SKREŚLENIA PIERWIASTEK DO MAGAZYN GRUPY TAURON. Innowacje. str. 10. Nowoczesne elektrownie węglowe podstawą energetyki - PDF\nSKREŚLENIA PIERWIASTEK DO MAGAZYN GRUPY TAURON. Innowacje. str. 10. Nowoczesne elektrownie węglowe podstawą energetyki\nDownload "SKREŚLENIA PIERWIASTEK DO MAGAZYN GRUPY TAURON. Innowacje. str. 10. Nowoczesne elektrownie węglowe podstawą energetyki"\n1 NR 6 (80) CZERWIEC 2015 POBIERZ MAGAZYN W WERSJI NA TABLET MAGAZYN GRUPY TAURON Innowacje PIERWIASTEK DO SKREŚLENIA str. 10 str. 4 GOŚĆ NUMERU Rainer Kiechl Nowoczesne elektrownie węglowe podstawą energetyki str. 16 BIZNES Powyżej oczekiwań Tauron ogłosił wyniki za pierwszy kwartał str. 26 PROMOCJA Brąz dla zuchwałych Podium Ligi Mistrzów dla Vive Tauron Kielce\n2 02 Biznes Typ idealny Tauron Polska Energia i Akademia Górniczo-Hutnicza podpisały ramową umowę o współpracy. Porozumienie porządkuje tę współpracę realnie prowadzoną już od lat. Zdaniem rektora krakowskiej uczelni to idealny typ kooperacji pomiędzy firmą a szkołą wyższą TEKST: Magdalena Rusinek Porozumienie podpisali (od lewej): Stanisław Tokarski (wiceprezes zarządu Taurona), Dariusz Lubera (prezes zarządu Taurona), prof. Tadeusz Słomka (rektor AGH) i prof. Tomasz Szmuc (prorektor ds. współpracy AGH) Porozumienie zawarte 13 maja 2015 r. precyzuje oraz porządkuje obszary wspólnych działań w najbliższych latach. Ich nadrzędnym celem jest maksymalne wykorzystanie możliwości partnerów w dziedzinie naukowo-dydaktycznej. Strony zobowiązały się do realizacji inicjatyw, programów, projektów i usług o charakterze edukacyjnym, naukowym, badawczo-rozwojowym, doradczym oraz promocyjnym. Wspólnie będą m.in. pozyskiwać fundusze na prace badawczo-innowacyjne, rozwijać technologie dystrybucji i wytwarzania energii elektrycznej oraz unowocześniać programy kształcenia. Przyjęta umowa przewiduje studia podyplomowe dla pracowników Taurona oraz praktyki i staże studenckie w spółkach Grupy. Grupa Tauron, z racji wielowymiarowego profilu swej działalności, potrzebuje absolwentów kierunkowo wykwalifikowanych w różnych technicznych dziedzin nauki. Akademia Górniczo-Hutnicza od pokoleń na wysokim poziomie kształci ekspertów m.in. w branży górniczej, elektrycznej czy energetycznej. Z tego względu nasza współpraca jest czymś naturalnym i realnie odbywa się od lat. Dzięki porozumieniu możemy ją uporządkować i maksymalnie wykorzystać potencjał partnerów mówi Dariusz Lubera, prezes zarządu Tauron Polska Energia. Myślę, że nie będzie przesadą, jeśli powiem, że współpraca pomiędzy AGH i Grupą Tauron to swego rodzaju typ idealny kooperacji pomiędzy uczelnią i firmą. Akademia Górniczo- -Hutnicza, będąc największą uczelnią techniczną w Polsce, zajmuje się całym spektrum tematów bezpośrednio dotyczących codziennego funkcjonowania takich firm jak Tauron. Wiedza naszych naukowców i świetnie wykształceni absolwenci są dla firmy cenni. Z drugiej strony my również wiele na tej współpracy korzystamy, prowadząc np. wspólne projekty badawcze na szeroką skalę. Bardzo cieszę się z tej umowy i wierzę, że nasza współpraca będzie układać się co najmniej tak dobrze jak do tej pory sądzi profesor Tadeusz Słomka, rektor AGH. Wspólnie z AGH realizujemy liczne projekty badawcze oraz dydaktyczne, które pomagają budować nam przewagę konkurencyjną na rynku. Zgodnie ze strategią biznesową Grupy Tauron, kładziemy mocny akcent na obszar badań i rozwoju, dlatego mamy nadzieję, że współdziałanie w tym zakresie z tak znakomitą uczelnią jak AGH przyniesie naszym spółkom duże korzyści dodaje Stanisław Tokarski, wiceprezes zarządu Tauron Polska Energia ds. strategii i rozwoju. Współpraca ze środowiskami nauki To kolejna umowa o współpracy z uczelnią, którą Tauron podpisał w ciągu ostatnich kilku miesięcy. W listopadzie ubiegłego roku spółka zawarła podobne porozumienie z Politechniką Śląską w Gliwicach, a w lutym tego roku z Uniwersytetem Ekonomicznym w Katowicach. foto: arc AGH\n3 Vive Tauron Kielce zdobył brązowy medal w klubowych mistrzostwach Europy W NUMERZE 02 BIZNES Typ idealny 03 EDYTORIAL Odległy koniec historii 04 GOŚĆ NUMERU Rainer Kiechl 06 FLESZ Na marginesie Przetarg na budowę elektrowni jądrowej Porozumienie energetyczne z globalnymi ambicjami Bezpieczna sieć z japońskim komponentem Regionalny hub gazowy w Polsce Hurtowy rynek uważnie kontrolowany 08 BIZNES Gazowe roszady 10 INNOWACJE Pierwiastek do skreślenia 12 GRUPA Jest list intencyjny dotyczący KWK Brzeszcze Ciepło dla Katowic Elektrownie z przewodnika Szkice węglem Duet zasilający 16 BIZNES Powyżej oczekiwań Tauron na WallStreet 18 NOTOWANIA MSR cenowo obojętny? Drogi maj 20 SPRZEDAŻ Akcje na medal Najważniejsze są potrzeby klientów Rynek na warsztacie 22 RYNKI ENERGII Mistrzostwa w zapasach 24 W UNII Energetyczny roadshow 26 PROMOCJA Brąz dla zuchwałych Tour de Podkarpacie Inny wymiar kina 28 WYNALAZCY Polish geniusz 30 JAK TO DZIAŁA? Kseropozytywizm 32 ENERGIA INACZEJ Miasteczko Georgetown 34 FELIETON Na własnych śmieciach Odległy koniec historii Innowacje w energetyce od jakiegoś czasu kojarzone są głównie ze źródłami odnawialnymi, o których mówi się i pisze niemało. Nie brakuje jednak opinii, a są one dość powszechne, że energetyka konwencjonalna nadal dysponuje ogromnym potencjałem i czeka nas sporo związanych z nią odkryć i wynalazków. Daleko jej do końca historii, choćby dlatego, że jeszcze przez wiele lat będzie podstawą światowej infrastruktury wytwórczej. Wątek ten pojawia się między innymi w wywiadzie z Rainerem Kiechlem, prezesem firmy Mitsubishi Hitachi Power Systems Europe (str. 4-5). Przyszłość energetyki opartej na węglu jest także tematem dwóch materiałów (str. 2 oraz 10-11) poświęconych współpracy Taurona z krakowską Akademią Górniczo-Hutniczą. Nasza Grupa zacieśnia kooperację z tą renomowaną uczelnią, mając nadzieję, że jej rezultatem będzie wiele osiągnięć, które przyczynią się do rozwoju sektora energetycznego i być może zaowocują przełomowymi rozwiązaniami. A są one nie tylko potrzebne, ale wręcz konieczne. Zwłaszcza w obszarze magazynowania energii, który pobudza prace badawczo-rozwojowe. Szerzej na ten temat w artykule Krystiana Krupy (str ), który przedstawia najnowsze dokonania w tej dziedzinie, w tym również Powerwall słynnego amerykańskiego wynalazcy i przedsiębiorcy Elona Muska. Doskonalenie, postęp i zaawansowanie technologiczne dają firmie przewagę konkurencyjną, jednak to tylko jedna strona działalności. Drugą jest kształt i poziom kontaktów z klientami. Tauron zapewnia im nie tylko produkty najwyższej jakości, ale także wyposaża w wiedzę i narzędzia niezbędne do właściwego funkcjonowania na dość złożonym rynku energetycznym. Przykładem jest m.in. poradnik dotyczący wyboru dostawcy gazu, który jesteśmy o tym przekonani przyczyni się do maksymalizacji korzyści odnoszonych przez odbiorców (str. 8-9). Staramy się, aby nasi partnerzy dysponowali pełnym przeglądem swoich możliwości, dlatego często spotykamy się z nimi bezpośrednio, dzieląc się swoimi umiejętnościami, doświadczeniem i znajomością rynku energetycznego (str. 21). Kontakty z klientami są ważnym aspektem naszej pracy i cieszymy się, że jest to dostrzegane nie tylko przez nich, ale także przez profesjonalistów. Miło nam donieść, że Tauron jest pierwszą w Polsce firmą, która została wyróżniona przez Stowarzyszenie Rzeczników Konsumentów medalem 50 lat Praw Konsumentów. Innym przejawem stałej dbałości o odbiorców jest program inwestycyjny, który ma na celu modernizację i budowę nowoczesnej infrastruktury. W ciągu najbliższych lat Tauron wyda w związku z tym miliardy złotych, a otwarcie stacji zasilania Żórawina i Kasztanowa to zapowiedź olbrzymich planów spółki w tej dziedzinie (str ). Są one dowodem rozmachu gospodarczego, ale też świadectwem dobrej kondycji firmy. Najnowsze wyniki finansowe Taurona, które prezentujemy na str. 16, po raz kolejny okazały się lepsze od oczekiwań. Dobrymi wynikami może także poszczycić się drużyna piłki ręcznej Vive Tauron Kielce, która po raz drugi w historii polskiego szczypiorniaka zdobyła brąz w klubowych mistrzostwach Europy (str. 26). Gratulacje! Czytelnicy naszych stałych rubryk z pewnością zauważą zmianę w cyklicznym artykule poświęconym notowaniom (str ) poszerzamy jego zakres o rynki gazu, ropy i CO 2. Bez fałszywej skromności możemy stwierdzić, że ta kolumna, dzięki swej kompleksowości, jest unikatowa wśród podobnych publikacji. Życzymy analitycznej lektury! Magdalena Rusinek redaktor naczelna foto: arc TPE WYDAWCA: Tauron Polska Energia SA, Departament Komunikacji Rynkowej i PR DYREKTOR: Paweł Gniadek, tel REDAKCJA: Polska Energia, ul. ks. Piotra Ściegiennego 3, Katowice, fax , REDAKTOR NACZELNA: Magdalena Rusinek, tel ZASTĘPCA RED. NACZELNEJ: Katarzyna Fraś, tel ZESPÓŁ REDAKCYJNY: Marcin Lauer, tel ; Małgorzata Kołodziej, tel ; Jacek Sakrejda, tel ; Tauron Wydobycie SA: Zofia Mrożek, tel ; Tauron Wytwarzanie SA: Patrycja Hamera, tel ; Tauron Dystrybucja SA: Marcin Marzyński, tel ; Tauron Ciepło SA: Małgorzata Kuś, tel w. 251; Tauron Sprzedaż sp. z o.o.: Aneta Guzik, , Elżbieta Bukowiec, tel ; Tauron Obsługa Klienta: Katarzyna Sierszuła, tel ; Tauron Ekoenergia: Monika Meinhart-Burzyńska, tel REALIZACJA WYDAWNICZA: Novimedia sp. z o.o., ul. Karowa 31a, Warszawa Wydawca nie odpowiada za treść reklam i ogłoszeń. Redakcja nie zwraca materiałów oraz zastrzega sobie prawo ich redagowania i skracania. ZDJĘCIE NA OKŁADCE: arc TPE, Novimedia NUMER ZAMKNIĘTO: 8 czerwca 2015 r. Znajdź nas na Facebooku\n4 04 Gość numeru BACK TO BLACK Nowoczesne elektrownie węglowe mogą być jeszcze bardziej efektywne dzięki innowacyjnym technologiom uważa Rainer Kiechl, prezes Mitsubishi Hitachi Power Systems Europe. Jego zdaniem ze względu na swą niezawodność jeszcze przez wiele lat będą one podstawą globalnej energetyki ROZMAWIA: Artur Burak Polska Energia: Czy dostawcy technologii dla energetyki konwencjonalnej mogą się dopasować do surowych norm polityki klimatycznej Unii Europejskiej? Rainer Kiechl: Zdecydowanie tak. Jest przynajmniej kilka badanych obecnie technologii, które mogą spełnić wymogi polityki klimatycznej, zwłaszcza w obszarze wytwarzania energii. Z jednej strony są to rozwiązania podnoszące efektywność istniejących elektrowni, z drugiej strony zwiększające ich elastyczność, co pozwoli reagować na duże zmiany w poborze energii. Dzięki temu możliwa będzie budowa harmonijnego systemu z udziałem źródeł odnawialnych. Jakie są trendy rozwojowe w energetyce konwencjonalnej, bazującej na paliwach kopalnych? Na które należy zwrócić największą uwagę? Gdy spojrzymy na najbardziej nowoczesne elektrownie węglowe w Europie na przykład w Niemczech i krajach sąsiednich zauważymy zmiany technologiczne poprawiające efektywność produkcji. Jednym zdaniem przy mniejszej emisji otrzymujemy więcej energii. To przede wszystkim efekt stosowania materiałów wytrzymujących większe ciśnienia i temperatury. RAINER KIECHL PREZES ZARZĄDU MITSUBISHI HITACHI POWER SYSTEMS EUROPE (MHPSE) Absolwent Wydziału Ekonomii Uniwersytetu Duisburg Essen. Były pracownik naukowy tej uczelni. W przeszłości był związany z firmami Babcock i Schumag. W latach członek zarządu firmy Hitachi Power Europe, a w latach dyrektor finansowy. Od lutego 2014 r. jest prezesem firmy Mitsubishi Hitachi Power Systems Europe. Które technologie możemy wprowadzić w celu poprawy efektywności energetycznej całej gospodarki, a nie tylko poszczególnych elektrowni? To zależy od lokalnej specyfiki. W różnych europejskich regionach są odrębne potrzeby. Przyjrzyjmy się Niemcom, gdzie trzeba radzić sobie z problemem nadprodukcji prądu, gdy świeci słońce i wieje wiatr. Skuteczne w tym zakresie może być magazynowanie energii i wykorzystywanie jej w okresach rosnącego zapotrzebowania. Wspólnie ze spółką Linde pracujemy nad technologią LAES (Liquid Air Energy Storage), polegającą na skraplaniu całkowicie neutralnej dla środowiska mieszanki gazów, czyli powietrza, do czego wykorzystywane są nadwyżki ze źródeł od-\n5 Polska Energia, czerwiec nawialnych. Później, w razie potrzeby, to samo powietrze po ogrzaniu, w stanie gazowym, służy do napędzania turbin generujących prąd. Inna metoda gromadzenia energii, coraz bardziej popularna, to budowanie kompleksów akumulatorów litowo-jonowych o wielkiej pojemności. Która z nich jest lepszym rozwiązaniem? Odpowiedź jest prosta nie pracowalibyśmy nad technologią LAES, gdybyśmy nie wierzyli w jej różnorodne zalety. Musimy