Imię etiopskiej księżniczki jest połączone z wyraźnym gwiazdozbiorem nieba jesiennego. Królowa Kasjopea,\nmatka Andromedy, przechwalała się wszystkim, że swą pięknością dorównuje nimfom morskim nereidom.\nRozgniewało to boga mórz Posejdona tak dalece, że postanowił spustoszyć całą ziemię etiopską (za\ngrzechy królów muszą cierpieć narody). Posłał ku jej brzegom morskiego potwora - Wieloryba, który niszczył\nwszystko, co żywe. Król Cefeusz zwrócił się o radę do wyroczni. Dostał od niej wstrząsającą radę: miał\npoświęcić swą córkę Andromedę. Z ciężkim sercem kazał przykuć dziewczynę do skały i z trwogą czekał, co\nsię stanie. W tym czasie wracał tędy na Pegazie bohaterski Perseusz z uciętą głową Meduzy. Spostrzegł\nnieszczęsną Andromedę i od niej dowiedział się o czekającym ją straszliwym losie, jej rodzicom, którzy stali\nopodal i gorzko płakali, rzekł: „Na łzy jest dość czasu. Obecnie myślę o obronie! Jako syn Zeusa i zwycięzca\nMeduzy, chcę się spotkać i z tym potworem. Ale gdy zwyciężę, pojmę Andromedę za żonę". Król i królowa z\nradością na to przystali, obiecując królewskie wiano. Perseusz w bezpośrednim boju zabił wieloryba, dobro\nzwyciężyło, a Cefeusz i Kasjopea wyprawili huczne wesele.\nGwiazdozbiór Andromedy łatwo odnajdziemy na niebie przy pomocy mapki. Gwiazda główna\ngwiazdozbioru, Alpheratz / Sirrah Andromeda - obydwie nazwy gwiazdy pochodzą z oryginalnej arabskiej\nnazwy şirrat al-faras - "Pępek konia", co jest pozostałością po czasach, kiedy gwiazda wchodziła w skład\nkonstelacji Pegaza.), jest równocześnie lewą górną gwiazdą tzw. Kwadratu Pegaza. W licznych starych\nprzedstawieniach Andromedy gwiazdy tańcucha: ,  i  stanowiły tylko dolną część tułowia, nogi i stopy\netiopskiej księżniczki, podczas gdy górna część ciała obejmowała kwadrat Pegaza. Alpheratz (głowa\nAndromedy), Mirach (pas) i Alamak (jej noga) są trzema najjaśniejszymi gwiazdami w Andromedzie. Od\nMiracha na północ leży gwiazda , a dalej jeszcze gwiazda ..\nPrzy tej ostatniej podczas pogodnej, bezksiężycowej nocy ujrzymy mglisty świecący obłoczek. Jest to słynna\nWielka Mgławica Andromedy, a ściślej mówiąc – galaktyka spiralna M31. Jest to najdalszy obiekt, który\nmamy szansę zobaczyć gołym okiem (przy dobrej pogodzie). Oddalona jest 2,3 miliony lat świetlnych od\nnas. Galaktyka M31 ma większe rozmiary od naszej. Zawiera około dwustu miliardów gwiazd. Gołym okiem\nwidzimy tylko jaśniejszą środkową część tej galaktyki spiralnej. To samo dotyczy obserwacji z użyciem małej\nlunety. Dopiero w silniejszych przyrządach ukazują się skrajne ramiona. Jest ona bardzo podobna do\nnaszego układu Drogi Mlecznej nie tylko pod względem wielkości, lecz i kształtu, a w dodatku ona i M33 w\ngwiazdozbiorze Trójkąta są najbliższymi nam mgławicami spiralnymi. Mgławicę Andromedy widzimy pod\nostrym kątem do płaszczyzny tej galaktyki spiralnej i dlatego jej zarys wydaje się nam nie kolisty, lecz\neliptyczny. W czasie, w którym światło leci z M31 do Drogi Mlecznej, na naszej planecie zdążyła rozwinąć\nZ gwiazdozbiorem Barana związany jest również mit grecki. Beocki król Atamas miał z boginią Nefele dwoje\ndzieci, które potem poślubiona przez niego Ino prześladowała i chciała się ich pozbyć. Dowiedziała się o tym\nNefele i we śnie namówiła dzieci do ucieczki. W tym celu zesłała im barana o złotym runie, który umiał\nszybko latać. Chłopiec Fryksos i dziewczynka Helle siedli mu na grzbiet. Baran przelatywał ponad górami,\nwyspami i morzem z chyżością jaskółki. Ale Helle nie trzymała się dość pewnie i spadła do morza. Od tego\nczasu na pamiątkę powyższego wydarzenia tę część morza zwano Hellespontem (dzisiejsze Dardanele).\nFryksos szczęśliwie doleciał do Kolchidy i został przez tamtejszego króla przyjęty z wielką przyjaźnią.\nBarana ofiarował Zeusowi, a jego złote runo zawiesił na dębie w świątyni Aresa. Była ona pilnowana przez\nsmoka, który nigdy nie spał. Ale po latach do Kolchidy przybył Jazon ze swymi przyjaciółmi i na okręcie Argo\nodwieźli runo do Grecji.\nGwiazdozbiór Barana (niekiedy zwany Skopcem) leży pod Andromedą. Nie jest zbyt okazały, lecz\nodnajdziemy go za pomocą trójki gwiazd: \n,  i  Ari. Pomimo swej niewielkiej jasności ogrywał dużą\nrolę w astronomii, w Baranie bowiem znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego, tzw.\npunkt Barana. Przejście Słońca przez ten punkt (w momencie równonocy wiosennej) oznacza początek\nastronomicznej wiosny na półkuli północnej. Obecnie na skutek precesji Ziemi punkt Barana przesunął się\ndo sąsiedniego gwiazdozbioru Ryb.\nPięknym obiektem dla lornetki jest gwiazda  (Mesarthim), która z leżącą obok niej gwiazdą wydaje się\nbyć układem podwójnym. W rzeczywistości są one oddalone od siebie o dwadzieścia cztery lata świetlne,\ntoteż absolutnie nie mogą stanowić układu dwu gwiazd wzajemnie się przyciągających (czyli układu fizycznie\nBliźnięta (Kastor i Polideukes - łac. Pollux) to synowie Zeusa i spartańskiej królowej Ledy. Helena, o którą\npóźniej wybuchła wojna trojańska, była ich siostrą. Obu chłopców już w młodości cechowała odwaga i\nzaradność życiowa. Kastor odznaczał się w strzelaniu z łuku, jeździe konnej i ujeżdżaniu dzikich koni,\nPolluks natomiast był znakomitym zapaśnikiem. Obaj bracia wzięli udział w wyprawie Argonautów do\nKolchidy po złote runo. W czasie żeglugi po Morzu Czarnym rozpętała się straszliwa, burza. Żeglarze nie\nmieli już nadziei na ocalenie, jedynie poeta i śpiewak Orfeusz nie tracił wiary. Zaczął grać na swej\nczarodziejskiej lutni i prosić bogów o pomoc. Burza nagle ucichła, jednocześnie bracia ujrzeli dwie jasne\ngwiazdy na niebie. Od tego czasu żeglarze uważają je za swe opiekunki. A ponieważ bracia tak się kochali,\nże po śmierci jednego drugi nie chciał żyć, Zeus zamienił ich w gwiazdozbiór Bliźniąt, by na wieki świecili na\nniebie blisko siebie.\nW wierzeniach ludowych uchodzili za wybawicieli od niebezpieczeństw, zwłaszcza w podróżach morskich.\nMówiono, że pojawiają się oni w ogniach św. Elma, pędzili w powietrzu na złotych skrzydłach i równocześnie\nuspokajali bałwany na morzu.\nBliźnięta to zwierzyńcowy gwiazdozbiór, częściowo leżący w Drodze Mlecznej. Jest gwiazdozbiorem\nZodiaku, Słońce przechodzi przez niego po przesileniu letnim i dlatego jako gwiazdozbiór zimowy znajdują\nsię wysoko nad horyzontem. Najjaśniejsze jego gwiazdy Kastor i Polluks są do siebie zupełnie niepodobne.\nBliższy Polluks jest samotnym olbrzymem pomarańczowym i w ogóle mało interesującym obiektem, Kastor\nnatomiast należy do najciekawszych gwiazd na niebie. W lunecie rozpada się na dwie niebieskawe gwiazdy\n(Kastor A i Kastor B), a opodal nich znajduje się czerwonawy karzeł (Kastor C). Gwiazdy A i B obiegają\nwspólny środek ciężkości raz na trzysta czterdzieści lat, odległy zaś karzeł C potrzebuje aż kilku tysięcy lat,\nby obiec obie niebieskie gwiazdy. W rzeczywistości więc Kastor jest gwiazdą sześciokrotną, złożoną z trzech\nciasnych układów podwójnych. Gdyby którą z tych gwiazd podwójnych obiegała planeta zamieszkana przez\nistoty rozumne, mieliby oni wspaniały widok na niebie. Na tamtejszym firmamencie świeciłoby sześć słońc dwa słabe czerwonawe i cztery jasne niebieskawe.\nZachodnia część gwiazdozbioru Bliźniąt leży w obrębie Drogi Mlecznej, a w tym obszarze obserwujemy\nrównież kilka godnych uwagi gromad otwartych, pośród których wyróżnia się M35. Znajduje się ona w\nodległości około 2,5° na północny zachód od  Geminorum, a jest widoczna nawet w lornetce teatralnej. Po\nHiadach i Plejadach w gwiazdozbiorze Byka jest to najpiękniejsza gromada otwarta, którą możemy dostrzec\nna niebie zimowym.\nNa najstarszych znaleziskach archeologicznych gwiazdozbiór Byka przedstawiany jest jako pierwszy\ngwiazdozbiór zwierzyńcowy. Znali go dawni Chaldejczycy i Egipcjanie, a później Celtowie czcili moment\nwejścia Słońca do tego gwiazdozbioru. Przed czterema czy też pięcioma tysiącami lat wiosna zaczynała się\nw dniu, w którym Słońce wstępowało w znak Byka.\nWedług greckiej mitologii wszechmocny Zeus chciał porwać Europę, piękną córkę króla fenickiego. Aby ją\noszukać, zamienił się w śnieżnobiałego byka i wmieszał do królewskiego stada. Młodego i potulnego byczka\nEuropa wkrótce polubiła. Pewnego razu wsiadła na niego, chcąc się nieco przejechać. Byk opuścił wówczas\nstado, wskoczył do morza i z Europą na grzbiecie popłynął do wyspy Krety. Z tego powodu na niebo dostała\nsię tylko głowa i kark byka, pozostała bowiem część ciała zanurzona była w falach morskich. Od imienia\nEuropy wywodzi się także nazwa naszego kontynentu.\nImię Europy nosi nasz kontynent i jeden z księżyców Jowisza. W Byku znajdują się dwa samodzielne\nugrupowania gwiazd (gromady) noszące mitologiczne nazwy. Pierwsza z nich to Hiady. Były one córkami\nAtlasa. Gdy ich brata podczas łowów rozszarpał lew, tak długo płakały, aż Zeus z litości wziął je do siebie na\nniebo. Według innego mitu były piastunkami Dionizosa; Zeus przemienił je w gwiazdy, by uchronić je od\ngniewu Hery. Drugą gromadą są Plejady (M45), także córki tytana Atlasa. Pierwotnie były nimfami morskimi,\nktóre Zeus na ich własną prośbę zamienił w gołębice (po grecku "pelejades"). Inny mit mówi, że Plejady, na\nwieść o śmierci swoich sióstr, Hiad, popełniły samobójstwo, a dobry Zeus przeniósł je na niebo jako siedem\npięknych gwiazd. Plejady to najbardziej znana gromada otwarta, a zarazem jeden z najłatwiej zauważalnych\nobiektów na niebie, których układ przypomina kształt Małego Wozu. Plejady są od nas oddalone o około 450\nlat świetlnych. Słowo „Plejady” w języku japońskim brzmi „Subaru”. Według jednej opinii marka samochodów\nSubaru używa wizerunku Plejad jako swoje logo (pięć gwiazd mniejszych i jedna większa). Inna wersja głosi,\nże logo prezentuje połączenie pięciu małych firm w jedną dużą, przed II wojną światową.\nByka łatwo odnajdziemy nad Orionem. Jego najjaśniejsza, czerwonawa gwiazda Aldebaran (Oko Byka) trzecia co do wielkości konstelacja nieba - otoczona jest Hiadami (razem tworzą głowę byka). Składa się ona\nz około dwustu gwiazd oddalonych od nas o sto dwadzieścia lat świetlnych. Wszystkie poruszają się w tym\nsamym kierunku - ku gwieździe Betelgeza (z gwiazdozbioru Oriona). Takie gromady nazywamy gromadami\nruchomymi. Do gromady tej nie zalicza się samego Aldebarana, bo mimo że na niebie widoczny jest na tle\ngromady, to jednak znajduje się dużo bliżej. W pobliżu gwiazdy  Tau znajduje się też bardzo ciekawa\nmgławica M1 Krab. Jest to pozostałość po wybuchu supernowej, obserwowanej w roku 1054 przez chińskich\nByk jest gwiazdozbiorem zodiakalnym, przez który Słonce przechodzi krótko przed przesileniem letnim.\nDlatego w przeciwnej porze roku, to znaczy w zimie, kiedy przechodzi on przez południk, znajduje się bardzo\nwysoko na niebie w kierunku południowym.\nCefeusz według legendy był królem etiopskim, mężem pięknej Kasjopei. Ich córkę Andromedę uwolnił\nPerseusz ze szponów potwora morskiego. Wszystko skończyło się dobrze, czyli ślubem Perseusza z\nAndromedą. Cefeusz z Kasjopeą i Andromeda z Perseuszem dostali się na jesienne niebo. Pośrodku\nkrólewskiej rodziny jest Kasjopeą, a pozostali członkowie znajdują się wokół niej.\nCefeusz nie był w legendzie zbyt ważną postacią, toteż i jego gwiazdozbiór nie rzuca się w oczy.\nOdnajdziemy go z pomocą Kasjopei. Dwukrotnie bowiem przedłużając linię łączącą gwiazdę Scbedir z\ngwiazdą Caph natrafimy na charakterystyczny dla tego gwiazdozbioru kwadrat.\nDo najbardziej interesujących obiektów w Cefeuszu należy gwiazda  Cep. Razem z gwiazdami  i \ntworzy ona mały trójkąt. O ile jednak obie sąsiednie gwiazdy świecą ze stałą jasnością, to gwiazda \nwyraźnie zmienia swój blask. Odbywa się to bardzo regularnie w okresie 5,37 dnia. Gwiazd, które pulsują z\ntak regularną prawidłowością, znamy więcej. Najjaśniejszą z nich jest  Aquilae. Nazywamy je cefeidami od\npierwszej obserwowanej  Cephei, chociaż z powodzeniem mogłyby się nazywać Aquilidami od\nnajjaśniejszej przedstawicielki tego typu gwiazd zmiennych. Cefeidy są olbrzymimi gwiazdami. Ich jasność\njest ściśle związana z szybkością pulsacji (jeden puls trwa od jednego dnia do dwóch miesięcy). Cefeida\nwysyła tym więcej promieniowania, im wolniej pulsuje. Jest to bardzo ważna właściwość, ponieważ na\npodstawie czasu trwania jednego pulsu łatwo wyznaczyć ilość wypromieniowanej przez gwiazdę energii.\nMożemy więc powiedzieć, że cefeidy są słupami milowymi Wszechświata. Pozwalają mierzyć odległości we\nWszechświecie, na przykład w sąsiedniej galaktyce Andromedy.\nPołudniowa część Cefeusza leży w środku Drogi Mlecznej; ma ona przeciętną jasność i przeciętne bogactwo\nO centaurach - pół ludziach i pół bogach - stare mity greckie podają, że większość z nich żyła w\nbarbarzyństwie i szkodziła ludziom. Tylko jeden z nich, Chiron (Chejron), odznaczał się mądrością,\nwykształceniem i innymi cnotami. Został nauczycielem wielu herosów, jak na przykład Kastora i Polluksa,\nAchillesa i Heraklesa. Był wreszcie twórcą medycyny, od dziecka wychowywał - późniejszego opiekuna\nlekarzy i aptekarzy - Asklepiosa (Eskulapa). Chiron mimo nieśmiertelności, zmęczony długim życiem wybrał\nśmierć. Nie mogąc umrzeć, zgodził się przenieść swoją nieśmiertelność na Prometeusza i udać się w\nCentaur jest dużym gwiazdozbiorem nieba południowego. Jego północną część możemy oglądać u nas w\nokresie wiosennych miesięcy. Należy bezsprzecznie do najpiękniejszych gwiazdozbiorów całego nieba.\nNajjaśniejsza gwiazda  Cen, zwana Tolimanem lub Rigel Kent (Noga Centaura), jest gwiazdą podwójną, jej\njaśniejszy składnik żółty bardzo przypomina nasze Słońce. Zaliczamy ją do najjaśniejszych gwiazd nieba,\nchociaż ma przeciętną jasność absolutną, ale jest od nas oddalona tylko o 4,28 roku świetlnego. Jedynie\nczerwony karzeł, bardzo słaba (jasność 11,3m),Proxima Centauri (Proxima znaczy "najbliższa", znana także\njako Alfa Centauri C), widoczna tylko przez większe teleskopy, znajduje się nieco bliżej (jest dla nas\nnajbliższą gwiazdą). Proxima tworzy więc z podwójnym Tolimanem gwiazdę potrójną, gdyż obiega go w\ndużej odległości. Za wiele tysięcy lat, gdy znajdzie się po drugiej stronie Tolimana, przestanie być najbliższą\nnam gwiazdą. Proxima to czerwony karzeł o średnicy 1/7 średnicy Słońca. Najbardziej znanym a zarazem\nspektakularnym obiektem w Centaurze jest gromada kulista omega Centauri. Jest tak jasna, że bez\nproblemu da się ją zobaczyć gołym okiem, a już najlepiej za pomocą większego teleskopu. Jest to\nnajjaśniejsza gromada tego typu na całym nocnym niebie.