KRAJOBRAZY KULTUROWE WYŻYNY KRAKOWSKO CZĘSTOCHOWSKIEJ. ROZWAŻANIA O PRZYRODZIE, HISTORII, WARTOŚCIACH I ZAGROŻENIACH - PDF\nKRAJOBRAZY KULTUROWE WYŻYNY KRAKOWSKO CZĘSTOCHOWSKIEJ. ROZWAŻANIA O PRZYRODZIE, HISTORII, WARTOŚCIACH I ZAGROŻENIACH\nDownload "KRAJOBRAZY KULTUROWE WYŻYNY KRAKOWSKO CZĘSTOCHOWSKIEJ. ROZWAŻANIA O PRZYRODZIE, HISTORII, WARTOŚCIACH I ZAGROŻENIACH"\n1 Urszula MYGA PIĄTEK Uniwersytet Śląski Zakład Geoekoturystyki e mail: ZARZĄDZANIE KRAJOBRAZEM KULTUROWYM Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego Nr 10 Komisja Krajobrazu Kulturowego PTG, Sosnowiec, 2008 KRAJOBRAZY KULTUROWE WYŻYNY KRAKOWSKO CZĘSTOCHOWSKIEJ. ROZWAŻANIA O PRZYRODZIE, HISTORII, WARTOŚCIACH I ZAGROŻENIACH słowa kluczowe: krajobraz kulturowy, Wyżyna Krakowsko Częstochowska, zagospodarowanie przestrzenne. WPROWADZENIE Obszar Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej jest w skali Polski pod każdym względem unikatowy. Począwszy od warunków środowiska przyrodniczego przez zróżnicowane typy osadnictwa i długą historię użytkowania terenu nie ma swoich odpowiedników na terenie naszego kraju. Także krajobraz kulturowy Wyżyny pojmowany jako wysoce zorganizowana całość, będąca syntezą elementów przyrodniczych i kulturowych, cechuje się specyficzną i niepowtarzalną strukturą. Celem artykułu jest wskazanie na kilka bardzo aktualnych problemów pojawiających się w związku z zanikaniem tradycyjnych form użytkowania terenu i wkraczaniem odmiennych od rodzimych stylów gospodarowania. Artykuł dowodzi ironicznej i przewrotnej w swym wyrazie tezy, o tym jak wartość i atrakcyjność krajobrazu (mierzona m.in. potencjałem przyrodniczym i kulturowym) może być we współczesnych czasach zagrożeniem dla jego jakości. Artykuł powstał w oparciu o refleksję poczynioną na podstawie wieloletnich obserwacji i badań autorki w obszarze Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej. Prowadzone prace, w tym kartowanie terenowe (w latach ) potwierdzają zatrważające tempo niszczenia tworzonej przez wieki struktury krajobrazów kulturowych Wyżyny. Głównymi przyczynami jest masowa konsumpcja krajobrazów, która między innymi jest efektem ubocznym opisywanego przez A. Böhma (2008) kalotropizmu, czyli tu dość łapczywego i opacznego dążenia człowieka do piękna (piękna krajobrazów) oraz rozwoju różnych tzw. wyspecjalizowanych 337\n2 form turystyki i rekreacji. Autorka dotychczas kilkakrotnie poświęcała uwagę walorom krajobrazu kulturowego Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej (Myga Piątek, 2001a,b, 2002, 2003, 2004a,b, 2006). Niniejszy artykuł jest swoistym studium przypadku, dla obserwowanych dość powszechnie negatywnych przemian polskiej prowincji, wywołanych swobodą i nonszalancją użytkowania przestrzeni, zaniedbaniami prawnymi, niskim stopniem świadomości i poczucia tożsamości krajobrazu wśród mieszkańców; prowincji, która zatraca swojskie cechy (Pawłowska, 2001). Problematyka poruszana w niniejszym tekście była dodatkowo inspirowana interesującymi wystąpieniami architektów krajobrazu wygłoszonymi podczas międzynarodowej konferencji Zarządzanie krajobrazem i kształtowanie proekologicznych postaw społecznych w Niepołomicach i towarzyszącej im burzliwej dyskusji. PRZYRODNICZY FENOMEN MIEJSCA Wyjątkowy charakter krajobrazu przyrodniczego Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej zdeterminowany jest przede wszystkim przez jej budowę geologiczną. Wyżynę tworzy płyta wapieni górnojurajskich, nachylona monoklinalnie ku NE, gdzie zapada się w piaskowcach i iłach kredowych Wyżyny Małopolskiej. Grubość płyty wzrasta od 300 m na wschód od Częstochowy do m w części południowej. Krajobrazową odrębność Wyżyny podkreśla od strony zachodniej kuesta o wysokości 100 m. Podłoże geologiczne w dużym stopniu decyduje o ewolucji krasowej rzeźby, która rozwijała się od trzeciorzędu do czasów współczesnych w zmieniających się warunkach klimatycznych. Wykształcona w obrębie wierzchowiny rzeźba krasowa manifestuje się licznymi malowniczymi formami skalnymi ostańcami krasowymi, a także setkami jaskiń i schronisk skalnych. Pokrywa utworów czwartorzędowych, związana genetycznie z działalnością lądolodu, wygładza nieco rysy rzeźby trzeciorzędowej. Przeszłość geologiczna i wynikająca z niej urozmaicona rzeźba oraz warunki hydrogeologiczne Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej decydują o wykształceniu się specyficznych cech krajobrazowych, które w poważnym stopniu determinowały zagospodarowywanie terenu przez człowieka. Spośród cech środowiska naturalnego należy wymienić także słabej jakości gleby w przewadze rędziny i bielice, często o płytkim profilu glebowym bardzo trudne w użytkowaniu. Do krajobrazowych wyróżników regionu należy także rzadka sieć hydrograficzna (poniżej 1 km/km 2 ), natomiast dość licznie spotykane są źródła. Cechą szczególną krajobrazu naturalnego Wyżyny jest zróżnicowane pokrycie roślinne (7 zbiorowisk leśnych buczyny na podłożu węglanowym oraz borów sosnowych na podłożu piaszczystym), a także bogaty świat zwierząt. W przyrodzie ożywionej spotykamy nadal wiele gatunków endemicznych i reliktowych. Ta swoista krajobrazowa wyspa była przedmiotem bardzo wczesnej eksploracji naukowej. 338\n3 Udokumentowane badania naukowe Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej sięgają połowy XIX w. (słynna wyprawa naturalistów warszawskich do Ojcowa i okolic). 1 Warunkom środowiska naturalnego były i są nadal poświęcane bardzo liczne prace polskich przyrodników (geologów, geomorfologów, gleboznawców, hydrologów i hydrogeologów, botaników i zoologów) 2. EWOLUCJA KRAJOBRAZU KULTUROWEGO WYŻYNY KRAKOWSKO CZĘSTOCHOWSKIEJ Krajobraz kulturowy Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej należy interpretować jako świadectwo działalności człowieka w przestrzeni geograficznej w ciągu kilku tysięcy lat. Jest to specyficzna forma dziedzictwa, wynik spuścizny wielu pokoleń, o określonych wartościach i potencjale intelektualnym, która nakłada się na efekty naturalnej ewolucji przyrody. Zamieszkujące tu społeczności pozostawiały w krajobrazie charakterystyczne odzwierciedlenie kolejnych epok, wyraz przystosowania do warunków siedliska. Przyjęcie takiego założenia sprawia, iż krajobraz kulturowy można interpretować metodą stratygraficzną (podobnie jak w geologii historycznej), oceniając jego miąższość i datując poszczególne historyczne warstwy 3. Tempo przeobrażeń krajobrazu zależało od zbioru czynników, które szeroko omawiała już M. Dobrowolska (1948), w tym: przyrodniczych, historycznych, politycznych, gospodarczych, kulturowych, ekonomicznych, a nawet biologicznych i psychicznych (Myga Piątek, 2005, 2007). Dynamika przekształceń krajobrazu kulturowego Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej określona była zatem przez narzędzia i mechanizmy jakimi umiał dysponować człowiek na kolejnych etapach społecznego rozwoju. Dlatego kluczem do rozpoznania tej dynamiki wydaje się być rozwój osadnictwa z jednej strony wykorzystującego określony zestaw warunków przyrodniczych, z drugiej uwikłanego w skomplikowane stosunki społeczno własnościowe i polityczno prawne. 1 Z okazji niedawno obchodzonej rocznicy 150 lecia tej wyprawy odbyła się konferencje w Ojcowie i wydano publikacje naukowe zob. E. Kaczmarzyk, 2004; J. Partyka (red.) Obszar Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej był i nadal pozostaje swoistym przyrodniczym poligonem naukowym. Prowadzili tu swoje prace badawcze m.in.: B. Adamczyk, S.W. i Z. Aleksandrowicz, B. Babczyńska, M. Błaszak, W. Błaszczyk, H. Czarnecka, F. Celiński, I. Dynowska, S. Dżułyński, J. Głazek, R. i M. Gradziński, J. Hereźniak, S. Kobylecka, S. Kozłowski, A.S. Kleczkowski, J. Leszkiewicz, J. Lewandowski, Z. Mossoczy, J. Motyka, U. Myga Piątek, J. Nita, J. Pacholewski, M. Pulina, A. i J. Różkowski, S. Różycki, A.W. Skalski, A. Tyc, W. Wika. Cytowanie i omówienie dorobku tych autorów wymagałoby osobnego tomu. 3 Porównaj prace M. Dobrowolskiej, 1948, 1961; Zaborskiego i Wrzoska, 1938; zob. też Myga Piątek, 2005, Plit, 2005). 339\n4 PRZYRODNICZE I HISTORYCZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU OSADNICTWA ORAZ JEGO KONSEKWENCJE KRAJOBRAZOWE Procesy osadnicze na obszarze Wyżyny Częstochowskiej mają bardzo odległą, sięgającą paleolitu przeszłość. Zajmowanie terenów i ich gospodarcze wykorzystywanie było wynikiem wyboru warunków odpowiednich z punktu widzenia potrzeb i możliwości pierwotnego osadnictwa (Kostrzewski, Chmielewski, Jażdżewski, 1965). Źródła archeologiczne potwierdzają bytowanie na tych terenach ludności kultur prasłowiańskich: łużyckiej z epoki brązu cmentarzyska z Baczyna, Brzoskwini, Brzezia, grodziska koło Udorza, Gąszczyk nad Wartą oraz liczne stanowiska zarówno jaskiniowe, jak i otwarte w rejonie Ojcowa, Doliny Mnikowskiej, Kobylańskiej i Wodącej, Podlesic i na Górze Birów oraz kultury przeworskiej z epoki żelaza stanowiska w Dolinie Sanki, Wodącej, na Górze Birów oraz cmentarzyska Giebułtów, Olsztyn, Babice, Częstochowa Raków (Głowacki, Kopacz, 1974; Młodkowska Piepiórowska, 1995). Cały okres rozległej w czasie prahistorii charakteryzowało kilka zbieżnych cech, dotyczących przestrzennego rozkładu form gospodarowania. Skoncentrowane i występujące wyspowo osadnictwo, nawiązywało głównie do dolin rzecznych (dostęp do wody, schronisk skalnych i surowca krzemiennego). Między nimi rozciągały się okresowo penetrowane tereny pustek osadniczych. Ogólną prawidłowością była więc ta, iż rzeki łączyły, a działy wodne dzieliły terytoria osadnicze. Obraz ten zaczął stawać się mniej wyraźny dopiero w końcowej fazie neolitu w kulturze pucharów lejkowatych i w czasach wczesnego średniowiecza, kiedy to osadnictwo przemieszczało się na wysoczyzny, a pod uprawę zaczęto wówczas wykorzystywać przestrzeń międzydolinną (Kurnatowski, 1995). W okresie plemiennym na Wyżynę Krakowsko Częstochowską sięgały siedziby Wiślan, a w końcu IX w. tereny te zostały włączone w granice państwa wielkomorawskiego. Wczesne średniowiecze było okresem, który charakteryzował się rozwojem osad obronnych, gęsto zabudowanych, otoczonych murami i fosami. W całej Małopolsce było ich około trzydziestu. (Antoniewicz, Wartołowski, 1964; Błaszczyk, 1966). Powstawały tu grody obronne wykorzystujące do budownictwa naturalny surowiec skalny, np.: Gąszczyk, Wały (Złoty Potok), Góra Birów oraz grodziska w Mnikowie i Zagórowej, Czułowie, Zabierzowie, Okluszu, Rudawie, Kromołowie i Mstowie (Bogdanowski, 1992; 1993a; Noga, 1997). Były one zalążkiem większości stałych osad złożonych z kilku lub kilkunastu chat. Pod koniec X i w XI w. w omawianym obszarze miała miejsce druga fala osadnicza zaczęły powstawać zalążki miast tworzonych przy małych grodach i ośrodkach religii chrześcijańskiej. W średniowieczu wraz ze wzrostem politycznej roli feudałów świeckich i duchownych, następowało rozwarstwienie ludności. Podstawą społecznego zróżnicowania stawała się posiadana ziemia, co inicjowało ważne przemiany ekonomiczno społeczne zachodzące na wsi. Powstały nowe formy własności i nowocześniejsze układy osadnicze. Struktura społeczno własnościowa odzwierciedlała się 340\n5 w systemie zawłaszczania ziemi, w technice i rodzaju gospodarki rolnej, w rozmieszczeniu i kształtach osiedli (Dobrowolska, 1948). W XII w. wykształciła się pierwsza forma dzierżawy. Równolegle rozwijało się osadnictwo czynszowe na prawie niemieckim, które przyniosło przeobrażenia życia wiejskiego (Kuraś, 1971). Tworzono nowe jednostki osadnicze, łącząc kilka starych osad w jedną wieś. Przeprowadzono też reformę gruntową, polegającą na wymierzaniu jednostek roli, czyli łanów o powierzchni około 30 mórg, które stanowiły podstawę pojedynczego gospodarstwa (Sobalski, 1974). Charakterystyczna dla tej reformy szachownica gruntów gwarantowała pierwotnie wszystkim osadnikom przydział roli takiej samej klasy. Z czasem jednak doszło do wyodrębnienia kilku grup społecznych, które różnicował stan majątkowy, a tym samym stosunek do panującej