Puls 10/2021 by Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie - Issuu\nISSN 1232-0161 egzemplarz bezpłatny\nMiesięcznik Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie im. prof. Jana Nielubowicza\n` PAZDZIERNIK 2021 (nr 318)\nV 100 działań na 100-lecie aktywnego samorządu V Spis rejonów wyborczych izba-lekarska.pl\nV Rzecz o dialogu V Ostatni taki protest V Walka o zdrowie oilwarszawa\nV Protest – prof. Jerzy Bralczyk V Postęp w dydaktyce – tak, ale zdalne nauczanie medycyny – nie oilwarszawa\nSPIS TREŚCI \nNA DZIEŃ DOBRY (str. 2)\nDZIŚ I JUTRO (str. 3) Graf. na okładce: P. Łojek\n IZBA DLA LEKARZY (str. 1, 24, 25) 23 Konferencja „Polki w medycynie 2021” – Michał Niepytalski\n41  4\nInterwencje rzecznika praw lekarza SAMORZĄD 100 działań na 100-lecie aktywnego samorządu\n38 Wyrok przyniesie więcej korzyści niż szkód – rozmowa z Magdaleną Rychłowską-Pruszyńską i Iwoną Wal-Wrześniewską\n 6 50  8\nRzecz o dialogu – Małgorzata Solecka\nZagłosuj na delegatów w wyborach! Spis rejonów wyborczych OPINIE Szkoła zawodu – Paweł Walewski\n29 Nowy Bauhaus? Nowy cmentarz? – Paweł Kowal\nWYNURZENIA I IDEOLOGIE... Rada dobrego wujka – Jarosław Biliński\nOstatni taki protest – Karolina Kowalska\nSŁOWA NA ZDROWIE\nProtest – Jerzy Bralczyk\nWalka o zdrowie – Magdalena Flaga-Łuczkiewicz\n SPRAWY LEKARZY DENTYSTÓW 26 Kto, jeśli nie my? – rozmowa z Barbarą Kochańską, Agnieszką Mielczarek i Dariuszem Paluszkiem\n BEZ ZNIECZULENIA 28 Pokusy, kompleksy i relacje folwarczne – Marek Balicki\n EPIDEMIA 30 Rada Medyczna przy premierze – radzi, ale nie decyduje – Michał Niepytalski\n 32  36\nMEDIA #W_ETERZE ZABIEGI WIZERUNKOWE Prawda czasu, prawda ekranu – rozmowa z Maciejem Orłosiem\n PRAWO 42 Dokumentacja medyczna – Aleksandra Powierża, Karolina Podsiadły-Gęsikowska\n44 Polski Ład – Filip Niemczyk\n NA PRZESTRZENI LAT 47 Postęp w dydaktyce – tak, ale zdalne nauczanie medycyny – nie – rozmowa z Markiem Kuchem\n SYSTEM 20 Jakość w miejsce bylejakości – Michał Niepytalski\n46 #SPRAWDZAM – Małgorzata Solecka\nW PIGUŁCE (str. 7) WSPOMNIENIA (str. 54)\nwww.miesiecznik-puls.org.pl – nr 10/2021 (318)\nRENATA JEZIÓ£KOWSKA redaktor naczelna\nydaje siê, ¿e wys³uchanie ludzi, którzy funkcjonuj¹ w okreœlonej rzeczywistoœci, którzy znaj¹ jej problemy najlepiej, nie jest niczym wielkim. Okazuje siê jednak, ¿e dla decydentów to bardzo trudna sprawa. Mo¿na to zinterpretowaæ jak podejœcie typu: konsultacje, dialog, szukanie sposobów, by rozwi¹zaæ problemy, a nie wyliczanie argumentów za tym, ¿e „nie da siê” – na co to komu? Nie s³yszê diagnozy, wiêc jakby nie by³o problemu. Dla osób decyduj¹cych o kszta³cie systemu ochrony zdrowia powinno byæ oczywiste porównanie tego systemu z pacjentem. Reakcja w porê i podjêcie leczenia mog¹ uratowaæ ¿ycie chorego. Podjêcie leczenia za póŸno, ignorowanie symptomów choroby oznacza nieuchronny koniec. „Pacjent wymaga” intensywnej terapii, upominanie siê o ni¹ przez protest, „bia³e miasteczko” nie spotyka siê z adekwatn¹ reakcj¹. Na co czekamy? I czy nasza ok³adka przedstawia to, co ju¿ ma miejsce, czy to, co nast¹pi za chwilê? Dwa lata temu pod has³em „Polska to chory kraj” rozpoczêliœmy kampaniê spo³eczn¹ „Narodowy Kryzys Zdrowia”. Przypominamy o #niezapominaj – haœle ubieg³orocznym, które ³¹czyliœmy z gorzko-ironicznymi brawami od lekarzy dla polityków. Haœle nawi¹zuj¹cym do wspomnianej kampanii sprzed dwóch lat. Faktem jest, ¿e ochrona zdrowia sta³a siê\ntematem numer jeden w mediach i dyskusjach publicznych, ale ile jeszcze i w jaki sposób mo¿na przypominaæ, ¿e zdrowie to fundamentalna sprawa, a warunki leczenia i naprawa systemu, który jest w zapaœci, powinny staæ siê priorytetem. Zw³aszcza w kontekœcie kolejnej fali pandemii. Pamiêta jeszcze ktoœ z decydentów brawa dla medyków? Brawa zbêdne i zasmucaj¹ce, bo szybko zast¹pione dyskredytowaniem, hejtem, zrzucaniem winy, instrumentalnym traktowaniem. To, co kry³o siê za #niezapominaj, dziœ wyra¿a siê w du¿ym stopniu w „protestujemy”. W tym numerze „Pulsu” protestowi poœwiêcamy sporo miejsca. Piszemy o wydarzeniach, ich kulisach, o emocjach. Relacjonujemy zwi¹zan¹ z postulatami protestu konferencjê. Rozmawiamy o roli doradzaj¹cej premierowi Rady Medycznej, a przy okazji pocz¹tku roku akademickiego – o kszta³ceniu lekarzy na przestrzeni lat i perspektywach na przysz³oœæ. Opisujemy ró¿norodne izbowe inicjatywy, zapraszamy na kolejne szkolenia, na akcjê szczepieñ przeciwko grypie i zachêcamy do udzia³u w wyborach. Publikujemy spis rejonów wyborczych. Tym razem w ramach prezentowania ró¿nych dzia³añ samorz¹du przybli¿amy funkcjonowanie Okrêgowego S¹du Lekarskiego. \nFot. K. Bartyzel\nCzy polska marka w kontekście systemu ochrony zdrowia musi kojarzyć się głównie z bylejakością? Byle jakie warunki leczenia, byle jaka dostępność świadczeń dla pacjentów, bylejakość w szpitalach i w organizacji całego systemu. A to, co nie jest byle jakie, czyli poziom wykształcenia lekarzy, może byle jakim się stać. Pomysł „produkcji” lekarzy na wyższych uczelniach zawodowych oraz podobne pokazują, że w ochronie zdrowia jednak może być gorzej.\n£UKASZ JANKOWSKI prezes ORL w Warszawie\nFot. K. Bieniaszewska\nKole¿anki i Koledzy, chyba wszyscy odczuwamy zniechęcenie i fizyczne zmęczenie. Niewyspanie. Wypalenie. Nie widzimy perspektyw, za to dostrzegamy wszechogarniający chaos. Męczy nas hejt, poczucie zagrożenia fizycznego i prawnego. Brak szacunku. Brak czasu dla bliskich i siebie samych. Wykorzystywanie. Niedocenianie. Nieustanne napięcie i stres… Jak to się stało, że obudziliśmy się w czasach, gdy na pytanie o emocje towarzyszące wykonywaniu zawodu lekarza na usta cisną się jako pierwsze negatywne określenia? Gdzie się podziała satysfakcja i duma? Gdzie radość ze świadomości wykonywania ważnych społecznie zadań? A szerzej: gdzie prestiż i godność naszego zawodu?\niele osób zadaje pytanie o sens i cel tocz¹cego siê protestu medyków. Moim zdaniem wyjaœnienia pró¿no szukaæ w wypunktowanych postulatach Komitetu Protestacyjnego. Oczywiœcie, postulaty opisuj¹ wa¿ne niedomogi systemu i stanowi¹ propozycjê ich rozwi¹zania. Ale przyczyn¹ protestu i przy³¹czenia siê do niego organizacji lekarskich s¹ w³aœnie emocje towarzysz¹ce dziœ wykonywaniu zawodu lekarza, atmosfera panuj¹ca w systemie. Powodem protestu w mojej ocenie jest fakt, ¿e „w podziêkowaniu” za ciê¿k¹ pracê zabiera siê nam pozytywne strony bycia lekarzem, a sam zawód deprecjonuje. Przyk³ady? Pomys³ Ministerstwa Zdrowia, aby lekarzy kszta³ciæ w wy¿szych szko³ach zawodowych, zestawiony z prób¹ wprowadzenia na uniwersytety nowego zawodu – tzw. asystenta chirurga. Wczeœniej batalia o dopuszczenie na specjalnych zasadach do systemu lekarzy spoza UE bez potwierdzonych kwalifikacji. Absolutny brak stabilnoœci w naszych miejscach pracy zwi¹zany z ogromnym zad³u¿eniem jednostek i pomys³ami gwa³townego zmniejszania liczby szpitali. Festiwal legislacyjnych zmian dotycz¹cych naszego zawodu i wprowadzane bez konsultacji ze œrodowiskiem regulacje prawne pogarszaj¹ce warunki pracy, choæby – maj¹ce równie¿ aspekt symboliczny – wykreœlenie zawodu lekarza z listy tzw. wolnych zawodów, by uniemo¿liwiæ nam opodatkowywanie dzia³alnoœci tzw. kart¹ podatkow¹. Mo¿na wyliczaæ jeszcze d³ugo. Powodem prote-\nstu jest równie¿ zbli¿aj¹ca siê czwarta fala COVID-19 i œwiadomoœæ nieprzygotowania do niej systemu. Nieprzygotowania, którego skutki odczujemy my, lekarze, i nasi pacjenci, a nie osoby, które o to przygotowanie nie zadba³y. Nasza izba zaanga¿owa³a siê zarówno w manifestacjê zawodów medycznych, jak i we wsparcie „bia³ego miasteczka”, m.in. logistyczno-finansowe. Chcemy wierzyæ, ¿e kolejne wyrazy naszej niezgody na rzeczywistoœæ wydr¹¿¹ w koñcu ska³ê obojêtnoœci rz¹dz¹cych. Ale protest w ochronie zdrowia toczy siê od lat. To cichy protest. Protest bez negocjacji, bez medialnych narracji, bez konferencji prasowych. Protest ludzi zmniejszaj¹cych liczbê miejsc pracy, rezygnuj¹cych z zatrudnienia w publicznym systemie, protest osób wyje¿d¿aj¹cych zagranicê i przebran¿awiaj¹cych siê. Ten cichy protest zaostrza siê. Podczas zajêæ ze studentami w tym roku pierwszy raz spotka³em m³odych ludzi deklaruj¹cych, ¿e chc¹ zdobyæ tytu³ lekarza, ale nie myœl¹ o podejmowaniu pracy w zawodzie, celuj¹ od razu w pracê w ró¿nych ga³êziach biznesu. Jakie jest na ten cichy protest lekarstwo? Skokowy wzrost nak³adów na ochronê zdrowia. Poprzez nasze dzia³ania bêdziemy wci¹¿ próbowali przekonaæ do tego lekarstwa rz¹dz¹cych, choæ ich „compliance” pozostawia niestety wiele do ¿yczenia.  3\nSAMORZĄD: 100 NA 100\n100 dzia³añ na 100-lecie aktywnego samorz¹du Spektrum działań, jakie podejmujemy jako OIL w Warszawie, jest bardzo szerokie. Ósma część naszego dziesięcioczęściowego zestawienia zawiera m.in. szkolenia odnoszące się do kwestii prawnych, bezpieczeństwa, etyki, zdrowia lekarzy, komunikowania się, a także spotkania i konferencje. W ramach cyklu systematycznie przybliżamy szczegóły działalności organów, komisji, zespołów, podmiotów funkcjonujących w strukturach OIL i ORL.\nOkrêgowa Izba Lekarska w Warszawie organizuje cztery stacjonarne trzydniowe szkolenia „Efektywne negocjacje”. Prowadz¹cy opowiedz¹ m.in. o komunikacji biznesowej, wyjaœni¹ podstawy teorii negocjacji, zaprezentuj¹ metody rozwi¹zywania konfliktów. W programie s¹ analizy przypadków oraz testy polegaj¹ce na okreœleniu w³asnego stylu negocjacyjnego. Zajêcia poprowadzi certyfikowany trener Ireneusz Dzideczek, specjalizuj¹cy siê w negocjacjach biznesowych. Wiêcej na grafice na s¹siedniej stronie.\nW paŸdzierniku planujemy szkolenie online „Ró¿ne oblicza bioetyki”, na które z³o¿¹ siê wyk³ady prowadzone przez mec. Rados³awa Tymiñskiego i ks. Dariusza Patera. Szczegó³owe informacje oraz przekierowanie do formularza zapisów: grafika na str. 11.\n„Pu³apki telemedycyny” to kolejne nasze szkolenie w formie zdalnej. Prelegenci porusz¹ m.in. zagadnienia bezpieczeñstwa lekarza w kontekœcie telewizyty lub e-wizyty oraz odpowiedzialnoœci prawnej. Prowadz¹cy – mec. Rados³aw Tymiñski. Wiêcej informacji na str. 14.\nPod nazw¹ „Koroner” przygotowujemy szkolenie online z udzia³em prawników i lekarzy, dotycz¹ce praktycznych i proceduralnych aspektów dokumentacji, stwierdzania zgonu, formalnych wytycznych itd. Informacje o zapisach na str. 41.\nW paŸdzierniku odbêd¹ siê dwie czêœci kursu „Rola lekarza dentysty w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu nowotworów g³owy i szyi oraz opiece stomatologicznej nad pacjentem onkologicznym przed, w trakcie i po leczeniu przeciwnowotworowym”. Komisja ds. Lekarzy Dentystów organizuje go we wspó³pracy z Narodowym Instytutem Onkologii im. Marii Sk³odowskiej-Curie – Pañstwowym Instytutem Badawczym oraz Warszawsk¹ Szko³¹ Epidemiologii i Prewencji Nowotworów. Szczegó³y na str. 27.\nW tym numerze „Pulsu” na str. 38 szczegó³owo zajmujemy siê dzia³alnoœci¹ okrêgowych s¹dów lekarskich, które rozstrzygaj¹ sprawy dotycz¹ce b³êdów medycznych oraz naruszeñ etyki lekarskiej.\nLekarzy seniorów z naszej izby zapraszamy 15 listopada na spotkanie z okazji Dnia Lekarza Seniora. Zaplanowaliœmy czêœæ oficjaln¹, artystyczn¹ oraz poczêstunek. Przygotowane zostan¹ równie¿ upominki. Szczegó³y na str. 1.\nLekarze zmagaj¹ siê z wieloma obci¹¿eniami. Specyfika ich pracy czêsto skutkuje bólami i problemami z krêgos³upem, wobec czego wyszliœmy z pomys³em zajêæ z fizjoterapeutami „Zdrowy lekarski krêgos³up”. Odbêd¹ siê w siedzibie OIL w Warszawie w ka¿d¹ paŸdziernikow¹ œrodê. Æwiczenia poprzedzi krótki wstêp teoretyczny. Zapisy prowadzimy na naszej stronie internetowej, liczba miejsc jest ograniczona. Wiêcej na str. 29.\nTym, którzy nie mog¹ spaæ, proponujemy „Nocne rozmowy”. Bêdzie to spotkanie online, póŸn¹ por¹, ze specjalist¹ od zaburzeñ snu i rytmu oko³odobowego. Informacje na str. 19.\nPrzed nami druga, jesienna edycja warsztatów z komponowania posi³ków na dy¿ur „Cztery pory smaku”. Spotkanie 21 paŸdziernika (w godz. 15.00– 18.00) sk³adaæ siê bêdzie z wyk³adu oraz czêœci praktycznej, podczas której uczestnicy wykorzystaj¹ œwie¿o zdobyt¹ wiedzê o przygotowywaniu zbilansowanych dañ. Warsztaty poprowadzi lek. Alicja Baska, dyrektor organizacyjna PTMSZ. Zapisy: skanuj kod QR.\nOprac. Renata Jezió³kowska i Adrian Boguski\nW filmie „Miś” jest scena, kiedy główny bohater próbuje porozumieć się z pracownikiem brytyjskiego banku, który odmawia mu obsługi. Szybko okazuje się, że pracownicy banku prowadzą strajk, bo „mają za ciemno w pracy”. „Miś” jest oczywiście filmem prześmiewczym, więc problem bankierów był celowo wydumany. Ale scena idealnie oddawała różnicę w problemach dwóch zupełnie różnych systemów społeczno-politycznych. W tym samym czasie w Polsce rodziła się „Solidarność”, która strajkowała z powodów znacznie wznioślejszych. Minęło 40 lat, a w wielu miejscach wciąż owa symboliczna zbyt mała ilość światła w pracy jest problemem-marzeniem. W tym numerze „Pulsu” przedstawiamy w pigułce zagadnienie, czy i dziś możemy tylko pomarzyć o problemach, z jakimi borykają się medycy innych nacji, czy oni mogą pomarzyć o naszych, a może wszyscy mamy podobne kłopoty?\nieco ponad tydzieñ przed rozpoczêciem protestu medyków w Polsce na Filipinach przedstawiciele zawodów medycznych wyszli na ulice, bo ci¹gle nie dostali obiecanych dodatków covidowych. Brzmi to znajomo, jednak jest ró¿nica miêdzy sytuacj¹ lekarzy na Filipinach i w Polsce. Filipiny borykaj¹ siê z ogromn¹ fal¹ zaka¿eñ. W tym stumilionowym kraju na pocz¹tku wrzeœnia dzienna liczba zaka¿eñ przekracza³a 20 tys. Bezpoœrednich ofiar pandemii by³o 33,5 tys., a ³¹cznych zaka¿eñ – 2 mln.\nok temu na ulice Pretorii wyszli pracownicy medyczni oburzeni metodami walki z pandemi¹ rz¹du w RPA. Szczególnie istotnym argumentem w akcji protestacyjnej by³a seria skandali zwi¹zanych z zamówieniami publicznymi œrodków ochrony osobistej. Okaza³o siê, ¿e lukratywne zlecenia dostaw materia³ów medycznych dostawali krewni i znajomi ludzi zwi¹zanych z rz¹dem i prezydentem. Medycy zwracali tak¿e uwagê na to, ¿e kierownicy ich placówek zmuszali do pracy osoby, które nie zd¹¿y³y przejœæ rekonwalescencji po COVID-19.\nuæmy okiem tak¿e na erê przedcovidow¹. Niemal w przededniu pandemii pracownicy medyczni w Irlandii Pó³nocnej zaprotestowali przeciwko zbyt niskim p³acom i zbyt ma³ej liczbie personelu placówek medycznych. Wielka Brytania, bêd¹c jeszcze wówczas w Unii Europejskiej, stanowi³a drugi po Polsce kraj z najni¿sz¹ liczb¹ lekarzy na tysi¹c mieszkañców. Formy protestu, na jakie zdecydowali siê medycy, to m.in.: niegodzenie siê na pracê w nadgodzinach i niewype³nianie dokumentacji innej ni¿ indywidualne teczki pacjentów.\nilka miesiêcy wczeœniej protestowali medycy z Francji. Komentuj¹cy strajk na ³amach serwisu internetowego telewizji Euronews podkreœla³, ¿e strajk francuskich pracowników medycznych nie powinien dziwiæ, skoro ju¿ w ca³ej Europie panuje przekonanie, i¿ Francuzi najwyraŸniej lubi¹ strajkowaæ. Jedn¹ z przyczyn tamtej akcji protestacyjnej by³o jednak niepokoj¹ce zjawisko, symptomatyczne dla ca³ej populacji Europy – zapaœæ demograficzna spowodowana niskim wskaŸnikiem przyrostu naturalnego. Francuski system ochrony zdrowia jest uznawany za jeden z najlepszych na œwiecie, a jednak i Francja zaczyna cierpieæ z powodu zmniejszaj¹cej siê liczby pracowników medycznych w zwi¹zku ze starzeniem siê spo³eczeñstwa. To samo zjawisko skutkuje jednoczeœnie wzrostem popytu na us³ugi medyczne. Francuscy lekarze zwracali uwagê przede wszystkim na zmniejszaj¹c¹ siê dostêpnoœæ us³ug na terenach wiejskich, a tak¿e na wprowadzone wtedy ciêcia bud¿etowe w sektorze zdrowotnym mog¹ce przyspieszyæ zmierzch zdrowotnego dobrobytu Francuzów.\nniej wiêcej w tym samym czasie pracownicy ochrony zdrowia w³¹czyli siê zbiorowo w protesty w Hongkongu. Punktem wyjœcia trwaj¹cych miesi¹cami cyklicznych demonstracji by³o ograniczenie przez Pekin swobód obywatelskich mieszkañcom tego miasta, jeszcze æwieræ wieku temu nale¿¹cego do Wielkiej Brytanii. Medycy zdecydowali siê przy³¹czyæ do demonstrantów na znak protestu przeciwko brutalnej reakcji w³adz na wyst¹pienia. S³u¿by porz¹dkowe brutalnie je t³umi³y. Udzia³ w akcji protestacyjnej przedstawicieli ochrony zdrowia stanowi³ wa¿ne wsparcie dla spo³eczeñstwa – nie tylko mentalne, ale i praktyczne, bo bezwzglêdne dzia³ania policji pozostawia³y licznych poszkodowanych.  mn\n` Zród³a: Reuters, BBC, ABC News, Euronews, „The Guardian”, „The BMJ” (dawniej „British Medical Journal”).\nFot. L. Zych/„Polityka”\nSzko³a zawodu PAWE£ WALEWSKI Młodzi lekarze chcą się kształcić przyzwoicie. Ale skąd mają czerpać wzorce, jeśli system, do którego trafią po studiach, oferuje im tak niewiele?\nrotest pracowników ochrony zdrowia – wbrew temu, jak przedstawi³y go media rz¹dowe – nie ma na celu jedynie wyegzekwowania wzrostu nak³adów na publiczne lecznictwo ani podwy¿ek pensji dla najs³abiej zarabiaj¹cych medyków. To niezgoda na bylejakoœæ, której szczególnie m³odzi lekarze (ale te¿ fizjoterapeuci, pielêgniarki, diagnoœci) maj¹ serdecznie doœæ. Pandemia jeszcze mocniej uwypukli³a wszelkie niedostatki, do których starsze roczniki zd¹¿y³y siê przyzwyczaiæ i potrafi¹ je elegancko tolerowaæ. Teraz zarówno pacjentom, jak i personelowi coraz czêœciej puszczaj¹ nerwy, gdy¿ pod prêgierzem stresu trudniej przymkn¹æ oczy na nêdzê i fastrygi, jakimi próbuje siê zszywaæ porozrywany system. Raczej tylko z przyzwyczajenia nazywany systemem ochrony zdrowia. Bo o jakiej ochronie tu mowa? Wœród pozap³acowych postulatów lekarzy warto zwróciæ uwagê na nienowy przecie¿ apel o przyci¹gniêcie do zawodu m³odych ludzi. W obliczu zmian demograficznych Oby kwestie finansowe i starzenia siê spo³eczeñstwa nie zaciążyły na jakości oraz coraz wiêkszego zapotrzebowania na œwiadczenia i metodach kształcenia, opieki zdrowotnej liczba jej które w dużej części pracowników powinna w Polodbywa się w szczególnym sce wzrosn¹æ do œredniego miejscu, jakim jest szpital. poziomu w krajach OECD i Unii Europejskiej. Ale aby Nie tylko na salach tak siê sta³o, trzeba unowoseminaryjnych, lecz czeœniæ system kszta³cenia, również przy łóżkach dostosowaæ zdobywanie specjalizacji do realnych potrzeb. chorych. Zachêcaæ i wspieraæ, a nie\nrzucaæ k³ody pod nogi, obarczaæ papierologi¹, któr¹ mo¿e wykonywaæ osoba bez wiedzy medycznej. Na pierwszych latach studiów jeszcze nie widaæ tego, co czeka lekarski narybek, gdy rozpocznie sta¿e na szpitalnych oddzia³ach. Ale znane jest przecie¿ powiedzenie: „Czym skorupka za m³odu nasi¹knie…”, wiêc warto u progu nowego roku akademickiego postawiæ jeszcze raz pytanie, dlaczego wiêkszoœæ studentów po pierwszych tygodniach zajêæ na studiach lekarskich od tylu ju¿ lat dziwi siê, ¿e nikt od nich nie wymaga samodzielnego myœlenia? Trafili do jeszcze jednej szko³y, czy na wy¿sz¹ uczelniê? Taka edukacja, jaka jest im proponowana, mo¿e najwy¿ej wytrenowaæ pamiêæ, lecz czy kszta³ci charaktery? Przemianowanie akademii medycznych na uniwersytety niewiele pomog³o. Sam szyld to za ma³o, by kompletnie uformowaæ lekarza, czyli wyposa¿yæ go w wiedzê, umiejêtnoœci, ale te¿ pobudziæ empatiê, zwan¹ inaczej wra¿liwoœci¹. Z mediów bran¿owych mo¿na by³o siê dowiedzieæ, ¿e za determinacj¹ szefa Porozumienia Rezydentów, który zamieszka³ w „bia³ym miasteczku” za³o¿onym 11 wrzeœnia przed Kancelari¹ Premiera, sta³a choroba matki, która nie mog³a w publicznym systemie lecznictwa doczekaæ siê biopsji i operacji raka piersi. A by³o to przed pandemi¹! Jaki jest los chorych obecnie?... Nie potrafi¹ tego zaakceptowaæ nieobojêtni m³odzi lekarze. Ale czy wszyscy? Mamy ju¿ trzeci¹ dekadê XXI w. jednak warto nieraz nawi¹zaæ do zamierzch³ej historii, kiedy obok prawa, teologii i sztuk wyzwolonych medycyna by³a zal¹¿kiem i fundamentem nauczania uniwersyteckiego. Gdy w 1364 r. król Kazimierz Wielki powo³ywa³ w Krakowie Studium Generale, bêd¹ce zacz¹tkiem Uniwersytetu Jagielloñskiego, jego nadworni lekarze od razu objêli fakultet medyczny (pobierali uposa¿enie w wysokoœci 20 grzywien). Studia trwa³y siedem – osiem lat, ale pierwsze dwa kandydaci na medyków spêdzali na wydziale artystów, dopiero potem piêæ lat kszta³cili siê na wydziale medycznym. Równie¿ Uniwersytet Warszawski powsta³ w 1816 r. z po³¹czenia utworzonych kilka lat wczeœniej Szko³y Lekarskiej i Szko³y Prawa. Dziœ taka symbioza te¿ by siê przyda³a, bo czy najbli¿sze roczniki absolwentów studiów lekarskich bêd¹ potrafi³y poruszaæ siê w g¹szczu przepisów oraz sprostaæ rosn¹cej presji pacjentów dotycz¹cej podniesienia jakoœci œwiadczeñ medycznych? Zreszt¹ odpowiedzialnoœæ za tê jakoœæ powinni ponosiæ politycy, a nie lekarze (zw³aszcza najm³odsi sta¿em). Wiêcej praktyki, mniej teorii – domagaj¹ siê studenci, których faszerujemy wiedz¹ jeszcze w taki sposób, jakbyœmy ¿yli w epoce co najmniej przedinternetowej. Oby kwestie finansowe nie zaci¹¿y³y na jakoœci i metodach kszta³cenia, które w du¿ej czêœci odbywa siê w szczególnym miejscu, jakim jest szpital. Nie tylko na salach seminaryjnych, lecz równie¿ przy ³ó¿kach chorych. Trudno wykrzesaæ z siebie idea³y lekarskiego powo³ania, gdy uczelnia musi ci¹æ koszty i przeistacza siê w zawodówkê nastawion¹ na masow¹ produkcjê – szamanów czy mistrzów? \nWYNURZENIA I IDEOLOGIE. FELIETONY DO PRZEMYŚLENIA\nRada dobrego wujka JAROS£AW BILIÑSKI, członek Prezydium ORL w Warszawie „Białe miasteczko” żyje. Próbowano je zohydzić, zrzucając na organizatorów winę za tragiczne wydarzenie, które podczas konferencji prasowej zachwiało jego równowagą – postrzelenie się starszego człowieka. Nie wiem, czy ów pan rzeczywiście miał przy sobie list pożegnalny, w którym napisał, że nie zgadza się z protestem, gdyż jest to protest polityczny. Jeżeli tak było, to niech partia rządząca zobaczy, do czego doprowadziła, skłócając ze sobą rodaków, szpikując ich głowy antagonizmami wobec innych. Będę potępiał zwaśnianie ludzi zawsze, niezależnie od tego, kto rządzi!