nr 23 jesień/zima 2017 ISSN: 1897 - 1075\nKUPUJEMY MIESZKANIE 24 NOWY WYMIAR REKRUTACJI 42 RELIGIJNE FUNDUSZE INWESTYCYJNE 47\nWALUTA NA MIARĘ XXI WIEKU 1\nWyróżnij się. Napisz do Deala.\nRedaktor naczelna Magdalena Borettini magdalena.borettini@skninwestor.com Redaktor Karolina Królikowska karolina.krolikowska@skninwestor.com koordynator projektu Natalia Kaczmarek natalia.kaczmarek@skninwestor.com Projekt magazynu:\nRedaktor Karolina Stępień karolina.stepien@skninwestor.com Redaktor Anna Walaszczyk anna.walaszczyk@skninwestor.com KOREKTA POLONISTYCZNA: Aleksandra Goszczyńska Korekta anglistyczna: Adrian Wiśniewski\nwykresy i infografiki:\nzdjęcia w artykułach:\nJamie Redman Richard Reid Billy Nata\nDrogi czytelniku, Jeśli spotykasz się z Magazynem Deal nie po raz pierwszy, to znaczy, że już się znamy. Ogromnie cieszy mnie, że powracasz do tej lektury i śledzisz nasze losy. Jednocześnie nie posiadam się z radości z tego powodu, że grono Was, Czytelników, stale się powiększa. Trzymacie w ręku dzieło ambitnych Studentów, tworzone w pocie czoła. Wysiłek przyniósł oczekiwane rezultaty, a wraz z nimi naszą redakcyjną satysfakcję i niezmierną radość. Już na pierwszych stronach Magazynu spotkacie się z artykułami wprowadzającymi w świat innowacji, nieruchomości, inwestycji, marketingu i innych zagadnień, będących obecnie „na czasie”. Korzystając z okazji pragnę serdecznie podziękować dziewczynom z Redakcji za to, że każda z nich włożyła żywą cząstkę siebie w to wydanie Magazynu – właśnie dlatego jest ono tak wyjątkowe. Przede wszystkim kieruję głęboki ukłon w stronę Natalki Kaczmarek, za dopełnianie spoczywających na jej barkach formalności i mistrzowskie radzenie sobie z biurokracją. Podziękowania nie mogą obejść się bez ciepłych słów kierowanych do Ani Walaszczyk, której zaangażowanie nie słabło ani na chwilę przez wszystkie miesiące pracy redakcyjnej, czego rezultatem są kreatywnie prowadzone kanały social media i infografiki. Równie cenne zasługi dla wydania mają Karolina Stępień i Karolina Królikowska, które do perfekcji opanowały sporządzanie researchów oraz spisały się na medal wykonując dla Was testy numeryczne. Obecne wydanie nie powstałoby bez pomocy Oli Goszczyńskiej, która korektą polonistyczną uświetniła publikowane teksty. Magazyn Deal tworzą członkowie SKN Inwestor, ale także studenci z całej Polski, zainteresowani tematyką ekonomiczno-biznesową, chętni do dzielenia się z innymi tym, co najcenniejsze – czyli wiedzą i doświadczeniem. Jeśli i Ty pragniesz dołączyć do ich grona, #napiszdoDEALA i wykorzystaj możliwość oglądania swojego artykułu w kolejnym, wiosenno-letnim wydaniu.\nRedaktor Naczelna Magdalena Borettini\nMAGAZYN DEAL NR 1 (23) JESIEŃ-ZIMA 2017 wydawca: Studenckie Koło Naukowe „Inwestor”, Uniwersytet Łódzki www.magazyndeal.pl Wydział Ekonomiczno - Socjologiczny, P.O.W. 3/5, 90-255 Łódź www.facebook.com/MagazynDeal ISSN: 1897 - 1075 kontakt@magazyndeal.pl Wydawcy Magazynu nie ponoszą odpowiedzialności za błędy czy konsekwencje wynikające z zastosowania informacji zawartych w czasopiśmie. Wszystkie materiały chronione są prawem autorskim. Przedruk lub rozpowszechnianie w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek języku bez pisemnej zgody wydawcy jest zabronione. Publikowane w magazynie Deal artykuły nie stanową usługi doradztwa inwestycyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jednolity Dz. U. Nr 183, poz. 1538 z późn. zm.)\nW CZTERY OCZY TEMAT WYCZERPANY POD LUPĄ\nFELIETON inteligencja atrybutem budynków\nzmierzyć nieMIERZALNE - csr\nWARTO WIEDZIEĆ POZYCJONOWANIE STRON INTERNETOWYCH\nTHE POWER OF MYSTERIOUS CRM\nTWOJE INWESTYCJE STRATEGIA NIE DO ZATRZYMANIA?\nDEZINWESTYCJE I INNE FORMY DEKOMPONOWANIA AKTYWÓW\nWALUTA NA MIARĘ XXI WIEKU\nTWOJA KARIERA NOWY WYMIAR REKRUTACJI\nPROGRAMOWANIE JEST DZIŚ “NA JĘZYKACH”\nMAKROEKONOMIA RELIGIJNE FUNDUSZE INWESTYCYJNE\nDUE DILIGENCE - NARZĘDZIE KAŻDEGO INWESTORA\nOPERACJA BERNHARD - WARSZTAT DIABŁA\nTEMAT WYCZERPANY Wiele badań wskazuje na to, że najbardziej poszukiwanymi umiejętnościami na rynku pracy są te uważane za kompetencje miękkie. Praca w grupie, komunikatywność, elastyczność, otwartość na działanie w multidyscyplinarnym środowisku – to tylko niektóre z nich. Nie da się jednak ukryć, że u podstaw wszystkich powyższych przykładów kompetencji leży myślenie kreatywne. Jak zatem obudzić w sobie kreatywność, przynosząc zyski swoim firmom? Jak tworzyć oferty i produkty, które w innowacyjny sposób odpowiedzą na potrzeby klientów? Odpowiedź na te pytania daje metoda myślenia projektowego – design thinking (DT), która zyskuje obecnie dużą popularność w polskim biznesie. W rozmowie z Beatą Michalską-D0miniak, specjalistką do spraw wdrażania kierunku strategicznego marki województwa łódzkiego, trenerem i moderatorem pr0cesów kreatywnych, odsłaniamy tajemnice design thinking oraz pokazujemy, jak wiele można zyskać przez wprowadzenie tej metody do strategii organizacji. KAROLINA PASIKOWSKA: Co można uznać za początek\n– dostrzegł potrzebę i skonstruował produkt, który\nrozmów o design thinking?\nna nią odpowiada.\nBEATA MICHALSKA-DOMINIAK: Metoda ta powstała kil-\nK.P.: Jednak w Polsce o tej metodzie mówi się od\nkadziesiąt lat temu – choć samo słowo „powstała”\nnie jest najtrafniejszym określeniem. Design thinking pojawił się w naturalny sposób wraz\nB.M.D.: Tak, to prawda. Do Polski trafiła ona kil-\nz pierwszą potrzebą człowieka i próbą jej zaspoko-\nkanaście lat temu i z początku podchodzono do\njenia. Za przykład weźmy wynalezienie koła. Tego,\nniej sceptycznie. Można było uznać, że to kolejne\nkto je wymyślił, można nazwać design thinkerem\n„czary-mary”, które nie wnoszą do biznesu nic 6\nkonkretnego i ciężko będzie firmom wdrożyć tę\nja jestem ważny, lecz odbiorca oferowanych usług,\ntechnikę w życie. Jednak po jakimś czasie, wraz\njego potrzeby, pragnienia i oczekiwania – może\nz pogłębianiem wiedzy na temat DT i przetestowa-\nokazać się przeszkodą nie do pokonania.\nniem go w praktyce, zaczęto dostrzegać ogromny B.M.D.: Nie jest to proste, wręcz przeciwnie - jest to\npotencjał myślenia projektowego.\nw całym procesie najtrudniejsze. Takie ukierunkoK.P.: Czy można uznać to za pewien przełom w biznesie?\nwanie zmian postaw i sposobu myślenia pracowników stwarza największe problemy przy wpro-\nB.M.D.: Biznes długo ograniczał się jedynie do tego, by\nwadzaniu DT w życie. Po rozmowach z osobami,\n„coś” wytworzyć, sprzedać i nie dać się wyprzedzić\nktóre uczestniczyły w szkoleniach, warsztatach,\nkonkurencji. I tyle, nic ponadto. Design thinking\nkonferencjach dochodzę do wniosku, że odłożenie\nnatomiast zakłada, że wszelkie działania biznesowe\nna bok swoich potrzeb, celów i wizji może okazać\nnależy rozpocząć od rozpoznania potrzeb klien-\nsię wielkim wyzwaniem.\ntów. Jeżeli nie zastanowimy się nad tym, czego K.P.: Jak wygląda wprowadzanie tej metody w życie?\nchcą konsumenci, może okazać się, że stworzymy produkt, który nie przedstawia absolutnie żadnej\nwartości dla dotychczasowego klienta. Taki klient\nB.M.D.: Sam proces DT podzielony jest na pięć eta-\nbędzie niezadowolony z oferowanych mu usług\npów. Pierwszy z nich to etap „empatii”. Jak sama\ni bez żalu będzie szukał spełnienia swoich potrzeb\nnazwa wskazuje, polega on na tym, by poznać swo-\nu konkurencji. Idea DT dzięki skoncentrowaniu się\nich użytkowników, odkryć, kim są. Należy uwzglę-\nna potrzebach klienta pomaga projektować rozwią-\ndnić wiele aspektów, m.in. środowisko, doświad-\nzania, które rzeczywiście na te potrzeby odpowiadają.\nczenia, relacje z innymi osobami. Na tej podstawie i tylko w ten sposób będzie możliwe podjęcie dal-\n...Odłożenie na bok swoich po-\nszych skutecznych działań.\ntrzeb, celów i wizji może okazać\nK.P.: Zatem pierwszy etap jest najważniejszy i stanowi istotę metody DT.\nsię wielkim wyzwaniem\nB.M.D.: Ludziom często trudno przychodzi dostrze-\nK.P.: Design thinking da się wykorzystać w wielu\nganie potrzeb innych osób. Myślą rozwiązaniami,\ngubiąc tym samym najważniejszy wątek – wątek poznania odbiorcy. Jeżeli już na samym początku\nB.M.D.: Tak, ta metoda jest bardzo uniwersalna\nniewłaściwie zdiagnozujemy sytuację, może to\ni wykorzystuje się ją wszędzie tam, gdzie chce się\nzaowocować zupełnie nieadekwatnymi propozy-\nzaspokajać ludzkie potrzeby. Poczynając od admi-\ncjami działania, które w efekcie poskutkuje na\nnistracji publicznej, poprzez biznes, aż po naukę\nprzykład stratą finansową.\n– zastosowanie jej w tym obszarze jest ogromnie pozytywną zmianą. Myślenie projektowe wpro-\nK.P.: W tym momencie przydatnym narzędziem\nwadza się obecnie do wielu szkół oraz uczelni\nokazuje się persona.\nwyższych, co wpływa na pobudzenie kreatywności młodzieży oraz przekłada się na otwartość mło-\nB.M.D.: Tak. Persona to inaczej archetyp poten-\ndych ludzi i śmiałość w podejmowaniu działań pro-\ncjalnego klienta. Archetyp ten stanowi narzędzie\njektowych. Także wiele firm otwiera się na metodę\nmyślenia projektowego. Służy do ustalenia dia-\ndesign thinking, chcąc przetestować ten proces\ngnozy problemu i wykorzystywany jest zwykle aż\nw działaniach poszczególnych sektorów biznesu.\ndo zakończenia procesu produkcji. Aby stworzyć\nSądzę, że jest to metodyka, która może dopomóc\nwiarygodny wizerunek naszego odbiorcy, musimy\nprzedsiębiorstwom nie tylko w zbudowaniu strate-\nprzeprowadzić serię ankiet, wywiadów, fokusów,\ngii działania, ale też w zaprojektowaniu rozwiązań,\nktóre wyposażą nas w miarodajne dane.\nktóre będą spełniały oczekiwania klientów, jedno-\nCzęsto powtarzam, że powinniśmy starać\ncześnie przynosząc dużą satysfakcję ich twórcom.\nsię usłyszeć to, czego nikt nie mówi i zobaczyć to, czego nie widać. Innym przydatnym narzędziem\nK.P.: Z tego wszystkiego wynika, że warto inwestować\nmogą okazać się tzw. mapy empatii. Wskazują one\nw pobudzanie kreatywności wśród pracowników\nemocje, odczucia, wrażenia z jakimi mierzą się\nw swoich firmach. Czy jednak jest to proste zada-\nnie? Przestawienie trybu myślenia na taki, że to nie 8\nK.P.: Po etapie pierwszym i drugim – określonych\nK.P.: Czy największe firmy również wykorzystują\njako „empatia” i „diagnoza problemu” – następuje\nmetodologię design thinking?\ntrzeci, „generowanie pomysłów”. B.M.D.: Bardzo często duże korporacje skupiają B.M.D.: Dokładnie. W tym przypadku ogromną rolę\nuwagę głównie na własnym sukcesie. Stawiają\nstanowi praca w grupie – jedno z podstawowych\nprzed sobą ambitne cele i dążą do osiągnięcia\nzałożeń metody DT. Działając w zespole mul-\noszałamiających rezultatów. W tym wyścigu po\ntidyscyplinarnym, zyskujemy szerszą perspek-\nsukces często zdarza się zapominać o empatii\ntywę, uwzględniającą wiele punktów widzenia. To\ni zdefiniowaniu potrzeb odbiorców. Posługiwanie\nw efekcie przynosi o wiele bardziej wartościowe\nsię metodą design thinking pomaga wykształcić\npropozycje rozwiązań, wielostronnie skonfron-\nnawyk rozpoznawania rzeczywistych potrzeb użyt-\ntowane i ocenione pod różnym kątem. Dzielenie\nkowników. Takie ustalenia zachęcają do wyjścia\nsię doświadczeniem i wiedzą stanowi ogromną\npoza schemat procedur i zasad, opuszczenia bez-\nwartość, o czym trzeba pamiętać. Niestety, często\npiecznej strefy biura i poszukiwania nowych per-\nmamy z tym problem. Otwartość na współdziała-\nnie to kompetencja, którą zdecydowanie warto pielęgnować w dzisiejszych czasach. Dzięki niej mamy\nK.P.: Kreatywne podejście spotyka się często z nieufno-\nszansę korzystać z sumy umiejętności całego\nścią, brakiem zrozumienia. Czy da się z tym walczyć?\nzespołu pracowników i projektujemy skuteczniejB.M.D.: Każdy człowiek z natury jest kreatywny\ni otwarty na nowości. Czasem trzeba tylko unaoczK.P.: Jak należy rozumieć kolejny etap, czyli „pro-\nnić mu korzyści wynikające z wdrożenia nowych\nmetodologii i technologii. Poczynienie takich kroków jest przecież inwestycją, która realnie wpływa\nB.M.D.: Mając pomysł, który zrodził się w zespole\nna wyniki odnoszone przez firmy.\ndzięki burzy mózgów, staramy się szybko zwizuali-\nWarto podejmować ryzyko i cierpliwie dążyć\nzować powstałe koncepty. Po zbudowaniu pierw-\ndo uzyskania najlepszych rezultatów. Trzeba pamię-\nszej, roboczej wersji produktu, jesteśmy w stanie\ntać, że popełnianie błędów również wzbogaca\nwyjść z propozycją do potencjalnego klienta i prze-\npostrzeganie rzeczywistości. Cierpliwe ich napra-\ntestować pomysł. Reakcja użytkownika dostarcza\nwianie doprowadzić może do faktycznych osiągnięć.\nkolejnych wskazówek, które w trakcie następnego\nWzorcowym przykładem jest tu ostateczny\nspotkania zespołu służą doskonaleniu propozycji\nkształt znanego wszystkim produktu WD-40.\ntak, aby w jak największym stopniu spełnić oczeki-\nLiczba „40” w nazwie nie jest przypadkowa, bo\nwania odbiorcy i dostarczyć mu właściwą wartość.\nupamiętnia czterdziestą, udaną recepturę, która dopiero po wcześniejszych kilkudziesięciu nie-\nK.P.: Design thinking jest chętnie wykorzystywany\nudanych próbach zadziałała tak, jak zażyczył sobie\nw planowaniu wewnętrznych działań firm. Na\nproducent i jego klienci. Gdyby porzucono ekspe-\njakie procesy może on wpłynąć dodatnio?\nrymenty po wypróbowaniu trzydziestej dziewiątej receptury, nie osiągnięto by sukcesu, a my nie mie-\nB.M.D.: Od dłuższego czasu tę metodykę wykorzy-\nlibyśmy tak przydatnego produktu.\nstuje się dość intensywnie między innymi w działach zarządzania zasobami ludzkimi. Służy ona\nK.P.: Szukając kolejnych budujących przykładów wyko-\nplanowaniu innowacyjnych procesów rekrutacyj-\nrzystania DT w praktyce, o czym warto wspomnieć?\nnych, ścieżki rozwoju pracownika oraz sprawnej i skutecznej komunikacji. Każda instytucja jest na\nB.M.D.: Podczas prowadzonych przeze mnie warsz-\nswój sposób skomplikowana, dlatego też warto\ntatów często odwołuję się do różnych inspira-\npodejść do niej indywidualnie – tak samo, jak robi\ncji. Jest ich mnóstwo – ubranka dla dzieci, które\nsię to w przypadku konsumenta. Pracownicy to\n„rosną” razem z nimi, walizka na kółkach, która\ntakże pewnego rodzaju klienci i należy im się tyle\nmoże służyć także jako środek transportu, eko-\nsamo uwagi, co odbiorcom zewnętrznym. Richard\nBranson powiedział kiedyś, że tak naprawdę\nWszystkie te przykłady są świadectwem zrozu-\nw funkcjonowaniu organizacji najważniejsi są pra-\nmienia potrzeb ludzi, ich oczekiwań, coraz łatwiej-\ncownicy – to dzięki ich oddaniu, lojalności i zaan-\nszych do zaspokojenia wobec nowych możliwości\ngażowaniu firma zdobywa przewagę konkuren-\nzmieniającego się świata. Oby było tych przykła-\ncyjną i wchodzi na niedostępne wcześniej rynki.\ndów coraz więcej. 9\nK.P.: A co z promocją regionu łódzkiego? Jak metodologia DT wpływa na te działania? B.M.D.: Już od kilku lat województwo łódzkie wdraża nową strategię promocji marki, która jest oparta o ideę design thinking. Wyniki wielu badań jednoznacznie wskazały, że jesteśmy regionem bardzo zróżnicowanym. Pierwiastkiem łączącym wszystkie rejony okazała się kreatywność – innowacyjne podejście do rozwiązywania problemów, diagnozowania potrzeb, tworzenia produktów i usług. Mieszkańcy województwa potrafią świetnie wykorzystywać zastane dziedzictwo przemysłowe, otwierając fantastyczne przestrzenie w pofabrycznych budynkach. Miasto tkaczy w Zgierzu, Szlak Architektury Drewnianej, Muzeum Włókiennictwa w Łodzi czy Giganty Mocy w Bełchatowie – to tylko kilka przykładów działalności ludzi w regionie, którego bazą są działania kreatywne. Region chce wyzwalać i wspierać kreatywność mieszkańców, stąd wiele inicjatyw i wydarzeń promujących ideę design thinking. Gorąco zachęcam do śledzenia stron poświęconych tej tematyce – nie tylko w aspekcie samorozwoju, ale także uczestnictwa w wartościowych wydarzeniach takich jak na przykład Łódzkie Design Thinking BarCamp czy Festiwal Myślenia Projektowego. K.P.: Czy po tej rozmowie można prosić o zaakcentowanie kilku kluczowych fraz, zdolnych pobudzić młodych ludzi do kreatywnego myślenia, przynoszącego realne zyski? B.M.D.: Empatia, otwartość, determinacja, cierpliwość, uwaga, skupienie, fantazja. To kompetencje, które są w stanie pokierować ludzką kreatywność w stronę sukcesu. Rozmowę przeprowadziła Karolina Pasikowska Uniwersytet Łódzki International Business & Marketing karolina.pasikowska@skninwestor.com\nPOD LUPĄ Rozmowa z dyrektorem banku PKO BP S.A.,\nczłowiekiem stojącym na czele Marguerite Fund, członkiem rady nadzorczej Herkules S.A., działaczem w programie European Young Leaders, uczestnikiem Expo 2017 – czyli pod lupą z Łukaszem Dziekońskim. DEAL: Od dwóch lat jest Pan członkiem programu\nrolę w procesie rozwoju gospodarczego Polski oraz\nEuropean Young Leaders. Jakie są cele i założenia\ninnych krajów Europy ma pełnić energetyka?\nprojektu oraz Pańska rola w nim?\n...energetyka jest krwią, która ożywia\nŁUKASZ DZIEKOŃSKI: Program European Young\ni napędza cały organizm – gospodarkę\nLeaders istnieje ponad dziesięć lat. Jest to projekt, który obejmuje rokrocznie czterdzieści osób poni-\nŁ.D.: Odpowiadając na ostatnie pytanie, użyję ana-\nżej 40. roku życia. Kandydaci na liderów są wybierani we wszystkich krajach Unii Europejskiej.