tutaj wprowadzić rozróżnienie pomiędzy obiektami magazynowania energii w małej lub średniej skali, jak akumulatory, a magazynowaniem w wielkiej skali, jak elektrownie szczytowo-pompowe czy LAES. Technologia LAES oferuje oczywiste korzyści: jest niezależna od warunków geologicznych (w przeciwieństwie do elektrowni szczytowo-pompowych), a jej zasięg oddziaływania na środowisko jest zdecydowanie mniejszy. W jakim stopniu na efektywność energetyczną mogą wpłynąć technologie inteligentnego opomiarowania? Z pewnością jest to ważny kierunek prac badawczo-rozwojowych. Jeśli staramy się optymalizować wykorzystanie energii, musimy analizować każdy element systemu. Mając precyzyjną wiedzę o zapotrzebowaniu, możemy lepiej dopasować produkcję prądu. Dzięki temu minimalizuje się straty, a zaspokojenie popytu odbywa przy mniejszym spalaniu paliwa. Czy istnieją inne sposoby ograniczania strat energii? Wiąże się to w znacznym stopniu z poruszonym już wcześniej zagadnieniem zagospodarowania nadwyżek energii, które można zmagazynować albo przeznaczyć do produkcji substancji będących półproduktami przemysłowymi lub wręcz surowcami energetycznymi. W elektrowni w Lünen wspólnie z partnerami opracowujemy zakład produkcji metanolu z dwutlenku węgla.»»» Poruszył Pan ważny temat technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. Czy wierzy Pan w jej upowszechnienie? A może zostanie porzucona, na co wskazują decyzje niektórych firm brytyjskich? Największym problemem w tej kwestii są protesty przeciwko składowaniu dwutlenku węgla. Działa tu reguła NIMBY Not in My Backyard, czyli nie na moim podwórku. Dobrym rozwiązaniem tego dylematu są właśnie technologie wychwytywania CO 2 jako surowca do produkcji, na przykład metanolu. O ile składowanie dwutlenku węgla raczej nie ma Używanie materiałów wytrzymujących większe ciśnienia i temperatury daje możliwość dalszego zwiększania efektywności elektrowni węglowych Jednym ze środków magazynowania energii jest powietrze sprężone do stanu ciekłego Dwutlenek węgla wychwytywany podczas spalania paliw może być wykorzystany jako surowiec» Podstawowymi atutami energetyki konwencjonalnej pozostają efektywność ekonomiczna i niezawodność przyszłości, to koncepcja wychwytywania węgla i przetwarzanie go (CCU Carbon Capture and Utilization) ma sens. Jak ocenia Pan perspektywy rozwoju technologii opartej na podziemnej pirolizie węgla? Wpływ podziemnej pirolizy węgla wiąże się z ryzykiem wpływu na środowisko. Spółka Mitsubishi Hitachi Power Systems wypracowała jednak w oparciu o proces IBCC nowoczesną, zaawansowaną technologię gazyfikacji węgla, którą wdrożono w Japonii w komercyjnej elektrowni Nakoso. Technologia Gazowo-Parowa Zintegrowana ze Zgazowaniem Węgla (Integrated Gasification Combined Cycle, IGCC) łączy zgazowanie węgla z gazowo-parowym cyklem generacji energii elektrycznej w elektrowni. Ogólny wzrost wydajności wynosi 20 proc. w porównaniu do elektrowni opalanych węglem. IGCC zapewnia dodatkowe korzyści łatwość wychwytywania CO 2 i wykorzystania go w innych procesach. Czy można przewidzieć, w którym kierunku będą rozwijać się technologie węglowe? Trudno odpowiedzieć precyzyjnie na tak ogólne pytanie. Będą one na pewno prowadziły do maksymalnie efektywnego wytwarzania energii z paliwa i minimalizacji wpływu procesu spalania na otoczenie, a także zmierzały do redukcji emisji wszelkiego rodzaju substancji negatywnie wpływających na środowisko. Jak długo, Pana zdaniem, paliwa kopalne mogą być ważnym globalnym źródłem energii? Jednoznaczny wniosek z wielu różnych prognoz jest taki, że jeszcze przez bardzo długi okres technologie spalania paliw będą fundamentami globalnej energetyki. Wskazują na to dwa bardzo ważne czynniki. Jednym z nich jest koszt wytwarzania energii. Technologie węglowe są nadal bardzo konkurencyjne w stosunku do innych metod. Drugi czynnik to niezawodność. W wielu procesach produkcyjnych niezbędna jest pewność dostaw energii, czego OZE nie gwarantują, więc nie można na nich w pełni polegać. Wziąwszy jeszcze pod uwagę kwestię lokalnej dostępności paliw kopalnych, możemy się spodziewać, że w długiej perspektywie pochodząca z nich energia będzie wykorzystywana w bardzo szerokim zakresie. foto: arc TC\n6 MARGINESIE NA Magazyn w elektrowni Zamknięta elektrownia węglowa WC Beckjord w stanie Ohio ma być przekształcona w magazyn energii o mocy 2 MW bazujący na bateriach litowo-jonowych. Rekordowe OZE w USA Źródła odnawialne w Stanach Zjednoczonych wytworzyły 9,8 proc. energii w tym kraju w 2014 r., najwięcej od lat 30. XX w., kiedy znaczącym surowcem było drewno. Bakterie produkują metan Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda rozszyfrowali proces, w którym bakterie pod wpływem impulsów elektrycznych przetwarzają dwutlenek węgla w metan. Nadzieja w sodzie Chemicy z Uniwersytetu Waterloo odkryli cały przebieg reakcji zachodzących w bateriach sodowo-tlenowych uchodzących za przyszłość magazynów energii. Bateria z drewna Eksperci szwedzkiego Królewskiego Instytutu Technologicznego stworzyli baterię o strukturze gąbki, której głównym składnikiem jest nanoceluloza pochodząca z włókien drewnianych. foto: mg.gov.pl Flesz Przetarg na budowę elektrowni jądrowej w drugim półroczu Postępowanie, które wyłoni wykonawcę pierwszej polskiej elektrowni jądrowej, zostanie ogłoszone w drugiej połowie 2015 r. Jacek Cichosz, prezes spółki PGE EJ 1, powołanej do zrealizowania tej inwestycji, przewiduje, że firma w połowie 2015 r. wystąpi o wydanie decyzji o uwarunkowaniach, a kolejnym krokiem będzie wniosek o wydanie pozwolenia na budowę. Spółka jest w stałym kontakcie z konsorcjami potencjalnie zainteresowanymi realizacją inwestycji, a wiosną tego roku odbył się cykl spotkań z ich reprezentantami. W postępowaniu potencjalni oferenci zostaną poproszeni o złożenie propozycji dostawy technologii kompleksu o mocy ok MW e, generalnego wykonawstwa i utrzymania elektrowni w ruchu, a także dostawy paliwa jądrowego. Inwestor bierze pod uwagę dwie lokalizacje na terenie województwa pomorskiego w Choczewie i Żarnowcu. W 2016 r. PGE EJ 1 zamierza rozpocząć kompleksowe Porozumienie energetyczne z globalnymi ambicjami Uczestnicy Konferencji Ministrów ds. Energii, która odbyła się 20 maja w Hadze, podpisali Międzynarodową Kartę Energetyczną. Karta opisuje zasady współpracy między państwami w zakresie ochrony międzynarodowych inwestycji, handlu materiałami i urządzeniami energetycznymi, tranzytu energii i surowców energetycznych, podejmowania działań zmniejszających ne- Czy wiesz, że badania lokalizacyjne, w tym wiercenia badające stabilność gruntu. Czy wiesz, że w Unii Europejskiej działa 131 reaktorów w 14 krajach, z czego 58 znajduje się we Francji. Łączna moc wszystkich elektrowni jądrowych w UE wynosi 122,2 tys. MW e gatywny wpływ na środowisko, a także tworzenia mechanizmów rozwiązywania sporów między państwami oraz państwami i inwestorami. Międzynarodowa Karta Energetyczna jest kontynuacją Karty Energetycznej, której celem była integracja wschodnio- i zachodnioeuropejskiego rynku energetycznego, ale jej zasięg jest znacznie szerszy. Międzynarodową Kartę Energetyczną podpisali przedstawiciele kilkudziesięciu państw, w tym Chiny, Stany Zjednoczone, Iran, Nigeria, Meksyk, Japonia, Korea Południowa i Turkmenistan. Międzynarodowa Agencja Energetyczna, globalna organizacja zajmująca się zagadnieniami energetyki, powstała w 1974 r., 17 lat po utworzeniu Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej\n7 Polska Energia, czerwiec Hurtowy rynek uważnie kontrolowany Przyjęty przez rząd projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne ma zapewnić stosowanie w polskich przepisach europejskiego rozporządzenia REMIT w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii. Głównym celem rozporządzenia jest monitorowanie rynku hurtowego i eliminowanie nieuczciwych praktyk, w tym manipulacji cenami hurtowymi na giełdach energii. Samo rozporządzenie wprawdzie obowiązuje już w polskim prawie, ale do jego pełnego wdrożenia niezbędne jest rozszerzenie uprawnień prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE), ustalenie zasad jego współpracy z Agencją ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER), a także ustanowienie sankcji za naruszenie przepisów, a to wymaga wprowadzenia zmian ustawowych. W projekcie ustawy zobowiązano prezesa URE do przekazywania ACER informacji o podejrzeniach manipulacji na rynku energii. Ponadto ma on też prowadzić rejestr uczestników Średnie miesięczne ceny energii na Towarowej Giełdzie Energii [cena PLN/MWh] źródło: TGE hurtowego rynku energii oraz postępowania wyjaśniające w sprawie manipulacji i niezgodnego z prawem korzystania z informacji wewnętrznej. Projekt ustawy przewiduje też, że prezes URE będzie mógł nakładać kary pieniężne za naruszenie przepisów rozporządzenia. Czy wiesz, że foto: Shutterstock.com jedną z największych kar za manipulowanie cenami energii zapłacił bank JP Morgan w 2013 r. Wyniosła ona łącznie 410 mln dol. Regionalny hub gazowy w Polsce Gaz-System i Towarowa Giełda Energii chcą wspólnie doprowadzić do zbudowania w Polsce regionalnego centrum obrotu gazem. Firmy podpisały list intencyjny w tej sprawie. W Polsce od 2012 r. funkcjonuje wirtualny hub gazowy, zarządzany przez Gaz-System, w ramach którego zawierane są transakcje giełdowe (anonimowe) oraz dwustronne. Zarządy obydwu spółek uważają, że istnieje możliwość przekształcenia go w regionalne centrum obrotu gazem. Wśród korzyści, które miałoby ono przynieść, wymieniają głównie obniżenie ceny hurtowej gazu w wyniku integracji rynków Europy Środkowo-Wschodniej oraz rynków państw bałtyckich, a wraz z nią zwiększenie konkurencji wśród dostawców i wolumenu obrotów, ułatwienie uczestnikom rynku dostępu do usług przesyłowych i bilansowych, zwiększenie efektywności wykorzystania punktów połączeń międzysystemowych i zwiększenie znaczenia polskiego rynku w Europie. Bezpieczna sieć z japońskim komponentem Polskie Sieci Elektroenergetyczne podpisały z grupą japońskich firm porozumienie o współpracy w zakresie rozwoju inteligentnych sieci w naszym kraju. Firmy mają wspólnie wykonać studium realizacji, która ma zwiększyć bezpieczeństwo polskiego systemu elektroenergetycznego. Po stronie japońskiej do umowy przystąpiły firmy Hitachi, jej spółka zależna Hitachi Chemical oraz należące do grupy Sumitomo Mitsui Financial Group Sumitomo Mitsui Banking Corporation i Japan Research Institute. Porozumienie dotyczy przeprowadzenia studium wykonalności projektu, który ma zwiększyć bezpieczeństwo polskiego systemu elektroenergetycznego. Obejmuje on budowę systemu automatyki wraz z magazynem energii elektrycznej, który pozwoli na lepsze wykorzystanie źródeł odnawialnych. W finansowanie projektu zaangażowana jest japońska instytucja rządowa New Energy and Industrial Technology Development Organization (NEDO). Podstawą do zawarcia porozumienia był list intencyjny podpisany w ubiegłym roku przez Ministerstwo Gospodarki i NEDO. Zakres projektu będzie uwzględniał wykorzystanie magazynów energii elektrycznej do wspomagania bilansowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego w sytuacji dużej generacji energii ze źródeł wiatrowych, w celu ograniczenia ryzyka ich wyłączania. Czy wiesz, że za pierwszy system inteligentnego pomiaru energii uznawane jest rozwiązanie opatentowane w USA w 1974 r., którego autorem jest Theodore George Paraskevakos Kolumny opracował: Artur Burak\n8 08 Biznes Gazowe roszady Zmiana sprzedawcy gazu, podobnie jak prądu, może przynieść spore korzyści finansowe. Aby je uzyskać, warto przygotować się do tej operacji zgodnie ze wszystkimi zasadami, dysponując całą dostępną wiedzą oraz znając obowiązujące procedury TEKST: Marta Iwańczuk-Grzywna Tauron Sprzedaż Przed podjęciem decyzji o zmianie dotychczasowego sprzedawcy gazu warto dowiedzieć się, od kogo można kupić to paliwo, jakie informacje i dane należy przygotować oraz ile czasu upłynie od podpisania nowej umowy do rozpoczęcia dostaw. Ten proces jest zbliżony do tego, który istnieje na rynku energii elektrycznej, trzeba jednak zwrócić uwagę na kilka ważnych elementów różniących obie sytuacje. JAK SPRAWDZIĆ SPRZEDAWCĘ? Obrót gazem jest działalnością koncesjonowaną, sprzedawca proponujący zawarcie umowy na sprzedaż gazu musi więc posiadać koncesję. Jak sprawdzić, czy prezes Urzędu Regulacji Energetyki uprawnił dany podmiot do prowadzonej działalności? Najlepiej