\nle nie o tym dziœ, lecz o „bia³ym miasteczku”. Jednym z jego postulatów jest postulat finansowy, kwestia wynagrodzeñ. I, jak mo¿na siê by³o domyœliæ, niewa¿ne, czy jest wymieniany wœród postulatów na pocz¹tku, czy na koñcu, jak mocno jest akcentowany, czy ma uzasadnienie merytoryczne. Wiadomo by³o, ¿e zostanie wyci¹gniêty i przemielony w stylu z paska TVP: „Rezydenci ¿¹daj¹ miliardów z³otych”. Politycy przeœcigaj¹ siê w obliczeniach i analizach, jak bardzo postulat finansowy zrujnuje finanse publiczne. Pokazuj¹ absurdalnoœæ zaproponowanych tam stawek i kwituj¹ to s³owem: niemo¿liwe. Pisa³em ju¿ kiedyœ i wielokrotnie mówi³em, czym jest wynagrodzenie dla medyka i dlaczego powinno byæ godne, ba – dobre! Wystarczy zapytaæ polityka, czy chcia³by, aby jego ¿onê reanimowa³ medyk, który w strachu przychodzi do pracy, bo musi zap³aciæ ratê kredytu, który myœli, czy mo¿e sobie pozwoliæ na dodatkowe zajêcia dla dziecka, a co najwa¿niejsze, który z powodu niskiego wynagrodzenia jest w pracy 326 godzin w miesi¹cu? Optyka siê zmienia, choæ populistyczne gadki jeszcze nie – to¿ linia partii i przekaz dnia musi siê zgadzaæ. Mam zatem radê dla wszystkich medyków, których postulaty s¹ „nierealistyczne”. Proponujê, w drodze do lepszych, akceptowalnych i godnych wynagrodzeñ, aby ka¿dy\nlekarz (poza tymi, którzy ju¿ mieli odwagê renegocjowaæ swoje stawki lub po prostu od razu weszli na rynek pracy z pewnym minimum) za³o¿y³ na jakiœ czas gabinet prywatny. Niech to bêdzie lekarz pracuj¹cy w szpitalu za 6750 z³ brutto, które trzeba by³o wywalczyæ, nota bene w poprzednim proteœcie. Lekarz ten jest bardzo niezadowolony, ci¹gle narzeka, nie wie, dlaczego tak nisko go wynagradzaj¹, czuje, ¿e pracodawca go nie szanuje. Ale, jak wiêkszoœæ lekarzy, nic nie robi, by zmieniæ sytuacjê, popad³ ju¿ w marazm, zak³ada rano buty i idzie. Proszê wiêc, Drogi Lekarzu, wejdŸ na wy¿yny swych ambicji, weŸ g³êboki oddech i zrób jeden ma³y krok – za³ó¿ gabinet prywatny, porzuæ na chwilê szpital. W gabinecie ustal sobie stawkê, jak¹ uwa¿asz za godn¹, jak¹ chcia³byœ zarabiaæ. Niech to bêdzie 200 z³ za godzinê. Zobaczysz, ¿e ustawi siê do Ciebie kolejka, bo jesteœ kompetentny, empatyczny, dobry. Ludzie potrzebuj¹ siê leczyæ, potrzebuj¹ ci¹g³oœci. Zarabiasz ju¿ te 200 z³ za godzinê. Chcesz wróciæ do pracy w szpitalu, gdy¿ prowadzisz badania naukowe, mo¿esz tam wykonaæ wiêkszy wachlarz badañ lub – co najwa¿niejsze – nie chcesz „kasowaæ” pacjentów dodatkowo, maj¹ przecie¿ publiczny system opieki zdrowotnej i powinni byæ w jego ramach leczeni. Ale znaj¹c ju¿ swoje mo¿liwoœci, renegocjuj umowê. Obni¿ (powiedzmy o 25 proc.) stawkê, bo nie musisz wynajmowaæ gabinetu, zatrudniaæ sekretarki albo dlatego, ¿e masz dostêp do badañ. I powiedz pracodawcy, ¿e poni¿ej 150 z³ za godzinê do pracy nie wrócisz. Otrzymasz te pieni¹dze! Wkrótce otrzymaj¹ je inni! Za chwilê trzeba bêdzie podnieœæ nak³ady na ochronê zdrowia, za chwilê trzeba bêdzie przeprowadziæ prawdziw¹ reformê, zatrudniæ sekretarki, asystentów do prac administracyjnych, bo lekarz bêdzie za drogi, aby kleiæ i numerowaæ historie choroby. Wszystkim wyjdzie to na zdrowie! To takie proste. Pozdrowienia! Wujek Dobra Rada  9\nRzecz o dialogu MA£GORZATA SOLECKA\nProtestujący od 11 września chcą rozmawiać o konkretach. O propozycjach rządu lub możliwościach realizacji postulatów, sformułowanych i przedstawionych przez Komitet Protestacyjno-Strajkowy Pracowników Ochrony Zdrowia. Rząd też chce rozmawiać – o tym jak, gdzie i z kim rozmawiać. Pytanie, czy te dwie proste mają szansę w pewnym momencie się przeciąć?\ninister zdrowia Adam Niedzielski nie ukrywa, w jakich warunkach toczy³by siê optymalny, z jego punktu widzenia, dialog. – W ramach Zespo³u Trójstronnego mamy zwi¹zek zawodowy „Solidarnoœæ”, zwi¹zek zawodowy OPZZ, mamy pracodawców, którzy nie uczestnicz¹ w proteœcie, i my z nimi równie¿ prowadzimy dialog na temat budowania takiej œcie¿ki wzrostu wynagrodzeñ, która bêdzie wykorzystywa³a fakt, ¿e nak³ady na zdrowie w najbli¿szych latach bêd¹ ros³y do poziomu 7 proc. PKB – podkreœla minister zdrowia. – Chcieliœmy te¿ zaprosiæ Komitet Protestacyjny do rozmowy trójstronnej, która bêdzie uwzglêdnia³a nie tylko punkt widzenia wybranej grupy znajduj¹cej siê w Komitecie Protestacyjnym, ale ca³oœci œrodowiska i to nie tylko œrodowiska po stronie zwi¹zków zawodowych, ale te¿ po stronie pracodawców, bo rozwi¹zania wypracowywane bez wspólnego spojrzenia bardzo czêsto s¹ potem kontestowane przez pozosta³e strony, które w tych porozumieniach nie uczestnicz¹. Innymi s³owy, minister zaprasza do dialogu w gremiach, z których organizacje pracowników ochrony zdrowia – wszystkie, a z ca³¹ pewnoœci¹ reprezentuj¹ce najwiêksze, kluczowe grupy zawodowe: lekarzy, lekarzy dentystów oraz pielêgniarki i po³o¿ne, s¹ systemowo wykluczone. W ka¿dym razie nie mog¹ braæ udzia³u w rozmowach jak pe³noprawni partnerzy, gdy¿ nie spe³niaj¹ kryterium reprezentatywnoœci. Warto pamiêtaæ, ¿e rozmowy – choæby na temat projektu zmian w ustawie o wynagrodzeniach mi-\nnimalnych – toczy³y siê od pierwszych miesiêcy 2021 r. w³aœnie w ramach Zespo³u Trójstronnego i Rady Dialogu Spo³ecznego, a ich rezultaty (ostateczny kszta³t ustawy uchwalony przez Sejm) okaza³y siê zapalnikiem niezadowolenia, którego wyrazem sta³a siê manifestacja 11 wrzeœnia i „bia³e miasteczko” 2.0. Oczywiœcie, trudno odmówiæ ministrowi zdrowia racji, ¿e w rozmowach o kluczowych dla systemu zagadnieniach powinni uczestniczyæ wszyscy zainteresowani. Nie mo¿na jednak nie zauwa¿yæ, ¿e mówi¹c „wszyscy”, minister nie gwarantuje, ¿e gdy przyjdzie do podejmowania decyzji, g³os (znów!) bêdzie nale¿a³ bynajmniej nie do „wszystkich”, lecz do „wybranych”. Tak siê sk³ada, ¿e sk³onnych do popierania – z takich czy innych wzglêdów – stanowiska rz¹du. Dwa tygodnie protestu w „bia³ym miasteczku”, mimo ¿e odby³y siê dwa spotkania przedstawicieli protestuj¹cych z wiceministrem zdrowia Piotrem Bromberem, nie przynios³y prze³omu. Komitet Protestacyjno-Strajkowy nie bez racji podkreœli³, ¿e przebieg negocjacji wskazuje chêæ raczej gry na czas, a nie znalezienia konstruktywnych rozwi¹zañ. Protestuj¹cy s³ysz¹, ¿e nale¿y rozmawiaæ „w szerszym gronie” i na pewno nie o postulatach, bo ich spe³nienie kosztowa³oby zbyt wiele. Ile dok³adnie? Precyzyjnych danych brak, za to rzecznik Ministerstwa Zdrowia zasypuje media informacjami, jakoby mia³o to byæ „oko³o 100 mld z³ rocznie” lub nawet „104 mld z³ w ci¹gu czterech miesiêcy”. Metoda obliczeñ nieznana. Gdy protestuj¹cy chc¹ je zweryfikowaæ, natykaj¹ siê na takie b³êdy, jak niew³aœciwa liczba lekarzy uwzglêdniaj¹ca równie¿ wykonuj¹cych zawód lekarzy dentystów. Z drugiej strony trudno nie dostrzec ofensywy ministra zdrowia wobec œrodowiska lekarskiego. Do rangi symbolu urasta fakt, ¿e dok³adnie w tym samym czasie, gdy wiceminister Bromber rozpoczyna³ rozmowy z protestuj¹cymi, Adam Niedzielski og³asza³ w Sanoku, podczas obrad Konferencji Rektorów Wy¿szych Szkó³ Niepublicznych, ¿e te szko³y wkrótce uruchomi¹ kierunki lekarskie. Bêd¹ kszta³ciæ nie tylko pielê-\ngniarki i po³o¿ne czy ratowników medycznych, ale równie¿ lekarzy. Publicznych wy¿szych szkó³ zawodowych jest w Polsce ponad 30, dzia³aj¹ przede wszystkim w mniejszych miastach. Maj¹ prawo do prowadzenia studiów zarówno pierwszego, jak i drugiego stopnia, a tak¿e jednolitych studiów magisterskich. Nie mog¹ prowadziæ studiów doktoranckich i nadawaæ tytu³u doktora. I wa¿ne zastrze¿enie – kszta³c¹ wy³¹cznie na kierunkach o profilu praktycznym.\nTo poczucie finansowego „eldorado” w ochronie zdrowia jest oczywiście złudne, bo mowa najwyżej o kilku miliardach złotych, a to kropla w morzu potrzeb i niedoszacowania publicznych nakładów na ochronę zdrowia.\nPrzedstawiciele samorz¹du lekarskiego zapowiedŸ ministra oceniaj¹ jako pomys³ nie tylko chybiony, wrêcz niebezpieczny (przede wszystkim dla pacjentów), ale równie¿ uderzaj¹cy w zawód lekarza i lekarza dentysty, a tak¿e w poziom kszta³cenia. Jednak mo¿na siê spodziewaæ, ¿e ju¿ wkrótce resort zdrowia poda w tej sprawie wiêcej szczegó³ów. 28 wrzeœnia Adam Niedzielski ma przedstawiæ pos³om informacjê o przewidywanych zmianach w kszta³ceniu lekarzy i pielêgniarek, a na ostatnie wrzeœniowe posiedzenie Sejmu zaplanowano pierwsze czytanie przepisów, które umo¿liwi¹ wprowadzenie odp³atnych, ale finansowanych z pañstwowych stypendiów, studiów na kierunkach lekarskich, pod warunkiem odpracowania dziesiêciu lat w publicznym systemie ochrony zdrowia i wyboru specjalizacji uznawanej przez rz¹d za priorytetow¹. Zarówno „rozmowy techniczne”, jak i mno¿enie wa¿kich – fundamentalnych wrêcz – tematów, które niew¹tpliwie przyci¹gaj¹ uwagê œrodowiska lekarskiego (i szerzej – œrodowisk medycznych), mo¿na traktowaæ jak przemyœlan¹ strategiê, która ma rozwodniæ sens i istotê trwaj¹cego protestu. Temu samemu s³u¿¹ i bêd¹ s³u¿yæ kolejne informacje o zwiêkszaniu œrodków na ochronê zdrowia. Krótko po og³oszeniu przez mi-\nnistra zdrowia i prezesa NFZ nowelizacji planu finansowego funduszu o dodatkowy miliard z³otych, nastêpny miliard z³otych obieca³ premier Mateusz Morawiecki. Do koñca roku zosta³ zaœ kluczowy kwarta³ i mo¿na siê spodziewaæ – przede wszystkim dziêki wyraŸnie wy¿szemu ni¿ zak³adany (nie tylko pierwotnie, ale nawet w nowelizacji ustawy bud¿etowej, która trafi³a do Sejmu) wzrostowi gospodarczemu (agencje ratingowe przewiduj¹ dla Polski ponad 5-proc. wzrost) – ¿e ostatnie trzy miesi¹ce przynios¹ kolejne nieuwzglêdnione w planie miliardy z³otych.\nTo poczucie finansowego „eldorado” w ochronie zdrowia jest oczywiœcie z³udne, bo mowa najwy¿ej o kilku miliardach z³otych, a to kropla w morzu potrzeb i niedoszacowania publicznych nak³adów na ochronê zdrowia. Opinia publiczna mo¿e jednak tego nie wiedzieæ (zw³aszcza ¿e sonda¿e, prowadzone w czasie protestu przed Kancelari¹ Premiera, dowodz¹, ¿e Polacy co prawda z ca³ego serca medyków popieraj¹, ale wiêkszych obci¹¿eñ finansowych na ochronê zdrowia ponosiæ nie chc¹) i po którejœ z kolei enuncjacji o miliardach, p³yn¹cych szerokim strumieniem do szpitali i poradni, mog¹ siê pojawiæ pytania: o co im chodzi, tym protestuj¹cym? Dlaczego ci¹gle im ma³o? Choæ z drugiej strony jest równie prawdopodobne, ¿e papierowego dobrobytu nikt nie zd¹¿y zauwa¿yæ z powodu kolejnego ju¿ zawa³u systemu ochrony zdrowia, jaki mo¿e wywo³aæ w skali krajowej lub regionalnej nastêpna fala pandemii. Eksperci oceniaj¹, ¿e nie jesteœmy do niej wcale lepiej przygotowani ni¿ do tych, które przesz³y przez Polskê rok temu i na wiosnê. A sytuacji na pewno nie poprawia napiêcie, w jakim pracuj¹ medycy. Ministerstwo Zdrowia i rz¹d zdaj¹ siê jednak tego aspektu w ogóle nie braæ pod uwagê. \nOstatni taki protest KAROLINA KOWALSKA\naczyna siê od manifestacji 11 wrzeœnia 2021 r., która mimo silnej konkurencji – 20. rocznicy zamachów na nowojorskie World Trade Center i wizyty kanclerz Niemiec Angeli Merkel w Polsce – przebija siê zarówno do mediów, jak i do œwiadomoœci Polaków. Sytuacjê w systemie ochrony zdrowia œwietnie podsumowuj¹ has³a na transparentach: „Zabraæ politykom – daæ medykom”, „19 z³ to ¿art”, „Harujemy za trzech, zarabiamy grosze”, „Publiczna ochrona zdrowia kona”. Niemal piêciokilometrowa rzeka medyków, p³yn¹ca od pl. Krasiñskich a¿ przed Kancelariê Premiera, robi wra¿enie na przechodniach. A wydawa³oby siê, ¿e nic nie jest w stanie przyæmiæ wielkiej manifestacji Porozumienia Zawodów Medycznych z wrzeœnia 2016 r. Tym razem w pochodzie id¹ wszyscy – nie tylko lekarze, ale pielêgniarki, których zabrak³o w 2016 r., ratownicy, od pocz¹tku wakacji protestuj¹cy przeciwko g³odowym wynagrodzeniom, diagnoœci laboratoryjni, technicy, a nawet pracownicy niemedyczni. Liczniej ni¿ dawniej wspieraj¹ ich pacjenci, którzy dawno nie mieli takich problemów z uzyskaniem pomocy medycznej jak dziœ. Pierwszy raz do medyków do³¹czaj¹ rolnicy z Agrounii, którzy tym razem ograniczaj¹ siê do niesienia transparentów. Protestuj¹cy, których liczbê ocenia siê nawet na 30 tys., zjechali ze wszystkich czêœci Polski. – Jesteœmy tu, bo u nas w szpitalu nie ma ju¿ kto pracowaæ. ¯ebym mog³a tu byæ, kole¿anka musia³a wzi¹æ za mnie dy¿ur. Ale nie mog³am nie przyjechaæ, bo inaczej rz¹dz¹cy nie zrozumiej¹, jak jest tragicznie – mówi technik RTG ze szpitala w ma³ej miejscowoœci na po³udniu Polski. A towarzysz¹ca jej diagnostka laboratoryjna dodaje, ¿e podobnie jest w laboratorium. 12\nMimo że wydarzyła się tragedia, nie rezygnujemy z protestu. Robimy to dla naszych pacjentów, ale także dla naszych bliskich, którzy również są pacjentami. Będziemy protestować do skutku – zapewniają organizatorzy „białego miasteczka” 2.0. ¯a³uj¹, ¿e nie mog¹ zostaæ w „bia³ym miasteczku” urz¹dzonym w Al. Ujazdowskich na wzór tego, które w 2007 r. przed Sejmem zorganizowa³y pielêgniarki. Tym razem bia³e namioty „konsultacyjno-warsztatowe” i turystyczne – „mieszkalne” rozstawiaj¹ tak¿e lekarze, fizjoterapeuci, ratownicy, diagnoœci i technicy RTG. Swoje stoisko maj¹ rolnicy, czêstuj¹cy w zale¿noœci od dnia jab³kami, pêkami w³oszczyzny i workami ziemniaków. W niedzielê, ju¿ od samego rana, schodz¹ siê pacjenci pragn¹cy skonsultowaæ wyniki, zmierzyæ ciœnienie i poziom cukru we krwi albo po prostu poskar¿yæ siê na d³ugie kolejki. Piêkna pogoda sprzyja spacerom w okolicach £azienek. Medycy udzielaj¹ porad i t³umacz¹, dlaczego sytuacja w ochronie zdrowia musi siê zmieniæ. I zapraszaj¹ do „miasteczka” w kolejne dni, z których ka¿dy poœwiêcony jest innej dziedzinie medycyny. Na pierwszy ogieñ idzie bodaj najbardziej pal¹cy problem i najwiêkszy grzech rz¹dz¹cych – psychiatria, szczególnie dzieciêca, która z roku na rok coraz bardziej nie nad¹¿a z pomoc¹ osobom w kryzysie psychicznym. – Dzisiejszy dzieñ poœwiêcimy tematom, które zwykle zamiatane s¹ pod dywan, m.in. samobójstwom dzieci i m³odzie¿y – zapowiada Anna Bazyd³o, wiceprzewodnicz¹ca Porozumienia Rezydentów OZZL i rezydentka psychiatrii. Gdy lek. Adam Be³da mówi o przyczynach zamachów samobójczych ju¿ nawet wœród kilkuletnich dzieci i zbyt ma³ej liczbie psychiatrów dzieciêcych, minister zdrowia Adam Niedzielski przedstawia nowego wiceministra zdrowia Piotra Brombera, który ma siê zaj¹æ dialogiem, m.in. z protestuj¹cymi. Na odpowiedŸ nie trzeba d³ugo czekaæ: – Za pensjê nowego wiceministra mo¿na sfinansowaæ 107 godzin psychoterapii, której tak brakuje naszym pacjentom – punktuje Anna Bazyd³o. WypowiedŸ robi furorê w mediach.\nPorann¹ konferencjê przerywa huk, a zaraz po nim krzyk przera¿onych ludzi. Medycy rzucaj¹ siê na pomoc mê¿czyŸnie, któremu w ustach wybucha petarda. Tamuj¹ krwawienie i próbuj¹ go reanimowaæ, zanim zabierze go karetka. Ofiara, 94-letni Stanis³aw M., odzyskuje funkcje ¿yciowe, ale umiera po przewiezieniu do szpitala. Medycy odwo³uj¹ wydarzenia siódmego dnia i zawieszaj¹ dzia³alnoœæ „miasteczka” do niedzieli wieczór, gdy og³aszaj¹ cichy protest.\nWielu korzysta z pomocy psychologicznej. Nie chodzi o makabryczny widok – do tego s¹ przyzwyczajeni, lecz o traumê bezpoœredniego zagro¿enia ¿ycia i zdrowia w miejscu, które uwa¿ali za ca³kowicie bezpieczne. Boj¹ siê o ¿ycie swoje i pacjentów. Kilka osób wraca do domów.\nDzieñ póŸniej, w Dniu Chirurgii, goœcie „miasteczka” dowiaduj¹ siê, jak przeprowadziæ u siebie operacjê wyciêcia wyrostka robaczkowego. Wyk³ad prowadzony jest z przymru¿eniem oka. Prezes Porozumienia Chirurgów „Skalpel” i wspó³za³o¿yciel Porozumienia Rezydentów Krzysztof Ha³abuz do samodzielnych operacji nie zachêca ani pacjentów, ani kolegów po fachu. Chce jedynie zobrazowaæ tragiczn¹ sytuacjê w polskiej chirurgii, w której œrednia wielu lekarza to 60 lat i nic nie zapowiada zmiany, bo absolwenci medycyny nie garn¹ siê do specjalizacji zabiegowych. Kolejne dni poœwiêcone s¹ chorobom internistycznym, onkologicznym i ratownictwu. W czwartek, w Dzieñ Onkologii, podczas panelu poœwiêconego Ogólnopolskiemu Zwi¹zkowi Zawodowemu Lekarzy, medycy t³umacz¹, dlaczego warto nale¿eæ do zwi¹zku zawodowego. Wiceprzewodnicz¹ca OZZL dr Gra¿yna Kubat-Cebula, prezes Okrêgowej Rady Lekarskiej w Warszawie £ukasz Jankowski i przewodnicz¹cy Porozumienia Rezydentów OZZL Wojciech Szaraniec opowiadaj¹, co da³a im dzia³alnoœæ w zwi¹zku i jak jego wsparcie pomog³o im w karierze. Prezes Jankowski, syn zwi¹zkowca – dr. n. med. Krzysztofa Jankowskiego ze Szpitala przy Lindleya, mówi, ¿e dzia³alnoœæ w zwi¹zku zawodowym w jego rodzinie traktowana jest jak forma dzia³alnoœci spo³ecznej, a ka¿dy lekarz powinien byæ spo³ecznikiem. O sile zwi¹zków zawodowych w swoim gronie rozmawiaj¹ te¿ pielêgniarki i pielêgniarze, ratownicy, którzy nie przerywaj¹ protestu mimo dramatycznych doniesieñ o braku karetek, a tak¿e diagnoœci laboratoryjni. Sobota 18 wrzeœnia ma byæ ich dniem – planuj¹ t³umaczyæ rolê diagnosty i przeprowadziæ warsztaty z diagnostyki laboratoryjnej, ale ich plany musz¹ ulec zmianie.\nTraumê potêguje fakt, ¿e wielu z nich zna³o ofiarê. Pan Stanis³aw odwiedza³ ich w „miasteczku”, opowiada³ o chorobie nowotworowej, konsultowa³ wyniki badañ. Skar¿y³ siê na kolejki do leczenia i zapewnia³ o wsparciu dla protestuj¹cych. Tym wiêkszym szokiem jest informacja, ¿e zostawi³ list, w którym stwierdza, ¿e jego czyn jest sprzeciwem wobec protestu. – Korzystaliœmy z pomocy psychologów i psychotraumatologów. Mówiê o tym równie¿ dlatego, ¿e chodzenie do psychiatry czy psychologa wci¹¿ uznawane jest w Polsce za wstydliwe, szczególnie w przypadku mê¿czyzn – mówi Gilbert Kolbe, pielêgniarz i rzecznik „bia³ego miasteczka”. – Choæ wydarzy³a siê tragedia, postanowiliœmy nie rezygnowaæ z protestu. Robimy to dla naszych pacjentów, ale równie¿ dla samych siebie, bo my te¿ jesteœmy pacjentami. Pacjentami s¹ tak¿e nasi bliscy. „Bia³e miasteczko” wznawia dzia³alnoœæ w sobotê 25 wrzeœnia, a piêkna, letnia pogoda przyci¹ga w Al. Ujazdowskie blisko 5 tys. osób. Medycy upewniaj¹ siê, ¿e ich walka ma sens. – To „miasteczko” to nasza odpowiedŸ na niewiarê w skutecznoœæ samych manifestacji. ¯adna, najwiêksza nawet manifestacja na przestrzeni ostatnich kilku lat nie przynios³a po¿¹danego rezultatu w postaci rzeczywistych zmian w systemie ochrony zdrowia. Uznaliœmy wiêc, ¿e potrzeba czegoœ mocniejszego, d³u¿szego, na wzór g³odówki rezydentów z 2017 r. Dopiero ona przynios³a poprawê w postaci zwiêkszenia nak³adów na ochronê zdrowia i podwy¿ek dla lekarzy – t³umaczy Gilbert Kolbe. I zapewnia, ¿e „bia³e miasteczko” bêdzie istnia³o do skutku – a¿ rz¹dz¹cy uznaj¹ postulaty Komitetu Protestacyjno-Strajkowego. A prezes ORL w Warszawie £ukasz Jankowski dodaje, ¿e w proteœcie chodzi tak¿e o bezpieczeñstwo – zarówno pacjenta,\njak i personelu medycznego, który spotyka siê z coraz wiêkszym hejtem ze strony antyszczepionkowców. To tak¿e reakcja na brak szacunku do medyków. „Za ofiarn¹ pracê w pandemii lekarze dostali oklaski i podwy¿kê w wysokoœci... 19 z³ brutto. W dodatku zupe³nie nieskonsultowan¹ ze œrodowiskiem. Bia³y personel nie zapomnia³ rz¹dowi, ¿e w czasie pandemii traktowa³ go jak sprzêt medyczny, decyzjami wojewody przerzucaj¹c z jednego województwa do drugiego, bez sprawdzenia, czy przenoszony nie ma pod opiek¹ dzieci czy osób niepe³nosprawnych. Ten protest to tak¿e walka o szacunek” – precyzuje w rozmowie z „Rzeczpospolit¹”. Renata Florek-Szymañska z Porozumienia Chirurgów „Skalpel” zauwa¿a, ¿e walka toczy siê tak¿e o no-fault, czyli system niekarania medyków za niezawinione b³êdy medyczne. Ubolewa, ¿e no-fault, który – zgodnie z zapowiedziami ministra zdrowia Adama Niedzielskiego – mia³ znaleŸæ siê w projekcie ustawy o jakoœci, nie ma nic wspólnego z systemem obowi¹zuj¹cym np. w Szwecji i nie powstrzyma odp³ywu\nlekarzy ze specjalizacji zabiegowych. Walcz¹ tak¿e o zmianê warunków szkolenia chirurgów, które utrudnia uzyskanie tytu³u specjalisty. – Naszym zdaniem najwa¿niejszym z postulatów jest „bezpieczny pacjent to bezpieczny medyk” – zgadza siê z przedstawicielk¹ „Skalpela” Artur Drobniak, cz³onek Prezydium ORL w Warszawie i wiceprezes Naczelnej Rady Lekarskiej. – Ten protest jest po to, by w³adza zdjê³a w koñcu okulary z filtrem „nie ma problemu” i zrobi³a to, czego nie zrobili jej poprzednicy. ¯eby pacjenci nie umierali w kolejkach do leczenia – podkreœla dr Florek-Szymañska. – Nie jesteœmy sk³onni iœæ na kompromisy, bo niby dlaczego? Ten system rwie siê w szwach! – podsumowuje w wywiadzie dla NaTemat.pl Anna Bazyd³o. \nProtest Fot. K. Bartyzel\nW słowie protest jest jakieś pro-, co sugerowałoby nastawienie pozytywne, a w zestawieniu z drugim członem, -test, mogłoby wskazywać na dobry stosunek do prób jako takich. To rzecz jasna złudne, zakrawa na żart, choć może pewną dialektyczność językową pokazywać. Bo dawne łacińskie protestatio oznaczało ‘uroczyste publiczne oświadczenie’, i mogło być rodzajem orędzia – wyrażało stanowisko wobec czegoś, w tym zgodę. Protestari to ‘uroczyście oświadczać’, a protestor było słowem performatywnym i wyrażało oświadczenie, czyli znaczyło tyle, co oświadczam. Testari – ‘świadczyć’ – wzięło się z rzeczownika testis – ‘świadek’. Stąd też wiele innych słów, np. atest i testament, o znaczeniu w pewnym sensie „stanowiącym”.\npolszczyŸnie czasownik protestowaæ mamy od XVIII w., rzeczownik protest pojawi³ siê nieco póŸniej. Kiedyœ kojarzy³ siê w znacznej mierze z dzia³aniami prawnymi, by³a to nazwa rodzaju aktu, mianowicie prawne zastrze¿enie, która odnosi³a siê do urzêdowego stwierdzenia niewykupienia weksla w terminie. Taki oprotestowany weksel by³ zmor¹ d³u¿ników. Dziœ to znaczenie dla wielu jest przestarza³e.