\nlogii do funkcjonowania organizmu człowieka:\nProgram tworzą ludzie różnych profesji: biznes-\nenergetyka jest krwią, która ożywia i napędza cały\nmeni, przedstawiciele sektora finansowego, często\norganizm – gospodarkę. Energetyka pozwala go-\nnaukowcy, znani artyści czy politycy. Obecnie do\nspodarce rozwijać się, iść do przodu. Bez postępu\nEuropean Young Leaders należy kilkoro ministrów\nw produkcji energii nie osiągnęlibyśmy dzisiejsze-\noraz posłów z różnych krajów Unii Europejskiej.\ngo poziomu życia.\nGłównym założeniem programu jest tworzenie\nPrzyszłe plany gospodarcze powinny być\nsieci porozumienia między tymi młodymi ludźmi.\noparte na energetyce niskoemisyjnej, czyli takiej,\nTak uformowani liderzy za parę lat będą w swo-\nktóra nie generuje CO2 i innych gazów cieplar-\nich krajach przywódcami środowisk działających\nnianych, przyczyniających się do zmiany klimatu.\nna rzecz integracji europejskiej. Jest to szczególnie\nEnergia przyszłości stanowiła główny temat Expo\nważne w dzisiejszych czasach, kiedy idei jedności\n2017 w Astanie. Przyszłościowa energia jest gene-\nzagraża Brexit i wiele innych ruchów odśrodkowych.\nrowana ze źródeł odnawialnych lub ze źródeł ni-\nWłaśnie dlatego tak istotne jest, aby zapoznawać\nskoemisyjnych, takich jak energia atomowa oraz\nmłodych ludzi z projektami integracji, które będą oni\n– wzbudzająca wielkie nadzieje – fuzja atomu.\nwspólnymi siłami wcielać w życie lub tworzyć z nich\nProjekt dotyczący fuzji atomu jest prowadzo-\nbazę dla nowych pomysłów.\nny bodajże od 20 lat i jeśli badania zakończą się sukcesem, będzie to pierwszy przykład rozwią-\nD: Na Expo 2017 (w którym Pan uczestniczył) oma-\nzania bliskiego perpetuum mobile; fuzja ato-\nwiano tematy związane z energią przyszłości. Jakie\nmowa ma opierać się na takim zmodyfikowaniu\ndokładnie problemy zostały tam poruszone? Jaką\nbilansu energetycznego, aby jednostka energii 11\ngenerowała dwie jednostki energii dodatkowej.\n[Information and Communication Technologies\nNa Expo 2017 w Astanie poruszano też kwestię\n– red.], czyli technologie informacyjno-telekomu-\nefektywnej dystrybucji energii, to jest unikania\nnikacyjne: sieci przesyłowe, światłowodowe, bazy\nmarnotrawstwa podczas transportu i przesyłu\ni centra danych, serwerownie a także efektywne\ndo konkretnego klienta. Rozmawiano też o jej\nużytkowanie tych systemów.\nefektywnym, czyli niskoemisyjnym użytkowaniu D: Spalarnia w Poznaniu to w Europie pierwsza taka\ni wykorzystywaniu. W tej chwili w Polsce energia ze źródeł od-\ninwestycja w rynek odpadów, a zarazem ogromne\nnawialnych stanowi około 15,8% całej gospodar-\nwyróżnienie dla kraju. Czy mógłby Pan przybliżyć\nki. Podobny procent ogólnej produkcji energii to\nidee, które doprowadziły do jej powstania? Ten oraz\nźródła niskoemisyjne. Musimy pamiętać o tym,\ninne projekty, które ma Pan okazję współrealizo-\nże większość energii w Polsce pochodzi ze źródeł\nwać z Marguerite Fund oraz PKO S.A., oparte są na\nkopalnianych, czyli z przetwarzania węgla kamien-\npartnerstwie publiczno-prywatnym (PPP). Na czym\nnego i brunatnego.\ndokładnie taka współpraca polega?\nMyślę, że hasło Expo w Astanie – „przyszła energia” – bardzo mocno dotyczy Polski. Nasz kraj\nŁ.D.: Projekt poznański jest projektem rzeczywiście\nstoi w tej chwili przed ogromnym wyzwaniem do-\nunikatowym, jeżeli chodzi o Europę. To pierwszy\nkonania konwersji energetycznej całej gospodarki.\nprojekt spalarni śmieci, która dzięki najnowocze-\nObecnie, niestety, jest ona oparta na wzorcach, od\nśniejszym systemom filtracyjnym w Europie jest,\nktórych cały świat już odchodzi. Oczywiście węgiel\nw przypadku produktów gazów, de facto zeroemisyjna.\nnadal będzie odgrywał ważną rolę w tak zwanym\nMyślę, że jeszcze większą innowacją jest\n„miksie” energetycznym naszego kraju, jednakże\nwłaśnie model finansowania tego obiektu, tzw.\nstopniowo zacznie się ona zmniejszać. W związku\nhybrydowy PPP. Dlaczego hybrydowy? Otóż je-\nz tym, jako państwo musimy się przygotować do\nsteśmy przyzwyczajeni do modelu partnerstwa\nzwiększenia skali nowoczesnych instalacji, takich\npubliczno-prywatnego, jednak tutaj po raz pierw-\njak na przykład montowane na dachach panele\nszy został zastosowany model, w którym partner\nfotowoltaiczne wykorzystujące energię słoneczną.\nprywatny (będący zawsze członkiem takiego pro-\nIstnieje również możliwość produkcji energii\njektu) dodatkowo korzysta z europejskich środków\nelektrycznej z siły wiatru (farmy wiatrowe) oraz\nbezzwrotnych. Udało nam się połączyć trzy źródła\nz siły spadku wody (tamy wodne). Energię elek-\nfinansowania: środki z banków, które finansowały\ntryczną można wytwarzać także z gazu ziemnego.\nten projekt, środki kapitałowe, przyznawane przez\nTrzeba pamiętać, że gaz na świecie staje się głów-\nFundusz Marguerite i środki naszego partnera\nnym paliwem używanym w tej chwili do produkcji\nGDF Suez, dysponującego funduszami europejski-\nmi. Dzięki temu inwestycja ta jest wyjątkowo tania dla konsumentów, czyli dla obywateli Poznania,\nD: Jest Pan również członkiem Zarządu Marguerite\nktórzy są finalnym odbiorcą tego projektu.\nFund 2020, dyrektorem biura do spraw Funduszu\nMarguerite w PKO Banku Polskim S.A. Czym jest\nD: Czy partnerstwo publiczno-prywatne jest po-\nwspomniany Fundusz Marguerite? Komu przede\npularne w Polsce? Która strona – „publiczna” czy\nwszystkim mogą służyć przedsięwzięcia oraz inwe-\n„prywatna” – ma zazwyczaj więcej wątpliwości?\nstycje podejmowane przez Fundusz?\nKto ponosi potencjalnie większe ryzyko przy takim modelu finansowania, a dla kogo jest on bardziej\nŁ.D.: Fundusz Marguerite powstał w 2009 roku jako\nodpowiedź na wyzwania związane między innymi z konwersją energetyczną Unii Europejskiej. Jest\nŁ.D.: Myślę, że model finansowania PPP staje się\nto fundusz, który inwestuje środki kapitałowe\ncoraz bardziej popularny. W tej chwili z planów,\nw projekty energetyki niskoemisyjnej, wykorzy-\nktóre mają szansę realizacji, mogę wymienić pro-\nstywanie odnawialnych źródeł energii (o których\njekt w Gdańsku (obecnie procedowany przez wła-\nwcześniej wspominałem), projekty gazowe, a także\ndze miejskie). Mówi się też o projekcie na południu\nefektywne przechowywanie i transport energii.\nPolski w okolicach Katowic, a nawet w Warszawie.\nInwestujemy też w drugą gałąź naszej dzia-\nModel finansowania PPP w przypadku in-\nłalności, to jest w transport. I tutaj wspomnę\nnych sektorów też staje się popularny. Musimy\no projektach, takich jak autostradowe odcinki dro-\npamiętać o tym, że jest to model umożliwiający\ngowe, lotniska czy porty. Osobnym sektorem, któ-\nrealizowanie przez państwo czy też samorządy\nry obecnie wspieramy u nas w Funduszu, jest ICT\nlokalne tych inwestycji, które – choć potrzebne 13\ni oczekiwane przez mieszkańców – nie dostaną środków ani z obecnego, ani przyszłego budżetu.\nMyślę, że hasło Expo w Astanie –\nW ten sposób sfinansowano wiele projektów, któ-\n„przyszła energia” – bardzo mocno\npubliczno-prywatne to bardziej skomplikowany\ndotyczy Polski. Nasz kraj stoi w tej\ndżetu, ale też jest ono znacznie bardziej efektywne\nchwili przed ogromnym wyzwa-\nmiasta. Partner prywatny lepiej zadba o wydawane\nniem dokonania konwersji energe-\nczy samorządy lokalne.\ntycznej całej gospodarki\nwiększe ryzyko biznesowe ponosi podmiot prywat-\nrych nie dało się zrealizować inaczej. Partnerstwo sposób finansowania inwestycji niż dotacje z buw przypadku, gdy chodzi o infrastrukturę danego pieniądze, niż to czyni zazwyczaj budżet państwa Na ogół w przypadku takiego finansowania ny, który musi zainwestować swoje środki kapitałowe, potem zarządzać i prowadzić inwestycję oraz utrzymywać ją przez okres koncesyjny. Podmiot prywatny zawsze jest słabszy niż samorząd czy też partner rządowy lub publiczny. Dlatego myślę, że z perspektywy finansowej to partner prywatny PPP musi być bardziej ostrożny. Natomiast jeżeli chodzi o kwestie polityczne czy też wizerunkowe, to oczywiście te projekty są bardziej ryzykowne dla partnera publicznego, dla samorządu czy też instytucji publicznej. Często przychodzi odpowiadać na pytania, dlaczego inwestycja była taka droga, dlaczego tyle kosztuje konkretnego obywatela. Trudno to nieraz wytłumaczyć pytającemu z tego powodu, że w PPP stosuje się bardzo skomplikowaną strukturę finansowania. Dlatego odróżniłbym kwestię ryzyka politycznego od ryzyka ekonomicznego. D: Co powinien zrobić rozpoczynający swą karierę student, by „włączyć się” w przemysł energetyczny? Ł.D.: Myślę, że właśnie nowoczesne sposoby wytwarzania energii – farmy wiatrowe, fotowoltaika – pozwalają nam, konsumentom, stawać się też prosumentami, czyli producentami energii. Obecnie nawet student może z łatwością razem z kolegami sfinansować budowę kilku paneli fotowoltaicznych, aby lokalnie wytwarzać energię i czerpać korzyści z jej sprzedaży. Można też wybudować małą farmę wiatrową. Jest dużo możliwości, których nie mieliśmy w dobie wielkich, państwowych, konwencjonalnych elektrowni węglowych. Gorąco zachęcam do tego, żeby po studiach zakładać firmy angażujące się w tworzenie innowacyjnych projektów energetycznych. Rozmowę przeprowadziła Redakcja Magazynu Deal\nKAŻDA KARIERA MA SWÓJ POCZĄTEK!\nINTELIGENCJA ATRYBUTEM BUDYNKÓW Building Management System (BMS) to prężnie rozwijający się biznes. Wartość polskiego rynku związanego z technologiami BMS w 2017 roku szacuje się na minimum 100 mln PLN, a jego przewidywana wartość w roku 2022 ma wynieść nawet\nw budynkach są alarmy przeciwwłamaniowe i automatyczna brama wjazdowa. Co jeszcze może zrobić za ciebie dom? Dom inteligentny\n• zarządzanie lodówką – urządzenie zaproponu-\nNa smartfonie czy tablecie instalujemy różne\nje listę potraw, jakie można zrobić z produktów\naplikacje mobilne (np. notatki, skrzynkę ma-\nobecnych w lodówce (i ewentualnie zamówi bra-\nilową, portale społecznościowe czy gry). Wśród\nkujące składniki przez Internet).\nnich może się również pojawić aplikacja sterująca\nJest kilka systemów powszechnie stosowa-\ntwoim domem. W możliwościach inteligentnego\nnych w mieszkaniach lub domach. Bezprzewo-\ndowe świetnie sprawdzają się w gotowych bu-\n• sterowanie oświetleniem – system zadba o od-\ndynkach. Wystarczy połączyć wszystkie elementy\npowiednie oświetlenie nocne w pomieszczeniach\nsiecią bezprzewodową. W tej grupie znajdują się\n(światło nie będzie męczyć wzroku) lub uruchomi\ntakie systemy jak TaHoma, xComfort, Fibaro czy\nsię wtedy, gdy zarejestruje ruch (np. domownika\nGrenton. Należą one do najtańszych rozwiązań\nudającego się do toalety);\nBMS. Mieszczą się w przedziale cenowym średnio\n• szybka reakcja na zdarzenia losowe i niebezpie-\nkilkunastu tys. PLN, a instalację można wykonać\nczeństwo – system zawiadomi odpowiednie orga-\nsamodzielnie. Obsługuje się je przez aplikację lub\nny w przypadku włamania, zamknie zawór gazu/\nwody podczas pożaru/zalania, wywietrzy budynek\nInne rozwiązanie to systemy typu central-\ni wygasi piec, gdyby ulatniał się tlenek węgla;\nnego. Są one niezbyt często wybierane ze względu\n• przystosowanie ogrzewania – ustawienia ogrze-\nna wysoką cenę (od kilkudziesięciu tys. PLN), ko-\nwania zostaną dostosowane do temperatury na\nnieczność instalacji przez specjalistę i skompliko-\nzewnątrz, automatycznie zmienią się też, gdy do-\nwane dołączanie nowych modułów.\nmownik na przykład otworzy okno;\nDom można wyposażyć również w systemy\n• wykorzystanie czujników parkowania w garażu\ntypu KNX i Vision BMS. Problemem może być jed-\n– będą one informować o odległości pojazdu od\nnak obecność części inteligentnych w każdym po-\nszczególnym urządzeniu, które chcemy podłączyć, 17\nco sprawia, że w sumie są one bardzo drogie. Ponad-\nto drugi z powyższych systemów musi być zaplano-\nwany już na etapie projektowania budynku – montaż\nBuilding Management System jest nowoczesną\nw gotowych domach jest niemożliwy.\nformą tworzenia miasta smart, rozwijającą się\nKażdy z tych systemów wymaga specjali-\nw oszałamiającym tempie. Inwestycje w budynki in-\nstycznej implementacji i fachowego przyłączania\nteligentne stają się wysoce opłacalne. Coraz więcej\nludzi decyduje się na rozwiązania BMS. Nie zrażają ich możliwe wady takiego budownictwa. Wygoda\ni funkcjonalność wygrywają z obawą przed zagroże-\nMiejsce pracy również może być przykładem inteligent-\nniami i chwilowym brakiem komfortu.\nnego środowiska. W wypadku budynków biurowych\nW badaniu przeprowadzonym przez firmę\nBMS jest traktowany jako niezbędne wyposażenie.\nIntel Security w wielu krajach Europy i obu Ame-\nW pierwszej kolejności system nadzoruje\nryk 77% ankietowanych przewiduje, że w 2025\nbezpieczeństwo ludzi wewnątrz budynku (czuj-\nroku domy inteligentne będą tak powszechne, jak\nniki dymu, kontrola klimatyzacji i centrali wen-\nobecnie smartfony. Czy ta prognoza ziści się? Od-\ntylacyjnej). Dodatkowo biurowiec może posiadać\npowiedź poznamy już za kilka lat. Być może wcze-\nsystemy rozpoznające pracowników na podstawie\nśniej, niż się spodziewamy.\nparametrów biometrycznych, co pozwala chronić pomieszczenia objęte szczególnym znaczeniem\ni tworzyć wydzielone strefy dostępu. Wśród funkcji\nBSM mogą znaleźć się też zaprogramowane mikro-\ndziałania obejmujące podstawienie windy na naj-\nbardziej uczęszczane piętra. Deweloperzy coraz częściej inwestują w nowe gmachy z wbudowanym systemem inteligentnym, gdyż te rozwiązania przyczyniają się do obniżenia kosztów użytkowania biurowca. Sterowanie wentylacją pomieszczeń, ich oświetleniem i klimatyzacją pozwala zaoszczędzić do 40% wydatków. Wady systemu BMS Wraz z rozwijającą się erą „smart” przestępczość również wchodzi na wyższy poziom. Hakerzy potrafią pozyskać z czujników ruchu informację o nieobecności domowników. W połączeniu z umiejętnością wyłączenia alarmu przeciwwłamaniowego tworzy to idealne warunki do wizyty niepożądanego gościa i kradzieży naszego majątku. Musimy zatem pamiętać o odpowiednim zabezpieczeniu sieci domowej, najlepiej poprzez wieloetapową weryfikację. Urządzenia w inteligentnym domu uczą się naszych zachowań, przez co precyzyjniej funkcjonują. Jednak może to działać także na naszą niekorzyść. Włamanie do systemu inteligentnej lodówki i wykradzenie informacji o preferowanych przez nas produktach nie brzmi groźnie, ale może stać się przyczyną uciążliwego nękania reklamami producentów żywności i leków. Ciągła potrzeba zasilania i wysoka awaryjność to kolejne minusy systemu BMS. Naprawy wiążą się z dodatkowymi kosztami i czasowym wyłączeniem całości lub części systemu. Trzeba liczyć się z tym, że utrudni to funkcjonowanie domu, szczególnie w przypadku, gdy wyłączona zostanie 18\nCSR, czyli jak zmie-\nrzyć niemierzalne Na przestrzeni ostatnich lat można zaobserwować wzrost popularności koncepcji społecznej\n(Corporate Social Responsibility – CSR) jako elementu strategii funkcjonowania przedsiębiorstw. Pociąga to za sobą duże nakłady finansowe oraz zużywanie zasobów materialnych i niematerialnych, w związku z czym nasuwają się pytania: Czy te wydatki przynoszą realne korzyści? Czy podejmowane działania prospołeczne są skuteczne oraz efektywne? Na koniec – czy możliwy jest pomiar czegoś, co wydaje się niemierzalne? Responsibility\nspołecznie odpowiedzialnego biznesu. Ze względu\n(CSR), w tłumaczeniu na język polski „społeczna\nna ich mnogość, w artykule skupię się jedynie na\nodpowiedzialność biznesu”, wciąż nie ma jedno-\nznacznej definicji. W środowisku naukowym funk-\nWracając do rozumienia idei CSR jako inwe-\ncjonuje kilka znaczeń tego terminu.\nstycji, trafnym narzędziem do pomiaru korzyści,\nJedno z nich zakłada rozumienie CSR jako\njakie może ona przynieść, jest stopa społecznego zwrotu z inwestycji, czyli wskaźnik SROI (Social\nstrategii zarządzania, uwzględniającej długofalowo oczekiwania grup zainteresowanych działal-\nReturn on Investment). Wskaźnik ten jest instru-\nnością przedsiębiorstwa. Może to być kluczowe\nmentem pomiaru kosztów budowania oraz utrzy-\nw uzyskaniu przewagi nad konkurencyjnymi fir-\nmywania wpływu przedsiębiorstwa na społeczeń-\nmami danego sektora. Działania, które podej-\nstwo, gospodarkę i środowisko naturalne.\nmuje się w ramach tej strategii, wykraczają poza\n...zarządzanie relacjami po-\nzwykłe funkcjonowanie przedsiębiorstwa, toteż są uznawane za koszt ponoszony dla spełnienia\nwinno być traktowane jako\nwymagań rynkowych. Relacje z interesariuszami zewnętrznymi i wewnętrznymi są zasobami firmy,\ninwestycja, która niewątpli-\na efektywne nimi zarządzanie gwarantuje przodownictwo w branży oraz wzrost zysku. Przy takim\nwie przyniesie korzyści\nrozumieniu CSR, zarządzanie relacjami powinno być traktowane jako inwestycja, która niewątpliwie przyniesie korzyści.\nCharakterystyczne jest tutaj monetarne po-\nJest wiele metod wypracowanych na prze-\ndejście do działań podejmowanych w ramach CSR,\nstrzeni lat, służących do pomiaru efektywności\nczyli przeliczanie ich na wartości pieniężne. Jest to 19\n.. zdefiniowanie interesariuszy i zakresu analizy .. Mapa wpływu: nakłady -> wyniki -> skutki -> wpływ .. Opis skutków działań i ich wycena poprzez podejście monetarne .. Skonkretyzowanie wpływu .. Obliczenie wskaźnika SROI .. Zredagowanie raportu z przeprowadzonej analizy pomocne w precyzyjnej ocenie poniesionych kosz-\ntów oraz uzyskanych korzyści finansowych.\nmywania się oraz wkładu innych organizacji\nWskaźnik SROI jako narzędzie badań wyko-\nw osiągnięcie celu. Na tym etapie wykorzystywane\nrzystuje metodę stosowaną przez nas intuicyjnie\nsą narzędzia i metody stosowane przy prognozach\ntakże w życiu codziennym, a mianowicie opiera się\nna szacunkach wartości. Proponuje wycenę działań\n5. Obliczenie wskaźnika SROI. Jest to element\nw takich obszarach, gdzie nie jest ona oczywista.\nElementem, który wyróżnia ten sposób ana-\nprzedstawia stosunek inwestycji w konkretne\nlizy spośród innych metod pomiaru korzyści, jest\nprojekty do korzyści dla społeczeństwa. Jeże-\nzaktywizowanie podczas badań interesariuszy da-\nli dla przykładu jedna złotówka zainwestowana\nnego przedsiębiorstwa. Ich doświadczenie pomaga\nw przedsięwzięcie przyniesie pożytek społeczny\nskuteczniej ocenić pozytywne i negatywne skutki\nw postaci pięciu złotych, to wskaźnik będzie wyno-\nsił 1:5 PLN. Stopa zwrotu jest wartością przybliżo-\nAnaliza SROI dokonywana jest w sześciu etapach.\nną i charakterystyczną dla konkretnego przedsię-\n1. Określenie interesariuszy oraz ustalenie zakresu\nbiorstwa, ponieważ każde z nich posiada innych\ninteresariuszy oraz działa w innym otoczeniu.\n2. Sporządzenie mapy wpływu: nakłady -> wyniki\nZe względu na to nie powinno się porównywać wy-\n-> skutki -> wpływ.\nników różnych przedsiębiorstw.\n3. Przedstawienie skutków działań i ich wycena\n6. Zredagowanie całościowego raportu z prze-\nprzy pomocy podejścia monetarnego. Nierzadko\nprowadzonej analizy. Raporty sporządzane są za-\nten etap okazuje się najtrudniejszy i najbardziej\nrówno dla interesariuszy zewnętrznych, jak i na po-\nkontrowersyjny w całym procesie analizy. Praktycy\ntrzeby wewnętrzne. W celu uwiarygodnienia rapor-\nwspomagają się przy wycenie własnym doświad-\ntu można załączyć do niego opinie petentów, a także\nczeniem, szacunkiem kosztów lub dostępnymi ba-\nuzyskać akredytację organizacji SROI Network.\nzami danych opracowanymi przez SROI Network.\nGłówną zaletą analizy SROI jest możliwość\n4. Skonkretyzowanie wpływu. To oszacowanie\nzdefiniowania finansowych oraz pozafinansowych 20\nkorzyści osiągniętych w rezultacie działań firmy na rzecz społeczności lokalnych. Analiza daje kompletny obraz wpływu przedsiębiorstwa na społeczeństwo. Ujemną stroną jej stosowania jest obawa przed brakiem zrozumienia, a w następstwie błędna interpretacja wyników. Inną metodą pomiaru korzyści, które niesie CSR, jest wskaźnik RESPECT Index wprowadzony w 2009 roku z inicjatywy Giełdy Papierów Wartościowych (GPW) w Warszawie. Jest on pierwszym indeksem skupiającym spółki odpowiedzialne społecznie w Europie Środkowo-Wschodniej. Uwzględnia spółki, których akcje są w obrocie na Głównym Rynku GPW, sposób zarządzania jest zrównoważony, działalność spełnia najwyższe standardy ładu informacyjnego i korporacyjnego\nnancial Times. Jest to wskaźnik FTSE4GOOD,\nuznany za jeden z kluczowych indeksów etycznych. Kwalifikowanie\nzostanie przyznany, odbywa się na bazie selekcji negatywnej oraz pozytywnej. Pierwsza z nich wyklucza z udziału spółki, których działalność wiąże się na przykład z produkcją używek lub broni. Natomiast selekcja pozytywna to wyróżnienie spółek, które przestrzegają zasad konkurencji lub intensyfikują życzliwe relacje z interesariuszami.\nSROI wykorzystuje podejście stosowane nie tylko przez badaczy, ale również ludzi w życiu codziennym\noraz relacji z inwestorami i pracownikami, a także uwzględnia społeczności lokalne oraz środowisko.\nW trakcie postępowania kwalifikującego do\nAnaliza spółek, które znajdą się na liście\nprzyznania wskaźnika FTSE4GOOD, analizie pod-\nRESPECT Index odbywa się w trzech etapach,\nprzy czym dwa pierwsze opierają się na danych\n• działanie na rzecz ochrony środowiska naturalnego;\ni informacjach ogólnodostępnych na rynku. Etap\n• respektowanie standardów w obszarze praw człowieka;\ntrzeci wymaga natomiast zgody przedsiębiorstwa\n• kształtowanie stosunków z otoczeniem oraz po-\nna udział w nim oraz na upublicznienie specjali-\nświęcanie uwagi problemom społecznym.\nIndeks FTSE4GOOD znajduje zastosowanie\nPierwszy etap to ocena płynności, która jest\nzarówno w wymiarze globalnym, jak i lokalnym –\nkryterium kwalifikacji do dalszego postępowania.\ndla oceny rynków, ich segmentów oraz regionów.\nMożliwość przejścia do kolejnego etapu zagwaran-\ntowana jest dla spółek o najwyższej płynności, czyli\ntywności działań CSR są niewielkim wycinkiem\ntych, które wchodzą w skład jednego z następują-\ncałości dorobku naukowego w tej kwestii. Wraz\ncych indeksów: WIG20, mWIG40 lub sWIG80.\nz dalszym wzrostem popularności idei społecznie\nW etapie drugim oceniany jest ład korpo-\nodpowiedzialnego biznesu również sposoby jego\nracyjny, stosunki z inwestorami oraz ład infor-\nmierzenia z pewnością zostaną rozwinięte oraz\nmacyjny. Stanowisko w tej kwestii wyraża Giełda\nPapierów Wartościowych w Warszawie oraz Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych. Swoje opinie\nopierają na informacjach powszechnie dostępnych\nna stronach internetowych spółek oraz na podsta-\nwie publikowanych raportów.\nEtap trzeci odnosi się do oceny wszelkich działań podejmowanych przez spółkę w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu w oparciu o badania ankietowe realizowane w spółkach. Poprawność badania sondażowego weryfikuje partner projektu – firma Deloitte. Wyniki etapu trzeciego stanowią podstawę do wytypowania ostatecznej listy spółek zakwalifikowanych do indeksu RESPECT. Obecność przedsiębiorstwa na tej liście jest potwierdzeniem skuteczności oraz efektywności działań w zakresie idei społecznie odpowiedzialnego biznesu. Jeszcze inny, trzeci sposób weryfikowania produktywności podejmowanych aktywności prospołecznych został opracowany i wprowadzony w 2001 roku przez London Stock Exchange i Fi21\ni coraz trudniej jest poruszać się w sieci w celu odnalezienia rzetelnych informacji z zakresu wybranej dziedziny. W wynikach wyszukiwania przeglądamy zwykle kilka pierwszych pozycji, ponieważ uwagę zwraca głównie tak zwane „TOP 10”. Pozycjonowanie stron internetowych ma więc ogromne znaczenie w świecie marketingu. Zacznijmy od przykładu\ndobieństwa, że internauta odwiedzi Twoją stronę,\nWyobraź sobie, że planujesz zakup samochodu.\nzapozna się z umieszczonymi na niej treściami,\nZałóżmy, że nie posiadasz żadnej wiedzy na ten\na witrynę konkurencji pominie. Strony optyma-\ntemat. Co robisz? Większość z nas, gdy wpadnie\nlizuje się zwykle pod najpopularniejszą i najpow-\nna pomysł nabycia jakiejś rzeczy lub tylko chce się\nszechniej używaną wyszukiwarkę, jaką jest Google.\nczegoś o niej dowiedzieć (ot tak, chociażby z czystej ciekawości), sięga po urządzenie z dostępem do\nInternetu – smartfon, tablet, laptop – co w danej\nIstnieje pięć podstawowych elementów składo-\nchwili znajduje się w zasięgu ręki. Jako laik wpisujesz\nwych pozycjonowania, z których każdy ma wpływ\nw okno wyszukiwarki pytanie „Na co zwrócić uwagę,\nna to, na którym miejscu strona wyświetli się\nkupując samochód?”. Po wciśnięciu przycisku Enter,\nw wyszukiwarce. Pierwszym składnikiem jest link\nna ekranie wśród wyników pojawią się rozmaite\nbuilding. Polega na pozyskiwaniu jak największej\nartykuły na interesujący Cię temat. Możliwe też, że\nilości odnośników do strony docelowej, umiesz-\nw tekstach znajdziesz wyboldowane słowa, które po\nczanych w różnych źródłach internetowych. Blogi,\nkliknięciu przekierują Cię do serwisu sprzedaży aut\ni od razu zaczniesz przeglądać jego ofertę.\ncerów, katalogi, pliki tekstowe – lista możliwości\nJak to się stało, że w tak błyskawicznym tem-\ni odmian tekstów, nadających się do umieszczenia\npie natrafiłeś na te oferty, skoro nawet ich nie\nlinku, jest bardzo długa, co sprawia, że działania mar-\nszukałeś? Czemu odwiedziłeś tę, a nie inną stronę\nketingowe mogą przebiegać na naprawdę dużą skalę. Niebagatelną rolę odgrywa również con-\ninternetową? Odpowiedź jest prosta – miałeś do czynienia z pozycjonowaniem!\ntent marketing (marketing treści). Aby artykuł\nna blogu przykuł uwagę czytelnika, musi zawierać Czym jest pozycjonowanie?\nnieszablonowy kontent. Treści powinny być nie-\nPozycjonowanie to złożony proces podwyższe-\ndługie, chwytliwe i konkretne.\nnia pozycji strony internetowej w wyszukiwarce.\nAby klientom decydującym się na usługę pozy-\nCelem tego działania jest zwiększenie prawdopo-\ncjonowania został zapewniony wyżej wspomniany 22\nwartościowy kontent, zatrudnia się copywrite-\nMimo to określanie pozycjonowania mia-\nrów. Są to osoby, które zajmują się pisaniem tek-\nnem SEO nie jest rażącym błędem – każdy znający temat zrozumie, o co chodzi.\nstów na blogi z różnych branż. Podstawą w ich fachu jest rzetelnie przeprowadzony research, obycie, kre-\n... copywriterzy powinni wiedzieć,\natywność i posługiwanie się poprawną polszczyzną. Dodatkowo copywriterzy powinni wiedzieć, jakich\njakich słów kluczowych użyć, by\nsłów kluczowych użyć, by napisany przez nich tekst przyniósł oczekiwane rezultaty.\nnapisany przez nich tekst przy-\nSłowa kluczowe to słowa lub frazy, które internauci najczęściej wpisują w wyszukiwarkę\nniósł oczekiwane rezultaty\nGoogle, by odnaleźć informacje na dany temat. Kolejnym ogniwem procesu pozycjonowania jest jego techniczny aspekt, czyli optymalizacja\nstron internetowych pod konkretne wyszukiwarki,\nWyniki pozycjonowania nie są od razu widoczne,\nzwana SEO (Search Engine Optimization). Ponie-\nz tego powodu, że proces podwyższania pozycji\nważ wyszukiwarki różnią się od siebie, każda z nich\nstrony wymaga czasu i cierpliwości. Pozycjono-\nmoże wymagać podjęcia innych działań w celu\nwanie jest jednak niezwykle skutecznym narzę-\npoprawienia pozycji danej strony internetowej\ndziem marketingowym. Żeby osiągnąć zamierzony\nw wynikach wyszukiwania. Tyczy się to na przy-\ncel – wypozycjonować stronę w wyszukiwarce –\nkład zastosowania różnych słów kluczowych. Opty-\npotrzeba wielu specjalistów.\nmalizacji dokonuje się przede wszystkim na kodzie\nWydaje się, że osoby „z branży” nie mogą\nstrony, niewidocznym dla internautów, lecz anali-\nnarzekać na brak elastyczności pracy czy niesatys-\nzowanym przez roboty wyszukiwarek. W zakresie\nfakcjonujące zarobki. Ponadto założenie firmy ofe-\nSEO mieści się również budowanie strony, w tym\nrującej usługę pozycjonowania to świetny pomysł\nkompresowanie jej grafik tak, aby nie ładowała się\nna obiecujący biznes – otworzenie tego rodzaju\nzbyt długo, bo może to negatywnie wpłynąć na jej\ndziałalności nie wymaga dużego nakładu kapitału\ni jest bardzo perspektywiczne. Można by żartem\nNiebagatelną rolę w SEO odgrywa pozy-\npowiedzieć, że pozycjoner sprzedający swoją wie-\ncjonowanie lokalne. Specjaliści z sektora SEO\ndzę dysponuje tanim i odnawialnym „surowcem”\nmuszą znać obyczaje swoich odbiorców, dlatego\ndo obróbki SEO, a ponadto nie ponosi kosztów\nteż powstała dziedzina wiedzy zwana analityką\ndystrybucji, przechowywania czy utylizacji.\ninternetową. Zaobserwowano, że Polacy surfując\nW związku z powyższym warto rozważyć\npo Internecie, najczęściej używają właśnie roz-\nzwiązanie swojej przyszłości z usługami SEO.\nbudowanych fraz i zdań pytających typu „Na co\nPozycjonowanie to strategia, która podbiła świat\nzwrócić uwagę kupując samochód?”, natomiast\nmarketingu internetowego – kto wie, może i Ty\nobcokrajowcy oczekujący tych samych wyników\nw przyszłości staniesz się częścią tego świata?\nwpisaliby po prostu tekst „jaki samochód”. Analityka internetowa polega na gromadzeniu i analizo-\nwaniu danych o ilości i częstotliwości odwiedzin na\nstronie, weryfikuje też trafność kontentu, ocenia-\njąc, które treści zatrzymały internautę na dłużej,\na które się nie sprawdziły. Tego rodzaju wiedza jest cenną wskazówką, co trzeba uwzględnić, a czego należy unikać w SEO. Czy SEO i pozycjonowanie są tym samym? Często określenia te, głównie w potocznym użyciu, traktowane są zamiennie. Jednak nie są pojęciami tożsamymi: Pozycjonowanie to wieloetapowy proces, na który składają się opisane powyżej link building, content marketing, copywriting, SEO oraz analityka internetowa. W związku z tym SEO – optymalizacja strony internetowej – stanowi tylko techniczny składnik całego złożonego procesu pozycjonowania. 23\nKUPUJEMY MIESZKANIE Zakup mieszkania – zarówno do użytku własnego, jak i inwestycyjnego – to jedna z najlepszych form lokowania kapitału. Jakie są kluczowe elementy procesu, na co zwrócić uwagę oraz czy warto skorzystać z pomocy profesjonalisty? Zanim przystąpimy do szczegółowej analizy\nz krótkim okresem pustostanu, kilka małych\netapów zakupu mieszkania, zwróćmy uwagę na\nmetrażowo mieszkań niż jedno luksusowe. Na tym\nkwestie podstawowe: powód zakupu, najważniejsze\netapie warto również określić nasze oczekiwania\noczekiwania co do lokalizacji i cech nieruchomo-\ni wyodrębnić priorytety oraz kwestie, z których\nści oraz cenę. Jeśli kupujemy mieszkanie z myślą\no zyskownej sprzedaży, ustalmy od razu grupę\nNastępnym etapem jest wybór. Szukanie\ndocelową nabywców, aktualną wartość nierucho-\nodpowiedniego mieszkania najłatwiej zacząć od\nmości (operat szacunkowy, wartość dodana, ewen-\nrekonesansu w Internecie, gdzie dostępne są nie\ntualne nakłady na remont i wyposażenie), jakość\ntylko ogłoszenia prywatne lub od pośredników\n(funkcjonalność, wyjątkowość, atrakcyjność) oraz\nczy deweloperów. W sieci można odnaleźć także\nbudżet związany ze sprzedażą (home staging, oferta\noferty komornicze, które dają możliwość taniego\ni prezentacja we własnym zakresie, pośrednik).\nzakupu i mogą przynieść dużą stopę zwrotu. Warto\nW tych ustaleniach należy przewidzieć możliwe\nrównież pojawiać się na targach mieszkaniowych\nokresy pustostanu znacznie umniejszające dochód,\ni dniach otwartych. Wszelkich oględzin dokony-\njak i opłaty dla firmy zarządzającej najmem.\nwać należy w świetle dziennym. Na co zwracać\nuwagę? Oczywiście w pierwszej kolejności na\npowodu zakupu. Jeśli dokonujemy go tylko na\nlokalizację mieszkania i źródło (rynek pierwotny\nswoje potrzeby z wykluczeniem perspektywy\nlub wtórny). Poza tym liczy się usytuowanie\nnajmu lub szybkiej sprzedaży, możemy kierować\nw budynku, metraż, podział na pomieszczenia (ich\nsię własną subiektywną oceną, pamiętając jed-\nliczba i ustawność), dostępność garażu, komórki\nnak, że zarówno nasza finansowa kondycja, jak\nlokatorskiej, parkingu, windy, udogodnień dla\ni sytuacja rynkowa mogą ulec zmianie. Natomiast\ninwalidów (wykorzystywanych tekże przy małych\ntraktując zakup mieszkania jako inwestycję, warto\ndzieciach), wystawa okien, widok z okien na park\nprzyjąć obiektywniejsze kryteria oceny tego, co\ni tereny zielone. Równie istotne są: plan zagospo-\nbędzie odpowiadać potencjalnym nabywcom.\ndarowania okolicy przewidziany w Miejscowym\nUstalmy, kim oni będą. Jakie mogą mieć potrzeby?\nPlanie Zagospodarowania Przestrzennego, odle-\nBędą chcieli mieszkanie „pod klucz”, czy sami je\ngłość od ośrodków edukacji, handlu, rozrywki oraz\nwyremontują? Określmy zawczasu, jak rozporzą-\ninfrastruktura komunikacyjna. Należy zwrócić\ndzić naszym kapitałem, by wykorzystać go jak naj-\nuwagę na sposób zarządzania nieruchomością,\nefektywniej. Łatwiej będzie sprzedać czy wynająć\nsłużebności, prawo własności oraz media.\nCiekawą alternatywą standardowych oglę-\npowierniczy i kondycję finansową – do dyspozycji\ndzin jest wykorzystanie gogli VR, które pozwa-\npowinniśmy dostać prospekt informacyjny, z któ-\nlają nie tylko na wirtualny spacer po inwestycji,\nrym rzeczywisty stan lokum musi się zgadzać.\nale także zaprezentowanie potencjalnej aranżacji\nWybraliśmy mieszkanie. Teraz następują\ni zmiany w czasie rzeczywistym.\nnegocjacje cenowe. Koniecznie zorientujmy się\nPamiętajmy, żeby koniecznie dowiedzieć się\nw ofercie konkurencji; wyzyskajmy na swoją\njak działa spółdzielnia lub wspólnota, do której\nkorzyść wszelkie obiektywne wady mieszkania\nbędziemy należeć, oraz jakie są ewentualne moż-\ni nie bójmy się walczyć o swoje. Weźmy pod uwagę\nliwości przekształcenia spółdzielczego własnościo-\nrozmieszczenie, funkcjonalność i stan techniczny\nwego prawa do lokalu w odrębną własność. Spół-\n– główne karty przetargowe. Niektóre cechy,\ndzielnia posiada osobowość prawną, jednak nie\nktóre dla nas ostatecznie będą zaletami, można\nkażdy, kto ma spółdzielcze prawo własności, jest\nw negocjacjach – przy odpowiedniej argumentacji\nczłonkiem spółdzielni. A kto nie jest członkiem,\n– przedstawić jako wady. W przypadku dewelo-\nnie posiada wglądu w sprawozdania finansowe\npera równie ważny jest wybór dobrego momentu\nani przebieg zebrań, nie decyduje więc o zadłuże-\ndo negocjacji: zarówno na początku, jak i na końcu\nniach spółdzielni, które mogą doprowadzić do jej\nsprzedaży deweloper będzie bardziej skłonny do\nupadłości. Koszty zarządu i administracji w spół-\nobniżenia ceny. Gdy wyczujemy, że dalsze negocja-\ndzielniach zazwyczaj są większe niż we wspólno-\ncje nie przynoszą skutku, wykorzystajmy dodatkowe\ntach. Wspólnoty mogą zdecydować się na zarzą-\nmożliwości: spróbujmy uzyskać większą komórkę\ndzanie nieruchomością przez firmę zewnętrzną,\nlokatorską czy przesunięcie terminu płatności.\nale zazwyczaj nawet wtedy zarząd skutecznie dba\nOkreślenie sposobu rezerwacji mieszkania\no interesy mieszkańców, leży to bowiem także\nuzależnijmy od naszej sytuacji finansowej – dajmy\nw jego własnym interesie jako współwłaściciela.\nsobie rezerwę czasową na uregulowanie formal-\nDecyzje podejmują wszyscy członkowie, a głosy\nności. Zwróćmy uwagę na różnicę między zadat-\nliczone są udziałem, proporcjonalnie, najczęściej\nkiem i zaliczką: zadatek jest bezzwrotny, zaliczka\nwedług zajmowanej powierzchni. Natomiast to\nzaś, w razie zerwania umowy, podlega zwrotowi.\nspółdzielnie zazwyczaj negocjują lepsze warunki\nSpisanie umowy przedwstępnej sprzedaży nie-\nubezpieczenia, cenę mediów, prac konserwator-\nruchomości u notariusza pozwala uniknąć wielu\nsko-remontowych i firm utrzymujących porządek\nniedomówień, a na mocy tej umowy możemy\n– głównie dlatego, że są większe, więc posiadają\ndochodzić odszkodowania w razie uchylania się\nlepsze argumenty przetargowe.\ndrugiej strony od zawarcia umowy przyrzeczonej.\nNiektóre cechy, które dla nas osta-\nW sytuacji zakupu mieszkania od dewelopera nie\ntecznie będą zaletami, można w ne-\njedyny moment na zgłoszenie (i spisanie w pro-\ngocjacjach, przy odpwiedniej argu-\noraz zmian w lokalu mieszkalnym i pomieszcze-\nmentacji, przedstawić jako wady.\ndokonać napraw na swój koszt. Mamy prawo do\nlekceważmy momentu odbioru technicznego. To tokole odbioru) wszelkich dostrzeżonych usterek niach dodatkowych. Deweloper jest zobowiązany wynajęcia firmy, która profesjonalnie przeprowadzi pomiary i wykryje wady przy pomocy specjali-\nKolejnym ważnym elementem zakupu nieru-\nstycznego sprzętu (na mocy ustawy deweloperskiej\nchomości jest weryfikacja dokumentów. Interne-\ndopuszczone jest 2% różnicy między projektem\ntowy dostęp do księgi wieczystej wymaga jedynie\na stanem faktycznym).\nposiadania jej numeru. Sprawdźmy koniecznie,\nDokładnie przeczytajmy i dokonajmy analizy\nkto i na jakich prawach jest rzeczywistym właści-\numowy sprzedaży nieruchomości. Nie zgadzajmy\ncielem, jakie są ograniczenia praw rzeczowych\nsię na klauzule budzące w nas niepokój, nie-\nw rozporządzaniu nieruchomością lub użytkowaniu\njasności od razu wyjaśnijmy ze sprzedającym. Przy\nwieczystym, prawa osobiste i roszczenia ciążące na\nzakupie mieszkania z rynku wtórnego ustalmy spo-\nnieruchomości oraz hipoteki. Zwróćmy uwagę na\nsób przekazania pieniędzy i nie gódźmy się na za-\nzadłużenia w czynszu i mediach oraz na zameldo-\npłatę przed oficjalnym przeniesieniem własności.\nwanych lokatorów (koniecznie określmy w akcie\nCzy warto korzystać z usług specjalisty? Za-\nnotarialnym datę ich wymeldowania, jeśli lokato-\nleży to od danego przypadku oraz naszych możli-\nrzy nie mogą dokonać tej czynności przed podpi-\nwości czasowych i finansowych. Pośrednik określi\nsaniem umowy). W sytuacji zakupu mieszkania od\nwartość mieszkania, dopomoże w skompletowaniu\ndewelopera sprawdźmy przede wszystkim rachunek\ni sprawdzeniu dokumentów, a także w ustaleniu 26\noraz uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości. Ponadto będzie zawsze służył radą i wsparciem, ale niestety, nie zrobi tego za darmo. Warto z pewnością rozważyć opcję home staging. Home stager nie tylko pomoże nam przygotować nieruchomość do szybkiej i zyskownej sprzedaży (lub do wynajmu), ale także tanio i szybko zaaranżuje wnętrze mieszkania. Coraz więcej biur pośrednictwa sprzedaży nieruchomości wykorzystuje zasady home staging, co przynosi im znaczne korzyści. Od pomysłu nabycia nieruchomości do zrealizowania zakupu trzeba przebyć długą drogę, do tego trudną i ryzykowną, nawet dla osób znających specyfikę rynku. Pamiętajmy więc, że warto poświęcić czas na sprawdzenie mieszkania, prawa własności i dokumentów. Zakup nieruchomości jest dla wielu z nas najważniejszą decyzją w życiu. Powodzenia! Natalia Kaczmarek Uniwersytet Łódzki Inwestycje i nieruchomości natalia.kaczmarek@skninwestor.com\nTHE POWER OF MYSTERIOUS CRM The marketing has to follow the changing world, otherwise it will simply be ineffective. What is worse, accustomed to better treatment consumers may turn away from the company. That is why every business owner should know what relationship marketing is! Letâ€™s start by describing the basic charac-\nand maintain the relationship. It is a case aimed at\nteristics of traditional marketing. Marketing is\ndeveloping and managing long-term relationships\ndefined as a social process between the company\nwith larger customers. It is the current universal\nand customers through which goods and services\nstandard, which must not be underestimated.\nmove from concept to the customer. It is also de-\nSome history: relationship marketing was\nfined as one of the decision-making management\nfirst used by Barbara Bund Jackon in the 70s of\nprocesses that adapts and shapes the decisions.\nthe XX century. Over time, relationship marke-\nMarketing is based on thinking about the business\nting as a separate scientific discipline was first in-\nin terms of customer needs and their satisfaction.\ntroduced in 1983 by Leonard Berry in relation to\nOver the last few decades the world has\nthe services market. Berry as one of the first was\nchanged unrecognizable. Computers have entered\ninterested in the issue of relationship with the cu-\nthe homes of ordinary people and access to the In-\nstomer. Scientists say that this form of marketing\nternet is almost the same as human rights. Social\npresents a shift in the marketing paradigm, from\nmedia has emerged and revolutionized the appro-\ntransaction-focused to customer-focused. Major\nach to advertising communications. Among the\nareas of criticism of classical marketing included\nsocieties, sensitivity to environmental issues was\ntheoretical foundations, transactional approach,\nwidespread. Companies have started to invest bil-\nover-generalization and emphasis on production.\nlions in public relations because consumers have\nIn these areas the achievements of the Nordic\npressured them to meet certain standards. The\nSchool are very important. Scandinavia is widely\ncorporate social responsibility has become a hot\nconsidered to be the birthplace of the relationship\ntopic. People responsible for sales in the compa-\nnies have finally realized that the cost of acquiring\nRelationship marketing refers to all marke-\nnew customers is unmatched higher than the cost\nting activities directed at developing and mainta-\nof living them. In such circumstances, the marke-\nining people-to-people relations. It is a continuous\nting of the relationship was born.\nprocess of engaging with customers and immedia-\nSo what is the relationship marketing? In\ntely adapting to their changing needs. Relation-\nrelationship marketing the company creates so-\nship marketing is a way of long-term, multilateral\nmething like customer profile that is assigned to\nand beneficial interaction, building and nurturing\none or more major customers to fulfill their needs\na good relationship with buyers through the orga28\nTable 1. developed on my own, based on: K. Mazurek-Łopacińska, Zachowania nabywców, jako podstawa strategii marketingowej, Wydawnictwo AE, Wrocław 1997, pages 24–25.\nnization of co-creating with the value the buyer\ndiate interaction with each customer;\nexpects. For companies that want to use relation-\n• Telemarketing - allows to provide information\nship marketing in their work, the most important\n(by helpline), sell orders, receive complaints, con-\nquestion is: How to implement improved custo-\nduct market research or set up meetings.\nmer loyalty with improved sales and profits?\nMarketing communication is evolving and\nExisting research clearly demonstrates that the\nthe relationship marketing is the next stage in\nemergence of any smallest conflicts between sel-\nthe development of the marketing theory. Evolu-\nlers and customers can quickly compromise trust,\ntion has gone from impersonal messages to per-\ncommitment and long-term customer relation-\nsonalized information. Marketing instruments are\nships. To avoid this, companies must ensure that\nrolling the marketing mix. The most popular is\ntheir processes are aligned with their relationship\nthe 4P concept – product, price, place (of distri-\nbution) and promotion. Marketing develops this\nIn contrast to the traditional marketing mo-\ncomposition of others P – for eg. people, physical\ndel, this improved and modernized version focu-\nevidenceand process. Marketing relationship the-\nses on building long-lasting relationships between\nory is emphasizing that organizations are building\nthe company and the consumer. A key element in\nlasting relationships with individuals, local com-\nshaping customer relationships is knowledge abo-\nmunities, consumers and suppliers on confidence\nut it. Comparison of the elements of traditional\nin the propaganda principles and organization of\nand modern marketing is presented in the Table 1.\nculture, but also by the active attitude of all em-\nHaving information about the consumer\nployees. It is worth nothing that such relation-\nallows to provide him an individual offer tailored\nships building with clients depends on their size\nto his needs and requirements. It results in a long\nand the level of margins and social acceptance.\n-term relationship with the consumer, the deve-\nThe benefits of company are primarily due\nloping level of service and relationship between\nto the fact that regular customers are getting solid\nand reliable profit. It is harder to sell a new pro-\nIn practice, this specific type of marketing\nduct to a person who is not a customer and who\nneeds special ways to reach the customer. These\nis not familiar with the service of the company.\nroads are well known to us, for example:\nIn addition, campaigns targeting new investments\n• E-mail - gives a great opportunity to personalize\ndo not require new customers. It is cheaper also\nand select a specific audience, give them idiosyn-\nto satisfy the customer who is interested in the\noffer than pulling back customer after leaving.\n• Text messages - personalized, direct and imme-\nWith these strategies it is also possible to multiply 29\nstrategia nie do zatrzymania? Zwycięska strategia, która pozwala grać w grę losową nieskończenie długi czas i zostawia nas zawsze z nadwyżką? Brzmi to zbyt fantastycznie, żeby było prawdziwe i istotnie wiecznie wygrywająca strategia nie istnieje. W niniejszym artykule przyjrzymy się, czym są systemy martyngałowe i dlaczego nie są one tak niezawodne, jak się wydaje. Gdyby istniała strategia, która pozwala gra-\ngdzie jest zatem luka logiczna w przedstawionym\njącemu w gry losowe takie jak ruletka przez cały\nrozumowaniu? Przyjrzyjmy się wykresowi symu-\nczas utrzymywać się „na plusie”, prawdopodobnie\nlacji kilku rozgrywek toczonych systemem mar-\nwszyscy siedzieliby w kasynie i właśnie w ten spo-\ntyngałowym. Zakładamy, że nasz gracz ma kapitał\nsób zarabiali. Skoro nie obserwujemy takiego zja-\npoczątkowy wysokości 63 PLN (żetonów/wielo-\nwiska, trzeba założyć, że reguł prawdopodobień-\nkrotności stawki początkowej). Jego celem jest\nstwa nie da się przechytrzyć. Przez pewien czas\nosiągnięcie kwoty 128 PLN [Wykres 1].\nw XVIII-wiecznej Francji popularny był system\nJak widzimy, strategia martyngałowa powo-\nbukmacherski, zwany martyngałem, umożliwiają-\nduje spore oscylacje w posiadanej przez nas kwo-\ncy grającemu regularne powiększanie początkowe-\ncie, wydaje się jednak całkiem skuteczna. Czy jest\ngo kapitału o niewielkie kwoty, konkretnie o tzw.\ntak istotnie? Na podanym przykładzie przyjrzyjmy\nstawkę początkową. W najprostszej wersji system\nsię bliżej mechanizmowi stojącemu za działaniem\nsprowadzał się do trzech zasad:\n• w pierwszej rundzie postaw równowartość stawki podstawowej;\n• jeżeli przegrałeś – w kolejnej rundzie podwój\nPrawdopodobieństwo, że posiadacz 63 PLN przy stra-\nswoją ostatnią stawkę;\ntegii martyngałowej wygra złotówkę i osiągnie kwo-\n• w przypadku wygranej, w następnej rundzie wróć\ntę 64 PLN, wynosi aż 98,4375%. Istotnie, jedynym\ndo stawki podstawowej.\nniesprzyjającym wynikiem jest przypadek, w którym przegralibyśmy 7 rozgrywek pod rząd. Czy oznacza\nPrzecież nie mogę bez przerwy przegrywać!\nto, że znaleźliśmy sposób na to, by obejść sprawiedli-\nTa obiegowa pewność jest najkrótszym możliwym\nwą formę zakładu i z korzyścią dla siebie nagiąć za-\nuzasadnieniem popularności strategii martyngało-\nsady prawdopodobieństwa? Nie do końca. Strategia\nwej. Wiadomo, że – niezależnie od tego jak długo\nmartyngałowa służy niejako do przełożenia ciężaru\nprzegrywamy – pierwsza wygrana nie tylko pokry-\nporażki. W systemie martyngałowym porażka jest jed-\nje nam straty z całej sekwencji porażek, ale również\nnoznaczna z utratą wszystkich posiadanych środków\nprzyniesie to, czego oczekujemy od dobrej strategii\n– a także często z zadłużeniem. Jest to więc zmniej-\nhazardowej, czyli zyski. Brzmi po prostu świetnie,\nszenie prawdopodobieństwa wystąpienia porażki 31\n.. Wykres 1.\nprzy jednoczesnym zwielokrotnieniu jej następstw.\nnia w praktyce stosowanie tego systemu. Chodzi\nZauważmy, że wartość oczekiwana zysku zarówno\no… psychikę. Jeśli czytając te słowa uśmiechnąłeś\nw systemie martyngałowym, jak i przy normalnym\nsię z niedowierzaniem, to wyobraź sobie, że ciąg\njednokrotnym losowaniu, wynosi zero. Oznacza to, że\nkilku porażek pod rząd pozbawił Cię połowy środ-\nnasza strategia nie narusza uczciwości rozgrywki per se.\nków na koncie. Czy w takiej sytuacji bez problemu, od ręki, zaryzykujesz użycie wszystkich pieniędzy\nSkąd zatem popularność systemu?\nz depozytu? Zdecydowanie nie! Ta strategia wy-\nDla osoby nieświadomej tego „przeniesienia” ryzyka\nmaga stalowych nerwów i odrobiny szczęścia.\nna wysokość straty w przypadku porażki, strategia\nTym, co dodatkowo odstręcza od niej pewnych\nmartyngałowa wydaje się być cudownym środkiem,\ngraczy giełdowych, jest mały zysk z pojedynczej\npozwalającym osiągnąć zysk z dowolnego zakładu.\ninwestycji. Strategia martyngałowa to de fac-\nZłudzenie, że długa sekwencja porażek nigdy nie\nto strategia odrabiania strat: większość zysków\nnastąpi, sprawia, że ludzie chętnie sięgają po ten\nz pojedynczej udanej inwestycji stanowi rekompen-\nsystem bukmacherski. Podświadoma wizja nie-\nsatę ciągu porażek poprzedzających wygraną. Jed-\nmożliwości nawarstwienia się wielu przegranych\nnak nie jest to wyłącznie sztuczka bukmacherska\nw uczciwym zakładzie 50:50 jest oczywiście zwodni-\nz przeniesieniem ryzyka, bowiem system martyn-\ncza. W praktyce im dłużej trwa gra, tym większe jest\ngałowy można skutecznie łączyć z innymi techni-\nprawdopodobieństwo właśnie takiego pechowego\nkami decyzyjnymi, zwiększając prawdopodobień-\nzbiegu okoliczności. Dlatego gracze na rynku Forex,\nstwo udanej inwestycji. W strategii łączonej sama\nktórzy decydują się na stosowanie elementów stra-\nmetoda martyngałowa służy do obrony przed stra-\ntegii martyngałowej, albo rezygnują po przekrocze-\ntami, poprzez konsekwentne ich odrabianie.\nniu pewnego pułapu pojedynczej inwestycji, albo łączą ten system z innymi technikami analitycznymi,\nTo w końcu warto czy nie warto próbować stra-\ntakimi jak choćby analiza linii trendu.\ntegii martyngałowej? Stosowany w oderwaniu od analizy rynkowej\nCzy to prawda, że strategie martyngałowe nie\nmartyngał może skutecznie wyzerować stan na-\nsprawdzają się na giełdzie?\nszego depozytu, jednak połączony z innymi stra-\nNa pytanie to nie ma, niestety, jednoznacznej od-\ntegiami inwestycyjnymi pozwala osiągnąć spore\npowiedzi, albowiem samodzielnie prowadzona\nzyski w niedługim czasie. Próbując swoich sił\nstrategia martyngałowa jest niczym innym jak ha-\nw tej strategii, warto pamiętać, że w celu odrobie-\nzardem. Można mieć też wątpliwości, czy w ogóle\nnia strat można – a często nawet należy - stosować\nda się zastosować tę strategię w tym przypadku\ninne mnożniki niż dwa. O ile w ruletce wypłata\n(lub choćby niektóre jej elementy). Owszem, jest\nza wygraną zawsze stanowi dwukrotność zainwe-\nto możliwe przy korzystaniu z opcji binarnych\nstowanej kwoty, o tyle na przykład opcje binarne\no krótkim (zwykle jednominutowym) terminie wy-\nnie posiadają tej zalety. W ich przypadku wypłata\ngaśnięcia. Jednak istnieje coś, co niezwykle utrud-\nstanowi około 175-180% zainwestowanej kwoty, 33\ntrzeba więc odrabiać straty stosując do inwestowanego w kolejnych transakcjach kapitału mnożnik większy niż dwa.