formacji pańszczyzny (Ochmański, 1959). Następowało ukierunkowanie eksploatacji w gospodarce żywnościowej na uprawę zbóż. Wywoływało to z kolei nową falę wylesiania i stopniową destrukcję systemu wodnego (Laderski, 1966; Kurnatowski, 1995). Czasy średniowiecza na obszarze Wyżyny Częstochowskiej znaczą warownie zakładane w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego dla ochrony granic Korony ze Śląskiem, będącym wówczas w sferze wpływów czeskich. Powstawały obronne rezydencje szlacheckie lub biskupie m.in.. Bydlin, Korzkiew, Tenczyn, Smoleń, Mirów, Lipowiec, Ryczów, Łukowiec, Przewodziszowice, Olsztyn, Ostrężnik, Ogrodzieniec, Bobolice, Rabsztyn. Rosnące poczucie bezpieczeństwa zdecydowało o wzroście intensywności procesów osadniczych (Antoniewicz, 1982). Dlatego wiek XIII i XIV był okresem krystalizowania się podstawowego zrębu miejskiej sieci osadniczej. Powstawała wówczas bardzo precyzyjnie określona sieć miast, pomiędzy którymi odległość nie mogła przekraczać jednego dnia drogi, czyli km. Tak wykrystalizowana sieć miasteczek średniowiecznych podyktowana była zarówno koniecznością handlu tranzytowego dalekosiężnego, jak i potrzebami miejscowego rynku. Od XIV w. miasta te przyjmowały nowe funkcje, wyraźnie wzrosła pozycja rzemiosła. Powstawały ośrodki skupione w dolinach rzecznych, wykorzystujące napęd koła wodnego. W tym okresie zaczęły powstawać także pierwsze osady górnicze, m. in. ołowiu i srebra koło Olkusza i Nowej Góry, rud żelaza koło Zawiercia, czarnego marmuru w Dębniku. Jednocześnie tworzyły się nowe formy własności i nowocześniejsze formy osadnictwa na wsi. Panujący system społeczno własnościowy odzwierciedlony został w ówczesnych podziałach ziemi, technice i rodzaju upraw, rozmieszczeniu i kształtach osiedli, które różniły się na terenie małej i wielkiej własności ziemskiej. Nowe osadnictwo czynszowe rozwijało się na prawie niemieckim, często łączono kilka osad w jedną wieś. Wzrastała powierzchnia upraw w systemie przemienno odłogowym. Ekstensywny styl upraw nadal wymagał dużych odlesień terenu. Następująca w XVII w. kolejna fala osadnicza związana była z powstawaniem prywatnych miast i wsi; stare miasta uzyskiwały nowe przywileje. W ślad za tym postępowało wzmocnienie komunikacji miedzy jednostkami osadniczymi wytyczano 341\n6 nowe i umacniano stare drogi. Wiele zamków uległo wówczas przekształceniu w renesansowe rezydencje. Jednak potop szwedzki przyniósł dla większości upadek i rozpoczął stopniowy proces rujnowania zamków. Analizy kartograficzne i studia geograficzno historyczne pozwalają ocenić, że życie gospodarcze, społeczne i majątkowe wsi na Wyżynie Krakowsko Częstochowskiej przebiegało odmiennie w obszarach wysoczyznowych i w dolinach 4. Pozbawione wody, suche tereny na wzniesieniach miały ograniczone zdolności rozwoju. Natomiast doliny stanowiły uprzywilejowane osie osadnicze, w których woda i jej energia wyznaczały poziom dobrobytu lokalnych społeczności. W okresie zaborów Wyżynę podzieliła granica; w 1795 r. była to granica pomiędzy zaborami pruskim i austriackim; po wojnach napoleońskich, od 1815 r. granica pomiędzy Królestwem Polskim, a Rzeczpospolitą Krakowską, biegnąca mniej więcej na linii Nowa Góra Radwanowice Modlnica. Po powstaniu krakowskim 1846 r. i włączeniu Rzeczpospolitej Krakowskiej do Austrii, aż do 1914 r. granica ta nie zmieniła się. Kolejnej fali kolonizacyjnej (obejmującej przede wszystkim dobra rządowe) towarzyszyło tworzenie przysiółków i koloni na prawie czynszowym (Baranowski, 1969). Proces ten na pewien okres rozwiązywał problem przeludnienia wsi. Obejmowano uprawą dawne ugory, nieużytki i poręby trójpolówki. Postępował także rozwój przestrzenny dotychczasowych wsi, których układy można określić jako ulicówki i rzędówki oraz wsie typu przyczółkowego. W okresie uwłaszczenia większość wsi została przebudowana, najczęściej niezgodnie z pierwotnym planem osadniczym (Łoś, 1978). Trudno jest dziś w terenie odczytać dawne układy przestrzenne. Z uwagi na wielowiekową dominację własności szlacheckiej i duchownej powszechną formą własności na Wyżynie Krakowsko Częstochowskiej pozostawały folwarki duże gospodarstwa rolne nastawione na masową produkcję przeznaczoną na zbyt. Na opisywanym terenie w XIX w. funkcjonowało ponad sto folwarków. Zapisem krajobrazowym ówczesnych przemian na wsi, przetrwałym do czasów współczesnych, są rozległe połacie pól, które znane są pod nazwą pańskie, folwark, na pańskim (do dzisiaj obecne np. na mapach topograficznych i używane w mowie potocznej). Pozostałością tego okresu jest także stosunkowo gęsta sieć zabudowań dworskich 5. Na podstawie interpretacji szczegółowych map wojskowych 4 Trwający wówczas proces zagęszczania się sieci osadniczej bardzo dobrze odzwierciedlają archiwalne opracowania kartograficzne Np. Mapy: R. Zanonniego (1772), K. de Pertheés a z 1787 roku oraz Mapa Nowego Śląska z 1807 roku obrazują stan ówczesnej sieci miast i wsi powiązanych wzajemnie układem szlaków komunikacyjnych charakterystyczny promienisty układ dróg wiodący do wszystkich okolicznych miasteczek np: Olsztyna, Mstowa, Janowa, Przyrowa, Żarek, Lelowa i Koniecpola, Mrzygłodu i Włodowic. 5 Dwory na Wyżynie Krakowsko Częstochowskiej niezwykle popularne jeszcze w okresie międzywojennym, w większości przypadków uległy całkowitemu zniszczeniu w czasie II wojny światowej lub w czasach gospodarki socjalistycznej. Najlepiej zachowanymi obiektami są dwór w Tarnawie i Złotym Potoku. 342\n7 z lat międzywojennych oraz w oparciu o relacje najstarszych mieszkańców można jeszcze odtworzyć miejsca usytuowania nieistniejących już dworów i folwarków np. w Jaroszowie, Poniku, Żarkach, Przewodziszowicach, Pabianicach, Żurawiu, Biskupicach, Zagórzu, a nawet całych osad, które dzisiaj już nie istnieją 6. Okres XIX w. zaznaczył się na Wyżynie Krakowsko Częstochowskiej jako czas wielkiego bumu rzemiosła wodnego. Doliny Prądnika, Wiercicy, Krztyni, górnej Warty, Ordonówki zmieniły się w duże zagłębia o zalążkach struktur przemysłowych (Falinowska Gradowska, 1995; Myga Piątek, 2004 a). Młyny zbożowe i słodowe, kaszarnie, olejarnie, prochownie, papiernie, folusze, tkalnie, garbarnie, tartaki, kuźnice i fryszerki, hamernie, ślusarnie, szabelnie, to tylko niektóre z najpopularniejszych wówczas inwestycji lokowanych nad rzekami. Zapoczątkowane wówczas intensywne prace techniczne, w tym budowa licznych stawów i spiętrzeń w korytach rzek zainicjowały proces przeobrażeń naturalnych ekosystemów w dolinach. Obok ludność pracującej w rzemiośle i przemyśle część mieszkańców regionu nadal znajdowała zatrudnienie w pracach rolnych na potrzeby dworów i zakładach związanych z gospodarką dworską: w browarach, karczmach, kamieniołomach, które istniały na tym terenie od najdawniejszych czasów. Przemianom przestrzennym na prowincji towarzyszyły zabiegi funkcjonalnoestetyczne powstawały liczne założenia parkowo pałacowe. Spośród 24 założeń istniejących na Wyżynie Krakowsko Częstochowskiej w XIX w. do cenniejszych należą w: Borownie, Działoszynie, Krzeszowicach, Kruszynie, Młoszowej, Pilicy, Szczekocinach, Ściborzycach, Woli Justowskiej i w Złotym Potoku. Dominacja zajęć związanych z obsługą zaplecza rolniczego oraz konkurencja ze strony rodzącego się kapitalistycznego ogólnokrajowego rynku były w konsekwencji przyczynami utraty praw miejskich przez wiele miasteczek Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej. Fakt odbierania praw miejskich był dość powszechny i stanowił przykład represji carskich po powstaniu styczniowym. Przełom XIX i XX w. był okresem intensywnego rozwoju przemysłu częstochowskiego i dąbrowskiego. Fakt ten utrwalił podział Wyżyny Częstochowskiej na dwie wyraźne strefy. W środkowej części obszaru dominowała gospodarka rolna, leśna i rozwijające się w dolinach rzemiosło. W południowej i północnej części zaznaczały się wpływy przemysłowe, związane z formacją kapitalistyczną. W 1920 r. ustawa o reformie rolnej przewidywała wykup ziemi, należącej do państwa oraz będącej własnością prywatną za połowę ceny wolnorynkowej 7. Reforma ta uznana została za zbyt radykalną i zastąpiono ją ustawą z 1925 r., która sankcjonowała wielką własność prywatną i opierała się na dowolnej parcelacji 8. 6 Upadek kilku osad w tym okresie związany był także z klęską żywiołową, np. pożarem (Górne Żarki) lub z epidemią zakaźnej choroby (Mrozów). 7 Dziennik Ustaw RP. 1920, nr 70, poz Dziennik Ustaw RP. 1926, nr 1, poz\n8 Nie zlikwidowano więc problemu ludności małorolnej i bezrolnej. Majątki obszarnicze do tej pory stanowią widoczne i wyróżniające się w krajobrazie zespoły wielkich pół uprawnych. Dodatkowo niekorzystnie na strukturze własnościowej i majątkowej odbił się kryzys gospodarczy Pogłębiło to trudną sytuację na wsi. Czasy gospodarki dworskiej przerwała druga wojna światowa. Opisany styl gospodarowania typowy był na tym obszarze aż do wybuchu II wojny światowej. Wraz ze zmianą ustroju polityczno gospodarczego na terenie Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej zaznaczyły się wielkie przemiany znajdujące wyraz w zagospodarowaniu przestrzennym i fizjonomii środowiska. Majątki podworskie objęto uwłaszczeniem, dokonując ich parcelacji. Spowodowało to fragmentację powierzchni rolnych i leśnych. Miało to ogromne konsekwencje ekologiczne i fizjonomiczne. Upaństwowiono lasy. Na obszarach byłych folwarków powstawały Państwowe Gospodarstwa Rolne. Najstarsze zespoły stawów hodowlanych w Polsce (np. Pstrągarnia w Złotym Potoku, czy Ojcowie) przekazywano w ręce Państwowych Gospodarstw Rybackich. Upadły zakłady rzemieślnicze lub były przymusowo unowocześniane upaństwowiono i zelektryfikowano duże młyny wodne i fabryki np. w dolinie Wiercicy i dolinie Prądnika (Myga Piątek, Partyka, 2003; Myga Piątek, 2004a). Zabudowania podworskie ulegały przebudowie lub zniszczeniu wskutek braku finansowego wsparcia. Wiele obiektów zabytkowych uległo całkowitemu zrujnowaniu. Powszechnym procesem, typowym zresztą dla całej Polski w tym okresie stało się rozpraszanie zabudowy. Powojenne procesy osadnicze były zbieżne z ogólnoregionalną i ogólnopolską tendencją w tym względzie. Miasta traciły i odzyskiwały prawa miejskie zaczynały ugruntowywać swą pozycję w tradycyjnej dla nich roli lub przyjmowały nowe funkcje, np. związane z obsługą przemysłu i usług, a z czasem narastającego ruchu turystycznego. W miejsce tradycyjnych form architektonicznych pojawiały się znormalizowane wzorce budownictwa, wsie były ozdabiane architekturą prowincjonalnego biedamodernizmu z klasycznym budynkiem tzw. pawilonu GS. Na potrzeby ludności pracującej w PGR ach budowano bloki mieszkalne stanowiące pomniejszoną i jeszcze bardziej prostacka wersję miejskiego blokowiska. Krajobraz miasteczek i wsi Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej zobrazował brutalnie stosunek władzy ludowej do unikatowych cech przestrzennych. Krajobraz stał się ikoną władzy (Czepczyński, 2006). Etap socjalistycznego unowocześniania, przyniósł bardzo wiele strat w krajobrazowej tkance regionu, wywarł trudne do zatarcia i ciągle widoczne piętno. Zarządzanie krajobrazem w tamtych czasach opierało się na systemie nakazoworozdzielczym kształtowaniem przestrzeni, zaniedbywało lub łamało przyrodnicze atrybuty środowiska i cechy lokalnej kultury. 344\n9 WSPÓŁCZESNE PRZEOBRAŻENIA KRAJOBRAZÓW KULTUROWYCH WYŻYNY KRAKOWSKO CZĘSTOCHOWSKIEJ Współczesne przeobrażenia krajobrazów opisywanego regionu zachodzą na kilku płaszczyznach. W osadach wiejskich w okresie pięćdziesięciu lat socjalistycznego unowocześniania trwał proces ich unifikacji, objawiający się przemianami w fizjonomii osad. Fakt ten był równoznaczny z utratą regionalnej tożsamości, co najszybciej objawiało się w przemianach architektonicznych (Czajkowski, 1977; Borowska Antoniewicz, 1988; Bogdanowski, 1997). Zmieniło się znaczenie i jakość walorów krajobrazowych regionu 9. Przykładowo w odniesieniu do zasobów wodnych miały miejsce następujące przeobrażenia: zaprzestano konsumpcyjnego i energetycznego użytkowania wód rzecznych na rzecz intensywnego użytkowania hodowlanego i turystycznego. Spowodowało to zmianę funkcji dolin rzecznych w regionach, które do XIX w. stanowiły swoiste mikroregiony przemysłu wodnego. Obecnie doliny spełniają głównie funkcje komunikacyjne (osie szlaków drogowych) i turystyczne osie lokalizacji ośrodków rekreacyjnowypoczynkowych; zmianie uległa jakość wód i jej ilość dostępna w obiegu; zmienia się poziom wód podziemnych wskutek intensywnego eksploatowania zasobów z głębokich poziomów w tym także komercyjnych ujęć wód mineralnych, a także górnictwa piasków i wapieni oraz gospodarki rybnej; zmieniły się stosunki retencji powierzchniowej poprzez: osuszenie niewielkich terenów podmokłych, wytworzenie się sieci małych oczek wodnych w wyrobiskach piasków formierskich, powstanie nowych obszarów podmokłych w okolicy stawów i towarzyszących im ekosystemów. Wiele zmian krajobrazowych obserwujemy w związku z zarzucaniem gospodarki rolnej. Stosunkowo słabej jakości gleby, trudne w uprawie są stopniowo wyłączane z użytkowania. Ludność miejscowa upatruje większych korzyści w sprzedaży ziemi na cele rekreacyjne niż w dalszym, mało opłacanym zasiewie i hodowli. Pola przez wiele lat nie orane, wskutek naturalnej ekologicznej sukcesji podlegają zarastaniu przez zbiorowiska leśne. Wzrasta lesistość regionu, co tylko pozornie, z punktu widzenia ekologicznego wydaje się korzystne. Spada bowiem bioróżnorodność w strefie leśno łąkowej i leśno uprawowej, gdyż naturalne miedze i czyżnie, będące idealną ostoją dla wielu gatunków ptaków, drobnych płazów i ssaków, przestają istnieć, wchłaniane przez powierzchnie leśne. Poszerzają się powierzchnie monokultur sosnowych, mało atrakcyjnych przyrodniczo i krajobrazowo. Proces ten ma swą dalszą konsekwencję fizjonomiczną. W warunkach obszarowej ochrony prawnej (Ojcowski, Park Narodowy, Parki krajobrazowe: Orlich Gniazd, Dolinki Krakowskie, Bielańsko Tyniecki, Dłubniański, Rudniański, Tenczyński) trudna do przezwyciężenia 9 Ze względu na obszerność tego problemu poniżej zasygnalizowano tę kwestię w odniesieniu wyłącznie do wybranych elementów środowiska przyrodniczego. 345\n10 jest idea wyższości lasu nad pozostałymi walorami krajobrazowymi. Skutkiem takiej polityki ochrony, promującej dominację walorów przyrody ożywionej, zanikają w dramatycznym tempie abiotyczne walory krajobrazu Wyżyny decydujące o jej specyfice. Są to przede wszystkim ikony krajobrazu regionu ostańcowe formy skalne, które zarastają i przestają by widoczne w przestrzeni. Przestają istnieć cenne, tradycyjnie podziwiane powiązania widokowe. Degradację krajobrazową potęgują najnowsze procesy osadnicze. Aktualnie obserwowany jest gwałtowny i żywiołowy (bo całkiem niekontrolowany i niczym nie sterowany) proces zawłaszczania krajobrazu na cele osadnicze pod pretekstem tzw. rekreacji ( drugie domy ). Wyłączanie gruntów rolnych z użytkowania gospodarczego, czemu sprzyja łatwość ich sprzedaży na cele działek letniskowych, jest procederem masowym. Powszechnymi składnikami do niedawna tak atrakcyjnej przestrzeni Wyżyny stają się, występujące w ogromnym rozproszeniu nowe domy o najróżniejszej architekturze (od sześcianu polskiego, przez parterowe budynki z wielkopołaciowymi dachami, góralskie drewniane chaty, a nawet złocone pałacyki) i elewacjach (od plastikowego saydingu po tynki w krzykliwej kolorystyce). Nowe domy a także działki na których nie podjęto jeszcze budowy ogradzane są najczęściej betonowymi (tanimi i wytrzymałymi) płotami. Zanikają tradycyjne domy o swojskiej, wiejskiej architekturze, lub nawet typowym regionalnym stylu 10, najczęściej wyburzane lub przebudowywane; przestają towarzyszyć im kwiatowe ogródki przydomowe. Zastępuje je frontowa zieleń, formowana na kształt scenerii teatralnej, z idealnie przystrzyżonym angielskim trawnikiem i dominacją popularnego acz obcego żywotnika (Thuja occidentalis lub Thuja orientalis). Opisane procesy sprawiają, że krajobraz popularnej Jury 11 przestaje być unikatowy, a staje się standardowy. Nie jest już odrębny, gdyż tak samo wyglądają osiedla w strefie podmiejskiej Krakowa czy Katowic. Zanikają cechy swojskie. Wsie przestają być wsiami, a stają się miejscowościami jakich setki spotykamy w Polsce. Na naszych oczach dokonuje się zniszczenie wyjątkowego dzieła sztuki współżycia natury i kultury (Bogdanowski, 1992, 1997; Pawłowska, 2001). 10 styl alpejsko ojcowski, zachował się w pojedynczych egzemplarzach w Ojcowie i okolicy. 11 Nazwa Jura jest niepoprawna z punktu widzenia regionalizacji fizycznogeograficznej. Tu została jednaj użytą w znaczeniu potocznym. 346\n11 GENIUS LOCI GUO VADIS? W świetle opisanych powyżej problemów właściwe wydaje się pytanie o to kto i jak zarządza krajobrazem Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej? Kto gmina, dyrekcja parku krajobrazowego czy pojedynczy właściciel? Jak czyli co jest zyskiem, a co stratą? Władze publiczne nastawione na łatwy i szybki zysk ze sprzedaży działek oraz potencjalne zaktywizowanie gospodarcze w swych planach zagospodarowania i decyzjach przestrzennych nie stawiają barier utrudniających inwestowanie, tym samym dopuszczają dowolność i tracą okazję wymuszenia wysokiej jakości. Do rzadkości należy opracowanie przez gminy tzw. typowych dla regionu projektów, które stylem nawiązują do rdzennych wzorów budownictwa ojcowskiego czy małopolskich dworów. Powszechnie uprawiane jest urbanistyczne kłusownictwo, które przenosi się także na jurajską prowincję. Zachodzi świadoma urbanizacja wiejskiego krajobrazu (Myczkowski, 1997). O legalności zabudowy często nie ma mowy. W wyniku braku nadzoru budowlanego powstają domki bez pozwolenia na budowę. To swoiste letniskowe favellas (dzielnice nędzy) karykatury budowane, złożone (bo często nie zbudowane) z tego, co właściciel zdołał przytransportować na dachu lub przyczepie swojego auta. Trudno tu mówić o jakimkolwiek stylu, gdyż on nie istnieje. To swoisty dadaizm budowlany, a do tego jeszcze, o ironio, powód do dumy dla posiadacza tej niezwykłej daczy (Myga Piątek, 2006). Może zatem najwyższy czas na przełamywanie stereotypu myślenia o własności prywatnej jako nieograniczonym prawie do posiadania. Posiadania rozumianego nie w sensie mieć coś na własność, a w sensie mieć prawo zarządzać. Własność, jest bowiem pojęciem stosowanym zarówno na określenie konkretnych rzeczy będących w posiadaniu osób, jak i w odniesieniu do praw wobec obiektów i elementów rzeczywistości, które są przez te osoby bezpośrednio kontrolowane. Gdy mówimy o posiadaniu czegoś, najczęściej mamy na uwadze prywatne lub osobiste posiadanie. Własność może przybierać jednak różne formy; a jedną z nich jest posiadanie zbiorowe, czyli własność publiczna. Tu należy zdać sobie sprawę, że swoistą własnością publiczną jest krajobraz kulturowy (osadniczy, np. miejsko przemysłowy czy rolniczy) o kolektywnym typie użytkowania. Może on być z jednej strony traktowany jako zbiorowy wytwór pracy wielu pokoleń ludzkich, a z drugiej strony, przy świadomej postawie osób zamieszkujących dany teren jako dobro wspólne. Nasz stosunek do posiadanych dobór, w sensie przestrzennym, jest zatem w stanie kreować także obraz przestrzeni krajobraz. Może, w przypadku właścicieli legitymujących się wysoką świadomością wartości i dziedzictwa miejsca, wspierać idee tożsamości i przekładać się na działania uznające i kultywujące tradycje i kanon miejsca 12. Częściej jednak, przy zbyt lekkomyślnym, nonszalanckim i pełnym pychy podejściu do własności, obraca się przeciwko związku człowieka z miejscem, powoduje destrukcję krajobrazu 12 Terminy te wyjaśnia Z. Myczkowski w rozprawie Tożsamość krajobrazu..,\n12 wywołaną pełną swobodą i dowolnością 13. Dają się zauważyć poważne uchybienia w poziomie kultury ludzi zamożnych, wśród których zbyt duży procent to nowobogaccy, u których poziom zamożności rozmija się z poziomem kultury. Z drugiej strony zbyt słabe jest jeszcze zintegrowanie społeczności, poczucie wspólnoty, zbyt niska jakość władzy publicznej oraz bardzo niedoskonałe i mało przestrzegane prawo 14. Wszystko to powoduje jednak, że krajobraz Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej bardzo się zmienia. Harmonia przestrzeni wyrażona mozaiką pól, miedz, zarośli, lasów, zgodnych z siedliskiem i trwałych linii zabudowy ta swoista synteza kultury i natury, zostaje zburzona i zastąpiona przez chaos przestrzeni. Struktura krajobrazu staje się przypadkowa. Obserwujemy wielość form zabudowy, najczęściej bezstylowej, natomiast manifestującej statut społeczny i materialny właścicieli, którzy najczęściej lekceważą zastany porządek przestrzenny. W miejsce przestrzeni otwartych 15 pojawiają się małe działki ograniczone najczęściej betonowymi płotami, które szkodliwie segregują przestrzeń, dzielą ją na puzzle, za to w symboliczny wręcz sposób podkreślają stabilność i zasięg własności prywatnej. A przecież każda własność prywatna wchodzi przez proces percepcji w system własności publicznej i jest odbierana jako dobro wspólne (Pietras, Myga Piątek, 2005). Wyżyną Krakowsko Częstochowska stanowi aktualny przykład krajobrazu ruchomego, w każdym sezonie wyglądającego zupełnie inaczej. Dynamiczne przemiany wywołuje turystyka. Z uwagi na opisane w początkowej części artykułu walory przyrodnicze, a jednocześnie bardzo bliskie sąsiedztwo dwóch potężnych aglomeracji Górnośląskiego Związku Metropolitalnego i Krakowa, natężenie ruchu turystycznego eksplozywnie wzrasta. Przybiera on zgodnie z globalnymi tendencjami bardzo różne formy. W opisywanym regionie, z uwagi na jego cechy krajobrazowe jest to przede wszystkim turystyka ekstremalna i wyspecjalizowana: m.in. wspinaczka skałkowa, jazda quadami, motokros, kolarstwo górskie, motolotnie (turystyka hałaśliwa i wywołująca ingerencję w środowisko przyrodnicze). Zmniejsza się natomiast znaczenie turystyki krajoznawczej. Weekendowi turyści nastawieni są na zaliczanie coraz to nowych atrakcji 16, a nie na refleksyjną podróż, której towarzyszy kontemplacja piękna krajobrazu. Zanika etos turysty krajoznawcy i zmienia się znaczenie funkcji turystycznej. Turystami kierują zwykle pobudki konsumpcyjne a nie poznawcze. Na postawione w tytule rozdziału pytanie, dokąd zmierza kształtowany przez wieki duch miejsca, odpowiedź nie jest optymistyczna. Krajobraz tej krainy staje się 13 Najczęściej mentalnie sam fakt własności prywatnej usprawiedliwia swobodę decydowania, bez konsultacji społecznej o kształcie przestrzeni syndrom wolnoć Tomku, w swoim domku. 14 Szerzej zagadnienia te komentuje B. Wycichowska w niniejszym tomie. 15 niekoniecznie publicznych, ale percepcyjnie pojmowanych jako wspólne. 16 Odnotowujemy zwiększająca się liczbę różnego typu imprez turystycznych, z których większość ma już charakter cykliczny. 348\n13 stosunkowo szybko symbolem ery konsumpcji. Genius loci ustępuje wobec duchowych pustyń loci communes (Rembowska, 2004). POZYTYWNE PRZYKŁADY PRZEOBRAŻEŃ PRZESTRZENNYCH Z opisanych powyżej uwag wyłonił się dość pesymistyczny obraz. Należy postawić zatem pytanie, czy przemiany krajobrazowe mają wyłącznie charakter destrukcyjny? Z całą pewnością nie. Ponieważ jednocześnie, na drugim biegunie przeobrażeń, jawią się bardzo pozytywne przykłady dbałości o krajobraz. Najczęściej są one udziałem stosunkowo zamożnych i świadomych mieszkańców lub nowych przybyszy. Na Wyżynie Krakowsko Częstochowskiej można bez trudu odnaleźć przykłady interesujących adaptacji starych domostw, zagród, stodół, a nawet dawnych dworów, które stają się pozytywnym wzorem do naśladowania dla kolejnych osób. Znane są przykłady rekonstrukcji całych osad włościańskich (okolice Złotego Potoku). Ponownie troską otaczane są obiekty małej architektury (studnie z kołowrotami i żurawiami, wiejskie stawy tzw. kaczeńce, a także kapliczki i przyrożne krzyże). Obserwujemy godne uwagi rozwiązania gospodarstw agroturystycznych, które wykorzystują bogactwo walorów przyrodniczych, kulturowych, etnograficznych, kulinarnych itp. regionu. Gospodarstwa te umiejętnie lansują także produkt lokalny (najczęściej potrawy z pstrąga, miody, nalewki ziołowe), wzbogacają ofertę turystyczną (przejażdżki bryczkami, kuligi, psie zaprzęgi). Stwarza to korzystną alternatywę dla agresywnej, hałaśliwej i konsumpcyjnej turystyki weekendowej. W ślad za tym wzbogacana jest oferta edukacyjna skierowana do młodzieży rozwijana w ośrodkach dydaktycznych przy siedzibach Dyrekcji Ojcowskiego Parku Narodowego i parków krajobrazowych. Wzmiankowane tu pozytywne przejawy mogą nastrajać optymistycznie. Tym bardziej, że należy podkreślić także, wręcz wzorcowe działania niektórych gmin, które pod zarządem mądrego burmistrza czy wójta wprowadzają korzystne dla wizerunku przestrzeni rozwiązania. Wszystko wskazuje zatem na to, że jesteśmy w bardzo przejściowym, burzliwym okresie. Trudności i negatywne przykłady psucia krajobrazu, graniczą z rozwiązaniami bardzo pozytywnymi i godnymi naśladowania. PODSUMOWANIE Przedstawiony region jest miejscem szczególnym na mapie krajobrazów naszego kraju. Pytanie o jego sens i kształt miejsca jest pytaniem kluczowym w koncepcji ochrony dziedzictwa kulturowego oraz kształtowania środowiska przyrodniczego. Znajomość dziedzictwa kulturowego określonej przestrzeni, a jednocześnie wyraźne zidentyfikowanie problemów zarządzania przestrzennego, stanowi klucz do prognozowania zmian i wytyczania kierunków ochrony krajobrazu. 349\n14 Opisując dynamikę krajobrazu kulturowego pod kątem zmian determinowanych przez nowe osadnictwo i turystykę, należy stwierdzić, że obecny jego stan jest tylko kolejnym stadium rozwojowym zachodzącym pod wpływem procesów dziejowych. Wniosek ten stawia kolejne pytanie o kształt i bogactwo struktury krajobrazu kulturowego w kolejnym etapie. Wynika stąd pilna potrzeba określenia realnych zagrożeń, jakie dla przyrodniczego i kulturowego wymiaru krajobrazu niesie intensyfikująca się gospodarka człowieka. Otoczenie prawną ochroną badanego terenu w ramach systemu parków krajobrazowych dało jedynie początek dla zadań ochroniarskich i konserwatorskich. Pierwszeństwo zadań ochrony zasobów biologicznych stwarza pewne obawy o jakościowy wymiar krajobrazu. Dominacja zadań ekologicznych parków krajobrazowych i narodowych wynikająca z ustawy o ochronie przyrody stwarza nieumyślną sytuację traktowania zadań ochrony wartości abiotycznych i kulturowych w sposób drugorzędny. Pytanie o to, co chronić na tym obszarze, jest pytaniem konfliktowym z punktu widzenia przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych. Współcześnie krajobraz Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej wymaga jak najwłaściwszej ochrony, ze względu na fakt narastających zagrożeń, jakie dla wizerunku przestrzeni niesie zunifikowana kultura masowa. Dotychczasowe formy ochrony w postaci Ojcowskiego Parku Narodowego i sześciu parków krajobrazowych oraz zawartych w ich granicach rezerwatów spełniają swoją rolę, w odniesieniu do obszarów, jakie obejmują. Jednak już w otulinie, ze względu na złagodzone przepisy inwestycyjne, potęgują się niekorzystne zjawiska związane z dowolną i chaotyczną formułą zagospodarowania przestrzennego. Należy szeroko i mocnym głosem domagać się ochrony tutejszego krajobrazu. Na fali walki o ochronę środowiska i przyrody zapomnieliśmy jakie jeszcze inne szkody w przestrzeni może wyrządzić człowiek. Co należy zrobić aby duch miejsca ponownie zechciał wrócić w te strony? W zakresie decyzji o skutkach gospodarczych i ekonomicznych Należałoby harmonijnie połączyć dawne i współczesne funkcje dolin oraz otaczających je obszarów wysoczyznowych. Odrestaurowania wymagają dawne założenia młynarskie; stanowiłyby doskonałą formę mikrozagłębi energetyki wodnej obsługujących zwiększającą się liczbę obiektów turystycznych oraz stacjonarnych i letniskowych gospodarstw. Wzmocnienia wymaga tradycyjny sposób hodowli ryb łososiowatych mający najstarszą historię w Polsce. Realizacja takiego pomysłu łączyłaby w sobie cel gospodarczy przynosząc wysokie korzyści finansowe i ekologicznokrajobrazowy wpływając znacząco na odtworzenie dawnego bogactwa struktury krajobrazów wodnych. 350\n15 W zakresie decyzji o skutkach przestrzennych Uporządkowania wymagają kwestie osadnictwa i zabudowy. Powinien obowiązywać konsekwentny nakaz rozbiórki wszystkich nielegalnych form drugich domów, a także realnie prowadzona polityka uszczelniania zabudowy wzdłuż ciągów komunikacyjnych. Nie powinno się dopuszczać do dalszego rozlewania się zabudowy po całym terenie wsi. Zadbać należy o przygotowanie typowych projektów zabudowy, które stanowiły by pożądany wzorzec budownictwa w tym regionie. Powinno nastąpić zbliżenie stanowisk poszczególnych gmin oraz odpowiednich zarządów obszarów chronionych. Konieczne jest także przygotowanie społecznej koncepcji rewitalizacji krajobrazu kulturowego, opartego o zasady szerokich konsultacji i partycypacji społecznej. Powinna mieć ona charakter programowy i systemowy, a nie ograniczać się do rekonstrukcji pojedynczych założeń architektonicznych 17 W zakresie decyzji o skutkach ekologicznych Konieczne jest uporządkowanie gospodarki wodno ściekowej. Jak dowiodły badania autorki w końcu lat 90. XX w. problem niewłaściwego składowania nieczystości komunalnych stanowi bardzo duże zagrożenie dla jakości wszystkich komponentów środowiska przyrodniczego na obszarze krasowym Wyżyny. Wiele braków wykazuje także system selektywnej zbiórki i składowania, a także utylizacji odpadów komunalnych. Przy dominacji osadnictwa letniskowego (w niektórych wsiach powyżej 50%) problem gromadzenia i wywózki odpadów jest dramatyczny. Konsekwencji wymaga nadzór nad miejscami szczególnie cennymi przyrodniczo, gdyż one ulegają największej dewastacji i ekologicznej destrukcji w wyniku penetracji pseudoturystycznych. W zakresie decyzji o skutkach edukacyjnych Istnieje pilna potrzeba przygotowania bogatej i różnorodnej oferty żywych ośrodków muzealnych (np. stawów hodowlanych, historii młynarstwa, osadnictwa, ruchu krajoznawczego i turystyki). Teren Wyżyny jest idealnym miejscem dla lekcji terenowych należy zwrócić większą uwagę na edukację estetyczną w odniesieniu do kształtowania krajobrazu. Treści te nie były dotąd przedmiotem praktyki szkolnej na żadnym przedmiocie ani programie nauczania. 17 W wielu miejscach odnotowujemy pozytywne przykłady wzrostu dbałości o obiekty architektoniczne. Odrestaurowywane są dawne dworki, zagrody włościańskie, a nawet całe zamki np. Mirów, Bobolice, Rabsztyn. Te bardzo cenne inicjatywy mają ciągle jednak punktowy charakter i nie wpływają znacząco jakość całego krajobrazu. Podnosząc jego atrakcyjność (także turystyczną), na obecnym etapie mogą niechcący zastrzyc chwilowo problem najazdu turystycznego. Przeobrażeń wymaga zatem najpilniej sprawa organizacji przestrzeni (zarządzania krajobrazem). 351\n16 Fot. 1, 2. Przykłady ofert sprzedaży gruntów na Wyżynie Krakowskiej (fot. J. Partyka). Photo 1, 2. Examples of offers for sale of ground on the Upland of Krakowska (photo by J. Partyka). Fot. 3. Betonowe płoty wzdłuż nowych posiadłości przygotowane pod budowę drugich domów (fot. J. Partyka). Photo 3. Concrete fences along new estates prepared up to the structure second houses (photo by Partyka). Fot. 4, 5, 6. Przykłady wkraczania osadnictwa letniskowego na obszar Wyżyny i nieudane formy adaptacji przestrzeni na cele turystyczne, okolice Suliszowic (fot. U. Myga-Piątek). Photo 4, 5, 6. Examples of entering of the holiday settlement the area of the Upland and unsuccessful forms of the adaptation of the space to tourist destinations, near Suliszowice (photo by U. Myga-Piątek). 352\n17 Fot. 7. Klasyczny przykład krajobrazu Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej z ostańcami skalnymi okolice Olsztyna (fot. J. Nita) Photo 7. Classic example of the landscape of the Upland of Krakowsko Częstochowska with rock inselbergs near Olsztyn (photo by J. Nita). Fot. 8. Ruiny Zamku w Ogrodzieńcu. Klasyczne elementy krajobrazujurajskiego (fot. S. Pytel). Photo 8. Ruins of the Castle in Ogrodzieniec. Classical elements of the Jurassic landscape (photo by S. Pytel). Fot. 9. Źródła Zygmunta (potok Wiercica). Photo 9. Zygmuntʹs Springs (Wiercica stream). Fot. 10. Jeden z licznych dworów na Wyżynie Krakowsko Czestochowskiej Czepurka Photo 10. One of many manor houses on the Upland of Krakowsko Częstochowska Czepurka 353\n18 Fot. 11. Kapliczka św. Idziego w kształcie rotundy (okolice Zrębic). Photo 11. Chapel by st. Idzi in rotunda shape (near Zarebice). Fot. 12. Zabytkowy zespół stawów hodowlanych z 1881 r. w okolicach Złotego Potoku Photo 12. Historic complex of breeding ponds from 1881 near Złoty Potok. Fot U. Myga Piątek. Photo 9 12 by U. Myga Piątek. W zakresie prawnym W polskim prawodawstwie nadal obowiązują dwie odrębne ustawy regulujące rozłącznie kwestie ochrony przyrody i dóbr kultury. Od kilku lat trwają jednak dyskusje nad scalaniem przepisów prawnych w myśl idei holistycznej. Koncepcja ta niesie duże nadzieje na najwłaściwsze pielęgnowanie i komponowanie krajobrazu nie tylko jako bezpośredniego środowiska życia człowieka, ale także jako obrazu i dowodu naszego bytowania. Współczesny krajobraz kulturowy jest bowiem wizerunkiem przestrzeni odziedziczonej, ale stale nadal przekształcanej. Jak dowodzi przykład Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej, współcześnie krajobraz wymaga jak najwłaściwszej pielęgnacji i ochrony. Ze względu na fakt narastających zagrożeń, jakie dla wizerunku przestrzeni niesie zunifikowana kultura masowa, dotychczasowe formy zabezpieczeń prawnych okazują się niewystarczające. Praktyka administracyjna w dziedzinie ochrony zabytków i planowania przestrzennego nie nadążają za modyfikacjami ustrojowymi i społecznymi (Pawłowska, Swaryczewska, 2002). Coraz częściej jesteśmy świadkami konfliktu interesów, wynikającego z różnych punktów widzenia na dobro przyrodniczo kulturowe. Nadal chęć posiadania i swobody użytkowania, przewyższa troskę o zachowanie obiektów zabytkowych i ich przetrwanie jako elementów dziedzictwa. Dużą nadzieją w tej dziedzinie jest rozwój aktywności lokalnych środowisk, oparty na edukacji z zakresu dziedzictwa kulturowego i edukacji ekologicznej, a także rozwój praktyk partycypacji społecznej. LITERATURA Andreychouk V., 2008:The evolution of geographical environment and contemporary geography. [in:] Methodology of landscape research. Dissertations Commission of Cultural Landscape No 9. Commission of Cultural Landscape of Polish Geographical Society. Sosnowiec, s Antoniewicz W., Wartogłowski I., 1964: Mapa grodzisk w Polsce, Kraków. Antoniewicz M., 1982: Przeszłość Żarek. Powstanie i rozwój miasta na przestrzeni sześciu wieków. Częstochowa. Baranowski B., 1969: Życie codzienne wsi miedzy Wartą a Pilicą w XIX w. Częstochowa. Błaszczyk W., 1966: Inwentaryzacja średniowiecznych zamków i strażnic warownych 354\n19 na Wyżynie Jurajskiej. Rocznik Muzeum w Częstochowie. T. II, Częstochowa. Bogdanowski J., 1992: Przekształcenia krajobrazu Jurajskiego w ciągu wieków i problemy ochrony. Pierwsze Sympozjum Jurajskie, Człowiek i środowisko naturalne Wyżyny Krakowsko Wieluńskiej, Zarząd ZJPK, Dąbrowa Górnicza, s Bogdanowski J.,1993: Sztuka obronna. W: Natura i kultura w krajobrazie Jury. Kraków, s Bogdanowski J., 1997: Procesy osadnicze i przemiany architektoniczno krajobrazowe ( ). [w:] Osadnictwo i krajobraz, Natura i kultura w krajobrazie Jury, Kraków, s Borowska Antoniewicz J., 1988: Dawna architektura Częstochowy i regionu w ikonografii XVII XX w., Częstochowa. Böhm A., 2008: Between the theory and practice of landscape formation. Methodology of landscape research. Prace Komisji Krajobrazu kulturowego Nr. 9. Czajkowski J., 1977: Budownictwo wiejskie w okolicy Częstochowy w poł. XVIII.[w:] Polska Sztuka Ludowa, nr 2, Częstochowa. Czepczyński M., 2006: Krajobraz kulturowy miast po socjalizmie. Tendencje przemian form i znaczeń. [w:] M. Rzepczyński (red.): Przestrzenie miast postsocjalistycznych. Studia społecznych przemian przestrzeni zurbanizowanej. Bogucki Wyd. Naukowe. Gdańsk Poznań. Dobrowolska M., 1948: Dynamika krajobrazu kulturalnego. Przegląd geograficzny, T. XXI, z. 3 4, s Dobrowolska M., 1961: Przemiany środowiska geograficznego Polski do XV w. PWN, Warszawa. Falinowska Gradowska A., 1995: Ojców w dziejach i legendzie. OPN, Ojców. Głowacki M., Kopacz J., 1974: Z pradziejów regionu częstochowskiego. Ziemia Częstochowska, T. 10, s Kaczmarzyk E., 2004: Badacze północnej części Wyżyny Śląsko Krakowskiej. Muzeum Częstochowskie. Częstochowa. Kostrzewski J., Chmielewski W., Jażdżewski K, 1965: Pradzieje Polski. PWN, Warszawa. Kurnatowski S., 1995: Interdyscyplinarność w badaniach przestrzeni dorzecza. Cz. 1, [w:] Rzeki, (red.): J. Kołtuniak, T. 4, s Kuraś S., 1971: Przywileje prawa niemieckiego miast i wsi małopolskich XIV XV w.. Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk, s Laderski H., 1966: Wpływ gospodarki leśnej na stosunki wodne w zlewni górnej Warty, Gospodarka Wodna, nr 11, s Łoś H., 1978: Etnograficzno historyczne przesłanki tworzenia się regionu i województwa częstochowskiego. Ziemia Częstochowska, T. 12, Częstochowa. Młodkowska Przepiórowska I., 1995: Kultura przeworska na ziemi częstochowskiej. Muzeum Częstochowskie, Częstochowa. Myczkowski Z., 1997: Współczesny krajobraz osadniczy i architektura po roku [w:] Osadnictwo i krajobraz, (red. Z. Noga), Natura i kultura w krajobrazie Jury, 355\n20 Kraków, s Myczkowski Z., 2003: Krajobraz wyrazem tożsamości w wybranych obszarach prawnie chronionych w Polsce. Monografia 285. Seria Architektura. Politechnika Krakowska. Kraków Myga Piątek U., 2001a: Wpływ gospodarki wodnej na przemiany krajobrazu Doliny Prądnika. [w:] J. Partyka (red.): Badania naukowe w południowej części Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej. OPN, Ojców, s Myga Piątek U., 2001b: Ewolucja krajobrazu środkowej części Wyżyny Częstochowskiej aspekty kulturowe. [w:] Problemy ekologii krajobrazu, T. 10, IPG UJ, Polska Asocjacja Ekologii Krajobrazu Kraków, s Myga Piątek U., 2002: Rozwój turystyki na obszarze projektowanego Jurajskiego Parku Narodowego. [w:] Użytkowanie turystyczne parków narodowych. Ruch turystyczny zagospodarowanie konflikty zagrożenia (red.): J. Partyka. Instytut Ochrony Przyrody PAN, Ojcowski Park Narodowy, Ojców, s Myga Piątek U., 2003: Zabytkowe obiekty architektoniczne w krajobrazie planowanego Jurajskiego Parku Narodowego [w:] Ochrona dóbr kultury w parkach narodowych (red.): J. Partyka, Wyd. Ojcowski Park Narodowy, Kraków, s Myga Piątek U., Partyka J., 2003: Stawy Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej jako ważny element krajobrazu zarys koncepcji projektu rewitalizacji stawów. [w:] Woda w przestrzeni przyrodniczej i kulturowej (red.): Myga Piątek U., Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG Nr 2. Komisja Krajobrazu Kulturowego PTG, Oddział Katowicki PTG, Sosnowiec, s Myga Piątek U., 2004 a: Urządzenia wodne w dolinach rzecznych Wyżyny Częstochowskiej w świetle archiwalnych materiałów kartograficznych. [w:] Zróżnicowanie i przemiany środowiska przyrodniczo kulturowego Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej (red.): J. Partyka Tom 2 Kultura. Wyd. Ojcowski Park Narodowy, i in. Ojców, s Myga Piątek U., 2004 b: Kompleksowe badania krajobrazowe na przykładzie Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej. [w:] Ecological geography: history, theory, methods, practice. Materiały II Międzynarodowej Konferencji, maja 2004 Tarnopol. Ukraina, s Myga Piątek U., 2006: Krajobraz kulturowy jako genius loci Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej.[w:] W cieniu zamczyska Bonerów. W setną rocznicę utworzenia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego ( ) (red.): J. Partyka Ojców,s Myga Piątek U., 2008: Between traditional and modernity of the cultural landscape research. Discussion of methodology. [in:] Methodology of landscape research. Dissertations Commission of Cultural landscape, No 9. Commission of Cultural landscape of Polish Geographical Sosciety. Sosnowiec, s Nita J., Myga Piątek U., 2005: Przykład zastosowania technik komputerowych do waloryzacji i ochrony krajobrazów Wyżyny Częstochowskiej. Przegląd Geograficzny, T. 77, s


Z GOOD&MOJO kupujesz światło i dajesz światło !\nDodano: - w kategorii: Opowieści ze świata projektowania wnętrz, Nowe kolekcje, Nowości w naszym salonie, Z naszej oferty, drewno, lampy, oświetlenie, propozycje lamp, nowoczesne lampy, klasyczne lampy, lampy z duszą autor: nordic\nGOOD&MOJO to marka produkująca oświetlenie w zgodzie z otaczającym Nas światem. Marka, która ma na celu ochronę środowiska, ale również pomoc potrzebującym.\nJest to producent z pomysłem oraz wielkim sercem do ludzi i natury !\nDlaczego tak sądzimy ? O tym możecie przekonać się sami ...


Łożyska i tuleje zaprojektowane i wyprodukowane na zamówienie Łożyska stalowe Zawory dzielone Tuleje Fibre PTFE Glide\nDom\t/ Produkty / Tuleja zaworu\nBrama, kula ziemska, tuleja zaworu zwrotnego Tuleje stalowe Podkładka kulowa Podkładka zaworu motylkowego Rozlany wał Tuleje dostawca i dostawca z VIIPLUS Chiny fabryka o różnych rozmiarach i materiałach do wyboru | bronzegleitlager.com - Nasz producent łożysk i tulei samosmarujących od wielu lat.\nZaprojektowaliśmy i wyprodukowaliśmy tuleje do różnych zaworów: niestandardowe tuleje do zaworów, motyl, kulka, brama, kula, kontrola, kontrola i odciążenie. Specjalnie zaprojektowane i wyprodukowane łożyska i tuleje Zawory o bardzo niskim współczynniku tarcia Łożyska ślizgowe i łożyska ślizgowe wykonane na zamówienie z Chin są szeroko stosowane przez producentów zaworów, ponieważ łożyska przenoszą duże obciążenie przy zachowaniu niskiego tarcia. łożyska ślizgowe mają metalowe podłoże i kompozytową powierzchnię samosmarującą. Daje to połączenie wysokiej wytrzymałości, doskonałej odporności chemicznej i niskiego współczynnika tarcia, co oznacza, że tuleje ślizgowe są najlepszym wyborem do zaworów olejowych i gazowych w zastosowaniach podmorskich i platformowych.\nŁOŻYSKA PRZESUWNE VIIPLUS i rozwiązania pomagają klientom osiągnąć długoterminową wartość dzięki wydłużonemu zużyciu, lepszej wydajności i zakresowi działania, większej niezawodności i pomocy inżynieryjnej w celu poprawy produktywności.\nProdukujemy różnorodne tuleje zaworów, w tym:\nZawór wyrasta z krzewów\nRozlana tuleja PTFE\nPodkładki oporowe PTFE\nŁożyska i podkładki oporowe\nCelem było zmniejszenie tarcia zaworu. Aby spełnić życzenie klienta, VIIPLUS CHINY zalecił alternatywny materiał tulei trzpienia, a także nasze łożyska tekstylne TEX i podkładki oporowe. Redukcja tarcia była tak duża, że klient był w stanie użyć mniejszego siłownika, oszczędzając pieniądze i czyniąc zawór bardziej konkurencyjnym na rynku.\nŁożyska ślizgowe są stosowane w zaworach kulowych i motylkowych do tulei prowadzących ścięgien i łożysk trzpienia. Łożyska ślizgowe standardowe i specjalne są dostarczane ze stali nierdzewnej 316 i 304. ślizgowe łożyska PTFE są stosowane w aplikacjach do czyszczenia i ścieków. Wynika to z tulei ślizgowych o niskim współczynniku tarcia i prawie braku poślizgu.\nTULEJA Z TWORZYWA SZTUCZNEGO Z PTFE METALU DO ZAWORU, AMORTYZATOR AMORTYZATORA, ZAWIASY DRZWI, CYLINDER HYDRAULICZNY, POMPA PRZEKŁADNI, POMPA OLEJU\nŁożyska ślizgowe zwojowe stalowe Łożyska samosmarujące - tuleje ślizgowe z włókna\nVIIPLUS jest jednym z producentów tulei zaworowych i łożysk z zaawansowaną fabryką zaworów w Chinach, który może pokryć pełną produkcję tulei w celu zaspokojenia potrzeb i wymagań naszych klientów. Wszystkie wewnętrzne łożyska samosmarujące zaworu to łożyska ślizgowe, cały materiał zastosowanie wkładki PTFE ze stali węglowej. Nasze tuleje i asortyment łożysk obejmuje wiele typów zaworów, takich jak: brama, kula, kratka, piłka, motyl, jądro, podwodne, sterowanie, zawór bezpieczeństwa i wyposażenie głowicy. Cały wskazany zakres tulei zaworowych działa w różnych branżach. Większość przepustów wykorzystywana jest w przemyśle naftowym, gazowym, morskim, chemicznym, energetycznym, jądrowym, wydobywczym i separacji powietrza.\nVIIPLUS jest w stanie zapewnić kompletne rozwiązanie przepustów zaworów przemysłowych z całkowicie identyfikowalnym i wewnętrznym systemem kontroli jakości. VIIPLUS udowodnił stabilną jakość, niezawodność i wydajność.\nMetryczne łożyska ślizgowe i tuleje model: Łożyska ślizgowe zwijane VIIPLUS są zaprojektowane tak, aby spełniały standardy branżowe dotyczące tulei samosmarujących. Zapewniają wszystkie zalety tulei przy minimalnych kosztach. Stal węglowa jest zwykle stosowana jako materiał podkładowy, a zewnętrzna powierzchnia jest powlekana w celu ochrony przed korozją. Inne metale mogą być dostarczone na specjalne zamówienie. Typowe zastosowania obejmują pojazdy samochodowe, sprzęt rolniczy, sprzęt budowlany i sprzęt do przenoszenia materiałów. TULEJE VIIPLUS mogą być również dostarczone do specjalnych zastosowań - skonsultować się z Działem Inżynierii Dynamiki Transportu.\nTuleje VIIPLUS są produkowane z lekkiego, zwartego materiału o minimalnej objętości, co upraszcza montaż wału. Dzięki wysokiej odporności chemicznej wały można pokryć lub pokryć materiałami odpornymi na chemicznie agresywne ciecze, gaz lub ciała stałe, poprzez nałożenie dodatkowej warstwy galwanicznej. Ten rodzaj tulei nie wymaga smarowania, a jego temperatura robocza wynosi od -195 ° C do + 280 ° C.\nROLKOWANE SUCHE ŁOŻYSKA PRZESUWNE (PTFE) Stal + Brązowy proszek + PTFE / Włókno\nAbsorbowanie i przenoszenie sił radykalnych\nŁączenie ze sobą ruchomych elementów\nZapewnienie dokładności prowadzenia przy ruchach promieniowych i osiowych przez cały okres użytkowania\nPowiązane tuleje i łożyska Rynki i usługi\nTuleje wiertnicze i poszukiwawcze Podczas gdy warunki panujące w warunkach coraz bardziej wrogich, producenci narzędzi przekraczają granice obecnej technologii. Aby przetrwać, tuleje muszą być niezawodne - wymagają powtarzalnej produkcji i zaawansowanej inżynierii.\nProjektowanie łożysk ślizgowych\nJesteśmy liderem w branży trudnych w produkcji produktów do specjalistycznych zastosowań, co czyni nas kluczowymi partnerami w rozwoju innowacyjnych łożysk samosmarujących i niestandardowych rozwiązań.\nTuleja, łożysko ślizgowe, łożysko tulejowe, tuleja powlekana Ptfe, specjalnie zaprojektowane i wyprodukowane łożyska i tuleje\nSPRĘŻARKA POWIETRZA, AMORTYZATOR PORAŻENIA, ZAWIASY DRZWI HYDRAULICZNY PRZEKŁADNIA BIEGÓW POMPA OLEJ