należy zajrzeć do bazy przedsiębiorstw posiadających koncesje na stronie Urzędu Regulacji Energetyki (www.bip.ure.gov.pl). Sprzedaż gazu tak jak sprzedaż energii elektrycznej odbywa się w oparciu o zasadę TPA (ang. Third Party Access), dlatego oprócz koncesji sprzedawca, który nie jest właścicielem sieci, musi posiadać także umowę z odpowiednim operatorem systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego. CO PRZYGOTOWAĆ? Zanim sprzedawca przedstawi ofertę, będzie potrzebował informacji na temat aktualnie obowiązującej umowy, poboru gazu oraz samego klienta. Do sporządzenia wyceny niezbędne jest podanie 12-miesięcznego zużycia gazu w poszczególnych grupach taryfowych. Aby wycena była dokładniejsza, a tym samym korzystniejsza dla klienta, nowy sprzedawca powinien poznać zużycie w podziale na poszczególne miesiące roku, ponieważ wówczas jest w stanie określić profil zużycia gazu. Dane należy podać oddzielnie dla każdego z punktów poboru gazu. GAZ W KWH Podczas sporządzania wyceny sprzedawca zapyta z pewnością o wysokość mocy umownej w poszczególnych punktach poboru. Sprzedawca będzie w imieniu klienta zamawiał zarówno paliwo gazowe, jak i moc. Precyzyjne określenie obu parametrów pozwoli uniknąć ewentualnych kar związanych z przekroczeniami lub niepełnym wykorzystaniem gazu i mocy. Jeśli klient poda zużycie gazu w metrach sześciennych, sprzedawca poprosi go o zmianę jednostek. Od sierpnia 2014 r. obowiązują bowiem nowe jednostki rozliczeniowe, które zastąpiły jednostki objętości. Podobnie jak w przypadku energii elektrycznej, zużycie gazu podaje się w kwh lub MWh, a moc w kwh/h lub MWh/h. Obecnie klienci są rozliczani za ilość\n9 Polska Energia, czerwiec foto: Shutterstock.com zużytej energii, a nie za wykorzystaną objętość. Przeliczenia można dokonać w oparciu o współczynnik konwersji podany na ostatniej fakturze na podstawie algorytmu: ILOŚĆ POBRANEGO GAZU [m 3 ] WSPÓŁCZYNNIK KONWERSJI ILOŚĆ POBRANEJ ENERGII [kwh] Sprzedawca, aby prawidłowo wyliczyć cenę gazu, będzie pytał również, na jakie cele klient przeznacza paliwo (np. cele opałowe). Pytanie związane jest z podatkiem akcyzowym i ewentualnymi zwolnieniami. Dlatego warto sprawdzić na fakturze, czy podatek akcyzowy jest wliczony w cenę gazu, czy też przysługuje zwolnienie z płacenia akcyzy. Podobnie jak w obrocie energią elektryczną, sprzedawcy mają obowiązek doliczyć akcyzę do ceny netto. WYBÓR OKRESU UMOWY Niebagatelny wpływ na wysokość ceny ma okres obowiązywania nowej umowy. Dzięki uwolnieniu rynku gazu klienci mają obecnie możliwość uzyskania stałej ceny w dłuższym okresie. Dotychczas zmieniała się ona wraz z zatwierdzeniem nowej taryfy. Za pomocą obowiązującej taryfy operatora regulowane są stawki opłat za przesył/dystrybucję gazu, ale cena sprzedaży może pozostać niezmienna przez cały okres dostawy. Sprzedawcy, by ją zagwarantować na dwa lub trzy lata, uwzględnią ryzyko związane z wahaniami na giełdzie, brakiem pewności dostaw etc. Klient dysponuje swobodą wyboru okresu kontraktowego, a przed jego zakończeniem ma prawo dokonać kolejnej zmiany sprzedawcy bądź przedłużyć umowę z aktualnym. W obecnym stanie prawnym niekorzystne wydają się jednak umowy krótsze niż 12-miesięczne (tzw. umowy krótkoterminowe). Tego typu kontrakty wiążą się ze zwiększeniem jednej z opłat dystrybucyjnych o współczynnik korekcyjny, więc w efekcie klient zapłaci za dystrybucję więcej niż w przypadku kontraktu rocznego. Szerzej na ten temat można przeczytać w pkt 12.2 taryfy Polskiej Spółki Gazownictwa. TERMINY Wpływ na terminy ma czas obowiązywania aktualnej umowy i okres jej wypowiedzenia. Dodatkowo należy uwzględnić czynności administracyjne związane ze zgłoszeniem nowego kontraktu do operatora. W przypadku gdy klient chce wypowiedzieć aktualny, będzie musiał postępować zgodnie z procedurą zmiany sprzedawcy. Na rozpatrzenie wniosku zgłoszenia nowej umowy operator ma 21 dni. Aby zniwelować ryzyko płacenia kar finansowych związanych z pochopnym»»»»» CO JEST POTRZEBNE DO PRZEDSTAWIENIA OFERTY? 12-miesięczne zużycie gazu w poszczególnych grupach taryfowych w podziale na miesiące Moc umowna w poszczególnych punktach poboru Informacja o terminie obowiązywania aktualnej umowy i terminie jej wypowiedzenia Informacja, na terenie którego operatora znajdują się punkty poboru Informacja, czy klient jest zwolniony z płacenia akcyzy ELEMENTY SKŁADOWE UŚREDNIONEJ CENY GAZU 2% koszty zakupu gazu, bilansowania oraz koszty transakcyjne akcyza 4% 1% 93% koszt praw majątkowych inne KONTAKT DO DORADCÓW tel.: , ul. Łagiewnicka Kraków z dopiskiem: Sprzedaż Centralna rozwiązaniem umowy, ryzyko wynikające z czasu trwania procedur u operatora czy choćby ryzyko związane z podaniem błędnych danych, warto rozsądnie i z dużym zapasem określić termin wejścia w życie nowego kontraktu. Dobrze też skonsultować go wcześniej ze sprzedawcą. SPECYFICZNE UWARUNKOWANIA Rozważając decyzję zakupu gazu od innego sprzedawcy, warto zwrócić uwagę na kwestie, które są bardzo korzystne dla klienta, a jednocześnie różnią się od rozwiązań dla rynku energii elektrycznej. Na rynku energii zmiana sprzedawcy, w punktach zasilanych z sieci elektroenergetycznych średniego napięcia (np. punktach w grupach taryfowych B21 czy B23), wiąże się niekiedy z poniesieniem przez odbiorcę opłat związanych z dostosowaniem układów pomiarowo-rozliczeniowych do zasady TPA. Podczas zmiany sprzedawcy gazu odbiorca może zapomnieć o tego typu wydatkach w tym przypadku nie ma potrzeby zmiany czy dostosowania układów pomiarowo-rozliczeniowych. Regulacje na rynku obrotu gazem pozwalają na sprzedaż gazu do jednego punktu o mocy powyżej 110 kw poboru kilku sprzedawcom tym samym zwiększa to możliwość uzyskania korzystniejszej ceny czy warunków dla części dostaw i ich dywersyfikacji. Podpisując nową umowę, klient nie musi zawierać dwóch oddzielnych kontraktów (jednego na sprzedaż, drugiego na dystrybucję). W efekcie nie będzie też otrzymywał osobnych faktur za towar (paliwo gazowe) i usługę jego dostarczenia (dystrybucja). W obecnym stanie prawnym umowa z nowym dostawcą może być kompleksowa, a faktura tylko jedna. WIĘCEJ ZMIAN Liczba klientów, którzy decydują się na zmianę sprzedawcy gazu, stale rośnie. W latach dokonało jej jedynie 429 podmiotów, ale w 2014 r. zdecydowało się na to już 6578 klientów. Istotne jest, aby równocześnie zwiększała się wiedza klientów w kwestiach określających korzyści oraz minimalizujących ryzyko związane ze zmianą sprzedawcy gazu.\n10 10 Innowacje PIERWIASTEK DO SKREŚLENIA Świat podejmuje walkę z rtęcią. Powstaje ona między innymi podczas spalania węgla w elektrowniach i choć jej wydzielanie jest śladowe, przygotowywane są w tej sprawie ścisłe regulacje. Tauron już od pewnego czasu prowadzi własne badania w tej dziedzinie, a służy do tego pierwsza w Polsce demonstracyjna instalacja do monitorowania i redukcji emisji rtęci TEKST: Krzysztof Lampert, Marek Syrnik Biuro Badań i Rozwoju Taurona PLAN BADAŃ Rtęć i większość jej związków są silnie toksycznymi substancjami, groźnymi dla środowiska oraz niebezpiecznymi dla zdrowia człowieka. Trwające od ponad sześciu dekad badania nad toksycznością tego pierwiastka skutkują systematycznym wycofywaniem technologii i produktów będących źródłem jej emisji. Instalacja, którą Tauron wybudował na terenie Elektrowni Łaziska, poszerza wiedzę na temat metod ograniczania ilości tego pierwiastka w praktyce energetycznej. Pierwsze doświadczenia i wstępne wyniki prac przeprowadzonych podczas budowy i eksploatacji tego układu były osnową konferencji naukowo-przemysłowej Emisja rtęci i możliwości jej ograniczenia w polskim sektorze energetycznym zorganizowanej maja w Krakowie. Odbyła się ona dzięki zaangażowaniu Tauron Wytwarzanie, Akademii Górniczo-Hutniczej oraz Wspólnoty Wiedzy i Innowacji KIC InnoEnergy. W tym międzynarodowym wydarzeniu wzięło udział blisko 200 uczestników naukowców, badaczy oraz ekspertów w dziedzinie emisji rtęci. ZDECYDOWANA POPRAWA Ilość rtęci w węglu spalanym przez naszą energetykę jest śladowa, a mimo to Polska uchodzi w Europie za jednego z największych emitentów tej substancji do atmosfery. Niesłusznie. Przyczyną tego stanu rzeczy jest fakt, iż nasz kraj raportuje dużo większe ilości emisji, niż to wynika Prace prowadzone przez AGH oraz IChPW na instalacji demonstracyjnej do monitorowania i redukcji emisji rtęci ze spalania węgla w kotłach pyłowych obejmują: badania dystrybucji rtęci w układzie oczyszczania gazów spalinowych; badanie wpływu warunków technologicznych na skuteczność usuwania rtęci ze spalin w elektrofiltrze; badanie usuwania rtęci z gazów spalinowych w procesie iniekcji pylistych sorbentów organicznych; badanie usuwania rtęci z gazów spalinowych w procesie iniekcji sorbentów mineralnych oraz badania laboratoryjne utylizacji sorbentu organicznego. z oszacowań. Niewątpliwe jest przy tym, że emisja rtęci w procesach produkcji elektryczności, dzięki poprawie sprawności jednostek wytwórczych oraz wprowadzeniu wysokosprawnych instalacji odpopielania, odsiarczania i odazotowania, stale ulega zmniejszeniu. Może się jednak okazać, że mimo zdecydowanej poprawy wprowadzone przez Unię Europejską limity emisji rtęci dla elektrowni węglowych wymuszą budowę dodatkowych instalacji do jej redukcji. KONWENCJA Z MINAMATY Na całym świecie trwają obecnie prace nad przepisami prawnymi dotyczącymi kontroli emisji rtęci m.in. w energetyce konwencjonalnej. Agencja Ochrony Środowiska USA (US EPA) wprowadza nowe regulacje, które będą mieć istotny wpływ na elektrownie węglowe w zakresie modernizacji technologii, czego skutkiem jest instalowanie układów kontroli emisji rtęci w większości amerykańskich bloków węglowych. Podobne działania prowadzone są również w innych krajach, nawet w Chinach. Wydaje się prawdopodobne, że Unia Europejska, która nie ustaliła jeszcze limitów emisji rtęci dla elektrowni węglowych, wpisze się w światowy trend i będzie aspirowała do miana lidera w tej\n11 Polska Energia, czerwiec Schemat działania bloku do monitorowania i redukcji emisji rtęci ze spalania węgla w kotłach pyłowych Dodatki do IOS Woda procesowa Paliwo Sorbent 5 Do komina Żużel Popiół lotny z elektrofiltra Ścieki Mokre IOS (płuczka) Produkt (gips) Blok nr 12 - Oddział Elektrownia Łaziska 1 Kocioł 2 Selektywna redukcja katalityczna (SCR) 3 Podgrzewacz powietrza 4 Elektrofiltr 5 Instalacja odsiarczania (IOS) 6 Dozowanie sorbentu 7 Elektrofiltr 8 Filtr tkaninowy 9 Wentylator ciągu Dozowanie sorbentu mineralnego Instalacja demonstracyjna 6 7 organicznego Popiół lotny z elektrofiltra 8 Mieszanka popiół lotny / zużyty sorbent 9 źródło: arc TPE sferze. Są ku temu już pierwsze przesłanki. Nowe brzmienie Dyrektywy o emisjach przemysłowych (IED) wprowadza obowiązek rocznego monitorowania emisji rtęci. Ponadto nowe zapisy BREF (dokumenty referencyjne najlepszych dostępnych technologii) zawierają szczegóły dotyczące opcji kontroli jej emisji. Sugeruje to, że taka kontrola w niektórych elektrowniach może być w przyszłości wymagana, chociaż emisja rtęci nie jest aktualnie regulowana przepisami. Pomimo braku unijnych regulacji, Polska podpisała 24 września 2014 r. w siedzibie ONZ w Nowym Jorku Konwencję z Minamaty. Jej celem jest kompleksowa ochrona środowiska oraz zdrowia ludzkiego przed przedostawaniem się Czy wiesz, że nazwa Konwencja z Minamaty pochodzi od japońskiego miasta, w którym w latach 50. XX w. doszło do zatrucia wielotysięcznej ludności rtęcią z odpadów przemysłowych spuszczanych do wody. Pokolenia Japończyków wciąż borykają się z następstwami tego zdarzenia rtęci do atmosfery, wód i ziemi. Odnosi się ona m.in. do kontroli emisji z opalanych węglem elektrowni i kotłów przemysłowych. Z WYPRZEDZENIEM Tauron Wytwarzanie, wyprzedzając unijne regulacje, już w 2011 r. wraz z AGH, Instytutem Chemicznej Przeróbki Węgla oraz firmami Kwant i Promont, wziął udział w projekcie CoalGas, w ramach którego wybudował Instalację demonstracyjną do monitorowania i redukcji emisji rtęci ze spalania węgla w kotłach pyłowych. Budowa instalacji zlokalizowanej przy bloku nr 12 Elektrowni Łaziska była współfinansowana ze środków unijnych przez Europejski Instytut Technologii (EIT) za pośrednictwem Wspólnoty Wiedzy i Innowacji KIC InnoEnergy. Projekt, w którym uczestniczy Tauron, jest pierwszą krajową próbą określenia skali problemu emisji rtęci w blokach energetycznych. Badania prowadzone przez AGH i IChPW służą też m.in. do