\nNajlepszym rozwiązaniem jest zainwestowanie swojego kapitału w coś, co znamy i na temat czego posiadamy odpowiednią wiedzę Podsumujmy nasze rozważania. Strategia martyngałowa wydaje się jednym z lepszych systemów zarządzania kapitałem inwestycyjnym, pod warunkiem, że połączymy go z inną strategią inwestycyjną. Stosujmy go rozważnie i rozsądnie, nie traktując tego systemu jak maszynki do robienia pieniędzy. System martyngałowy jest wyjątkowo nieskomplikowany. Przynosi zwykle pozytywne rezultaty. Natomiast jego zdecydowaną wadą jest skala strat, które może wygenerować. Czy warto stosować system martyngałowy jako wzmocnienie innych strategii? Jeśli zależy Ci na systematycznym, choć powolnym budowaniu zysku – pomysł jest warty uwagi. Niemniej, ostateczna decyzja, jak zawsze, należy do potencjalnego inwestora – czyli Ciebie! Filip Turoboś Politechnika Łódzka Matematyka/Informatyka filipturobos@gmail.com\nDEZINWESTYCJE I INNE FORMY DEKOMPONOWANIA AKYWÓW Dezinwestycje to transakcje, w których firma pozbywa się swoich aktywów za najwyższą cenę oferowaną przez kupującego. Środki uzyskane w ten sposób przez sprzedającego firma może przeznaczyć na inwestycje bądź też podzielić się zyskiem z akcjonariuszami poprzez wypłatę dywidendy lub wykup własnych akcji. W niniejszym artykule zostanie opisany mechanizm działania dezinwestycji, inne formy dekomponowania aktywów, a także przyczyny, dla których taki proces jest inicjowany. Dowiemy się również, w jaki sposób rynki reagują na działania firmy związane z dekompozycją aktywów. Proces dezinwestycji inicjuje albo firma, która\ndezinwestycja spowoduje zwiększenie wartości firmy;\nchce wyprzedać swoje aktywa, albo ich potencjalny\nc) jeśli cena sprzedaży będzie niższa niż oczekiwa-\nnabywca. W sytuacji, gdy dezinwestycja jest zapo-\nna wartość przyszłych przepływów pieniężnych ge-\nczątkowana przez firmę zbywającą aktywa, jej ce-\nnerowanych przez sprzedawane aktywa, wówczas\nlem jest dotarcie do szerokiego grona potencjalnych\ndezinwestycja zmniejszy wartość firmy.\nnabywców. Jeśli wartość aktywów jest znacząca,\nIstnieje kilka powodów, dla których firmy\nwówczas zbywający korzysta z pomocy banku in-\nprzeprowadzają procesy dezinwestycyjne. Są one\nwestycyjnego, który dokonuje bookbuildingu (two-\nprzede wszystkim rezultatem oceny ich wartości\nrzy księgę popytu). Z kolei gdy inicjującym proces\nprzez kupującego, dla którego jest ona wyższa niż\ndezinwestycji jest firma nabywająca, wówczas skła-\ndla sprzedającego. Nabywający dostrzega na jej\nda ona ofertę, której cena jest negocjowana.\npodstawie efekty synergiczne. Kupujący w takiej\nAby sfinalizować sprzedaż aktywów, trze-\nsytuacji wycenia przyszłe przepływy pieniężne\nba dokonać wcześniejszej analizy opłacalności.\nwyżej niż płaconą za nie cenę, bądź też uważa te\nW tym celu należy porównać cenę, którą firma\naktywa za mniej ryzykowne niż sprzedający, wo-\nmoże uzyskać ze sprzedaży majątku, z wartością\nbec czego stopa dyskontująca jest niższa. Ocze-\nobecną oczekiwanego przepływu środków pienięż-\nkiwany cashflow bywa wyższy, gdy kupujący jest\nnych (cashflow), który generują sprzedawane ak-\nw stanie działać efektywniej i bardziej wydajnie niż\ntywa. Są trzy możliwości:\nsprzedający. Stopa dyskontowa może być niższa\na) jeśli cena sprzedaży jest tożsama z wartością\nrównież wtedy, gdy właściciele kupującej spółki są\ncashflow, wówczas dezinwestycja nie wpłynie na\nbardziej zdywersyfkowani (większy freefloat) ani-\nwycenę wartości spółki;\nżeli udziałowcy/akcjonariusze sprzedającego.\nb) gdy cena sprzedaży przewyższa cashflow, wówczas\nInną przyczyną sprzedawania aktywów jest 35\npotrzeba pozyskania gotówki. Firma potrzebuje jej\nw którym dochodzi do podzielenia firmy na jed-\nzwykle wtedy, gdy jest zagrożona upadłością bądź\nnostki obsługujące poszczególne segmenty działal-\nbez gotówki uzyskanej ze sprzedaży nie byłaby\nności. Za te jednostki akcjonariuszom przydzielane\nw stanie pokrywać bieżących zobowiązań oraz\nsą udziały we współwłasności przedsiębiorstwa.\nkosztów finansowych. Z tego względu częste są\nNastępnie firma, z której wydzielono jednostki,\nzjawiska, gdy firma kupująca inną spółkę po do-\ndokonuje swojego wykreślenia z rejestru handlo-\nkonaniu przejęcia wyprzedaje część swoich akty-\nwego. Operacją bardzo podobną do spinoffu jest\nwów, mogąc w ten sposób spłacić dług zaciągnięty\nsplitoff, kiedy firma również zostaje podzielona na\nw celu dokonania akwizycji na rynku kontroli.\nposzczególne jednostki organizacyjne, a ich akcje\nTrzecią przyczyną, dla której firmy dokonują dezinwestycji, bywa zbyt szeroki zakres działalności operacyjnej spółki (obecność w wielu segmentach). Firma nie jest wówczas w stanie koncentrować się w znaczący sposób na tych obszarach, które przynoszą zyski. Z tej przyczyny firmy, aby ograniczyć zakres działalności operacyjnej do najbardziej zyskownych segmentów, sprzedają te aktywa, które są związane z segmentami niskodochodowymi. Rynek finansowy różnie reaguje na przeprowadzone dezinwestycje. Opublikowane w artykule The Causes and Consequences of Hostile Takeovers wyniki badań Amara Bhide’a wskazują, że aż w 60% dezinwestycje są przeprowadzane w na-\ntrafiają do akcjonariuszy (proporcjonalnie). Niemniej jednak wymiana starych akcji na akcje nowej emisji (to jest akcje poszczególnych jednostek organizacyjnych) jest opcjonalna, fakultatywna. Następstwem splitoffu może być to, że akcjonariu-\nsze w nowej jednostce, po podziale firmy, nie będą mieli takich samych udziałów własnościowych jak poprzednio.\nstępstwie wrogiego przejęcia spółki (hostile takeo-\nOczekiwany cashflow jest wyższy, gdy kupujący jest w stanie działać efektywniej i bardziej wydajnie\nver). Nowi właściciele sprzedają wówczas ponad połowę aktywów firmy. Dezinwestycjom we wrogo\nprzejętym przedsiębiorstwie (grupie kapitałowej) podlegają zwykle jednostki organizacyjne spoza segmentów zasadniczej działalności oraz aktywa,\nSpinoff, splitoff i splitup wymagają nieco dłuż-\nktóre dotyczyły innego zakresu operacyjnego niż\nszej procedury aniżeli typowa dezinwestycja. Poza\nreszta przedsiębiorstwa kupującego.\ntym splitoff różni się od dezinwestycji dwiema zasad-\nW innym badaniu, przeprowadzonym przez\nniczymi cechami. Po pierwsze, nie generuje dla spół-\nScotta Linna i Michaela Rozeffa w latach 1977–\nki macierzystej żadnych dodatkowych przepływów\n1982, zanalizowano reakcje cen akcji 77 firm, które\npieniężnych, po drugie – wydzielona jednostka jest\ndokonały dezinwestycji. Stwierdzono, że śred-\nzarządzana nadal przez dotychczasowych menedże-\nnia nadwyżkowa stopa zwrotu wynosiła wówczas\nrów, mimo że odrywa się od firmy macierzystej. Jed-\n1,45%. Stopa zwrotu była wyższa, jeżeli firma, któ-\nną z przyczyn, dla których przedsiębiorstwo decyduje\nra wyprzedawała aktywa, podawała do publicznej\nsię na dokonanie spinoffu, jest zamiar koncentracji\nwiadomości informację o tym fakcie, a także pre-\nfirmy na jej podstawowej działalności.\ncyzowała przesłankę swoich działań.\nInną formą dekompozycji aktywów jest wy-\nOba przedstawione powyżej rezultaty badań\nodrębnienie kapitału, tzw. equity carve-out. Pole-\npokazują, że rynki finansowe negatywnie reagują\nga to na tym, że firma wydziela jakąś część swoich\nna dezinwestycję, jeśli firma jej dokonująca nie\naktywów (na przykład oddział), a następnie emituje\nuzasadni przyczyny tego procesu. Nadwyżkowa\nakcje, które uprawniają do współwłasności w tych\nstopa zwrotu jest dodatnia w przypadkach, kiedy\naktywach. W przeciwieństwie do spinoffu, equity\nw momencie dokonywania transakcji do publicz-\ncarve-out daje firmie wpływ gotówkowy. Menedże-\nnej wiadomości została podana cena.\nrowie wydzielonej części firmy najczęściej zatrzy-\nInną formą dekompozycji aktywów w firmie\nmują swoje stanowiska, choć zdarza się również, że\n(obok dezinwestycji) jest spinoff. Polega on na tym,\npo wyodrębnieniu kapitału następuje spinoff.\nże firma dokonuje wydzielenia części aktywów,\nWyodrębnienie kapitału jest identyczne\na następnie przyznaje akcjonariuszom pakiet akcji,\nz pierwotną ofertą publiczną (Initial Public Of-\nktóry odpowiada tylko tym aktywom. Oferowanie\nfering – IPO) akcji jednostki, która została wy-\ni objęcie akcji następuje w wielkości proporcjonal-\ndzielona z firmy macierzystej. Z tego też względu\nnej do wartości udziałów w strukturze własności\nproces carve-out jest podobny do procesu pierw-\nfirmy. Poszerzoną wersją spinoffu jest splitup,\nszej oferty publicznej. Na początku spółka ogłasza 36\nplan emisji nowych akcji filii lub oddziału, następ-\nW pierwszym okresie po emisji akcje trac-\nnie wnioskuje do Komisji Nadzoru Finansowego\nkingstock zwyżkują bądź zniżkują analogicznie do\no pozwolenie na taką emisję, przedkładając ko-\npakietów akcji całej firmy. Niemniej po pewnym\nmisji informacje w zakresie sprawozdań finanso-\nczasie trendy jednych i drugich akcji rozchodzą się\nwych wyodrębnionej jednostki. Equity carve-out,\ni dopiero wtedy proces emisji można uznać za do-\npodobnie jak każde IPO, jest prowadzone przez\npełniony. Equity carve-out oraz emisje akcji trac-\nbank inwestycyjny lub konsorcjum bankowe\nkingstock mają wspólną cechę: wydzielony oddział\n(w formie underwritingu) w celu tworzenia księgi\nma własne akcje notowane na rynku publicznym,\npopytu. Zysk, który pochodzi z emisji, może zostać\nodzwierciedlające jego wartość. W obu przypad-\nzaksięgowany jako zysk spółki macierzystej bądź\nkach firma macierzysta osiąga wpływy gotówkowe.\nwydzielonego oddziału. W pierwszym przypadku\nGłówna różnica polega na tym, że w przypadku\nfirma macierzysta płaci podatek od różnicy pomię-\nequity carve-out spółka-matka utrzymuje kon-\ndzy wpływami z emisji a wartością księgową wyod-\ntrolę nad wydzielonym oddziałem. W nowej jed-\nnostce powstaje odrębny zarząd i rada nadzorcza,\nJeszcze inną formą dekompozycji aktywów\na akcjonariusze zyskują prawo głosu. W przypadku\nfirmy są akcje typu trackingstock. Ich emisja opie-\nakcji trackingstock spółka-matka zachowuje pełną\nwa na określone części firmy (filie, oddziały). Z ta-\nkontrolę nad wydzielonym oddziałem, a posiada-\nkich emisji firma pozyskuje dodatkową gotówkę.\ncze nowych akcji nie mają prawa głosu.\nIstnieje również możliwość zrealizowania transakcji w formie bezgotówkowej. Firma macierzysta\nzwykle zachowuje pełną kontrolę nad jednostkami,\nna które opiewają akcje trackingstock. Ciekawost-\nką jest, że w USA takie akcje na parkiecie podczas notowań giełdowych są oznaczane dodatkową literą. Proces emisji akcji trackingstock jest podobny do procesu spinoff. Firma w pierwszej kolejności ogłasza zamiar emisji akcji, po czym wnioskuje do Komisji Nadzoru Finansowego o pozwolenie na emisję, a także wyznaczenie daty emisji. Następnie przydziela nowe akcje istniejącym akcjonariuszom proporcjonalnie do ich dotychczasowych udziałów własnościowych. Emitenci takich akcji powinni mieć na uwadze trzy istotne kwestie: 1. Prawo głosu – istotną kwestią jest to, czy akcje trackingstock dają prawo głosu w sprawach dotyczących danego oddziału. Biorąc pod uwagę, iż oddział, na który opiewają akcje trackingstock, jest pod kontrolą firmy macierzystej, sposób uregulowania prawa głosu może mieć istotny wpływ na cenę akcji. W praktyce większość tych akcji nie daje prawa głosu. 2. Prawo do aktywów spółki w przypadku jej likwidacji – warunki emisji powinny być jasno określone, w szczególności regulacja dotycząca roszczeń posiadaczy takich akcji w przypadku likwidacji emitenta. Istotne jest, czy posiadacze tych akcji mają wówczas prawo do gotówki danego oddziału firmy po spłaceniu wierzycieli i czy są ostatni w kolejce do majątku likwidowanego oddziału. 3. Transakcje pomiędzy wydzielonym oddziałem i resztą firmy – wydzielony oddział często zawiera transakcje z pozostałymi jednostkami organizacyjnymi firmy. Sposób księgowania i upubliczniania takich transakcji może mieć istotny wpływ na zyski i wartość wydzielonego oddziału. 37\nWALUTA NA MIARĘ\nCzytelnicy Deala z pewnością zetknęli się z pojęciem kryptowalut oraz słyszeli o jednej z nich – bitcoinie. Choć temat wirtualnej waluty jest modny, nie znaczy to, że jest dobrze znany. Kiedy spytamy, czym jest bitcoin, prawdopodobnie otrzymamy odpowiedź, że to jedna z wielu e-walut, coraz bardziej popularnych i zyskujących z dnia na dzień coraz więcej zwolenników. Co powinniśmy o niej wiedzieć? Czym jest bitcoin?\naktualnego posiadacza, czyli jego adres bitco-\nBitcoin, jedna z walut internetowych, został wpro-\ninowy. Jeśli użytkownik A przetransferuje okre-\nwadzony do obiegu w 2009 roku przez nieznaną\nśloną ilość bitmonet do użytkownika B, wtedy\nosobę o pseudonimie Satoshi Nakamoto. Od tra-\nA rezygnuje z ich posiadania, dodając do nich klucz\ndycyjnych pieniędzy różni się tym, iż jest całkowi-\npubliczny B oraz podpisuje je własnym kluczem pry-\ncie niezależny od banków, rządów i jakichkolwiek\nwatnym. Następnie ogłasza dokonaną przez siebie\ninstytucji. Nie posiada centrali emisyjnej, czyli jest\ntransakcję w komunikacie wysłanym do sieci peer-to\n-peer. Przed zaakceptowaniem transakcji reszta uczest-\nDzięki temu, że bitcoin działa w sieci peer-to\nników sieci (czyli tzw. górnicy) sprawdza ilość monet\n-peer, można go wygodnie przesyłać z dowolnego\ni poprawność zastosowanych podpisów cyfrowych.\nmiejsca na świecie, pomijając przy tym pośred-\nWarto dodać, że algorytm działa tak, iż bardziej opłaca\nników i banki – wszystko bez prowizji, limitów\nsię autoryzować transakcje niż oszukiwać (starać się coś\ni niewygodnych ograniczeń. Obecnie jest on uzna-\nw nich zmieniać).\nwany za najbezpieczniejszą walutę na świecie. Nie ma możliwości, aby go sfałszować czy dodruko-\nJak zdobyć swojego pierwszego bitcoina?\nwać. Bitcoina nie może zająć komornik, bank ani\nMining (czyli wydobywanie kryptowalut, zwane tak\nnawet współmałżonek w przypadku rozwodu. Jeśli\nprzez analogię do wydobywania złota), staje się coraz\nchodzi o transakcje wykonywane za pomocą tej\nbardziej popularny. Sieć transakcji bitcoinowych dla\nwaluty, są one jawne, jednak osoby biorące w nich\nbezpiecznego i prawidłowego działania potrzebuje\nudział pozostają anonimowe.\nogromnej mocy obliczeniowej. Dostarczaniem mocy zajmują się tak zwani górnicy. Udostępniają oni\nTransakcje wykonywane za pomocą kryptowalut\nzasoby swoich komputerów, za co potem nagradzani\nWszystko zaczyna się od założenia wirtualnego port-\nsą bitcoinami. Nie jest to jednak proste.\nfela. Bitmonety zaopatrzone są w klucz publiczny\nPo pierwsze, nie każdy komputer nadaje 38\nsię do miningu. Trzeba liczyć się z tym, że na samym początku musimy sporo zainwestować w sprzęt. Nie obejdziemy się bez specjalnych „koparek”, w których skład wchodzi płyta główna, procesor, zasilacz, kości pamięci ram, dysk twardy i oczywiście karty graficzne. Cena takiego zestawu\nOd tradycyjnych pieniędzy różni się tym, iż jest całkowicie niezależny od banków, rządów i jakichkolwiek instytucji\nzależy od jakości sprzętu i ilości komponentów. Generuje to koszty rzędu kilkudziesięciu tys. PLN. Dodatkowo trzeba doliczyć rachunki za prąd, które z pewnością wzrosną, gdyż komputer górnika pracuje cały czas i będzie potrzebował dużo więcej energii niż podczas standardowego użytkowania. Po drugie, kopanie kryptowalut w domowym zaciszu jest dość żmudne. Przykładowo w ciągu jednego miesiąca przy dobrych zasobach sprzętowych można wykopać około 0,005 BTC, czyli równowartość mniej więcej 50 PLN. Kopanie na ogromną skalę W związku z tym, że wydobywanie kryptowalut w pojedynkę często jest nieopłacalne, zaczęto zakładać „kopalnie” bitcoinów. Czym różni się to od domowego miningu? Otóż zwykły górnik kopiący w domowym zaciszu posiada średnio 7–8 koparek, podczas gdy w ogromnych kopalniach znajduje się ich kilkaset. Generuje to ogromne pokłady mocy obliczeniowej, której dostarczanie nagradzane jest bitcoinami. Możemy się domyślać, że chodzi tu o ogromne sumy. Oczywiście to, ile bitmonet wygeneruje kopalnia, zależy od jakości i ilości sprzętu. Największe kopalnie świata generują ponad 100 BTC dziennie. Tym, którzy chcą zarobić, a nie planują wydawać pieniędzy na sprzęt, a także tym, którzy nie orientują się w świecie technologii informatycznej, polecam inwestowanie właśnie w takie kopalnie. Może to robić każdy, jednak trzeba posiadać określoną kwotę minimalną, która nie jest mała. Chcąc otrzymać udziały w kopalni bitcoinów, zazwyczaj musimy wydać co najmniej kilkadziesiąt tys. PLN. Mimo dużego wydatku na starcie, w przyszłości udaje się sporo zarobić, gdyż rentowność (która zależy od kursu wydobywanej kryptowaluty) może wynieść 50–150% w skali roku. Ile wart jest bitcoin i czy warto w niego inwestować? Wartość tradycyjnego pieniądza, którym posługujemy się na co dzień, zależy od wielu czynników, takich jak PKB, współczynnik inflacji, realne stopy procentowe, wielkość bezrobocia. Natomiast wartość pieniądza zwanego kryptowalutą ustalana jest przez wolny rynek. Nie można go dodrukować, jest odporny na inflację i niezależny od rządów oraz banków. Jego wartość zależy od popularności 40\nw konkretnym czasie, użyteczności oraz trudności\njak bitcoin? Na pewno jest jednym z największych\nkonkurentów bitmonety, lecz w tej chwili jej nie\nZ początku bitmoneta nie miała wielkiej\nzagraża. BitCoin Cash osiąga obecnie wartość ok.\nwartości. Jeden BTC kosztował dosłownie grosze,\n2 tys. PLN. O przyszłości nowej wirtualnej waluty\njednak w miarę gdy zaczęło robić się o nim głośno,\nzadecydują inwestorzy i zwykli użytkownicy.