Paris dans la poésie yiddish : anthologie – Passages\nParis dans la poésie yiddish : anthologie\nArna Berg (?-?) : original yiddish et traduction en français de Doris Engel\nMeyer Dzhalovski (1899-1943)\nDovid Edelshtadt (1866-1892)\nKhaim-Leyb Fuks (1897-1984)\nBinem Heler (1908-1998)\nYekhiel Hofer (1906-1972)\nShmuel-Yakir Londinski (1889-1956)\nKadye Molodovski (1894-1975)\nRoza Nevadovska (1890-1971)\nYoysef Papyernikov (1899-1993)\nRikude Potash (1903-1965)\nKhane Safran (1902-1993)\nZusman Segalovitsh (1884-1949)\nKhane Shalit (1914-2001)\nMordkhe Shtrigler (1921-1998)\nMoyshe Shulshteyn (1911-1981)\nDaniel Tsharni (1888-1959)\nPaltiel Tsibulski (1903-1967)\nShifre Vays (1889-1955)\nDebora Vogel (1902-1942) : originaux yiddish et traductions en français de Batia Baum\nAvrom Zak (1891-1980)\nReyzl Zhikhlinski (1910-2001)\nTanye Zisman (1897-1993)\nשפּילן זיך פֿײַערלעך,\nפּ אַ ר י ז !\nר י ז י ק ע ר ט ו ר ע ם !\nאין : אַרנאַ בערג, שפּראָצונגען, פּאַריז, יוגנט, 1933, ז׳ 30\nla tour géante.\ndes feux s’amusent\nT O U R G ÉA N T E !\nTraduction du yiddish : Doris Engel\n« Eyfl-turem », in Arna Berg, Shprotsungen, Paris, Yugnt, 1933, p. 30\nווער קען אָפּשאַצן די שיינקייט פֿון אַ פֿרוי\nוואָס ווערט געליבט ?\nווער קען אָפּשאַצן די ווערט פֿון אַ דימענט ?\nס’ליגט די שיינקייט אינעם האַרצן פֿון געליבטן\nס’ליגט די ווערט אין דער גלוסטונג פֿון דער פֿרוי.\nמײַן פּאַריז !\nצי דו הייסט « בעלוויל »,\nצי « רעפּובליק » ;\nסײַ ווען דו שלייערסט זיך מיט שפּילצײַג פֿון אַ « פֿעט »,\nסײַ ווען דו טוסט זיך אָן אַ רויטע פֿאָן\nאון בייגסט אַ פֿרומען קאָפּ בײַ דער קאָמונע־וואַנט,\nצי ווען דו טאַנצסט אין « יום־טובֿ פֿון באַסטיל »,\nצי ווען דו טראָגסט אַ פֿײַערלעכע פֿויסט אין טאָג פֿון ערשטן מײַ,\nאָדער ווען דו שלאָגסט מיט מוט,\nביז בלוט דעם ווילדן ברוט —\nדעם שונא פֿון דײַן לאַנד,\n— ביסט תּמיד שיין,\nאון פֿול מיט חן !\nדיך פֿאַרגלײַכן מיט אַ ליד ?\nפֿאַרגלײַכן דיך — מיט וועמען ?\nס’איז די שיינקייט פֿון דײַן יעדן גליד\nשענער פֿון דער פּרעכטיקסטער פּאָעמע !\nדײַן מילדער קאָפּ — דער « עטואַל »,\nדאָס ווײַסע לײַב — דער « סאַקרי־קער »,\n— ביסט שיין ! ביסט שיין ! ביסט שיין,\nביז דײַן קלענסטן סקווער !\nדײַן גרינער שלעפּ — « שאַנזעליזיי »,\nדײַן אונטערקלייד — דער « ביטשאָמאָן »,\nביז דער נאַציאָנאַלער פֿאָן ! —\nדי וועלט חלומט פֿון דײַן נאָמען,\nדי וועלט גלוסט דײַן נאָענטשאַפֿט,\nדי וועלט וויל דײַן חבֿרשאַפֿט,\nקוקט אויס דײַן וואָרט,\nוואַרט אויף דײַן טאַט,\nדײַן טאַט — אַ קרוג גערעכטיקייט,\nפֿאַר די בעוולטע, די דורשטיקע נאָך פֿרייד…\nאין דײַן נאָמען ליגט דײַן שכל און דײַן חן,\n— ווער איז שענער ?\nאיך ענטפֿער, ביידע גלײַך, ווי אַ קראָמיסלע\nמיט צוויי פֿולע עמער…\nאין דײַן נאָמען ליגט דײַן ליבע און דײַן האַס,\n— ווער איז גרעסער ?\nאיך ענטפֿער, אָן פֿאַרגלײַך :\nאיינס איז ברויט, דאָס צווייטע איז דאָס מעסער.\nאין : מאיר דזשאַלאָווסקי, אַ ברויט מיט אַ מעסער, פּאַריז, ייִדישע שרײַבער־פֿאַרבאַנד, 1937, זז’ 3 – 4\n« Mayn Pariz », in Meyer Dzhalovski, A broyt mit a meser, Paris, Yidisher shrayber-farband, 1937, pp. 3-4\nדאָ, בײַ אונדז\nאויף די גאַסן\nשטייען נישט קיין רייען ביימער בײַ די זײַטן,\nשימלען נאָך די גאַסנלאָמפּן בײַ די פּלויטן.\nזע איך אין דער געגנט דאָ אַן אויסגעפּוצטן מאַן,\nזענען זײַנע טריט די לײַכטע נישט פֿון דאַנ’.\nפֿירט אַ פֿרוי אַן אָפּגעוואַשן קינד בײַם האַנט,\nזעט מען, אָט זיי זענען נחשט פֿון אונדזער קאַנט.\nאיך ווייס :\nצום באַקוקן חורבֿות גראָע קומט דער מאַן\nאון די מאַדאַם\nטראָגט רחמנות פֿאַר אַן אַלטע קראַנקע אַם. —\nדאָ, בײַ אונדז :\nסיטעס – בלאָטעס, הויפֿן – חושך, הײַזער קרומע,\nזעלטן ווען עס קומט צו גיין אַהער דער זומער…\nנישט קיין גרעזל, נישט קיין ביימל, נישט קיין זון,\nס’טרוימען דאָ די קינדער קיין מאָל נישט דערפֿון.\n(קינדער מאָנען אייביק עסן מיט געוויין\nאון די מאַמעס שטילן זיי מיט קללות אײַן).\nאַז אין די סיטעס וווינען פֿירער און פּאָעטן,\nאַז דאָ בײַ אונדז\nגרייט מען נײַע הימנעס און דעקרעטן…\nאין : מאיר דזשאַלאָווסקי, אַ ברויט מיט אַ מעסער, פּאַריז, ייִדישע שרײַבער־פֿאַרבאַנד, 1937, ז’ 24\n« Do, bay undz », in Meyer Dzhalovski, A broyt mit a meser, Paris, Yidisher shrayber-farband, 1937, p. 24\nאין וואָכנטעג זיצן געבראָכענע גרײַזן\nאין שאָטן פֿון ביימער — זקנים,\nאון ס’קריכן אויף שפּועים, ווי אָרעמע ווערעם,\nקינדער אָן היימען.\nעס וואַלגערן זיך האַלב-יעריקע שנעקעס\nאויף בענק בײַ « נוריס »\nאון ס’זוכן « קלאָשאַרן » אַ דרימל צו טון\nאין פֿעלזיקע נאָרעס.\nשטרײַקנדע אַרבעטער רייכערן, שפּײַען\nאון רעדן פֿון לוינען,\nאון מיידלעך, וואָס זענען פֿאַרלאָזן געוואָרן,\nזיצן און טרוימען.\nוויסטע אַמנות שלומפּערן, זוכן\nאַ שטשאַוו אינעם גאָרטן,\nאון ס’רוען דאָ אָפּ אָרעמע פֿרויען\nנאָך שווערע אַבאָרטן.\n* ביטשאָמאָ : אַ גאָרטן־פּאַרק אין אַ פּאַריזער אַרבעטער־קוואַרטאַל.\n** נוריס : פֿרויען, וואָס נעמען צו האָדעווען קינדער.\n*** קלאָשאַרן : היימלאָזע און בעטלער.\nאין : מאיר דזשאַלאָווסקי, אַ ברויט מיט אַ מעסער, פּאַריז, ייִדישע שרײַבער־פֿאַרבאַנד, 1937, ז’ 25\n« Oyfn Bitshomo » [Buttes Chaumont], in Meyer Dzhalovski, A broyt mit a meser, Paris, Yidisher shrayber-farband, 1937, p. 25\nצעװאָרפֿן די גלענצנדע לאָקן\nמיט מעכטיקן שװערד אין דער האַנד,\nהאָט זי געקעמפֿט אומדערשראָקן\nקעגן דער שקלאַפֿנשאַנד !\nמיט אַ מוט, אַ װוּנדערבאַרן,\nהאָט זי געבױט באַריקאַדן\nאון האָט די ביקסן געלאָדן\nפֿאַר די קעמפֿנדע קאָמונאַרן.\nצװישן דאָנערנדע קאַנאָנען\nאון פֿײַער פֿון פּולװער און בלײַ,\nהאָט זי געשטורעמט די טראָנען\nפֿון דער הערשנדער טיראַנײַ !\nפֿון דער בלוטיקער שלאַכטפֿעלד־טריבונע\nמיט דעם שטאָלצן פֿאָלק פֿון פּאַריז,\nהאָט זי פּראָקלאַמירט די קאָמונע,\nדעם פֿרײַהײטס פּאַראַדיז !\nדאָך ניט לאַנג האָבן רױטע פֿאָנען\nגעפֿלאַטערט אין פֿרײַען פּאַריז :\nדער פֿײַנד איז מיט מאָרד־קאַנאָנען\nבאַפֿאַלן דעם טרױמענדן ריז !\nעס פֿאַלט די קאָמונע . . . זי בלוטיקט ;\nדאָך װײַט איז דער פֿײַנד פֿון דערפֿאָלג ;\nדער פֿרײַהײטסגײַסט האָט זי מוטיק\nדערהױבן צום לײַדנדן פֿאָלק.\nאון טױזנדע בראַװע קאַמעראַדן,\nװאָס װאַרן אין קאַמף געשטירצט,\nװאָס האָבן די באַריקאַדן\nמיט הײליקע בלוט באַשפּריצט\nלעבן נאָך יעצט — און „נאָך ראַכע !“\nרופֿט זײער שטימע מיט מאַכט :\nזי רופֿט פֿאַר דער הײליקער זאַכע\nצום לעצטן בלוטיקן שלאַכט !\nלויִזע מישעל איז געבליבן\nצו קעמפֿן פֿאַר פֿרײַהײט און רעכט,\nצו האַסן טיראַנען, און ליבן\nדי עלנדע לײַדנדע קנעכט. —\nזי פּרעדיקט אומדערשראָקן :\n„פֿרײַהײט, גלײַכהײט און ליכט“\nאון ציט די אַלאַרם־גלאָקן,\nאון װעקט אונדז צו טאָן אונדזער פֿליכט !\nפֿון דער הײליקער פֿאָלקס־טריבונע,\nפֿון װילדע טיראַנען פֿאַרפֿאָלגט,\nשרײַט זי : עס לעבע די קאָמונע !\nעס לעבע דאָס אַרבעטער־פֿאָלק !\nאין : דוד עדעלשטאַדט, עדעלשטאַדטס שריפֿטן, ניו־יאָרק, היברו פּאָבלישינג קאָמפּאַני, 1911, זז׳ 63 – 65\n« Luize Mishel » [Louise Michel], in Dovid Edelshtadt, Edelshtadts shriftn, New York, Hebrew Publishing Company, 1911, pp. 63-65\nאיך ליב דיך, פֿראַנקרײַך ! איך ליב דיך, פּאַריז !\nאיך ליב דיך, באַגײַסטערטער, קעמפֿנדער ריז\nמיט דײַן רױטן פּאַנצער און שאַרפֿן שפּיז,\nאיך ליב די פֿאָלקס־באַפֿרײַער !\nאיך ליב דײַן העלד, דעם גרױסן מאַראַט,\nדעם אומדערשראָקענעם פֿרײַהײטס סאָלדאַט,\nזײַן יעדעס װאָרט איז אַ העלדנטאַט,\nזײַן יעדער שריט איז פֿײַער !\nפֿון יאָרהונדערט צו יאָרהונדערט\nהער איך, װי עס קלינגט און דונערט,\nפֿון דער גאַנצער װעלט באַװוּנדערט,\nפֿראַנקרײַך, דײַן שטורעםגלאָק.\nעס קלינגט, עס רופֿט אױף אַלע שפּראַכן\nצו יעדן פֿאַרװאָגלטן, אָרעמען, שװאַכן :\n—„לײַדנדער קנעכט, שױן צײַט צו דעררװאַכן,\nעס דעמערט דער פֿרײַהײטסטאָג !“\n„טו אָן דײַן פּאַנצער,הייב אױף דײַן פֿאָן !\nפֿאַרניכט דעם קעניג, צעשמעטער דעם טראָן !\nזיגן מוז די רעװאָלוציאָן !\nאַרבעטער־פֿאָלק, צו די װאָפֿן !“\n„מיר װילן ניט קענען קײן אױטאָריטעטן,\nװאָס רױבן אונדז, מאָרדן אונדז, דריקן און טרעטן\nמיר װילן קײן גאָט און קײן טײַװל ניט בעטן,\nמיר װילן ניט מער זײַן קײן שקלאַפֿן !“\n„מיר װילן זײַן, װי די אָדלער פֿרײַ !\nמיר װילן געניסן דעם לעבנס מײַ !\nציטער, דו בלוטיקע טיראַנײַ :\nעס קומט דער ראַכעטאָג !“\nזאָ הער איך, װי עס קלינגט און דונערט\nפֿון יאָרהונדערט צו יאָרהונדערט,\nפֿרײַהײט, דײַן שטורמגלאָק !\nאין : דוד עדעלשטאַדט, עדעלשטאַדטס שריפֿטן, ניו־יאָרק, היברו פּאָבלישינג קאָמפּאַני, 1911, זז׳ 162 – 163\n« 1789 », in Dovid Edelshtadt, Edelshtadts shriftn, New York, Hebrew Publishing Company, 1911, pp. 162-163\nדאָס פֿאָלק — אַ טײַך, װאָס לױפֿט אַריבער ברעגן,\nעס האָט מיט קראַפֿט פֿאַרפֿלײצט שױן גאַנץ פּאַריז.\nאון טריט װי מײַנע, שטאָלץ מיט בונט אױף װעגן —\nאָ קוק די אױגן אָן — װעסט מער נישט פֿרעגן\nעס שפּאַנט אײן גוף — מיליאָנען פּנימדיקער ריז !\nעס זינגט דער װינט מיט פֿרילינגדיקע טענער,\nנאָר ס׳זינגען הערצער שענער נאָך דאָס ליד.\nאון ס׳זינגט דער הימל מיט, ס׳זינגט מיט די סענע,\nאון ס׳זינגען מיט די פֿלאַמיק רױטע פֿענער,\nװאָס האָבן איבער קעפּ, װי רױזן, רױט צעבליט.\nאון פּלוצים — שאַ ! די װאַנט פֿון קאָמונאַרן,\nס׳װערט שטיל ס׳געזאַנג, עס שװײַגט מיליאָנען־מוט.\nנאָר ס׳פֿלאַמט אין אױגן אױף באַגער — אַ פֿײַערדיקע רוט\nאון הערצער קלאַפּן שטאַרקער, שנעלער לױפֿט דאָס בלוט,\nװאָס ציט דורך דורות זיך צו װאַנט פֿון קאָמונאַרן.\nאון ס׳הױבן זיך אין לופֿטן אױף די יונגע פֿױסטן.\nמיליאָנען־ריז עס האָט געװאַגט, געװאָלט.\nאון איבער פֿאָלק — אַ טײַך, אַ שטורעמדיק צעברױזטן\nעס פֿלײצט די זון מיט פֿרילינגדיקן גאָלד\nאין : חיים־לייב פֿוקס, שעה פֿון ליד : לידער און פּאָעמען, פּאַריז, ביכער פֿון ייִדישן פּען־קלוב, 1957, ז׳ 100\n« Komunarn-vant », in Khaim-Leyb Fuks, Sho fun lid : lider un poemen, Paris, Bikher fun Yidishn PEN-Klub, 1957, p. 100\nדעם אָנדענק פֿון רעגינע פּליסקין\nאון כאָטש איך גלײב שױן לאַנג נישט אין קײן נסים\nאון װײס, אַז טױטע קומען נישט צוריק —\nהאָט איצט אין דמיון זיך אַרײַנגעריסן\nדאָס געסל בײַ דעם פּלאַץ פֿון רעפּובליק.\nאון איבער די פּאַריזער נאַסע שטײנער\nגײ איך אױף ס׳נײַ פֿון פֿינצטערן האָטעל,\nװוּ ס’האָט זיך אײַנגעזאַפּט אין מײַנע בײנער\nאַזױ פֿיל פֿרעמדקײט און אזױ פֿיל קעלט.\nמיך ציט אַהין צו דיר דער גוטער שמײכל\nװאָס רײַסט זיך, װי די זון, דורך דעם טומאַן.\nמײַן הײם איז װײַט און שװער איז זי צו גרײכן,\nנאָר הײמישקײט איז אױך בײַ דיר פֿאַראַן.\nמײַן יעדער קלאַפּ אין טיר איז דיר פֿאַרשטענדלעך\nאון דו דאַרפֿסט מיך נישט פֿרעגן װאָס איך װיל :\nאיך קום, װי שטענדיק, פֿון דער שטאָט דער פֿרעמדער,\nפֿון אירע שװאַרצע הײַזער אױף בעלװיל.\nדי װאַרעמקײט, װאָס גײט פֿון דײַנע אױגן\nדערגרײכט מיך שטילערהײט און אומבאַמערקט,\nװי מיט דעם מאַנטל כ’װאָלט אַראָפּגעצױגן\nפֿון זיך די נאַסע קעלט, װאָס האָט געשװערט.\nמײַן קאַרגע שפּראַך װערט דורך דײַן שטים געעפֿנט\nאון מיט אַ מאָל װערט ליכטיק אין געמיט.\nמיט דיר װערט לײַכטער װידער אָנצוטרעפֿן\nאױף יענעם װעג, װאָס פֿירט צו הײם און ליד. — — —\nצי איז דען דאָס אין גאַנצן מער נישטאָ שױן,\nצי איז דאָס בלױז פֿאַרשוווּנדן פֿון מײַן בליק ? —\nאין דמיון מײַנעם בלײַבט אַלץ נישט פֿאַרלאָשן\nאין : בינעם העלער, היימערד : לידער, וואַרשע, ייִדיש־בוך, 1951, זז׳ 36 – 37\n« Dem ondenk fun Regine Pliskin », in Binem Heler, Heymerd : lider, Varsovie, Yidish-bukh, 1951, pp. 36-37\nRegine Pliskin (?-1942) : l’épouse de l’écrivain Dovid Pliskin (1889-1942). Elle s’est suicidée pendant l’Occupation.\nאון װידער די זעלבע אומהײמלעכע קעלט\nאון װידער די זעלבע אומהײמלעכע קעלט —\nװי איך װאָלט אױף ס׳נײַ איצט פֿאַרטריבן געװאָרן\nאין פֿינצטערן צימער פֿון יענעם האָטעל,\nװוּ איך האָב געװױנט אין די דרײַסיקער יאָרן.\nמײַן פּױלישע הײם האָב איך דעמאָלט פֿאַרלאָזט —\nדאָרט האָט מען מײַן ליד און מײַן לעבן געװאָרגן.\nאיך האָב נישט געװוּסט, אַז אין רוסישן פֿראָסט\nװערט קולבאַק מײַן חבֿר געפֿירט אױף קאַטאָרגע ;\nאיך האָב נישט געװוּסט, אַז אױך דאָרט װערט צעשטערט\nדאָס לעצטע, װאָס איז מיר אין לעבן געבליבן —\nאיך האָב נישט געװוּסט נאָך, װי טרייף און פֿאַרװערט\nעס זענען די שורות, װאָס איך האָב געשריבן.\nאון איצטער ? די זעלבע אומהײמלעכע קעלט,\nװאָס לױפֿט מיר אַרום אינעם בלוט, אין די בײנער.\nפּאַריז איז דער צענטער נאָך אַלץ פֿון דער װעלט,\nאון איך אין האָטעל דאָ בין װידער בלױז אײנער.\nנאָר איצטער פֿאַרשטײ איך, פֿאר װאָס איז מײַן שפּראַך\nדער ביטערער גורל פֿון ייִדישן זינגער —\nאיך װײס שױן, אַז מאַרקישן האָט מען געבראַכט\nאין טורמע מיט איבערגעבראָכענע פֿינגער ;\nאיך װײס שױן, אַז יעדע באַװאָפֿנטע קראַפֿט\nאיז גרײט צו פֿאַרניכטן מיט שװעבל און פֿײַער\nדאס ייִדישע ליד מײַנס — דעם בלוטיקן זאַפֿט,\nװאָס איז, װי דאָס אײגענע לעבן, מיר טײַער.\nפּאַריז, נאָװעמבער 1956.\nאין : בינעם העלער, בײַם ראַנד : לידער, ירושלים, קרית־ספר, 1957, ז׳ 151\n« Un vider di zelbe umheymlekhe kelt », in Binem Heler, Baym rand : lider, Jérusalem, Kiryat-Sefer, 1957, p. 151\nאַ פֿרילינג־רעגן אין פּאַריז\nאַ פֿרילינג־רעגן אין דער אַלטער װעלט.\nאיך גײ אַרום מיט פֿרעגנדיקע אױגן.\nאיצט איז די צײַט,\nאיך זאָל דערװיסן זיך בײַ בלומען\nדי ריחות און קאָלירן\n— אַ גראָער װאָלקן.\nאַ שטראָם האָט אין זײַן בליץ זיך אָנגעצונדן.\nדי סען האָט אױף אַ רגע זיך פֿאַרכליניעט.\nדי ערד האָט די קאַלוזשעס דורכגעלײַטערט.\nדי װאָרצלען האָבן די קאָלירן אײַנגעזױגן.\n— גאָט, גאָט, גיב אַ רעגן !\nנאָך אַ פֿרילינג, נאָך אַ רעגן !\nלאָז מיך אָבער־װידער פֿרעגן :\nװיפֿל פֿאַרבן האָט דער רעגן ?\nאַלע זיבן פֿון דעם בױגן ?\nפֿון די פֿרעגנדיקע אױגן ?\nאין : בינעם העלער, דער גײַסט פֿונעם שטורעם : לידער און פּאָעמעס, תּל־אַבֿיבֿ, י. ל. פּרץ, 1992, ז׳ 30\n« A friling-regn in Pariz », in Binem Heler, Der gayst funem shturem : lider un poemes, Tel Aviv, Y. L. Perets, 1992, p. 30\nלידער פֿון דער נאַכט\nמײַן נאַנט איז געבליבן אין סטריקעװ.\nכאָטש קײן ייִדן זענען דאָרט מער נישטאָ.\nמײַן ייִדישע נאַכט איז געבליבן אין סטריקעװ —\nמײַן ייִדישע נאַכט — מיט געבױגענער פּלײצע,\nמיט שטעקן, מיט סליחות און מיט חצות.\nכ׳האָב אױפֿגעהאָנגען מײַן נאַכט\nאױפֿן שפּיץ פֿון בלױען קלױסטער\nאַזױ װי מ׳האָט אױפֿגעהאָנגען מײַן ברודער,\nװען מ׳האָט דאָרט פֿאַרברענט דאָס בית־המדרש.\nמײַן נאַכט הענגט אין פּױלישן סטריקעװ\nװי אַן אײַנגעשרומפּענע פֿײַג\nפֿון װעלכער ס׳איז אױסגערונען דער האָניג.\nס׳הענגט מײַן נאַכט, פֿון װעלכער\nס׳איז אױסגערונען די זיסקײט\nפֿון „פֿאַרװערטע ביכער, פֿרײַהײט און ליבע“.\nאין סטריקעװ זענען די שטערן געל\nװי נישט געשליפֿענע בריליאַנטן.\nדי הױט פֿון דער נאַכט\nאיז טונקל און װײך\nװי די הױט פֿון אַן איבערגערײַפֿטער פּרי.\nס׳װײנט דער הונט מיטן לאַנגן פּנים —\nאון איך — אין פּאַריז\nאױף „פּלאַס דע לאַ קאָנקאָרד“\nבײַ נאַכט, בײַם הונדערט לאָמפּיקן ליכט —\nטראַכט װעגן סטריקעװ\nאון באַװײן מײַן נאַכט,\nװאָס הענגט אױפֿן גאָלדענעם\nשפּיץ פֿון קלױסטער\nאַזױ װי ס׳איז געהאָנגען מײַן ברודער,\nװען מ׳האָט פֿאַרברענט דאָס בית־המדרש.\nדי גאַס בענקט צו גאָט\nװי איך אַ מאָל.\nדי נאַכט פֿאַלט אױף דער קני\nדי נאַכט איז טרױעריק און שיין\nװי איך אַלע מאָל.\nדי נאַכט איז הױך ביזן הימל\nװי איך קײן מאָל.\nדי טערן האָבן געשװױרן דער נאַכט\nדער לינקער פּראָפֿיל פון דער לבֿנה איז געל\nװי אַ באַנאַן.\nװען די נאַכט לעשט זיך אױס\nצינדט זיך אָן מײַן ליד.\nװען די כימערעס אױף דער „נאָטרע־דאַם“\nשלאָפֿן אײַן —\nגײט גאָטס מאַמע אױפֿן מאַרק\nקױפֿן אַ קאַנאַריק\nפֿאַר איר געקרײציקטן זון.\nדי נאַכט איז טיף\nװי דער בלױער ברונעם\nבײַ מײַן באָבען אין הױף.\nכ׳װעל טרינקען דאָס באַזילבערטע װאַסער\nפֿון עמער װי אַ פֿערד.\nאפֿשר װעל איך שטילן דעם דורשט\nנאָך דער פֿאַרב,\nװאָס דאַרף אױסמאָלן גאָט —\nאַזױ גרױס װי אַ קינד,\nװאָס װײנט פֿון בענקשאַפֿט\nצו די טעג\nאין דער מאַמעס שױס.\nבײַ נאַכט —\nגײט די נאַכט\nאיז הױך און שלאַנק\nװי די מולאַטין,\nװאָס דרײט זיך\nדי לבֿנה שפּאַרט אָן\nאיר העלן קאָפּ —\nפֿון דער נאַכט.\nװײנענדיק פֿון טונקלען צער\nשלאָפֿט פּאַמעלעך אײַן\nס׳שלאָפֿן די הײַזער\nמיט אַראָפּגעהאָנגענע קעפּ\nװי פֿערד אין די שטאַלן.\nאױפֿן בולװאַר „סען־זשערמען“,\nבײַם ליכט פֿון אַ „סינעמאַ“\nבין איך מחדש מײַן ייִדיש שטעטל,\nװאָס שװימט אין הימל\nװי אַ װאָלקן —\nפֿון װײַסן אַש\nאון װײַסן רױך.\nגעהײליקט פֿאַלט מײַן שטעטל\nװי אַן אױסגעלאָשענער מעטעאָר\nצו דער מעטראָ.\nאונטער מײַן פֿענצטער אין גאָרטן ——\nבליט אַ שטיק נאַכט\nװי הויכער, װײכער, טונקעלער מאָך.\nס׳איז פֿאַרלאָשן דאָס זען.\nאין דער געדיכטער פֿינצטערניש פֿון דער נאַכט —\nטראָג איך פֿאָרױס מײַנע אױפֿגעהױבענע הענט\nװי צװײ פֿינפֿרערנדיקע, ברענענדיקע מנורות\nכ׳גײי פֿון די פֿאַרברענטע נאַלעװקעס\nביז „קאַרטיע לאַטעין“\nמיט מײַן ייִדישן גורל\nאױפֿן דאַרן האַלדז.\nװער קען פֿאַרשטײן אַ ייִד,\nװאָס פֿאַרמאַכט זיך בײַ נאַכט\nאין די װערטער פֿון קריאת־שמע\nאַזױ װי אַ פּערל — אין דער פּערל־מוטער ?\nאפֿשר די אָפֿענע גאַסן פֿון פּאַריז ?\nאון אפֿשר דאָס ליכט פֿון שאַנז־עליזעי ?\nדי לבֿנה איז גרין\nװי אַ נישט צײַטיקער עפּל.\nמײַן שכן טרינקט אין „ביסטראָ“\nייִד… ייִד !\nװי פֿיל דורות דאַרף מען טראַכטן,\nאַז מ׳זאָל אַרױפֿנידערן\nאַזױ טיף ?\nװאָס װײסט אַ ייִד פֿון דורות ?\nאַ ייִד װײסט נאָר פֿון דױער,\nס׳געבױרן אײניקלעך זײדעס\nאון דער עתיד זאָגט פֿאַרן עבֿר\nװאָס װײסט אַ ייִד פֿון טראַכטן ?\nצו אַ ייִד האָט מען זיך דערטראַכט.\nדי שרעק פֿון אַלע נעכט\nגעלײגט האָט מען אים צוקאָפּנס —\nאון דעם אומעט פֿון די פֿאַרנאַכטן\nאַװעקגעשטעלט אױף דער װאַך.\nמ׳קען מיט אײן ייִדישער נאַכט\nפֿאַרשאָטענען גאַנץ פּאַריז.\nס׳גײט איבער די גאַסן פֿון דער װעלט\nאַ געשחטענער ייִד —\nכ׳האָב קײן מאָל\nאַזױ נישט געגלױבט אין דיר —\nװי בײַ נאַכט.\nכ׳האָב דיך קײן מאָל\nאַזױ נאָנט נישט געפֿילט —\nװי בײַ נאַכט :\nװען כ׳האָב געלײענט קריאת־שמע,\nגעזאָגט המפּיל —\nאון מײַן שװעסטער חווה\nהאָט מיך אונטערגעהױבן\nכ׳זאָל גרײכן צו דער מזוזה,\nװאָס אױפֿן בײַשטידל פֿון דער טיר,\nכ׳זאָל גלעטן מיט מײַנע קינדערשע פֿינגער\nדאָס ערשטע אות פֿון דײַן נאָמען,\nדי שפּאַלטן פֿון ש י ן —\nאױפֿן בלעכערנעם שײדל.\nװאָס איז נאַכט אָן גאָט ?\nװי טאָג אָן זון.\nװאָס זענען שטערן אָן גאָט ?\nאױף אַ גליטשיקן װעג.\nרוף מיך נישט,\nכ׳װעל הײַנט נישט שלאָפֿן.\nאיז נישטאָ גאָט —\nאיז אױס מיט נאַכט.\nכ׳װעל פֿאַרברענען די נאַכט\nבײַם ליכט פֿון לאָמפּן\nװי מ׳פֿאַרברענט בײַם פֿײַער\nדי בריװ —\nפֿון אַן אָפּגענאַרטער ליבע.\nדעם טאָג פֿרעסן די מענטשן\nאון די נאַכט אָן גאָ\nאיז װי אַ געשטאָרבן האַרץ,\nװאָס קלאַפּט שױן מער נישט\nכ׳װעל פֿון הײַנט אָן מער נישט שלאָפֿן.\nװאָס איז דער שלאָף —\nנישט געהיטן פֿון גאָט ?