\nDziś protest, by był skuteczny, powinien być spektakularny. Przez tych, wobec których jest skierowany, bywa postrzegany jako szkodliwy, przez innych w zasadzie o wiele częściej uznawany za uzasadniony lub słuszny.\nCzasownik protestowaæ, tak czêsto obecnie u¿ywany do oznaczenia pewnych dzia³añ o charakterze spo³ecznym, ma regularnie mu odpowiadaj¹cy rzeczownik protestowanie, odnosz¹cy siê do czynnoœci, dzia³ania, nie zaœ do jego wyniku; mia³ te¿ dawniej rzeczownikowy odpowiednik protestacja, o podobnym znaczeniu, ale bardziej uroczysty i wskazuj¹cy na wiêksz¹ wa¿noœæ. Jest wreszcie krótki protest, który oznacza i dzia³anie, i jego efekt – w postaci np. listu protestacyjnego, te¿ zwanego protestem. Oba rodzaje bytów – i czynnoœæ, i wynik – znajduj¹ czêsto miejsce w historii (wtedy bywaj¹ oznaczone datami, liczbami i nazwami), a zawsze w informa-\ncjach publicznych. Bo te¿ po to w³aœnie s¹: daj¹ do zrozumienia, ¿e Ÿle siê dzieje i ¿e to siê nie podoba protestuj¹cym. Bardzo nie podoba. Protesty rzadko bywaj¹ ³agodne. S³owu protest towarzyszy czêsto przydawka gwa³towny, ostry, a przynajmniej energiczny. Z takimi protestami siê wystêpuje, czasem je sk³ada, kiedyœ siê je raczej zak³ada³o lub wnosi³o. Mo¿e by³o to bardziej prawnie umocowane, ale zdawa³o siê w mniejszym stopniu wi¹zaæ z gwa³townoœci¹ czy ostroœci¹.\nDziœ protest, by by³ skuteczny, powinien byæ spektakularny. Przez tych, wobec których jest skierowany, bywa postrzegany jako szkodliwy, przez innych w zasadzie o wiele czêœciej uznawany za uzasadniony lub s³uszny. Te przydawki tak¿e czêsto protestowi towarzysz¹ w mediach. Jako spo³eczny instrument nacisku jest protest coraz bardziej sankcjonowan¹ dzia³alnoœci¹. I, co wa¿ne, przeciwko protestowi trudno protestowaæ.  15\nFotorelacja z protestu pracowników\nwrzeœnia ulicami Warszawy przesz³o oko³o 30 tys. osób. W przemarszu wziêli udzia³ lekarze i przedstawiciele pozosta³ych zawodów medycznych, w³¹czyli siê równie¿ reprezentanci innych œrodowisk, którzy chcieli wesprzeæ postulaty dotycz¹ce pilnych zmian w ochronie zdrowia. Lekarze, pozostali pracownicy ochrony zdrowia i pacjenci oczekuj¹ sprawnego systemu opartego na bezpieczeñstwie i zaufaniu. To w praktyce: – dostêpnoœæ leczenia, – roz³adowanie kolejek m.in. przez realne wsparcie lekarzy przez asystentów medycznych, – wprowadzenie prawdziwego no-fault, – uczciwy system p³ac. Takie m.in. postulaty wybrzmiewaj¹ w kontekœcie protestu. Manifestacja ruszy³a z pl. Krasiñskich, przesz³a przed Ministerstwo Zdrowia, a nastêpnie przed Kancelariê Prezesa Rady Ministrów, gdzie powsta³o „bia³e miasteczko”. Instytucje by³y odgrodzone barierkami, nikt ze strony rz¹dowej nie podj¹³ dialogu. Nasza izba wraz z Regionem Mazowieckim OZZL w³¹czy³a siê w protest pod has³em „Jakoœæ w miejsce bylejakoœci”.  rj\nFotografie: K. Bartyzel\nWalka o zdrowie MAGDALENA FLAGA-£UCZKIEWICZ\nPrzygotowując wystąpienie na konferencję o najnowszych trendach w psychiatrii na świecie, obejrzałam ponad 20 godzin wystąpień z dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (American Psychiatric Association Annual Meeting 2021) powiązanych z różnymi aspektami zdrowia psychicznego lekarzy. Przestudiowałam dziesiątki slajdów o stresie, pandemii, traumie, wypaleniu, depresji, samobójstwach, różne pomysły na lepsze rozumienie i wspieranie dobrostanu psychicznego medyków, a wszystko w czasie, gdy nasze oczy zwrócone są na „białe miasteczko” 2.0.\nia³am napisaæ tekst nawi¹zuj¹cy do protestu, o tym, jak potrzebna jest nam rozmowa z pacjentami, pokazywanie naszej perspektywy, mówienie o postulatach, które s¹ i dla nas, i dla nich. (W³aœciwie to nie „ich”, bo my te¿ pacjentami jesteœmy albo bêdziemy.) ¯e to nasza wspólna sprawa. I jak bardzo czu³o siê to w „miasteczku” podczas zorganizowanych tam paneli, wyk³adów i zwyk³ych rozmów. Mia³o byæ wspólnie, ramiê w ramiê, niemal sielankowo. Tragiczne wydarzenie z sobotniego poranka brutalnie przerwa³o idylliczny nastrój, burz¹c dotychczasowy porz¹dek. Zaplamione krwi¹ fartuchy m³odych lekarzy mo¿na upraæ, trudniejsza sprawa z ich poranionymi traum¹ umys³ami. Zastanawiam siê, czy ten dzieñ odmieni pe³nych m³odzieñczego zapa³u i entuzjazmu protestuj¹cych? W kolejnych godzinach wraz z psycholog, interweniuj¹c¹ w wypadku nag³ego kryzysu, zrobi³yœmy na miejscu, co siê da³o, by wesprzeæ œwiadków i uczestników wydarzenia. Niestety, mam œwiadomoœæ, ¿e mimo to u czêœci obecnych, szczególnie tych, którzy nie uczestniczyli bezpoœrednio w ratowaniu poszkodowanego, prawdopodobnie rozwin¹ siê 18\nobjawy zespo³u stresu pourazowego (PTSD). Jeœli znamy osoby, które tego tragicznego dnia by³y w „bia³ym miasteczku”, b¹dŸmy uwa¿ni i reagujmy, jeœli coœ nas bêdzie niepokoiæ. B¹dŸmy obok. Jeden z prelegentów zamorskiej konferencji poruszaj¹co przedstawi³ etapy, przez które przechodzi czêœæ lekarzy w przebiegu swojej drogi zawodowej. Zaczynamy jako pe³ni entuzjazmu, altruizmu, empatii i energii m³odzi adepci medycyny, zmotywowani do nauki i pracy, idealistycznie patrz¹cy na œwiat. Czasem naiwni, trochê wystraszeni i niepewni, ale te¿ podekscytowani, g³odni wiedzy i doœwiadczeñ. Potem przychodzi szara, ¿mudna, frustruj¹ca codziennoœæ z poczuciem bezsilnoœci, przyt³oczenia ogromem lekarskich i nielekarskich zadañ, wielk¹ odpowiedzialnoœci¹, wra¿eniem bycia pionkiem w bezdusznej machinie, bez wp³ywu na cokolwiek. Dopada nas wyczerpanie fizyczne i psychiczne, zniechêcenie, stajemy siê rozdra¿nieni, czasem cyniczni. Wydaje nam siê, ¿e nasza praca nie ma sensu i nikogo nie obchodzi, czy jesteœmy dobrymi lekarzami. Zdarza siê, ¿e ¿a³ujemy wyboru kierunku studiów, myœlimy o odejœciu od medycyny. To stadium wypalenia. Jeœli do niego dojdziemy, zadbajmy o siebie, szukajmy odpoczynku, wsparcia bliskich. Spotkania z psychoterapeut¹ mog¹ okazaæ siê potrzebne, by znaleŸæ sposoby na odbudowanie odpornoœci psychicznej. W walce z wypaleniem zawodowym metody nakierowane na pomoc jednostce maj¹ udowodnion¹ skutecznoœæ, jednak wiemy, ¿e lepsze efekty przynosi interwencja na poziomie organizacyjnym, poprawiaj¹ca warunki i atmosferê pracy, pozwalaj¹ca odzyskaæ poczucie wp³ywu i sensu. A co siê stanie, jeœli nie zrobimy nic? Bêdzie coraz gorzej. Mo¿emy stopniowo osun¹æ siê w bezsenn¹ otch³añ znieczulenia, odrêtwienia, odciêcia, psychicznego parali¿u, poczu-\nNota bene bycie pacjentem (np. psychoterapeuty) mo¿e byæ cia, ¿e nie tyle praca, ile ca³e nasze ¿ycie jest bezwartodla lekarza dobrym, rozwijaj¹cym, daj¹cym ulgê doœwiadœciowe, bez sensu, ¿e nie ma nadziei na cokolwiek lepszeczeniem. Nie musimy ze go. Taki stan to zdecydowanie wiêcej ni¿ wypawszystkim radziæ sobie lenie i nie ma szans, by min¹³ bez fachowej intersami. wencji. Jeœli pojawiaj¹ siê nam w g³owie fantazje o znikaniu, myœli, ¿e innym by³oby ³atwiej bez nas, To sprawa nas Czytam ten tekst i widzê, to znaczy, ¿e nadszed³ moment, kiedy bezwzglêdwszystkich, niezależnie ¿e jest bardzo daleki od nie potrzebujemy natychmiastowej pomocy. Mo¿eidea³u – ma³o w nim „promy poszukaæ jej sami, poprosiæ kogoœ zaufanego, od tego, gdzie pracujemy, fesjonalnej” ch³odnej rzeby pomóg³ j¹ nam zorganizowaæ, a w nag³ych okokoniec końców wszyscy czowoœci, za to pe³no nie licznoœciach, jeœli boimy siê o siebie, skorzystaæ jesteśmy albo będziemy do koñca pouk³adanych z pomocy medycyny ratunkowej. Podobnie, gdy zamyœli i emocji. Mo¿na wychowanie lub wypowiedzi kolegi lub kole¿anki nas pacjentami. czuæ, ¿e autorka jest poruniepokoj¹, gdy martwimy siê, ¿e dzieje siê z nim szona tym, co siê wydarzyalbo z ni¹ coœ z³ego, nie wahajmy siê zapropono³o i o czym pisze. Mam waæ pomocy w dotarciu do specjalisty. tego œwiadomoœæ i tak to zostawiam. Nawet jeœli jesteœmy lekarzami, to jesteœmy Zawêdrowa³am myœlami w czarne meandry depresyjnych staprzede wszystkim ludŸmi z krwi i koœci, i – niezale¿nie od nów, a przecie¿ planowa³am pisaæ optymistycznie. M³odzi tego, jak bardzo chcielibyœmy temu zaprzeczaæ – reagujez „bia³ego miasteczka” maj¹ zapa³ do walki. A walcz¹ tak¿e my na to, co nas spotyka, emocjami.  w naszym imieniu o nie byle co, bo o taki medyczny œwiat, w którym nie bêdziemy przyp³acaæ swojego zaanga¿owania wypaleniem. O system, który jest dobry dla pacjentów i dla Magdalena Flaga-£uczkiewicz, psychiatra, psychoterapeunas, lekarzy, który nas nie antagonizuje, gdy¿ bez wspó³pracy ta, pe³nomocnik ds. zdrowia lekarzy i lekarzy dentystów obu stron trudno o optymalne leczenie. To sprawa nas wszyst– tel. 660 672 133 (proszê o SMS, oddzwoniê), kich, niezale¿nie od tego, gdzie pracujemy, koniec koñców e-mail: pelnomocnikzdrowia@oilwaw.org.pl wszyscy jesteœmy albo bêdziemy pacjentami.\nJAKOŚĆ W MIEJSCE BYLEJAKOŚCI Fotografie: K. Bartyzel\nRELACJA Z KONFERENCJI EKSPERCKIEJ – Minister zdrowia Adam Niedzielski odmówił udziału w dyskusji, ale mam nadzieję, że wnioski z niej dotrą do ministerstwa – stwierdził prezes ORL w Warszawie Łukasz Jankowski, otwierając konferencję zorganizowaną wspólnie przez Okręgową Izbę Lekarską w Warszawie i Region Mazowiecki OZZL. Rozmowa była skoncentrowana na nakładach na ochronę zdrowia, problemie kolejek, jakości opieki zdrowotnej. Było to jedno z działań izby wspierających przeprowadzoną 11 września manifestację medyków.\ny, lekarze, mówimy na co dzieñ jêzykiem problemów: jaka jest sytuacja w ochronie zdrowia, na co brakuje pieniêdzy. Ale nie mamy podbudowy ekonomicznej, by oceniæ, ile œrodków trzeba bêdzie przeznaczyæ na ochronê zdrowia w kolejnych latach. St¹d pomys³ tej dyskusji, tym bardziej ¿e minister zdrowia Adam Niedzielski jest doktorem nauk ekonomicznych – doda³ prezes Jankowski. Rzecznik prasowa OIL w Warszawie Renata Jezió³kowska wyjaœni³a, ¿e szef resortu by³ zaproszony na debatê, ale z zaproszenia nie skorzysta³, t³umacz¹c siê innymi obowi¹zkami s³u¿bowymi. W dyskusji uczestniczyli: lek. £ukasz Jankowski – prezes Okrêgowej Rady Lekarskiej w Warszawie, lek. Agnieszka Serwan-Ha³abuz – cz³onek Prezydium ORL w Warszawie i przewodnicz¹ca Regionu Mazowieckiego OZZL, oraz eksperci: dr n. ekon. Ma³gorzata Ga³¹zka-Sobotka – dziekan Centrum Kszta³-\ncenia Podyplomowego Uczelni £azarskiego, Maria Libura – ekspert Centrum Analiz Klubu Jagielloñskiego ds. Zdrowia, prof. dr hab. n. ekon. Witold Or³owski z Uczelni Vistula, Andrzej Sadowski – prezydent Centrum im. Adama Smitha, cz³onek Rady Naukowej PZU Zdrowie S.A., przewodnicz¹cy rady Fundacji „Razem w chorobie” oraz Jan J. Zygmuntowski z Akademii Leona KoŸmiñskiego i Polskiej Sieci Ekonomii. Konferencjê prowadzi³y rzecznik OIL w Warszawie Renata Jezió³kowska i Anna Go³êbicka – strateg komunikacji i zarz¹dzania zwi¹zana z Centrum im. Adama Smitha. Agnieszka Serwan-Ha³abuz podkreœli³a, ¿e jako dzia³aczka zwi¹zku zawodowego patrzy na ochronê zdrowia jak na grupê pracowników medycznych i niemedycznych. – Oni wszyscy razem 11 wrzeœnia wyjd¹ na ulicê, bo chc¹ walczyæ o godnoœæ swoj¹ i swoich pacjentów. Nie chc¹ pracowaæ w Ÿle zarz¹dzanym systemie – powiedzia³a. Dramatyczn¹ sytuacjê kadrow¹ polskiej ochrony zdrowia opisa³a danymi statystycznymi Anna Go³êbicka, zwracaj¹c uwagê, ¿e na tysi¹c mieszkañców naszego kraju przypada tylko szeœciu pracowników medycznych ró¿nych zawodów: – Œrednia w krajach OECD wynosi oko³o 10 osób na tysi¹c mieszkañców, a rekordowa pod tym wzglêdem Norwegia ma ich a¿ 20.\nOd dekad poszukujemy odpowiedzi na pytanie, czy zwiększać nakłady na ochronę zdrowia, czy raczej skupić się na naprawie jej struktury.\nAndrzej Sadowski z Centrum im. Adama Smitha zauwa¿y³, ¿e mamy w Polsce kadry medyczne zaliczane do najlepszych na œwiecie. – Nak³ady proporcjonalnie do naszego dobrobytu nie s¹ najmniejsze. W przep³ywie œrodków miêdzy œwiadczeniobiorcami i œwiadczeniodawcami przeszkadza chory system – stwierdzi³. Natomiast dr n. ekon. Ma³gorzata Ga³¹zka-Sobotka zwróci³a uwagê, ¿e od dekad poszukujemy odpowiedzi na pytanie, czy zwiêkszaæ nak³ady na ochronê zdrowia, czy raczej skupiæ siê na naprawie jej struktury. – Nie ma mo¿liwoœci podniesienia efektywnoœci systemu bez zwiêkszenia nak³adów i inwestycji – przekonywa³a. W dalszym ci¹gu dyskusji dziekan Centrum Kszta³cenia Podyplomowego Uczelni £azarskiego mówi³a o podstawowej wadzie systemu ochrony zdrowia: – Oparliœmy go na medycynie naprawczej, a efektywny system to taki, który najpierw chroni zdrowie, a dopiero potem je naprawia. Maria Libura podkreœli³a, ¿e nie ma gwarancji, i¿ zwiêkszenie nak³adów, nawet znaczne, wywo³a pozytywne zmiany, które odczuj¹ obywatele, jeœli nie bêdzie wsparte w³aœciwymi dzia³aniami dla dobra pacjenta. – Przyk³adowo w USA gigantyczne œrodki s¹ przeznaczane na ochronê zdrowia, ale funkcjonuj¹cy tam system nie jest nastawiony na zaspokajanie potrzeb pacjentów. Inflacja kosztów zdrowotnych powoduje, ¿e œwiadczenia tanie w UE czy Kanadzie s¹ nieosi¹galne dla pacjenta w USA – argumentowa³a. Ekspertka zwróci³a te¿ uwagê na pewien paradoks: – Specyficzne rankingi agencji Bloomberga dotycz¹ce efektywnoœci ochrony zdrowia pokazuj¹, ¿e polski system mo¿na uznaæ – przy zastosowaniu\nodpowiednich miar – za bardzo efektywny. Dlatego, ¿e jest taki tani, a my i tak ¿yjemy stosunkowo d³ugo. I chcê tutaj bardzo mocno podkreœliæ, ¿e to siê udawa³o przez wiele lat tylko dziêki olbrzymiemu wysi³kowi personelu medycznego. Niedostatki organizacyjne w ochronie zdrowia wynikaj¹ce z wadliwych dzia³añ pañstwa wskaza³ prof. Witold Or³owski: – G³ówne zadanie ubezpieczyciela to limitowanie œwiadczeñ, optymalne wykorzystanie istniej¹cych zasobów. Pieni¹dze musz¹ byæ wykorzystywane maksymalnie efektywnie. W naszym systemie ta zasada nie jest przestrzegana. Mamy p³atnika, który nad niczym nie panuje. Zdaniem ekonomisty system nie dzia³a w³aœciwie, bo przez ponad 30 lat funkcjonowania nowego ustroju polityczno-ekonomicznego w Polsce nie zosta³a przeprowadzona prawdziwa reforma ochrony zdrowia. – Samo s³owo „reforma” jest ju¿ skompromitowane przez ludzi, który nazywali tak ka¿de kosmetyczne zmiany. Nie mówmy wiêc o reformach. Mówmy o budowie systemu od nowa – zaapelowa³. Pewne rozwi¹zania zaproponowa³ Jan J. Zygmuntowski. – Wypychanie ludzi na samozatrudnienie to œlepa uliczka. Trzeba wróciæ do holistycznego spojrzenia na ochronê zdrowia, tymczasem teraz nie zatrudniamy medyków, tylko wydajemy pieni¹dze na poœredników – stwierdzi³. Ekspert Polskiej Sieci Ekonomii zwróci³ uwagê, ¿e nawet kiedy prowadzi siê dzia³ania w s³usznym kierunku, s¹ one niekonsekwentne: – W budowanym aktualnie systemie elektronicznej dokumentacji medycznej brakuje interoperacyjnoœci.\nSystem nie działa właściwie, bo przez ponad 30 lat funkcjonowania nowego ustroju polityczno-ekonomicznego w Polsce nie została przeprowadzona prawdziwa reforma ochrony zdrowia.\n¢ Pacjent nie mo¿e ingerowaæ w dane, dodawaæ np. leczenia prywatnego, w³asnych obserwacji, a bez tego nie ma pe³nej wiedzy o chorym i kosztach jego leczenia. Andrzej Sadowski poruszy³ natomiast kwestiê oceny jakoœci pracy medyków. – W raporcie, którego by³em wspó³twórc¹, pojawi³ siê postulat, by wprowadziæ system spo³ecznej oceny pracy lekarzy. Trudno oczekiwaæ, ¿e system kontrolowany przez pañstwo bêdzie wyrafinowany, a ocena na podstawie arbitralnych wskaŸników sprawiedliwa – zaznaczy³ prezydent Centrum im. Adama Smitha. Koñcz¹c dyskusjê, uczestnicz¹cy w niej lekarze stwierdzili, ¿e rozmowa o wydatkach na ochronê zdrowia czê-\nsto skupia siê na wysokoœci wynagrodzeñ. – Lekarz wykonuje wiele nie swojej pracy. Dlatego musimy sobie odpowiedzieæ nie tylko na pytanie, ile p³aciæ lekarzom, ale za co konkretnie powinniœmy im zap³aciæ – mówi³ prezes ORL w Warszawie £ukasz Jankowski. Wtórowa³a mu Agnieszka Serwan-Ha³abuz, przewodnicz¹ca Regionu Mazowieckiego OZZL. – Jest takie powiedzenie: lekarz to najtañsza sekretarka w szpitalu, bo wykona pracê sekretarki za darmo i po godzinach. Mamy mnóstwo biurokratycznej pracy, której wykonywaæ nie powinniœmy. Nasz potencja³ jest marnowany – skonstatowa³a.  Micha³ Niepytalski\n„Polki w medycynie 2021” – W medycynie wciąż widoczny jest brak kobiet szefów. Kilka dni temu uczestniczyłam w konferencji naukowej poświęconej mojej dziedzinie medycyny, która jest ekstremalnie sfeminizowana. Odbywał się panel za panelem, a wśród dyskutantów nie było ani jednej kobiety. Podczas rekrutacji ciągle wiele z nas słyszy pytania o plany prokreacyjne – tak o przeszkodach na drodze rozwoju zawodowego, na jakie napotykają kobiety w polskiej medycynie, mówiła współtwórczyni inicjatywy „Polki w medycynie” lek. Małgorzata Osmola, podczas konferencji naukowo-warsztatowej zorganizowanej 11 września we współpracy z naszą izbą.\nkonferencja stanowi przyk³ad dobrej wspó³pracy. Z ciekawym pomys³em zwróci³a siê do izby grupa aktywnych lekarek, a my ten pomys³ wsparliœmy i pomogliœmy zrealizowaæ. Zachêcamy do zg³aszania siê z oddolnymi inicjatywami na rzecz œrodowiska, bo izba jest dobr¹ przestrzeni¹ do dyskusji i spotkañ – powiedzia³a rzecznik prasowa OIL w Warszawie Renata Jezió³kowska, inauguruj¹c spotkanie.\nDrug¹ czêœæ dyskusji, poœwiêcon¹ œrodowisku pracy, poprowadzi³a lek. Klaudia Gutowska. – Zespó³ ludzi w pracy jest jak za³oga statku. To, kim siê otaczamy, buduje nas samych – nasz charakter i nasze ¿ycie – przekonywa³a. Jak unikn¹æ wypalenia zawodowego, t³umaczy³a psychiatra Magdalena Flaga-£uczkiewcz: – Mo¿emy dbaæ o siebie – o odpowiedni¹ iloœæ snu, w³aœciwe od¿ywianie, poznawanie siebie, swoich mocnych stron i s³aboœci itp., ale to tylko jedna z kilku p³aszczyzn radzenia sobie z wypaleniem zawodowym. Inne to np. wybór miejsca pracy i jej rodzaju. Internistka Agata Malenda opowiedzia³a o powrocie do pracy po urlopie macierzyñskim. Komunikacji w zespole swoje wyst¹pienie poœwiêci³a psycholog Ilona Stankiewicz. Zawi³oœci prawne wykonywania zawodów medycznych objaœnia³y prawniczki Aleksandra Powier¿a i Karolina Podsiad³y-Gêsikowska. Dietetyczka Justyna W¹sik mówi³a o nawykach ¿ywieniowych i sposobach kszta³towania tych dobrych. Odby³y siê tak¿e warsztaty poœwiêcone przygotowaniu wartoœciowego posi³ku na dy¿ur, poprowadzone przez lek. Alicjê Baskê, oraz prelekcja Anny Kotliñskiej dotycz¹ca laktacji. Dziêki uprzejmoœci ca³ego zespo³u przychodni MAG Centrum Zdrowia uczestniczkom konferencji zapewniono bezp³atne badania: USG piersi, USG ginekologiczne i cytologiê. Inicjatywa „Polki w medycynie” powsta³a dziêki grupie lekarek, które walcz¹ o prawa kobiet w medycynie i wspieraj¹ mn rozwój zawodowy kobiet w ochronie zdrowia. \nFotografie: M. Niepytalski\n– Warto dzia³aæ razem, ¿eby poprawiæ warunki pracy. Cieszê siê, ¿e OIL w Warszawie wspiera tê inicjatywê – podkreœli³a Ma³gorzata Osmola. Jako pierwsza zabra³a g³os prof. Beata Tarnacka, szefowa Kliniki Rehabilitacji WUM i Kliniki Rehabilitacji Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji. Opowiedzia³a o ró¿nych aspektach kierowania klinik¹ – leczniczym, dydaktycznym i naukowym. Chirurg Ma³gorzata Nowosad stwierdzi³a, ¿e kobiety powinny, mimo wielu trudnoœci, jakie je czekaj¹, decydowaæ siê na specjaliza-\ncje zabiegowe. – Jeœli same nie bêdziemy dbaæ o w³asny rozwój, nikt o nas nie zawalczy – podkreœli³a. Przybli¿y³a te¿ dzia³alnoœæ fundacji „Kobiety w chirurgii”, któr¹ kieruje. Ligia Kornowska, dyrektor zarz¹dzaj¹ca Polskiej Federacji Szpitali, odpowiedzia³a zaœ na pytanie, czy da siê po³¹czyæ wykonywanie zawodu lekarza z byciem mened¿erem. Po³o¿na Anna Kotliñska opowiada³a natomiast o szkoleniach zagranicznych, ich organizacji i finansowaniu podczas studiów medycznych.\nMedale i OIL Sport Event\n11 września w Warszawie na stadionie GKS „Świt”, równolegle z 20. Memoriałem Włodzimierza Strzyżewskiego, rozegrano XIX Mistrzostwa Polski Lekarzy i Innych Profesji Ochrony Zdrowia w Ringo.\nozgrywki sponsorowane by³y przez Okrêgow¹ Izbê Lekarsk¹ w Warszawie, Naczeln¹ Izbê Lekarsk¹ oraz Polskie Towarzystwo Ringo.\nomisja Sportu ORL w Warszawie przyzna³a nagrody w ramach programu OIL Sport Mistrz przeznaczonego dla wybitnych lekarzy-sportowców z naszej izby. Nad Ba³tykiem natomiast odby³ siê obóz kitesurfingowy wspó³finansowany przez izbê w ramach programu OIL Sport Event.\nRywalizacja toczy³a siê jednoczeœnie na czterech boiskach. Zawodnicy, reprezentuj¹cy siedem okrêgowych izb lekarskich, zostali podzieleni na grupy wed³ug wieku, p³ci i profesji. Warto podkreœliæ, ¿e w tegorocznych mistrzostwach utworzono równie¿ kategoriê superseniorów.\nKa¿dy wyró¿niony sportowiec otrzyma³ nagrodê w wysokoœci 2 tys. z³. Komisja Sportu uhonorowa³a wszystkich zg³oszonych kandydatów. – Mam nadziejê, ¿e kolejne edycje programu bêd¹ cieszy³y siê coraz wiêkszym zainteresowaniem, a izba bêdzie postrzegana jak instytucja wspieraj¹ca sportowe sukcesy lekarzy – powiedzia³ Krzysztof Herman, przewodnicz¹cy Komisji Sportu.\nMedale zdoby³o 36 uczestników. W punktacji ³¹cznej zwyciê¿yli reprezentanci Okrêgowej Izby Lekarskiej w Warszawie przed OIL w Gdañsku i OIL w £odzi.\nAleksandra Piechuta – sprinterka, medalistka Mistrzostw Polski Lekarzy w biegach na 100 m, 200 m i trójboju sprinterskim, Grzegorz Stok³uska – kolarz, uczestnik ogólnopolskich zawodów kolarskich Cisowianka Mazovia MTB Marathon, zwyciêzca w kategorii wiekowej 65 plus.\nW grze pojedynczej kobiet wygra³y dwie reprezentantki OIL w Warszawie: Alesia Venhura (kategoria m³ode lekarki) oraz Krystyna Anio³-Strzy¿ewska (kategoria lekarki seniorki). W grze pojedynczej mê¿czyzn reprezentuj¹cy nasz¹ izbê Marek Warecki zaj¹³ drugie miejsce w kategorii seniorów.