\nwartość bitcoina szybko wzrastała. Przyszłość bitcoina w Polsce i na świecie\nW momencie pisania artykułu, za 1 BTC moglibyśmy otrzymać prawie 16 tys. PLN,\nMimo iż popularność bitcoina stale rośnie, do\na kurs wciąż rośnie. Szacuje się, że aktualnie cena\ntej pory niewiele krajów zdecydowało się na jego\nbitcoina wzrasta o 10% każdego dnia, co w 2019\nwprowadzenie. Należą do nich Dania, Japonia,\nroku może dać nawet 100 tys. USD. Na pyta-\nWielka Brytania, Szwajcaria, Niemcy, Finlandia\nnie, czy warto inwestować w tę kryptowalutę,\noraz Holandia. W Danii możliwe są przelewy ban-\nodpowiedź jest raczej oczywista. Dość powie-\nkowe za pomocą walut wirtualnych. W Japonii od\ndzieć, że Kristoffer Koch z Norwegii w 2009 roku\n1 kwietnia 2017 r. bitcoin stał się walutą oficjal-\nkupił 5 tys. BTC za równowartość ok. 80 PLN,\nnie akceptowaną przez rząd. W Wielkiej Brytanii\na cztery lata później sprzedał je za równowartość\nw niektórych pubach można płacić za pomocą bit-\nponad 2,5 mln PLN.\ncoinów, ponadto w kraju tym działa kilkadziesiąt\nNiestety, w tak spektakularny sposó można\nbankomatów bitcoinowych. W Szwajcarii można\nbyło zarobić na bitcoinach tylko na samym\nzapłacić podatek kryptowalutami. W Niemczech\npoczątku, gdy ceny były nieporównywalnie niższe\nbitcoin jest oficjalną formą rozliczeń. Finlandia\nw stosunku do dzisiejszych. Jednak kto wie, czy\nto lider, jeśli chodzi o używalność kryptowalut na\ninwestując dzisiaj większą sumę pieniędzy w kryp-\nosobę. W Holandii można prawie za wszystko pła-\ntowaluty, za kilka lat nie zostaniesz milionerem?\ncić bitcoinami; jest tam też najwięcej na świecie firm związanych z e-walutami.\nBitcoin cash czyli nowy fork bitcoina\nA jak wygląda sytuacja w Polsce? Korzystanie\nPierwszego sierpnia 2017 r. nastąpiła istotna\nz bitcoina nie jest zabronione, waluta wirtualna\nzmiana na rynku kryptowalut – dokonał się tzw.\njest już u nas obecna. Lecz choć jest legalna,\nhard fork bitcoina, czyli rozłam na „tradycyjnego”\nw naszym prawie nie ma o niej żadnej wzmianki.\nbitcoina (BTC) oraz BitCoin Cash, oznaczany skró-\nNie jest to dobra sytuacja. Przede wszystkim spra-\nwia ona, że korzystanie z bitcoina nie jest całkowi-\nPowodem tego rozłamu był konflikt w sze-\ncie bezpieczne i w przypadku kradzieży lub oszu-\nroko pojętym środowisku kryptowalutowym. Po\nstwa może się okazać, że nikt nie będzie w stanie\njednej stronie sporu stanęli „tradycjonaliści”, któ-\nnam pomóc. Biorąc pod uwagę fakt, iż nasze prawo\nrzy uważają obecny kształt systemu za właściwy,\nnie reguluje statusu kryptowaluty, zaczynają coraz\npo drugiej zaś ci, którzy dostrzegają nieefektyw-\nczęściej korzystać z niej pralnie brudnych pienię-\nność kopania i powolność transakcji. Źródłem\ndzy i nielegalny handel narkotykami.\nproblemu jest bitcoinowa wielkość bloków w tzw.\nPolacy coraz więcej inwestują, pojawiły się\nłańcuchu (blockchain), która wynosi 1 MB. Gwał-\npierwsze bankomaty wypłacające bitcoiny i można\ntowny wzrost popularności kryptowaluty sprawił,\nsię spotkać z bitcoinowymi startupami. Może\nże 1 MB przestał wystarczać. Proste zwiększenie blo-\nwzrost zainteresowania naszych rodaków krypto-\nków nie wchodziło w rachubę, gdyż zostałby w ten\nwalutami sprawi, iż sytuacja prawna w Polsce ule-\nsposób zmieniony „rdzeń” bitcoina. Postanowiono\ngnie zmianie. Trzymajmy za to kciuki, gdyż bitcoin\nwięc wspólnie, że uruchomiona zostanie inicjatywa\njest walutą o ogromnych możliwościach.\nSegWit 2x, mająca poprzez stopniową modyfikację zwiększyć zawartość bloków do 2 MB. Zdawało się\njuż, że przyjęto dobry kompromis, gdy nagle poja-\nwił się bitcoin cash, pomijający ustalenia SegWit 2x\nBankowość i finanse cyfrowe karolina.stepien@skninwestor.com\ni zwiększający wielkość bloków z 1 do 8 MB. Początkowe problemy z rozruchem nowej kryptowaluty szybko ustąpiły, wzrosła płynność pojawiania się bloków, zmalały trudności wydobycia. Uruchamianie wpłat i wypłat BCH przez kolejne giełdy doprowadziło do wyrównania kursu BCH i do optymalnego formatu tej waluty. Czy bitcoin cash osiągnie taki sam sukces 41\nREKRUTACJI Czy dobre CV wystarczy, żeby dostać pracę\nw wymarzonej firmie? Czy jednak trzeba zrobić coś więcej? Sprawdź, jak zmieniają się trendy w zakresie pozyskiwania pracowników.\nAs it was Jeszcze kilkadziesiąt lat temu posiadanie pracy\nmentów aplikacyjnych oraz rozmowa kwalifika-\ngwarantowały głównie znajomości lub przejęcie\ncyjna. Brzmi super, aczkolwiek taka strategia ma\nfirmy „po tacie”. Moment transformacji przyniósł\njedną bardzo dużą wadę: w ten sposób nie można\nkluczowe zmiany – powstał rynek pracy, gdzie\nnaprawdę poznać drugiej osoby. Po pierwsze,\nrządzi podaż, czyli pracownicy reprezentujący siłę\nwszystkich informacji zawartych w CV nie da się\nroboczą oraz popyt, kreowany przez przedsiębior-\nzweryfikować. Nie zawsze starcza na to czasu pod-\nstwa rynkowe. Nastąpiła konieczność stworzenia\nczas rozmowy, rekruter zazwyczaj też nie czyta CV\nreguł na potrzeby procesów rekrutacyjnych.\n„od deski do deski”.\nW wielu firmach niedopasowany proces rekrutacji prowadził do bardzo wysokiego poziomu rotacji, gdyż zatrudniano nieodpowiednie osoby Z początku zalecany schemat postępowa-\nSumienny opis wykonany przez jednego kan-\nnia był prosty: stwórz swoje własne, unikatowe\ndydata może wypaść gorzej od życiorysu pre-\nCV, następnie wzbogać je listem motywacyjnym\nzentowanego przez osobę ze skłonnością do\ni czekaj na telefon od rekrutera. Potem staw się na\nnadmiernego koloryzowania. Po drugie, zwy-\nrozmowę kwalifikacyjną i… dostań pracę lub nie.\nkła rozmowa nie stwarza możliwości poznania\nPrzeanalizujmy dobre i złe strony postę-\nzachowania kandydata pod kątem jego reakcji\npowania według tej najprostszej strategii. Dla\nw określonych sytuacjach, z którymi będzie musiał\nzatrudniającego plusem są niskie koszty takiego\nzmierzyć się w późniejszej pracy.\nrozwiązania. Ponosi się wtedy wyłącznie koszt\nW wielu firmach niedopasowany do potrzeb\nmarketingu związanego z reklamą ogłoszenia\nprzedsiębiorstwa proces rekrutacji pracowników\no pracę, koszt opłacenia rekrutera i utrzymania\nprowadził do bardzo wysokiego poziomu rotacji.\nbazy z napływającymi CV. Ten sposób pozyski-\nWiązało się to z ponoszeniem przez przedsiębior-\nwania pracowników oznacza też relatywnie krótki\nstwa niepotrzebnych wydatków. Poza tym każda\nczas przeznaczany przez rekrutera na ocenę jed-\nkolejna rekrutacja to nie tylko nowe koszty, ale\nnego kandydata – tyle, ile trwa analiza doku-\ntakże spowolnienie rozwoju firmy. Obecnie obo42\nwiązuje inny model rekrutacji, wykorzystujący\norganizowaniu przez firmy warsztatów trwających\nnowe metody oceny przyszłego pracownika.\nz reguły 1–3 dni, choć czasem też kilka tygodni. Taki sposób rekrutacji ma niewątpliwie szereg\nIstnieje wiele ciekawych metod wspomagających\nPo pierwsze, na akademie zaprasza się około\nklasyczny proces rekrutacji. Poniżej przedstawiam\n30–50 osób i część spośród nich na pewno zosta-\nje, opisując charakterystyczne cechy tych nowych\nnie później pracownikami firmy. Z racji uczestnic-\nnarzędzi oraz ich przydatność dla firm.\ntwa w warsztatach mają oni zaliczoną część szko-\n1. Testy psychometryczne – rozwiązanie coraz\nleń i mogą właściwie od razu przystąpić do pracy.\nczęściej stosowane w wielu firmach. Różne testy\nIch późniejsze doszkalanie jest mniej kłopotliwe.\nbadają zdolności matematyczne, ogólnopoznaw-\nPonadto niewątpliwie akademie są też przykładem\ncze, a także, coraz częściej, cechy osobowości.\nrozwiniętego Assessment Centre, ze wszystkimi\nW miarę doświadczeń wypracowano sposoby stan-\nzaletami tej metody oceny pracownika. Nie da się\ndaryzacji testów, co ułatwia rekruterom analizę\njednak ukryć, że akademie to drogi sposób rekru-\nporównawczą. Warto nadmienić, że testy zawie-\ntacji, gdyż dochodzą tu koszty obsługi uczestników\nrają pytania o relatywnie niskim poziomie trud-\n(catering, zwrot za dojazdy), ale też skuteczność\nności. Często dostosowuje się je do częstotliwości\nszkoleń jest „zabójczo” wysoka.\nudzielania poprawnych odpowiedzi. Zasadniczo jedyną większą trudnością jest ograniczenie cza-\nsowe, które symuluje sytuację pracy pod presją\nW moim odczuciu coraz więcej firm będzie korzy-\ni wymaga od kandydatów koncentracji przez ok.\nstało z nowoczesnych metod Assessment Centre\n30 minut. Teoretycznie dzięki tym testom można\noraz akademii. Są to metody badające umiejętno-\nsprawdzić, jak podchodzi do zadań przyszły pra-\nści potencjalnych pracowników w sposób bardzo\ncownik, a także – czy będzie w stanie w krótkim\nkompleksowy i gwarantujący zatrudnienie osób\nczasie podejmować słuszne decyzje kluczowe dla\no poszukiwanych kwalifikacjach. Zarazem bardzo\nswojego obszaru pracy.\nrekomenduję branie udziału w takich wydarze-\n2. Bio-dane – to coraz częściej spotykana forma\nniach osobom szukającym zatrudnienia. Nawet\nrekrutacji, z którą mamy do czynienia wtedy, gdy\njeśli nie widzimy się w roli pracownika danej firmy,\nosobowość kandydata jest kluczowa dla zatrudnie-\nsam udział w procesie rekrutacyjnym prowadzo-\nnia na danym stanowisku pracy. Kandydat wypeł-\nnym w ten sposób wzbogaca nasze umiejętności\nnia formularz z pytaniami dotyczącymi szczegółów\ni kompetencje, a także wzmaga pewność siebie\nżyciorysu oraz preferencji osobistych. Analizując\nprzed kolejnymi podobnymi eventami.\ntego typu formularze tworzy się macierze osobowości, przymierzając je do innych pracowników\nw zespole przedsiębiorstwa.\n3. Centrum Oceny (Assessment Centre) – to\njedna z najnowszych form pozyskiwania pracow-\nników. Badanie może być różnie konstruowane, jednak najczęściej jest to praca w grupie nad pewnym zadaniem, które na zakończenie jest przedstawiane zebranej komisji. Podczas etapu pracy grupowej uczestnicy podlegają nieustannej obserwacji rekruterów, a ich zachowanie monitorowane jest pod kątem umiejętności pracy w zespole, decyzyjności, skłonności do brania na siebie odpowiedzialności i chęci zgłaszania się na lidera grupy. Warto zauważyć, że sprawna praca w grupie w tym zadaniu jest warunkiem koniecznym do osiągnięcia dobrych wyników w danym w limicie czasu. Nie należy bać się Assessment Centre – to doskonała okazja do zmierzenia się ze swoimi słabszymi stronami, przezwyciężenia wad oraz ujawnienia własnych pozytywów. 4. Akademie – jako metoda rekrutacji akademie są dość „młodym” wynalazkiem. Polegają one na 43\nJEST DZIŚ „NA JĘZYKACH” Branża informatyczna jest jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi współczesnej technologii. W związku z tym coraz więcej osób decyduje się na przebranżowienie, a kierunki studiów związane z technologiami informacyjnymi (information technology – IT) każdego roku są masowo oblegane przez młodych ludzi. Jaka jest przyczyna tak dużego zainteresowania tą dziedziną techniczną? Motywy kierujące ludźmi garnącymi się do pro-\nktóry wciąż przy pierwszych kontaktach ze śro-\ngramowania są różne: jedni interesują się nowymi\ndowiskiem programistycznym potrafi nauczyć\ntechnologiami, drudzy marzą o tym, by tworzyć rzeczy\npokory niejednego studenta pierwszego roku.\nułatwiające życie, jeszcze inni naiwnie liczą na łatwy\nPrzedstawiając inne wybrane języki, wziąłem\nzarobek. Piszę „naiwnie”, ponieważ często młodzi\npod uwagę trzy rzeczy: popularność (wg danych\nludzie, którzy w Internecie przeczytali, że dobry pro-\nz serwisu StackOverflow), aktualne zapotrzebowa-\ngramista potrafi zarobić netto 15 tys. PLN, uważają,\nnie na rynku pracy w danej technologii i średnie\niż programowanie to nieobciążające siedzenie przy\nzarobki. Z góry pragnę nadmienić, że kolejność\nbiurku i klepanie kodu. Mówiąc „pieniądze” i „IT”,\nwymienianych języków jest losowa.\nmyślimy – „programista”, gdyż to zawód programisty jest najbardziej powszechnie kojarzony z branżą.\nJednak programista nie zawsze dużo zarabia – bar-\nŚrodowisko Javy, dziś może już nie tak popularne\ndzo często administratorzy sieci w większych firmach\njak jeszcze kilka lat temu, wciąż plasuje się wysoko,\notrzymują o wiele wyższe wynagrodzenie.\nbo na trzecim miejscu w rankingach popularności\nProgramiści (mam na myśli również web\nwśród programistów na całym świecie. Dawniej\n-developerów oraz testerów oprogramowania) to\natutem Javy było jej działanie na wielu platfor-\nspecyficzna grupa zawodowa i specyficzna praca.\nmach, co oznacza, że aplikacje w tym języku można\nZarówno junior developer, dopiero raczkujący\nbyło pisać zarówno na zwykłe PC-ty, jak i telefony\nw fachu, jak i doświadczony fullstack musi uczyć\nkomórkowe oraz strony WWW.\nsię przez cały czas swej aktywności zawodowej.\nW dzisiejszych czasach nie jest to już atutem,\nBranża rozwija się w zawrotnym tempie i żeby nie\nponieważ korzystanie z takich funkcji umożliwia\nwylecieć z fachu, trzeba nadążać za nowościami.\nnam wiele innych technologii uruchamianych na\nRozważmy więc, czego dziś warto się uczyć\nwirtualnych maszynach. Mimo to Java dalej jest\ni od czego zacząć przygodę z kodowaniem. Uważam,\njednym z głównych narzędzi, jeśli chodzi o two-\nże każdy powinien na starcie poznać stary, dobry\nrzenie Internetu i na razie nikt nie wyobraża sobie\njęzyk C (Pascal jest już jednak zbyt archaiczny),\npisania stron i aplikacji WWW bez korzystania 45\nz tej technologii. Jest ona również językiem sto-\ntutaj zwracam uwagę na te trzy środowiska, które\nsunkowo prostym, a dzięki mocno obiektowej\naktualnie przynoszą największe dochody i są obecne\nstrukturze działania bardzo łatwo załapać modele\npraktycznie w każdej działalności.\npracy w tym środowisku.\nPodsumowując, można by rzec, że najbardziej\nJeśli chodzi o zarobki, programiści Javy nie\nopłaca się skupić na Javie. Przemawiają za tym\nmogą narzekać. Na rynku amerykańskim roczne\nstosunkowo wysokie zarobki, zapotrzebowanie na\nprzychody Java-developera mogą wynieść nawet\ntakich programistów oraz stale rozwijające się śro-\n130 tys. USD rocznie. Nieco skromniej jest na\ndowisko. Warto jednak także „pobawić się” różnymi\nnaszym podwórku, choć i tu programista Javy\ninnymi językami, spróbować odnaleźć wśród nich\nzarobi co najmniej 6,2 tys. PLN miesięcznie.\nten, w którym naprawdę chce się kodować. Pamiętajcie bowiem, że żadne pieniądze nie zastąpią rado-\nści płynącej z faktu, że robisz to, co lubisz.\n„Na drugi ogień” bierzemy również obiektowe środowiska, a mianowicie platformę .NET oraz jej\nnajpopularniejszy język – C#. Jeśli chodzi o ran-\nking popularności, według danych StackOverflow\nw zeszłym roku platforma ta uplasowała się zaraz\nza Javą. Język C# zawdzięcza swoją popularność bardzo wygodnemu zintegrowanemu środowisku programistycznemu\nEnvironment), które wykonuje za programistę dużą część pracy, oraz przeznaczeniu platformy dedykowanemu typowo pod aplikacje desktopowe i środowisko Microsoft. Aktualnie aplikacje spod skrzydeł platformy .NET są stosowane głównie jako firmowe systemy operacyjne i aplikacje biznesowe. Jeśli chodzi o zarobki – pracodawcy mniej cenią swoich programistów .NET, niż specjalistów od Javy. Za Oceanem nie zarobią oni bowiem więcej niż 89 tys. USD rocznie, w Polsce zaś programista .NET otrzymuje na starcie około 3,5 tys. PLN miesięcznie. Python Ten obiektowy język programowania coraz częściej odbierany jest jako język skryptowy. Python w Polsce zyskał na popularności, od kiedy został wprowadzony w szkołach technicznych na lekcjach informatyki i programowania zamiast przestarzałego Pascala. Technologia ta, stosowana od dłuższego czasu przez największe korporacje (m.in. NASA, YouTube czy Google), zdobywa coraz więcej zwolenników. Czym zaskarbiła sobie ich sympatię? Głównie prostotą, funkcjonalnością i łatwością implementacji do innych środowisk programistycznych. Python jest aktualnie używany do aplikacji sieciowych, portali internetowych, botów, pluginów, skryptów oraz w innych innowacjach. Dotychczas\nści Pythona nie byli zbyt rozchwytywani, co jednak w ostatnim czasie zmienia się. W Polsce programista pracujący w środowisku Pythona zarobi co najmniej 5 tys. PLN miesięcznie, w USA około 109 tys. USD rocznie. Na tym kończę tę krótką prezentację. Wiadomo, że jest również wiele innych języków wartych zainteresowania (PHP, Objective-C czy Ruby), ale 46\nINWESTYCYJNE Religia od zawsze odgrywała ważną rolę w egzystencji człowieka. Każdy z nas miał taki moment w swoim życiu, kiedy odczuwał naturalną potrzebę poszukiwania Boga. Niektórzy nadal tę potrzebę odczuwają. Czy finanse oraz rynek kapitałowy mają jakieś powiązanie z religią? Jak należy rozumieć pojęcie inwestowania etycznego i czy współczesny świat finansów jest na to przygotowany? Religia praźródłem inwestowania społecz-\n„Pobożne” inwestycje – na czym polegają?\nFaith-based investing, co można przetłumaczyć\nInwestowanie społecznie odpowiedzialne, czyli\numownie jako „religijne inwestowanie”, czy „inwe-\nSocially Responsible Investment (SRI), to idea\nstowanie respektujące moralność”, charakteryzuje\ninwestycyjna, której rodowód sięga XVIII wieku.\nsię lokowaniem środków pieniężnych w oparciu\nPionierami tej koncepcji były protestanckie ugru-\no kryteria inne niż bezwzględne dążenie do zysku.\npowania religijne: metodyści oraz Religijne Towa-\nZarządzający funduszami omijają szerokim łukiem\nrzystwo Przyjaciół. Jednym z prekursorów SRI był\n„grzeszne” spółki, a w swojej polityce inwestycyj-\nangielski teolog John Wesley, który zdefiniował\nnej kierują się w głównej mierze wartościami pro-\npojęcie tzw. „grzesznych akcji”. Współcześnie Eu-\nropejskie Forum do spraw Zrównoważonego Inwestowania (Eurosif) definiuje nurt SRI jako łączący\n„Pobożna” grupa docelowa\ncele finansowe z ochroną środowiska, społeczeń-\nIstnieją pewne grupy klientów, dla których tworzy\nstwa i ładu korporacyjnego (czynniki ESG). Trzeba\nsię specjalistyczne produkty, czego przykładem są\npodkreślić, że SRI jest ideą wieloaspektową, która\nkonta i kredyty studenckie czy fundusze o profilu\nskłada się z następujących obszarów:\nekologicznym dla entuzjastów ochrony środowi-\na) zrównoważony rozwój;\nska. Dlaczego zatem nie uwzględnić preferencji tak\nb) ekologiczne inwestowanie;\nogromnej grupy osób, jaką są ludzie wierzący?\nc) społeczne inwestowanie;\nNa świecie funkcjonuje od 4,2 tys. do 10 tys.\nd) etyczne inwestowanie, czyli oparte na zasadach\nzwiązków religijnych. Warto zaznaczyć, iż samych\nwyznań chrześcijańskich jest około 41. Dwie naj-\nGiełdowe indeksy SRI oraz fundusze inwe-\nliczniejsze pod względem liczby wyznawców reli-\nstycyjne realizujące koncepcję inwestowania spo-\ngie świata to chrześcijaństwo oraz islam. Według\nłecznie odpowiedzialnego są głównym przedmio-\nStowarzyszenia Religijnych Danych Archiwalnych\ntem niniejszego artykułu.\nszacuje się, że w 2014 r. liczba wyznawców religii chrześcijańskiej wynosiła ok. 2,3 mld, co stanowi47\nło ok. 32,9% światowej populacji. Z kolei muzuł-\njest bardzo dużo specjalistów, a wykształcenie reli-\nmanów w 2014 r. było 1,6 mld, czyli 22,5% ogółu\ngijne nie jest wymagane.\nludności. Amerykański raport instytutu Pew Re-\nW skład Ave Maria wchodzi pięć subfundu-\nsearch Center na temat przyszłości światowych\nszy. Zawartość portfela inwestycyjnego jednego\nreligii prognozuje, iż w roku 2050 liczba muzułma-\nz nich jest ukazana w tabeli nr 1.\nnów na świecie będzie niemal dorównywać liczbie\nAnaliza zaprezentowanego portfela wskazuje\nchrześcijan. Jeśli prognozy te spełnią się, popula-\nna równoległą obecność spółek szeroko pojętej\ncja chrześcijan zmaleje wówczas do 2,92 mld, tj.\n31,4% ludności świata, zaś muzułmanów będzie\ntechnologicznego, a nawet usługowego. Do pro-\nwięcej niż obecnie: ponad 2,76 mld, czyli 29,7%\nfilu funduszu pasują szczególnie firmy związane ze\nogółu. W tej ogromnej grupie jest wielu potencjal-\nsłużbą zdrowia, ale trzeba podkreślić, iż selekcja\nnych inwestorów, zasilających chrześcijańskie i is-\nnegatywna co do pozostałych branż została speł-\nlamskie fundusze inwestycyjne.\nniona i portfela tego funduszu nie można uznać za\nniewiarygodny czy kontrowersyjny. Religijne imperium finansowe rośnie w siłę Wojna ideologiczna przeciwko tzw. koncepcjom\nCzy na chrześcijaństwie da się zarobić?\nwolnościowym, m.in. prawom homoseksualistów\nStudium przypadku Ave Maria Growth Fund\nczy prawu kobiet do świadomego macierzyń-\nNie ulega wątpliwości, że zasadniczym celem loko-\nstwa, toczona jest nie tylko podczas manifestacji\nwania środków jest dla inwestora zysk. Najprost-\nulicznych, dyskusji politycznych czy w sektorze\nszym miernikiem opłacalności inwestycji jest stopa\nfinansów publicznych. Batalia ta ma konsekwen-\nzwrotu. Społecznie odpowiedzialny potencjalny\ncje również na rynku kapitałowym. Sprawia, że\ninwestor pragnie uzyskać rentowność zgodnie\nugrupowania kierujące się w biznesie religijnie\nz dwoma założeniami: doing good while doing well\nmotywowaną moralnością zwiększają swój udział\n(inwestowanie w sposób etyczny przynosi korzyść\nw życiu publicznym, partycypując w polityce i roz-\nw postaci nieco lepszych wyników inwestycyjnych)\nalbo no effect (brak dysproporcji między stopami zwrotu z inwestycji społecznie odpowiedzialnych\nChrześcijańskie fundusze inwestycyjne\noraz klasycznych). W innych przypadkach aktyw-\nPolityka tych funduszy polega na unikaniu in-\nność inwestycyjna mogłaby oddziaływać na szkodę\nportfela uczestnika rynku. To z kolei może przyczy-\nce produkty czy usługi oceniane jako sprzeczne\nniać się do uszczuplenia kręgu tych właśnie inwe-\nz moralnością. Duży nacisk kładzie się na warto-\nści chrześcijańskie, w tym wartości rodzinne, co\nSpróbujmy sprawdzić, czy inwestowanie\noznacza, że oszczędności wierzących inwestorów\nzgodne z zasadami chrześcijańskimi realizuje\nnie zasilają spółek powiązanych z antykoncepcją\nwymienione cele. By uzyskać odpowiedź, prze-\ni środkami wczesnoporonnymi oraz pornografią.\nśledźmy dane z tabeli nr 2.\nPatrząc na tabelę można stwierdzić, że religijny\nprzez te fundusze jest też polityka antyrodzinna\ninwestor mógł osiągnąć w ostatnim roku ponadprze-\n(np. prowadzenie w firmie polityki sprzyjającej za-\nciętny zysk w porównaniu z benchmarkiem. Należy\ntrudnianiu homoseksualistów), aprobata dla kary\npodkreślić, iż punktem odniesienia jest główny wskaź-\nśmierci (w tym przypadku fundusz będzie unikał\nnik amerykańskiego rynku kapitałowego – S&P 500.\nwspółpracy z rządami krajów, w których nadal ona\nW następnych okresach rentowność Ave Maria jest na\nfunkcjonuje) oraz działalność, której przedmiotem\ntle indeksu trochę mniej satysfakcjonująca. Jednakże nie\njest alkohol, tytoń, broń czy hazard.\nsą to dużo gorsze wyniki, biorąc pod uwagę dodatkowe\nPrzykładowe chrześcijańskie fundusze inwe-\nutrudnienie, jakie powoduje uwzględnianie czynnika\nstycyjne to Ave Maria Mutual Funds, Centurion\netycznego w strategii inwestycyjnej. Rentowność wyższa\nChristian Values Fund, Aquinas Funds, Noah Fund.\nniż benchmark ewidentnie występuje w długookresowej perspektywie dziesięciu i więcej lat. Wydaje się zatem, że\nWiarygodność chrześcijańskich funduszy\ndługoterminowo inwestując pieniądze w fundusz Ave\ninwestycyjnych na przykładzie Ave Maria\nMaria Growth Fund i, co za tym idzie, pozostając wier-\nnym zasadom etycznym, można zarobić.\nAve Maria Growth Found to najbardziej popularna katolicka grupa funduszy inwestycyjnych. Polity-\nIslamskie fundusze inwestycyjne\nka tych amerykańskich podmiotów realizuje opi-\nPolityka tych funduszy polega na lokowaniu środ-\nsany wyżej aspekt SRI. W zespole zarządzającym\nków pieniężnych w oparciu o prawa szariatu. 48\n.. Tabela 1. Największe spółki w portfelu Ave Maria Growth Fund (dane na dzień 30.06.2017 r.)\nŹródło: Opracowanie własne na podstawie danych ze strony Ave Maria Funds, <http://avemariafunds.com>, [dostęp 10.07.2017].\n.. Tabela 2. Stopy zwrotu Ave Maria Growth Fund oraz indeksu S&P 500 (dane na dzień 30.06.2017 r.)\nYTD – okres od 1.01.2017 do 30.06.2017. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych ze strony Ave Maria Funds, <http://avemariafunds.com> oraz portalu Money, <http://www.money.pl/gielda>, [dostęp 10.07.2017].\nStrategia inwestycyjna funduszy zakłada unikanie\nFund. Występuje w nim sporo spółek związanych\npożyczania pieniędzy na procent (zakaz riba) oraz\nz elektroniką i informatyką, a także przedsię-\ndługi horyzont inwestycyjny. Poza wykluczeniem\nbiorstw partycypujących w rozbudowie sektora\nbezsprzecznych „grzeszników”, jak producentów\nzdrowotnego. Na pierwszy rzut oka zarządzający\ntytoniu, alkoholu, broni oraz firm branży hazardo-\nwdrożyli zasady dotyczące czynników wykluczają-\nwej i pornograficznej, selekcja negatywna w funk-\ncych i w tym portfelu islamskiego funduszu inwe-\ncjonowaniu islamskich funduszy obejmuje również:\nstycyjnego rzeczywiście nie można znaleźć spółek\nhotele, studia filmowe, producentów wieprzowiny,\na także banki i inne instytucje finansowe (zgodnie z prawem islamskim niedopuszczalne jest czerpanie\nFinanse po islamsku receptą na zysk? Stu-\nzysków płynących z oprocentowania pieniędzy).\ndium przypadku Amana Growth Fund\nPrzykładowe islamskie fundusze inwesty-\nW przeciwieństwie do chrześcijańskich funduszy,\ncyjne: Amana Funds, Dana Al-Aiman, Mendaki\nprodukty funkcjonujące w myśl prawa szariatu\nGrowth Fund, Al Rajhi Local Share Fund, Pure\nspotkały się z bardzo dużym zainteresowaniem\nuczestników rynku, zwłaszcza w Zatoce Perskiej. Warto wspomnieć o dynamice rozwoju\nAutentyczność islamskich funduszy inwe-\nislamskich funduszy inwestycyjnych. O ile w 1995\nstycyjnych na przykładzie Amana Growth\nroku funkcjonowało zaledwie 17 tych podmiotów,\nto w latach 2003–2005 na rynku było już 130 fun-\nNajbardziej popularną instytucją finansową działa-\nduszy. Trzeba zaznaczyć, iż rynek islamski cały\njącą w oparciu o prawa szariatu jest Amana Funds,\nczas znajduje się w fazie wzrostu. Przyrost sektora\nfunkcjonująca na rynku ponad 30 lat (od 1984 roku).\nszacowany jest na około 15% rocznie.\nW tym miejscu pożądane byłoby sprawdzić,\nSkład jednego z nich został przeanalizowany\nczy na finansach islamskich można się de facto\nw tabeli nr 3 w celu stwierdzenia, jak religijny jest\nwzbogacić (tablea nr 4).\nten etyczny fundusz inwestycyjny.\nFundusz nie osiąga spektakularnych zysków,\nPortfel inwestycyjny jest skonstruowany\nw sposób podobny, jak portfel Ave Maria Growth\nw istotny sposób na szkodę portfela (co można\nTabela 3. Największe spółki w portfelu Amana Growth Fund (dane na 30.06.2017 r.)\nŹródło: Opracowanie własne na podstawie danych ze strony Saturna Capital, <http://www.saturna.com/amana>, [dostęp 10.07.2017].\n.. Tabela 4. Stopy zwrotu Amana Growth Fund oraz indeksu S&P 500 (dane na dzień 30.06.2017 r.)\nYTD – okres od 1.01.2017 do 30.06.2017. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych ze strony Saturna Capital, <http://www.saturna.com/amana> oraz portalu Money, <http://www.money.pl/gielda>, [dostęp 10.07.2017].\nbyłoby zakładać z uwagi na kolejny restrykcyjny\nwiernym swoim przekonaniom. Reasumując, reli-\nczynnik). Zdecydowanie jest to opcja dla cierpliwych\ngijne fundusze inwestycyjne odnotowują wyższą\ni spokojnych inwestorów. Analogicznie do chrześci-\nrentowność w okresie minimum 10 lat.\njańskiego podmiotu, islamski fundusz inwestycyjny\nNa zakończenie dodam półżartem, iż zarzą-\nnajbardziej opłacalny jest w długookresowej per-\ndzający religijnymi funduszami inwestycyjnymi\nspektywie. Przebija wtedy benchmark, tj. S&P 500.\nmają w razie złych wyników wytłumaczenie: „widocznie Bóg tak chciał”. I to daje im przewagę\nnad zarządcami funduszy klasycznych.\nNa międzynarodowych rynkach kapitałowych pojawia się coraz więcej funduszy inwestycyj-\nnych respektujących zasady religijne. Co ciekawe,\nw Polsce nie powstała rodzima oferta dla religij-\nnych inwestorów. Na rynku, co prawda, funkcjo-\nnują banki SKOK Etyczny 1 i SKOK Etyczny 2, które umożliwiają etyczne inwestycje, ale nie prowadzą swej polityki inwestycyjnej w sposób demonstracyjny (nie wynoszą tej polityki inwestycyjnej „na sztandary”). Ciekawy jest skład portfeli tych funduszy. Religijne inwestowanie nie jest związane, jak mogłoby się wydawać, z lokowaniem środków w kościoły, sklepy i księgarnie religijne czy pielgrzymkowe biura podróży. Największymi pozycjami są takie spółki jak Apple, Adobe Systems czy Mastercard. Trzeba jednak podkreślić, iż podążanie za głosem katechizmu w inwestowaniu nie jest jednoznaczne z zyskami w życiu doczesnym. Na podstawie przeprowadzonych badań nie można potwierdzić ponadprzeciętnej rentowności inwestycji społecznie odpowiedzialnych, aczkolwiek da się zauważyć, że inwestując w „pobożny” fundusz w dłuższej perspektywie, można zarobić pozostając 51\nDUE DILIGENCE - NARZĘDZIE KAŻDEGO INWESTORA W związku z postępującą globalizacją, a w szczególności napływem obcego kapitału na polski rynek, due diligence (DD) przekształca się w sztandarową usługę polskich kancelarii. W związku z tym rodzi się pytanie: czym jest i kiedy należy zastosować badanie DD? Co?\nObecnie w rozumieniu czysto ekonomicznym due\nDue diligence to termin, który dosłownie tłu-\nmaczy się jako „należyta staranność”. Wiąże się\nkompleksowemu i wielowymiarowemu badaniu\nz prawem amerykańskim i tamtejszą zasadą sto-\nw celu zidentyfikowania potencjalnych ryzyk ty-\nsowaną głównie przy umowach sprzedaży, zasadą,\nczących jego funkcjonowania i ewaluacji sytuacji\nktóra wywodzi się z czasów starożytnego Rzymu:\nna tle otoczenia konkurencyjnego. Standardowa\ncaveat emptor – „niech strzeże się kupujący”.\nwersja due diligence obejmuje swoim zakresem\nZgodnie z nią, za satysfakcję nabywcy ze zre-\nsfery: finansową, handlową, prawną, podatkową\nalizowanej transakcji odpowiada przede wszyst-\nkim on sam. To właśnie kupujący jest zobligowany\nCzęstokroć inwestorzy z powodu charakteru\ndo dogłębnej analizy przedmiotu nabywanego, zaś\nprzedsiębiorstwa decydują się na objęcie bada-\nobowiązkiem sprzedającego jest udzielenie wy-\nniem innych płaszczyzn, na przykład dla branży\nczerpujących informacji, które będą do tego po-\ne-commerce (handel elektroniczny) istotnym ob-\ntrzebne. Ta zasada jest swoistym zabezpieczeniem\nszarem jest sektor relacji z konsumentami oraz\nsprzedawcy przed ewentualnymi roszczeniami na-\nbywcy, o ile przekazano mu wszystkie dane. Kiedy?\nDo tego terminu nawiązuje ustawa Kongresu Stanów Zjednoczonych o papierach wartościo-\nGłównym celem due diligence jest zebranie wszel-\nwych z 1933 r., w której można znaleźć ideę będącą\nkich informacji istotnych dla wyceny wartości\npodstawą linii obrony due diligence. Dzięki niej na\nprzedsiębiorstwa i ustalenia potencjalnych ryzyk\nprzykład w razie oskarżenia twórców prospektu\nzwiązanych z transakcją oraz określenia czynni-\nemisyjnego o udzielanie błędnych informacji lub\nków istotnie na nią wpływających.\nich zatajenie przed inwestorami, oskarżeni mogą\nW związku z powyższym, to szczegółowe ba-\nbronić się, dowodząc, że zachowali należytą sta-\ndanie stosuje się najczęściej w przypadkach różnego\nranność w przygotowaniu analizy przedsiębior-\nrodzaju sprzedaży przedsiębiorstwa oraz jego akcji\nstwa. Ta linia obrony była nagminnie wykorzy-\nlub udziałów, a także w procesie fuzji i podziału spół-\nstywana szczególnie w latach 80., czyli w czasach\nek kapitałowych. Bardzo często wyniki szczegóło-\nwzmożonych fuzji i przejęć.\nwego audytu mają największy wpływ na negocjacje, 52\nponieważ analiza zebranych danych ma kluczowe\n1. Pierwszy kontakt stron zainteresowa-\nznaczenie przy wycenie przedmiotu transakcji.\nnych transakcją – faza poprzedzająca badanie\nBadanie due diligence jest także stosowane\ndue diligence. Polega na rozmowie uczestników\nw celu weryfikacji wykazanych aktywów i pasywów\noperacji w celu wysondowania ogólnej sytuacji\noraz autentyczności danych przekazanych przez\nprzedmiotu sprzedaży. W tej fazie nabywca nie\nspółkę. Inwestorzy wykorzystują DD do potwier-\notrzymuje konkretnych danych, na tym etapie nie\ndzenia danych historycznych zazwyczaj wtedy,\nszacuje się ceny rynkowej przedsiębiorstwa, ani\ngdy obiektem zainteresowania są spółki małe lub\nnie prowadzi się negocjacji.\nśrednie, a ich księgowość często prowadzona jest\n2. Umowa o poufności danych – istotnym\ntylko na potrzeby podatkowe. W przypadku du-\naspektem każdego badania due diligence jest spo-\nżych przedsiębiorstw dane historyczne nie budzą\nrządzenie umowy przedwstępnej lub podpisanie\nżadnych wątpliwości, a zadaniem due diligence jest\nlistu intencyjnego z klauzulami poufności obo-\nwtedy ocena korzyści finansowych wynikających\nwiązującymi nabywcę. Ma to zapobiec ujawnieniu\nz nabycia danej spółki bądź jej akcji lub udziałów.\ninformacji o charakterze poufnym na podstawie\nNie zawsze jednak zleceniodawcą dogłęb-\nart. 11 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon-\nnego audytu jest potencjalny nabywca, ponieważ\nkurencji. Wiele z danych dostępnych dla organu\nczasami strona sprzedająca zleca przegląd przed-\nprowadzącego badanie DD stanowi tajemnicę\nmiotu sprzedaży – jest to przypadek vendor due\nhandlową, dlatego przeprowadza się je zazwyczaj\ndiligence. Ma miejsce w rzadko spotykanej sytuacji\nw siedzibie spółki, w specjalnym pomieszczeniu\ndużej ilości zainteresowanych inwestycją i krótkie-\nzwanym data room. W Stanach Zjednoczonych\ngo czasu wyznaczonego na finalizację transakcji.\ni w Europie Zachodniej coraz częściej stosuje się\nTaki zabieg ma na celu lepsze przygotowanie się\njego alternatywną elektroniczną wersję, czyli vir-\nsprzedającego do potencjalnej transakcji, poprzez\ntual data room. “Wirtualny pokój” polega na\nidentyfikację i usunięcie nieprawidłowości stwier-\nnadaniu dostępu do dokumentów w wersji online.\ndzonych badaniem DD. Dodatkowo znajomość\nRozwiązanie to w bardzo dużym stopniu uspraw-\nmankamentów przedmiotu transakcji pozwala\nnia audyt, minimalizując jego koszty i czas trwania.\nopracować bardziej efektywną strategię negocjacji.\nJest szczególnie korzystne dla strony sprzedającej,\nDzięki temu można uniknąć niezręcznych sytuacji,\nponieważ pozwala na ocenę stopnia zaangażowa-\ngdy inwestor nagle zmienia warunki umowy bądź\nnia nabywcy na podstawie monitoringu przegląda-\ndecyduje się zerwać negocjacje.\nnych przez niego danych.