określenia optymalnych parametrów pracy instalacji, rozwoju technologii redukcji emisji rtęci, określeniu możliwości implementacji technologii w innych obiektach Taurona oraz opracowaniu koncepcji systemu monitorowania emisji rtęci w elektrowniach spalających węgiel kamienny w kotłach pyłowych. Program jest nie tylko źródłem cennej wiedzy, ale także mechanizmem zdobywania przewagi konkurencyjnej na coraz trudniejszym rynku energii. Instalacja demonstracyjna na terenie Elektrowni Łaziska foto: arc TPE\n12 12 Grupa TAURON POLSKA ENERGIA Jest list intencyjny dotyczący KWK Brzeszcze Tauron Polska Energia oraz Spółka Restrukturyzacji Kopalń podpisały 15 maja list intencyjny w sprawie współpracy w zakresie ewentualnego nabycia aktywów KWK Brzeszcze T auron i SRK wyraziły w dokumencie wolę podjęcia prac zmierzających do określenia aktywów KWK Brzeszcze, których potencjalnym nabyciem zainteresowana byłaby spółka, oraz przeprowadzenia formalności mających na celu finalizację transakcji. Strony zadeklarowały również podjęcie współpracy nad ustaleniem zasad funkcjonowania operacyjnego KWK Brzeszcze w okresie przejściowym, tj. po przekazaniu kopalni do SRK, a przed ewentualnym nabyciem przez Tauron jej aktywów. Podpisanie listu intencyjnego to kolejny krok zmierzający do potencjalnej akwizycji. Należy podkreślić, że Tauron zainteresowany jest nabyciem tylko tych aktywów, na bazie których możliwe będzie stworzenie zakładu górniczego zdolnego do prowadzenia rentownej i efektywnej działalności gospodarczej informuje Dariusz Lubera, prezes zarządu Tauron Polska Energia. Ostateczna decyzja dotycząca nabycia aktywów przez Tauron oraz warunków ewentualnej transakcji zostanie poprzedzona przeprowadzeniem przez Tauron szczegółowego badania aktywów KWK Brzeszcze w zakresie prawnym, finansowym, podatkowym, księgowym, technicznym, środowiskowym oraz geologicznym. Dla przypomnienia Tauron wyraził 16 stycznia wstępne zainteresowanie nabyciem całości lub części aktywów KWK Brzeszcze, o ile możliwe będzie tam efektywne ekonomicznie wydobycie węgla. 2 lutego prace rozpoczął powołany przez spółkę energetyczną zespół, który prowadzi kompleksową analizę KWK Brzeszcze obejmującą w szczególności aspekty prawne, finansowe, techniczne i geologiczne. Badane są również możliwości potencjalnej współpracy z partnerem finansowym lub infrastrukturalnym (w tym warunki takiej współpracy poparte przeprowadzonym badaniem rynku). RuM TAURON CIEPŁO foto: arc TC Ciepło dla Katowic W elektrociepłowni Katowice trwa budowa trzech nowoczesnych kotłów olejowo-gazowych. Inwestycja warta jest 55 mln złotych Energia cieplna jest dostarczana do Katowic, Siemianowic Śląskich, Sosnowca i Czeladzi Łączna moc powstającej instalacji wyniesie 114 MW t. Oddanie jej do eksploatacji planowane jest na koniec 2015 r. Nowe kotły umożliwią nam pokrycie rosnącego zapotrzebowania na moc cieplną w aglomeracji śląsko-dąbrowskiej mówi Henryk Borczyk, prezes zarządu Tauron Ciepło. Obecnie trwają prace przy montażu hali kotłowni oraz fundamentach estakad oleju i gazu. Najważniejsze zadania dopiero przed nami. W maju rozpoczynamy montaż zbiorników magazynowych oleju, na czerwiec przewidziane są dostawy poszczególnych komponentów kotłów zapowiada kierownik projektu Sebastian Czarnik. Katowicki zakład jest podstawowym źródłem energii cieplnej dla Katowic, Siemianowic Śląskich, Sosnowca i Czeladzi. Jej produkcja odbywa się w procesie wysokosprawnej kogeneracji. Budowane kotły olejowo-gazowo zastąpią dwa przewidziane do wyłączenia kotły wodne opalane węglem kamiennym. MK\n13 Polska Energia, czerwiec Elektrownie z przewodnika Elektrownie wodne w Leśnej i Złotnikach wystąpią w najnowszym cyklu filmowym znanego dokumentalisty Bogusława Wołoszańskiego P o Sensacjach XX wieku, Tajemnicy twierdzy szyfrów i Encyklopedii II wojny światowej przyszedł czas na nową serię filmów pt. Przewodnik historyczny Bogusława Wołoszańskiego. W jednym z odcinków, poświęconym przemysłowemu rozwojowi Dolnego Śląska, bohaterkami będą dwie elektrownie wodne Tauron Ekoenergia w Leśnej i Złotnikach. Autor postanowił szczególnie wyeksponować halę maszyn oraz historyczne generatory, na tle których powstawały najważniejsze ujęcia. Efekty wizyty znanego dziennikarza można będzie obejrzeć na antenie TVP Historia już we wrześniu. ACS Bogusław Wołoszański podczas pracy nad nową serią filmową foto: arc TE TAURON EKOEMERGIA Szkice węglem Jaki jest bilans przekształceń w regionach węglowych? Czy węgiel, w świetle polityki klimatycznej, może być paliwem przyszłości? Czy odnawialne źródła mogą go zastąpić? To zaledwie kilka z wielu pytań, które pojawiły się podczas studyjnej wizyty grupy polskich i niemieckich dziennikarzy na terenie kopalni węgla kamiennego Sobieski w Jaworznie. Została ona zorganizowana przez niezależny serwis informacyjny Clean Energy Wire (CLEW), a jej celem było przedstawienie problemów energetyki węglowej w kontekście transformacji społeczno-gospodarczych widocznych nie tylko w Polsce i Niemczech, ale też w całej Europie. Wizyta polsko-niemieckiej grupy dziennikarzy to jeden z elementów programu integracji środowisk odpowiedzialnych za kształtowanie opinii publicznej oraz budowę perspektyw dla oceny podstaw i kierunków polityki energetycznej tłumaczy Katarzyna Opielka z CLEW. Uczestnicy spotkania mieli okazję przyjrzeć się specyfice energetyki węglowej oraz poznać punkt widzenia sąsiadów rozwijających od niedawna swój sektor na bazie zgoła innych założeń. Dziennikarze usłyszeli m.in. od dyrektora technicznego kopalni Sobieski Wojciecha Kamińskiego, że z uwagi na coraz surowsze standardy bezpieczeństwa oraz potrzeby ekonomiczne eksploatacja węgla wymaga nieustannych inwestycji, w tym również w automatyzacji wydobycia. Są one nie tyle potrzebne, co konieczne mówił Wojciech Kamiński podczas swojego spotkania z dziennikarzami, którym przedstawił m.in. projekt budowy szybu Grzegorz, najnowszej i zarazem największej inwestycji Tauron Wydobycie w ostatnich latach. Pozwoli ona wydłużyć działanie kopalni do 2064 r. UN TAURON WYDOBYCIE foto: arc TPE, Zofia Mrożek\n14 14 Grupa TAURON DYSTRYBUCJA Duet zasilaj Tauron Dystrybucja uruchomił dwie nowoczesne stacje zasilające. Kasztanowa i Żórawina to część wielkiego pięcioletniego planu inwestycyjnego opiewającego na ponad 10 mld złotych. Spółka chce wybudować w tym czasie m.in. 7 tys. km linii energetycznych i zmodernizować 5 tys. stacji elektroenergetycznych TEKST: Marcin Marzyński N owa stacja elektroenergetyczna Kasztanowa zasili firmy działające w gliwickiej podstrefie Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Obiekt wybudowany kosztem 16,5 mln zł przez gliwicki oddział Tauron Dystrybucja znajduje się w miejscowości Ligota Łabędzka na terenie gminy Rudziniec. Zasilać będzie liczącą 40 ha Gliwicką Podstrefę KSSE, w której działa już m.in. firma NGK Ceramics Polska. Uruchomienie punktu Kasztanowa bez wątpienia przyczyni się do podniesienia atrakcyjności biznesowej tego terenu. Może on dostarczać energię do pięciu wielkich zakładów produkcyjnych, które mamy nadzieję niebawem tutaj powstaną. Już teraz zapewnia prąd firmie NGK mówi Maciej Budryk, dyrektor gliwickiego oddziału Tauron Dystrybucja. Budowa Głównego Punktu Zasilania 110/20 kv Kasztanowa rozpoczęła się w kwietniu 2012 r. Jak większość stacji elektroenergetycznych spółki Tauron Dystrybucja, jest sterowana zdalnie i posiada nowoczesne cyfrowe zabezpieczenia. Zewnętrze oświetlenie stacji wykonane zostało w energooszczędnej technologii LED. Żórawina dla odmiany jest stacją, która została całkowicie zmodernizowana w związku z przebudową linii 110 kv Żórawina-Strzelin i Żórawina-Wrocław oraz pilną potrzebą przyłączenia nowych klientów do rozdzielni 20 kv. Obiekt został przystosowany do obowiązujących standardów technicznych posiada teraz m.in. układ elektroenergetyczny H5 stwarzający różne możliwości pracy sieci zasilającej, dwa transformatory 110/20 kv oraz nowy system sterowania i nadzoru z lokalnym stanowiskiem operatorskim. W ramach realizacji kilkudziesięciu tysięcy zadań inwestycyjnych planowane jest przyłączenie klientów o mocy przyłączeniowej 5,5 GW oraz wytwórców o mocy przyłączeniowej 2 GW. Do 2019 r. Tauron Dystrybucja planuje zbudować 6,5 tys. km przyłączy, 7 tys. km odcinków linii elektroenergetycznych różnych napięć oraz 2 tys. stacji elektroenergetycznych. W zakresie odtworzenia sieci spółka planuje zmodernizować ponad 23 tys. km linii oraz 5 tys. stacji elektroenergetycznych Zmodernizowana stacja elektroenergetyczna Żórawina Zabezpieczenia, automatyka i telemechanika rozdzielni wysokiego i średniego napięcia zostały unowocześnione i dopasowane do nowych potrzeb dyspozytorskich i eksploatacyjnych. Dzięki temu osiągnięto prawidłową obsługę stacji w zakresie ruchowym oraz możliwość podłączania nowych klientów tłumaczy Leszek Janisiów, koordynator budowy stacji ze strony Tauron Dystrybucja. Stacja, która obecnie zasila sześć gmin znajdujących się na terenie powiatów wrocławskiego, strzelińskiego i oławskiego oraz południowe obrzeża Wrocławia, jest jedną z największych w Polsce wykonanych z żelbetowych prefabrykatów przestrzennych. To technologia powszechnie wykorzystywana w budownictwie przemysłowym, usprawniająca realizację inwestycji. W przypadku Żórawiny było to o tyle istotne, że roboty odbywały się w warunkach, kiedy praktycznie cały czas działał jeden transformator.\n15 Polska Energia, czerwiec ący PLANOWANE INWESTYCJE Żórawina i Kasztanowa to tylko dwie z wielu inwestycji realizowanych przez Tauron Dystrybucja. Spółka w ciągu najbliższych pięciu lat planuje wydać na inwestycje ponad 10 mld zł. Zostały one ukierunkowane przede wszystkim na: zwiększenie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej i efektywności funkcjonowania sieci dystrybucyjnej, podniesienie standardów jakościowych dostarczanej energii elektrycznej, wzrost efektywności funkcjonowania, poprawę bezpieczeństwa, automatyzację pracy sieci i rozwój diagnostyki sieciowej, przyłączanie nowych klientów, rozwój nowych technologii, ograniczenie strat energii oraz ograniczenie niekorzystnego oddziaływania na środowisko. Stacja elektroenergetyczna Kasztanowa w miejscowości Ligota Łabędzka Zadanie Modernizacja linii S-167/S linia 110 kv relacji Boguszów - Porici Budowa stacji elektroenergetycznej 110/SN Skarbimierz wraz z liniami zasilającymi 110kV Budowa stacji transformatorowej 110/20/10 kv Pilchowice z powiązaniami liniowymi 110 kv i SN Przebudowa stacji elektroenergetycznej 110/SN Prądnik w Krakowie Oddział Planowany termin zakończenia realizacji Wałbrzych 2016 Modernizacja linii i realizacja przesyłu transgranicznego Opole 2016 Budowa stacji 110/15kV, 5 linii kablowych 15kV oraz budowa pola liniowego 110kV w GPZ Hermanowice Jelenia Góra 2016 Poprawa pewności zasilania i parametrów jakościowych energii elektrycznej na terenie gminy Lubomierz, Wleń i Jelenia Góra. Zapewnienie zasilania zwiększoną mocą przyłączeniową Elektrowni Wodnej Pilchowice I i Bobrowice I Kraków 2017 Poprawa pewności zasilania i poprawa parametrów jakościowych energii elektrycznej w północno- -zachodniej części powiatu nowosądeckiego oraz we wschodniej części powiatu limanowskiego. Rozbudowa oraz kompleksowa modernizacja rozdzielni 110kV (GIS) Modernizacja stacji 110/20kV SE EC Tychy Gliwice 2017 Zwiększenie bezpieczeństwa funkcjonowania systemu elektroenergetycznego oraz zapewnienie ciągłości i niezawodności dostaw energii elektrycznej Rozbudowa i przebudowa stacji 220/110kV Żukowice Modernizacja stacji elektroenergetycznej 110/SN Wygoda Przebudowa linii 110 kv Stomil Wolbrom - Miechów Legnica 2016 Przyłączenie Pirometalurgii w Hucie Miedzi Głogów KGHM Polska Miedź SA i umożliwienie zasilania Farm Wiatrowych Gaworzyce i Żukowice Tarnów 2016 Poprawa bezpieczeństwa zasilania sieci dystrybucyjnej oraz wybudowanie infrastruktury umożliwiającej przyłączenie podstacji trakcyjnej Bochnia Będzin 2016 Poprawa pewności i niezawodności dostaw energii elektrycznej, wyeliminowanie zagrożeń związanych z występowaniem sadzi Cel foto: arc TPE\n16 16 Biznes Powyżej oczeki W pierwszym kwartale 2015 r. przychody Grupy Tauron wyniosły blisko 4,8 mld złotych, a zysk netto ponad 500 mln złotych TEKST: Magdalena Rusinek G rupa Tauron wypracowała w I kwartale br. prawie 4,8 mld zł przychodów. EBITDA (zysk netto powiększony o amortyzację) przekroczyła 1 mld zł, co oznacza, że marża EBITDA wyniosła 21,5 