\nKatarzyna Luterek – narciarka, wielokrotna zwyciê¿czyni Mistrzostw Polski Amatorów oraz Mistrzostw Polski Lekarzy w slalomie, slalomie gigancie i supergigancie,\nW rywalizacji dru¿ynowej zwyciê¿yli: Alesia Venhura (OIL w Warszawie) i Renata Biniewicz (OIL w £odzi) w kategorii dru¿yn kobiecych, Mateusz Brodziñski (OIL w Warszawie) i S³awomir Biniewicz (OIL w £odzi) w rywalizacji dru¿ynowej mê¿czyzn oraz Krystyna Anio³-Strzy¿ewska (OIL w Warszawie) i Janusz Siejka (ŒILw Katowicach) w zmaganiach dru¿yn mieszanych.  ab 24\nNatomiast w Cha³upach na obozie kitesurfingowym (4–11 wrzeœnia) lekarze naszej izby mieli okazjê zapoznaæ siê z tym sportem oraz udoskonalaæ swoje umiejêtnoœci pod okiem licencjonowanych instruktorów. Ka¿dy uczestnik obozu odby³ 10 godzin indywidualnych lekcji, wed³ug standardów International Kitesurfing Organization 1:1. Na zakoñczenie kursu wszyscy otrzymali certyfikaty IKO.  mn www.miesiecznik-puls.org.pl – nr 10/2021 (318)\nPodnosimy kwalifikacje 25 września odbyła się wspólna konferencja Polskiego Towarzystwa Stomatologii Geriatrycznej i Komisji ds. Lekarzy Dentystów Okręgowej Rady Lekarskiej w Warszawie. Podczas wykładów poruszono m.in. kwestie standardów i charakterystyki leczenia stomatologicznego pacjenta onkologicznego oraz współpracy między lekarzem prowadzącym leczenie osoby w wieku senioralnym a lekarzem dentystą.\nonferencjê otworzyli i zapowiedzieli seriê wyk³adów dotycz¹cych najwa¿niejszych wyzwañ stomatologii geriatrycznej prezes PTSG, prof. GUMed dr hab. Barbara Kochañska i przewodnicz¹cy Komisji ds. Lekarzy Dentystów, wiceprezes ORL w Warszawie dr n. med. Dariusz Paluszek. Prelekcje wyg³oszone podczas pierwszej sesji przez polskich ekspertów w zakresie leczenia stomatologicznego dotyczy³y: wyzwañ gerostomatologii w Polsce w œwietle aktualnych danych epidemiologicznych (prof. dr hab. Agnieszka Mielczarek), standardów stomatologicznej opieki senioralnej (dr hab. n. med. Magdalena Nowosielska) oraz najczêœciej wystêpuj¹cych zagro¿eñ zdrowotnych dla pacjentów w starszym wieku, podejmuj¹cych leczenie stomatologiczne (dr hab. Barbara Kochañska, dr n. med. Justyna Barwiñska-P³u¿yñska). W drugiej i trzeciej czêœci konferencji oprócz polskich specjalistów brali udzia³ goœcie z zagranicy. Drug¹ czêœæ\nW³asny gabinet O\nrganizowane przez OIL w Warszawie szkolenie „Gabinet lekarski – od pomys³u do pierwszego pacjenta” cieszy³o siê du¿ym zainteresowaniem medyków. W kursach online oraz stacjonarnych, prowadzonych od 13 do 18 wrzeœnia, uczestniczy³o ponad 600 osób. Podczas wyk³adów, dotycz¹-\npoœwiêcono: implantom pacjentów (prof. Michele Antonio Lopez), regeneracji wyrostka zêbodo³owego u pacjentów z grup ryzyka (prof. Pier Carmine Passarelli), wybranym problemom leczenia endodontycznego (prof. dr hab. Mariusz Lipski) oraz sposobom rozpoznawania kana³ów sklerotycznych (prof. Nicola Grande). Podczas trzeciej czêœci, dotycz¹cej pacjentów w podesz³ym wieku, skupiono siê na problemach: terapii antyresorpcyjnej (lek. dent. Hanna Sobczak), przygotowania stomatologicznego do chemioterapii przeciwnowotworowej (dr n. med. Agnieszka Bogus³awska-Kapa³a), podejœcia periodontologicznego (prof. Andrea Pilloni) oraz diagnozy i interdyscyplinarno-ortodontycznego planu leczenia uœmiechu dzi¹s³owego (prof. Paolo Manzo). W konferencji inauguruj¹cej wspó³pracê PTSG z Komisj¹ ds. Lekarzy Dentystów ORL w Warszawie udzia³ wziê³o oko³o 300 lekarzy i lekarzy dentystów z ca³ej Polski.  ab\ncych m.in. rejestracji praktyki, prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej, finansowania, organizowania w³asnego gabinetu, prowadzenia dokumentacji medycznej oraz aktywnoœci lekarzy w social mediach i komunikacji z pacjentem, uczestnicy zadawali prowadz¹cym wiele pytañ oraz chêtnie dzielili siê spostrze¿eniami. Tu¿ po szkoleniu zg³osili siê zainteresowani kolejnym kursem.  ab\nKto, jeœli nie my?\nFot. A. Boguski\nJakie korzyœci wynikaj¹ ze wspó³pracy Komisji ds. Lekarzy Dentystów z PTSG?\nI Konferencja Polskiego Towarzystwa Stomatologii Geriatrycznej organizowana razem z Komisją ds. Lekarzy Dentystów zapoczątkowała jedyną dotąd w Polsce tego rodzaju współpracę towarzystwa naukowego z samorządem lekarskim. O celach konferencji, wspólnych planach ORL i PTSG oraz kolejnych spotkaniach poświęconych istotnym zagadnieniom leczenia stomatologicznego pacjenta obciążonego opowiadają prof. Barbara Kochańska, prof. Agnieszka Mielczarek oraz dr n. med. Dariusz Paluszek.\nSk¹d pomys³ konferencji poœwiêconej stomatologii geriatrycznej?\nrognozy demograficzne wskazuj¹, ¿e w najbli¿szym czasie seniorzy bêd¹ stanowili bardzo istotny odsetek pacjentów stomatologicznych. Osoba w starszym wieku czêsto obci¹¿ona jest wielochorobowoœci¹ i polifarmakoterapi¹, wymaga specyficznego podejœcia do profilaktyki i terapii. Opiekuj¹cy siê ni¹ lekarz dentysta musi mieæ ogromn¹ wiedzê. Chcemy zachêciæ nie tylko lekarzy dentystów, lecz tak¿e lekarzy rodzinnych, internistów, kardiologów, diabetologów, onkologów oraz opiekunów seniorów do pog³êbiania wiedzy o leczeniu pacjentów obci¹¿onych. Chcemy scaliæ to œrodowisko, ¿eby opieka medyczna nad takim pacjentem by³a jak najefektywniejsza – powiedzia³a prof. Agnieszka Mielczarek, wiceprezes PTSG.\nKorzyœci s¹ obopólne, poniewa¿ towarzystwo mo¿e dzia³aæ prê¿niej dziêki temu, ¿e ma dostêp do szerszego grona lekarzy. Komisja natomiast ma okazjê podsuwaæ nam pewne zagadnienia akcentowane przez lekarzy pracuj¹cych w terenie, w gabinetach stomatologicznych, wskazywaæ tematy istotne dla œrodowiska, sugerowaæ, czego lekarze chcieliby siê dowiedzieæ. Wówczas mo¿emy wyjœæ naprzeciw tym oczekiwaniom, proponowaæ konferencje tematyczne i ukierunkowane programy edukacyjne – stwierdzi³a prof. Barbara Kochañska, prezes PTSG. Jakie s¹ plany na przysz³oœæ? Z pani¹ prof. Mielczarek opracowaliœmy wstêpny kilkuletni plan wspó³pracy, który dotyczy m.in. programów leczenia stomatologicznego pacjentów diabetologicznych, onkologicznych i kardiologicznych. Podjêliœmy du¿y wysi³ek. Jestem jednak optymist¹ i myœlê, ¿e razem zrealizujemy zamierzenia. Dzisiejsza konferencja ma zasiêg ogólnopolski. Prelekcje wyg³osi³o piêciu w³oskich profesorów z wiod¹cych oœrodków akademickich, którzy s¹ jednoczeœnie doœwiadczonymi lekarzami praktykami. Ze œrodowiska dochodz¹ g³osy, ¿e stomatolodzy s¹ takimi inicjatywami bardzo zainteresowani – podkreœli³ przewodnicz¹cy Komisji ds. Lekarzy Dentystów Dariusz Paluszek, wiceprezes ORL.  Rozmawia³ Adrian Boguski\nKole¿anki i Koledzy, kolejnym etapem realizowania naszej misji edukacyjnej, dotycz¹cej leczenia pacjentów obci¹¿onych, jest zbli¿aj¹ca siê konferencja o roli stomatologa w leczeniu onkologicznym. Pierwsza jej czêœæ bêdzie mia³a charakter ogólny. W drugiej zamierzamy mówiæ o ró¿nych dziedzinach stomatologii w leczeniu pacjenta onkologicznego, m.in. o protetyce, stomatologii zachowawczej, chirurgii, endodoncji. Zapraszam wszystkich na konferencjê organizowan¹ przez Komisjê ds. Lekarzy Dentystów i Narodowy Instytut Onkologii, która bêdzie wstêpem do naszej wieloletniej wspó³pracy. Szczegó³y znajdziecie na plakacie obok. Dariusz Paluszek, wiceprezes ORL w Warszawie ds. lekarzy dentystów\nPokusy, kompleksy i relacje folwarczne MAREK BALICKI Kieleckie środowisko psychiatryczne zostało ostatnio poruszone decyzją dyrekcji szpitala psychiatrycznego w Morawicy. Chodzi o przymusowe oddelegowanie na trzy miesiące do pracy w charakterze asystenta na jednym z oddziałów tego szpitala dr Beaty Bakalarz – dotychczasowego kierownika Centrum Zdrowia Psychicznego w Kielcach i jednocześnie konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie psychiatrii.\nBakalarz mówi, ¿e merytorycznego uzasadnienia decyzji jej nie przedstawiono, chocia¿ wszyscy domyœlaj¹ siê, w czym rzecz. Centrum w Kielcach zosta³o utworzone rok temu w ramach ministerialnego pilota¿u psychiatrii œrodowiskowej. Podczas przeprowadzonej w lipcu wizytacji przedstawiciele krajowego Biura ds. Pilota¿u zobaczyli dobrze rozwijaj¹cy siê oœrodek, z zaanga¿owanym zespo³em i niez³ymi warunkami infrastrukturalnymi. O co zatem chodzi³o?\ni liczby mieszkañców, centrum zobowi¹zuje siê zapewniæ pacjentom skoordynowan¹ i zintegrowan¹ opiekê psychiatryczn¹. Ograniczanie jego autonomii stoi wiêc w sprzecznoœci z celami pilota¿u. Poniewa¿ jednak rycza³t jest doœæ wysoki, mo¿e rodziæ ró¿ne pokusy. Oddelegowanie do innej pracy jest oczywiœcie prawnie mo¿liwe, ale wy³¹cznie do takiej, która z uwagi na kompetencje i sta¿ pracy bêdzie dla pracownika odpowiednia i nie bêdzie oœmieszaj¹ca ani poni¿aj¹ca. W opisanej sytuacji jedno jest pewne: niezale¿nie od kwestii szczegó³owych mamy tu do czynienia z poni¿eniem i upokorzeniem. W tym sensie konflikt ma szerszy wymiar i nasuwa skojarzenie z wystêpuj¹cym u nas zjawiskiem, które prof. Andrzej Leder nazywa relacj¹ folwarczn¹. Oznacza ona, pisze Leder, ¿e jeden cz³owiek ma w³adzê nad innym, mo¿e mu coœ nakazaæ, mo¿e go oceniaæ, upokarzaæ i czerpaæ z tego satysfakcjê, mo¿e odrzucaæ i wykluczaæ... Relacji folwarcznej s³u¿¹ przyswojone schematy zachowañ, w ramach których s³absza strona poddaje siê silniejszej. W dzisiejszych czasach jest to oczywiœcie zakamuflowane. Stawk¹ i nagrod¹, o któr¹ gra strona silniejsza, jest utwierdzenie siê w poczuciu wy¿szoœci, co jest mo¿liwe dziêki upokorzeniu strony s³abszej i zmuszeniu jej do uznania wy¿szego statusu strony silniejszej. A poczucie wy¿szego statusu uprawomocnia dominacjê.\nRelacja folwarczna, hierarchicznoœæ i paternalizm s¹ Wizytacja ujawni³a spór miêdzy dyrekcj¹ sprzeczne zarówno z zasadami demokratycznego spo³eszpitala w Morawicy, której podlega cenczeñstwa, jak i nowoczesnej, opartej na wartoœciach opieki trum, a jego pracownikami o zakres autopsychiatrycznej. nomii organizacyjnej i bud¿etowej. Kieleccy psychiatrzy powo³uj¹ siê Optymizmem w tej sprawie nana przepisy mówi¹ce o wyodpawa postawa kieleckich psyrêbnieniu organizacyjnym cenchiatrów i dzia³ania œwiêtokrzyW opisanej sytuacji trum z jednostki macierzystej skiego samorz¹du lekarskiego. oraz przeznaczaniu œrodków W wyniku protestu, solidarnejedno jest pewne: z umowy pilota¿owej wy³¹czgo z³o¿enia wypowiedzeñ i inniezależnie od kwestii nie na jego potrzeby. I maj¹ ranych dzia³añ dosz³o do upuszczegółowych mamy cjê. Celem pilota¿u jest przeteblicznienia konfliktu. Roli stowanie nowego sposobu tu do czynienia z ponimediatora podj¹³ siê wojewoda. finansowania opieki psychiaPojawi³y siê szanse na pomyœlżeniem i upokorzeniem. trycznej. W zamian za rycza³t, ne rozwi¹zanie. Zabrak³o jedybêd¹cy iloczynem okreœlonej nie g³osu Polskiego Towarzystawki (obecnie oko³o 100 z³) stwa Psychiatrycznego.  28\nNowy Bauhaus? Nowy cmentarz? PAWE£ KOWAL\nKonferencjami jesień się zaczyna, a nie mimozami. Politycy, komentatorzy, dziennikarze kończą w Polsce wakacje i zaczynają objazd kraju.\ndbywaj¹ siê konferencje wielkie – jak Forum Ekonomiczne w Karpaczu (dawniej w Krynicy) i du¿o m³odszy Europejski Kongres Gospodarczy w Katowicach. A¿ roi siê od mniejszych konferencji – w Rzeszowie, Gdañsku, Poznaniu i nie wiadomo gdzie jeszcze. Spotkania s¹ najczêœciej poœwiêcone bardziej polityce ni¿ gospodarce i gromadz¹ wiêcej uczestników ni¿ zwykle, bo wszyscy chc¹ siê nacieszyæ przerw¹ w pandemii, chc¹ wiedzieæ, o czym siê mówi, co siê planuje itd. Hitem sezonu jest Zielony £ad i dodatkowe pieni¹dze z Unii Europejskiej, czyli Fundusz Odbudowy. Coraz rzadziej ludzie wi¹¿¹ go ze skutkami pandemii, a coraz czêœciej ze zmianami klimatu na œwiecie i przesterowaniem gospodarki na nowe tory, na których wêgiel i gaz mamy zostawiæ w spokoju, a œwieciæ i podgrzewaæ wiatrem, wod¹, wodorem, s³om¹ i czym tam jeszcze. Wielkie pieni¹dze rozdzielane przez instytucje unijne przestaj¹ siê kojarzyæ z nieszczêœciem spowodowanym pandemi¹, a zaczynaj¹ przywodziæ na myœl zielone miasta i nowy Bauhaus – to ma byæ nowy styl ¿ycia Europejczyków na przyzwoitym œrednim poziomie w powêglowej i pogazowej epoce. Mo¿e to wyjaœnia, dlaczego protest medyków zostaje w cieniu spraw, które s¹ teraz w centrum zainteresowania? Wyda-\nwa³o siê, ba, byliœmy pewni, ¿e pandemia stanie siê nowym otwarciem dla opieki zdrowotnej w Polsce. Jeszcze parê miesiêcy temu dalibyœmy sobie rêkê uci¹æ, ¿e g³ównym tematem po wielkiej traumie spowodowanej COVIDEM bêdzie sprawa nowego podejœcia do pracy s³u¿b medycznych. Tymczasem historia „bia³ego miasteczka” toczy siê na marginesie innych gor¹cych tematów (spór o Turów) czy œmiesznych (wypowiedŸ Marka Suskiego) albo oburzaj¹cych s³ów (Grzegorza Brauna w Sejmie). Ale te¿ emocje spo³eczne uciekaj¹ od tematu kojarz¹cego siê z chorobami i pandemi¹, która wci¹¿ siê tli. Naród chce s³yszeæ o przysz³oœci, o nowym ³adzie, o nowym Bauhausie itp., a nie ci¹gle o problemach, o tym, ¿e rak zabija, ¿e lekarki i lekarze wyje¿d¿aj¹, ¿e ratownicy medyczni odchodz¹ z roboty. Najsmutniejsze jest to, ¿e w Polsce bez powa¿nego podejœcia do tematów takich jak profilaktyka zdrowotna, kszta³cenie medyków, medycyna „szyta na miarê”, dostêp ka¿dego pacjenta do leczenia nowotworów czy powszechna walka z cukrzyc¹ nie bêdzie ¿adnej œwietlanej przysz³oœci, ¿adnego nowego Bauhausu, najwy¿ej jeszcze jeden nowy cmentarz Polek i Polaków, którzy mogliby ¿yæ, gdybyœmy siê zajêli tym, co naprawdê najwa¿niejsze. \nRada Medyczna przy premierze – radzi, ale nie decyduje MICHA£ NIEPYTALSKI Minął już prawie rok od ustanowienia przez premiera Mateusza Morawieckiego Rady Medycznej do Spraw COVID-19. Wówczas, w listopadzie 2020 r., długo wyczekiwanej, bo rządowe decyzje dotyczące strategii walki z epidemią były oparte na opiniach anonimowych ekspertów. Jednak mimo że eksperci są teraz znani, decyzje rządu nadal pozostają arbitralne, a rekomendacje rady często są puszczane mimo uszu.\nada Medyczna powsta³a na mocy zarz¹dzenia premiera z 6 listopada 2020 r. Na jej czele stan¹³ prof. Andrzej Horban, doœwiadczony i szanowany specjalista chorób zakaŸnych, konsultant krajowy w tej dziedzinie. Do zespo³u do³¹czono jeszcze 17 osób, przede wszystkim zakaŸników i epidemiologów. – Czujemy siê przedstawicielami zakaŸników i lekarzy zajmuj¹cych siê COVID-19, poniewa¿ wszyscy pracujemy w miejscach, które by³y centrami epidemii. Trudno powiedzieæ, ¿e reprezentujê wszystkich lekarzy. Jednak wiêkszoœæ zdrowo myœl¹cych ludzi ma takie samo jak my zdanie np. o obowi¹zkowych szczepieniach personelu medycznego – wyjaœnia w rozmowie z „Pulsem” prof. dr hab. n. med. Magdalena Marczyñska, cz³onkini Rady Medycznej, kierowniczka Kliniki Chorób ZakaŸnych Wieku Dzieciêcego Wydzia³u Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Premier Morawiecki ju¿ wczeœniej korzysta³ z porad ekspertów, jednak nie by³o wiadomo których. Dopiero jesieni¹ ubieg³ego roku og³osi³ na Facebooku: „Czêsto pytaj¹ mnie Pañstwo, kim s¹ ci mityczni eksperci, z którymi rz¹d konsultuje kolejne kroki w wal-\nce z epidemi¹. Czas ich przedstawiæ”. By³a to reakcja na zarzut, ¿e decyzje dotycz¹ce dzia³añ w³adz (niektóre dziœ wydaj¹ siê absurdalne, np. zamykanie lasów) s¹ nieprzemyœlane. Ale i tak popularny w mediach ekspert dr Pawe³ Grzesiowski ocenia³ wówczas na Twitterze, ¿e sk³ad rady, ograniczaj¹cy siê do ekspertów ds. epidemii i chorób zakaŸnych, nie odzwierciedla skali problemu, z jakim zmaga siê funkcjonuj¹cy w tych trudnych warunkach system ochrony zdrowia: „Nikomu niczego nie ujmuj¹c, obszar chorób zakaŸnych i wirusologii to niewielka czêœæ problemu COVID-19. A gdzie interniœci, pulmonolodzy, immunolodzy, kardiolodzy, specjaliœci od choroby zakrzepowej, specjaliœci medycyny ratunkowej, medycyny katastrof, diagnostyki laboratoryjnej, pielêgniarstwa, fizjoterapii?”. Z dzisiejszej perspektywy wiceprezes ORL w Warszawie dr n. med. Tomasz Imiela ocenia sk³ad Rady Medycznej tak: – Wydaje mi siê, ¿e brakuje w niej g³osu przedstawiciela pacjentów, np. rzecznika praw pacjentów. Zgodnie z w³asnym zarz¹dzeniem premier ma du¿¹ swobodê w ustalaniu sk³adu rady. – Wymagania wobec kandydatów s¹ formu³owane bardzo ogólnie. Wiedza i doœwiadczenie tych osób musi dawaæ rêkojmiê prawid³owego wykonywania zadañ rady – mówi specjalista prawa konstytucyjnego i administracyjnego prof. Marek Chmaj z SWPS. Na szczêœcie premier postawi³ na osoby kompetentne.\nPrawie jednogłośnie Zgodnie z przepisami zawartymi w zarz¹dzeniu premiera, do zadañ rady nale¿y: dokonywanie analiz i ocen, przygotowywanie i przedstawianie propozycji dzia³añ, opiniowanie projektów aktów prawnych oraz innych dokumentów rz¹dowych. Wszystko to rzecz jasna w kontekœcie pracy pañstwa nad zwalczaniem epidemii COVID-19.\nGraf. licencja OIL w Warszawie\n– Rada ma dosyæ du¿¹ swobodê w opracowywaniu stanowisk i sama ustala, jak¹ wiêkszoœci¹ je przyjmuje – t³umaczy prof. Chmaj. Doœwiadczenie prof. Marczyñskiej wskazuje natomiast, ¿e ta wiêkszoœæ jest zwykle zdecydowana, a czêœæ stanowisk przyjmuje siê jednog³oœnie. Przegl¹d informacji na stronie internetowej rady wskazuje, ¿e prawie roczna jej dzia³alnoœæ zaowocowa³a dwudziestoma stanowiskami i piêcioma komunikatami. Mo¿e siê wydawaæ, ¿e to niewiele, ale taka opinia by³aby niesprawiedliwym uproszczeniem. Cz³onkowie rady dzia³aj¹ bez przerwy, nawet jeœli spotkania z premierem nie odbywaj¹ siê zbyt czêsto. – Codziennie wymieniamy siê mailami, esemesami, wiadomoœciami na WhatsAppie. Pocz¹tki by³y szczególnie trudne. Koñczyliœmy korespondencjê oko³o drugiej w nocy, a o pi¹tej rano przychodzi³a ju¿ kolejna. Wtedy prowadziliœmy wyœcig z czasem, ¿eby coœ osi¹gn¹æ w zakresie leczenia i miejsca na leczenie – twierdzi Magdalena Marczyñska. – Dziœ czytamy ró¿ne publikacje i nawzajem je sobie przesy³amy, bierzemy pod uwagê oceny innych instytucji, czasem prosimy o stanowiska ekspertów, uwzglêdniamy wiele ekspertyz. Pisz¹ do nas zarówno przedstawiciele towarzystw naukowych, organizacji pacjenckich, jak i samorz¹dów zawodowych. Z tymi dokumentami te¿ gremialnie siê zapoznajemy i z regu³y odpowiadamy na nie.\nCo wolno wojewodzie… A gdy na podstawie tej ogromnej bazy wiedzy Rada Medyczna sformu³uje rekomendacjê… premier albo j¹ przyjmie, albo nie. Zgodnie z przepisami opinie rady nie s¹ dla niego wi¹¿¹ce. Praktyka dowodzi, ¿e wa¿niejsze dla szefa rz¹du i dla ministra zdrowia mog¹ byæ opinie p³yn¹ce z zupe³nie innego Ÿród³a. Jeszcze w sierpniu Adam Niedzielski w rozmowie z RMF FM twierdzi³, ¿e lekarze doradzaj¹cy premierowi Mateuszowi Morawieckiemu rekomenduj¹ rozwa¿enie podania trzeciej dawki szczepionki „grupom najbardziej nara¿onym”. On sam nie by³ do\ntego przekonany. – Staram siê wywa¿yæ, ile w tym jest korzyœci dla zdrowia publicznego, a ile dla koncernów farmaceutycznych – zapewnia³ minister zdrowia. Prof. Marczyñska dementowa³a wówczas s³owa ministra, bo formalnie opinii rady na ten temat nie by³o. Ale zamieszanie mog³o sk³aniaæ do refleksji, ¿e polityków kusi, by radê traktowaæ instrumentalnie, nawet jako koz³a ofiarnego w przypadku niepopularnych decyzji. Takie niebezpieczeñstwo widzi Marek Chmaj: – Politycy lubi¹ mieæ wiele organów, które opiniuj¹ ich dzia³ania, bo daj¹ im tzw. podk³adkê konkretnych dzia³añ politycznych. W praktyce z tej „podk³adki” korzystaj¹ tylko wtedy, kiedy jest im to na rêkê. Poza tym w opinii prawnika rada stanowi przyk³ad dublowania kompetencji innych cia³ doradczych. Podobnego zdania jest Tomasz Imiela. – Ju¿ wczeœniej pracowa³y osoby i instytucje, które mog¹ doradzaæ – krajowy konsultant ds. chorób zakaŸnych, towarzystwa naukowe, Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Rozumiem jednak, ¿e podczas pandemii premier i minister zdrowia, który nie jest lekarzem, chcieli korzystaæ z ogl¹du sytuacji dokonywanego przez szersze grono specjalistów, wiêc nie bêdê decyzji o powo³aniu rady krytykowaæ – powiedzia³ w rozmowie z „Pulsem”. S¹ jednak sytuacje, kiedy g³os ekspertów w kwestiach medycznych kontroluj¹ specjaliœci, dla których dobro pacjenta nie jest najwa¿niejsze. Nie da siê ukryæ, ¿e decyzje rz¹dowe dotycz¹ce walki z pandemi¹ by³y, s¹ i bêd¹ niepopularne, zawsze bowiem znajdzie siê ktoœ przez nie dotkniêty. Domen¹ polityki jest zaœ walka o wyborcê. Dlatego zmagania z pandemi¹ schodz¹ czêsto na dalszy plan. Senator Stanis³aw Karczewski (lekarz) na pocz¹tku tego roku przyzna³, ¿e rz¹d pozwoli³ na przyloty Polaków z Wielkiej Brytanii na œwiêta, bo ba³ siê hejtu. Tymczasem w³aœnie brytyjska odmiana koronawirusa przyczyni³a siê do œmiertelnego ¿niwa trzeciej fali. Wyciek maili ze skrzynki szefa Kancelarii Premiera Micha³a Dworczyka tak¿e pokazuje priorytety. W jednej z mailowych dyskusji dotycz¹cej obostrzeñ bra³ udzia³ ekspert marketingu politycznego, szef Centrum Analiz Strategicznych prof. Norbert Maliszewski, który radzi³ w po³owie grudnia: „Jak zamkniemy galerie, to przyznamy siê do b³êdu, ¿e otworzyliœmy 29 listopada”. Pewnie dlatego na pytanie, czy cz³onkowie Rady Medycznej s¹ usatysfakcjonowani sposobem wcielania w ¿ycie ich rekomendacji, Magdalena Marczyñska odpowiada dyplomatycznie: – Podczas spotkañ czujemy siê wys³uchani, ale decyzje, czego dowodzi praktyka, nie zale¿¹ tylko od naszych rekomendacji. Wydaje siê jednak, ¿e zwiêkszenie mocy decyzyjnej Rady Medycznej z ustrojowego punktu widzenia jest dziœ niemo¿liwe. – Jeœli rada wydaje jasne zalecenia, a nie s¹ one realizowane, jest to zastanawiaj¹ce. Z drugiej strony trudno, by premier stosowa³ siê do ka¿dej rady ekspertów, ostatecznie on ponosi polityczn¹ odpowiedzialnoœæ. Gdyby Rada Medyczna te¿ j¹ ponosi³a, nie jestem pewien, czy jej cz³onkowie chcieliby nadal piastowaæ swoje stanowiska – ocenia Tomasz Imiela. – Jednak dobrze by by³o, ¿eby rekomendacje konsultowano z czynnikami politycznymi i brano pod uwagê. Jeœli zaœ s¹ publikowane, a rz¹d ich nie wciela w ¿ycie, rodzi siê chaos.  31\n#W ETERZE Protest medyków, „białe miasteczko” 2.0 – to słowa odmieniane przez wszystkie przypadki w ciągu ostatniego miesiąca w polskich mediach. Przedstawiciele Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie wielokrotnie gościli w licznych programach telewizyjnych i radiowych, wypowiadali się na łamach dzienników i portali, artykułując postulaty wrześniowego protestu oraz potrzebę ulepszenia systemu ochrony zdrowia. Media relacjonowały również przebieg poprzedzającej wystąpienie środowisk medycznych konferencji „Jakość w miejsce bylejakości” organizowanej przez OIL w Warszawie oraz OZZL Region Mazowiecki, która stanowiła przestrzeń dla merytorycznej dyskusji o ekonomicznych potrzebach systemowych. Członkowie OIL występowali w mediach także jako eksperci w sprawach związanych z epidemią COVID-19.\nEPIDEMIA COVID-19 I SZCZEPIENIA O zapocz¹tkowanym we wrzeœniu programie szczepieñ w szko³ach na warszawskiej Woli mówi³ na antenie Polskiego Radia lek. Pawe³ Doczekalski: – Je¿eli dziecko przyjdzie z rodzicem nie do koñca przekonanym do szczepienia, spróbujemy go przekonaæ. Mo¿e uda siê te¿ zaszczepiæ s¹siada, s¹siadkê, babciê, dziadka. Kwestiê szczepienia m³odzie¿y przewodnicz¹cy Komisji M³odych Lekarzy porusza³ te¿ w rozmowie z Rynkiem Zdrowia. „Absolutnie musimy wyszczepiæ grupê m³odzie¿y. Prawdopodobnie w czwartej fali koronawirusa szko³y, przedszkola, placówki oœwiatowe bêd¹ g³ównymi ogniskami zaka¿eñ. Im wiêcej zaszczepionych i mniejsze te ogniska, tym wiêksza szansa, ¿e dana spo³ecznoœæ przejdzie tê falê w miarê ³agodnie” – zapewni³. Z kolei na antenie TVN24 Pawe³ Doczekalski skomentowa³ rezultaty kampanii szczepieñ w szko³ach. – Po rozmowach z uczniami odnios³em wra¿enie, ¿e m³odzie¿ bardzo rozs¹dnie i racjonalnie odnosi siê do szczepieñ. Jesteœmy naprawdê zbudowani tym pilota¿em – stwierdzi³ w programie „Dzieñ na ¿ywo” przewodnicz¹cy Komisji M³odych Lekarzy ORL.\nRównie¿ w TVN24 dr Tomasz Imiela wyrazi³ opiniê o mo¿liwoœciach podawania w Polsce trzeciej dawki szczepionki przeciw COVID-19 siedmiu wskazanym przez Radê Medyczn¹ grupom z obni¿on¹ odpornoœci¹: – Trzecia dawka dla tych grup mo¿e wi¹zaæ siê z lepsz¹ ochron¹. Czas poka¿e, czy bêdzie dotyczy³a te¿ innych. Na antenie tej samej stacji wiceprezes ORL wypowiedzia³ siê na temat wzrostu zachorowañ na COVID-19. – Ryzyko ca³y czas istnieje, konieczne jest szybkie identyfikowanie nowych zaka¿eñ i izolacja osób, które siê zaka¿¹ – zaznaczy³ Tomasz Imiela.\nPROTEST MEDYKÓW. „BIAŁE MIASTECZKO” 2.0. Na ³amach Prawo.pl Tomasz Imiela i Agnieszka Serwan-Ha³abuz przypomnieli o potrzebie protestu œrodowisk medycznych. „Na szczêœcie zmienia siê mentalnoœæ lekarzy. W mediach s³ychaæ wypowiedzi, ¿e je¿eli siê wybra³o zawód lekarza, trzeba siê liczyæ z nadgodzinami i przepracowaniem. Otó¿ nie, lekarz nie musi pracowaæ ponad si³y, ma prawo do ¿ycia prywatnego. Dlatego lekarze, zw³aszcza m³odzi rezydenci, nie tylko zaprotestuj¹ 11 wrzeœnia, ale jeszcze zbuduj¹ »bia³e miasteczko«” – powiedzia³ wiceprezes ORL. „Przeci¹¿eni, maj¹cy doœæ wszechobecnej bylejakoœci w systemie ochrony zdrowia lekarze wraz z przedstawicielami innych zawodów\nmedycznych zamanifestuj¹ potrzebê realnych zmian” – podkreœli³a przewodnicz¹ca Ogólnopolskiego Zwi¹zku Zawodowego Lekarzy Regionu Mazowieckiego. W TVN24 m.in. o potrzebach ochrony zdrowia w kontekœcie protestu medyków mówi³ prezes ORL. – Myœlê, ¿e wszyscy pracownicy protestuj¹ równie¿ dlatego, ¿e brak perspektywy na poprawê, a ten brak obudowano hurraoptymistyczn¹ narracj¹. 7 proc. PKB jest œredni¹ w krajach europejskich dziœ, my do tej œredniej, wed³ug zapowiedzi ministerstwa, mamy dojœæ za szeœæ lat. Mo¿e wiêc za szeœæ lat bêdzie u nas tak dobrze jak w tych krajach, ale tymczasem te kraje nam uciekn¹ – stwierdzi³ £ukasz Jankowski. WypowiedŸ zacytowa³a „Rzeczpospolita”.\n– Dzisiaj rzuci³ mi siê w oczy fakt, ¿e w trakcie ostatnich tego typu manifestacji myœmy szli i zawsze jakiœ przedstawiciel rz¹du wita³ nas w drzwiach Ministerstwa Zdrowia albo ju¿ w KPRM by³a szansa wejœcia delegacji protestuj¹cych i z³o¿enia postulatów. Dziœ nie by³o mo¿liwoœci porozmawiania z ¿adnym przedstawicielem rz¹du. (…) Zamiast dialogu przed Kancelari¹ Prezesa Rady Ministrów powita³y nas barierki i zasieki uniemo¿liwiaj¹ce podejœcie. Fragment rozmowy z prezesem ORL w Warszawie cytowa³ równie¿ „Mened¿er Zdrowia”.\nW programie „Onet rano” £ukasz Jankowski skomentowa³ m.in. rz¹dowe propozycje zastêpowania protestuj¹cych ratowników medycznych innymi s³u¿bami: – Karetka to nie jest przewóz pacjenta z miejsca A do miejsca B. (…) Za chwilê bêdziemy mieli sytuacjê, w której wszyscy pacjenci bêd¹ wo¿eni na szpitalne oddzia³y ratunkowe, bo zespo³y sk³adaj¹ce siê ze stra¿aków czy ¿o³nierzy nie bêd¹ umia³y oceniæ, czy pacjent siê kwalifikuje do szpitala. O reakcji rz¹du na postulaty protestuj¹cych medyków £ukasz Jankowski mówi³ w radiu TOK FM. – Je¿eli ogólnikowymi mo¿na nazwaæ postulaty, które przedstawi³ Ogólnopolski Komitet Protestacyjno-Strajkowy, je¿eli rz¹dz¹cy nie rozumiej¹ trzech pojêæ: szacunek, bezpieczeñstwo i dostêpnoœæ, to bêdzie problem z wypracowaniem kompromisowego stanowiska. Od dawna mówi siê o problemach w ochronie zdrowia, od dawna postulaty: zwiêkszenia finansowania, zmniejszenia kolejek, poprawy bezpieczeñstwa lekarza, czyli wprowadzenia systemu no-fault, obrony przed hejtem, ale równie¿ bezpieczeñstwa pacjenta, czyli wypoczêty medyk, medyk, który dzia³a na dobrym sprzêcie, s¹ w zasadzie niezmienne – powiedzia³ prezes ORL. S³owa o zachowaniu rz¹dz¹cych w stosunku do protestuj¹cych cytowa³y równie¿ portale: Puls Medycyny, Wyborcza.pl oraz „Mened¿er Zdrowia”. Na antenie tego samego radia do pob³a¿liwego potraktowania przez rz¹d postulatów protestu odniós³ siê równie¿ wiceprezes ORL w Warszawie Tomasz Imiela: – Nie zgadzam siê z tym, ¿e nasze postulaty s¹ rozmyte czy ma³o sprecyzowane, bo mamy do czynienia z dwiema grupami postulatów. Generalnie sensem tego protestu jest poprawa warunków pracy przedstawicieli zawodów medycznych, co prze³o¿y siê na poprawê warunków leczenia pacjentów. Tu mamy grupê kilku postulatów. Mo¿na w prosty sposób skonkretyzowaæ postulaty p³acowe i to jest robione od wielu, wielu lat. Natomiast trudno wymagaæ, ¿eby komitet protestacyjny przyszed³ do premiera z napisan¹ ustaw¹ – podkreœli³. W programie „Fakty po faktach” na antenie TVN24 £ukasz Jankowski skomentowa³ pierwszy dzieñ protestu medyków:\nO inauguracji protestu i „bia³ego miasteczka” 2.0. £ukasz Jankowski mówi³ te¿ na antenie Radia Nowy Œwiat: – W sobotê przesz³o ponad 30 tys. osób zwi¹zanych z ochron¹ zdrowia. Trzeba zadaæ sobie pytanie, co takiego siê sta³o, ¿e 30 tys. osób: fizjoterapeuci, ratownicy, lekarze, pielêgniarki, technicy elektroradiologii, po³¹czyli siê, by zamanifestowaæ w jednym pochodzie. A sta³o siê to, ¿e wszyscy tak samo definiujemy problemy w ochronie zdrowia. Diagnozujemy z³¹ sytuacjê, martwimy siê tym, co przyniesie czwarta fala koronawirusa, bo widzimy jak nieprzygotowane s¹ szpitale, i w tej naszej diagnozie jesteœmy wspierani przez pacjentów. Potrzebê zmian i realizacji postulatów prezes ORL sygnalizowa³ tak¿e w programie „Punkt widzenia” na antenie Polsat News: – Nie mówimy tylko o podwy¿kach. Mówimy o naprawie ca³ego systemu, o wzroœcie finansowania, o tym, ¿eby lepiej ¿y³o siê naszym pacjentom, ¿eby nie umierali w wielomiesiêcznych kolejkach. To s¹ wszystko naczynia po³¹czone. Dzisiaj nie mamy systemu ochrony zdrowia, ale jakieœ pojedyncze wyspy. Chcemy kompleksowego systemu i jego naprawy. I to bêdzie drogo kosztowa³o – 100 mld. O potrzebie zmian w ochronie zdrowia, których dotyczy protest medyków, na antenie Radia Nowy Œwiat mówi³ te¿ wiceprezes ORL. – Trzeba podnieœæ wynagrodzenia i to ju¿ czêœciowo pomo¿e, bo œci¹gnie do sektora lekarzy, pielêgniarki, ratowników. Ale to nie wszystko, mówimy w tym proteœcie o koniecznoœci zwiêkszenia rycza³tów dla poszczególnych placówek, zatrudnienia personelu pomocniczego, którego dramatycznie brakuje, o poprawie bezpieczeñstwa prawnego itd. – wyjaœnia³ Tomasz Imiela.\nReakcje rz¹dz¹cych na problemy systemu ochrony zdrowia podkreœlane przez protestuj¹cych oceni³ w programie „Tak jest” na antenie TVN24 przewodnicz¹cy Komisji M³odych Lekarzy ORL Pawe³ Doczekalski: – Dla m³odych lekarzy jest to najwiêkszy problem. S¹ pe³ni idea³ów, chc¹ leczyæ i trafiaj¹ na œcianê. Na ciê¿kie warunki, wrêcz polowe, gdzie masz pod opiek¹ 10, 15 pacjentów. My walczymy o to, by zacz¹æ rozs¹dnie rozmawiaæ o problemach ochrony zdrowia. Nie ma sensu powo³ywanie kolejnego wiceministra. To nie rozwi¹¿e ¿adnego problemu. Pan premier Morawiecki jest takim wiceministrem ds. dialogu. On powinien rozmawiaæ, bo to on jest upowa¿niony do podejmowania decyzji. Postawê resortu zdrowia wobec protestu prezes ORL skomentowa³ na ³amach „Medycyny Praktycznej”. „Jeœli ministerstwo na dwa dni przed protestem poznaje po raz pierwszy postulaty, trzeba zapytaæ – co w resorcie robiono wczeœniej? Jeœli resort nie ma obliczeñ odnoœnie do skali potrzeb w ochronie zdrowia, jak chce prowadziæ dialog? Od takiej strategii komunikacyjnej ju¿ tylko krok do przyznania siê do niekompetencji resortu, a to z pewnoœci¹ by³oby z³ym prognostykiem nie tylko do dalszych rozmów, ale ogólnie – dla sytuacji w ochronie zdrowia” – powiedzia³ £ukasz Jankowski. W innym wywiadzie udzielonym „Medycynie Praktycznej” £ukasz Jankowski mówi³ m.in. o potencjalnych kierunkach rozwoju protestu medyków: „Z jednej strony roœnie determinacja, mimo ogromnego zmêczenia tych, którzy stanowi¹ trzon tej formy protestu. Roœnie poziom frustracji, a im wiêcej minister mówi, tym wiêcej jest sygna³ów o kolejnych osobach, które chc¹ do³¹czyæ i protestowaæ w okolicach Kancelarii Premiera. Z drugiej strony pogoda nie sprzyja. Obawiam siê eskalacji protestu i przeniesienia go do placówek ochrony zdrowia. Tak¹ tendencjê widaæ zw³aszcza wœród pielêgniarek i po³o¿nych, z których du¿a czêœæ jest ju¿ gotowa do strajku. To nie jest dobra wiadomoœæ ani dla rz¹du, ani dla systemu, a przede wszystkim dla pacjentów. Nie by³aby nawet, gdyby nie nadci¹ga³a czwarta fala. A przecie¿ nie tylko nadci¹ga, ale wrêcz ju¿ nadesz³a”.\nPRAWO I SYSTEM OCHRONY ZDROWIA Z kolei na antenie Radia SuperNova prezes ORL skomentowa³ tocz¹c¹ siê w Polsce dyskusjê o zmniejszeniu liczby szpitali. – Nie mo¿na zaczynaæ tej dyskusji od tego, czy likwidowaæ szpitale, czy nie likwidowaæ, bo bardzo sp³ycamy problem. W ca³ej tej dyskusji nie chodzi przecie¿ o to, czy w naszej miejscowoœci bêdzie szpital, czy nie bêdzie, tylko o to, czy rzeczywiœcie dostaniemy pomoc i czy ta pomoc bêdzie na wysokim poziomie – stwierdzi³ £ukasz Jankowski. O problemie starzenia siê lekarzy specjalistów na Mazowszu mówi³a w Radiu RDC Agnieszka Serwan-Ha³abuz. – Wielu medyków wkrótce osi¹gnie wiek emerytalny. S¹ dziedziny priorytetowe, np. chirurgia, gdzie œrednia wieku specjalisty wynosi 50 lat, jednak teraz ka¿da dziedzina medycyny jest priorytetowa – podkreœli³a przewodnicz¹ca ma-\nzowieckiego oddzia³u Ogólnopolskiego Zwi¹zku Zawodowego Lekarzy. O potrzebie wprowadzenia systemu no-fault na ³amach „Rzeczpospolitej” przekonywa³ prezes ORL £ukasz Jankowski: „Sprawnie dzia³aj¹cy no-fault to taki, który na pierwszym miejscu stawia bezpieczeñstwo pacjenta. Ale by zadzia³a³, bezpieczeñstwo musi mieæ zapewnione tak¿e medyk. Dziœ obowi¹zuje medycyna defensywna, poniewa¿ lekarze za wzglêdu na odpowiedzialnoœæ karn¹ boj¹ siê wdra¿aæ terapie wi¹¿¹ce siê z ryzykiem, a to odbija siê na pacjentach. Lekarz nie mo¿e wykonywaæ zawodu ze strachem, ¿e pójdzie do wiêzienia, natomiast pacjent musi mieæ pewnoœæ, ¿e jeœli zdarzy siê b³¹d, zostanie on naprawiony, a ca³y system bêdzie siê uczy³, jak unikn¹æ go w przysz³oœci”. W rozmowie z „Medycyn¹ Praktyczn¹” wiceprezes ORL dr Krzysztof Madej podj¹³ temat tajemnicy lekarskiej we wspó³czesnym œwiecie: „Pojêcie tajemnicy lekarskiej jest archaiczne, bo powsta³o w czasach, gdy lekarz i pacjent spotykali siê w cztery oczy i byli jedynymi podmiotami umowy, która powstaje w momencie, gdy pacjent zg³asza lekarzowi swój problem zdrowotny. To ju¿ przesz³oœæ. Podmiotów zainteresowanych zdrowiem pacjenta jest o wiele wiêcej. Decydenci wychodz¹ z za³o¿enia, ¿e dane dotycz¹ce zdrowia obywateli, zgromadzone i przetwarzane, pozwalaj¹ prowadziæ lepsz¹ albo jak¹kolwiek politykê zdrowotn¹. Tych danych, ró¿nego rodzaju, ju¿ w tej chwili gromadzi siê bez liku, a bêdzie jeszcze wiêcej”. Prezes ORL skomentowa³ dla TVN24 kwestiê coraz czêstszych ataków na lekarzy promuj¹cych walkê z koronawirusem, które prowadz¹ do porzucania zawodu przez medyków. – Coraz czêœciej na forach internetowych spotyka siê przypadki odchodzenia od zawodu, a bardzo czêsta jest dyskusja, w której lekarze pisz¹ po prostu: mam dosyæ, bojê siê – przyzna³ £ukasz Jankowski.\nJAKOŚĆ W MIEJSCE BYLEJAKOŚCI „Okrêgowa Izba Lekarska w Warszawie wraz z Regionem Mazowieckim OZZL [w poniedzia³ek 6 wrzeœnia – przyp. red.] zorganizowa³a debatê ekspertów pod has³em »Jakoœæ w miejsce bylejakoœci« skoncentrowan¹ na w¹tkach ekonomicznych, dotycz¹c¹ m.in. nak³adów na ochronê zdrowia, problemu kolejek, jakoœci opieki zdrowotnej” – napisa³ portal Polityka Zdrowotna, który relacjonowa³ przebieg konferencji. O wnioskach z debaty pisa³ równie¿ portal Rynek Zdrowia, przytaczaj¹c m.in. wypowiedŸ Agnieszki Serwan-Ha³abuz: „Powszechne wœród lekarzy jest powiedzenie, ¿e lekarz to najtañsza sekretarka w szpitalu, bo wykona pracê sekretarki za darmo i po godzinach. Mamy mnóstwo biurokratycznej pracy, której wykonywaæ nie powinniœmy. Nasz potencja³ jest marnowany”. „Medycyna Praktyczna” przedstawi³a tak¿e najwa¿niejsze zagadnienia poruszane w dyskusji poprzedzaj¹cej\nprotest medyków: „£ukasz Jankowski oceni³, ¿e dyskusja publiczna krêci siê wokó³ tego, ile ma wynosiæ odsetek PKB na ochronê zdrowia, tymczasem brakuje obliczeñ, ile pieniêdzy i dlaczego faktycznie bêdzie potrzeba. Wyrazi³ ubolewanie z powodu nieobecnoœci ministra zdrowia, ale te¿ nadziejê, ¿e wnioski p³yn¹ce z debaty trafi¹ do resortu zdrowia”. S³owa organizatorów debaty cytowa³ te¿ portal Cowzdrowiu.pl w swojej relacji: „£ukasz Jankowski, prezes Okrêgowej Rady Lekarskiej, mówi³ o tym, ¿e w walce o lepsz¹ ochronê zdrowia lekarze skupiaj¹ siê na procentach i powinni mówiæ jêzykiem problemów. Agnieszka Serwan-Ha³abuz, jako przedstawiciel zwi¹zku, skupia siê na pracownikach tego systemu. »Kiedy widzê ochronê zdrowia, to widzê pracowników, którzy chc¹ walczyæ o godnoœæ swoj¹ i swoich pacjentów. (…) Jedyn¹ szans¹ na to jest realny dialog z ekspertami i pracodawcami. Dzisiaj taki dialog chcemy rozpocz¹æ« – powiedzia³a przewodnicz¹ca Regionu Mazowieckiego OZZL”.\nlekarskim (...)”. Dokument zosta³ zacytowany m.in. przez: Polsk¹ Agencjê Prasow¹, Politykê Zdrowotn¹, Puls Medycyny, Rynek Zdrowia, BML.pl, Podyplomie.pl, Infodent24.pl, Bankier.pl, Mp.pl. W Infodencie wiceprezes ORL Dariusz Paluszek zaprosi³ na konferencjê dotycz¹c¹ stomatologii geriatrycznej organizowan¹ w OIL: „Mamy tak¹ ambicjê, aby po¿¹dany kierunek zosta³ pokazany dziêki przebiegowi m.in. I Konferencji Polskiego Towarzystwa Stomatologii Geriatrycznej (25 wrzeœnia 2021 r.), która jest wspó³organizowana przez Komisjê Stomatologiczn¹ ORL w Warszawie. Od razu zastrzegam, ¿e konferencja nie ma charakteru regionalnego, zapraszamy ka¿dego lekarza dentystê, niezale¿nie od miejsca wykonywania obowi¹zków zawodowych i przynale¿noœci do tej czy innej OIL. Mog¹ wzi¹æ w niej udzia³ tak¿e studenci stomatologii”. (Relacja na str. 25.)\nDZIAŁANIA IZBY Na ³amach Rynku Zdrowia £ukasz Jankowski komentowa³ koncepcjê ministra zdrowia, by dostêp do zawodu lekarza umo¿liwiæ absolwentom szkó³ zawodowych. „Byæ mo¿e znaczenie ma fakt, i¿ minister zdrowia nie jest lekarzem, tylko ekonomist¹, wiêc liczy siê dla niego liczba lekarzy w tabelce, a nie to, jak lecz¹ czy jak s¹ wykszta³ceni (...) Takie podejœcie mo¿e byæ, w mojej ocenie, pewnym straszakiem na œrodowisko. Byæ mo¿e MZ próbuje przekazaæ, ¿e niezale¿nie od eskalacji niepokoju, protestów i tak mo¿na bêdzie pozyskaæ wiêcej lekarzy do systemu, bez ogl¹dania siê na jakoœæ kszta³cenia” – oceni³ prezes ORL w Warszawie. Prezydium ORL w sprawie planów ministra zdrowia wyda³o krytyczne stanowisko: „Prezydium Okrêgowej Rady Lekarskiej w Warszawie ¿¹da natychmiastowego wycofania siê z zapowiadanych rozwi¹zañ. Jest zjawiskiem kuriozalnym, ¿e minister zdrowia w wywiadzie prasowym informuje o tym, ¿e projekt ustawy w tak fundamentalnej dla systemu ochrony zdrowia sprawie »ju¿ w zasadzie jest przygotowany«, podczas gdy nikt nie konsultowa³ go z instytucj¹ powo³an¹ do przyznawana uprawnieñ zawodowych lekarzom, czyli z samorz¹dem\nZ kolei o organizowanej 11 wrzeœnia konferencji „Polki w medycynie” pisa³ portal perspektywy.pl: „Konferencja odby³a siê we wspó³pracy inicjatywy »Polki w medycynie« oraz Okrêgowej Izby Lekarskiej w Warszawie. To wspania³e, ¿e samorz¹d wspiera rozwój zawodowy kobiet, nie tylko lekarek. W wydarzeniu mog³y wzi¹æ udzia³ przedstawicielki wszystkich zawodów medycznych – pielêgniarki, po³o¿ne, farmaceutki, ratowniczki medyczne, psycholo¿ki, dietetyczki, a tak¿e studentki medycyny”. \nBywa, ¿e w relacjach medialnych rzeczywistoœæ jest koloryzowana lub wrêcz przeciwnie. Przyk³adowo w kwestii frekwencji. Kilka lat temu zdarzy³o siê przecie¿ weryfikowanie liczby uczestników manifestacji przez liczenie ich na nagraniu wideo.\nPrawda czasu, prawda ekranu To, co faktycznie chcemy zakomunikować, niekiedy ma niewiele wspólnego z wyemitowanym przekazem. Cóż, media… Jednak przestrzeń do manipulacji czy nadinterpretacji można w pewnym stopniu zmniejszyć. Bez wątpienia warto posługiwać się zrozumiałymi, krótkimi komunikatami i innymi patentami, gdy trzeba odnaleźć się w medialnej machinie pełnej pułapek. Jak to wygląda w kontekście protestu pracowników ochrony zdrowia? Z Maciejem Orłosiem rozmawia Renata Jeziółkowska. 36\ne¿eli mówimy o uczciwym dziennikarstwie i o przestrzeganiu regu³ warsztatu dziennikarskiego, to przekaz powinien byæ obiektywny. Dziennikarz, mówi¹c np. o frekwencji, powinien podawaæ dane z wielu Ÿróde³: od policji, od organizatorów. Bardzo ³atwo tutaj manipulowaæ, wystarczy, ¿e wybierze siê tylko jedno Ÿród³o czy odpowiedni kadr, na których t³um bêdzie bardzo rozrzedzony albo gêsty (jakiœ fragment zgromadzenia) – w zale¿noœci od „potrzeb”. Dlatego wiele zale¿y od dziennikarza, od szefa programu, wydawcy, redakcji lub od polityki ca³ej stacji. Gdy s¹ wytyczne, by manipulowaæ, materia³ odpowiednio siê obrabia, przycina lub coœ dokleja. W tym samym celu do rozmowy dobierani s¹ eksperci tylko z jednej strony sceny politycznej. Niestety, czêsto zmanipulowane przekazy odbierane s¹ jako prawdziwe… W niektórych materia³ach medialnych pojawia siê wiele fake newsów dotycz¹cych protestu pracowników ochrony zdrowia. Manipulacje w takich doniesieniach s¹ szczególnie godne potêpienia. Przecie¿ chodzi o ludzi, na których m.in. spoczywa³ ca³y ciê¿ar pandemii, którzy pracowali dniami i nocami, którzy nas ratowali, jeŸdzili od szpitala do szpitala, gdy brakowa³o miejsc i nie by³o wiadomo, co zrobiæ z pacjentem. Do mnie przyjechali ratownicy, sam widzia³em, w jakim byli stanie. Ledwo funkcjonowali, byli strasznie zmêczeni. Zupe³nie naturalne siê wydaje, ¿e powinni zarabiaæ godnie. Dlaczego rz¹dz¹cy nie chc¹ normalnie rozmawiaæ z medykami? S¹ za ma³o wa¿ni? Gdyby do Warszawy przyjechali górnicy, podejrzewam, ¿e ca³y rz¹d by siê z nimi spotyka³. Mo¿e wiêc œrodki wyrazu wykorzystywane przez medyków musz¹ byæ mocniejsze, bardziej kategoryczne?