\nאַ פֿאַרװאָרלאָזטער גאָרטן —\nבאַװאַקסן מיט װילדגראָז.\nװאָס איז אַזױנס נאַכט אָן גאָט ?\nאַ לעבן אָן חשבון —\nאָן פֿאַרשרײַבן, אָן סומירן.\nאפֿשר קענסטו, גאָט,\nגאָרנישט געבן ?\nאפֿשר קענסטו בלױז צונעמען ?\nנעם־זשע אױך צו די נאַכט :\nדעם מישכּן, דאָס בית־המקדש,\nדעם קדשי־קדשים פֿון דײַן נע־ונד.\nלאָדזש 1947 – פּאַריז 1949\nאין : יחיאל האָפֿער, לידער פֿון דער נאַכט, פּאַריז, אַ. ב. צעראַטאַ, 1950, זז׳ 40 – 45, 58 – 62\n« Lider fun der nakht » (14, 15, 16, 23, 24), in Yekhiel Hofer, Lider fun der nakht, Paris, A. B. Tserata, 1950, p. 40-45, 58-62\nנאָך רוסאָ, לאַמאַרטין —\nהאָט דײַן זינגען אַ זין ?\nנאָך היגאָ, באָדעלער —\nװאָס קענסטו זאָגן מער ?\nנאָך רימבאָ, נאָך װערלען —\nװאָסער װערט האָט דײַן פּען ?\nמאַלאַרמע, אַנדרײ זשיד —\nדערגרײכט טיפֿער דײַן ליד ?\nפּאָל־װאַלערי, קלאָדעל —\nברענגסט אַ נײַעס. . . אַ זעל ?\nגײסט פֿאַרטראַכט און פֿאַרחושט —\nפֿון דער װענוס געקושט !\nס׳פֿינקלט שאַמפּס־עליזײ —\nפֿױלסט אין נחומס קאַפֿעע !\nדו װילסט זינגגען פּאַריז —\nאָט דעם גלית, דעם ריז.\nאָט דאָס האַרץ פֿון די שטעט —\nסאַקראַקער און מעטשעט . . .\nמאַדעלען, נאָטר־דאַם —\nס׳אי׳ דאָך טמא מסתּם.\nס׳אי׳ דאָך קלױסטער, נישט מער !\nאון װי קומסטו אַהער ?\nאָט די פֿײַנע סקולפּטור —\nס׳איז אַ פֿרעמדע נאַטור. . .\nאון װאָס זוכסטו אין לוּװר ?\nנישט דײַן ייִדישער עבֿר !\nאון פֿאַרגעלט און פֿאַרגרינט\nהענגט דאָ מאַמע מיט קינד.\nאון רק קריסטוס און צלם —\nאון גױשער עולם !\nפֿאָלי־בערזשערע איז זיס —\nאון אױך דאָס איז פּאַריז :\nאון אַ פֿיסל, װאָס טאַנצט.\nאָט די מײדלעך. . . גײ װײס ?\nפּאַרפֿומען מיט שװײס !\nדו װילסט זינגען פּאַריז ?\n— יאָ, װײַל זינגען איז זיס !\nרי ראָזיע, בעלעװיל —\nגרױ־אַלטמאָדיש מײַן ציל !\nדי באַשאָטנטע װענט,\nװי פֿון גרױקײט צעברענט.\nאון דער ייִד, װאָס דאָ לעבט,\nװי אין שמאַטעס פֿאַרװעבט.\nס׳איז נײַמאָדיש דאָס קלײד,\nאון מיט אַלטקײט באַנײט.\nשמעקט מיט שטעטל, פּראָװינץ.\nאון מיט שטאָלצקײט פֿון פּרינץ.\nכ׳בין אַלײן עטראַנזשער —\nס׳איז מײַן ברודער אַ גר.\nבײַ אַ זינגער־מאַשין\nבענקט צום ביסעלע גרין\nאַ צעשראָקענע זעל —\nאין האַלב טונקלען האָטעל. . .\nיעדער שאָרך, יעדער ריר,\nיעדער קלאַפּ אין דער טיר —\nדערשרעקט און צעברעכט :\nמ׳איז אױס מענטש, גאָר אָן רעכט. . .\nדי קאַרטע, פּרעפֿעקטור —\nס׳איז אַ צװײטע נאַטור.\nװי אַ מאָגן, װאָס מאָנט —\nאיז דאָס אײַך נישט באַקאָנט ?\nאַ פּאַפּירל איז קראַנק —\nעס צעברעכט דעם געדאַנק.\nזיץ אין מאַנטל און נײ —\nיעדעס בײנדל טוט װײ.\nאון דיך שױדערט פֿאַר קעלט,\nדער טיקטאַק איז דײַן װעלט.\nדי מאַשין װאַרפֿט אַרױס\nאַ הױז נאָך אַ הױז.\nװאַקסט אָן סחורה אַ פּאַק —\nשנעל פֿאַרװיקל אין זאַק. . .\nװײַל פֿון מאָרגן ביז שפּעט\nרק מען װאַרט אױף „אַנקעט“*.\nדער באַאַמטער, ער קומט —\nמ׳איז אָן לשון, פֿאַרשטומט.\nאון פֿאַרגעלט און פֿאַרגרינט.\nנאָך אַ גליק — מ׳האָט אַ קינד !\nזעסט אין װינקל אַ װיג —\nזעסט אַ ליכטיקן בליק.\nלעבסט אין קבֿר, אין גרוב —\nאון סאיז ליכטיק די שטוב !\nפֿול באַלױכטן און העל —\nמען פֿאַרגעסט : ס׳איז האָטעל !\nס׳איז די אײנציקע טרײסט —\nאפֿשר טאַקע. . . װער װײסט ?\nאין דעם קינדישן זכות —\nװאַרט אַ גוטן באַשלוס !\nס׳ליגט באַהאַלטן, פֿאַרגלעט\nדי מאַשין אין דעם בעט.\nאון דאָס טישל פֿאַרדעקט —\nמיט אַ טישטוך באַפֿלעקט.\nאון באַאַמטער באַטראַכט\nפֿול מיט חשד און פֿאַרדאַכט\nאױפֿן בענקל דעם שטאָף . . .\nער פֿאַרשטײט : ס׳איז אַ בלאָף !\nאָבער דאָך אַ פֿראַנצױז —\nאון דער רחמים איז גרױס !\nיאָ, מען איז עטראַנזשער —\nאון מען אַרבעט דאָ שװער.\nנאָר ווער קלאָגט זיך דען, װער ?\nס׳איז דאָך פֿראָנט פּאָפּולער ! . . .\nס׳אי׳ דאָס לעבן דאָ זיס —\nמען איז פֿרײַ אין פּאַריז !\n* אַנקעטע : אָנפֿראַגע, אױספֿאָרשונג. די פּאָליצײ־קאָמענדאַנטור פֿון פּאַריז פֿלעגט שיקן אירן אַ באַאַמטן אױסצופֿאָרשן װער דער פֿליכנטלינג איז, צי ער אַרבעט נישט אָן אַן אַרבעט־קאַרטע… דאָס פֿלעגט זײַן אײנע פֿון די גרעסטע אומגליקן פֿאַרן פֿליכטלינג אין פּאַריז, װײַל, אַז ער האָט שױן אַפֿילו באַקומען װױנרעכט, האָט ער נישט געקענט פֿאַרדינען דורך כּשרער אַרבעט צום לעבן. מ׳פֿלעגט אַרבעטן אומלעגאַל… און די שרעק בײַ דער אַרבעט שילדערט דאָס ליד. די פֿליכטלינגע פֿלעגן זיך באַמיִען צו פֿאַרגרעסערן די פֿאַמיליע מיט נײַ געבױרענע, װײַל אַ קינד, געבױרן אין פּאַריז, פֿלעגט פֿאַרבעסערן די רעכטלעכע סיטואַציע פֿון די געפּלאָגטע עלטערן.\nאין : שמואל־יקיר לאָנדינסקי, לידער פֿון אַ פֿליכטלינג, ניו־יאָרק, אַרויסגעגעבן מיט דער קאָאָפּעראַציע פֿון די נעשאָנעל רעפֿיודזשי סוירוויס, 1945, זז׳ 140 – 144 [הערה : ז׳ 252]\n« Nokh Ruso », in Shmuel-Yakir Londinski, Lider fun a flikhtling, New York, aroysgegebn mit der kooperatsye fun di National Refugee Service, 1945, pp. 140-144 [note : p. 252]\nאון — דו ? צו קיינעם ניט ? ניט צו דער ערד און ניט צום הימל ?\nווער וועט אים אויספּײַנען, דײַן טרוימערשן אַליין זײַן ?\nעס קײַקלען זיך גערוישן, ציינגעזאַנג און הימנען,\nצו דיר, אָ, אויפֿגייענדיק־בענקענדיקע איינס…!\nעס פֿרעגן זיך צו דיר געשיקטע פֿון געוויטער,\nאויף דײַנע טרוימענדיקע מעטער וואַקסן מאָכיק — נעפּלען רו ;\n— איך וויל זיך אויפֿהענגען אויף דיר, ווי פֿליגל פֿון אַ ווינטמיל,\nאָ, איינזאַמער אַטלעט, פֿאַרשעמטער אייפֿל־טור !\nווער דאַרף אַרויסגיין פֿון די כמאַרעס דיר אַנטקעגן ?\nבאַגינען וויגט זיך איבער דיר, ווי אַ שטיק זונברויט אָפּגעביסנס,\nוווּ איז דײַן קאָפּ, אָ, טרוימענדיקער אייפֿל־טור ?\nעס פּליעסקען מיליאָנען טריט צו דיר פֿון אומוועגן און וועגן,\nאון גאַסן ווייסן ניט דעם וועג צו זונענדיקע וויסטעס,\n— אָ, טרייסט זיך אין די הייכן, איינזאַמער, מיט שטורעם !…\nאיך בין איצט אין דײַן קאָפּ — אַ פֿינצטערע מחשבֿה, טורעם־אייפֿל,\nמיט אַקסלען מײַנע פֿיר — אַ פֿיר מאָל הויקערדיקע בלינדע סאָווע,\nאָ, הויקערדיקע זײַטן וועלט ! ווער וועט דערגיין, ווער וועט באַגרײַפֿן\nדעם אומענדלעכן קניפּ פֿון אָנהייבן און סופֿן ?\n— אַזוי פֿאַרהילט אין נאַכט־געוועבטע נעפּלען שטײַפֿע,\nאַזוי — אין מאַנטלען האַרבסטיקע פֿון וועלקנדיקער שאָף־פֿעל\nאיז אומעטיק פֿון טאָג צו נאַכט, פֿון נאַכט צו טאָג — זיך שטרײַפֿן.\nאָ, איינזאַמער, געפֿאַנגענער, פֿאַרפֿירטער מעפֿיסטאָפֿעל !\nאָט ליגט די שטאָט, ווי שפּינוועבס איצט צו פֿיס צו דײַנע,\nאָט קריכן פֿליגן אום, געפֿאַנגענע, — אָן אויסוועג און אָן האָפֿנונג,\n— ווער נאָגט ? ווער איז גענאָגט ? ווער איין מאָל און ווער דרײַפֿאַך ?\nאָ, אויפֿגעשטײַגטער, איינזאַמער געדאַנק,\nאָ, איינזאַמער פֿאַרפֿירטער מעפֿיסטאָפֿעל, —\nאיך בין איצט אין דײַן קאָפּ אַ פֿינצטערע מחשבֿה, טורעם־אייפֿל !…\nלויט : אַ שפּיגל אויף אַ שטיין : אַנטאָלאָגיע פּאָעזיע און פּראָזע פֿון צוועלף פֿאַרשניטענע ייִדישע שרײַבערס אין ראַטן־פֿאַרבאַנד, רעד’ : חנא שמערוק, ירושלים, י. ל. מאגנס, 1988, זז׳ 434 – 435\n« Eyfl-tur », selon A shpigl oyf a shteyn : antologye poezye un proze fun tsvelf farshnitene yidishe shraybers in Ratn-Farband, Jérusalem, Magnes Press, 1988, pp. 434-435\nקרעכצן בײַ דער נאַכט די אַלטע קלויסטערס\nאון עס ברומט די נאָטר־דאַם,\nווערן איבער דער ערד די שאָטנס ברייטער\nאון אַפּאָסטאָלן אין שווערע מאַרמאָרענע קליידער\nהאַלטן אויפֿגעהויבן גרינע שימלדיקע הענט.\nס׳חלומען זיך זיי המונות גלייבנדיקע קריסטן\nקניִענדיקע און פֿאַרשיכּורטע פֿון ווײַרייך און געזאַנג.\nאון דער ווײַסער צלם איז געלענט\nאיבער אַראָפּגעבויגטע קעפּ.\nנאָר פֿאַר טאָג צעפֿליִען זיך די שאָטנס,\nעס בלײַבן נאָר נעבן די פֿיס פֿון הייליקן יאָאַן\nצוויי שלאָפֿעדיקע שלעפֿערס פֿון דער נאַכט\nמיט הערצער נאַקעטע אַרויף,\nאון דער ווײַסער צלם גנעדיקט זיי\nנעבן די פֿיס פֿון הייליקן יאָאַן.\nאיבער סענע זענען בריקן אָנגעזאָטלט\nאון די ברעגעס זענען אײַנגעקעלזעוועט אין שטיין.\nשלעפּט זי שיפֿן אָנגעלאָדענע אויף אײַנגשטילטע וואַסערן\nבלײַבן שיפֿן אָנגעלאָדענע אין מיטן שטיין.\nוואָלט מען אָט אַזוי געוואָלט די וואָלגאַ קעלזעווען,\nוואָלט זי ברומענדיק אַראָפּגעלעקט די שטאָט.\nנאָר די סענע גרינט מיט אײַנגעשטילטע וואַסערן\nנאָר די סענע האַלט דעם אָטעם אײַן\nאויך אַ שיכּור אַ באַנאַכטיקער\nשלאָפֿט אונטערן דאַך פֿון בריק\nס׳איז ביז טאָג ביז ליכטיקן אַ שעה נאָך דאָ\nאון צום וואַסער איז פֿאַראַן אַ טריט.\nאײַנגעהילט דעם קאָפּ אין ביידע הענט\nאיז דערווײַלע וואַרעם אים און גוט,\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, חשוונדיקע נעכט : לידער, ווילנע, ווילנער פֿאַרלאַג פֿון ב. קלעצקין, 1927, זז׳ 27 – 28\n« Opgeshite bleter » (VI, VII), in Kadye Molodovski, Kheshvndike nekht : lider, Vilnius, Vilner farlag fun B. Kletskin, 1927, p. 27-28\nכ’בין אומהײלבאַר אױף אײביק שױן, אױף אײביק\nװאָס דאַרף מען מער ?\nפּאַריז איז טומלדיק און שטױביק,\nאון װען ס’צעװאָיען זיך טראַמװײַען אױף די רעלסן,\nאון ס’װאָרטשען אײנס אױף אַנדערע אױטאָמאָבילן,\nדאַכט זיך מיר :\nדאָס װאָיען איבער דעכער פֿאַרטאָגעדיקע װינטן,\nאון הינט אױף הױפֿן גױיִשע האָבן זיך צעבילן.\nאון שװער איז דאָ אַ מענטשן ליב קריגן,\nאַ מענטשן צו דערקענען,\nאַז ליבער, האַרציקער פֿון אַלע\nשמײכלען אין די װיטרינעס מאַנעקענען.\nאיז אפֿשר צו זײ,\nצו זײערע גוטמוטיקע אױגן,\nזאָל זיך די דאַכלאָזע, די זעכציקיעריקע פֿאַרנױגן,\nאױסבעטלען אַ נאַכטלעגער פֿאַר זיך :\nס’װעט אפֿשר דאָך אַ מענטש אַ גומענער דערהערן,\nאון עפֿענען פֿון אַ װיטרינע\nאַ גלאַנצעדיקע טיר.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], ז׳ 40\n« Manekenen », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], p. 40\nוווּ זאָל איך איצט גיין ?\nס׳וואַרפֿט אַרויס מיך פּאַריז, ווי אַ ים\nוואַרפֿט אַרויס אויפֿן זאַמד אַ צעברעקלטן שטיין,\nווי אַ טײַך וואַרפֿט אַרויס אויפֿן ברעג אַ פֿאַרמאַטערטן פֿיש,\nווי אַ בינשטאָק — אַ הולטײַ אַ בין.\nאון עס פֿירט מיך די באַן — צו וואָס האַסטיק אַזוי ?\nכ׳בין דאָך סײַ ווי אַ בריוו, וואָס נעמט קיינער נישט אָפּ,\nאַ גרוס, וואָס ס׳האָט איינער אין וואַנזין געשיקט סתּם אַזוי,\nנישט צום פֿעלד, נישט צום טײַך, נישט צום הימלשן בלוי.\nאון ווער דאַרף מיך אַליין ? און מײַן ליד ? און מײַן שטילן שגעון ?\nסײַדן אפֿשר דער שניי פֿון מײַן היים,\nסײַדן אפֿשר דער ווינט פֿון מײַן שטאָט,\nסײַדן אפֿשר דער הונגער, וואָס יאָמערט דאָרט איצט,\nאון וואָס כ׳קען זײַן גענאָד.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], ז׳ 50\n« Vu zol ikh itst geyn ? », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], p. 50\nגויים, ייִדן, ראַסן\nגויים, ייִדן, ראַסן — פּנימער ווי שוואַרצער פּעך, ווי געלער זאַמד.\nאיך בין דאָ די ערשטע אָן אַ לאַנד,\nאון די ערשטע בין איך גרייט\nאומעטום צו אַרבעטן און עסן ברויט,\nאון זיך בוקן אומעטום\nצו דער ליכטיקער גענאָד פֿון זון.\nאָפֿט איז דאָ אין מיר אַ פֿרייד,\nווי אין אָנהייב מערץ, ווען עס דערגייט\nדער ערשטער פֿרילינגווינט צום לעצטן טאָג, וואָס ס׳שנייט,\nאון אין צווײַגן נאַקעטע נאָך, אונטער קאַלטן פּוך\nגייט אויף די ערשטע זיסקייט פֿון די קומענדיקע פֿרוכט –\nאַזוי איז אָפֿט די גרינגקייט פֿון מײַנע פֿיס,\nאון וווּ איך זאָל נישט גיין, איז דאַכט זיך מיר\nאיך גיי געוויס\n(אין לויכטנדיקן שימער פֿון מײַן אויג)\nוווּ מענטשן ווײַסהויטיקע מיט בלאָנדע האָר,\nאון די מיט פּנימער ווי שוואַרצע פּעך,\nאון די מיט פּנימער ווי געלער זאַמד\nוועלן נישט געדענקען, וווּ געווען איז זייער לאַנד.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], ז׳ 42\n« Goyim, Yidn, rasn », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], p. 42\nאַ גאַס אין יאָר 1930\n(ווי אַ דזשענטלמען געקרויזט רוסאָ).\nיאָגט און שוימט דער שטאָטישער פֿאַרקער,\nדער גאָלדענער פֿון אויבן,\nאון דער טונקעלער פֿון דנאָ.\nכוואַליעט זיך די גאַס אין רעש.\nאַ רויטע דאַמענהוט,\nאון אַ צילינדער, ווי אַ שוואַרצע פֿלאַש.\nאַ הויקער, ווי אַ פֿראַגע־צייכן אויפֿן טראָטואַר.\nאון אַ רעקלאַמע־טרעגער מיט לאַנגע אויערן — גרימירט צום נאַר.\nאון בײַ אַ וואַנט שטייט איינער אָפּהענטיק און מאַט,\nמיט הוט און שטעקל,\nווי טשאַרלי טשאַפּלין זעט ער אויס כּמעט,\nגעקליידט אין ביליקן טאַנדעט,\nאָן אַ וווּהין.\nהונגעריק און שאַרף זענען זײַנע אויגן־שפּאַלטן\n(אַרום איז העל).\nער האָט פֿון טויט אַ שטרענגן בריוו דערהאַלטן,\nמיט בלוט געשריבן אויפֿן ברוק פֿון גאַס,\nאון אַ פּאָסטקריפּטום :\nוועגן הונגערטויט אין קעלער, וווּ ס׳איז נאַס.\nלייענט ער דעם בריוו פֿאַר אַלע מיט הונגעריקן קוק.\nהערן אַלע :\nעס איז מיט בלוט געשריבן אויפֿן ברוק,\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], זז׳ 22 – 23\n« A gas in yor 1930 », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], pp. 22-23\nנישט ווײַט פֿון די בולוואַרן,\nוווּ ס׳בליצט בײַ נאַכט די ליכטיקייט מיט רויט און בלאָ,\nאון פּונקט ווי ברויט אויף פֿונטן, פֿאַרקויפֿט מען וויבער אויפֿן שעה,\nנישט ווײַט פֿון די בולוואַרן\nשטייט די וואַנט פֿון די פּאַריזער קאָמונאַרן.\nגעבלייכט פֿון רעגן זענען די ציגל אַלט,\nאון אפֿשר האָט מען זיי געבערשטלט און געוואַשן\nכּדי דאָס בלוט צו פֿאַרבאַהאַלטן.\nמיט קליינע קוילן לעכעלעך צעהאָגלט\nוועדליק אויף דער וווּקס פֿון מענטשן\nאון העכער נאָך\nביז צו אַ וווּקס אַזאַ,\nווען מ׳הייבט זיך אויף מיט הענט און האַלדז\nצו דראָען, און צו שפּאָטן און צו שעלטן.\nאיינער האָט דאָס העמד צעשפּיליעט\nאון מיטן פּנים אָפֿן פֿאַר דער געפֿאַר\nהאָט ער געשריִען :\nמײַנע בלוטיקע גערוסן וועלן קומען, קומען, קומען,\nפֿון דעם ערשטן קאָמונאַר.\nדער ייִנגסטער האָט די וווּנד אין ביידע הענט פֿאַרדריקט,\nווי אַ בעכערל אַ קליינס,\nוואָס איז גליִיִק\nנאָר ס׳זענען דאָך פֿאַראַן אויף זיי געשטאַלטן.\nאַ פּנים פֿון אַ פֿרוי\n(נאָך זייער יונג)\nדי ליפּן אויסגעשטרעקט, ווי צו אַ טרונק,\nווי ס׳וואָלט אַ דאָרשט געפּײַניקט\nפֿון אַ קרענק צי פֿון אַ וויי,\nאָדער אפֿשר פֿון אַ זינגען אָט אַזאַ\nוואָס איז קיין ליד נישט,\nנאָר דאָס געזאַנג פֿון אייגענעם געשריי.\nנאָר ס׳זענען נאָך פֿאַראַן אויף זיי געשטאַלטן.\nהאָב איך געזאָגט צו זיי :\n— שוין זעכציק יאָרן, יאָר נאָך יאָר,\nדער טומל אויף בולוואַרן איז געוואָקסן,\n(און מאַנכע גייען שוין אין שיכעלעך פֿון גאָלד)\nנאָר איר זענט אויף דער וואַנט געבליבן בלייך און גראָ.\nהאָבן מײַלער פֿון געשטאַלטן זיך צעלאַכט,\nאַז ליידיקע זענען געבליבן הענגען מײַנע ווערטער.\n— ס׳איז אויסער אונדז דאָך קיינער נישט — נישטאָ.\nאון דו אַליין וואָס לעבסט — ביסט ערד !\nאון בייז ביסטו, פֿאַרקרימט,\nווײַל ביסט נישטאָ אין לעבעדיקער וואַנט, מיט אונדז !\nנישט ווײַט פֿון יענע — אָט בולוואַרן,\nוווּ ס׳בליצן פֿײַערן מיט רויט און בלאָ\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, דזשיקע גאַס : לידער, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1933], זז׳ 87 – 89\n« Komunarn-vant », in Kadye Molodovski, Dzhike-gas : lider, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1933], pp. 87-89\nפֿון דער פּאָעמע פֿריידקע\nIX. האָטעלן אין פּאַריז\nדי האָטעלן מיט גראָבע רעיעסטראַציע־ביכער\nמיט שמאָלע שטיגן, אָפֿענע צום גאַס.\nדאָרט נעכטיקט, הונגערט, שמועגלען זיך אָן דאָקומענטן\nדי שטריקער און די שנײַדערקעס פֿון וואַרשע, לאָדזש, פֿון טשערנאָוויץ און יאַס.\nדי ווירטין מיט די ווײַסע פֿינגער,\nאון מיטן בלייכן שמייכל,\nאון מיטן גלײַכן שרונט.\nעס ווייסן אירע טונקעלע אויגן,\nוווּ יעדער גייט,\nאון וואָס ער טוט,\nאון ווען ער קומט.\nאון וועלכע צײַטונגען ער לייענט.\nפֿון וועלכן לאַנד,\nאון אַלע בריוו,\nאון אַלע ראַנדע־וווּען\nזענען דורכגעזען דורך שמאָלע פֿינגער פֿון איר האַנט.\nדי האָטעלן מיט די גראָבע רעיעסטראַציע־ביכער.\nבײַ יעדן נאָמען איז פֿאַרצייכנט מיט קליינע אותיות אַ רעמאַרק :\nדער איז אַ שנײַדער,\nדער איז אַ טעכניקער,\nאון דער — פֿאַרדעכטיק שטאַרק.\nדער גלײַכער שרונט איז שטענדיק אָנגעבויגן,\nדי שמאָלע שטיגן האָבן געטאָן אַ ציטער — „סע־סאַ״.\nס׳איז דורכגעגאַנגען כאַשיקאַן דער נעגער,\nוואָס אַרבעט אין גאַראַזש\nאון לייענט די „הימאַ״.\nדי ווײַסע פֿינגער ציילן פֿראַנקן אייפֿערדיק און קאַרג.\nס׳איז דורכגעגאַנגען שמואל האָראָוויץ.\n(דאָס צווייטע מאָל פֿון לאַנד אַרויסגעשיקט) :\nאַזוי איז די רעמאַרק.\nעס וואַרעמט זיך אַ ווײַסע קעצל אויף די קני,\nדער שמואל האָראָוויץ גייט יעדן טאָג\nאין נומער זעכצן אויפֿן פּלאַץ קלישי.\nפֿאַרצייכנט אין רעמאַרק.\nפֿאַרצייכנט שנעל מיט ווײַסע שמאָלע פֿינגער,\nוואָס ציילן אייפֿעריק די פֿראַנקן,\nוואָס הערן תּאווהדיק פֿון געלט דאָס שטילע קלינגען.\nדער גלײַכער שרונט איז שטענדיק אָנגעבויגן.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 36 – 37\n« IX. Hoteln in Pariz », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 36-37\nX. אַ בריוו\nפֿריידקע האָט געהאַט אַ בריוו פֿון שמואלן. ער שרײַבט :\nפֿריידקע, דו ווייסט נישט, ווי ס׳איז בלוי דער הימל אין פּאַריז.\nאון ווי ס׳איז שוואַרץ די קאַווע,\nאון ווי דאָס אַרבעטסלאָזע געטאָ — דער בעלוויל — נעמט אויף אין דער באַגינענדיקער בלויקייט אַן אָבלאָווע.\nאון ווער ס׳איז פֿאַרבליבן — בלאָנקעט ווידער לאַנגע שעהען אויף די ברעגעס פֿון דער סען —\nמען קוקט ווי אַנטיקוואַרן אונטער קרומע שירעמס זיצן,\nפֿאַרקויפֿן אַלטע אויפֿלאַגעס פֿון זאָלאַ און ווערלען,\nאון בילדער פֿון סעזאַן,\nמטבעות פֿון לודאָוויק דעם צענטן,\nאַ בילד פֿון קייזערלעכן שפּאַן,\nאון עפּעס אַ מעדאַל שוין אַ פֿאַרזשאַווערטן און פֿאַרברענטן.\nעס קלינגט אין אויערן אַ פֿרעמדע שפּראַך,\nאון ס׳קלינגט דער הונגער, ס׳מאַטערט די זון אין זומערדיקן גלי,\nעס בלענדן ווײַסע ברוקן, וואָס לויפֿן שלאַנק אַראָפּ צו רי דע־ריוואָלי,\nווי אָפֿן אויף די טראָטואַרן\nליגן גאָלדענע פּראָוואַנסער באַרן,\nבאַנאַנען הויכע סטויגן,\nנו, און ס׳בלאָנקען אויגן, אויגן.\nזײַ ניט, פֿריידקע, בייז, וואָס איך האָב לאַנג אַ בריוו דיר ניט געשריבן,\nאון כ׳האָב אויף דיר אַרויפֿגעוואָרפֿן רייזעלען און אַלע עולן.\nאיך קאָן דאָך דיר מיט קיין שום ווערטער נישט באַצאָלן,\nפֿאַר דײַן מי. איך הער דײַנע פֿאָרוווּרפֿן די שטאַרקע,\nנאָר ס׳איז מיר אָפֿטער שווער אַפֿילו אויף אַ מאַרקע.\nלעבט מען ווי ס׳איז.\nס׳האָט זייער גלײַך געטאָן יאַשיענסקי,\nוואָס ער ט׳פֿאַרברענט פּאַריז.\nאַגבֿ, כ׳האָב דאָ געטראָפֿן אויך בײַ דער סען\nזי איז אַרויסגעשיקט פֿון לאַנד.\nזי האָט אַ צענדליק דירות\nאון האָט קיין גראָשן נישט אין האַנט.\nזי וויצלט זיך :\n— פּאַריז פֿאַרטרײַבט אַ קאַנאַריי,\nזי׳ט מוזן מאַכן זיך אַ פֿאַלשן פּאַס\nאון זינגען ווי אַ סאָלאָוויי.\nאַגבֿ, זי האָט אַ נײַעם פּלאַן,\nס׳קאָן זײַן, זי׳ט אָפּפֿאָרן קיין בירעבידזשאַן.\nבליבט אַ ווײַלע פֿריידקע מיטן בריוו אין האַנט.\nאין קרומען פֿענסטער גרויט זיך אַ זומערנאַכט,\nדער סקאָרפּיאָן האָט אָנגעצונדן אַ גליִענדיקע לאַפּע.\nעס פֿאַלן ערגעץ הילכיק רעדער אויף אַ ברוק.\nאון פֿריידקע מישט אויף אויסנווייניק אַן אײַזערנע, אַ שווערע מאַפּע.\nאַ פּאַס אַן אמתער, אַ פּאָס אַ פֿאַלשער —\nאון אויסער דעם — אַ תּפֿיסה אויף אַ תּפֿיסה.