\nTen mały gwiazdozbiór przy Tolimanie ( Cen) utworzył francuski astronom Lacaille w 1754r. Przedstawia\non słabo rozwarty i leżący w Drodze Mlecznej trójkąt równoramienny, utworzony z trzech najjaśniejszych\ngwiazd konstelacji. Gwiazdy te nie są jednak na tyle jasne, aby zasługiwały na własną nazwę. Tworząc nowe\ngwiazdozbiory Lacaille znacznie ułatwiał sobie pracę przy wyznaczaniu ścisłych położeń gwiazd.\nWytresowane delfiny, które potrafią na swym grzbiecie przewozić ludzi, nie są niczym nowym. Już\nantyczny śpiewak Arion przebył morze na grzbiecie delfina. Kiedyś bowiem na trasie z Sycylii do Koryntu\npiraci napadli łódź, którą płynął. Wiedzieli, że za swą grę otrzymał dużo pieniędzy, i zrabowali mu je. A\nponieważ Ariona jakoś instynktownie się bali, postanowili go zabić. Arion uprosił ich, by mu zezwolili ostatni\njeszcze raz zaśpiewać i zagrać na lutni. Głupcy się na to zgodzili, toteż gdy go potem wrzucili do morza, nie\nutonął. Piękna gra Ariona zwabiła stado delfinów, jeden z nich wziął śpiewaka na grzbiet i dopłynął z nim do\nportu. W nagrodę za ocalenie życia wielkiemu artyście uwieczniono delfina na niebie.\nDelfin jest małym gwiazdozbiorem położonym w pobliżu Altamira ( Orła), bardzo blisko\nwschodniego brzegu Drogi Mlecznej. Często ludzie biorą go mylnie za Małą Niedźwiedzicę.\nErydan to prawdopodobnie pierwotna nazwa rzeki Pad w północnej Italii. Wspomina się o niej w micie o\nFaetonie, który wypożyczył jednego razu od swego ojca, boga Heliosa, jego słoneczny wóz. Podczas jazdy\npo niebie konie zlękły się olbrzymiego skorpiona i poniosły, a niedoświadczony Faeton wypuścił z rąk lejce.\nZaprzęg zboczył z drogi, pojechał za nisko i buchający z ognistego wozu żar spalił ziemię oraz wszystko, co\nna niej żyło. Zeus widząc, co się dzieje, raził Faetona piorunem i zrzucił go ze słonecznego rydwanu.\nNieszczęsny Faeton leciał przez Wszechświat niczym spadająca gwiazda i utonął w wodach rzeki Erydan.\nJego siostry Heliady długo opłakiwały brata i bogowie zamienili je w topole, a ich łzy - w bryłki bursztynu.\nInna wersja legendy mówi, że po rzece Erydan płynął okręt Argo przed wyprawą po złote runo.\nJest to długi gwiazdozbiór, który wije się na południe od gwiazdy Rigel w Orionie. W naszych\nszerokościach geograficznych widać tylko jego północną część. Najjaśniejszą gwiazdą tego gwiazdozbioru\njest Achernar („Koniec Rzeki”), stale dla nas znajdująca się pod horyzontem. Dobrze natomiast u nas widać\ngwiazdę  Eri - Cursa. Jest podobna do naszego Słońca, oddaloną o ok. 11 lat świetlnych. Jest gwiazdą\nsamotną (nie stanowi układu podwójnego), wolno się obracająca. Jest to najbliższa gwiazda posiadająca\nwłasny układ planetarny. Właśnie temu układowi, jako pierwszemu wysłano sygnały radiowe.\n10. Feniks (Phoenix – Phe)\nGwiazdozbiór południowy położony między Fomalhautem ( PsA) a Achernarem ( Eri). l chociaż ten\nbaśniowy ptak został wprowadzony na niebo już w czasach nowożytnych, to jednak jego nazwa pochodzi od\nptaka znanego starożytnym - od ibisa. Ptaki te pojawiały się niespodziewanie po wylewach Nilu i Egipcjanie\nsądzili, iż rodzą się z wody. Z tego też powodu stały się symbolem nieśmiertelności. Mit o baśniowym ptaku feniksie - od Egipcjan przejęli Grecy, a od nich znowu Rzymianie.\nGwiazdozbiór Feniksa wprowadzony został pod koniec XVI w. przez holenderskich nawigatorów Pietra\nDirkszoona Keysera oraz Fredericka de Houtmana. Opisany w dziele „Uranometria” Johanna Bayera w 1603\nr. W czasach wcześniejszych, gwiazdy Feniksa należały do gwiazdozbióru Erydana.\nNajjaśniejsza gwiazda Ankaa ma podobne właściwości jak nasze Słońce, jest jednak od niego większa.\nZnajduje się w odległości 76 lat świetlnych. Światło od niej leci więc do nas przez cały żywot ludzki, chociaż\nw każdej sekundzie przebywa odległość 300 tys. kilometrów.\n11. Gołąb (Columba – Col)\nTen gwiazdozbiór nieba południowego znajduje się pod Zającem i Wielkim Psem, a nad Rufą. Jest to rufa\nOkrętu Argo, przez wielu uważanego za arkę Noego, w której biblijny patriarcha schronił się wraz ze swą\nrodziną i wszystkimi zwierzętami w okresie potopu. Gołąb przyniósł w dziobie gałązkę latorośli na znak, że\nbył na suchym lądzie, z czego wynikałoby, iż woda już opada. Najjaśniejsze dwie gwiazdy w Gołębiu zwane\nbyły „Dobrymi Posłami". Wprowadzony został przez Johanna Bayera w 1603 r.\n12. Góra Stołowa (Mensa – Men)\nI ten gwiazdozbiór wprowadził na niebo astronom francuski Lacaille, który w połowie XVIII stulecia pracował\nw Kapsztadzie. Podczas obserwacji i w czasie innych zajęć często kierował wzrok ku leżącej opodal Górze\nStołowej, nad którą niekiedy wznosił się obłok chmur, nakrywający ją niczym ogromna czapa. Grupa gwiazd\npod Wielkim Obłokiem Magellana przypominała mu to wzniesienie i dlatego nazwał ją Mons Mensa (Góra\nGwiazdozbiór Góra Stołowa składa się ze słabych gwiazd. Częściowo sięga do niego Wielki Obłok\nMagellana. Gwiazda  Men świeci na tle jego olbrzymiej mgławicy, zwanej ze względu na kształt Tarantulą.\nMgławica ta jest dużo większa od Wielkiej Mgławicy Oriona.\n13. Herkules (Hercules – Her)\nHerkules to wyrazisty gwiazdozbiór nieba północnego, któremu od najdawniejszych czasów przypisywano\nformę ludzką. Babilończycy uważali, że przedstawia Gilgamesza – półboga, który pokonał siły chaosu na\npoczątku stworzenia. Fenicjanie widzieli w nim Melkarta, boga oceanu. Herkules (grecki Herakles) był synem\nwładcy bogów i ludzi - Zeusa, oraz pięknej ziemianki Alkmeny, żony króla Teb. Gdy Zeus przystawił oseska\nHerkulesa do piersi swej małżonki, bogini Hery, by napił się boskiego mleka i zyskał w ten sposób\nnieśmiertelność, ten zachował się tak gwałtownie, że strumień mleka rozlał się na niebie i w ten sposób\nmiała powstać Droga Mleczna. Od swego ojca dostał w posagu siłę i sławę. Ale bogini Hera, żona Zeusa,\nprześladowała go od urodzenia. Na nowo narodzone dziecię nasłała węże, by go udusiły. Jednak Herkules\njuż jako dziecko był bardzo silny i węże udusił. Gdy dorósł, wyrocznia delficka jako pokutę kazała mu podjąć\nsłużbę u mykeńskiego króla Eurysteusa, który kazał mu spełniać trudne i niebezpieczne prace. Było ich\ndwanaście. Herkules musiał zabijać różne potwory, strzec królewskiej trzody itp. Najznakomitszym czynem\nHerkulesa było chyba wysprzątanie stajni Augiasza, do czego użył rzeki Penejos, której wartki strumień w\nkilka godzin wszystko wymył. Potem miał przynieść złote jabłka z ogrodu Hesperyd. l to zadanie Herkules\npomyślnie wykonał, ale Eurysteus miał już względem niego dalsze plany. Po wykonaniu dwunastu zadań\ntrzy lata spędził na służbie u królowej Omfali, gdzie ów mocarz i bohater musiał pracować i ubierać się jak\nniewiasta. Po upływie tego czasu znowu wrócił do zwykłego sposobu życia, walczył z różnymi wrogami i\ndokonał wielu dobrych czynów. W końcu, gdy dostał się na Olimp, bogini Hera pojednała się z nim i nawet\nza żonę dała mu swą córkę Hebe. Zeus uczynił go nieśmiertelnym i wskazał miejsce na niebie w pobliżu\nHydry, którą Herkules niegdyś pokonał.\nGwiazdozbiór ten łatwo zapamiętamy ze względu na wyraźny czworokąt utworzony z gwiazd  .\nLeży między Lutnią a Koroną Północną.\nGwiazda  (Ras Algethi (Głowa Klęczącego) – na wielu rysunkach gwiazdozbiorów przedstawiano\nHerkulesa w pozycji klęczącej, lecz z głową zwróconą w dół, ku południowi) jest gwiazdą podwójną,\noddaloną od nas o pięćset lat świetlnych, znajduje się prawie na granicy z Wężownikiem. Oba jej składniki\nsą olbrzymami. Jaśniejszy, czerwony, o średnicy osiem razy większej od średnicy Słońca zmienia swą\njasność nieregularnie. Można to zauważyć porównując jego blask z blaskiem gwiazdy t Wężownika. Zmiany\njasności następują wolno i można je śledzić gołym okiem. W kierunku gwiazdy  porusza się nasze Słońce\nwraz z planetami. Ten kierunek ruchu Układu Słonecznego względem sąsiednich gwiazd nazywamy\napeksem. Na uwagę zasługuje kulista gromada gwiazd M13 leżąca na linii łączącej gwiazdę  z  - mniej\nwięcej w jednej trzeciej tej odległości. Można ją dostrzec gołym okiem, ale dopiero przez lornetkę\nrozpoznamy jej kształt przypominający głowę komety.\nWe wschodniej części Herkulesa znajduje się apeks ruchu Słońca, punkt, do którego zmierza Słońce wraz\nze swymi planetami.\n14. Hydra / Wąż Wodny (Hydra – Hya)\nGdy Herakles wybawił okolicę Myken od nemejskiego lwa, król Eurysteus dał mu nowe zadanie: miał uwolnić\nLernę w północno-wschodnim Peloponezie od olbrzymiego potwora. Hydra, która już długo pustoszyła\nokolicę, żyła w pobliskich bagnach. Miała ona ciało wielkiego gada i dziewięć głów, w tym jedną\nnieśmiertelną. Herakles wyprawił się na potwora ze swym dzielnym woźnicą Jolaosem. Hydrze natomiast\npomagał olbrzymi rak. W miejsce każdej głowy, która Herakles miażdżył swą maczugą, niebawem wyrastały\ndwie. Dlatego towarzyszący mu przyjaciel musiał wypalać je rozżarzonymi głowniami. A tę pośrodku,\nnieśmiertelną, Herakles roztrzaskał potężnym głazem. W ten sposób Hydrę zabili. W jej żółci obaj zwycięzcy\numaczali swe strzały: zadawali nimi potem nieuleczalne rany. Herakles jako heros grecki do dziś świeci na\nniebie, a z nim i jego ofiary, między którymi jest Hydra.\nHydra, zwana u nas Wężem Wodnym, jest największym gwiazdozbiorem. Przechodzi z północnej półkuli\nnieba na półkulę południową. Rozciąga się pod kilkoma mniejszymi gwiazdozbiorami nad południowym\nhoryzontem - na wschodzie pod Wagą, a dalej pod Panną, Krukiem, Pucharem, Sekstansem i Rakiem,\ndochodząc aż do Procjona w Małym Psie. Wznosząca się głowa Węża Wodnego zbliża się do Żłóbka w\nRaku. Cały gwiazdozbiór możemy oglądać w wieczornych godzinach w maju i czerwcu; głowa jest dostępna\ndo obserwacji już od stycznia.\nWąż Wodny to właściwie mało interesujący gwiazdozbiór, nie posiadający jaśniejszych gwiazd. Dlatego\njedyna jasna gwiazda nazywa się Alfard, co po arabsku znaczy „Osamotniona”. Czasem określa się go\nrównież jako Cor Hydrae czyli "Serce Węża Wodnego"\n15. Indianin (Indus – Ind)\nTen mały gwiazdozbiór nieba południowego znajduje się pod Zającem i Wielkim Psem, a nad Rufą.\nLeży też w pobliżu Pawia, którego najjaśniejsza gwiazda Peacock ( Pav) leży blisko Indianina i pomaga\nprzy jego identyfikacji. Nazwa tego gwiazdozbioru po raz pierwszy znalazła się w atlasie Johanna Bayera,\nwydanym drukiem w roku 1603.\n16. Jaszczurka (Lacerta – Lac)\nNiebo między Łabędziem a Andromedą jest skąpe w jasne gwiazdy. Dlatego starożytne narody w\ntym miejscu nie umieściły żadnego bohatera ze swych opowieści i legend. Dopiero w 1690 r. Jan Heweliusz\nutworzył w tej części nieba nowy gwiazdozbiór – Jaszczurkę. Jaszczurka znajduje się prawie całkowicie w\nobrębie Drogi Mlecznej i zawiera kilka otwartych gromad gwiazd, które można obserwować nawet przez\n17. Jednorożec (Monoceros – Mon)\nTen stosunkowo nowy gwiazdozbiór, wprowadzony na niebo dopiero w XVII stuleciu, składa się ze słabych\ngwiazd. Znajdziemy go w Drodze Mlecznej bardzo bliska równika niebieskiego między Syriuszem a\nProcjonem. Interesującym obiektem w jednorożcu jest mgławica w kształcie róży, zwana Rosettą / Rozetą\n(Róża). Tworzy ją olbrzymia kula gazowa o średnicy pięćdziesięciu lat świetlnych, oddalona od nas o trzy\ntysiące lat świetlnych.\nPiękna gromada otwarta M 50, którą można znaleźć nawet za pomocą lornetki, znajduje się również w\npołudniowej części gwiazdozbioru.\n18. Kameleon (Chamaeleon – Cha)\nGwiazdozbiór ten otrzymał nazwę małego zwierzątka, zmieniającego swą barwę w zależności od\nśrodowiska. Tworzy go ugrupowanie gwiazd znajdujących się blisko bieguna, pod gwiazdą Miaplacidus (\nCar). Wszystkie gwiazdy Kameleona są słabe.\n19. Kasjopea / Kasjopeja (Cassiopeia – Cas)\nTen okołobiegunowy gwiazdozbiór przedstawia etiopską królową na tronie. Mężem jej był Cefeusz.\nMieli oni jedyną córkę, piękną Andromedę, która później wyszła za Perseusza. Wszyscy czworo dostali się\nna niebo. Kasjopea była bardzo piękna, ale i zarozumiała. Chełpiła się, że jest piękniejsza od nimf nereid.\nRozgniewało to boga mórz Posejdona, ponieważ jego małżonka była jedną z nich. Za jej radą nasłał na\nEtiopię potwora morskiego, aby pustoszył królestwo Cefeusza. Ten zaś, by uchronić swój kraj przed zgubą,\nmusiał za radą wyroczni przykuć córkę Andromedę do skały i skazać ją na pożarcie wielorybowi (który też\ndostał się na nieboskłon). Od zguby ocalił Andromedę wracający z wyprawy, podczas której zabił Meduzę\nPerseusz, który oczarowany jej urodą, wziął ją za żonę.\nKasjopeę zwano "gwiazdą królestwa etiopskiego", ponieważ po śmierci dostała się między gwiazdy.\nJednak nieprzychylne jej nereidy osiągnęły przynajmniej to, że została umieszczona blisko bieguna, toteż\nczęść doby musi wisieć głową na dół, aby się nauczyć skromności. Na niebie jest przedstawiona, gdy siedzi\nGwiazdozbiór ten znajduje się z drugiej strony Gwiazdy Polarnej, naprzeciw Wielkiej Niedźwiedzicy.\nŚwieci nam nad głową w miesiącach jesiennych. Łatwo go rozpoznamy po tym, że jest podobny do litery W.\nLeży w Drodze Mlecznej i jest bardzo bogaty w gwiazdy. Do obserwacji ich nadaje się lornetka.\nNajjaśniejsza gwiazda Kasjopei,  Cassiopeiae, ma również staroarabską nazwę Szedir czyli Pierś.\n Cassiopeiae oznacza się również arabską nazwą Ruchbah, tzn. Kobiece kolano na tronie .\nKasjopea znajduje się na Drodze Mlecznej i dlatego występuje w niej znaczne bogactwo gwiazd, choć Droga\nDo interesujących obiektów należy biały olbrzym Cih, który od czasu do czasu zwiększa swą objętość z\ndziesięciu do osiemnastu średnic Słońca. Takich gwiazd zmiennych znamy więcej i nazywamy je\n20. Kil (Carina – Car)\nTworzył on, w przeszłości, wraz z konstelacjami Żagla, Rufy oraz Kompasu, gwiazdozbiór Argo. Jako\noddzielny gwiazdozbiór, Kil zaistniał za sprawą Nicolasa Louisa de Lacaille. U nas nigdy go nie widać. Jego\ngłówna gwiazda Kanopus jest po Syriuszu najjaśniejszą gwiazdą na niebie. Dlatego służy często jako punkt\norientacyjny dla sond kosmicznych. Swe imię dostała około 1200 lat p.n.e., gdy spartański król Menelaos\nwracał ze swą flotą spod pobitej Troi. Wiózł ze sobą żonę Helenę, którą mu uprowadził książę trojański\nParys. Dowódcą floty Menelaosa był doskonały żeglarz Canopus, zmarły podczas postoju przy egipskim\nwybrzeżu. Założone tam przez Greków miasto - niedaleko dzisiejszej Aleksandrii - Menelaos nazwał na jego\ncześć Canopus. Jasną gwiazdę, która wówczas świeciła nad południowym horyzontem, także nazwano\nCanopus. Do niezwykłych gwiazd należy  Car, która wyraźnie zmienia swój blask. Niekiedy w ogóle nie\nmożna jej dostrzec, a w innym znów czasie jest jaśniejsza od Kanopusa.