\nNie mog¹ takie byæ, gdy chodzi o zawody zaufania spo³ecznego. Musi byæ zachowana pewna powœci¹gliwoœæ. W ka¿dym razie lekarze powinni godnie zarabiaæ i pracowaæ w cywilizowanych warunkach, a nie w kilku miejscach, ¿eby grafiki szpitalne mog³y siê domkn¹æ. O medyków powinno siê dbaæ, zabiegaæ o nich, a tymczasem pan premier nie chce siê z nimi spotkaæ. Nie wiem, co on sobie myœli. Gdy og³oszono nadwy¿kê w bud¿ecie, jakoœ nie by³o komunikatu: s³uchajcie, jest dobrze, mamy nadwy¿kê, mo¿emy teraz rozmawiaæ, usi¹œæ do sto³u, mo¿e nie spe³nimy wszystkich postulatów, ale mamy du¿o wiêcej œrodków ni¿ przewidywaliœmy, wiêc rozmawiajmy. Nic takiego siê nie dzieje. Dlaczego? Pojawia siê za to narracja sprowadzaj¹ca postulaty do zarobków, a przecie¿ chodzi o kompleksowe podejœcie i g³êbokie problemy systemowe, którymi nikt nie chce siê zaj¹æ. Ja tego podejœcia nie rozumiem. Jak protestowaæ skuteczniej, przebiæ siê z prawd¹? Myœlê, ¿e „bia³e miasteczko” to zbyt ³agodna forma protestu. Ludzie, którzy myœl¹ racjonalnie i wiedz¹, ¿e racja jest po ich stronie, spodziewaj¹ siê, ¿e z tej drugiej strony bêdzie podobne racjonalne podejœcie, ¿e bêdzie mo¿na rozmawiaæ o rozwi¹zaniach. Narracja sp³aszczaj¹ca postulaty powoduje hejt. Nasili³y siê krzywdz¹ce, pe³ne niezrozumienia meritum komentarze oraz trolling. Teksty typu: jak wam siê nie podoba, to zmieñcie pracê; s³u¿cie, skoro za nasze siê kszta³cicie itd. Przytoczy³am przyk³ady ³agodne w brzmieniu. Ale, czy warto siê zajmowaæ czymœ takim? To jest po prostu bardzo g³upie, nie ma sensu siê nad tym pochylaæ i odpowiadaæ trollom. Jak zatem uzmys³owiæ ludziom, o co w tym proteœcie chodzi? W³aœnie, a gdyby tak zapytaæ przechodniów na ulicy, o co chodzi protestuj¹-\ncym? Ciekawe, czy ktoœ odpowiedzia³by trafnie. Co zrobiæ, by przekaz by³ zrozumia³y i ¿eby bardziej zainteresowaæ spo³eczeñstwo? Na pewno potrzebny jest spójny, klarowny, wyrazisty przekaz. Czyta³em te postulaty i widzia³em, ¿e nie chodzi tylko o pieni¹dze. Ale inni mogli siê przecie¿ nie wczytywaæ lub spojrzeæ tylko na pierwsze punkty. ¯eby zwróciæ uwagê, nale¿y stosowaæ bardziej emocjonalne komunikaty, czy bardziej konkretne i wyraziste? Im wiêksza wyrazistoœæ, wyrazisty lider, który dobrze mówi, który ma wypracowane has³a, slogany, krótkie komunikaty i przekazy, trafiaj¹ce do wyobraŸni odbiorcy i zapadaj¹ce mu w pamiêæ, tym lepiej. Czasami warto siêgn¹æ po sformu³owania, przys³owia czy zwi¹zki frazeologiczne, które pasuj¹ do sytuacji. To jest bardzo potrzebne. Nie jestem na pewno mniej uwa¿-\nnym uczestnikiem i odbiorc¹ mediów od statystycznego Polaka. Myœlê, ¿e jestem powy¿ej œredniej, a poza tym mnie to interesuje, bo robiê program itd. Ale równie¿ i mnie rozmywa siê kwestia, czego w³aœciwie oczekuj¹ protestuj¹cy, kto jest g³ównym liderem. Protest pracowników ochrony zdrowia to coœ, co nie powinno schodziæ z czo³ówek medialnych! Zw³aszcza w okresie pandemii. Wiemy, ¿e jest „bia³e miasteczko”, ¿e medycy bêd¹ tam siedzieæ. Lecz czy i co z tego wyniknie? Sporo w mediach mówi siê o tym, kto z kim chce, a kto z kim nie chce rozmawiaæ. Taki protest zaburza „politykê sukcesu”, wiêc pojawiaj¹ siê próby dyskredytacji protestuj¹cych i ich postulatów. Bo gdybyœmy siê przyznali, ¿e coœ trzeba poprawiæ, to znaczy³oby, ¿e coœ nam nie wychodzi. Próbujemy to rozmiêkczyæ, rozmem³aæ temat. Czy lepsze jest pokazywanie, ¿e jest siê kopanym, krzywdzonym, hejtowanym, czy warto raczej\npokazaæ si³ê, charyzmê, waln¹æ piêœci¹ w stó³? Jaki wizerunek sprawdza siê podczas protestu – lekarza przemêczonego, zdesperowanego czy pe³nego energii, zdecydowania, sprawiaj¹cego wra¿enie gotowego do dzia³ania? Dobrze by³oby operowaæ obydwoma wariantami, wa¿yæ przekazy w zale¿noœci od sytuacji. Jednak drugi wariant powinien byæ charakterystyczny dla lidera, który mia³by zdecydowany, wyraŸny przekaz. Znowu dzieje siê to samo, co za poprzednich ekip rz¹dz¹cych – ochrona zdrowia jest lekcewa¿ona. A wydawa³oby siê, ¿e po tym, co siê sta³o, po kolejnej fali pandemii bêdzie inaczej. Wydawa³o siê, ¿e nie bêdzie lepszego pretekstu do mówienia o ochronie zdrowia, naprawiania jej. Tymczasem trwa pandemia, mamy kryzys, ci¹gle siê mówi, ¿e ochrona zdrowia jest niewydolna, szczepimy siê równie¿ dlatego, ¿eby jej nie przeci¹¿yæ, a okazuje siê, ¿e to nie jest tak bardzo istotny temat, jak nam siê wydawa³o. Premier nie ma czasu... \nwiêcej korzyœci ni¿ szkód Strach ma wielkie oczy, a sąd lekarski może kojarzyć się medykom z bezwzględnymi sędziami, których jedynym celem jest ukaranie za najmniejsze przewinienie. W rzeczywistości orzeczenia organu samorządowego bywają pomocne dla obwinionego lekarza. Przewodnicząca Okręgowego Sądu Lekarskiego w Warszawie Magdalena Rychłowska-Pruszyńska oraz mec. Iwona Wal-Wrześniewska w rozmowie z Adrianem Boguskim przybliżają zasady funkcjonowania sądu lekarskiego oraz odczarowują stereotypowe postrzeganie lekarskiej sali sądowej.\nJaki jest przebieg sprawy od wniesienia skargi do OROZ do wszczêcia postêpowania przez OSL? Magdalena Rych³owska-Pruszyñska:\nszystkie sprawy, zawsze na pocz¹tku rozpatrywane przez okrêgowego rzecznika odpowiedzialnoœci zawodowej, mog¹ zakoñczyæ siê odmówieniem wszczêcia postêpowania, np. wtedy, kiedy skarga nie dotyczy lekarza. Rzecznik mo¿e te¿ umorzyæ postêpowanie, jeœli zebrane dowody, a szczególnie opinie bieg³ych, wskazuj¹, ¿e lekarz w momencie zdarzenia dzia³a³ zgodnie z aktualn¹ wiedz¹ medyczn¹. Trzecia mo¿liwoœæ to wyst¹pienie z wnioskiem o ukaranie lekarza, który wed³ug zebranych przez OROZ materia³ów dowodowych naruszy³ normy etyczne lub prawne. Po sporz¹dzeniu przez OROZ wniosku o ukaranie sprawa kierowana jest do OSL. Od tego momentu lekarz nie wystêpuje ju¿ w charakterze œwiadka, ale obwinionego, przeciwko któremu toczy siê proces. Jakie kary gro¿¹ lekarzom uznanym za winnych?\nM.R.P.: Zas¹dzane kary okreœla katalog zawarty w ustawie o izbach lekarskich. Najni¿sza kara to upomnienie, najwy¿sza zaœ – do¿ywotnie odebranie prawa wykonywania zawodu. Pozosta³e kary zacieraj¹ siê w ró¿nym czasie: kara upomnienia w ci¹gu roku, nagany w ci¹gu trzech lat. Zawieszenie prawa wykonywania zawodu mo¿e obowi¹zywaæ d³u¿ej ni¿ trzy lata. Iwona Wal-Wrzeœniewska: Wspomniany katalog u³o¿ony jest tak, by na pocz¹tku s¹d korzysta³ z naj³agodniejszych œrodków. S¹d mo¿e umorzyæ postêpowanie, gdy przewinienie jest niewielkiej wagi albo gdy lekarz zosta³ ju¿ ukarany w procesie karnym; s¹d lekarski nie ma intencji karania go dotkliwiej. Z tych przepisów ustawy o izbach lekarskich OSL coraz czêœciej korzysta, poniewa¿ wyroków skazuj¹cych wydaje siê stosunkowo du¿o. Jaka jest proporcja spraw zwi¹zanych z naruszeniem zasad KEL do spraw dotycz¹cych b³êdów medycznych? I.W.W.: Prowadzi³am badania naukowe, które ukaza³y siê w kilku publika-\ncjach. Wynika z nich, ¿e 70–80 proc. spraw, które prowadzi okrêgowy s¹d lekarski, dotyczy b³êdów medycznych, natomiast reszta – naruszeñ KEL. Odrêbna kategoria to kwestie z³ego prowadzenia dokumentacji medycznej, z czego mog¹ wynikaæ póŸniejsze b³êdy medyczne. M.R.P.: W naszym s¹dzie w ostatnich latach spada liczba spraw dotycz¹cych b³êdów medycznych, a wzrasta liczba tzw. etycznych. W zakresie naruszania zasad etyki prowadzimy sprawy zwi¹zane z prac¹ pod wp³ywem alkoholu, z publikowaniem ró¿nych wpisów w Internecie (m.in. reklam leków, wpisów dyskredytuj¹cych kolegów lekarzy lub podwa¿aj¹cych ich kompetencje, reklamowania swoich umiejêtnoœci niezgodnie z KEL), z wystawianiem zaœwiadczeñ lekarskich poœwiadczaj¹cych nieprawdê lub niepopartych kompetencjami lekarza w danym zakresie, z przyjmowaniem korzyœci maj¹tkowych, wystawianiem recept dla nieistniej¹cych osób i nieprawid³owoœciami w zakresie wykorzystywania mo¿liwoœæ refundacji œrodków medycznych. Wœród spraw dotycz¹cych b³êdów medycznych domi-\nrok z s¹du karnego dotycz¹cy ginekologa. Wyrok by³ uniewinniaj¹cy, ale przez 15 lat ten lekarz ¿y³ w obawie przed negatywnym wyrokiem. Przewlek³oœæ procesów powoduje ogromny dyskomfort w ¿yciu osobistym i zawodowym.\nnuj¹ sprawy zwi¹zane ze stomatologi¹, w tej dziedzinie bowiem pacjenci p³ac¹ za leczenie i licz¹ na zwrot kosztów lub odszkodowanie. My jednak nie mamy mo¿liwoœci zas¹dzania ekwiwalentu finansowego. Ostatnio pojawi³o siê te¿ wiêcej spraw dotycz¹cych nieprawid³owego dzia³ania diagnostyczno-leczniczego na szpitalnych oddzia³ach ratunkowych. Wiemy, ¿e na SOR dzia³a siê pod wp³ywem presji, poczekalni przepe³nionej pacjentami, którzy w prawid³owo funkcjonuj¹cym systemie mogliby byæ przyjêci przez POZ. Na SOR z regu³y pracuje m³ody lekarz, który sam zajmuje siê trudnymi przypadkami, czêsto bez wsparcia potrzebnego do prawid³owego przeprowadzenia procesu diagnostyczno-leczniczego. Pacjent mo¿e wst¹piæ na drogê postêpowania karnego lub cywilnego, dlaczego zatem wa¿ne jest, by sprawy o naruszenie zasad etyki lekarskiej czy pope³nienie b³êdu medycznego rozpatrywa³ s¹d lekarski? M.R.P.: Postêpowania w s¹dach powszechnych ci¹gn¹ siê latami. Ostatnio po 15-letnim procesie dotar³ do nas wy-\nI.W.W.: Czêsto s¹d lekarski nie do koñca wie, czy s¹dziæ, czy zawiesiæ postêpowanie i czekaæ na wyrok karny, kiedy ma miejsce to¿samoœæ czynu (tj. zarzucany przez OROZ czyn jest taki sam jak w akcie oskar¿enia w procesie karnym). We wspomnianej sprawie, jeœli nie wyst¹pi³aby owa to¿samoœæ i OROZ inaczej postawi³by zarzut, s¹d lekarski móg³by skupiæ siê na braku nale¿ytej starannoœci, a nie od razu na b³êdzie medycznym. Te pojêcia nie s¹ to¿same. Mimo ¿e wyrok s¹du lekarskiego nie jest wi¹¿¹cy dla s¹du karnego i prokuratury, z doœwiadczenia wiem, ¿e ma istotny wp³yw na dzia³anie s¹dów powszechnych. Mo¿emy powiedzieæ, ¿e „wskazuje kierunek” pozosta³ym organom, które bior¹ pod uwagê fakt skazania lub uniewinnienia przez OSL. Na czym polega przewaga s¹du lekarskiego nad s¹dami powszechnymi? I.W.W.: Sêdziowie s¹du lekarskiego maj¹ wiedzê medyczn¹. Obwiniony jest lekarzem, jego obroñca te¿ mo¿e byæ lekarzem. Rzecznik odpowiedzialnoœci zawodowej równie¿ jest lekarzem. Jesteœmy wiêc w œrodowisku, w którym wszyscy reprezentuj¹ pewien poziom wiedzy medycznej. Kiedy podczas sprawy wystêpuje bieg³y z danej specjalizacji, pytania dotycz¹ce przedmiotu sprawy s¹ zupe³nie inne ni¿ w s¹dach powszechnych, w których sêdziowie nie znaj¹ siê na medycynie. Zdarzy³o mi siê, ¿e na rozprawie przed s¹dem powszechnym sêdzia dawa³ mi sygna³y, i¿ on pierwszy raz orzeka w sprawie dotycz¹cej b³êdu medycznego i nie zna np. podstawowych badañ. Uwa¿am ponadto, ¿e dobre orzeczenie w s¹dzie lekarskim pomo¿e lekarzowi w s¹dzie powszechnym. Sêdziowie s¹dów powszechnych zdaj¹ sobie sprawê, ¿e ich wiedza nie jest dostateczna i czêsto korzystaj¹ z naszych orzeczeñ. Uczestniczy³am w sprawach karnych, w których wyrok s¹du lekarskiego zadecydowa³ o tym,\nczy prokurator dalej prowadzi³ postêpowanie, czy je umorzy³. Zatem mo¿na powiedzieæ, ¿e orzeczenia s¹du lekarskiego stanowi¹ podstawê pracy sêdziów s¹dów powszechnych? I.W.W.: Dla sêdziów, którzy z respektem odnosz¹ siê do wiedzy medycznej, tak. Orzeczenia s¹du lekarskiego przynosz¹ wiêcej korzyœci ni¿ szkody obwinionemu. Nawet w przypadku upomnienia OSL uzasadnia, dlaczego nie zastosowa³ wy¿szej kary. Czêsto sêdziowie uznaj¹, ¿e wcale nie chodzi³o o kwestie b³êdu medycznego, ale o sprawy zwi¹zane z organizacj¹ pracy czy prowadzeniem dokumentacji medycznej. S¹dy powszechne skupiaj¹ siê na b³êdzie medycznym. Lekarskie zaœ zwracaj¹ w pierwszej kolejnoœci uwagê na to, czy lekarz zachowa³ nale¿yt¹ starannoœæ, opieraj¹ siê równie¿ na Kodeksie Etyki Lekarskiej, czego nie robi¹ s¹dy powszechne. OSL czêsto ocenia zachowanie lekarza, jego reakcjê na pope³niony b³¹d. S¹d karny nie bierze tych kwestii pod uwagê albo uwzglêdnia je w niewielkim stopniu. Skoro wype³niono znamiona przestêpstwa, musi byæ kara. Na jakie przeszkody najczêœciej natrafia s¹d lekarski w procesach? M.R.P.: Zasadniczym utrudnieniem jest niestawianie siê obwinionego na rozprawy. Niektóre osoby uwa¿aj¹, ¿e ich absencja na posiedzeniach s¹du spowoduje, ¿e sprawa nie bêdzie rozpatrywana. Poniewa¿ stawiennictwo na rozprawie nie jest obowi¹zkowe, s¹d – widz¹c œwiadome uchylanie siê – mo¿e prowadziæ sprawê pod nieobecnoœæ obwinionego i wydaæ wyrok. Zdarza siê, ¿e do permanentnie uchylaj¹cego siê obwinionego zg³asza siê fundacja w celu wyegzekwowania kary, która zosta³a na jej rzecz zas¹dzona. Wtedy dopiero ukarany lekarz wykazuje siê aktywnoœci¹, niestety spóŸnion¹. Z kolei prawnicy broni¹cy lekarza (którzy coraz liczniej wystêpuj¹ w OSL) wykorzystuj¹ kruczki prawne umo¿liwiaj¹ce przed³u¿enie postêpowania s¹dowego i jeœli nie mog¹ wygraæ sprawy, chc¹ doprowadziæ do jej przedawnienia, które w przypadku OSL nastêpuje po piêciu latach.\nI.W.W.: Niektórzy sêdziowie nie chc¹ zaczynaæ procesu bez obwinionego, uwa¿aj¹ bowiem, ¿e najwa¿niejsza jest bezpoœrednia rozmowa. S¹dowi lekarskiemu nie zale¿y na skazaniu lekarza, ale przede wszystkim na wyjaœnieniu sprawy. W odró¿nieniu od s¹dów powszechnych OSL zna organizacyjn¹ strukturê systemu ochrony zdrowia, czyli wie, co oznacza i z jakimi kompetencjami wi¹¿e siê np. trzeci stopieñ referencyjnoœci danej placówki. Obwiniony nie powinien obawiaæ siê przyjœcia na rozprawê. Zachêcamy do stawiania siê na pierwsze terminy rozpraw, poniewa¿ wiele kwestii mo¿na od razu wyjaœniæ. Jakie wiêc korzyœci mo¿e przynieœæ obwinionemu stawienie siê na sprawê? I.W.W.: Pierwsza korzyœæ wynika z mo¿liwoœci z³o¿enia przez obwinionego wyjaœnieñ, co przyczynia siê do bardziej wnikliwej analizy sprawy, ni¿ mia³o to miejsce w pierwotnej skardze. Drug¹ rzecz¹ jest mo¿liwoœæ dobrowolnego poddania siê karze. Wówczas zawsze kara jest zdecydowanie ni¿sza, ni¿ kiedy obwiniony nie przybywa na rozprawê i s¹d lekarski widzi jego niechêtn¹\npostawê. OSL ocenia lekarza z punktu widzenia KEL. Je¿eli lekarz bagatelizuje sprawê, nie mo¿e liczyæ na ³agodne potraktowanie. Podczas rozpatrywania sprawy przez OSL mo¿e okazaæ siê równie¿, ¿e trzeba umorzyæ postêpowanie ze wzglêdu na to, ¿e przewinienie jest niewielkiej wagi lub ¿e wskazana bêdzie mediacja. M.R.P.: Inne korzyœci wi¹¿¹ siê z tym, ¿e sprawê rozpatruje s¹d sk³adaj¹cy siê z lekarzy ró¿nych specjalnoœci czynnych zawodowo, sêdziów znaj¹cych realia pracy w ró¿nych placówkach ochrony zdrowia (szpitalu powiatowym, klinice, na oddziale, w ZPOZ), znaj¹cych zadania i kompetencje poszczególnych cz³onków zespo³u lecz¹cego. To s¹d wszechstronnie potrafi oceniæ, czy szkoda, jakiej dozna³ pacjent, jest zdarzeniem medycznym, wynika z b³êdu lekarskiego, czy powik³aniem, które mo¿e wyst¹piæ po najprostszej procedurze medycznej. Dlatego wyrok OSL jest wa¿ny. Trzeba podkreœliæ, ¿e my nie wzywamy, ale informujemy o prawie obwinionego lekarza do stawienia siê w s¹dzie. Je¿eli z tego prawa nie skorzysta, nie mamy mo¿liwoœci obronienia go. Stawienie siê na sprawie daje szan-\nse obrony, osobistego wyjaœnienia okolicznoœci sprawy, co mo¿e pomóc w innych postêpowaniach. Jak funkcja przewodnicz¹cej OSL w Warszawie wp³ywa na pani praktykê lekarsk¹? M.R.P.: Myœlê, ¿e na wszystkich sêdziach OSL procesy s¹dowe odciskaj¹ piêtno. Praca w OSL uœwiadomi³a mi, ¿e – po pierwsze – najwa¿niejszy podczas wizyty jest czas, jaki mogê poœwiêciæ na zbadanie pacjenta i wys³uchanie informacji o jego problemach zdrowotnych. Po drugie, wa¿ne jest prowadzenie starannej dokumentacji czynnoœci wykonanych podczas wizyty. Dobrze prowadzona dokumentacja mo¿e obaliæ bezpodstawne oskar¿enia. Po trzecie, trzeba spokojnie i przekonuj¹co przedstawiæ pacjentowi oraz rodzinie plan leczenia, zapoznaæ ich z mo¿liwoœciami wyst¹pienia powik³añ, a tak¿e innymi metodami leczenia. Myœlê, ¿e wiele spraw, które trafiaj¹ do naszego s¹du, nie musia³oby siê rozstrzygaæ na sali s¹dowej, gdyby lekarz mia³ czas na spokojn¹ rozmowê z chorym i przedstawienie mu planu leczenia. \nInterwencje rzecznika praw lekarza MONIKA POTOCKA rzecznik praw lekarza\nSzanowne Koleżanki i Szanowni Koledzy Lekarze, jako rzecznik praw lekarza OIL w Warszawie reprezentuję Wasze interesy na podstawie uchwały nr 471/P-VIII/19 z 17 kwietnia 2019 r., art. 2 ust. 2 oraz art. 5 pkt 14 ustawy o izbach lekarskich (DzU z 2019 r., poz. 965 ze zm.).\nostatnim czasie pal¹cym problemem w naszym œrodowisku sta³a siê wysokoœæ wyp³at dodatku covidowego dla lekarzy w podmiotach medycznych województwa mazowieckiego.\nJest to zarazem jedyna przyczyna proporcjonalnego obni¿enia œwiadczenia dodatkowego okreœlona w poleceniu ministra zdrowia z 4 wrzeœnia 2020 r.\nNasi koledzy wielokrotnie zg³aszali mi przypadki dotycz¹ce zarówno ca³kowitego braku wyp³aty dodatku, jak i bezzasadnego obni¿ania jego wysokoœci. Po przeanalizowaniu tych sytuacji oraz potwierdzeniu faktu ró¿nicowania wysokoœci wyp³acanego dodatku covidowego w zale¿noœci od przepracowanego przez lekarza czasu pracy przy pacjentach z podejrzeniem lub zaka¿eniem COVID-19 dosz³am do wniosku, ¿e jest to niezgodne z interpretacj¹ przepisów dokonan¹ przez ministra zdrowia. Wyjaœni³ on bowiem w¹tpliwoœci w odniesieniu do sytuacji, w których mo¿liwe jest obni¿enie wysokoœci dodatku, wskazuj¹c, ¿e w przypadku wykonywania pracy przez osoby uprawnione do œwiadczenia dodatkowego przez niepe³ny miesi¹c œwiadczenie dodatkowe za ten miesi¹c podlegaæ powinno proporcjonalnemu obni¿eniu.\nJednoczeœnie szef resortu wyjaœni³, ¿e Narodowy Fundusz Zdrowia nie musi ewidencjonowaæ czasu pracy konkretnego pracownika przy pacjentach z COVID-19, co implikuje, i¿ zmniejszanie wynagrodzenia dodatkowego proporcjonalnie do czasu pracy przy pacjentach z podejrzeniem lub zaka¿eniem COVID-19 jest niezasadne. Zatem nie ma znaczenia, czy kontakt z pacjentem ma charakter ci¹g³y, czy nie, dodatek powinien zostaæ wyp³acony. Po moich interwencjach w podmiotach leczniczych i przes³aniu uzyskanego przeze mnie stanowiska z Ministerstwa Zdrowia kierownicy jednostek zaczêli wyp³acaæ lekarzom nale¿ny dodatek covidowy. Zatem w ka¿dym przypadku problemów z wyp³at¹ dodatku proszê o zg³aszanie tego faktu do Biura Rzecznika Praw Lekarza, bowiem nie mo¿emy pozwalaæ, aby nasza praca by³a niedoceniana. \nDokumentacja medyczna Analiza przypadku KAROLINA PODSIAD£Y-GÊSIKOWSKA – adwokat ALEKSANDRA POWIER¯A – radca prawny Nie trzeba chyba nikogo przekonywać, jak ważnym obowiązkiem jest prowadzenie dokumentacji medycznej. W natłoku zajęć może się zdarzyć, że dokumentacja jest prowadzona niepoprawnie albo w ogóle nie jest prowadzona. Konsekwencje nieprawidłowego postępowania w tym zakresie obrazuje kolejna analiza przypadku.\nW celu ustalenia, czy postêpowanie medyczne dr H. by³o prawid³owe, zgodne z aktualn¹ wiedz¹ medyczn¹ i przeprowadzone z nale¿yt¹ starannoœci¹, zasiêgniêto opinii lekarza specjalisty z zakresu chirurgii.\nPacjent zarzuci³ dr H., ¿e podczas leczenia pope³ni³a b³¹d medyczny, nie odda³a wyciêtej zmiany skórnej na badania, co skutkowa³o opóŸnieniem w rozpoznaniu nowotworu z³oœliwego i wdro¿eniu w³aœciwego leczenia, tym samym narazi³o pana R. na rozwój choroby nowotworowej zagra¿aj¹cej ¿yciu. Pacjent wniós³ zatem o wyp³atê na swoj¹ rzecz zadoœæuczynienia za doznan¹ szkodê w wysokoœci 300 tys. z³.\nW opinii medycznej bieg³y stwierdzi³, ¿e nieza³o¿enie dokumentacji medycznej podczas wizyty pacjenta w 2014 r. jest postêpowaniem nieprawid³owym. Dokumentacja medyczna musi byæ bowiem sporz¹dzona niezale¿nie od tego, czy jest to wizyta odp³atna, czy z ubezpieczenia, zw³aszcza gdy wykonywany jest zabieg operacyjny. W przypadku prawid³owo prowadzonej dokumentacji nie by³oby problemu z wezwaniem pacjenta lub uzupe³nieniem utraconych danych z dokumentacji. Brak danych pana R. spowodowa³ niemo¿noœæ kontaktu z pacjentem i prawie dwuletnie opóŸnienie w rozpoczêciu leczenia. Opiniuj¹cy poda³, ¿e leczenie rozpoczête po wizycie w 2014 r. mog³o zdecydowanie poprawiæ rokowanie i zmieniæ przebieg choroby. Jednoczeœnie wskaza³, ¿e do opóŸnienia w leczeniu przyczyni³y siê obie strony, zarówno dr H., jak i pacjent, który nie zg³osi³ siê po wynik badania histopatologicznego zgodnie z zaleceniami. Gdyby pan R. rozpocz¹³ leczenie w 2014 r., prawid³owe postêpowanie polega³oby na biopsji wêz³a wartowniczego i poszerzeniu wyciêcia miejscowego. Dalsze postêpowanie uzale¿nione by³oby od wyniku badania histopatologicznego usuniêtych tkanek. Prawdopodobnie unikniêto by rozleg³ych operacji wêz³ów ch³onnych, ale nie ma co do tego ca³kowitej pewnoœci. W przypadku dodatniej biopsji wêz³a wartowniczego usuniêcie wêz³ów ch³onnych by³oby konieczne. Leczenie naprawcze zosta³o rozpoczête. Sk³ada siê na nie leczenie chirurgiczne, radio- i chemioterapia. Leczenie chirurgiczne polega na poszerzeniu wyciêcia miejsca pierwotnego zabiegu oraz usuniêciu wszystkich zmienionych przerzutowo wêz³ów. Nastêpnym etapem jest radioterapia\npaŸdzierniku 2014 r. pan R. zg³osi³ siê do lekarza B., specjalisty z zakresu dermatologii. Powodem wizyty by³y znamiona na plecach. Pacjenta skierowano na zabieg usuniêcia znamion, które wstêpnie zdiagnozowano jako nab³oniaka podstawnokomórkowego. 26.10.2014 r. pan R., zgodnie z zaleceniem lekarza, zg³osi³ siê do specjalisty z zakresu chirurgii ogólnej i onkologicznej dr H., aby usun¹æ zmiany. Dr H. wyjaœnia, ¿e nie za³o¿y³a historii choroby, poniewa¿ pan R. by³ jednorazowym pacjentem. Podejrzewa³a zmianê z³oœliw¹ skóry, któr¹ usunê³a w znieczuleniu miejscowym. Nastêpnie poinformowa³a pana R. o koniecznoœci zg³oszenia siê po odbiór wyniku badania histopatologicznego. Niestety, na skierowanie na badanie wyla³a siê formalina z pojemnika z preparatem i nie mo¿na by³o odczytaæ danych pacjenta. Wyciêta zmiana skórna nie zosta³a oddana do badania, a dr H. oczekiwa³a na ponowne pojawienie siê pacjenta w gabinecie. W marcu 2016 r. pan R. zg³osi³ siê do dr H., informuj¹c o wznowie choroby. Przeprowadzona przez dr H. dalsza diagnostyka wskaza³a na rozpoznanie czerniaka z³oœliwego z przerzutami do wêz³ów ch³onnych oraz tkanki podskórnej karku. Podjêto leczenie onkologiczne, m.in. przeprowadzono operacjê wyciêcia wznowy miejscowo, a tak¿e usuniêcia wêz³ów ch³onnych nadobojczykowych i szyi.\ni chemioterapia celowana po wykonaniu oznaczenia mutacji genowych. Opiniuj¹cy wskaza³, ¿e rokowanie w przypadku rozsianego czerniaka jest z³e, co wynika z niskiego odsetka wyleczeñ. Niezale¿nie od tego bieg³y stan¹³ na stanowisku, ¿e pacjent zdecydowanie przyczyni³ siê do zwiêkszenia rozmiaru szkody, nie zg³aszaj¹c siê po wynik badania histopatologicznego. Gdyby przyszed³ w wyznaczonym terminie, powsta³e opóŸnienie by³oby najwy¿ej kilkutygodniowe, nie mia³oby wiêc istotnego znaczenia dla przebiegu choroby. Maj¹c to na uwadze, wskazano, ¿e zaniedbanie dr H. nosi znamiona winy i uznano odpowiedzialnoœæ. Niemniej jednak przyjêto, ¿e pan R. w efekcie niezg³oszenia siê przez niemal pó³tora roku do dr H. po wynik badania histopatologicznego przyczyni³ siê do pogorszenia swojego stanu zdrowia w 50 proc. Gdyby zgodnie z zaleceniami zg³osi³ siê na zdjêcie szwów i po odbiór wyniku, rozpoznanie postawiono by wczeœniej i podjêto odpowiednie leczenie. Ze wzglêdu na fakt, ¿e pan R. dozna³ trwa³ego uszczerbku na zdrowiu, a tak¿e bior¹c pod uwagê okres leczenia, z³e rokowanie oraz uwzglêdniaj¹c przyczynienie siê poszkodowanego do powsta³ej szkody, dokonano wyp³aty na rzecz pacjenta zadoœæuczynienia w wysokoœci 35 tys. z³. Pytanie redakcji: W tym przypadku mo¿emy powiedzieæ, ¿e brak dokumentacji medycznej spowodowa³ dalsze konsekwencje dla zdrowia pacjenta. Czy istniej¹ sytuacje, w których lekarz mo¿e odst¹piæ od prowadzenia dokumentacji medycznej?