Pobierz książkę - Festiwal\npo Warsza ik\nTak było k\nej i dziś\nRaz do rok\nncje i spo\nPieszo po Warszawie\nO Warszawie po raz pierwszy czytałem, kiedy uczyłem się w liceum w Dakarze. W latach\nosiemdziesiątych i wcześniej dobre podręczniki fizyki i chemii zawierały na ostatnich stronach biografie znanych naukowców. Byłem ciekaw wszystkiego i do dziś pamiętam notatkę:\n„Marie Curie née Maria Salomea Skłodowska le 7 novembre 1867 à Varsovie, Pologne et\nmorte le 4 juillet 1934 a Sancellemoz, France est une physicienne francaise d’origine polonaise.” – „Maria Curie urodzona 7 listopada w Warszawie [...] francuski fizyk polskiego\npochodzenia”. Co prawda taka informacja sugerowała, że uczona jest Francuzką, ale przynajmniej podano miejsce jej urodzenia. Taki był mój pierwszy kontakt z nazwą polskiej stolicy.\nW drugiej klasie liceum miałem świetnego nauczyciela geografii. Wchodził do klasy i przed\nsprawdzaniem listy obecności wybierał przypadkową piątkę uczniów, by przetestować ich\nznajomość stolic poszczególnych państw. Stawał przy tablicy i zwracał się do konkretnego\nucznia, podając nazwy krajów leżących na różnych kontynentach: trzeba było szybciutko\nwymienić ich stolice. Tak było praktycznie co tydzień przez cały rok szkolny. Dzięki niemu\npolubiłem ten przedmiot. Nie pamiętam, czy akurat Polska i Warszawa kiedykolwiek\npojawiły się w tych ustnych testach, ale jest to wielce prawdopodobne.\nNa kursie językowym w Łodzi dużo mówiono nam o polskiej stolicy. Pamiętam\nmaj 1984 roku, kiedy cała moja klasa przyjechała autobusem na wycieczkę\ndo Warszawy, zahaczając po drodze o Żelazową Wolę. Mimo że nie znaliśmy jego\nmuzyki, zobaczyliśmy rodzinny dom Fryderyka Chopina.\nW samej Warszawie autobus zatrzymał się przy Łazienkach, na placu Trzech Krzyży,\ngdzie jedliśmy obiad. Później nasza grupa zwiedziła Starówkę. Ostatnim punktem\nwycieczki był Pałac Kultury. Wraz z kolegą woleliśmy zobaczyć, co oferują Domy\nCentrum, niż jechać windą na ostatnie piętro pałacu, by zobaczyć panoramę miasta.\nDo dziś nie widziałem panoramy Warszawy z pałacowego tarasu. Ale budynek nadal\nstoi, chociaż były propozycje wyburzenia go, mam więc szansę nadrobienia zaległości.\nPo kursie w Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców, jako kierunek studiów\nwybrałem weterynarię na SGGW. Usłyszałem, że w stolicy jest za dużo cudzoziemców!\nByła wiosna roku 1984. Niebywałe. Uparłem się.\nW Warszawie znalazłem się dzięki Zygmuntowi III Wazie. Dlaczego? Gdyby nie on,\nstolica Polski byłaby nadal w Krakowie, gdzie pojechałbym na studia, bo chciałem\nstudiować w stolicy kraju, do którego wyjadę. Czasem, przechadzając się po moim\nulubionym placu z najsłynniejszą kolumną w Warszawie, myślę sobie: „Gdyby nie ten\nkról, mogłem studiować i mieszkać w dawnej stolicy Polski, też nad Wisłą,\nale ze smokiem, a nie urodziwą Syrenką, jako symbolem miasta”.\nMieszkam w stolicy od 27 lat. Przez prawie dwie dekady Warszawa była przede\nwszystkim miastem pobytu afrykańskich studentów. Nie było tu praktycznie innych\ninstytucji, miejsc, barów związanych z Afryką. Ambasad też nie było wiele. Po prostu\npustynia, jak mawiał bohater polskiego filmu „Rejs” – nic się nie działo, nuda! Od\nkilku lat afrykańskie kultury powoli, ale wyraźnie, wpływają na charakter Warszawy\ni jej symboli, także naszej warszawskiej Syrenki. A ta pięknieje od tego tropikalnego\nciepła. A to cieszy!\nSpacerując po Warszawie, łatwo zauważyć ogromną liczbę tablic informujących\no słynnych osobach, które rodziły się w tych czy tamtych domach, dorastały,\nmieszkały, umierały lub po prostu przez Warszawę przejżdżały.\nMetro i inne środki komunikacji miejskiej pomogą mi w wędrówce po Warszawie,\nale tylko częściowo. Mam zamiar większość spaceru odbyć pieszo, zwiedzając\nwszystkie te miejsce, które w moim notesie zostały zaznaczone jako miejsca,\nw których zaistniał kontakt kultury polskiej z Afryką.\nSyrenka i Mami Wata (Uata)\nPo Warszawie i Zatoce Gwinejskiej w Afryce Zachodniej krążą wspólne legendy.\nTajemnicza historia pół-kobiety pół-ryby. Z tą różnicą, że w atlantyckiej Afryce istnieje prawdziwy kult tej istoty, związany szczególnie z tradycją Voo Doo. Mami Wata jest\nmatką wód, boją się jej rybacy, symbolizuje karmiący i jednocześnie zabierający życie\nocean. Jest boginią społeczności Ewe w Togo. W tradycyjnym malarstwie przedstawiana jest jako syrenka albo młoda kobieta trzymająca węże. Skąd się wzięła legenda\no Mami Wacie? Prawdziwa Afryka to świat duchów naturalnych, pioruna, deszczu,\nwód oraz duchów przodków. To praktycznie, oprócz koloru skóry, jedyna rzecz, która\njest panafrykańska. Łączy wszystkie kultury kontynentu. Skąd natomiast Syrenka\nwzięła się w herbie Warszawy? Podobno była w nim już pod koniec XIV wieku! Miała\njednak zupełnie inny kształt niż dziś: było to zwierzę z ptasimi łapami i smoczym\ntułowiem pokrytym łuskami. Musiała więc ewoluować w wyobraźni artystów. Jedna\nz legend o Warszawskiej Syrence jednak mówi, że dawno temu przypłynęły z\nAtlantyku do Bałtyku dwie siostry – piękne syreny. Jedna została w Danii, a druga\ndopłynęła do Gdańska, potem w górę Wisły. Wyszła z wody na wysokości Starego\nMiasta, by odpocząć. Urok miejsca podbił jej serce, więc postanowiła tu zostać.\nSiedząc na ławce na Powiślu przy fontannie i przyglądając się tej silnej istocie,\nzastanawiałem się czasem, czy nie pochodzi z afrykańskiej części Atlantyku. Nasza\nstołeczna Syrenka może być spokrewniona z Mami Watą. Nie tylko człowiek pochodzi\netiopski poseł i kolonialne aspiracje\nTamta Warszawa nie miała kompleksów, wyglądała jak inne europejskie metropolie.\nTaki charakter nadawała miastu architektura głównych ulic: Krakowskiego Przedmieścia,\nAlei Jerozolimskich, Nowego Światu, Marszałkowskiej.\nNajstarsze związki między Polską a starym kontynentem afrykańskim dotyczą Etiopii. Polsko-etiopskie relacje dyplomatyczne sięgają podobno końca XVII wieku i po przerwie związanej\nz sytuacją polityczną Polski, na początku lat trzydziestych XX wieku odrodzony kraj nawiązał\nje ponownie. Ten kraj Rogu Afryki był symbolem wolności. W Kairze urzędował zatem chargé\nd’affaires, który przybył do Addis Abeby w listopadzie 1930 roku, aby uczestniczyć w koronacji\ncesarskiej Haile Selassie. Wkrótce potem etiopski poseł w Paryżu przyjechał do Polski z oficjalną\nwizytą. Wyobrażam sobie zachwyt ambasadora Etiopii podczas wizyty 11 marca 1932 roku. Poseł\nZelleke Aguedeou Bediroude przybył do Warszawy, by między innymi podziękować prezydentowi\nRP Ignacemu Mościckiemu za przysłanie polskiego posła na koronację cesarza Etiopii dwa lata\nwcześniej. Został przyjęty na Zamku Królewskim w czasie uroczystej audiencji. Gościa zakwaterowano w Hotelu Europejskim. Odjechał z Dworca Głównego pociągiem do Pragi.\nWizyta samego cesarza Etiopii Haile Selassie I miała miejsce dokładnie trzy dekady później\n(17-20 września 1964). Było to ważne wydarzenie w historii stosunków Warszawy i Addis Abeby.\nW części Afryki wciąż trzymał się kolonializm. Cesarz przybył na trzydniowe zaproszenie\nPrzewodniczącego Rady Państwa Edwarda Ochaba i został odznaczony prestiżowym Wielkim\nLiga Morska z aspiracjami kolonialnymi znalazła się tutaj, ale tylko dlatego, że słowo Afryka\npojawiało się dość często w tamtych czasach. Pod koniec lat trzydziestych XX wieku Liga Morska\ni Kolonialna stała się drugą co do wielkości organizacją społeczną. Postulowała polską ekspansję\nkolonialną w Afryce. W Warszawie organizowano wiece i zbiórki pieniędzy, aby poprzeć i promować samą idę. Szanse na kolonie były oczywiście marne, ale chrapka była duża, szczególnie\nna Liberię, Kamerun, Madagaskar, Mozambik, Angolę. Hasła takie jak: „Siła Polski leży w koloniach”, były grubo spóźnione. W kwietniu 1938 roku w gmachu cyrku przy ulicy Ordynackiej 1\nodbyło się uroczyste zabranie Stołecznego Komitetu Obywatelskiego „Dni Kolonialnych”.\nTam żądano kolonii dla Polski! Inne spotkania odbyły się w kinach „Colosseum” (Nowy Świat 19)\ni „Praga”; nad Ogrodem Saskim zawisł balon z transparentem, a nad miastem krążył samolot\nz propagandowymi ulotkami. O faktach tych pisał Krzysztof Wittels w jednym z tekstów\nzamieszczonych w książce Afryka w Warszawie.\nLiga ma swoje rondo w Warszawie – położone na Nowodworach w dzielnicy Białołęka.\nAle kto wie? Historia jest pełna różnego rodzaju cudów. Wyobraźmy sobie język polski\njako urzędowy w jakimś afrykańskim państwie. Czyż nie jest to „urocza” perspektywa?\nŚladami powstańca z Nigerii\nO tym, że w międzywojennej Warszawie przebywał przybysz z Nigerii Augustus Agboola, dowiedziałem się w 2010 roku. Była to zaskakująca i miła informacja. Ten afrykański warszawiak brał\npóźniej udział w Powstaniu Warszawskim. Historycy ustalili, że „walczył na terenie Śródmieścia\nPołudniowego w rejonie ulic Wspólnej, Wilczej, Marszałkowskiej, Hożej”. W tych okolicach\nmieszkał przed i podczas wojny. Podczas gdy Strzelcy Senegalscy, żołnierze we francuskiej armii\nkolonialnej, walczyli na wszystkich frontach zachodnich i południowych, żył w Warszawie\npewien Afrykanin, który uważał południową część Śródmieścia za swoją małą ojczyznę.\nKamienica Pod Murzynkiem,\nNie wiem, kiedy nad Wisłą pojawiła się moda na fasady domów z rzeźbami i głowami Afrykanów.\nW czasach, kiedy nie tylko Polacy rzadko obcowali z Afrykanami, posiadanie służącego z Afryki\nw swojej świcie było zarezerwowane dla arystokracji. W książce Afryka w Warszawie. Dzieje\nafrykańskiej diaspory nad Wisłą możemy znaleźć informację o „Murzynach” uświetniających\nwesele Zygmunta III z Anną Habsburżanką w 1592 roku. Moda na „murzyńską” egzotykę pojawia się za czasów królów Jana III Sobieskiego oraz Augusta II. Ten ostatni władca miał kapelę\njanczarską złożoną z „Murzynów”.\nNazwy poszczególnych domów Rynku Starego Miasta w Warszawie pochodzą od nazwiska\nwłaściciela lub od detalu architektonicznego, który zdobił kamienicę. Czy właściciel chciał\noswoić nieco mieszkańców stolicy i wnieść nieco egzotyki? (Gdańsk ma pałacyk nazywany\n„Domem pod Murzynkiem”). Może właściciele tych domów mieli interesy w handlu\nzamorskim? Może chcieli pokazać współczesnym, że wiedzą, co w trawie piszczy, co jest\ntrendem ówczesnej Europy?\nGłowa „Murzynka” to ozdoba o niezwykłej, cudownie barbarzyńskiej formie,\njest głównym motywem fasady, jakby w pół drogi pomiędzy wysoką sztuką włoską\na ekspresją właściwą sztuce ludowej.\nWarszawa musiała się dostroić do obowiązującej mody. Ma zatem swoją kamienicę\nwzmiankowaną już w 1449 roku. Jej nazwa wzięła się od głowy murzynka nad XVII-wiecznym portalem. Kamienica powstała w połowie XV wieku, w 1627 roku otrzymała postać\nbliską dzisiejszej, choć czwarte piętro i latarnię dodano dopiero w drugiej połowie XVII\nwieku. Inicjały I.G. upamiętniają właściciela i fundatora przebudowy w 1627 r., burmistrza i rajcę, handlarza win Jakuba Gianottiego. „Tak nazwana od wielkiej głowy murzyńskiej umieszczonej nad wejściem. Należy do najwyższych domów w całem Starem\nMieście”, informował Przewodnik po Warszawie Mieczysława Majchra z lat dwudziestych\nminionego wieku. Kamienica została odkupiona przez miasto w 1938 roku z przeznaczeniem na muzeum.\nPisząc ten artykuł, trafiłem na nowe słowo: „pierzeja”. Na naukę nigdy nie jest za późno.\nTeraz już wiem, że to frontowa ściana zabudowy ulicy lub placu. Kamienica „Pod Murzynkiem” znajduje się na stronie Dekerta (pierzeja północna), od strony Nowego Miasta,\npomiędzy Kamiennymi Schodkami – gdzie mój były zespół „Tam Tam Projekt” nakręcił\nwideoklip w 2005 roku – a Wąskim Dunajem.\npanowie Sienkiewicz i Tuwim?\nDwaj Afrykanie, fikcyjne postacie literackie, funkcjonują od pokoleń w świadomości\nPolaków. Kto nad Wisłą w trakcie szkolnej edukacji nie trafił na służącego Kalego?\nKto nie zna chociaż kilku wersów Murzynka Bambo? O Kalim nikt nie słyszał w Afryce.\nJestem ciekaw kamienicy, w której powstał rękopis W pustyni i w puszczy, miejsca,\ngdzie autor robił pierwsze notatki o Kalim. Rodzina Sienkiewicza mieszkała w Warszawie\nod roku 1861.W styczniu 1891 roku on sam wyruszył w podróż do Afryki. Powieść była\npierwotnie wydana w odcinkach w latach 1910-1911 w „Kurierze Warszawskim”.\nczyli jegomość Jan Karaluch\nCiąg dalszy żywotów literackich bohaterów z Afryki zapisuje Stefan Wiechecki\n„Wiech”. Tym razem postać nie mieszka w Sudanie jak Kali. Wiechecki postępuje\nzupełnie nowatorsko: postanawia przenieść Afrykanina na warszawską ulicę jako\nszofera, świetnie znającego stołeczną gwarę. Wreszcie jakaś pozytywna,\nniestereotypowa postać w naszej literaturze, mimo jej „koloru żałobnego”.\nTak pojawia się barwna postać Jumbo w powieści Cafe „Pod Minogą”, w której autor\nz charakterystycznym dla siebie humorem przedstawia życie mieszkańców\nPostać nie była całkowicie fikcyjna. Sam „Wiech” napisał w swoich wspomnieniach\nwarszawskich, że Jumbo był postacią podpatrzoną „z życia”. Spotkał Afrykanina przed\nwojną na rogu Złotej i Zielnej, podsłuchał jego kłótnię z towarzyszącą mu blondynką.\n„On szedł z ponuro opuszczoną głową, ona miała do niego tak zwaną mowę. Wreszcie\nAfrykanin zatrzymał się i zawołał: – A dajże ty mnie, do wielkiej cholery, spokój!”\nByło to powiedziane najczystszą warszawską polszczyzną z wyraźnym akcentem\nz okolic Kercelaka. To wydarzenie stało się inspiracją do stworzenia postaci Jumbo.\nLubię oglądać film nakręcony na podstawie powieści „Wiecha”. Mokpokpo Dravi\nw roli Jumbo daje fenomenalny popis. Aż mi się nie chce wierzyć, że był zwykłym\nstudentem Uniwersytetu Warszawskiego, a nie Szkoły Teatralnej. Urodził się w Togo,\nale jego rodzice pochodzili z Ghany. Jak to się stało, że Mokpokpo został aktorem?\nO rolę ubiegało się czterech Afrykanów, odbyły się próby z udziałem całej czwórki\ni wybrano właśnie jego!\nPrzedwojenna Wola była dzielnicą przemysłową, robotniczą, głośną i przede wszystkim\nhandlową. Mieściły się tu największe fabryki. W sercu Woli znajdował się Plac Kercelego, nazywany popularnie Kercelakiem – największe targowisko przedwojennej Warszawy w rejonie ulic Chłodnej i Towarowej. Tu kwitł handel, panowały niezapomniany\nklimat i własny język. Targowisko przestało istnieć w 1944 roku. Pozostała po nim\ngwara, której elementy przechowały się do dzisiaj, jak np. słowa: „musiem”, „zamiaruje” oraz powiedzonka wykorzystane, a może po części stworzone, przez Wiecha:\n„w ząbek czesany”, „znakiem tego”, „przypuszczam, że wątpię”. Tu na pewno kręcił\nsię i prowadził życie towarzyskie napotkany przez „Wiecha” czarny kłócący się z żoną.\nW międzywojennej stolicy mieszkało co najmniej czterech Afrykanów. Na każdego\nczarnego mówiono (i do dziś się mówi) „Murzyn”. Nieważne, czy pochodził z Afryki\nczy Ameryki. Nie wiadomo, który z nich był pierwowzorem Jumbo. Jeden na pewno\npracował jako portier w hotelu, a pozostała trójka muzykowała, stróżowała. Perkusista\npierwszej polskiej formacji jazzowej, powstałej w 1923 roku, miał afrykańskie\nZapachy i smaki Afryki\n„Home Africa Bar”\nRzadko bywam na Woli. Jedyne miejsce, do którego chodzę, to „Dom Afryka” u zbiegu ulic\nPrymasa Tysiąclecia i Górczewskiej. Tam znajduje się nigeryjska knajpa zapraszająca do poznania smaków zachodniej Afryki. Hitami kuchni są zupy nsala lub egusi ze smażonych bananów\nbądź kurczaka w sosie kokosowym. Hitem jest też z pewnością afrykańskie piwo lub wino\nMoja serdeczna znajoma, Marta Jackowska-Uwadizu, zna dobrze Nigerię. Nigeryjski posiłek\nskłada się z tzw. bazy, czyli ryżu, manioku, jamu i sosów. Jej ulubiony to egusi, zrobiony z\ntłuczonych pestek arbuza lub dyni, a do tego pounded yam. Muzyka: makossa, afro beat czy hip\nhop z Lagosu. Marta opowiada, że właściciel baru, Julius, przyjechał do Polski prawie siedem lat\ntemu. Razem z żoną wpadli na pomysł otwarcia baru, gdzie w końcu wszyscy będą mogli zjeść\nafrykański posiłek. Bar okazał się tym, co zatrzymało Juliusa w Polsce. Dlatego jego bar jest\nczymś więcej niż tylko jadłodajnią, jest wykrojonym w Warszawie kawałkiem nigeryjskiej\nziemi. Po prostu „Home Africa Bar”. Przysmakiem jest goat head – głowa kozła – którą je\nsię wyłącznie rękoma, a przy której zbiera się kilka osób.\nMarta jednak dostaje swój jam i egusi. Myje rękę i odrywa kawałki ciasta, aby nabrać ostrego\nsosu. Podobno Nigeria i Sierra Leone są największymi producentami ostrej papryki na świecie.\nW kuchni afrykańskiej chili jest wszechobecne, ale nie powinno zasłonić smaku potrawy,\njej zadaniem jest wzmocnienie albo podkreślenie smaku innych składników. Pyszne!\nTo wyjątkowe połączenie galerii sztuki afrykańskiej z kawiarnią o wyjątkowym klimacie.\nW otoczeniu wspaniałych rzeźb z tropikalnych drzew i kamieni można leniwie rozkoszować\nsię smakowitą kawą, czekoladą lub herbatą, wyśmienitymi deserami i lodami, jak również\ndegustować inne napoje, chociaż w zasadzie nie ma tu afrykańskich dań. Lokal mieści się\nprzy ulicy Grójeckiej 29. Mimo ruchu tramwajowego i samochodowego, w lokalu panuje\nkameralny i miły klimat.\nGaleria sztuki afrykańskiej, która od 18 lat istnieje w Warszawie, powstała podczas wieloletniego\npobytu właścicielki Izabelli Indovino w Lagos. Chęć podzielenia się bogactwem współczesnej\nsztuki afrykańskiej była inspiracją do założenia w Warszawie galerii „Afryka”. „Gdy mówimy\no sztuce afrykańskiej, mamy na myśli przede wszystkim obszar leżący na południe od Sahary,\nto znaczy Czarną Afrykę – bo Afryka Północna należy już do świata Islamu. Jednakże nawet\nw Afryce, tak różnorodnej i pełnej kontrastów, kultywowana sztuka ludowa ma wiele różnych\nodcieni. Klimat oraz pozytywne wartości, z którymi się tam zetknęłam, sprawiło, iż stałam się\ntym, kim jestem dziś. Chyląc więc głowę przed tymi, którzy byli mi życzliwi w Afryce, kontynuuję moja misję, aby przybliżyć Polakom ten niezwykły kontynent i to wszystko, co składa\nsię na sztukę afrykańską”. Tak pisze właścicielka na swojej stronie internetowej.\nZnany z występów w telewizji „Józek” otworzył swoją restaurację „Joseph’s Wine & Food”\nprzy ulicy Duchnickiej 3 w Warszawie. Joseph to niezwykła osobowość świata kulinarnego.\nOd 2009 roku związany jest z Europejskim Ruchem na Rzecz Różnorodności i Zrozumienia\nJoseph pochodzi z Botswany i jest twórcą nowatorskiej kuchni, artystą w swoim rzemiośle,\nznanym z niebanalnych połączeń potraw i win. „Joseph’s Wine & Food” to restauracja z otwartą\nkuchnią, więc goście mogą zobaczyć, jak potrawy są przyrządzone przez szefa kuchni. To także\nsklep i bar z winem. Swoim gościom oferuje autorską kuchnię Josepha, słynącą z „niebiańskich połączeń” potraw i win oraz najdłuższą listę win z różnych stron świata, która zadowoli\nnajbardziej wymagające gusta. Przestrzeń zaaranżowano w budynku po starej fabryce, stąd też\njej industrialny charakter, jednak pełen swobodnej, przyjaznej i życzliwej atmosfery.\nW 2010 roku Seeletso został zaproszony przez stację CNN do promowania Polski na świecie.\nPrzez cały czerwiec można go było zobaczyć w spocie promocyjnym w towarzystwie między\ninnymi profesora Normana Daviesa oraz dziennikarza telewizyjnego i radiowego Briana Scotta.\n„La MaMa African Restaurant”\nNa ulicy Andersa pojawiło się nowe miejsce gastronomiczne. Lokal reklamuje się jako miejsce\ninspiracji i spotkań dla ludzi różnych kultur. Mimo że kuchnia nigeryjska wydaje się zdominowana przez dania mięsne, to można tu również znaleźć co nie co dla (nieco zapomnianych)\nwegetarian. Do bezmięsnych dań należą między innymi: moi moi oraz agwa (bazą dla każdej\nz nich jest fasola), a także ogede czy tradycyjna sałatka warzywna akwukwonri oyibo. Nie chodzi tu jednak tylko o jedzenie. Serwuje się energię pochodzącą z muzyki, niespotykanego wnętrza, kultury afrykańskiej i tańca.\nMłodsze dziecko afrykańskiej rodziny gastronomicznej stolicy ma zamiar prezentować także\nkulturę muzyczną kontynentu. Właściciel rodzinnego biznesu Arinze Nwolisa pochodzi\nz Nigerii. Gotują jego brat i mama, ta ostatnia z ponad 30-letnim doświadczeniem kulinarnym.\nŻona właściciela pokazała mi salę, gdzie planowane są różnego rodzaju wydarzenia: imprezy,\npokazy filmów, warsztaty i koncerty. Muzycznie zapowiada się wspaniale!\n„Cafe Baobab” i Saska Kępa\nCzytałem kiedyś, że geometryczny środek stolicy znajduje się na Saskiej Kępie. Dzielnica faktycznie zachowała wyraźną odrębność w stosunku do reszty Pragi. Moja szkoła mieściła się na\nulicy Grochowskiej, gdzie do niedawna były katedry kliniczne Wydziału Weterynaryjnego.\nDobrze znam rejon Grochowa. Saska Kępa ma swój kameralny charakter: sklepy, kawiarnie,\nwille z ogrodami. Pachnie elegancją. Na jednej z najważniejszych ulic dzielnicy odbywa się\ncoroczna impreza uliczna. Majowy festyn – Święto Saskiej Kępy.\nPrzy ulicy Francuskiej 31 mieści się senegalska restauracja „Cafe Baobab”. Małe kameralne miejsce. To jedyny przedstawiciel kuchni subsaharyjskiej Afryki w okolicy, nawet na\ncałym prawym brzegu Wisły. Właścicielami są mój przyjaciel i rodak Aziz Seck oraz jego\nżona. Aziz przyjechał dobre kilka lat temu jako koszykarz. Grywał w pierwszej lidze\nz Legią. Kiedy przejmował lokal, znalazł w środku portret Agnieszki Osieckiej. Wcześniej\nmieściła się tutaj kafejka „Sax”, w której uwielbiała przesiadywać poetka i autorka tekstów\nwielu przebojów. Jeśli tak było, dlaczego jej rzeźba siedzącej przy kawiarnianym stoliku\nstoi gdzie indziej? Nie przed „Baobabem”?\nW środku „Baobabu” jest kilka stołów, na zewnątrz ogródek letni. Głównym akcentem\nwystroju wnętrz są zdjęcia na ścianach. W tle gra afrykańska muzyka, uzupełniając\nafrykańską całość. Aziz przy każdej okazji podkreśla, że zależy mu na stworzenie małego\ncentrum kultur Afryki, bez sztucznych palm czy masek. Odbywają się tu wernisaże fotograficzne, pokazy filmów o tematyce afrykańskiej, różnego rodzaju spotkania stowarzyszeń\nczy fundacji. Na ladzie jest bardzo skromna, ale ciekawa, afrykańska biblioteka.\nMożna tu także oglądać Ligę Mistrzów i NBA. Jestem stałym bywalcem „Baobabu”.\nDrzewo to, obok lwa, znajduje się w godle Senegalu.\nW leżącym nad Atlantykiem Senegalu używa się oczywiście w kuchni owoców morza\ni ryb. Ale oprócz tego Senegalczycy jadają również mięso, warzywa i owoce. Dlatego kuchnia senegalska jest urozmaicona i zachwyca bogactwem smaków. Senegal leży na terenach\ndawnej francuskiej Afryki Zachodniej, więc kuchnia tego kraju pozostaje pod wpływem\nkuchni francuskiej, a objawia się to głównie we wszechobecności bagietek, ale przede\nwszystkim corrige madame – „popraw panią domu” – czyli słynnym sosie „maggi”.\nSzefem kuchni w „Baobabie” jest Mohamed M’bengue, który dla gości przyrządza acras\nniébés – pączki z fasoli, boulettes de poisson (rybne kuleczki), pierożki z aromatycznym\nnadzieniem z ryby, codziennie inne zupy (np. krem z patatów) i dania główne: yassa\nginar, czyli potrawę z kurczaka z cebulą, oliwkami i sokiem cytrynowym, mafe, czyli\naromatyczny sos arachidowy z wołowiną. Jak w każdej restauracji nawiązującej do kuchni\nsenegalskiej, serwuje się tu thiebou dieun – narodową potrawę Senegalu – ryż duszony\nw sosie pomidorowym z rybą i warzywami. Wśród lżejszych dań, doskonałych np. o poranku („Baobab” otwierany jest już o ósmej rano), w menu są też koktajle z mango i ananasa,\nkanapki lub francuskie croissanty. Zwłaszcza w gorące dni warto spróbować senegalskich\nnapojów przygotowywanych na miejscu, np. bissap, czyli napoju z hibiskusa z nutką\nwanilii, lub niezwykle orzeźwiającego napoju imbirowego.\nAziz wkłada dużo serca w to miejsce. Czasem trzeba trochę poczekać, ale w końcu to nie\nfast food, tu się niczego nie podgrzewa. Nie przechowuje się resztek z dnia wczorajszego!\nPrzy okazji majowego święta Saskiej Kępy przed „Cafe Baobab” razem z Mohamed’em\nMbow prowadziłem warsztaty bębniarskie i warsztaty śpiewu dla dzieci. Każdy chciał się\nnauczyć piosenki i kołysanki w języku senegalskim wolof. Było bardzo inspirująco!\n„Piwnica pod Harendą”\nJeden z pierwszych prywatnych klubów w Warszawie, wejście do lokalu znajduje się od ulicy\nOboźnej (róg ulicy Karasia), chociaż adres to Krakowskie Przedmieście 4/6. Powstał na początku lat dziewięćdziesiątych i do dziś jest to miejsce przyjazne Afryce. Tu działa od ponad dekady grupa dj’ów z Afryki, głównie z Mali.\nMam sentyment do tego lokalu. „Piwnica pod Harendą” była obok „Klubu Tam Tam”\nna Foksalu jednym z pierwszych tego typu miejsc niezwiązanych z uczelniami. „Harenda”\npowstała w 1991 roku. To jeden z pierwszych klubów, gdzie dj z Afryki prowadził imprezy\ntaneczne. Było nas ledwie kilku miksujących: Dj Boby z Nigerii (ale grał tylko hip hop z USA),\nDj Carlos z Mozambiku, później Dj Demba i Dj Sacko z Mali. Do tego grona dołączyli później\nDj Steve z Tanzanii oraz Dj Sam z Mali. W Harendzie diaspora afrykańska odkurzyła zapomniany majowy Dzień Afryki. Do dziś bardzo miło wspominamy ten deszczowy dzień maja.\nNa dziedzińcu tłumy warszawiaków, stoisko z afrykańską sztuką, warsztaty bębniarskie Kuby\nPogorzelskiego, pokaz mody. Wieczorem ruszyła impreza w piwnicy, gdzie najpierw odbyły się\nkoncerty. Wystąpił zespół Yugus z Poznania wspólnie z muzykami z Warszawy: Mohamed,\nPako... Potem już tylko rytmy reggae, soukous, coupe decale, kwaito, semba, mbalax...\ntowarzyszyły nam do rana.\nW Warszawie brakuje jednej rzeczy. Nie ma w weekend żadnej cyklicznej imprezy z muzyką\nafrykańską. Obłęd. Gramy wszędzie same pochodne muzyki kontynentu: rytmy kubańskie,\nbrazylijskie, muzykę Afroamerykanów. Od października 2011 roku zamierzam to zmienić.\nKiedyś proponowałem współpracę klubowi „Tygmont”, ale nic z tego nie wyszło. Tym razem\nmam zamiar zapraszać warszawiaków w każdy piątek do „Piwnicy pod Harendą”. Co tydzień\nbędzie gościnnie występował dj interesujący się muzyką afro. Planujemy muzyczną podróż\ndookoła Afryki i Karaibów. Czym byłby świat muzyczny bez tych dwóch rejonów globu?\nCo jakiś czas, na scenie klubu „Palladium”, byłej sali kinowej, pojawia się gwiazda muzyki\nafrykańskiej. Wystąpili już Bonga z Angoli, najsłynniejsza muzyczna para Afryki Amadou\ni Mariam z Mali, gitarzystka i wokalistka Rokia Traore z Mali, basista i wokalista Richard Bona\nz Kamerunu, zespół Tinariwen. Na scenie Teatru Roma miałem przyjemność posłuchać słynnej\nCesárii Évory, z którą rozmawiałem po koncercie. Szkoda, że z powodów zdrowotnych zakończyła w tym roku karierę.\nDzięki wsparciu finansowemu miasta stołecznego Warszawy, Fundacja „Afryka Inaczej”\norganizuje koncerty, warsztaty i pokaz mody w różnych miejscach centrum stolicy. W 2009 roku\nprzygotowano happening w pasażu „Wiecha”. Pamiętam wspólne zdjęcie zrobione z wysokości\nsiódmego piętra budynku u zbiegu pasażu i ulicy Chmielnej. Wspólnie z przechodniami\nutworzyliśmy ogromny kontynent afrykański. W kolejnych latach gościliśmy na Małym\nDziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego i na Skwerze Hoovera. To ostatnie święto, jako jedyne,\nnie odbyło się w maju, za sprawą prezydenta Obamy. Skwer Hoovera znajduje się dosłownie\nkilkadziesiąt metrów od pałacu prezydenckiego na Krakowskim Przedmieściu. Gdy ustalaliśmy\nkilka miesięcy wcześniej termin naszej imprezy, nie wiedzieliśmy, że prezydent USA przybędzie z wizytą do Polski. Informacja, że skwer jest w czerwonej strefie bezpieczeństwa, dotarła\ndo nas 4 dni przed imprezą. Musieliśmy więc przesunąć datę o tydzień, a to był już\nczerwiec. Jestem przekonany,\nże gdyby nasz polski prezydent\nzaprosił Baracka Obamę na\nkoncert z okazji Dnia Afryki,\nAmerykanin (który ma swoje\nkorzenie w Kenii) byłby może\nmile zaskoczony, iż może\nw Warszawie uczestniczyć\nw tak ciekawym wydarzeniu.\nJestem przekonany, że gdyby\ntylko o nim wiedział, wziąłby\nudział w naszym koncercie i ani\nBOR, ani CIA nie byłyby\nprzeszkodą. Spacer byłby\nAfryKamera to jedyny festiwal filmów afrykańskich w Polsce. Pomysł narodził\nsię w stolicy. Współpracuję z festiwalem od początku jego istnienia jako konsultant w tłumaczeniach albo prowadzący prelekcje przed niektórymi seansami.\nW każdym razie od początku kibicuję temu przedsięwzięciu. AfryKamera nie\njest miejscem, tylko ideą. Festiwal chce prezentować dorobek afrykańskiego\nkina. Na taki pomysł wpadł kilka lat temu mój znajomy, Przemek Stępień.\nNa początku festiwal odbywał się w kinie „Luna”, raz odbył się w Bibliotece\nNarodowej przy al. Niepodległości, obecnie natomiast w „Kinotece” w PKiN.\nGdzie indziej w Warszawie można zobaczyć afrykańskie filmy? Właściwie nie\nma ich w repertuarze żadnego kina, poza festiwalami. A nawet na tych ostatnich, nie ma ich zbyt wielu. Chlubnym wyjątkiem jest inny festiwal, tyle że\nfilmu dokumentalnego – Planete Doc Review. Jeśli chodzi o telewizję, honor\npolskiego widza ratuje jedynie prywatny kanał – „Ale Kino”. W publicznej\ntelewizji nie ma czego szukać. Szkoda!\nTo jedyny festiwal, obok stołecznego „Skrzyżowania Kultur”, który regularnie\nzaprasza artystów z Afryki. Mój dobry znajomy Stephane Włodarczyk wpisał\ngo na stałe na kulturalną mapę stolicy.\nTa impreza łączy przeróżne gatunki francuskiej i frankofońskiej muzyki współczesnej: pop, rock, muzykę świata, piosenkę francuską oraz nowe brzmienia,\nw szczególności muzykę elektroniczną.\nTen festiwal nie byłby aż tak wartościowy, gdyby nie francuskojęzyczna Afryka.\nDlatego każdego roku, w marcu, mamy możliwość posłuchać i podziwiać\nartystów z Afryki.\nPierwsza edycja festiwalu odbyła się w marcu 2007 roku. Od tego czasu przez\nfestiwalowe afisze przewinęli się artyści reprezentujący nurty najbardziej\ncharakterystyczne dla sceny francuskiej: począwszy od głęboko zakorzenionej\nwe francuskiej tradycji muzycznej gatunku chanson, poprzez barwną muzykę\nświata. W Warszawie wystąpili już Davy Sicard z Reunionu, Mamani Keita\nz Mali, Cherif Mbaw z Senegalu, Ba Cissoko z Gwinei, Rokia Traore z Mali,\nAmadou i Mariam z Mali, Seyni i Yeliba, czyli grupa reggae z Gwinei Konakry\noraz Pako Sarr, mój rodak mieszkający od kilku lat w Warszawie.\nWarszawski Festiwal „Skrzyżowanie Kultur”\nAmazonki z Gwinei, Youssou N’Dour, Salif Keita, Ladysmith Black Mambazao, Femi Kuti...\njeszcze kilka lat temu wydawało się niemożliwe, aby takie nazwiska widniały na plakatach\nw Warszawie. A jednak! Od roku 2005 festiwal „dostraja” wielokulturowo stolicę z największymi metropoliami świata. Ta impreza to przede wszystkim trwające tydzień wielkie,\nmuzyczne święto i jedna z najważniejszych imprez tego typu w Europie. Kiedy dwa lata\ntemu wystąpiłem jako konferansjer, miałem przyjemność anonsować swojego rodaka,\nYoussou N’Doura. Koncert odbył się w Sali Kongresowej, a ja byłem podwójnie dumny.\nDumny, że nadwiślańska stolica gości największe gwiazdy muzyki afrykańskiej. Dumny,\nże moja Warszawa nie ma się czego wstydzić. Do współpracy zaprosiła mnie ówczesna\nekipa Jacka Gintowta, kiedy jeszcze byłem prezenterem Radia Jazz. Ucieszyła mnie wiadomość, że muzyka i kultury świata – world music – będą miały swoją aż tygodniową scenę\nw stolicy. To 14 wyjątkowych koncertów (2 koncerty dziennie) oraz 7 niezapomnianych dni\nmuzycznych warsztatów, podczas których gry na niezwykłych, pochodzących z różnych\nzakątków świata, instrumentach uczą wielcy mistrzowie.\nW ciągu kilku lat festiwal wyrobił sobie markę, pokazał charakter i zdobył prestiż.\nPrzestał być jedynie wydarzeniem muzycznym. W ramach tegorocznej 7. edycji imprezy\npo raz kolejny odbywa się przegląd filmowy pt. „Muzyka w filmie”, a w klubie festiwalowym („Bratnia Szatnia” w Teatrze Studio) trwają niezwykłe spotkania i jam session.\nPo ostatnich występach świetnego izraelskiego projektu „The Idan Rachel” oraz wspaniałej\nPortugalki Sary Tavares, mającej zresztą afrykańskie korzenie, gorąca atmosfera przeniosła\nsię z festiwalowego namiotu do klubu w Teatrze Studio, gdzie uczestniczyłem\nw jam session z Pako, muzykami izraelskimi i bardzo ciekawym instrumentarium:\nflet, lira korbowa, skrzypce, kontrabas, akordeon...\nKulturalna mapa Warszawy wreszcie nabrała dystansu do nudnawej popowej oferty. Miasto\nzaprasza gości, którzy prezentują bogactwo muzyki, tańców, strojów, a publiczność delektuje się twórczością odległych zakątków świata. Artystyczna różnorodność ma swój tydzień\ni wzbogaca, uwrażliwia, ciekawi. Inne brzmienia, inne języki, stroje, frazowanie zupełnie\ninne, egzotyczne instrumenty. Mimo tego, istnieje autentyczny kontakt między publicznością a artystami. Dlaczego? Bo muzyka jest językiem wszechświata. To naturalne\nZapowiadałem również występ na scenie Sali Kongresowej innej osobowości muzyki afrykańskiej. Na zaproszenie Stołecznej Estrady przyjechał ze swoim dziesięcioosobowym\nzespołem Olufela Olufemi Anikulapo Kuti z Nigerii. Zawsze myślałem, że ta sala nie nadaje\nsię na koncert zdominowany przez taneczne rytmy, ale muzyka mbalax Youssou N’Doura\ni afro-beat Femiego Kuti udowodniła, że kiedy rytm nas porusza, znajdzie się miejsce do\ntańca między rzędami i czerwonymi fotelami. Poszukiwanie, spotkania, uniesienia i...\nradość w sercach. To piękne hasło Warszawskiego Festiwalu „Skrzyżowanie Kultur”.\nPrawda, że ta impreza inspiruje?\nSkwer oddano niedawno do użytku. Współczesny niski budynek kawiarni pięknie komponuje się z ogródkiem i uzupełnia zabytkową przestrzeń Krakowskiego Przedmieścia. Odbywają\nsię tu wernisaże i koncerty na letniej scenie, która gościła uczestników warsztatów oraz\nartystów koncertujących w Dniu Afryki.\nW 2010 roku obchodziliśmy ten dzień z udziałem Wojciecha Waglewskiego i Mateusza\nPospieszalskiego, moich kolegów z zespołu Voo Voo, oraz Afrykanów mieszkających w stolicy. Skwer jest świetnym miejscem na tego typu imprezy. Planujemy kolejne święta Afryki\nw tym uroczym miejscu, w samym sercu miasta.\nNajsłynniejszy polski maraton ma miejsce we wrześniu w Warszawie. Jak na wszystkich\nimprezach tego typu na świecie, mocni są zawsze Afrykanie. W 2010 roku całe podium\n32. edycji Maratonu Warszawskiego należało właśnie do nich. Wygrał Etiopczyk Tola Bane,\na kolejne miejsca zajęli odpowiednio: Kenijczyk Johnstone Kibet Mayio oraz Erytrejczyk\nSamuel Goiton Hadgu. Wśród kobiet trzecia była Kenijka Pamela Jemelikipchoge. W tym\nroku również Afryka Wschodnia była zdecydowanym faworytem. 33. Maraton Warszawski zwyciężył Kenijczyk John Sammy Kibet, który ustanowił rekord stołecznej\ntrasy. W nagrodę otrzymał samochód. Drugie miejsce zajął Mussau Mwanzia\nz Kenii, a trzecie Etiopczyk Mohamed Temam. Znowu całe podium dla Afrykanów! Wśród kobiet wygrała Ukrainka, druga była Kenijka Rael Jepyator.\nNagroda aFrykasy Roku\nNa tak ładnie brzmiącą nazwę imprezy klubowej wpadł Darek Osiński, bardziej znany jako\nDJ Krawiec. Związany od wielu lat ze sceną muzyczną w Lublinie, przyjechał do Warszawy,\ngdzie się poznaliśmy. Zaskoczył mnie bardzo mile, gdy zobaczyłem jego bogatą i unikatową\nkolekcję analogowych płyt afrykańskiej muzyki lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych.\nPomyślałem, że nie będzie lepszej nazwy na nagrodę, o której myślę od lat.\nNasza Fundacja „Afryka Inaczej” postanowiła co roku wręczać specjalne nagrody osobom\nzwiązanym ze światem mediów, nauki i kultury, działającym na rzecz promocji tematyki\nafrykańskiej i dialogu polsko-afrykańskiego. Osoba wyróżniona przez Fundację otrzymuje\nspecjalną nagrodę, aFrykasa Roku: dyplom i statuetkę. Wchodzi też do kapituły nagrody, która\nbędzie wybierać co roku kolejnych laureatów aFrykasa. Miałem i nadal mam nadzieję, że\naFrykasy będą zachętą do mówienia o Afryce w inny sposób i do ukazywania Afryki w całości, nie tylko przez pryzmat medialnych stereotypowych wydarzeń. Pierwsza i druga edycja\nodbyły się w klubie „Powiększenie” (2009 rok) i w Centrum Kultury Nowy Wspaniały Świat\nMoje okolice dawniej i dziś\nUrsynów i SGGW\nStudia rozpocząłem na uczelni pod nazwą SGGW-Akademia Rolnicza. Ukończyłem naukę\nw nowej rzeczywistości, po Okrągłym Stole, gdy już skrócono nazwę uczelni do SGGW. Miałem\nw szkole dwa długie pobyty w jednym miejscu. Spędziłem 7 lat w liceum im. Blaise’a Diagne\n(patron szkoły był pierwszym afrykańskim deputowanym w Parlamencie Francuskim w 1914\nroku). W Senegalu mamy system 6 klas podstawówki i 7 klas liceum. Drugim miejscem była\nwłaśnie SGGW, gdzie spędziłem prawie 10 lat, z tego 5,5 roku studiów weterynaryjnych\ni 4 lata studiów doktorskich.\nZamieszkałem na Ursynowie w połowie lat osiemdziesiątych. Wtedy osiedle dopiero powstawało. Afryka na terenie Ursynowa to była wyłącznie grupa studentów w akademikach SGGW\nprzy ulicy Nowoursynowskiej. To samo było gdzie indziej: na placu Narutowicza był słynny\n„Alcatraz”, akademik moloch; na Wawelskiej akademik „Babilon”; przy Żwirki i Wigury były\nsiostrzane bloki, na Jelonkach „osiedle Przyjaźni”, na Pradze ulica Kickiego z akademikami\ni „Riviera” niedaleko politechniki. W tych miejscach można było spotkać Afrykanów.\nNiedaleko naszych akademików mieliśmy osobliwego rodaka. Kręcono słynny polski serial\nAlternatywy 4, a że były tylko dwa kanały telewizji państwowej, cała Polska oglądała te same\nprogramy. Zamiast zatrudnić studenta (jak Jumbo w filmie Cafe pod Minogą), reżyser postanowił wrócić do kiepskich czasów amerykańskiego kina. Malowany Polak występował w roli\n„Pa czemu?” – zapytałby Rosjanin, skoro prawdziwa Afryka była niedaleko planu filmowego.\nMokotów, Morskie Oko\noraz dwa kina: „Stolica” i „Moskwa”\nKiedy podziękowałem mojemu ukochanemu wydziałowi weterynaryjnemu przy SGGW za studia\ni doktorat, za 10 lat spędzonych na tej uczelni, pomyślałem, że czas wyfrunąć z gniazda.\nZ Ursynowa trafiłem na Mokotów, mieszkanie wynająłem przy ulicy Madalińskiego 4a, blisko\nulicy Puławskiej. Mieszkając jeszcze w akademiku, często chodziłem do kina na Mokotowie.\nNajczęściej do „Moskwy”. Na Ursynowie było jedno malutkie kino, poza tym miałem rodaków\nstudiujących na SGPiS-ie (obecnie SGH) i wolałem spędzać weekendy u nich. Blisko było stamtąd do kin „Moskwa” i „Stolica”, supersamu (wyburzonego dziś) przy placu Unii Lubelskiej,\nPolubiłem Park Morskie Oko od pierwszego wejrzenia. Urocze ulice Słoneczna i Pogodna\nzapewniają tu pozytywny klimat. Jogging i spacery łączyły mnie z tym spokojnym miejscem.\nCiekawe, że na tym osiedlu były dwa stołeczne kina: „Stolica” i „Moskwa” (też stolica)!\nDziś miejsca dawnego kina „Moskwa” (do 1996 roku) pilnują… lwy. Oczywiście afrykańskie,\njakże inaczej. Mogą też być mokotowskimi.\nPo ukończeniu studiów i zamieszkaniu na Mokotowie, znalazłem mieszkanie z rodakiem\nOusmanem (dziś mieszka w Senegalu) na Pradze Północ. Dokładnie na ulicy Szymanowskiego, przy placu Hallera. Nasze mieszkanie mieściło się na parterze. Po 10 miesiącach,\nkiedy byłem na koncercie z Voo Voo w Gdańsku, mój współlokator zostawił uchylone ono\ni poszedł do pracy. Sprowokował kradzież. Szybko wyprowadziłem się stamtąd.\nPrzyszedł czas na Powiśle. Z innym rodakiem, Papem, absolwentem SGH, dziś mieszkającym\nw Kanadzie, wynajęliśmy mieszkanie przy ulicy Radnej. Jak całe Powiśle, od ulicy Tamki aż\npo Mariensztat, okolica była spokojna i przyjazna. Tu nie ma tylu wytwornych pałacyków\nczy kamienic, jak wzdłuż Traktu Królewskiego, ale dzielnica ma swój niepowtarzalny mikroklimat. Dla mnie Powiśle to skarpa ciągnąca się i pięknie prezentująca swą zieleń i parki\nod Tamki aż po Rynek Mariensztacki. Od placu Zamkowego można iść w stronę Wisły\ni schodami udać się na Mariensztat od strony trasy W-Z.\nLatem można chodzić po naturalnym, zielonym „dywanie” parków i skwerów, trzymając się\nprawej strony, od ulicy Furmańskiej przez Browarną, Topiel, Kruczkowskiego, Rozbrat,\npraktycznie bez asfaltu czy bruku. Na krótki odpoczynek można siąść na ławce wśród zieleni.\nNie zapomnę zapachu drzew kwitnących w parku Kazimierzowskim, napawałem się nim\nkażdego ranka wiosną, gdy szedłem pod górę od ulicy Radnej w stronę Krakowskiego\nPrzedmieścia. Spędziłem tu 11 lat.\nW promieniu pół kilometra od mojego bloku, przyszły papież Jan Paweł II gościł wiele razy.\nPierwsza wizyta Karola Wojtyły miała miejsce w lipcu 1958 roku, kiedy otrzymał nominację\nbiskupią i nocował w domu Szarych Urszulanek przy ulicy Wiślanej. Nie pamiętam, ile razy\nprzechodziłem obok tego budynku ani ile razy spotykałem siostry na przystanku autobusów linii\nnr 150 i 118. Ponownie w roku 1978 z tego samego domu papież wyruszył na konklawe, gdzie\nwybrano go głową Kościoła katolickiego. Natomiast ostatnia wizyta papieża zastała mnie właśnie\nna ulicy Radnej. Jan Paweł II poświęcił w czerwcu 1999 roku nową Bibliotekę Uniwersytetu\nWarszawskiego. Do dziś doskonale pamiętam ten dzień. W okolicy było tłoczno, a ludzie nie\nbardzo mieli, gdzie się skryć przed deszczem. Zresztą, każdy, kto chce, może zobaczyć papieski\ndrewniany tron eksponowany za holem, na pamiątkę tego wydarzenia.\nBUW jest jednym z moich ulubionych miejsc. Wcale nie dlatego, że są tam czytelnia i kawiarnie. Latem młode pary fotografują się w jego ogrodach, rodziny spacerują. Można tam przyjść\nz książką. Odpocząć.\nWiele razy mój wzrok przesuwał się po betonowych księgach umieszczonych na fasadzie BUW-u\npo stronie ulicy Dobrej, kiedy stałem na przystanku autobusowym, czekając na 150 i 118\n(w stronę Tamki). W holu BUW-u zagrałem nawet koncert z zespołem Voo Voo. Pamiętam też\npremierę klipu kręconego w metrze na rzecz UNICEF-u. Zagrałem u boku Zamachowskiego,\nMateusza Pospieszalskiego i Janiny.\nZanim wybudowano Most Świętokrzyski, uprawiałem jogging. Startowałem codziennie\nna wysokości BUW-u, wzdłuż Wisły aż do mostu Poniatowskiego, albo o 6:00 rano,\nalbo o 21:00. Spotykałem zawsze rowerzystów i innych biegaczy. Bieganie moje skończyło się,\ngdy robotnicy zaczęli kopać i zagrodzili mi trasę.\nZ ulicy Radnej było bardzo blisko na Starówkę. Miałem dwie trasy: przez pobliski park Kazimierzowski, przepiękny ślimakowy wiadukt na ulicę Karową, potem hotel Bristol i dalej Krakowskie\nPrzedmieście. Najprostsza droga prowadzi ulicą Browarną na Mariensztat. Bardzo często słychać\nśpiew lub instrument dęty czy fortepian na rogu ulic Browarnej i Furmańskiej. Tu mieści się\nszkoła muzyczna. Dalej, po lewej stronie przed Rynkiem Mariensztackim, jest cichy zielony\nskwer, przez który docieram na schody na skarpie prowadzące w górę na Krakowskie Przedmieście i plac Zamkowy. Czasem zahaczałem o Rynek, prawie zawsze pusty. Dowiedziałem się,\nże kiedyś był tu plac targowy Powiśla, gdzie handlowano rybami. Miejsce tego typu w centrum\nDakaru nazywa się sandaga. Hałas panujący dookoła nie pozwala słyszeć własnych myśli.\nTo na Powiślu, w kinie na Mariensztacie, oglądałem Adwokata diabła z Alem Pacino. Był to\njedyny raz, kiedy podczas seansu zerwała się taśma filmowa. Na 10 minut przed końcem filmu!\nCi, którzy widzieli Adwokata diabła wiedzą, jak ważna jest w nim końcówka.\nNie da się też zapominać o fabryce czekolady i cukierków u rogu ulic Drewnianej\ni Topiel. Zakłady Cukiernicze „Syrena” produkowały głównie cukierki, których apetyczny zapach unosił się w okolicy ulicy Drewnianej. Tu człowiek łapał świadomie powietrze, czego z reguły nie robimy. Wspominam powroty autobusem, może nawet specjalnie\nwysiadałem wcześniej z autobusu 150, właśnie przy Tamce, by delektować się tym\nintensywnym aromatem unoszącym się w powietrzu. Firma powstała jako Fabryka\nCzekolady, Kakao i Cukierków Franciszek Fuchs i Synowie. Przed II wojną była dobrą\nkonkurencją dla Wedla, pokonując ich hasło „Sto smaków, każdy inny” hasłem „Dziesięć\nsmaków, ale każdy naturalny”. Kiedyś reklama nie kłamała. Czuć było aromatyczną\njakość produktów, nawet idąc ulicą. Ta okolica była słodsza od ulicy Miodowej! Jeszcze\ndo 2005 roku kontynuowano produkcję słodyczy. Ostatecznie wyburzono stare obiekty\nfabryki w roku 2006. Po jakimś czasie, graficiarze wzięli się do dzieła, mając sporą\nprzestrzeń muru do zagospodarowania. A teraz? Chyba wyrośnie w tym miejscu kolejny\nNiedaleko mojego bloku, idąc ulicą Dobrą w stronę Tamki, nie dało się nie zauważyć\nzagłębia, gdzie działało kilka klubów: „Jadłodajnia Filozoficzna” i „Czarny Lew”\n(tu bywałem) oraz „Diuna” i „Aurora” (rzadziej). To miejsce było autentycznym\nundergroundem. W „Jadłodajni” występowałem z zespołem Djolof Man na pięknym\nwieczorze kenijskim. Jako dj prowadziłem tam kilka imprez, ale ze sprzętem grającym\nbyły zawsze kłopoty: a tu kabel nie łączy, a tam głośnik spalony. Natomiast atmosfera\nbyła zawsze luźna.\nTuż obok klubowego zagłębia, przy skrzyżowaniu ulic Dobrej i Zajęczej, znajduje się\nklubokawiarnia „Czuły Barbarzyńca”. Urocze miejsce: można przewertować książkę\ni napić się kawy czy herbaty. Czytałem tu bajki afrykańskie z okazji Dnia Dziecka\ni prowadziłem warsztaty bębniarskie z udziałem maluchów i ich rodziców.\nOd ulicy Radnej przez park Kazimierzowski znowu trzeba iść pod górkę ulicą Oboźną.\nCały urok Powiśla! Zimą bywa tu ślisko. Czasami wolałem przez teren Uniwersytetu\ndostać się na Krakowskie Przedmieście.\nNa Ochocie, Park Szczęśliwicki\nMoja córka urodziła się na Ochocie, gdzie mieszkam od prawie 3 lat,\nakurat w najgęściej zaludnionej dzielnicy Warszawy. Jest to osiedle\nSzczęśliwice. Sama nazwa zobowiązuje, tu mieszkają sami radośni ludzie.\nMoże dlatego czekanie na tramwaj na całej ulicy Grójeckiej czy robienie\nzakupów na targowisku Banacha jest po prostu czystą przyjemnością.\nNawet zimą. Na pewno letnie spacery w pobliskim parku Szczęśliwickim\nskładają się na liczne uroki Ochoty. Jest tu także całoroczny stok narciarski, miejsce do gry w piłkę plażową, korty tenisowe, trasy rowerowe.\nA że moja córka jest jeszcze mała, podziwiamy przede wszystkim stawy\ni place zabaw.\nNa targowisku handlują głównie Polacy, Wietnamczycy, a także ludzie\nz Kaukazu. Nie ma nikogo z Afryki na południe od Sahary. Od prawie\n3 lat robię tu zakupy. Żadnego rodaka nie zauważyłem. Jest jedynie\nmiejsce, w którym można zjeść kebab. Prowadzi je francuskojęzyczny\nczłowiek pochodzący z Maghrebu.\nAfryka ma swoją ulicę\nW czasach socjalizmu, od 1961 roku, Patrice Lumumba był patronem jednej z ulic na Woli.\nLumumba to premier Konga, który – o ile wiem – nigdy nie uważał siebie za komunistę.\nBył jednak bardzo popularnym politykiem w demoludach. Może z tego powodu radni Woli\nwykreślili go z listy patronów ulic i odebrali mu tę, którą już posiadał. W 1993 roku dawna\nulica Lumumby zamieniła się w ulicę Płocką. Za to w południowej części Saskiej Kępy od 1970\nroku mamy ulicę Afrykańską. Łączy aleję Stanów Zjednoczonych z Wałem Miedzeszyńskim.\nPo drodze pozdrawia Lizbońską, Saską, Egipską, Nubijską, Marokańska i Arabską.\nCzy jest lepsze wielokulturowe towarzystwo? Czekamy na ulicę Nelsona Mandeli.\nFotoplastikon w sercu miasta\nNie wiedziałem o istnieniu urządzenia zwanego fotoplastikon. Naszą Fundację „Afryka Inaczej”\nMuzeum Powstania Warszawskiego zaprosiło do urzędu dzielnicy Śródmieście przy ulicy Nowogrodzkiej, gdzie o swoich podróżach na Madagaskar opowiadał dziennikarz Olgierd Budrewicz.\nPo tym spotkaniu cała grupa została zaproszona na Aleje Jerozolimskie 51. Wiedziałem tylko,\nże wybieramy się na prezentację zdjęć z Madagaskaru. Myślałem o slajdach i rzutniku.\nWeszliśmy do bramy, którą tyle razy mijałem, idąc od\nhotelu „Forum” na Dworzec\nCzasem, idąc ulicą,\nwarto unieść głowę\ni zauważyć detale\nna fasadach kamienic. Weszliśmy na\npodwórko, a potem\nDowiedziałem się, że będzie to trójwymiarowa podróż, w samym środku\nstolicy, że urządzenie działa w tym samym miejscu z przerwami od ponad\n100 lat. Zaciekawiła mnie ta informacja. Wiekowe urządzenie 3D? Jak to\nmożliwe? I do tego jedyne takie cudo techniki działające w Europie.\nMagiczny świat. Zabawka dla dzieci i dorosłych. Trafiłem na piękną wystawę\nfotografii z Madagaskaru z początku XX wieku. Sala mieści jednorazowo\ndwadzieścia kilka osób. Ogromny cylinder z taboretami dookoła, widzowie\nsiadają i odkrywają, dzięki specjalnym okularom, bajeczne fotografie.\nWidok wioski malgaskiej, utrwalone na zdjęciach życie prostych ludzi,\nale także Europejczycy w tropikalnych strojach – wszystko to robi niesamowite wrażenie. Pokazywano też ciężkie warunki pracy czarnych robotników pod\nkontrolą białych nadzorców. Jakby zdjęcia z mojej senegalskiej, rodzimej\nwioski MBam w czasach Polski międzywojennej. Zachwycałem się tym,\nco już ponad sto lat temu było popularną rozrywką w mieszczańskich salonach. Kolejnym krajem prezentowanym w tym miejscu była Namibia.\nWychodząc z fotoplastikonu, pomyślałem, że nowoczesne oszklone\nmultipleksy i ich nudne 3D mogą naprawdę się schować.\nAfrykańskie lato na Mokotowie\nMiałem wiele spotkań z młodzieżą szkolną. Były to zajęcia bądź warsztaty\npoświęcone wielości kultur, odbywały się w czasie lekcji w różnych warszawskich szkołach. Faktem jest, że zainteresowanie innymi kulturami\nwśród mieszkańców Warszawy jest duże. Mam na myśli podróże, programy\ntelewizyjne. Miasto otwiera się przede wszystkim na ulicach, w parkach\ni niektórych klubach, centrach kultury i kinach. Coraz więcej osób chce\npoznać odległe geograficznie tradycje. Na Afrykę otworzyło się też Centrum\nW ramach „Afrykańskiego lata w mieście” najmłodsi i trochę starsi mieszkańcy Mokotowa mogli skorzystać z niezwykle ciekawej oferty koncertów,\nwarsztatów, spotkań z Afrykanami i Afryką. W ciągu dziewięciu tygodni\nodbyły się koncerty, warsztaty robienia warkoczyków, opowiadano o Afryce,\nwspólnie grano na bębnach, tańczono, pokazywano slajdy, prezentowano\ncapoeira i wiele innych atrakcji. Na spotkania przychodziły rodziny z dziećmi, a pogoda była łaskawa aż do połowy sierpnia... A w Centrum Łowicka\npojawiali się artyści reprezentujący różne tradycje, kraje i muzyczne style.\nTego w Warszawie jeszcze nie było! Mieliśmy szczęście, ponieważ udało nam\nsię „złapać” mistrza malijskiej harfy kamele n’goni, Adama Kamissoko, który\nprzyjechał na zaproszenie „Strefy Rytmu”, oraz dziecięcy zespół z Burkina\nW Warszawie taniec tropikalny znajduje się w ofercie ogromnej liczby szkół. Znacznie\nmniej jest profesjonalnych nauczycieli: Benoit Le Gros, Alassane Ouatara, Dunia\nPacheco czy Wiola Wojciechowska. Jeśli chodzi o afrykańskie rytmy, nie znam\nMuzyka afrykańska wywodzi się z obrzędowości, z rytmu, śpiewu w świecie duchów\nprzodków, ale i z pracy bądź zabawy. Muzyka związana jest ze wszystkimi dziedzinami\nżycia: z pracą, odpoczynkiem, walką, świętowaniem, inicjacją, polowaniem... W tańcu\nuzewnętrzniają się stany psychiczne zbiorowości, tańce przedstawiają mity, ilustrują\npraktyczną wiedzę danej zbiorowości, ujawniają tajemnice albo są opisem wydarzeń.\nW Afryce, gdy bębny grają, nie ma podziału na artystów i widzów, z wyjątkiem rytualnych tańców. Każdy obecny w takim miejscu tańczy, klaszcze, śpiewa lub gra. Uczestnictwo jest zbiorowe. Przekonanie, że każdy Afrykanin umie tańczyć, nie do końca jest\nprawdą, chociaż w Afryce istnieje coś w rodzaju publicznej edukacji tanecznej.\nWłaściwie we wszystkich kulturach muzyka i taniec zajmują przestrzeń publiczną, nie\nwymaga się żadnych zaproszeń ani pozwoleń. Można powiedzieć, że to swojego rodzaju\ndarmowa szkoła tańca publicznego – od młodego wieku. A jest od kogo się uczyć!\nOto cała tajemnica. Taniec może być naturalnym odruchem każdego człowieka, nie tylko\nAfrykanina. Warto nauczyć się pięknych tańców o obco brzmiących nazwach: makossa,\ncoupe decale, soukous, semba, kuduro, ndombolo, mbalax.\nNa warszawskiej Pradze działa Centrum Kultur Świata. Jest to nowe miejsce starej szkoły\nKuby Pogorzelskiego – „Strefa Rytmu”. Odbywają się tu spotkania z innymi kulturami,\nszczególnie poprzez muzykę i taniec. Centrum skupia ludzi, którzy zajmują się sztuką zakorzenioną w szeroko rozumianej kulturze Afryki. Organizowane są wyjazdy do Afryki\nZachodniej, ale i na Kubę, do Brazylii, wszędzie tam, gdzie dotarła afrykańska sztuka.\nTam można uczyć się od mistrzów. „Poznajemy tradycyjną kulturę i jej miejsce w społeczeństwie, by zrozumieć afrykańską sztukę i poznać jej głębię, a nie poprzestawać na jej\nstereotypowym obrazie” – mówi Kuba. Centrum stara się zapraszać mistrzów – djembefola\n– i przyjaciół do Polski, aby prezentować sztukę na najwyższym poziomie. Dlatego Kuba\nzaprosił rok temu, już po raz drugi, młodego mistrza n’goni Adama Kamissoko z Mali.\nW tej chwili warsztaty gry na djembe prowadzi inny muzyk z Afryki, tym razem z bębniarzem z Gwinei, Mohamedem „Gaspard” Conde. „Strefa Rytmu” próbuje pielęgnować\ni poszerzać wiedzę zdobytą w Afryce oraz stosować ją w nowych kontekstach.\nSzuka płaszczyzn porozumienia między kulturami Europy i Afryki. Jedną z tych płaszczyzn\njest muzyka i taniec.\nBardzo afrykańska Konoba\nTo międzynarodowa grupa skupiająca muzyków od wielu lat zajmujących się muzyką Afryki\nZachodniej (Mali, Gwinea, Senegal, Burkina Faso), ale znanych też z innych projektów\npolskiej sceny muzycznej. Zespół współtworzą muzycy: Maxime Piazza, Ania Patynek,\nPrzemek Kalinka i Magda Piskorczyk oraz Wioletta Wojciechowska, tancerka i choreograf\nTo przede wszystkim energetyczna muzyka perkusyjna wykonywana na afrykańskich bębnach djembe i dundun oraz niezwykle dynamiczny taniec afro. Repertuar zespołu jest jednak bogatszy – w programie pojawiają się inne instrumenty afrykańskie, takie jak malijska\nharfa kamelen’ngoni, balafon, karignan, n’tama, djabara. Nie brakuje również inspirowanego Afryką śpiewu. Z Anią Patynek współpracuję od końca lat osiemdziesiatych. Ta kobieta z dredami fantastycznie i z wielkim wyczuciem gra na djembie.\nKonoba jest projektem, który ma przybliżyć bogactwo i różnorodność muzyki i tańca afrykańskiego. Wiedzę na temat tej kultury artyści czerpią z najlepszych źródeł, pracując\nz mistrzami perkusji i tańca z Mali, Gwinei i Senegalu. Jak sami mówią: „Mieszkamy\ni tworzymy w Europie, tak więc w naturalny sposób dodajemy do afrykańskiej tradycji nasze\nwłasne emocje i korzenie”. Z Polski przez Francję można dotrzeć do tradycyjnej Afryki.\nW słowniku pod hasłem „wielokulturowość” nie ma jednego słowa: „bariera”! Zespół\nco roku, w Dniu Afryki, organizuje warsztaty bębniarskie, jak również taneczne.\nWCW to marzenie środowisk interesujących się życiem wielokulturowym miasta. Dobrze, że\nwymienione jest jako jeden z planowanych projektów władz stolicy. Od początku ten pomysł\nleży nam, jako Fundacji, na sercu, dlatego uczestniczymy w pilotażu prowadzonym przez\nFundację „Inna Przestrzeń” oraz kilka innych zaprzyjaźnionych organizacji pozarządowych.\nCentrum nie ma jeszcze swojego miejsca, fizycznie nie mieści się nigdzie. Nasza koalicja\nkilkunastu organizacji pozarządowych jednak się nie poddaje. Wielokulturowość to poważny\naspekt wielowiekowej historii Warszawy. Teraz nadszedł czas, by uwieńczyć różnorodne\ndziałania, powołując do życia miejsce dla wszystkich: mieszkańców i ich gości. Gości\nz Kujaw, gór, Śląska, Kuby, Hiszpanii, Indii, Bałkanów, Zimbabwe, Brazylii czy Mali.\nCentrum wydaje już swoją gazetkę. Na stronach pierwszego wydania, napisałem: „WCW\nbędzie dopełnieniem nadwiślańskiej gościnności. Taka wyspa wypełniona wielokulturowością – na tle mnożących się klubów i lokali gastronomicznych – na pewno nie będzie martwym miejscem. Warszawskie Centrum Wielokulturowe dostroi Warszawę do wielkich metropolii świata”.\nUlica Kredytowa 1 to znany adres w Warszawie. Pamiętam czasy studenckie i wiele wydarzeń kulturalnych w sali Muzeum Etnograficznego. Na rogu ulic Mazowieckiej i Kredytowej\nodbywały się nie tylko afrykańskie imprezy.\nOstatnio Somalijczycy organizują w tym gmachu swój narodowy dzień. Można posłuchać\nwykładów o wpływie masek afrykańskich na twórczość europejskich malarzy, np. Picassa.\nDoskonale pamiętam grudzień roku 2006. Miałem telefon od nieistniejącej dziś stacji TVN\nWarszawa. Chodziło o zwiedzanie z kamerą wystawy „Afryka”, która poświęcona była kulturom afrykańskim. Miała trwać kilka miesięcy. Rzeczywiście na pierwszym piętrze gmachu\nbyło naprawdę bogato. Prezentacja zjawisk kulturowych charakterystycznych dla Afryki –\nmodel afrykańskiej chaty, muzyk grający na bębnie czy wizyta u wróżbity. Oddzielna\nsekwencja ekspozycji to targ z rozmaitymi wyrobami rzemiosła afrykańskiego – naczynia\ngliniane, tkaniny, plecionki. Tu poczułem atmosferę targowisk zwanych w Dakarze czy\njakimkolwiek innym dużym mieście w Afryce, marche. Brakowało tylko krzyków, hałasu,\nzapachu... Naturalne wymiary eksponatów, a także prezentowane stroje, robiły wrażenie,\nmiałem momentami ochotę zacząć się targować.\nNa wystawie znajdowały się też eksponaty ilustrujące podstawowe zajęcia ludzi w tradycyjnej Afryce: myślistwo, zbieractwo, pasterstwo, rybołówstwo. Odrębny fragment ekspozycji\nstanowiła galeria sztuki z kolekcją masek. Wśród nich unikatowa kolekcja masek hełmowych mapiko z Mozambiku, a także eksponaty z Demokratycznej Republiki Konga.\nWybryk! Takie słowa przez długi czas można było usłyszeć w okolicy ronda De Gaule’a.\nWystarczyło się wsłuchać, jadąc autobusem lub tramwajem. Palmę postawiono na środku ronda\nw grudniu 2002 roku. Projekt nazywał się „Pozdrowienia z Alei Jerozolimskich” i miał objąć\ncałe aleje, ale zabrakło pieniędzy. Podobno autorkę natchnęła do zrealizowania tego zamysłu\nwyprawa do Izraela. Nie wiem, czy postawiono artystce pytanie: jaka to palma? Daktylowa,\nkokosowa, cukrowa czy olejowa? W każdym razie palma. Wygląda na specjalną, bo jest zimoodporna. Myślałem, że to dar od jakiejś oazy saharyjskiej albo afrykańskiej wioski znad Atlantyku. Jest wysoka na 15 metrów, wykonana z tworzyw sztucznych na konstrukcji metalowej.\nDół obciążony jest betonem. W 2007 roku palmę wyremontowano i dodano kilka gadżetów.\nAfery palmowej w każdym razie od dawna już nie ma. Czasem mam wrażenie, że stoi tu od\nzawsze. Miasto już się przyzwyczaiło do oryginalnego, tropikalnego pomysłu. Im więcej\ntropików, tym więcej radości. Może doczekamy się alei palmowej.\nDziś, dzięki niewielkiej powierzchnią, za to wielkiej duchem, galerii „Sztuka Etiopska” można\npoznać tajemniczą, odległą i bardzo starą kulturę tego kraju. Etiopia nie jest podobna do żadnego innego państwa na kontynencie. Afrykanie są dumni z jej historii, jej chrześcijańskich tradycji, ale przede wszystkim Etiopia to państwo symbolizujące niepodległość Afryki. Żaden kolonizator nim nie rządził. Cały kontynent będzie zawsze dumny ze spektakularnego zwycięstwa\nnad Włochami w dobie kolonizacji. Kiedy myślę „Etiopia”, widzę wielkiego Menelika II.\nW galerii przy ulicy Wilczej sprzedawane są wyroby tradycyjnego rzemiosła artystycznego,\nwykonane ręcznie w Etiopii. Można tu znaleźć przede wszystkim wywodzące się z Kościoła\nkoptyjskiego krzyże – te robione z metalu według prastarej technologii wosku traconego,\no niepowtarzalnych wzorach, oraz te rzeźbione ręcznie w drewnie, a także srebrne,\nnoszone w charakterze biżuterii. Każdego wita sympatyczny właściciel Endale.\nMocny zapach kadzideł, na ścianach bogato rzeźbione krzyże, a obok rękodzieło w żółto-zielono-czerwonych kolorach rastamanów. Inne wyroby związane z chrześcijaństwem etiopskim dostępne w galerii to ikony oraz malowidła sakralne na skórze, parasole procesyjne, sistrum, bębny\nczy też kadzidło. Można tu także nabyć stroje, zarówno damskie, jak i męskie, wykonane\nz bawełny i ręcznie haftowane, głównie przez mężczyzn. Elementem zdobniczym jest tu również\nkrzyż lub gwiazda Dawida, wywodząca się z przedchrześcijańskiego okresu w historii Etiopii.\nInną częścią ubrania są szale, dostępne w niespotykanych barwach i odcieniach. Różne gadżety\nzwiązane z osobą cesarza Haile Selassie I – inspiratora rastafarianizmu – są odmiennym aspektem kultury tego kraju: począwszy od monet, banknotów, po kolczyki oraz koszulki z wizerunkiem tego wielkiego władcy. Jest tu wiele propozycji dla rastamanów, a wszystko w ich barwach. Lew jako symbol władzy cesarskiej stał się również symbolem Etiopii, stąd pojawia się\non na różnych wyrobach, a zwłaszcza na szyldzie, którego nie można nie zauważyć. Można tu\ndostać unikalną ostrą przyprawę etiopską berbre, dzięki której każda mdła potrawa, mięsna czy\nwegetariańska, stanie się ucztą dla podniebienia. Można także usłyszeć oryginalną muzykę\nKolekcja Adama Rybińskiego\nDr Adam Rybiński jest etnologiem z Uniwersytetu Warszawskiego. Jest też autorem książki\nTuaregowie z Sahary i wielu artykułów drukowanych w renomowanych czasopismach naukowych. Badania prowadził wśród Beduinów w Algierii, plemion Tekna w Maroku i Tuaregów\nw Algierii, Mali i Nigrze. Każdego roku, w latach 2003-2008, wraz z członkami najbliższej\nrodziny oraz z tuareskimi przyjaciółmi i współpracownikami przemierzał tereny zamieszkałe\nprzez Tuaregów w Nigrze, Mali i Burkina Faso.\nByłem w jego warszawskim domu. Żadna instytucja w Polsce nie posiada tylu książek o francuskojęzycznej Afryce. Jest też na co popatrzeć. Byłem oczarowany i zachwycony, mogąc dotykać\noryginalnych dzieł, starych jak historia nowożytnej Europy. Dawne ryciny i fotografie, książki\ni atlasy. I niezwykła kolekcja męskich siodeł na wielbłąda, będących symbolem życia nomadów.\nSahara jest tuż tuż. W Warszawie.\nTo pierwszy projekt internetowy poświęcony Afryce w języku polskim. Tworzą go Afrykanie\ni Polacy. Autorem pomysłu był mój przyjaciel Paweł. Od czterech lat prowadzimy go razem\nz artystą-grafikiem Mateuszem. A pomysł na Afryka.org powstał w mieszkaniu na warszawskiej\nSadybie, w wieżowcu przy ulicy Konstancińskiej.\nWszystko zaczęło się wiosną 2007 roku. Celem było i nadal jest przybliżenie Afryki Polakom.\nNa Afryka.org codziennie zamieszczane są nowe wiadomości z Afryki, artykuły o afrykańskiej\nkulturze, społeczeństwie i obyczajach. Motto Afryka.org nadal brzmi: „Każdy powinien mieć\nmożliwość poznania Afryki, nawet jeżeli tam nie pojedzie. Z myślą o tych, co byli, pojadą albo\nnigdy nie będą, a chcą wiedzieć więcej, prowadzimy nasz portal.”\n„Uchem po mapie” i „Etno Faza”\nBędąc jeszcze na kursie języka polskiego, usłyszałem pierwszy raz muzykę afrykańską\nw polskim radiu. To było w roku 1984. Ledwo rozumiałem, o czym mówiono, ale nazwiska artystów były mi dobrze znane, szczególnie tych z zachodniej części kontynentu. Tamte programy przygotowywał Włodzimierz Kleszcz, który do dziś pracuje w publicznym radiu. Byłem mu wdzięczny za tamte porcje, nawet w niewielkich dawkach,\nkultury Afryki. Nastawiałem radio w każdy wtorkowy wieczór i słuchaliśmy z kolegami\nw akademiku afrykańskiej muzyki. Kleszcza poznałem w Warszawie w klubie „Stodoła”\npodczas 4. czy 5. edycji imprezy „Reggae pod Strzechą”. Włodek był pod koniec lat\nosiemdziesiątych, obok gitarzysty Becaye’a Aw (absolwent SGH, mieszkającego obecnie\nw Norwegii), jednym z tych, którym zawdzięczam muzykowanie.\nPoza Kleszczem, tylko duet Luisa Andino Veleza i Piotra Gronaua grał Afrykę podczas\netnoaudycji o uroczej nazwie „Uchem po mapie” w Radiostacji. Potem wspólnie\nz Piotrem „Jacksonem” Wolskim zacząłem prezentować muzykę afrykańską w nieistniejącym dziś Radiu Jazz. To było w roku 2002. Kolejna zagospodarowana przestrzeń\nAfryki w eterze to radio PIN. Muzyczny program „Etno Faza” wymyślił Sebastian\nKorsak, który zaprosił mnie do wspólnego prowadzenia audycji w radiu PIN po likwidacji Radia Jazz, blisko 3 lata temu. Muzykę świata, w tym tą z Afryki, prezentuje jeszcze\n ydryński w trójkowej audycji „Siesta”.\nSebastian, Luis, Piotr i ja serwujemy w niedzielę afrykańską muzykę. Gdy kończy się\n„Etno Faza”, wchodzi na antenę „Uchem po mapie”. Czasem bywało na odwrót.\nW każdą niedzielę jest mnóstwo muzyki afrykańskiej, ogólnie world music rządzi\nna placu Inwalidów 10 i umila ostatnie godziny weekendu tysiącom ludzi, nie tylko\nSkromna subsaharyjska drużyna dyplomatów oddaje słabe zainteresowanie polskiej\npolityki Afryką. Północna część kontynentu jest maksymalnie reprezentowana:\nna 5 państw jest tyle samo przedstawicielstw. Kontynent liczy jednak 54 kraje.\nPozostałych bronią jedynie 3 ambasady: Nigerii, Angoli i RPA. Kongo jest, ale jakby\ngo nie było. Coś tu chyba nie gra w stosunkach Polski z Afryką Subsaharyjską.\nWarszawa i sztuka afro na żywo\nAfrykańska scena muzyczna jest już znacząca w stolicy. Wielu artystów wybrało Warszawę jako swoje miejsce i zajmuje się muzyką zawodowo. Oto lista kolegów i przyjaciół\nmieszkających w Warszawie i zajmujących się zawodowo czy hobbystycznie sztuką:\nDesire Rasolomampionona – profesor Politechniki Warszawskiej, gra na gitarze,\nprezentuje różne style muzyki malgaskiej (Madagaskar)\nDe Goldfinger – raper Chibugo Nmeri Charles Ezeude (Nigeria)\nDa 3Boyz – trio hip hop, dancehall (Kongo, Nigeria, Sierra Leone)\nDjolof Man – blues-reggae senegalska załoga; Mohamed, Mamadou, Pako\nErick Onepunga & Motema Africa – kapela z liderem Erickiem z Konga\nPako Sarr – osobowość na naszej scenie muzycznej, jego pierwsza płyta – Nomad Soul\n– miała świetną recenzję; czekamy na kolejną\nRicky Lion & Bongo Bongo – wokalista i kompozytor Ricky z Konga\nTrinity Gospel Band – muzycy pochodzą z całego świata, liderzy są Afrykanami\nMohamed „Gaspard” Conde – muzyk grający na djembe i dundun, tancerz (Gwinea)\nCapoeira Angola – szuka afrykańskich elementów w kulturze brazylijskiej\nAka Chukwu & John Enemuo – muzyka, taniec, warsztaty, edukacja (Nigeria)\nAlassane Ouatara – tancerz, choreograf i pedagog: afro i latin jazz (Francja)\nBenoit Legros – tancerz, choreograf, fotograf, założyciel formacji Tohono (Togo)\nChristian Emany – aktor teatralny (Kongo)\nDaniel Oware – muzyk, kiedyś występował częściej (Ghana)\nDunia Pacheco – tancerka, choreografka, płynnie łączy Afrykę z Brazylią (Angola)\nTobia Taddele Gebre Hiwot – malarka (Etiopia)\nDj Sam: klub „Harenda”, „Platinium”, „Harlem” (Mali), jest także aktorem; Dj Steve: „Klub\nDziennikarza”, „Tygmont”, klub „Harenda” (Tanzania); Dj Carlos: „Tygmont” (Mozambik)\nZdjęcia: Mamadou Diouf i Marta Surowiec\nWspółpraca: Paweł Średziński\nRedakcja: Paweł Średziński\nKorekta: Ewa Nofikow\nProjekt graficzny: Mateusz Kasprzak\nDTP/realizacja: Agencja Wydawnicza EkoPress\ncopyright © by: Fundacja „Afryka Inaczej”,\nFundacja „Afryka Inaczej” jest organizacją pożytku\npublicznego, dedykowaną afrykańskiej społeczności\nmieszkającej w Polsce. Swoje cele realizuje poprzez zwiększanie partycypacji osób pochodzenia\nafrykańskiego w życiu publicznym, działalność\nrzecznikowską, współpracę ze środowiskiem afrykańskich imigrantów i administracją publiczną oraz\npodejmowanie interwencji w sprawach związanych\nz dyskryminacją Afrykanek i Afrykanów w Polsce.\nFundacja realizuje również zadania z zakresu dialogu międzykulturowego i prowadzi działania na rzecz\npromowania Afryki w Polsce oraz Polski w Afryce.\nMonitoruje też polską pomoc rozwojową Afryce.\nDowiedz się więcej o Fundacji i jak możesz pomóc.\nWejdź na www.afryka.org oraz www.afryka.org/


Myszka Chrapiszka i Tarapatka - jedynie 20,92 zł w matras.pl\nKatarzyna Ewa Kozubska\nDalsza część przygód sympatycznej mysiej rodziny znanej młodym Czytelnikom z książki "Myszka Chrapiszka". Mieszkańcy starego kredensu, mama-mysz, tata-mysz i pięć mysich córek wiodą bezpieczne życie, dobrze ukryci przed wzrokiem gospodarzy - przemiłego, ale roztargnionego rodzeństwa, Maryli i Henryka. Spokój mysich lokatorów pryśnie, gdy najstarsza córka zwana Tarapatką zapała nagłą i nieopanowaną miłością do słodyczy ... Do czego doprowadzi łakomstwo Tarapatki i jaką rolę odegra tym razem jej młodsza siostra Chrapiszka, przekonajcie się sami. Czytaj dalej >> << Zwiń\nAutor: Katarzyna Ewa Kozubska\nData: 22 stycznia 2014\njestem bardzo zadowolona, że miałam okazję poznać tę wesołą serię. Przygody naszych małych myszek są naprawdę bardzo ciekawe i z przyjemnością czytam je mojej córeczce przed snem. Alicja polubiła te maleńkie bohaterki, a podczas słuchania uwielbia zerkać mi do wnętrza książki, by podziwiać ilustracje. A trzeba przyznać, że jest co. Obrazki są naprawdę śliczne. Ciekawie rysowane i nie tylko pięknie zdobią każdą ze stron, ale również świetnie uzupełniają czytany tekst. Są kolorowe ... ale nie pstrokate. takie w sam raz. Tak więc mamy tutaj ciekawą i wciągająca treść oraz piękna szatę graficzna. Czego chcieć więcej? Polecam :) Czytaj dalej >> << Zwiń


Krasnobród • Regeneracja turbosprężarek Subaru w Krasnobrodzie\nSubaru z Krasnobrodu (kod pocztowy 22-440)\nTurbosprężarki Subaru Krasnobród Sklep\nW jakiej pracowni regeneracji w Krasnobrodzie można zregenerować turbinę do pojazdu firmy Subaru?\nTurbosprężarkę do pojazdu spod znaku Subaru w Krasnobrodzie można wyremontować w jednym z dostępnych zakładów regeneracji systemów doładowania albo zadzwonić i uzgodnić podjęcie przesyłki naszym kurierem.\nW jaki sposób odbywa się naprawa turbo w Krasnobrodzie do samochodu ze znaczkiem Subaru?\nOdbieramy turbosprężarkę naszym kurierem albo dostarczamy turbiny we własnym zakresie.\nTurbosprężarki są rozbierane po czym kontaktujemy się informując o problemach turbiny.\nPo przywróceniu parametrów turbiny wysyłamy do zleceniodawcy.\nIle kosztuje czyszczenie turbiny do samochodu marki Subaru w Krasnobrodzie?\nOpłata za usługę naprawy turbosprężarek do auta z logo Subaru zależy od uszkodzeń turbosprężarki. Weryfikacja turbin nie kosztuje nic.\nJak dostarczyć turbo do samochodu ze znaczkiem Subaru do firmy naprawiającej turbosprężarki w Krasnobrodzie?\nNajlepiej jest turbo do diesla spod znaku Subaru przesłać do pracowni regeneracji turbin w Krasnobrodzie kurierem jakiego możemy Państwu zamówić aczkolwiek rzecz jasna zachęcamy do osobistej wizyty w naszym laboratorium gdzie można sprawdzić w jaki sposób przebiega regeneracja turbosprężarki.\nKtóre turbiny do pojazdu spod znaku Subaru da się poddawać regeneracji w Krasnobrodzie?\nJakie są sygnały niesprawności turbin do auta spod znaku Subaru które da się regenerować w Krasnobrodzie?\nCzemu opłaca się wybrać zakłady z Krasnobrodu oraz naszą stronę?\nZnanym problemem zgłaszanym w środowisku, w samochodach osobowych z logo Subaru, jest problem z turbosprężarką, którą współcześnie można specjalistycznie serwisować, i w rezultacie wyremontować turbo i efektywność turbosprężarek. Znana marka Subaru regularnie wykorzystuje najnowocześniejsze zespoły turbin w sporym odsetku aut, co nie zdumiewa, gdyż na trudnym rynku samochodowym jest mocna batalia między producentami. Powinno się podkreślić, iż turbosprężarka to urządzenie nie jedynie bardzo kosztowne, ale jednocześnie niewytrzymałe, wobec tego tylko należyte użytkowanie zagwarantuje turbo obiecaną przez producenta funkcjonalność. Na chwilę obecną turbo na dłuższy czas zagościły w jednostkach napędowych aut wyposażonych w silnik diesla, ze względu na fakt, że umożliwiają pojazdom na wyniki zbliżone, z odmiennymi typami napędu. Jeśli przemieszczasz się ciężarówkami firmy Subaru to ważne, iż w Krasnobrodzie da się wyszukać profesjonalne laboratoria, trudniące się przywracaniem sprawności turbiny do aut osobowych. Remont układu doładowania to doskonała metoda, aby stosunkowo oszczędnie odzyskać możliwości turbosprężarek dedykowanych do samochodów osobowych marki Subaru w Krasnobrodzie.\nCennik regeneracji i naprawy turbosprężarek do samochodów Subaru w Krasnobrodzie\nRozbiórka, sprawdzenie, wycena, ustalenie przyczyny uszkodzenia turbosprężarki\tz samochodów Subaru w Krasnobrodzie 0 złotych\nCena regeneracji turbiny samochodów osobowych i dostawczych marki Subaru w Krasnobrodzie 285 złotych (netto) + części\nCena regeneracji turbiny samochodów ciężarowych Subaru w Krasnobrodzie 366 złotych (netto) + części\nNaprawa, wymiana, czyszczenie zmiennej geometrii w turbo z samochodów Subaru w Krasnobrodzie 163 złote (netto) + części\nKoszt podstawowej regeneracji turbosprężarki (robocizna + części) w marce Subaru w Krasnobrodzie 399 złotych do ok. 560 złotych (netto)\nWybierz typ usługi Rozbiórka, sprawdzenie, wycena, ustalenie przyczyny uszkodzenia turbosprężarki\tz samochodów Subaru w Krasnobrodzie Cena regeneracji turbiny samochodów osobowych i dostawczych marki Subaru w Krasnobrodzie Cena regeneracji turbiny samochodów ciężarowych Subaru w Krasnobrodzie Naprawa, wymiana, czyszczenie zmiennej geometrii w turbo z samochodów Subaru w Krasnobrodzie Koszt podstawowej regeneracji turbosprężarki (robocizna + części) w marce Subaru w Krasnobrodzie Inne (opisz problem w komentarzu zgłoszenia)\nJeep w Krasnobrodzie (kod pocztowy 22-440)\nASO Ferrari pod Krasnobrodem (kod pocztowy 22-440)\nSerwisy Ford z Lubomierza (kod pocztowy 59-623)\nSubaru w Olszewnicy Starej (kod pocztowy 05-123)\nCennik turbin w Krajence (kod pocztowy 77-430)\nSerwis turbosprężarek z Żnina (kod pocztowy 88-400)\nOsiedle Słoneczne w Szczytnej (kod pocztowy 57-330)\nPrzyjaźni z Wejherowa (kod pocztowy 84-200)


Ścielarki do ładowarek teleskopowych. Charakterystyka | DOZAGRO\nŚcielarki do słomy to urządzenia, dzięki którym możliwa jest optymalizacja obróbki słomy. Zautomatyzowany, proces ten zajmuje o wiele mniej czasu, niż ma to miejsce w przypadku pracy ręcznej, pozwalając tym samym na znaczne zaoszczędzenie godzin roboczych. Dziś omówimy ścielarki przystosowane do pracy z ładowaczami teleskopowymi.\nŚcielarka TELEHAWK do ładowarek teleskopowych\nDzięki zastosowaniu specjalistycznej ścielarki TELEHAWK mamy możliwość wygodnej i bezproblemowej pracy z ładowaczami teleskopowymi, bez konieczności korzystania z ciągnika. Ten rodzaj ładowarki może służyć zarówno do ładowania, jak i do rozścielania słomy - to zaś oznacza, że decydując się na stosowanie tego urządzenia, zapewniamy sobie znaczne przyspieszenie oraz ułatwienie całego procesu rozścielania.\nDzięki zaawansowanej technologii obejmującej wykorzystanie obrotowego wysypu górnego możemy dokonywać ścielenia na przestrzeni 13,5 m (tyle wynosi odległość wyrzutu maszyny) w promieniu aż 280 stopni. Warto dodać, że urządzenie umożliwia załadowanie okrągłej beli słomy mającej średnicę 1,5 m, a także ładunku mającego formę kostki o długości sięgającej 2,5 m. Minimalny udźwig ładowarki wynosi 2,6 tony.\nDodatkowy atut ścielarki TELEHAWK stanowi fakt, że nie musimy martwić się, iż podczas pracy przeoczymy określony obszar - ścielarka znajduje się z przodu, co umożliwia nam zarówno stałą kontrolę jej pracy, jak i zachowanie odpowiedniego poziomu widoczności w czasie wykonywania działań. Możliwe jest również sterowanie systemem bezprzewodowo z kabiny ładowarki za pośrednictwem technologii Bluetooth.\nWśród dodatkowych zalet ścielarki TELEHAWK wymienić można możliwość wrzucenia biegu wstecznego, a także regulację posuwu taśmy podłogowej. Warto również wspomnieć, że urządzenie może zostać połączone z większością modeli ładowarek, w tym takimi markami jak Kramer, Matbro, Catepillar, New Holland, Merlo, Claas Scorpion, JCB, John Deere czy Manitou.\nZapraszamy do zapoznania się ze szczegółowymi informacjami oraz specyfikacją techniczną prezentowanego przez nas urządzenia.


Informacjelokalne - Więcej mocy – zakończenie rozbudowy fabryki okuć VELUX w Gnieźnie\nczerwiec 9, 2017, 12:40\n- Zakończona inwestycja to bardzo ważny kamień milowy w rozwoju naszego zakładu. W kolejnych latach planujemy skupiać się na optymalizacji produkcji i poprawie jej efektywności. Warto wiedzieć, że jesteśmy największą fabryką komponentów w Grupie VELUX. Niemal każde okno dachowe ma w sobie jakiś element, który powstał w Gnieźnie. Zależy nam na tym, aby były one najwyższej jakości. Jest to cel i jednocześnie wyzwanie, które realizujemy z naszymi pracownikami każdego dnia – mówi Robert Purol, dyrektor fabryki okuć VELUX w Gnieźnie.\n- Chcemy angażować się w rozwój miasta, gdyż mieszkańcy Gniezna i ich codzienne sprawy są dla nas bardzo ważne. Jesteśmy częścią tej społeczności i pragniemy wspierać wartościowe projekty, które przyczyniają się do jej rozwoju. Zależy nam również na stwarzaniu możliwości do rozwoju zawodowego gnieźnieńskiej młodzieży i zdobycia doświadczeń zawodowych w zakładzie produkcyjnym – mówi Robert Purol.\nWięcej w tej kategorii: « Władze miejskie planują kolejne inwestycje Odszkodowanie za szkody wywołane burzami i ulewami bezpłatna pomoc prawna poszkodowanym »


NASA opóźniła lądowanie Atlantisa - RMF24.pl\nNASA opóźniła lądowanie Atlantisa\nPiątek, 22 maja 2009 (13:31)\nZła pogoda w Centrum Kosmicznym im. Kennedy'ego na Florydzie zmusiła NASA do opóźnienia godziny lądowania promu Atlantis. Wahadłowiec ma wylądować o godzinie 17.39 czasu polskiego. Pierwotnie zakładano, że nastąpi to o 16. Nowy termin to ostatnia bezpieczna możliwość, by sprowadzić Atlantisa na Ziemię w piątek, ale prom ma wystarczająco dużo zapasów, by w razie potrzeby pozostać na orbicie do poniedziałku.\nAtlantis od jedenastu dni przebywa na orbicie, realizując ostatnią misję naprawczą teleskopu kosmicznego Hubble'a, przewidzianą przez NASA. Podczas pięciu wyjść w otwartą przestrzeń kosmiczną astronauci wyposażyli teleskop m.in. w nowe kamery, baterie i żyroskopy.\nTagi:NASA, floryda, Prom, lądowanie, Atlantis\nNewsTeleskop Hubble’a z nowymi żyroskopami i bateriami


Ciepły, wiosenny deszcz - Wizaz.pl\n2006-04-19, 17:56 #1\nJestem po krótkim urlopie, spędziłem go głownie w plenerze, w cieplejsze dni buszowałem po lesie, łąkach itp.\nPo przebywaniu w cuchnącym mieście, taka odmiana okazała się błogosławieństwem, znalazłem nową fascynacje, zauroczył mnie zapach mokrej ziemi, rosy, zapach świeżego, wiejskiego deszczu, mokrej ściółki…\nZnacie zapach, który pachnie wilgocią, deszczem, mokrymi trawami…..\nJednocześnie zaznaczam, że nie toleruję, ozonowych, ogórkowych, melonowych, czy wszelkiego rodzaju „masochistycznie świeżych potworów” w stylu Cool Water, albo Acqua di Gio.\n2006-04-19, 18:55 #2\nDot.: Ciepły, wiosenny deszcz\nCerruti Image.. Jest świeży i czysty jak poranna rosa i broń Boże nie jest ani ozonowy, ani tym bardziej ogórkowy!\n2006-04-19, 18:59 #3\nUn Jardin Sur Le Nil Hermesa-właśnie ten zapach kojarzy mi się z mokrą ziemią.Jest prześliczny\n2006-04-19, 19:13 #4\nTak! Dokładnie! Zapomniałam, że to unisex.\n2006-04-19, 20:30 #5\nA czy to ma być damski czy męski zapach? .Bo mi z damskich po głowie jeszcze chodzi Essencia De Duende J.Del Pozo.Ma w sobie bardzo silną wodną nutę..tak silną że niestety nie jest to zapach dla mnie.Jednak na innych mi się podoba i poznam go wszędzie\n2006-04-19, 23:33 #6\nA dla mnie taki klimat mają własnie Eternity Wyczuwam w nich odrobine "kurzu", tak mi sie kojarzy wiosenny, ciepły deszcz, pewna ciężkość w lekkości


Sen Alicji, czyli jak działa mózg - Jerzy Vetulani, Maria Mazurek, Marcin Wierzchowski - Bonito\nPokaż wszystkie – 148385\nHistoria – 4764\nKsiążki ukraińskie 🇺🇦 – 62\nLiteratura obcojęzyczna – 1391\nPodręczniki – 15283\nPoradniki – 7944\nPozostałe – 17629\nPokaż wszystkie – 29853\nKlocki Playmobil – 389\nMaskotki – 1376\nMasy plastyczne – 671\nModele do sklejania – 682\nPozostałe – 1301\nSport – 1281\nPokaż wszystkie – 7789\n2000 elementów lub więcej – 592\nDo 50 elementów – 1079\nPuzzle 3D – 211\nEdukacyjne – 1058\nFamilijne i dla dzieci – 1728\nPokaż wszystkie – 41868\nElektroniczna – 1878\nKlasyczna – 2569\nMetal – 8086\nPop – 7719\nPozostałe – 377\nPokaż wszystkie – 2998\nPokaż wszystkie – 31437\nArtykuły biurowe – 4605\nArtykuły dekoracyjne i okolicznościowe – 10816\nArtykuły piśmiennicze – 3118\nArtykuły plastyczne – 3623\nArtykuły szkolne – 5787\nPokaż wszystkie – 10610\nKąpiel i pielęgnacja – 1015\nOdzież i obuwie – 4517\nPokój dziecka – 1531\nPrzewijaki – 214\nŻywność i karmienie – 1656\nKomputery – 289\nTelefony i akcesoria – 1999\nGry – 109\nAutor Jerzy Vetulani, Maria Mazurek, Marcin Wierzchowski\nFormat 23.5 x 26.0 cm\nNumer ISBN 978-83-277-1298-1\nKod paskowy (EAN) 9788327712981\nWaga 504 g\nWymiary 240 x 267 x 12 mm\nData premiery 2017.11.15\nData pojawienia się 2017.11.15\n„Gdybym przeczytał taką książkę w dzieciństwie, chciałbym zostać neurobiologiem, a nie bajkopisarzem!– Grzegorz Kasdepke.\n„Nie wszyscy umieją opowiadać językiem zrozumiałym dla dzieci o sprawach zrozumiałych dla dorosłych, i to tylko niektórych. Tę umiejętność miał z pewnością prof. Vetulani, a ta książka jest tego dobitnym dowodem!” – Michał Rusinek.\n„Kto ma mózg, powinien przeczytać tę książkę!” – prof. Stanisław Kwiatkowski, neurochirurg.\nDostępność całkowita 164 szt.\nNiesamowita książka! Z jednej strony przeznaczona dla dzieci ale dorośli mogą albo odświeżyć swoją wiedzę nie tylko na temat funkcjonowania mózgu (lecz także całego organizmu człowieka) bądź zdobyć nowe informacje! Piękne ilustracje, ciekawe infografiki i rewelacyjne poczucie humoru- wszystko w jednej, jakże mądrej książce! Uważam, ze to totalny must have każdego dzieciaka, bo przedstawiona w książce wiedza na temat działania naszego ciała to nie nudny wykład a wspaniała przygoda!\nRewelacyjna książka o mózgu dla dzieci\nKsiążka zawiera wszystko co powinno wiedzieć dziecko na temat mózgu. Napisana ciekawie, zabawnie, zilustrowana wspaniałymi infografikami i ilustracjami, które ułatwiają przyswajanie trudnej wiedzy. Z książki też wiele nauczą się również dorośli.\nKsiązka jest rewelacyjna. Jej fajność polega na zróżnicowaniu. Są w niej opisane rzeczy stosunkowo proste (akurat dla 5 latka), rzeczy trudniejsze, których 5 latek dopiero może się nauczyć oraz rzeczy zdecydowanie dla niego za trudne do których musi dorosnąć.\nWspaniała książka, dzięki której nie tylko młody czytelnik pozna tajniki funkcjonowania mózgu (i całego organizmu). Napisana bardzo przystępnie i z humorem- czyli dokładnie tak, jak wykładał prof. Vetulani. Ogromna szkoda, że Profesor nie będzie miał szansy napisać kolejnej części... :-(\nŚwietna książka!! Moje dzieci są absolutnie zakochane, czytamy codziennie przed snem.\nW zabawny i przystępny dla czytelnika sposób opisano jak działa nie tylko mózg człowieka ale również jak wygląda praca całego organizmu.\nW dodatku niesamowicie zilustrowana! Kolorystyka zachwyca, a głównej bohaterki - Alicji, nie da się nie lubić!\nKsiążka, którą każdy powinien posiadać w swej biblioteczce!\nProsimy o kolejną część!!\nDodaj swoją ocenę i opinię o „Sen Alicji, czyli jak działa mózg”\nKlienci, którzy kupili „Sen Alicji, czyli jak działa mózg“ – wybrali również\nProdukt dostępny – 913 szt.\nAplikację zainstalowało już 227 761 osób!\nKto jest autorem lub autorką „Sen Alicji, czyli jak działa mózg”?\n„Sen Alicji, czyli jak działa mózg” ma 3 autorów / autorek. Są to: Jerzy Vetulani, Maria Mazurek, Marcin Wierzchowski.\nKiedy wydano „Sen Alicji, czyli jak działa mózg”?\nIle stron ma „Sen Alicji, czyli jak działa mózg”?


PGK w Płońsku z tytułem 'Wzorowa Firma'! - plonskwsieci.pl\nPGK w Płońsku z tytułem 'Wzorowa Firma'!\n13:29, 28.12.2021 | D.T./UM Płońsk\nSkomentuj Pierwszy z lewej, z certyfikatem potwierdzającym tytuł 'Wzorowej Firmy' komunalnej na Mazowszu, Dariusz Matuszewski, prezes płońskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej [Fot. zbiory urzędowe]\nNie mógł lepiej zakończyć się ten rok dla płońskiej spółki PGK. W przedświąteczny poniedziałek prezes Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej w Płońsku Dariusz Matuszewski odebrał certyfikat potwierdzający tytuł "Wzorowej Firmy" na Mazowszu w kategorii firm komunalnych. - Każdy taki gest, takie wyróżnienie jest dla mnie ważne, bo to docenienie przedsiębiorstwa, pracowników i mojej osoby - mówi PwS szef miejskiej spółki.\nKonkurs "Wzorowa Firma" to pomysł kwartalnika samorządu i biznesu „Życie Regionów”. To jeden z najbardziej prestiżowych projektów skierowanych do polskich przedsiębiorstw i firm komunalnych, producentów, podmiotów prywatnych i instytucji kultury, organizowany od kilku lat. W tegorocznej edycji nagrodzono 16 podmiotów, najlepszych w swoich kategoriach, po jednym z każdego regionu Polski. Z województwa mazowieckiego nominowano sześć firm, m.in. z Warszawy czy z Grodziska Maz., ale to naszej spółce przyznano certyfikat potwierdzający tytuł "Wzorowej Firmy" komunalnej na Mazowszu.\n- To nie była moja inicjatywa, aby wystartować w tym konkursie, to organizatorzy wyszli do mnie z prośbą, czy nasza firma może być oceniana. Z każdego województwa, poprzez ocenę działalności, wybierano jedną firmą komunalną, czyli taką, które zajmują się np. ciepłem, wodociągami, kanalizacją, odpadami, czy drogami. Kapituła konkursowa wybierała najlepszą z nich. Jej członkowie byli u nas osobiście; oceniali, brali pewne dane, praktycznie na każdym obiekcie robili zdjęcia i to wszystko oceniała kapituła\n- mówi nam o szczegółach przedsięwzięcia Dariusz Matuszewski, Prezes Zarządu PGK w Płońsku.\nCertyfikat potwierdza, że Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w Płońsku należy do grona najlepszych firm w Polsce i ma prawo używać nazwy ''Wzorowa firma'' przez okres ważności certyfikatu, czyli do końca 2023 roku.\n- Na uroczystej gali byli przedstawiciele wszystkich województw. Nie odbywało się to na zasadzie, że ogłoszono tylko, że ta i ta firma wygrała, ale taką daną firmę przedstawiało się poprzez nagrany film, pokazujący wszystkie aspekty funkcjonowania, wnętrze firmy, jak i wygląda z zewnątrz oraz samych pracowników, dlatego była to pewnego rodzaju reklama, aby pokazać te najlepsze przedsiębiorstwa innym, niekoniecznie z naszej branży\n- dodaje prezes Matuszewski.\nDodajmy, że płońskie PGK zatrudnia 250 osób i obsługuje kilkanaście gmin oraz kilka powiatów.\nMożna gdzieś obejrzeć ten film? 18:37, 28.12.2021\nWstawiliśmy. 09:33, 29.12.2021\nI najdroższe śmieci na okolicę 19:53, 28.12.2021\nZ tego co ja się orientuje pisze pan głupoty bo ceny za śmieci są porównywalne w całej Polsce a nawet droższe. Na dzień dzisiejszy mamy podwyżki wszędzie ...produkty spożywcze, energia ,gaz i nikt tam nie krzyczy bo najłatwiej po nazwisku i anonimowo. wstyd. 10:07, 29.12.2021\nPanie Dariuszu kiedy podwyżka wody ? Dawno nie było... 23:13, 28.12.2021\nZ tego co ja się orientuje pisze pan głupoty bo ceny za śmieci są porównywalne w całej Polsce a nawet droższe. Na dzień dzisiejszy mamy podwyżki wszędzie ...produkty spożywcze, energia ,gaz i nikt tam nie krzyczy bo najłatwiej po nazwisku i anonimowo 10:08, 29.12.2021\nGratulacje za dobre samopoczucie. Jestem z Sochocina którego to kilka lat temu pani wójt też otrzymała prestiżową nagrodę a potem okazało się że kosztowała 25tysi. Miałem okazję przypadkiem być na składowisko w dalanówku nie znam się na tym ale odzyskiwanie tworzyw sztucznych w płońskiej sortowni pozostawia chyba sporo do życzenia. 05:47, 29.12.2021\nto jak nie na się Pan na tym to po co Pan pisze komentarze. 09:58, 29.12.2021\nTo co widziałem składało się w 70% z poszarpanej folii przekompostuje się za ok 2 tyś lat ale oczywiście że się na tym nie znam 15:06, 29.12.2021\nTaaa, szkoda tylko, że smieciarze zostawiają kubły po oproznieniu na srodku bramy. Należy je odstawić na swoje miejsce !!!! 16:37, 29.12.2021\nI może jeszcze mają zamieść podwórko Oni tak ciężko pracują a podejdź Pan do nich i pomóż pakować i wtedy odstawisz pojemnik na swoje miejsce. 11:23, 31.12.2021\nCieszmy się, no co się nie cieszycie, kto się nie cieszy ten do wora. 10:32, 30.12.2021\nCieszył bym się jak by ceny za śmieci obniżyli. A woda była tańsza. 12:27, 30.12.2021\nTo się Pan ciesz bo w innych okolicach jest drożej. Pewnie do nas tez to przyjdzie 11:25, 31.12.2021\nPrognoza 09:20, 04.01.2022\nJeszcze w tym roku podwyżka, śmieci 100zl osoba, woda 40zl m3. Samochody zarządu mają już ponad 100000k przebiegu i musimy zmienić na nowe 09:20, 04.01.2022\nA innych podwyżek cen nie zauważyłeś. Gazu, energii elektrycznej, żywności, paliw etc.?\nKup sobie dobre okulary. 13:06, 04.01.2022\nJa 07:23, 05.01.2022\nChyba ktoś z pgk-u w ramach godzin pracy odpowiada na niepochlebne wpisy. 07:23, 05.01.2022\ndo Ja12:53, 07.01.2022\nA może ktoś z rodziny? 12:53, 07.01.2022


Brak dopłat za nieswoją ziemię - Wiadomości Rolnicze Polska\nStrona główna Informacje Brak dopłat za nieswoją ziemię\nBrak dopłat za nieswoją ziemię\nGotowy jest projekt ustawy, który ma wyeliminować tzw. bezumownych użytkowników ziemi.\nTo osoby, które uprawiają nie swoją ziemię, a później na tej podstawie wnioskują w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o dopłaty do swoich upraw. Jest to możliwe, ponieważ agencje sprawdzają jedynie czy dana osoba faktycznie uprawia rośliny, a nie czy jest dzierżawcą lub właścicielem gruntu.\nPo zmianach wszyscy rolnicy ubiegający się o pieniądze z Unii będą musieli udowodnić, że mają prawo do ziemi, którą się zajmują.\nBezumownych nie odstraszały wysokie kary. W naszym regionie jedna z najwyższych wyniosła około pół miliona złotych.\nWedług szacunków samych rolników, tylko w województwie zachodniopomorskim, jeszcze dwa lata temu, bezumowni mogli zajmować nawet 20 tysięcy hektarów.


a-b-s.pl - BS2-DS-243339, Dom sprzedaż, Mogilany, Lusina, 178.67, 570000.00\nBS2-DS-243339 dom na sprzedaż\nLokalizacja Mogilany, Lusina, Krakowska - okolice\nPow. całkowita [m2] 178.67 m²\nCena 570 000 PLN (3 190 PLN / m²)\nLUSINA - NOWOCZESNE DOMY W ZABUDOWIE BLIŹNIACZEJ Z GARAŻAMI.\nPrezentowana inwestycja to sześć domów w zabudowie bliźniaczej o powierzchni całkowitej 178,67 m2. Nowoczesne budynki z dużymi przeszkleniami, które zapewnią idealne doświetlenia wnętrz, ulokowane są na działach 220 do 360 m2.\nDomy posiadają dwie pełne kondygnacje, bez skosów oraz strych (20 m2) z możliwością adaptacji na kolejny pokój. Parter składa się z wiatrołapu, komunikacji, toalety, kuchni otwartej na przestronny salon, garażu. Na piętrze zaprojektowano 3 sypialnie (jedna z garderobą), łazienkę, kotłownie z pralnią, komunikację.\nInwestycja wykonana w tradycyjnej technologii z wykorzystaniem wysokich materiałów budowlanych.\nDomy w pełnym stanie deweloperskim - m.in wylewki maszynowe z izolacją, tynki gipsowe, zamontowane grzejniki. Stolarka okienna PCV trzyszybowa, drzwi zewnętrzne stalowe z przeszkleniem. Brama garażowa firmy Wiśniowski z pełną automatyką. Podłączone instalacje: elektryczna, wodno-kanalizacyjna z wykonanym szambem ekologicznym, gazowa, alarmowa, odgromowa, kominkowa. Ogrzewanie podłogowe na parterze i w łazience na piętrze.\nTeren inwestycji zostanie uporządkowany, zagospodarowany zielenią i ogrodzony. Wybrukowane podjazdy, tarasy, opaska wokół budynków.\nLokalizacja pozwoli na wygodne połączenie z centrum miasta i wyjazdem na obwodnice.\nTermin zakończenia budowy: koniec 2019\nPowierzchnia działki [m2] 220.00\nPowierzchnia pokoi 30;12;10;8\nPowierzchnia łazienki [m2] 6,87


Super pokoje Super Właściciel\nDziękuję za wystawienie pozytywnej opinii Pozdrawiam serdecznie i zapraszam ponownie Józef Jeka\nBardzo eleganckie,czyste,dobrze wyposażone pokoje.Extra plac zabaw,duże podwórko,grill.W mieście dużo atrakcji,dobry dojazd,piękne plaze.Gospodarz bardzo sympatyczny.Wszystko jak w opisie.Polecam!\nBardzo miła obsługa. Świetna lokalizacja, spokój i cisza. Idealne miejsce na relaks i odprężenie się. Warunki zadowalające.\nDziękuję za wystawienie pozytywnej opinii\nPozdrawiam serdecznie i zapraszam ponownie Józef Jeka\nPolecam. Gospodarz bardzo miły, cicha i spokojna okolica ;) . Warto bedzie tutaj wrócić ;) Daje mocna 10 ke ;)\nPozdrawiam serdecznie Józef Jeka\nPolecam wszystko tak jak w opisie.Pan gospodarz przemiły.


Zabawowy ambasador... - i fałszywy outing...\nCzwartek, 23.11.2000 08:47\ni fałszywy outing...\nAmbasador Szwajcarii w Berlinie, Thomas Borer, znany jest przede wszystkim jako bywalec przyjęć, party i bankietów. Niedawno, przez prasę przeszły zdjęcia, przedstawiająca Ekscelencję w obcisłym kostiumie halloween, uszytym własnoręcznie przez panią ambasadorową, byłą miss Teksasu Shawne Fielding (31).\nPrasa bulwarowa, która żyje z małych skandalików i życia wyższych sfer opublikowała jeszcze inne zdjęcie. Widać na nim ambasadorową, siedzącą z podkasaną spódniczką na kolanach wokalisty grupy The Scorpions, Klausa Meine. Pytany o to w audycji telewizyjnej małżonek ambasador zbagatelizował sprawę: "Meine jest przecież gejem!" - powiedział. I zaraz pożałował, bo nikt nie lubi być czym nie jest, a skorpion Meine lubi panie a nie panów. "To był żart" - bronił się Borer. Prasa szwajcarska (Sonntagstzeitung) potraktowała mini-aferę śmiertelnie poważnie "dyplomacja schodzi na psy" - grzmiały dzienniki. "Ambasador Borer kompromituje Szwajcarię". Co na ten temat Skorpionsi - nie wiadomo. Komentarza jeszcze nie wyśpiewali...


Dom Sprzedaż, Mogilany, 160.00 m2, 1680000 zł\nMogilany, Pakowe Wzgórze\n1 680 000 zł 10 500,00 zł/m2 Oblicz ratę kredytu\nMamy przyjemność zaoferować do sprzedaży piękny dom w Mogilanach - 15 minut samochodem od ścisłego centrum Krakowa.\nDzięki odpowiedniemu oświetleniu wspaniale eksponowane są obszerne wnętrza.\nDom na ekskluzywnym zamkniętym osiedlu pełnym przestrzeni, wykończony przy użyciu najwyższej klasy materiałów\nWnętrze zostanie dostosowane do twoich potrzeb.\nMogilany. Doskonała lokalizacja zarówno dla osób które mają już ugruntowaną pozycje życiową chcących odpocząć jak i tych którzy rozwijają swoją karierę w jednej z wielu Krakowskich firm. Lokalizacja ta jest szczególnie atrakcyjna ze względu na bliskość obwodnicy Krakowa która umożliwi błyskawiczny dojazd do autostrady A4 a tym samym bardzo sprawny dojazd w każde miejsce w naszym regionie.\nJednoczenie odległość od Krakowa jest wystarczająca aby cieszyć się świeżym powietrzem oraz pięknym widokiem.\nOkolica ta zaspokaja również potrzeby rodzinnego spędzania czasu oraz edukacji, dom znajduje się zaledwie kilka minut od słynnej International School of Kraków.\nPiękny i nowoczesny z własnym, zagospodarowanym ogrodem, tarasem. Dom o powierzchni około 160m2 Powierzchnia ogrodzonej działki wynosi około 540m2, ogród jest zadbany z miejscem do odpoczynku. Jest to jedyna nieruchomość na tym osiedlu która tylko zapewnia taką prywatność ze względu na to że sąsiaduje tylko z jedną nieruchomością\nNieruchomość posiada część dzienną na parterze salon, toaletę, otwartą kuchnie oraz jadalnie i pokój telewizyjny. Kolejno wychodząc schodami do góry na pierwszym piętrze znajdziemy 3 duże, wygodne sypialne oraz kolejna duża łazienka. Całość wykończona ze smakiem przy użyciu wyszukanych materiałów.\n-Nieruchomość wybudowana i wykończona przy użyciu wysokiej klasy materiałów.\n-Marki materiołów wykończeniowych oraz wyposażenia to między innymi : Versace, Jacuzzi, Scarolini, Miele.\n-Na osiedlu do dyspozycji mieszkańców: restauracja, spa, masaże, siłownia, gabinet kosmetyczny, przedszkole, hotel, biura do wynajęcia.\n-Blasku wnętrzu nadają jasne barwy wnętrza oraz duża ilość okien.\n-Dwa duże miejsca parkingowe.\n-Pralnia w zabudowie.\n-Dodatkowe pomieszczenie gospodarcze/gabinet.\n1680000 zł do negocjacji.\nSymbol oferty INV-DS-858


Pierwsza transakcja na giełdzie Forex. InvestCafe.pl\nW tym wpisie postaram się przedstawić dwie przykładowe transakcje. Obie będą dotyczyć pary walutowej EUR/USD: za posiadane dolary będziemy kupować i sprzedawać euro. Gramy u brokera który oferuje lewar (dźwignię finansową) wysokości 1:100. Brokerowi wpłaciliśmy 1000zł czyli (dla uproszczenia) 300USD. Aby wpis był bardziej czytelny, obliczeniach będę podawał wartości zaokrąglone do drugiego miejsca po przecinku.\nWartość kursu pary wynosi 1,3246 - oznacza to że za każdego dolara można kupić 1.3246 euro:\n1EUR = 1.3246USD\n(spokojnie - w praktyce podczas gry system komputerowy liczy wszystko za nas i na bieżąco informuje jak dużą ilość i w jakiej cenie można można zakupić daną walutę).\nPierwszy wariant dotyczy sytuacji kiedy przewidujemy że wartość euro względem dolara wzrośnie (wartość euro rośnie; wartość dolara maleje).\nCo robimy? Kupujemy euro za posiadane dolary.\nDzięki zastosowaniu dźwigni, wartość kapitału który możemy zainwestować jest 100 razy większa. Inwestujemy więc 30 000 dolarów. Kupimy za nie dokładnie:\n30000 / 0.7549 = 22648,35 euro\nOczekiwaliśmy że wartość euro wzrośnie - i po 30 minutach tak faktycznie się stało. Wartość wzrosła nieznacznie bo tylko o 12 tysięcznych więc aktualny kurs pary EUR/USD wynosi 1.3258. W tym momencie dokonujemy transakcji odwrotnej: sprzedajemy wcześniej zakupione euro otrzymując z powrotem dolary. Aktualnie więc wartość będzie wynosić:\n22648,35 * 1.3258 = 30 027,17\nJednorazowo zarobiliśmy 27,17 dolara czyli około 100zł. Nieźle, prawda?\nIdentycznie można grać kiedy przewidujemy że wartość euro spadnie a wartość dolara wzrośnie - należy wtedy dokonać operacji odwrotnej: zamiast kupić, sprzedajemy euro kupując dolary. Na każdym, nawet najdrobniejszym spadku (nawet o jedną tysięczną wartości) zarobimy kilka dolarów. Oczywiście czym wyższa zainwestowana początkowo kwota, tym większy zysk. Na początek polecam inwestycje nie wyższe niż 20tyś zł.\nNa sam koniec wpisu: jeśli obawiacie się dużej ilości obliczeń i obcowania z cyferkami to nie martwcie się: ja także - mimo iż miałem duże doświadczenie w finansach to jednak jestem humanistą - w pierwszym momencie myślałem że to nie dla mnie. Kiedy jednak chwilę nad tym posiedzieć, można się zorientować że temat jest bardzo mocno wciągający. Wszystkie obliczenia wykonuje za nas komputer - rola gracza sprowadza się do obserwacji wykresu, analizy rynku i decydowania czy w danym momencie kupić czy sprzedać. To wszystko.\nDodatkowo: zapewne na samym początku będzie Wam szło bardzo dobrze - uważajcie jednak, w pewnym momencie zbytniej pewności siebie możecie stracić całkiem sporo pieniędzy. Zawsze warto analizować - nawet najmniejsze wahania kursów powodują wygenerowanie bardzo dużego zysku ale mogą też przynieść stratę. Dlatego na początek polecam konto demonstracyjne. Kiedy zaś zacznie iść Wam dobrze, zacznijcie grać realną gotówką.


Nosacz sundajski jest prawdziwym hitem w naszym kraju. Wszystko przez to, że memy z jego udziałem przedstawiają (w mniej lub bardziej zabawny sposób) polskie wady i ułomności. Nic więc dziwnego, że powstała akcja na Facebooku, mająca nakłonić władze stołecznego ZOO do ściągnięcia sympatycznego zwierzaka do Polski.\nNiestety, podziwiać nosacza będziemy mogli tylko w Internecie. Wszystko przez jego specyficzną dietę.\n– To małpy o specyficznych wymaganiach pokarmowych. Ich dieta składająca się wyłącznie z liści egzotycznych gatunków drzew, jest pomimo współczesnej techniki niemożliwa do odtworzenia w niewoli. Nosacze udaje się przytrzymać przy życiu, a nawet z powodzeniem mnożyć jedynie w kilku ogrodach zoologicznych w Azji, w klimacie zbliżonym do borneańskiego\n– powiedział przedstawiciel ZOO, czym raczej zamknął temat sprowadzenia do Warszawy tej popularnej małpki.