\nאון גרויע הייסע אויגן גיסן זיך אַרײַן אין גרויען דרויסן.\nזיי ווילן עפּעס זיך דערמאָנען. מענטשן, אַ וועג אַ גרויסן.\nדי שטילקייט האָט זיך אויפֿגעריסן,\nאון דאָ, אויף מילע־גאַס, אין קליינער און דערשטיקנדיקער דירה\nהאָט אָנגעהויבן שווענקען זיך,\nלאַכן, כליפּען, פֿליסן\nאַ ווײַטער טײַך — די בירע.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 38 – 40\n« X. A briv », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 38-40\nXII. שמואל האָראָוויץ\nשמואל האָראָוויץ, וואָס האָט נישט קיין אַרבעט שוין אין לאַנד אינעם פֿערטן.\nאין פּוילן געשטרײַקט און געהונגערט,\nפֿאַרשיקט פֿון פּאַריז,\nגעוואָגלט פֿון האָלאַנד,\nדערנאָך אין אַנטווערפּן.\nאין יעדן לאַנד, פֿון וואַנען ער האָט נאָר אַ פּאַס,\nאָדער אַן אידענטיטע —\nלויערט די תּפֿיסה אויף אים.\nאַלץ איינס — דער פּאַוויאַק,\nצי אין גאָרטן די גרינע סאַנטע.\nשמואל האָראָוויץ קען די פֿאַרשאָטנטע ווינקלען,\nדי שווינדלטרעפּ, וואָס סקריפּען און זינגען און זאָגן :\nאָ־האָ וועט מען זינקען,\nאָ־האָ וועט עס נאָגן.\nער ווייסט דעם גערויש פֿון די נאָדלען,\nוואָס שעפּטשען און זידן\nאון יאָגן זיך נאָך נאָכן גראָשן.\nעס ווערט דאָרט דער ווינטער פֿאַרשימלט,\nדער פֿרילינג פֿאַרלאָשן.\nדי ווירטינס אין אַלטע אין זײַדענע קליידלעך,\nוואָס רעדן אַ ליטווישן ייִדיש מיט פֿראַנצייזישע ווערטלעך.\nהאָבן אײַנגעקויפֿט פּרצן, אַשן,\nאון אויסגעשטעלט זיי אונטער גלאָז,\nאין באַגילדעטע שעכטלעך.\nשמואל האָראָוויץ קען זיי די פֿינגער די קאַרגע,\nוואָס ציילן אויס שׂכירות באַזאַכט און פּאַמעלעך,\nגלײַך זיי וואָלטן געדוכנט צו עפּעס אַ קמצן אַ גאָט –\nקומט ער פֿאַר נאַכט אין לאָקאַלן,\nצוזאַמען מיט שטריקער פּליסירער און קאַרבער.\nצײַטונגען רוישן אין טרוקענע פֿינגער,\nווײַס און געגאַרט\nפֿלאַטערט דער חלום פֿון איין טאָג אַרבעט.\nקען ער דעם טרויער פֿון הונגער,\nדעם ריטם פֿון מאַרשן,\nפֿון באַיאָנעטן דעם שטאָלענעם שטראַל.\nער קען די ווערטער\nאון קען דעם ניגון פֿון אינטערנאַציאָנאַל.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 46 – 47\n« XII. Shmuel Horovits », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 46-47\nXIII. די גרויע מאַרנאַרקע\nעס שטראָמען, עס בליצן בולוואַרן,\nעס שרײַען די פּליטן,\nדי ראַדיאָ־מײַלער צעוואַרפֿן, צעשיטן,\nדעם פֿרילינג פֿון פֿידלען,\nדעם האַרבסט פֿון וויאָלן,\nדעם זומער פֿון גלעקלעך און לײַכטע טאַמבורן.\nעס שימערן זײַדענע זאָקן\nעס טאַנצן די קנײַפּעס.\nעס שיטן אָפּצאַסן אַ האַסטיקן האָגל.\nשמואל האָראָוויץ גייט דאָ פֿאַרבײַ—\nס׳גייט פֿאַרבײַ דאָ אַ גרויע מאַרנאַרקע\nאין בײַנאַכטיקן וואָגל.\nעס שטשירען די גלעזערנע ווענט פֿון וויטרינעס,\nאון מיט ברויט,\nאון מיט האָניק.\nעס בלײַבט שטיין דאָ אַ ווײַלע די גרויע מאַרנאַרקע,\nאַ צווייטע אַ גרויע,\nאַ דריטע — — —\nזיי קענען די קעלט פֿון פֿאַרטאָגן,\nאון פֿון דינער מאַרנאַרקע דעם ציטער,\nאון דעם גלאַנץ פֿון די שויבן וואָס האָבן פֿאַרריגלט –\nאון דעם וואַרעם,\nאון איבערגעלאָזן דעם דרויסן די קעלט און געוויטער.\nוואָס טראַכט זי די גרויע מאַרנאַרקע,\nאַנטקעגן די טעפּלעך פֿון האָניק ?\nמיט בלייכקייט פֿון אויגן,\nוואָס טראַכט זי ?\nמיט שאַרפֿקייט פֿון קינען,\nמיט ביינערדיקייט פֿון די הענט ?\nזי טראַכט —\nאפֿשר טראַכט זי — ווי דין זענען\nאַ קאַלטער בלויט דער הימל.\nדי גרויע מאַרנאַרקע גייט זוכן אין ערגעץ\nאַ בעטל אַ פֿרעמדס\nאויף כאַפּן אַ דרימל.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 48 – 49\n« XIII. Di groye marnarke », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 48-49\nXIV. פּאַריזער הינטערגעסלעך\nאָט ליגט פּאַריז.\nעס יאָגט אַרײַן דער טאָג, ווי אַ געוויטער,\nאון גיט אַ ווויע איבער פּאַרקן,\nאון איבער קלינגענדיקן ניקל פֿון קאַפֿעיען.\nאון שמאָלע געסלעך, מיט אויסגעשטרעקטע העלדזער,\nהייבן אָן באַהאַלטן זיך,\nזיך איינס אין אַנדערן פֿאַרוויקלען און פֿאַרדרייען.\nאון הויכע קלויסטערס שאָטענען\nאין טאָגעדיקן ברען.\nפֿון אונטן גרויע הענדלערקעס,\n— אַלטע אומעטיקע קראָען —\nהערן אײַן זיך, קאָנען נישט דערהערן,\nדי ווײַטע מוזיקע פֿון סען.\nדי שמאָלע געסלעך האָבן זיך פֿאַרדרייט, פֿאַרוויקלט,\nפֿאַרבאַהאַלטן אַ זײַטיקן פֿאַבריקל פֿון טריקאָטאַזש.\nאון סקריפּענדיקע שטיגן,\nאון עמיגראַנטישן באַגאַזש.\nדי גאַס פֿון שמואל האָראָוויץ,\nפֿון זײַן האָטעל,\nפֿון גרויען מאַנטל און פֿון אויסגעריבענעם קאַשקעט.\nדאָרט שפּילט פֿאַר נאַכט אַ הייזעריקער פּאַטעפֿאָן,\nאַן אויסגעריבן לידל פֿון דער אַלטער מיסטאַנגעט.\nדער זומערדיקער טאָג איז דאָ פֿאַרשאָטנט,\nדער זומערדיקער אויפֿדערנאַכט – איז פֿיבערדיקע זאָרג.\nצוויי טעג איז דער האָטעל נאָך אַ באַצאָלטער,\nצען פֿראַנק באַקומען נאָך אויף באָרג.\nדער זומערדיקער טאָג איז דאָ פֿאַרשאָטנט.\nדער הימל בלויע לאַטעס, ווײַסע בלויזן,\nדער רעגן־מאַנטל אויף די אַקסלען,\nפֿאַרשטעלט די אויסגעריבענע, פֿאַרצירעוועטע הויזן.\nאין ראָג פֿאַרקריכט דאָס געסל אין אַ שמאָלן, טונקעלן אימפּאַס.\nדאָרט זשומעט, ווי אַ פֿליג, דאָס טריקאָטאַזש־פֿאַבריקל,\nווו עס אַרבעטן די אויסלענדער,\nוואָס האָבן נישט קיין פּאַס.\nעס זשומעט אויס אַ גרינע האָפֿענונג\nפֿון בליצנדיקע נאָדלען און קופּערשטיק פֿון פֿינעף פֿראַנק,\nעס זשומעט אויס אַ שטײַגל אין האָטעל,\nאון נאָך :\nדי באַנק אין סקווערל,\nדי אַרבעטסלאָזע באַנק.\nפּאַריז האָט דאָ פֿאַרגעסן אָנצינדן בײַ נאַכט,\nדי זוניקע, די גרויסע פֿײַערן,\nאין ווינקל פֿון דעם שמאָלן, טונקעלן אימפּאַס,\nדאָס פֿלעמל פֿון אַ שיקלדיקן מאָגערן לאַמטערן\nהאָבן אַרומגעכאַפּט —\nדי דראָענדיקע שאָטנס פֿון דער גאַס.\nפֿון אויבן נאָר ט׳דאָ אָנגעצונדן זיך אַ שטיקל רויטקייט אויפֿן הימל,\nהינטערן געסל האָט אַ קינאָ אויסגעשטראַלט רעקלאַמעס\nאין דער אָוונטיקער שעה.\nאון אויסלענדער אין גרויע רעגן־מאַנטלען\nגייען זען אַן אַלטן פֿילם פֿון שאַרלאָ.\nאין סקווערל אויף דער באַנק,\n(בשכנות זיצנדיק נעבן אַן אַלטן שוואַרצאויגיקן קאַליף)\nהאָט שמואל האָראָוויץ געשריבן פֿריידקען אין אַ בריוו :\n— פֿריידקע, אַ שטיקל בשׂורה.\nס׳וועט איצטער גרינגער זײַן.\nס׳האָט אים אַ חבֿר זײַנער, איינער ווינאָגורע,\nאַרבעט צוגעשאַרט — אויף אַ חדשים נײַן.\nאון אפֿשר מער.\nזי׳ט נעמען רייזעלען\nאון קומען אין פּאַריז, אַהער — — —\nדי בריוו אירע די לעצטע האָט ער אין גאַנצן נישט געזען.\n(ער איז דערפֿון פֿאַר צער געוועזן קראַנק)\nמען האָט זיי אין האָטעל פֿאַרהאַלטן,\nווײַל ער איז שולדיק דאָרט געבליבן אַכט און צוואַנציק פֿראַנק.\nאיצט וועט ער אַרבעטן אין אַ פֿאַבריקל פֿון טריקאָטאַזש,\nאון זאָל זי, פֿריידקע, דאָרט פֿאַרפֿונדעווען פֿאַר רייזעלען אַ נאַש.\nאון פֿריידקע זוכט עפּעס מיט הייסע אויגן.\nדער קויש. און פּיניעלע דער מאַרימאָנטער,\nדי דאַמעלעך — — — דער גאַנצער, גאַנצער פּלאָנטער — — —\nגענוג. גענוג. זי איז דערמיט שוין זאַט,\nזי׳ט גיין צוריק צו די פּעדאַלן.\nצוריק צו דער מאַשין און צום וואַרשטאַט.\nעס זוכן עפּעס פֿריידקעס גרויע אויגן.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 50 – 53\n« XIV. Parizer hintergeslekh », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 50-53\nXV. אויף ראַנדע־וווּ מיט קאָמונאַרן\nדי טויטע ליגן שווער.\nעס שווײַגט דער פּער־לאַשעז.\nדי מאַרמאָרנע אַלייען שמעקן מיט ווײַרייך\nאון מיט בעז.\nדי טויטע ליגן פֿרום.\nאונטער אַ וואַזע שמייכלט מאָליער.\nבשכנות מיטט אַ גלח,\nמיט אַ ראַנטיער\nאון אַ מעטרעסע פֿון אַ גראַנד.\nנאָר ס׳וואַכט די וואַנט.\nזי וואַרט. זי היט.\nמ׳עט קומען אָפּגעבן אַ גריס,\nמיט האַרטע טריט.\nאין גרוי, אין שטויב, אין נויט,\nקומט דאָ פּאַריז,\nמיט טריט, מיט האַרטע טריט,\nאָפּגעבן אַ גריס.\nעס וואַכט די וואַנט.\nדי רויטע בלעטער קרענץ\nמאָנען טונקעלע און שטרענגע.\nדי גרויע ציגל אָנגעכמורעטע געדענקען — — —\nברעכן זיך טריט.\nעס גייט סען־קלו,\nעס גייט בעלוויל,\nעס גייט די פֿרויען־אָפּטיילונג פֿון רעפּובליק.\nאַ רויטע שלאַנג ט׳אַרויפֿגעוואָרפֿן אין דער הייך וויל־זשויִף.\nעס גייט סען־דני,\nאון דער קאַרטיע לאַטען מיט יוגנטלעכן ״וויוו״.\nאין טויטער פֿרומקייט שרעקט זיך פּער־לאַשעז.\nאין ווײַסער בלאַסקייט כוואַליען זיך בולוואַרן.\nאַזוי פֿיל טריט,\nאויף ראַנדע־וווּ מיט קאָמונאַרן.\nעס שוימען זיך די ווײַסע פֿערד,\nאון ווײַסע גומע־שטעקעלעך אין הענט.\nדי דינע פֿיס פֿאַרקלעמט.\nאַ גרויער שטראָם.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 54 – 56\n« XV. Oyf rande-vu mit komunarn », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 54-56\nXVI. די האַרטע נאָנטע וואָר\nפֿריידקע האָט אויפֿן טיש אַ בריוו געפֿונען.\nמיט אותיות צעוואָרפֿענע געשריבן דער אַדרעס.\nפּאַריז. אַ פֿרעמדער כּתבֿ. נישט שמואלס.\nדאָס האַרץ ט׳געטאָן אַ זעץ.\nשיינדל קאַנאַריי ט׳געשריבן קורץ\nזײַ נישט אומרויִק פֿון שמואלן. ער איז געזונט.\nמ׳האָט אים פֿאַרהאַלטן בײַם פּער־לאַ־שעז.;\nער איז אַרויסגעשיקט. איז אין אַנטווערפּן איצט מסתּמא.\nזײַ רויִק, פֿריידקע, און די פּעדאַלן נישט פֿאַרגעס״.\nדער וויסער בריוו, די אותיות צעוואָרפֿן,\nט׳געשריִען, ווי אַ הילכיקער אַפֿיש.\nפֿריידקעס ייִנגלערישער קאָפּ איז שווער געוואָרן.\nאיז צוגעפֿאַלן צו אַ ראָג פֿון טיש.\nשלאָגן אָפּ אין מוח האַסטיק, הייס, מיט אַ גערויש.\nווידער פּיניעלע דער מאַרימאָנטער, די גאָלדקאָרנאָווע און דער קויש.\nווערטער יאָגן. דער פֿרעמדער פּער־לאַ־שעז קלינגט הילכיק, קלאָר.\nאון שווער שטייט אויף אין גרוי, אין שטויב און נויט —\nדער מאָרגעדיקער זעקס פֿאַר טאָג.\nדער קויש. די נאָנטע האַרטע וואָר.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, פֿריידקע, וואַרשע, ליטעראַרישע בלעטער, 1936 [צווייטע אויפֿלאַגע, 1טע אויפֿלאַגע : 1935], זז׳ 57 – 58\n« XVI. Di nonte harte vor », in Kadye Molodovski, Freydke, Varsovie, Literarishe bleter, 1936 [2e éd., 1ère éd. : 1935], pp. 57-58\nפּאַריז — יוני, 1935\nדער טאָג איז קלאָר.\nמיידלעך גייען ווײַסע שיך. ס׳פֿלאַטערט שיפֿאָן.\nעס שרײַט אַ מיקראָפֿאָן.\nפֿלינקע יונגע פֿיס\nלויפֿן מיט די טרעפּ אַראָפּ.\nעס סאַפּעט די מעטראָ.\nוואַגאָן נאָך וואַגאָן.\nדי פֿאָרשטעט פֿאָרן — אַ קלינגענדיקער טײַך\nצו וויקטאָר הוגאָ —\nאון אַ פּראָפֿעסאָר,\nנעבן אַן אַלטער קאַטעדראַל,\nרעדט מיט גאַל :\nגעווען אַ גוטער הומאַניסט הוגאָ.\n(שטייט אין מײַן ביכערשאַנק פֿון אויבן אָן)\nרוט אין פּאַנטעאָן.\nאַ צירונג פֿאַר דער געשיכטע.\n„פּור נאָטר היסטואַר״.\nאַזוי האָב איך געגלייבט,\nדער אַלטער נאַר.\n„און איצט ? וואָס טוט דאָ דער המון ?\nדי פֿאָרשטעט אַלע ?\nגרויס און קליין ?״\nצום שטילן פּאַנטעאָן,\nפֿון לאַנג שוין אַ פֿאַרשטויבטן,\n(אײַנגעדרימלט, ווייך און רײַך)\nאַ קלינגענדיקער טײַך.\nבײַם פּראָפֿעסאָר גלאַנצן די ברילן און די שיך :\n„אַזאַ אָ איז ער גאָר, הוגאָ ?״\nאון בײַם פּראָפֿעסאָר אונטערן ראָזן פּליך\nהאָט די געשיכטע שנעל געמישט די קאָרטן.\nאון מיט באַדויער ער באַשליסט :\n„אַ שאָד —\nגעווען הוגאָ אַ גוטער הומאַניסט״.\nדי צײַטונגס־ייִנגלעך לויפֿן שנעל און שרײַען הויך.\nפֿון ערגעץ האָט מען בלעטלעך אויסגעשאָטן :\n„דער פֿאָלקסמאַרש צו וויקטאָר הוגאָ\nהערט דער אַלטיטשקער פּראָפֿעסאָר :\nזײַן שווערער ביכערשאַנק.\nפֿון טאָוולען גאָלדענע שרײַען הייסע, בלוטיקע באַלאַדן :\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, אין לאַנד פֿון מײַן געביין, שיקאַגע, ל. מ. שטיין, 1937, זז׳ 38 – 39. די פֿאַרלעצטע סטראָפֿע לויטן נוסח פֿון די ליטעראַרישע בלעטער, דעם 7טן פֿעברואַר 1936, ז׳ 92.\n« Pariz — yuni, 1935« , in Kadye Molodovski, In land fun mayn gebeyn, Chicago, L. M. Shteyn, 1937, pp. 38-39. L’avant-dernière strophe selon la version dans Literarishe bleter, 7.02.1936, p. 92.\nפֿאָלקספֿראָנט אין פּאַריז\nס׳האָט אַ בלענד געטאָן די זון.\nאון גרויסער שריפֿט אין צײַטונג האָט כוואַליעס צעוויגט :\nאין פֿראַנקרײַך דער פֿאָלקספֿראָנט האָט געזיגט !\n(כ׳האָב ליב אין אַן אָרקעסטער די וואָכעדיקע שווערקייט פֿון באַנדורע.\nכ׳האָב ליב אין הימל דאָס רעגנדיקע כמורען.\nכ׳האָב ליב אין ליד די פּראָזאַיִשע שורה).\nאון ס׳האָט מײַן פֿוס דערפֿילט אַ פֿרײַען גאַנג\n(אין צענטן לאַנד),\nווען שמאָלע גאַסן פֿון פּאַריז\nהאָבן זיך אַ צייל געטאָן אין ראַנג.\n(כ׳האָב ליב פֿון אָט דעם פֿערז דעם שלעכטן גראַם.\nכ׳בין גרייט פֿאַר אים אַוועקגעבן די בעסטע פּאָעמע.\nס׳האָט הײַנט באַפֿרײַט זיך מײַן חבֿר אַבראַם\nאון מײַן שוועגערין עמע).\nפּאַריז — דאָרט גייט דער אומלעגאַלער עמיגראַנט,\nאַ פֿאַרטאַיעטע אונטערוואַסערדיקע מינע,\nאון ס׳לעשט זיך אויס זײַן האַרץ און גוף\nלעם יעדער בלויער פּעלערינע.\nאון ער, דער אַנטלאָפֿענער פֿון יאַס,\nזײַן גרויער שאַליק האָט מיר די זון פֿאַרשטעלט.\nווען ער האָט יאָ און נישט געטרונקען פֿון זײַן ביר,\nאון אַנטקעגן רוישיקער און ברייטער גאַס,\nאין ווײַסן שוים פֿון גלאָז\nגעזוכט פֿאַר זיך אַ טיר.\n(איך קען דעם גאַנג.\nדי דורכפֿאַלן — באַקאַנט, און דער נצחון.\nזײַן גרויער שאַליק מיר אויך באַלאַנגט.\nאון אים באַלאַנגען מײַנע שווערע יאָכן).\nס׳איז הײַנט זײַן פֿרייד.\nער׳ט הײַנט זײַן גרויען שאַליק פֿון האַלדז אַראָפּגעפֿליקט,\nווען ענגע גאַסן פֿון בעלוויל\nהאָבן אַ צייל געטאָן אַ זיג.\nפּאַריז — איז אייפֿל־טורעם.\nפּאַריז — איז ציטראָען.\nפּאַריז איז שפּיגלדיקע רי־דע־מאָנט.\nפּאַריז איז הײַנט — פֿאָלקספֿראָנט.\nאין : קאַדיע מאָלאָדאָווסקי, אין לאַנד פֿון מײַן געביין, שיקאַגע, ל. מ. שטיין, 1937, זז׳ 40 – 41\n« Folksfront in Pariz », in Kadye Molodovski, In land fun mayn gebeyn, Chicago, L. M. Shteyn, 1937, pp. 40-41\nאין שװערן צער פֿאַרזונקען — איך זע דיך איצט, פּאַריז\nדו האָסט װי טױזנט בינשטאָקן גערױשט,\nפֿון פֿרי פֿאַר טאָג ביז שפּעטסטן שפּעט,\nמיט קלאַנג, מיט ליד, מיט מי,\nמיט שטימעס פֿון מיליאָנען מענטשן\nאין אַלע שפּראַכן פֿון דער װעלט,\nמיט שׂכל פון ליבשאַפֿט,\nמיט שטאָלץ פֿון פֿרײַ זײַן.\nמיט לײַכטן װײַן, מיט קלוגן װאָרט און שמײכל,\nמיט גוטן האַרץ און פֿרײַנדשאַפֿט,\nמיט ברודערשאַפֿט און גלײַכהײט. —\nפֿאַר קעמפֿער פֿון די פֿרעמדע לענדער\nביסט מוטערלאַנד געװאָרן,\nגעגעבן זײ אַ דאַך און שטילקײט.\nאַזאַ איך זע דיך איצט, פּאַריז —\nמיט אױגן פֿון מײַן פֿריִער יוגנט.\nאיך האָב בײַ קװאַלן פֿון דײַן װיסן\nמײַן דורשט געשטילט.\nאיך פֿיל נאָך איצט דײַן הײסן אָטעם ;\nאיך זע דײַן טיפֿן הימל,\nדי פֿײַערן פֿון דײַנע אײַזן־גיסערײַען ;\nאיך הער דעם זשום פון דײַנע פֿאַבריקן —\nפון שפּינרעדער און װעבשטולן,\nװאָס װעבן לײַװנטן און זײַדנס,\nגעװאַנטן און סאַטין־דע־ליאָן,\nדעם טיפֿסטן שװאַרצן סאַמעט\nאון לײַכטן דורכזיכטיקן װוּאַל\nפֿאַר די גראַציעזע פֿרױען־קערפּערס\nפֿון אַלע לענדער —\nכאָטש קנאַפּ און קאַרג געװען דער לױן איז\nפֿאַר דײַנע אַרבעטס־זין און ־טעכטער.\nאיך זע די יונגע טרױמער פֿון מאַנסאַרדעס.\nזײ האָבן דיך באַזונגען,\nגעמעלן דיר געשענקט,\nאון זײער ליבשאַפֿט אױסגעפֿורעמט —\nאין װאָרט, אין פֿאַרב, אין שטײן.\nפֿרײַהײט, ברידערלעכקײט, גלײַכהײט —\nדאָס האָסטו מיטן בלוט פֿון דײַנע זין און טעכטער\nאױף דײַן פֿאָן פֿאַרשריבן\nאון פֿאַר דער גאַנצער װעלט מיט שטאָלץ געטראָגן.\nגעלױכטן האָבן אָט די װערטער —\nדרײַ דימענטן אין אונדזער נאַכט.\nפֿאַראײנזאַמט ביסטו איצטער צװישן שטעט,\nפֿאַרשעמט דײַן קאָפּ דער שטאָלצער.\nפֿון דײַנע שפּיצן װײעט איצט\nדי סװאַסטיקע פֿאַרשאָלטענע,\nדער צײכן פֿון פֿאַרקנעכטונג און פֿון טרױער.\nדער שׂונא האָט אים צוגעטשעפּעט\nצו דײַן האַלדז, דעם ניט־דערשאָכטענעם —\nדער טראָט פֿון שׂונאס שטיװל\nאױף דײַנע גאַסן, פּאַריז,\nגײט דורך אונדזער אָטעם, אונדזער האַרץ.\nאין רױכן פֿון דײַן חורבן\nאונדזער קול זיך שטיקט.\nאין אַנגסט דערהײבן מיר דעם בליק,\nמיר זאַמלען אױף דעם לעצטן גלױבן\nאון דאָס געהער מיר שפּיזן אָן —\nצום אָנקום פֿון באַפֿרײַער.\nדער שׂונא האָט דיך ניט פֿאַרברענט,\nכימערעס פֿון נאָטרדאַם\nאיצט שפּאַצירן אין מיטן טאָגליכט\nאױף דײַנע טראָטואַרן.\nזײ שמײכלען װיסט, זײ לאַכן\nאין פּנים פֿון דײַנע קינדער,\nװאָס זײַנען, אונטערדריקטע,\nאונטערטעניק ניט געװאָרן.\nביסט איצט אַלײן װי קװאַזימאָדאָ,\nאון שװער איז פֿאַר דער גאַנצער װעלט,\nװאָס קאָן אָן פֿרײַהײט גאָרניט לעבן —\nדער שװערער האָרב,\nדער יאָך אױף דײַנע אַקסלען.\nװען ביסט צו שאַנד און שפּאָט געװאָרן,\nפֿאַרמאָגסטו דאָך אַ בױם, אַ שטיקל שאָטן,\nאַ פֿליסטער פֿון אַ נאַכט —\nדי גוטסקײט פֿון דײַן ערד —\nדי ברידער־שװעסטער מײַנע צו פֿאַרהילן,\nאַ ביסל שלאָף זײ געבן,\nאון כּוחות נײַע צום פֿרימאָרגן\nפֿון טאָג דעם שװאַרצן,\nװי דאָס געװיסן פֿון דעם שׂונא דײַנעם,\nאון פֿון מײַנעם —\nװוּ איז דער אָנזאָגער פֿון טרײסט,\nאַז קומען װעט דער טאָג פֿון פֿאָלק דערװאַכטן,\nאַז קומען װעט דער טאָג פֿון צאָרן ?\nװוּ זענען די גערעכטע, די באַפֿרײַער ?\nדי שװעסטער שפּאַניע קוקט דיר אין די אױגן.\nפֿון פּױלן און פֿון טשעכיע\nדערשטיקטע שטימעס רײַסן זיך צו דײַנע אױערן :\nשטײ אױף !\nאון הערשל גרינשפּאַנס קול\nזאָגט אָן דער װעלט :\nעס גײט די גבֿורה פֿון זײַן פֿאָלק,\nפֿון אונטער חורבן װאַקסט דער האַס —\nאון קומען װעט דער מאָנער !\nפֿון שטעט, פֿאַרװיסטע אינעם פֿײַער,\nאיך הער שױן זײַנע טריט,\nװעט אױפֿשטײן אונדזער אַלעמענעס באַפֿרײַער.\nאין : ראָזאַ נעוואַדאָווסקאַ, לידער מײַנע, תּל־אַבֿיבֿ, י. ל. פּרץ, 1974, זז׳ 143 – 147\n« Tsu Pariz », in Roza Nevadovska, Lider mayne, Tel Aviv, Y. L. Perets, 1974, pp. 143-147\nליד צו מאַדריד\nפּאַריז, דו רײצנדיקע װעלטפֿרױ,\nדו, װאָס רײַסט אַזױ אין לײַכטזין מיט —\nכ’באַטרעט דאָס ערשטע מאָל איצט דײַנע גאַסן\nאון — פֿאַרנומען בין איך מיט מאַדריד.\nמאַדריד, מאַדריד — װאָס הערט זיך אין מאַדריד איצט ?\nפֿרעג איך יעדע שעה, שױן לאַנגע טעג ;\nװי האַלטן מײַנע ברידער, װעלכע געבן\nפֿאַר דער פֿרײַהײט ס’לעבן דאָרט אַװעק ?\nס’האָט פֿינצטערניש און ליכט, זיך בײַ די טױ’רן\nפֿון מאַדריד, װי צו רעװאַנש געשטעלט,\nאון — װאָסער פּנים ס’װעט דער זיגער האָבן —\nאַזאַ פּנים װעסטו האָבן — װעלט.\nמאַדריד, מאַדריד — די שפּאַנישע באַסטיליע,\nװי אין ראָבעספּיערס און דאַנטאָנס צײַט ;\nאין רױטן קעגנשטורעם אױף די שװאַרצע —\nהילכט דער אינטערנאַציאָנאַל פֿון װײַט.\nפּאַריז — פֿאַרפֿירערישע װעלטפֿרױ,\nניט דײַן רייץ דאָ װידמע איך מײַן ליד ;\nאין גאַנג איצט איבער די בולװאַרן דײַנע —\nטראַכט איך און איך זינג פֿאַר רױט מאַדריד.\nאין : יוסף פּאַפּיערניקאָוו, געקליבענע לידער : פֿון היים, בונט, קריג און חורבן, ניו־יאָרק, איקוף, 1946, ז׳ 84\n« Lid tsu Madrid », in Yoysef Papyernikov, Geklibene lider : fun heym, bunt, krig un khurbn, New York, IKUF, 1946, p. 84\nקלאָשאַרן זענען האַרן פֿון דער נאַכט,\nדי נאַכט, די קאַרג באַלױכטענע,\nוואָס דעקט זײ צו די אָרעם־שאַנד\nאון היט זײ, מיט אַ קרענקלעך געל לאַמטערן־אױג.\nװי שאָטנס פֿון סופֿיט און װענט, געפֿאַלן —\nזעט מען די נאָך האַלבער נאַכט\nפֿון מעטראָס (פֿאַרן שליסן זיך)\nאון פֿאַרן צונעמען בײַ זײ,\nדי װאַרעמקײט פֿון אונטער דר’ערד,\nאון ס’דרעמלען אױף די מעטראָטרעפּ.