proc. Zysk netto przewyższył 0,5 mld zł, a marża zysku netto 10,6 proc. Nakłady inwestycyjne Grupy zamknęły się sumą ponad 790 mln zł, z której 432 mln zł wydano w segmencie Wytwarzanie. Wyniki po raz kolejny były lepsze niż oczekiwania ekspertów. Największy wpływ na wyniki miały segmenty: Dystrybucja (EBITDA 547 mln zł), Wytwarzanie (EBITDA 284 mln zł) i Sprzedaż (EBITDA 194 mln zł). Niezwykle ważne z punktu widzenia uzyskanych wyników były postępy w realizacji programu poprawy efektywności w pierwszym kwartale przyniosło to kolejne 120 mln zł oszczędności. W tym czasie Grupa Tauron wyprodukowała też blisko milion ton węgla handlowego. Korzystając z wyższych cen sprzedaży energii, Grupa konsekwentnie realizuje strategię handlową w segmencie Wytwarzanie. Potwierdzeniem jest wzrost produkcji energii elektrycznej o 6,5 proc. rok do roku (do 3,9 TWh). Dla porównania w skali kraju wyniósł on tylko 2,7 proc. Wolumen dystrybucji energii elektrycznej w I kwartale wzrósł rok do roku o 2 proc. do 12,5 TWh. Liczba klientów przyłączonych do sieci dystrybucyjnej Grupy w ciągu roku powiększyła się o ok. 30 tys. W pierwszych trzech miesiącach br. nakłady inwestycyjne Grupy miały wartość 792 mln zł i były wyższe o 40 proc. niż przed rokiem. Wzrost jest związany m.in. z intensyfikacją prac na zaawansowanej już w 10 proc. budowie bloku 910 MW w Elektrowni Jaworzno III. DANE OPERACYJNE PROGRAM POPRAWY EFEKTYWNOŚCI Kluczowe parametry finansowe (w tys. zł) I kwartał 2015 r. I kwartał 2014 r. Dynamika (proc.) Przychody ze sprzedaży 4 753, ,3 97,3 Segment Oszczędności zrealizowane w latach Q Oszczędności zaplanowane na lata % realizacji EBITDA 1 020, ,2 93,8 Marża EBITDA (proc.) 21,5 22,3 96,4 Zysk netto 502,7 398,7 126,1 Marża zysku netto (proc.) 10,6 8,2 129,6 Zysk netto przypisany akcjonariuszom jednostki dominującej 502,0 395,9 126,8 Dystrybucja 337 mln zł 416 mln zł 81% Wytwarzanie (w tym OZE i Ciepło) 429 mln zł 420 mln zł 102% Wydobycie 29 mln zł 28 mln zł 104% Pozostałe segmenty 43 mln zł Razem 838 mln zł 864 mln zł 97%\n17 Polska Energia, czerwiec wań DARIUSZ LUBERA, prezes zarządu Tauron Polska Energia foto: Novimedia W I kwartale wypracowaliśmy wyniki finansowe wyższe od prognoz analityków. Takie rezultaty, uzyskane w relatywnie trudnym otoczeniu, potwierdzają, że nasza strategia handlowa bardzo dobrze wpisuje się w obecne realia rynkowe. Warto jeszcze raz podkreślić korzyści, jakie przynosi nam obecność w całym energetycznym łańcuchu wartości. Tym razem, obok segmentu Dystrybucja, bardzo pozytywnie na wyniki całej Grupy wpłynął segment Wytwarzanie. KRZYSZTOF ZAWADZKI, wiceprezes zarządu ds. ekonomiczno- -finansowych Tauron Polska Energia EBITDA na poziomie ponad 1 mld zł i marża EBITDA przekraczająca 21 proc. to efekt konsekwentnie realizowanych działań zmierzających do poprawy rentowności i efektywności. Biorąc pod uwagę bardzo niesprzyjające warunki rynkowe niezależne od naszej aktywności, działania te są jedynymi narzędziami zależnymi od nas, które neutralizują w pewnym stopniu niekorzystne dla energetyki czynniki rynkowe. Tylko w I kwartale tego roku uzyskaliśmy oszczędności na poziomie 120 mln zł, a program zaplanowany na lata jest już zrealizowany niemal w 100 proc. Nie zamierzamy jednak na tym poprzestać. Prace nad kolejnym programem poprawy efektywności są już zaawansowane. Tauron na WallStreet Już po raz piąty przedstawiciele Tauron Polska Energia spotkali się z inwestorami indywidualnymi obecnymi na konferencji WallStreet K onferencja organizowana przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych jest największym spotkaniem inwestorów indywidualnych w Polsce. W tegorocznej edycji, która odbyła się maja w Karpaczu, udział wzięło 1100 uczestników. Konferencja WallStreet jest doskonałą okazją do spotkań i bezpośredniej dyskusji z inwestorami indywidualnymi. Ta ważna dla nas grupa inwestorów posiada kilkanaście procent akcji Taurona, a znaczna część z nich jest z nami od pięciu lat, czyli od pierwszej oferty publicznej. Aktywnie komunikujemy się z inwestorami, organizując dni inwestora indywidualnego, czaty inwestorskie, transmisje online oraz wspierając wydarzenia integrujące środowisko rynku kapitałowego mówi Paweł Gniadek, dyrektor Departamentu Komunikacji Rynkowej i PR Tauron Polska Ener- Nakłady inwestycyjne wg segmentów [mln zł] gia, w ramach którego działa Biuro Relacji Inwestorskich. Aktywność w kontaktach z inwestorami indywidualnymi zaowocowała przystąpieniem spółki do programu Stowarzyszenia Inwestorów Indywidualnych 10 na 10 komunikuj się skutecznie oraz otrzymaniem wyróżnienia Heros Rynku Kapitałowego Tauron od kilku lat jest również partnerem strategicznym programu Akcjonariat Obywatelski, zainicjowanego przez Ministerstwo Skarbu Państwa, którego celem jest popularyzacja aktywnego inwestowania na giełdzie wśród Polaków. W tym roku spółka zajęła pierwsze miejsca w badaniu przeprowadzonym przez Izbę Domów Maklerskich oraz Gazetę Giełdy Parkiet, dotyczącym jakości relacji inwestorskich w spółkach z indeksu WIG30, który skupia 30 największych spółek notowanych na warszawskiej giełdzie. RuM foto: arc TPE\n18 18 Notowania CO 2, gaz, ropa naftowa MSR cenowo obojętny? Mimo porozumienia w sprawie reformy systemu EU ETS ceny uprawnień do emisji dwutlenku węgla spadły CO 2 TEKST: Robert Pieczarko, Damian Sus Departament Analiz Na początku maja br. Rada Unii Europejskiej, Komisja Europejska oraz Parlament Europejski po długich negocjacjach trójstronnych osiągnęły porozumienie w sprawie wdrożenia mechanizmu rezerwy stabilizującej rynek (Market Stability Reserve MSR). Według ostatecznych założeń zacznie on działać już od 1 stycznia 2019 r., czyli dwa lata wcześniej, niż pierwotnie planowała Komisja Europejska. Dodatkowo 900 mln uprawnień z backloadingu oraz ok. 700 mln uprawnień niealokowanych zostanie Gaz W maju średnia cena na Rynku Dnia Następnego gazu na TGE wyniosła 90,69 zł/mwh. Warto zauważyć, że w maju nie było większych wahań ceny. Spread między wartością minimalną (88,33 zł/mwh) a maksymalną (93,00 zł/mwh) wyniósł niecałe 5 zł. W stosunku do ubiegłego miesiąca, kiedy różnica ta wyniosła 24 zł, jest to bardzo niska wartość. Na rynku bilansującym cena, która ukształtowała się 25 kwietnia na poziomie 87 zł/mwh, utrzymała się bez zmian przez cały maj. Wolumen na rynku spot wyniósł w maju 598 GWh. W porównaniu do w całości przeniesionych bezpośrednio do rezerwy. Porozumienie trafi 6 lipca 2015 r. pod głosowanie na posiedzeniu plenarnym Parlamentu Europejskiego. Warto podkreślić fakt, że rynek przestał reagować wzrostowo na doniesienia dotyczące MSR. Analitycy zgodnie twierdzą, iż obecne ceny powyżej 7 /t dyskontują już te wydarzenia. Kontrakt EUA DEC-15 w maju spadł z 7,68 /t o niemal 0,50 do 7,20 /t, głównie w reakcji na spadki cen energii elektrycznej w Niemczech GWh w kwietniu nastąpił spadek obrotu o ponad 59 proc. Na Rynku Towarów Terminowych gazu na TGE cena referencyjnego kontraktu rocznego z dostawą w 2016 r. poruszała się w korytarzu między historycznym minimum 94 zł/mwh a poziomem 96,50 zł/mwh. Ostatecznie kontrakt Gas_Base_Y-16 na koniec maja wyceniony został na 95,85 zł/mwh. Ceny pozostałych produktów wzrosły o ok. 1-2 zł w porównaniu do poziomów z początku miesiąca. Porównanie cen i wolumenów na rynku CO 2 w kontraktach spot i terminowych w maju 2015 r. Średnie ceny gazu na RDNg TGE oraz ceny kontraktu terminowego GAS_BASE_Y-16 w maju 2015 r. 1 MAJA 2 MAJA 3 MAJA 4 MAJA 5 MAJA 6 MAJA 7 MAJA 8 MAJA 9 MAJA 10 MAJA 11 MAJA 12 MAJA 13 MAJA 14 MAJA 15 MAJA 16 MAJA 17 MAJA 18 MAJA 19 MAJA 20 MAJA 21 MAJA 22 MAJA 23 MAJA 24 MAJA 25 MAJA 26 MAJA 27 MAJA 28 MAJA 29 MAJA 30 MAJA 31 MAJA Ropa naftowa Decyzje polityczne zawsze miały kluczowy wpływ na cenę ropy naftowej. W listopadzie 2014 r. państwa OPEC na czele z Arabią Saudyjską zdecydowały się na utrzymanie stałego wydobycia ropy na poziomie 30 mln baryłek dziennie. Wywołało to spadek ceny kontraktu Brent do poziomu 50 $/bbl jeszcze w styczniu 2015 r. Najnowsze dane z maja wskazują, że kraje OPEC produkowały średnio 31,22 mln baryłek dziennie, czyli o ponad 1 mln baryłek dziennie więcej, niż zapowiadały. Z powodu cen surowca niższych od kosztów wydobycia w Stanach Zjednoczonych od początku tego roku zamknięto ponad 1000 platform wiertniczych (58 proc.). Konsekwencją jest pierwszy od 8 miesięcy spadek zapasów tego surowca w USA i powolny wzrost cen, który następował głównie w kwietniu oraz na początku maja. Ropa Brent w maju notowana była średnio po 65,61 $/bbl (+7,31 proc. mdm), a amerykański kontrakt WTI po średnio 59,35 $/bbl (+9,18 proc. mdm). W związku z nadpodażą tego surowca analitycy zgodnie twierdzą, że cena ropy powinna się utrzymać na obecnych poziomach. Porównanie cen kontraktów terminowych ropy naftowej Brent oraz WTI w maju 2015 r. foto: Novimedia\n19 Notowania Polska Energia, Kwiecień czerwiec Drogi maj Znaczna liczba odstawień remontowych wprowadziła niepewność na rynku spot, która przełożyła się na bieżące ceny energii elektrycznej TEKST: Witold Lebek Biuro Analiz Rynku Energii Elektrycznej i Produktów Powiązanych Ze względu na dużą liczbę nieplanowanych remontów jednostek centralnie dysponowanych w maju rynek spot podlegał dość dużym wahaniom cen. Ubiegły miesiąc nie przywitał nas prawdziwą wiosną z wysokimi temperaturami. Średnia miesięczna wyniosła 13,4 C i była o 0,5 C niższa od ubiegłorocznej. Z drugiej strony było na tyle ciepło, by znacznie obniżyć generację elektrociepłowni, która zastępowana była droższymi blokami węglowymi. Niska była też dyspozycyjność elektrowni wykorzystujących jako paliwo węgiel brunatny. Dodatkowym czynnikiem mającym wpływ na wysokość cen był wzrost zapotrzebowania na moc w KSE, który w ujęciu rocznym według wstępnych danych wyniósł ponad 2,2%. Licząc rok do roku, spadła wietrzność, co przełożyło się na generację źródeł wiatrowych na poziomie ok. 650 GWh. Współczynnik wykorzystania ich mocy wyniósł ok. 22 proc. (w maju 2014 r. było to blisko 24 proc.). Wspomniane uwarunkowania wpłynęły na wzrost cen spot do poziomu 159,95 zł/mwh (+15,38 zł/mwh MtM). Na rynku bilansującym wzrosty dla godzin szczytowych wyniosły prawie 43 zł/mwh w porównaniu z kwietniem, co przełożyło się na średnią cenę CRO na poziomie 164,20 zł/mwh (+21,65 zł/mwh MtM). Swego rodzaju hermetyczność polskiego rynku powoduje, że w porównaniu do krajów ościennych ceny spot były wyższe o ok. 14 do 17 /MWh. Na rynku niemieckim średnia cena spot wyniosła 25,36 /MWh, natomiast w Czechach było to 25,41 /MWh. Korelacja rynku czeskiego i niemieckiego to ponad 98 proc. Jeszcze taniej było w Skandynawii, gdzie na spocie średnia za maj wyniosła niewiele ponad 22,30 /MWh. Nieco spokojniej było na rynku kontraktów terminowych. Kontrakty Base Y-16 w ujęciu miesięcznym potaniały o 0,27 zł/mwh, spadając do 162,70 zł/mwh. Ich zmienność dobowa wyniosła ponad 2,70 zł/mwh, co w porównaniu z dynamiką obserwowaną w kwietniu wskazuje na pewnego rodzaju stabilizację rynku. Można też powiedzieć, że w maju na rynku terminowym panowało swego rodzaju niezdecydowanie. W pierwszym tygodniu rynek odreagował kwietniowe spadki i BASE Y-16 wzrósł ze 163 do 164 zł/mwh, by w połowie miesiąca po raz kolejny spaść poniżej 162,70 zł/mwh. Podobna sytuacja miała miejsce pod koniec drugiej dekady miesiąca, a w ostatniej ceny nie przekraczały już 163 zł/mwh. Kontrakty na Q3 w maju zdrożały o ok. 2,7 zł/mwh i, podobnie jak te z dostawą w czerwcu, odzwierciedlały obawy rynku co do wzrostu cen w lecie. Kontrakty Base M kosztowały na koniec maja 163,75 zł/mwh i były droższe w stosunku do poprzedniego miesiąca o 5 zł/mwh, głównie z powodu informacji o zwiększającej się liczbie odstawień remontowych oraz rosnącym zapotrzebowaniu w KSE. Przy niskiej wietrzności i generacji ze źródeł skojarzonych zapotrzebowanie będzie musiało zostać zaspokojone przez droższe jednostki węglowe. Na rynku węgla początek miesiąca charakteryzował się niewielką korektą po wzrostach, jakie obserwowaliśmy na przełomie kwietnia i maja. Kontrakt roczny CIF ARA spadł do poziomu 57,58 $/t. Głównym tego powodem było osłabienie się dolara i spadkowy wpływ czynników fundamentalnych, których negatywny Średnie ceny i wolumeny energii elektrycznej na RDN TGE i rynku bilansującym (CRO) w maju 2015 r , , ,2 31,6 32,0 31,4 31,8 31,2 32,2 31,6 31,0 32,0 31,4 30,8 31,8 31,2 31,6 31,0 31,4 30, ,2 31, , MAJA 2 MAJA 3 MAJA 4 MAJA 5 MAJA 6 MAJA 7 