\nTo szczegółowe badanie stosuje się najczęściej w przypadkach różnego rodzaju sprzedaży przedsiębiorstwa oraz jego akcji lub udziałów, a także w procesie fuzji i podziału spółek kapitałowych\n3. Badanie właściwe – etap gromadzenia oraz\nAudyt due diligence powinien objąć każdy istot-\nanalizy danych. W tej fazie specjaliści pozysku-\nny aspekt potencjalnej transakcji, stosownie do\nją i interpretują informacje z zakresu swoich\nspecyfiki i branży przedsiębiorstwa. Zarówno roz-\ndziedzin, dążąc do tego, aby prace przebiegały\nległość, jak i charakter badań DD są bardzo indy-\nw warunkach odzwierciedlających zwykłe funkcjo-\nwidualne. Zależnie od wielkości przedsiębiorstwa\nnowanie przedsiębiorstwa. Zarząd odpowiada na\noraz charakteru działalności czas trwania audytu\npytania biegłych w razie jakichkolwiek niejasności,\nwynosi od paru tygodni do kilku miesięcy. Wpływa\na etap kończy sporządzenie dokumentów: krótkie-\nna to także konieczność pozyskiwania zewnętrz-\ngo raportu zwanego Executive Summary, obszer-\nnych ekspertów, jeżeli specjalizacja jest nietypowa.\nnego raportu o nazwie Due Diligence Memoran-\nAnalizę due diligence zleca się zewnętrznej firmie,\ndum oraz profilu spółki, czyli Corporate Profile.\naby uniknąć zarzutu stronniczości.\n4. Negocjacje i zamknięcie umowy – w ostat-\nProces DD przebiega według następującego\nniej fazie zainteresowani negocjują szczegóły umo-\nwy sprzedaży na podstawie uzyskanych wyników 53\nbadania due diligence. W przypadku, gdy strony dojdą do porozumienia, następuje sfinalizowanie transakcji i przeniesienie własności przedsiębiorstwa, czyli tzw. closing. Podsumowanie W czasach przełomu cywilizacyjnego, informacja stała się nie tylko powszechną potrzebą, ale również ciężką do prawidłowej interpretacji na tle pozostałych daną (szczególnie w biznesie). Związane jest to z tzw. „paradoksem wyboru”, który jest przedmiotem rozważań w publikacji Paradoks wyboru. Dlaczego więcej oznacza mniej. Barry Schwartz zauważa w swojej książce antagonistyczny wpływ liczby możliwości na jakość oraz zadowolenie z podjętego działania. Nie dziwi zatem, że „badanie należytej staranności” jest kluczowym elementem badania spółki, dzięki któremu zleceniodawca jest w stanie uzyskać „tylko” kluczowe informacje, co czyni due diligence swoistą lupą inwestorów. Adrian Lewandowski Uniwersytet Łódzki Analityka gospodarcza adrian.lewandowski@skninwestor.com\nWARSZTAT DIABŁA Wielu z nas kojarzy II wojnę światową z ciężkimi zmaganiami na polach wielkich bitew, na przykład z desantem na plaże Normandii, oblężeniem Stalingradu czy pamiętną powietrzną bitwą o Anglię. W\nwojskowymi stosowano jednak również inne sposoby walki z wrogiem. III Rzesza miała własny, unikalny pomysł na pokonanie Wielkiej Brytanii, która w 1940 roku oparła się siłom Luftwaffe. Pomysł ten przeszedł do historii jako „Operacja Bernhard”. Zamysł operacji pojawił się już na początku\nrzono zakład, w którym miała przebiegać produkcja\nwojny. Działania miały dotyczyć walki na płaszczyź-\nfałszywych banknotów. Kierownikiem produkcji\nnie ekonomicznej. Poprzez wprowadzenie do obie-\nzostał jeden ze skazanych za fałszerstwo więźniów:\ngu nieprzyjaciela setek milionów sfałszowanych\nlegalnie rozpoczął on pracę w „zawodzie”, za które-\nfuntów brytyjskich chciano spowodować załamanie\ngo wykonywanie odbywał karę więzienia. Fałszerze\nsię gospodarki nieprzyjaciela w wyniku niekontro-\nstanęli przed bardzo trudnym zadaniem – musieli\nlowanej przez rząd podaży pieniądza. Dowództwo\nidealnie odtworzyć banknoty, aby nie dało się ich\nniemieckie uznało, że po takim ciosie Zjednoczone\nw żaden sposób odróżnić od oryginałów emitowa-\nKrólestwo zostałoby zmuszone do kapitulacji.\nnych przez bank centralny.\nAutorem planu był młody i ambitny oficer niemieckich\nSam proces przygotowywania matryc był\nNaujocks, który miał już na swoim koncie inną\njednego symbolu w rogu banknotu zajęło około\nudaną akcję – tak zwaną „prowokację gliwicką”\nsiedmiu miesięcy). Ponadto należało podrobić\nz września 1939 roku, której celem było przed-\nmateriały, z których wytwarzane były banknoty\nstawienie Polski jako agresora. Naujocks opraco-\nbrytyjskie. W tym celu kupowano je od tego same-\nwał pod dowództwem Reinharda Heydricha plan,\ngo kontrahenta, co Brytyjczycy. Mimo wszystko\nktóremu nadano kryptonim „operacja Andreas”.\nnie osiągnięto pełnego sukcesu, banknoty wciąż\nSzybko zyskał on aprobatę, w tym także samego\nróżniły się od tych emitowanych przez Zjednoczo-\nFührera. Bardzo istotne było założenie, że celem\nne Królestwo. Po odkryciu, że tak naprawdę funty\noperacji stanie się jedynie funt, a nie dolar amery-\nwykonywane są z niskiej jakości płótna, pranego\nkański – w tym czasie Stany Zjednoczone nie brały\nprzed produkcją, wreszcie udało się osiągnąć zado-\njeszcze udziału w wojnie i Rzeszy Niemieckiej zale-\nwalający dowództwo wynik. Aby go wypracować,\nżało na utrzymaniu neutralności tego kraju.\nNiemcy zdecydowali się przerobić materiał, z które-\nW 1940 roku w papierni pod Berlinem otwo-\ngo wytwarzano pieniądze, na ścierki. Następnie 55\ngo ubrudzono, po czym uprano i powtórzono\nw Pradze zginął Heydrich, koordynujący od samego\nproces. Dzięki temu z pozoru nic niewarte brudne\npoczątku obie operacje antybrytyjskie, a pełnia władzy\nkawałki materiału, służące do czyszczenia drukarni,\nnad projektem przeszła w ręce Bernharda Krügera.\nstały się środkiem płatniczym Wielkiej Brytanii.\nWięźniowie-fałszerze byli traktowani inaczej\nOd czasu rozpoczęcia prac do 1942 roku\nniż pozostali. Przysługiwały im takie przywileje,\nwyprodukowano zaledwie około 3 mln. banknotów\njak cywilne ubrania (po ofiarach zabitych w komo-\nposiadających różne nominały.\nrach gazowych), znacznie większe racje żywno-\nNieszczęśliwie dla fałszerzy z III Rzeszy, pojawiło\nściowe niż te przypadające całej reszcie więźniów\nsię kilka znaczących problemów z „operacją Andreas”.\nobozu, rekreacja po wykonanej pracy (mieli dostęp\nPo pierwsze – specjaliści wciąż potrafili\ndo tenisa stołowego, który zainstalowano przed ich\nodróżnić podróbki od pierwowzorów, chociaż-\nbarakami). Warunki, w jakich ich przetrzymywa-\nby wykorzystując ultrafiolet. Ponadto Alfred\nno, sami więźniowie ochrzcili mianem „złotej klat-\nNaujocks, pomysłodawca akcji, został oddelegowa-\nki”, w której, mimo teoretycznie bardzo dobrych\nny przez przełożonego na szkolenie przygotowują-\nwarunków obozowych, cały czas mieli świadomość\nce do służby w przybocznej straży Hitlera. Proble-\nwszechobecnej śmierci, czyhającej także na nich za\nmem było również utrzymanie operacji w sekrecie,\nnajmniejsze choćby podejrzenie sabotażu operacji.\nponieważ współpracownicy Heydricha nie potrafili\nPonadto wielu domyślało się, że na koniec zostaną\nzachować informacji dla siebie. Ostatnim bardzo\nstraceni dla zatarcia śladów.\nistotnym czynnikiem było przywłaszczanie sobie\nprzez drukarzy fałszywek. Po odesłaniu Naujocksa,\nfabryki, w której miała przebiegać produkcja\nHeydrich został jedynym głównodowodzącym całej\noperacji. To wszystko spowodowało, że operacja\nno przedsiębiorstwo wyposażone w najnowsze\npod kryptonimem „Andreas” dobiegła końca. Nie\nmaszyny drukarskie i możliwość korzystania\noznaczało to jednak, że wcześniejszy plan został\nz najnowocześniejszych technologii, najśwież-\nszych odkryć III Rzeszy w tej dziedzinie. Miało ono\nbanknotów? Praktycznie stworzo-\nWraz z zakończeniem „operacji Andreas”\ndział księgowości oraz laboratorium z jednostką\nzostały rozpoczęte przygotowania do nowej misji,\nbadawczą. Praca w fabryce przebiegała w systemie\ndwuzmianowym. Produkowane nominały wahały\nz dyskrecją oraz kradzieżami. Nowy ruch został ozna-\nsię z początku pomiędzy 5 a 1 tys. GBP. Ostatecz-\nczony kryptonimem „Bernhard” – od imienia oficera\nnie ograniczono produkcję do najpopularniejszych\nSS, który go przygotowywał, Bernharda Krügera.\nbanknotów o niskich nominałach od 5 do 50 GBP.\nAby rozpocząć taką operację, potrzebni byli\nZrezygnowano całkowicie z banknotów tysiąc-\nwybitni w swoim fachu specjaliści, którzy zarazem\ni pięćsetfuntowych, bo ich produkcja z uwagi na\nnie mieliby możliwości zdradzić powierzonej im\ndużą wartość niosła ze sobą większe ryzyko zdema-\ntajemnicy państwowej. Wszystkie te cechy spełniali\nskowania działań niemieckich służb.\nPoza drukiem pieniędzy więźniowie zajmo-\nWybierając na fałszerzy więźniów spośród\nwali się również fałszowaniem dokumentów\nwszystkich obozów, w tym między innymi Sach-\ni paszportów na potrzeby wojskowego wywiadu –\nsenhausen i Auschwitz, stworzono zespół 142\nAbwehry. U schyłku 1943 roku udało się osiągnąć\nspecjalistów, w zdecydowanej większości Żydów,\nniewyobrażalną skalę produkcji około miliona\npowiązanych przed wojną z drukarstwem, fałszer-\nfałszywek miesięcznie. Przez cały okres funkcjono-\nstwem oraz papiernictwem. Dyskrecję gwaranto-\nwania fabryki, aż do ewakuacji w kwietniu 1945 r.,\nwały mury, druty kolczaste oraz strażnicy obozowi,\nudało się Niemcom wyprodukować banknoty\nktórzy skutecznie uniemożliwiali przedostanie się\no łącznej wartości przekraczającej 134 mln GBP.\njakichkolwiek informacji na zewnątrz.\nByły niemal niemożliwe do odróżnienia od orygi-\nPo zakończeniu „operacji Bernhard” wszy-\nnałów. Według posiadanych obecnie informacji\nscy fałszerze zgodnie z instrukcją Heydricha\nprzekraczały one trzykrotność ówczesnych rezerw\nmieli zostać zabici. Podjęto decyzję, aby zgroma-\ndzić wszystkich więźniów w jednym obozie, gdzie\nrozpocznie się masową produkcję fałszywych\nbyło jednak jedynie połową sukcesu. Należało jesz-\nbanknotów. Wybór padł na położony na południu\ncze wprowadzić je do obiegu. Z początku, jeszcze\nBrandenburgii i działający od 1936 roku obóz\nza czasów „operacji Andreas”, plan obejmował\nSachsenhausen. Wybrano dwa baraki o numerach\nzrzucanie banknotów z samolotów nad terytorium\n18 i 19, w których ulokowano produkcję.\nWielkiej Brytanii. Organizatorzy akcji twierdzili,\nW trakcie przygotowań w wyniku zamachu\nże obywatele, którzy weszliby w ich posiadanie, 56\nzaczęliby wprowadzać je do obiegu, wydając je na\ntransportu ostatniej grupy ciężarówka uległa\nswoje codzienne potrzeby. Jednakże z uwagi na\nawarii, po czym więźniowie resztę drogi pokonali\ndeficyt samolotów w Luftwaffe (niemieckie siły\nmarszem. Gdy dotarli na miejsce, okazało się, że\npowietrzne) zrezygnowano z tego planu.\nstrażnicy niemieccy, pilnujący dwóch czekających\nNastępnie próbowano wprowadzać fałszywki\njuż na miejscu grup, uciekli po buncie więźniów\nna rynek w krajach neutralnych, takich jak Norwe-\nw obozie. Przywiezieni do obozu robotnicy-fałsze-\ngia, Turcja, Egipt, Hiszpania czy Szwajcaria. Istot-\nrze rozproszyli się i wmieszali w tłum pozostałych\nna część fałszywek została przetransportowana\nwięźniów. Żaden z nich nie zginął i wszyscy zostali\ndo niemieckiej kwatery głównej SS we Włoszech\nwyzwoleni przez Amerykanów 6 maja 1945 roku.\nw Tyrolu Południowym, gdzie „prano” je, dokonu-\nCo stało się z podrobionymi banknotami,\njąc płatności za zagraniczne transakcje oraz wypła-\nktórych nie zdołano wprowadzić na rynek? Otóż\ncając gaże agentom na usługach nazistów.\nżołnierze niemieccy spakowali je do skrzyń, po 200\nMimo że brytyjscy szpiedzy donosili o planach\ntys. GBP w każdej, i zatopili w jeziorze Toplitz oraz\noperacji już w 1939 r., pierwszą fałszywkę Bank\nw rzece Anizie. Łącznie na dnie znalazło się 26 mln\nAnglii zidentyfikował dopiero w 1943 roku. Wtedy\nGBP. Zostały one wyłowione dopiero po 14 latach\nurzędnicy zdali sobie sprawę, że stoją przed bardzo\nod zakończenia II wojny światowej.\nrealnym zagrożeniem. Rok później do Wielkiej\nDowódcę operacji, majora Bernharda Krüge-\nBrytanii trafiły większe ilości fałszywych pieniędzy.\nra, przetrzymywali alianci. Odzyskał wolność trzy\nMiało to bardzo negatywny skutek dla gospodarki\nlata po zakończeniu wojny. W kolejnej dekadzie\nZjednoczonego Królestwa. Falsyfikatów pojawiło\nzostał postawiony przed sądem, lecz ku zaskocze-\nsię na tyle dużo, że nominał brytyjski utracił 75%\nniu wszystkich, w jego obronie wystąpili byli więź-\nwartości, a pozostałe banki na zachodzie Europy\nniowie-fałszerze, uważając, że dzięki niemu zdołali\nzdecydowały się nie przyjmować funtów z uwagi na\nprzeżyć w obozie koncentracyjnym.\nniemożliwość odróżnienia falsyfikatu od orygina-\nTak kończy się historia niemieckich niewol-\nłu. Reakcją Banku Anglii była decyzja o wycofaniu\nników-fałszerzy i fałszywek, które zachwiały\nwszystkich banknotów z rynku oraz pozostawienie\njedynie najniższych nominałów pięciofuntowych\ntematem odsyłam do filmu Fałszerze (reżyserii\ni poddanie ich szczegółowej weryfikacji.\nStefana Ruzowitzkiego), nagrodzonego w 2008 r.\nDla Niemców pojawiły się nowe komplikacje,\nOscarem oraz do wspomnieniowej książki Des\nmiędzy innymi przy sprowadzaniu z Turcji mate-\nTeufels Werkstatt (Warsztat diabła) autorstwa\nriału, z którego robiono zarówno oryginalne, jak\nAdolfa Burgera, opisującej jego przeżycia w obozie.\ni fałszywe pieniądze. Było to spowodowane zwrotem polityki tureckiej ku państwom sprzymie-\nrzonym. Niemieckie dowództwo operacji podjęło\nwtedy decyzję o zmianie przedmiotu fałszerstwa\nz waluty brytyjskiej na dolary amerykańskie. Nie\nbyło już dyplomatycznej przeszkody w postaci konieczności, aby dbać o dobre relacje ze Stanami Zjednoczonymi, ponieważ przyłączyły się one do aliantów po japońskim ataku na Pearl Harbor. Dnia 22 lutego 1945 roku został wyemitowany próbny banknot o wartości 100 USD, a rozpoczęcie produkcji seryjnej miało nastąpić dzień później. Następnego dnia zamiast rozkazu rozpoczęcia prac padło jednak polecenie, by zdemontować prasę drukarską oraz zmienić siedzibę „drukarni” na obóz Redl-Zipf (Austria). Na początku maja wydano polecenie przeniesienia fałszerzy do Ebensee, gdzie zgodnie z pierwotnym planem po wykonaniu swojego zadania mieli zostać zabici w celu zatarcia śladów po „operacji Bernhard”. Na szczęście dla więźniów, wydzieleni do tego zadania żołnierze SS dysponowali tylko jednym samochodem, skutkiem czego utworzono trzy grupy, które miały być kolejno wywożone. W trakcie 57\nTESTY NUMERYCZNE 1. Tabela przedstawia strukturę zatrudnienia w wojewódz-\n1.3. Przewiduje się, że liczba zatrudnionych z wykształceniem wyższym w sektorze administracji publicznej zmniejszy się o 25% w stosunku do roku poprzedniego. Liczba zatrudnionych bez wykształcenia wyższego ma pozostać taką samą. Ile lat potrzeba, aby liczba pracowników w sektorze administracji publicznej bez wykształcenia wyższego była większa niż liczba osób zatrudnionych po studiach?\ntwie XYZ przy uwzględnieniu wykształcenia wyższego. 1.1 Jaki procent (w przybliżeniu) mieszkańców województwa XYZ posiada własny biznes? A. 5%\nB. 7% D. 12%\n1.2. W którym sektorze liczba zatrudnionych z wykształceniem wyższym stanowi największy procent? A. Handel\tC. Medycyna\nB. Instytucje finansowe D. Oświata\n2. Na pewnej uczelni przeprowadzono badanie, w którym zapytano 200 studentów, jakimi środkami lokomocji dostają się najczęściej na zajęcia. Wyniki przedstawiono na wykresie.\n2.2. Ile osób przychodzi na uczelnię pieszo? A. 8\tC. 22\n2.1. Ilu z zapytanych studentów dostaje się na uczelnię innymi środkami transportu niż komunikacją miejską? A. 70\tC. 124\nB. 76 D. 130 58\n3. Wykres przedstawia produkcję w gospodarstwie Kowalskich.\nA. 24%\tC. 42%\n3.1. Ile wynosiła produkcja białej czekolady w fabryce w 2011 roku?\n3.3. Koszt wyprodukowania jednej gorzkiej czekolady wynosi 0,7 zł. Jaki był zysk z jej sprzedaży w 2016 roku, jeżeli jedną tabliczkę sprzedawano po 1,20 zł?\nA. 300 tys.\tC. 400 tys.\nB. 350 tys. D. 450 tys.\nA. 25 000\tC. 250 000\n3.2. Ile procent (w przybliżeniu) całej produkcji stanowiła gorzka czekolada w 2014 roku?\nB. 38% D. 48%\nB. 150 000 D. 275 000\n4. Pewna firma badająca rynek gier komputerowych zapytała losowo wybranych 400 uczestników o liczbę posiadanych przez nich gier komputerowych. Otrzymane wyniki przedstawia poniższy diagram. 4.1. Ilu spośród badanych osób ma 2 lub 3 gry? A. 80\tC. 140\nB. 100 D. 180\n4.2. Ile procent ma 3 lub więcej gier? A. 20%\tC. 42%\t59\nB. 38% D. 58%\n5. Zagadki 5.1. W lesie stoją trzy wysokie drzewa. Najniższe drzewo osiąga połowę wysokości najwyższego. Średnie drzewo jest o tyle wyższe od najniższego, o ile najwyższe drzewo jest większe od średniego. Jaką wysokość ma każde z drzew, wiedząc że łącznie liczą sobie 45 metrów? 5.2. Rybak złowił szczupaka. Na pytanie, jak wielka jest zdobycz, odpowiedział zagadkowo jakby chciał wybadać inteligencję pytającego: „Łeb szczupaka mierzy 12 cm, tułów ma długość taką jak łeb i ogon razem, przy czym trzy czwarte ogona mierzą tyle ile łeb i czwarta część głowy”. Jak duży był szczupak? 5.3. Tomek upił z pełnego pucharu wina (2 dcl) jedną trzecią i dolał wody sodowej. Potem wypił pół pucharu i znowu dolał doń wody sodowej. Następnie wypił jedną szóstą i znowu dolał wody sodowej. Na koniec wypił cały puchar. Ile wypił wina, a ile wody sodowej? 5.4. Żył kiedyś w Bolonii (Włochy) król imieniem Pompous IV, który śmiertelnie nienawidził swego poprzednika Pompousa III. Postanowił on nawet usunąć cyfrę 3 na terytorium swego państwa. Tak więc liczbą następującą po 2 było od razu 4; kolejną liczbą po 29 Było 40 itd. Jaki numer w Bolonii odpowiadał naszemu 33?\n2 dcl wina i 2 dcl wody sodowej.\n3.2\tC B\n2.1\tC B\nOpracowanie: Karolina Królikowska Karolina Stępień