Kompresory śrubowe i ich wykorzystanie | Blog - Poradnik z Artykułami\nOpublikowano 1 października 2018 przez Ewelina — 7 komentarzy ↓\nZ całą pewnością mnóstwo osób z nas wie jak ważne są już w tej chwili w wielu warsztatach kompresory. Bez wątpienia bez nich było już bardzo trudno wykonywać takie prace, do których to są one już niezbędne. Coraz nagminniej zapewniają tobie one odpowiednią jakość a też niezawodność.\nPrzeważnie stosowane są one w wielu zakładach zarówno małych jak i wielkich. Musicie wiedzieć, że kompresor śrubowy przeważnie zapewnia tobie niskie koszty eksploatacji, które to bez wątpienia przy ciągłej pracy danych kompresorów mogą być dość spore. W dzisiejszych czasach tego typu kompresory to nowoczesne urządzenia, które to z całą pewnością bardzo dobrze sprawdzają się w swoim stosowaniu. Na pewno musicie już decydując się na kupno tego typu kompresorów należy już skorzystać z danej formy pomocy jak serwis kompresorów w którym to bez wątpienia mamy okazję już dokonywać serwisu danych kompresorów. Dzięki takim serwisom z całą pewnością przedłużymy już działanie tego rodzaju kompresorów.\nObecnie posiadamy sporo wykonawców, którzy to oferują tobie świetnej jakości urządzenia dostępne dla nas w bardzo atrakcyjnych cenach. Jeżeli tylko jesteśmy zaciekawieni tego rodzaju kompresor śrubowy bez wątpienia musicie skorzystać ze wsparcia stron online, na których to wyszukamy już bardzo wiele ich typów. Mamy okazję również pozyskać wiele istotnych porad od producentów, którzy to na pewno pomogą nam w wyborze takiego odpowiedniego rodzaju kompresora do naszych potrzeb. Jeżeli tylko jesteś zainteresowany takimi urządzeniami z całą pewnością warto jest korzystać z tego typu profesjonalnej pomocy producenta, dzięki której to na pewno tego typu potrzebne informacje dotyczące kompresorów odnajdziemy.\nCoraz więcej osób jest zainteresowanych takimi kompresorami i chcą się o nich dowiedzieć jak najwięcej. Trzeba dobierać starannie takie kompresory tak aby były one już wybrane doskonale do potrzeb tego typu warsztatu i jego działalności. Trzeba jest z takich porad skorzystać by mieć okazję już mieć taki sprzęt odpowiednio wybrany do naszych oczekiwań i potrzeb. Z całą pewnością znajdziemy już duży dobór tego typu kompresorów, tak by były one dla nas bardzo pomocnymi urządzeniami w naszej pracy.\nTen wpis opublikowano w kategorii Inne i otagowano kompresory śrubowe,serwis kompresorów przez Ewelina. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.\n7 Replies to “Kompresory śrubowe i ich wykorzystanie”\nDymitriusz, 17 lutego 2019 o 22:41 :\nOtylia, 18 lutego 2019 o 00:55 :\nGorzysław, 18 lutego 2019 o 08:04 :\nŚwiętobor, 21 marca 2019 o 03:05 :\nRemigiusz, 21 marca 2019 o 14:39 :\nLudomiła, 27 marca 2019 o 07:22 :\nWaleriusz, 2 stycznia 2021 o 22:21 :\n← Previous Previous post: Angielski dla maluszków w mieście Wejherowo\nNext → Next post: Dobre sprzątanie klatek w mieście Gdańsk woj. pomorskie


Strona Główna » START » KE pozwała do Trybunału Sprawiedliwości Węgry za przepisy antyimigracyjne!\nprzez Olga Wiśniewska|Opublikowano Lipiec 19, 2018\n“Komisja uważa, że większość problematycznych kwestii, które zostały wskazane, nie zostało rozwiązanych, dlatego zdecydowała się skierować sprawę do Trybunału” – powiedziała na czwartkowej konferencji prasowej w Brukseli rzeczniczka KE Natasha Bertaud.\nKomisja Europejska rozpoczęła kolejną procedurę o naruszenie prawa UE w sprawie najnowszego pakietu ustaw antyimigracyjnych określanych mianem “Stop Soros”. Prawo to, włączając zmiany w konstytucji, penalizuje działania nakierowane na wsparcie migrantów i utrudnia dostęp do wnioskowania o azyl. Zgodnie z przyjętymi w czerwcu zmianami, każdemu, kto w imieniu jakiejkolwiek organizacji oferowałby pomoc osobom chcącym aplikować o azyl albo pozwolenie pobytu na Węgrzech, będzie grozić kara pozbawienia wolności. KE zwróciła uwagę, że węgierskie przepisy ograniczają wolności jednostki przez uniemożliwianie zbliżania się do stref tranzytowych na granicach Węgier, gdzie przebywają osoby ubiegające się o azyl. Za takie działania można być pozbawionym wolności nawet do 1 roku lub zostać wydalonym z kraju. KE zaznaczyła, że nowe prawo i zmiany w konstytucji otworzyły nowe furtki do uznania wniosku o azyl za niedopuszczalny, ograniczając tym samym prawo do azylu tylko osobom przybywającym na Węgry bezpośrednio z miejsca, w którym ich życie lub wolność są zagrożone. Węgierskie regulacje przewidują m.in., że za wspomaganie bezprawnej imigracji na Węgrzech będzie uchodziło np. umożliwianie wszczęcia postępowania o uzyskanie statusu uchodźcy komuś, kto nie jest narażony na prześladowania u siebie w kraju lub w państwie, przez które przejeżdżał. Komisja Wenecka podkreśliła w wydanym pod koniec czerwca stanowisku, że choć wiele państw penalizuje takie działania, jak przemyt ludzi dla zysku finansowego, to nowa ustawa na Węgrzech nie czyni wyjątków dla grup udzielających pomocy humanitarnej i naraża je na postępowanie sądowe, “nawet jeśli działają w dobrej wierze i zgodnie z międzynarodowymi prawami, wspierając osoby ubiegające się o azyl lub innych legalnych migrantów”.\nProcedura graniczna wprowadzona przez Węgry jest – w ocenie Komisji – niezgodna z prawem UE, ponieważ nie przestrzega maksymalnego okresu 4 tygodni, w którym można przetrzymywać kogoś w ośrodku tranzytowym. “Węgry nie zapewniają skutecznego dostępu do procedur azylowych, ponieważ nielegalni migranci są eskortowani przez granicę, nawet jeśli chcą ubiegać się o azyl” – uzasadniła Komisja.\nPoprzedni post Z powodu trudnych warunków pogodowych w Tatrach zamknięto szlaki turystyczne!\nNastępny post Metrowiec – bardzo proste i tanie ciasto tortowe.


Zimne stopy i dłonie, zmęczenie, drętwienie i niepokój nóg, „pajączki” na skórze – to mogą być pierwsze objawy kłopotów z krążeniem. Gdy nasz organizm wysyła takie sygnały, to warto przyjrzeć się swojemu stylowi życia – czasami wystarczą drobne zmiany, aby wspierać prawidłowe krążenie krwi. Co je poprawia? Jest kilka prostych domowych sposobów, które możesz zastosować. … Czytaj dalej Domowe SPA dla nóg\nOpublikowano 3 grudnia, 2021\nUmieszczono w kategoriach: Artykuły\nZ pewnością wielokrotnie się nad tym zastanawiałaś… Czy zima, czy lato, to ciągle masz wrażenie, jakbyś dopiero wyciągnęła dłonie z zamrażalnika. Gdy temperatura na zewnątrz spada – problem narasta jeszcze bardziej. Warto pamiętać, że to nie tylko “taka uroda”. Zimne dłonie i stopy mogą być związane z krążeniem żylnym. Sprawdź, jak możesz o nie zadbać… Czytaj dalej ZIMNE DŁONIE CZY STOPY TO BARDZO CZĘSTY PROBLEM W OKRESIE JESIENNO-ZIMOWYM\nOd lat utarło się, że upały i okres letni sprzyja uczuciu ciężkich nóg i pogorszeniu mikrokrążenia żylnego, ale jak się okazuje zima też nie służy układowi krążenia, dlatego warto jest wpierać mikrokrążenie przez cały rok. Przyjrzyjmy się co takiego może wydarzyć się w zimie. Większa ilość problemów z układem krążenia ma związek przede… Czytaj dalej Wspieranie mikrokrążenia żylnego ważne jest przez cały rok\nOpublikowano 13 października, 2021\nPowrót do pracy po wakacjach bywa ciężki, ale dla Twoich nóg wcale nie musi taki być…\nTired businesswoman with paperwork workload\nWracając do pracy po wakacjach znów zasiadamy do biurka czy to stacjonarnie czy home office. Długotrwała pozycja siedząca nie sprzyja zdrowiu naszych nóg. Co powinno Cię zaniepokoić? Przede wszystkim zmęczone, ciężkie nogi po całym dniu pracy. Obrzęk lub gdy skóra na Twoich nogach ma inny kolor niż zazwyczaj … Czytaj dalej Powrót do pracy po wakacjach bywa ciężki, ale dla Twoich nóg wcale nie musi taki być…


Pogoda dla Chorzel na 14 września 2020 - meteo.interia.pl\nPogoda dla Chorzel na 14 września 2020\nW poniedziałek 14 września, w Chorzelach będzie przeważnie słonecznie.\nBędzie kolejny bardzo ciepły dzień. Najniższą temperaturę nad ranem zanotujemy około godziny trzeciej, wyniesie ona 13 stopni Celsjusza i nie zmieni się do godziny siódmej. Maksymalną temperaturę 24 ºC termometry wskażą o godzinie szesnastej i nie będzie ona różniła się od odczucia ciepła. Pod wieczór zanotujemy spadek temperatury i o 22:00 termometry pokażą tylko 14 stopni Celsjusza.\nWschód słońca będzie miał miejsce o 6:08, a zachód o 18:53. Dzień potrwa 12 godzin i 44 minuty i będzie krótszy od najdłuższego dnia w roku o 4 godziny i 14 minut. Pozostało osiem dni do rozpoczęcia astronomicznej jesieni.\nWschód Księżyca nastąpi o 1:21, a zachód o 18:08. Jego widoczność cztery dni po trzeciej kwadrze wyniesie 13%.


Charles Aznavour – polski symbol znad Sekwany | Francja elegancja - strona 1 - Polityka.pl\n7 maja w Łodzi wystąpił Charles Aznavour. 90-letni artysta to symbol piosenki francuskiej, która w Polsce miewała odbiór wyjątkowy, także polityczny.\nCharles Aznavour – „Napoleon francuskiej piosenki”.\nKoen van Weel/EPA/PAP\nWielkość sławy Aznavoura, człowieka skądinąd postury niewielkiej (160 cm), przesłoniła Polakom obraz różnorodności francuskiej sceny muzycznej.\nPrzyjazd Aznavoura do Sopotu w 1984 r. był wydarzeniem wielkiej wagi. Po pierwsze dlatego, że Aznavour był pieśniarzem legendą, zwłaszcza dla starszej części rodzimych melomanów oddanych kultowi piosenki francuskiej; po drugie, ponieważ niosła się po kraju sława Aznavoura aktora, ze świetną rolą w „Blaszanym bębenku”, którego w kinach nie było, ale bywał już wtedy oglądany z kaset na coraz popularniejszych magnetowidach; po trzecie wreszcie – ponieważ w orwellowskim roku mało kto spośród znanych zachodnich artystów do Polski przyciśniętej stanem wojennym zaglądał, więc jeśli coś takiego się zdarzało, miało siłą rzeczy rangę ewenementu.\nTelewidzowie oglądający transmisję telewizyjną nie przypuszczali jednak (bo nie mogli tego wiedzieć), że w tle koncertu najważniejszej gwiazdy festiwalu rozgrywał się tragikomiczny dramat. Reżyser sopockiej imprezy Jerzy Gruza wspomina to tak: „Jak każdy wielki artysta Aznavour chciał występować na końcu, nie zdając sobie sprawy z długości koncertu giganta. Niespodziewanie jakaś Czeszka stała się ulubienicą publiczności i śpiewała zamiast trzech minut przez okrągłą godzinę i nie można jej było spędzić z estrady. Kiedy wyszedł Aznavour, zbliżała się pora odjazdu ostatniej kolejki z Sopotu w kierunku Gdańska i Gdyni. Ze zdumieniem wielki gwiazdor zobaczył, że gdy zaczął śpiewać, publiczność natychmiast wstała i opuściła tłumnie amfiteatr. Zręcznym montażem i podkładem braw, które otrzymała Czeszka, uratowano transmisję telewizyjną. W amfiteatrze wyglądało to tragicznie i przerażająco. Aznavour był w szoku. Kolejowy rozkład jazdy w Trójmieście pokonał światową gwiazdę”.\nStrawy dla koneserów\nZ okazji tej pierwszej polskiej wizyty nazwano Aznavoura „Napoleonem francuskiej piosenki”. To ważne, bo termin „francuska piosenka” miał status określenia specyficznego gatunku twórczości. „Francuska piosenka” traktowana była jako emanacja „francuskości” – francuskiej kultury, francuskiego gustu i ogółu skojarzeń z cywilizacyjnymi walorami, które dawniejsza polska inteligencja, obowiązkowo znająca francuski, uznawała za wzór jednocześnie narodowy i światowy. Aznavour wpisywał się zatem w ten kontekst doniosłości, tak jak Brel, Bécaud, Boris Vian czy Juliette Gréco.\nTymczasem dziś na francuską muzykę popularną patrzy się bez narodowych konotacji. Weźmy choćby triumfatorów ostatniej edycji Grammy duet Daft Punk. Mistrzowie elektroniki sprawiają wrażenie kompletnych kosmopolitów – do tego stopnia, że spora część ich fanów nie wie, że podziwia muzyków francuskich. Są paryżanami, ale równie dobrze mogliby być londyńczykami czy pochodzić z Nowego Jorku.\nKilka dekad temu francuska publiczność mogłaby z tego powodu narzekać, wszak we Francji, także tej muzycznej, bardzo silne były antyanglosaskie uczucia. Głównie dlatego, że francuska piosenka od połowy lat 50. bywała na światowej scenie systematycznie i coraz mocniej marginalizowana przez muzykę amerykańską i brytyjską, zwłaszcza rockową. A przecież wtedy, gdy eksplodował rock i spektakularnie zaczynały się kariery Elvisa Presleya, Little’a Richarda, Chucka Berry’ego czy Jerry’ego Lee Lewisa, najlepiej zarabiającą artystką estradową na świecie była Edith Piaf. W tamtym czasie Charles Aznavour współtworzył autorski duet z Gilbertem Bécaudem, a piosenka francuska miała dobrze zasłużoną renomę duchowej strawy dla koneserów. Bo była to przede wszystkim piosenka literacka.\nZaczęło się od tak zwanej „piosenki realistycznej”. To ona zresztą rozpędziła karierę Edith Piaf (estradowej mentorki Aznavoura), a patronowały jej gwiazdy dawnego francuskiego kabaretu – Frehel, Yvette Guilbert czy Aristide Bruant. La chanson realiste była dla Francji tym, czym był blues dla Ameryki: „głosem biedoty”, ekspresją wykluczonych i rodzajem „miejskiego folku”. Ta sięgająca schyłku XIX w. tradycja wokalna, zlokalizowana głównie w Paryżu, polegała na śpiewaniu tekstów komentujących bieżącą codzienność i stawiających się w wyraźnej opozycji do kultury klas wyższych. Nie przypadkiem uliczna piosenka francuska nazywana bywa przez historyków kabaretu „gazetą ludu”.\nMarion Cotillard gra Polkę w amerykańskim filmie\nRozmowa z aktorką Marion Cotillard, zdobywczynią Oscara, o tym, jak Francuzka gra Polkę w...\nDaft Punk na fali\nBohaterami nagród Grammy byli zamaskowani Francuzi. Muzycy Daft Punk od lat nie ujawniają swych...\nRecenzja płyty: "Made in France"\nCo pozostało ze słynnej francuskiej piosenki?


Wzbogać swój warsztat - elementy terapii prowokatywnej\nWZBOGAĆ SWÓJ WARSZTAT - ELEMENTY TERAPII PROWOKATYWNEJ. SZKOLENIE DLA PSYCHOLOGÓW I PSYCHOTERAPEUTÓW.\nZapraszamy na szkolenie, podczas którego poznasz terapię prowokatywną, czyli unikalne podejście do pracy z klientem, polegające na dużej dawce humoru, autentyczności, życzliwości oraz szczerego, prowokacyjnego podejścia.\nPodczas szkolenia opowiemy, czym jest terapia prowokatywna oraz jak działa i dlaczego jest skuteczna.\nPoznasz jej unikalne cechy i sposób podejście do klienta i terapii, co pozwoli nie tylko poszerzyć swoje horyzonty w rozumieniu psychoterapii, ale także wzbogacić swój warsztat pracy o elementy terapii prowokatywnej.\nZałożenia i historia terapii prowokatywnej.\nWprowadzenie do podejścia prowokatywnego w relacji i kontakcie z klientem:\n5 podstawowych reakcji, które prowokatywność chce u klienta wywołać.\n3 składowe techniki terapii.\n3 źródła informacji dla klienta.\n2 grupy dostarczania doświadczeń emocjonalnych.\nTechniki terapeutyczne wykorzystywane w prowokatywności.\nPrzykłady pracy klinicznej.\nSzkolenie skierowane jest do psychologów i psychoterapeutów różnych nurtów, którzy chcą zapoznać się z założeniami terapii prowokatywnej i zainspirować się tym podejściem we własnej pracy terapeutycznej. Na szkolenie zapraszamy również studentów psychologii oraz wszelkie osoby zainteresowane tematem terapii prowokatywnej.\npsycholog biznesu, licencjonowany trener z międzynarodowym doświadczeniem w zakresie komunikacji, strategii, szkolenia trenerów, odporności na stres. Doradca zarządów firm, specjalista „resilience training”. Właściciel firmy doradczo-szkoleniowej Otwarte Przestrzenie. Senior Trainer i Partner Grupy Firm Doradczych Values. Wykładowca Akademii Psychologii Przywództwa – Szkoła Biznesu Politechniki Warszawskiej.\nZnam metodę po kursie, chciałam sobie odświeżyć. Świetny wykład.\nSuper szkolenie, kompetentny prowadzący, bardzo przystępny sposób wypowiedzi i ciekawe przykłady.\nMało było o konkretnych technikach, konkretne przykłady zdań/metod.\nWZBOGAĆ SWÓJ WARSZTAT PRACY O MINDFULNESS. SZKOLENIE DLA PSYCHOLOGÓW I PSYCHOTERAPEUTÓW.\nWzbogać swój warsztat o podstawowe narzędzia i techniki mindfulness, które warto stosować w pracy z pacjentami/klientami w gabinecie.\nWZBOGAĆ SWÓJ WARSZTAT PRACY O DIALOG MOTYWUJĄCY. SZKOLENIE DLA PSYCHOLOGÓW I PSYCHOTERAPEUTÓW.\nPoznaj sprawdzoną i skuteczną metodę pracy (prowadzenia dialogu) z pacjentem, która pomoże Ci lepiej zrozumieć, dlaczego pewne zmiany nie następują i jak pomóc pacjentowi w realizacji jego celów.\nPREMIERA: 5 PAŹDZIERNIKA 2021


Ranking liceów i techników: powód do dumy albo do wstydu - dziennikpolski24.pl\nOstatnie pożegnanie Jana Olszewskiego [ZDJĘCIA]\nRanking liceów i techników: powód do dumy albo do wstydu\n26 listopada 2013 00:00 26.11.2013 00:00\nUczniowie LO Pijarów (od góry, od lewej): Wiktor Bąk, Ola Szafraniec, Kuba Znamiec, Sebastian Kozak, Anna Ojczenasz, Agata Grela FOT. ANDRZEJ BANAŚ\nDane rządowego Instytutu Badań Edukacyjnych są alarmujące. Z 50 krakowskich liceów aż 33 mają ujemny wskaźnik edukacyjnej wartości dodanej. Oznacza to, że poziom wiedzy i umiejętności uczniów spadł w ciągu trzech lat po opuszczeniu gimnazjum.\nEDUKACJA/KRAKÓW. Największe postępy w nauce robią uczniowie Liceum Zakonu Pijarów i Technikum Łączności, ale ponad połowa samorządowych szkół notuje słabe efekty nauczania\nSą jednak w Krakowie szkoły, które plasują się w czołówce najlepszych w Polsce.\nList czy gołąb? Jak pracowała poczta w Krakowie [GALERIA]\n- Szkoła nauczycielem stoi - mówi Antoni Borgosz, dyrektor Technikum Łączności, którego wychowankowie maturę z matematyki zdali nalepiej w Polsce. - Jeśli nauczyciel jest dobrze przygotowany, a w uczniu widzi kogoś, komu można pomóc, to wyniki muszą być dobre. Reszta to kwestia systematycznej pracy.\nOjciec Edward Kryściak, dyrektor Liceum Ogólnokształcącego Zakonu Pijarów podkreśla, że szkoła stawia na zindywidualizowaną pracę z uczniem i dobry kontakt z rodzicami. - Zaczynamy od zrobienia "diagnozy na start". Analiza testu gimnazjalnego jest tu ważna, ale nie każdy w warunkach stresu dobrze sobie radzi. Dlatego mamy też diagnozę własną, która bardziej nas interesuje. Robimy te badania co roku, a ich wynik jest też wskazaniem dla rodziców, co można poprawić. Przykładamy dużą wagę do kontaktów szkoły z domem - podkreśla dyrektor.\nW słabych szkołach nie brakuje otwartego serca, ale dyrektorom łatwiej szukać przyczyn złych wyników poza murami placówek. - Młodzi piłkarze po 16 godzinach tygodniowo treningu w szkole i dodatkowych zajęciach w klubach często nie mają już siły i ochoty na naukę - wyjaśnia Michał Królikowski, dyrektor Niepublicznego Liceum Ogólnokształcącego Szkoły Sportowej Piłki Nożnej w Krakowie.\n- Niezadowalające wyniki EWD biorą się stąd, że ok. 25 proc. uczniów naszej szkoły to osoby z dysleksją i dysgrafią - tłumaczy Kinga Kloryga, dyrektor w XXVII LO.\nnajgorsze licea w krakowie\nnajgorsze liceum w krakowie\nnajgorsze technikum w krakowie\nranking liceów w krakowie\newd liceum kraków\nOstatnie pożegnanie Jana Olszewskiego [ZDJ...\n... (gość) 08.11.16, 23:30:54\nBiedni piłkarze nie mają siły się uczyć...\nWięcej rankingów a za naukę rodzice zapłacą prywatnym korepetytorom\nGadzior (gość) 30.11.14, 16:36:03\nRanking wszystkich szkół średnich to czysta fikcja bo nie pokazuje pracy nauczycieli. Wystarczy stawiać same jedynki a troskliwi rodzice zaraz wyślą swoje dzieci na płatne korepetycje. Czy zatem...rozwiń całość\nRanking wszystkich szkół średnich to czysta fikcja bo nie pokazuje pracy nauczycieli. Wystarczy stawiać same jedynki a troskliwi rodzice zaraz wyślą swoje dzieci na płatne korepetycje. Czy zatem wyniki pracy korepetytorów można przypisać jako efekt pracy nauczyciela? Nietrudno sprawdzić wśród znajomych, że im szkoła znajduje się wyżej w rankingu, tym więcej jej uczniów korzysta z płatnych korepetycji nauczycieli z konkurencyjnych szkół. Zasługą czyjej pracy są zatem umiejętności uczniów z danej szkoły? Nikt nie narzeka a rynek nieopodatkowanych dochodów z korepetycji kwitnie w najlepsze. Po co nauczyciel ma uczyć solidnie w szkole, kiedy godzina korepetycji kosztuje minimum jego dwukrotną stawkę i jeszcze nie trzeba od tego płacić żadnych podatków. Czy nauczyciel który z pracy klasowej stawia same jedynki czegokolwiek nauczył swoich uczniów? zwiń\nMan (gość) 25.01.14, 15:46:04\nNikt nie powie o technikum mechanicznym nr 30 na Podbrzeziu, który jest bez poziomu bo już się go nie dało wyznaczyć.Od tej szkoły z dala.\nalug (gość) 01.12.13, 17:08:19\nZamiast nauczać, beda nauczyciele teraz ewudować, czas rozliczać,etc...\nbelf (gość) 30.11.13, 08:54:40\nzałamana (gość) 29.11.13, 09:13:20\nDawnymi czasy wielu uczniów nie nadawało się do LO i do techników (tak przynajmniej uważano) i uczyli się w zasadniczych szkołach zawodowych,które obecnie nie istnieją, lub istnieją w znikomych...rozwiń całość\nDawnymi czasy wielu uczniów nie nadawało się do LO i do techników (tak przynajmniej uważano) i uczyli się w zasadniczych szkołach zawodowych,które obecnie nie istnieją, lub istnieją w znikomych ilościach.Od wielu lat nagle wszyscy nadają się do szkół średnich i na studia, co oczywiście nie jest prawdą,ale życie pokazuje co innego.Nie wierzę, żeby nagle wszyscy byli tacy zdolni i pracowici(jak pokazują wyniki wcale tak nie jest).Jestem wręcz pewna, że gdyby istniała możliwość podjęcia sensownej pracy, istniały dobre szkoły zawodowe,to wiele osób poszłoby do takich szkół i nie zawracało sobie głowy maturą i studiami. A ponieważ wszyscy idą do szkół średnich, a potem wiekszość na studia,poziom nauczania zostaje zaniżony, bo w przeciwnym razie wiele osób nie byłoby w stanie tych szkół ukończyć.Nie wierzę w dane statystyczne,ale fakt pozostaje faktem: jest coraz gorzej:( zwiń\nBiber (gość) 28.11.13, 20:21:11\nPoziom nauczycieli jest coraz słabszy - totalny brak zaangażowania (oczywiście są również tacy z powołania). Trudno dziwić się że młodzież również coraz gorsza ( to wspaniała nowa podstawa...rozwiń całość\nPoziom nauczycieli jest coraz słabszy - totalny brak zaangażowania (oczywiście są również tacy z powołania). Trudno dziwić się że młodzież również coraz gorsza ( to wspaniała nowa podstawa programowa i częste zmiany programów). W takiej szkole jak ZSŁ to sprawa zaangażowania nauczycieli , zainteresowań uczniów i wspaniałego Dyrektora , który jest wysokiej kultury człowiekiem. zwiń\nBiber (gość) 28.11.13, 20:15:53\nNN (gość) 27.11.13, 22:59:58\nZgadzam się z tym rankingiem i potwierdzam, że technikum ekonomiczne nr 6 jest najgorszą szkołą w Krakowie. Wiem bo jestem maturzystą w tej szkole. Wg mnie nauczyciele tej szkoły nie przygotowują...rozwiń całość\nZgadzam się z tym rankingiem i potwierdzam, że technikum ekonomiczne nr 6 jest najgorszą szkołą w Krakowie. Wiem bo jestem maturzystą w tej szkole. Wg mnie nauczyciele tej szkoły nie przygotowują nas ani do matury, ani do egzaminu zawodowego lecz do zasranego życia jakie czeka nas po skończeniu szkoły i studii. Całe szczęście, że do matury i egzaminu zaw. można przygotować się samemu. Podsumowując szkoła im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Krakowie nie jest najgorszą szkołą, ponieważ po okresie matur, nam, uczniom tego technikum, pozostanie 1 lekcja, lekcja życia w ciężkiej przyszłości. Dlatego, ostatecznie, nie jest ważne jak szkoła przygotuje nas do matury, lecz jakich wartości nas nauczy...zwiń\nC (gość) 27.11.13, 22:42:51\nJak już robicie tabele to przynajmniej ulice XXVII LO poprawnie wpiszcie\nWypadek w Jerzmanowicach. Tworzą się korki\nKocmyrzów-Luborzyca. "Skrzydła dobroci" za edukację, pomoc, integrację


Roman Żuchowski – pożegnanie legendy (suplement) | Kurier Iławski\nRoman Żuchowski – pożegnanie legendy (suplement)\nWielu czytelników mojego pożegnania z Romanem Żuchowskim sprzed kilku tygodni wyraziło przekonanie, że nie samym miodem stosunki z niezapomnianym profesorem musiały stać: „Napisz i o ciężkich czasach, jakie z nim mieliście” – postulowano. Zrobię to chętnie, tym bardziej, że winowajcami wszystkich tych cichych dni byliśmy my albo ja, nigdy On – co potwierdza tylko wcale niepożegnaniową prawdę, że mieliśmy do czynienia z człowiekiem absolutnie niezwykłym. Miał też swoje świetne słabości – o wszystkim tym przeczytacie poniżej.\nMoże najpierw o tym ostatnim. Słynął więc dyrektor iławskiego liceum z tego, że nie cierpiał sprawdzać klasówek – strasznie go to nudziło. Jak pisaliśmy coś w październiku, to zwykle gdzieś około półrocza dowiadywaliśmy się, na ile się spisaliśmy. Dyrektor zaś monitowany w międzyczasie zwykle zbywał nasze pytania czymś w rodzaju: „Dajcie mi dzieciaki spokój, kiedyś sprawdzę, nie pali się!”. Prawdziwy jednak kabaret zdarzył się w klasie maturalnej, gdy profesor zarządził próbną maturę według jego zasad! On poda dwa tematy do wyboru i mamy dwie godziny lekcyjne na wypisanie się na limitowanym papierze A4 z pieczątką szkoły w tle. Wszyscy uczyli się więc i kuli materiał z kilku lat, dzień prawdy bowiem zbliżał się nieuchronnie.\nJa zaś w swoim pseudogeniuszu dedukcyjnym któregoś wieczora nad książką od historii zdałem sobie sprawę z prostego faktu, że jak poważny by to nie był sprawdzian, to i tak na końcu jedna ocena z niego zostanie! A że miałem same piątki na czwórkach, więc postanowiłem momentalnie odłożyć książkę i udzielić sobie w kwestii próbnej matury odpustu zupełnego. Jeśli by tematy mi nie podpasowały – pomyślałem, bo trochę wiedzy miałem – poddam walkowerem pracę, wymawiając się jakoś potem dyrektorowi niedyspozycją dnia, spowodowaną np. zatruciem pokarmowym czy rannymi omamami przed oczyma.\nNo i w dniu zero wchodzi z poważną miną dyrektor, rozdaje kartki, prosi o ciszę, informuje, że mamy tyle i tyle czasu, dzwonek na przerwę was nie dotyczy, po czym pisze na tablicy owe dwa tematy do wyboru! Patrzę – cholera – coś o ruchu robotniczym na przełomie XIX i XX w. i konstytucje w Polsce międzywojennej. Ja swoją naukę rzuciłem na powstaniu styczniowym, więc mówię – przepadłem, będzie Waterloo. Tyle że nie wypadało jakoś oddać po dwóch godzinach pustych kartek, więc zacząłem bazgrać coś na poziomie przedszkola, że Polska odzyskała niepodległość w 1918, potem była wojna, a w międzyczasie Piłsudski, Witos i Dymsza. Dramatycznie to wyszło, wszystko na trochę ponad kartkę, inni oddawali prace co najmniej trzykrotnie tęższe. Jedna pała – stwierdziłem po wyjściu – wiosny ani jesieni mi nie uczyni.\nTrzy miesiące później wychowawczyni rzuciła na języku polskim: „Pan dyrektor prosił, bym przeczytała wam oceny z próbnej matury, średnio to wypadło – czytam”. Leci alfabetycznie, ja spokojnie czekam na swoją niedostateczną, dochodzi do mojego nazwiska i wylicza: „Leszek, bardzo dobry”. Oniemiałem i węsząc pomyłkę, spytałem: „Bardzo dobry pani profesor?”. Ta spojrzała w dziennik i mówi: „Tak, a co – dziwi cię?” Ja na to, że trochę tak, bo według mnie praca była… czwórkowa i jakoś bardziej tego się spodziewałem, ale ok, jak piątka to piątka!\nWydaje mi się, że prac uczniów piątkowych chyba w ogóle profesor nie wziął do ręki, wysiłek swój ogniskując na tych słabszych i tak to owo poważne wyzwanie zaliczyłem śpiewająco, podobnie zresztą jak kilka innych osób. Z tą tylko różnicą, że one na to jak najsolenniej poziomem swojej próbnej matury zasłużyły.\nTeraz o chwilach trudnych, przechodziliśmy bowiem przez lata chmurne i durne, a profesor miał na nas oko i nadużyliśmy jego zaufania raz nawet bardzo poważnie. Tu winowajcą nr 1 byłem niestety ja. Potem to wyprostowałem z nawiązką, ale kryzys był ostry. Działo się to dwa tygodnie przed studniówką: oceny na półrocze już wystawione, piątek, dwie ostatnie lekcje przed nami – rosyjski i historia. Wpadłem zatem na pomysł ogólnego uczczenia tego czasu czterema butelkami piwa – po jednym dla mnie, kolegi i dwóch ładnych koleżanek. Po „ładunek” wysłaliśmy do sklepu vis a vis Leśnej właśnie jedną z nich i ta spokojnie – byliśmy przekonani – wróciła z nim do szkoły, tyle że już po dzwonku na lekcje. Musiało coś tam pukać w jej plecaku, a na korytarzach panowała cisza. Nie wiem, jak dyrektor ją wywęszył i nabrał podejrzeń – może syndrom tzw. nosa myśliwego zadziałał. I oto w środku lekcji najspokojniej na świecie wszedł na nasz rosyjski, porozmawiał chwilę z panią od tego przedmiotu. My już piwo zdążyliśmy rozdzielić. Ja 2 min. wcześniej je jako jedyny otworzyłem, ale nie spróbowałem – stało sobie na podłodze (siedziałem w ostatniej ławce).\nJak dyrektor się pojawił, szybko przestawiłem je do plecaka, ale nie czułem zagrożenia – nic na nie nie wskazywało. Na nieszczęście zapomniałem o kapslu, który został na stoliku. Dyrektor za moment szybkim krokiem podszedł do mnie, zauważył kapsel, wziął go do ręki, widać było, że kipi, po czym kazał mi zabrać swoje rzeczy i iść z nim do gabinetu. Jak się domyślacie, piwo momentalnie zalało plecak – wszystkie notatki maturalne, zeszyty, książki – jeden ściek i odór! W gabinecie zrobił mi dantejską scenę. Sekretarki twierdziły, że okna aż drżały! Krzyczał chyba z kwadrans. Tyradę przerwał dzwonek na przerwę, kiedy kazał mi zejść sobie z oczu. Tyle, że po przerwie mieliśmy… historię. Oczywiście nikogo nie wydałem, a cała klasa zbiegła po lekcji pod sekretariat, pytając co i jak!\nJa na to, że pewnie wylecę ze szkoły – dyrek zawiadomi wychowawczynię, rodziców – po mnie! Byliśmy śmiertelnie wystraszeni, co może z tego wyniknąć. Na ciąg dalszy awantury i wyrok przygotowywaliśmy się za kilkanaście minut. Pamiętam jak dziś – profesor z nieobecną twarzą idzie korytarzem, otwiera nam drzwi klasy, pełne milczenie. My czekamy na ścięcie, a on podszedł do okna, otworzył je delikatnie, jedną ręką złapał się przez koszulę za serce i przestał tak całą lekcję wpatrzony w horyzont. Za 45 minut dzwonek zakończył ten seans ciszy – było mi głupio jak nigdy w życiu, poza tym nie na żarty bałem się, czy z jego zdrowiem wszystko w porządku! Przyszedłem do domu i patrzę – cisza, telefonu ze szkoły nie było – ale ulga!\nW nowym tygodniu dni lecą, wychowawczyni tradycyjnie miła dla nas – nie chciało nam się wierzyć – zachował to tylko dla siebie!? Nie wytrzymałem. W okolicach środy skruszony podszedłem do dyrektora na korytarzu i przepraszam go za wszystko, że człowiek był głupi, ale dzięki tej nauczce się to nie powtórzy, itp. Profesor spojrzał na mnie, wziął pod rękę i powiedział o dziwo bardzo łagodnie: „Ufam ci. I to moja klasa tak mnie doświadcza… Chcecie, żebym nie dożył końca roku? Przyjmuję przeprosiny. Było, minęło!”. Klasie ulżyło, czwartkowa historia znów przebiegała jak dawniej. Udało się ugasić ten pożar.\nInną wpadkę miałem już stricte głupią. Zwolniłem się raz u dyrektora z lekcji, że po wf niby kuleję i muszę iść do domu, bo coś jest nie tak. Dodatkowym argumentem pod ten lipny teatr było to, że zwalniam się u niego na parterze, bo do pani na biologię na I piętro nie wejdę! „Romek” nie widział problemów, obiecał załatwić sprawę formalnie, podziękowałem więc i tak oto miałem dzień dla siebie! Idę więc sobie szczęśliwy, kulejąc przez most. Przy przejściu na Stare Miasto przepuszcza mnie jakiś samochód, więc żeby odwzajemnić mu grzeczność, szybko przebiegam na drugą stronę ulicy! Patrzę mechanicznie, czy kierowca się uśmiechnie, a tu w samochodzie siedzi i uśmiecha się dyrektor Żuchowski! Komunikat dał krótki: „Zaraz wracasz do szkoły, a pani od biologii powiesz, że ból nogi minął i mimo zwolnienia nie chciałeś tracić dnia – sprawdzę”. Tak zrobiłem. Pani od biologii uznała mnie za wzór cnót, no i dzięki komu?...\nRoman Żuchowski przy wigilijnym stole\nUśmiechnięty nasz pan profesor prywatnie, tu jako łowczy powiatowy – takiego go głównie chowamy w pamięci\nCeremoniał pasowania na myśliwego,\npromotorem kandydata Roman Żuchowski\nGłówne wejście do iławskiego LO, pierwsze dwa okna z lewej strony na wysokim parterze to gabinet dyr. Żuchowskiego


Kościół pw. św. Trójcy w Gdańsku – Pomorskie.travel\nW przybyciu w XVI w. do klasztoru franciszkanów grupy mnichów z Wittenbergi – centrum religijnej „rewolucji” Marcina Lutra – upatruje się przyczyn faktu, że to właśnie franciszkanie byli prekursorami reformacji w Gdańsku. To prekursorstwo zakończyło się dla zgromadzenia jego likwidacją i przekazaniem Miastu kościoła i klasztoru w 1555 r. przez jego ostatniego gwardiana. Tak zaczęła się historia funkcjonowania w murach pofranciszkańskiego kompleksu różnych instytucji, w tym kilku o istotnym wpływie na gdańską kulturę.\nDawny klasztor franciszkanów to również pierwsza siedziba miejskiej biblioteki. Jej powstanie wiąże się z postacią emigranta z Italii, który naraziwszy się inkwizycji zbyt postępowymi poglądami i sympatią dla reformacji uciekać musiał z ojczyzny. Nazywał się Giovanni Bonifacio markiz d’Oria. Niewiele zabrał z sobą na wieloletnią tułaczkę poza ogromną ilością książek. Wędrował po Europie od kraju do kraju, poznając ludzi, spotykając luminarzy ówczesnej nauki i liderów nowych ruchów światopoglądowych. Tak spędził większość dorosłego życia.\nNieszczęśliwy zbieg okoliczności okazał się szczęśliwym dla Gdańska. Statek wiozący markiza i jego księgozbiór uległ 25 sierpnia 1591 r. awarii u wejścia do gdańskiego portu i zaczął tonąć. Sprawna akcja przyniosła ratunek nie tylko tułaczowi, ale i większości jego cennych zbiorów. Zmęczony życiem, niemalże ociemniały Włoch zawarł wkrótce z Miastem umowę, zgodnie z którą jego książki, a było ich ponad tysiąc, miały przejść na własność Gdańska. W zamian za to ich dotychczasowy właściciel miał pozostać do końca życia na utrzymaniu miejskiej kasy. Tak zaczęła się historia biblioteki miejskiej, która początkowo nazywała się Biblioteką Rady, później Biblioteką Senatu, a obecnie jest trzonem zbiorów Gdańskiej Biblioteki PAN. Epitafium markiza d’Oria, który zgodnie z umową zawartą z Miastem, dożył swoich dni w dawnym klasztorze franciszkanów, oglądać można do dziś w Kościele św. Trójcy.\nW latach francuskiego „wolnego miasta” kościół został zamieniony w magazyn odzieży wykorzystywany przez Francuzów, a następnie wraz z klasztorem stał się szpitalem. W największej klasztornej sali urządzili Francuzi magazyn siana. Wojskowe i szpitalne przeznaczenie zabudowań klasztornych utrzymano także po powrocie Gdańska pod władanie Prusaków.\nPoczątkiem zmian na lepsze było pojawienie się w połowie XIX w. w starych klasztornych murach pochodzącego z Wrocławia Rudolfa Freitaga, rzeźbiarza i miłośnika „starożytności”, jak wówczas określano zabytki. W zrujnowanym częściowo klasztorze urządził pracownię rzeźbiarską, zaczął też na własną rękę zbierać to wszystko, co z powodu „wyjścia z mody” usuwano z domów mieszczańskich, a w czym Freitag dojrzał piękno zabytków. Kolekcja rosła niepostrzeżenie, przekształcając się w prywatne muzeum. Wsparcie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV pozwoliło na przekazanie budynków klasztornych Miastu i „odgórne” zatwierdzenie obecności Freitaga i jego kolekcji w ich murach. Oficjalnie Muzeum Miejskie utworzone zostało w 1870 r.\nDzisiejsze Muzeum Narodowe, będące następcą dawnego Muzeum Miejskiego, to skarbnica dzieł sztuki, w tym również powstałych w odległych krajach i reprezentujących czołowe nurty kulturalne rozmaitych części Europy. Najcenniejszym jednak niewątpliwie, zarówno przez sławę autora, artystyczny rozmach, jak i niezwykłą historię, jest tryptyk „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga. Obraz ten trafił do Gdańska jako łup wojenny najsłynniejszego gdańskiego żeglarza wszechczasów, Pawła Beneke, który zdobył go w morskiej bitwie u ujścia Tamizy w 1473 r. w czasie wojny Hanzy z Anglią, której Gdańsk był inicjatorem i aktywnym uczestnikiem.\nOdległość — 310 M\nOdległość — 478 M\nOdległość — 526 M


Sprawdź jak działa nowy sposób wyświetlania subskrypcji na YouTube – APYnews - Portal Ludzi Internetu\nYouTube postanowił nieco zmienić sposób wyświetlania subskrypcji. Ten ma być skrócony, a co za tym idzie - bardziej przystępny w odbiorze. Nie mamy do czynienia z rewolucyjną aktualizacją, ale z pewnością potrzebną.\nJeśli uważnie obserwujecie platformę YouTube, to zapewne wpadła Wam w oczy drobna zmiana. Do tej pory każda subskrypcja była widoczna - pozwólcie, że posłużę się przykładem.\nTwórca przekraczał barierę np. 1 miliona subskrypcji. Publiczna informacja brzmiała jednak nieco zawilej, bowiem wyświetlała się ona przykładowo tak - 1 001 222. YouTube zdało sobie sprawę, że to nie ma sensu.\nNowy sposób wyświetlania subskrypcji polega na tym, że liczba osób śledzących danego twórcę wyświetla się jako trzycyfrowy wynik.\nZmiany najlepiej zobrazuje poniższa grafika przygotowana przez YouTube dla portalu TubeFilter.\nOficjalne stanowisko serwisu w sprawie aktualizacji systemu prezentuje się następująco:\nCelem wprowadzenia zmian jest potrzeba utrzymania spójności wszędzie tam, gdzie wynik subskrypcji wyświetlany zostaje publicznie. Dzięki temu także rozwiązujemy obawy i stres twórców związany z obserwowaniem postępu w czasie rzeczywistym przez osoby trzecie.\nNiedługo wprowadzone mają zostać kolejne aktualizacje rekompensujące ten względny "brak informacji". Właściciele kanałów oczywiście nadal mogą zobaczyć dokładną liczbę subskrypcji.\nDla niektórych zmiana jest na plus, a dla innych zupełnie niepotrzebna. Do której grupy należycie? Piszcie!\nYouTube subskrypcje zmiany