MAJA 8 MAJA 9 MAJA 10 MAJA 11 MAJA 12 MAJA 13 MAJA TGE CRO TGE CRO 14 MAJA 15 MAJA 16 MAJA 17 MAJA 18 MAJA 19 MAJA 20 MAJA 21 MAJA 22 MAJA 23 MAJA 24 MAJA 25 MAJA 26 MAJA 27 MAJA 28 MAJA 29 MAJA 30 MAJA 31 MAJA EEX German Base CAL-16 [EUR/MWh] 80 COAL CIF ARA Y-16 [USD/t] Porównanie 32,2 120 cen kontraktów terminowych dla energii i węgla w maju 2015 r. EEX German Base CAL-16 [EUR/MWh] COAL CIF ARA Y-16 [USD/t] EEX German Base CAL-16 [EUR/MWh] COAL CIF ARA Y-16 [USD/t] TGE CRO TGE CRO TGE CRO TGE CRO 4 MAJA 5 MAJA 6 MAJA 7 MAJA 8 MAJA 9 MAJA 10 MAJA 11 MAJA 12 MAJA 13 MAJA 14 MAJA 15 MAJA 16 MAJA 17 MAJA 18 MAJA 19 MAJA 20 MAJA 21 MAJA 22 MAJA 23 MAJA 24 MAJA 25 MAJA 26 MAJA 27 MAJA 28 MAJA 29 MAJA 30 MAJA 31 MAJA Średnie ceny energii w kontraktach spot na rynkach europejskich w maju 2015 r. 1 MAJA 2 MAJA 3 MAJA 4 MAJA 5 MAJA 6 MAJA 7 MAJA 8 MAJA 9 MAJA 10 MAJA 11 MAJA 12 MAJA 13 MAJA 14 MAJA 15 MAJA 16 MAJA 17 MAJA wydźwięk wzmacniały spadki cen ropy. Niewielkie zmiany cen węgla miały też miejsce w drugim tygodniu maja, gdzie wzrosty dotarły do 58,05 $/t. Później rynek węgla negatywnie zareagował na spadającą konsumpcję i malejący popyt Chin, który w I kw r. spadł o 8 proc. W drugiej połowie maja wzmógł się pesymizm rynku po publikacji informacji o spadającym udziale węgla w miksie NordPool EPEX spot OTE TGE NordPool EPEX spot OTE TGE 18 MAJA 19 MAJA 20 MAJA 21 MAJA 22 MAJA 23 MAJA 24 MAJA 25 MAJA 26 MAJA NordPool EPEX spot OTE TGE 27 MAJA 28 MAJA 29 MAJA 30 MAJA 31 MAJA energetycznym Wielkiej Brytanii oraz podniesieniu opłaty związanej z emisją CO 2 do poziomu 18,08 GBP/t. Kontrakty CIF ARA spadły do poziomu 56,05 $/t. Ostatni tydzień nie przyniósł już większych zmian, a ceny oscylowały wokół 57 $/t. Warto zauważyć fakt, że w maju ceny węgla były w ponad 91 proc. przypadków dodatnio skorelowane z kontraktami na niemiecką energię. 250 tys. 200 tys tys. tys tys. tys tys. 50 tys. tys tys. 0tys tys. tys tys. 59, ,0 tys. 58,5 0 58,0 59,5 57,5 59,0 57,0 58,5 56,5 58,0 59,5 56,0 57,5 59,0 55,5 57,0 58,5 56,5 58,0 56,0 57,5 55,5 57,0 56,5 56,0 55,5\n20 20 Sprzedaż Akcje na medal Tauron Sprzedaż nagrodzony za działania na rzecz konsumentów TEKST: Aneta Guzik Tauron Sprzedaż Stowarzyszenie Rzeczników Konsumentów przyznało spółce medal 50 lat Praw Konsumentów za współpracę ze swoimi klientami. Tauron Sprzedaż jest pierwszą firmą nagrodzoną w ten sposób wcześniej wyróżnienie otrzymywały wyłącznie instytucje zaangażowane w ochronę praw konsumenckich, m.in. rzecznik ubezpieczonych, Urząd Komunikacji Elektronicznej czy Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Podczas II Międzynarodowej Konferencji Konsumenckiej Sprzedaż w obrocie konsumenckim, która odbyła się na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim 14 i 15 maja br., nagrodę odebrał Grzegorz Lot, wiceprezes Tauron Sprzedaż. Spółka od lat podejmuje akcje mające na celu uświadomienie klientów w ich prawach i możliwościach na rynku energii. Tylko w ostatnim czasie przeprowadzone zostały dwie duże kampanie społeczne: Nie znasz, nie otwieraj i Sprawdź, kto sprzedaje Ci energię. Celem obydwu była ochrona przed nieuczciwymi praktykami przedstawicieli handlowych oferujących nowe umowy na dostawy prądu. Jako firma odpowiedzialna społecznie czujemy się w obowiązku dotrzeć do każdego klienta z informacją o prawach konsumenta oraz na bieżąco ostrzegać przed działaniami naciągaczy i oszustów. Z tego powodu akcje informacyjno- -edukacyjne prowadzić będziemy tak długo, jak będzie potrzeba zapowiedział Grzegorz Lot. Czy wiesz, że medal 50 lat Praw Konsumentów został ustanowiony przez Stowarzyszenie Rzeczników Konsumentów w 50. rocznicę wystąpienia prezydenta USA Johna F. Kennedy ego w Kongresie. 15 marca 1962 r. przedstawił on na forum tej izby projekt ustawy znany dziś jako Karta Praw Konsumenta (Consumer Bill of Rights) Laureaci nagród. W imieniu spółki Tauron Sprzedaż medal odebrał wiceprezes Grzegorz Lot (pierwszy z prawej) foto: Wojciech Wytrążek\n21 Polska Energia, czerwiec Najważniejsze są potrzeby klientów Nadrzędnym celem Grupy Tauron jest spełnianie oczekiwań i potrzeb klientów. Założenie to jest realizowane przez wszystkie spółki Grupy zarówno poprzez optymalizację wewnętrznych procesów, ład korporacyjny, jak i podnoszenie jakości obsługi klienta oraz powiększanie wachlarza oferowanych produktów i usług. Zorientowanie na klienta jest drugim obok zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego wiodącym kierunkiem strategii zrównoważonego rozwoju Grupy Tauron. Dążenie do realizacji założonych celów w tym zakresie odbywa się na wiele sposobów w każdym z obszarów łańcucha wartości, m.in. poprzez modernizację sieci, poszukiwanie rozwiązań podnoszących satysfakcję klientów, zapewnienie bezpieczeństwa interesów klientów, troskę o klientów wrażliwych i grup defaworyzowanych, a także poprzez ciągłą edukację w obszarze efektywnego wykorzystania energii oraz bezpiecznego korzystania z niej. Oferowane produkty są dostępne dla mieszkańców całej Polski. W 2014 r. Tauronowi zaufało blisko 5,4 mln klientów. Ta liczba zobowiązuje, dlatego spółka dokłada wszelkich starań, aby zapewnić im produkty najwyższej jakości. Za sprzedaż energii elektrycznej w Grupie odpowiadają Tauron Sprzedaż oraz Tauron Sprzedaż GZE. Za kontakt z klientem i jego kompleksową obsługę odpowiedzialna jest inna spółka Grupy Tauron Obsługa Klienta. Różne potrzeby oraz oczekiwania klientów powodują nie tylko konstruowanie zróżnicowanej oferty sprzedażowej, ale również stworzenie licznych kanałów komunikacji. Tauron Obsługa Klienta, chcąc być jak najbliżej klientów, wykorzystuje w kontaktach z nimi różne formy i narzędzia komunikacji. KANAŁY KOMUNIKACJI TAURONA Z KLIENTEM» Telefoniczna Obsługa Klienta dostępna pod numerami: obsługa klienta (dni robocze od 7.00 do 18.00); 991 pogotowie energetyczne (24/7); oferty i promocje (dni robocze od 7.00 do 18.00);» Punkty Obsługi Klienta punkty stacjonarne zlokalizowane w 56 miastach na terenie dystrybucyjnym Taurona (dni robocze od 8.00 do 16.00);» Indywidualni doradcy dla klientów korporacyjnych specjalnie dedykowani konsultanci dla klientów biznesowych, pomagający w dopasowaniu oferty do indywidualnych potrzeb firmy lub instytucji;» ebok elektroniczne Biuro Obsługi Klienta; dostępne 24/7 po zalogowaniu;» ebiuro dla firm całodobowy dostęp do faktur i raportów o zużyciu energii;» Strona internetowa na stronie dostępny jest formularz kontaktowy; po jego wypełnieniu i wysłaniu przez klienta pracownik Taurona kontaktuje się z nim w celu rozwiązania problemu Rynek na warsztacie Bezpośrednie spotkania z klientami to najlepszy sposób przekazywania im wiedzy na temat obecnego rynku energii Liberalizacja rynku sprawiła, że klienci mają coraz większą swobodę w wyborze ofert i firm dostarczających energię elektryczną. Zmiana sprzedawcy wiąże się jednak nie tylko z korzyściami, ale także z zagrożeniami, które występują wskutek nieetycznych praktyk wielu przedstawicieli handlowych. Sprawa ta wywołuje wśród klientów spore kontrowersje i była jednym z motywów przewodnich czwartej już edycji warsztatów Różne perspektywy wspólny punkt widzenia, które odbyły się we Wrocławiu oraz w Katowicach. Przedstawiciele Taurona zaprezentowali klientom swoje sposoby ochrony przed nieuczciwą działalnością dostawców. Udało nam się wspólnie wypracować kilka rozwiązań, które mam nadzieję pomogą naszym klientom wybrać najkorzystniejszą ofertę sprzedażową i uchronić się przed podstępną taktyką niektórych akwizytorów mówi Agata Parzych, rzecznik praw klienta w Tauron Obsługa Klienta. Warsztaty były także okazją do poinformowania o najnowszych przedsięwzięciach Taurona, istotnych z punktu widzenia użytkowników. Klienci mieli okazję zapoznać się z nowym systemem bilingowym EDO, funkcjonowaniem elektronicznego Biura Obsługi Klienta (e-bok) oraz szczegółami projektu AMIplus Smart City Wrocław, obejmującego inteligentny pomiar zużycia i rozliczania prądu. Duże zainteresowanie wzbudziła także część warsztatów dotycząca ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz miejscu i prawach prosumenta. AP foto: Maciej Mrzygłocki\n22 22 Rynki energii MISTRZOSTWA W ZAPASACH W tydzień po zaprezentowaniu przez Elona Muska pierwszego domowego systemu magazynowania energii elektrycznej zamówienia na jego wynalazek osiągnęły wartość 800 mln dol. To pokazuje, dlaczego temat do niedawna uznawany za marginalny dzisiaj jest w centrum zainteresowania branży energetycznej TEKST: Krystian Krupa DEPARTAMENT ANALIZ TAURONA Technologie magazynowania szacunkowa moc zainstalowana [MW] na początku 2014 r foto: materiały promocyjne Tesla Powerwall akumulator litowo-jonowy o pojemności 10 kwh ESP CAES Akumulatory sodowo-siarkowe Akumulatory litowo-jonowe źródło: Międzynarodowa Agencja Energii 431 Akumulatory kwasowo-ołowiowe Akumulatory niklowo-kadmowe Koła zamachowe Akumulatory przepływowe Słynny amerykański przedsiębiorca i wynalazca Elon Musk, założyciel i szef Tesla Motors, praktycznie w jeden dzień stworzył rynek, którego wartości w tej chwili nie są w stanie oszacować nawet najwięksi optymiści rynek domowych magazynów energii. Przedstawiony przez niego Powerwall to płaski, naścienny i ważący 100 kg akumulator litowo-jonowy, w którym za pomocą podłączonych paneli fotowoltaicznych zgromadzić można 7 lub 10 kwh energii. Koszt urządzenia w zależności od modelu wynosi 3-3,5 tys. dol. Mimo wysokiej ceny sprzedaje się ono błyskawicznie, choć pierwsze dostawy planowane są dopiero na przyszły rok. Powerwall robi furorę między innymi dlatego, że jest ładnie zaprojektowany. W wersji do użytku przemysłowego baterie występują pod nazwą Powerpack i tworzą bloki, w których można przechowywać nawet 100 kwh energii. Również w tym przypadku rezerwacje sypią się jak z rękawa. Eksperci Bloomberga wyliczyli, że pakiet zamówień na baterie Muska wynosi już ponad 800 mln dol. Wydaje się, że Gigafactory potężna, zaplanowana na blisko pół miliona metrów kwadratowych fabryka akumulatorów budowana przez Teslę w Reno w amerykańskiej Nevadzie szybko będzie musiała zostać powiększona. AKCELERATOR OZE Jeszcze niedawno magazynowanie energii było kwestią marginalną, jednak spektakularny rozwój sektora odnawialnych źródeł energii, który doprowadził m.in. do tego, że w Niemczech już co czwarta megawatogodzina pochodzi z ekoprodukcji, skłonił do szukania rozwiązań pozwalających na racjonalne zarządzanie zasobami Technologie magazynowania osiągalne pojemności oraz czas oddania mocy\n23 Polska Energia, czerwiec prądowymi. Gromadzenie prądu jest dziś jedną z najbardziej perspektywicznych dziedzin energetyki, a najnowszym dowodem na to jest efektowny sukces właśnie Powerwalla. To jednak nie jest jedyna metoda magazynowania energii elektrycznej. WODA I POWIETRZE Najlepiej rozwiniętą technologią gromadzenia energii są wodne elektrownie szczytowo-pompowe (ESP). W nocy gromadzą one wodę, by w ciągu dnia w okresach najwyższego zapotrzebowania szybko przetworzyć jej potencjał w energię elektryczną, pomagając tym samym w bilansowaniu systemu elektroenergetycznego. Według danych Międzynarodowej Agencji Energii kolejną po elektrowniach szczytowo-pompowych metodą kumulowania energii jest sprężone powietrze (CAES Compressed Air Energy Storage). Pierwsza elektrownia tego typu powstała w Niemczech w 1978 r. niedaleko miejscowości Huntorf. Jej pierwotna moc wynosiła 290 MW, a po modernizacji w 2006 r. wzrosła do 321 MW. Operatorem instalacji jest koncern E.ON. Siłownia została w pełni zautomatyzowana jej sterowanie odbywa się zdalnie w nastawni pobliskiej siłowni węglowej Wilhelmshaven. Huntorf posiada sprawność na poziomie 42 proc. oraz możliwość osiągnięcia pełnej mocy w przeciągu 6-9 min. Drugą i jak na razie ostatnią na świecie instalacją CAES jest elektrownia McIntosh w USA, która rozpoczęła pracę w 1991 r. Pełna moc (110 MW) osiągana jest w 14 min, a sprawność wynosi 54 proc. Elektrownia Huntort jest w stanie zasilać sieć przez dwie godziny, natomiast McIntosh przez 26 godz. Do tych dwóch obiektów wkrótce dołączą inne. W połowie tego roku rozpocznie się trzyletnia budowa 317-megawatowej elektrowni Bethel w Teksasie. Szacowany koszt 200 mln dol. W fazie koncepcyjnej znajdują się inwestycje Wesel (Niemcy), Larne (Irlandia Północna), Norton oraz ARRA Tehachapi (USA). Interesujący jest prowadzony przez koncern RWE projekt ADELE, który ma na celu budowę pierwszej na świecie elektrowni