\nקלאָשאַרן קען מען זען אין מיטן נאַכט\nבײַם מאָגן פֿון פּאַריז : די ריזן־האַלעס —\nראָיען זײ, װי נאַכטפֿײגל, און זוכן שפּײַז\nאױף קופּעס מיסט, און בערג צעשאָטן אָפּפֿאַל.\nאון מען קען זײ זען אױך, שלאָפֿן\nאױפֿן פֿײַכטן ברעג פֿון „סען“ —\nצופֿוסנס אַלע בריקן,\nאון צוקאָפּנס אַלע שטײנער.\nקלאָשאַרן זענען די,\nװאָס האָבן נשט קיע „װוּ אַהין“, קײן „װאָס“ און „װעמען“,\nנאָר אַ װעג, װאָס פֿירט זײ פֿון די האַלעס ביז צום „סען“ און צ’ריק.\nװאָס מעגן, װאָס מען װאַרפֿט אַרױס — זיך נעמען,\nאון אַװעקטאָגן די שפּײַז פֿון אָפּפֿאַל אונטער יעדער בריק.\nװאָס האָבן נישט קײן „הײַנט“ און זעען נישט דעם מאָרגן,\nאון דעם נעכטן זײ’רן האָבן זײ פֿאַרגעסן שױן פֿון לאַרג.\nװאָס האָבן אױפֿגעהערט צו קענען זאָרגן,\nאון געלאָזט ס’פּאַריזער לעבן גײן דעם קרומען, פֿרעכן גאַנג.\nנישט קײן בעטלער זענען זײ — די דאַכלאָזע, באַטאָרבעטע,\nוואָס שטרעקן אין דער נױט נישט אױס די האַנט :\nזײ זענען די, וואָס האָבן אין פֿאַרביטערונג,\nדאָס לעבן נאַקעט צוגענאָגלט צו דער װאַנט,\nװי יעזוסן צום קרײץ ; —\nזאָל זען די װעלט, די אָפּגעדעקטע שאַנד,\nאון שעמען זיך אױף אונדז צו קוקן,\nפֿאַר דער שולד פֿון די, אױף װעמענס קעפּ\nס’דאַרף פֿאַלן האַרב, די שטראָף\nפֿאַר אונדזער פֿאַלן אױף די מעטראָטרעפּ,\nאון פֿאַר ליגן אױסגעשפּיגענע\nבם „סענער“ ברעג, און פֿאַר די פֿיס\nפֿון צוויי און דרײַסיק בריקן פֿון פּאַריז.\nזײ זענען נישט קײן בעטלער, די קלאָשאַרן,\nנישט קיין בעטלער, נישט קײן קנעכט אױך, נײן !\nנאַר — הײמלאָזע און הונגעריקע האַרן\nאיבער זיך אַליין.\nאין : יוסף פּאַפּיערניקאָוו, געקליבענע לידער : פֿון היים, בונט, קריג און חורבן, ניו־יאָרק, איקוף, 1946, זז׳ 87 – 89\n« Klosharn », in Yoysef Papyernikov, Geklibene lider : fun heym, bunt, krig un khurbn, New York, IKUF, 1946, pp. 87-89\nאױף אַ הינטיש בית־הקברות\nװיפֿל מענטשן האָבן נישט געלאָזט נאָך זיך,\nנאָך זײער לײַב און לעבן און געבײן —\nאַפֿילו נישט קײן שטײן, אַ פּראָסטן שטײן ?\nדערפֿאַר אָבער, דערפֿאַר — פֿאַראַנען איז\n(װי כ’האָב געזען בײַ פּאַריז) :\nאַ בית־הקברות בלױז פֿאַר הינט ;\nאַ בית־הקברות מיט אַלײעס,\nװוּ עס שמעקט און בליט און גרינט\nאַרום מצבֿות מאַרמאָרנע\nמיט אױפֿשריפֿטן באַגילדט\n„מײַן רעקס“, דער אײנציקער,\nװאָס האָט פֿאַרשטאַנען מיך, געפֿילט“.\n„מײַן דזשים !\nדאָס לעבן מײַנס\nהאָב איך געטײלט מיט אים“.\n„דאָ ליגט מײַן טרײַער קלוגער פֿאָקס באַגראָרן“.\nאָדער : „גרי, נאָך דיר\nװעל איך קײן צװײטן שױן נישט האָבן . . .“\nאון װען אױפֿשריפֿטן און שבֿחים זאָגן װײניק וואָס —\nקומט צו נאָך ס’בילד פֿון הונט :\nזײַן מאָרדע הינטער גלאָז.\nאון ס’קומען אױפֿן הינטישן בית־עולם :\nאַלטע פֿרײַלנס (ווײַט נאָך „שלושים“) : —\nקומט מען גאָרנישט אױף קאַטאָװעס —\nבלומען לײגן, בלומען טױשן,\nװי מען קומט אױף קבֿר־אָבֿות . . .\nאון װיפֿל מענטשן האָבן נישט געלאָזט נאָך זיך\nקיין שטײן, קײן ברעטל נישט, נאָך זייער טױט,\nאון — ליגן הינטער אַ צעטראָטן בערגל\nערגעץ בײַ אַ פּלױט ? !\nאין : יוסף פּאַפּיערניקאָוו, געקליבענע לידער : פֿון היים, בונט, קריג און חורבן, ניו־יאָרק, איקוף, 1946, ז׳ 92 -93\n« Oyf a hintish beys-hakvores », in Yoysef Papyernikov, Geklibene lider : fun heym, bunt, krig un khurbn, New York, IKUF, 1946, p. 92-93\nמײַן אָדע צו פּאַריז\nװי שײן דו ביסט, פּאַריז,\nװי אַלט און שײן,\nאון — װי נידערטרעכטיק,\nאַזױ אָ, הײב איך אָן צו דיר מײַן אָדע,\nדיר — די שטאָט פֿון ליכט און גלאַנץ,\nאָט אַזױ אָ, הײב איך אָן\nמײַן ליד פֿאַר דיר צעװיקלען,\nװי אַ פֿאָן,\nאַ רױטע פֿאָן, װי פֿײַער —\nדײַנע גאַסן און בולװאַרן —\nאין פֿאַרבײַמאַרש פֿאַר דער „וואַנט פֿון קאָמונאַרן“,\nאון אין דורכמאַרש דורך דעם „פּלאַץ באַסטיל“\nאון פּלעצער אַנדערע, װוּ ס’ליגן פֿיל\nאין פֿרײַהײטסקאַמף געפֿאַלענע\nפֿון אַלע מיתה־גרױלן\nגילאָטינע, תּליה, שװערד און קױלן.\nאָ, פּאַריז !\nדי שטאָט פֿון קונסט און זנות,\nדי פֿרױ פֿאַר אַלע,\nאיבערהױפּט פֿאַר די, װאָס גײען נישט צו פֿוס —\nצו זען דיך אין דײַן גאַנצער נאַקעטקײט און פּראַכט,\nאױף „רי בלאָנדעל“, „מאָנמאַרט“\nאון פּלעצער אַנדערע פֿון זעלבן סאָרט,\nנישט דורכצולאָזן אױך דעם רײַכסטן „פּלאַץ קאָנקאָרד“\nװוּ ס’װערט דער צײַטפֿאַרטרײַב פֿון „לעצטן װאָרט“ —\nסעװרירט אין קלובן און אין קאַבאַרעטן,\nװוּ מען טרעפֿט דאָס בעסערע, די אױבערשטע :\nגנבֿים, פֿרױען־הענדלער און . . . פּאָעטן.\nדי שטאָט פֿון רייץ און „ליבע“ !\nאױכעט דיר — מײַן גאַליק ליד פֿון האַס,\nפֿאַר דײַנע מאַסן הונגעריקע, דאַכלאָזע אין גאַס,\nאױף טרעפּ, אױף פֿינצטערע און שװעלן,\nװען נישט װײַט פֿון זײ, אַ שפּאַן דערנעבן —\nברעכט מען אױס פֿון איבערזעט, דאָס לעבן.\nאָ, פּאַריז, װי שיין דו ביסט,\nװי אַלט און שיין,\nאין : יוסף פּאַפּיערניקאָוו, געקליבענע לידער : פֿון היים, בונט, קריג און חורבן, ניו־יאָרק, איקוף, 1946, זז׳ 94 -95\n« Mayn ode tsu Pariz », in Yoysef Papyernikov, Geklibene lider : fun heym, bunt, krig un khurbn, New York, IKUF, 1946, pp. 94-95\nפֿון גאָר דער װעלט\nפֿון גאָר דער װעלט, צו גאָר דער װעלט —\nאַ טרױעריקן ברידערגרוס,\nפֿון גרענעצן, געשװאַרצט צו פֿוס,\nמיט שיפֿן און מיט באַנען.\nכ’האָב זײ איצט באַגעגנט אין פּאַריז דאָ —\nנישט צו פֿרעגן זײ פֿון װאַנען —\nאױפֿן „פּלעצל“, „רעפּובליק“, „בעלװיל“ —\nגעקומענע געפֿינען דאָ אַזיל.\nאון טרױעריק איז מיר פֿון זיי געװאָרן —\nכאָטש כ׳בין איינע ראויך פֿון זיי :\nאַ וואַנדער־פֿויגל, וועלכער קלאָגט שוין יאָרן\nאויף זײַן היימלאַנד־וויי ; —\nאיז טרויעריק געוואָרן מיר פֿון זיי\nװען כ׳האָב זיך אין פּאַריז מיט זײ געטראָפֿן,\nװי אַ נישׂרף מיט נישׂרפֿים\nפֿון נישט אײן מדינה,\nװוּ ס’האָט פֿינצטערניש, מיט פֿײַערן פֿון שׂינאה\nזײ געטריבן „שװאַרצן“ גרענעצן\nמיט שיפֿן, באַנען און צו פֿוס\nאון — אָפּגעבן פֿון זיך, דער װעלט\nאַ טרױעריקן גרוס.\nאין : יוסף פּאַפּיערניקאָוו, געקליבענע לידער : פֿון היים, בונט, קריג און חורבן, ניו־יאָרק, איקוף, 1946, ז׳ 142\n« Fun gor der velt », in Yoysef Papyernikov, Geklibene lider : fun heym, bunt, krig un khurbn, New York, IKUF, 1946, p. 142\nווידער אין פּאַריז\nכ’בין װידער אין פּאַריז. פּאַריז איז אַלץ נאָך שײן,\nאיז אַלץ, נאָך אַלץ די װעלטפֿרױ מיט איר שאַרם און חן,\nאיז אַלץ נאָך פֿול מיט לוסט און גלוסט, מיט עלעגאַנץ,\nנאָר עפּעס איז אָראָפּ פֿון איר, אַראָפּ דער גלאַנץ\nאון, איז װי נאָך אַ שװערער איבערלעבונג — מאַט\nפֿון היטלער־יאָרן און — פֿון אײגענעם פֿאַרראַט\nפֿון אומװירדיקע זין פֿון פֿאָלק, װאָס האָבן ס’לאַנד\nפֿון ראָבעספּיער, דאַנטאָן, מאַראַט — באַדעקט מיט שאַנד\nאין : יוסף פּאַפּיערניקאָוו, אין ווײַסן עלטער : לידער, תּל־אַבֿיבֿ, י. ל. פּרץ, 1976, ז׳ 64\n« Vider in Pariz », in Yoysef Papyernikov, In vaysn elter : lider, Tel Aviv, Y. L. Perets, 1976, p. 64\nאין דער שטאָט פֿון אַלע מוזעס\nאין פּאַריז, די שטאָט פֿון אַלע מוזעס\nאון פֿון אַלע שײנקײטן —\nפאַרלױרן האָב איך זי,\nדי מוזע מײַנע,\nזי פֿאַרלױרן אינעם ים געמײנקײטן,\nװאָס פּאַריז, די שטאָט פֿון אַלע שײנקײטן,\nקאָן זײַן, אַז כ’האָב פֿאַרלױרן זי\nאין יענע זינד־קװאַרטאַלן\nװוּ דאָס לעבן איז אַ זומפּ,\nאון מענטש — געפֿאַלן ;\nװוּ בײַ נאַכט, פֿון שאָטנליכט אַרױס —\nבאַװעגן זיך פֿאַר יעדן הױז,\nװעמענס אױגן ס’רופֿן און פֿאַרבעטן\nאױף „אַ ביסל ליבע“ (װי זײ זאָגן)\nאון — פֿאַרשװינדן פֿון די געסעלעך און ראָגן —\nװען עס גענעצט שױן דאָס טאָגן.\nאפֿשר האָב איך זי פֿאַרלױרן צװישן יענע\nװעמען ס’רינט פֿון מױל די סלינע,\nװען זײ זעען װעמען עסן ;\nיענע װאָס זײ נערן זיך מיט שׂינאה\nצום אַרום, װאָס האָט אין זאַטקײט זײ פֿאַרגעסן\nאון אין װױלטאָג זײ פֿאַרזען\nאין זײער עלנט, פּײַן און װײ —\nאַפֿילו אין דער קריסטמעס־װאָך פֿון גוטס :\n„לאַ סמען דע לאַ באָן טעי“*.-\nקאָן זײַן, אַז כ’װעל זי פֿריִער אָדער שפּעטער\nװוּ געפֿינען, אין דער שטאָט פֿון אַלע שײנקײטן,\nדי שטאָט פֿון ליכט,\nדי שטאָט פֿון אַלע מוזעס\nאון, פֿון אַלע שענדלעכע געמײנקײטן.\n*) די װאָך פֿון טוען גוטס.\nאין : יוסף פּאַפּיערניקאָוו, אין ווײַסן עלטער : לידער, תּל־אַבֿיבֿ, י. ל. פּרץ, 1976, זז׳ 65 – 66\n« In der shtot fun ale muzes », in Yoysef Papyernikov, In vaysn elter : lider, Tel Aviv, Y. L. Perets, 1976, pp. 65-66\n„נאָטרעדאַם דע פּאַרי »\nעס איז צװישן מינחה און מעריבֿ,\nפּאַריז פֿלעכט אַרײַן זיך אין שטערן ;\nדער צװעלפֿטער יאָרהונדערט אױף מױערן\nטוט זיך מיט שאָטנס איצט מערן.\nעס זאַלבן זיך שטײנערנע הײליקע מענער,\nמשה רבינו מיט צװײ טונקעלע לוחות ;\nדער צװעלפֿטער יאָרהונדערט אױף מױערן,\nשאָטנס פֿאַרזונקענע שאַרן זיך אין טױערן.\nאין דער קירכע ברענען שױן ליכטער,\nדי קאָלירטע פֿענצטער־װיטראַזשן זײ גליִען ;\nעס דאַװנען די פֿאַרבן צעשפּילטע\nאַ שטײנערנער מלאך טוט קניִען.\nאַלץ טוט זיך דאָ טובֿלען אין פֿאַרבן,\nצום טױזנטסטן מאָל זיך צעשטאַרבן ;\nצום טױזנטסטן מאָל זיך אױפֿלעבן,\nאַ גאַמע פֿון ליכט צאַפּלט אין שװעבן.\nפֿון דרױסן אַ װאַנט מיט מלאכים\nדוד המלך זיצט מיט דער פֿידל ;\nאיך װײס נישט װעמען צו געבן די שבֿחים,\nאפֿשר דעם שטײנערנעם דוד, דעם ייִדל ?\nאפֿשר דעם, װאָס האָט געהאַמערט דאָס װוּנדער,\nדי שעפּסלעך, די אײַזנשמידערנע רינדער ;\nאפֿשר דעם מײַסטער פֿון עכטער יצירה\nאָדער גאָר יענער צײַט, מיט איר גדלות און שירה.\nאָט גײט ער אַראָפּ, דוד המלך פֿון װאַנט,\nגיט שלום־עליכם, מיר אומבאַקאַנט ;\n— אין ירושלים דײַן טורעם, רב דוד,\nשטײט דאָרט און װאַרט לכּבֿוד דײַן כּבֿוד.\nעס צאַנקען די ליכטער, דער צװעלפֿטער יאָרהונדערט װערט שענער ;\nעס פּרעפּלען אַ תּפֿילה די שטײנערנע מענער.\nאון דער װאָס צעשלײַדערט די קופּערנע גלאָקן\nקוקט פֿון דער הײך, אַ מידער דערשראָקן.\nפּאַריז פֿלעכט אַרײַן זיך אין שטערן,\nאין : ריקודה פּאָטאַש, לידער, תּל־אָבֿיבֿ, ייִדישער ליטעראַטן־ און זשורנאַליסטן־פֿאַראיין אין ישׂראל, 1967, זז׳ 275 – 276\n« NotreDame de Pari », in Rikude Potash, Lider, Tel Aviv, Yidisher literatn- un zhurnalistn-fareyn, 1967, pp. 275-276\nאַזױ פֿיל יאָרן װי איך האָב דיך אין מײַן האַרץ געטראָגן,\nאַ העל צעלױכטענע דו האָסט אין מיר פֿון קינדווײַז אָן געשטראַלט,\nגערײצט מיט װוּנדער־העלדן, אױפֿשטאַנדן, געראַנגלען,\nאין יעדן שײַנגײַסט, מײַסטער, דיכטער, כ׳האָב געזען דײַן צױבערפֿול געשטאַלט.\nאיך האָב געטרונקען טיף פֿון דײַנע ברונעמער די אַלטע :\n„מיסטעריעס פֿון פּאַריז“ געשראָקן דעמאָלט און גערײצט :\nאיך האָב געליטן און געיובלט מיט זאָלאַס, הוגאָס און באַלזאַקס געשטאַלטן,\nמיט זשול ווערן אונטערן ים און איבער װעלט גערײַזט.\nדײַן „מאָנפּאַרנאַס“, „מאָנמאַרטר“ — די שרײַבער, מאָלער, דענקער —\nאָ, קינסטלער מײַנע, זוכער מײַנע, שעפֿער אין פֿאַנטאַזיע־פֿלי !\nמיך האָט צו אײַך געצױגן, כ׳האָב נאָך אײַך געבענקט אַלץ\nאין רעש פֿון יאָרן רײַפֿע, רײַך אין שאָטן, ליכט.\nאין שטורעם פֿון פֿאַרװיסטונג, אין מבול פֿון מלחמה,\nאיך האָב געפֿילט דײַן בראָך, דײַן װײטיק און דײַן שאַנד.\nװען אונטער נאַצי־שטיוול דו האָסט געגרײט נקמה,\nהאָב איך פֿון װײַט געאָטעמט מיט דײַן װידערשטאַנד.\nצי קאָן מען צײלן טעג, צי קאָן מען מעסטן יאָרן ?\nװי װײַט איז טױזנט מײַל, װי נאָענט — צענדליק שפּאַן ?\nעס װערט אַ מאָל אַ טאָג אַזאַ, אַ בליציקער געבאָרן,\nװאָס טראָגט דיך אױף די פֿליגל צו אַ שטאָט, אַ לאַנד.\nאיך בין צו דיר געקומען מיט ציטער אין מײַן האַרצן :\nצי װעט די װאָר פֿאַרטונקלען דאָס אָפּבילד פֿון אַ טרױם ?\nצי װעסטו מיך אַנטױשן, דײַן שײַן אין מיר פֿאַרשװאַרצן,\nמיך לאָזן קאַלט געפּלעפֿט, װי קאַטעדראַל אין רוים ?\nפּאַלאַצן און פֿאָנטאַנען מיך האָבן ניט דערשטױנט דאָ,\nאון קונסטווערק כ׳האָב געזען אין יעדן שטאָטישן מוזײ.\nאיך האָב געזוכט דײַן מענטש אין גאַס און ענגער װױנונג,\nאיך האָב געזוכט דײַן האַרץ אין טונקעלער אַליי.\nאון אין אַ טאָג אַ גרױען, אין רעגנדיקן דרױסן,\nאיך האָב דערזען אַ פֿרױ מיט בלומען אין דער האַנט.\nאױפֿן געטאָ־דענקמאָל האָבן זיך צעבליט בלוט רױטע רױזן —\nאין „פּער לאַשעז“, ניט װײַט פֿון קאָמונאַרן־װאַנט.\nאין : חנה סאַפֿראַן, ליכטיקע שטראָמען : לידער און פּאָעמעס, ניו־יאָרק, איקוף, 1960, זז׳ 145 – 146\n« Pariz », in Khane Safran, Likhtike shtromen : lider un poemes, New York, IKUF, 1960, pp. 145-146\nאין ערגעץ נישט, װי דאָ אין רױשיקן פּאַריז\nאין אַלע נעכט פֿון זנות און שיכּורן קאַפּריז…\nאין ערגעץ נישט װי דאָ איז טײַער מיר אַ גאַס,\nװאָס דרימלט אין דער שטיל און שװײַגט עלעקטריש בלאַס.\nס’שװײַגט די לאַנגע באַנק, ס’שװײַגט דער מאָנומענט,\nס’שװײַגט די הונדערט־יעריקײט, אױף אַלטע קרומע װענט.\nאַ פֿענצטער איז פֿאַשטאָרט, אַ טיר איז פֿעסט פֿאַרמאַכט,\nװי אָפּגעיאָגט פֿון רױש באַהאַלטסטו זיך, מײַן נאַכט…\nדו מײנסט, אַז מיר איז ליב דער װילדער טשאַרלעסטאָן,\nדי אײביקע געשטאַלט פֿון קנעכטישן גאַרסאָן,\nדער קערפּער פֿון דער פֿרױ װאָס גײט פֿון האַנט צו האַנט,\nאיך װערג זיך אַזױ אָפֿט מיט זיך אַלײן פֿון שאַנד.\nמײַן רײניקונג, מײַן נאַכט ! מײַן באָבעשי פֿון גנאָד !\nאיך לױף פֿון זיך אַלײן, איך טרינק דעם סם פֿון שטאָט\nװוּ שמוץ ליגט אין נשמה, װוּ נשמה ליגט, אין שמוץ —\nמײַן רײניקונג, מײַן נאַכט ! איך זוך בײַ דיר מײַן שוץ…\nאין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 89\n« In Pariz », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 89\nבײַ דער סיין\nצי אָן מיר, צי מיט מיר… ס’שװימט זיך די סײן,\nגעפּאַנצערט אין שװערן בעטאָן און אין שטײן,\nבאַלױכטן מיט קאַלטן עלעקטרישן טױט,\nס’שװימט זיך דאָס װאַסער עס גײט און עס גײט…\nמײַן אומרו מיט מיר… נאָר די שטילקײט װוּ איז ?\nדי רו פֿון דער נאַכט איז נישטאָ אין פּאַריז…\nעלעקטרי, פֿאַרװײַלונג, שאַמפּאַניער און זנות,\nנשמה פֿאַרקױפֿט מען און מען קױפֿט זיך גענוס.\nס׳טרעפֿט דאָך אַ מאָל, עס פּאַסירט אַ מאָמענט,\nאַ רגע דערפֿיל איך דעם נאַכט־סענטימענט,\nאַ טרױם פֿאַלט אַראָפּ אױף די לײדיקע בריק.\nאַ טרױם װי פֿון טאָג אַ פֿאַרמאַטערטע פֿליג…\nעס טוט עפּעס באַנג פֿאַר דער װעלט און פֿאַר זיך\nאון פֿאַר דער לבֿנהס אַנעמישן פּליך…\nדי נאַכט איז געשענדעט, פֿאַרגיפֿטעט און קראַנק —\nפּאַריז זאָל נישט װיסן… עס טוט עפּעס באַנג.\nאין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 92\n« Bay der Seyn », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 92\nדי בריקן אױף די סײן\nדי בריקן ליגן אױף די סײן,\nװי בּעטאָנענע קראַװאַטן\nאון דאָס װאַסער גײט אַלײן\nאָן אַ מאַמען אָן אַ טאַטן…\nנישט עס קוקס אויף מיר, אױף דיר,\nנישט עס װיל אונדז זען און הערן.\nס׳האָט אַ װעלפֿישן קאָליר\nאון עס שלינגט בײַ נאַכט די שטערן.\nעלעקטרי־שײַן פֿאַלט אױך אַראָפּ\nמיט אַ ציטערדיקן פֿאַלן.\nנאָר דאָס װאַסער טרײסלט אָפּ\nמיט געדולד פֿון זיך די שטראַלן.\nעס גײט פֿאַרבײַ דעם נאָטר־דאַם\nמיט אַזױ פֿיל הײַזער שענקען…\nװען דאָס װאַסער קומט צום ים\nװאָס װעט דאָרט דער ים געדענקען ?\nעס גײט פֿאַרבײַ דעם אײפֿל־טור\nדעם מענטשנמאַרש פֿון די מיליאָנען…\nװאָס װעט בלײַבן פֿאַר אַ שפּור ?\nװאָס װעט דאָרט דער ים דערמאָנען ?…\nאין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 93\n« Di brikn oyf di Seyn », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 93\nאין פּאַריז אין די שפּעטיקע שעהען\nזענען געגאַנגען צװײ מענער.\nאון גערעדט, װי שטענדיק װעגן פֿרױען,\nזיך געװאָרפֿן מיט װײַב װי מיט שפּענער.\nװעגן העלען און װעגן מאַדלען,\nװעגן לאָלי אין װעגן דער קלײנער לויִז…\nנאַקעט אױסגעטאָן גאַנץ פּאַריז.\nװעלכע פֿון די מײדלעך ס’קושט מיט ברען,\nװעלכע ס’מײנט נאָר די עטלעכע פֿראַנק\nזײ זענען לאַנג געגאַנגען, לאַנג\nאון גערעדט װעגן פֿרױען.\nצװײ אײנזאַמע מענער אין די אײנזאַמסטע שעהען…\nאין : זוסמאַן סעגאַלאָוויטש, לידער פֿון נעכטן, געזאַמלטע ווערק, ב׳ 7, וואַרשע, ח. בזשאָזאַ, 1928, ז׳ 94\n« Tsvey mener », in Zusman Segalovisth, Lider fun nekhtn, Gezamlte verk, vol. 7, Varsovie, Kh. Bzhoza, 1928, p. 94\nאַ נעפּלטאָג אין פּאַריז\nעס קריכט דער טאָג אין דער ריזיקער שטאָט,\nװי אַן עלנטע קאַץ\nאין אַ פֿאַררױכערטן קעלער.\nדער הימל צו דער ערד נײגט אַראָפּ\nפֿאַרכאַפּט פֿונעם נעפּל,\nװי אין שױמיקן זומפּ,\nצװישן בולװאַרן, גאַסן.\nמענטשן, פֿאַרלױרענע שאָטנס,\nאײַלן צו אונטערערדישער באַן.\nס’פֿאַרביקע פּאַריז מיט שלײמיקע טרערן\nשלעפּט זיך דער טאָג —\nאַ זקן אױף לײמיקע פֿיס,\nאון שלעפּט מיט מײַן בענקשאַפֿט,\nאין : חנה שליט, אין שטענדיקן צאַפּל : לידער, תּל־אַבֿיבֿ, ישׂראל־בוך, 1980, ז׳ 98\n« A nepltog in Pariz », in Khane Shalit, In shtendikn tsapl : lider, Tel Aviv, Yisroel-bukh, 1980, p. 98\nאױפֿן באַניע בית־עולם\nאָ, גאָט !\nאיך קום בײַ דיר גאָרנישט בעטן.\nאַלץ װאָס דו פֿאַרמאָגסט,\nהאָסטו מיר שױן געגעבן —\nאון איך —\nפֿון װינטן און קױמענס פֿון טױט\nכ’האָב אַלץ צונױפֿגעקליבן.\nאָ גאָט !\nהאָסט נעכט מיר געגעבן\nדי שׂריפֿות צו זײ צוריקצוברענגען.\nאין מײַן חלום אָרונס אױסגעשטעלט,\nמײַן זכרון פֿאַר זײער הײם מיר געמאַכט.\nשטײ איר בײַ מצבֿות\nמיט נעמען בלױז באַװױנטע.\nשיכּור פֿון צער־געטראַנקען,\nאין : חנה שליט, אין שטענדיקן צאַפּל : לידער, תּל־אַבֿיבֿ, ישׂראל־בוך, 1980, ז׳ 101\n« Oyfn Banye-besoylem », in Khane Shalit, In shtendikn tsapl : lider, Tel Aviv, Yisroel-bukh, 1980, p. 101\nקאַרוזעלע פֿון פּלאַץ שאַטלע\nאין װינקלען בײַ טױערן\nאױף געלעגערס צעװאָרפֿן,\nליגן מענער און פֿרױען.\nזײער הױטקאָליר — אַש,\nדאָס פֿאַרמעגן אין אַ זאַק\nפֿאַר אַ קישן אונטערן קאָפּ,\nמיט פּאַפּירן צוגעדעקט,\nצופֿוסנס — אַ פֿלאַש.\nליגן זײ, די קלאָשאַרן,\nאון קאָנען פֿונעם טאָג זיך נישט באַפֿרײַען.\nאון אַז אַ לבֿנה פֿאַרבלאָנדזשעט אַ מאָל\nאױפֿן הימל פֿון פּאַריז,\nװי אַ שיכּורע מױד\nאױף די קופּעס זי קריכט,\nהענט, צעקאַרבטע, יאָגן זי\nװי אַ בײַסיקע פֿליג.\nאָט די מענטשן בײַ די טױערן,\nהאָבן לאַנג שױן דעם װעג פֿאַרלױרן\nצו הײם, צו בעט.\nצװישן נעאָנליכט שרײַענדיקן שאַטלע, —\nאין שאָטן פֿון טעאַטער סאַראַ בערנאַרד —\nליגן זײ װי פֿאַרגעסענע מתים,\nאון אין דער צעשרױפֿטער קאַרוזעלע\nזײ זוכן אַ פּענעץ נאַכט אײַנצובײַסן.\nאין : חנה שליט, אין שטענדיקן צאַפּל : לידער, תּל־אַבֿיבֿ, ישׂראל־בוך, 1980, ז׳ 115\n« Karuzele fun Plas Shatle », in Khane Shalit, In shtendikn tsapl : lider, Tel Aviv, Yisroel-bukh, 1980, p. 115\nאין דײַנע טויערן, פּאַריז : לידער פֿון אַ פֿרעמדן\nפּאַריז, איך בין אַ פֿרעמדער דאָ\nאון פֿרעמד זענען די געזאַנגען מײַנע\nהע, װי נעם איך און קום עס גאָר\nאין די פּאַריזער טױערן דײַנע !?\nס׳האָט די צײַט פֿאַרשלײַדערט מיך\nאין דײַנע רױשיק־מילדע אָרעמס\nס׳האָט נאָר געקענט שפּאַס פֿון צײַט\nאונדז, אָ בײדע, צוזאַמענפּאָרן…\nכ׳בין אַ אונטערגעװאָרפֿן קינד\nאױף דײַנע גרױסע שױם־בולװאַרן\nכ׳שפּאַציר בלױז דאָ װי אַלע גלײַך\nבכדי זיך אַלײן צו גענאַרן…\nכ׳האָב אָנגעהױבן פּוצן זיך\nמײַנע האָר שײן פֿאַרקעמען\nכאָטש איך אַלײן בין דאָ נישטאָ\nאון כ׳האָב עס אױך דאָ נישט פֿאַר װעמען…\nבײַ מיר אין האַרץ אָט דאָרטן טיף\nלעבט נאָך רויִק זיך דער זײדע\nאון מײַן טאַטנס באָרד אין מיר\nװײנט נאָך שטיל בײַ דער עקדה…\nװער װײסט אַװוּ ער זיצט עס דאָרט\nאון קוקט פֿון הימלען ; דורך די בלױען\nער יאָגט אַרום נאָך מיר דאָס אָרט\nאון ציטערט מיך דיר אָנגעטרױען\nטרעפֿט אַ מאָל אױך בײַ דיר\nכ׳פֿאַרקריך אין דײַנס אַ בירשענק\nזײַן און קלער װאָס כ׳קלער\nביז ס׳פֿאַרבענקט זיך און כ׳בענק\nכ׳האָב געזען אַ פֿרױ פֿון שבת־ליכט\nהאָט אַהין עס מיך פֿאַרצױגן\nאון נעכט האָב איך קײן רו געהאַט\nנאָכן גלאַנץ פֿון פֿרומע כּלה־אױגן…\nװאָס דערצײלן מיר דײַנע פּלעצער דען ?