\n21. Kompas (Pyxis – Pyx)\nKompas to konstelacja wyodrębniona z gwiazd starożytnej konstelacji Argo w 1751 r. przez Nicolasa Louisa\nde Lacaille. Na południe od Kompasu leży Żagiel, a na zachód - Rufa.\nKompas jest małym, niewyraźnym gwiazdozbiorem położonym na południe od głowy Węża Wodnego. U\nnas możemy go obserwować pod koniec zimy nisko nad południowym horyzontem. Zawiera tylko kilka\n22. Korona Południowa (Corona Australis – CrA)\nGwiazdozbiór nieba południowego położony pod Strzelcem, a na wschód od Skorpiona. W naszych\nszerokościach geograficznych świeci nisko nad horyzontem. Korona Południowa jest wprawdzie małym\ngwiazdozbiorem, ale ze względu na regularny kształt łatwo ją można odnaleźć na niebie i niezawodnie\nzasłużyła na własną nazwę. Znali ją już starożytni astronomowie. Należy do czterdziestu ośmiu\ngwiazdozbiorów zanotowanych przez greckiego astronoma Ptolemeusza którego dzieło stało się biblią\n23. Korona Północna (Corona Borealis – CrB)\nKorona Północna była pierwotnie diademem księżniczki Ariadny, córki kreteńskiego króla Minosa. Zbudował\non w głównym mieście Krety niezwykłą budowlę - labirynt dla swego niewydarzonego syna Minotaura,\nktórego chciał ukryć przed światem. Minotaur miał bowiem ludzkie ciało, ale głowę byka. Temu potworowi\nrzucano od czasu do czasu na pożarcie chłopców i dziewczęta z Aten. Pewnego razu między nimi znalazł\nsię syn ateńskiego króla, dzielny Tezeusz. Ponieważ spodobał się księżniczce Ariadnie, dostał od niej kłębek\nnici, aby nie zabłądził w labiryncie, a także miecz, którym miał zabić Minotaura. Dzięki tym darom udało się\nTezeuszowi potwora pokonać i wraz z Ariadną uciec przed gniewem króla na wyspę Naksos. Tam porzucił\nAriadnę i do Aten odpłynął sam. Porzuconą księżniczkę pojął za żonę bóg Dionizos (Bachus) i aby ją\npocieszyć w tęsknocie za Tezeuszem, podarował jej piękny diadem. Po śmierci Ariadny umieścił Dionizos\ndiadem na niebie, żeby go żadna niewiasta nie mogła nosić. Szlachetne kamienie zamieniły się w gwiazdy\nKorona Północna leży między Herkulesem a Wolarzem. Jest jednym z 48 wyznaczonych przez\nPtolemeusza. Najjaśniejsza gwiazda - Gemma oznacza kamień szlachetny (łac.) Ma jeszcze inną, mniej\nromantyczną arabską nazwę: Alfekka - "Miska żebracza z poszczerbionym brzegiem" .\nBogiem lasów, pól, stad i pasterzy był w Grecji Pan (w Rzymie Faun). Ponieważ swym wyglądem napędzał\nludziom strachu, chętnie chodził sam po lasach, górach i dolinach, uprzyjemniając sobie czas grą na\npiszczałce. Lubił muzykę i taniec, toteż podczas jasnych nocy przygrywał nimfom do tańca. Pan był często\nprzedstawiany na malowidłach, napisano o nim wiele poematów, stworzono szereg melodyjnych kompozycji,\njego brodatą i rogatą głowę rzeźbiono w marmurze. Pan był symbolem pięknej pogody, a mimo to ludzie się\ngo bali. Gdy ktoś znajdzie się nocą w lesie lub w osamotnionym miejscu, często ulega nieuzasadnionemu\nlękowi, do dziś zwanemu panicznym lękiem. Jest to strach, którego Pan napędzał niepożądanym gościom w\nWedług innego mitu bożek leśny Pan przemienił się w koziorożca, aby się ukryć przed olbrzymem Tyfonem.\nDawniej nazywano ten gwiazdozbiór Koztorybą, miał przedstawiać zwierzę częściowo wodne, a częściowo\nlądowe. Być może wynikało to z faktu, że 2000 lat temu gdy Słońce przechodziło przez ten gwiazdozbiór, we\nwschodniej części Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie zaczynała się pora deszczów. Jednak pora\ndeszczów trwała oczywiście dłużej niż dwa tygodnie, ciągnęła się jeszcze przez dwa miesiące i dlatego dwa\nkolejne gwiazdozbiory Zodiaku również otrzymały nazwy przypominające żywioł wody: Wodnik i Ryby.\nNa starych mapach nieba Pan wyobrażany jest jako koziorożec z rybim ogonem. Taką postać przybierał\npodobno w czasach, kiedy uciekał po lądzie i po wodzie przed swym prześladowcą - olbrzymim Tyfonem. A\nponieważ koziorożec dobrze skacze po skałach, dostał się na niebo jako symbol podnoszącego się Słońca powrotu dłuższych dni i zapowiedź wiosny.\nGwiazda główna,  Capricorni, ma także staroarabską nazwę Algedi lub Dahib, co znaczy\n"Szczęśliwa gwiazda wojowników". Jeżeli przedłużymy linię łączącą Wegę w Lutni i Altaira w Orle, to\nnatrafimy na cztery gwiazdy - rogi Koziorożca. Cały gwiazdozbiór leży na wschód od Strzelca, który w\nnaszych czasach jest najbardziej na południe wysuniętym gwiazdozbiorem zwierzyńcowym. Słońce znajduje\nsię w nim podczas przesilenia zimowego (przed Bożym Narodzeniem). Dawniej jednak, przed mniej więcej\ndwoma tysiącami lat, najbardziej na południu znajdował się gwiazdozbiór Koziorożca. W wyniku ruchu\nprecesyjnego osi ziemskiej miejsce Koziorożca zajął Strzelec. Mniej więcej co dwa tysiąclecia punkt\nprzesilenia zimowego przesuwa się z jednego gwiazdozbioru Zodiaku do sąsiedniego w kierunku\nzachodnim. Przesuwanie się punktów przesileń i równonocy oraz ruch biegunów na niebie wywołuje ruch\nstożkowy osi rotacyjnej Ziemi.\nWedług mitologii greckiej bóg Słońca Apollo posłał kruka, by mu przyniósł puchar wody, którą chciał\nofiarować Zeusowi. Lecz kruk szybko się męczył i często siadał na drzewach figowych. W końcu przyszła mu\nochota na figi, a ponieważ nie były jeszcze dojrzałe, czekał, aż dojrzeją. Po upływie długiego czasu wrócił do\nApollina z niczym. Apollo przejrzał jednak kruka i srogo go ukarał. Musi teraz stać przed pucharem wody, ale\nnie wolno mu się napić, bo hydra pilnuje pucharu. l tak wszyscy troje (kruk, puchar i hydra) znaleźli się obok\nsiebie na niebie.\nKruk jest małym gwiazdozbiorem, widocznym na wieczornym niebie od kwietnia do czerwca. Leży pod\ngwiazdozbiorem Panny. Obie gwiazdy w skrzydłach Kruka są skierowane ku Kłosowi Panny. Ona ułatwi nam\nodnalezienie 5 jaśniejszych gwiazd Kruka.\nJest to najmniejszy gwiazdozbiór nieba. Pierwsze wzmianki o Krzyżu Południa pochodzą od portugalskich\nżeglarzy z XVI stulecia. Nie było wówczas radiostacji, a naszej planety nie obiegały sztuczne satelity, toteż\nżeglarze orientowali się na morzu tylko według nieba. Na morzach północnej półkuli strony świata i\nszerokość geograficzną wskazywała Gwiazda Polarna. Położenie bieguna południowego żeglarze\nwyznaczali za pomocą linii łączącej Tolimana z Ageną, dwu najjaśniejszych gwiazd Centaura. Linia ta\nwskazuje kierunek ku pobliskiemu Krzyżowi Południa. Jest to bardzo ważne, ponieważ niedaleko stąd\nznajduje się "fałszywy krzyż" i pomyłka oznaczałaby zabłądzenie na bezkresnym morzu. Gwiazdy  i  Cru\nwskazują kierunek ku południowemu biegunowi. Gdy odległość między nimi zwiększymy czterokrotnie,\nwówczas natrafimy na biegun południowy. Krzyż Południa położony jest w ramionach Drogi Mlecznej.\nŻeglarze portugalscy podczas pierwszego postoju u wybrzeży Południowej Ameryki nowo odkryty\nląd nazwali „Ziemią Krzyża Południowego". Najjaśniejszą gwiazdą Krzyża Południowego jest Acrux ( Cru).\nCztery gwiazdy symbolizują cztery cnoty moralne zwane kardynalnymi (roztropność, sprawiedliwość,\nmęstwo i umiarkowanie), które mieli posiadać tylko Adam i Ewa przed popełnieniem grzechu pierworodnego.\nAcrux to układ podwójny, składający się z dwóch gorących olbrzymów oddalonych od nas o trzysta lat\nświetlnych. Nie we wszystkich kulturach Krzyż Południa jest rozpoznawalny jako Krzyż. W centralnej Australii\nten układ gwiazd był nazwany "Stopą Orła". "Krzyż Południa" występuje często jako motyw na flagach\npaństw. Flagą taką może pochwalić się m.in.: Australia, Nowa Zelandia, Brazylia, Samoa. W skład\ngwiazdozbioru wchodzą także gromady i mgławice w tym ciemna mgławica „Worek Węgla”, która ostro\nzaznacza się na tle Drogi Mlecznej.\nPytia z defickiej wyroczni radziła kiedyś Heraklesowi, aby wstąpił na służbę do mykeńskiego króla\nEurysteusa. Mykeny to starożytne miasto na Peloponezie, gdzie do dziś zachowały się ruiny królewskiego\nzamku. Herakles posłuchał rady i udał się do Myken, gdzie dostał kilkanaście trudnych do spełnienia zadań.\nNajpierw miał zabić lwa (nemejskiego), który żył w pobliskich górach. Był on nadzwyczaj wielki i tyranizował\ncałą okolicę. Herakles znalazł go w jednej z jaskiń (do dziś pokazywanej turystom!), ogłuszył potężnym\nuderzeniem maczugi i potem udusił i zaniósł królowi do Myken. Króla przeraziła nie tyle wielkość lwa, ile siła\nHeraklesa, dlatego wkrótce wysłał go z nowym zadaniem. Tym razem Herakles miał zabić dziewięciogłową\nhydrę (lerneńską). Król sądził bowiem, że Herakles jej nie pokona. Ten jednak i to zadanie z powodzeniem\nspełnił. Za swą wielką odwagę stał się sławny i nieśmiertelny. Został przyjęty między bogów na Olimpie i\ndostał się na niebo- (gwiazdozbiór Herkulesa). Na pamiątkę bohaterskich czynów Heraklesa dostały się tam\nrównież jego ofiary: Lew, Hydra (Wąż Wodny) i Rak.\nLew jest zwierzyńcowym gwiazdozbiorem i kształtem swym przypomina leżącego króla zwierząt. Znajduje\nsię na południe od Wielkiej Niedźwiedzicy. Podczas wiosennych miesięcy widzimy go w godzinach\nwieczornych, gdybyśmy jednak chcieli go zobaczyć w listopadzie, musielibyśmy wstać nad ranem. W okresie\nmiędzy 11 a 20 listopada spod gwiazdy  Leo wybiegają meteoroidy należące do roju Leonid. Rój ten jest\npozostałością po komecie Temple'a i Ziemia co trzydzieści trzy lata spotyka się w przestrzeni z jego\nnajgęściejszym fragmentem. W roku 1833 obserwowano aż sześćdziesiąt tysięcy meteorów na godzinę. Był\nto więc prawdziwy deszcz gwiazd spadających.\nJasny Regulus jest jednym z czterech ,”strażników nieba", czyli "królewskich gwiazd". Gwiazdy te w\nzaraniu naszych dziejów oznaczały ważne punkty na niebie: przesilenia letniego (Regulus), równonocy\njesiennej (Antares), przesilenia zimowego (Fomalhaut) i równonocy wiosennej (Aldebaran). Królewskie\ngwiazdy dzieliły drogę Słońca (ekliptykę), a tym samym i rok na cztery części - pory roku. Tak więc odcinek\ndrogi Słońca między Regulusem a Antaresem oznaczał lato itd. Dziś oczywiście nie znaleźlibyśmy ani\njednego rolnika, który dni w roku wyznaczałby według gwiazd. Lecz w dawnych czasach każdy pasterz,\nrolnik i żeglarz musiał sam określać dzień i porę roku. Tym się właśnie tłumaczy wszechstronne\nzainteresowanie ówczesnych ludzi niebem.\nGwiazda główna, Regulus, wraz z głównymi gwiazdami wymienionych gwiazdozbiorów tworzy tak zwany\n Leonis określa się czasem nazwą Algieba, co prawdopodobnie powinno oznaczać "Czoło Lwa". Mamy tu\ndo czynienia z najsłynniejszą gwiazdą podwójną na niebie. Jasności obu partnerów wynoszą 2m,2 i 3m,5, a\nich barwę określa się często jako żółtą lub zieloną. Zależy ona jednak w mniejszym lub większym stopniu od\nkontrastu barw blisko siebie leżących gwiazd. Wzajemny czas obiegu obu partnerów wynosi około 619 lat,\njednak jeszcze nie oznaczono go dokładnie. W każdym razie w trakcie ostatnich dziesięcioleci ich odległość\nkątowa znacznie wzrastała: obecnie wyniesi ona prawie 4,4", podczas gdy w 1782 r., gdy Wilhelm Herschel\nodkrył w niej gwiazdę podwójną, wynosiła mniej niż 2". Dlatego  Leonis jest gwiazdą podwójną łatwą do\nrozdzielenia już przy użyciu lunety 4-lub 5-centymetrowej,  Leonis jest odległa od Ziemi o 90 lat świetlnych.\nJeden ze współczesnych gwiazdozbiorów, z którym nie jest związana żadna opowieść mitologiczna.\nZostał oznaczony w 1690 r. przez Jana Heweliusza. Lis jest małym gwiazdozbiorem leżącym w odgałęzieniu\nDrogi Mlecznej. Znajduje się na południe od Łabędzia, tuż przy gwieździe Albireo ( Cyg). Najjaśniejszą\ngwiazdą Lisa jest Anser (α Vulpeculae) o jasności 4,4m, czerwony olbrzym odległy od Układu Słonecznego o\n270 lat świetlnych. Nazwa tej gwiazdy oznacza po łacinie gęś. Początkowo cały gwiazdozbiór nosił nazwę\n"Lisek i gęś" (łac. Vulpecula cum Ansere). Owa gęś znajdowała się w pysku lisa. Po zmianie nazwy\ngwiazdozbioru na "Lisek", gęś pozostała jako nazwa jego najjaśniejszej gwiazdy. W 1967 r. w obrębie tej\nkonstelacji odkryto pierwszy pulsar.\nNajznakomitszym obiektem w Lisie jest wielka mgławica planetarna M27 o rozmiarach osiem na cztery\nminuty kątowe (średnica Księżyca ma trzydzieści minut kątowych). Ze względu na kształt nazwano ją Chinką\n(Dumb-bell) lub Hantlą. Do jej obserwacji trzeba użyć małej lunety.\nGwiazdozbiór Lunety znajduje się pod Strzelcem i Koroną Południową. W naszych szerokościach\ngeograficznych jest stale pod horyzontem.\nNazwy kilku gwiazdozbiorów nieba południowego zostały w 1752 r. przez astronoma francuskiego\nLacaille'a zapożyczone od przyrządów naukowych, wśród których znalazła się także Luneta. Przyrząd ten\njest w astronomii tak pożyteczny, że z całą pewnością zasłużył na to, by mu przydzielono większe i\nwyraźniejsze zgrupowanie gwiazd, aniżeli dla niego wybrano.\nLutnia odgrywała szczególną rolę w mitach greckich. Za jej wynalazcę uchodził Hermes, a później miał na\nniej grywać Orfeusz. Grał tak pięknie, że dzikie zwierzęta stawały się potulne, a nawet wzruszały się skały.\nSwą sztuką udobruchał władcę podziemi - Hadesa, nie potrafił jednak śpiewem ułagodzić gniewu pijanych\nbachantek, które go rozszarpały, ponieważ unikał ich towarzystwa. Jego czarodziejską lutnię wrzuciły do\nrzeki, lecz muzy (opiekunki sztuk) uprosiły bogów, by została przeniesiona na niebo i trwała tam po wieczne\nczasy jako jeden z gwiazdozbiorów.\nLutnia jest małym, ale wyraźnym i interesującym gwiazdozbiorem położonym między Łabędziem a\nHerkulesem. U nas można ją obserwować wieczorem od maja do stycznia.  Lyr - Wega („Atakujący orzeł” /\n„Spadający sęp”) jest piątą, co do jasności gwiazd naszego nieba. Jest to gwiazda okołobiegunowa,\npromieniuje sto razy silniej niż Słońce. Znajduje się od nas w odległości 27 lat świetlnych. Ma jasnoniebieską\nbarwę, a ponieważ w letnich miesiącach widzimy ją wieczorem nad głową, toteż nie można jej pomylić z inną\ngwiazdą. Wraz z Altairem z Orła oraz Denebem z Łabędzia typową formację nieba letniego tzw – Trójkąt\nLetni. Blisko granicy Lutni z Herkulesem leży radiant Liryd. Ten rój meteoroidów znany jest od przeszło\ndwóch tysięcy lat. Pojawia się każdego roku między 20 a 22 kwietnia.