w technologii adiabatycznego CAES, pozwalającej uzyskać ok. 70-proc. sprawność (ciepło wydzielane podczas kompresji powietrza jest gromadzone, a następnie wykorzystywane podczas rozprężania). Moc ADELE ma wynieść 360 MW. Wśród innych metod mechanicznego gromadzenia energii warto wyróżnić koła zamachowe. W przykładowych instalacjach kumulują one energię kinetyczną 200-kilogramowego walca wirującego 16 tys. razy na minutę. Można w ten sposób zebrać do 100 kw w jednym urządzeniu i dostarczać moc przez kilka-kilkanaście sekund w celu szybkiej regulacji parametrów pracy sieci. Koła zamachowe zostały wykorzystane w instalacjach Stephentown oraz Hazle w USA. Ich łączna moc to 40 MW. ELEKTROCHEMIA Popularnymi rezerwuarami energii są akumulatory (sodowo-siarkowe, litowo-jonowe, kwasowo-ołowiowe, niklowo-kadmowe oraz przepływowe), w których prąd powstaje na skutek odwracalnych reakcji chemicznych. Jak podaje Międzynarodowa Agencja Energii, na całym świecie ich łączna moc wynosi 510 MW. Znaczna część pracuje w połączeniu z farmami wiatrowymi. Akumulatory przemysłowe poza zasadą działania niewiele mają wspólnego Technologie ze zgrabnymi magazynowania urządzeniami Elona Muska. Jedna z amerykańskich instalacji znajdująca się w Teksasie ma moc 4 MW i waży bagatela 288 t. Z kolei akumulator w niemieckim mieście Schwerin dysponuje 5 MW, ale za to 304 zajmuje powierzchnię 8600 km 2. Ceny? Brytyjski system Leighton Buzzard o mocy MW kosztował 19 mln funtów szacunkowa moc zainstalowana [MW] na początku 2014 r. POLE I ŁADUNKI Pewną alternatywą dla akumulatorów są superkondensatory wykorzystujące zjawiska elektrostatyczne. Charakteryzują się one mniejszymi ESP CAES pojemnościami, ale za to dużo krótszym czasem Akumulatory sodowo-siarkowe ładowania. Akumulatory litowo-jonowe Inną formą robienia zapasów prądu z użyciem zjawisk elektromagnetycznych są nadprzewodzące zasobniki energii (SMES Superconducting Magnetic Energy Storage), gromadzące energię elektryczną w formie energii pola magnetycznego. Pozwalają na uzyskanie dużych pojemności (nawet 100 MW) i bardzo szybkie ładowanie oraz rozładowanie, lecz są obecnie jedną z najdroższych technologii. BRAKUJĄCE OGNIWO Ostatnią kategorię magazynów energii tworzą magazyny chemiczne. Tutaj wykorzystuje się wodór oraz syntetyczny metan. Wodór uzyskiwany w procesie elektrolizy wody gromadzony jest pod ciśnieniem w zbiornikach, a produkcja energii odbywa się podczas jego spalania w silniku cieplnym lub w trakcie reakcji z tlenem w ogniwie paliwowym. Ogniwa wodorowe wykazują pewne podobieństwo do baterii i akumulatorów energia elektryczna powstaje w nich na skutek reakcji chemicznej. Są one jednak czystsze, bo produkują tylko prąd i wodę. Wynalazek ten jest stosowany już m.in. do napędzania samochodów (Honda FCX Clarity, Toyota FCHV, Ford Focus FCV) i łodzi podwodnych (niemiecka łódź 100 Typ 212). Syntetyczny metan 70to efekt dwóch procesów chemicznych elektrolizy 27 oraz tzw. reakcji Sabatiera. W Niemczech od 40 sierpnia 2013 r. z powodzeniem działa instalacja pilotażowa Falken- 10 hagen, a rozwijana jest kolejna Reitbrook. Rezultatem jest syntetyczny gaz, niemal identyczny z gazem ziemnym, który można przechowywać 431 i w razie potrzeby wykorzystywać do generacji prądu. Zaletą tej metody, określanej jako P2G (Power to Gas), jest możliwość wychwytu dwutlenku węgla emitowanego podczas spalania węgla. Akumulatory kwasowo-ołowiowe Akumulatory niklowo-kadmowe Koła zamachowe Akumulatory przepływowe BOOM I POTENCJAŁ Magazynowanie energii elektrycznej staje się faktem, który stopniowo będzie zmieniać architekturę systemów i zasady działania rynków energii elektrycznej. Tauron nie zasypia gruszek w popiele we współpracy z amerykańskim Altairnano prowadzi pionierskie badania z użyciem baterii litowo-tytanowych. To ma sens, gdyż szacunki firm doradczych wskazują na olbrzymi potencjał tego sektora. Według wyliczeń ekspertów tylko w 2017 r. przybędzie 6 GW mocy w urządzeniach magazynowania. Wartość tej branży już za dwa lata ma osiągnąć 19 mld dol. Wydaje się, że Elon Musk wie, co robi. Technologie magazynowania osiągalne pojemności oraz czas oddania mocy Czas rozładowania Godziny Sekundy Minuty Akumulatory przepływowe Ogniwa wodorowe ESP Akumulatory sodowo-siarkowe Akumulatory kwasowo-ołowiowe Akumulatory niklowo-kadmowe Akumulatory litowo-jonowe Koła zamachowe CAES Superkondensatory SMES 1 kw 10 kw 100 kw 1 MW 10 MW 100 MW 1 GW źródło: VGB Powertech\n24 24 W Unii ENERGETYCZNY ROADSHOW Przedstawiciele Komisji Europejskiej rozpoczynają objazd stolic europejskich, żeby porozmawiać o planowanej unii energetycznej. W Warszawie na pewno powinny paść pytania, czy rzeczywiście w naszym miksie jest miejsce dla węgla. Choćby po to, aby nie budować sobie niepotrzebnie iluzji bezpieczeństwa energetycznego Stanisław Tokarski wiceprezes zarządu Tauron Polska Energia Jerzy Janikowski Biuro Regulacji i Współpracy Międzynarodowej Pomysł utworzenia unii energetycznej został przedstawiony wiosną 2014 r. przez premiera Donalda Tuska i był reakcją na wydarzenia na Ukrainie. Zawierał propozycję mechanizmów zabezpieczających państwa Unii Europejskiej przed zakłóceniami w dostawach gazu i dyktatem cenowym dostawcy. Wspólne zakupy gazu były jednym ze sposobów ochrony przed takim zagrożeniem. Po wyborach do Parlamentu Europejskiego i sformowaniu nowej Komisji Europejskiej dotychczasowe założenia polityki energetyczno-klimatycznej zostały zmodyfikowane. Większego znaczenia nabrało bezpieczeństwo zasilania oraz niezależność energetyczna i konkurencyjność przemysłu. Okazało się też, że wspólne zakupy gazu są dla niektórych państw Wspólnoty propozycją zbyt daleko idącą. Sama idea unii energetycznej wróciła jesienią ubiegłego roku, ale zasadniczo zmienił się jej zakres, w który włączono wiele dotychczasowych działań Komisji dotyczących polityki klimatycznej, dekarbonizacji, zwiększenia wykorzystania źródeł odnawialnych oraz rozwijania wewnątrzunijnego rynku energii. KONKLUZJE NA CZERWIEC Temat unii energetycznej na pewno będzie przedmiotem intensywnych rozmów na czerwcowym szczycie Rady Europejskiej. Praktycznie od kwietnia trwają prace nad ostatecznym tekstem konkluzji w tej sprawie. Przyjrzyjmy się bliżej dotychczasowym ustaleniom. Rada chce zaznaczyć w szlifowanym właśnie dokumencie, iż celem unii energetycznej jest zapewnienie odbiorcom indywidualnym i przemysłowym konkurencyjnej, zrównoważonej oraz bezpiecznej energii. Miałoby to pozwolić na większą niezależność i bezpieczeństwo energetyczne UE, przy jednoczesnej realizacji celów unijnej polityki klimatycznej do 2050 r. (takich celów formalnie dotychczas nie uzgodniono). Wiemy, że pięć filarów unii energetycznej to: bezpieczeństwo energetyczne, integracja rynków energii, efektywność energetyczna, dekarbonizacja oraz wzrost znaczenia badań i rozwoju. W konkluzjach na pewno pojawi się sprawa zarządzania unią energetyczną. Państwa członkowskie mają prawo wyboru własnej struktury paliwowej, jednak system zarządzania będzie ostatecznie prowadził do realizowania przez nie celów unijnych. Polityka krajów UE będzie koordynowana dla lepszej współpracy regionalnej, szczególnie w zakresie narodowych programów klimatycznych, wykorzystania i rozwijania OZE oraz poprawy efektywności energetycznej. ORIENTACJA NA KLIENTA Rada wskazuje w przygotowywanych konkluzjach, że prąd po przystępnych i konkurencyjnych cenach zapewni odbiorcom elastyczny i dynamiczny wewnętrzny rynek energii. Podkreśla także znaczenie dywersyfikacji dróg i źródeł dostaw dla zmniejszenia zależności energetycznej, ale zwraca również uwagę na brak wystarczającej ilości połączeń międzysystemowych, co może powodować wyższe koszty. Zakłada się, że odbiorcy będą mogli reagować na zmianę cen prądu i w efekcie poprawi się konkurencyjność na rynkach detalicznych oraz elastyczność popytowa i podażowa. Klienci dzięki temu uzyskają kontrolę nad własnym zużyciem energii. Innym ważnym czynnikiem redukcji kosztów prądu dla odbiorców końcowych jest efektywność energetyczna, postrzegana równocześnie jako metoda ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz poprawy bezpieczeństwa zasilania. Klienci powinni mieć zatem dostęp do odpowiednich informacji oraz inicjatyw, dzięki którym mogliby oszczędzać energię. Rada w swoich czerwcowych konkluzjach zamierza odnieść się także do polityki dekarbonizacji. Zaznacza potrzebę efektywnej kosztowo integracji wszystkich bezpiecznych i zrównoważonych energetycznych zasobów wewnętrznych Unii, między innymi poprzez lepszą organizację rynku, umożliwiającą zastosowanie wszystkich technologii niskoemisyjnych. Ważna ma być także strategia badań i innowacji skoncentrowana na sieciach inteligentnych oraz inteligentnych technologiach, systemach efektywnych energetycznie, magazynowaniu energii, źródłach odnawialnych następnej generacji oraz innych źródłach alternatywnych (m.in. ogrzewanie, chłodzenie, sektor transportu). JAK TO ROZUMIEĆ? Analiza proponowanych zapisów konkluzji czerwcowego szczytu Rady pokazuje jak bardzo odchodzą one od pierwotnego projektu unii energetycznej. Więcej sporo w nich niejednoznaczności. Przykładem może być fragment dotyczący dekarbonizacji efektywnej kosztowo i opierają-\n25 Polska Energia, czerwiec cej się na integracji zrównoważonych zasobów energetycznych Unii. Teoretycznie nie wyklucza to technologii węglowych, ale w praktyce dotyczy źródeł odnawialnych oraz ułatwień w przyłączaniu ich do sieci. Niejasności dotyczą też generowania odpowiednich sygnałów cenowych i rozwijania połączeń międzysystemowych. Teoretycznie ma to służyć obniżaniu cen dla odbiorców końcowych, istnieje jednakże zagrożenie, że skutkiem będzie wpuszczanie do systemów dotowanej energii z niestabilnych źródeł odnawialnych, co zakłóci funkcjonowanie rynku i wyeliminuje niezbędne inwestycje w krajach sąsiednich. Konsekwencją okazać się może więc spadek, a nie wzrost bezpieczeństwa zasilania. Czy nie byłoby zatem warto wyraźnie napisać, że połączenia międzysystemowe powinny być rozwijane przy równoczesnym zapewnieniu jednakowego traktowania wszystkich technologii i nakładaniu na nie takich samych obowiązków, bez stosowania krajowych systemów wsparcia? Prawdopodobnie ostateczny tekst konkluzji poznamy jeszcze w czerwcu. Wtedy też będzie wiadomo, czym stanie się ostatecznie unia energetyczna. KOMISJA W DRODZE Prace nad unią energetyczną prowadzone są równocześnie w Komisji Europejskiej. Istotnym ich elementem mają być wyjazdy przedstawicieli Komisji do wszystkich krajów członkowskich. Misją jest zebranie danych, uwag oraz opinii dla uporządkowania i wdrożenia systemu zarządzania unią energetyczną. Podczas tych spotkań można zgłaszać pytania i wątpliwości oraz wskazywać na wąskie gardła i specyficzne uwarunkowania. Wizyty rozpoczęły się 20 maja od Holandii i potrwają do jesieni. Pod koniec października Komisja przedstawi specjalny raport z tego objazdu, mając nadzieję, że przyczyni się on do lepszej koordynacji polityki energetycznej państw unijnych. Dokument będzie corocznie aktualizowany. Rozmowy są prowadzone na najwyższym szczeblu, Komisja jest jednak otwarta na dodatkowe opinie parlamentów, stowarzyszeń oraz organizacji pozarządowych. W planach jest publikacja co dwa lata raportów, w których Komisja chce dokładnie pokazać, co i w jakich proporcjach składa się na ceny detaliczne energii w poszczególnych krajach. KLIMAT, PRAKTYKA, INTERES POLSKI Wydaje się, że obecna koncepcja unii energetycznej mocno odbiega od pierwotnego projektu. Opiera się ona w zasadniczej części na dotychczasowej polityce klimatycznej oraz wsparciu dla rozwoju źródeł odnawialnych. Tym też celom mają być podporządkowane główne zadania. Rozwój rynku wewnętrznego, rozbudowa połączeń oraz integracja źródeł odnawialnych z systemami energetycznymi mają zaś zapewnić bezpieczeństwo zasilania i konkurencyjne ceny dla odbiorców energii. Warto w tym miejscu zadać sobie pytanie, czy te cele tak naprawdę nie wykluczają się wzajemnie. Czy bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność gospodarek krajów Wspólnoty na światowym rynku oraz ograniczenie strefy ubóstwa energetycznego to podstawowe wyzwania dla unii energetycznej? Czy system zarządzania unią energetyczną pozostawi państwom członkowskim pełną swobodę i elastyczność w wyborze własnej struktury paliwowej? Czy nie będzie tak, że w praktyce odpowiedni klimat i zachęty zostaną stworzone mimo zapisów i