Nr 1/25 (Rok VII)\nSyrena. Kwidzyn. Katedra, nawa główna. Wspornik na południowej ścianie międzynawowej.\nRys. Marek Szynkarczyn\nBez pośredników, solidnie i tanio...\nStatek m/s "kwidzyn" wciąz pływa\nListy do przyjaciółki\nMarka Szynkarczyna "Moje krajobrazy" 14\nKocham realny socjalizm\nPosłuchaj o swoim mieście\nSzkic do dziejów Kościoła\nWnętrze katedry kwidzyńskiej,\ndzy n z eu m\nKwidzyñskie Towarzystwo Kulturalne\ne:mail- [email protected]\nWi r t\nWydawnictwo zostało wydrukowane\nna papierze offsetowym polset 80 g/m2\ni tekturze Arktika 250 g/m2\nPowiślańskiego Banku Spółdzielczego\nAgencja Wydawniczo-Reklamowa „Aliem”\ntel. 0600 377 001, (055) 277 39 33\nDrukarnia W&P Malbork tel. (055) 272 25 85\nPRAWO SKRACANIA ARTYKU£ÓW\nORAZ ZMIANY TYTU£ÓW\nNADESŁANYCH TEKSTÓW NIE\n…18 stycznia 1801 r. oddany został do użytku nowy gmach Sądu\nZiemskiego przy Marienburgerstrasse (obecnie ulica Braterstwa Narodów). Ukończony po 3 latach budowy, do której posłużyły cegły z\nrozebranych dwóch skrzydeł zamkowych…\n…15 grudnia 1958 r. następuje zmiana lokalizacji Powiatowej Straży Pożarnej, która przejęła obiekt przy ul. Sportowej 2. zbudowany\nw 1925 r. na potrzebę Bractwa Kurkowego, a tuż po wojnie adaptowany na ośrodek sportowy „Start”. Do roku 1965 wybudowano zaplecze garażowo- warsztatowe i stację paliw…\n…w latach 1878-1880 rozebrano w znacznym stopniu ratusz miejski i częściowo na starych fundamentach wzniesiono zaprojektowany przez G. Reicherta neogotycki budynek z wieżyczkami i szczytami oraz wieżą zegarową od południowego wschodu. Na parterze\nmieścił się m. in.: urząd meldunkowy i miejska kasa oszczędności,\nna pierwszym piętrze były służbowe pokoje burmistrza, skarbnika\ni sekretarza, natomiast na drugim piętrze znajdowała się sala posiedzeń rady miejskiej…\n…w latach 70-tych XX wieku istniały w mieście dwie przychodnie\nrejonowe (przy Placu Plebiscytowym i ul. Brat. Narodów) oraz cztery zakładowe (ZEM, PBRoL, WZPOW, ZCP). W latach 80-tych, w ramach inwestycji towarzyszących budowie ZCP, powstała przychodnia rejonowa przy ul. Kołłątaja…\n…w latach trzydziestych XX w. ważnym podmiotem gospodarczym\nKwidzyna była firma, zaopatrująca miasto w energię elektryczną. A\npowodem tego stały się ustalenia wersalskie, które odcięły miasto od\nelektrowni zbudowanej niedaleko Pelplina, gdyż znalazła się w granicach Polski. Jednakże berlińska firma „Bergmann-Elektrizitätswerke” postanowiła stworzyć dla powiatu kwidzyńskiego i sztumskiego\nprzedsiębiorstwo pod nazwą „Westpreussische Überlandwerk GmbH”\nw Kwidzynie, początkowo przy obecnej ul. Sztumskiej, a następnie\nprzy Mewerstrasse (obecnie ul.Wiślana), które zająć się miało nową\nbudową gospodarki energetycznej na wschód od Wisły…\n…mury obronne, spinające niegdyś miasto między bramami, w ciągu których znajdowało się jedenaście wież i baszt, wykonane były w\npartiach fundamentowych z dużych kamieni polnych, układanych\nwarstwowo na zaprawie wapiennej, a ich szerokość wahała się od\nokoło 1,3 do około 2,2 m…\n…między 1891 a 1901r. oddano do użytku wieżę ciśnień przy ówczesnej Liebenthaler Chausse (obecnie ul. Sportowa), która wybudowana w stylu neorenesansowym, wyglądem przypominała nieco\nśredniowieczną basztę obronną. Zbudowana na planie koła o średnicy 9,8 m, jej wysokość sięgała 28 metrów, natomiast metalowy\nzbiornik o pojemności 275 metrów sześciennych, połączony był z\nsiecią wodociągową miasta. Wieża przeszła kapitalny remont w latach 1972-1975 - niestety tracąc stylową kopułę na rzecz nowej betonowej. Dziś wieża ta, znajduje się w rękach prywatnych...\n...ulicę Kwidzyńską znajdziemy nie tylko w pobliskich miejscowościach takich jak: Gardeja, Prabuty, Sztum czy Sadlinki ale również w największych miastach Polski m.in.: Wrocławiu, Gdańsku,\nPoznaniu, Łodzi i Bydgoszczy…\nopracował Bartosz Uchacz\nod redakcji: w poprzednim numerze „Schodów Kawowych” znowu chochlik\ndrukarski wprowadził błędy. Tym razem pod wierszem „Ogłoszenie płatne”\nźle zostało zapisane nazwisko autora. Właściwy zapis powinien brzmieć:\nMarcel Woźniak. Wszystkich zainteresowanych przepraszamy\nW 2006 roku wkroczyliśmy w siódmy rok wydawania naszego kwartalnika „Schody Kawowe”. Bywało różnie. Zmieniały się składy redakcji, zmieniały\nsię artykuły i rubryki tematyczne. Niestety – w 2005\nroku dopadły nas problemy finansowe. Losy pisma\ndosłownie „zawisły na włosku”. Zwróciliśmy się z pisemnym apelem do wielu instytucji i środowisk z\nprośbą o wsparcie. Jak dotąd na nasz apel odpowiedziało dwóch darczyńców. Pierwszym z nich jest Gmina Miejska Kwidzyn, która zobowiązała się pokryć\nwiększość wydatków związanych z tworzeniem pisma. Drugim darczyńcą jest Powiślański Bank Spółdzielczy w Kwidzynie. Obu instytucjom składamy serdeczne podziękowanie. Drobne wsparcie otrzymaliśmy również z Biura Rachunkowego Barbary Sokołowskiej z Kwidzyna, której także bardzo dziękujemy.\nTradycyjnie też, wszystkie cztery numery „Schodów”\nw tym roku wydrukowane będą na papierze, otrzymanym od International Paper Kwidzyn S.A.\nPoczątek każdego roku niesie ze sobą nowe wyzwania, zachęca do podjęcia ambitnych planów, sugeruje odrywanie się od tego, co ludziom mogło się\nnie podobać w roku ubiegłym i zachęca do mocniejszego związania się z tym co dobre, dobrze przyjęte\nprzez czytelników. Pamiętając o dotychczasowych\ntradycjach naszego kwartalnika, pragniemy, aby\nbył on pismem jak najbardziej „na czasie”, skierowanym do ludzi różnych pokoleń, profesji i środowisk. Ludzi, których interesuje zarówno to, co kiedyś miało miejsce w Kwidzynie, jak i to, co obecnie\ndzieje się w naszym mieście. Dlatego chcemy, aby\ni w tym roku „Schody Kawowe” nie zawiodły stałych czytelników, ale równocześnie wzbogaciły się\no nowe treści. Zdając sobie sprawę z problemów finansowych, jakie trapią wszystkich pracujących w\nkulturze, nie zmieniamy zasad dystrybucji naszego\nkwartalnika. W dalszym ciągu otrzymać je można\nNIEODPŁATNIE w kilku stałych punktach kolpor-\ntażowych, a więc w Kwidzyńskim Centrum Kultury\nprzy ul. 11 Listopada 13, Oddziale Miejskim PTTK\nprzy ul. Piłsudskiego 21 oraz w siedzibie Kwidzyńskiego Towarzystwa Kulturalnego. Zmianie ulegną\njedynie zasady kolportażu pisma do odbiorców za\nPocząwszy od najnowszego numeru w tym roku,\nosoby, które chciałyby otrzymywać „Schody Kawowe”\ndrogą pocztową, powinny wpłacić kwotę 8 zł (słownie: 8 złotych 00/100 gr) na konto bankowe KTK:\nKwidzyńskie Towarzystwo Kulturalne,\nBank PKO BP o/Kwidzyn - 07 1020 1778 0000 2502 0037 2292\nz dopiskiem: „Schody Kawowe” – wysyłka.\nKwartalnik wysyłać będziemy na adres nadawcy\nwpłaty. W przypadku innego adresu korespondencyjnego można przesłać informację o chęci otrzymywania\n„Schodów Kawowych” pocztą na adres KTK wraz z dowodem wpłaty. 8 zł to jedynie koszty przesyłki pisma\ncztery razy w roku, ale równocześnie gwarantuje otrzymanie periodyku w ciągu kilku dni od daty ukazania\nsię kolejnego numeru - bez potrzeby szukania „Schodów Kawowych” w różnych punktach czy przez znajomych. Pismo wysyłać więc będziemy tylko do osób,\nktóre wyrażą taką wolę poprzez dokonanie wpłaty na\nkonto KTK. Dotychczas wiele osób korzystało z tego\nsposobu, mamy nadzieję, na jeszcze większe zainteresowanie tą formą nabywania naszego pisma.\nZe względu na sporą ilość pytań dotyczących publikowania własnych tekstów w „Schodach Kawowych” informujemy, iż każdy ma, na łamach kwartalnika, taką możliwość. Tekst należy przesłać na\nadres redakcji lub mailem ([email protected]). Tekst\npowinien być napisany w wersji elektronicznej (dyskietka, płyta, etc.) i dotyczyć problematyki poruszanej na łamach pisma. Osoby zainteresowane zapraszamy do współpracy.\nBEZ POŚREDNIKÓW, SOLIDNIE I TANIO… – OGŁOSZENIA I REKLAMY NA\nŁAMACH GAZETY URZĘDOWEJ POWIATU KWIDZYŃSKIEGO (KREISBLATT\nFÜR DEN KREIS MARIENWERDER) W LATACH 1871-1888\nNieodłącznym elementem dziewiętnastowiecznego pruskiego legalizmu, przejawiającym się najpełniej w działaniach lokalnej biurokracji były w miastach i miasteczkach monarchii Hohenzollernów\n- gazety urzędowe. Kwidzyn, jako stolica okręgu\nrejencyjnego i ważny ośrodek administracji prowincjonalnej, dorobił się dwóch takich wydawnictw, z\nktórych Gazeta Rejencji Kwidzyńskiej (Zachodniopruskiej) Amtsblatt der Regierung Marienwerder\nukazywała się w latach 1813-1944. Z działalnością\nkwidzyńskiej landratury ściśle związana jest Gazeta Powiatu Kwidzyńskiego Kreisblatt für den Kreis Marienwerder (do 1879 roku jako Kreisblatt des\nLandratsamtes zu Marienwerder). Warto nadmie-\nnić, że w zasobie Archiwum Państwowego w Elblągu z siedzibą w Malborku zachowały się kompletne roczniki gazety z lat 1860-1919. Kreisblatt drukowany w wydawnictwie Kanterów wychodził jako\ntygodnik, a w szczególnych okolicznościach wydawano dodatkowo specjalny numer tzw. Extra-Blatt.\nTak było w chwili wybuchu pierwszej wojny światowej czy kampanii propagandowej w okresie Plebiscytu 1920 roku.\nPoczątkowo Kreisblatt ograniczał się jedynie do\ntak zwanej części urzędowej (Amtliche Teil), w której zamieszczano zarządzenia i decyzje władz powiatowych, wyciągi z rozporządzeń i ustaw władz nadrzędnych oraz regulacje prawne i informacje porząd4\nkowe. Drugą część gazety tworzył dział\nOgłoszeń (Anzeige) obejmujący komunikaty, nekrologi, oferty kupna-sprzedaży, drobne ogłoszenia o pracy i reklamy. Te ostatnie, od połowy XIX wieku coraz śmielej wkraczające na łamy\nprasy, przynoszą bardzo interesujący\nmateriał źródłowy. Stanowią nie tylko\nświadectwo aktywności gospodarczej\nmieszkańców, lokalnych inicjatyw, ale\ni prozaicznych często problemów dnia\ncodziennego przed stu laty. Pozbawione nachalnej agitacji współczesnych reklam są obrazem panującej mody i swoistym przewodnikiem po kwidzyńskich\nsklepikach i warsztatach w latach 70.\ni 80. XIX wieku.\nNa nadchodzący 1872 rok, pierwszy\nrok po zjednoczeniu Niemiec pod egidą\nPrus, reklamowano kalendarz lipskiego\nwydawnictwa Payne’a w cenie 50 fennigów. Na rynku księgarskim konkurował on z modnym wówczas ilustrowanym kalendarzem von Trawitzscha\ni wydawnictwem Wilhelma Krausenecka z Gumbina. W Kwidzynie rozprowadzały je drukarnie Ryszarda Kantera i\nEduarda Levysohn. Kalendarze familijne zawierające ponad dwieście ilustracji, porady praktyczne, dział humoru i\nleksykon zdrowia posiadała także w\nsprzedaży inna kwidzyńska drukarnia\nHaricha. Ten ostatni miał niewątpliwy\nmonopol na wszelkiego rodzaju druki\ni formularze urzędowe.\nUkazujące się co rusz nowe tytuły prasowe znajdowały licznych zwolenników, zwłaszcza, że spory\nodsetek mieszkańców Kwidzyna znajdował zatrudnienie w administracji państwowej. Zapisy na prenumeratę roczną i miesięczną przyjmowały wszystkie\nkwidzyńskie wydawnictwa. W Kreisblattach z tego\nokresu odnajdujemy m.in. reklamy nowego ogólnoniemieckiego dziennika Liberale i tygodnika Die Neuzeit redagowanego w Berlinie przez Wernera Grossa.\nOgłoszenia zachęcały ponadto do prenumeraty królewieckiego Königsberger Tageblatt czy, wychodzącej\nw Gdańsku, Danziger Allgemeine Zeitung. Co mówią\nw Berlinie? - wystarczy czytać Tägliche Rundschau,\nw prenumeracie miesięcznej tylko 4 marki – brzmiała inna z tego typu reklam. Wiosną 1876 roku Johann Jacoby rozpoczął wydawanie nowego lokalnego dziennika Die Ostbahn. Co tydzień załączano\ndo niego ilustrowany dodatek, a abonament miesięczny bez prowizji poczty – jak zaznaczał wydawca –kosztował 60 fenigów. Zamierzenie Jacoby’ego\nokazało się efemerydą w związku z silną pozycją lokalnej gazety Westpreussische Mitteilungen.\nDuży tłok panował także na rynku księgarskim.\nW Kreisblattach pojawia się reklama księgarni Egon\nNax, który w swej bogatej ofercie posiadał poradniki, leksykony prawnicze, słowniki, powieści przygodowe i poezje. Wśród tych najbardziej poczytnych\nnależy wymienić książki Willibalda Alexisa, Ottona\nRoquette’a czy powieść Augusta Schradera Moderne Glücksjäger (Nowoczesny poszukiwacz szczęścia).\nW 1882 roku szeroko reklamowany był Atlas geograficzny Rzeszy przydatny – jak podkreślano – nie\ntylko w domu urzędnika, kupca, nauczyciela, polityka, ale i każdego kto pragnie lepiej poznać swój kraj.\nW cenie 1 marki dostępny był także ilustrowany album Rosja. Kraj i ludzie opracowany przez Roskoszuna.\nWertując gazety codzienne wychodzące w tym\nczasie w Gdańsku czy Elblągu łatwo zauważyć\nznaczną ilość reklam i informacji o imprezach kulturalnych i rozrywkowych. Należy pamiętać, że i\nKwidzyn był w tym czasie miejscem, w którym artyści gościli stosunkowo często. Ze względu jednak\nna charakter gazet urzędowych rzadko ukazywały się zapowiedzi tego typu. Kreisblatt utrwalił jednak wiadomość o występie w maju 1882 roku trupy cyrkowej Ericha Blumenfelda na placu przed gospodą Dohrau’a. Wiadomo także, że dokładnie dwa\nmiesiące wcześniej, 24 maja o 19.30, w kwidzyńskiej resursie wystąpiła skrzypaczka Emilie Sauret\nz towarzyszeniem pianistki Maggie Menzies i barytonisty Johanna Elmblada. Bilet wstępu kosztował\ndwie marki, co nawet dla melomana na urzędniczej\nposadzie było wydatkiem niemałym. Dla mniej wymagających pozostawał na przykład Wielki album\ntańców reklamowany przez wydawnictwo Reinera\nJacobsa z Magdeburga. Znalazło się tu dwanaście\nmarszów, szesnaście walców, dwadzieścia dwie polki, jedenaście galopów, dziewięć mazurków, znane\nmelodie tyrolskie i nadreńskie.\nLiczne są reklamy usług rzemieślniczych, sklepów i zakładów. Kilku właścicieli warsztatów gości\nna łamach gazety właściwie nieprzerwanie. Typowe było umieszczanie reklamy w chwili rozkręcania interesu. Przykładem jest cukiernia Jankego na\nkwidzyńskim rynku uroczyście otwarta latem 1880\nSwoje usługi w podobny sposób promował zegarmistrz z ulicy Szerokiej (Breitestrasse 35) - Oskar\nDorban. W jego ofercie znajdujemy okulary, binokle,\nbarometry i termometry. Miejscowy mistrz szewski\n- Jan Szylinski - właściciel warsztatu i sklepu przy\nulicy Szerokiej 170 naprzeciw Ratusza miał w ciągłej ofercie: buty męskie skórzane w cenie od 6 marek, buty i trzewiki damskie\nwedług najnowszych wzorów\nod 4 marek wzwyż i obuwie\ndziecięce różnych krojów.\nCylinder męski na miarę w\nsklepie Götherta można było\nnabyć już za bagatela 14 marek! (zważywszy, że dniówka\nwykwalifikowanego robotnika wynosiła wówczas przeciętnie 30-40 srebrnych groszy (3-4 marki) były to jednak sumy znaczne). Czytelnik kwidzyńskiego Kreisblattu bez trudu odnajdował reklamy miejscowych stolarzy,\nkrawców, kuśnierzy i farbiarzy. Nie dziwiły z pewnością\ni zamieszczane obok siebie ogłoszenia zachęcające do zakupu mioteł bezpośrednio od producenta w\nwarsztacie Roberta Pfeiffera oraz wyrobów ze złota\ni srebra w sklepie jubilerskim Weilanda przy Malborskiej.\nNiezwykle popularne były wszelkiego rodzaju wyprzedaże świąteczne. Ogłoszenia o przedświątecznej\nobniżce cen pojawiały się już na początku grudnia.\nW 1879 roku wielką wyprzedaż towarów reklamowali na łamach Kreisblattów miejscowi kupcy: Ernst\nGienau, Juliusz de la Rose czy Franz von Mogilowski. Sklep żydowskiego kupca Juliusa Levysohna\nprzy ul.Malborskiej 71 proponował w ofercie: torby, dywany, chodniki, szlafroki, czapki. W bogatej ofercie sklepu Friedländera znalazły się: konfekcja damska z modną wówczas krynoliną i turniurą,\nkostiumy z muślinu i satyny, kapelusze damskie i\nmęskie etc. Również sklep Hermanna Mendelsohna, jeśli wierzyć reklamom, posiadał bardzo szeroki asortyment towarów. W sąsiadującym sklepiku prowadzonym przez rodzinę Behrendt oferowane\nbyły w tym czasie pończochy, rękawice i bawełniane skarpety w sam raz na zimę. W sklepie Neumannów przy Malborskiej w sprzedaży były karty okazjonalne i pocztówki, znaczki, karty do gier towa-\nrzyskich i tytoń. W ten ostatni mogła zaopatrywać\nje, mieszcząca się kilka kamienic dalej, wytwórnia\ncygar i tabaki Klary Scupin. Charakterystyczne, że\nw latach 70. XIX wieku często gościła na stronach\ngazety reklama piwa z browaru w podgrudziądzkim\nRządzu (Rondsener Brauerei). Jej przedstawicielstwo mieściło się w Kwidzynie przy ulicy Podjazdowej 54 (Niedertor Strasse).\nOmawiany okres charakteryzował się dynamicznym rozwojem gospodarki i usług, ale i postępem w\nrolnictwie. W związku z tym w gazecie pojawia się\nsporo reklam firm produkujących maszyny i wyposażenie na potrzeby rolnictwa. Obok nich znajdujemy bardziej tradycyjne formy kupna i sprzedaży\ndrobiu, trzody i pogłowia. Tłuste świnie oferował niejaki August Schroeder z Ziegellack, a gęsi i kaczki\nna chów można było nabyć w hodowli Alberta Wietschke. Powiat kwidzyński był znany także ze znacznej sprzedaży solidnego drewna, prowadzonej przez\nNadleśnictwo Ryjewo. Drewno dębowe i brzozowe oferował w sprzedaży ciągłej Feliks Plehn, szermując cenami najniższymi w okolicy.\npojawiały się rzadziej i dotyczyły najczęściej doraźnych\nrobót np. 150 mężczyzn silnych i zdrowych zatrudnię\nprzy wyrobie kamienia w\nRamzach koło Sztumu - zarządca dóbr Ramzy - A.Puttkammer. W 1876 roku na\nłamach kwidzyńskiego Kreisblattu przez kilka tygodni\ngościło ogłoszenie o werbunku robotników do pracy przy\nbudowie linii kolejowej Berlin – Neustrelitz. Podobnież za pośrednictwem gazety niejaki Leo Hammel\nposzukiwał 50 kobiet do pracy w cukrowni w Danii.\nKupiec Ludwik Oettinger zamieścił w marcu 1873\nroku ogłoszenie następującej treści: młodą kobietę z\nporządnej rodziny do sklepu z galanterią zatrudnię.\nZnajomość języka polskiego wskazana. Często zamieszczane były ogłoszenia o zatrudnieniu opiekunki czy służącej. Jeszcze w marcu 1879 roku pomocy domowej usilnie poszukiwał emerytowany kancelista landracki - Ludwig Riehl. Dokładnie 21 maja\n1880 roku pojawił się nekrolog informujący o jego\nzgonie. Nie wiadomo kto towarzyszył mu w ostatnich miesiącach życia, jednakże z pewnym prawdopodobieństwem możemy powiedzieć, że w ceremonii pogrzebowej swój udział miała firma pogrzebowa F.Steila z ulicy Gdańskiej. Reklamowała ona w\ngazecie trumny drewniane i metalowe według różnych wzorów - duży wybór, przystępna cena.\nAnonse o poszukiwaniu posady czy możliwości\nodbycia stażu zawodowego drukowano zazwyczaj\nw ostatniej kolumnie gazety. Jedno z nich pochodzące z grudnia 1872 r. brzmiało: nauczycielka poszukuje pracy na pensji w miesiącach styczeń-kwiecień. W innym, z 1878 roku czytamy: uczciwy, wy6\nkształcony, z porządnej rodziny szukał pracy jako\npomoc u radcy prawnego celem nabycia doświadczenia w zawodzie. Ogłoszenia takie były zazwyczaj\nanonimowe, a kontakt następował w takich przypadkach poprzez biuro redakcji.\nPojawiały się i bardziej przyziemne ogłoszenia,\ndobrze charakteryzujące ówczesne układy i relacje\nspołeczne. W jednym z nich z 5 lutego 1880 roku\nczytamy: opuściła mnie żona Adelgunda Panter z\nFiedlitz za jej długi nie odpowiadam. August Panter.\nKwidzyn. Kilka miesięcy wcześniej Joachim Moeller\ninformował o nieuczciwym współpracowniku. Znajdujemy ponadto informacje o zgubach i rzeczach odnalezionych. W 1882 roku niejaki Grabowski z Kwidzyna zgłosił: 9 stycznia między godz. 12 a 13 przy\nposesji kupca Wolfradta w drodze na Marezę zaginęły trzy ważne dokumenty i notes własność Pana\nGosienieckiego. Znalazców proszę o zwrot. Sporo\nogłoszeń dotyczyło sprzedaży majątków i nieruchomości. W lutym 1880 roku niejaki Andreas Knoof\nogłaszał: ze względów rodzinnych zmuszony jestem\nsprzedać 2 łany gruntu z młynem wodnym, budynkiem gospodarczym. Usytuowanie korzystne, dwie\ndrogi dojazdowe. Młyn Bystrzec (Weisshof). Bardziej\nkonkretny był właściciel majątku Rospitzer, który\nbudynek mieszkalny, stodołę, chlewy i 110 mórg\nmagdeburskich ziemi najlepszej jakości wycenił na\n25 tysięcy talarów.\nInformacje o angażach nauczycieli w szkołach powszechnych, wizytacjach i subwencjach dla szkół w\npowiecie kwidzyńskim przewijają się w części urzędowej gazety. Towarzyszą im oferty o rekrutacji\nuczniów ze szkół średnich. Przykładowo w okresie\nod 1878 do 1880 roku w kolejnych numerach Kreisblattu pojawia się ogłoszenie o zapisach do Wyższej Szkoły Zawodowej w Einbeck, kształcącej przyszłych operatorów maszyn i urządzeń. Einbeck pod\nHanowerem słynęło wówczas w całych Niemczech\nz wykwalifikowanej kadry, o czym przekonywał dyrektor placówki dr Stehle. W bardziej tradycyjnych zawodach kształciło renomowane Technikum\nw Buxtehude koło Hamburga. Jego uczniowie, jak\nczytamy: zdobywali tu teoretyczne umiejętności i poszerzali wiedzę praktyczną w profesjach takich jak:\nmalarz, młynarz, zecer, murarz, stolarz, co otwierało im drogę do uzyskania tytułu mistrza. Nie ma\nnatomiast żadnych wzmianek o warunkach naboru, wysokości czesnego itp.\nŚcisk na rynku usług ubezpieczeniowych i kredytowych znalazł pośrednio swoje odzwierciedlenie\ni w Kreisblattach. Do szczególnie aktywnych w Kwidzynie należeli w latach 70. XIX wieku agent Raschke, reprezentujący towarzystwo ubezpieczeniowe Union i Paul Liebrecht przedstawiciel lipskiego\nHagela. O klientów w mieście i okolicach zabiegał\nrównież niejaki Julius Schiller pracujący dla Berlin-Kölnische Feler-Versicherung. Do korzystania\nz własnych usług zachęcał radca rachunkowy Marquardt mający biuro w kamienicy przy obecnej ulicy Piłsudskiego.\nDo najciekawszych ogłoszeń w kategorii zdrowie\ni medykamenty można zaliczyć: anons niejakie-\ngo Paula Lueck z Kwidzyna. Oferował\non nalewkę na\nwszelkie dolegliwości w cenie 12 srebrnych groszy za\nbutelkę. Wielokrotnie na łamach gazety\nawizował berliński dentysta\nHeinrich Vogel. Wiadomo,\nże w dniach 22\nlipca-15 sierpnia 1876 roku\nhotelu Herzner. Dwukrotnie w tym czasie pojawiła\nsię reklama renomowanej paryskiej kliniki dla epileptyków profesora Charlesa Alberta.\nDo osób poszukujących szczęścia za oceanem\nskierowane były reklamy i ogłoszenia przewoźników\ndalekomorskich. Kampania morska Karla Messinga\nz siedzibą w Szczecinie polecała rejsy do Ameryki i\nBrazylii. Cena wyprawy do Nowego Jorku wynosiła\nod 55 do 150 marek w zależności od komfortu podróży. Statki odpływały w każdą środę ze Szczecina, a w piątki z Hamburga. Wytłuszczony napis pod\nogłoszeniem: bez pośredników stąd tak tanio, miał\nzachęcać do wyjazdu za chlebem na drugiej półkuli. Przedsiębiorstwo pośredniczyło również w załatwianiu rezerwacji na rejsy na innych trasach. Niemieckie przedstawicielstwo Lloyda oferowało wygodne i bezpieczne rejsy w ekskluzywnych, dalekomorskich transatlantykach na trasie Brema-Nowy Jork\ni Baltimore oraz Brema-Hawana-Nowy Orlean. Tu\nceny były znacznie wyższe i wynosiły odpowiednio:\n405 marek w osobnej kajucie pierwszej klasy i 290\nmarek w klasie drugiej.\nRegularnie na łamach Kreisblattów drukowane\nbyły zmiany i uzupełnienia do obowiązujących rozkładów jazdy pociągów. Ograniczały się one zazwyczaj do linii kolejowych na obszarze powiatu kwidzyńskiego i powiatów sąsiednich, chociaż np. w\n1872 roku odnajdujemy informacje o kursach pociągów dalekobieżnych z Królewca do Gdańska. Podręczny rozkład jazdy pociągów lokalnych za 1882\nrok na obszar prowincji pruskiej wzbogacony o połączenia do Berlina i Królewca był rozprowadzany\nprzez drukarnię Kantera za 30 fenigów.\nNieprzebyte zdałoby się puszcze Środkowej Europy przemierzyły nader liczne gromady ludu twardego, odpornego na trudy i kaprysy aury klimatu\nprzejściowego. Napierające od wschodu kolejne plemiona spychały wcześniej przybyłych coraz bardziej\nna zachód, aż kontynent zaroił się od wojowniczych\nrodów, które rozpoczęły mozolne dzieło przystosowania tych nie zawsze gościnnych ziem do zamieszkania. W tym tyglu kultur mieszały się języki i obyczaje, często zgrzytał oręż i złowrogo świszczały groty strzał, w niebo wznosiły się języki ognia i kłęby\ndymu z napadniętych osad, a granic strzegły drewniane i kamienne posągi groźnych bogów mających\nodstraszać intruzów i ochraniać krainę przed najazdem obcych.\nWśród chat rozchodził się smakowity zapach wędzonego mięsiwa i suszonych grzybów, a po okolicy\nuwijały się kobiety i dzieci w poszukiwaniu słodkich\njagód. Woje odpoczywali po trudach walki z sąsiadami, a potem ruszali na łowy, by zapewnić byt rodzinom. Życie płynęło pracowicie, nikt się nie nudził, podział pracy wymuszał na wszystkich członkach plemienia nieustającą aktywność i trudno sobie wyobrazić moment, w którym rozleniwiony bezczynnością, wąsaty i dobrze umięśniony osobnik nagle zaczął kombinować sobie bogów, aby zacząć się\nich bać i dzielić się z nimi swymi z takim trudem\nArcheologowie odkrywający po wiekach i tysiącleciach pozostałości chat naszych przodków, odkopujący paleniska, na których warzyli strawę, rozgrzebujący ich groby i śmietniki, skrzętnie składający w całość potłuczone skorupy – zdumiewają nas\nswoim profesjonalizmem i niesamowitą wprost intuicją, która pozwala im na rekonstrukcję dawnego\nżycia na podstawie tak nikłych pozostałości. Mimo\nwoli człowiek chyli czoło w obliczu uczonego wywodu naszpikowanego datami, fachowymi terminami\ni obco już dziś brzmiącymi nazwami przedmiotów,\nobyczajów… ba!, nawet pojęć abstrakcyjnych i religijnych wierzeń. I przy całej realności tego minionego świata, tak doskonale zrekonstruowanego, że\nwydaje się powracać do życia, tak odlegle i mgliście\nbrzmią mity dawnych mieszkańców tych ziem – naszych przodków.\nMitologia Słowian jest w zaskakujący sposób całkowicie nieobecna we współczesnej kulturze. Od czasu do czasu zwiedzając jakiś Biskupin, czy też oglądając w muzeum posklejane skorupy jakiejś kultury łużyckiej natykamy się niby przypadkiem na drewnianą\nczy kamienną figurę postaci o czterech twarzach, albo\ntrzech głowach, natrafiamy na opowieści o smokach,\nolbrzymach i dziwnych postaciach, które straszą nocami w odludnych okolicach, a zwłaszcza w pobliżu\nbagien, jezior i w głębi puszczy. Ziemię, wodę, powietrze i podziemne czeluście zamieszkiwały według słowiańskich mitów liczne istoty, których cechy i umiejętności muszą zdumiewać nawet współczesnych wielbicieli gatunku fantasty czy science fiction.\nCały problem polega na tym, że mitologie innych\nludów zdążyły jeszcze zyskać trwały żywot na kartach ksiąg, zanim nowe religie wyparły je i zatarły\nślady dawnych wierzeń. Zapewne niewielu ze współczesnych Polaków nie słyszało nigdy o Zeusie, Hadesie czy Posejdonie, ale kiedy zapytać ich o Peruna,\nWelesa, Swaroga czy Mokoszę, zapewne zrobią zdziwioną minę. A cóż to za jedni?! No właśnie. Gromowładny Perun, pan kosmicznego porządku, władca\nnieba i ziemi, utożsamiany też czasem z wszechwidzącym Świętowitem mało komu skojarzy się z poczciwym, starym Zeusem. A przecież w postaci pędzącego na czarnym koniu Welesa, czy też Trzygłowa można doszukać się bez trudu analogii z groźnym bogiem wojny, choć słowiański bóg o trzech głowach, władca sztormów i opiekun nieba, ziemi oraz\npodziemnego świata jest niewątpliwie potężniejszy\nod niezbyt rozgarniętego Aresa. Swarog mógłby się\nprzyznać do dalekiego pokrewieństwa z Heliosem\njako władca słońca i światła, zaś jego syn Swarożyc, to być może odpowiednik potężnego, boskiego\nkowala Hefajstosa, albo nawet samego tytana Prometeusza. Mokosza mogłaby uchodzić za Demeter,\nskoro opiekowała się płodnością, urodzajem i powodzeniem poddanych sobie ludzi.\nTak się składa, że chrystianizacja Słowian wyprzedziła nieco ich awans cywilizacyjny i w przeciwieństwie do Germanów na przykład, nie utrwalili oni swej mitologii na pergaminie, nie wyryli jej w\nkamieniu ani nawet w glinie, nie zapisali w postaci\npiktogramów. Jedyne, co pozostawili, to te tajemnicze posągi, nieco kamiennych kręgów i ukryte pod\ngrubą warstwą historii resztki swych siedzib. Gorliwi głosiciele chrześcijaństwa dokończyli dzieła i w\nten sposób po naszej mitologii pozostały jedynie niezbyt jasne i czasem wewnętrznie sprzeczne strzępy\ninformacji, zaś prehistoryczne opowieści utrwalone\nprzez kronikarzy w postaci legend trudno traktować\npoważnie. Bajania o Piaście kołodzieju, o Popielu i\nmyszach, o królu Kraku i smoku wawelskim jakoś\nsame układają się obok Czerwonego Kapturka, Jasia i Małgosi, albo krasnoludków i sierotki Marysi.\nTymczasem gdzieś w głębi tych opowieści faktycznie tli się jeszcze resztka owej spuścizny, której nie\nzdołali przekazać potomnym nasi przodkowie.\nA jednak – mimo tak enigmatycznych danych\n– rzuca się w oczy przede wszystkim charakterystyczna prawidłowość dotycząca wszystkich mitologii świata. Panteon bogów wszędzie stanowi sferę sacrum, pochodzącej z nieba władzy nad planetą, jej mieszkańcami i całym kosmosem, zaś ludzie\nwraz z otaczającą ich szarą rzeczywistością – to sfera profanum, niska, przyziemna, ułomna i poddana bogom. Ciekawe w tym wszystkim jest jednak\nco innego. Oto zawsze bogowie są istotami przybywającymi z góry, z nieba, miewają czasem dość dziwaczne kształty, cechy i atrybuty, których pierwowzorów próżno by szukać w naturze, obdarzeni są\nmocami, które co prawda po części można przypisać\nzjawiskom przyrody, jednak personifikacja naturalnych katastrof, uderzeń piorunów, erupcji wulkanów, powodzi i trzęsień ziemi wymaga jednak bar8\ndzo wysokiego poziomu abstrakcji.\nNaukowcy z lubością więc kładą mity między\nuniwersalne archetypy, kosmogoniczne fantasmagorie, psychologiczne efekty kompleksów, a mówiąc\npo ludzku – między bajki. Zresztą wymyślone przez\nśmiertelnie nudzących się przy wieczornych ogniskach ludzi, którzy właśnie wrócili z lasu ze swymi kamiennymi toporami i grotami strzał, a naprawiając swój sprzęt kombinowali intensywnie, jacyż\nto bogowie zlecieli z nieba i władali ziemią, wodą i\npowietrzem. Jakoś to wszystko nie bardzo zgadza\nsię z logicznym tokiem rozumowania. Bo albo założymy, że nasi przodkowie, to prostaczkowie, którzy\nw pocie czoła czynili sobie ziemię poddaną i po tysiącach lat zdołali opanować trudną sztukę obróbki\nkrzemienia, kości i skóry, nie wspominając o uprawie roślin i hodowli zwierząt, albo tytaniczne megality Europy Zachodniej, gigantyczne piktogramy w\nBrytanii, niezwykłe podziemne miasta w Turcji i na\nMalcie, zaawansowane malarstwo Lascaux i Altamiry… wykonały mityczne krasnoludki. No bo kto?!\nNa szczęście z mitologią Słowian mamy mniejszy problem. Spośród oderwanych informacji i nieusystematyzowanych hipotez wyłania się co prawda system wierzeń dawnych mieszkańców Europy\nŚrodkowej i Wschodniej, którzy przybyli tu gdzieś\nz Azji Środkowej i przynieśli ze sobą zapewne także\necha prastarej religii zawartej w Wedach, Mahabharacie i Ramajanie, ale brak zapisu mitycznych opowieści oraz silne wpływy chrześcijaństwa w późniejszych wiekach zakłócają nam, współczesnym spadkobiercom obraz boskiej ingerencji w życie pogańskich jeszcze Słowian.\nOczywiście nikt nie oczekuje od Polaków, Rosjan\nczy Czechów dwudziestego pierwszego wieku, że powrócą do dawnych wierzeń. Jednak ta zamknięta\nskądinąd karta naszej historii rozbudza pasję poznawczą i stanowi niebagatelny czynnik integrujący kultury poszczególnych plemion słowiańskich.\nCiekawość przeszłości i próby jej utrwalania dla potomnych to przecież jeden z ważniejszych czynników\nwyróżniających nas w przyrodzie. I trochę wstyd, że\npolska młodzież tak mało wie na temat własnych korzeni, co najwyżej potrafiąc przytoczyć traktowane\nz przymrużeniem oka opowieści o Wandzie co nie\nchciała Niemca, o łasym na dziewiczą krew zielo-\nnym smoku wawelskim, o siedzącym gdzieś w lesie\npod Łęczycą poczciwym diable Borucie, o skonsumowanym przez rozeźlone gryzonie złym królu Popielu… i na tym koniec.\nNiszczące działanie czasu w naszym dwudziestym pierwszym stuleciu nabiera podwójnego znaczenia. Nie dość, że systematycznie – jak perfekcyjna sprzątaczka – od tysięcy lat zaciera ślady przeszłości i sumiennie – jak skompromitowany polityk – niszczy wszelkie dokumenty pozwalające prześledzić bieg dawnych zdarzeń, to jeszcze – jak cała\nwspółczesna cywilizacja – zmusza nas do ogłupiającej pogoni za złudzeniami, która siłą rzeczy odbiera nam jakąkolwiek możliwość głębszego spojrzenia na istotne sprawy. W tym szalonym pędzie\nprzypominamy jako żywo pewnego funkcjonariusza\nZOMO, który odłączył się w pamiętnym 1981 roku\nod kordonu blokującego ulicę, by skontrolować samotnie idącego z reklamówką w dłoni młodego mężczyznę.\n- Co jest w tej torbie? – groźnie zapytał, wznosząc\ndo ciosu bojową „blondynę”.\n- Wałek – odparł młody konspirator biorący właśnie udział w likwidacji tajnej drukarni i niosący\nw siatce elementy rozebranego powielacza (w tym\nZOMOwiec obmacał torbę.\n- Wałek! – potwierdził i bez zastanowienia dodał\nDziałacz podziemia – przez chwilę święcie przekonany, że kolejne miesiące spędzi w więziennej celi\n– nie mógł uwierzyć we własne szczęście.\nA jednak. Iluż z nas przypomina owego ZOMOwca, kiedy bez zastanowienia przechodzimy obok faktów i przedmiotów, które wprawiłyby nas w najwyższe zdumienie, gdyby stać nas było na chwilę refleksji i zdecydowalibyśmy się poświęcić im choć odrobinę tego „cennego” czasu, którego tyle marnujemy. Uważamy, że czas to pieniądz, zdajemy się go\ncenić ponad miarę, a jednak tracimy go niepomiernie więcej niż ci, którzy przy wieczornym ogniu snuli opowieści o dziwnych, niezwykłych i fantastycznych istotach mających – wówczas wydawało się to\noczywiste – decydujący wpływ na nasze życie.\nStatek m/s „Kwidzyn” wciąż pływa\nW „Schodach Kawowych” nr 2/8 z 2004 r. ukazał się artykuł mówiący o statku noszącym imię naszego miasta – m/s „Kwidzyn”.\nStatek został zwodowany 20 czerwca 1974 roku\nw Stoczni Gdańskiej i przekazany Polskim Liniom\nOceanicznym. Jego portem macierzystym stał się\nSzczecin. Matką chrzestną zastała Janina Szymaszek, pracownica Spółdzielni Pracy „Powiśle”, do\ndnia dzisiejszego mieszkanka Kwidzyna. M/s „Kwidzyn” w swój pierwszy rejs wypłynął do Finlandii\npod dowództwem kpt. ż.w. Tadeusza Siorka.\nStatek, jak na ówczesne czasy był nowoczesną\nkonstrukcją, ponieważ przeznaczony został do obsługi tzw. linii fińskiej. Na dziobnicy zaprojektowano wzmocnienie z kutej stali o grubości 150 mm.\nM/s „Kwidzyn” posiadał klasę lodową L3. Od lat ’90\npływał w czarterze m.in. tureckim, potem szwedzkim. W tym miejscu należy wspomnieć, iż w 1977\nroku podpisano porozumienie pomiędzy Spółdzielnią Pracy „Powiśle” a Polskimi Liniami Oceanicznymi o patronacie nad m/s „Kwidzyn”. Dużą rolę w\nkontaktach z armatorem, a także załogą statku od9\ngrywała matka chrzestna, Pani Janina Szymaszek.\nW latach ’90 statek przeszedł pod\nbanderę spółki „Euroafrica”. W 1997\nroku m/s „Kwidzyn” został sprzedany do Liberii. Jego właścicielem stała się spółka Ridley Navigation Corporation z Monrovii – statek przemianowano na m/v „Samos Leader”.\nJuż w 1999 roku m/v „Samos Leader” został nabyty przez firmę Samos Lake Shipping Co. Ltd. – Valetta z Malty. Nazwę statku po raz\nkolejny przemianowano. Tym razem\nna m/v „Leader”. Od września 1999\nroku m/v „Leader” – ex. m/s „Kwidzyn”, stał się własnością firmy Norfes – Marine Service Co. Ltd. z Władywostoku. Firma ta została założona rok wcześniej tj. w 1998 roku\ni operuje z portów we Władywostoku, Hahodce i Wostocznyj. Jej dyrektorem generalnym jest kapitan Gienadij Gryczkin.\nPoza ex. m/s „Kwidzyn” w jej flocie znajduje się jeszcze osiem statków.\nFlota firmy Norfes – Marine Service Co. Ltd. Władywostok\nLEADER (ex. m/s\nSain Vincent i Grenadyny\nfot. Chief Mate Aleksiej Łysyj\nnami, Japonią i Koreą Południową wożąc węgiel,\nzłom, kontenery i drobnicę. W sezonie letnim 2005\nroku woził węgiel z Czukotki (z tego okresu pochodzą wszystkie zdjęcia) w ramach programu energetycznego rządu Federacji Rosyjskiej.\nKapitanowie m/v „Leader” (ex. m/s „Kwidzyn”) od\nwrześnia 1999 roku.\n1.Stupak Jurij Vitaliewicz\n2.Kravets Jurij Michajlowicz\n3.Morozow Valerij Jurewicz\n4.Vakulenko Vladimir Vasiliewicz (obecny kapitan m/v „Leader”)\nByć może fakt, iż statek posiada wzmocnienia lodowe (klasa L3) zdecydował, iż jest użytkowany przez\nfirmę Norfes – Marine Service Co. Ltd. na Czukotce. Statek noszący niegdyś imię naszego miasta jest\nwciąż w doskonałym stanie technicznym i wciąż wykonuje zadania, dla których został zbudowany.\nM/v „Leader“ pływa pod banderą rosyjską i posiada rosyjską załogę. Jak wszystkie statki tej firmy pływa pomiędzy dalekim wschodem Rosji a Chi-\nDrugi mat na mostku\nW 2005 roku przypadły „okrągłe” rocznice związane z historią Dolnej Wisły. I tak minęła 110 rocznica Przekopu Wisły w Świbnie, 90 rocznica uruchomienia śluzy komorowej w Białej Górze, 85 – lecie przeprowadzenia Plebiscytu na Powiślu, Warmii\ni Mazurach oraz 60 rocznica przyłączenia do Polski\nkońcowego odcinka Wisły, jako tzw. Ziemie Odzyskane.\nWisła w swym dolnym biegu tworzy charakterystyczną deltę ujściową, której preludium stanowi Nizina Kwidzyńska. Natura wyposażyła Wisłę w trzy\nramiona odpływowe. Pierwszy podział wód nastąpił w Białej Górze, gdzie część wód Wisły popłynęła Nogatem do Zalewu Wiślanego. Następny podział\nwód dokonał się na tzw. Gdańskiej Głowie (okolice\nmostu w Kieżmarku). W kierunku wschodnim, do\nZalewu Wiślanego podążała Szkarpawa, w kierunku zachodnim, w stronę Gdańska płynęła tzw. Wisła Gdańska.\nPołożenie geograficzne Wisły stwarza wyjątkowo\nutrudnione warunki spływu wód roztopowych wraz\nz pochodem lodu. Bywały lata, w których warunki\nmeteorologiczne sprawiły, że w górnym odcinku rzeki występowały temperatury dodatnie (intensywna\nodwilż), a w dolnym jej biegu panowały mrozy. Płynące w dół Wisły wody roztopowe wraz z krą lodową natrafiając na zamarzniętą przeszkodę tworzyły\nw poprzek koryta rzeki zatory, powodując gwałtowne spiętrzenie się wody\nwymieszanej z lodem i\ncałkowite zablokowanie odpływu w wyznaczonym przez człowieka międzywalu. W takich sytuacjach dochodziło do przerwania wału i wlania się\nmas wodnych na tereny chronione – poldery (lady utworzone ze\nśrodowisk wodnych i\nbagiennych). Przerywanie wałów i powstające zjawisko powodzi\ni topieli miało miejsce\nkilkakrotnie w czasie\nstulecia. Dla wyjaśnienia dodam, że powódź\ni topiel to dwa odmienne zjawiska. Po powodzi woda samoczynnie\nodpływa z terenu położonego powyżej poziomu morza, a po topieli trzeba ją wypompować, ponieważ zalega\nona na terenie położonym poniżej pozio-\nmu morza – depresji.\nPomimo istniejących potencjalnych zagrożeń powodziowych w minionych wiekach, miejscowa ludność pragnęła za wszelką cenę ujarzmić groźny żywioł wodny i wykorzystać odzyskane poldery na cele\nrolnicze. Budowano więc wały ochronne i system\nrowów melioracyjno – nawadniających. Pierwotnie,\nprzed wykonaniem nowego ujścia w Świbnie, występujące trzy ramiona ujściowe Wisły swoim poprzecznym położeniem względem morza, wytworzyło niekorzystne „dławienie” spływu wód. Wisła Gdańska\nkończyła swój bieg w Wisłoujściu w Nowym Porcie\na Szkarpawa w Zalewie Wiślanym.\nPierwsza myśl o udrożnieniu spływu wysokich\nwód Wisły najkrótszą drogą do morza, wysunął major wojsk polskich inżynier Woyten na zamku w Malborku w styczniu 1768 roku, pisząc memoriał do\nkróla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego. W nieodległym czasie, pomysł majora Woyten\n„wykorzystała” sama Wisła, dokonując 72 lata później pierwszego przełomu i skrócenia odcinka Wisły\nGdańskiej. W nocy z 31 stycznia na 1 lutego 1840\nroku, w czasie pierwszego lodu, w pobliżu wsi Górki, powstał groźny zator, który oparł się z lewej strony o wysoki wał wiślany, chroniący przed powodzią\nGdańsk oraz z prawej strony o naturalny wał wydmowy. Spiętrzone wody wykorzystały mało znaczące miejscowe obniżenie terenu – ścieżką wydeptaną przez plażowiczów, powodując wyrwę ocenioną\nrano na około 300 metrów, by po ustabilizowaniu\nsię przepływu, ujście osiągnęło szerokość 750 me-\ntrów. Skrócone w ten sposób o 14 km koryto rzeki\nod Górek do Wisłoujścia zostało zamknięte śluzą komorową i stało się martwą odnogą, zwaną Martwą\nWisłą. Natomiast pozostały fragment Wisły Gdańskiej nazwano Wisłą Śmiałą, z uwagi na jej śmiałe\nJednak skrócenie Wisły Gdańskiej nie spowodowało odczuwalnej poprawy bezpieczeństwa przeciwpowodziowego na szeroko rozumianych Żuławach\n(Gdańskich, Malborskich, Elbląskich, Kwidzyńskich).\nTragiczna w skutkach powódź w 1855 roku, została\nzapoczątkowana przerwaniem wału o godz. 5 rano 29\nmarca w Mątowach Małych i Wielkich. Długość wyrwy\noceniano na 750 m. Następne przerwanie wału nastąpiło w Kłosowie, 3 km poniżej Piekła. Tym razem\nwał uległ rozmyciu na długości aż 1800 m. Jednym\nze skutków przerwania wału było zapiaszczenie na\n4 – 5 stóp, tj. na 1,3 – 1,5 m pól uprawnych w okolicy Mątowów w kierunku Gnojewa. Zalaniu wodą powodziową uległy tereny depresyjne w okolicy Nowego Dworu Gdańskiego, aż po Szkarpawę. Łącznie zostało zalanych 186 km2 Żuław Malborskich. Po ustąpieniu zagrożenia powodziowego na całych Żuławach\nujawniono poprzerywanie wałów na Wiśle i Nogacie\nw 66 miejscach, na łącznej długości 3955 prętów, to\njest 14,895 km. Utonęły wówczas 102 osoby, 1206\nkoni, 4265 sztuk bydła, 1549 świń i 149 owiec. 126\nwsi zostało zupełnie zalanych. 610 domów mieszkalnych i 492 gospodarstw rolnych uległo całkowitemu\nzniszczeniu. Sama naprawa wałów kosztowała 580\nNastępna katastrofalna powódź, już trzecia w XIX\nwieku, wystąpiła w 1888 roku (1829, 1855, 1888\nr.). Ocenia się, że przyczyny katastrofalnej powodzi\nmiały miejsce już w górnym biegu Wisły (Kraków,\nSandomierz), gdzie wystąpiła gwałtowna odwilż powodująca 13 marca ruszenie lodów. W tym czasie\nw dolnym biegu ciągle jeszcze panowały mrozy dochodzące do minus 20 C. W pobliżu Warszawy lody\nruszyły 14, pod Płockiem 16, a w okolicach Torunia 17 marca. 18 marca wezbrane wody wymieszane nieomal w całym przekroju z masą spływającego lodu, dotarły do pierwszego rozgałęzienia Wisły\nw okolicy Piekła. Napotkawszy następnie w okolicy Kłosowa utrzymującą się jeszcze mocną pokrywę\nlodową, wody wezbraniowe Wisły uległy zatrzymaniu i spiętrzeniu o 3 m w ciągu 4 godzin. Po kilku\ndalszych godzinach naporu, cała masa spiętrzonego lodu ruszyła do Nogatu, krusząc na całej szerokości pokrywę lodową. 19 marca fala wezbraniowa\nwraz z pochodem lodu osiągnęła Malbork, a 25 marca zalała ulice miasta. Poziom wody osiągnął absolutne maksimum 13,27 m n.p.m. Ówczesny poziom\nzalania miasta, w tym dziedzińca zamkowego, został\nutrwalony na frontonie byłego kościoła św. Wawrzyńca, znajdującego się po prawej stronie obecnego wejścia do zamku. Poziomy znak na metalowej\ntablicy umieszczono około 178 cm od poziomu drogi. Powstałe straty oszacowane na 30 mln marek.\nDokonując analizy przyczyn i skutków tej trzeciej katastrofalnej powodzi w XIX wieku, lokalne\nwładze pruskie z całych Żuław Wiślanych stwier-\ndziły w sporządzonym raporcie do parlamentu, że\njedynym racjonalnym rozwiązaniem prowadzącym\ndo uchronienia na przyszłość mieszkańców Żuław\nod kolejnych klęsk powodziowych, może być tylko\ndokonanie przekopu Wisły przez Mierzeję i całkowite odcięcie Nogatu od Wisły. A zatem wykorzystano pomysł sprzed 120 lat majora Woytena i „doświadczenie” samej Wisły Śmiałej sprzed 48 lat. W\ntym czasie był już gotowy „generalny projekt regulacji ujścia Wisły” opracowany przez Alsena i Fahla,\nktóry obejmował istotną przebudowę koryta Wisły\ni jej obwałowania na odcinku od Torunia do Gdańska. Przybliżone koszty przekopu Wisły były porównywalne ze stratami poniesionymi podczas powodzi z 1888 r. W tej sytuacji Parlament Pruski przyjął ustawę nr 9303 dotyczącą Przekopu Wisły, a w\npiątym dniu swego panowania 20 czerwca 1888 r.\nCesarz Wilhelm II w Cesarskim Pałacu Marmurowym w Poczdamie uroczyście ją podpisał.\nDo realizacji odważnego zadania inwestycyjnego\nprzystąpiono w czerwcu 1891 r. Przetarg na prace\nzimowe wygrała doświadczona firma Ph. Holzmanna z Frankfurtu nad Menem, kończąca budowę Kanału Kilońskiego. 13 sierpnia 1891 r. Uruchomiono\ndo pracy koparkę o napędzie parowym tzw. „Lubecki Suchy Bager”, której wydajność wynosiła 1800\n– 2000 m3 urobku na dobę. W późniejszym terminie uruchomiono jeszcze 6 dodatkowych koparek\ni 3 zmechanizowane ładowarki. Jednocześnie przy\npracach ziemnych zatrudnionych było 700 pracowników. Po niespełna 4 latach, przekop osiągnął długość 7,1 km i szerokość u początku w Błotniku 250\nm i głębokość 1,3 m poniżej poziomu morza. Końcowy odcinek przekopu w Świbnie – Mikoszewie wykopano do głębokości 1,93 m poniżej poziomu morza i szerokości 400m. Dalszego dzieła przekopu na\nodcinku 1,4 km miała dokończyć sama Wisła, wzorując się na swym dziele z 1840 roku. W tym celu w\npoprzek piaszczystej wydmy wykopano jedynie wąską kinetę na głębokości 0,9 m n.p.m. Ciekawy opis\notwarcia nowego ujścia Wisły do morza przedstawia\nKazimierz Cebulak (Jantarowe Szlaki nr 2, 2005 r).\n„Na najwyższym wzniesieniu wydmy w Nickelswalde (Mikoszewo – K.C.) zbudowano prowizoryczny domek z drągów sosnowych, służących jako\nschronienie dla pana nadprezydenta i jego świty.\nRów oddzielający przekop od morza miał około 1 m\nszerokości (chodzi o samą końcówkę kinety – K.C.)\nwokół na usypanym pagórku zgromadził się tłum ludzi. Na początku stali różni prominenci, dalej zwykli ludzie. Pięknie wypolerowany i ozdobiony szpadel został wręczony nadprezydentowi Gosslerowi,\naby ten dokonał uroczystego przebicia nowego ujścia Wisły. Ze słowami „Błogosław to wielkie dzieło prowincji Zachodniopruskiej” nadprezydent uczynił pierwszy sztych szpadlem, poczym uniósł go w\ngórę, co tłum przyjął z wielkim entuzjazmem (...). Najpierw powoli, leniwie zaczął płynąć strumień wody\nprzez uczyniony otwór, dzięki temu można było opuścić groblę. Napór wody z minuty na minutę stawał\nsię coraz większy i otwór poszerzał się. To z lewej,\nto z prawej strony spadały masy piasku do syczą12\ncej i bulgocącej rzeki (...). O godzinie 15.45 dokonano\nprzebicia grobli. 0 16.15 otwór miał już 80 metrów,\no 17.30 dotarła pierwsza partia lodu, o 19.00 otwór\nmiał już kilkaset metrów szerokości (...).”\nJednocześnie z nowym ukierunkowaniem ujścia Wisły, stare lewe odgałęzienie Wisły Gdańskiej\nprzegrodzono wałem i śluzą komorową w Przegalinie. Ciek ten nazwano Martwą Wisłą. Również prawe odgałęzienie Wisły, zwane Szkarpawą, zostało\nprzegrodzone podobną śluzą. Równolegle z regulacją koryta Wisły, w niektórych miejscach przełożono wały na kilku kilometrowych odcinkach, tworząc\nsztuczne koryto na wysoką wodę o szerokości około 1000 m. Ostatecznego dzieła kończącego regulację Dolnej Wisły, było przetamowanie w 1915 roku\nw Piekle, kanału Wisła – Nogat. W tym samym roku\noddano do użytku nowowybudowaną śluzę w Białej\nGórze. Od tej pory Stary Nogat płynący przez Nizinę Kwidzyńską, do którego w Marezie wpływa Liwa,\npodąża równolegle do Wisły, tak jak to ukształtowała matka natura.\nStarannie wykonane przez pruskich budowniczych prace ziemne, zarówno te co utworzyły koryto Wisły, jak i te które uformowały podwyższone,\nposzerzone i wyprostowane ciągi wałów, zagwarantowały pełne bezpieczeństwo mieszkańcom Żuław.\nPomimo wciąż istniejącego niebezpieczeństwa przerwania wałów, o czym sygnalizowały groźne podsiąki wałów, ujawniające się podczas wysokich stanów\nwód Wisły, w XX wieku po raz pierwszy na Nizinie\nKwidzyńskiej i Wielkich Żuławach, nie odnotowano\ntragicznej w skutkach powodzi.\n„Słońce listopada –\nListopad mieliśmy ostatniej jesieni wyjątkowo pogodny, słoneczny i suchy. Jak donosiły media i pokazywała telewizja wysychały rzeki, studnie na wsiach, a\nw niektórych wodociągach miejskich brakowało wody.\nAnomalie pogodowe zaczynają być anomaliami przyrodniczymi zagrażającymi planowej gospodarce człowieka.\nJednak jeżeli sprawdzi się przysłowie, zimę będziemy\nmieli pełną śniegu i mrozu. Dokładnie w przeddzień\nmoich imienin spadł w Kwidzynie pierwszy śnieg.\nWrzesień, jak zwykle w moim życiu, był bogaty w\nwydarzenia. Najpierw Ty wyjechałaś, a dwa dni po\nTwoim wyjeździe leciały nad Kwidzynem dzikie gęsi.\n14 września w barze „U Joli” postawiłem wszystkim\npiwo, co wywołało nie lada zdziwienie obecnych. Nie\nmogę napisać Ci, z jakiej okazji to postawione piwo\nbyło pite, bo redakcja „Schodów Kawowych” zabrania mi pisać w moich felietonach o tematach politycznych. Ale Ty, jako inteligentna czytelniczka moich „Listów” i tak łatwo dojdziesz, co się wydarzyło na\nkonferencji prasowej tego dnia o godzinie 12.30.\nRozstrzygnięcia polityczne po pierwszej wojnie\nświatowej i przeprowadzony na naszych terenach\nplebiscyt spowodował, że prawie cały odcinek tzw.\nWisły Pruskiej, po prawej stronie od Torunia do Białej Góry, został włączony do Polski. Lewy brzeg Wisły był włączony do Państwa Polskiego, aż do granicy Wolnego Miasta Gdańska, przecinając w poprzek\nWisłę w okolicy Koźlin – 6 km na północ od Tczewa. Następne rozstrzygnięcia terytorialne po II wojnie światowej, wraz z likwidacją Prus Wschodnich i\nWolnego Miasta Gdańska, przyczyniło się do włączenia całkowitego ujściowego odcinka Wisły do Polski.\nPrzez miniony okres 110 lat, jaki upłynął od wykonania Przekopu Wisły, rzeka samoczynnie ukształtowała w głąb Zatoki Gdańskiej na 2,5 km brzegowe mola i charakterystyczny stożek napływowy. W\ntym miejscu Wisła mierzy 942 km.\nParadoks historii sprawił, że przeprowadzona w XIX\nwieku na chwałę Prus Zachodnich kosztowna regulacja Dolnej Wisły wraz z przekopem, służy tym razem\nbezpieczeństwu ludności Rzeczypospolitej zamieszkującej Żuławy po 1945 r. Czynione na przestrzeni minionych lat prace konserwacyjne wałów wiślanych, zdają się potwierdzać bezpieczeństwo wypracowanego dobytku zamieszkującej ludności, jednakże wciąż uzależnionego od wytrzymałości wałów na przerwanie.\nOpracował: Zygfryd Wendt\nJerzy Makowski, Setna rocznica wykonania Przekopu Wisły 1895 – 1995, Gdańsk 1995.\nKazimierz Cebulak, „Jantarowe Szlaki”, nr 2, 2005 r.\nAle wybory – zwłaszcza parlamentarne – to nie\njest temat polityczny, tylko narodowy. Pokazaliśmy\nsię w nich, jako społeczeństwo bardzo nieszczególne. Miejscowa prasa krzyczała: „Niska frekwencja,\nczyli porażka demokracji w powiecie kwidzyńskim.\nTylko 33,36% mieszkańców powiatu kwidzyńskiego\nwzięło udział w wyborach... Pod względem frekwencji najgorzej prezentuje się gmina Gardeja, zaledwie 25,58% uprawnionych. Nieco lepiej było w Kwidzynie, gdzie na wybory wybrało się 39,54% mieszkańców...” („Dziennik Kwidzyński”, 30.09.2005). No\ncóż, nie wystawia to naszemu społeczeństwu dobrej opinii.\nUlica Mickiewicza (a szczególnie jej końcowa\nczęść w okolicy budki telefonicznej) jest szczególnym miejscem, gdzie mieszkańcy Górek rozgrywają swoje osobiste i rodzinne problemy. Tu odbywają się towarzyskie mordobicia, żony egzekwują swoje małżeńskie prawa, a dzieciom wymierzany jest\ndoraźny wymiar rodzicielskiej troski. Tu można zalać melancholię „bezrobotności”, spotkać kumpli do\ndwóch browarów i objawić swoją ryczącą radość, że\njednak świat po północy jest naprawdę piękny. Lokalny sklep, czynny od szóstej do dwudziestej trzeciej, ma w tym swój udział. Za to rankiem schludnie ubrane (choć być może głodne) i obciążone gigantycznymi plecakami, drepczą do szkoły z owych\nGórek, niespiesznym krokiem dzieci. Inne dzieci w\ndrodze do i ze szkoły, wydają tu swoje drobne złote\nna lizaki, słodycze i chipsy, przekrzykując się przy\nTakie to i podobne obserwacje można poczynić z\nmojego okna, jeśli ma się ochotę zainteresować tzw.\n„bliską zagranicą” własnej osobowości, czyli czymś\npoza końcem własnego nosa.\nA jeśli już weszliśmy na temat osobowości, to\nskończyłem właśnie czytać książkę, której tytuł\nbrzmi „Yuputa”. Jest hiszpańskiej autorki, która\nopisuje temat szczególnie aktualny w Twoim mieście portowym. Autorka pisze o Madrycie, ale także dużo o Barcelonie, poza tym o różnych punktach\nna świecie od Kosowa po Wietnam. Ciekawa, choć\nA na pytanie „Co u ciebie słychać?” - odpowiadam krótko: w ramach mojej kuchni eksperymentalnej wymyśliłem nowe danie obiadowe (© Copyright by JZ Kwidzyn Poland). Na patelnię z rozgrzanym\nmasłem (sporo masła) rzuca się równocześnie ugotowane ziemniaki, rozdrabniając je nieco widelcem i\nugotowane drobiowe żołądki – podgrzewa i gotowe.\nJeść należy z jakąś surowizną: mizerią, pomidorami,\nkwaszoną kapustą, ogórkami lub sałatką szwedzką.\nGramatura: 25 dkg żołądków, dwa średnie ziemniaki, 5 dkg masła – porcja na jedną osobę.\nJak przyjedziesz na ferie, to obejrzysz sobie nowy\nbudynek Banku Spółdzielczego przy ulicy Kopernika. Niby nowy, ale stary, bo przebudowany, ale tak,\nże go nie poznasz. Balkony, balkoniki, galerie, galeryjki – niczym nocny lokal na Ibizie. Ciekawe, co by\npowiedzieli na taką architekturę stateczni szwajcarscy bankierzy, których budowle wyglądają jak średniowieczne fortece?\nWiadomość z ostatniej chwili. Dzisiaj, 19 stycznia, zmarł ksiądz Jan Twardowski, poeta, filozof i\nkaznodzieja dzieci. „Spieszcie się kochać ludzi, tak\nszybko odchodzą” – napisał. Kalendarz z Jego wierszami dostałaś pod choinkę.\nW dniu 5.01.2006 roku w Klinice Stomatologicznej „Christ Dent” w Kwidzynie otwarto wystawę prac\nplastycznych Marka Szynkarczyna pt: „Moje Krajobrazy”.\nOtwarcie wystawy uświetnili swą obecnością właściciele Kliniki: Pani Danuta Zyśko–Christ i Dieter\nChrist, członkowie Kwidzyńskiego Towarzystwa Kulturalnego oraz zaproszeni goście. Wystawa ta jest już\nósmą z kolei w 25 - letnim dorobku artysty. Ukazuje ona zarówno dawne, jak i nowe jego prace.\nTwórca wierny jest swym starym zasadom tworzenia. Nadal fascynują go kameralne pejzaże wykonywane w różnych technikach. Obok prezentowanych obrazów olejnych, są też pastele i wykonane temperami. Wystawa przedstawia tylko kilkanaście prac, ale jest reprezentatywna dla twórczości\nJego ulubionymi malarzami, z których czerpie\ninspirację, są m.in.: Heronimus Bosch, Albert Durer, Peter Bruegel oraz wielcy Włosi: Rafael Santi i\nJak sam mówi, zdecydował się na przyjęcie propozycji wystawy, ponieważ pragnie podzielić się swymi przeżyciami zamkniętymi w obrazach z gronem\nodbiorców. Ciekaw jest też ich opinii i oceny.\nMarek Szynkarczyn jest absolwentem Wydziału\nPrawa i Administracji na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jest członkiem Kwidzyńskiego\nTowarzystwa Kulturalnego i wytrwale współpracuje z kwartalnikiem „Schody Kawowe”, gdzie zajmuje się oprawą graficzną pisma. W ciągu minionych\n25 lat Marek zapewnił sobie swoimi pracami grono\nsympatyków, którzy z ciekawością czekają na kolejne artystyczne poczynania swojego ulubieńca.\nWłaściciele Kliniki Stomatologicznej Christ-Dent dokonali otwarcia już\nkilku wystaw. Wystawy te cieszą się zainteresowaniem, nie tylko ze\nwzględu na nietypowe miejsce prezentacji.\nPozdrawiam Cię, jak zawsze modnie i aktualnie.\n(młodzieżowe, z Gwiezdnych Wojen)\nProponujemy nową rubrykę pt. „Świadkowie historii”. Będziemy w niej prezentować oryginalne dokumenty, swoistych „świadków historii”, z różnych\nokresów dziejów Kwidzyna, które opatrzone będą\nkrótkim komentarzem, dotyczącym ich pochodze-\nnia lub zawartych w nich treści. Jeżeli posiadacie\npaństwo w swoich zbiorach dokumenty, związane\nz historią naszego miasta, zapraszamy do współpracy.\n29 stycznia 1945 roku Kwidzyn - bez walki - został zajęty\nok. godz. 17.00 przez wkraczające od strony Gardei i Prabut\noddziały Armii Czerwonej. Rozpoczął się nowy rozdział historii\nmiasta. Po całkowitej zmianie\newakuacją kwidzyńskich Niemców w połowie stycznia 1945,\nrozpoczął się bardzo burzliwy\nokres przejściowy – rządów radzieckich władz wojskowych w\nmieście oraz faktycznego, chociaż tylko czasowego, zasiedlenia miasta przez kilkadziesiąt tysięcy sowieckich żołnierzy. Masowe osadnictwo polskie rozpoczęło się dopiero kilka miesięcy później.\nCiężkie było życie pierwszych osadników. Wszyscy mie-\nli obowiązek meldowania się i posiadania przepustek na wszystko, co robili i zaświadczeń na wszystko czego używali.\nPrezentowane dziś dokumenty pochodzą z kwietnia 1945 roku. Jeden z nich to zaświadczenie o zameldowaniu nowego osadnika, drugi, to zaświadczenie o zatrudnieniu oraz... przepustka na rower. Ciekawostką jest fakt, że tekst napisany jest także w języku rosyjskim, dla stacjonujących żołnierzy, którzy\nnieraz dopuszczali się bezkarnego rekwirowania wszelkich sprzętów. Nie trzeba się domyślać, co groziło w przypadku nieposiadania takiego dokumentu przy\nsobie w przypadku kontroli przez Rosjan.\ngodnym uwagi jest używanie na tych samych drukach\nzamiennie zarówno nazwy\nKwidzyn jak i\nDokumenty prezentujemy dzięki\nuprzejmości rodziny państwa Kowalskich z Kwidzyna. Serdecznie dziękujemy.\nDo powyższego wyznania skłoniła mnie przygoda, jaką dane mi było przeżyć kilka miesięcy temu.\nRzecz cała z pozoru wydawała się banalna – no bo\ncóż prostszego niż wyrobić nowy dowód rejestracyjny samochodu. Po prostu „bułka z masłem”, wypełnić nieskomplikowany druczek, zanieść gdzie trzeba\ni za dwa tygodnie odebrać nowy lśniący dowód, który, niech Pan uważa żeby się nie rozmazało - słabo\nwysycha, pysznić się będzie w moim portfelu nienaganną formą i absolutnym zabezpieczeniem przed\nPierwsza wizyta w urzędzie nie natchnęła mnie\njeszcze wątpliwościami. Musiałem napisać podanie\n– sic! – do urzędu, co okazało się za mało, bowiem\npodanie musiał zatwierdzić sam dyrektor – po co,\ntego nie wiedział nikt. I tak mi zeszło z małą godzinkę. Dostałem się w końcu przed oblicze dyrektora,\nten prześwietlił mnie czujnym wzrokiem i złożył na\ndokumencie zamaszysty podpis. A czy poznają ten\npodpis, tak bez pieczątki – ośmieliłem się zwątpić.\nProszę pana – tu dyrektor zawiesił głos i spojrzał\nna mnie srodze – poznają, niech się pan nie martwi, poznają. Cały majestat jego postaci mówił, że\nurzędnik, który w mig nie rozpoznaje podpisu swojego szefa, nie ugina się przed wagą tego podpisu i,\nnie daj Boże, miewa jakiekolwiek wątpliwości - po\nprostu do pracy w tym wydziale nie nadaje się i\nmiejsca nie zagrzeje. Średnio uprzejma pani urzędniczka nawet nie mrugnęła okiem, bowiem oto dostąpiła zaszczytu spojrzenia na podpis szefa – wielgachny zamaszysty – jak ego właściciela, zaprosiła\nmnie za dwa tygodnie, ale lepiej żebym się upewnił\ntelefonicznie czy dowód już jest.\nPo dwóch tygodniach zadzwoniłem. Oczywiście\ndowód jest, tylko proszę odebrać numerek w pokoju takim to a takim. Niczego nie podejrzewając wykalkulowałem sobie tak – z rana to pewnie kolejka, koło południa się rozrzedzi, więc wtedy zajdę do\nrzeczonego wydziału i odbiorę sobie ten dowód. Jak\npostanowiłem, tak zrobiłem – około południa zaszedłem do wydziału – faktycznie – ludzi jak na lekarstwo, więc tylko wpadam do pokoju takiego to a takiego po numerek. Młoda urzędniczka na moje pytanie o numerek najpierw wybałuszyła oczy, jak gdyby zobaczyła zielonego ufoludka, po czym wykrztusiła, że po numerki to trzeba rano, bo już nie ma,\nwięc może jutro. Proszę pani, ja wziąłem specjalnie\nurlop, przejechałem ponad 250 kilometrów i to po\nto, żeby dowiedzieć się, że nie ma numerków? Pani\nodrzekła rezolutnie, że oni wydają tylko 50 numerków, więc brakuje i już. Wychodząc z pokoju zagadnąłem o te numerki siedzących w kolejce. Panie\n- odpowiedział jeden, ja mam numerek 27, ale stałem dzisiaj od 4 rano, drugi zaś pogłębił ponury obraz rzeczywistości informując, że on dopiero za trzecim razem się załapał.\nTego, co cisnęło mi się na usta nie mogę zacytować, ale zagotowało się we mnie na dobre. Do dyrektora – coś mi podszepnęło – przecież to jest cho-\nre. Wszedłem do dużego pokoju, w którym siedział\ntylko jeden urzędnik zdecydowanie starej daty i zupełnie niezainteresowany załatwieniem jakiegokolwiek petenta. Czy jest dyrektor? – pytam. Nie ma, będzie za jakiś czas – odparł urzędnik – a pan w jakiej\nsprawie. Więc wyłuszczam po raz drugi, że urlop, że\nte kilometry itp. Panie, ja panu nic nie pomogę, ja\nnawet koledze nie pomogłem, nie da rady, straszne\nkolejki, dyrektor też nie pomoże. Urzędnik tchnął\nprzesiąknięty bezdenną beznadzieją sprawy, której\nzałatwić się po prostu, ot tak sobie, nie da!\nPonieważ łatwo się nie poddaję, udałem się do samego starosty, aby złożyć skargę na bezduszny wydział. Starosty nie było, będzie za jakiś czas, zresztą całe starostwo robiło wrażenie, jak gdyby tam nikogo nie było. Pani sekretarka wprawiła mnie w zupełne osłupienie, bowiem po wyłuszczeniu sprawy\npo raz trzeci uprzejmie poinformowała, że ona mnie\nzaprowadzi do pani, która przyjmuje zapisy obywateli pragnących złożyć skargę, więc tam mogę się zapisać i czekać na wyznaczenie terminu na złożenie\nskargi. Powoli było mi wszystko jedno. Pani zaprowadziła mnie do jakiegoś pokoju, gdzie urzędniczka\nsłodko gaworzyła przez telefon. Zosiu – pan do Ciebie\n– i sekretarka zniknęła. Pani uprzejmie wysłuchała\nwyłuszczanej przeze mnie po raz czwarty sprawy i\nrzekła: ależ ma pan pecha, ta pani, co przyjmuje zapisy na skargi jest na urlopie, a ta co ją zastępuje,\nto akurat pojechała do szpitala. Więc co mam robić\n– pytam. Wie pan, to może ja pana zaprowadzę do\ndyrektora organizacyjnego. Jak rzekła tak zrobiła,\nweszliśmy do sekretariatu, Jadziu pan do dyrektora i pani zniknęła. Dyrektor przywitał się, poprosił,\nżebym usiadł i wyłuszczył z czym przychodzę. Więc\nwyłuszczyłem po raz piąty. W miarę opowieści dyrektor zasępił się, kiwał głową ze zrozumieniem, by\nw końcu oświadczyć, że on mi nie pomoże, bo wydział komunikacji mu nie podlega, ale zobaczymy\nkto mógłby mi pomóc. Był sekretarz, któremu już\nprzedstawiłem się z imienia i nazwiska, co go bardzo ucieszyło, bo on tak samo miał na imię. Przywitał mnie nadzwyczaj wylewnie, uścisnął serdecznie\ndłoń i poprosił, żebym usiadł oraz wyłuszczył sprawę, w której on mocą sprawowanego urzędu może\nmi pomóc. Wyłuszczyłem po raz szósty, oczywiście\nza każdym razem ubarwiając opowieść o kilka szczegółów.\nSekretarz przyznał mi absolutną rację, po czym\nwygłosił uroczystą mowę w sprawie konieczności\nwprowadzenia numerków, i że te numerki nie są\nzapewne najlepszym wyjściem, ale coś trzeba było\nzrobić, żeby sytuację opanować, więc zrobiono co\npotrafiono. Czynione są jednak wysiłki... itp. Po jakichś 10 minutach gorącej ekspiacji, uzasadniania\nniemocy urzędu usłyszałem wreszcie, że moja sprawa jest zupełnie wyjątkowa, no bo ten urlop, te kilometry i w ogóle i on, sekretarz, zaraz sprawdzi co\nda się zrobić w sprawie. Miód lał mi się na serce, bowiem chowany w czasach realnego socjalizmu wie16\ndziałem, że słowa „zobaczymy, co da się w sprawie\nzrobić, oznaczają jedno, sprawa zostanie załatwiona.\nW końcu sekretarka połączyła sekretarza z dyrektorem wydziału, który właśnie wrócił. Rozmowa\nwyglądała mniej więcej tak: Cześć Stasiu, co tam u\nciebie słychać? Duże kolejki mówisz, ludzie zdenerwowani? Wiesz, ja ci współczuję tej harówki. Stasiu, mam taką prośbę, jest u mnie, tu padło lekko\nskaleczone moje niełatwe nazwisko i on ma do odebrania dowód rejestracyjny. Stasiu, wiem, że to już\ndziesiąty tego dnia, ale pan wziął specjalnie urlop, te\ndwieście pięćdziesiąt kilometrów – tu potoczyła się\nopowieść o moim trudzie i zmęczeniu. Dobrze Stasiu\n– bardzo Ci dziękuję. Pan sekretarz poprosił, bym\nnie myślał źle o urzędnikach, bo jak widać robią, co\nmogą, starają się itp. Zełgałem, że ja bym nawet nie\nśmiał pomyśleć źle, ponieważ nie tylko pomyślałem\nokropnie i plugawie o bezmyślności urzędniczej, nie\ntylko na usta cisnęły mi się najobrzydliwsze przekleństwa, ale dodatkowo miałem chęć zamordować\nten cały zespół, tyle tylko, że po odebraniu rzeczonego dowodu rejestracyjnego.\nUzbrojony w oręż, jakim była wizytówka z podpisem sekretarza, już jako osobisty znajomy i osobiście\npolecony udałem się do dyrektora. Urzędnik, któremu wyłuszczałem jakąś godzinę temu moją sprawę,\nspojrzał na mnie pytająco i kiedy dowiedział się, że\ndyrektor już na mnie czeka w celu załatwienia sprawy, gotów był stanąć przede mną na baczność, może\nnawet uniżenie pocałować w rękę, ale skończyło się\nna pełnym uznania i szacunku spojrzeniu, bowiem\nurzędnik pracowicie przeżuwał swoje drugie śniadanie, składające się z kurczęcej nóżki pieczonej i\nchleba, w związku z czym nijak nie mógł wyrazić głębiej swojego szacunku dla znajomego sekretarza.\nDyrektor przyjął mnie z szacunkiem należnym\nznajomemu sekretarza, wyłuszczyłem sprawę po raz\nsiódmy tego dnia. No tak, orzekł dyrektor, sprawa\nwyjątkowa, załatwić trzeba. Żebym jednak nie pomyślał, że to wszystko idzie tak bez wysiłku, zostałem w kilkunastominutowej rozmowie poinformowany o problemach z nowym systemem ewidencji,\no cenie jednego stanowiska pracy, o tym, że nikt nie\nprzewidział nawału sprowadzanych samochodów i\nte usprawniające pracę numerki, to wynik właśnie\nogromnej ilości sprowadzonych samochodów i małych mocy przerobowych wydziału. Ja tam pomyślałem swoje – o urzędniczej bezmyślności, o zaledwie\n3 z 5 stanowiskach czynnych, o możliwości wydłużonego dnia pracy, ale w końcu nie byłem dyrektorem wydziału, więc milczałem. W końcu oddałem\ntzw. miękki dowód z poleceniem dyskretnego przyjścia za jakąś godzinkę, bo wie pan, ci z kolejki bardzo się awanturują, mogą nawet nie wpuścić itp.\nPo godzinie przyszedłem, świeżutki dowód pachniał jeszcze urzędowymi pieczęciami, podpisałem co\ntrzeba. No i co? Gdyby nie ten realny socjalizm w\nnajczystszej postaci, to sprawę bym załatwił szast\n– prast, nie poznał tylu ludzi, nie wysłuchał tylu opowieści i sam nie opowiadał siedem razy tego samego. Oraz miałbym wolne trzy godziny w ponury jesienny dzień, z którymi nie bardzo wiadomo co zrobić. Powtórzę to, co na początku – kocham realny\nPracownia Regionalna przy Kwidzyńskim Centrum Kultury działa od listopada 2003 roku. Jest\nswoistym zaczątkiem muzeum historii Kwidzyna. Jej\npodstawowym zadaniem jest gromadzenie i udostępnianie zbiorów oraz wszelkich wydawnictw i pamiątek związanych z historią Kwidzyna. Są to głównie\nksiążki (wśród nich publikacje niemieckojęzyczne),\nczasopisma, zbiory kartograficzne (plany, mapy, grafika), widokówki, fotografie, przeźrocza, taśmy magnetofonowe i wideo.\nDziałalność Pracowni to również popularyzowanie historii. 8 grudnia 2005 roku dzięki Pracowni,\nna rynku wydawniczym ukazała się płyta CD audio, pt. „Posłuchaj o swoim mieście”. Oferowane wydawnictwo zawarte jest na dwóch krążkach i prezentuje, w formie gawędy, „wycinki” z historii Kwidzyna. Do czytania przygotowanego materiału zaproszeni zostali polscy aktorzy, przyciągający słuchaczy bardzo charakterystycznym głosem. Na płycie występują: Krzysztof Kołbasiuk i Jacek Borcuch.\nZaproszenie przyjęli również Robert Gonera, Janusz\nZakrzeński oraz Marcin Bosak (znani z serialu „M\njak Miłość”). Całość została zilustrowana muzyką,\nskomponowaną specjalnie przez Marka Żurawskiego. Wydawnictwo jest bardzo profesjonalnie wydane\ni przygotowane. Zawiera w sumie ponad 90 minut\nnagrań. Płyta ukazała się w nakładzie 1000 sztuk,\na duże zainteresowanie sprawiło, że jest to niemal\njak Limited edition.\nPłyta CD „Posłuchaj o swoim mieście” powstała\ndzięki projektowi pod tym\nsamym tytułem, który\nwspółfinansowany został ze środków Ministerstwa Kultury w ramach\n„Rozwój inicjatyw lokalnych”. Wyda-\nnie wsparły również lokalne firmy: SMI, Global Speed Electronics, Powiślański Bank Spółdzielczy, firma Gracomm, P.P.H.U. „Zaspa” oraz Mop Serwis.\n„Posłuchaj o swoim mieście – teksty z historii\nKwidzyna czytają znani polscy aktorzy”. Wydawnictwo na dwóch krążkach CD jest do nabycia w\nkasie kinoteatru oraz Hoteliku WWW w budynku\nKwidzyńskiego Centrum Kultury przy ul.11 Listopada 13. Cena jednego kompletu to 20 zł. Dochód\nze sprzedaży płyty w całości przeznaczony jest na\nrozwój Pracowni. Może warto zakupić taką płytę\ndla znajomych, przyjaciół czy krewnych? Polecam\nSzkic do dziejów Kościoła w Nebrowie Wielkim\nTradycje chrześcijańskie dawnej Pomezanii są\ndużo starsze od Nebrowa Wielkiego założonego w\n1285 r. przez Fryderyka z Nawry. Powszechnie uważa się, że obszar zamieszkały przez plemiona pruskie\nznalazł się w zasięgu uniwersalistycznego władztwa\npapieskiego w 1206 r., chociaż już w 996 r. miała\nmiejsce pionierska próba chrystianizacyjna. Zakończyła się ona jednak niepowodzeniem, podobnie jak\nwyprawa Brunona z Kwerfurtu (1008-1009), misja\nbenedyktyńska z Płocka (1138-1149) czy podróż misyjna biskupa Henryka Zadzika w 1141 r. Dla blisko osiemsetletniej historii Kościoła na tym obszarze można przyjąć narzucającą się w oczywisty sposób periodyzację, z trzema wyraźnie wyodrębnionymi okresami: przedreformacyjnym, ewangelickim i\nPierwszy okres, trwający do 1525 r., rozpoczęło\npowołanie tzw. misji pruskiej przez papieża Innocentego III (1198-1216) w bulli z 26 października\n1206 r., w której wezwał kler polski do wsparcia wysiłków misyjnych podjętych przez mnichów z zakonu cysterskiego w Łeknie. Pierwsi misjonarze udali się w okolice Elbląga, gdzie wkrótce zostali uwięzieni przez pogan. Za nimi pośpieszył inny mnich,\nBoguchwał, który przyjęty życzliwie przez lokalnego naczelnika, doprowadził nie tylko do uwolnienia\nwspółbraci, ale podczas kolejnej wyprawy do Prus\nnawrócił dwu plemiennych przywódców o imionach\nWaldeo i Suder. Misjonarzy wspierał właściciel Radzynia, Krystyn.\nPo śmierci Boguchwała jego dzieło kontynuowali\ninni członkowie zgromadzenia, Chrystian i Filip, których, wobec zastrzeżeń kapituły generalnej, papież\nInnocenty III oddał pod opiekę arcybiskupa gnieźnieńskiego, Henryka Kietlicza. Otrzymali oni jednocześnie papieskie zezwolenie na dalsze szerzenie\nwiary w Prusach. Zapewne w tym czasie istniał już\nregularny klasztor cysterski z siedzibą w Zantyrze,\nktórego opatem został Chrystian.\nZgodnie z tym, co zawarł w swej bulli z 10 sierpnia 1212 r. Innocenty III, należy założyć, że misja\nrozwijała się pomyślnie. Wkrótce jednak męczeńską\nśmierć poniósł Filip. Mimo to Chrystianowi udało\nsię nawrócić dwu kolejnych naczelników pruskich:\nSurwabunę i Warpodę. Działania te doprowadziły do\ntego, że w 1216 r. cała zachodnia Pomezania mogła\nuchodzić za schrystianizowaną. Utworzone zostało\nrównież biskupstwo pruskie ze stolicą w Zantyrze.\nPierwszym biskupem został oczywiście Chrystian.\nW 1218 r. papież Honoriusz III (1216-1227) rozważał możliwość utworzenia na terenie Prus 2-3 biskupstw, jednak plany te okazały się przedwczesne\nwobec faktu, że akcja misyjna ograniczała się w tym\nczasie do pogranicza pomorsko-pruskiego, nie wykraczając poza granice Pomezanii i Pogezanii. Czynnikiem, który w istotny sposób wpływał na zahamowanie procesu chrystianizacji Prus, stawał się narastający opór miejscowej ludności. W konsekwencji doprowadziło to do zaostrzenia konfliktów, wyrażających się\nz jednej strony prześladowaniami neofitów przez ich\npogańskich pobratymców, a z drugiej – zbrojnymi represjami kierowanymi przez biskupa Chrystiana do\nPrus w celu obrony nowo nawróconych. To powodowało z kolei podejmowanie przez Prusów wypraw odwetowych. Do pierwszej z nich doszło w 1220 r. W odpowiedzi książęta polscy zrewanżowali się najazdami\nzorganizowanymi w 1222 i 1223 r.\nMając na uwadze zabezpieczenie granicy pruskiej, próbowano sformować w nadgranicznych grodach pomorskich i mazowieckich stałą stróżę rycerską. Kiedy krok ten okazał się fiaskiem, za radą biskupa Chrystiana postanowiono powierzyć rycerzom\nzakonnym obronę zagrożonych terenów. W 1228 r.\nw Dobrzyniu nad Wisłą osadzony został oddział 15\nrycerzy z mistrzem Brunonem na czele. Bilans kilkuletniej działalności dobrzyńców był jednak na tyle\nmizerny, że w 1235 r. zostali oni wchłonięci przez\nzakon krzyżacki. Również w 1228 r. pojawił się na\nPomorzu Gdańskim rycerski zakon kalatrawensów\nz Hiszpanii. Książę Świętopełk osadził zakonników\nw Tymawie. Podobnie jak Bracia Dobrzyńscy, również kalatrawensi nie zdołali wiele zdziałać. Wkrótce ten nieliczny konwent zniknął, nie pozostawiając po sobie śladu.\nDopiero sprowadzenie przez Konrada Mazowieckiego zakonu krzyżackiego diametralnie zmieniło sy18\ntuację. Krzyżacy w sposób systematyczny i zorganizowany zaczęli podbój plemion pruskich. Bardzo\nszybko doszło też do zatargów między nimi a biskupem Chrystianem o wpływy i władzę na zdobytych\nprzez nich terytoriach. Już 3 sierpnia 1234 r. Zakon otrzymał od papieża Grzegorza IX (1227-1241)\nnadanie ziem pruskich. O ostatecznej porażce Chrystiana zadecydowały przede wszystkim krzyżackie\nsukcesy w opanowaniu plemion pruskich ale również to, że biskup na długi czas popadł w niewolę\npruską. Jego ambicjom i zamierzeniom kres położył planowany od 1236 r. podział biskupstwa pruskiego, wstrzymany na krótko powrotem Chrystiana z niewoli w 1238 r. Jednakże w 1243 r., działając z upoważnienia papieskiego, Wilhelm z Modeny wyznaczył granice czterech odrębnych diecezji:\nchełmińskiej, pomezańskiej, warmińskiej i sambijskiej. W 1245 r. zostały one podporządkowane arcybiskupstwu utworzonemu przez papieża Innocentego IV (1243-1254) dla Prus i Inflant, na którego\nczele stanął Albert Suerbeer.\nPierwszym biskupem pomezańskim został Ernest\nz zakonu dominikanów. Objęcie przez niego godności opóźniło się jednak w związku z ostrym sprzeciwem dotychczasowego biskupa pruskiego, Chrystiana, a także z uwagi na toczące się walki pierwszego\npowstania pruskiego (1242-1248). Dopiero więc 10\nstycznia 1250 r. oficjalnie zaczął piastować tę godność.\nTabela 1. Biskupi pomezańscy 1246-1525\nBERTOLD Z PRABUT\nARNOLD Z INFLANT\nMIKOŁAJ I Z RADAM\nJAN I MÖNCH Z ELBLĄGA\nJAN II RYMANN Z DZIERZGONIA\nGERHARD STOLPMANN Z\nJAN III MEWE Z LIDZBARKA\nKASPAR LINKE Z DZIERZGONIA\nJAN IV KIERSTANI\nACHILLES DE GROSSIS\nMIKOŁAJ RUDOLF DE MEDICI\n- duchowny krzyżacki\n- duchowny krzyżacki, wybrany\nprzez kapitułę w 1309 r.\nprzez kapitułę w 1320 r.\nprzez kapitułę w 1331 r.\nprzez kapitułę w 1376 r.\nsze Nebrowo Wielkie. Sytuacji tej nie zmieniło wydzielenie z niego, 9 stycznia 1286 r., uposażenia dla\nutworzonej właśnie kapituły w postaci trzeciej części należącego do biskupa terytorium. Obejmowało ono głównie wschodnią połać posiadłości biskupich (na Żuławie Kwidzyńskiej, w zachodniej części\nPomezanii biskupiej, wsiami kapitulnymi były Rusinowo i Kaniczki). Więc okolice przyszłego Nebrowa nadal pozostawały w bezpośrednim władaniu biskupa pomezańskiego.