\nMitologia wiąże jego pochodzenie z dwiema historiami. Po pierwsze, że jest to syn boga słońca Faeton,\nktóry wykradł rydwan słońca i nieopatrznie spowodował pożar całego świata. Zeus w złości zabił go, ale\nlitościwi bogowie zabrali z krainy umarłych na niebo. Druga historia mówi, że władca Olimpu chciał przyjrzeć\nsię ludziom i dlatego zamienił się w Łabędzia. W tej postaci odwiedził także spartańską królową Ledę,\nzaintrygowany jej urodą. Aby się do niej zbliżyć, pozwolił się prześladować olbrzymiemu orłowi, przed którym\nkrólowa go obroniła. Leda została matką pięknej Heleny, o którą wybuchła wojna trojańska.\nGwiazdozbiór przypomina łabędzia lecącego przez Mleczną Drogę ku południowi. Biała gwiazda Deneb\ntworzy razem z Wegą w Lutni na zachodzie i Altairem w Orle na południu rzucający się w oczy tzw. Trójkąt\nLetni. Łabędzia można oglądać wieczorem od czerwca do stycznia.\nŁabędzia można również traktować jako wielki krzyż, u szczytu którego znajduje się Deneb, a u podstawy\nAlbireo; dlatego gwiazdozbiór ten określa się również jako Krzyż Północy. Gdy Łabędź znajduje się na\nwschodzie, wówczas krzyż ten jest pochylony w lewo i wyprostowuje się dopiero w miarę przesuwania się na\nzachód. Jeżeli gwiazdozbiór przedstawimy sobie jako Łabędzia, wówczas jego głowę stanowi Albireo, a\nNasz układ planetarny pędzi wraz z sąsiednimi gwiazdami w kierunku Łabędzia z szybkością 230 km/s.\nJest to następstwo rotacji naszej Galaktyki. Słońce obiega jej jądro raz na dwieście milionów lat (jest to tak\nzwany rok galaktyczny).\nW gwiazdozbiorze Łabędzia znanych jest przeszło tysiąc gwiazd podwójnych. Do najpiękniejszych należy\nukład Albireo ( Cyg), którego jaśniejszy składnik złotożółty ma niebieskiego towarzysza.\nNa koniec należy wskazać na obiekt, którego również nie da się obserwować gołym okiem ani przez małą\nlunetę, lecz który odgrywał szczególną rolę w dyskusjach astronomicznych ostatnich lat: Cygnus X-1.\nZnajduje się on w pobliżu gwiazdy h Cygni. Litera X oznacza tu źródło rentgenowskie. W przeciwieństwie do\ninnych źródeł rentgenowskich wydaje się ono być czarną dziurą.\nGwiazdozbiór ten znajduje się blisko gwiazdy Kanopus. Pierwotna jego nazwa, nadana przez Nicolasa\nLouisa de Lacaille'a, to Koń Malarza (Equus Pictoris). Międzynarodowa Unia Astronomiczna skróciła ją na\nWedług greckiej legendy Arkas, syn arkadyjskiej księżniczki Kallisto i najwyższego boga - Zeusa,\nzamieniony został w niedźwiedzia w momencie, gdy oszczepem mierzył w niedźwiedzicę - swą matkę.\nBogini Hera była bardzo niezadowolona, że jej rywalka wraz z synem dostali się na niebo. Wymusiła więc od\nboga mórz obietnicę, że nie zezwoli im nigdy odpoczywać wraz z innymi gwiazdozbiorami pod horyzontem w\nmorskich odmętach. Dlatego oba gwiazdozbiory nie zachodzą nigdy i stale okrążają biegun jako\nJeszcze inna legenda opowiada o tym, że Wielka i Mała Niedźwiedzica to niedźwiedzie, które opiekowały\nsię małym Zeusem, kiedy ukrywał się na Krecie przed swym ojcem Kronosem. Kronos, panujący na Olimpie,\npołykał własne dzieci, ponieważ istniała przepowiednia, że syn pozbawi go władzy, jego żona Rea obawiając\nsię, by i nowo narodzonego syna Zeusa nie spotkał podobny los, ukryła go w jaskini na wyspie i opiekę nad\nnim powierzyła niedźwiedziom. Zeus z wdzięczności uczynił ich nieśmiertelnymi, umieszczając oba na\nIstnieje jeszcze inna legenda – mówi ona, że małemu niedźwiadkowi zrobiło się bardzo smutno widząc\nżeglarzy nie mogących znaleźć drogi do domu i błąkających się po morzu. Wszedł na nieboskłon aby\npokazać ogonkiem drogę. Mama (Wielka Niedźwiedzica) dołączyła do córki dla opieki.\nW gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy mało jest ciekawych obiektów. Najbardziej interesującym z\nnich jest Gwiazda Polarna z uwagi na położenie w bliskości północnego bieguna nieba. Oddalona jest od\nnas o 470 lat świetlnych. Arabska nazwa Al-rukaba oznacza „kolano". Kiedyś zwano ją „przewodniczką na\nniebie”, ponieważ wskazuje kierunek północny. Dawniej, gdy ludzie nie znali jeszcze kompasu, była jedynym\ndrogowskazem na morzu, w puszczy i na pustyni. Gwiazda Polarna (zwana także "Cynosurą") jest oddalona\nod bieguna o ok. 0,8 (średnia średnice Księżyca – 0,31) i opisuje dokoła niego niewielki krąg w ciągu doby.\nMożemy się o tym przekonać, gdy podczas pogodnej nocy skierujemy na tę część nieba obiektyw kamery\nfotograficznej i otworzymy przysłonę na kilka godzin. Należy jednak zaznaczyć, że biegun (punkt, wokół\nktórego pozornie obraca się całe niebo) też nie stoi w jednym i tym samym miejscu. Opisuje bowiem na\nniebie okrąg w ciągu dwudziestu sześciu tysięcy lat (jest to tak zwany rok platoński). A zatem za trzynaście\ntysięcy lat biegun będzie się znajdował w pobliżu gwiazdy Wegi (gwiazdozbiór Lutni), która wówczas\nprzejmie rolę Gwiazdy Polarnej. Po upływie jednak dalszych trzynastu tysięcy lat północny biegun nieba\npowróci do tego samego miejsca, w którym jest dziś. Ten ruch biegunów świata wywołany jest ruchem\nprecesyjnym osi rotacyjnej Ziemi.\nGwiazda Polarna ma objętość około miliona razy większą od Słońca. Jej jasność i wielkość regularnie się\nzmieniają na skutek pulsacji zachodzącej raz na cztery lata. Jest ona oddalona od nas o przeszło czterysta\nlat świetlnych. Z tej odległości Słońca nie zobaczylibyśmy nawet przez małą lunetę. Ten żółty nadolbrzym\njest gwiazdą zmienną z typu cefeid. Jest także układem podwójnym, ale jej towarzysza nie można\n Ursae Minoris nazywa się po arabsku Kochab, co prawdopodobnie oznacza Kozioł,  Ursae Minoris\nnazywa się Phekard - Oba Cielęta.\nNazwę temu małemu, niczym nie wyróżniającemu się gwiazdozbiorowi nadał w 1690r. astronom gdański Jan\nHeweliusz. W swym dziele "Prodromus Astronomiae" wymienia on ponadto kilkanaście innych\ngwiazdozbiorów leżących w tych obszarach nieba, gdzie nie ma zbyt wielu gwiazd. W latach dwudziestych\nnaszego stulecia Mały Lew został przyjęty przez Międzynarodową Unię Astronomiczną jako jeden z\nosiemdziesięciu ośmiu gwiazdozbiorów wypełniających niebo. Przedtem nie było międzynarodowego\nporozumienia o podziale nieba na gwiazdozbiory.\nMałego Lwa łatwo znajdziemy między Wielką Niedźwiedzicą, a Lwem. Brak w nim ciekawszych obiektów\ndo obserwacji małymi lunetami.\nZadziwiające jest, że aż tyle przypowieści powstało na temat gwiazdozbioru Małego Psa. Jedna z nich mówi\no Artemidzie i Akteonie. Artemida była grecką boginią łowów. Jednego południa wróciła ze swymi nimfami do\njaskini w świętym gaju. W pobliże gaju zabłądził orszak księcia Akteona ze sforą psów. Podczas gdy łowcy\nodpoczywali, książę wybrał się do gaju i nawet przybliżył do samej groty. Było to oczywiście wielkie\nwykroczenie, za które został srogo ukarany. Rozgniewana bogini przemieniła go w rosłego jelenia. Akteon\nzrozpaczony biegał po lesie, gdzie wytropiły go psy własnej drużyny i zadały mu śmiertelne rany. Łowcy\nżałowali jedynie, że w tej nagonce nie uczestniczył ich pan - książę Akteon. Jeden pies z jego sfory dostał\nsię potem na niebo.\nWedług innej wersji Mały Pies wraz z Wielkim Psem towarzyszy myśliwemu Orionowi w polowaniu. Pies\nMajra przeniesiony na niebo odegrał rolą w micie greckim, odnalazł on mianowicie zwłoki Ikariosa na\nHymettos. Oionizos nauczył Ikariosa sztuki wytwarzania wina, ten rozpowszechnił ją w całym kraju, a\nDawni Egipcjanie w tym miejscu nieba widzieli swego boga Anubisa - człowieka z głową szakala natomiast Arabowie i Rzymianie - szczenię.\nGwiazdozbiór Małego Psa znajduje się pod Bliźniętami, na wschód od Oriona. Najjaśniejszą jego gwiazdą\njest Procjon (gr. „Przodownik sfory”), który jest jednocześnie jedną z najbliższych gwiazd - jest odległa o\n11,36 roku świetlnego od Układu Słonecznego). Ruch Procjona po niebie (tak samo jak Syriusza) odbywa\nsię po linii falistej. To dziwne zachowanie się wywołane jest przez ich niewidzialnych towarzyszy. Obie\ngwiazdy (Procjon i Syriusz) są gwiazdami podwójnymi i towarzyszą im białe karły - gwiazdy o rozmiarach\nZiemi, ale o masach równych masie Słońca.\nWynalazek mikroskopu w końcu XVI stulecia oznaczał wielki postęp nauki, gdyż uczeni odtąd mogli\npoznawać przyrodę w mikroskopowych wymiarach. Na cześć wynalazcy mikroskopu astronom Lacaille w\npołowie XVIII wieku nazwą tego pożytecznego instrumentu "ochrzcił" obszar nieba pod Koziorożcem.\nGwiazdozbiór ten jest zupełnie niewyraźny i zawiera bardzo słabe gwiazdy. Z Polski jest widoczna w sierpniu\npółnocna część gwiazdozbioru, nisko nad horyzontem południowym.\nMucha jest małym gwiazdozbiorem między Krzyżem Południa, a południowym biegunem nieba, na Drodze\nMlecznej. Dawniej nazywano go Musca Australis (Mucha Południowa) lub Apis (Pszczoła). W czasach\nbaroku wszystkim gwiazdozbiorom usiłowano dać imiona osób ze Starego i Nowego Testamentu. Podczas\ntej operacji zmieniano często i granice gwiazdozbiorów. Tak więc Mucha, Ptak Rajski i Kameleon\nprzedstawiały jeden wielki gwiazdozbiór - Ewę. Gwiazdozbiór został opisany przez Jakuba Bartscha w 1624\nr. Gwiazdy w gwiazdozbiorze Muchy są słabe przede wszystkim dlatego, że znajdują się bardzo od nas\nGwiazdozbiór Oktant nosi nazwę przyrządu astronomicznego, używanego dawniej do wyznaczania\nodległości kątowych ciał niebieskich. Gwiazdozbiór został nazwany na jego cześć w 1751 r. przez Nicolasa\nLouisa de Lacaille.\nGwiazdozbiór Oktant odpowiada Małej Niedźwiedzicy na północnej półkuli. W nim znajduje się biegun\npołudniowy, jeden z dwóch przeciwległych punktów nieba, wokół których obraca się cała kopuła niebieska.\nW pobliżu południowego bieguna nieba jest wprawdzie gwiazda (s Oct), ale tak słaba, że nie oddaje żadnej\nusługi w poszukiwaniach go. Z tego powodu hiszpańscy i portugalscy żeglarze używali do tego celu Krzyża\nPołudnia i Obłoków Magellana.\nGwiazdozbiór Ołtarz znany był już starożytnym narodom. Przedstawiał stół ofiarny. To na tym ołtarzu\nZeus zapalił kadzidło świętując zwycięstwo bogów nad Tytanami. Pisze o tym Klaudiusz Ptolemeusz w\nswym dziele: "Megale mathematike syntaxis" („Wielki układ matematyczny”), znanym w Europie pod\nzniekształconym tytułem arabskim "Almagest". Ołtarz jest gwiazdozbiorem o regularnych kształtach.\nZnajduje się w Drodze Mlecznej na południe od Skorpiona i u nas nigdy go nie widać. Na niebie można go\nłatwo odnaleźć, ponieważ ku niemu skierowane są obie najjaśniejsze gwiazdy Centaura - linia łącząca\nAgenę z Tolimanem mierzy prosto w Ołtarz.\nStara legenda mówi o Orionie - dzielnym i pięknym myśliwym. Jego ojcem był Posejdon, władca wszystkich\nwód. Dzięki matce - namiętnej łowczyni z drużyny bogini łowów - Orion miał w Artemidzie opiekunkę. Od\nswego ojca dostał w posagu zdolność poruszania się w najgłębszym morzu, co jednak wiodło go do\nniepotrzebnych pokus. Prześladował śliczne nimfy Plejady tak długo, aż uprosiły Zeusa, by je przemienił w\njakieś zwierzęta. Zeus uczynił zadość ich prośbie i zamienił je w gołębie, a później w ugrupowanie gwiazd na\nniebie, zwane dziś Plejadami. Orion, stale flirtujący, nie szczędził drużyny Artemidy, czym ją obraził, i ta\npoleciła olbrzymiemu skorpionowi, by go śmiertelnie ukłuł. Orion wprawdzie zmarł, lecz został wraz ze swym\npsem Syriuszem przeniesiony na niebo i umieszczony prawie naprzeciw Skorpiona. Odtąd obydwaj się\nnienawidzą. Orion chowa się za zachodni horyzont w czasie, gdy nad wschodnim pojawia się Skorpion.\nGwiazdozbiór Oriona znany był w Mezopotamii już na trzy tysiące lat przed rozkwitem greckiej kultury.\nTamtejsze plemiona zwały go Uru-anna (Światło Nieba). Z tej nazwy powstało imię Orion, które dotrwało do\nnaszych czasów. Dla Egipcjan Orion przedstawiał boga śmierci – Ozyrysa.\nOrion jest jednym z najpiękniejszych gwiazdozbiorów na niebie. Wyróżniają się obie gwiazdy stanowiące\njego barki, Betelgeza („Bark”) i Bellatrix, trzy gwiazdy pasa i obie gwiazdy stanowiące stopy; prawa ma\nnazwę Riegel („Stopa”). Zwracają uwagę nawet gwiazdy na prawym, zachodnim skraju gwiazdozbioru\nprzedstawiające tarczę. Najjaśniejszą gwiazdą jest Rigel ( Orionis, 0,12 wielkości gwiazdowych). Druga co\ndo jasności to Betelgeza ( Orionis, jasność zmienna od 0,4 do 1,3 wielkości gwiazdowych). Betelgeza jest\nczerwonym olbrzymem, średnica jej jest większa od odległości Ziemi od Słońca. Trzecia najjaśniejsza\ngwiazda to Bellatrix ( Orionis, jasność 1,64 wielkości gwiazdowych). Znajduje się ona wokół gwiazd , ι i 42\nOri. Trzy ułożone w jednej linii jasne gwiazdy, tzw. Pas Oriona wskazują Syriusza na południowym\nzachodzie i Aldebarana na północnym wschodzie. Są to  (Mintaka);  (Alnilam); i  Ori (Alnitak).\nWiększość gwiazd w Orionie ma barwę białą lub niebieską, ponieważ temperatury ich powierzchni są bardzo\nwysokie. Tworzą jedną gromadę o wspólnym pochodzeniu - asocjację. Liczy ona około dwustu gwiazd, ma\nśrednicę trzystu lat świetlnych, a jest od nas oddalona o 1600 lat świetlnych. Podobnych asocjacji znamy\nokoło pięćdziesięciu, lecz asocjacja w Orionie należy do najwyraźniejszych. Jej środkiem jest Wielka\nMgławica Oriona, lewo dostrzegalna gołym okiem przy bardzo dobrej pogodzie, w jego mieczu (pochwie\nmiecza). Jest to rozległa mgławica gazowo-pyłowa (M42), zawierająca materię o masie równej\npięćdziesięciu masom Słońca. W jej najgęściejszych częściach jeden centymetr sześcienny zawiera dziesięć\ntysięcy atomów. Mgławica ta pozostaje w ścisłym związku z powstaniem asocjacji w Orionie. Są to po prostu\nresztki pierwotnego tworzywa, z którego w wyniku zagęszczeń powstały poszczególne gwiazdy asocjacji .\nMgławica Oriona jest sztandarowym przykładem stadium narodzin nowych gwiazd, których powstawanie\nodbywa się na naszych oczach. Tuż pod Pasem Oriona znajduje się piękna tzw. Mgławica Koński Łeb.\nGdy bogowie na Olimpie popijali ambrozję, pełne puchary roznosiła Hebe, córka Zeusa i Hery. Pewnego\nrazu potknęła się o coś i upadła. Rozgniewało to pana bogów i ludzi, toteż za karę pozbawił ją tej funkcji.\nHebe stała się później sławna z tego, ze wyszła za bohaterskiego Heraklesa (Herkulesa). Po niej funkcję\npodczaszego objął trojański chłopiec Ganimedes, którego Zeus zamienił w orła i przyniósł na Olimp.\nFantazja Greków identyfikowała Orła z Ganimedesem i dopatrzyła się go w letnim ugrupowaniu gwiazd, już\nprzez mieszkańców Mezopotamii zwanego Orłem. W średniowieczu astronomowie arabscy (a pod ich\nwpływem także europejscy) konstelację nazywali „Sępem w locie” (łac. vultur volans).\nMały, lecz piękny gwiazdozbiór leżący w Drodze Mlecznej pod Łabędziem jest widoczny na wieczornym\nniebie od czerwca do końca roku. Najjaśniejsza jego gwiazda Altair (Atair) - „Lecący Orzeł" znajduje się od\nnas w odległości zaledwie piętnastu lat świetlnych. Ma dwukrotnie większą średnicę od naszego Słońca i jest\nod niego dziesięciokrotnie jaśniejsza. Ta biała gwiazda zbliża się ku naszemu układowi planetarnemu z\nszybkością 26 km/s. Badania wykazały, że Altair musi obracać się bardzo szybko wokół swojej osi.\nPrawdopodobnie czas obrotu wynosi tylko około 6,5 h (w porównaniu z 25 dobami Słońca). Po obu jej\nstronach znajdują się słabsze gwiazdy. Altair, wraz z Wegą w Lutni i Denebem w Łabędziu tworzy tak zwany\nTrójkąt Letni. Na południu konstelacji jest pomarańczowa  Aql (AIshain - zniekształcona nazwa orła po\npersku), oddalona od nas o czterdzieści dwa lata świetle. Właśnie tak z tej odległości wygląda nasze Słońce\n(zupełnie zwyczajna, żółtawa mała gwiazdka). Na północy natomiast sąsiaduje z Altairem gwiazda  (Reda,\nTarazed). Na uwagę zasługuje gwiazda zmienna  Aql, najjaśniejsza cefeida na niebie. Swą jasność zmienia\nbardzo regularnie w okresie jednego tygodnia. Części gwiazdozbioru Orła, zwłaszcza północna i południowa,\nznajdują się w obrębie Drogi Mlecznej, a więc możemy zaobserwować w tym obszarze również wiele\ninteresujących gromad otwartych.\nW okresie złotego wieku na Ziemi człowiek nie znał jeszcze kary, a mimo to szanował prawo i cenił wierność.\nŻyła wtedy wśród ludzi bogini sprawiedliwości i porządku Astrea, córka Zeusa i Temidy. Uczyła porządku,\nsprawiedliwości i przestrzegania praw. W tym czasie było podobno na Ziemi dobrze. Potem jednak ludzie\nstali się egoistami, myśleli jedynie o sobie, a gdy wynaleźli broń, zabijali i łupili swych bliźnich. Ziemię\nzbroczoną krwią bogowie opuścili. Jako ostatnia pozostała Astrea i miała nadzieję, że może uda jej się\nodwrócić gniew Zeusa i obronić ludzkość. W końcu jednak i ona opuściła Ziemię i znalazła się między\nW innym starożytnym micie Pannę uważano za córkę bogini Jutrzenki, bogini świtu.\nDla mieszkańców doliny Eufratu i Tygrysu gwiazdozbiór ten przedstawiał boginię Isztar, córę niebios i\nkrólową gwiazd. Natomiast w Egipcie gwiazdozbiór Panny nosił imię Izydy, która była matką boga\nsłonecznego Morusa i małżonką boga podziemi - Ozyrysa.\nGwiazda główna, Spica, ma nazwę łacińską oznaczającą kłos. Wiąże się to z faktem, że gwiazdozbiór Panny\nznikał z wieczornego nieba, gdy zaczynały się żniwa. Było tak 2000 lat temu, teraz Panna znika miesiąc\npóźniej w wyniku precesji osi Ziemi i można obserwować Pannę na niebie wczesnym wieczorem aż do\npoczątku września. Czasem oznacza się również Spikę arabską nazwą Azimech lub Alaazel. Spica wraz z\nRegulusem w Lwie i Arkturem w Wolarzu tworzy tak zwany Trójkąt Wiosenny.\nW chwili kiedy Słońce przechodzi przez jesienny punkt w gwiazdozbiorze Panny, kończy się lato, a\nnastaje jesień. Panna jest zwierzyńcowym gwiazdozbiorem, w nim ekliptyka przecina się z równikiem (punkt\nrównonocy jesiennej) mniej więcej między gwiazdami  Vir a  Vir. Niedaleka  Vir (Arich, Porrima) stanowi\npiękny układ podwójny. W Pannie oraz sąsiednim gwiazdozbiorze, Warkoczu Bereniki, znajduje się\nnajbliższa nam, duża gromada galaktyk, nazwana od tego gwiazdozbioru Virgo, zawierająca ok. 3000 tych\nobiektów, oddalona o 65 milionów lat świetlnych.\nMiędzy Strzelcem a biegunem południowym znajduje się wyraźny gwiazdozbiór Pawia, który u nas nie jest\nwidoczny. Paw był symbolem nieśmiertelności i świętym ptakiem królowej niebios - bogini Hery. Budowniczy\npierwszego wielkiego okrętu, Grek Argos, za swój kunszt cieszył się dużym szacunkiem. Po śmierci bogini\nHera zamieniła go w Pawia i przeniosła na niebo. Odtąd sławny budowniczy spogląda przez biegun na swe\nnieśmiertelne dzieło - na Okręt Argo.\nGwiazda  Pav (zwana Peacock – ang. paw), leżąca w punkcie łączącym trzy gwiazdozbiory (Pawia,\nIndianina i Lunetę) , jest olbrzymem odległym o 230 lat świetlnych.\nPochodzenie nazwy gwiazdozbioru tłumaczy legenda zrodzona w mrokach dawnych dziejów i przekazywana\nz pokolenia na pokolenie. Gdy Perseusz uciął głowę Meduzie i z otwartej rany wylała się do morza krew, na\nrozkaz boga mórz Posejdona z szyi Meduzy wyskoczył śnieżnobiały koń - Pegaz. Posejdon podarował go\npóźniej Bellerofontowi, który dokonał razem z nim niejednego czynu bohaterskiego. Gdy jednak Bellerofont\npokonał ziejącą ogniem Chimerę, upojony zwycięstwem chciał na Pegazie dostać się między bogów na\nOlimpie. Rozgniewany pan Olimpu - Zeus - wysłał przeciw Pegazowi bąki. Pokłuły one Pegaza, który się\nspłoszył i zrzucił jeźdźca. Los Bellerofonta potwierdza starą mądrość, że pycha poprzedza upadek. Pegaz\njednak istniał dalej i dostał się na niebo.\nNazwa legendarnego konia pochodzi od Fenicjan, znakomitych żeglarzy starożytnych. Ich okręty miały na\nprzedzie "skrzydlatego konia" z uzdą (Pega Sus). Tym tłumaczy się nie tylko nazwę, ale i to, że na niebie\nznajduje się jedynie przednia część konia. Z naczyń i tabliczek glinianych ludów Mezopotamii i Etrusków\ndowiadujemy się, iż także w ich legendach Pegaz miał skrzydła. Już oni nazywali go skrzydlatym koniem. W\nrozkwicie greckiej kultury wybijano w Koryncie i innych miastach monety z obrazem Pegaza. Był ulubieńcem\nmuz, opiekunek sztuk.\nPegaz (jeden z 48 gwiazdozbiorów opisanych przez Ptolemeusza) jest rozległym gwiazdozbiorem\njesiennego nieba, łatwo rzucającym się w oczy, gdyż leży poza Drogą Mleczną w obszarze skąpym w\ngwiazdy. Na niebie wyobrażono sobie Pegaza jako odwróconego do góry nogami. Nietrudno odnaleźć\ncharakterystyczny kwadrat, który tworzą gwiazdy Markab ( Peg), Sheat ( Peg), Algenib ( Peg) i Sirrah (\nAnd). Markab („Siodło”) wypromieniowuje siedemdziesiąt razy więcej energii od Słońca i jest od niego\noddalony o sto lat świetlnych. Sheat natomiast („Ramię Konia”/ „Przednia Noga”) to czerwony olbrzym o\nśrednicy sto razy większej od średnicy Słońca. Pegasi nazywa się również Algenib czyli "Skrzydło Konia",\n Pegasi zwany Enif czyli "Nos Konia" jest gwiazdą potrójną. Przy gwieździe Enif (Nos) znajduje się jasna\ngromada kulista M15, jedna z najbardziej odległych gromad, jakie obserwujemy w naszej Galaktyce. Jest\noddalona o około czterdziestu tysięcy lat świetlnych.\nPerseusz był jednym z synów Zeusa i pięknej ziemianki Danae, córki króla Akrisiosa. Ten, pomny na\nwyrocznię, według której miał zginąć z ręki własnego wnuka, wrzucił Danae wraz z dzieckiem w zamkniętej\nskrzyni do morza. Wiatry zagnały skrzynię na wyspę Serifos króla Polidektesa, gdzie Perseusz wyrósł na\nsilnego i pięknego młodzieńca. Polidektes obawiał się go i dlatego polecił mu przynieść głowę Meduzy.\nSądził, że w ten sposób pozbędzie się Perseusza. Meduza była kiedyś pięknym dziewczęciem, ale została\nzamieniona przez Atenę w potwora ze zwierzęcymi szponami i wężami zamiast włosów. Była tak szpetna, że\nkto na nią spojrzał, zamieniał się w kamień. Toteż Perseusz za radą Ateny nie patrzył na nią bezpośrednio,\nlecz obserwował jej odbicie w swej błyszczącej tarczy. Gdy Meduza usnęła, odciął jej głowę i schował do\nsakwy. Przedstawiany był z mieczem, tarczą i głową Meduzy w ręku. Perseusz dokonał jeszcze wielu\nbohaterskich czynów. Podczas swej wędrówki dotarł aż na krańce świata, gdzie znajdowało się królestwo\nAtlasa. Tytan bał się Perseusza i pragnął wygnać go ze swej ziemi. Ale Perseusz pokazał mu głowę Meduzy\ni Atlas skamieniał. Do dziś sterczy jako łańcuch górski w północnej Afryce. Innym czynem bohaterskim\nPerseusza było uwolnienie Etiopii od morskiego potwora (Wieloryba) za pomocą głowy Meduzy i ocalenie\nksiężniczki Andromedy, która wkrótce została jego żoną. Jak większość greckich bohaterów, tak i Perseusz\nczczony był przez długie lata. Stawiano mu świątynie, rzeźbiono posągi, o jego bohaterskich czynach\nukładano wiersze i pieśni. A dziś jest gwiazdozbiorem leżącym w pobliżu Andromedy.\nPerseusz to jeden z 48 gwiazdozbiorów opisanych przez Ptolemeusza. Obok Wielkiej i Małej\nNiedźwiedzicy oraz Kasjopei to najbardziej znany gwiazdozbiór okołobiegunowy. Najjaśniejsza gwiazda to\nMirfak (zwana także Algenib), a  Per - Algol wyobraża głowę Meduzy. Nazwa ta jest skrótem nazwy\narabskiej Ras al Ghul, co znaczy „Demoniczna Głowa” / „Głowa Demona”. Była to jedyna gwiazda zmienna\nznana starożytnym astronomom. Zmiany jej jasności powtarzają się ściśle po dwóch dniach, dwudziestu\ngodzinach i dziewięciu minutach. Ciemniejszy towarzysz Algola w regularnych odstępach czasu zakrywa go i\nzmniejsza jego jasność. Gwiazdy takie nazywamy zmiennymi zakryciowymi.\nW obrębie tego gwiazdozbioru leży radiant jednego z najaktywniejszych rojów meteorów – Perseidów –\nzwanych Łzami Świętego Wawrzyńca, gdyż jego występowanie jest najsilniejsze właśnie w okolicach dnia\ntego świętego - 10 sierpnia. Faktyczny szczyt roju ma miejsce 12 sierpnia, a częstotliwość obserwowanych\nzjawisk może dochodzić do ok. 90 w ciągu godziny. O wiele bardziej godna uwagi jest podwójna gromada\ngwiazd położona tuż przy granicy z Kasjopeą:  i  Persei. Należy ona do w ogóle najpiękniejszych gromad\notwartych, gdyż nawet gołym okiem widzimy w tym miejscu mglistą plamkę, a przez silną lornetkę pokazuje\nsię gęsty, zwarty obszar gwiazd.\nW roku 1753 Lacaille ten obszar nieba nazwał Chemicznym Piecem, chcąc w ten sposób podkreślić\nznaczenie chemii w nauce. Później nazwa uległa skróceniu i dziś widniejący na zachód od rzeki Erydan, tuż\npod Wielorybem, gwiazdozbiór nazywa się krótko - Piec. Gwiazdozbiór Pieca nie zawiera żadnej jasnej\ngwiazdy ani też interesującego obiektu dla lornetki lub małej lunety.\nNazwa temu gwiazdozbiorowi została nadana w 1751 r. przez Nicolasa Louisa de Lacaille'a na cześć pompy\nwynalezionej przez Roberta Boyle'a. Widoczny z Polski fragmentarycznie w lutym. Znajduje się daleko na\npołudnie od Lwa, poniżej Hydry.\nGwiazdozbiór ten zajmuje mało rzucający się w oczy obszar nieba pod dyszlem Wielkiego Wozu (albo pod\nogonem Wielkiej Niedźwiedzicy). Bywa wyobrażany w postaci dwóch psów, które gonią oba niedźwiedzie\ndokoła bieguna. Prowadzi je na smyczy Wolarz.\nPsy Gończe jako gwiazdozbiór nie były jeszcze znane w starożytności, określił go na niebie dopiero Jan\nHeweliusz w 1690 r.\nPo łacinie najjaśniejsza gwiazda nazywa się Cor Caroli, co znaczy Serce Karola (mowa o angielskim królu\nKarolu II). Swego czasu na angielskim dworze twierdzono, że gwiazda ta nadzwyczaj jasno świeciła podczas\nprzyjazdu króla Karola do Londynu w 1660 roku. Toteż królewski astronom Edmund Halley dał jej nazwę,\nktóra utrzymała się do dziś. Serce Karola jest bardzo ładną gwiazdą podwójną. Psy Gończe usytuowane są\nprostopadle względem układu Drogi Mlecznej. Dlatego w tym kierunku przenikamy daleko poza granicę\nnaszej Galaktyki, do najodleglejszych obszarów Wszechświata.\nWedług mitu, Apollo umieścił Kruka obok przechylonego Pucharu, żeby ukarać go za kłamstwo, którego się\non dopuścił - otóż, wysłany po wodę, wrócił z pustym pucharem, tłumacząc się tym, że Hydra nie pozwoliła\nmu jej zaczerpnąć.\nGwiazdozbiór Pucharu jest podobny do greckiej wazy, zwanej kraterem. Znajduje się między Lwem a\nWężem Wodnym, na zachód od Kruka. Jest na niebie nachylony ku Krukowi, by mu przypominał jego\nniedbałość. Główna jego gwiazda,  Crateris, ma również nazwę arabską Alkres, co oznacza Dzban.\nJest to jeden z czterech gwiazdozbiorów nieba południowego noszących imiona ptaków. Najciekawsze jest\npochodzenie nazwy samego ptaka, bo po łacinie opus znaczy beznogi. Wytłumaczenie tej tajemniczej\nnazwy jest dość proste. Żeglarze kupowali od krajowców południowoamerykańskich ptaki, które były bardzo\npiękne, lecz miały brzydkie nogi, toteż krajowcy je obcinali. Gdy więc uczestnicy wyprawy Magellana dokoła\nświata przywieźli do Europy ptaka rajskiego o przepięknych piórach i barwach nie spotykanych u żadnych\ninnych ptaków, wśród prostego ludu zrodziły się przeróżne podania. Jedno z nich głosiło, iż ptak pochodzi\nbezpośrednio z raju, gdzie nie musiał chodzić ani siadać i dlatego nie ma nóg. Z tych też czasów wywodzi\nsię łacińska nazwa ptaka, zwanego u nas ptakiem rajskim. Od niego zaś Portugalczycy i hiszpańscy\nżeglarze, którzy już w XVI stuleciu pływali po morzach południowych, zapożyczyli nazwy dla nowego\ngwiazdozbioru. Mogli się oni orientować na morzu tylko na podstawie gwiazd i dlatego utworzyli szereg\nGwiazdozbiór ten znajduje się blisko południowego bieguna. Najjaśniejszą gwiazdą Rajskiego Ptaka jest\nGwiazdozbiór ten przypomina wielkiego kraba, wspomagającego hydrę w boju przeciwko Heraklesowi.\nJednym z bohaterskich czynów Heraklesa było pokonanie dziewięciogłowej hydry, która żyła w bagnach\nleżących blisko miasta Lerny w Argolidzie i pustoszyła okolicę. Pomocnikiem hydry był olbrzymi krab z\nostrymi szczypcami. Gdy krab się przyczepił do nogi Heraklesa, wówczas jego wierny woźnica Jolaos\nugodził go śmiertelnie. Hydra się wtedy obejrzała i w tym momencie Herakles wypalił jej głowę rozżarzonym\ndrewnem. O ile odcięte głowy w okamgnieniu odrastały, to wypalone ogniem już odrosnąć nie mogły, l tak\nkrab chcąc hydrze przyjść z pomocą przyczynił się do jej zguby. Bogini Hera przeniosła go jednak na niebo,\nChaldejczycy nazywali ten gwiazdozbiór „Bramą Ludzi”. Tędy podobno dusze zstępują na Ziemię, aby\nprzyjąć ludzkie ciało. Indianie z Jukatanu zaś wierzyli, że gdy Słońce znajduje się w tym gwiazdozbiorze,\nprzyjmuje postać ognistego ptaka i zstępuje na Ziemię, by przyjąć ofiary złożone na ołtarzu.\nRak jest niewyraźnym gwiazdozbiorem w trójkącie utworzonym przez Polluksa, Procjona i Regulusa.\nGwiazda główna, a Cancri, ma również nazwę staroarabską Acubens czyli "Szczypce".