gwarancji tylko dla wybranych technologii? Być może warto zadać te pytania podczas dialogu z przedstawicielami Komisji Europejskiej, którzy odwiedzą także Polskę. foto: Shutterstock.com\n26 26 Promocja Brąz dla zuchw Po raz drugi w historii szczypiorniści Vive Tauron Kielce znaleźli się na podium Ligi Mistrzów, w zaciętym boju pokonując w meczu o trzecie miejsce gospodarzy THW Kiel. Po złoto sięgnęli zawodnicy z Barcelony Powitanie drużyny w Kielcach Finałowy turniej najlepszych europejskich drużyn, który odbył się maja w niemieckiej Kolonii, pokazał, jak bardzo historia lubi się powtarzać. Podobnie jak dwa lata temu, podopieczni Tałanta Dujszebajewa i tym razem w walce o brązowy medal Ligi Mistrzów pokonali ekipę z Kolonii. Tak jak i wtedy, mecz był niezwykle zacięty, stał na wysokim poziomie i przez 60 min gry wynik oscylował w okolicy remisu (do przerwy było 12:12). Na szczęście w końcówce spotkania więcej sił oraz zimnej krwi zachowali kielczanie, a pokazowa obrona Sławomira Szmala oraz kontra Manuela Strleka ustaliły rezultat meczu na 28:26. TOUR DE PODKARPACIE Blisko 250 zawodników stanęło 31 maja na starcie drugiej edycji wyścigu Tauron Lang Team Race Rzeszów-Podkarpacie A matorzy kolarstwa szosowego mieli tego dnia do wyboru dwa dystanse krótszy o długości 68 km i dłuższy 98-kilometrowy. Na obu trasach nie tylko rywalizowali z innymi uczestnikami, ale również toczyli walkę z własnymi słabościami. Szczególnie bezlitosne okazały się wymagające podjazdy. Jak otwarcie przyznali organizatorzy, ich stopień trudności był porównywalny z tym, co napotkają kolarze na trasie sierpniowego Tour de Pologne Amatorów w Bukowinie Tatrzańskiej. Na dystansie MAXi najlepsi okazali się Karol Rudnik i Agnieszka Sikora. Znakomicie spisał się także Czesław Lang, który pewnie wygrał w swojej kategorii, w klasyfikacji generalnej zajmując wysokie 27. miejsce. Każdy, kto przejechał tę trasę, wie, jak była trudna. Jestem bardzo szczęśliwy, że zmierzyłem się z nią, bo to było prawdziwe wyzwanie. W Rzeszowie przyświecało nam motto Tour de Pologne Amatorów Dopóki walczysz, jesteś zwycięzcą. Każdy walczył ze swoimi słabościami, miewał trudne momenty, które przezwyciężał, i to było piękne cieszył się dyrektor generalny Lang Team. Kolejne wyścigi w ramach Tauron Lang Team Race odbędą się w Gdańsku (14 czerwca), Krokowej (5 lipca) i Bytowie (30 sierpnia). 30 tys. blisko tylu widzów wzięło udział w wydarzeniach, które miały miejsce w trakcie pięciodniowego festiwalu Kolumny opracowała: Katarzyna Fraś foto: arc TPE\n27 Polska Energia, czerwiec ałych A tych nad Wisłą nie brakuje, o czym świadczy obecność blisko 30 tys. widzów na wydarzeniach odbywających się w ramach ósmej edycji Krakowskiego Festiwalu Muzyki Filmowej. Największą publiczność 10 tys. słuchaczy zgromadziła w Tauron Arenie Kraków Międzynarodowa Gala Seriali oraz projekcja oscarowego Star Treka, ze ścieżką dźwiękową na żywo Michaela Giacchino. Do ostatniego miejsca zapełniła się także widownia w Międzynarodowym Centrum Kongresowym ICE Kraków podczas pierwszego w historii festiwalu symultanicznego pokazu polskiego filmu Bogowie z muzyką na żywo. Osiem koncertów głównych zapewniło 600 tylu łącznie artystów, a wśród nich najwybitniejsze zespoły orkiestrowe, chóralne i instrumentalne, wykonało dla zgromadzonej publiczności muzykę na żywo W kieleckim obozie radość była wielka, choć nie u wszystkich. Przyjechałem tu, żeby wygrać nie krył rozczarowania po turnieju Grzegorz Tkaczyk. Jestem zadowolony w 25 procentach wtórował mu Kasa. Trudno się temu dziwić, skoro finał i tym samym złoty medal wydawał się być na wyciągnięcie ręki. Mimo że w półfinałowym starciu to szczypiorniści FC Barcelona uchodzili za faworytów, to wybrany do najlepszej siódemki turnieju Karol Bielecki wraz z kolegami dzielnie dotrzymywali im kroku. Piękne gole padały z obu stron. Niestety dla piłkarzy mistrza Polski strzelecki festiwal skończył się w drugiej połowie wraz z pojawieniem się na boisku Danijela Saricia. Serbski bramkarz z katarskim paszportem ponownie zamknął polskim szczypiornistom drogę do finału. Wcześniej ta sztuka udała mu się podczas styczniowych mistrzostw świata w Katarze. Umiarkowane zadowolenie zawodników nie zmąciło ogromnej radości żółto-niebieskich kibiców. Po powrocie z Kolonii na kieleckim rynku zawodników powitano jak zwycięzców. Fetowania kolejnego udanego sezonu dla klubu nie było końca. Było co świętować, gdyż w kraju szczypiorniści Vive Tauron Kielce zdobyli wszystko, co było do zdobycia. Do pełni szczęścia brakuje im tylko triumfu w Lidze Mistrzów. Szansa na powiększenie kolekcji trofeów już w kolejnym sezonie. INNY WYMIAR KINA To była prawdziwa uczta dla koneserów muzyki filmowej niezwykły przegląd ścieżek dźwiękowych światowego kina i multimediów, od najpopularniejszych soundtracków rodem z gier komputerowych, przez tematy słynnych seriali telewizyjnych, aż do muzyczno- -filmowych arcydzieł inspirowanych twórczością Szekspira. Różnorodność wydarzeń, mnogość doznań artystycznych oraz 34 tylu gości specjalnych zaszczyciło swą obecnością publiczność festiwalu. Wśród nich znalazł się Andrzej Wajda, któremu poświęcono pierwszy uroczysty koncert z cyklu Scoring4Directors 25 tyle wydarzeń towarzyszyło festiwalowi, wśród nich znalazły się m.in. kameralne Master Classes z sesją nagraniową dla kompozytorów, dyskusje o tajnikach pisania muzyki filmowej czy MINI kino Karol Bielecki zaprezentował mistrzowską formę profesjonalizm wykonania sprawił, że krakowski festiwal zadowolił nawet najbardziej wymagających fanów muzyki filmowej, którzy zjechali do stolicy Małopolski z całego kraju. Sponsorem tego wyjątkowego wydarzenia, który na stałe zapisał się w kalendarzu ważnych imprez artystycznych, po raz kolejny został Tauron. 12 tyle paneli dyskusyjnych miało miejsce w ramach festiwalu, w trakcie których rozmawiano m.in. o problemach i wyzwaniach polskiego rynku filmowego, tajnikach komponowania muzyki do gier, krwawych soundtrackach i niekonwencjonalnych brzmieniach orkiestrowych, budowaniu kariery kompozytora i kulisach przemysłu nagraniowego w branży muzyki filmowej\n28 28 Wynalazcy POLISH GENI Kiedy w 1942 r. porucznik Józef Kosacki wygrywał konkurs brytyjskiego Ministerstwa Zaopatrzenia na wykrywacz min, nie myślał o sławie i pieniądzach. Chciał, żeby wojna skończyła się jak najszybciej. I mocno się do tego przyczynił. Tysiące żołnierzy zawdzięczają mu życie. A setki poszukiwaczy skarbów fortunę, bo do tej pory korzystają z jego wynalazku TEKST: Piotr Baran F inał konkursu na wykrywacz min, który odbył się w Centrum Wyszkolenia Saperów w Ripon w brytyjskim hrabstwie Yorkshire, przypominał raczej piknikową zabawę niż heroiczny bój. Do konkursu zgłoszono siedem różnych wynalazków, wśród nich znajdowała się zbudowana w trzy miesiące konstrukcja polskiego porucznika Józefa Kosackiego. Zadanie było proste znaleźć jak najwięcej rozrzuconych w gęstej trawie jednopensówek. Polak okazał się bezkonkurencyjny i to jego detektor skierowano do produkcji. Patent został nieodpłatnie przekazany armii brytyjskiej, za co Kosacki otrzymał od króla Jerzego VI list z podziękowaniem. Nazwisko autora utajniono ze względów bezpieczeństwa. Rodzina Kosackiego przebywała w okupowanej przez hitlerowców Warszawie, istniała więc obawa, że będą się oni chcieli mścić na krewnych porucznika. A było to tym bardziej prawdopodobne, że już w lipcu 1942 r. wykrywacz porucznika Kosackiego walnie przyczynił się do wygrania przez aliantów bitwy pod El Alamein, która stała się punktem zwrotnym w kampanii afrykańskiej. Czy wiesz, że szacuje się, że na świecie ok. 20 tys. osób rocznie traci życie lub odnosi ciężkie rany w wypadkach minowych. Wynalazek Polaka musi być ciągle udoskonalany, ponieważ obudowy dzisiejszych min wykonane są z tworzyw sztucznych zawierających śladową ilość metalu. Wykrywacze min powinny więc nie tylko sygnalizować elementy metalowe w podłożu, lecz także różnice gęstości gruntu (co może świadczyć o zakopaniu w nim śmiercionośnej broni). Te najnowocześniejsze penetrują grunt, wykorzystując zjawiska rezonansu akustycznego. Dotyczy to zarówno urządzeń manualnych, jak i robotów do rozminowywania terenu PRÓBA OGNIA Pierwszy polski wykrywacz min, który Brytyjczycy wyprodukowali pod nazwą Mine Detector (Polish) Mark I, składał się z trzech części: generatora dźwięku umieszczonego w plecaku, właściwego wykrywacza na końcu tyczki oraz słuchawek. Urządzenie ważyło ok. 14 kg i obsługiwał je jeden żołnierz. Saper ruchem kosiarza prowadził przed sobą tyczkę. Gdy wykrywacz znalazł się nad miną, w słuchawkach rozbrzmiewał pisk. Urządzenie generowało własne pole elektromagnetyczne, a gdy w jego pobliżu znajdował się metal, ulegało ono zaburzeniu, co było sygnalizowane przez sygnał akustyczny.


Apartmanok A Tenger Mellett Trogir - 16210 Trogir - Noclegi.pl\nMuzeum Miejskie Trogir 400 m\nTrogirskie Stere Misato 500 m\nPokoje, usługi Gości poszukujących noclegu w Trogir serdecznie zapraszamy do rezerwacji trzech dobrze wyposażonych pokoi w Apartmanok A Tenger Mellett Trogir - 16210 Trogir. Jeżeli przybywasz samochodem, apartament zapewni Ci miejsce parkingowe bez obciążania Cię dodatkowymi kosztami. Nie musisz się martwić ciepłem, klimatyzacja, która jest dostępna w niektórych pokojach, zapewni Ci miły nastrój nawet podczas najgorętszych letnich dni (prosimy sprawdź arkusz informacyjny pokoju aby upewnić się czy klimatyzacja jest częścią wyposażenia). Dokładna lista usług dostępnych w Apartmanok A Tenger Mellett Trogir - 16210 Trogir (zawierają również te wymagające dopłaty) i dokładne wyposażenie pokoi w informatorze poniżej, oraz w informatorze konkretnego pokoju.\nZakwaterowanie Apartament jest zlokalizowany 500 meters od Katedra św. Wawrzyńca, 800 meters od Twierdza Kamerlengo, 500 meters od Pałac Lucic Trogir, 700 meters od Twierdza św. Mikołaja, 500 meters od Trogirskie Stere Misato , 600 meters od Kościół św. Barbary, 500 meters od Pałac Ćipiko, 600 meters od Wieża zegarowa, 600 meters od Kościół św. Sebastiana, 1.6 km od JAskienie Ciovo, 700 meters od Twierdza Vitturi, 400 meters od Muzeum Miejskie Trogir.\nPłatność Następujące formy są dostępne aby opłacić rezerwację: gotówka, przelew i karta. Apartmanok A Tenger Mellett Trogir - 16210 Trogir wymaga 50% zaliczkowej płatności po zakończeniu Twojej rezerwacji.\nPrzyjazd, godziny otwarcia Najwcześniejsza pora przybycia to 14:00, najpóźniejszy czas na wyjazd to 10:00. Personel zna języki takie jak: chorwacki i jest do Twoich usług.\nApartmanok A Tenger Mellett Trogir - 16210 Trogir - informacje o pokojach - informacje o pokojach\nApartament 4-osobowy z klimatyzacją z widokiem na morze z 1 pomieszczeniem sypialnianym A-16210-c\nApartament 4-osobowy z klimatyzacją z widokiem na morze z 1 pomieszczeniem sypialnianym A-16210-a\nApartament 6-osobowy z klimatyzacją z widokiem na morze z 2 pomieszczeniami sypialnianymi A-16210-b\nRezerwacja zostanie potwierdzona przez Apartmanok A Tenger Mellett Trogir - 16210 Trogir


160L Zbiornik Paliwa - Motoryzacja - Agrofoto.pl Forum Rolnicze i Galeria Rolnicza\n160L Zbiornik Paliwa\nPrzez Daniel89, Listopad 30, 2011 w Motoryzacja\nSłyszałem o takim busie VW , ze ma on 160L Zbiornik na Paliwo\nczy ktos takiego widział\nMy jak jeździliśmy do Reichu po auta to mieliśmy sprintera 412 z 2 zbiornikami od stara. Łącznie ponad 500 litrów właziło hehe, a oryginalnie to nie widziałem takiego busa co ma 160 litrów\nByły raz na allegro zbiorniki 160l do vw t4 ale podobno bardzo kiepsko wykonane , wystarczyło stuknięcie w coś i pękały .\nAchaa no to fajnie\nto bęndę szukał w netcie.\nW firmie mieliśmy ową T4 blaszaka, silnik 2.4 ze zbiornikiem 160 litrów, na przemyt sie wybierasz?\nA co to jest? Przemyt Hahahha Pisz na PW na ten Temat\n@yahooo777 a był to jakiś specjalny?\nmasz może Link do takiego Busa\nMy na niego mówiliśmy bardzo czule bo to była TRUMNA;] specjalny to on nie był, u nas większość elewatorów i dekarzy jeździ takimi wynalazkami, ale przyznam że to mało awaryjne samochody godne polecenia, blacharka jedynie jest wielkim mankamentem tych samochodów;]\nPo co pisac na pw o przemycie. Z takim zbiornikiem i tak przez granicę czy to ukrajńską czy to białoruską do polski nie wjedziesz. Zbiorniki do przewozu paliwa muszą byc orginalne inaczej lipa.\na kto mówi o przemycie.\nja jestem pod ruskom granicom , ale do ruskich nie jade.\nto z takim zbiornikiem pojedziesz :lol: