.\nއެ ރަސްމިއްޔާތުގައި ޔޫތު މިނިސްޓަރު އަހުމަދު މަހުލޫފާއި ޕްރޮފްސަރު ހަސަން އުގައިލް ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި އެވެ. އެ ފެއާއަކީ ޒުވާނުން ބާރުވެރި ކުރުވުމުގައި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ތެރެއިން ޒުވާނުންނަށް ފަހި ފުރުސަތުތަކެއް ހޯދައިދިނުމަށް ބާއްވާ ފެއާ އެކެވެ.\nއެ ފެއާ މާދަމާ އާއްމު ރައްޔިތުންނަށް ހުޅުވާލުމަށް ހަމަޖެހިފައި ވާއިރު، މާދަމާ ފެއާ އަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ ފަރާތްތަކަށް ވެސް ފެއާގެ ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން އެންމެ މޮޅު ބައިވެރިޔާ ހޮވުމަށް ނަގާ ވޯޓުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނާނެ އެވެ. އެ ފެއާ އަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ މީހުންގެ މެދުގައި އުރީދޫން ބާއްވާ ލަކީޑްރޯ އެއްވެސް އޮންނާނެ އެވެ.\nފެއާގެ އެންމެ މޮޅު ބައިވެރިން ހޮވުމަށް ޖަޖިން ޕެނަލެއް އެކުލަވާލާފައި ވާއިރު، އެ ޕެނަލް ލީޑް ކުރައްވާނީ ޕްރޮފެސަރު އުގައިލް އެވެ. ފެއާއިން ހޮވާލެވޭ އެންމެ މޮޅު ފަސް ބައިވެރިންނަށް އުކުޅަސް ޓެކް ފެއާ 2019 ގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދާނެ އެވެ.\nޒުވާނުން ޓެކްނޮލޮޖީ ޔޫތު މިނިސްޓްރީ ކޮމިއުނިކޭޝަން ޕްރޮފެސާ އުގެއިލް ސައިންސް ސައިންސް މިނިސްޓްރީ


Thinadhoo Hospital Ah Vihei Eh Maabandu Dhekudhinge Therein 1 Kuhjaku Niyaavehjje ތިނަދޫ ހޮސްޕިޓަލަށް ވިހެއި އެއްމާބަނޑު ދެކުދިންގެ ތެރެއިން އެއްކުއްޖަކު ނިޔާވެއްޖެ – Huvadhoo News Thinadhoo Hospital Ah Vihei Eh Maabandu Dhekudhinge Therein 1 Kuhjaku Niyaavehjje Huvadhoo News\nތިނަދޫ ހޮސްޕިޓަލަށް ވިހެއި އެއްމާބަނޑު ދެކުދިންގެ ތެރެއިން އެއްކުއްޖަކު ނިޔާވެއްޖެ\nގދ ތިނަދޫގައި ހުންނަ ޑރ އަބްދުއްސަމަދު މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލް އަށް ދުވަސްނުފުރާ ވިހެއި އެއްމާބަނޑު ދެކުދިންގެ ތެރެއިން އެއްކުއްޖަކު ނިޔާވެއްޖެއެވެ.\nހުވަދޫ ނިއުސް އަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން ޑރ އޭއެސްއެމްއެޗް އިން ބުނީ، މިއަދު އެހޮސްޕިޓަލަށް ގެނައި މާބަނޑު އަންހެނަކު އެއްމާބަނޑު ދެކުދިން ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި އެއް ކުއްޖަކު ނިޔާވެފައިވާ ކަމަށާއި، ވިހާފައިވަނީ،7މަހުގައި ކަމަށެވެ.\nދެކުދިންގެ ތެރެއިން ފުރަތަމަ ވިހެއި ކުއްޖާގެ ހާލުވެސް ވަރަށް ދަށްކަމަށާއި، އިމަރޖެންސީގައި މިހާރުގެންދަނީ ފަރުވާދެމުން ކަމަށްވެސް އެހޮސްޕިޓަލްއިން މައުލޫމާތު ދެއްވިއެވެ. އަދި މިހާރު މަސައްކަތް ކުރަމުންގެންދަނީ އިތުރު ފަރުވާއަށް ވީއެންމެ އަވަހަކަށް މާލެ ފޮނުވުމުގެ މަސައްކަތް ކަމަށެވެ.\nމައުލޫމާތު ލިބިފައިވާގޮތުގައި މިއީ ގދ ތިނަދޫއަށް ނިސްބަތްވާ ފިރިހެނަކާއި މަޑަވެލި އަށް ނިސްބަތްވާ އަންހެނަކަށް ލިބުނު އެއްމާބަނޑު ދެކުދިންނެވެ.\nޑރ އަބްދުއްސަމަދު މެމޯރިއަލް ހޮސްޕިޓަލްގައި ޑޮކްޓަރުންގެ މަދުކަމާއި، ވަސީލަތްތަކުގެ މައްސަލަ އަކީ އަބަދުވެސް ގިނަ ބަޔަކު ދައްކަމުންދާ ވާހަކައެކެެވެ.


MDP Candidatun Ge Maalee Bayaan Aanmu Kurany - Vaguthu\nއެމްޑީޕީ ކެންޑިޑޭޓުންގެ މާލީ ބަޔާން އާންމު ކުރަނީ\nމަޖިލިސް ކެމްޕޭނުގެ އެމްޑީޕީގެ ތަރުޖަމާން އަފްޝަން ލަތީފް – ވަގުތު އިމޭޖްސް: އަމީން ފަހްމީ\nއަންނަ އޭޕްރިލް މަހު އޮންނަ ރައްޔިތުން މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރާ އެމްޑީޕީގެ ކެންޑިޑޭޓުންގެ މާލީ ބަޔާން ހުށައަޅަން އެޕާޓީން މިއަދު މުހުލަތެއް ދީފިއެވެ. އެމްޑީޕީން ވިދާޅުވީ ކެންޑިޑޭޓުން މާލީ ބަޔާން ހުށައެޅުން އެބަޔާންތަށް އާންމު ކުރާނެ ކަމަށެވެ.\nއެމްޑީޕީން މިއަދު ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން އެޕާޓީގެ ތަރުޖަމާން އަފްޝަން ލަތީފް ވިދާޅުވީ އެމްޑީޕީގައި ތިބި ކެންޑިޑޭޓުންގެ އިތުބާރު އިތުރު ކުރުމަށާއި އިންތިހާބުގެ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ދެފުއްފެންނަ ގޮތަށް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް މަޖިލިސް އިންތިހާބުގައި ވާދަ ކުރާ އެމްޑީޕީގެ ހުރިހާ ކެންޑިޑޭޓުންގެ މާލީ ބަޔާން ހުށައެޅުމަށް އަންގާފައިވާނެ ކަމަށެވެ.\n"އަޅުގަނޑުމެންގެ ކެންޑިޑޭޓުންނަށް މިހާރު ވަނީ އަންގާފައި އަންނަ ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު އަށެއް ޖެހުމުގެ ކުރިން އެބޭފުޅުންގެ ބާލީ ބަޔާން ޕާޓީ އަށް ހުށައެޅުމަށް. އަޅުގަނޑުމެން މިކަން މިގޮތަށް މިކުރަނީ ކެންޕޭނުގެ ވެސް ހުރިހާ ކަމެއް ދެފުއްފެންނަ ގޮތަށް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް" އަފްޝަން ވިދާޅުވިއެވެ.\nނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި އަފްޝަން އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ކެންޑިޑޭޓުގެ މާލީ ބަޔާން ޕާޓީގެ ވެބްސައިޓާއި ޓުވިޓާގައިވެސް ހިއްސާ ކުރާނެ ކަމަށެވެ.\nރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެމްބަރުންގެ ތެރެއިން މާލީ ބަޔާން ހުށަނާޅާ މެމްބަރުންގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ތަހުގީގުކޮށް ޖިނާއީ ދައުވާ ކުރެވޭގޮތް ހަދަން ހުށަހަޅަން އެމްޑީޕީން ނިންމާފައިވާއިރު މިހާރުވެސް މަޖިލިސް މެމްބަރުން މާލީ ބަޔާން ހުށަހަޅަން މަޖިލިސް ގަވައިދު ލާޒިމް ކުރެއެވެ. 19 ވަނަ މަޖިލީހަށް އިންތިހާބުވާ މަޖިލީހުން މަޖިލީހުގެ ގަވައިދަށް އިސްލާހުތަކެއް ހުށަހެޅުމަށް އެމްޑީޕީގެ މަޖިލިސް އެޖެންޑާގެ ތެރެއިން ވަނީ މަޝްވަރާ ކޮށްފައެވެ.\nމަޖިލިސް މެމްބަރުގެ އިތުރުން މެމްބަރުގެ ދެމަފިރިންނާއި 18 އަހަރު ނުފުރޭ ދަރިންގެ މާލީ ބަޔާން ހުށަހަޅަން ޖެހޭ އިރު މެމްބަރުންނާއި އަނބި ދަރިން ހުށަހަޅާ މާލީ ބަޔާނުގައި ފައިސާ، ބޭންކް އެކައުންޓް، ބިން، ބިމުގެ އެގްރީމަންޓު، އާއިލީ ވިޔަފާރި، ގަހަނާ، މޯޓަރ ލީ ވެހިކަލް، ރުއްގަހުގެ މައުލޫމާތުވެސް ހިމެނެންޖެހޭ ގޮތަށް އެމްޑީޕީން ވަނީ ހުށައަޅާފައެވެ.\nމާލީ ބަޔާނުގެ އިތުރުން މެމްބަރުގެ ބައެއް ހަރަދުތައް މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅަން ޖެހޭގޮތަށް އެމްޑީޕީން ހުށަހަޅާނެ ކަމަށް އެޕާޓީން ވަނީ ބުނެފައެވެ. އެގޮތުން މެމްބަރު ރާއްޖޭން ބޭރަށް ކުރާ ދަތުރުތަކުގެ ތަފްސީލު ހުށަހަޅަން ޖެހޭގޮތަށް ހަދަން އެމްޑީޕީން ހުށަހަޅާނެ ކަމަށް އެޕާޓީން ބުނެއެވެ.\nމަޖިލިސް ގަވައިދަށް އެމްޑީޕީން ހުށަހަޅާ އިސްލާހުތަކުގެ ތެރޭގައި\nހުރިހާ މެމްބަރުންގެ މާލީ ބަޔާން މަޖްލިސް ވެބްސައިޓްގައި އާންމުކޮށް ޝާއިރު ކޮށް މާލީ ބަޔާން ހުށަނޭޅުމަކީ ޖިނާއީ ކުށަކަން ކަޑައަޅައި މާލީ ބަޔާން ހުށަނޭޅުމުން ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ތަހުގީގު ފެށި، ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ގޮތް ހެދުން ހިމެނެއެވެ.\nއަދި މެމްބަރުންގެ ހާޒިރީއާއި މެމްބަރުން މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާ ބިލުތަކާއި ކޮމިޓީގައި ކުރާ މަސައްކަތް އެނގޭ ގޮތަށް ކޮންމެ މެމްބަރަކަށް ހާއްސަ ވަކި ސެކްޝަނެއް ހަދަން އެމްޑީޕީން ހުށަހަޅައެވެ.\nމަޖިލިސް އިންތިޚާބު އޮންނާނީ އޭޕްރިލް 06 ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އެމްޑީޕީ އިން މިހާރު ވަނީ މަޖިލިސް އިންތިޚާބުގެ ކެމްޕޭން ފަށާފައެވެ.\nފެބުރުއަރީ 11, 2019 14:35\nމާލީ ބަޔާން ޢާންމުކުރުމަށް ބުނާއިރު ގެނެސް ދެނީ ހުސްރޯ ބުހުތާނު ދޮގު. މިނިސްޓަރުންގެ މާލީން ބަޔާނަކީ ވެސް އަމާ ބުނީ ފަރަށް ދާގޮތަށް ގެނެސްދީފައި ހުރި ބަޔާން ތައް. ހުސް ދޮގު ބުހުތާނު. ދެއްކުންތެރިކަން ދޫ ކޮށް ހަޤީގަތަށް ވާޞިލްވޭ.\nފެބުރުއަރީ 11, 2019 14:40\nތިމަންނާއަކީ ފަޤީރުކަމުން ސަލާންޖަހާ މީހެކޭ ބުންޏަސް ދެން އެވީ ޤަބޫލުކުރަންދޯ! އެ ވަރިހަމަ ކުރީގެ ސަރުކާރުގައި މިލިއަނުން ބިލިއަނުން ކައިފައި ހުރި މީހަކަސް!\nފެބުރުއަރީ 13, 2019 11:19\nދޮގުހަދައިގެން ތައްޔާރުކުރާ މާލީ ބަޔާން ގަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެ! އެމްޑީޕީ މީހުން ތެދެއް ނަހަދާނެ އޮޅުވާލުމާ މަކަރުހެދުން ފިޔަވައި އެހެންކަމެއް ނޭގޭއެވެ.