\nOdpowiedŸ prawnika lekarza: Nie, dokumentowanie wszystkich istotnych informacji zwi¹zanych z leczeniem pacjenta jest obowi¹zkiem wynikaj¹cym z przepisów prawa. Co wiêcej, dokumenty te s¹ niezwykle istotne dla ewentualnego postêpowania s¹dowego, czy rozliczeñ z NFZ. Najistotniejsze jednak, ¿e maj¹ wp³yw na przebieg dalszego leczenia. W omawianym przyk³adzie ten wp³yw by³ niebagatelny. Pytanie redakcji: Czy brak dokumentacji mo¿e sam w sobie generowaæ roszczenia pacjentów? OdpowiedŸ prawnika lekarza: Oczywiœcie, w takiej sytuacji nastêpuje naruszenie praw pacjenta. Warto wiedzieæ, ¿e prawo pacjenta do wgl¹du w dokumentacjê medyczn¹ stanowi element prawa pacjenta do informacji o swoim stanie zdrowia. Nie mo¿na zapominaæ, ¿e roszczenie o naruszenie praw pacjenta jest niezale¿ne od roszczenia zwi¹zanego z b³êdem medycznym. W omawianym przypadku nie zosta³o wniesione jednak roszczenie w tym zakresie. \nPolski £ad AKTUALNOŒCI PRAWNOMEDYCZNE FILIP NIEMCZYK, adwokat\nUwaga opinii publicznej od kilku tygodni kierowana jest na rozwiązania nazywane „Polskim Ładem”. Zgodnie z oficjalną informacją, jest to plan odbudowy polskiej gospodarki po pandemii COVID-19, który ma zmniejszyć nierówności społeczne i stworzyć lepsze warunki do życia wszystkim obywatelom. Jednym z jego fundamentów są rozwiązania przewidujące znaczące usprawnienie działania służby zdrowia.1 Do tej pory w ramach Polskiego Ładu przedstawiony został jeden istotny projekt legislacyjny obejmujący ochronę zdrowia, dotyczący zmian w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.2 Ten niezwykle krótki akt prawny wprowadzić ma zmianę polegającą na zwiększaniu puli środków przeznaczonych na finansowanie ochrony zdrowia, tak by docelowo nie mogła być niższa niż 7 proc. produktu krajowego brutto. Zwiększanie wydatków ma następować stopniowo, a zakładany pułap ma zostać osiągnięty w 2027 r. Jednocześnie projekt ustawy rozszerza możliwość finansowania opieki zdrowotnej przez dotacje z budżetu państwa na określone świadczenia gwarantowane.\nuzasadnieniu projektu autorzy wskazuj¹, ¿e proponowane rozwi¹zania s¹ wynikiem dialogu spo³ecznego, aczkolwiek podczas ich przygotowywania odst¹piono od konsultacji publicznych „z uwagi na jednoznacznie pozytywny charakter projektu” oraz koniecznoœæ implementacji zmian w ustawie bud¿etowej na 2022 r. Projekt przewiduje, ¿e ustawa wejdzie w ¿ycie w terminie 14 dni od uchwalenia. Do omawianego projektu zg³oszono kilka poprawek na etapie prac w Senacie,3 w tym polegaj¹c¹ na zwiêkszeniu œrodków na finansowanie ochrony zdrowia do poziomu 7,2 proc. produktu krajowego brutto, pocz¹wszy od 2025 r. Projekt po poprawkach Senatu jest obecnie ponownie procedowany w Sejmie.\nhttps://www.gov.pl (dostêp: 15.09.2021).\nhttps://orka.sejm.gov.pl (dostêp: 15.09.2021).\nZwiêkszenie wysokoœci œrodków przeznaczonych na finansowanie ochrony zdrowia wychodzi naprzeciw zg³aszanym od d³ugiego czasu przez przedstawicieli zawodów medycznych postulatom. Zaprezentowany projekt zmian jest jednak bardzo ogólnikowy. Poza ustaleniem wy¿szego poziomu finansowania nie zawiera innych konkretnych rozwi¹zañ dotycz¹cych systemu ochrony zdrowia, w szczególnoœci sposobu wydatkowania omówionych œrodków, poprawy warunków pracy czy zwiêkszenia efektywnoœci systemu.\nNaczelna Rada Lekarska krytycznie o projekcie ustawy o jakości w opiece zdrowotnej Równolegle trwaj¹ prace legislacyjne nad projektem ustawy o jakoœci w opiece zdrowotnej i bezpieczeñstwie pacjenta. Zdecydowanie krytyczne\nstanowisko wobec projektu zajê³a Naczelna Rada Lekarska.4 Wskaza³a, ¿e cel ustawy w zakresie poprawy jakoœci leczenia jedynie wówczas zostanie osi¹gniêty, je¿eli przyjête regulacje opieraæ siê bêd¹ na mierzalnych i weryfikowalnych wskaŸnikach oraz nie bêd¹ wprowadzaæ zachêt do dzia³añ maj¹cych na celu jedynie poprawê wskaŸników, a nie faktyczn¹ poprawê opieki nad chorym. Autorzy stanowiska zwracaj¹ uwagê na du¿y stopieñ ogólnoœci projektu ustawy i brak projektów ministerialnych rozporz¹dzeñ w kluczowych jej aspektach. Formu³uj¹ równie¿ zasadnicze zastrze¿enie systemowe, dotycz¹ce powierzenia Narodowemu Funduszowi Zdrowia jednoczeœnie roli p³atnika i zadañ autoryzacji oraz akredytacji, grozi to bowiem konfliktem interesów. NRL krytycznie odnosi siê m.in. do przewidywanej likwidacji Centrum Monitorowania Jakoœci w Ochronie Zdrowia, a tak¿e na³o¿enia na podmioty lecznicze nowych obowi¹zków zwi¹zanych z wdro¿eniem wewnêtrznego systemu zapewnienia jakoœci i bezpieczeñstwa, jednak¿e bez okreœlenia dodatkowych Ÿróde³ finansowania. Odnoœnie do projektowanego systemu reagowania na szkody medyczne autorzy stanowiska zwracaj¹ uwagê, ¿e w ustawie nie przewidziano rozwi¹zañ w wystarczaj¹cym stopniu zachêcaj¹cych do raportowania zdarzeñ niepo¿¹danych. Zg³oszenie zdarzenia niepo¿¹danego powinno wykluczaæ mo¿liwoœæ wszczêcia wobec osoby, której dotyczy, postêpowania dyscyplinarnego, postêpowania w sprawie o wykroczenie lub postêpowania karnego, chyba ¿e w wyniku analizy przyczyn oka¿e siê, ¿e zdarzenie by³o spowodowane niedozwolonym czynem pope³nionym umyœlnie. W innym wypadku proponowanego systemu nie bêdzie mo¿na okreœliæ jako no-fault, 3 a osoby, których dotyczyæ bêd¹ zg³ohttps://orka.sejm.gov.pl (dostêp: 15.09.2021). szenia zdarzeñ medycznych, nadal bêd¹ musia³y liczyæ siê z ryzykiem poniesienia konsekwencji prawnych. W omawianym stanowisku zwrócono równie¿ uwagê na brak precyzji w ustawowej definicji zdarzenia niepo¿¹danego, w której zastosowa4 Stanowisko no ogólne okreœlenie „negatywne nr 88/21/P-VIII skutki”, których kompensaty mo¿e z 20 sierpnia 2021 r., oczekiwaæ pacjent. Z drugiej strohttps://nil.org.pl (dostêp: 16.09.2021). ny definicja zdarzenia niepo¿¹da-nego opiera siê na ustaleniu z wysokim prawdopodobieñstwem nieprawid³owego postêpowania personelu medycznego, co nakierowuje jej treœæ oraz cel postêpowania na kwestie zwi¹zane z win¹. Propozy5 https://www.sejm.gov.pl cja NRL zak³ada, ¿e nowy system (dostêp: 16.09.2021). rekompensat dla pacjentów powinien opieraæ siê na pojêciu „wypadku medycznego”. Odpowiada³oby to modelowi szwedzkiemu, w którym odszkodowania nale¿¹ siê za szkody na zdrowiu, do których w nor-\nmalnym przebiegu leczenia nie powinno dojœæ, a procedura ich dochodzenia nie ma na celu stwierdzenia, ¿e szkoda jest wynikiem nieprawid³owego postêpowania, ale ustalenie, czy jest nieoczekiwanym nastêpstwem. NRL zwraca równie¿ uwagê, ¿e regulacja dotycz¹ca wysokoœci œwiadczeñ powinna dopuszczaæ mo¿liwoœæ ich waloryzacji i dostosowania do aktualnej sytuacji spo³eczno-ekonomicznej. Konkluduj¹c, autorzy stanowiska NRL stwierdzaj¹, ¿e skierowany do konsultacji projekt ustawy jest skrajnie niedopracowany. Jednoczeœnie negatywnie oceniaj¹ poœpiech towarzysz¹cy pracom legislacyjnym, w zwi¹zku z planami, ¿e omawiana ustawa wejdzie w ¿ycie ju¿ 1 stycznia 2022 r.\nFundusz Kompensacyjny Szczepień Ochronnych W sierpniu 2021 r. do Sejmu wp³yn¹³ rz¹dowy projekt o zmianie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zaka¿eñ i chorób zakaŸnych u ludzi oraz niektórych innych ustaw.5 Zak³ada on kilka istotnych zmian w obowi¹zuj¹cych przepisach, w szczególnoœci powo³anie Funduszu Kompensacyjnego Szczepieñ Ochronnych, którego celem bêdzie wyp³acanie œwiadczeñ osobom dotkniêtych niepo¿¹danym dzia³aniem szczepionki, skutkuj¹cym koniecznoœci¹ hospitalizacji przez okres nie krótszy ni¿ 14 dni. Œwiadczenia kompensacyjne maj¹ byæ zwi¹zane z niepo¿¹danymi skutkami zarówno szczepieñ obowi¹zkowych, jak i nieobowi¹zkowych, ale organizowanych przez organy pañstwa i finansowanych z bud¿etu, przede wszystkim przeciw COVID-19. Œwiadczenia te wyp³acane bêd¹ w trybie postêpowania administracyjnego, moc¹ decyzji rzecznika praw pacjenta, od której przys³ugiwaæ bêdzie skarga do s¹du administracyjnego. Limit œwiadczenia kompensacyjnego wynieœæ ma 100 tys. z³. G³ównym Ÿród³em finansowania funduszu bêd¹ wp³aty dokonywane przez firmy farmaceutyczne oraz hurtownie, które zawar³y ze Skarbem Pañstwa umowê o realizacjê dostaw szczepionek do przeprowadzania szczepieñ ochronnych. Obok przepisów dotycz¹cych Funduszu Kompensacyjnego Szczepieñ Ochronnych omawiany projekt przewiduje nowelizacjê ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zaka¿eñ i chorób zakaŸnych u ludzi, m.in. przez wprowadzenie kar pieniê¿nych w wysokoœci od 5 tys. do 30 tys. z³ za nieudzielenie informacji w dochodzeniu epidemiologicznym prowadzonym przez Inspekcjê Sanitarn¹, a tak¿e za nierealizowanie zadañ w ramach procedury monitorowania wystêpowania wariantów wirusa SARS-CoV-2 na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ten ostatni aspekt wi¹¿e siê z wprowadzeniem obowi¹zku zg³aszania do systemu teleinformatycznego ka¿dego pozytywnego wyniku testu na COVID-19 oraz wdro¿enia systemu sekwencjonowania wariantów wirusa SARS-CoV-2. Omawiany projekt ustawy jest dopiero na pierwszym etapie prac w Sejmie. Wzrost liczby przypadków zaka¿enia SARS-CoV-2 spowoduje niew¹tpliwie przyspieszenie procesu legislacyjnego.  45\n# SPRAWDZAM Miliard na priorytet/Co z tym wzrostem? MA£GORZATA SOLECKA Premier Mateusz Morawiecki chwali się osiemdziesięciomiliardową nadwyżką w budżecie państwa (projekt nowelizacji ustawy budżetowej rząd złożył w Sejmie, posłowie zajmą się nim jeszcze we wrześniu) i ogłasza publicznie, że w 2021 r. ochrona zdrowia otrzymała rekordowo dużo pieniędzy, a w dodatku do Narodowego Funduszu Zdrowia budżet państwa przekaże miliard złotych m.in. na podwyżki dla personelu medycznego.\nef rz¹du niemal na jednym oddechu kontynuowa³ dobre nowiny, zapowiadaj¹c, ¿e na inwestycje wodno-kanalizacyjne zostanie przekazanych oko³o 4 mld z³. To chyba najlepsze podsumowanie i „sprawdzam” podejœcia rz¹dz¹cych do ochrony zdrowia i jej miejsca na liœcie priorytetów. Pieniêdzy w systemie rzeczywiœcie jest wiêcej. Wed³ug danych opublikowanych przez GUS bie¿¹ce wydatki na zdrowie – publiczne i prywatne – w 2020 r. stanowi³y 7,1 proc. PKB. Na leczenie wyasygnowaliœmy 165,7 mld z³, czyli o 17,8 mld z³ wiêcej ni¿ w 2019. Publiczne wydatki bie¿¹ce na ochronê zdrowia siêgnê³y w 2020 r. 121,5 mld z³ i by³y o 15,4 mld z³ wy¿sze ni¿ w 2019, a ich udzia³ w PKB wyniós³ 5,2 proc. (tj. o 0,6 punktu procentowego wiêcej ni¿ w poprzednim roku). Jednak kluczowa informacja jest ukryta w g³êbi komunikatu GUS: du¿y wzrost wydatków publicznych to efekt doliczenia pieniêdzy przekazanych do NFZ z funduszu covidowego. „Zgodnie z ustaw¹ bud¿etow¹ na 2020 r. oraz pierwotnym planem NFZ, zaplanowano na ten rok œrodki w wysokoœci 107,8 mld z³, które w ci¹gu roku zwiêkszone zosta³y do 123,6 mld z³, a ich wykonanie wynios³o 116,3 mld z³ (w tym 6,8 mld z Funduszu Przeciwdzia³ania COVID-19 przekazanych NFZ), co stanowi 5,5 proc. PKB” – czytamy w komunikacie GUS. Tymczasem Ministerstwo Zdrowia wielokrotnie zapewnia³o, ¿e pieni¹dze przeznaczane na walkê z pandemi¹, jako wydatki nadzwyczajne – choæ zwi¹zane z bie¿¹c¹ dzia³alnoœci¹ ochrony zdrowia – nie bêd¹ doliczane, ¿eby nie zak³ócaæ obrazu realizacji ustawy o wzroœcie nak³adów na ochronê zdrowia.\nCi, którzy spodziewali siê, ¿e mimo tych zapowiedzi wydatki na bie¿¹c¹ walkê z COVID-19 zostan¹ doliczone do wydatków na zdrowie, nie mylili siê. Tak by³o w 2020 r., tak bêdzie zapewne i w 2021, i w latach nastêpnych. To jednak nie wszystko, bo nowe przepisy uchwalonej ostatecznie przez parlament tzw. ustawy 7 proc. na zdrowie (Sejm we wrzeœniu odrzuci³ poprawki Senatu, przede wszystkim zwiêkszaj¹ce i przyspieszaj¹ce wzrost nak³adów publicznych) pozwalaj¹ na wliczanie do wydatków bie¿¹cych równie¿ kwot wydawanych na cele inwestycyjne. Efekt bêdzie oczywisty: nak³ady bêd¹ rosn¹æ „jak na dro¿d¿ach”, ale ten wzrost bardzo trudno bêdzie – na gruncie krajowym – porównaæ z notowanym w latach poprzednich, bo to bêdzie porównywanie arbuzów ze œliwkami. Niby mo¿liwe, a jednak niewiele mówi¹ce. Zdani wiêc bêdziemy (ci, którzy zechc¹ kontrolowaæ, porównywaæ i sprawdzaæ) na dane miêdzynarodowe: GUS nadal bêdzie musia³ przekazywaæ do Eurostatu informacje dotycz¹ce wydatków bie¿¹cych wed³ug ustalonej metody. I nadal bêdzie je raportowa³ wzglêdem bie¿¹cego PKB. W Narodowym Rachunku Zdrowia GUS stosuje do obliczeñ metodê miêdzynarodow¹ i odnosi wydatki do PKB z tego samego roku. Jednak – bodaj po raz pierwszy w opublikowanej przed miesi¹cem informacji – we wspó³pracy z Ministerstwem Zdrowia przygotowa³ zestawienie obrazuj¹ce realizacjê ustawy 6 proc. PKB na zdrowie, czyli odniós³ wydatki z 2020 r. do PKB sprzed dwóch lat. GUS wykazuje wiêc, ¿e w 2019 r. œrodki publiczne na ochronê zdrowia, liczone wed³ug metody ustawowej, stanowi³y 5,18 proc. PKB, ale wed³ug metody miêdzynarodowej i stosowanej w Narodowym Rachunku Zdrowia – zaledwie 4,47 proc. W 2020 r. by³o to, wed³ug pierwszych szacunków, odpowiednio 5,5 proc. i 5 proc. PKB (ale z doliczonymi wydatkami covidowymi). Jeszcze raz zatem, dla pamiêci, sprawdzam: w 2019, ostatnim przedpandemicznym roku, nak³ady publiczne na zdrowie stanowi³y 4,47 proc. PKB. W 2014 ów wskaŸnik wynosi³ 4,6 proc. PKB. Taki mamy wzrost. \nPostêp w dydaktyce – tak, ale zdalne nauczanie medycyny – nie\nPoruszając na zajęciach konkretne zagadnienia, oczekujemy, że student ma większą łatwość poszerzania wiedzy i robi to w szybszym tempie niż my w latach 80. – mówi prof. Marek Kuch. O zmieniających się metodach dydaktycznych, relacjach student – profesor oraz nieustannie rosnącym zasobie wiedzy medycznej na studiach lekarskich z prorektorem ds. studenckich WUM rozmawia Adrian Boguski.\nZ jakim wyobra¿eniem, stworzonym na podstawie opowieœci ojca, równie¿ kardiologa i dziekana II Wydzia³u Lekarskiego WUM, decydowa³ siê pan na podjêcie studiów?\nowiedzia³bym: wiêcej ni¿ wyobra¿eniem, które powsta³o na podstawie opowieœci. Oceniaj¹c retrospektywnie: ¿ycie mojej rodziny\nw du¿ej czêœci toczy³o siê wokó³ medycyny, mimo zachowania wszystkich aspektów funkcjonowania normalnej rodziny. Ponadto prawie po³owa cz³onków nieco dalszej rodziny tak¿e by³a lekarzami, wiêc równie¿ tu wszechobecna by³a medycyna. Od dzieciñstwa zna³em szpital przy ul. Lindleya, kiedyœ nazywany „szpitalem na Oczki”, w którym, w klinice kardiologii, pracowa³ mój\nojciec. S³awna aleja kasztanowa wewn¹trz szpitala, przy której mieszcz¹ siê poszczególne oddzia³y i kliniki, stanowi³a miejsce spacerów. Chyba wszystkie „dzieci szpitala” zna³y tê alejê. Zespó³ kliniki, w której pracowa³ ojciec, by³ bardzo z¿yty, a szef – prof. Askanas – pozwala³, abyœmy przychodzili do tzw. socjalnej czêœci kliniki (umo¿liwia³a to jej struktura oddzielaj¹ca sale chorych).\nS³awne by³y imieniny profesora, podczas których nikomu z asystentów nie wolno by³o wchodziæ do sekretariatu, tylko dzieciom, które zosta³y zaproszone i mog³y buszowaæ, i bawiæ siê z gospodarzem wszystkim, co by³o w gabinecie. Nie muszê zapewne dodawaæ, ¿e pracuj¹cy w klinice to by³y „ciocie” i „wujkowie”, bywaj¹cy w du¿ej czêœci u nas w domu. Widzia³em wiêc od dziecka zawód lekarza z ró¿nych stron, choæ zapewne nie potrafi³em go jeszcze w pe³ni trafnie zdefiniowaæ. Nie ma jednak w¹tpliwoœci, ¿e spostrze¿enia te wp³ynê³y formuj¹co na moj¹ (i nie tylko moj¹) przysz³oœæ i wybór studiów. Jakie ró¿nice dydaktyczne dziel¹ studia medyczne z lat 80. od obecnych? Mam wra¿enie, ¿e szefowie kliniki, profesorowie w czasach mojego ojca byli traktowani prawie jak pó³bogowie, których otacza³ wianuszek zauroczonych asystentów i studentów. To oni posiadali monopol na prawdê, a kiedy coœ mówili, ich s³owa by³y uznawane niemal za œwiête. Stosunki te za czasów moich studiów (1982–1988) by³y ju¿ bardziej stonowane. Dzisiaj natomiast relacja miêdzy studentem i wyk³adowc¹ jest zupe³nie inna, kontakt na pewno bardziej bezpoœredni, dystans miêdzy wyk³adowc¹ i studentem mniejszy, zajêcia polegaj¹ czêsto na wymianie myœli studenta i profesora. M³odzie¿ nie boi siê pytaæ. Zdarza siê, ¿e student, przeczytawszy jak¹œ wiadomoœæ medyczn¹ w Internecie, niemal natychmiast pyta wyk³adowcê o dane zagadnienie, oczekuj¹c dyskusji na ten temat. To znak czasu komputerów i szybkiego dostêpu do wiedzy. Mnie obecna forma kontaktów odpowiada, co jednak nie oznacza, ¿e nie jestem zwolennikiem relacji mistrz – uczeñ opartej na wiedzy i doœwiadczeniu. Wszyscy potrzebujemy autorytetów. Czy dzisiejsze oczekiwania studentów w jakiœ sposób ró¿ni¹ siê od tych, które pan i pañscy koledzy wi¹zali z medycyn¹? To pytanie raczej do obecnych studentów. Ja mogê powiedzieæ, ¿e na uniwersytetach medycznych nieustannie œcie-\nraj¹ siê dwie idee. Z jednej strony przygotowanie lekarzy do praktyki, czego zawsze najbardziej po¿¹da wiêkszoœæ studentów. Ja równie¿ by³em w tej grupie. Kiedy przyszed³em na studia, interesowa³o mnie przede wszystkim diagnozowanie i leczenie chorych. Chcieliœmy siê „dopchaæ” do ka¿dego pacjenta, by go zbadaæ – najlepiej, ¿eby nam stworzono tak¹ okazjê ju¿ na pierwszym roku studiów. To naturalny dla studenta odruch g³odu wiedzy praktycznej. Z drugiej jednak strony nie mo¿emy zapomnieæ, ¿e jesteœmy na uniwersytecie, przez co mamy rozumieæ dydaktykê na wysokim poziomie, trwaj¹c¹ szeœæ lat, podczas których wiedza jest sekwencyjnie pouk³adana i wsparta walorem naukowym. Tworzy to czêsto pewien dualizm – inaczej widziany przez ucznia, a inaczej przez nauczyciela. Ta ró¿nica w oczekiwaniach wobec medycyny zawsze wygl¹da³a\nMyślę, że dziś studenci muszą się znacznie bardziej natrudzić i więcej poświęcić czasu, by uzyskać ten sam zasób wiedzy praktycznej.\npodobnie. Nie wynika³a jednak z okresu, w którym rozpoczyna³o siê studia, ale ze zmiany perspektywy patrzenia na medycynê zwi¹zanej z dojrzewaniem lekarza. Kiedy pierwszy raz mia³ pan kontakt z pacjentem? Wczeœnie, bo ju¿ na pierwszym roku, ale proszê pamiêtaæ, ¿e wtedy panowa³y inne zasady, które by³y powszechnie aprobowane. Chodziliœmy ju¿ na pierwszym roku na dy¿ury – w ramach wolontariatu albo zatrudnialiœmy siê jako pomocnicy pielêgniarek – tak chyba trzeba by to nazwaæ. Zatrudniano nas na takiej funkcji, bo pielêgniarek\nbrakowa³o chyba zawsze. W ten sposób mieliœmy kontakt z pacjentami i atmosfer¹ szpitaln¹. W wolnym czasie udawa³o nam siê te¿ pójœæ z lekarzami na obchód. Nie posiadaliœmy jeszcze odpowiedniej wiedzy, ale j¹ zdobywaliœmy i, co wa¿ne, mieliœmy poczucie, ¿e uczestniczymy w leczeniu. W kolejnych latach studiów kontynuowaliœmy zreszt¹ tê pracê, ale ju¿ byliœmy bardziej wykszta³ceni i nasze mo¿liwoœci dzia³ania istotnie ros³y. Planowe zajêcia kliniczne rozpoczyna³y siê na trzecim roku, od tzw. propedeutyki interny i chirurgii. Teraz sytuacja jest inna – bardziej sformalizowana, co przede wszystkim wyp³ywa z aspektów prawnych. Ko³a studenckie stwarzaj¹ mo¿liwoœci poszerzania wiedzy zarówno dydaktycznej, jak i naukowej. Mam wra¿enie, ¿e my, w ten nieformalny sposób, zbieraliœmy na studiach wiêcej doœwiadczeñ praktycznych. Myœlê, ¿e dziœ studenci musz¹ siê znacznie bardziej natrudziæ i wiêcej poœwiêciæ czasu, by uzyskaæ ten sam zasób wiedzy praktycznej. Jak technika zmienia studia medyczne? Ca³kowicie, choæ bez standardowych podstaw medycyny nowoœci techniczne s¹ nieprzydatne. Nie mo¿na bowiem omawiaæ np. dzia³ania robota da Vinci czy alloplastyki stawu biodrowego, nie posiadaj¹c podstaw wiedzy medycznej. Na pierwszych latach studiów trzeba nauczyæ siê anatomii, histologii, fizjologii i patofizjologii, aby móc skorzystaæ z rozwoju medycyny. Oczywiœcie, nauczanie tych dziedzin te¿ siê zmienia, ale internetowa nauka anatomii nie mo¿e siê równaæ z nauk¹ w sali prosektoryjnej. Postêp wiedzy jest jednak wszechobecny i oczywiœcie modyfikuje edukacjê medyczn¹. Ponownie pozwolê sobie odwo³aæ siê do sztafety pokoleñ w mojej rodzinie na przyk³adzie kardiologii. Czasy, w których rozpoczyna³ studia mój ojciec, to leczenie zawa³u serca wielotygodniowym unieruchomieniem w ³ó¿ku, moje – to leczenie fibrynolityczne i rozpoczynana niemal¿e od pocz¹tku hospitalizacji rehabilitacja. Obecnie mamy czasy kardiologii interwen-\ncyjnej – angioplastyki wieñcowej i stentowania oraz wypisów pacjenta z niepowik³anym zawa³em do domu ju¿ w trzeciej – czwartej dobie hospitalizacji. W innych dziedzinach medycyny postêp jest podobny, tak wiêc nauczanie automatycznie musi ulegaæ zmianie. Dostêp do wiedzy, równie¿ medycznej, jest dziœ wiêkszy. Czy kandydaci na studia medyczne s¹ lepiej do nich przygotowani? Tego nie umiem porównaæ, bo zakres wiedzy potrzebnej do dostania siê na studia siê zmienia. Wzrastaj¹ mo¿liwoœci nauczania studentów, ale wraz z nimi wzrastaj¹ wymagania. Nam wskazywano dwie, trzy „niezast¹pione” ksi¹¿ki. Niekiedy brakowa³o w bibliotece ksi¹¿ek dla wszystkich. Czas na przygotowanie siê wyd³u¿a³. Studenci dzisiejsi maj¹ szybki dostêp do licznych publikacji za pomoc¹ Internetu. To zapewne zmieni³o równie¿ nasze podejœcie. Poruszaj¹c na zajêciach konkretne zagadnienia, oczekujemy, ¿e student ma wiêksz¹ ³atwoœæ poszerzania wiedzy i robi to w szybszym tempie ni¿ my w latach 80. Trzeba jednak podkreœliæ, ¿e automatycznie dziœ jest wiêcej materia³u do opanowania. Stary materia³ usuwa siê z nauczania z trudem, a nowego ci¹gle przybywa. Czy iloœæ informacji nie stanie siê przyt³aczaj¹ca? Jak powinny zmieniaæ siê studia medyczne wraz z coraz szerszym dostêpem do wiedzy? Mam wra¿enie, ¿e istnieje ju¿ za du¿o informacji i warto zastanowiæ siê, gdzie s¹ granice naszej przyswajalnoœci. Studenci szybko siê ucz¹, ¿eby zaraz potem czêœæ zapomnieæ, bo do zaliczenia jest kolejny przedmiot. Dzisiejsza doktryna mówi o wykszta³ceniu studenta wszechstronnego, który po studiach mo¿e wybraæ dowolny kierunek dalszego rozwoju medycznego. Model ten ma oczywiœcie swoje dobre strony. Aby racjonalnie wybraæ kierunek dalszego kszta³cenia specjalistycznego, nale¿y bowiem poznaæ wszystkie specjalnoœci medyczne. Alternatywn¹ drog¹ by³oby wybieranie kierunku dalszego rozwoju\nju¿ na starszych latach studiów. To zreszt¹ ju¿ wprowadziliœmy upraktyczniaj¹c ostatni, szósty rok kierunku lekarskiego i tworz¹c zajêcia bardziej szczegó³owe ze specjalnoœci wybranych przez studenta. Mo¿na ten model oczywiœcie jeszcze bardziej rozbudowaæ, ale nale¿y jednoznacznie podkreœliæ, ¿e nie chodzi w nim o skrócenie studiów i sp³ycenie wiedzy, tylko ich upraktycznienie, a zarazem zdobycie przez studentów szerszej wiedzy i praktyki w dziedzinach, które ich szczególnie interesuj¹. Internet poszerza nie tylko zasób wiedzy, lecz tak¿e mo¿liwoœci komunikacyjne, o czym mogliœmy siê przekonaæ podczas pandemii COVID-19. W przypadku studiów medycznych zdalne nauczanie nie jest jednak najlepszym rozwi¹zaniem…\nNa pierwszych latach studiów trzeba nauczyć się anatomii, histologii, fizjologii i patofizjologii, aby móc skorzystać z rozwoju medycyny.