چرخش به سوی جامعه و تحلیل وضعیت | رادیو زمانه | رادیو زمانه چرخش به سوی جامعه و تحلیل وضعیت | رادیو زمانه\n| 17 January 2021\nچرخش به سوی جامعه و تحلیل وضعیت\nاین متنی است در نقد اندیشه دولت‌محور از راه بررسی انتقادی نوشته «تنها راه بقا، رد تئوری بقا». متن حاوی تحلیلی از وضعیت است، وضعیتی با خصلت نبرد بر سر تصاحب.\n◄ مقاله بلند است. آن را می‌توانید به صورت فایل PDF از اینجا دریافت کنید.\nجزوه‌ای در “زمانه” منتشر شده با عنوان «تنها راه بقا، رد تئوری بقا». در باره آن، سایت “زمانه” این گونه توضیح می‌دهد:\n«در اینجا کتابی برای نخستین بار منتشر می‌شود که از داخل کشور به “زمانه” رسیده است. کتاب تألیف جمعی است که خود را با عنوان “شورای نویسندگان” معرفی کرده‌اند. “تنها راه بقا، رد تئوری بقا” با عنوان فرعی “نسخه دوران فروپاشی” دارای یک پیشگفتار، یک مقدمه و سه فصل است و در آن تحلیلی از وضعیت عرضه شده و اینکه چه باید کرد. عنوان کتاب اشاره دارد به اصطلاحی که امیرپرویز پویان، از بنیان‌گذاران سازمان چریکهایی فدایی خلق ایران، آن را در پیش از انقلاب رایج کرد: رد تئوری بقا، که مضمون آن این بود که برای بقا باید رزمید، نه اینکه کنار کشید و در حاشیه امن ماند، به امید روزی که معلوم نیست کی و چگونه فرا می‌رسد.»\nنوشته گزینش عنوان «تنها راه بقا، رد تئوری بقا» را این گونه موجه می‌کند: بحران شدیدی در راه است و وضع به گونه‌ای است که «افرادی به دنبال خروج از کشور هستند؛ کسانی تصمیم گرفته‌اند که برای این دوران تا جایی که می‌توانند مواد غذایی، ارز و دلار ذخیره کنند؛ عده‌ای تلاش می‌کنند خود را به جناح‌های قدرت نزدیک کنند؛ گروهی معتقدند که لازم است وارد لابی قدرت‌های جهانی شوند و حمایت آنان را جلب کنند؛ بعضی‌ها می‌گویند در این شرایط نباید به زندان رفت و گرفتار شد.» (ص. ۱) در ادامه این توصیف آمده است که گرایش به حفظ خود در میان «نیروهای مترقی» هم دیده می‌شود. آنان «از این وضعیت مستثنی نیستند. رنگ و بوی ضرورت حفظ بقا با ادبیات مختلف از زبان فعالان سیاسی شنیده می‌شود. ما نیز معتقد به حفظ بقا و حفظ نیروهای طبقه خود در توفان پیش رو هستیم. اما بنا به تجربه‌ی یک تاریخ خونبار باور داریم که برای حفظ بقا راهی به جز رد تئوری بقا وجود ندارد.» (ص. ۲)\nنوشته می‌گوید: بحران شدیدی در راه است – که پیامد یا نمود آن می‌تواند سرکوب شدید، شورش، انقلاب، کودتا و همچنین دخالت خارجی باشد.\nمن این نوشته را، که در ادامه از آن با عنوان اختصاری “بقا” یاد می‌کنم، به عنوان یک طرف گفت‌وگو در بارهٴ موضوع دولت و جامعه و بحث دولت‌محوری و جامعه‌محوری برمی‌گزینم. روح قالب بر نوشته تحلیل واقعیت برای تغییر آن است اما در عین تلاشی که برای تحلیل وضعیت با رویکردی مبتنی بر اقتصاد سیاسی می‌کند تناقض‌ها و کمبودهای نگاه دولت‌مرکزبین را به خوبی می‌نمایاند. مسیر پیشنهادی نوشته «حرکت از بخش تاریک اقتصاد به بخش تاریک سیاست» است. (ص. ۶). آیا این مسیر در ورای جامعه است؟\nبه این صورت پیش می‌رویم:\nابتدا دو نکته انتقادی محوری درباره نوشته “بقا” طرح می‌کنیم: یک فروکاهی دوگانه، فروکاستن اقتصاد سیاسی به سیاست اقتصادی حکومت، و فروکاستن عرصه سیاست به عرصه تراکنش حکومت و گروه‌های متشخص سیاسی.\nدر ادامه ابتدا برمی‌نهیم که این فروکاهی دوگانه به این برمی‌گردد که ما گمان می‌کنیم جامعه گرد دولت می‌گردد. چرخشی کوپرنیکی‌وار لازم است تا نگاه ما از سطح پدیده‌ها فراتر رود. جامعه باید اصل و کانون در نظر گرفته شود.\nپس از این بحث مقدمه‌ای می‌چینیم درباره اقتصاد و جامعه و دولت، به دنبال آن به نقد درک دولت‌محور از سیاست می‌پردازیم و در ادامه از نگاه جامعه‌محور وضعیت را بررسی کرده و با موضوع «بقا» بحث را پایان می‌دهیم.\nاصل بر بدفهمی است، اما برای اینکه مقاومتی در برابر این گرایش طبیعی شود، خوب است چند مفهوم مرکزی برای این نوشته را تعریف کنیم:\n■ جامعه: در این متن جامعه به عنوان یک بستهٴ نابسته، یک تمامیت تضادمند، افقی تبدیل‌نشدنی به موضوعی محصور، موضوعی تعیین‌کننده اما خود تعیین‌ناشدنی مطرح است. ورود به آن از زاویه امر اجتماعی است که در اینجا عمدتاً به عنوان مسئله اجتماعی مطرح است.\nجامعه مفهومی جدید است که در یک زنجیره معنایی با مفهوم‌هایی چون دولت، ملت، اقتصاد، طبقه، کار، شغل و تقسیم‌بندی اجتماعی قرار می‌گیرد. زمینه معنایی‌ای که شکل‌گیری مفهوم جامعه را ایجاب می‌کند، نه با جمع، بلکه با تقسیم و تفریق مشخص می‌شود. شکاف و جدایش در میان امت و جماعت بر اثر تقسیم کار و قشربندی جدید به این مفهوم شکل می‌دهد. در آن اشاره‌ای تلویحی یا صریح به جدایش و ساختار وجود دارد. درست همین پدیده است که باعث به وجود آمدن دانش اجتماعی مدرن شده است.\nمفهوم جامعه، همبسته با مسئله اجتماعی (social question / Soziale Frage / Question sociale) است که با استقرار سرمایه‌داری در شکل جدید خود بروز یافته و به مفهوم درمی‌آید. نمود آشکار آن فقر و تبعیض است.\nدیدن جامعه، دیدن آن به عنوان نظامی از نیازها، سازه‌ای مرکب از جایگاه‌های مختلف و پهنه اختلاف و تبعیض است. نگاه به جامعه و در نظر گرفتن مسئله اجتماعی لازم و ملزوم یکدیگرند. مفهوم‌هایی چون ملت، وقتی به جای جامعه بنشینند، با توجه به گرایش معناشناختی‌شان به اینکه مصداق خود را همگن نشان دهند و “مسئله”هایشان را یعنی عامل‌های آزاردهنده برای عموم از جمله گاه خود دولت را خارج از آنها بگذارند، ذهن را از مسئله اجتماعی دور می‌کنند. نکته معطوف بودن جامعه به مسئله اجتماعی بازنمای پویش جمع کردن امر دستخوش تبعیض و متفرق است، پیوند دادن گسسته‌هاست. به این پویش تناقض‌آمیز مسئله پیوستگی (integration، جمع کردن و ادغام) می‌گوییم. مسئله اجتماعی، یعنی تبعیض و استثمار، باعث گسست (desintegration، تفریق، جدایش) می‌شود. مسئله پیوستگی، مسئله کنترل گسست و حل اساسی آن حل اساسی مسائل گسست‌آور، یعنی تبعیض و بهره‌کشی است.\n■ مردم: این مفهوم بی آنکه تعریف سفت و سختی داشته باشد، در گفتار روزمره دارای معنای نسبتا روشنی شده است، آن هم از طریق کنتراست: از یک طرف توده‌ای را مشخص می‌کند که در برابر دولت است، از طرف دیگر کل جمعیت نیست، بلکه معمولا به بخش فرودست اشاره دارد. “طبقه عمومی”، اصطلاحی که مارکس در آثار اولیه‌اش به کار برده، باری دارد شبیه به “مردم” ما. خوبی کلمه مردم در آن است که کاربرد آن با گرایشی به سمت “ملت” یا این قوم در برابر آن قوم دیده نمی‌شود. عمومیت آن البته نباید چشم ما را بر این واقعیت ببندد که در خود مردم تفکیک و تبعیض وجود دارد.\n■ دولت: منظور آنچه قوه اجرائیه را مشخص می‌کند نیست، یعنی آن سان که مثلا می‌گویند دولت روحانی یا احمدی‌نژاد. بهتر است به جای دولت حسن روحانی گفته شود ریاست جمهوری یا کابینه این آقا. در این نوشته منظور از دولت، قدرت مرکزی در وجود مستمر آن است.\n■ حکومت: اگر دولت را به عنوان یک آپارات در نظر گیریم، حکومت موتور آن است، یعنی آن بخشی است که قدرت حکم صادر کردن و در نهایت اعلام وضع فوق العاده را دارد. در این نوشته وقتی به منظور خود بیانی کلی می‌دهیم از مفهوم دولت، و وقتی بیانی مشخص می‌دهیم از حکومت استفاده می‌کنیم. در تاریخ دولت، پهلوی و جمهوری اسلامی کنار هم می‌نشینند، اما به عنوان حکومت هر یک چهره مشخص خود را دارد. در بحث حکومت از زاویه دیدن آن به عنوان عاملی اجتماعی و در بافتار زیست واقعی روزمره آن از مفهوم حکمرانی هم استفاده می‌کنیم. این مفهوم ناظر به این واقعیت است که شبکه قدرت در جامعه متشکل از مجموعه‌ای از نهادها، حاکم‌ها، حکمت‌ها و حکیمان است که هر یک به شکلی حکم می‌رانند.\n■ اقتصاد: در کانون این حوزه تولید و توزیع کالا قرار دارد، اما گستره آن فراتر از تولید و بده‌بستان در بازار است. شرط امکان و غایت آن در محیط سرمایه‌داری بازتولید تبعیض است. تبعیض اجتماعی است که بهره‌کشی را میسر می‌کند. اقتصاد بر کلیت زندگی مدرن غلبه دارد. اقتصاد سیاسی، اقتصاد یک پیکره سیاسی است. پیکره سیاسی را هم می‌توان به صورت درشت‌پیکر (مکروفیزیک) در نظر گرفت هم ریزپیکر (میکروفیزیک)؛ به صورت درشت‌پیکر آن سان که در کلیت “کاپیتال” بازنمایی شده است، هر چند سرآغاز این پژوهش عظیم بررسیِ ریزپیکرِ بازنمای اساس تولید سرمایه‌دارانه، یعنی کارخانه صنعتی است. از زاویه تمرکز بر ریزپیکرها می‌توان مثلا از اقتصاد سیاسی دین، اقتصاد سیاسی آموزش عالی، اقتصاد سیاسی مرکز−پیرامون، و اقتصاد سیاسی جنیست سخن گفت. صفت “سیاسی” در “اقتصاد سیاسی” صفتی تببینی برای بازنمایی پیوند اقتصاد با سامان اجتماعی است، امری که خود با صفت “سیاسی” مشخص می‌شود. اقتصاد سیاسی با حفظ همین مضمون می‌توانست اقتصاد اجتماعی هم خوانده شود.\nیک شاخص اساسی اندیشه انتقادی، پرسش از اقتصاد سیاسی است. مثلا وقتی درباره یک گروه “اپوزیسیون” نظر می‌دهیم، بایستی از زاویه سنجشگر اقتصاد سیاسی ورود کنیم، یعنی سنجشگرانه از جمله بپرسیم که این گروه می‌خواهد چه نظام تبعیضی و استثماری‌ای را بازتولید کند یا در نظام موجود چه تغییراتی بدهد.\nدولت ذاتا موضوع اقتصاد سیاسی است، نه صرفا از زاویه سیاست اقتصادی آن. کارکرد آن در سیاست‌گذاری اقتصادی پیامد نقشی است که در کنترل اجتماعی بر ثروت اجتماعی دارد و درست این چیزی است که مسئله مقدم اقتصاد سیاسی است: هستیِ تضادمندِ کنترل بر ثروت اجتماعی. سرمایه خود یک ابزار کنترل است، کنترل بر ثروت اجتماعی از طریق روند تولید و توزیع.\nبه نظر می‌رسد که نوشته “بقا” می‌خواهد در تحلیل خود از وضعیت به اقتصاد سیاسی ارج لازم را بگذارد و از زاویه آن بررسی خود را بیاغازد. نوشته در آغاز فصل اول خطاب به خواننده می‌گوید که حتا اگر به مطالب اقتصادی علاقه ندارد نباید از مطالعه این فصل که به «معرفی بازیگران» در پهنه اقتصاد اختصاص دارد، صرف نظر کند. اقتصاد سیاسی کلان اما در اصل بررسیِ بازی است نه بازیگران، آن هم در کل پهنه اجتماعی.\nتمرکز “بقا” بر روی قدرت مرکزی است و از این رو تحلیل اقتصادی خود را با مرکز این قدرت مرکزی می‌آغازد و در این رابطه از سطح سواد اقتصادی ولی فقیه هم غافل نیست. “بقا” پس از رهبر به بررسی مشاوران رهبر و در ادامه نهادهای زیر نظارت او – ستاد اجرایی فرمان امام، بنیاد برکت، کمیته امداد، بنیاد مستضعفان – می‌پردازد. نوشته می‌گوید: «گویی همگان فراموش کرده‌اند یک سیستم بر این کشور حاکم است و نه یک فرد.» (ص. ۵) اما منظور از سیستم چیست؟ اننقاد کلی‌ای که به نوشته “بقا” می‌توان کرد این است که زیر عنوان سیستم تنها اشخاص و نهادهای حکومتی را می‌فهمد.\nفصل یکم بر رهبر متمرکز است، بر کسی که بر اقتصاد هم اِعمال ولایت می‌کند. توجه فصل دوم بر سیاست رهبری‌کننده است، بر نئولیبرالیسم که یک «نسخه جهانی» است، نسخه‌ای که با «شعار مقابله با نظم جهانی» به اجرا گذاشته شده، آن هم «با همکاری هاشمی رفسنجانی و علی خامنه‌ای».\nدر فصل سوم “بقا” از تحلیل اقتصادی به تحلیل سیاسی می‌رسیم. در اینجا چشم‌اندازهای محتمل، طبعاً با نظر به سرنوشت قدرت مرکزی، و نیز بازی‌کنان صحنه سیاست بررسی می‌شوند، بازی‌کنانی که عبارت‌اند از دولت و گروه‌های سیاسی متشخص.\nبر این قرار می‌توانیم بگوییم از نظر “بقا” اقتصاد سیاسی برابر است با سیاست اقتصادی دولت، و سیاست عبارت است از حوزه‌ای که در کانون آن قدرت مرکزی قرار دارد و در کنار آن یا در برابر آن گروه‌های متشخص سیاسی صف بسته‌اند.\nاز نظر “بقا” «نشانه‌ها می‌گویند که نظم سیاسی حاکم بر ایران در شیب آرامی به سمت فروپاشی افتاده است.» (ص. ۱) درست به همین دلیل موضوع «بقا» و چگونگی آن برای نویسندگان این جزوه مطرح می‌شود. اما معلوم نیست که بحران چگونه استنتاج می‌شود: آیا “بقا” از تحلیل سیاست اقتصادی به بحران و گرایش نظام به سقوط رسیده است؟ آیا از نظر “بقا” کنش و واکنش‌ها در عرصه بازی دولت و گروه‌های سیاسی و نیز قدرت‌های خارجی بحران‌آفرین شده؟ یا ترکیبی از ناکارآمدی سیاست اقتصادی و سیاست اعمال قدرت و بازی‌باختگی قدرت مستقر در برابر آن به اصطلاح “اپوزیسیون” به بحران راه برده است؟ خلاصه اینکه روشن نیست، جنس بحران در ژرفای بود و باش آن چیست.\nمی‌توانیم از یک فروکاهی دوگانه سخن گوییم: فروکاستنِ اقتصاد سیاسی به سیاست اقتصادی حکومت، و فروکاستنِ عرصه سیاست به عرصه تراکنش حکومت و گروه‌های متشخص سیاسی. تئوری سیاسی نوشتهٴ “بقا” مبتنی بر این تقلیل دوگانه است، و این چیزی نیست که منحصر به این نوشته باشد. این گرایشی است چیره که از آن می‌توانیم به عنوان دولت‌محوری یاد کنیم.\nتئوری عمومی تغییر در نگاه دولت‌محور این گونه است:\n– وقتی با حکومت هستیم، وضع خوب می‌شود اگر حکومت برنامه و عملی داشته باشد که از نظر ما خوب است.\n– وقتی بر حکومت هستیم، وضع خوب می‌شود اگر حاکم بد عمل کند و ما بتوانیم به او ضربه بزنیم.\nبرپایه این تئوری تغییر در شکل دوم آن، جامعه به پا می‌خیزد و اعتلای انقلابی رخ می‌دهد اگر در نتیجه شکست سیاست اقتصاد سیاسی حکومتْ توده‌ها بیش از پیش ناراضی شوند، و از طرف دیگر “اپوزیسیون” بیش‌فعال (hyperactive) شود و بتواند توده را دنبال خود بکشد. بنابر این، خیزش در برابر حکومت دو شرط دارد: از یک سو گسترش بحران اقتصادی با نتایج فقر و تنگدستی، از سوی دیگر بیش‌فعالی “اپوزیسیون” و مدیریت نارضایتی‌ها به دست آن. در ایران این هم می‌تواند پایه استراتژی یک گروه چپ باشد، هم یک گروه راست. استقبال راست‌گرایان از فشار تحریمی و از طرف دیگر بیش‌فعال شدن آنها در فضای مجازی و تلاششان برای «مدیریت گذار»، بر این پایه صورت می‌گیرد. اصل این استراتژی راست‌گرایانه است و در نهایت به سودِ راست تمام می‌شود، اگر چه می‌توان از آن روایت چپی هم به دست داد.