\nװאָס זוך איך דאָ אין דײַנע באַרן ?\nדאָס גײ איך בלױז אַ מאָל אַהין\nכאָטש כ׳קען נישט אַלײן זיך גענאַרן…\nאין פּאַריז זענען בײמער אַ קינסטלעך געװיקס\nאון בלומען חלשן בײַ די דאַמען אין די הענט\nדי נאַטור קומט נאָר װי אונטער אַ ביקס\nאון װערט דערשטיקט צװישן מױערן און װענט\nשטענדיק קריצן דאָ באַנען מיט די צײן\nאון שלענגלען ביז אָװנט זיך אין משוגענע װײען\nנאָר מײַן שׂכל מאַכט זיך פֿאַרשטיין…\nבײַ אים הײסט עס : מעטראָ־טראַמװײען…\nאַז אַ לאַנד האָב איך דאָרט ערגעץ װײַט\nפֿון װעלכן כ׳קען קײן לידער זינגען\nאון בײַ דיר גײ איך אין אַ זײַט\nװי אַזױ זשע זאָל מײַן טריט דאָ קלינגען !?\nאַז דאָ דערקענט מיך נישט די זון\nאון ביימער טרױען נישט מײַן פֿרײַנטשאַפֿט\nדי מױערן שװײַגן דאָ פֿאַרשטומט\nאון פֿענצטער גלאָצן מיט אַלײנשאַפֿט\nדי נאַטור קאָכט זיך דאָ מיט רױש\nאון פֿאַרקױפֿט זיך אױף אַלע װעגן\nבלומען רײטלען זיך אין קױש\nצװישן אױטאָ־כליפּען און פֿױלן רעגן…\nכ׳גײ אַ מאָל אין גאַס בײַ דיר\nאון טראָג אַ דרימל פֿון פֿאַרצײַטנס\nבין איך אפֿשר דער געשװיר\nאױף דײַן טומל, דעם פֿאַרשײַטן ?\nדו לײגסט צופֿוסנס דײַן גאַנצן גלאַנץ\nאון איך קען זיך מיט אים נישט פֿרײען\nס׳לאָקן ליכטער מיט שכּור־טאַנץ\nאון איך ענטפֿער מיט אומעט־װײען…\nס׳װײנט זיך שטיל אין מיר דער טראָט\nװען כ׳דערנענטער זיך צו פֿרײדן\nאון ס׳העלפֿט אים מיט אַ מידער — גאָט\nװען ס׳קרעכצט זײַן זון אױף דער עקדה…\nכ׳האָב פֿאַרלױרן מײַן חלום דאָ\nוווּ אַלץ איז ביליק און פֿאַרקױפֿט זיך ;\nשמײכלען קױפֿט מען אױף דער שאָל\nאון ליבע פֿרעסט זיך און פֿאַרזויפֿט זיך\nגעזאַנג איז דאָ צולאָג צו װײַן\nאון פֿידל איז דאָ בעטלער־ניגון\nאון איך, דער נאַר האָב געמײנט\nצו הערן זינגען בײַ אַ הלום־וויגל\nדי מענטשן דאָ שיטן מיט שמײכלען\nװי קלײנע מטבעות, װאָס מ׳דאַרף נישט קאַרגן\nאון בײַ מיר זענען ליפּן — היכלען\nצום באַגליקן און צום דערװאַרגן…\nוווּ זשע זאָל איך די שפּראַך דאָ נעמען ?\nװוּ געפֿינט מען דאָ די װעגן ?\nאַ פֿרעמדער בין איך ביז פֿאַרשעם\nװעמען ס׳איז דעם װעג צו פֿרעגן…\nמײַן אײנציקער פֿרײַנד דאָס איז דער באַנקנאָט\nשטיל און באַשײדן באַװאַכט ער מײַן גאַנג\nאַפֿילו װען כ׳האָב אים נישט געקרײנט פֿאַר אַ גאָט\nהיט ער מיך צו — װי אַ מענטש װאָס איז קראַנק\nער ברענגט מיר מײַן ברױט און שאַפֿט מיר מײַן װײַן\nאון עפֿנט פֿאַר מיר די טירן פֿון קראָמען\nכאָטש ער װײסט װי איך האָב אים פֿײַנט\nאון זוך פֿאַר אים אױס אַ געפֿערלעכן נאָמען…\nער װאַרט אױפֿן װינק, כ׳זאָל באַגערן נאָר װאָס\nאון שױן איז ער גרײט צו שפּרינגען, צו פֿליִען\nער קוקט מיר אין אױג, װי אַ הונט זײַן באַלעבאָס\nא צי מיטן אױג — און ר׳איז גרײט צום באַמיִען\nער האָט מיר אײן מאָל אַפֿילו אַ מתּנה דערלאַנגט\nנאָך װעלכער כ׳האָב אַ מאָל אין לידער געבענקט\nגעװאַרט מ׳זאָל עס באָרגן פֿאַר טרױער־געזאַנג —\nאומזיסט… װי װײַט דער זכּרון געדענקט…\nאין אַ קרעמל אַזױ האָט זיך שענקיק צעגלאַנצט\nאַ נישטיקער רעשט פֿון אַ פֿופֿציקער פֿראַנק\nאון אַ װאָרט אַזאַ האָט אַ שמײכל באַקראַנצט\nפֿון אַ מײדל אַזאַ : מײַן בעסטן דאַנק !…\nדער אָװנט קומט דאָ מיט דערשראָקענע טריט\nװי פֿון נעכט שױן אױסגעמאַטערט\nער זעצט זיך אַנידער אױף די דעכער מיד\nאון צעשטעכט זײַן לײַב אין ליכטן־קראַטער\nדי זון האָט פֿאַר נאַכט געשמינקט זיך אױף רױט\nאװ אַװעקגעלאָזט זיך ערגעץ נאַכטעװען שיכּור\nאון פֿאַר טאָג איז זי געקומען מיט פֿאַרבלױטער הױט\nאון געברענגט מיט זיך אַ אױטאָ־שלוקערץ\nאין דער טאָג איז געבליבן הענגען באָרפֿיס\nאַ געקרײצטער אױף די װעגן\nװערן זײַנע שעהען געלע טאָרבעס\nצו שטאָפּן דאָרטן רױש־פֿאַרמעגן\nטוט אָן דער אָװנט אַ שװאַרצן באַנד\nאין טרױער־טריט צום טאָגס לוױה\nנאָר די אױגן צעגליִען בײַ אים מיט בראַנד\nווי אַ מיליאָנען־קעפּיקע מולך־חיה…\nדי נאַכט האָט דאָ מאַסקעס אַ סך\nאון היט איר ציר מיט טױזנט אױגן\nאַ מאָל לײַכט זי אַראָפּ פֿון דאַך\nמיט אַלע קאָלירן פֿון רעגן־בױגן\nזי טאַנצט זיך אױס אין אַ ראָזאַ קלײד\nאון שמײכלט צו מיט אַלע חנען\nאון באַלד פֿאַרשװינדט זי אין אַ זײַט\nאון כאַפּט זיך אױף אַ רגע װײנען\nס׳װערט איר פֿינסטער פּנים גרױ\nװי אַ װעכטערין בײַ אַ אַלטן טױער\nאון כאַפּט זיך קושן אַ צעקנײטשטע פֿרױ\nװאָס לײגט זיך פֿאָר אין װינקל־לױער…\nדערנאָך אַנטלױפֿט זי אין ליכט־װירװאַר\nאון לאָזט זיך גאַרן פֿון געפּוצטע בליקן\nביז עס קומט אַ האָריקער נאַר\nאון נעמט זי שלאָפֿן אונטער בריקן…\nדער טאָג שפּײַט נישט אױס, די נאַכט שלינגט נישט אײַן\nס׳איז אַלץ דאָ נישט װאָר, פֿאַר מיר נישט װאָר…\nכ׳זע דאָ קײן צאָרן נישט קריצן מיט צײן\nכ׳זע נישט קײן פֿרײד דאָ העלן אויף קלאָר\nדער הימל הענגט דאָ װי אַ פֿױערהאַנג טריב\nאיבער אַ געלער זונהס פֿענצטער\nכ׳װײס נישט װער ס׳האָט דאָ ליב\nאין מאַסקן־שמינקעס שפּראַך : מײַן שענסטער\nדי זון פֿאַרגנבֿעט זיך אױף טרעפּ\nמיט מידן שװײס פֿון הויכן קלעטער\nזי ליגט בײַ טיר אין בעטלער־שלעפּ\nמיט אַ קרעכץ פֿון גענאַרטע געטער\nשמײכלען שמירט מען אױף רױט מיט פֿאַרב\nזײ זאָלן גליִען מיט שאַכטל־פֿײַער\nאון אױף ברעמענס גרױעם שטאַרב\nמאָלט אַ הימל אַ בלױער בלײַער\nדי ליכט אַרום פֿאַרשמינקט איר רױט\nאון באַװינקט מיט שמיר די גאַסן\nפּודער־רעקלאַמע טאַטויִרט איר די הױט\nאון טאַנצט מיט כּתבֿ גרין פּאַיאַציק…\nמ׳זאָגט אַזױ, ביסט שײן, פּאַריז !\nעס גלעטן דיך פֿאַנטאַזיע־װוּנדער\nעס װאָגלט צױבערדיק דײַן ליד —\nװוּ די זון גײט אױף און אונטער\nכ׳בין אַ פֿרעמדער דאָ בײַ דיר —\nאון האָסט דײַן צױבער נישט געװיזן\nכ׳בין געקומען דורך הינטערטירן\nאון געזען דערפֿאַר אַ סך פּאַריזן…\nבײַ מיר שלאָפֿט באַרבעס אונטער אַ בריק\nאון בעטלט אין מעטראָ האָר־צעפּלאָשעט\nאון אױף פּיגאַל דײַן מײדל־געשיק\nפֿאַרקױפֿט זיך דאָרט אין קאַרגן לשון…\nדו ביסט דאָס ליד פֿון װײַסן שװאַן —\nװאָס צױבערט איבער װעלט, דער רונדער\nנאָר ס׳װײסט נישט דער גרױער מענילמאָנטאַן\nװער ביסטו פֿאַר אַ כּישוף־װוּנדער ?\nכ׳בין אַ פֿרעמדער בײַ דיר, כ׳װײס…\nאון מײַנע אױגן זענען בײזע\nװי קום איך צו דײַן גרײס ?\nװער בין איך דו זאָלסט באַװײַזן ?\nס׳הענגט נאָך קרום פֿון מײַן האַרץ דער שפּיגל\nעס גרױט נאָך אַלץ זײַן זילבער־גלאַנץ\nדי נאַכט האָט נישט פֿאַרשלונגען — דער טאָג נישט אויסגעשפּיגן\nשרעקט נאָך אַלץ דײַן װאַקלטאַנץ — — —\nאין : מרדכי שטריגלער, אין אַ פֿרעמדן דור : לידער און פּאָעמען, פּאַריז, ייִדישער פֿאָלקס־פֿאַרבאַנד, 1947, זז׳ 214 – 221\n« In dayne toyern, Pariz : lider fun a fremdn (1-9) », in Mordkhe Shtrigler, In a fremdn dor : lider un poemen, Paris, Yidisher folks-farband, 1947, pp. 214-221\nיעדע נאַכט, אין שפּעטע שעהען, כ’הער זיך אײַן,\nערגעץ װוּ אַ קוקו לאָזט זיך הערן.\nפֿרעג איך זיך אַלײן : װי קען דאָס זײַן ?\nאון איך קען שױן נישט אַנטשלאָפֿן װערן.\nאַהאַ, דאָס קומט זײַן שטים פֿון גרינעם ביטשאָמאָן,\nפֿון די טונקלע, נאַכטישע אַלײען.\nדאַכט זיך מיר, אַז אין דער פֿרעמדער שטאָט\nװערט דער עלנט גרינגער אונדז אין צװײען.\nקען זײַן, ס’איז אפֿשר אים נישט אײגן דאָ דער פּאַרק,\nװי ס’איז מיר די פֿרעמדע שטאָט נישט אײגן, —\nיאָמערט ער זײַן בענקשאַפֿט אױס דערפֿאַר,\nװען עס שװײַגט דער פּאַרק און װען די גאַסן שװײַגן.\nיעדע נאַכט, אין שפּעטע שעהען, כ’האָב געהערט\nאַ קוקו אַ פֿאַרבלאָנדזשעטן אין שטאָט.\nאיצטער װײס איך : אָפּגענאַרט איז מײַן געהער,\nאון אַ געלעכטער הער איך פֿול מיט שפּאָט.\nאיצטער װײס איך, אַז דאָס האָט אַ יעדע נאַכט\nאַ זײגער בײַ אַ שכן ערגעץ אין אַ הױז\nדי שײנע שטים פֿון קוקו נאָכגעמאַכט\nאון מיך גענאַרט אַזױ נאַכט־אײַן, נאַכט־אױס…\nאין : משה שולשטיין, אַ בוים צווישן חורבֿות : לידער און פּאָעמעס, פּאַריז, אויפֿסנײַ, 1947, ז׳ 52\n« Baym Bitshomon-park », in Moyshe Shulshteyn, A boym tsvishn khurves : lider un poemes, Paris, Oyfsnay, 1947, p. 52\nאַ פֿרױ אין מעטראָ\nפֿון װאַנען פֿאָרט זי דאָס די פֿרױ אין װײַסן פֿאַרטער ?\nפֿון מאַגאַזין, פֿאַבריק — אין אָװנטיקער שעה ?\nאיר מידער קאָפּ פֿאַלט צו צום באַנקאָנלען דעם האַרטן\nאון צו דעם קילן, שװאַרצן פֿענצטער פֿון מעטראָ.\nצי װאַרט אַ מאַן אױף איר מיט אָנגעגרײטן קוש דאָרט,\nװאָס װעט זי זוכן בײַם אַרױסגאַנג, פֿאַר די טרעפּ ?\nצי װאַרט אַ שטוב מיט גאַזגעזשום, געגרײטן טישטעך,\nמיט בלומען אױף די װענט און אין די בלומענטעפּ ?\nװער װײסט ? איך װײס נאָר, אַז איר פּנים בעט זיך : אָפּרו.\nדורך פּודערפֿאַרב פֿון באַקן פּערלט דורך איר שװײס.\nדער העלער בלאָנד, װי מעש צעלאָזטער, פֿון איר קאָפּ רינט,\nאַראָפּ אױף האַלדז און נאַקן פֿאַלט ער שטראָמענװײַז.\nגערוך פֿון טאַבאַק, צײַטונגסשאָרך, און ליבע־פֿליסטער.\nזי כאַפּט זיך אױף און כאַפּט אַ בליק אין דער „הימאַ“,\nאון דרימלט. און רײַסט אױף דעם בליק מיט מי אומזיסטער.\nדי סטאַציעס לױפֿן דורך אין טומל, אין הו־האַ.\nװי שײן זי שלאָפֿט. זאָל מײַן מחשבֿה איר ניט שטערן.\nאיר שלאָף און רו פֿון מיר װערט אָפּגעהיט.\nעס דעקן אירע װיִעס צו אַ טאָג אַ שװערן,\nאון ס’װיל די װיִעס אירע צודעקן מײַן ליד.\nאין : משה שולשטיין, אַ בוים צווישן חורבֿות : לידער און פּאָעמעס, פּאַריז, אויפֿסנײַ, 1947, ז׳ 55\n« A froy in metro », in Moyshe Shulshteyn, A boym tsvishn khurves : lider un poemes, Paris, Oyfsnay, 1947, p. 55\nרי דע ראָזיע\nדאָ שמעקט נישט מיט רױזן די גאַס, נישט די קראָמען,\nכאָטש ס׳נעמט זיך איר נאָמען פֿון רױזן, װי כ׳זע.\nעס שמעקט דאָ מיט הערינג, מיט נעכטן, מיט בשׂמים\nאױף רי דע ראָזיע.\nעס דאַװנט אַ פּליטע און הױך װערט נתגלה,\nצום אײבערשטן זינגט אױף דער אײבערשטער „צע“.\nזי דרײט זיך עקשנותדיק־דול מיט אונדז אַלע\nזי דרײט זיך מיט אונדזערע דאגות צוזאַמען,\nמיר זאָלן געדענקען איר ליד שבעל־פּה.\nאון ס׳בריװעלע זוכט דעם אַדרעס פֿון דער מאַמען\nעס װערט דאָ געתּפֿילהט, געטױװלט, געמלעט,\nאַ יאָרצײַטליכט לעשט זיך נישט אױס, װי דער סנה.\nאַ שײַן פֿון סלאָבאָדקע, אַן אָפּקלאַנג פֿון באַלוט\nאַ שטיק פֿראַנצישקאַנער, אַ שטיק מאה־שערים.\nאַ פּילפּול, אַ פּיקחותדיק לאַכן : כע־כע.\nאון פּלוצים נעמט אָן מיך מײַן מאַמע בײַם אָרעם\nאַ ייִנגעלע, פּאות פֿאַרדרײטע װי שרױפֿן,\nדי הײזלעך צעשפּיליעט, נאָר זאָג נישט : ס׳איז פֿע —\nװי פֿון אַ געמעל מאַנע־קאַצס קומט צו לױפֿן\nדאָס קלאָר װײַסע ציגעלע זײַנס האָט פֿון פֿלאַמען\nפֿאַרלױרן דאָ ערגעץ אין הײפֿלעך אַ „מע“.\nקום, ייִנגעלע, לאָמיר אים זוכן צוזאַמען\nאין : משה שולשטיין, דער מאָרגנשטערן אין מײַן פֿענסטער, פּאַריז, 1974, ז׳ 62 – 63\n« Ri de Rozye » [Rue des Rosiers], in Moyshe Shulshteyn, Der morgnshtern in mayn fenster, Paris, 1974, p. 62-63\nדערמאָנונג וועגן איציק מאַנגער אין פּאַריז\nאיך וואַרף אַראָפּ פֿון זיך די צײַט ווי אַ משׂא.\nערשט איצט, מיט אַ האַלבן שאָק יאָרן צוריק.\nער זיצט אויף אַ רוישיקער קאַפֿע־טעראַסע\nאַליין בײַ אַ גלעזל — אויף פּלאַץ רעפּובליק.\nדער קאַפּעליוש העט אויף זײַן שפּיץ קאָפּ אַרונטער —\nאָרעאָל פֿונעם רום, צי פֿון דערנער אַ קרוין ?\nפֿון גלעזל, וואָס האָט ערשט געבראַנדיקט ווי צונטער,\nעס טראָגט זיך מיט קילקייט און ליידיקייט שוין.\nאַלץ רינט אויס אין לעבן אַזוי ווי אַ חלום,\nדי ליבע פֿון האַרצן, פֿון כּוס דער געטראַנק.\nער כאַפּט זיך, ער האָט נישט מיט וואָס צו באַצאָלן,\nאין טאַש נישט געבליבן קיין איינציקער פֿראַנק.\nשוין שעהען לאַנג זיצט ער. די קאַפֿע ווערט לערער.\nער איז דאָ פֿאַרמשכּונט, צום טישל פֿאַרשמידט.\nער וואַרט, ס׳זאָל פֿאַרבײַגיין אַ ייִד, אַ פֿאַרערער,\nאון אויסלייזן אים… נאָר מען זעט נישט קיין ייִד.\nעס רעגט אים דער שרײַיִקער ליכט־רעגן־בויגן\nפֿון פֿאַלשע קאָלירן בײַם טומבאַנק דאָרט הויך ;\nדי שכנה, וואָס וואַרפֿט צו אים זײַטיקע אויגן,\nדער ביר אויף איר טישל וועפּט אויס און זי אויך…\nפֿאַרבײַ שוין דער קעלנער אַ צען מאָל אַוודאי\nאון טראַכט : „אָט דער טיפּ האָט נאָך אַלץ נישט באַצאָלט“.\nאון צאָלן אַלץ קאָן מען נישט מיט קיין באַלאַדע,\nזי מעג זײַן אַ וווּנדערלעך שיינע ווי גאָלד.\nדער פּאַטראָן נעמט אויסציילן ס׳געלט פֿון דער קאַסע,\nדער קעלנער קערט איבער די שטולן, ס׳ווערט שפּעט.\nדי טישלעך צונויפֿגערוקט אויף דער טעראַסע —\nאון אים, פֿון דער ענגשאַפֿט אַרויס ווער נאָך זעט ?\nשוין לעשן זיך פֿענצטער אויף שטאָקן פֿון הײַזער.\nער ווערט פֿון דער נאַכט און די טישלעך פֿאַרשפּאַרט.\nאון ער זיצט און קוקט אויס אַלץ אַ ייִד, זײַן דערלייזער,\nבײַם ליידיקן גלעזל און וואַרט אַלץ און וואַרט.\nדאָס דרײַסיקסטע מאָל פֿאַלן אָפּ שוין די בלעטער\nאין האַרבסטיקן רעגן אויף פּלאַץ רעפּובליק.\nאיך בלאָנקע ווי זיי אינעם ווינטיקן שמעטער,\nדורך שויבן פֿאַרהויכטע עס זוכט אים מײַן בליק.\nמיר דאַכט אַז איך זע אין געדריי פֿון די בלעטער\nנאָך זיצט דאָרט זײַן שאָטן און קוקט אויס אַ ייִד,\nעס זאָל זיך באַווײַזן אַ גואל, אַ רעטער,\nאון אויסלייזן אים און זײַן טרוים און זײַן ליד.\nאין : אַלמאַנאַך : פּאַריז – 1972 (תשל״ג), פּאַריז, פֿאַראיין פֿון ייִדישע שרײַבער און זשורנאַליסטן אין פֿראַנקרײַך, 1972, זז׳ 46 – 47\n« Dermonung vegn Itsik Manger in Pariz », in Almanakh : Pariz – 1972 (5733), Paris, Fareyn fun yidishe shrayber un zhurnalistn in Frankraykh, 1972, pp. 46-47\nדי אָװנטזון באַשיצט אַקעגן נאַכט דעם סאַקרע־קער.\nאױס טױזנט פֿאַרבן שמידט זי דאָ פֿאַר זיך אַ באַריקאַדע.\nאַ צוגעפֿליגלטער צום באַרג פֿאַרנעם איך, װי אַהער\nדערגרײכן מיך פֿון העקן װעלט געשטאַלטן נע־ונדע.\nאון װי אַ האַלב דערטרונקענער, איך אָטעם אײַן אַלץ מער\nמײַן װוּנדערװעלט, פֿאַרלױרן אין דער אומקומצײַט אַװדאי.\n— אַנטפֿינצטער זיך, פֿאַרלאָשן אױג, װער קלאַנגיק, מײַן געהער,\nאון טרינקט זיך אָן מיט זילבן פֿון אַ נײַער לידעריאַדע !\nאַ נדר האָב איך זיך געטאָן אין זומפּעדיקע נעכט :\nדער שלאַנגיקער נסיון זאָל מיך ניט פֿאַרגיפֿטן, אײדער\nמײַן אָטעם װעט זיך אָפּשטעלן. איך זאָל ניט זײַן געקנעכט.\nמײַן שטים זאָל װאַנדערן באַזונדער צװישן אַלע רײדער.\nגענוג פֿאַר מײַנע פֿינגער זאָל איך זײַן גערעכט און עכט,\nבמילא שױן פֿאַר אַלעמען אַ טרײסטער און באַשײדער.\nאַצינד, װען ס’איז דער אַשמדאַי דערשטיקט אין זײַן געפֿלעכט, —\nבאַשװער איך זיך אַ צװײטן מאָל צום אױספֿירן דעם נדר.\nהאָסטו געזען אַן אָדלער אין זײַן שטורמישן געיאָג\nבשעת ער װעגט דעם שטורעם הין און הער אױף זײַנע פֿליגל ?\nאַזױ אָ פֿלאַטערט מײַן געדאַנק און װעגט דעם נעכטנס װאָג.\nער בײגט זיך, פֿאַלט. אָט קראַכט ער באַלד אַראָפּ אױף בלוט און ציגל, —\nגעפֿאַלן דאַכט זיך ! אָבער װידער גיט אין אים אַ שלאָג\nדי האָפֿענונג. ער הײבט זיך העכער, העכער אין אַן עיגול,\nברעכט דורך די װאָלקנס, און די פֿליגל טאַפּן אָן אַ טאָג\nװאָס פֿינקלט לױטער־ליכטיק װי אַ דימענט אין אַ שפּיגל.\nװאָס ברענגסטו מיר, דו אָדלער אומגעזעענער, — געדאַנק ?\nמיט װאָסער פֿאַנג אין דײַנע נעגל קענסטו זיך באַרימען ?\nדו האָסט דאָך צוגעזען מײַן הײמשטאָט אין איר לעצטן צאַנק\nאון װי אַ קוש בײַם עשאַפֿאָט אױף דיר נאָך גליט איר סימן.\nאַנטפּלעק דײַן אמת ! װען דאָרט אונטן, אײדלשטײניק־בלאַנק\nאַ טורעמדיקע שימערט אױס די פֿעלקערשטאָט איר הימען.\nאיך װײס : פֿון דאָס פֿאַרגאַנגענע ביסט אײנציקער געשאַנק,\nניטאָ די האַנט װאָס זאָל דיך קענען אײַנבײגן, פֿאַרקרימען.\nסאַלוט דער שטאָט, װוּ עס געפֿינט זײַן פּנים יעדער גר,\nװוּ מענטש איז מענטש, מיט זײַנע פֿרײדן, בענקשאַפֿטן און צערן.\nאיך טרינק דעם שטײנערדיקן װײַן פֿון שטאָט, אױף סאַקרע־קער,\nאַרומגעגאַרטלט מיט אַ שורה זון אין די פֿאָנאַרן.\nדאָ שװעבן גײַסטער. פֿלאַטערן אַרײַן אין מײַן באַגער.\nדאָ לעבן אין דער לופֿטן לאַנג פֿאַרקלונגענע פֿאַנפֿאַרן.\nאון פֿרײַהײט איז ניט אַלט געװאָרן, אײַנגעשרומפּן־שװער,\nנאָר יונג, װי אירע רױזן בײַ דער װאַנט פֿון קאָמונאַרן.\nאיך האָב געזען אין לוּװר מלך רעמסס. מיט אַ מאָל —\nדערהערט אַ זאַמדיקן געװײן. דאָס האָט מיר פֿון מצרים\nאַ ייִנגל אין אַ װאַנט פֿאַרמױערט אױסגעגליט זײַן קול.\nניט שױן זשע מאָנט פֿאַרענטפֿערונג די װײַטע שטים עד היום ?\nאיז מײַנס דאָס ייִנגל פֿון צוריק־מעת־לעתן אָן אַ צאָל ?\nװער פּױקט עס מיר אין װירבלדיקן שאַרבן : לױף באַפֿרײַ אים ?\nאיך בין געלאָפֿן. ס’האָט דער לוּװר נאָכגעקוקט, איך זאָל\nדי אױסטערלישע מאָנונג זײַן מקײם.\nאַװדאי איז דאָס ניט קײן ברכה, װען אױף יעדער טראָט\nגײט נאָך דער שױדער־יחוס. נאָר איך קען דאָך אױך באַשאַפֿן\nאַ שטראַלנװעג װאָס פֿירט פֿון ייִנגל צו די צען געבאָט.\nאון פֿון די צען געבאָט, פֿון מידע מידברדיקע שקלאַפֿן —\nצו אַלבערט אײַנשטײן, װאָס די צײַט האָט אים פֿאַרטרױט איר סוד\nאון דורכגעשניטן דורך זײַן שלײף אומענדלעכע געלאַפֿן.\nאַזאַ מײַן טרײסט : אַרױסװאַקסן װעט אױך פֿון מײַן יסוד\nאַ װוּנדער, און די גאַפֿנדיקע מאָרגנטעג — פֿאַרגאַפֿן.\nמײַן מישפּט מיט דער װעלט געטרױ איך מײַן געפּרוּװטן שטאַם,\nער װײס : אַ בומעראַנג צוריק אין װאַרפֿער איז די שׂינאה.\nאיך זע, װי ער איז אױסגעשטערנט איבער לאַנד און ים,\nאין ריזנשטעט, אין שנײ, מידבריות, העקן אוראַלט־גרינע.\nפֿאַרשלונגען האָט אים ניט קײן פֿלאַם, װײַל ער אַלײן איז פֿלאַם.\nער גײט זײַן װעג דורך אינקװיזיציע, האַק און גילאָטינע ;\nאון פֿאַלט ער, — איז דער גורל דעמלט ניט מיט אים צוזאַם\nאון ראַנגלט זיך, און זאַנגלט זיך אין זאַמדיקער מדינה.\nדורך מיר אַלײן דעם װאַנדער פֿונעם װאַנדערפֿאָלק איך מערק.\nאון תּפֿילה טו איך צו אַ קלאָרקײט דורכזעיִק געשליפֿן.\nאַ קלאָרקײט, װי בײַם דיכטער װען עס עפֿנט אים זײַן װערק\nאַ רגע בלױז די ניט־אַנטפּלעקטע אָפּגרונטן און טיפֿן.\nאַ קלאָרקײט װי אַ קאַלטער שטאָל. װי יענע שפּיצן בערג\nװאָס טונקלען ניט, כאָטש נאַכטיק װאַסער הײבט שױן אָן צו טריפֿן.\nזײ טונקלען ניט. אַ מחנה ליכטער נידערט אױף די קערק —\nװי שטראַלנדיקע מעװעס קומען אָפּרוען אױף שיפֿן.\nס’דערנענטערט זיך אַלץ מער די שטאָט. איר הימען ברענט. איך שליס,\nפֿאַרמאַך די אױגן, ניט אַנטלױפֿן זאָל פון מיר דאָס פֿײַער.\nדי גאַסן קלעטערן צו מיר אױף שפּיגלדיקע פֿיס\nאון חלומען אַרײַן אױף נאַכט װי גאַרבן אין אַ שײַער.\nעס לעבט אין מיר דער שטראַלנװעג. די שטים פֿון לוּװר איז\nבאַהאַלטן אױך. עס קלינגען גלעקער אָװנטיקער, פֿרײַער.\nאַ גרוס דעם טאָג װאָס האָט מיך אָפּגעפֿונען אין פּאַריז.\nאַ גרוס דער נאַכט, און אַלע די װאָס זענען ליב און טײַער.\nפּאַריז, דעצעמבער 1946\nאין : אַבֿרהם סוצקעווער, ייִדישע גאַס, ניו־יאָרק, מתּנות, 1948, זז׳ 193 – 195\n« Pariz », in Avrom Sutzkever, Yidishe gas, New York, Matones, 1948, pp. 193-195\nדי פֿרױ פֿון מירמל אױפֿן פּער־לאַשעז\nפֿון מירמל אױפֿן פּער־לאַשעז\nהאָט מיך געפֿאַנגען.\nעס איז געװען אַזױ :\nאיך בין געגאַנגען\nמיט פֿרישן בינטל בעז,\nאים צו דערלאַנגען\nפֿאַרװאַנדלטן אין קלאַנגען.\nשױן דאָס אַלײן,\nװאָס אױפֿן שטײן\nאיז אָנגעשריבן װוּ דער\nמײַסטער איז געבױרן —\nהאָט געטאָן מיך אַ צערודער.\nװעדליק אָרט איז ער כּמעט אַ ברודער.\nאון װעדליק צײַט ? —\nנאָר װאָס איז אַ יאָרהונדערט\nאין פֿאַרגלײַך מיט אונדזערע מינוטן ?\nאָסור, אױב איך בין מײַן פּיצל איצטיקײט מקנא !\nאיך האָב מײַן אױער צוגעלײגט צום שטײן\nאון דערהערט : עס רעגנט דאָרט אַ פּיאַנע.\nנאָר דעמלט האָט מײַן גאַפֿנדיקער אױער\nדערשפּירט אַ װאַרעם צאַפּלען,\nאַ הײב דעם קאָפּ —\nאַ פֿרױ־מצבֿה בײגט זיך מיר אַנטקעגן.\nדי פֿרױ־מצבה אױפֿגעלעבט און װאַך,\nצעעפֿנט ליפּן אָנגעשימלט־גרינע.\nזי שטעקט אַרײַן איר האַנט אין מײַן טשופּרינע\nאון שטײנערט מיר אין פּנים אױף איר שפּראַך :\n„דאָס האַרץ פֿון דעם װאָס איך היט\nאיז לאַנג אַװעק אין זײַן הײמלאַנד.\nאון בלױז דער שטױב זײַנער בליט\nאין רױטן, טױטן לײמלאַנד.\nנאָר דו אַז דו װילסט, מעסיע,\nװי מײַן האַר שאָפּען פֿאַרברענגען, —\nצי װײסטו װוּ נײן, װוּ יע,\nמע זאָל דאָס האַרץ דײַנס ברענגען ? »\nדי זון האָט אין מײַן צװײַגל בעז\nפֿאַרשרומפּן זיך, פֿאַרלאָשן.\nגעבליבן בין איך אױפֿן פּער־לאַשעז\nגעלײמט. אָן לשון :\nכּדאַי געװען צו זאַמלען אױף מײַן קאָנטע\nפֿאַרלירן אַלע נאָנטע,\nבלײַבן הענגען אױף אַ האָר,\nאַרױסגײן פֿונעם קאַלכאױװן\nמיט ניט־פֿאַרברענטע טרערן,\nאַז איך זאָל איצט, אױף פּער־לאַשעז דערהערן,\nאַז מײַן אַלמאַכטיק האַרץ איז װערט אַ פּײם.\nאון אױב איך װעל מיר אַ צװאה מאַכן\nמען זאָל שפּעטער ברענגען עס אַהײם —\nװעט גאָר דאָס טרױעריקע װעלטפֿאָלק —— לאַכן.\nאין : אַבֿרהם סוצקעווער, ייִדישע גאַס, ניו־יאָרק, מתּנות, 1948, זז׳ 200 – 201\n« Di froy fun mirml oyfn Per-Lashez », in Avrom Sutzkever, Yidishe gas, New York, Matones, 1948, pp. 200-201\nצופֿוסנס דעם אייפֿל טורעם\nצי װײסט איר, װאָס דאָס איז, זײַן אײנזאַם אין פּאַריז ?\nדער אײפֿל־טורעם שטײט,\nװי אַ מצבֿה גרײט\nצוקאָפּנס פֿון פּאַריז —\nאַ שטאָלענער קאַפּריז\nפֿון אַ בונטאַרן־שטאָט —\nאַן אױסגעשרײ צו גאָט !\nבײַ נאַכט נאָר פֿלאַמען אױף\nאױך אײפֿל־טורעמס גוף\nדי אותיות : „סיטראָען“ —\nס׳זאָל אױך דער הימל זען\nדעם אומזין פֿון דעם זין :\nשאַמפּאַניער מיט בענזין.\nשאַמפּאַניער מיט בענזין ! —\nס׳איז יעדעס אות אַ שפּין\nאױף שטאָל־געװעבטן גוף,\nס׳איז יעדעס אות אַ רוף\nצום אױפֿברױז און צום בונט,\nנאָר ס׳איז דער מענטש אַ הונט\nאון קײנער פֿרעגט פֿאַר װאָס,\nאױך טרעפּן פֿון מעטראָס\nצעלײגן זיך, פֿון שאָף\n(װײ שװאַרצע בלודנע שאָף)\nדי הײמלאָזע צום שלאָף.\nאון קײנער פֿרעגט פֿאַר װאָס\nעס װאַלגערט זיך אין גראָז\nאַ גאַנצענעם מעת־לעת\nאַ קראַנקער צי אַ מת ?\nאיך הער, אױף מאָנפּאַרנאַס\nאיז הײַנט אין מיטן גאַס\nגעפֿאַלן פּלוצעם טױט\n(פֿאַר בענקשאַפֿט צי פֿאַר נױט ?)\nאַ דײַטשער עמיגראַנט\n(זײַן נאָמען אומבאַקאַנט).\nנאָר אין קאַפֿע „קופּאָל“\nאיז גרױס גענוג די צאָל\nפֿון די, װאָס זענען גרײט\nזיך קושן מיטן טױט !\nאון ס׳טורעמט אױף אַ צער\nבײַם דיכטער און בײַם נאַר\n(אַפֿילו אױך בײַ מיר\nצוס צװײטן־דריטן ביר)\nװען ס׳בליצן אױף אױף ס׳נײַ\nװי לאָזונגען אין מײַ\nדעם אומזין פֿון דעם זין —\nשאַמפּאַניער מיט בענזין !\nאין : דניאל טשאַרני, לידער, פּאַריז, אַ.ב. צעראַטאַ, 1950, ז׳ 35\n« Tsufusns dem Eyfl-turem », in Daniel Tsharni, Lider, Paris, A. B. Tserata, 1950, p. 35\nווער זיצט בײַ מײַן טיש אין פּאַריז ?\nאַ הונגעריקער ייִד,\nוואָס וואַרט נאָך אויף זײַן גרויל־שעה,\nצי אַ פֿראַנצויז,\nגעפֿאַנגען אין זײַן אייגן לאַנד,\nצי גאָר אַ נאַצי־אָקופּאַנט\nמיט האַקנקרייץ און שפּיז ?\nווער זיצט דען בײַ מײַן שרײַבטיש אין פּאַריז ?\nמיר דוכט זיך אָפֿט, אַז איך אַליין —\nאיך זיך נאָך בײַ מײַן שרײַבטיש אין פּאַריז\nאון כ׳שרײַב מײַן לעצטן ליד\nבײַם אונטערגאַנג פֿון זון און זין,\nכ׳מאַך צו דאָס פֿענצטער מיטן לאָדן\n(עס איז דאָך קאַמופֿלאַזש)\nאון כ׳עפֿן מיט קוראַזש\nמײַן יעטוועדן שופֿליאָדן.\nס׳איז יעטוועדער שופֿליאָד,\nאַ טייל פֿון מײַן אַרכיוו\nפֿול מיט כּתבֿים, לידער, בריוו\nפֿון גאָר צו גאָר דער וועלט ! —\nווערט גלײַך מײַן מידער גוף באַלעזט\nמיט נײַעם מוט.\nכ׳דערשפּיר אין זיך דאָס בלוט\nפֿון מײַנע אָבֿות\nפֿון שפּאַניע און פֿון פּאָרטוגאַל,\nכ׳נעם אָן אַ פֿולע פּען מיט גאַל\nאון כ׳שפּײַ זי אויס צוריק\nכ׳דערשפּיר אין זיך דעם רייץ\nאון אויך דעם גרויסן גליק\nצו קאָנען אויסשפּײַען מיט בלוט און גאַל\nדעם ביטול־האַס צום פֿײַנט —\nצום קאַניבאַל !\nאַזוי אָ ווערט מײַן לעצטער הײַנט\nאין אַלע דורות פֿון אַ מאָל.\nאיך ווער דערהויבן און דערווײַטערט\nאון איך דערהער דעם ווידערקול\nפֿון זיך אַליין —\n„שמע — — — — — — —“\nעס איז אַ חלום גאָר אַזאַ\nאיך האָב דערזען\nמײַן אייגענעם סקעלעט,\nווי כ׳וואָלט געשלאָפֿן זאַלבאַנאַנד\nמיט זיך אַליין\nאין נײַעם לאַנד.\nאיך האָב דערהערט :\nדער ים־גלאָק קלינגט,\nווי ס׳קלינגט אַ קלויסטערל אין דאָרף\nפֿאַר אַ לוויה,\nאון שיפֿן רעווען אין דער נאַכט,\nווי אָקסן פֿאַר דער שחיטה,\nאון יעדע כוואַליע פֿון דעם אָקעאַן\nפּאַטשט אויס מיר אומגליקן גאַנץ נײַע\nפֿון רוסלאַנד, פּוילן, ליטע,\nאון ס׳ווערט דאָס לעבן מיר נישט ניכע\nפֿאַר דער פֿאַרווילדעטער רציחה\nאויף יענער זײַט פֿון אָקעאַן. —\nווערט ס׳לעבן מײַנס נאָך קלענער פֿון אַ שפּאַן\nאון כ׳ווייס נישט, וואָס צו טאָן,\nוואָס זאָל איך אָנהייבן צו טאָן,\nווען ס׳קלינגט מיר טאָג און נאַכט\nדער ים־גלאָק מאָנאָטאָן :\nווי ערבֿ אַלעמענס לוויה.\nמען זאָגט :\nאיך מוז מײַן לעבן דאָ באַנײַען\nאין רו און זעט.\nאיך מוז מײַן אָבֿל־האַרץ באַפֿרײַען פֿון אייגענעם סקעלעט,\nנאָר כ׳בין שוין מיד פֿון זיך אַליין\nאון פֿון דער וועלט,\nאון ווי קאָן אײַנגיין מיר די פֿרייד\nפֿון אייגענעם געביין,\nאון ווי קאָן אײַנגיין מיר די רייד\nפֿון פּענברידער און פֿרײַנט,\nווען כ׳ווייס נאָך נישט ביז הײַנט,\nווער זיצט דאָרט בײַ מײַן שרײַבטיש\nאין פּאַריז ? —\nוואָס וואַרט אויף זײַן גרויל־שעה,\nמיט האַקנקרייץ און שפּיז,\nצי, אפֿשר, טויזנט מאָל להבֿדיל,\nאַ נײַער לעקערט, שוואַרצבאַרד, גרינשפּאַן,\nווער זיצט דען איצטער בײַ מײַן שרײַבטיש\nאין פּאַריז ?!\n[פֿון דער רעדאַקציע : דאָס דאָזיקע ליד, וואָס דניאל טשאַרני האָט אונדז צוגעשיקט פֿאַרן יוביליי־נומער איז אָנגעשריבן געוואָרן אין 1942 אין ניו־יאָרק, וווּ ד. טשאַרני — אַ פּאַריזער תּושבֿ — געפֿינט זיך זינט פֿאַרן קריג.]\nאין : 11 יאָר נײַע פּרעסע, 1934 – 1945, פּאַריז, 1945, ז׳ 25\n« Ver zitst bay mayn tish in Pariz ? », in 11 yor Naye Prese, 1934-1945, Paris, 1945, p. 25\nפֿאַר דאָרע טייטלבוים\nווען כ׳בין אַנטרינען\nצו די קעלערן פֿון מעטראָ,\nווי פֿון אַ קאַרוזעלן־בלענד\nצום הינטערגרונד —\nוווּ כ׳האָב קינדווײַז\nדי מאַשינעריע פֿאַר אַן אומזיסטן פֿאָר\nפֿאַרסאַפּעט געדרייט —\nהאָבן געטײַטלט אויף מיר מיט די פֿינגער\nדי אויסגעפּוצטע יונגען פֿון די ווענט\nמיט פֿולע גלעזער מאַרטעל אין די הענט,\nדי ראָזיקע מאַדמואַזעלס\nמיטן זײַדענעם וועששאָרך,\nגעצירטע אין היפֿטן־ און ברוסטן־בענד,\nפֿרעגנדיק — וואָס טוסטו דאָ\nמענטש פֿון דער פֿרעמד ?\nבין איך אַנטלאָפֿן גיך\nאַ פֿאַרקנוילטער אין זיך\nצו קוקן אויפֿן גאַנצן פּאַריזער געמעל\nפֿון העכסטן גאָרן פֿון מײַן מאַמעס הויז\nווי דורך אַ קליין פֿענצטערל\nפֿון נחס תּיבֿה\nגלײַך די וועלט לאָזט זיך חלילה מבולדיק אויס.\nאין : ייִדישע שריפֿטן, וואַרשע, 1965, נומ׳ 1 (212), ז׳ 7\n« Metro », in Yidishe shriftn, Varshe, 1965, n° 1 (212), p. 7\nװי אַ שפּיז ביסטו אַרײַן אין אונדזער לעבן,\nדי גזלנים האָבן דיר די ניט־גוטע\nװעלן מיר ניט רוען\nזאָלסט ניט זײַן פֿאַרפֿאַלן,\nפֿון זינט די באַסטיליע איז געפֿאַלן\nפֿון פֿרייד און פֿרײַהײט\nפֿאַרנדרן מיר זיך\nצום אומצײליקן מאָל :\nזשאָרעס, זאָלעס, אַנאַטאָל פֿראַנס,\nראָמען ראָלאַנד לאַנד\nמיט אַלע גוטע שטאַמען.\nפּאַריז מיר װעלן דיך ניט\nמיר װעלן דיך פֿון די מלאַכי־חבלים\nאין : שיפֿרה ווײַס, צו דער וועלט : לידער פֿון שיפֿרה ווײַס, לאָס אַנדזשעלעס, ז. ווײַנפּער לייענקרײַז בײַם איקוף מיט אַ גרופּע פֿרײַנד, 1943, ז׳ 8\n« Pariz », in Shifre Vays, Tsu der velt : lider fun Shifre Vays, Los Angeles, Z. Vaynper Leyenkrayz baym IKUF mit a grupe fraynd, 1943, p. 8\nבאַלאַדע פֿון פּאַריזער פּלאַסן\nאױף פּלאַס פּיגאַל אין פּאַריז\nהאָט מען זיך געליבט און געטויט\nאון געביטן דעם געליבטן אַלע נעכט\nאון געזונגען וועגן קורצן גליק…\nאויף פּלאַס סעבאַסטאָפּאָל און אָרלעאַן\nזענען מענטשן געשטאַנען בײַ לאַמטערנס\nמענטשן חאָבן זיך גערופֿן מיט בליקן\nאון מיט מידע ווערטער און הענט.\nאון אױף פּלאַס און גאַס מאָנטמאַרטר\nאיז אַפֿילו די הױט מיד געוואָרן\nווי פֿילץ גראָער און אַ וואַרטנדיק האַרץ\nאון דער קאָקטאַיל געווען זיס ווי דעד טױט…\n…אָ טרױעריקסטע גליק דו\nווען ליבשאַפֿט ווערט אַ ליד…\nקױליקע פּלעצער פֿון פּאַריז\nזענען פֿול מיט אומפֿאַרשטענדלעכע מזלות\nוווּ די ליבשאַפֿט איז שוין אַ קלײן לידל\nזיס און טאַנדײטנע ווי דאָס לעבן…\nאין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, ז׳ 51\n« Balade fun parizer plasn », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, p. 51\nBallade des places parisiennes\non s’est aimé on s’est tué\non a changé d’amant chaque nuit\net chanté le bonheur passager…\nPlace Sébastopol et d’Orléans\nplantés à la lueur des réverbères\ndes gens s’appelaient du regard\net de mains et paroles lasses.\nEt place et rue Montmartre\nma peau même est devenue\ncomme feutre gris et le cœur à attendre\net le cocktail était doux comme la mort…\n… Ô toi, si triste bonheur\nquand l’amour se fait chanson…\nLes rondes places de Paris\nsont pleines d’incompréhensibles destins\noù l’amour est déjà une romance\ndouce et banale comme la vie…\nTraduction du yiddish : Batia Baum\nבאַלאַדע פֿון פּאַריזער געסלעך\nפֿון טראָקאַדעראָ געקומען —\nפּלאַס טראָקאַדעראָ איז ווי אַ מױער ;\nפֿלאַך גײט דער סענע־טײַך\nאון דער ווערטיקאַל ליגט אין טור אײפֿל,\nוואָס פֿליסט מיט דער רעקלאַמע פֿון סיטראָען.\nפֿון מיראָמעניל געקומען פֿון געדרענגטן פּלאַס אָרלעאַן\nפֿון פּלאַס גרענעל און לאַמאָט\nמיט מעטראָ־טרעפּ אױסגעטרעטענע,\nפֿון בולוואַרן מיט רעקלאַמע פֿון קאַדום־זייף :\nגעסלעך שמאָלע מיט אַ גורל\nצוגעקלעפּט צו די ווענט פֿון פֿאָרנט,\nוווּ דאָס גליק און דאָס אומגליק אונדזערס\nחאָבן קײן צײַט נישט אַפֿילו\nצו געפֿינען זיך אונטערשטע ווענט.\nאַזאַ געסל ווי קאָמפּאַניפּרעמיער\nאַזאַ געסל ווי מולען דע בער\nאָדער געסלעך פֿאַרוויאַנעטע פֿון מאָנטמאַרטר.\nפֿאַר קאַמפּאַניפּרעמיער שטײט אַ באַר\nדער גרינער באַר ״פּעליקאַן״.\nדאָרט זענען תּמיד די לאָדנס געשלאָסן\nאון מען ווײסט נישט, וואָס עס טוט זיך אינעווײניק,\nאָ, עס טוט זיך דאָרט מסתּמא גאָרנישט :\nוואָס זשע קאָן זיך טון… נאָך אײן קאָקטאַיל…\nאױף געשלאָסענע ווײַסע פֿענצטער־לאָדנס\nטאַנצן גרױסע רױטע בײַכער און גרינע\nאױף פֿיס דינע מיט פּנימער ווי ראָזשינקעס.\nאָ מען טאַנצט ווען ס’קאָן שוין גאָרנישט קומען…\nדער מאָנטמאַרטר איז דאָ און פּלאַס קאָנקאָרד :\nזײ בײדע זענען אין פּאַריז.\nפּלאַס קאָנקאָרד איז פֿאַר זיכערע און באַרוישטע,\nדער מאָנטמאַרטר פֿאַר פֿאַרשפּילטע לעבנס —\nאון צום סוף מולען דע בער, דאָס געסל —\nמולען דע בער וווּ מען ווײסט נישט פּלוצים,\nצו וואָס אײגנטלעך דאָס קומען אַהערצו…\nאון וואָס הײסט דען דאָס ווערטל : לעבן\nכאָטש אַלע פֿאַרשטײען דאָס וואָרט…\nאין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 52 – 53\n« Balade fun parizer geslekh », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 52-53\nBallade des ruelles parisiennes\nVenue du Trocadéro —\nla place du Trocadéro est un mur de pierre ;\nhorizontale coule la Seine\net le vertical est dans la tour Eiffel\nqui ruisselle de la réclame de Citroen.\nVenue de Miromesnil, de la dense place d’Orléans —\nde la place Grenelle et la Motte-Piquet\naux escaliers de métro foulés par les pieds,\ndes boulevards aux réclames de savon Cadum :\nruelles étroites au destin\nplacardé sur les murs de façade\noù le bonheur et le malheur de notre vie\nn’ont pas même le temps\nde se trouver des murs arrière.\nUne ruelle comme Campagne-Première,\nune ruelle comme Moulin Vert\nou ruelles fanées de Montmartre.\nDevant Campagne-Première se trouve un bar,\nle bar vert « Pélican ».\nLes volets sont toujours fermés\net l’on ne sait ce qui se passe à l’intérieur.\nOh, il ne s’y passe sûrement rien :\nque peut-il se passer… Un dernier cocktail…\nSur les volets blancs fermés de la vitrine\ndansent de gros ventres rouges et d’autres verts\nsur des jambes minces, aux visages de raisins secs.\nOh, on danse quand il ne peut plus rien venir…\nMontmartre est là et place de la Concorde :\ntous deux se trouvent à Paris.\nLa Concorde est pour les gens assurés et grisés,\nMontmartre pour les vies perdues —\nEt à la fin rue du Moulin Vert, la ruelle\ndu Moulin Vert où l’on ne sait soudain\nà quoi bon finalement venir ici…\nEt que veut dire ce petit mot : vivre —\nbien que tous comprennent ce mot…\nדי באַלאַדע פֿון דעם סענע־טײַך\nדער נעפּל איז געווען ווי ווײכער סאַמעט\nדער בלאָער פּאַריזער נעפּל —\nאון געווען ווי אַ בולוואַר :\nפֿון דער גרױסער שטאָט פּאַריז אַ בלאָער פֿלאַסטער.\nאון דער סען־פּײסאַזש געווען אַן אָנזיכטס־קאַרטל\nמיט אַ רױטער שיף סענטימענטאַלער\nאון אַ טײַך פֿון אולטראַמאַרין.\nאָך, פֿון וואַנען פּלוצים אַ שיף\nוואָס פּאַסט זיך גיכער פֿאַר אַ ים\nאון פֿירט אַ טראַנספּאָרט פֿון גאָלד־סאַרדינען ?\nאון אַ רויט געלאָקטער וואַגאַבונד עסט אַ הערינג\nאון דער הערינג איז זיס־גראָ ווי דער הימל\nאין פּײסאַזש מיט דער צינאָבער־שיף.\nאיבער דער סענע די בריקן :\nאון בריקן סענטימענטאַלע\nבריקן מיט אַ טראַגישן זשעסט פֿון אײן בויגן\nאון בריקן פֿון שפּיצענע טרויעריקייטן\nביז מען קומט צון אײנער אַזאַ :\nאַזאַ זיס טאַנדײטנער ווי דאָס לעבן,\nיענע בריק שפּילט שעמעוודיק און צופֿעליק\nמיט אַ פּאָר אומבאַהאָלפֿענע אַקאָרדן\nדי באַנאַלע קאָמעדיע פֿאַרלאָזנקײט…\nאון מען דאַרף פֿאַרבײַגײן מיט צאַרטקײט\nלעבן די צוואָנציק סענע־בריקן :\nווי זײ וואָלטן זײַן דאָס לעבן…\nצו פֿיל איז כּסדר דאָס לעבן…\nאון מען מוז זיך צון אים אומקערן :\nצו דער צינאָבער־שיף מיט סאַרדינען\nצו אולטראַמאַרין־טײַכער און צו מענטשן…\n…בלױז אַ שאָד די פֿאַרלױרענע צײַט…\nאין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 54 – 55\n« Di balade fun dem Sene-taykh », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 54-55\nLa ballade de la Seine\nLe brouillard était de tendre velours,\nle bleu brouillard parisien —\nétait comme un boulevard :\nde la grande ville de Paris un bleu bandage.\nEt le paysage de la Seine était une carte postale\navec une rouge péniche sentimentale\net un fleuve bleu outremer.\nOh, d’où sort soudain un bateau\nmieux assorti à la mer\navec sa cargaison de sardines d’or !\nEt un clochard à tignasse rousse mange un hareng\net le hareng est gris doux comme le ciel\ndans ce paysage au bateau de cinabre.\nSur la Seine les ponts :\net ponts sentimentaux\nponts au tragique geste d’une seule arche\net ponts de tristesses dentelées\ndans le fer…\nJusqu’à ce que l’on arrive à celui-ci :\naussi mièvre et trivial que la vie,\nce pont joue d’un air timide et au hasard\nen quelques accords maladroits\nla banale comédie de l’abandon…\nEt l’on doit passer avec délicatesse\ndevant les vingt ponts de la Seine\ncomme s’ils étaient la vie même…\nLa vie est toujours excessive…\nEt l’on doit se retourner vers lui,\nvers ce bateau de cinabre chargé de sardines\nvers les fleuves outremer et vers les gens…\nDommage seulement pour le temps perdu…\nאון מען קאָן פֿאַרגעסן דעם קאָליר\nדעם פֿאַסאָן און אַפֿילו דעם שטאָף\nפֿון דײַנע קרעלן דײַנע קלײדער דײַנע בריקן\nפּאַריז דו שטאָט פֿון בונט פֿאַרביקן שונד.\nאון פֿאַרגעסן קאָן מען דעם סאַמעט\nפֿון טראָטואַרן און אַספֿאַלטן\nפּאַריז בערלין שטאָקהאָלם\nאון שטעט וואָס איך האָב נישט געזען —\nווען מען װױנט אין אַ לאַנד\nוואָס איז מיט פֿעלדער באַקלעפּט\nוווּ שטעט זענען ווי פֿעלדער\nפֿון לאַגגווײַל געלן און לילאַ קאַרטאָפֿל…\nאָ, קאַרטאָפֿל־בלומען שמעקן זיס און צאַרט\nווען ס’בלענדט נישט קײן האָריזאָנט\nמיט פּראָספּעקטן פֿון שטאָטישע מזלות…\nאָבער ערגעץ וווּ זענען פֿאַראַנען שטעט שנעלע\nוווּ קלעפּיקע מעטראָס\nקאָנען זײַן ווי טײטלען זיסע\nאון ווי לײַוונט קילנדיקע ווײַסע.\nאון מען בענקט צו דער שטאָט וווּ מענטשן\nווערן זײער מיד און גליקלעך\nפֿון קלעפּיקע מעטראָס און אַספֿאַלטן\nפֿון טויזנט קאָלירטע געשטאַלטן\nשטאָפֿן און מענטשן און בריקן\nאיבער דער גרינער סענע.\nאין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 56 – 57\n« Shund-balade Pariz », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 56-57\nBallade à l’eau de rose de Paris\nEt l’on peut oublier la couleur\nla façon et même la matière\nde tes perles, tes robes, tes ponts,\nParis, ville bariolée de pacotille.\nEt oublier aussi le velours\nde vos trottoirs et asphaltes\nParis Berlin Stockholm\net autres villes que je n’ai pas vues —\nquand on demeure dans un pays\nqui est tapissé de champs,\noù les villes sont comme des champs\nde jaune ennui et pommes de terre violettes…\nOh, les fleurs de pommes de terre exhalent de suaves effluves\nlorsque n’éblouit aucun horizon\naux perspectives de destins citadins…\nMais quelque part ailleurs il existe des villes rapides\noù des métros poisseux\npeuvent être comme de douces dattes\net comme de fraîche toile blanche.\nEt l’on se languit de la ville où les gens\ndeviennent très fatigués et heureux\ndes poisseux métros et asphaltes\net des mille formes colorées\nmatières et hommes et ponts\nsur la verte coulée de la Seine.\nבענקלעך אױף שאַמפּעליזע\nאױף פּלאַס דע לאַ קאָנקאָרד אין פּאַריז\nטאַנצן אױטאַס אַ מעכאַנישן באַלעט\nאַרום אַ סטעליע פֿון קילן גלאָז.\nאױף אַלע פּלאַץ־שטערן פֿון פּאַריז\nאָפּעראַ עטאָאַל מאַדעלען\nגײט אַ ים מיט שטאָלערנע אויטאָ־כוואַליעס\nדער באַלטישער גראָער ים פֿון פּאַריז.\nאין בולוואַרן אָבער גײען טײַכער פֿון אױטאָס.\nדער בולװאַר פֿון שאַמפּעליזע איז װי אַ שטאָט\nאון דער צװאָנציקסטער גאָרן פֿון בולװאַר\nאיז אַ שטאָט פֿון קאַלטן נעאָן.\nנעבן שאַמפּעליזע פֿליסט די סענע\nדי סענע איז פֿון עלאַסטישן שטאָל\nדי סענע איז װי אַ טראַגישער באַשלוס.\nאיבער שאַמפּעליזע פֿליסט קאַלטער נעאָן\nאין שאַמפּעליזע פֿליסן אױטאָס\nשטײען פּלוצים קרומע צאַרטע בענקלעך\nפֿון נאַסן נעפּל\nפֿון לופֿט בלאָער און פֿון שטרױ געלן\nאַ, דאָ קאָן מען מיד װערן װי אַ בױם.\nקאָרידאָרן פֿון בלאָער לופֿט און נעפּל\nבענקלעך פֿון בלאָער לופֿט און נעפּל\nאון מער גאָרנישט\nשטיקער לעבן האָבן זיך פֿאַרפּלאָנטערט\nאין בענקלעך פֿון בלאָען נעפּל\nאױף די בילדער פֿון מאָלער אַנענקאָף.\nדאָס לעבן איז אַ צאַרט פֿאַרבײַגײן\nאיבער בלאָע קאַרידאָרן פֿון אַנענקאָף\nאיבער שטאָלערנע שאַמפּעליזישע פֿעלדער\nמיט שטיקער מידע נשמות\nצוגעקלעפּטע צו שטרױענע בענקלעך.\nצום אָפּװישן צאַרט איז דאָס לעבן\nאין נעפּלענע בענקלעך\nאין שטאָלערנע אױטאָ־מושלען\nמען דאַרף צאַרט באַרירן קילע נעאָן־רעקלאַמעס\nאון דאָס לעבן.\nאין : דבֿורה פֿאָגעל, מאַנעקינען : לידער, וואַרשע – לעמבערג, צושטײַער, 1934, זז׳ 58 – 59\n« Benklekh oyf Shampelize », in Debora Vogel, Manekinen : lider, Varsovie – Lviv, Tsushtayer, 1934, pp. 58-59\nChaises sur les Champs-Élysées\nSur la place de la Concorde à Paris\nles autos dansent un ballet mécanique\nautour d’une stèle de verre frais.\nSur toutes les places étoiles de Paris\nOpéra Étoile Madeleine\ndéferle une mer aux vagues d’autos d’acier,\nla grise mer baltique de Paris.\nMais sur les boulevards coulent des fleuves d’autos.\nL’avenue des Champs-Élysées est comme une ville\net le vingtième étage de l’avenue\nest une ville de froid néon.\nPrès des Champs-Élysées coule la Seine\nla Seine est d’acier élastique\nla Seine est comme une tragique décision.\nAu-dessus des Champs-Élysées coule un froid néon\nsur les Champs-Élysées coule un flot d’autos,\nsoudain sont plantées là de délicates chaises tortueuses\nde brouillard humide\nd’air bleu et de paille jaune,\noh, ici on peut être las comme un arbre.\nCouloirs d’air et de brouillard bleu\nchaises d’air et de brouillard bleu\ndes pans de vie se sont embrouillés\ndans les chaises de brouillard bleu\nsur les tableaux du peintre Annenkoff.\nLa vie est un délicat passage\npar les couloirs bleus d’Annenkoff\npar les Élyséens champs d’acier\navec des pans d’âmes lasses\ncollés sur des chaises de paille.\nLa vie s’efface délicatement\ndans des chaises de brouillard,\ndans des autos coquillages d’acier,\non doit toucher délicatement les froides réclames de néon\nדאָס איז פּאַריז\nצי ווייסטו וואָס דאָס איז ? —\nהוגאָ אויף אַ קאַרניז,\nאון אויפֿן טורעם הויך\nאַ נאַקעט הייסער בויך ;\nאין גאָרטן אויף אַ באַנק —\nאַ פּאָרל געל און שלאַנק.\nס׳איז קיל. זיי קושן זיך.\nמיט לעכער פֿול די שיך.\nדאָס איז, מאַדאַם, פּאַריז.\nאון אונטן ליגט דאָס פֿאָלק\nגעהויקערט בײַ דער סען.\nפֿון ווײַטן אויפֿן ים —\nדער קאַלטער דזשענטלמען.\nדער אָוונט אין קאַפֿע,\nדי קאַסע בײַם ראַנטיע,\nדי לוסט אין קאַבאַרע\nאון דער טויט, מעסיע…\nדי בירגער כאַפּן פֿיש.\nדי מוטער איז געשענדט,\nדער מאַן אין פּאַרלאַמענט,\nדי טאָכטער איז בײַ אים\nפֿאַרקויפֿט פֿאַר צען סאַנטים,\nדער זון איז ראַדיקאַל\nאון ער שטודירט לאַסאַל —\nדאָס איז, מעסיע, פּאַריז.\nאון האָט ניט קיין שום שאַנס.\nעס בליט דער אַפּעלסין\nאין דער פּראָווינץ פּראָוואַנס ;\nעס פֿוילן אויף די מערק\nדי פֿרוי און דער אָראַנזש.\nדי שאַרפֿזיניקע ווערק —\nפֿון אַ פֿאַרשפּילטער וועלט.\nאון דאָס געלט, דאָס געלט\nאיז בלויז אין באַנק דע פֿראַנס.\nדי קינסטלער אויף דער גאַס,\nדי זון אין אַ גאַראַזש,\nאון די פּאָעזיע — קאַלט\nצעשטראַלט אויף דעם אַספֿאַלט.\nדי געסלעך זײַנען שמאָל\nדי פֿעלקער — אָן אַ צאָל, —\nדאָס איז, מאָן קער, פּאַריז.\nצעטראָטן און אַנטציקט,\nגעאָרעמט און פֿאַרוויגט.\nס׳איז נאַכט. די תּאווה צאָלט\nדי ליבע אין לאַמאַנש.\nדער קעלנער בעט אַוואַנס.\nדי אַרבעט אין מעטראָ\nהייבט אויף די פֿאָן פֿון פֿלאַם.\nעס שלאָגט די לעצטע שעה,\nאין : לייזער וואָלף, לידער, ניו־יאָרק, אַלוועלטלעכער ייִדישער קולטור־קאָנגרעס, 1955, זז׳ 69 – 70\n« Dos iz Pariz », in Leyzer Volf, Lider, New York, Alveltlekher yidisher kultur-kongres, 1955, pp. 69-70\n1. אויף שטילן סען…\nאױף שטילן סען פֿאַרחלומט שװימט דאָס בלױע שיפֿל,\nװי אַ לונאַטיקער, װאָס בלאָנדזשעט אום פֿאַרטראַכט.\nאין טיפֿקײט — פֿײַערן, װי גאָלדענע חלומות.\nפֿון בײדע ברעגעס שאַלט און רױשט : פּאַריזשער נאַכט !\nעס גליטשט דאָס שיפֿל זיך דורך טונקלקײט פֿון בריקן.\nפֿון אױבן װאַרפֿט מיט שטראַלן אַלעקסאַנדער־בריק.\nסען־קלו. אַ מינאַרעט. אָט פֿינסטערט װאַלד בולאָנער.\nעס שװעבן אױפֿן ברעג די אױטאָס הין־צוריק.\nאון ערגעץ בלײַבט עס שטײן — אַ רױשיקע קאַפֿײ.\nאַ דזשאַז, און װײַן, און טענץ… צעהוליעטע געמיטער.\nציגײַנער־קינסטלער, צי אַפּאַשן — כ’בלײַב מיט זײ !\n2. העי גאַרסאָן…\nהעי גאַרסאָן ! צװײ װײַן פֿאַר מיר און פֿאַר מײַן דאַמע.\nהעלער, ראָזער זאָל צעפֿלאַמען זיך די לוסט !\nשיכּור בין איך אין דער שטאָט פֿון טױזנט פֿרײדן, —\nכ’האָב נאָך פֿון אַ פֿרײד אַזעלכער נישט געװוּסט.\nס׳ברױזט די פֿרײד פֿון בונט צעפֿלאַקערטע בולװאַרן.\nס׳זינגט און יובלט יום־טובֿדיק פּאַריזשער נאַכט.\nס׳רױמט מײַן דאַמע מיר : „שערי“ און קושט אין אױער,\nאון זי האָט די לוסט אין מיר אַרײַנגעלאַכט.\nהעי גאַרסאָן ! צװײ װײַן ! שױן װידער לער די גלעזלעך.\nס׳גאַרט פֿאַרטרינקען זיך מײַן צפֿונדיק געמיט.\nהײַנט, מײַן דאַמע, טרינקען מיר ביז גרױ באַגינען,\nביז פֿײַערן מאָנמאַרטערס בלאַס און מיד — —\nדי הערשער ליגן אין מוזײען,\nאין סאַרקאָפֿאַגן שטאַר און שטום ;\nאין טױטן מאַרמאָר גאַנצע רײען\nזײ רינגלען דאָ די װענט אַרום.\nדי לודװיקס־קײט, צי באָנאַפּאַרטע —\nנאָך װעמען שאַנד, נאָך װעמען לױב… —\nדי זין פֿון מאַרס און פֿון אַסטאַרטע.\nעס רוט אױף אַלץ פֿון צײַט דער שטױב.\nאין לײַװנטס פֿון רובענס געבליבן\nדי קרױנען און די ריטערשװערד.\nעס האָט די צײַט שױן אַלץ פֿאַרריבן,\nדעם עבֿר נאָר דאָס אַלץ געהערט.\nמען קומט דאָ איצטער װי פּילגרימען\nפֿון יעדן פֿאָלק, פֿון יעדן לאַנד.\nאיצט הערט מען קלינגען פֿרײַהײטס־שטימען.\nס׳איז סצעפּטער — ראָסט און טױט זײַן האַנט…\nאיצט טרעט דאָס פֿאָלק אין שלאָסאַלײען.\nדי סטאַװן ליגן שטום צעשפּרײט.\nעס ציִען מענטשן, מענטשן גײען.\nעס קומט אַ דור, אַ דור פֿאַרגײט.\nאין : אַבֿרהם זאַק, יאָרן אין וואַנדער : לידער און פּאָעמען, בוענאָס־אײַרעס, צענטראַל־פֿאַרבאַנד פֿון פּוילישע ייִדן אין אַרגענטינע, 1949, זז׳ 203 – 205\n« Parizer motivn » : « 1. Oyf shtiln Sen… », « 2. Hey, garson… », « 3. Versay », in Avrom Zak, Yorn in vander : lider un poemen, Buenos Aires, Tsentral-Farband fun poylishe Yidn in Argentine, 1949, pp. 203-205\nדי שטאָט פֿון טױזנט חנען\n1. אַ יום־טובֿ אײביקער\nפּאַריז ! פּאַריז ! אַ יום־טובֿ אײביקער אױף דײַנע גאַסן.\nעס וואַרפֿט דײַן אייפֿל־טורעם פֿאַקעלן אין יעדער נאַכט.\nביסט אייביק יונג, ביסט שפּילעװדיק װי אַ צעבליטע יונגפֿרױ,\nדאָס יונגע לעבן זינגט פֿון דיר אַרױס, עס זינגט און לאַכט.\nביסט פֿרײַ אַזױ, אָן זאָרג, װי דײַנע פֿופֿציק טױזנט קינסטלערס,\nװאָס האָבן דיך פֿאַראײביקט טרײַ אין רײץ פֿון בלױען סען.\nדי פֿרײַהײט שרײַט אַרױס פֿון דײַנע קנײַפּעס און טאַװערנעס.\nזי שרײַט פֿאַר נאַכט פֿון אונטער ערד — פֿון מעטראָפּאָליטען.\nפֿאַר נאַכט פֿון אונטער ערד. . . דאָס קערן זיך אַהײם אום\nדי מאַסן פֿון פֿאַבריקן, װוּ די קױמענס שפּײַען רױך.\nפֿון זעלבע הענט מאַזאָליעטע געפֿאַלן דײַן באַסטיליע ;\nפֿון זעלבע הענט אַ פֿרײַהײטזײַל איז אױפֿגעהױבן הױך.\nדי שטאָט פֿון פֿרײַהײט ניט נאָר פֿאַר נשמה — אױך פֿאַר קערפּער !\nגעפֿילן װערן קנעכטיש נישט דערשטיקט אין דיר, פּאַריז !\nעס זײען דײַנע טעכטער לוסט, װי אין אַ פֿעסט פֿון באַקכוס,\nזײ וואַרפֿן הויפֿנס פֿרײד אין דײַנע גאַסן, פֿרײַער ריז !\nדו שטאָט, װוּ שפּיל און לײַכטקײט איז געמיש מיט טיפֿן ערנסט.\nדו שטאָט פֿון „נאָטר דאַם“, פֿון „לוּװר“ און „פֿאָלי בערשער“.\nאַפֿילו אױך די טױטע רוען אין פּאַלאַצלעך :\nדײַן „פּער לאַשעז“ — אַ קונסטמוזײ ! איז קאַרג דאָס אױג אױף טרער.\nעס איז אַ קונסטמוזיי אױך דײַן בית־עולם אױף מאָנמאַרטער,\nװוּ אונטער פּליטעס שכנישע עס ליגן קריסט און ייִד.\nס׳הערשט שלום צװישן צלם און „פּה נטמן“ איבער טױטע.\nאױך אונדזער הײַנריך הײַנע רוט דאָרט אין זײַן לעצטן פֿריד.\n2. אין פּאַרק מאָנסאָ\nאין פּאַרק מאָנסאָ אין שאָטן פֿון די גרינע צווײַגן,\nבײַם פּיאַנאָ זיצט פֿאַרחלומט פֿרידעריק שאָפּען.\nדי שטאָט רױשט ערגעץ הינטער צױם, נאָר דאָ הערשט שווײַגן.\nדאָ שװימט אַרױס אַ װעלט, װאָס איז אַ מאָל געװען…\nדער לאָקנקאָפּ פֿאַרגאַפֿט צו אױסגעטרױמטע ברעגעס,\nס׳קוקט מיטלאַלטערלעך דער דיקלעכער זשאַבאָ.\nאין סורדוט, נעט און שמאָל, װי אױף אַ צױבער־פּעגאַז\nאין הײליק־שעפֿערישער, דעמערדיקער שעה.\nעס זיצט אַזױ דער מאַן מיט האַלב פֿאַרמאַכטע אױגן,\nדי פֿינגער פֿאַלן צו קלאַװישן מיט באַריר, —\nאון ס׳האָבן כּישופֿן אין הימלען זיך צעפֿלױגן\nפֿון איבער װײַסן, קאַלטן, מאָרמאָרנעם קלאַװיר.\nנאָקטורן . . . פּאָלאָנעז . . . אַנדאַנטע פֿליסן קלאַנגען,\nזײ פֿליסן פֿון אַ ווײַטער, חלומפֿולער װעלט . . .\nאַ יונגפֿרױ זינקט פֿאַר אים, פֿון כּישופֿן געפֿאַנגען — —\nאין פּאַרק מאָנסאָ, אין גרינעם צװײַגיקן געצעלט — —\n3. אױף פּלאַץ מאַלזהערב\nאױף פּלאַץ מאַלזהערב, אין רינג פֿון קלײנע, גרינע סקװערלעך\nאַ דרײַלינג פּראַוועט אייביקײט אין בראָנדז און שטיין :\nדער טאַטע און דער זון — די בײדע אַלעקסאַנדערס, —\nאון זי, די קינסטלערין בערנאַר, אין קלוגן עלטער־חן.\nדי גרױסע סאַרע שפּילט איר לעצטע ראָל אָן גרים שױן.\nאיר צושױער איז איצט די גאַנצע װעלט אַרום.\nעס טױשן „בינע־שטערן“ זיך, רעפּערטואַרן —\nדאָך קניִען די פּאַריזער נאָך פֿאַר סאַרעס רום.\nאון װער עס גײט פֿאַרבײַ, און װער עס קומט אַהערצו\nפֿון יענער קנײַפּעקונסט פּערװערזער אױף פּיגאַל —\nבלײַבט שטײן אין טיפֿן ערנסט, שטיל װי אַ בעל־תּשובה,\nאַן אַנדער בינע טוט אַ בלענד, אַן אַנדער זאַל. . .\nאון זײ, די פֿערער־ריטערס אױף די פּיעדעסטאַלן —\nדיומאַ : דער גרױסער טאַטע און דער גרױסער זון !*\nזײ וואַכן איבער פֿאָלק און לעבן מיט געשיכטע,\nאון וועקן אַלעמען צו שײנקײט און צו זון. . .\nעס דוכט, זײ רעדן : ס׳מײַדן קריגן און רעוואָלטן. . .\nעס טױשן ראָלן זיך און העלדן. . . לינקס און רעכטס. . .\nדאָך אײביק איז פֿון גײַסט די שײנקײט — פֿאָליקס פֿאַרמעגן ! —\nטאָ היט עס, דורות, אָפּ פֿון אַל דאָס שלעכטס. . .\nאון ס׳דוכט, עס בלאָנדזשען אום דאָ ביידנס טרײַע העלדן —\nדי משקעטערן דרײַ, דער טראַגיש שיינער קין.\nאון ס׳קומט פֿון מאָנמאַרטר־קבֿר די קאַמעליען־דאַמע\nאע שלוכצט און פֿאַלט בײַם פּיעדעסטאַל אין בײמערגרין.\nאױף פּלאַץ מאַלזהערב, אין רינג פֿון קלײנע, גרינע סקװערלעך . . .\n* אױפֿן זעלביקן פּלאַץ איז אױך געשטאַנען אַ דענקמאָל פֿון אַלעקסאַנדער דיומאַ\nדעם זיידן — אַ גענעראַל. אָבער זײַן בראָנדזפֿיגור האָבן די דײַטשישע װאַנדאַלן איבערגעגאָסן אין אַמוניציע.\n4. אױף די „גרױסע בולװאַרן“\nבײַ נאַכט אױף די „גרױסע בולװאַרן“.\nעס לאָקן קאַפֿייען און באַרן.\nאון טױזנטער שטראָמען געזיכטער\nאין בלענד פֿון נעאָניקע ליכטער.\nאין אַלערלײ פֿאַרבן די פֿרױען :\nאין שװאַרצן, אין רױטן, אין בלױען.\nזײ שלײַכן, פֿאַרשפּרײטנדיק דופֿטן.\nגעלעכטערס פֿאַרקלינגען אין לופֿטן.\nאון מענער פֿון אַלע קאָלירן, —\nציװיל און אַרמײ־אָפֿיצירן, —\nאי װײַסע, אי שװאַרצע, אי ברױנע —\nגעאָרעמט מיט כּלה, צי זונה.\nדוכט : ערגעץ אַ יום־טובֿ פֿאַראַנען,\nװוּ אַלע זיך ציִען און שפּאַנען.\nבײַ נאַכט גײסטו אױך אין די שטראָמען,\nפֿאַרלױרן אין מענטשישע תּהומען.\nמײנסט : ע מ ע צ ן װעסטו געפֿינען,\nװאָס נאָנט אין דײַן האַרץ און דײַן זינען ;\nמיט י ע נ ע ם דײַן עלנט דערטרינקען. . .\nנאָר בליקן, נאָר פֿרעכע דיר װינקען\nפֿון זונות אױף די טראָטואַרן. . . —\nאַפֿילו בײַ קירך פֿון מאַדלענע —\nאױך דאָ װינקט דיר אײנע פֿון יענע.\nדי זײַלן פֿון טעמפּל פֿון פֿרומען,\nזיי קוקן זיך צו און זײ שטומען.\nבײַ נאַכט אױף די „גרױסע בולװאַרן“ —\nדו קענסט נישט דײַן אײנזאַמקײט נאַרן.\nדײַן עלנט װעט יאָגן דיך, טרײַבן —\nאַלײן װעסטו תּמיד פֿאַרבלײַבן — — —\nאױף געסלעך װײַטע פֿון מאָנמאַרטר.\nגײסט באַרג־אַרױף און באַרג־אַראָפּ.\nס׳איז דאָרפֿיש, שטעטלדיק. אָט זעסטו\nאַ מײדל אױך נאָך מיט אַ צאָפּ.\nס׳איז זונטיק. אױף אַ װאַנט אַ הױכער\nאַפֿישן װעגן טענץ און שפּיל ;\nאַ „בודע“ װי פֿון קונצן־מאַכערס,\nאון אױבן פֿליגל פֿון אַ מיל.\nשטײַגסט העכער, העכער. הײַזקעס אַלטע.\nס׳איז יעדע קראָם — „סאַלאָן דע ל׳אַרט“.\nפּאָרטרעטן, שאַרזשן, אַקװאַרעלן,\nאון בראָנדז, און גיפּס — פֿון יעדער אַרט.\nאַ מאַרק געגליכן צו אַ שלאָס־מם.\nאַרום — טאַװערנעס. פֿול, געדיכט.\nדער מאַרק איז פֿול מיט מאַרמאָר־טישלעך.\nדי אױגוסט־זון באַגילדט מיט ליכט.\nעס רױטלט זיך „װען רוזש“ אױף טישלעך.\nדאָס קינסטלער־פֿאָלק זיך אַמוזירט\nמיט „מוזעס“ אָדער מיט „מאָדעלקעס“.\nװער ס׳קיבעצט, װער עס ראָמאַנסירט.\nאָט צײכנט װער אױף אַ סערװעטקע\n(אַ מאָלער נאָך מיט לאַנגע האָר),\nאון אָט אַ זקן זינגט אַן אַריע —\nכאָטש אָן דער שטים, ער נעמט מאַזשאָר.\nאון יונגוואַרג אַפּלאָדירט דעם זקן,\nוואָס האָט אַ מאָל געגלאַנצט מיט רום.\nאיין פֿרייד פֿאַראײניקט זײ צוזאַמען —\nדי יונגע, אַלטע פֿון אַרום.\nגײסט העכער. ס׳בלאַנקט די „סאַקר קער“-קירך\nמיט מינאַרעטן שטאָלץ און הױך.\nאין טאָל — פּאַריז מיט זײַנע טורעמס,\nדי ברעגן ווײַט אין בלױען רױך.\n6. מאָנמאַרטר בײַ נאַכט\nגאַסן קליינע, שמאָלע.\nס׳פֿלאַמען בונט קאַפֿײען.\nמיידלעך אױף די ראָגן\nפּראַלט דער דזשאַז אין גאַסן,\nרײַסט זיך פֿון טאַווערנעס.\nדאָ און דאָרט בײַ טירן\nרויטלען זיך לאַמטערנעס.\nדרייען זיך שיכּורים,\nווי אויף שטריק זיי גייען ;\nקומען צו די מיידלעך,\nלאָקן אין קאַפֿייען.\nגענעצן װוּ שוצלײַט\nאין די קורצע ראָקן.\nשװינדן זיי, די פּאָרלעך,\nדאָרט אין י ע נ ע טירן,\nאון לאַמטערנעס רױטע\nלאָקן און פֿאַרפֿירן.\nשפּעט בײַ נאַכט. אַ פּוסטקײט.\nס׳שלאָפֿט דער מענטש פֿון זאָרגן.\nנאָר אין יענע קנײַפּעס\nרױשט עס ביז פֿרימאָרגן.\nס׳קומען ווײַסע, שוואַרצע ;\nס׳קומען יונגע, אַלטע.\nליפּן — שמינקע־קאַלטע.\nגרימפּלט צו אַ פּיאַנאָ,\nאון די „מאַדמאַזעלן“\nטאַנצן שױן אױף טישן.\nאון בעתן טאַנצן\nפֿאַנגט מען זײ, די „נאַרן“ :\nװער עס שװינדט מיט װעמען\nהינטער די קאָטאַרן.\nאון װען ס׳נעמט שױן גרױען,\nװען עס קומט באַגינען —\nשלעפּן זיך אױף גאַסן\nשיכּורע אָן זינען.\n7. אױף פּלאַץ האָטעל דע װיל\nאױף פּלאַץ האָטעל דע װיל, אױף גרינעם טעפּיך פֿון גאַזאָן,\nאַ מחנה טױבן פֿלאַטערן פֿון הױכקײטן אַראָפּ.\nזײ ווייסן : ס׳וואַרטן קינדערלעך מיט אײגלעך הימל בלױ,\nוואָס וואַרפֿן צו זײ ברעקעלעך — נו, טאַנצן זײ האָפּ־האָפּ.\nזײ פּיקן מיט די שנאָבעלעך און זײַנען מלא פֿרײד :\nװער זאָגט עס : „טײַבלעך קױלעט מען ?“ פֿאַרקערט, מען גיט זיי ברױט.\nאון ס׳פֿרייען זיך די קינדערלעד, די טײַבעלעך מיט זײ.\nסײַ קינדערלעך, סײַ טײַבעלעך — זײ װײסן נישט פֿון טױט . . .\n8. נאַכט אױף פּיגאַל\nנאַכט אױף פּיגאַל. פֿון אַמורן\nזינגט מען אין איטלעכן באַר.\nפֿרױענקעפּ. שװאַרצע פֿריזורן.\nס׳טרינקט זיך אין ליכט דער בולוואַר.\nס׳רייצן, עס רופֿן נעאָנען,\nזאָגן וואָס צו אין דער נאַכט.\nפֿרױען אױף ראָגן דערמאָנען\nנאַכט איז פֿאַר ליבע געמאַכט. . .\nשטראָמט זי, די מענטשישע מאַסע —\nווײַסע, און שװאַרצע, און ברױן.\nס׳ווייס נישט פּאַריז פֿון קײן ראַסע —\nל י ב ע נאָר טראָגט דאָ די קרױן.\nליבע אין יעדער טאַװערנע,\nליבע אין יעטװעדן באַר.\nקושט מען זיך בײַ אַ לאַמטערנע,\nאָדער אין מיטן בולװאַר.\nװינקען פֿון געסלעך האָטעלן,\nטונקעלע געסלעך בײַם זײַט.\nאון פֿון זײַן הױכקײט, אין העלן,\nקוקט „סאַקר קער“ פֿון דער װײַט.\nקוקט זיך צו פֿרום, אַ פֿאַרטראַכטער\nאונטן צו זינדיקער ערד.\nרױשט דער פּיגאַל אַ צעלאַכטער :\nס׳איז אים די ליבע באַשערט.\n9. דאָס „פּלעצל“\nס׳איז רי דע ראָזיע אַ מוזײ\nפֿון ייִדן מיט פּיאות און בערד,\nמיט מצות אַ קײַלעכדיק יאָר,\nאַ ייִדיש, אַן עכטן, איר הערט.\nמיט כּשרע װוּרשטן אַ שלל,\nמיט קאַרפּן — די ייִדישע פֿיש !\nמיט „אָדערקעס“ געלע פֿון גענדז —\nצו „טשאָלנט » אױף שבת צום טיש.\nמיט „אוליקעס“־הערינג, מיט יי״ש,\nמיט קױלעטשן, לעקעכער, טאָרט —\nצו שׂימחות : אַ חתונה, ברית,\nצי אױך װען מען מאַכט נאָר אַ „װאָרט“.\nפֿון קראָמען מיט בשׂמים זיך טראָגט\nאַן אײדעלער, פֿײַנער גערוך ;\nפֿון ערגעץ אַ שױפֿענצטער קוקט\nאַ באָבעשעס טערקישע טוך.\nדאָ־דאָרטן אַ „כּשר“ פֿאַרבעט\nאין עסשטיבער ייִדישלעך־פֿרום ;\nאַ רבֿ פֿון גאַליציע איר טרעפֿט,\nער גײט נאָך אין זאָקן אַרום.\nאַ גלאַנציקער פֿילץ־קאַפּעלאַש\nפֿאַרדעקט דעם רבנישן קאָפּ ;\nדי פּאָלעס צעקנעפּלט, צעשפּרײט,\nדי ציצית, זײ הענגען אַראָפּ.\nאיר טראַכט : איז עס ממש אַ רב ?\nצי אפֿשר גאָר בלױז רעקװיזיט ?\nדי באָרד גאָר פֿון קליאָטשע געמאַכט ?\nאיז איצט דען נאָך דאָ אַזאַ ייִד ? . . .\nאַ שמאָלע דאָס געסל און קורץ,\nמיט שולכלעך, װוּ תּמיד ס׳איז לער.\nמיט שטעקעלעך-ײִדן לרובֿ,\nוואָס דרייען זיך אום הין און הער.\nשדכנים און מעקלערס אַ סך :\nמ׳דאַרף „מזונות » פֿאַר װײַב און פֿאַר קינד.\nבלחש מען קױפֿט, מען פֿאַרקױפֿט —\nעס בליט דאָ דער האַנדל מיט. . . װינט. . .\nאון גײט איר פֿאַרבײַ רי פּאַװע —\nצו מינחה מען בעט אײַך אין שול :\nאַ יאָרײַט. צום „מנין“ עס פֿעלט,\n(יום־כּיפּור נאָר איז דאָרטן פֿול. . .).\nאַ „קדושה“ איר כאַפּט דאָרט אַרײַן,\nאַ מיצװה זיך כּשר פֿאַרדינט . . .\nדאָס „פּלעצל » — עס איז אַ מוזײ\nפֿון ייִדישקײט אַלטער אַצינד.\n10. אַדיע, פּאַריז !\nאַדיע, פּאַריז ! מיר װעלן זיכער זען אַ מאָל זיך װידער.\nמען קען דײַן שאַרם, דײַן צױבער קײן מאָל, קײן מאָל נישט פֿאַרגעסן.\nביסט װי אַ פֿרױ, װאָס טראָגט דעם רײץ אין אירע צאַרטע גלידער.\nװערסט קײן מאָל זאַט מיט איר, זי װערט דיר קײן מאָל נישט דערעסן.\nכ׳װעל תּמיד זען אין דמיון דײַנע געסלעך און בולוואַרן,\nדי שמאָלע באַרג־אַרױפֿן פֿון מאָנמאַרטער, דײַנע סקווערן.\nדי סענע־ברעגן, בריקן, בוקיניסטן, די קלאָשאַרן,\nקאַפֿעען אין די נעכט, װאָס לעשן זיך גלײַך מיט די שטערן.\nדי גרינע פּאַרקן, די שאַטאָס, די דענקמעלער, מוזייען.\nאַ שטאָט — אַ פֿאַרביקע געשיכטע פֿון צוויי טױזנט יאָרן !\nרעװאָלטן, גיליאָטינעס. שטורעמס קומען און פֿאַרגײען,\nאון דו — פּאַריז ! — ביסט אייביק יונג, װי תּמיד נײַ געבאָרן.\nס׳איז קורץ דאָס לעבן — דאַרף מען קענען נעמען עס, געניסן.\nס’איז אַלץ פֿאַר דיר — די קונסט, מוזיק, די פֿרױ, דער ווײַן, די לידער !\nדאָס לײַב איז עכט און שײן, װען פֿײַגנבלאַט אַראָפּגעריסן,\nדער קערפּער זינגט די פֿולע פֿרייד דאַן אױס פֿון רמ״ח גלידער. . .\nאַדיע, פּאַריז ! איך װעל צו דיר אַ מאָל נאָך װידער קומען.\nמעג זײַן אַפֿילו נישט אין גלאַנץ דורך דײַן נצחון־טױער . . .\nאיך ווייס : רי דע ראָזיע, פּאַװע . . . מען וואַרט דאָרט נישט מיט בלומען. . .\nס׳איז אונדזער דלות ייִדישער . . . ס׳װאַרט אונדזער אַלטער טרױער. . .\nאַטלאַנטישער אָקעאַן, סעפּטעמבער 1952\nאין : אַבֿרהם זאַק, פֿון אַלע מײַנע יאָרן : אַנטאָלאָגיע פֿון מײַנע לידער און פּאָעמעס, בוענאָס־אײַרעס, אַלוועלטלעכער ייִדישער קולטור־קאָנגרעס, אַרגענטינער אָפּטייל, 1975, זז׳ 211 – 220\n« Di shtot fun toyznt kheynen » : « 1. A yontev eybiker », « 2. In Park Monso », « 3. Oyf Plats Malzherb », « 4. Oyf di ‘Groyse bulvarn' », « 5. Alt-Pariz », « 6. Monmartr bay nakht », « 7. Oyf Plats Hotel de Vil », « 8. Nakht oyf Pigal », « 9. Dos ‘Pletsl' », « 10. Adye, Pariz ! », in Avrom Zak, Fun ale mayne yorn : antologye fun mayne lider un poemes, Buenos Aires, Alveltlekher yidisher kultur-kongres, Argentiner opteyl, 1975, pp. 211-220\nכ׳בין װידער אין דער אַלטער ליבער „שטאָט פֿון ליכטער“,\nוואָס תּמיד איז זי אין זכּרון מײַנעם פֿריש.