\nPo up³ywie pó³tora roku pracy w warunkach pandemii SARS-CoV-2 mamy pewnoœæ, ¿e nie da siê zdalnie kszta³ciæ w zakresie medycyny. Ten okres nauczy³ nas nieprawdopodobnie du¿o. Bywa³o, ¿e trzeba by³o zamykaæ poszczególne kliniki, ale studia medyczne na ¿adnym uniwersytecie medycznym w Polsce nie zosta³y ca³kowicie zawieszone. Musieliœmy zmieniaæ kolejnoœæ zajêæ praktycznych i teoretycznych, gdy by³y przerwy w æwiczeniach praktycznych w szpitalach z powodów pandemicznych, przesuwaliœmy godziny zajêæ w poszczególnych dniach i miesi¹cach, studenci odrabiali zajêcia na dy¿urach lub nadrabiali zaleg³oœci w wolne dni. Kiedy zaœ sytuacja pandemiczna na danych oddzia³ach poprawia³a siê, studen-\nci wracali do æwiczeñ. Poradziliœmy sobie, ale nie chcemy takiej formy nauczania. Planujemy nowy rok akademicki 2021/2022 w sposób maksymalnie normalny, a naszym sprzymierzeñcem s¹ szczepienia przeciw COVID-19. Na koniec warto zapytaæ o kandydatów na studia medyczne. Jak uniwersytet zapoznaje ich dziœ z now¹ rzeczywistoœci¹? Zawsze ró¿nica miêdzy liceum a pierwszym rokiem studiów stresuje m³odych ludzi. Przychodz¹ nieco zagubieni i zaniepokojeni, dlatego próbujemy im przekazaæ, jak wygl¹daj¹ studia, jakie wymagania stawiamy przed nimi na pierwszym roku, jak bêdzie wygl¹da³a nauka na nastêpnych latach. Prowadzimy wiele spotkañ, na których próbujemy nowym studentom daæ wskazówki i uspokoiæ ich, ¿e my te¿ byliœmy kiedyœ na tym samym miejscu i daliœmy radê. Takie spotkania odbywaj¹ siê podczas dni otwartych czy adaptacyjnych. Jest obóz roku zerowego, organizowany przez starszych studentów, na który przyje¿d¿a równie¿ kadra i opowiada o studiach. Pierwszy miesi¹c zawsze jest trudny. Zawsze boimy siê nowego, ale to naturalne. A jak przebiega³a adaptacja, kiedy pan wybra³ studia lekarskie? W ogólnym zarysie bardzo podobnie, chocia¿ ró¿norodnoœæ i liczba pogadanek i spotkañ ze studentami w obecnej chwili jest znacznie wiêksza. Dba³oœæ o kandydatów na studia, a póŸniej ju¿ o studentów, w tym o ich adaptacjê do studiów, jest teraz du¿o mocniej wyra¿ona. Je¿eli natomiast pyta mnie pan, czy mimo mojego rodzinnego przygotowania czu³em niepokój podczas pierwszych zajêæ na studiach – oczywiœcie, ¿e czu³em. Moim zdaniem nie da siê tego unikn¹æ. System nauczania na studiach jest zupe³nie inny ni¿ w szkole œredniej, a dochodzi do tego jeszcze atmosfera powagi studiów medycznych, odczuwana ju¿ na pierwszych zajêciach z anatomii. Mamy jednak jako ludzie bardzo du¿e mo¿liwoœci adaptacji i uczucie niepokoju szybko mija, zniwelowane przez narastaj¹ce zainteresowanie studiami medycznymi.  49\nSPIS REJONÓW WYBORCZYCH Nr rejonu wyborczego R Nazwa R Adres R Opis R Data głosowania R Godzina głosowania R Liczba mandatów K9/001  Lekarze Centralnego Szpitala MSWiA (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.25  11.00–14.00  3\nK9/015  Lekarze Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.27  11.00–14.00  2\nK9/002 Lekarze Centralnego Szpitala MSWiA (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.25  11.00–14.00  3\nK9/016  Lekarze Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.28  11.00–14.00  2\nK9/003  Lekarze Centralnego Szpitala MSWiA (C)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.25  11.00–14.00  3\nK9/017  Lekarze Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.28  11.00–14.00  3\nK9/004  Lekarze Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.25  11.00–14.00  2\nK9/018  Lekarze Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.28  11.00–14.00  3\nK9/005  Lekarze Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.25  11.00–14.00  2 K9/006  Lekarze Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (C)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.26  11.00–14.00  2 K9/007  Lekarze Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (D)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.26  11.00–14.00  2 K9/008  Lekarze Dziecięcego Szpitala Klinicznego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.26  11.00–14.00  2 K9/009  Lekarze Dziecięcego Szpitala Klinicznego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.26  11.00–14.00  2 K9/010  Lekarze Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.26  11.00–14.00  2 K9/011  Lekarze Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego WUM (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.27  11.00–14.00  2 K9/012  Lekarze Szpitala przy ul. Karowej w Warszawie i lekarze WUM  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.27  11.00–14.00  2 K9/013  Lekarze UCZKiN i lekarze WUM  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.27  11.00–14.00  2 K9/014  Lekarze Szpitala Okulistycznego WUM i innych szpitali okulistycznych m.st. Warszawy oraz WUM  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.27  11.00–14.00  2\nK9/020  Lekarze Szpitala Bródnowskiego (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.28  11.00–14.00  2 K9/021  Lekarze Szpitala Międzyleskiego (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.28  11.00–14.00  2 K9/023  Lekarze Centrum Onkologii w Warszawie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.29  11.00–14.00  3 K9/024  Lekarze Centrum Onkologii w Warszawie (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.29  11.00–14.00  3 K9/025  Lekarze Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.29  11.00–14.00  2 K9/026  Lekarze Wojskowego Instytutu Medycznego przy ul. Szaserów w Warszawie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.29  11.00–14.00  3 K9/027  Lekarze Wojskowego Instytutu Medycznego przy ul. Szaserów w Warszawie (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.10.29  11.00–14.00  2 K9/028  Lekarze poradni MON: CePeLek, Pracowników Wojska w Warszawie, WAT, WIL i m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.03  11.00–14.00  2 K9/029  Lekarze Instytutu Kardiologii w Aninie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.03  11.00–14.00  1 K9/030  Lekarze Instytutu Kardiologii w Aninie (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.03  11.00–14.00  1 K9/031  Lekarze Szpitala Bielańskiego w Warszawie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.03  11.00–14.00  2 K9/032  Lekarze Szpitala Bielańskiego w Warszawie (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.03  11.00–14.00  1\nK9/033  Lekarze Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.04  11.00–14.00  2\nK9/049  Lekarze Luxmed, Magodent i CM Carolina w Warszawie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.08  11.00–14.00  3\nK9/034  Lekarze Szpitala Praskiego w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.04  11.00–14.00  2\nK9/050  Lekarze Luxmed, Magodent oraz CM Carolina w Warszawie (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.09  11.00–14.00  3\nK9/035  Lekarze Szpitala Czerniakowskiego w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.04  11.00–14.00  2\nK9/051  Lekarze Luxmed, Magodent oraz CM Carolina w Warszawie (C)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.09  11.00–14.00  3\nK9/036  Lekarze Szpitala CMKP im. Orłowskiego w Warszawie, CMKP w Warszawie oraz PAN w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.04  11.00–14.00  3\nK9/052  Lekarze Medicover w Warszawie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.24  11.00–14.00  2\nK9/037  Lekarze Centrum Rehabilitacji ATTIS w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.04  11.00–14.00  1 K9/038  Lekarze Szpitala Wolskiego w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.04  11.00–14.00  2 K9/039  Lekarze Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.05  11.00–14.00  1 K9/040  Lekarze Szpitala Chorób Zakaźnych w Warszawie i dzielnicy Wola m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.05  11.00–14.00  1 K9/041  Lekarze Szpitala przy ul. Niekłańskiej w Warszawie i Stacji Krwiodawstwa w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.05  11.00–14.00  2 K9/042  Lekarze Szpitala przy ul. Barskiej w Warszawie i dzielnicy Ochota m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.05  11.00–14.00  1 K9/043  Lekarze Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.05  11.00–14.00  1 K9/044  Lekarze Szpitala Grochowskiego w Warszawie i dzielnicy Praga Południe m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.08  11.00–14.00  2 K9/045  Lekarze Instytutu Hematologii w Warszawie i lekarze SPZOZ Warszawa-Ursynów m.st. Warszawa  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.08  11.00–14.00  2 K9/046  Lekarze Szpitala przy ul. Kopernika w Warszawie i lekarze dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawa  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.08  11.00–14.00  1 K9/047  Lekarze Szpitala przy ul. Żelaznej w Warszawie i lekarze dzielnicy Wola m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.08  11.00–14.00  1\nK9/054  Lekarze Szpitala Nowowiejska, CM Dialog, CM Psychomedic i lekarze przychodni psycholog.-psychiatr.  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.09  11.00–14.00  1 K9/056  Lekarze Szpitala przy ul. Madalińskiego w Warszawie i m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.09  11.00–14.00  1 K9/057  Lekarze CM Damiana, CM FCM, CM Puławska, CM Multimed, CM Polmed w Warszawie (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.24  11.00–14.00  2 K9/058  Lekarze CM Damiana, CM FCM, CM Puławska, CM Multimed, CM Polmed w Warszawie (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.09  11.00–14.00  2 K9/059  Lekarze ZUS, NFZ, MZ, MEiN, NIZP.PZH.IŻiŻ i m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.10  11.00–14.00  1 K9/060  Lekarze medycyny pracy m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.10  11.00–14.00  1 K9/062  Lekarze SZPZLO Warszawa-Żoliborz  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.24  11.00–14.00  2 K9/064  Lekarze SZPZLO Warszawa-Praga Północ, SZPZLO Warszawa-Targówek i SZPZLO Warszawa-Białołęka  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.10  11.00–14.00  2 K9/065  Lekarze SZPZLO Warszawa-Ochota i SZPZLO Warszawa-Bemowo-Włochy  Warszawa, ul. gen. M. Coopera 5  Siedziba ZOZ Bemowo  2021.11.18  11.00–14.00  2 K9/066  Lekarze SZPZLO Warszawa-Praga Południe i SZPZLO Warszawa-Wawer  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.10  11.00–14.00  2 K9/067  Lekarze dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.15  11.00–14.00  2 51\nK9/069  Lekarze dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.15  11.00–14.00  2\nK9/112  Lekarze Szpitala Zachodniego w Grodzisku Mazowieckim  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.18  11.00–14.00  2\nK9/072  Lekarze dzielnic Bielany i Żoliborz m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.15  11.00–14.00  1\nK9/114  Lekarze Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu oraz lekarze powiatu pruszkowskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.18  11.00–14.00  1\nK9/073  Lekarze dzielnic Ochota, Bemowo, Włochy i Ursus m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.15  11.00–14.00  1 K9/075  Lekarze OIL m.st. Warszawa (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.15  11.00–14.00  3 K9/077  Lekarze OIL m.st. Warszawa (C)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.24  11.00–14.00  3 K9/078  Lekarze OIL m.st. Warszawa (D)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.16  11.00–14.00  3 K9/080  Lekarze OIL m.st. Warszawa (F)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.23  11.00–14.00  3 K9/081  Lekarze OIL m.st. Warszawa (G)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.16  11.00–14.00  3 K9/083  Lekarze OIL m.st. Warszawa (I)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.16  11.00–14.00  3 K9/085  Lekarze OIL m.st. Warszawa (K)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.16  11.00–14.00  3 K9/086  Lekarze OIL m.st. Warszawa (L)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.16  11.00–14.00  3\nK9/118  Lekarze Szpitala STOCER w Konstancinie, CKR w Konstancinie i lekarze powiatu piaseczyńskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.18  11.00–14.00  2 K9/120  Lekarze Szpitala w Radzyminie, SPZZOZ w Radzyminie i lekarze powiatu wołomińskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.25  11.00–14.00  1 K9/121  Lekarze Centrum, Szpitala i Poradni Zdrowia Psychicznego Drewnica oraz powiatu wołomińskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.19  11.00–14.00  1 K9/122  Lekarze Szpitala Onkologicznego w Wieliszewie i powiatu legionowskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.19  11.00–14.00  2 K9/123  Lekarze Szpitala w Tworkach i powiatu pruszkowskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.19  11.00–14.00  3 K9/125  Lekarze powiatu grodziskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.25  11.00–14.00  3\nK9/088  Lekarze OIL m.st. Warszawa (N)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.17  11.00–14.00  3\nK9/130  Lekarze Szpitala Wojewódzkiego w Ciechanowie  Ciechanów, ul. Powstańców Wielkopolskich 2  Specjalistyczny Szpital Wojewódzki w Ciechanowie  2021.10.12  11.00–14.00  1\nK9/090  Złoty Wiek – lekarze m.st. Warszawa oraz Dom Lekarza Seniora  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.24  11.00–14.00  1\nK9/133  Lekarze powiatu płońskiego  Ciechanów, ul. Powstańców Wielkopolskich 2  Specjalistyczny Szpital Wojewódzki w Ciechanowie  2021.10.12  11.00–14.00  2\nK9/091  Złoty Wiek – lekarze m.st. Warszawa (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.17  11.00–14.00  1\nK9/135  Lekarze Szpitala w Ostrołęce  Ostrołęka, ul. Jana Pawła II 120a  Mazowiecki Szpital Specjalistyczny w Ostrołęce  2021.11.04  11.00–14.00  2\nK9/098  Złoty Wiek – lekarze m.st. Warszawa (H)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.17  11.00–14.00  1 K9/105  Lekarze Szpitala im. Grucy w Otwocku  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.17  11.00–14.00  2 K9/107  Lekarze Szpitala Chorób Płuc i Gruźlicy oraz lekarze m. Otwock  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.17  11.00–14.00  2 K9/111  Lekarze Szpitala Powiatowego w Wołominie  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.18  11.00–14.00  1 52\nK9/117  Lekarze Szpitala Powiatowego w Nowym Dworze Mazowieckim i lekarze powiatu nowodworskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.18  11.00–14.00  2\nK9/136  Lekarze powiatów m. Ostrołęka i ostrołęckiego  Ostrołęka, ul. Jana Pawła II 120a  Mazowiecki Szpital Specjalistyczny w Ostrołęce  2021.11.04  11.00–14.00  2 K9/138  Lekarze powiatów przasnyskiego i makowskiego  Ostrołęka, ul. Jana Pawła II 120a  Mazowiecki Szpital Specjalistyczny w Ostrołęce  2021.11.04  11.00–14.00  1 K9/139  Lekarze powiatu wyszkowskiego  Ostrołęka, ul. Jana Pawła II 120a  Mazowiecki Szpital Specjalistyczny w Ostrołęce  2021.11.04  11.00–14.00  2 www.miesiecznik-puls.org.pl – nr 10/2021 (318)\nK9/141  Lekarze Mazowieckiego Szpitala Wojewódzkiego w Siedlcach (A)  Siedlce, ul. Starowiejska 15  Szpital Miejski SPZOZ w Siedlcach  2021.11.09  11.00–14.00  2\nK9/167  Lekarze dentyści dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy (B)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.22  11.00–14.00  2\nK9/142  Lekarze Mazowieckiego Szpitala Wojewódzkiego w Siedlcach (B)  Siedlce, ul. Starowiejska 15  Szpital Miejski SPZOZ w Siedlcach  2021.11.09  11.00–14.00  2\nK9/168  Lekarze dentyści dzielnicy Ochota m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.22  11.00–14.00  2\nK9/145  Lekarze powiatów sokołowskiego i węgrowskiego  Siedlce, ul. Starowiejska 15  Szpital Miejski SPZOZ w Siedlcach  2021.11.09  11.00–14.00  2\nK9/170  Lekarze dentyści dzielnic Wawer, Wesoła i Rembertów m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.25  11.00–14.00  2\nK9/146  Lekarze Radomskiego Szpitala Specjalistycznego i m. Radom  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  1\nK9/171  Lekarze dentyści dzielnic Ursynów i Wilanów m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.23  11.00–14.00  3\nK9/147  Lekarze Mazowieckiego Szpitala Specjalistycznego  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2 K9/148  Lekarze m. Radom (A)  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2 K9/149  Lekarze m. Radom (B)  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2 K9/150  Lekarze m. Radom (C)  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2 K9/152  Lekarze Szpitala Powiatowego w Grójcu i powiatów grójeckiego oraz białobrzeskiego  Grójec, ul. Księdza Piotra Skargi 10  Państwowe Centrum Medyczne w Grójcu Sp. z o.o.  2021.10.14  11.00–14.00  2 K9/153  Lekarze RCO, Szpitala Psychiatrycznego w Radomiu i powiatów przysuskiego oraz szydłowieckiego  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2 K9/154  Lekarze powiatów lipskiego, zwoleńskiego i radomskiego  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2 K9/156  Lekarze dentyści Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.19  11.00–14.00  3\nK9/178  Lekarze dentyści OIL m.st. Warszawa (C)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.25  11.00–14.00  3 K9/182  Lekarze dentyści powiatów legionowskiego i nowodworskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.25  11.00–14.00  2 K9/183  Lekarze dentyści powiatu otwockiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.23  11.00–14.00  2 K9/185  Lekarze dentyści powiatu pruszkowskiego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.23  11.00–14.00  3 K9/187  Lekarze dentyści powiatu warszawskiego zachodniego  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.23  11.00–14.00  1 K9/188  Lekarze dentyści powiatów ciechanowskiego, mławskiego, płońskiego, pułtuskiego i żuromińskiego  Ciechanów, ul. Powstańców Wielkopolskich 2  Specjalistyczny Szpital Wojewódzki w Ciechanowie  2021.10.12  11.00–14.00  2 K9/190  Lekarze dentyści powiatów ostrowskiego, makowskiego i wyszkowskiego  Ostrołęka, ul. Jana Pawła II 120a  Mazowiecki Szpital Specjalistyczny w Ostrołęce  2021.11.04  11.00–14.00  1\nK9/157  Lekarze dentyści Mazowieckiego Centrum Stomatologii oraz OIL m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.19  11.00–14.00  2\nK9/191  Lekarze dentyści powiatów mińskiego i garwolińskiego  Siedlce, ul. Starowiejska 15  Szpital Miejski SPZOZ w Siedlcach  2021.11.09  11.00–14.00  2\nK9/158  Lekarze dentyści CePeLek, WAT, WIML w Warszawie oraz OIL m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.22  11.00–14.00  1\nK9/193  Lekarze dentyści m. Radom (A)  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2\nK9/161  Lekarze dentyści dzielnic Bemowo, Włochy i Ursus m.st. Warszawy  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.22  11.00–14.00  2\nK9/194  Lekarze dentyści m. Radom (B)  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  2\nK9/166  Lekarze dentyści dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy (A)  Warszawa, ul. Puławska 18  Siedziba OIL w Warszawie  2021.11.22  11.00–14.00  2\nK9/195  Lekarze dentyści Radom-Okolice  Radom, ul. Rwańska 16  Delegatura Radomska OIL w Warszawie  2021.10.14  11.00–14.00  3\n29 sierpnia 2021 r. zmar³a w wieku 93 lat\nKrystyna Flaszczyñska lekarz dentysta. By³a dobrym, serdecznym i ¿yczliwym Cz³owiekiem. Zawsze oddana pacjentom. Wszyscy jesteœmy w smutku. Rodzina i przyjaciele\n20 wrzeœnia 2021 r. zmar³a œp.\nMaria Faustyna Drozdowska-Bielawska (z domu Sikorska) lekarz dentysta. Na zawsze pozostanie w naszej pamiêci. Kole¿anki i koledzy z roku\nSĄDY OKRĘGOWE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM POSZUKUJĄ KANDYDATÓW DO PEŁNIENIA FUNKCJI LEKARZA SĄDOWEGO LUB BIEGŁEGO SĄDOWEGO.\nLekarze specjaliści zainteresowani wykonywaniem czynności lekarza sądowego lub biegłego sądowego proszeni są o nadsyłanie zgłoszeń listownie do sekretariatu Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie lub pod adresem e-mailowym: sekretarz@oilwaw.org.pl\nWYDAWCA „Miesięcznika OIL w Warszawie Puls” 02-512 Warszawa, ul. Puławska 18, tel. 22-542-83-58, puls@oilwaw.org.pl REDAKTOR NACZELNA: Renata Jeziółkowska – tel. 22-542-83-81, r.jeziolkowska@oilwaw.org.pl SEKRETARZ REDAKCJI: Krystyna Bieżańska – tel. 22-542-83-59, k.biezanska@oilwaw.org.pl PUBLICYSTYKA: Adrian Boguski – a.boguski@oilwaw.org.pl, Michał Niepytalski – m.niepytalski@oilwaw.org.pl WSPÓŁPRACUJĄ: Marek Balicki, Jerzy Bralczyk, Paweł Kowal, Karolina Kowalska, Filip Niemczyk, Maciej Orłoś, Małgorzata Solecka, Paweł Walewski ZGŁOSZENIA ZMIAN ADRESÓW: tel. 22-542-83-14, p.rejestracja@oilwaw.org.pl REKLAMA I MARKETING: Renata Klimkowska – tel. 22-542-83-53, 668-373-100, marketing@oilwaw.org.pl KONCEPCJA GRAFICZNA I SKŁAD: Artmedia Partners GRAFIKI: Mateusz Chrzanowski KOREKTA: Lidia Sadowska-Szlaga DRUK: Elanders Polska Sp. z o.o. Redakcja zastrzega sobie prawo do adiustacji artykułów i listów, dokonywania skrótów oraz zmian tytułów. Materiałów niezamówionych nie zwracamy. Redakcja nie odpowiada za treść reklam i ogłoszeń.