\nRak to najskromniejszy gwiazdozbiór zwierzyńcowy. Kiedyś Rak był najbardziej na północ wysuniętym\ngwiazdozbiorem Zodiaku i na jego tle świeciło Słońce w okresie przesilenia letniego. Najbardziej na północ\nwysunięty równoleżnik Ziemi, gdzie Słońce raz do roku (w dniu przesilenia letniego) znajduje się w zenicie,\nnazywamy dziś zwrotnikiem Raka, chociaż w tym czasie Słońce faktycznie jest w gwiazdozbiorze Bliźniąt. To\nprzesunięcie jest następstwem ruchu precesyjnego biegunów i równika. Najbardziej interesującym obiektem\nw Raku jest otwarta gromada gwiazd, zwana Żłóbkiem. Gołym okiem widać ją jako świecący obłoczek,\nprzypominający rozrzucone siano w żłobie.\nGwiazdozbiór ten nie był znany w starożytności – jego gwiazdy stanowiły część gwiazdozbioru Argo (Okręt\nArgonautów). Rufę, a także gwiazdozbiory Żagla, Kompasu oraz Kilu wyodrębnił z Argo dopiero francuski\nopat Nicolas Louis de Lacaille w czasie swojej podróży na Przylądek Dobrej Nadziei w połowie XVIII w.\nstanowi samodzielny gwiazdozbiór, częściowo widoczny i u nas podczas zimowych miesięcy na wschód od\nWielkiego Psa. W gwiazdozbiorze Rufy występuje większa liczba otwartych gromad gwiazd. Gromady takie,\npodobnie jak i wszystkie młode gwiazdy, położone są blisko równika galaktycznego, gdyż znajduje się tu\ndostateczna ilość materii międzygwiazdowej.\nTen gwiazdozbiór został utworzony już w czasach nowożytnych, Pojawił się na początku XVII stulecia w\natlasie nieba niemieckiego prawnika Bayera. Otrzymał nazwę pewnego gatunku ryb, które potrafią wznosić\nsię ponad powierzchnię morza i przelecieć w powietrzu znaczną odległość. Lubią one odprowadzać okręty\nna morzu, nic więc dziwnego, że i gwiazdozbiór Ryby Latającej znajduje się blisko Okrętu Argo, a ściśle\nmówiąc - pod Kilem.\nNazwa gwiazdozbioru Ryba Południowa pochodzi z tych czasów, kiedy w Egipcie czczona była bogini Izyda.\nPewnego razu z kłopotów wybawiła ją mała rybka i w nagrodę dostała się na niebo.\nObszar pod Pegazem zapełnia zgrupowanie "wodnych" gwiazdozbiorów: Wodnik, Ryby, Wieloryb, Delfin,\nRyba Południowa i rzeka Erydan. Ryba Południowa to mały gwiazdozbiór pod Wodnikiem. Jest to jeden z 48\ngwiazdozbiorów opisanych przez Ptolemeusza. Podczas jesiennych wieczorów nad horyzontem widzimy jej\nnajjaśniejszą gwiazdę Fomalhaut ( PsA). Nazwa jest arabska (Fum-al-Hut oznacza „Paszcza Ryby”).\nZnajdziemy ją, gdy trzykrotnie przedłużymy linię łączącą gwiazdę  z  Peg. Dzielą ją od nas dwadzieścia\ntrzy lata świetlne, a temperatura jej powierzchni wynosi 10 000 stopni. Jest jedną z czterech gwiazd\nkrólewskich. Fomalhaut bowiem łącznie z Regulusem w Lwie, Aldebaranem w Byku i Antaresem w\nNazwy znacznej ilości gwiazd są pochodzenia arabskiego. Dlaczego? Sprawa jest dość prosta wiadomości z antycznego świata dochowały się do naszych czasów dzięki arabskim astronomom. Oni\nprzetłumaczyli dzieło Ptolemeusza, znane u nas pod tytułem „Almagest” (zbiór starożytnych wiadomości o\nWszechświecie), kontynuując jednocześnie studia nad nocnym niebem. W ten sposób wiele obiektów\notrzymało nazwy, które - niekiedy nieco zniekształcone - dochowały się do naszych dni.\nKiedyś Afrodyta (utożsamiana z rzymską boginią Wenus) przechadzała się wraz z Erosem nad\nbrzegiem Eufratu. Nagle zjawił się przed nimi olbrzymi Tyfon, ale nie był to zwyczajny potwór. Miał sto głów\nsmoka, ciało olbrzyma ludzkiej postaci, a zamiast nóg wiły się sploty wężów. Przerażona Afrodyta skoczyła\nwraz z Erosem do rzeki i oboje przemienili się w ryby. Później. Zeus pokonał Tyfona i przywalił go wyspą\nSycylią. Ilekroć Tyfon stara się wydostać z tego więzienia, ziemia drży, a przez krater Etny - paszczę\npotwora - bucha ogień i wylewa się gorąca lawa, która wszystko wokół niszczy.\nNa pamiątkę tej chytrej ucieczki Afrodyty przed Tyfonem obie ryby zostały przeniesione na niebo i\numieszczone obok Wieloryba, Delfina i Ryby Południowej. Kiedyś gwiazdozbiór nosił nazwę „Wenus i\nCupido” („Afrodyta i Eros”\n), ale ponieważ już Babilończycy, Syryjczycy i Persowie widzieli w tym\nTen niewyraźny gwiazdozbiór zwierzyńcowy ma przedstawiać dwie ryby: jedna leży prostopadle do\nAndromedy, a druga - poziomo pod kwadratem Pegaza. W licznych starych wyobrażeniach obie ryby łączy\nsznur ikry lub innego rodzaju powróz. Ta linia tworzy literę V pochyloną w prawo nieomal do poziomu, jej\nwierzchołek stanowi najjaśniejsza gwiazda konstelacji, Alrisha (staroarab. „Powróz”), jest niezwykle\ninteresującym obiektem. Większą lunetą możemy ją rozłożyć na dwie gwiazdy obiegające wspólny środek\nciężkości raz na siedemset lat. Jednak każda z nich jest z kolei podwójną spektroskopową, a zatem Alrisha\nfaktycznie jest gwiazdą poczwórną. Ruch wszystkich czterech gwiazd podporządkowany jest sile\ngrawitacyjnej, która przyczynia się do narodzin gwiazd, wywołuje ruchy księżyców dokoła planet i planet\nwokół Słońca, przyciąga człowieka do powierzchni Ziemi i gwiazdy do środka galaktyk. Grawitacja jest więc\nnajważniejszą siłą we Wszechświecie.\nOkoło 8° na południe od gwiazdy ω Piscium znajduje się punkt równonocy wiosennej, w którym ekliptyka\nprzecina się z równikiem niebieskim. Słońce przechodzi przez ten punkt w dniu 21 marca, rozpoczynając tym\nsamym astronomiczną wiosnę. Punkt ten nazywany jest również Punktem Barana, ponieważ w czasach\nstarożytnych znajdował się on właśnie w gwiazdozbiorze Barana. Przesuwa się na skutek zjawiska precesji.\nZa około 500 lat znajdzie się w gwiazdozbiorze Wodnika.\nTen mały i zupełnie niepozorny gwiazdozbiór wprowadził w 1752 r. Nicolas Louis Lacaille i otrzymał nazwę\nprzyrządu do rycia w drewnie, metalu lub kamieniu. Znajdziemy go pod Zającem, a obok rzeki Erydan. U nas\nwznosi się nad horyzontem tylko częściowo, i to jedynie w miesiącach zimowych.\nNiektóre nowsze gwiazdozbiory zostały na niebie wprowadzone niepotrzebnie, a Rylec jest jednym z nich.\nNa nieszczęście, nazwy te tak się zadomowiły, że Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 1925 roku\nprzyjęła je między osiemdziesiąt osiem gwiazdozbiorów pokrywających całe niebo. Astronomowie dokładnie\nwyznaczyli granice między poszczególnymi gwiazdozbiorami i wprowadzili ich nazwy łacińskie, toteż nie\nmoże dojść do pomyłek przy oznaczaniu gwiazd. Ważne jest przy tym to, że międzynarodowa uchwała o\npodziale całego nieba na 88 części (gwiazdozbiory) definitywnie zakończyła możliwość wprowadzenia\nnowych, zbytecznych gwiazdozbiorów.\nTen okołobiegunowy gwiazdozbiór, bardzo skąpy w gwiazdy, leży między Wielką Niedźwiedzicą, a\nBliźniętami. Przed trzema wiekami wprowadził go na niebo gdański astronom Jan Heweliusz w 1690 r.\nDlatego nie jest z nim związana żadna legenda. Heweliusz naliczył w nim dwanaście bardzo słabych gwiazd.\nMówił, że kto może zobaczyć wszystkie dwanaście, musi mieć oczy jak ryś (rysiom szczególnie spośród\nkotowatych folklor przypisywał nadzwyczajne widzenie nocą, w tym możliwość widzenia przez ściany) - i\nstąd nazwa gwiazdozbioru.\nRyś, tak samo jak i młody gwiazdozbiór Żyrafa, znajduje się w części nieba o najmniejszej ilości gwiazd.\nToteż astronomowie mówią, że Rysia i Żyrafę znajdziemy tam, gdzie nic nie ma.\nRzeźbiarza jako gwiazdozbiór umieścił na niebie Lacaille dopiero w 1752 r., a pierwotna nazwa brzmiała\n"Pracownia Rzeźbiarza". Wyobraża on rzeźbiarskie dłuto i młotek. Niepozorny ten gwiazdozbiór leży na\nwschód od Fomalhauta, najjaśniejszej gwiazdy Ryby Południowej. U nas można go obserwować jedynie\nwczesną jesienią, nisko nad południowym horyzontem. W nim znajduje się południowy biegun galaktyczny.\nWiadomo bowiem, że nasza Galaktyka ma kształt dysku, obracającego się wokół środka jądra\ngalaktycznego. Oś obrotu jest prostopadła do płaszczyzny Drogi Mlecznej. Punkty, w których oś przecina\nniebo, nazywamy biegunami galaktycznymi. Północny biegun leży w Warkoczu Bereniki, południowy –\nwłaśnie w Rzeźbiarzu. W okolicy galaktycznych biegunów obserwujemy małą liczbę gwiazd, ponieważ\npatrzymy na zewnątrz naszej Galaktyki.\nI ten gwiazdozbiór uformował w XVII stuleciu Jan Heweliusz. To niewielkie ugrupowanie gwiazd ma zatem\nnazwę przyrządu służącego do wyznaczania pozycji ciał niebieskich. Gwiazdozbiór odnajdziemy między\nLwem, Wężem Wodnym i Pucharem. Stosunkowo jasna gwiazda  Sex leży na równiku niebieskim, który\ndzieli niebo na półkulę północną (nad równikiem) i południową (pod równikiem).\nFrancuski astronom Lacaille wprowadził ten mały i zwarty gwiazdozbiór południowy do atlasów nieba w\npołowie XVIII stulecia. Dał mu nazwę siatki z nitek pajęczych, używanej w lunecie do wyznaczania pozycji\ngwiazd (mikrometr pozycyjny). Innym gwiazdozbiorom południowym również nie dał nazw poetycznych, lecz\nnazwy przyrządów pomiarowych (na przykład Luneta, Mikroskop, Cyrkiel, Węgielnica, Sieć). W ten sposób\nchciał wyrazić wdzięczność martwym przedmiotom, które w ciągu wielu nocy spędzonych pod niebem\npołudniowym były jego jedynymi towarzyszami.\nZgrupowanie gwiazd między Strzelcem, a Wagą przypomina gotującego się do ukłucia skorpiona. Dlatego\nteż starożytne narody gwiazdozbiór ten nazwały Skorpionem (u nas Niedźwiadek). Wschodzi on, gdy Orion\nzachodzi. Mit podaje, że bogini Artemida wypuściła kiedyś z podziemi ogromnego skorpiona, aby śmiertelnie\nukłuł Oriona. Miała ku temu ważny powód. Orion był bardzo dzielnym myśliwym i wydawało się bogini, że\nswymi strzałami wygubi wszystkie zwierzęta. Za wierną służbę przeniosła na niebo skorpiona. Ale nie jest\ntam zbyt bezpieczny. Ucieka przed Strzelcem, który naciąga swój łuk i mierzy mu prosto w serce.\nSłońce w znaku Skorpiona przebywa stosunkowo krótko. Dawne legendy tłumaczą to tym, że kiedyś\nkonnym zaprzęgiem słonecznego rydwanu powoził niedoświadczony Faeton. Konie przestraszyły się\nskorpiona i rydwan zbytnio zbliżył się do Ziemi. Olbrzymi żar, buchający z ognistego wozu, palił ziemię i\nzamieniał ją w pustynię. Aby ochronić ją przed całkowitym zniszczeniem, Zeus strącił błyskawicą Faetona do\nrzeki Erydan. Do dziś niektórzy mieszkańcy Ziemi są ciemnoskórzy. Są to potomkowie tych, którym niegdyś\nbuchający ze słonecznego wozu ogień przypalił nieco skórę.\nTen zwierzyńcowy gwiazdozbiór jest u nas widoczny wieczorem od maja do września. Ale zawsze znajduje\nsię blisko horyzontu i dlatego widać go tylko częściowo.\nNajjaśniejszą gwiazdą tej konstelacji jest Antares. Nazwa "Antares" pochodzi z greki i oznacza, ze względu\nna czerwone zabarwienie, "Przeciwnik Marsa" (Anti-Ares – Mars to rzymski odpowiednik greckiego Aresa).\nAntares znalazł również miejsce na fladze Brazylii, symbolizując jeden z jej stanów - Piauí.\nSkorpion leży w obszarze Drogi Mlecznej bogatym w gwiazdy, a wobec tego zawiera liczne godne uwagi\nobiekty dostępne dla małej lunety. Gromada kulista gwiazd M4 leży najbliżej ze wszystkich gromad tego typu\n– jest od nas oddalona „tylko” o osiem tysięcy lat świetlnych.\nPolska nazwa "Niedźwiadek" pochodzi stąd, że jest to dawniej używane, polskie określenie skorpionów.\nMitologiczny bohater grecki Herakles (rzymski Herkules) musiał wykonać dwanaście trudnych i\nniebezpiecznych prac dla króla Myken Eurysteusa, a między innymi przynieść złote jabłka z ogrodu\nHesperyd. Były to córki Atlasa, jednego z tytanów, którzy walczyli z bogami. Atlas za karę został skazany na\ndźwiganie na swych barkach sklepienia niebieskiego. Dojścia do ogrodu Hesperyd pilnował smok, z którym\nHerakles nie miał ochoty walczyć. Postanowił więc nakłonić Atlasa, by mu owe cenne jabłka zerwał. Ale by\nmógł to uczynić, przez chwilę musiał Herakles podtrzymywać firmament niebieski. Było z tego powodu nieco\nkłopotu, gdyż Atlas jabłka przyniósł, lecz nie chciał od Heraklesa przejąć sklepienia na swe ramiona. W\nkońcu jednak jakoś się dogadali i Heraklesowi udało się spełnić zadanie. W gwiazdozbiorze jest\nprzedstawiony w postaci klęczącej; oddaje on złote jabłka (pomarańcze) bogini Herze; był to jej ślubny\nNajjaśniejsza gwiazda Thuban („Smok”) ok. 4800 lat temu była gwiazdą polarną. Można ją było\nobserwować zarówno w dzień, jak i w nocy przez otwór z wnętrza piramidy Chufu. Od tej pory biegun\npółnocny przesunął się ku Gwieździe Polarnej. Warto zauważyć, że według pierwotnego oznaczenia literami\ngreckimi Thuban był najjaśniejszą gwiazdą w Smoku ( Draconis). Jego jasność spadła widocznie i dziś\nzajmuje czwarte miejsce. Najjaśniejszymi gwiazdami Smoka są obecnie Etamin („Głowa Smoka”) i Alwaid\n(„Grajek na Lutni” - gwiazdozbiór Lutni jest bowiem blisko). Razem z sąsiednimi gwiazdami Grumium i Kuma\ntworzą głowę Smoka.\nMaleńki gwiazdozbiór Strzała dostał się na niebo w nagrodę. Za pomocą bowiem tej strzały udało się kiedyś\nApollinowi wytępić ród Cyklopów, jednookich olbrzymów, którzy w ciągu wielu stuleci pustoszyli ziemię i\nszkodzili ludziom. Mieszkali podobno na Sycylii, nie przestrzegali praw gościnności i nie uznawali żadnych\nbogów, swą postawą więc dawali zły przykład ludziom. Dlatego bogowie musieli w końcu interweniować i\nusunąć ich z powierzchni globu ziemskiego.\nInna legenda kojarzy ten gwiazdozbiór z umaczaną w żółci hydry strzałą, za pomocą której Herakles trafił\norła, który dręczył Prometeusza.\nStrzała jest małym gwiazdozbiorem w Drodze Mlecznej. Łatwo go odnajdziemy, gdyż leży między Altairem\nw Orle a Albireem w Łabędziu. Na wieczornym niebie można go oglądać od czerwca do stycznia. Jego\ngwiazdy są bardzo słabe.  Sagittae nazywa się Sham. Jest to nadolbrzym oddalony od nas o pięćset\nczterdzieści lat świetlnych, wypromieniowujący w każdej sekundzie dwieście razy więcej energii niż Słońce.\nMoc wypromieniowanej przez gwiazdę energii w ciągu jednej sekundy określamy jasnością energetyczną.\nGdyby jasność energetyczną Słońca porównać ze światłem małej latarki, to jasność energetyczna\nnajsłabszych gwiazd odpowiadałaby światłu świętojańskich robaczków, a najsilniejszych - światłu potężnych\nObok pięknych bogiń i odważnych bohaterów w mitologii greckiej występowały także potwory. Należą do\nnich centaury - półludzie i półkonie - którzy z małymi wyjątkami żyli jak barbarzyńcy. Tylko kilku z nich było\nprzychylnych ludziom. Jeden z nich (Chejron) wychował młodego lekarza Eskulapa, drugi zaś opiekował się\nmuzami. On też wynalazł łuk i za swe zasługi został umieszczony na niebie jako gwiazdozbiór Strzelca.\nStrzelec należy do nielicznych gwiazdozbiorów, w których gwiazda  nie jest najjaśniejsza, albowiem \nSagittarii ma jasność tylko 4m,1 i znajduje się daleko na południu, a w środkowej Europie jest niewidoczna.\nJej nazwą arabską jest Rukbat czyli "Kolano Strzelca". Najjaśniejszą gwiazdą Strzelca jest  Sagittarii. Ma\non również nazwę Kaus Australis czyli "Łuk Południowy". Jego jasność wynosi 1 m,8.\nStrzelec jest pięknym gwiazdozbiorem zwierzyńcowym nieba letniego, bardzo bogatym w gwiazdy podwójne\ni zmienne, a także w gromady i mgławice. Ale ponieważ u nas jest stale nisko nad horyzontem, większość\ntych obiektów możemy obserwować jedynie przez krótki okres w lecie. Gwiazdozbiór leży w najjaśniejszej\nczęści Drogi Mlecznej. W tym właśnie kierunku znajduje się środek naszej Galaktyki. O ile gwiazdy tej\nkonstelacji są od nas oddalone o dziesiątki i setki lat świetlnych, to środek Galaktyki o trzydzieści tysięcy lat\nświetlnych. Światło stamtąd nigdy się do nas nie przedostaje, ponieważ jest pochłaniane przez ogromne\nobłoki gazu i pyłu międzygwiazdowego, które pozbawiają nas również wspaniałego widoku. Jądro Galaktyki\nświeciłoby na naszym niebie tak jasno, że nocą przedmioty rzucałyby tak samo cienie, jak podczas pełni\nKsiężyca. W Strzelcu znajduje się najbliższa nam galaktyka.\nWszystkie wiadomości o jądrze Galaktyki uzyskujemy z analizy promieniowania o dłuższej fali,\npromieniowanie to bowiem dużo łatwiej przenika przez materię międzygwiazdową aniżeli światło. Świecący\nobłok gwiazdowy w Strzelcu stanowi tylko drobną część jednego ramienia spiralnego naszej Galaktyki.\nRamię to, zwane ramieniem Strzelca, jest oddalone od nas o dziesięć tysięcy lat świetlnych.\nTen mały gwiazdozbiór otrzymał nazwę w 1690 r. Jest więc bardzo młody i nie ma powiązania z\nżadną legendą antyczną. Został nazwany na cześć króla polskiego Jana Sobieskiego, który obronił Europę\nprzed najazdem Turków w 1683 roku. Po siedmiu latach od tego wydarzenia astronom gdański Heweliusz\nna chwałę czynu królewskiego nazwał ów gwiazdozbiór Tarczą Sobieskiego. Krzyż, który król miał\nwyklepany na swej bojowej tarczy, a który symbolizował jego posłannictwo, możemy także odnaleźć w\ngwiazdozbiorze. Cztery gwiazdy na brzegu tarczy przedstawiają czterech synów króla.\n66. Trójkąt (Triangulum – Tri)\nTrójkąt to jeden z czterdziestu ośmiu gwiazdozbiorów opisanych w dziele „Almagest” Ptolemeusza.\nJest małym gwiazdozbiorem leżącym na południowy wschód od Andromedy, a na północ od Barana. Jego\ntrzy jaśniejsze gwiazdy tworzą wielką literę delta  i dlatego Grecy nazywali go Deltodon. Żydzi natomiast\ndopatrywali się w nim podobieństwa do instrumentu muzycznego o kształcie trójkąta, zwanego „saliszem”.\nKonstalację uważano też za symbol delty Nilu.\nGłówną jego gwiazdę,  Trianguli, z rzadka nazywa się Elmatualet lub Mothallah; ta arabska nazwa oznacza\nPrzy najjaśniejszej gwieździe Trójkąta leży spiralna galaktyka M33, jedna z najbliższych sąsiadek naszej.\nMożemy ją dostrzec gołym okiem podczas pogodnych, jesiennych, bezksiężycowych nocy.\n67. Trójkąt Południowy (Triangulum Australe – TrA)\nGwiazdozbiór ten także znajduje się w południowej części Drogi Mlecznej. Jego trzy jasne gwiazdy\ntworzą trójkąt równoramienny. Ze względu na regularny kształt i bliskie sąsiedztwo Tolimana (  Cen) można\ngo łatwo odnaleźć na niebie. U nas jednak Trójkąta Południowego nigdy nie widać. Na niebo dostał się\ndlatego, że leży naprzeciw Trójkąta na północnej półkuli. Gwiazdozbiór został opisany po raz pierwszy w\n„Uranometrii” Johanna Bayera w roku 1603.\nW wieczornych godzinach września i października na południowym niebie panuje grupa ptaków:\nPaw, Żuraw, Tukan, Feniks i Ptak Rajski. Najsłabszy z nich jest Tukan. Pierwszy raz, konstelacja ta została\nopisana w dziele „Uranometria” Johanna Bayera w 1603 roku. W jego obrębie znajduje się Mały Obłok\nMagellana, mała nieregularna galaktyka. Jest to nieuporządkowane skupisko gwiazd, świecących i ciemnych\nmgławic, które kiedyś zostało wyrzucone z jądra naszej Galaktyki.\nJednym z niewielkich gwiazdozbiorów, które zamiast bohaterskich czynów dokumentują techniczne\nosiągnięcia dawnych narodów, jest Waga. Stanowi symbol jesiennego porównania dnia z nocą i wskazywała\nstarożytnym rolnikom czas, kiedy należało siać oziminy. Nie tylko Grecy i Rzymianie, ale i Hindusi,\nChińczycy i dawni Egipcjanie widzieli w tym skupieniu gwiazd wagę - przyrząd bardzo ważny w życiu.\nWedług starożytnych Greków ta konstelacja przedstawiała kleszcze skorpiona. Wynikało to z faktu, że\ngwiazdozbiór Skorpiona sąsiaduje z gwiazdozbiorem Wagi. Nazwę tę przejęli także Arabowie. Stąd, jej dwie\ngłówne gwiazdy,  i  Librae, mają nazwy Zuben Elgenubi i Zuben Eszemali, co oznacza odpowiednio\nKleszcze Północne i Południowe. Dopiero w starożytnym Rzymie, na skutek przejęcia nazwy z Chin i Indii,\nzaczęto używać nazwy Waga.\nTen mały, lecz wyraźny gwiazdozbiór leży na ekliptyce i jest jednym z dwunastu gwiazdozbiorów\nPiękna Berenika była królową egipską. Gdy jej mąż, król Ptolemeusz III, przebywał na\nniebezpiecznej wyprawie wojennej przeciw Syryjczykom, obiecała bogowi wojny podarować swe piękne\nwłosy, jeżeli mąż powróci z wojny zdrów i cały. Gdy król szczęśliwie wrócił, dotrzymała danego słowa i\nzłożyła swe wspaniałe warkocze w świątyni Aresa. Drugiego dnia włosy królowej zniknęły ze świątyni.\nStrażnicy mieli być surowo ukarani za niedbałą służbę. Ocalił ich jednak królewski astronom, Grek Konon z\nwyspy Samos (w tym czasie w Egipcie przebywało wielu uczonych greckich). Pokazał rozgniewanemu\nkrólowi zagubione pukle na niebie. Pochlebiony król i królowa uwierzyli temu i darowali niedbałość\nstrażnikom świątyni. A astronomom przybył nowy gwiazdozbiór - Warkocz Bereniki.\nGwiazdozbiór ten leży między Lwem a Wolarzem, pomiędzy gwiazdami Denebolą, a Arkturem. U nas\nwidać go od marca do sierpnia.\nW Warkoczu Bereniki znajduje się północny biegun galaktyczny (punkt leżący o 90° na północ od równika\ngalaktycznego). Jest to rejon najdalej położony od Drogi Mlecznej.\nWąż, symbol przezorności i mądrości, stał się pomocnikiem lekarza, wyszukiwał z nim w lesie rośliny\ni korzonki lecznicze. Dlatego też Asklepios wyobrażany był z laską, po której wije się wąż. Jest to symbol\nnieustannego odradzania się życia.\nCały gwiazdozbiór Węża można u nas oglądać w wieczornych godzinach od czerwca do listopada. Jest to\ndługi gwiazdozbiór leżący po obu stronach Wężownika (dawniej tworzyli on jeden gwiazdozbiór), który go\ndzieli na dwie części. Na zachód od Wężownika znajduje się Głowa Węża, która wyciągnięta jest w kierunku\nKorony Północnej, natomiast na wschód, w kierunku Orła, wije się Ogon Węża. Jest to jedna z 48 konstelacji\nopisanych przez Ptolemeusza.\nGwiazda  nazywa się Unuk (pierwotnie nazywała się Unuk El Haia, co znaczy „Szyja Węża”). Jest to\npomarańczowy olbrzym oddalony od nas o osiem lat świetlnych. W Ogonie Węża znajduje się jedna z\nnajpiękniejszych gwiazd podwójnych – Alya. Można się jej przyjrzeć przez małą lunetę. Oba składniki są\nWąż obejmuje M5, jedną z najpiękniejszych gromad kulistych nieba północnego. Znajduje się ona na\nprawym (zachodnim) skraju gwiazdozbioru.\nPołudniowy gwiazdozbiór leżący między Obłokami Magellana, Achernarem ( Eri), a biegunem\npołudniowym. Został wyodrębniony przez Johanna Bayera w 1603 roku. Jego najjaśniejsze gwiazdy (,  i )\ntworzą w przybliżeniu trójkąt równoramienny. Wąż Morski znajduje się naprzeciw wielkiego gwiazdozbioru\nHydry, widocznego i w naszych szerokościach geograficznych.\nNa południe od Skorpiona, w miejscu gdzie Droga Mleczna rozdziela się na dwie odnogi, znajdziemy ten\nmały gwiazdozbiór. Na mapy nieba wprowadził go astronom francuski Lacaille, który w połowie XVIII stulecia\nzmierzył na Przylądku Dobrej Nadziei pozycje około dziesięciu tysięcy gwiazd nieba południowego.\nKonstelacja ma przedstawiać węgielnicę, czyli poziomnicę geodezyjną.\nGwiazdozbiór Węgielnica nie jest u nas widoczny. Jego cztery najjaśniejsze gwiazdy tworzą figurę\nprzypominającą kształtem latawca.\nWężownik jest wyobrażany na niebie w postaci silnego męża, dzierżącego w rękach wielkiego węża. Na imię\nmiał Asklepios (łac. Eskulap). Był synem Apollina i nimfy Koronis i stał się słynnym lekarzem. Wychowywał\nsię pod opieką bardzo mądrego i wykształconego centaura Chejrona, który podobno nauczył go leczyć\nwszystkie choroby i goić wszelkie rany, a nawet wskrzeszać zmarłych. Naruszałoby to jednak porządek\nświata i dlatego bogowie pogniewali się na Asklepiosa, zwłaszcza Hades, bóg podziemi. Bał się po prostu,\nże wkrótce będzie miał świat podziemny pusty, toteż uprosił Zeusa, aby Asklepiosa w jakiś sposób usunął.\nWszechmocny Zeus przeniósł sławnego lekarza na niebo. Również wąż, który pomagał mu szukać roślin\nleczniczych, dostał się tam razem z nim. Wąż jest do dziś symbolem lekarzy i aptekarzy.\nWężownik jest rozległym gwiazdozbiorem nieba letniego położonym między Herkulesem a Strzelcem. Nie\nzalicza się go do gwiazdozbiorów zwierzyńcowych, ponieważ tylko niewielka jego część między Strzelcem a\nSkorpionem znajduje się na ekliptyce, która rozdziela gwiazdozbiór Węża na dwie części: na Głowę\n(Serpens Caput) i na Ogon (Serpens Cauda). Najjaśniejsza gwiazda Ras Alhague (Głowa Świecącego\nWęża) jest olbrzymem o temperaturze powierzchni 10000 stopni, oddalonym od nas o sześćdziesiąt lat\nświetlnych. Odległość ta nieustannie się powiększa z szybkością 8 km/s. W roku 1604 w gwiazdozbiorze\nWężownika wybuchła supernowa, która była jaśniejsza od Jowisza. Nosi ona nazwę supernowej Keplera od nazwiska nadwornego astronoma cesarza Rudolfa II. Dziś świeci już tak słabo, że nie ujrzymy jej nawet\nprzez najpotężniejsze teleskopy.\nW gwiazdozbiorze tym znajduje się również interesująca gwiazda widoczna tylko w lunecie; na cześć\nodkrywcy nazwano ją Strzałą Barnarda (Gwiazda Barnarda, Velix Barnardi). Jest od nas oddalona o sześć\nlat świetlnych (druga najbliższa nam gwiazda) i porusza się po niebie najszybciej ze wszystkich gwiazd (stąd\njej nazwa). W ciągu dwóch stuleci przesuwa się bowiem aż o średnicę Księżyca. Niestety, nie jest widoczna\ngołym okiem – ma jasność tylko 9m.\nNajbardziej znanym gwiazdozbiorem naszego nieba jest niewątpliwie Wielka Niedźwiedzica (trzecia,\nco do wielkości konstelacja nieba). Jej siedem najjaśniejszych gwiazd tworzy na niebie charakterystyczną\nfigurę, do złudzenia przypominającą wóz konny. Jednak narody znad Tygrysu i Eufratu, północnej Azji,\nFenicjanie, Persowie i Grecy widzieli w tym gwiazdozbiorze podobieństwo do niedźwiedzia.\nPiękny mit na temat pochodzenia gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy stworzyli Grecy. Według\nniego król Arkadii - Lykaon - miał córkę Kallisto. Była ona tak piękna, że jej niezwykła uroda oczarowała\nZeusa. Ich potajemne spotkania wzbudziły zazdrość Hery, małżonki Zeusa. Mściwa bogini zamieniła piękną\nksiężniczkę w niedźwiedzia i wypędziła do lasu. Daremne okazały się prośby Kallisto, by okrutna bogini\npozostawiła jej chociaż ludzką postać. Kallisto błądziła po lesie i bardzo się bała dzikich zwierząt,\nzapominając, że sama do nich należy. Ale jeszcze większy jej lęk budzili myśliwi z psami. Pewnego razu\nrozpoznała wśród nich swego syna Arkasa, zbliżyła się więc do niego i chciała go wziąć w objęcia. Ten w\nobronie własnej - nie wiedział oczywiście. że stoi przed nim matka - skierował ku niej kopię. Byłby ją\nniechybnie przebił, gdyby nie interwencja Zeusa, który w ostatniej niemal chwili udaremnił ten czyn\nzamieniając Arkasa w małego niedźwiedzia i umieścił ich oboje na niebie. Bogini Hera była bardzo\nniezadowolona, że jej rywalka wraz z synem dostali się na niebo. Wymusiła więc od boga mórz obietnicę, że\nnie zezwoli im nigdy odpoczywać wraz z innymi gwiazdozbiorami pod horyzontem w morskich odmętach.\nDlatego oba gwiazdozbiory nie zachodzą nigdy i stale okrążają biegun jako gwiazdozbiory okołobiegunowe.\nJeszcze inna legenda opowiada o tym, że Wielka i Mała Niedźwiedzica to niedźwiedzie, które\nopiekowały się małym Zeusem, kiedy ukrywał się na Krecie przed swym ojcem Kronosem. Kronos, panujący\nna Olimpie, połykał własne dzieci, ponieważ istniała przepowiednia, że syn pozbawi go władzy, jego żona\nRea obawiając się, by i nowo narodzonego syna Zeusa nie spotkał podobny los, ukryła go w jaskini na\nwyspie i opiekę nad nim powierzyła niedźwiedziom. Zeus z wdzięczności uczynił ich nieśmiertelnymi,\numieszczając oba na niebie.\nU Arabów skrzynia wozu była wozem pogrzebowym, za którym idą trzy płaczki. Siedem głównych gwiazd\nWielkiego Wozu ma nazwy arabskie, które są stosowane do tej pory. Dubhe oznacza po prostu\nniedźwiedzia, Merak - biodro, Phachd lub Phekda - udo, Megrez - nasadę ogona, Alioth - ogon, Mizar\n(przypuszczalnie początkowo Merak) - biodro, a Benetnash - płaczkę. Indianie północnoamerykańscy\nwidzieli w tej figurze chochlę.\nDubhe czyli  Ursae Maioris jest czerwonym olbrzymem i ma jasność 150 razy większą niż Słońce.\nŚrodkowa gwiazda w dyszlu Wielkiego Wozu nosi arabską nazwę Mizar (Pas). Znajduje się od nas bardzo\ndaleko, bo światło jej biegnie ku nam aż 88 lat. Bardzo blisko tej gwiazdy znajduje się słaba gwiazdka,\nzwana Alkorem. Za pomocą małej lunety można w pobliżu Mizara zobaczyć jeszcze jedną słabą gwiazdę. A\nzatem przez lunetę widzimy trzy gwiazdy: Mizara, jego towarzysza i Alkora. Ale każda z tych trzech gwiazd\njest układem podwójnym. Ich składniki znajdują się jednak tak blisko siebie, że można to stwierdzić dopiero\nna podstawie badań spektroskopowych. W rzeczywistości więc Mizar jest układem sześciu gwiazd: krążą\none po skomplikowanych orbitach dokoła wspólnego środka ciężkości. Gwiazdy Merak i Dubhe (tylne koła\nWielkiego Wozu) wskazują Gwiazdę Polarną. Natrafimy na nią, jeżeli linię łączącą obie gwiazdy przedłużymy\nTen stary gwiazdozbiór przedstawia leżącego u nóg łowcy Oriona psa Lailapsosa. Już w wykopaliskach Troi\narcheologowie znaleźli krążek z kości słoniowej, na którym ten zimowy gwiazdozbiór był przedstawiony w\npostaci psa. Pies Lailapsos był darem bogini łowów Artemidy i słynął z tego, że żadne zwierzę nie mogło\nprzed nim uciec. Król Amfitrion, przybrany ojciec Heraklesa, miał w swym rejonie tak przebiegłego lisa, iż nikt\nnie mógł go złowić. Na jedno polowanie zabrał ze sobą niezawodnego psa Lailapsosa, aby nieuchwytnego\nlisa wreszcie pochwycić. Polowanie nie rozstrzygnęło jednak sytuacji i trzeba było poradzić się Zeusa.\nNajwyższy sędzia ludzi i zwierząt dla świętego spokoju przeniósł sławnego psa oraz nie mniej znanego lisa\nna niebo. Od tego czasu Wielki Pies patrzy jednym okiem na Oriona, a drugim spoziera na pobliskiego\nZająca. Lisa przewidujący Zeus umieścił na wszelki wypadek daleko, po przeciwnej stronie nieba.\nSyriusz był czczony w dolinie Nilu. Wiele egipskich świątyń było zorientowanych tak, aby światło gwiazdy\nbyło widoczne z ołtarza. Symbolizował Izydę, boginię magii i rodziny, żonę władcy zaświatów, Ozyrysa.\nGwiazdozbiór Wielkiego Psa bez trudu odnajdziemy na zimowym niebie. Pas Oriona skierowany jest ku\njego najjaśniejszej gwieździe - ku Syriuszowi ( CMa). Syriusz to najjaśniejsza gwiazda na niebie\nobserwowaną z Ziemi. Jego wielkość obserwowana wynosi -1,47m. Wysyła dwadzieścia trzy razy więcej\nświatła niż Słońce, a znajduje się od nas w odległości 8,6 lat świetlnych. Jego średnica jest dwukrotnie\nwiększa od średnicy Słońca, a temperatura powierzchni dochodzi do około dziesięciu tysięcy stopni.\nRównież masę 2,5 razy większą od masy Słońca. Pochodzenie nazwy jest nie wyjaśnione. Możliwe, że\nwprowadzili ją astronomowie w starożytnej Babilonii, a miała oznaczać „Gwiazdę Luku”. Słowo może\noznaczać również „Jaskrawy” albo „Ślizgający się”. Syriusz jest gwiazdą podwójną. Dużo słabiej świecący\npartner – Syriusz B (biały karzeł) został odkryty w połowie XIX wieku na podstawie analizy perturbacji w\nruchu Syriusza A. Odległość między gwiazdami wynosi około 19,8 j.a., a okres obiegu około 50 lat. Mówi się,\nże jest także Syriusz C, lecz jego istnienie nie zostało potwierdzone.\nWielki Pies leży wewnątrz Drogi Mlecznej i dlatego zawiera pewną liczbę otwartych gromad gwiazd, z\nktórych najpiękniejsza jest M41. Leży ona 4º na południe od Syriusza i dlatego łatwo jest ją odnaleźć za\npomocą lornetki lub niewielkiej lunety.\nWieloryb to jeden z najstarszych gwiazdozbiorów. Pierwotnie był to potwór morski mający pożreć przykutą\ndo skały Andromedę. Gdy jednak potwór spojrzał na głowę Meduzy, którą Perseusz mu pokazał,\nnatychmiast skamieniał. Dostał się na niebo jako dowód waleczności Perseusza.\nSąsiednie Ryby w kształcie litery V mierzą jak strzała prosto w jego środek. Wieloryb trzyma przednie łapy\nzanurzone w Erydanie.\nGwiazda główna,  Ceti, nosi również arabską nazwę Menkar lub Menkab, co oznacza "Nos". Gwiazda \nCeti ma nazwy Deneb Kaitos lub Difda; pierwsza oznacza "Ogon Wieloryba", druga "Żabę".\nNajznakomitszym obiektem w Wielorybie jest „Cudowna”, zwana po łacinie Mira ( (omikron) Cet). Jest\njedną z najciekawszych gwiazd zmiennych. Odkrył ją współczesny Galileuszowi holenderski astronom David\nFabricius jeszcze przed wynalezieniem lunety. Gwiazda regularnie pojawia się na niebie na okres od\nczterech do pięciu miesięcy, a potem znika (można ją wówczas zobaczyć tylko przez lunety). To pojawianie i\nznikanie w okresie jedenastu miesięcy było głównym powodem nadania jej nazwy „Cudowna”.\nOjciec Kallisto, arkadzki król Lykaon, wątpił w to, czy bogowie są istotami nadprzyrodzonymi. Chciał\nwięc wypróbować Zeusa, który częściej odwiedzał jego pałac, niż wypadało, ponieważ podobała mu się\nKallisto. Podczas jednej wieczerzy Lykaon położył przed Zeusem ludzkie mięso i z ciekawością czekał, co\nsię stanie. Zeus oczywiście wiedział o tym i aby wykazać nie tylko swe jasnowidztwo, ale i nadprzyrodzoną\nmoc, zamienił Lykaona w wilka. A potem ku przestrodze i pamięci umieścił go na niebie między Skorpionem,\nGwiazdozbiór Wilka znajduje się w Drodze Mlecznej. U nas widoczna jest tylko jego północna część, i to\njedynie latem nisko nad horyzontem. Znany był już Grekom (jest jednym z 48 gwiazdozbiorów opisanych\nprzez Ptolemeusza) i innym narodom starożytności.\nNa starych babilońskich kamieniach Wodnik był wyobrażany w postaci klęczącego męża, który z\nwiadra trzymanego na ramieniu wylewa wodę.\nW Egipcie był symbolem wylewu Nilu i okresu\ndeszczowego. Egipcjanie sądzili, że wylewy Nilu wywołuje Wodnik przelewając wodę ogromnym wiadrem ze\nźródła do rzeki. W greckiej legendzie natomiast Wodnik symbolizował Zeusa, który wylewał strumienie wody\nna Ziemię, chcąc ukarać grzesznych ludzi. Ludzie podobno byli najpierw bardzo dobrzy i szczęśliwi (złoty\nwiek), a na ziemi panowała wieczna wiosna. Potem przyszedł wiek srebrny, kiedy Zeus podzielił rok na\ncztery pory i ludzie musieli znosić na przemian ciepło i zimno. Później nastał wiek brązu, a w końcu\nnajgorszy ze wszystkich - wiek żelaza. Ludzie stali się bardzo źli i egoistyczni, prawda i cnota niemal\ncałkowicie zanikły. Wtedy to Zeus rozgniewał się na ludzi i wylał na ziemię ogromną ilość wody, w której\nwszyscy utonęli. Jedynie na szczycie Parnasu, będącym kawałkiem stałego lądu, ocalał Deukalion (syn\nPrometeusza i Klimeny) wraz ze swą żoną Pyrrą, ludzie sprawiedliwi, skromni i dobrzy, l oni to dali początek\nnowemu rodowi ludzkiemu (według innej wersji mitu Wodnika utożsamia się z Deukalionem).\nGwiazdozbiór Wodnika zajmuje rozległy obszar nieba pod Pegazem. Jego gwiazdy nie rzucają się jednak\nw oczy. Najjaśniejsza z nich, Sadalmelek (w języku arab. – „Szczęśliwa Gwiazda Króla”).  Aquarii ma\nnazwę Sadalsuud, co oznacza "Szczęśliwą Gwiazdę Wszechświata". Berliński astronom Galie odkrył w roku\n1846 przy gwieździe  Aqr dalszą planetę naszego układu planetarnego - Neptuna. Przedtem jej położenie\nobliczył francuski astronom Leverrier z nieprawidłowości ruchu planety Uran. Neptun bowiem przyciąga\nUrana i w ten sposób wychyla go nieco z orbity.\n80. Wolarz (Boötes – Boo)\nWedług starej legendy żył niegdyś biedny pasterz, któremu stado wołów ukradli bracia, tułał się więc jak\nżebrak po świecie. W czasie tej tułaczki widział, jak wszędzie rolnicy musieli ciężko pracować, by zdobyć\npożywienie dla siebie i swej rodziny. Myślał więc, jak by im przyjść z pomocą. Wreszcie udało mu się zrobić\npierwszy pług i zaprzęgnąć do niego woły. Na nie przeniósł ciężką pracę, uwalniając ludzi od odwiecznej\nudręki. W nagrodę za to, że ludziom pomógł, Zeus umieścił prostego pasterza wołów na niebie. Przedstawia\ngo gwiazdozbiór Wolarza.\nGwiazdozbiór Wolarza odnajdziemy na wiosennym i letnim niebie pomiędzy Herkulesem a Panną. Ma\nkształt arabskiej dwójki, zaczynającej się przy Koronie Północnej. Pośrodku jej dolnego łuku znajduje się\npomarańczowy Arktur (wskazuje na nią ogon Wielkiej Niedźwiedzicy). Jest to trzecia co do jasności gwiazda\nna niebie. Nazwa Arktur oznacza "myśliwy, który nie spuszcza z oka niedźwiedzicy". Jasność wynosi 0 m . Ze\nwzględu na swą pomarańczową barwę Arktur rzuca się w oczy – jest najbliższym nam czerwonym\nolbrzymem. Ma objętość dziesięć tysięcy razy większą od Słońca, jest oddalony od nas o trzydzieści pięć lat\nświetlnych. Jego ruch własny na niebie jest bardzo duży, w ciągu ośmiuset lat przesunął się bowiem aż o\nśrednicę Księżyca. Był pierwszą gwiazdą, której ruch własny odkrył Halley w 1717 roku. Odkrycie to było\nbardzo ważne, ponieważ po raz pierwszy stwierdzono, iż gwiazdy się poruszają, a nie są stałymi.\nGwiazda  Boo (zwana Izar) uważana jest za najpiękniejszą gwiazdę podwójną nieba, dlatego często\nnazywa się ją też Pulcherrima (łac. Najpiękniejsza). Czasami jest też nazywana Mirak („Przepaska”). Jej\njaśniejszy składnik żółty ma w odległości trzech sekund kątowych słabszego towarzysza o barwie\nniebieskiej. Rozróżniamy je już niewielką lunetą.\nWoźnica na zimowym niebie ma przedstawiać herosa greckiego, króla Erichtoniosa, syna chromego\nboga Hefajstosa. Wychowywała go sama bogini Atena, a gdy dorósł, został ateńskim królem. Zasłynął z\ntego, że jako pierwszy zaprzągł konie do wozu i stał się mistrzem w kierowaniu nim. Wóz wynalazł jako rzecz\nniezbędną, ponieważ po swym ojcu odziedziczył kalectwo. Wóz, a następnie wynaleziony pług stały się\nbardzo pożyteczne dla wszystkich ludzi i dlatego Zeus przeniósł Erichtoniosa po śmierci na niebo, gdzie do\ndziś oglądamy go jako gwiazdozbiór Woźnicy.\nZ rozkazu samego Zeusa dostała się na niebo także Capella („Koza” / „Koziołek”). Nazwa gwiazdy\nodwołuje się do mitu o kozie Amaltei. Jej róg należał później do bogini obfitości Fortuny ("Róg Obfitości").\nHistoria ta wiąże się z mitem o przepowiedni, którą kiedyś usłyszał Kronos. Głosiła ona, że strąci go z tronu i\nzabije jego własny syn. Dlatego Kronos połykał wszystkie swoje dzieci zaraz po urodzeniu. Jego małżonka\nRea zamiast nowonarodzonego Zeusa podsunęła mu do połknięcia zawinięty kamień, zaś Zeusa ukryła na\nKrecie na górze Ida. Przed jaskinią kapłani wykonywali hałaśliwy taniec, by Kronos nie usłyszał płaczu\nswego syna. Zeus z wdzięczności umieścił kozę na niebie i do dziś świeci tam jako najjaśniejsza gwiazda\nO tym, że gwiazdozbiór Woźnicy przejęli Grecy od starszych narodów, świadczy wykopana w\nmezopotamskim mieście Nim-rodzie figurka. Przedstawia ona woźnicę z kozą na ramieniu i z koźlątkiem w\njednej ręce, a lejcami - w drugiej.\nDla śródziemnomorskich żeglarzy Koza z Koźlątkami nie były ulubionymi gwiazdami. Ich wschód w\npierwszych dniach października był zapowiedzią zakończenia sezonu żeglownego.\nNajznakomitszym obiektem Woźnicy jest  Aur. Koźlątko jest gwiazdą podwójną zakryciową (zaćmieniową).\nJej mniejszy składnik ma średnicę równą trzystu milionom kilometrów, natomiast średnica większego wynosi\nprzeszło cztery miliardy kilometrów. A zatem zmieściłby się w nim cały nasz Układ Słonecznym, aż po orbitę\nSaturna. Jest to największa znana gwiazda we Wszechświecie. Woźnica znajduje się w obrębie Drogi\nMlecznej w miejscu położonym dokładnie naprzeciw środka układu Drogi Mlecznej, leżącego w\ngwiazdozbiorze Strzelca i dlatego słabo kontrastuje ona w tym miejscu z otoczeniem.\nMityczny myśliwy Orion podobno z upodobaniem łowił zające. Dlatego i na niebie Zając jest przy\njego nodze, a przed Wielkim Psem. Egipcjanie widzieli w tym gwiazdozbiorze czółno swego najważniejszego\nboga Ozyrysa, którego przedstawiać miał właśnie Orion. Arabowie w czterech najjaśniejszych gwiazdach\ntego gwiazdozbioru dopatrywali się „Krzesła Olbrzyma” - jak nazywali Oriona. Natomiast koczujące plemiona\nwidziały w nich cztery spragnione wielbłądy przy niebieskiej rzece (Droga Mleczna).\nGłówna gwiazda w centrum tej konstelacji zwana jest Elarneb lub Arneb, co oznacza po prostu „Zając”.\nGwiazdozbiór Zegar znajdziemy przy jasnym Achernarze na południe od rzeki Erydan. Taką nazwę\ndał Lacaille niewyraźnemu, skąpemu w gwiazdy obszarowi nieba. Trzeba więc było mieć wiele fantazji, aby\nw niepozornym skupieniu gwiazd widzieć kształt zegara wahadłowego.\nDorado to złota rybka, taka sama, o jakiej Puszkin napisał wierszem piękną bajkę. Sam\ngwiazdozbiór jest mały, niepozorny, położony w pobliżu gwiazdy Kanopus. Gwiazdozbiór został\nwprowadzony przez Johanna Bayera w jego dziele „Uranometria”.\nZnajduje się w nim większa część jednego z najpiękniejszych obiektów nieba południowego - Wielki Obłok\nMagellana (oznaczany jako LMC). Został opisany w roku 1519 przez uczestników wyprawy Magellana\njednocześnie z Małym Obłokiem Magellana w gwiazdozbiorze Tukana. Jednak najstarsza zachowana\nwzmianka o obserwacjach Wielkiego Obłoku Magellana przez mieszkańców półkuli północnej pochodzi z\n964 r. n.e. od perskiego astronoma Al Sufiego. Obiekt, nazwany przez Arabów Al Bakr (Biały Wół), został\nzaobserwowany podczas wypraw kupieckich wzdłuż wschodnich wybrzeży Afryki. Oba obłoki wyglądają na\nniebie jak dwie jasne białe plamy. Prawdopodobnie oderwały się one od naszej Galaktyki i stanowią obecnie\ndwie karłowate, nieregularne galaktyki oddalone od naszego układu gwiazdowego o 160 tysięcy lat\nświetlnych. Tworzą one z naszą Galaktyką układ potrójny, związany siłą grawitacyjną i wspólnym\npochodzeniem. Pozorna średnica Wielkiego Obłoku Magellana równa jest osiemnastu średnicom Księżyca.\nZawiera on około miliarda gwiazd, wielką ilość ciemnej materii międzygwiazdowej i rozległe mgławice\nświecące, wśród których największą jest Tarantula. Rzeczywista średnica Wielkiego Obłoku Magellana\nwynosi sześćdziesiąt tysięcy lat świetlnych, czyli nieco więcej niż połowę średnicy naszej Galaktyki.\nPrzesławny Pegaz, zrodzony ze związku Meduzy z Posejdonem, miał podobno młodszego brata źrebiątko, zwane Celeris. Bóg kupców – Hermes, podarował je jednemu z bliźniąt - Kastorowi, który bardzo\nsię z tego ucieszył, gdyż z zapałem zajmował się hodowlą koni. Dalsze losy źrebięcia nie są znane, ale\nmożemy je oglądać na niebie.\nŹrebię jest najmniejszym powierzchniowo gwiazdozbiorem nieba północnego i przedostatnim pod\nwzględem wielkości w ogóle. Mniejszy od niego jest tylko Krzyż Południa. Tworzy go zgrupowanie dziesięciu\nsłabych gwiazd między Delfinem, Pegazem i Wodnikiem.\nPierwotnie Żagiel wraz z Kilem i Rufą stanowił część gwiazdozbioru Okręt Argo (wydzielony w roku\n1763 przez Nicolasa Louisa de Lacaille). Dlatego w gwiazdozbiorze Żagla nie ma gwiazd  i , gdyż przy\npodziale zostały one włączone do gwiazdozbioru Kil. Najjaśniejszą gwiazdą Żagla jest  Vel. U nas widać\nnad horyzontem tylko nieznaczną część Żagla. Cztery jego gwiazdy:  Vel,  Vel,  Vel i  Vel, tworzą tak\nzwany "fałszywy krzyż", często mylnie brany za Krzyż Południa. Oba ugrupowania gwiazd można jednak\nłatwo odróżnić. Krzyż Południa znajduje się blisko Tolimana i Ageny ( i  Cen), ma bardziej zwartą budowę\ni większą symetrię, a przy tym jest godniejszy podziwu.\nTylko niewielka część tego gwiazdozbioru jest u nas widoczna nad horyzontem. Leży na południe od\nRyby Południowej, pod jej główną gwiazdą Fomalhautem. Przy odrobinie wyobraźni można się w rozkładzie\ngwiazd dopatrzyć żurawia w locie, z wyciągniętymi do tyłu nogami. Żuraw w dawnym Egipcie - ze względu\nna wysoki lot - był symbolem astronomów. Gwiazdozbiór Żurawia, podobnie jak i trzy sąsiadujące z nim\n„ptasie" gwiazdozbiory nieba południowego, pochodzi z czasów nowożytnych. Wtedy bowiem dopiero\nżeglarze europejscy zaczęli zapoznawać się z niebem południowym. Na gwieździstej mapie pojawił się w\nroku 1603, kiedy to niemiecki prawnik Johann Bayer wydał atlas nieba pod tytułem „Uranometria”.\nGwiazdozbiór, nazwany w XVII stuleciu, pozbawiony jest dawnych legend, które rodziły się pod\nniebem wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, Egiptu i Mezopotamii. Jej wyobrażenie wprowadził\ndopiero w XVII w. Jacob Bartsch, zięć Keplera. Żyrafa położona jest między Małą Niedźwiedzicą, a Woźnicą.\nNiebo nad naszym gimnazjum w pracowni fizycznej\nbliźnięta - TIK w SP 118