\nאיך זע זי אַלץ נאָך אין פֿאַרװאָרפֿענע מרחקים,\nװען איך אַ מאָל אַן עבֿר־בלעטל טו אַ מיש.\nאיצט גײ איך װידער איבער גאַסן און בולװאַרן,\nמאָנמאַרטערס שמאָלע געסלעך װי אַ מאָל געװען.\nדי קנײַפּעס ליכטיקע, דער סען און די קלאָשאַרן.\nפּיגאַל. . . מעטראָ באַרבעס — און „אונדזער“ גי־פּאַטען. . .\nדי גי־פּאַטען־חבֿרים לאַנג אין װעלט צעפֿלױגן.\nאון דער און יענער שױן נישטאָ אַצינד בכלל. . .\nכאָטש כ׳הער די זעלבע לידלעך דאָ פֿון קנײַפּעס גרעלע,\nדאָך אומעטיק פֿאַר מיר אין איצטער דער פּיגאַל.\nמיך לאָקט, מיך ציט אין די קאַפֿײען מאָנפּאַרנאַסער.\nװי נעכטן ערשט געװען. װי תּמיד דאָ געדיכט.\nאָט זיצט נאָך קינסטלער איקס ; אַ פֿרױ לעם אים עקסצענטריש\nאון איגרעק אױכעט דאָ — באַבערדלט דאָס געזיכט.\nמען זופּט דאָ װײַן, אַפּעריטיװן ; מען באַרעדט זיך.\nאון פֿרױען האַלטן מיט דעם פּלױדער ווײַבלעך, צאַרט.\nװער איז דאָ אױפֿן מאָנפּאַרנאַס איצט דער געזאַלבטער ?\nמסתּמא יעדער די אומשטאַרביקײט דערװאַרט. . .\nאון כ׳בלאָנקע אױך אין שמאָלע געסלעך פֿונעם „פּלעצל“,\nװוּ כּשר־ייִדישקײט פֿון קרעמלעך קוקט אַרױס.\nדאָ שמעקט מיט שטעטל נאָך פֿון אומגעבראַכטן נעכטן,\nגעפֿינסט אַ מקום־קדוש נאָך, אַ ייִדיש הױז.\nדאָ־דאָרט אין שױפֿענסטער זעסט אותיות מרובעות —\nמסתּמא נאָך אַ ייִדיש־לײענער פֿאַראַן.\nפֿון דאָרט דיך טראָגט צום דענקמאָל נאָך די זעקס מיליאָנען :\nעס איז אין שכנות, פֿון דער ריװאָלי אַ שפּאַן.\nאין הױף באַגעגנט דיך אַ דענקמאָל נאָך די לאַגערס :\nמאַסיװער „אוהל“ פֿונעם טרױער־מאָנומענט.\nאון דרינען אױף די װענט, אין בילד — די אַלע גרױלן !\nאַ װעלט, אַ גאַנצע װעלט, װאָס איז פֿאַרלענדט, פֿאַרברענט — —\nאױפֿן אַטלאַנטיק, 1965\nאין : אַבֿרהם זאַק, פֿון אַלע מײַנע יאָרן : אַנטאָלאָגיע פֿון מײַנע לידער און פּאָעמעס, בוענאָס־אײַרעס, אַלוועלטלעכער ייִדישער קולטור־קאָנגרעס, אַרגענטינער אָפּטייל, 1975, זז׳ 284 – 285\n« Parizer refleksn », in Avrom Zak, Fun ale mayne yorn : antologye fun mayne lider un poemes, Buenos Aires, Alveltlekher yidisher kultur-kongres, Argentiner opteyl, 1975, pp. 284-285\n1. אין ביט־שאָמאָן\nאין ביט־שאָמאָן עס שװימען רחבֿותדיק די װײַסע שוואַנען\nאין טיפֿן גרינעם טאָל אױף דין געקנײטשטער װאַסערפֿלאַך.\nאין פּאַרק געבערגלטן זיך שפּרײט אַ גאָט געבענשטע שטילקײט,\nאַן אינדזל פֿאַר בעלי־חלומות פֿונעם אַלטן כּרך.\nאַרױף־אַראָפּן. בױם אַריבער בױם. דאָ זון, דאָ שאָטן.\nדער מענטש פֿון זאָרג מנוחה דאָ געפֿינט פֿאַר זײַן געמיט.\nפֿאַר זקן, קינד — פֿאַר אַלעמען איז דער גן־עדן גרינער.\nס’באַרױשט אַ דינער אַראָמאַט װען פֿרילינג גרין צעבליט.\nאון װער עס זוכט אַ מאָל התבודדות אין דער שטאָט צערױשטער,\nװער לױפֿן װיל פֿון אַלעמען און אױך פֿון זיך אַלײן —\nדער ביט־שאָמאָן נעמט וואַרעם אױף מיט גאַסטפֿרײַנטשאַפֿט און ברכה\nאױף זײַנע גרינע טעפּיכער : „קומט, קומט צו מיר צו גיין“ . . .\n2. אױף פּער לאַשעז\nאויף פּער לאַשעז פֿאַרבלאַסט איז איצט די וואַנט פֿון קאָמונאַרן\nלגבי אַלע דענקמעלער אַנטקעגן אין אַליי :\nפֿון מאַטהױזן . . . מײַדאַנעק . . . אױשװיץ . . . ס’איז נישט צום פֿאַרגלײַכן\nמיט יענעם גרױל פֿון גאַז־קאַמערס, מיט יענעם װײ־געשרײ. . .\nאָט זעסט אין בראָנדז : אַ מענטש — דער קרבן־מענטש — גײט אױף אין פֿלאַמען,\nאון הימל נעמט דעם קדוש אױף מיט גלײַכגילט־קאַלטן בלױ.\nאון נעבעכדיק געװען די װעלט, פֿאַרקלעמט אין אַ פּחדנות,\nװען ברױנער תּליון האָט דערשטיקט דעם קרבנס לעצטן „אױ“ — — —\nאױף פּער לאַשעז אין מאַרמאָר־גלאַנץ פֿון קבֿרימשע פּאַלאַצלעך\nפֿון ניט-געשטערטער רו געניסן װעלט באַרימטע לײַט.\nס׳איז די ירושה זײערע — מאָראַלישע טראַקטאַטן —\nצעטראָטן דורך די קאַניבאַלן פֿון דער „נײַער צײַט“. . .\nנאַיִװ געװען געפֿאַלענע בײַ װאַנט פֿון קאָמונאַרן.\nפֿאַרשװעכט װערט מענטשנס אידעאַל אױך אונטער רױטער פֿאָן . . .\nדער מענטש — דער קדוש־מענטש — גײט אױף אין פֿלאַם, מיט אים זײַן גלױבן,\nאין נײַער צײַט אַטאָמישער און טױטן דורך „ציקלאָן“ — — —\nאין : אַבֿרהם זאַק, פֿון אַלע מײַנע יאָרן : אַנטאָלאָגיע פֿון מײַנע לידער און פּאָעמעס, בוענאָס־אײַרעס, אַלוועלטלעכער ייִדישער קולטור־קאָנגרעס, אַרגענטינער אָפּטייל, 1975, זז׳ 24 – 25\n« Parizer motivn » : « 1. In Bit-Shomon », « 2. Oyf Per-Lashez », in Avrom Zak, Fun ale mayne yorn : antologye fun mayne lider un poemes, Buenos Aires, Alveltlekher yidisher kultur-kongres, Argentiner opteyl, 1975, pp. 24-25\nשטיל לײגט אַרױף אירע לאַנגע\nפֿינגער די נאַכט,\nאױף דעם פֿאַרכּישופֿטן, װײַטן\nראָיאל פֿון די שטערן…\nאיבער די רױשיקע טײַכן\nפֿון שטום־שװאַרצע טענער\nשװימען נשמות פֿון טױטע\nעס גענעצט, געבאָדן אין ספּלין,\nדער װילדער ב אָ ד ל ע ר,\nדער פֿרײַנד פֿון גרינאױגיקע קעץ\nאון גרינאױגיקע ימען,\nאון שװימט פֿון אײן שאָטן צום צװײטן,\nביז װאַנען ער לאָזט\nהענגען דעם קאָפּ זײַנעם איבער\nאון זעענדיק דאָרט אַ קאָקאָטע,\nװאָס לױפֿט מיט איר הינטל\nערגעץ צו פֿרײלעכע הערן,\nדערלאַנגט ער מאַטראָסיש אַ װוּנק\nצו דער לוסטיק געפּוצטער :\n„שטײ נאָר אַ רגע !“\nזי זעט נישט — און אײַלט… ער קוקט נאָך\nאון װיינט פֿאַר רחמנות. . .\nער װײנט ביז פֿאַרטאָג אינעם נעפּל\nאיבער פּאַריז. . .\nפֿאַרהערט אין נאַטור־קלאַנגען טיפֿע,\nשלײַדערט זיך ל ע נ וי\nאַרױף און אַראָפּ, װי אַ בלינדער,\nלאָזט לױפֿן װי שפּינען די פֿינגער\nאיבער די כװאַליעס\nפֿון ריטמיש צעציטערטע שאָטנס —\nאון כאַפּט זיך בײַם קאָפּ אָן.\nער שװימט און װילד לאַכט אים פֿאָרױס\nדער גײַסט פֿון צעמישונג. . .\nער שװימט, ביז ער קומט צו אַ דולהױז —\nאון קוקט אינעם דולהױז,\nאון רופֿט משוגעים פֿון בעטן,\nאון רופֿט זײ צום פֿענצטער :\n„העי, ברידער, דער בורא איז רויִק,\nער שלאָפֿט אין די װאָלקנס.\nהעי, לאָמיר אים װעקן, דעם זקן,\nהעי, לאָמיר אַ שפּיל טון !\nלאָמיר אים אױסשפּילן, ברידער\nאַ װילדס און אַ זינדיקס ». . .\nער רופֿט ביז פֿאַרטאָג משוגעים\nאון לאָזט זײ נישט רוען…\nה ײַ נ ע, געבאָדן אין לאַכעדיק־\nאיז קינדיש מקנא דעם שלאָף\nפֿון אַ דײַטשן פּראָפֿעסאָר,\nפֿאַרקרימט דאָס געזיכט צו אַ װײנען\nפֿון שטורמישן חוזק,\nאון פֿלאַטערט, ביז װאַנען ער קומט\nצו די ברעגן פֿון רהײן.\nאון ס׳טרעפֿט אים דאָרט פֿרױ לאָרעלײַ\nאין די גאָלדענע קלײדער\nאון נעמט אים צו זיך אױפֿן פֿעלדז —\nאון קושט אים, און קושט אים…\nעס פֿליט אױפֿן רהײן די לבֿנה,\nדי אײנזאַמע פּאַװע,\nחלומט מיט אױגן האַלב בלינדע\nפֿון אײביקער ליבע,\nנאָר װערט די לבֿנה, די פּאַװע,\nגעפֿאַנגען אין פֿליִען,\nאון נעמט אירע פֿעדערן פֿליקן\nדער יונגער באַגינען, —\nלאַכט לאָרעלײַ אַ געלעכטער,\nאיר זינגען פֿאַרשטומט,\nאון ס׳פֿאַלט איר געליבטער אין װאַסער —\nזי װאַרפֿט אים אין װאַסער. . .\nאַזױ װערט באַנײַט יעדע נאַכט\nדי אַלטע געשיכטע. . .\nאין : אַהרן צייטלין, שאָטנס אויפֿן שניי, וואַרשע, בעלעטריסטן־פֿאַראייניקונג, 1923, זז׳ 97 – 100\n« Nocturno », in Aaron Zeitlin, Shotns oyfn shney, Varsovie, Beletristn-fareynikung, 1923, pp. 97-100\nדאָס ליד פֿון טױט אין פּאַריזער קאַפֿעהױז\nבײַם מאַרמאָר־טישל זיצט דער טויט,\nדער פּעסימיסט —\nזעט ער אויס ווי אַן אַלטער באַראָן\nער זיצט אין פּאַריז אויף אַ טעראַס\nאיבער אַ שמאָל בירגלאָז,\nבאַטראַכט די ברויזנדיקע גאַס\nאון קרימט די בלייכע שפּירנאָז.\nער זיצט (ס’איז פֿרילינג) מיט אַ רױז,\nאַ רױז אין לאַץ און אַ קנײטש אין הױז,\nאון רעדט צו זיך : „מײַן ליבער טױט,\nדי ערד בלײַבט אײביק שיכּור.\nאון נײַע ברוסטן װערן שטײַף,\nאון נײַע װײַבער װערן רײַף,\nאון ס׳קומען נײַע פֿליקער.\nלעשסטו, אַ שטײגער, צװײ אויגן אױס —\nנעמען באַלד נײַע גלאַנצן.\nאון נײַע לענדן װערן פֿול,\nאון נײַע לײַבער װערן דול —\nס׳העלפֿן נישט טױט און פֿ ר אַ נ צ ן.\nבאַפֿלאַנצן מיט װײַנגערטנער מײַן װוּלקאַן —\nביז װאַנען װעלן זײ פֿלאַנצן ?“\nאין : אַהרן צייטלין, געזאַמלטע לידער, ב׳ 2, ניו־יאָרק, מתּנות, 1947, ז׳ 507 [אַן אַנדער ווערסיע אין : אַלע לידער און פּאָעמעס : ווײַטערדיקע לידער פֿון חורבן און לידער פֿון גלויבן, ניו־יאָרק – תּל־אַבֿיבֿ, פֿאַרלאַג בערגען־בעלזען, ב׳ 2, 1970, זז׳ 402 – 403]\n« Dos lid fun toyt in parizer kafehoyz », in Aaron Zeitlin, Gezamlte lider, vol. 2, New York, Matones, 1947, p. 507 [une autre version dans : Ale lider un poemes : vayterdike lider fun khurbn un lider fun gloybn, New York – Tel Aviv, Farlag Bergen-Belsen, vol. 2, 1970, pp. 402-403]\nדי שפּיל פֿון מאַן און פֿרױ, פֿון די געשלעכטער דאָס געיעג,\nאױטאָס געכּפֿלט אױף מיליאָנען פֿיס,\nנעכט, װאָס זעען אױס װי יום־טובֿדיקע טעג,\nאון אַלץ װאָס איז — װי ליבע — ביטער־זיס און נישט־געװיס :\nאַ רעגן, װאָס גײט טאַנצן אױף בולװאַרן װי אַ סטראָף\nאַ גלאַנציק־עלעגאַנטע פֿון אַ מאָדישן פּאָעט,\nאַ רעגן אַזױ גרינג װי די פֿיס פֿון מיסטאַנגעט\nאון פֿרײלעך װי אַן אָנהייב, װאָס טראַכט נישט פֿון קײו סוף,\nחײ־שעה, װאָס שמײכלען שטאַרבנדיק פֿון איטלעכן קאָרניז,\nאון קונסט, װאָס טראָגט די קעפּ פֿון אירע קינדער אױף אַ שפּיז :\nאון אױף אַ גאַס פֿון מאָנפּאַרנאַס — אַ שיכּורע לאַמטער,\nאַ מעלאַנכאָלישע װי די נשמה פֿון באָדלער,\nגעבױגן אין דער קרים צום פֿרעכן טראָטואַר\nװי אַ הור אַ פֿאַרשלאָפֿענע צום אַפּאַש, איר האַר;\nאון טרױמען פֿון גיגאָלאָס, קאָקאָטעס און פּאָעטן\n(אַלע חלומות האָבן ליב צו טרעפֿן זיך) ;\nאון מענטש אװ טײַװל — בײדע אין אײביקע געװעטן,\nאון אַ געשרײ צום הימל: עפֿן, עפֿן זיך ;\nאון דעם שלאַנקן אײפֿל־טורעמס שטומער דיאַלאָג\nבײַ נאַכט מיט װײַטע װאָלקנס, און אױף יעדן ראָג —\nקליפּות פֿאַרשטעלט אין פֿרױ, מאַסקירט אין חלום אװ קאַפּריז,\nגעלאַף צום נישט־פֿאַראַן, אַנטלױף פֿון דעם, װאָס איז :\nפּ אַ ר י ז.\nאין : אַהרן צייטלין, אַלע לידער און פּאָעמעס : ווײַטערדיקע לידער פֿון חורבן און לידער פֿון גלויבן, ניו־יאָרק – תּל־אַבֿיבֿ, פֿאַרלאַג בערגען־בעלזען, ב׳ 2, 1970, זז׳ 459 – 460\n« Pariz », in Aaron Zeitlin, Ale lider un poemes : vayterdike lider fun khurbn un lider fun gloybn, New York – Tel Aviv, Farlag Bergen-Belsen, vol. 2, 1970, pp. 459-460\nדי דאַמע לױפֿט, איר הינטל לױפֿט,\nדער הער לױפֿט נאָך נאָך בײדן.\nעס לױפֿט דער טױט, דאָס לעבן לױפֿט —\n(װער װעט דעם טרױם באַשײדן ?).\nדי הערן און די הורן.\n(צי בלײַבן ערגעץ שפּורן ?).\nאױף פּלאַס דע לאַ קאָנקאָרד,\nדאָרט, װוּ די נאַכט די שטאָלצע טאָגט,\nבלײַבט אײנער שטיין בײַ שטומער װאַנט,\nהייבט אױף אַ האַנט,\nהייבט אױף און זאָגט\nאַ תּפילהדיק שטיל װאָרט :\nגאָט, ראַטעװע פּאַריז.\nפֿון די נסתּרים (די פֿאַרזײער\nפֿון געבעטן), װאָס אין זײער\nזכות דעם שטילן לעבן שטעט.\nװאָלקנס הערן װאָס ער רעדט.\nאין : אַהרן צייטלין, אַלע לידער און פּאָעמעס : ווײַטערדיקע לידער פֿון חורבן און לידער פֿון גלויבן, ניו־יאָרק – תּל־אַבֿיבֿ, פֿאַרלאַג בערגען־בעלזען, ב׳ 2, 1970, ז׳ 510\n« Parizer nakht », in Aaron Zeitlin, Ale lider un poemes : vayterdike lider fun khurbn un lider fun gloybn, New York – Tel Aviv, Farlag Bergen-Belsen, vol. 2, 1970, p. 510\nאין אַזאַ רעגנדיקן טאָג\nאין אַזאַ רעגנדיקן טאָג ווי הײַנט —\nוואָלט גוט געווען צו זיצן\nאין אַ קליינער קאַפֿע אין פּאַריז\nבײַם פּלאַץ פֿון דער רעפּובליק,\nטרינקען אַ טעפּל קאַווע,\nאון אַרויסקוקן צום פֿאַרנעפּלטן מאָנומענט\nאויפֿן נאַסן ברוק.\nקוקן אויף די פֿאַרבײַגייערס,\nאפֿשר וועט פֿאַרבײַגיין אַ באַקאַנטער —\nאון אַז ער וועט פֿאַרבײַגיין,\nזיך נישט מאַכן וויסן —\nווײַטער טרינקען די קאַווע.\nאון אפֿשר וועל איך פֿאַרבײַגיין\nמיטן בינטל קאָרעקטורן אין די הענט\nפֿאַרטראַכט, פֿאַרקלעמט — —\nאין אַזאַ רעגנדיקן טאָג ווי הײַנט\nבײַם פּלאַץ פֿון דער רעפּובליק —\nאון אַרויסקוקן צום פֿאַרנעפּלטן מאָנומענט.\nאין :רייזל זשיכלינסקי, נײַע לידער, תּל־אַבֿיבֿ, ישׂראל־בוך, 1993, ז׳ 16\n« In aza regndikn tog », in Reyzl Zhikhlinski, Naye lider, Tel Aviv, Yisroel-Bukh, 1993, p. 16\nקלונג און דראַנג\nשטופּ און שטױס\nשײַנט די שטאָט\nקלאַפּט די ראָד\nפֿליט די בריק\nשטעלט זיך אָפּ.\nשטופּט זיך שױן\nאין דער שעה\nנאָך און נאָך\nמער און מער\nפֿון גאַנץ פֿרי\nצו דער מי\nטרײַבט די נױט\nנאָר פֿאַר ברױט.\nצו דער פּלאָג\nאױף דער שעה\nאין פֿיר װענט.\nװיגט די ראָד\nלױפֿט די שטאָט\nלאַכט די סען\nאױף דער נאַכט\nאין דער סען\nטוט אַ װוּנק —\nשױן נישטאָ —\nטוט אַ זינק\nנאָך אַ סטאָפּ.\nשנעל, שנעל, שנעל\nזינגט אַ ליד :\nאיך בין מיד.\nאין : טאַניע זיסמאַן, לידער II, פּאַריז, 1977, זז׳ 29 – 30\n« Di metro », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, pp. 29-30\nפֿליט די באַן\nיאָגט די ערד\nװאָס אַ פֿלי\nצאַנקט דער טאָג\nזײַן דער צוג\nאון איך זע\nס׳לױפֿט די זון\nבלײַבט נישט מער\nמײַל ביז פּאַריז\nאײַלט די ראָד\nרעשט די שטאָט\nאין דער נאַכט\nדאָרט בײַם ראַנד\nשטײט דער צוג\nשרײַט דער דאַמף\nרופֿט דער קאַמף\nאין :טאַניע זיסמאַן, לידער II, פּאַריז, 1977, ז׳ 31\n« Pariz », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, p. 31\nקאָן מען דענקען װעגן לאַגערן פֿון מאָרד\nװען מען קומט אױף פּלאַץ קאָנקאָרד ?\nקאָן מען הערן דאָס געװײן דאָ ?\nאַלץ איז אַזױ שײן דאָ…\nצװישן אָט די ליכטער־שטערן,\nזילבער־לאַמטערן, באַנדן גירלאַנדן,\nװי קאָן מען באַנעמען דעם שװערן אמת ?\nדעם גרױל פֿון זעקס מיליאָן קרבנות ?\nצװישן טױזנט לבֿנות,\nסאַפֿירן װאָס צירן\nדעם פּלאַץ קאָנקאָרד,\nקאָן מען דאָ, אין אָט דעם יום־טובֿדיקן תּענוג\nגלױבן אַז ס׳איז מעגלעך אױשװיץ און מאַידאַנעק ? !\nדאָ — אױף פּלאַס דע לאַ קאָנקאָרד\n— בונד פֿון הערצער און פֿון װילן —\nאיז שװערער נאָך דעם װײטיק שטילן.\nאון דאָך, און דאָך…\nאױף פּלאַץ קאָנקאָרד\nפֿון בלױע פֿלײטן\n— כ׳פֿאַרגעס אַז לעבן איז מיט טױט געפֿלאָכטן,\nאַז נאַציס האָבן מײַן משפּחה אױסגעשאָכטן,\nאון אַז אַרום איז אומרו, קאַמף און בלוט…\nדאָ די שכינה רוט\nפֿון קרעלנדיקער ליכט,\nפֿון קװעלנדיקער ציכט,\nפֿון פֿרײלעכן געװיג,\nפֿון שװעבנדיקן גליק\nגעזאַנג פֿון פֿאָנטאַנען…\nדי װעלט האָט גענומען איר שײנקײט פֿון דאַנען,\nדי װעלט האָט גערופֿן איר פֿרײַהײט פֿון דאַנען,\nפֿון פּלאַץ קאָנקאָרד,\nפֿון „פּלאַס דע לאַ רעװאָלוסיאָן“ ! *\nדאָ איז געפֿאַלן סען־זשיסט און דאַנטאָן,\nדאָ האָט דער תּלין געקעפּט ראָבעספּיערן…\nפֿון יעדן טראָפּן בלוט — אַ שטערן,\nפֿון יעדער טרער אַ דימענטענער פֿונק\nװאָס האָט קאַיאָרן פֿײַערדיקע אָנגעצונדן\nאין אַלע עקן װעלט\nאון ס׳העלט און ס׳העלט\nדאָס נײע װאָרט\nװאָס קומט פֿון פּלאַץ קאָנקאָרד\n* אין דער צײַט פֿון דער רעװאָלוציע, האָט מען דעם פּלאַץ קאָנקאָרד אַ נאָמען געגעבן „פּלאַס דע לאַ רעװאָלוסיאָן“.\nאין :טאַניע זיסמאַן, לידער II, פּאַריז, 1977, זז׳ 32 – 33\n« Plats Konkord », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, pp. 32-33\nקע דע מעזשיסערי אין פּאַריז\nמיט פֿײַער־אױגן טױזנט פּאָר\nפֿיבערט די גאַס.\nמיט קאָסמישן שטורעם\nלױפֿט אױף מיר די גאַס\nזי װיל מיך צעטרעטן\nגעװױ פֿון מאָטאָרן,\nאײַלן אין צאָרן,\nאָן ענדע פֿאַרבלענדן,\nמיט גאַז און פּעטראָל.\nװײ צו דעם װאָס גײט צו פֿוס !\nזײ קומען, זײ קומען\nפֿון אַלע אַרומען\n— לעגיאָנען !\nאין אײן רגע נאָר\nשיטן זיך אױס,\nמיט בײַסיקן כּעס\nאַטאַקירן די גאַס.\nדרײען זיך רעדער\nאין װילדן גאַלאָפּ,\nמיט בײזן געפּילדער\nאױף בעזעמער רײַטן.\nאין בליץ פֿון די צײַטן\nדער הײַנט װיל דעם מאָרגן פֿאַרבײַטן,\nיאָגט אים איבער,\nפֿאַרשװינדט אין די װײַטן,\nקרעכצן די שטײנער…\nדי נאַכט, די שײנע\nזעט נישט קײנער.\nבאַלײדיקט, טרעט זי אָפּ,\nגײט לאַנגזאַם אַראָפּ\nבאַדעקט די שטײנערנע\nמיט די שװאַרצע צעפֿלאָכטענע צעפּ.\nזי גײט צו דער סען,\nזי גיסט אין איר אַרײַן אירע טרערן,\nפֿון ברעג צו ברעג,\nקוקט װי זײ רינען\nפּאַריז, מײַ 1967\nאין :טאַניע זיסמאַן, לידער II, פּאַריז, 1977, זז׳ 34 – 35\n« Ke de Mezhiseri in Pariz », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, pp. 34-35\nאין פּאַרק מאָנסורי\nװי נאָר איך קום אַרײַן אין פּאַרק\nמײַן מלאך קומט מיר אָן אַנטקעגן\nס׳צעשמײכלט זיך דער גרינער באַרג\nדי זון איז נאָר פֿון מײַנעטװעגן\nדי ברײטע שאָטנס װאָס אױף דר׳ערד\nצעטײלן פֿלעקן שײַן אין צװישנס,\nדאָס קול פֿון פֿױגלשפּיל איך הער\nמיט קינדערישן גליק זיך מישן.\nמײַן יונגער מלאך מיך באַגלײט\nאון זינגט מיר זײַנע סטראָפֿן זיסע,\nדי בײמער פֿלאַטערן פֿאַר פֿרײד\nאון מיט די צװײַגן אונדז באַגריסן\nאיך טרינק די װערטער װאָס ער זאָגט\nעס איז װי האָניק אױפֿן גומען…\nנאָר ס׳װעקט מיך אױף — אין פֿענצטער טאָגט\n— עס איז אַ ליד צו מיר געקומען…\nאין :טאַניע זיסמאַן, לידער II, פּאַריז, 1977, ז׳ 36\n« In Park Monsuri », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, p. 36\nרױשט, רױשט בולװאַר זשורדאַן\nװי פֿון װײַטן דער אָקעאַן,\nכ׳הער פֿון דאַנען זײַן קאָסמישן שפּאַן\nשטיל, מײַן האַרץ, שטיל…\nזשומעט, הודיעט די גרױסע שטאָט,\nשנעל, שנעלער דרײט זיך די ראָד ;\nרויִק גרינט מײַן קלײנער סאָד\nשטיל, מײַן האַרץ, שטיל\nשרײַט זײַן ליד דער ברײטער בולװאַר,\nצאַנקען בײמער בײַם טראָטואַר,\nמידע בלעטער הענגען שטאַר.\nבײַ טאָג, בײַ נאַכט רודערט די מיל,\nקעניגט דער קעניג אַװטאָמאָביל\nאײַלט זיך פֿאָרױס, יאָגט צום ציל,\nפֿינקלט בולװאַר זשורדאַן אין דער נאַכט,\nבלױע פּראָזשעקטאָרס שנײַדן זײַן פּראַכט.\nכ׳הער זיך צו צו מײַן ליד װאָס װאַכט —\nש פּ י ל, מײַן האַרץ, ש פּ י ל !\nפּאַריז, 30 דעצעמבער 1961\nאין :טאַניע זיסמאַן, לידער II, פּאַריז, 1977, ז׳ 37\n« Bulvar Zhurdan », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, p. 37\nבײַ נאַכט אין דער סען\nאין פלאַטער און ברען\nדאָס װאַסער צעטײלן\nמיט גילדענע זײַלן\nדי ליכטער פֿון בריק\nזײ ליגן אין ציטער\nאון קוקן צוריק\nלעשן זיך אױס\nהױדלט די בריק\nרופֿן צו זײ\nאין ברײטן פֿאַרזײ\nדי װײַטע שטערן\nקײַקלען װי קרעלן\nצעשיטן זיך גלײַך\nאַ שיכּורע שטײ איך\nכ׳בין שיכּור פֿון ריח\nפֿון מעכטיקן טײַך\nרינט די סען\nאין פֿרײדיקן ברען\nפֿון טאַנץ און חן\nרינט די צײַט\nאַלץ אַרום שרײַט\nפּאַריז ביסט שײן !\nאין :טאַניע זיסמאַן לידער II, פּאַריז, 1977, ז׳ 38\n« Toyznter flamen », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, p. 38\nהײַנט האָט די זון צום ערשטן מאָל געשײַנט\nװי זי דאַרף שײַנען אין מאָנאַט מײַ.\nדאָס גרינס געװאָרן פּלוצעם גלאַנצנדיק און נײַ\nדער הימל װײַט און בלױ,\nאון דורכזיכטיק אַזױ…\nדי לופֿט װי סאַמעט װײך און צאַרט\nמײַן האַרץ אױף עפּעס האָט געװאַרט\nדי שטאָט משוגענערװײַז אױסגעפּוצט און שײן\nװי ס׳קאָן נאָר זײַן פּאַריז אַלײן\nמיט זײַנע בלומען, מאָנומענטן און אַנטיקן,\nװוּ אײנס צו ס׳אַנדערע — „גוט מאָרגן“ — שרײַען זיך די בריקן,\nװוּ ס׳פֿינקלען װי אַ רינג אַרום פּאַריז\nדי װאַסערן פֿון סענע װי בריליאַנטן,\nאון װינקען צו דעם אַלטן פֿרײַנט באַקאַנטן\nפֿירפֿיסיק שטאָלצן ריז\nנאָך אַ פֿרילינג אין דער לופֿט\nזאָגט עפּעס צו און ערגעץ רופֿט…\nאין :טאַניע זיסמאַן לידער II, פּאַריז, 1977, ז׳ 39\n« Haynt », in Tanye Zisman, Lider II, Paris, 1977, p. 39