\nنگاه متمرکز بر کانون قدرت سیاسی، حقانیت خود را از نقش چیره دولت در اقتصاد و خصلت استبدادی آن می‌گیرد. مشکل در نفس نقد کانون قدرت نیست، بلکه در تعطیل کل اقتصاد سیاسی، جامعه‌شناسی، فرهنگ‌شناسی به سود یک تحلیل سیاسی ساده‌نگرانه است که همه چیز را به دوگانهٴ دولت-ملت وامی‌کاهاند. در دوران شاه مبارزه با دیکتاتوری سلطنتی اصل و محور دانسته می‌شد. در اندیشه سیاسی انتقادی آن زمان، مفهوم “وابستگی”، دولت را از جامعه جدا می‌کرد و به همین شیوه صفت “کمپرادور” بورژوازی را در جایی خارج از جامعه قرار می‌داد. اکنون به نظر می‌رسد که اسلامیسم، بنیادگرایی یا مفهوم‌هایی دیگری در همین ردیف جای خصلت‌نمایی با مفهوم “وابستگی” را گرفته و به جای صفت “کمپرادور”، آقازاده، رانت‌خوار و چیزهایی دیگری از این دست نشسته که هر چند واقعیتی مهم را برمی‌نمایانند، اما معمولاً در بافتاری می‌نشینند که برآیند آن دور کردن نگاه از ریشه‌های اجتماعی، و نقش وساطت‌گر آرایش طبقاتی برای زعامت فقیه و بورژوازی اسلامی است. بخش غالب توصیف‌ها از حکومت شاه و حکومت شیخ درست است؛ هم اراده بر انداختن رژیم شاه درست بود، هم برانداختن ولایت فقیه و حکومت اسلامی کاری شایسته است، با هر اسمی و هر ترکیبی که این حکومت داشته باشد. اما این خطر در کمین فکر سیاسی نشسته که با اتکا بر بخشی از حقیقت به نتیجه ناراستی برسد که همانا منتزع کردن دولت از جامعه و ندیدن جنگ طبقاتی‌ای است که از جمله در جنگ با دولت جریان دارد.\nدولت‌محوری در فکر سیاسی باعث شده است که نقد اقتصاد سیاسی به عنوان بررسی سازه اساسی اقتصادی واقعیت اجتماعی، به نقد سیاست اقتصادی فروکاسته شود. در تحلیل‌ها، چه چپ و چه راست، اقتصاد هیچ هویت مستقلی جدا از دولت ندارد. تعجب‌آور است که چرا چپ ایرانی اعلام نمی‌کند که “زیربنا” همان دولت است و روابط دولتی تعیین‌کننده روابط تولید هستند. جریان راست هم در این مورد مثل چپ می‌اندیشد. حکومت هم با این فکر همراهی دارد، آنجایی که مثلا می‌خواهد درباره ضرورت خصوصی‌سازی استدلال کند.\nخصوصی‌سازی به معنای واگذاری دو سر دارد: یکی می‌دهد، یکی می‌گیرد. نقد سیاست نئولیبرالی حکومت، از جمله در جزوه “بقا”، متوجه وجه دادن است، نه وجه گرفتن. اما این نیست که این وجه را نبینند: معمولا می‌گویند که بنگاه‌های دولتی به آقازاده‌ها و عوامل خود دولت واگذار می‌شود. این باور باعث می‌شود که نیازی به بررسی بیشتر دیده نشود، به بررسی بیشتر بده-بستانی که میان دولت و جامعه وجود دارد. فکر سیاسی چیره بر “اپوزیسیون” ایجاب می‌کند که جامعه منزه دیده شود. آقازاده‌ها و رانت‌خواران طبق مقوله‌بندی این فکر به جامعه تعلق ندارند. اصل این فکر تازه نیست؛ در موضع‌گیری‌های دوران پهلوی هم به قالبی شبیه آن برمی‌خوریم.\nپیش از انقلاب ۱۳۵۷، چون مبارزه با قدرت حاکم مبارزه با “وابستگی” آن و فرهنگ “بیگانه”ای بود که رواج می‌داد، مضمون اجتماعی مبارزه کم‌رنگ می‌نمود و طبعاً شکاف اجتماعی در جبهه مخالفان هم دیده نمی‌شد. “سنت” و “مذهب” موضوع اقتصاد سیاسی نبودند. اصولاً اقتصاد سیاسی موضوعیت نداشت و کارکردِ آنچه احیاناً زیر عنوان تحلیل اقتصادی عرضه می‌شد، بر پایه تئوری وابستگی، دور کردن ذهن از توجه به درون و تمرکز بر بیرون بود. نیروی سنت‌گرا معصوم، اصیل و ملی می‌نمود و ارتجاعی بودنش، عارضی پنداشته می‌شد.\nپس از انقلاب، صفت “سنتی” در پی مدتی الصاق به بخشی از طبقه میانی، محملی شد برای چرخشی فرهنگ‌محور(culturalist turn) که به تدریج در میان روشنفکران جا باز کرد. عمده شد نقد فرهنگ در شکل نقد سنت‌گرایی. این نقد اما کمبود مهم نقد فرهنگی را جبران نکرد و مانع دیگری ایجاد کرد برای ندیدن مضمون اجتماعی رخدادها. مفهوم‌های “سنتی” و “اسلامی” همپای گرایش عمومی راست نقّاله‌ای شدند همانند نقّاله‌های “وابسته” و “کمپرادور” برای برگرفتن نگاه از کلیت مناسبات اجتماعی و توجه محض به قشر و صنفی خاص و در حالتی افراطی‌تر، چشم پوشیدن بر درون و انداختن تقصیرها به گردن بیرون. این مورد اخیر، یعنی بیرونی دیدن علت العلل مشکلات، به آن جهت موضوعیت یافته که در راستای رونق نسبی ناسیونالیسم باستان‌گرا این تصور از تاریخ اسلامی شدن ایران رواج پیدا کرده که گویا اسلام امری کاملا بیرونی بوده و بیرونی مانده و شکل رواج آن به این صورت بوده که مسلمانان به مثابه یک قدرت خارجی به مملکت محروسه‌ای به نام ایران هجوم آورده و بر آن چیره شده‌اند. در میان سلطنت‌طلبان این فکر رایج است که انقلاب ۱۳۵۷ تکرار فتح ایران توسط سپاه اسلام بوده است. آنان بر این مبنا از حکومت‌گرانِ جانشین شاه به عنوان “فرقه اشغالگر” نام می‌برند. این نهایت ناتوانی در نقد درونی (Immanent critique) است. اما اینکه تصور اشغالگری را پوچ بدانیم، به این معنا نیست که خود توانایی نقد درونمان داریم. یک شرط نقد درونمان، نقد تفکر دولت‌محور است.\nچرخش به سوی جامعه\nشیوه غالب رصد وضعیت در فرهنگ سیاسی ایران چنین است: مرکز جهان ما دولت است؛ همه چیز دور دولت می‌چرخد و دولت نیز بر همین گمان است. آماج همه گروه‌های سیاسی قرار گرفتن بر این جایگاه مرکزی است و همه گمان می‌برند و قول می‌دهند اگر بر تخت قدرت بنشینند همه مشکلات را حل خواهند کرد. درکی از سیاست در این نگرش غالب است که در نهایتِ خود به فروکاستنِ مبارزه بر سر سامان اجتماعی به سیاست خارجی منجر می‌شود. جایی را تصور می‌کنند که انگار نیرویی خارجی آن را اشغال کرده، و آنان اکنون باید به کمک کشورهای دیگر اشغالگر را پس بزنند.\nاین جهان‌شناسی که بر سنت ستبر سلطانی و ولایی استوار است، از دوره جدید سیاست‌ورزی در ایران، یعنی از زمان مشروطیت تا کنون بی‌اعتباری خود را بارها نشان داده و شکست آن در برخورد با واقعیت بارها و بارها شگفتی ایجاد کرده است. با وجود این، چنان جان‌سخت است که چیزی از توان غلبه آن بر ذهن‌ها کاسته نشده است. انقلاب ۱۳۵۷ را به یاد آوریم. به اندازه یک کتابخانه چشمگیر درباره آن پژوهش شده است. نکته مشترک در میان اکثر آنها چرخش به سوی جامعه است، به آنجایی که نیروی تغییر از آن برآمد و شگفتی آفرید. چیزی که دیده نمی‌شد، خود را نمایاند. اما آیا به راستی دیده شد؟ پس از انقلاب اتفاقا نگاه‌ها بیشتر به دولت خیره شد: دولت تئاتری شبانه‌روزی است و مدام می‌توان به تماشای آن سرگرم بود. توصیف و تحلیل بازی، تحلیل سیاسی خوانده می‌شود.\nیک چرخش کوپرنیکی (گردش زمین به دور خورشید، بر خلاف تصور بطلمیوسی گردش خورشید به دور زمین) لازم است تا واقعیتْ خود را برنماید: چرخشی که جامعه را در کانون فکر سیاسی قرار دهد. برای این که به این کیهان‌شناسی عادت کنیم، می‌توانیم از اینجا شروع کنیم: پرسش‌ها را متوجه جامعه کنیم، آن هم نه به عنوان یک توده بی‌شکل، بلکه به عنوان مجموعه‌ای ساختارمند از عامل‌ها که برای درک آن هم باید به ساختار توجه کرد، هم به عاملیت، یعنی هم دسته‌بندی‌ها و فاکتورهای عینی را دید، فاکتورهایی که ورای اختیار ما عمل می‌کنند، و هم انسان‌ها را عامل و توانا برای عبور از موقعیت‌ها دید.\nاگر این چرخش را تا به آخر همراهی کنیم یعنی به جای معطوف کردن جامعه به دولت، دولت را به جامعه برگردانیم، آنگاه پرسش از پی اینکه این دولت چرا دوام می‌آورد به پرسشی این گونه برمی‌گردد که چرا جامعه این دولت را تحمل می‌کند. به همین‌سان پرسش از پی بحران دولت در بُعد درازمدت آن به پرسش از پی بحران جامعه راه می‌برد.\nروا نیست که با توسل به عامل سرکوبگری دولت، چرخش از دولت محوری به جامعه‌محوری را تخطئه کرد. سرکوب، خود یک موضوع جامعه‌شناسی سیاسی است و موضوعیت این علم ناظر را منتفی نمی‌کند. مسئله در نهایت به صورت تقابل نیرو با نیرو طرح شدنی است، نیروی سرکوب و در برابر آن نیروی اجتماعی برای دگرگون کردن وضعیت. قدرت سرکوب به این برمی‌گردد که در وجود آن عنصری غیر اجتماعی وجود دارد که به عنوان فیزیک بی‌اعتنا به موقعیت اجتماعی است و می‌تواند حتا آن را مهار کند، اما در موقعیت‌هایی. یعنی ما دوباره از فیزیک به جامعه برمی‌گردیم. توجه ما اما بیشتر به وجه ماشینی سرکوب است، به ویژه در موقعیت‌های ضعف. در فکر سیاسی ما نوعی گریز از توجه به وجه و پایه اجتماعی سرکوب وجود دارد، آن هم به این دلیل که بیشتر مایلیم نیرویی را که در برابر جامعه قرار می‌گیرد، نیرویی بیرونی ببینیم.\nاما دستگاه سرکوب چیست، جز ابزاری برای تحکیم و حفظ یک نظام امتیازوری؟ شکنجه هم به یک اقتصاد سیاسی برمی‌گردد. در اتاق بازجویی هم یک نبرد طبقاتی جریان دارد. تا مسئله را این گونه ببینیم و نظام تبعیض و امتیازوری را در کانون توجه قرار دهیم، خود به خود ناچار می‌شویم به جامعه رجوع کنیم، آن هم نه به عنوان “خلق”، “امت” و “ملت”، یک حجم یکدست یا چونان یک گونی سیب زمینی، بلکه پهنه تفریق و تقسیم و تبعیض.\nدولت‌محوری یک ایدئولوژی است برای فراافکنی، برای پوشاندن ضعف خود، برای غفلت از بررسی سنجش‌گرانهٴ اقتصاد سیاسی وضعیت، توجیهی است برای رودررو نشدن با مسائل جامعه، برای ندیدن شکاف‌های اجتماعی، برای غفلت از همدستی‌ای که با حکومت وجود دارد، برای گریز از نقد فرهنگی توده. دولت‌محوری ایدئولوژی انکار مبارزه طبقاتی یا ساده کردن آن در حد مقابله با حکومتی است که کارکردش در حوزه اقتصاد در حد خصوصی‌سازی و خاصه‌خرجی فروکاسته می‌شود.\nکسی که می‌خواهد نئولییرالیسم را نقد کند، ابتدا باید خود را با این پرسش درگیر کند که آیا چیزی به اسم “جامعه” وجود دارد، و اگر آری، معنای آن چیست و منظور کردن آن چگونه است. جمله‌ای قصار در یک مصاحبه مشهور بر زبان مارگارت تاچر، نخست‌وزیر اسبق بریتانیا (۱۹۷۹ تا ۱۹۹۰) جاری شد که شاخص دیدگاه نئولیبرالی و بیان قاطع انکار وجود چنین چیزی است: جامعه وجود ندارد.\nوجود جامعه به یک شکل انکار نمی‌شود و همه چون مارگارت تاچر در یک طرف افراد و همبودهای کوچکی چون خانواده و همسایگان و در طرف دیگر دولت به عنوان مدیر را نمی‌گذارند. انکار فاشیستی وجود جامعه را هم داریم که تصور آن به صورت یک جماعت همگون و همنژاد و دارای اراده‌ای واحد است که در وجود پیشوا تجلی می‌یابد. فاشیسم با انکار جامعه به این صورت، با این باور مشخص می‌شود که آنچه وجود دارد، دولت است. انکار وجود جامعه شکل‌های مختلفی دارد، از انحلال جامعه در وجود رهبر و حزب حاکم گرفته تا انکار گرایش‌ها، شکاف‌ها و پویایی آن و انواع و اقسام دولت‌گرایی. فاشیسم جدید از نگرش کلاسیک فاشیستی تصور اسطوره‌ای از همگونی را حفظ کرده است. انکار در ایران با نگاهی صورت می‌گیرد که ترکیبی است از ابزارگرایی مدرن و تصور سنتی از مردم در غالب ایل و تبار و امت.\nمشترک در میان دیدگاه‌های انکارگر سه چیز است: ۱. ندیدن شکاف‌های درونی مردم و اینکه تضادها و درگیری‌های آن حامل و توضیح‌دهنده نهایی هر تضاد و درگیری دیگر بروز یابنده در قلمرو انسانی است؛ ۲. بر این پایه نادیدن پویش جامعه و عاملیت آن؛ ۳. و این تصور که می‌توان و باید جامعه را سرپرستی و راهنمایی کرد و جامعه به عنوان گله انسانی اساسا به چوپان و سگ گله نیاز دارد.\nدرک از سیاست از این دیدگاه‌ها فروکاسته به چیزی است در حد مدیریت، راهکارهای فرماندهی و در بیان سنتی اِعمال ولایت (زعامت). بر این پایه مسائل اصلی جامعه در خود جامعه پدید نمی‌آیند، به وساطت خود جامعه حل نمی‌شوند، و جامعه در اصل عرصه وساطت نیست. گمان می‌برند جامعه با اشاراتی از بیرون گمراه و همچنین از بیرون راهنمایی می‌شود. ارزیابی از آنچه در جامعه می‌گذرد بستگی به زاویه آن با امر گمراه کننده یا به راه آورنده دارد.\nتصویر رخدادها از این دیدگاه‌ها تابع الگوی ثابتی است. در یک سو جامعه را می‌بینیم، یا بخشی و گوشه‌ای از آن را و در سوی دیگر قدرت مرکزی را که یا خیر است یا شر است. وقتی که خیر تلقی می‌شود، هر چه نیکی و تلاش و دستاورد است، به حساب دولت گذاشته می‌شود. آنجا که شرور پنداشته می‌شود، دولت با عواملش به صورت موجودی بیرونی تصویر می‌شود که در حال چپاول و ستمگری است. قدرت مرکزی با کمک عوامل و مزدورانش جامعه را سرکوب کرده و اسیر نگه می‌دارد. دولت هم نگاه مشابهی دارد: “دشمن” توطئه‌چینی می‌کند و هر اشکالی وجود دارد یا از سوی دشمن است یا در خدمت دشمن و بنابر این مرتبط است با بیرون.\nجامعه‌محوری به عنوان بدیل دولت‌محوری، جامعه را اساس قرار می‌دهد. جامعه اما موضوع پیچیده‌ای است، و سخن نخست درباره آن این است که مترادف با جمعیت نیست. پس اگر جمعیت یعنی جمع اهالی نیست، از چه بیاغازیم؟\nآن مفهومی که هم کلی است هم مشخص ( (Hegel: das konkrete Allgemeine و پایه تمایز طبقاتی یعنی ممکن‌ساز بهره‌کشی است، تبعیض است. انباشت آغازین سرمایه را تبعیض ممکن می‌کند که می‌تواند خود برآمده از یک خشونت ویژه یا در ادامه تاریخ تبعیض در شکل معمول آن باشد.\nتبعیض در درون جامعه است، نه صرفاً در میان دولت و جامعه. دولت برآمده از تبعیض و پاسدار نظام تبعیض است.\nتبعیض آن مفهوم اساسی‌ای است که شکاف خودی-غیرخودی دولتی، شکاف طبقاتی، شکاف جنسی و شکاف قومی و زبانی را در خود جمع می‌کند.\nنگاه جامعه‌محور یعنی نگاهی که کلیت شکاف‌ها و ستم‌ها را می‌بیند. این کلیت در مفهوم تبعیض جمع شده است. مسئله دولت در این نگاه، فرع مسئله تبعیض است.\nجامعه مبنای اقتصاد است، اما نه چون سطحی همگن و هموار، بلکه به عنوان پهنه کوهستانی تبعیض.\nجامعه، اقتصاد، دولت\nپهنه اقتصاد در جامعه است که پهنه تبعیض است، حتا در حالی و جایی که بخش اصلی سرمایه یا هر چیزِ تبدیل‌شدنی به سرمایهٴ آغازین – از جمله ارز ایدئولوژیک، “رابطه” و ابزار خشونت برای تصاحب − در دست دولت باشد. مسئله تبعیض هم به لحاظ منطقی و هم به لحاظ تاریخی بر مسئله دولت اولویت دارد. مقابله با تبعیض به مقابله دولت راه می‌برد. از نظر برنامه سیاسی چپ، دولت سزاوار برافکندن است، در اصل به عنوان حافظ نظام تبعیض. اصالت، در مبارزه با کلیت نظام تبعیض است.\nدر ایران پادشاه مظهر و حافظ نظامی بوده است با مختصات تبعیض، غارت‌گری و استثمار. دولت سلطانی در عین حال همچون دولت مسیحی اروپایی، به تعبیر میشل فوکو، مدعی «چوپانی» یعنی نگهداری از گله مؤمنان هم بوده و به تعبیر ملموس‌تر برای ما در همدستی با شریعت‌مداران اعمال ولایت هم می‌کرده است. حکومت خدماتی عمومی هم انجام می‌داده، مهمتر از همه در اداره امور آب. در همین امر آبرسانی می‌توان دید که چگونه عمومی خصوصی می‌شود، آن هم با دقت بر ترجیحات حکومت، هم در شکل زمین‌داری خان‌سالاری و هم در شکل تیول‌داری آن. خاصه‌خرجی سنت دیرینه حکومتگری در خطه ماست.\nبا ورود به عصر جدید وظایف عمومی حکومت گسترش می‌یابد. تشکیل ارتش به شکل جدید، انجام خدمات عمومی بهداشتی مثل آبله‌کوبی و پا گذاشتن در عرصه آموزش عمومی و در ادامه دولتی کردن کامل نظام قضایی گام‌هایی اساسی هستند به سوی تشکیل دولت جدید. این گام‌ها از اواخر قاجار برداشته می‌شوند و در دوره رضاشاه به یک سطح کیفی می‌رسند.\nحکومت از پیش از مشروطیت با گسترش دایره عمل خود در دادن خدمات عمومی و با تلاش برای سامان‌دهی به مملکت و ساختن تابع از اهالی، به سوی ایجاد حکمرانی جدید گذار کرد. از گذشته‌های دور این نکته شناخته شده بود که «خوی شاهان در رعیت جا کند». اما تابع‌سازی و تلاش برای چیرگی بر بینش و منش اهالی در دوره جدید شکلی متفاوت با گذشته داشت و جا کردن خوی شاه در رعیت تنها متکی به آوازه‌گری ملایان از یک سو و سرکوب عریان از سوی دیگر نبود. مجموعه‌ای از نهادها و رَویه‌ها ایجاد شد که تابع‌سازی را ممکن می‌کرد. تابع‌سازی همواره ساختارمند است، در یک ساختار تبعیض‌آور پیش می‌رود و برای مرمت و بازتولید این ساختار تلاش می‌ورزد. از این نظر تابع‌سازی به دو دستگاه ایدئولوژیک و سرکوب محدود نمی‌شود و باید برای شناختش اقتصاد سیاسی آن را هم منظور کرد. کسب بودجه و تخصیص بودجه سویه آشکار این اقتصاد است، چیزی که در آن، سرمایه نمادین (در نمونه جمهوری اسلامی: دین-داری) و سرمایه اجتماعی (در نمونه جمهوری اسلامی: رابطه با دایره خودی‌ها) نقش مهی دارد. سرمایه در هر شکلش نوعی کنترل اجتماعی است. سرمایه اقتصادی به طور مشخص، کنترل اجتماعی ثروت اجتماعی از طریق بهره‌کشی نیروی کار است. کنترل اجتماعی، که تبعیض آن را ممکن می‌کند، مفهوم پایه در تعریف سرمایه است.\nحاکمیت، تابع هر حکم حاکم نیست. حکم حکومت در مجراهایی جاری می‌شود که منطق خود را دارند. اساس منطق عمل در محیط سرمایه‌داری بهره‌زایی و کارآیی است. این منطق یک نظام ترجیحی و تبعیضی ایجاد می‌کند که شاخص فضل سرمایه‌داری است. “فضل” اصطلاحی کهن در میان ماست که هم به معنای دانایی است، هم برتری. سرمایه‌داری یک کُد فضیلت دارد که روح آن را تشکیل می‌دهد. فایده‌باوری و تبدیل هر چیز به موضوع فایده و کارآیی و در نهایت سنجش هر ارزشی به پول شاخص این روح است. دستگاه دیوانی، هر قدر هم که آشفته باشد، می‌کوشد خود را بر معیارهای بهره‌آوری انطباق دهد. عقلِ بوروکراتیکِ برخورد یکسان به موارد یکسان از منطق کارآیی می‌آید. وحدت رویه در محیط تبعیض‌آمیز، دستگاه دیوانی را دچار تنش دایمی می‌کند. مسئله برابری انسان‌های نابرابر در برابر قانون تبیین دیگری از این تنش است.\nوقتی دولت کارخانه‌ای را خصوصی می‌کند، چه اتفاقی می‌افتد؟ آن کارخانه از محدوده کنترل مستقیم حکومتی خارج می‌شود، اما همچنان در حیطه حکمرانی باقی می‌ماند. فرض کنیم هیچ فسادی که بتوان پرونده مشخصی برای آن ساخت، در جریان این انتقال صورت نگیرد، یعنی انگیزهٴ دولت خاصه‌خرجی مشخصی نباشد. انتقال با منطق بهره‌زایی صورت می‌گیرد. در نقد آن کوتاهی کرده‌ایم، اگر با همین منطق با آن مواجه شویم. اتفاقی که می‌افتد تبدیل رابطه استثماری دولت−جامعه به جامعه−جامعه است. جامعه زیر منطق بهره‌زایی می‌رود و تبعیض‌های درونی آن تشدید می‌شوند. قدرت دفاع جامعه کاسته می‌شود، چون نیروی بالادستی آن که به هر حال همدست دولت است تقویت می‌شود و در مقابل، فرودستان ضعیف‌تر می‌شوند.\nدر ایران، نقد سیاسی معمولا متمرکز بر نابهنجاری‌های حکومت است. توجه عمدتا جلب می‌شود به سوءمدیریت، به فساد، به ناکارآیی. بنیاد این نقد، منطق سرمایه‌داری است.\nدر نگاه جامعه‌محور مبنای نقد جامعه است، این که مردم ضعیف می‌شوند یا قوی، اینکه بی‌دفاع می‌شوند یا سنگری برای دفاع از خود پیدا می‌کنند، اینکه شکاف‌های درونی آن بیشتر می‌شوند و حاکمیت بیشتر به درون مردم رخنه می‌کند یا اینکه مردم می‌توانند جایی را برای خود حفظ کنند. به موضوع‌ها و موضع‌های اساسی نقد از این دیدگاه اشاره شد: تبعیض، بهره‌کشی، خشونت، محیط زیست. پرسش محوری همواره برای ارزیابی این است که آیا تبعیض، بهره‌کشی و خشونت گسترش می‌یابد و آیا محیط زیست انسانی در خطر می‌افتد.\nدر حکمرانی به عنوان حاکمیت مدرن یا عمل کننده در محیطی مدرن گرایشی به سوی قانونیت وجود دارد که از همان منطق مفیدیت و کارآیی و عقلانیت بوروکراتیک برخورد یکسان به موارد یکسان ناشی می‌شود. همواره ممکن است جدالی واقعی درگیرد بر سر اینکه حکمرانی به سمت قانونیت برود یا به سمت اراده حکومت. در ایران، ضمن حفظ موضع انتقادی‌ای که خطوط آن در بالا ترسیم شد باید به فرصت‌هایی اندیشید که این جدال احیانا می‌تواند برای توانمند کردن جامعه برای دفاع از خود و گسترش فضای پیشروی برای مبارزه به دست دهد.\nشتاب‌گیری گسترش سرمایه‌داری در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ حاکمیت را به سمت مدرن شدن می‌برد. خواست شاه به عنوان رأس حکومت اِعمال اراده کامل بر حاکمیت بود و از این نظر خلاف منطق رشد عمل کرد و به موضع صریح سلطان شرقی بازگشت. به این منظور تصمیم گرفت که حزب فراگیر رستاخیز را درست کند و کل جامعه را در چنبره خود گیرد. شکست سختی خورد. خمینی به ایده‌آل او رسید، ایده‌آلی که در این جمله تاریخی شاه-کار بیان شد: «من توی دهن این دولت می‌زنم، من دولت تعیین می‌کنم»؛ l’état c’est moi )”دولت یعنی من”، آنسان که لویی چهاردهم می‌گفت(. پس از آن، این توافق فراگیر در فکر سیاسی ایرانی جا افتاد که دولت به راستی یعنی خمینی، و کل حاکمیت با مفهوم رژیم خمینی یا خامنه‌ای تبیین شدنی است.\nموضع تعیین‌گر «من دولت تعیین می‌کنم» از برآمد و اقبال یک فضل برمی‌خاست، فضل “علمایی”، فضلی که از زمان مشروطیت در موضع ضعف قرار گرفته بود. آنچنان که اشاره شد فضل دارای معنای دوگانه علم و برتری است. ملایان فاضل بودند، چون “عالم” بودند و پایگاهی اجتماعی داشتند که فضیلت داشت، یعنی بلندمرتبه بود. عصر جدید با خود فضیلتی دیگر آورد که نمی‌شد آن را به عنوان علم در حوزه ملایی آموخت. برای آموختن آن دارالفنون گشوده شد. به تدریج این ایده مطرح شد که بایستی رشته امور در دست کاردانان باشد که منظور از آن کاردانان جدید بود. بحثی درگرفت زیر عنوان “امتیاز فضلی”، همان چیزی که اکنون آن را “شایسته‌سالاری” می‌خوانیم. این طلیعه «روح سرمایه‌داری» در ایران بود. پس از آن نبرد دو فضل جدید و قدیم درگرفت که تنها به صف‌بندی دانش و کاردانی جدید در برابر علم علمایی محدود نمی‌شد. درگیری این دو فضل درگیری دو صورت‌بندی اجتماعی بود، درگیری دو نظام متفاوت امتیازوری بود. به نظر می‌رسید که رضاشاه جانب فضل جدید را بگیرد. تا حدی چنین کرد، در عین این که می‌خواست سلطنت کند، آن هم به صورت نامشروط. سلطان مدرن تناقضی را در خود حمل می‌کند که سرانجام سلطنت پهلوی را زمین زد. شایستگان، سالاری نمی‌کردند.\nانقلاب، نظام امتیازوری را برهم زد. حکومت اسلامی از ابتدا، حتا پیش از استقرار، تلاش کرد در چارجوب نظم عمومی طبقاتی موجود یک نظام امتیازوری جدید وضع کند. تبعیض میان خودی و غیرخودی، روحانی و غیر روحانی، مسلمان و غیر مسلمان، شیعه و سنی، و مرد و زن محورهای اصلی این نظام تبعیض بود. استقرار آن با سرکوب و خشونت گسترده ممکن شد. در بررسی این نظام معمولا سویه ایدئولوژیک آن را در نظر می‌گیرند و کمتر به اقتصاد سیاسی آن توجه می‌کنند. توجهی که از زاویه اقتصادی می‌شود بیشتر متمرکز است بر پرونده‌های فساد و خاصه‌خرجی. اما اید‌ئولوژی هم اقتصاد خود را دارد. در ایران اقتصاد سیاسی دین، اقتصاد ایدئولوژی دولتی است. شرط ورود به علم این اقتصاد کاربست عنوان سرمایه در یک مفهوم گسترده است، همان گونه که پیربوردیو آموزانده است. اقتصاد سیاسی دین می‌گوید که دین ارزشی است که به عنوان سرمایه نمادین تبدیل‌پذیر به سرمایه اقتصادی و سرمایه اجتماعی یعنی مرتبه طبقاتی است. دین ارز و سهام است، بانک مرکزی خود را دارد و برخوردار از سیستم پیچیده‌ای است برای قیمت‌گذاری، انباشت، تبدیل ارز و تشخیص سکه تقلبی از سکه اصل. ارز دینی هم دچار تورم می‌شود. توزیع نامحدود سکه دین سیستم را فرومی‌پاشاند. با هر کمیت و کیفیتی از سهام نمی‌توان بورس‌بازی و سرمایه‌گذاری کرد. انباشت سرمایه یکباره نیست و پویشی موجی دارد. قانون کاهش نرخ سود، در اقتصاد سیاسی دین هم اعتبار دارد.\nجمهوری اسلامی یک همتفافته ایدئولوژیک-اقتصادی-نظامی است؛ اما چنین نیست که ایدئولوژی و اقتصاد و نهادهای امنیتی و نظامی آن بسته‌های جدایی باشند. آنها همدیگر را مشروط و محدود و از سوی دیگر تقویت می‌کنند. به یکدیگر تداخل دارند، از جمله تداخل شخصانی. میان آنها اتحاد شخصانی (personal union) برقرار است.\nسنت‌گرایان با انقلاب و برپایی جمهوری اسلامی در کانون قدرت قرار گرفتند. اما ناراست است اگر بگوییم پس از انقلاب ۱۳۵۷ در مجموع فضل قدیم بر فضل جدید چیره شد. درست است که فضل قدیم علمایی ارج ویژه پیدا کرد و فقیهان پایگاهی اشرافی یافتند، اما بر خلاف ظاهر، جامعه سنتی نشد و فضل جدید مقهور نگردید. به جای اینکه برنهیم انقلاب جامعه را سنت‌گرا کرد، بهتر است بگوییم انقلاب بخش‌های پنهان و پنهان‌شونده جامعه را آشکار کرد و به آنان فرصت ابراز وجود داد. روا نیست چون چیزی را خوش نمی‌داریم، واقعیت وجودی آن را انکار کنیم، یا آن را به چیزی جز واقعیت خودش برگردانیم. ستیز و تقابل ایجاب نمی‌کند که واقعیت تعلق به یک جامعه انکار شود. هر رذالت بروز کرده در این جامعه، چه متجددش چه سنتی‌اش، رذالت همین جامعه است.\nانقلاب تا حدی مرز حاشیه و مرکز را برداشت. جمعیتی پر شمار در هر دو بُعد اجتماعی و جغرافیایی جابجا شد. قدرت جدید فرصت‌هایی را از بخش‌های متجدد جامعه گرفت و فرصت‌هایی را به بخش‌های سنتی داد. سرمایه‌داری تا عمق روستا رخنه کرد. حکومت از جنگ هم برای توزیع فرصت‌ها به نفع پایگاه اجتماعی خود استفاده کرد. سرمایه‌داری اسلامی پس از جنگ وارد دوره سازندگی خود شد.\nاراده به سازندگی از پیش وجود داشت که در واقع همان اراده به قدرت است. از ابتدا رکنی از قدرت “مهندسان” مسلمان بودند. ایدئولوژی مهندسی دینی، ایدئولوژی مجاهدین خلق هم بود. ایمان سنتی، شاخص “مهندسان” مسلمان نبود. آنان دین مجهز می‌خواستند و دین را چون جهاز می‌فهمیدند. سپاه، بسیج و وزارت اطلاعات را اینان سازمان دادند. منش و امکانات و روابط حاضر و آماده بازاری، اراده به تجهیز، سرمایه‌های مصادره شده، فراهم بودن امکان دولتی تبدیل ارز ایدئولوژیک به سرمایه اقتصادی همه اینها در ترکیب با هم و در زیر چتر حمایت نیروی جدید سرکوب مرحله تازه‌ای از انباشت سرمایه در ایران آغاز کردند که سزاوار است سرمایه‌داری اسلامی خوانده شود.\nشاخص سامان کشوری در ایران پس از انقلاب گسترش حاکمیت است: گسترش دستگاه دولتی، رواج مجموعه‌ای از کُدهای رفتاری کمابیش یکسان که فقط به کُدهای ایدئولوژیک دینی منحصر نمی‌شوند، پوشش مواصلاتی در سطح کشور، پویشی فراگیر در قالب‌هایی که در آنها چه بسا نمی‌توان میان همدست‌سازی و عامل‌سازی و مشارکت‌دهی فرق گذاشت. حاکمیت جاده صاف‌کن سرمایه‌داری اسلامی و سرمایه‌داری اسلامی جاده‌صاف‌کن حاکمیت می‌شود. سرمایه‌داری اسلامی هم جهانی ایجاد می‌کند که باشنده‌هایش انبوه کالاها هستند. از اورانیوم و کالای صنعتی و مصرفی عادی بگیرید، تا دماغ‌های عمل‌کرده و کالاهای هنری و خدماتی چون مداحی و به جا آوردن نماز قضا – همه اینها در این جهان می‌گنجند. کالاها در هر جهانی افزون بر ارزش مصرفی و مبادله‌ای یک ارزش معناشناختی هم دارند، چیزی که تبدیل کالا به بت (فتیش) را ممکن می‌کند. جهان کالایی سرمایه‌داری اسلامی هم یک جهان معنایی است، و این آن چیزی است که فرهنگ سرمایه‌داری اسلامی را می‌سازد.\nنقد سرمایه‌داری مستقر، که با صفت اسلامی یک شیوه وجودی و هویت دورانی آن را بیان می‌کنیم، به نقد سیاست اقتصادی حکومت فروکاستنی نیست. برای دیدن کل گستره آن، وقتی از حوزه محدود حکومت به پهنه حکمرانی پا می‌گذاریم، عملا وارد قلمرو جامعه شده‌ایم، آن هم نه جامعه در مفهوم “خلقی” آن که توده‌ای معصوم و در تقابل ذاتی با شری به نام “ضد خلق” است، و نه جامعه مدنی شیک و تمیز و دموکراسی‌خواه بحث‌های دهه ۱۳۷۰، بلکه پهنه تبعیض، خشونت و بهره‌کشی که حکومت هر چه هست به آن برمی‌گردد، گیریم که به اقلیتی در آن، به گرایشی در آن، به رذالتی در آن.\nآن تئوری سیاسی‌ای که بیگانه بودن دولت از جامعه را برجسته می‌کند و با این کار مبارزه سیاسی را به صورت مبارزه‌ای همانند حمله به یک قدرت خارجی درمی‌آورد، تنها ظاهر رادیکالی دارد. از نفرت از دولت به پرستش دولت می‌رسد، وقتی که می‌خواهد طرح بدیل عرضه کند. امیدها را این بار متوجه دولت می‌کند، که معلوم نیست چه تضمینی وجود دارد که باز از جامعه بیگانه نگردد.\nنکته بیگانگی اعتبار محدودی دارد و تنها می‌تواند به یک گرایش اشاره کند. این گرایش در دوره‌های گذشته که در آنها دولت عملا در میان یک پادگان نظامی مستقر بود و به نمایندگان آن تنها می‌شد از فاصله دور نگریست، چشمگیر بود، امروزه اما در مورد رژیم‌های کودتایی هم توان توضیح‌گری خود را از دست داده است. وقتی نگاه را از حکومت متوجه حکمرانی کنیم، به جای دوری و بیگانگی، نزدیکی و درهم‌آمیزی را می‌بینیم. در این نزدیکی و تماس، تبعیض نمایان می‌شود. جامعه دیگر جامعیت ظاهری خود را از دست می‌دهد و خود را از سویه تفریق و تقسیم برمی‌نماید. پیشتر قدرت محلی ممکن بود مرز تبعیض را تعیین کند. اکنون همه چیز بقاعده شده، و این بقاعدگی همانی است که از آن به نام حکمرانی یاد می‌کنیم.\nاقتصاد سیاسی علم شناخت قاعده‌های چگونگی زمینه‌سازی تبعیض برای بهره‌کشی، قاعده‌های روند بهره‌کشی، نقش استثمار در تحکیم مبانی تبعیض و خشونت‌ورزی و بررسی پیامدهای سودجویی و کالاپرستی در تخریب محیط زیست است. کاستن موضوع آن به سیاست اقتصادی دولت محدود کردن آن تا حد جدا کردن آن از حوزه مبنایی آن و فروکاستن قدرت آن در نقد در حدِ نقد برنامه و عملکرد قدرت مرکزی است. با این فروکاهی مفهوم استثمار کمرنگ شده و تقابل با دولت جای مبارزه طبقاتی را می‌گیرد.\nنقد فروکاهی اقتصاد سیاسی به بررسی سیاست اقتصادی دولت به معنای دعوت به چشم‌پوشی بر این بررسی نیست. بحث مختصر بالا شاید نشان داده باشد که بررسی عمیق نیازمند آن است که ببینیم برنامه اقتصادی دولت در جامعه در چه مجراهایی جاری می‌شود و طبق چه قاعده‌هایی عملی می‌گردد.\nمفهوم گسترده سیاست\nقاعده‌های تبعیض همان قاعده‌های حکمرانی هستند یا به چنین قاعده‌هایی تبدیل می‌شوند. نگاه متمرکز بر حکومت در عین مخالفت با آن، این قاعده‌ها و به بیانی دیگر مرزهای تبعیض را به تمامی نمی‌بیند. نگاه از درون جامعه است که تجربه و شناخت دیوارهای جدایی را ممکن می‌کند. دیوارهای تبعیض را می‌بینیم، وقتی از پایین به جهان نگاه کنیم.\nجامعه آن عرصه‌ای است که تجربه دیگری بودن در آن صورت می‌گیرد. دیگری بودن اگر در قالب‌های پایدار برود و ممکن‌ساز بهره‌کشی و خشونت شود، تبعیض نام می‌گیرد. می‌توانیم به شکل کنترل شدهٴ موجهی از جدایی دولت و ملت سخن گوییم. این آگاهیِ سنجیده برپایه این شناخت است که همه تبعیض‌ها در درون جامعه به این جدایی برنمی‌گردند و آرمان رفع تبعیض به آرمان برقراری یک دولت منتخب و پاسخگو واکاستنی نیست.\nبا فرق‌گذاری تحلیلی میان گسل‌های اجتماعی و گسل دولت و جامعه می‌توانیم دو نوع برداشت از سیاست فرق بگذاریم: سیاست در مفهم گسترده آن و سیاست در معنایی که متمرکز بر دولت است. در معنای گسترده، به سخن دیگر در یک معنای اجتماعی، عمل سیاسی عبارت است هر اقدام جمعی یا هر اقدام دارای پیامد برای سامان جمعی که جامعه را توانا یا ناتوان کند، با این معیار که توانایی در آگاهی و همبستگی است. سیاست‌ورزی، همان گونه که هانا آرنت آموزانده است، به هم پیوستن و نیرویی ایجاد کردن و کاری را آغاز کردن و راهی را گشودن است. عمل سیاسی، عمل اجتماعی معطوف به سامان سیاسی است که به دولت محدود نمی‌شود. پهنه آن، کل پهنه همزیستی است.\nبر همین پایه می‌توانیم عاملیت سیاسی را در یک معنای گسترده یا در یک معنای محدود در نظر گیریم. آنگاه که فعالیت سیاسی را تنها به صورت فعالیت علیه دولت یا به نفع دولت تصور می‌کنیم، افق دیدمان را معنای محدودی از عاملیت سیاسی تشکیل می‌دهد.\nفروکاهی عاملیت سیاسی به عاملیت معطوف دولت، به نادیده گرفتن ارزشِ در خودِ سازمان‌یابی و آگاهی و مقاومت در حوزه‌های اجتماعی منجر می‌شود. بی‌توجهی به ارزشمندی فی‌نفسه تشکل کارگری و تبدیل آن به زایده حزب سیاسی نمونه‌ای از نتایج این فروکاهی است. از دیگر نتایج اصالت دادن به عاملیت سیاسی معطوف به قدرت مرکزی، ندیدن امکان‌های مختلف برای کنش‌گری است.\nدر هر جایی که تبعیض هست، امکانی برای کنش‌گری وجود دارد. امکان‌های مختلف را نادیده می‌گیریم، اگر تنها به گسل دولت و ملت خیره شویم. ریختن سیاست در بسته‌های کلان منجر می‌شود به خوار شمردن مقاومت‌ها در حاشیه‌ها، در سطوح پایین، و در میان مردمی که به مجراهای قدرت در دولت و در میان مخالفان دسترسی ندارند.\nنقطه قوت دیدگاه دولت‌محور در ساده بودن آن است. به عنوان مخالف، تکلیف شما روشن است: باید با دولت مخالفت کنی؛ عمل سیاسی یعنی این مخالفت، و کسی ظرفیت کار سیاسی را دارد که بتواند به حزب تو برای مبارزه با دولت بپیوندد. مسئله پیگیری و «بقا» هم در همین چارچوب طرح می‌شود.\nاز دیدگاه دولت‌محور، تکلیف دوست و دشمن روشن است. جهت ضربه مشخص است و در برخورد با هر رخداد تازه‌ای ما نیاز چندانی به فکر کردن نداریم: منطق حاضر و آماده‌ای برای تحلیل وجود دارد؛ بی‌نیاز به اطلاعات مشخص حرفمان را می‌زنیم؛ حرفی که ساده و قابل فهم است: هر شرّی به آن کانونِ از پیش مشخص شدهٴ شرّ برمی‌گردد. یک سوگیریِ کنترل‌ناپذیرِ عاطفی-شناختی باعث می‌شود که تصویر سانسور شده‌ای از جامعه عرضه شود. هر شرّی در جامعه از آن کانون شرّ سرچشمه می‌گیرد. به مردم رشوه داده می‌شود. مردم ستایش می‌شوند و سیاست دولت‌گرا، با سیمایی مردم‌گرا آوازه‌گری می‌کند. عیب مردم در نهایت این است که گاهی فریب می‌خورند.\nدر نگاه دولت محور، دو به یک تبدیل می‌شود؛ در نگاه جامعه‌محور، یک به دو. موضع دولت محور ترکیب است، موضع جامعه‌محور تجزیه و تحلیل است. دیدگاه جامعه‌محور باید عوامل مختلفی را در نظر گیرد؛ همه چیز به یک چیز برنمی‌گردد. شعار دادن ساده نیست. انتقاد ناگزیر از ملت با تلاش برای وجیه الملّه شده نمی‌خواند.\nبا وجود اینها، جامعه‌گرایی هم می‌تواند تبیین ساده و قابل فهمی داشته باشد. حساسیت بدون پرده‌پوشی نسبت به اشکال مختلف تبعیض، بهره‌کشی و خشونت لزوماً تبیین پیچیده‌ای نمی‌خواهد. همچنین اصل اساسی ترجیح هر کاری و هر موضعی که توانمندی جامعه را به دنبال آورد و در این رابطه ترجیح مسیر از جامعه به جامعه به مسیر از جامعه به دولت و برگشت از دولت به جامعه جهت‌گیری را ساده می‌کند.\nجامعه‌گرایی توصیه به نادیده گرفتن دولت نیست. به دولت نگریسته می‌شود به عنوان فشرده روابطی که شکل باز آنها را در جامعه می‌بینیم. حکومت، صحنه مرکزی نمایان حکمرانی است. نقد آن، نقد نمادها و نمونه‌های آشکار است.\nاز نگاه جامعه‌گرا، یک نوع دولت‌محوری موجه می‌تواند وجود داشته باشد آن هم به صورت برنامه‌ای سیاسی مبتنی بر یک تحلیل جامعه‌محور. چنین تحلیلی مسئله دولت را می‌تواند از هر دو زاویه سیستمی و اجتماعی-مبارزاتی ببیند. طرح سیستمی موضوع در مورد جمهوری اسلامی چنین است: این نظام مانع رشد سیستم اقتصادی-اجتماعی است، مانع رشد نیروهای مولد است؛ باید برافکنده شود تا امکان رشد سیستمی فراهم آید که اساس رشد امکان رهایی اجتماعی است. از زاویه دیگر که عاملیت را برجسته می‌کند، جمهوری اسلامی باید برافکنده شود تا روند مبارزه طبقاتی تسهیل شده و امکان بیشتری یابد برای اینکه جهت رهایی‌بخشی به خود بگیرد. این زاویه‌ها، که از ادراک کلاسیک مارکسیستی برمی‌آیند، معمولا در تحلیل‌های چپ ایران تصریح نمی‌شوند. در نوشته “بقا” هم اثر روشنی از آنها نمی‌بینیم. طرح مسئله دولت به این صورت این اهمیت را دارد که قضیه را وارد یک دستگاه مفهومی می‌کند که اجازه پرسش‌گری و نقد روشن می‌دهد. مثلا این تئوری تغییر “جمهوری اسلامی باید برافکنده شود، چون سد راه رشد نیروهای مولد است، و رشد نیروهای مولد اساس رشد امکان رهایی اجتماعی است” فورا پرسش‌هایی را با خود به همراه می‌آورد که اهمیتی اساسی برای روشن‌بینی در وضعیت پیچیده ایران دارند: به چه معنای رشد نیروهای مولد در ایران می‌تواند رهایی‌بخش باشد، و آیا نفس برافتادن جمهوری اسلامی، منتزع از نظام جانشین آن، می‌تواند مانع‌های رشد در ایران را از میان بردارد؟ از زاویه عاملیت هم می‌توانیم بپرسیم که آن چگونه برافکندنی است که پهنه امکان کنش را گسترش می‌دهد.\nتحلیل وضعیت از نگاه جامعه‌محور\nتحلیلی هم که نوشته “بقا” از وضعیت عرضه می‌کند، به بحث براندازی منجر می‌شود. این نوشته از طرح وجود بحران صحبت می‌کند، سیاست اقتصادی نظام را تحلیل می‌کند، در ادامه بدون ربط مشخص به اصل موضوع، اندکی به جهان و موضوع سوسیالیسم در یک کشور می‌پردازد، سپس حالت‌های مختلفی را که در برابر مردم ایران قرار دارند بررسی می‌کند و در ادامه به سراغ “اپوزیسیون” و شرح حال گروه‌های زیر این سقفِ مفهومی می‌رود. موضوع حالت‌های مختلف زیر عنوان «سناریوهایی برای آینده سیاسی و اجتماعی ایران» طرح می‌شود (ص. ۸۵ به بعد). سناریوی اول «استحاله» در جهت سازگاری با قدرت‌های جهانی است، سناریوی دوم «انقلاب سیاسی و اجتماعی» است، سناریوی سوم «کودتا (به قصد دفاع از یا براندازی نظام)» و سناریوی آخر «جنگ» با کشورهای منطقه یا اشغال نظامی توسط آمریکا است. در سه سناریو جامعه دست کم به شکل مستقیم غایب است. تنها شکل حضور آن را لابد باید در سناریوی «انقلاب» دید. اما در اینجا انقلاب به عنوان رخدادی دیده می‌شود که معلوم نیست چگونه پیش خواهد آمد. در صدای نوشته در مورد رخدادْ لرزش و تردید و حتا نوعی فاصله و بیگانگی به چشم می‌خورد، به ویژه اینکه احتمال می‌دهد در انقلاب نیروهای «احمدی‌نژاد» نقش تأثیرگذاری داشته باشند.\nمشکل به این برمی‌گردد که معلوم نیست “بقا” علت بحران را چه می‌بیند. نوشته از طرح وجود بحران می‌آغازد و با تمرکزی که بر روی حکومت دارد، به نظر می‌رسد که بحران را در رابطه تنش‌آمیز آن با جهان خارج، به ویژه آمریکا، و همچنین فساد و سوءمدیریت و درگیری‌های جناحی می‌بیند. از این نظر “بقا” نگاهی متفاوت از “اپوزیسیون” راست ندارد. دولت‌محوری، چپ و راست نمی‌شناسد. بنیاد فکر یکی است.\nاما بیاییم از نگاه جامعه‌محور مشکل را بررسی کنیم:\nآن گونه که پیشتر گفته شد، نقد سرمایه‌داری مستقر را نباید به نقد سیاست اقتصادی حکومت منحصر کنیم. حتا اگر عزیمتگاهمان بررسی این سیاست باشد، وقتی آن را برآمده از تبعیض و بازتولیدکننده تبعیض ببینیم و تبعیض را ممکن‌ساز بهره‌کشی و همچنین چپاول در نظر گیریم، خودبه‌خود نگاهمان متوجه بنیادها می‌شود، یعنی به جامعه رجوع می‌کنیم، به جامعه به عنوان پهنه تبعیض، خشونت و بهره‌کشی − که تأکید کردیم حکومت هر چه هست به آن برمی‌گردد، گیریم به اقلیتی در آن، به گرایشی در آن، به رذالتی در آن.\nسرمایه‌داری مستقر که آن را با عنوان اسلامی مشخص کردیم، در ادامه نظام گذشته قرار دارد، با این تفاوت عمده که پس از انقلاب درگیر موج‌های پیاپی شد، موج‌های انباشت “آغازین” سرمایه. موج‌های پیاپی برای انباشت نیرو گرفتند از تغییر سند مالکیت در شکل‌های مصادره و چپاول از یک طرف و از طرف دیگر بازاری دولتی که در آن تبدیل سرمایه‌ی نمادین ایدئولوژی دولتی و سرمایه اجتماعی تعلق به کانون قدرت به سرمایه اقتصادی به شکل کم‌سابقه‌ای ممکن شد. نبرد بر سر تصاحب عنوانی است که می‌توانیم برای کل داستان این سرمایه‌داری در مرحله پساانقلابیِ اسلامی‌اش برگزینیم. تصاحب‌گری فراگیر شد. برای فهم پویش آن نباید به بررسی موضوع تصاحب کار‌خانه‌ها بسنده کرد. “انقلاب فرهنگی” خود گونه‌ای تصاحب بود. تلاش ملاها و آقازاده‌ها برای تصاحب عنوان‌های آکادمیک از یک طرف و تلاش بخشی از ثروتمندان قدیم و نوکیسه‌ها برای تصاحب ارز ایدئولوژیک و سرمایه اجتماعی ارتباط با قدرتمندان از دیگر جلوه‌های موج به پا خاسته برای تصاحب‌اند. یک محور نبرد بر سر تصاحب از آغاز نبرد بر سر قدرت بوده است. درگیری‌های دهه ۱۳۶۰ هم اقتصاد سیاسی خود را دارد. مفهوم‌هایی چون خط امام، اصلاح‌طلب، اصول‌گرا، ولایی و ضد ولایت فقیه همه ترجمه‌پذیر در قاموس اقتصاد سیاسی هستند. مبارزه “ضد امپریالیستی” هم مبارزه بر سر تصاحب است، همچنان که طمع امپریالیستی.\nنبرد بر سر تصاحب، مکملی هم دارد: نبرد برای حفظ داشته. این دو در ترکیب ارگانیک‌شان باهم تلاطم‌های اجتماعی را برمی‌انگیزند. از پایین که به تلاطم‌ها نگاه کنیم، وجه تلاش برای حفظ داشته پرجلوه می‌شود.\nکارگران برای دریافت دستمزدشان و حفظ فرصت شغلی‌شان اعتراض می‌کنند. نیروی کارشان را می‌فروشند و می‌خواهند دست کم به آن چیزی دست یابند که تجدید حیات نیروی کارشان را میسر کند. داشته آنها نیروی کارشان است. سطح توقع کنونی آنان حفظ امکان فروش این داشته است، حتا به بهایی بس کمتر از میزان متعارف گذشته. توده محرومی هم وجود دارد که حتا از مرحله تلاش برای حفظ یک داشته پایین‌تر قرار دارد. نداشتنِ مطلق، درّه‌ای است که این توده را فرومی‌بلعد.\nفراتر که می‌رویم می‌توانیم از مفهوم مالکیت استفاده کنیم تا نشان دهیم نبرد بر سر چه چیز است. مالکیت در سطح پایین به یک شأن اجتماعی لرزان اشاره دارد. مالباختگی مفهومی رایج در دوره اخیر از شاخص‌های این وضعیت بحران‌زده است. سپرده‌های خُرد و صندوق‌های بازنشستگی غارت می‌شوند. جمع بزرگی می‌بازد، جمع کوچکی می‌بَرَد. باختن و بردن – این نیز می‌تواند عنوانی باشد برای توصیف این دوره، دوره “خفت کردن”.\nطبقه متوسط به شدت نگران مالکیت خود است. آنچه دارد مدام بی‌ارزش‌تر می‌شود. در اینجا به یک گروه اجتماعی وسیع برمی‌خوریم که در کشورهای دیگر هم شناخته شده و در برخی متن‌های جدید جامعه‌شناسی به ویژه در توصیف حال و روز جامعه آمریکا به آن “طبقه متوسط فقیر” (poor middle class) می‌گویند. طبقه متوسط فقیر، طبقه‌ای است که در نبرد بر سر تصاحب، به سوی اردوی باخته‌ها رانده می‌شود. در ایران توجه به بخش بزرگی از قشر جوان این طبقه اهمیت ویژه‌ای از نظر ارزیابی از جنبش‌های اجتماعی دارد. قشر جوان مورد نظر، نوع دیگری از در حاشیه زندگی کردن را تجربه می‌کند. از واژه “حاشیه” معمولا حاشیه فقیر دور شهرها یا مناطق فقیر دور افتاده از مرکز را برداشت می‌کنیم. اما نوع دیگری از حاشیه‌نشینی هم وجود دارد: یک خانواده را در نظر گیرید که پدر و مادر در آن شاغل هستند و از درآمدی برخوردارند برای یک زندگی میانه‌حال. فرزندانشان تحصیلات عالی دارند، اما کار پیدا نمی‌کنند، یا اگر کاری پیدا می‌کنند درآمدش به آنان اجازه استقلال نمی‌دهد. آنان در حاشیه سفره پدر و مادر زندگی می‌کنند و حتا ممکن است از این حاشیه به آن حاشیه پیشتر شناخته شده پرتاب شوند. دختران، اکثریت این حاشیه‌نشین‌های درونی را تشکیل می‌دهند. تبعیض جنسیتی درمورد اینان فشار زندگی در حاشیه درونی را مضاعف می‌کند.\nهنوز طبقه اصلی فرهنگ‌ساز و جریان‌ساز در ایران طبقه متوسط است. رفتار این طبقه، به ویژه طبقه متوسط فقیر و از میان آن جوانان حاشیه‌نشین درونی در تعیین گسترده و سمت‌وسوی جنبش‌های اجتماعی مهم است. جوانانی که جای آنان را در حاشیه درونی مشخص کردیم، این امتیاز را دارند که تحصیل‌کرده‌اند و در کار با شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها مهارت دارند. هر اتفاقی بیفتد، آنان قلب همرسانش اجتماعی را تشکیل می‌دهند. حال و روز کنونی آنان را با این عبارات می‌توانیم توضیح دهیم: افسردگی، ناامیدی، امید به گشایشی از بیرون، سودای بیرون رفتن از کشور، خشم، کم‌وبیش بیزاری از نسل‌های پیشین. ممکن است وضع چنین نماند و یکباره شادابی اوایل جنبش سبز در آنان زنده شود. آنان آماج تبلیغ‌های گروه‌های سیاسی هستند. به ویژه گروه‌های راست افراطی در خارج از کشور رو به آنان تبلیغ می‌کنند.\nدر مورد طبقه متوسط و بورژوایی که تباری جز سرمایه‌داری در مرحله ولایی آن را دارد، معمولا این پیشداوری وجود دارد که با نظام همدست نیست. نکته اصلی درباره همدستی شکل شخصانی آن نیست، مسئله بر سر بهره‌وری از سیستم است. در هر مورد مشخص می‌توان با پرسش‌های مشخصی تکلیف را روشن کرد. مثلا از مهندسی در سطح مدیریت، که خود را سکولار و دموکرات جلوه می‌دهد، می‌توان پرسید که به کارگران چه قراردادهایی می‌دهد: قراردادهای یک روزه و یک ماهه؟ بدون قید مدت و بسته به میل مدیران؟ یا کارگران افغان استخدام می‌کند تا آنان را بی هیچ حقوقی به بردگی وادارد و هرگاه اراده کرد در خیابان رهایشان کند؟ تاجران بزرگ در زمینه‌های پزشکی، آموزشی، صادرات و واردات تنها از گروه آقازاده‌ها و وابستگان مستقیم به دستگاه قدرت نیست. همه آنان در سیستم و با سیستم کار می‌کنند. به همین سان زمین‌خواری، جنگل‌خواری و کوه‌خواری در انحصار عوامل مستقیم حکومت نیست.\nبه طبقه یا به بیانی بهتر ترکیب طبقاتی حاکم می‌رسیم. سرمایه اینان همتافته‌ای از سرمایه اقتصادی، توانایی اعمال قدرت با استفاده از دستگاه سرکوب، موقعیت‌های مدیریتی و فرماندهی، و جایگاه در دستگاه ایدئولوژیک است. به شکل شبکه‌ای به هم مرتبط هستند و عناصر و کانون‌های آن معمولا ستون‌ها و شبکه‌هایی از عوامل و کارچاق‌کن و بزن‌بهادر در پایین دارند. با هم متحدند در عین اینکه بر سر سهم از تصاحب با هم در ستیز دایم‌اند.\nیک سوگیری غلط‌انداز ذهنی، بورژوای مسلمان را به صورت یک حاج‌آقای بازاری ترسیم می‌کند. این کلیشه با واقعیت نمی‌خواند. به ویژه نسل جدید کادرهای مدیریتی و بورژواها از این تصور به دور هستند، هر چند گروهی از آنان توانایی ایفای نقش حاج‌آقا را هم دارند. آن نسل دوم و سوم به قول ابن‌خلدون در “مقدمه” دارای «حضاره» است، بافرهنگ و مدنی شده است و در برابر بورژوای کلاسیک عصر پهلوی چیزی کم نمی‌آورد و حتا امتیازاتی دارد: پرکارتر و بااراده‌تر است و این نکته در ذهنش رفته است که قدرت آسان به دست نیامده و نباید آن را آسان از دست داد.\nتحلیل طبقاتی ما ناقص می‌ماند اگر یک طبقه مجازی را از قلم بیندازیم: گروهی که در خارج، به ویژه در لوس‌آنجلس و واشنگتن، خود را طبقه حاکم برحق می‌داند و منتظر است به کمک آمریکا پس از براندازی جای گروه سرنگون شده را تصاحب می‌کند. اینان نیز درگیر نبرد برای تصاحب‌اند. تصاحب مقوله مرکزی اقتصاد سیاسی اینان به عنوان “اپوزیسیون” نیز هست. شانس‌شان کم است. ممکن است در وضعیتی حلقه‌ای از این گروهِ خود-را-طبقه-حاکم-برحق-دان وارد کانون قدرت شود، اما جابجایی به صورت جانشینی طبقاتی از راه regime change غیر قابل تصور است. طبقه حاکم ریشه‌دار و با اراده است و مال به کسی نمی‌دهد. طبقه حاکم مجازی هیچ برنامه‌ای ندارد جز آنچه در اصل هم اکنون دارد اجرا می‌شود. تنها نکته‌ای که می‌توانند به برنامه جاری بیفزایند رابطه با آمریکاست که آن هم در چارچوب همین نظام حاکم ناممکن نیست. طبقه حاکم مجازی در سطح سیاسی کوشش می‌کند که شمایلی حامل خاطره شاهان پهلوی را در برابر ولی فقیه بگذارد، غافل از اینکه جامعه ایران در مجموع از شهریار سنتی گذشته و به یک شهریار مدرن نیاز دارد، ضمن اینکه شمایلی که طبقه مدعی بلند کرده آن عرضه و جربزه را ندارد که نقش شهریار ماکیاولی را ایفا می‌کند. این نکته را سلطنت‌طلبان باهوش می‌دانند. امید بخش افراطی آنان بر این است که پس از اینکه بمب بر ایران فرود آمد، بالونی هوا کنند که روی آن شمایل اعلی‌حضرت نقش بسته باشد، غافل از اینکه اگر کشور آتش بگیرد، آن بالون هم خواهد ترکید.\nگروه‌های سیاسی به عنوان “اپوزیسیون” یک موضوع فرعی اقتصاد سیاسی وضعیت را می‌سازند. زاویه ورود به بررسی آنها هم چنانچه اشاره شد مسئله تصاحب است. مقوله تصاحب هم تلاش مجاهدین و سلطنت‌طلب‌ها را برای کسب قدرت توضیح می‌دهد، هم جنگ جناح‌ها را و هم خصوصی‌سازی و بالا کشیدن سپرده مردم مالباخته را. محور نبرد بر سر تصاحب در دوره پیش رو به احتمال بسیار نبرد بر سر کسب کرسی ولایت فقیه است. این ستیز هم از نگاه جامعه‌گرا یک نبرد طبقاتی است.\nنوشته «بقا» پس از طرح حالات مختلفی که در چشم‌انداز قرار دارند، می‌پرسد «در چنین شرایطی چپ چه می‌تواند بکند؟» و ادامه می‌دهد:\n«فهرست اقدامات ممکن و متصور چنین است:\n1: مبارزه مسلحانه\n2: در پیش گرفتن خط و مشی مبتنی بر تئوری بقا\n3: توسل به انتخابات و پیگیری مشی اصلاح‌طلبانه\n4: تغییر رژیم در ایران به صورت مستقل از سایر گروه‌های سیاسی و تبدیل تحولات سیاسی پیش رو در ایران به یک مبارزه طبقاتی خالص.\n5: ائتلاف با نیروهای سیاسی در فرآیند برقراری ارتباط با جامعه برای بهره‌مندی از نتایج تغییر رژیم در ایران و تامین امنیت فعالیت‌های آینده خود.» (ص. ۱۰۶)\nهمان گونه که دیده می‌شود نوشته «بقا» با نگاه به قدرت مرکزی تعیین وظیفه می‌کند. نوشته قدیم، یعنی نوشته امیرپرویز پویان هم با نگاه به غول دولت موضوع بقا را طرح کرده و پیش می‌گذارد که شرط بقا در افتادن فداکارانه با آن است. ظاهرا چیزی در دولت‌محوری نگاه چپ عوض نشده است. جامعه و مبارزه طبقاتی ۵۰ سال پیش غایب بود، امروز نیز غایب است.\nنوشته “بقا” می‌گوید: «برای بقا چاره‌ای جز “فعالیت خلاقانه” وجود ندارد.» (ص. ۱۰۸) بسیار خوب، چیست این فعالیت خلاقانه؟ فقط شرکت فعال در اعتراضات؟ خلاقیت شامل نقد بینش و منش تاکنونی، و بازاندیشی مفاهیم اساسی چپ هم می‌شود؟ آن هم متناسب با مقتضیات عمل؟\nدر عمل به ویژه آنچه مهم است سیاست‌ورزی اجتماعی و در چارچوب روشن مبارزه طبقاتی است. از درک “اپوزیسیونی” کنونی از سیاست باید فاصله گرفت، درکی که خلاصه شدنی است در مخالفت با رژیم از موضع تصاحب‌گر. نقد فروکاهی سیاست به برخورد با دولت شرط سیاست‌ورزی بدیل جامعه‌گرا است.\nدر این سیاست‌ورزی عاملیت کنشی است که آگاهی حاصل از برخورد با دیوار تبعیض آن را برمی‌انگیزاند. سیاست از این نگاه بسی گسترده‌تر از سیاست تنها در شکل مقابله با دولت مرکزی است. وقتی سیاست‌ورزی پا استوار کند در عاملیت برانگیخته با ادراک تبعیض که شامل ادراک بهره‌کشی و خشونت نیز می‌شود، آنگاه مقابله با دولت حامی تبعیض و بازتولیدکننده آن از پایگاه استواری صورت می‌گیرد. از این نگاه، “این رژیم بد است و باید برافکنده شود” همان معنایی را ندارد که از زبان گروه‌هایی جاری می‌شود که سیاست تصاحب را پیش می‌برند.\nبا ادراک گسترده اجتماعی از سیاست‌ورزی و عاملیت، مرزهایی که تمرکز محض بر روی دولت، یا به عنوان بدیل آن تمرکز محض روی مسئله بهره‌کشی میان شکل‌های مختلف مبارزه ایجاد می‌کند، از میان می‌رود. انتگراسیون اجتماعی، یعنی همبستگی و تشکل، جا و اهمیت خود را می‌یابد و سیاست از تأکید یکجانبه بر انتگراسیون سیستمی، یعنی حل مسئله گسست و شکاف تنها با امید بستن به ابتکارات دولتی و قانونی رهایی می‌یابد.\nاز منظر این درک گسترده از عاملیت، شهروند دیگر تنها به عنوان فردی نگریسته نمی‌شود که تازه با هواداری فعال از یک گروه یا خواست سیاسی معطوف به دولت کنش‌گر می‌شود. کنش‌گری هرگونه حق‌خواهی و هر گونه تلاش برای برانگیختن کنش حق‌خواهانه در هر عرصه است. بقا در بقای مبارزه حق‌خواهانه و مشارکت فعال در آن است.\nتحلیلی که از وضعیت عرضه شد، محور این مبارزه را تعیین می‌کند. وقتی وضعیت را نبرد بر سر تصاحب و مالکیت و در پایین حفظ داشته برای بقای محض تشکیل دهد، آنگاه جبهه‌بندی اصلی تقابل مالباختگان، کارباختگان، زندگی‌باختگان و کل توده محروم و در حال سقوط است با برندگان به قیمت بازنده کردن دیگران، با چپاول‌گران، با صاحبان مملکت و همه آنانی که می‌خواهند به عنوان صاحبان جدید جانشین یا شریک طبقه صاحب شوند. خطر اصلی، تفکیک نشدن صف‌هاست. چاره دوران در این رهنمود فرخی یزدی است: «این دو صف را کاملاً از هم جدا باید نمود».\nظاهرا جنگ داخلی برقرار نشده، اما زیر پوست شهر جنگ بر سر تصاحب جریان دارد، ستیزی که می‌تواند به جنگ داخلی آشکار هم راه برد. جنگ بر سر تصاحب: این نکته اصلی در تحلیل وضعیت است. بحث مؤثر و هدفمند بر سر وظیفه و چگونگی حضور و بقا، تابع اندیشه بر این نکته است.\n Widersprüchliche Totalität، از اصطلاحات تئوری انتقادی به ویژه در نزد آدورنو و در ادامه در نزد یورگن هابرماس.\n در قانون اساسی مشروطه و متمم آن به “اهالی” و “مردم” برمی‌خوریم، اما به “جامعه” نه. (در قانون اساسی جمهوری اسلامی این مفهوم به کار رفته است؛ تحلیل “جامعه” در این سند فرصت ویژه‌ای می‌خواهد.) اما در همان عصر مشروطیت است که “جامعه” به تدریج رواج پیدا می‌کند. روشنفکران مروج آن می‌شوند و نه سیاستمداران.\nدر مورد جامعه در قالب “تاریخ مفهوم‌ها” لازم است تحقیق ویژه‌ای صورت گیرد. البته شاید انجام شده باشد، اما جست‌وجوی من در پی آن، نتیجه‌ای نداده است.\nدر مورد رشته پژوهشی “تاریخ مفهوم‌ها” بنگرید به این مقاله:\nمحمدرضا نیکفر، تاریخ مفهوم‌ها.\nدر مورد یک مطالعه موردی در باب یک زبان غیر اروپایی بنگرید به این مقاله خواندنی درباره شکل‌گیری و رواج مفهوم “جامعه” در زبان چینی:\nDominic Sachsenmaier, Chinesische Begriffe der Gesellschaft zwischen der ausgehenden Qing-Zeit und den 1920er Jahren. Einige Beobachtungen und Überlegungen. in: Moving the Social 52 (2014), pp p. 199 – 221.\n این کتاب کلاسیک جامعه (Gesellschaft/Society) را با جماعت سنتی (Gemeinschaft/community) مقایسه می‌کند:\nFerdinand Tönnies, Gemeinschaft und Gesellschaft. Berlin 1887ff.\n در این باره انبوهی کتاب وجود دارد. بنگرید به عنوان نمونه به:\nTheodore M. Porter, Dorothy Ross (Editors), The Cambridge History of Science. Volume 7: The Modern Social Sciences, Cambridge University Press 2008.\nPeter Wagne, A History and Theory of the Social Sciences: Not All That Is Solid Melts into Air. SAGE Publications, London 2001.\nHermann Korte, Einführung in die Geschichte der Soziologie. Wiesbaden 2011.\nدرباره ایران، اشاراتی در این مقاله وجود دارد:\nمحمدرضا نیکفر، تیره‌روزی و بهروزی علوم انسانی در ایران.\n شاید واژه “حاکمیت” برای آنچه در این متن زیر عنوان حکمرانی فهمیده می‌شود، بهتر می‌بود. اما گرایشی قوی و در مجموع جا افتاده در زبان وجود دارد که “حاکمیت” در بافتاری که موضوع استقلال قدرت حاکم یا خود کشور مطرح است به معنای خودفرمانی (sovereinty) فهمیده شود و همچنین به ویژه در سال‌های اخیر از آن چیزی مترادف با نظام حاکم برداشت شود، یعنی به عنوان مقوله‌ای با درجهٴ بالاتری از نظر انتزاع نسبت به حکومت. با وجود این، در این متن گاهی مفهوم حاکمیت نیز به کار رفته، در آن معنایی که از حکمرانی مراد می‌شود.\nحکمرانی مشابهتی دارد با Governmentalityمیشل فوکو که به “حکومت‌مندی” هم ترجمه شده است. از Governmentality به پیروی از بحث‌هایی که میشل فوکو با کاربست این مفهوم برانگیخته، مجموع کانون‌ها، نهادها، رویه‌ها و شکل‌های اصلی حکم‌ورزی در جامعه مدرن فهمیده می‌شود. (پشت سر مفهوم “حاکمیت”، سنتی وجود دارد که می‌توانست آن را نامزد خوبی کند برای مترادف شدن با Governmentality. حاکمیت در بافتار فکر سیاسی اسلامی − مثلا در عبارتی چون “لا حاکمیه الا لله”، “ﺣﺎﮐﻣﯾﺔ اﻟﺷرﯾﻌﺔ”، “ﺣﺎﮐﻣﯾﺔ اﻟفقه” و “ﺣﺎﮐﻣﯾﺔ اﻟﮐﺗﺎب” − تقلیل‌پذیر به حکومت نیست. مقام حاکمیت در میان امت است نه استوار بر حکومت وقت. آرمان سیاسی اسلامی پیروی حکومیت از حاکمیتِ پیش‌فرض گرفته شدهٴ اسلامی است که حتا اگر برقرار نباشد هنجارگذار است، یعنی درباره کُدهای رفتاری حکم می‌دهد.)\nفوکو در آثار مختلفی به Governmentality پرداخته است. مرجعی خوب در جمع‌بندی از فکر فوکو آثار توماس لمکه است، از جمله این اثر:\nThomas Lemke, Eine Kritik der politischen Vernunft – Foucaults Analyse der modernen Gouvernementalität. Hamburg/Berlin 2011.\nاهمیت طرح موضوع Governmentality، حکمرانی به تعبیر متن حاضر، در این است که ما را از ساده‌بینی تصور دولت/حکومت به عنوان چیزی جدا از جامعه یا صرفا به عنوان کمیته اجرایی اقلیتی به نام طبقه حاکم دور می‌کند و نشان می‌دهد که حکومت در جامعه چه عوامل، همدست‌ها و نیز رقیبانی برای حکمرانی دارد. همواره جایی وجود دارد که معلوم نیست که شاه کیست، یا پیش می‌آید که در آن شاه ببخشد، اما شیخ‌علی‌خان نبخشد.\nاین مبحث همچنین پشتوانه‌ای است برای دیدگاه “دولت در جامعه” ((state-in-society approach، دیدگاهی که دولت و جامعه را درهم‌پیچیده می‌بیند و امر دولت را − چه به عنوان چیزی که چونان یک عامل اجتماعی تعبیر شدنی است و چه در تمایز و تقابل آن با عامل‌های اجتماعی − با پایه قرار دادن جامعه فهم می‌کند. کتاب زیر در مورد دیدگاه “دولت در جامعه” در سال‌های اخیر بحث‌انگیز بوده است. در برخی از این بحث‌ها مدام به آنتونیو گرامشی به عنوان کسی که به این دیدگاه نزدیک است، ارجاع داده می‌شود:\nJoel S. Migdal, State in Society: Studying How States and Societies Transform and Constitute One Another.Cambridge University Press 2001.\n کنترل اجتماعی بر ثروت اجتماعی اشاره به تضاد بنیادی جامعه سرمایه‌داری دارد. کنترل عمومی در سرمایه‌داری به کنترل خصوصی تبدیل شود، کنترل خصوصی به اسم قانون و توسط دولت به نفع طبقه‌ای خاص. کنترل خصوصی بایستی رفع شود. اِعمال کنترل به راستی عمومیِ اجتماعی بر کنترل اجتماعی چیزی است که سوسیالیسم نامیده می‌شود. کنترل بر کنترل اگر نخواهد به دور باطل تاریخی مبتلا شود، بایستی کنترل حقیقتاً دموکراتیک باشد.\n در مورد “اپوزیسیون” بنگرید به این مقاله:\nمحمدرضا نیکفر: سنجش معنای “اپوزیسیون”\n شاخص تفاوت‌گذاری میان راست و چپ نوع نگاه به جامعه است. اصالت دادن به جامعه شاخص چپ است؛ سوسیالیسم یعنی جامعه‌گرایی. چپ هستیم، اگر از جامعه بیاغازیم، به فکر توانمند کردن و خودفرمان کردن عموم مردم، به قول مارکس «طبقه عمومی» باشیم و از این زاویه تکلیف خود را با دولت روشن کنیم. از نظر چپ، عاملیت دگرگون‌ساز اساسی، عاملیت مردم است، نه عاملیت دولت، نه صرفا عاملیت گروهی که می‌خواهد به دولت تبدیل شود. درباره این درک جامعه‌گرایانه از سوسیالیسم و آشنایی با اصالت تاریخی این درک بنگرید به:\nAxel Honneth, Die Idee des Sozialismus. Versuch einer Aktualisierung. Berlin 2015.\n نوشته‌ای شاخص برای درک سیاسی مخالفان به ویژه چپ‌ها در دوره آخر حکومت محمدرضاشاه این اثر است:\nبیژن جزنی، نبرد با دیکتاتوری شاه به مثابه عمده ترین دشمن خلق و ژاندارم امپریالیسم. در دسترس از طریق این لینک.\n این درک از تاریخ که روشنفکران تلاشی برای نقد آن نکرده‌اند و اتفاقا وقتی به نقد اسلام می‌پردازند معمولا آن را مبنا می‌گیرند و رواجش می‌دهند بر سه تصور غلط استوار است: تصور رسمی از داستان شکل گرفتن اسلام (بعثت محمد، قدرت‌گیری در مدینه، و سپس شروع گسترش و جهان‌گشایی اسلام با تکیه بر سازه‌ای که همچون دولت متمرکز اسلامی تصور می‌شود)، وجود یک مملکت محروسه با سامان و فرهنگ واحد به نام ایران (در این تصور ایران چیزی شبیه یک دولت-ملت مشخص پنداشته می‌شود)، و تصور سومی که ناشی از دو تصور اول است اما سطح رویین گمان‌ورزی درباره تاریخ را می‌سازد: اینکه اسلام نسبت به ایران چیزی بیرونی بوده و بنابر ماهیت خود بیرونی مانده است.\n Margaret Thatcher, Interview for Woman’s Own (“no such thing as society”), 1987 Sep 23.\n Vermittlung / Mediation. این اصطلاح از هگل است و آن را هم در منطق، هم در بحث دانش و هم در فلسفه سیاسی به کار برده است. او در “فلسفه حق” (Philosophie des Rechts) به جامعه مدنی (Bürgerliche Gesellschaft) به عنوان پهنه (Sphäre) وساطت، یعنی تضاد و حل تضاد می‌نگرد.\n این موضوع در مقدمه “گروندریسه” طرح شده، اما متأسفانه بیان مارکس در آنجا بسیار فشرده است و از طرف دیگر در مورد شروع، یعنی اینکه تحلیل بر مبنای نقد اقتصاد سیاسی دقیقا یعنی چه، پس از مارکس آن چنان بحثی صورت نگرفته که به یک روش‌شناسی خلاق راه برد. مارکس در مقدمه “گروندریسه” می‌گوید که به جای جمعیت باید از طبقات بیاغازیم، اما بلافاصله تذکر می‌دهد که مفهوم طبقه هم میان‌تهی خواهد بود، اگر ندانیم اساس هستی طبقات چیست. بر این قرار او از مفاهیم عام مجرد می‌آغازد، تشخص آنها را در جامعه بورژوایی بررسی می‌کند و سپس به تمرکز روابط بورژوایی در قالب دولت و در ادامه به مناسبات بین‌المللی و بازار جهانی می‌پردازد. رجوع کنید به:\nKarl Marx, Grundrisse der Kritik der politischen Ökonomie. Faksimiledruck der Ausgabe von 1953 von der Europäischen Verlagsanstalt, Frankfurt/M u. Wien 1968, S.21ff.\nنگاه از زاویه‌ای ژرف‌تر: پرسش چگونه بیاغازیم، پرسشی اساسی است که بحث فلسفی پرباری را در رابطه با مقدمه “پدیدارشناسی روح” هگل، و جایگاه خود “پدیدارشناسی” به عنوان مقدمه کل سیستم برانگیخته است. به پیروی از این بحث پرسیدنی است که آیا “کاپیتال” و به ویژه فصل اول آن مدخل کل سیستم است؟ − سیستم به عنوان هستی اجتماعی در ساختارمندی و تاریخیت آن و در تبیین اندیشه‌ای آن. مقدمه “گروندریسه” در این مورد اجازه این برداشت را می‌دهد که بگوییم فصل نخست “کاپیتال” پیش‌درآمد اصلی نیست. چرا؟ چون از یک کارخانهٴ نمونه می‌آغازد که در آن تفکیکی پیشاپیش وجود دارد میان کارگر و سرمایه‌دار، و این کارخانه در جهانی واقع است که نگاه به آن برپایه این فکت است که ثروت در آن انباشته‌ای از کالاهاست. پس آیا داستان از انباشت آغازین سرمایه آغاز می‌شود؟ یعنی برای خواندن “کاپیتال” باید از موضوع انباشت آغازین، آغاز کرد؟ این آغاز بهتری است، اما این آغاز را تبعیض اجتماعی ممکن می‌کند. بنابر این تبعیضْ آغازِ آغازهاست. تبعیض لزوما آغازگر خشونت نیست، و برعکس خشونت ممکن است سرآغاز تبعیض باشد. از طرف دیگر تبعیض به خودی خود یک رابطهٴ استثماری نیست. شرایطی لازم است تا تبعیض به بهره‌کشی راه برد. تبعیض، خشونت و بهره‌کشی، هر سه موضع‌ها و موضوع‌هایی اصیل هستند. آنها لزوما به هم برنمی‌گردند. تحلیل موقعیت انسانی، توپولوژی و توپیکایی است در نهایت کاوندهٴ توپوس‌های تبعیض، خشونت و بهره‌کشی. به این سه توپوس باید توپوس محیط زیست را هم افزود، چیزی که پیشتر به شکل امروزین آن به چشم نمی‌آمد.\nموضوع “چگونه بیاغازیم” در رابطه با “کاپیتال” به شکل مبهمی در زیر عنوان “خوانش کاپیتال” (مثلاً در نمونه مشهورِ کار لویی آلتوسر و همقطارانش) طرح شده است.\n ارسطو جایگاه اقتصاد را در حوزه خصوصی می‌دید. بهره‌کشی از بردگان، زنان و بقیه خدمتکاران در این عرصه صورت می‌گیرد. اینجا عرصه جبر است. حوزه عمومی، حوزه حضور آزادمردان شهروند است. دولت مبتنی بر این حوزه است. دولت از دید ارسطویی پایه اقتصادی ندارد. اقتصاد، اقتصاد خانه است و فاقد خصلت سیاسی است. این هگل بود که در “فلسفه حق” با اتکا بر آدام اسمیت جایگاه اقتصاد در جامعه جدید را تعیین کرد: جایگاه اقتصاد جامعه مدنی است که میان دولت و حوزه خصوصی قرار دارد. مارکسسیم از دل این کشف و این تقریر درمی‌آید.\n توضیح بیشتر درباره فضل و امتیاز فضلی در این مقاله:\nرضا شکوه‌نیا، فضل روشنفکران. در: نگاه نو ، ش. ۱۱۶، ۱۳۹۶، صص ۵۷-۷۰. (باز نشر اینترنتی در زمانه)\n بنگرید به ویژه به این اثر:\nPierre Bourdieu, Practical Reason: On the Theory of Action. Stanford University Press, 1998.\n در نخستین سال پس از انقلاب، حرف اول در اصول دین چپ خلقی ایران با پاسخ به این پرسش مشخص می‌شد که دولت خلقی است یا ضدخلقی. در تصور آن هنگام نمی‌گنجید که بگوییم هم خلقی است هم ضد خلقی، به این دلیل ساده که در این بسته خلق، بسی عنصر و گرایش ضد خلقی دیده می‌شود. این بسته پیشاپیش واداده و ترکیده است و به هیچ بسته‌بندی واقعی در جهان برنمی‌گردد.\n به خودم انتقاد می‌کنم که در آن ایام مقاله‌ای در همین حال و هوا نوشته‌ام. در این کتاب است: خشونت، حقوق بشر، جامعه مدنی، تهران: طرح نو ۱۳۷۸.\n Hannah Arendt, „Freiheit und Politik“. In: dieselbe: Zwischen Vergangenheit und Zukunft. Übungen im politischen Denken I, hrsg. von Ursula Ludz. München 1994, 201-226.\n درباره “چپاول” بنگرید به:\nمهرداد وهابی: توضیحی درباره اقتصاد سیاسی چپاول • همراه با توضیحی از پرویز صداقت.\n مشکل ایران این است که دوره شهریار سنتی به سرآمده، اما شهریار مدرن در آن هنوز سر برنیاورده. به راستی مدرن شده‌ایم اگر شهریار مدرن ایران در هیئت یک فرد یا یک حزب سربرنیاورد و آن را پس از یک دور طولانی از مبارزه باز یابیم به عنوان راهی که مبارزه رهایی‌بخش پیموده است.\nاصطلاح‌های شهریار سنتی و شهریار مدرن از آنتونیو گرامشی است. بنگرید به:\nDavid Forgacs (Editor), The Antonio Gramsci Reader. Selected Writings 1916-1935. NYU Press 2000, pp 238-243.\n◄ دریافت فایل PDF مقاله از اینجا\nهویت و تصاحب\nدسته بندی‌ها: از دست ندهید, دیدگاه\nکلید‌واژه ها: تصاحب, جامعه‌محوری, جامعه‌گرایی, دولت و جامعه, دولت‌محوری, محمدرضا نیکفر\nبا سپاس از مقاله ای پرمغز و پرسش برانگیز, که مانند دیگر مقالات این نویسنده محرکی است برای اندیشیدن و شک کردن در پاسخهای از پیش آماده.\nدر این مقاله اشاره ای است به یکی از اشعار فرخی یزدی, که با اجازه دوستان تمامی آنرا, همراه یک بیت جدید که با الهام از آن سروده شده, در اینجا میاوریم.\nدر پایان نبشته اشاره میشود به اینکه:\n“ظاهرا جنگ داخلی برقرار نشده، اما زیر پوست شهر جنگ بر سر تصاحب جریان دارد، ستیزی که می‌تواند به جنگ داخلی آشکار هم راه برد.”\nاما می توان اظهار کرد که ج.ا. تا به حال سه نزاع سراسری و کشوری را که بسیار به جنگ داخلی نیز شبیه بوده اند از پشت سر گذرانده و جان سالم بدر برده است (مقابله با “مرحلهء نظامی” مجاهدین ۱۳۶۱, سرکوبی جنبش سبز ۱۳۸۸, اعتراضات سراسری دیماه ۱۳۹۶) برای پیروزی در جنگ بعدی با ج.ا. مسلما باید بسیار فراتر از محدودیت های این سه مثال گذشته حرکت کرد.\nتوده را با جنگ صنفی آشنا باید نمود\nکشمکش را بر سر فقر و غنا باید نمود\nدر صف حزب فقیران اغنیا کردند جای\nاین دو صف را کاملا از هم جدا باید نمود\nاین بنای کهنه پوسیده ویران گشته است\nجای آن با طرح نو از نو بنا باید نمود\nتا مگر عدل و تساوی در بشر مجری شود\nانقلابی سخت در دنیا بپا باید نمود\nمسکنت را محو باید کرد بین شیخ و شاب\nمعدلت را شامل شاه و گدا باید نمود\nاز حصیر شیخ آید دمبدم بوی ریا\nچاره آن باریا و بوریا باید نمود\nفرخی بی ترک جان گفتن در این ره پا منه\nزانکه در اول قدم جان را فدا باید نمود\nگر چه این ره تا به امروز پر ز غم بود و شکست\nکار نو با رسم نو از نو بنا باید نمود\nکار نو با رسم نو از نو بنا باید نمود / 14 April 2019\nبا سپاس از نیکفر که پاسخی در خور به یک پرسش تاریخی در ایران داد. متاسفانه در ایران هر نسلی مبارزه را از نقطه صفر شروع میکند بی آنکه از تلاش نسلهای گذشته درس بیاموزد. عدم وجود پیوستگی تاریخی در مبارزه برای آزادی در برهه های مختلف تاریخی به اینجا می انجامد که تمام تلاش نسلهای گذشته را نا دیده بگیریم و حتی انکار کنیم و یا به تمسخر بگیریم. طیف چپ در ایران از یک بیماری تاریخی رنج میبرد و آن عدم باور به دموکراسی است. آنها دموکراسی چیزی لوکس و امریکائی می دانند و به حکومت مردم و رای مردم باور ندارند. انها نیز به شکلی خود را قیم مردم میدانند و به نوعی ولایت بر آنها باور دارند. دموکراسی به معنی حکومت مردم برای مردم به دست مردم محلی از اعراب در جنبش چپ ایرا ن ندارد و به همین دلیل تلاش برای فرهنگ سازی در جهت دموکراسی و ازادی خواهی نیز وجود ندارد. همه به تصاحب قدرت فکر میکنند. میتوان با سیاستهای سوسیال دموکراسی در اروپا در بسیاری زمینه مخالف بود و منتقد آن بود ولی نقش سوسیال دموکراتها در نهادینه کردن دموکراسی را نمی توان نادیده گرفت. سوسیالیزم بدون دموکراسی و دموکراسی بدون سوسیالیزم نمیتوانند جامعه ای به سامان و در خور یک زندگی انسانی بسازند. جنگ طبقاتی به معنای جنگ مسلحانه نیست، بلکه جنگی است فرهنگی برای رشد آگاهی در جامعه تا هر شهر وند از حق خود برای ازادی و رفاه کند.\nآرمان / 14 April 2019\nدوران شهریاری (چه سنتی, چه مدرن, چه پسین-مدرن) گذشته و سپری شده است.\nاگر راهی برای خروج از انباشت بحران ها در ایران باشد, فقط و فقط بدست خود مردم, از طریق شبکه های افقی و گروه ها و مجامع صنفی و محلی, است و بس.\nهمیاری و خودسازماندهی مردم در کمک به یکدیگر در چند هفته اخیر بهترین نمونهء چنین برخوردی است.\nکه البته خود ج.ا. این نکته را بهتر از هر کسی درک کرده است و هنوز هیچی نشده شروع کرده به دستگیری و جریمه کردن کمک رسانان.\nمتاسفانه چپ ایران غیر از نامی که بر خود گذاشته است هیچ شباهتی با یک نیروی پیشتاز و مترقی ندارد.\n“حزب چپ” (اکثریت) می رود و با کیهان لندن و خبرنامهء گویا ائتلاف می کند.\nچپ رادیکال در این حین ناگهان یادش افتاده که بحث “سوسیالیزم در یک کشور” را آغاز کند, و آلان که وقت شکار است و موقع عمل (و اساسی ترین بحران ج.ا.) تازه میخواد بره به دستشویی!\nنگاه جامعه‌محور مقدمه و آغاز درستی است در بریدن از سنتهای ناکارآمد چپ سنتی و ایجاد فضایی تازه و باز برای کار نو با رسم نو.\nاما پارادوکس قضیه شاید در این باشد که حتا در رویگرد جامعه-محور, نهایتا چنین برخوردی باید خود را در قالب یک دولت و یک نیروی اجرایی نشان بدهد.\nاین کامنت را با بخشی از یک پُست از کانال تلگرامی “کولبر نیوز” پایان میدهم, که بخوبی این پرسشواره و برخورد صحیح به اوضاع کنونی را فرموله کرده است.\n“دولت در ایران ، دولت سرکوب است نه امداد و کمک رسانی، دولت شدن را باید تمرین کرد\nسخنی به مناسبت سیل و خسارات ناشی از آن\nچندین هفته از آغاز جاری شدن سیل در استانهای، فارس، خوزستان، ترکمن صحرا، لرستان، کردستان، کرمانشاه، ایلام و … می گذرد. مردم دردمند ایران گرفتار بارندگی، سیل و سیلاب و خسارات جانی و مالی ناشی از آن هستند. شماری از مردم جان باخته اند….مردم در وحشت از هجوم طغیان آب سدها و رودخانه ها خانه و کاشانه خود را تخلیه و در پی سرنوشتی نامعلوم راهی دیار دگر شده اند.\nدولت شدن را باید تمرین کرد / 14 April 2019\nاز این دولت فقط یک ارگان باقی است. ارگان سرکوب، این نیز کارائی گذشته را ندارد. در این شرایط مرگبار مردم فریاد همدیگر را شنیده و با وجود گرفتاریهایشان به کمک هم شتافته اند. در چنین شرایطی مردم باید دولت شدن را با تشکیل شوراهای همیاری به همدیگر تمرین کنند. باید تلاش کرد آوار این دستگاه سرکوب را بر سر دولت و نظام خراب کرد. این تنها راه حل پایان دادن به رنجی است که مردم ایران می برند. این امر ممکن نیست مگر با سازماندهی کارگران در شوراها و تشکلهای کارگری.\nهمچنین جا دارد در این اوضاع و احوال، مردم مصیبت زده نیز در شوراهای محلات و روستا و شهر متشکل شوند و با یک حرکت عمومی اعتراضی علیه دستگاههای سرکوبگر کلیه امکانات امداد رسانی به مصیبت زده گان را به تصرف خود در آورند برای نجات جان خود آنها بکار گیرند.”\nخودمدیریتی و تمرین خودمدیریتی در زاگرس\n▪آنچە امروز پس از بحران فراگیر، در زاگرس بە وضوح مشاهدە میشود نمونەی کامل یک خودمدیریتی است، این خودمدیریتی در قالب های انجمن و شوراهای مردمی، دستەهای کوهنوردی، دستەهای خودجوش بسیار نمایان است، کە فعالیت های چون:\n– کارزار ھمیاری وکمک بە کرمانشاە و لرستان و مناطق سیل زدە\n– مدیریت و واکاوی مسائل اجتماعی و فرهنگی\n– آسیب شناسی و راهکار مسائل زیست محیطی\n– مدیریت جدی بحران های زاگروس\nرا پیش می برند.\n▪وعدە وعیدھای پوچ و سخنان دارونمای حاکمیت ھمچنان کە بعد از ھر فاجعە در بلندگوھای انحصاریشان پخش شدە اما در عمل ھیچ جبران خسارت و کمک بە مردم دیدە نشدە است، نمونە بارز آن ادعای بازسازی مناطق زلزلەزدە کرمانشاە بود.\nبی اعتمادی مردم بە دولت و واکاوی کالبد دولت توسط مردمان زاگرس نشین سبب بە میدان آمدن خود آنھا شدە و غیرمستقیم تقویت خودمدیریتی را ھدف گرفتە است.\n▪این خودمدیریتی در گرو یک قشر یا یک دستە نیست بلکە اکثر جامعە خارج از مذهب و ملیت و ایدولوژی در کنار هم سکان خود مدیریتی را پیش میبرند.\nاین خودمدیریتی در قالب کارزارهای کمک بە سیل زدگان و زلزلەدگان بسیار نمایان است. مردم بعد از نیازسنجی و بررسی آسیب ها در مناطق بحران بسیار هماهنگ در حال کمک و مدیریت هستند.\nھمیاری ھای مردم نھاد بە گونەای عمل نمود کە تمام مسائل و نیازھای موجود اعم از خوراک، پوشاک، اسکان، بھداشتی و دارویی را پوشش داد؛ کە اگر بخواھیم این را با اقدامات دولتی مقایسە نمائیم بدون شک برتری با خودمدیریتھایی بودە کە با توجە بە پیشینە نامحسوس، بی نظیر و بدون نقص عمل نمودە است.\nآنچە بیشتر باعث ترویج خودمدیریتی میشود نتیجەی رضایت بخش مدیریت های مردمی است؛ این اقدامات خودجوش، علاوە بر اینکە خلاء ناشی از عدم کارایی و سوءمدیریت را جبران می کند، ورای اتحاد و انسجام و ھمیاری، تمرینی برای ادارە مردمی و خودمدیریتی خواھد بود.\nخودمدیریتی و تمرین خودمدیریتی در زاگرس / 15 April 2019\nحمله نظامی خارجی تنها راه نجات ایران و جهان از هیولایی آخوندی-سپاهی است. هر سال تاخیر در امر واجب، خسارت چند برابر به بشریت است.\nراه نجات / 15 April 2019\nتجربه موفق شوراها در سیل خوزستان\nدر چند روز گذشته که کل استان درگیر سیل بود و هست ما شاهد تشکیل شوراهای مردمی برای کمک و هماهنگی بیشتر در این شرایط بودیم و هستیم.\nخیلی از همکاران هم در این شرایط به کمک سیل زدگان رفتند و همه در این شرایط به نوعی در حال زیستن در زندگی شورایی هستند.\nزندگی شورایی که مرد و زن و کودک نمیشناسد و هر کدام بسته به شرایط و نیاز مشغول کار و کمک هستند.\nدر شرایطی که دولت و مسئولین دزد ، چپاولگر و اختلاسگر فقط برای گرفتن عکس سلفی در منطقه حاضر شدند و هیچ کمکی به مردم سیل زده نشد این خود مردم بودند که حتی شورایی سیل بند انسانی تشکیل دادند و با بدن های خود جلوی سیل و ویرانی بیشتر را گرفتند.\nاین تجربه موفق شورایی راه را نشان می‌دهد ، راه متشکل شدن ، همبستگی و همیاری، چرا که همه این مردم میدانند که از این مسئولین هیچ توقعی نیست و همه به فکر دزدی و پر کردن جیب خود هستند، پس فقط درد مشترک و روحیه همیاری و همبستگی خود مردم بود که آنها را در این شوراها گرد هم آورد و یک تجربه موفق و چراغ راه آینده شد.\nزنده باد شوراهای مردمی.\nتجربه موفق شوراها در سیل خوزستان / 15 April 2019\nحضور تیم های ۳۰ نفره کارگران هپکو در امدادرسانی مردمی به سیل زده گان پلدختر\n▪کارگران هپکو با تعمیرات ماشین سنگین‌های مورد استفاده در سیل، تعمیرات لوازم منازل و ارسال پمپهایی که خودشان تغییر کاربری دادند تا مناسب تخلیه گل و لای منازل سیلزدگان باشد، به پلدختر رفتند. در قالب تیمهای ۳۰ نفره امدادرسانی میکنن.قبلا برای زلزله سرپل ذهاب هم رفته‌اند.\n▪تا الان حدود ۳۰۰ کارکر برای امدادرسانی ابراز تمایل کرده‌اند.\n#همیاری #همبستگی #مردمی\n#همیاری #همبستگی #مردمی / 16 April 2019\nبگذار برخیزند این مردم بی لبخند\nبر کدام جنازه زار می‌زند این ساز؟\nبر کدام مُرده‌ی پنهان می‌گرید\nاین سازِ بی‌زمان؟\nدر کدام غار\nبر کدام تاریخ می‌موید این سیم و زِه، این پنجه‌ی نادان؟\nبگذار برخیزد مردمِ بی‌لبخند\nزاری در باغچه بس تلخ است\nزاری بر چشمه‌ی صافی\nزاری بر لقاحِ شکوفه بس تلخ است\nزاری بر شراعِ بلندِ نسیم\nزاری بر سپیدارِ سبزبالا بس تلخ است.\nبر برکه‌ی لاجوردینِ ماهی و باد چه می‌کند این مدیحه‌گوی تباهی؟\nمطربِ گورخانه به شهر اندر چه می‌کند\nزیرِ دریچه‌های بی‌گناهی؟\nاحمد شاملو / 16 April 2019\nچنین گفت بامداد: “بگذار برخیزد مردم بی لبخند”\nاین مردم بی لبخند\nبگذار که برخیزد\nاز خواب گرانش شد\nبیدار که برخیزد\nاین مردم اندُهمند\nبسیار زند لبخند\nچون بگسلد او این بند؛\nبرخاسته چون الوند\nغولی ست رها از بند\nهربار که برخیزد\nاز حوزه و از بازار\nوز شیخ جنایتکار\nبینی که بود بیزار\nاجبار که برخیزد\nآسوده اگر یکچند\nدر خواب مپندارش:\nهشدار، که برخیزد!\nاین تفرقه در گفتار\nاز تازی و از تاتار\nدانی که خطا باشد\nپندار که برخیزد\nکم گو دلم آزرده\nمرغ سحر افسرده\nزان شمع فرو مرده\nیادآر، که برخیزد\nسعید یوسف / 16 April 2019\nاین مسمط را علی‌اکبر دهخدا در سوگ جهانگیرخان صوراسرافیل سروده‌است\n“یادآر ز شمعِ مرده یادآر”\nای مرغِ سحر! چو این شبِ تار\nبگذاشت ز سر، سیاه‌کاری،\nوز نفحه‌ی روح‌بخشِ اسحار\nرفت از سرِ خفتگان، خماری،\nبگشود گره ز زلفِ زرتار\nمحبوبه‌ی نیلگونْ عماری،\nیزدان به کمال شد پدیدار\nو اهریمنِ زشت‌خو حصاری،\nیادآر ز شمعِ مرده! یادآر!\nای مونسِ یوسف اندر این بند!\nتعبیرْ عیان چو شد تو را خواب،\nدلْ پُر ز شعف، لب از شکرخند\nمحسودِ عدو، به کامِ اصحاب،\nرفتی برِ یار و خویش و پیوند\nآزادتر از نسیم و مه‌تاب،\nزان کو همه شام با تو یک‌چند\nدر آرزوی وصالِ احباب\nاختر به سحر شمُرده، یادآر!\nچون باغ شود دوباره خرّم\nای بلبلِ مستمندِ مسکین!\nآفاق، نگارخانه‌ی چین،\nگلْ سرخ و به رخ عرق ز شبنم،\nتو داده ز کف زمامِ تمکین،\nزان نوگلِ پیش‌رس که در غم\nنا‌داده به نارِ شوقْ تسکین،\nاز سردیِ دی فسرده، یادآر!\nای هم‌رهِ تیهِ پورِ عمران!\nبگذشت چو این سنینِ معدود،\nوآن شاهدِ نغزِ بزمِ عرفان\nبنمود چو وعدِ خویشْ مشهود،\nوز مذبحِ زر چو شد به کیوان،\nهر صبحْ شمیمِ عنبر و عود،\nزان کو به گناه قومِ نادان،\nدر حسرتِ روی ارضِ موعود\nبر بادیه جان سپرده، یادآر!\nچون گشت ز نو زمانه، آباد\nای کودکِ دوره‌ی طلایی!\nوز طاعتِ بندگان خود شاد\nبگرفت ز سرْ خدا خدایی،\nنه رسمِ ارم، نه اسمِ شدّاد\nگِل بست زبانِ ژاژ‌خایی،\nزان کس که ز نوکِ تیغِ جلاد\nمأخوذ به جرمِ حق‌ستایی\nتسنیمِ وصالْ خورده، یادآر!\nای کودکِ دوره‌ی طلایی! / 16 April 2019\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷) – بخش اول – شوراهای کارگری | تریبون زمانه\nفشردهء مطلب: نطفه شوراها در دوران اعتصاب عمومی سیاسی بسته شد. آخرین مراحل اعتصاب سیاسی عمومی، سرآغاز رشد جنبش شورائی است که از ماه‌های قبل از قیام مسلحانه بهمن تا ماه‌ها پس از به حاکمیت رسیدن جمهوری اسلامی ادامه می‌یابد. شوراهای کارگری، شوراهای دهقانی، شوراها در ارتش، محلات و… سر بر می‌آورند و جلوه‌های بارزی از اعمال قدرت توده‌ای رابه نمایش می‌گذارند، اما امان نمی‌یابند که مسیر تکاملی خود را بپیمایند.\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷) – بخش اول / 16 April 2019\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷), بخش دوم, کارگران صنعت نفت، پیشتاز کنترل کارگری | تریبون زمانه\nفشردهء مطلب: پس از قیام درنزد کارگران صنایع بزرگ و کلیدی، شورا نام آشنائی برای اقدام مستقل کارگری، در دست گرفتن ابتکار عمل و اعمال قدرت کارگری در کارخانه است. در برخی از رشته‌های صنعت، شوراها علاوه بر کنترل کارگری بر تولید، و ایجاد قدرت دوگانه در کارخانه، گامی فراتر می‌گذارند و درصدد ایجاد اتحاد شوراهای چندین واحد تولیدی و یا یک رشته صنعت برمی‌آیند. در صنعت نفت، شوراهای پالایشگاه‌ها، شوراهای کارکنان و سایر موسسات این صنعت، اقدامات گسترده‌ای برای تکامل شوراهای خود به شورای یک رشته صنعت، سازمان دادند.\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷), بخش دوم, کارگران صنعت نفت، پیشتاز کنترل کارگری | تریبون زمانه / 16 April 2019\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷), بخش سوم ,”اتحادیه شوراهای کارکنان صنایع گسترش ایران” | تریبون زمانه\nفشردهء مطلب: جنبش شورائی درانقلاب ۵۷، یک جنبش توده‌ای بود و به کارخانه‌ها محدود نمی‌شد. محلات، موسسات دولتی و خصوصی وارتش، عرصه‌های دیگر اعمال قدرت توده‌ای و رشد جنبش شورائی بودند.\nایجاد ارگان‌های اقتدار توده‌ای در محلات، که به نام کمیته‌های محلی فعالیت می‌کردند، به اوائل دی ماه ۵۷ برمی‌گردد. کمبود سوخت و کالاهای اساسی مورد نیاز توده‌ها، زمینه ابتدائی شکل‌گیری این کمیته‌ها بودند، از دی ماه کمیته‌های محلی در مناطق مختلف تهران و شهرستان‌ها امر توزیع نفت و موادغذائی و در مواردی حفاظت و تامین امنیت را به عهده گرفتند. وظیفه دیگری که کمیته‌های محلی در برابر خود قرار داده بودند، تامین وسائل و مایحتاج بهداشتی و درمانی برای کمک به مجروحین و مصدومین تظاهرات ضد رژیم و مساعدت به مجروحین بود، کمیته‌های محلی در برخی مناطق در سطح شهر و شهرستان عمل می‌کردند و کنترل امور منطقه را به عهده گرفته بودند.\nدر تهران، زنجان، دامغان، اسفراین، سقز، اقلید، دزفول، آمل، چالوس، قصرشیرین و… کمیته‌های محلی نمونه‌های برجسته‌ای از خلاقیت توده‌ای را ارائه دادند. در سقز، در اوائل بهمن ماه، شورای اجتماعی این شهر، تامین امنیت شهر، را به دست گرفت و حفظ انتظامات و تحویل نفت به منازل را بر عهده جوانان شهر قرار داد. در برخی از مناطق تهران، در اقلید، آمل، چالوس، قصر شیرین، دامغان و… کمیته‌ها اداره امور شهر، حفظ امنیت و انتظامات شهر را بر عهده گرفتند. پس از قیام کمیته‌های محلی، به دلیل ترکیب خرده‌بورژوائی و نفوذ هواداران دولتی در آن، در زمره نخستین تشکل‌های توده‌ای بودند که به تسخیر حاکمیت سرمایه داری درآمدند. این کمیته‌ها بعدها با نام «کمیته‌های انقلاب اسلامی» تبدیل گشت.\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷), بخش سوم ,”اتحادیه شوراهای کارکنان صنایع گسترش ایران” | تریبون زمانه / 16 April 2019\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷), بخش پایانی, “ستاد مرکزی شوراهای ترکمن صحرا” | تریبون زمانه\nفشردهء مطلب: “ستاد مرکزی شوراهای ترکمن صحرا” مظهر پرافتخار حاکمیت شورائی خلق ترکمن\nبا گسترش دامنه اعتلای انقلابی و فرا رسیدن موقعیت انقلابی، دهقانان نیز با تاخیر، پای به میدان مبارزه گذاردند و با شعار مصادره زمین‌های متعلق به فئودال‌ها و بورژوا-ملاکین، در جهت تحقق مطالبات خویش به عمل مستقیم انقلابی روی آوردند.\nحاکمیت جدید پس از کسب قدرت سیاسی، حمایت همه جانبه خود از خان‌ها و ملاکین را به دهقانان زحمتکش آشکار ساخت. تشکیل شوراهای دهقانی اساسا پس از قیام بهمن و انگیزه مقابله با ملاکین است که آغاز می‌شود. از این زمان شوراهای روستائی و اتحادیه این شوراها یکی پس از دیگری شکل می‌گیرند و ترکمن صحرا قلب تپنده این جنبش شورائی است.\nتوماج, مختوم, واحدی, جرجانی, جانباختگان “بهار آزادی!”\nتجربهء شوراهای کارگری و کنترل کارگری در ایران (۱۳۵۵-۱۳۵۷), بخش پایانی, “ستاد مرکزی شوراهای ترکمن صحرا” | تریبون زمانه / 16 April 2019\nمن نمى‌گویم توده‌ى ملت ما قاصر است یا مقصر ولی تاریخ ما نشان مى‌دهد که این توده حافظه‌ى تاریخی ندارد، حافظه دستجمعى ندارد …\nهیچ‌گاه از تجربیات عینی اجتماعی‌اش چیزى نیاموخته و هیچ‌گاه از آن بهره‌ای نگرفته است و در نتیجه :\nهر جا کارد به استخوانش رسیده، به پهلو غلتیده، از ابتذالی به ابتذال دیگر و این حرکت عرضى را حرکتى در جهت پیشرفت انگاشته، خودش را فریفته …\nاندکی تفکر در باب این موضوعات نیاز است.\nنیکفر عزیز، مساله ی اساسی فعالان سیاسی چپ نه دولت محوری بلکه “عامیانه اندیشی” است. چرا که جامعه شناسی، دولت را یکی از نهاد‌های اجتماعی می‌داند که در روند تاثیر گذاری و تاثیر پذیری مستمر با نهاد‌های دیگر اجتماعی هم چون آموزش، خانواده، دین، اقتصاد و غیره، نقش ویژه ی خود را که همانا انتظام بخشی و اعمال قدرت سیاسی در جامعه است به اجرا در می‌آورد. تک نهادی را به جای کل گذاشتن و تصاحب دستگاه آن را تنها راه نجات جامعه دانستن، نمونه ی بارز “عامیانه اندیشی” است.\nNima Azadi / 16 April 2019


کاهش سهمیه حج تا ۴ سال ادامه دارد - تجربه کاو : تجربه های کاربردی مهارت بیشتر\nغلامرضا رضایی گفت: با در نظر گرفتن رایزنیایی که مسئولان سازمان حج و بقیه مسئولان نظام انجام دادن از دولت عربستان خواستیم که سهمیه تمتع زیاد شه اما این کار انجام نشد.\nایشون گفت: بدیش اینه وزیر حج عربستان در مصاحبه ای که انجام داده، اعلام کرد که ما سهمیه کل کشورای اسلامی رو براساس هر هزار نفر یه نفر از جمعیت شون اعلام کردیم.\nمعاون سازمان حج و زیارت ادامه داد: این کاریه که نه فقط واسه ایران بلکه واسه تموم کشورای اسلامی که برابر مصوبه کنفرانس بزرگان کشورای اسلامی که مسئله حج در اونجا بیان شده بود به تصویب رسیده.\nرضایی با بیان اینکه سال گذشته از ایران ۹۴ هزار نفر به حج تمتع اعزام شدن، گفت: کشورهایی که سهمیه حج داشتن ولی از سهمیه خودشون استفاده نکردن، با رایزنیایی که انجام دادیم تونستیم سهم بقیه کشورای دیگه رو پر کنیم که با مقامات سعودی به توافق رسیدیم و اون سهمیه رو گرفتیم.\nایشون گفت: دلیل مسئولان عربستان واسه کاهش سهمیه حج اینه که در مکه و مدینه ساخت و ساز حریم طواف رو دارن که در همین زمینه هم هتلای ضلع شرقی حریم رو هم تخریب کردن.\nرضایی ادامه داد: در سنوات گذشته عربستان از حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در حج پذیرایی می کرده که اما امسال به دلیل اجرای طرح هادی که داره انجام میشه این عدد رو کم کردن.\nایشون با بیان اینکه در این طرح از حدود ۱۸ متخصص سطح بالا از کشورای آمریکا، انگلستان، فرانسه، سوئیس، آلمان، هلند، برزیل، کانادا، مصر و سوریه استفاده کردن گفت: محورهای این طرح از نظر جغرافیایی، روشای هدف دار پیشرفت، جمعیت، حمل و نقل، اسکان، ساختار پایه ای، سرمایه گذاری، محیط زیست و … در نظر گرفته شده.\nرضایی گفت: با انجام این طرح سطح زائرپذیری در کل حج عمره و تمتع به حدود ۱۴ میلیون نفر می رسه.\nمعاون حج سازمان حج و زیارت ادامه داد: برنامه ریزیا اینطوره که مساحت دور و بر مسجدالحرام به ۱۰۰ هزار متر مربع و راه های منتهی به دور و بر حرم رو به اندازه حدود ۳۵۰ هزار نمازگزار زیاد کنن.\nایشون گفت: در این طرح ظرفیت پایانی محوطه حرم مسجد النبی رو وسعت میده تا عده زیادی بتونن همزمان طواف کنن.\nرضایی با اشاره به دلیل کاهش آمار زائران حج تمتع ادامه داد: دلیل اینکه امسال نتونسته ان به زائران خدمات بدن مسائل عمرانی در حال اجرا در شهرهای مکه و مدینه س.\n۴ سال کاهش سهمیه حج\nایشون با اشاره به اینکه طرح هادی از سال جاری شروع شده، اضافه کرد: سرعت اجرای پروژه ها در مکه و مدینه بالا هستش و پیش بینی می شه بین ۳ تا ۴ سال دیگه این کاهش زائر رو داریم، پس به محض اینکه طرح هادی به پایان برسه مسئولان عربستان ظرفیت همه کشورها رو زیاد می کنن.\nاین مقام مسئول سازمان حج و زیارت گفت: به دلیل اینکه جمعیت ایران ۷۵ میلیون نفر اعلام شده تنها ۷۵ هزار نفر سهمیه حج تمتع به ما دادن که نسبت به سال گذشته کاهش پیدا کرده.\nمعاون حج سازمان حج و زیارت گفت: اگه کشوری از سهمیه خودش استفاده نکنه با در نظر گرفتن مناسباتی که ایران در مورد سیاسی و تحولاتی که در منطقه به وجود اومده، داشته، بعید میدونیم که سهمیه کشورای دیگری که نخوان ازش استفاده کنن رو به ایران بدن.\nبدقولی مسئولان عربستان\nرضایی با اشاره به اجلاس مکه که یه چند وقت پیش در عربستان برگزار شد گفت: موضوعی که مسئولان کشور در مکه حضور داشتن مربوط به حج نبود اما موضوع افزایش سهمیه زائران حج تمتع رو مطرح کردن.\nایشون اینو هم به این موضوع دقت لازم رو به عمل بیارین گفت: مسئولان عربستانی در این مورد قولایی داده بودن اما تا الان عملی نشده.\nمعاون حج سازمان حج و زیارت به برگزاری اجلاس بزرگان جنبش نبود تعهد در ایران اشاره کرد و گفت: متأسفانه در این اجلاس مسئولان سازمان حج و زیارت مأموریتی در عراق داشتن و نتونستن در این اجلاس حضور پیدا کنن.\n۱۲سال بیشترین زمان انتظار واسه اعزام به حج\nرضایی در باره بیشترین زمان انتظار واسه اعزام به حج تمتع گفت: کسائی هستن از وقتی که پول واریز کردن تا زمان اعزام ۲تا ۳ سال زمان برده. ولی اعزاما بسته به قرعه کشی داره. مثلا کسی که در قرعه کشی پائین ترین نفر باشه حدود ۱۲ سال زمان میبره تا به حج تمتع اعزام شه.\nایشون اینو هم به این موضوع دقت لازم رو به عمل بیارین گفت: ثبت اسمای حج تمتع مربوط به سال ۸۶ بوده که خوش شانس ترین فرد یکسال بعد از ثبت نام به حج تمتع اعزام شده.


کود هیومیک اسید مایع | بازار آنلاین خرید و فروش انواع کودهای کشاورزی-کود هیومیک اسید\nکود هیومیک اسید مایع از پرکاربردترین انواع کود می باشد که به صورت عمده به فروش می رسد. نرخ روز این نوع کود‌با توجه به عواملی مثل کیفیت و کارایی تعیین می شود. کو\nکود اسید هیومیک, کود هیومیک اسید مایع 0\nبرای اطلاع دقیق از نحوه و مقدار مصرف اسید هیومیک مایع، میتوانید ضمن مطالعه بروشور همراه کود، با نمایندگی فروش محصول تماس بگیرید. در مورد مصرف انواع کودهای هیومی\nبا فروش بهترین کود هیومیک اسید مایع میتوان خاکهای فرسوده را مجددا احیاء کرد؟ طی سالهای آتی با فرسایش بیش از حد خاک روبرو بوده ایم که این خود میتواند عواقب خطر ناکی را به دنبال داشته باشد، عمده این مشکلات برمیگردد به مصارف بی رویه در کشت و استفاده …\nآیا فروشگاهی هست تا بتوان بهترین کود هیومیک اسید مایع را به صورت ویژه از آن تهیه کرد؟ اغلب افرادی که خواستار کود هیومیک اسید مایع هستند با مراجعه به نزدیکترین شعبه در خصوص فروش محصولات کشاورزی اقدام به خرید می کنند. لازم به ذکر است که با روند رو …\nآیا میتوان گفت کود هیومیک اسید مایع تمامی نیازهای گیاه را برآورد می سازد. خریدار این کود میبایست برای رسیدن به بهترین نتیجه چه اقدامی انجام دهد؟ کود هیومیک اسید مایع به مانند دیگر نمونه های کودی از یک سری قابلیتهایی برخوردار می باشد که هر کدام در لحظه لحظه …


3000 Mar 16 ثبت نام با شماره تلفن همراه قابلیت بزرگنمایی برای اسکرین شات ها پیغام های من برای رسید های دریافتی بهبود رابطه کاربری تعریف دیگر ارایه شده در باب مدیریت استراتژی راهکارها و تصمیم هایی که قرار است به ما و سازمان ما کمک کند تا در مسیر موفقیت و دستیابی به اهداف حرکت کنیم یا در تعریف ساده تر کجا هستیم و قرار است به کجا برسیم. در این مسیر مدیریت استراتژیک ما را یاری خواهد کرد و موجب تعیین عملکرد بلندمدت یک شرکت است. مدیریت استراتژیک شامل رصد محیطی (خارجی وداخلی)، تدوین استراتژیکی یا بلندمدت، پیاده سازی، ارزیابی و کنترل استراتژی می باشد. بنابراین مطالعه مدیریت استراتژیک بر پایش و ارزیابی فرصت ها و تهدیدهای خارجی در پرتو قوت ها و ضعیف های داخلی یک شرکت تأکید دارد. مدیریت استراتژیک در ابتدا سیاست کسب‌وکار خوانده می‌شد. موضوعاتی که در شاخص ADP آمریکا مدیریت استراتژیک مطرح می شود شامل برنامه ریزی استراتژیک، رصد محیطی و تجزیه و تحلیل صنعت می‌باشد. 18. زنان هنگامی که اندیشه های غم انگیز و ناراحت کننده ای دارند، واکنش های هیجانی تر و احساسی تری را نسبت به مردان از خود بروز می دهند.\nشروع فارکس در ایران :شاخص ADP آمریکا\nایجاد سطوح دسترسی به کاربران با توجه به سمت سازمانی بیت‌کوین کش پس از اصلاحات قبلی، به روند صعودی خود ادامه داده است و خوانندگان ما احتمالا طبق پیشنهادات بر حسب تحلیلقبلی، سرمایه‌گذاری بسیاری در سطح 1360 دلار داشته‌اند موتورهای آسنکرون با توجه به قدرت و ولتاژ آن به طرق مختلف راه اندازی می‌شوند و با توجه به اینکه موتور در لحظه شروع به کار جریان زیادی از منبع الکتریکی می‌کشد و این جریان زیاد شاخص ADP آمریکا علاوه بر اینکه به خود موتور صدمه می‌زند به مصرف کننده‌های دیگری که از این خط مشترک تغذیه می‌شوند لطمه زده و کار آنها را مختل می‌سازد.  موتور آسنکرون معمولاً به روشهای زیر راه اندازی می‌شود در نتیجه جریان راه اندازی کم می‌شود:\nبه گزارش خبرنگار گروه علمی و دانشگاهی خبرگزاری فارس به نقل از نیواطلس، محققان برای اولین بار موفق به تولید سلول های بنیادی با قابلیت کاربرد جهانی و عمومی شده اند که می توان از آنها برای پیوند زدن تمامی ارگان های بدن هر بیماری بدون نگرانی از مقاومت سیستم ایمنی بهره گرفت. با اجازه دوستان مایلم چند کلمه بطور خلاصه و سر انگشتی در رابطه با یک نقطه ؛ از گوشه ای از اسکلت موضوع اقتصاد سرمایه داری و تفاوتش با اقتصاد سوسیالیستی ؛ و اینکه چرا و چگونه این دو اقتصاد می توانند به هم تبدیل شوند و تغیرات چگونه است ؛ و چرا اقتصاد سوسیالیستی می تواند شکست بخورد غ و چگونه می توان پیروز شد و …. در حد درک ناقص و نارسم بیان نمایم ؛ باشد تا سایر دوستان و شاخص ADP آمریکا رفقا که در این مورد استاد اند بیشتر به ما بیاموزند ما از آنها بیشتر استفاده ببریم و یاد بگیریم ؛ من یکی صمیمانه استقبال می کنم ….به هر صورت ؛کوتاهی و نارسائی ها از کم سوادی و بی اطلاعی من است ….باهم یاد بگیریم….\nNAV یک صندوق به معنی خالص ارزش دارایی های آن صندوق می باشد که معمولا به صورت روزانه محاسبه می گردد.\nنکته ای که باید به آن توجه شود این است که بازارهای سرمایه را باید به عنوان محلی مطمئن برای سرمایه گذاری افراد در نظر گرفت. اقداماتی از قبیل تعطیلی موقت یا دائمی این بازارها تاثیر معکوس بر قیمت ها خواهد گذاشت و خود نااطمینانی نسبت به آینده را افزایش خواهد داد. از طرفی با تضعیف بازارهای آتی، نقدینگی جذب شده در این بازارها نیز به سمت بازارهای موازی روانه خواهد شد و سونامی رشد قیمت ها بخش به بخش در صنعت ادامه خواهد یافت. مهمترین دلیل بنیادی این امر افزایش نرخ خوراک گازی پتروشیمیایی ها میباشد\nطرح جدید جشنواره های گروه مواد غذایی محسن شاخص ADP آمریکا با مشخصات زیر آغاز. هنگامی که قیمت به بالای بولینگر می رسد، شما دستور فروش را انجام می دهید.\nاین الگو (پوشاننده صعودی) شامل دو شمع با رنگ های متفاوت است که در انتهای روند نزولی تشکیل می شود. کل بدنه سفید (صعودی) شمع دوم، بدنه شمع اول مشکی (نزولی) را پوشش می دهد. اندازه سایه ها در این دو کندل اهمیتی ندارد. ایجاد شکاف (گپ) بین نقطه پایان کندل اول و نقطه آغاز کندل دوم اهمیت بیشتری به این الگو برای آغاز روند صعودی می دهد. هنوز طوفان های زمین، چفیه بر شانه از تو می گویند که ابهت شان را به دره های نیستی افکندی. به اعتقاد او براساس مفاهیم تئوریک محرک‌های اصلی بازار سهام در دو دسته کلی شامل رشد واقعی قدرت سودآوری شرکت‌ها و کاهش ریسک بازار طبقه بندی می‌شوند که در خصوص این دو مورد دغدغه وجود دارد.\nپوند نیز با ثبت عملکردی مشابه به قله دو ماهه خود در برابر دلار رسید و هر پوند به ازای ۱.۳۲۹۵ دلار مبادله شد. ما باید از تاریخ عبرت بگیریم و نگذاریم که اقوام محروم را دوباره منافقینی چون سیاف و اکبری و مالک به جان هم بیاندازند. تا پشتونیزم در افغانستان وجود شاخص ADP آمریکا دارد مردم روی خوشی را نخواهند دید. پشتونها با دیگران برابر اند اما دماغ برتری جویی شان را باید به خاک مالید. تمام مردم افغانستان برابر استند و کسی بر کسی برتری ندارد. این پیام واقعی امر صاحب احمدشاه مسعود بود.


زمین S پایداری والمارت تا وال استریت – WWD\nWalmart به عنوان یک سرمایه گذاری پایدار به وال استریت می پردازد.\nکاتلین مک لاگلین ، مدیر ارشد پایداری ، روز سه شنبه در سیستم عامل های سالانه مصرف کننده کوین گفت ، خرده فروش با تعیین “اهداف مبتنی بر علم” برای کاهش تولید گازهای گلخانه ای اولویت خود را در زمینه مسائل آب و هوایی قرار داده است. برای اجلاس مجازی نسل بعدی.\nوی گفت كه منطقه دیگری كه خرده فروش اولویت بندی كرده كارمندان آن است ، وی با اشاره به اقدامات اخیر برای افزایش دستمزد برای برخی از گروه های كارگری و ایجاد مسیرهایی برای پیشرفت شغلی ، گفت: در طی بیماری همه گیر COVID-19 ، برخی از کارمندان و مدافعان کارگران Walmart دستمزد نسبتاً کم کارکنان فروشگاه های خرده فروشی و انبار را برجسته کرده اند ، به ویژه با توجه به افزایش خطرات ایمنی در محل کار ، و انتخاب Walmart برای پرداخت پاداش های ویژه به جای پرداخت خطرات مداوم در طول بیماری همه گیر COVID-19 در حال انجام.\nبا این وجود ، مک لاولین گفت که خرده فروش خود را حول الگویی برای خدمت به ذینفعان فراتر از مشتریان و سهامداران و اولویت بندی “فرصت اقتصادی” کارمندان و ایجاد زنجیره های تأمین خرده فروشی پایدار قرار داده است.\n“آنچه ما سعی می کنیم انجام دهیم این است که برای سرمایه گذاران بیان کنیم ، برای دیگران ، پایان نامه سرمایه گذاری ESG در شرکتی مانند Walmart چیست؟” وی گفت ، با اشاره به “محیط زیست ، اجتماعی و حاکمیت” ، چارچوب غیررسمی مسئولیت شرکتی که شرکت ها به طور فزاینده ای از آن برای تعیین کمیت و ارائه تلاش های پایداری خود استفاده می کنند.\n“ما فکر می کنیم که به طور کلی سرمایه گذاران باید این رویکرد را در پیش بگیرند ، شرکت ها باید موارد را به این ترتیب در نظر بگیرند: اگر به تغییرات آب و هوا اهمیت می دهید ، اگر به حقوق صاحبان سهام نژادی اهمیت می دهید ، اگر به پاسخ COVID-19 اهمیت می دهید ، دلیل شما در سرمایه گذاری در والمارت چیست؟ ، اگر به دسترسی عادلانه به غذا اهمیت می دهید؟ ” او گفت.\nوی گفت: “هر موضوعی که مربوط به تجارت ما باشد ، تز سرمایه گذاری ESG ما چیست: منظور این است که چرا این مسئله برای تجارت و جامعه مهم است؟” “چه روشی است که ما سعی می کنیم در Walmart برای حل این مسئله استفاده کنیم؟”\nدر بحث پرسش و پاسخ ، McLaughlin همچنین از ساختار دستمزد این شرکت در برابر آنچه وی “تصور غلط” مبنی بر پرداخت حداقل دستمزد می داند ، دفاع کرد. وی گفت: کمترین دستمزد والمارت هنوز 11 دلار در ساعت است ، اما بسیاری از کارمندان آن در نقشها و مکانهای مختلف نرخ بالاتری دریافت می کنند. به عنوان مثال در فروشگاه های Sam’s Club این دستمزد “در شمال 15 دلار است [an hour] برای اکثریت قریب به اتفاق مردم ما ، “او گفت. کارگران انبار تجارت الکترونیکی آن نیز دستمزد بالای 15 دلار در ساعت را شروع می کنند. وی گفت: در فروشگاه های آن ، کارمندان با نقش های خاص از جمله تهیه کالاهای ذخیره سازی و تهیه مواد غذایی می توانند دستمزد شروع را بین 13 تا 19 دلار در ساعت تعیین کنند.\nوی گفت: “دستمزد شروع ما و متوسط دستمزد ما به طور متوسط نشانگر متوسط بازار محلی برای آن نوع شغل ، در آن قالب ، در آن بازار است.”\nوالمارت یک شرکت همه کاره است. در ایالات متحده ، این واقعاً شرکتی است که چندین قالب در آن جاسازی شده است. ” “بنابراین ما Supercenter و قالبهای مواد غذایی خود را داریم ، همچنین یک قالب باشگاهی داریم که همان Sam’s Club ما است.”\nوی افزود: “ما همچنین یک شرکت انبار تجارت الکترونیکی داریم ، اگر می خواهید به این روش فکر کنید ، از نظر مراکز تحقق ما … و غیره.” “و دستمزدی که ما از نظر نقطه شروع خود پرداخت می کنیم و به طور متوسط بازتابی از پویایی آن قالب ها است.”\nدر همین حال ، کارمندان والمارت که با حمایت از گروه حمایت از کارگران متحد برای احترام تلاش کرده اند اقدامی جمعی انجام دهند ، همچنان برای بهبود حمایت ها در طی همه گیری ، از جمله پرداخت 5 ساعت در برابر خطر اضافی ، توصیف خطرات آنها همچنان ادامه دارد. در شغل ، از جمله مشتریانی که بدون پوشش هستند و جمعیت فروشگاه علی رغم سیاست های رسمی پوشاندن و فاصله گیری اجتماعی از فروشگاه ها. کارگرانی که در هر ساعت زیر 15 دلار کار می کنند ، مشکلات تأمین نیازهای اولیه به آن دستمزد را شرح داده اند و اینکه چگونه وابستگی آنها به آن دسته از حقوق ، به طور موثری میزان مرخصی را که می توانند بگیرند حتی در صورت بیماری محدود می کند.\nوالمارت همچنین تلاش های خود را برای “مقاومت جامعه” از جمله 975 میلیون دلار کمک های غذایی در سال گذشته تبلیغ کرده است. در ماه نوامبر ، گزارش اداره پاسخگویی دولت نشان داد که در چندین ایالت ، کارگران Walmart و دیگر شبکه های بزرگ خرده فروشی و فست فود به دنبال کمک پزشکی و Medicaid بوده اند.


(تغییرمسیر از نورمبرگ)\nمختصات: ۴۹°۲۷′ شمالی ۱۱°۵′ شرقی / ۴۹٫۴۵۰°شمالی ۱۱٫۰۸۳°شرقی / 49.450; 11.083مختصات: ۴۹°۲۷′ شمالی ۱۱°۵′ شرقی / ۴۹٫۴۵۰°شمالی ۱۱٫۰۸۳°شرقی / 49.450; 11.083\nاولریش مالی (حزب سوسیال دموکرات آلمان)\n۱۸۶٫۴۶ کیلومتر مربع (۷۲ مایل مربع)\n۲٬۷۰۰/km۲ (۶٬۹۰۰/sq mi)\n↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Nde وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).\nBNF: cb11865133c (داده‌ها)\nبرگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=نورنبرگ&oldid=24970431»\nاین صفحه آخرین‌بار در ۲ دسامبر ۲۰۱۸ ساعت ۱۶:۲۸ ویرایش شده‌است.


گوگل به جای فلش از HTML5 در مرورگر کروم استفاده می‌کند | چشمه ایده‌های نوین فناوری\nگوگل در برخی از وب‌سایت‌های خاص و برای برخی از کاربران مرورگر کروم، به‌جای نمایش محتوای فلش، از HTML5 بهره گرفته است. البته کاربران می‌توانند اجازه‌ی اجرای محتوای فلش را در سایت‌های یادشده صادر کنند. در ادامه با ما همراه باشید.\nاریک دیلی، مدیر برنامه‌ی فنی گوگل در پستی در وبلاگ کروم این‌گونه می‌گوید: «گوگل هم‌اکنون این تغییر را برای نیمی از کاربران مرورگر کروم نسخه‌ی ۵۶ بتا که روز گذشته منتشر شد، اعمال کرده است.» وی در ادامه اعلام کرد طی چند روز آینده، این تغییر برای ۱ درصد از کاربران نسخه‌ی ۵۵ پایدار مرورگر کروم نیز فعال می‌شود. دیلی همچنین گفت تا فوریه ۲۰۱۶، تغییر مورد بحث برای تمام کاربران نسخه‌ی ۵۶ پایدار کروم فعال خواهد شد.\nگوگل در ماه فوریه اعلام کرد برنامه‌ی استفاده از HTML5 به‌صورت پیش‌فرض در مرورگر کروم، در سه‌ماهه‌ی چهارم سال میلادی جاری اجرا خواهد شد و به همین دلیل می‌توان گفت اعمال این تغییر دقیقا در زمانی صورت گرفت که از پیش اعلام شده بود. لازم به ذکر است که گوگل در ماه آگوست نیز اعلام کرده بود برنامه‌ی استفاده از HTML5 در ماه دسامبر فعال خواهد شد.\nایده‌ی استفاده از HTML5 به‌جای فلش، باعث می‌شود میزان استفاده از پردازنده و حافظه‌ی رم در نمایش محتوای وب کاهش یابد. این تغییر همچنین می‌تواند در کاهش مصرف باتری دستگاه مفید باشد. افزون بر آنچه گفته شد، فلش همیشه با مشکلات امنیتی مختلفی مواجه بوده است. اما ظاهرا گوگل تصمیم دارد برنامه‌ی زمانی استفاده از HTML5 به‌جای Flash را برای همه‌ی وب‌سایت‌هایی که از طریق مرورگر کروم بازدید می‌شوند، کمی به تعویق بیندازد.\nگوگل نمی‌خواهد برای اجرای محتوای فلش در هر وب‌سایت، از کاربر اجازه‌ی انجام این کار را درخواست کند. در ماه ژانویه؛ هنگامی‌که کاربران، وب‌سایتی را که قبلاً بازدید نکرده بودند در مرورگر کروم باز می‌کردند، پیامی مبنی بر درخواست اجازه برای اجرای محتوای فلش به آن‌ها نمایش داده می‌شد. البته باید در نظر داشته باشید که دریافت اجازه برای پخش محتوای فلش، تا اکتبر سال ۲۰۱۷ ادامه خواهد داشت.\nآنتونی لافورج، یکی دیگر از مدیر برنامه‌های فنی گوگل، اوایل ماه جاری در ایمیلی به توسعه‌دهندگان کرومیوم، اعلام کرد برنامه‌ی اصلی گوگل برای استفاده از HTML5 به‌صورت پیش‌فرض به جای فلش در تمامی وب‌سایت‌ها، ماه جولای ۲۰۱۷ (و نه ماه سپتامبر یا اکتبر) عملی خواهد شد. با توجه به تأخیر در اجرای این برنامه به‌صورت عمومی، توسعه‌دهندگان فرصت کافی را برای سوئیچ کردن از فلش به HTML5 در اختیار دارند.\n1122\t0 اخبار فناوری\tچشمه\tامنیت, گوگل, گوگل کروم, مرورگر\n→ دوره آموزش HTML5 و CSS3 پنج دلیل برای اینکه Entity Framework دوست برنامه نویسان است ←


کد خبر : 105659 تاریخ ثبت : 1401/2/25 12:15:34\nگام خبر: احمد وحیدی وزیر کشور حکم احمد بنافی را امضا و وی را رسما به عنوان فرماندار جدید دشتستان معرفی کرد.\nبه گزارش گام خبر، احمد وحیدی وزیر کشور حکم احمد بنافی را امضا و وی را رسما به عنوان فرماندار جدید دشتستان معرفی کرد.\nاحمد بنافی معاونت سیاسی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کشور را در کارنامه دارد و اهل روستای بنار سلیمانی آبپخش می باشد.\nصادق بوستانی سرپرست فرمانداری دشتستان دقایقی پیش در گفتگو با خبرنگار فارس در این شهرستان اظهار داشت: بنده افتخار میکنم خادم مردم دشتستان بودم و تا زمانی که در این جایگاه باشم به عنوان خدمتگزار مردم شریف دشتستان با تمام توان ادامه خواهم داد و برای فرماندار جدید دشتستان آرزوی موفقیت می نمایم.\nبوستانی خاطر نشان کرد: در پایان هفته جاری نیز کاروان خدمت به بخش تنگ ارم به همراه استاندار بوشهر و ۲۰ مدیرکل سفر خواهد کرد و هدف راه اندازی کاروان خدمت در راستای خدمت بی واسطه و بررسی مسائل و مشکلات روستاهای کم برخوردار است.\nکامیون حامل قاچاق در دشتستان توقیف شد\nتنها یک بیمارستان جوابگوی نیاز درمانی دشتستان نیست!\nحادثه تصادف در دشتستان ۵ مصدوم بر جای گذاشت\nخبری از مسؤولیت اجتماعی صنایع پارس جنوبی در دشتستان نیست\n"کاروان خدمت" ابتکار جوانان انقلابی در دشتستان +عکس\nاحمد بنافی - دشتستان -