\nCzęste najazdy organizowane przez pruskich wodzów w 2 poł. XIII w. uniemożliwiały wcześniejsze\npowstanie wsi. Taka pustosząca Pomezanię wyprawa miała miejsce w 1261 lub 1262 r. Około 1270\nr. dominium pomezańskie zostało z kolei złupione przez walczącego z Krzyżakami Mściwoja II, a\nw 1277 r. przez Skomanda. Dopiero w 1283 r., po\nostatecznym stłumieniu powstania Prusów, pojawiły\nsię właściwe warunki do szerszych działań kolonizacyjnych. Prawdopodobnie wówczas, tj. w 1285 r.\nrycerz Fryderyk z Nawry, współpracujący z zarządcą dominium biskupiego - Dytrychem Stango, założył wieś. W drugiej połowie XIV wieku istniała już\nw niej parafia podlegająca oczywiście biskupowi pomezańskiemu, podobnie jak sąsiadująca z nią parafia w Wiślinach. Natomiast istniejący w tym czasie kościół w Rusinowie należał do kapituły. Wymienione przypadki świadczą o wyjątkowym skupieniu\nobiektów sakralnych w południowej części Żuławy\nKwidzyńskiej, przemawiając za stosunkowo gęstym\nosadnictwem w tym rejonie oraz intensywną penetracją ze strony Kościoła, identycznie, jak w całej Pomezanii, gdzie parafia obejmowała średnio 2,5 osady.\nprzez kapitułę w 1364 r.\n- duchowny świecki\n- augustianin, następnie\n- duchowny świecki, kardynał, nie\npojawił się w diecezji\n- duchowny krzyżacki, nie\nŹródło: H. Cramer, Geschichte des vormaligen Bistums Pomesanien, Marienwerder 1884;\nM. Glauert, Das Domkapitel von Pomesanien (1284-1527), Toruń 2003; A. Radzimiński,\nBiskupstwa państwa krzyżackiego wPrusach XIII-XV wieku. Z dziejów organizacji kościelnej\ni duchowieństwa, Toruń 1999.\nW marcu 1250 r. rozpoczęły się pertraktacje biskupa z Zakonem Krzyżackim w sprawie podziału\ndiecezji. Rokowania te zakończyła ugoda zawarta\n22 grudnia 1254 r., zgodnie z którą Ernest przyjął\npod swoje bezpośrednie władztwo (dominium) południowo-zachodnią część, stanowiącą jedną trzecią\nobszaru całej diecezji. W skład dominium biskupiego weszły tereny, na których powstało później-\nŹródło: A. Radzimiński, Biskupstwa państwa krzyżackiego\nw Prusach XIII-XV wieku. Z dziejów organizacji kościelnej i\nduchowieństwa, Toruń 1999.\nPierwszy kościół w Nebrowie Wielkim usytuowany był na dzisiejszej granicy z Nebrowem Małym. W\n1396 r. parafią zarządzał proboszcz Mikołaj. Wiele wskazuje na to, że na przełomie XIV i XV wieku\nprzy kościele funkcjonowała szkoła parafialna (pi19\nsałem o tym w: „Schody Kawowe” nr 4/24 (rok VI)\npaździernik-grudzień 2005, s.4). Świadczy o tym\nwzmianka z 1393 r. o rektorze Mikołaju. Zbieżność\nimion może sugerować, że to sam proboszcz pełnił\ntę funkcję. Warto jeszcze dodać, że w owym czasie\nrektor związany był nie tylko z uniwersytetem, ale\noznaczał również osobę kierującą szkołą parafialną.\nDodatkowym argumentem przemawiającym za istnieniem w Nebrowie tego typu placówki jest fakt, że\nmiędzy rokiem 1379 a 1417 odnotowanych zostało kilka przypadków przyjęć osób pochodzących z\nNebrowa na uniwersytety w Pradze, Lipsku i Wiedniu.\nW dokumencie biskupa elekta Gerharda Stolpmanna z 22 grudnia 1417 r. wystąpił Mikołaj Rosenaw de Nebraw. Trudno dociec, czy, pojawiający\nsię jako świadek w akcie biskupa Jana I Möncha z\n13 stycznia 1393 r., kapłan Mikołaj z Nebrowa (Nicolaus Nebrow) oraz poświadczony 21 października 1421 r. jako wikariusz katedralny Mikołaj Nebrau (Nicolaus Nebraw) a także wymieniony wyżej\nMikołaj Rosenaw de Nebraw, to jedna i ta sama osoba. Gdyby można było powiązać ją jeszcze ze wspomnianym wyżej rektorem szkoły, to okazałoby się,\nże mielibyśmy do czynienia z postacią zupełnie wyjątkową w historii miejscowości.\nW 1445 r. parafia obsadzona była przez plebana Konrada Bitschina, znanego kontynuatora kroniki pruskiej Piotra Dusburga. Kościół musiał więc\nwówczas jeszcze funkcjonować, choć zapewne mocno nadwerężony powodziami z 1421 i 1427 r. Natomiast zupełne milczenie źródeł wskazuje na to, że\nszkoła parafialna prawdopodobnie już w tym czasie nie prowadziła działalności. Wkrótce podobny\nlos spotkał parafię. Nie wiadomo, które wydarzenie, czy wojna trzynastoletnia, czy może jedna z kolejnych powodzi, spowodowało zniszczenie budynku kościoła. Jego pozostałości odkryto w 1799 r. W\nkażdym razie w pierwszej połowie XVI w. parafia nie\nbyła obsadzona. Kapłana nie było również w Rusinowie, chociaż parafia istniała tam nadal. Natomiast\nnie wspomina się nic o kościele w Wiślinach, który\nprawdopodobnie zniszczony przez jeden z wylewów\nWisły, nigdy nie został odbudowany. Najbliżej działający kościół mieścił się zatem w Gardei.\nPoczątki ewangelickiego okresu w historii Kościoła w Nebrowie Wielkim związane są z postanowieniami traktatu krakowskiego z 1525 r. Na jego\nmocy Prusy Krzyżackie uległy sekularyzacji, przekształcając się w Prusy Książęce. Zakon Krzyżacki\nzostał rozwiązany. Książę Albrecht Hohenzollern, a\nwraz z nim jego poddani, przeszli na luteranizm. Gorącym zwolennikiem sekularyzacji pozostawał ówczesny biskup pomezański, Erhard Queis. Uczestniczył on w rokowaniach krakowskich, a następnie\nasystował Albrechtowi Hohezollernowi podczas składania hołdu królowi polskiemu, Zygmuntowi Staremu. Mimo twardego oporu kapituły, nieugięcie trwał\nPo Erhardzie Queisie diecezję obejmowali kolejni biskupi luterańscy: Paul Speratus (1530-1551),\nGeorg von Venediger (1567-1574) oraz Johann Wi-\ngand (1575-1587), po czym urząd ten w toku reformacji zanikł. W to miejsce książę margrabia Jerzy Fryderyk powołał generalnego superintendenta\nobok istniejącego już konsystorza pomezańskiego\nz siedzibą w Zalewie. Terytorium tej części diecezji,\nktóra znalazła się Prusach Książęcych, zostało podzielone na okręgi zwane kapitanatami (kwidzyński, prabucki i szymbarcki), na czele których stali hauptmani, mający charakter urzędników stanowych. Jeszcze biskup Queis zrezygnował z zarządu\ndobrami Pomezanii biskupiej.\nZniszczone przez wojny i powodzie Nebrowo Wielkie znajdowało się w stanie upadku. W 1550 r. rozpadł się kolejny kościół. Wiernymi opiekowała się od\n1547 r. gmina luterańska w Nowem, administrowana\nprzez Georga Popitzera. Wkrótce podjęte zostały starania o reaktywowanie kościoła, tym razem już protestanckiego, w samym Nebrowie. W związku z tym\nwymieniany jest jako miejscowy pastor, urzędujący\njeszcze przed 1569 r., niejaki Leukenroth. Natomiast\nnie podjęto żadnych działań w celu przywrócenia parafii w Rusinowie i dziś mało kto wie, że w tej miejscowości kiedykolwiek istniał kościół.\nW 1543 r. biskup Paul Speratus, w celu zagospodarowania wyludnionego Nebrowa, sprzedał na prawie chełmińskim sołectwo Simonowi Kuschowi, wydzierżawiając jednocześnie 43 łany nowym mieszkańcom. Nadanie to jednak okazało się nietrwałe.\nDopiero w 1580 r. na prawie emfiteutycznym wydzierżawiono 41 łanów 21 chłopom. Dwa łany przewidziano jako uposażenie kościoła. W 1587 r. parafia została obsadzona przez pastora Paula Streita.\nJego pierwszoplanowym zadaniem stało się wzniesienie świątyni. Budowę rozpoczęto jeszcze przed\nprzybyciem proboszcza do Nebrowa, bowiem 23 lipca 1585 r. podjęte zostały kroki w celu zwiezienia\ndrewna na budowę z sadlińskich lasów. Prace zakończono w 1590 r. W tym czasie przy kościele powstała również szkoła, na której potrzebę wskazywano\nw sprawozdaniu wizytatorskim z 1586 r. Jako placówka wyznaniowa przetrwała ona do 1808 r., kiedy podporządkowana organom państwa (Ministerstwu Spraw Wewnetrznych, a od 1817 r. – nowemu ministerstwu dla Spraw Duchowieństwa, Szkolnictwa i Zdrowia), zaczęła pełnić funkcję szkoły publicznej.\nTabela 2. Pastorzy ewangeliccy parafii w Nebrowie\nMICHAEL GEORG NEBE\nJOHANN WILHELM ZITTERLAND\nJOHANN THOMAS KOPP\nSIEGFRIED JOHHAN GUSTAV EBEL\nŹródło: F. Moeller, Altpreussisches evangelisches Pfarrenbuch von der Reformation bis zur\nVertreibung im Jahre 1945, Hamburg 1968.\nZ 1608 r. pochodzi pierwsza wzmianka o wsiach\nnależących do parafii. Tworzyły ją wówczas: Nebrowo. Wiśliny, Kaniczki, Glina, Rusinowo, Bronisławowo, Kile i Okrągła Łąka. Okresowo przynależały również w 1625 r. Karpiny a w 1783 r. - Wełcz.\nParafia obsługiwała ponadto ewangelików z Nowego, którym Polacy w 1590 r. odebrali kościół a pastora przepędzili.\n11 lipca 1624 r. pożar strawił budynek kościelny. Spłonęła również księga parafialna. Bardzo szybko stanęła nowa konstrukcja świątyni z muru pruskiego. Już w październiku 1625 r. pod posadzką\nprzed ołtarzem pochowany został syn ówczesnego\nproboszcza, Hainricha Schütza. W 1689 r. wykonany został przez ludwisarza z Gdańska, Absaloma Wittwerka, dzwon, który do dzisiaj znajduje się\nna wieży kościelnej.\nW połowie XVIII w., przy wsparciu króla pruskiego Wilhelma I, wzniesione zostały nowe zabudowania parafialne. 24 lipca 1743 r. stanęła plebania i\nbudynki gospodarcze, natomiast 18 lipca 1747 r.\nukończona została ceglana, bezstylowa bryła kościoła. Proboszcz dysponował w nim 546 miejscami: 72 miejsca wolne od opłat zarezerwowane były\ndla proboszcza, organisty, władz kościelnych, służby kościelnej oraz dla szkoły. Pozostałe każdy mógł\nwykupić za 3 gr. Cały dochód wynosił 64 guldeny i\n18 groszy. Na chórze naprzeciwko ołtarza znajdowały się miejsca właścicieli folwarku w Okrągłej Łące,\nrodziny von Rothe, pochodzącej z Holandii. Na Nebrowo Wielkie przypadało 38 miejsc, Nebrowo Małe\n– 32, Wiśliny – 81, Kaniczki – 77, Bronisławowo\n– 62, osadę Kile – 3, folwark w Okrągłej Łace – 9,\nwieś Okrągłą Łąkę – 72, Rusinowo – 37, Glinę – 87,\nRundzieczki – 2. Dla Niemieckiego Bractwa z polskiego Wełcza przydzielono 5 miejsc, a dla ewangelików z Nowego – 21. Miejsce pod amboną wykupił\nmistrz wałowy Friedrich Wilhelm Kuhr z Wiślin. W\n1771 r. zamontował na niej ufundowaną przez siebie tablicę. Na jego życzenie miejsce to zostało wpisane w kościelny rejestr jako królewskie, zarezerwowane wyłącznie dla mistrzów wałowych.\nZmarłych grzebano na cmentarzu położonym w\npobliżu lokalizacji pierwszego kościoła, na granicy\nWielkiego i Małego Nebrowa. Od 1624 r. mieszkańcy Bronisławowa i Okrągłej Łąki posiadali własne\nnekropolie. Około 1760 r. również inne miejscowości założyły osobne cmentarze. Od 1710 r. pochówków dokonywano także przy samym kościele.\nJak wiadomo, wyznawcy protestanccy podporządkowani byli swemu władcy. Z początkiem XIX stulecia nadzór nad kościołem sprawował w jego imieniu minister dla spraw wyznań, szkolnych i medycznych. Na szczeblu prowincji funkcję tę pełnił powołany na mocy zarządzenia z 30 kwietnia 1815 r. konsystorz do spraw kościelnych i szkolnych, na czele\nktórego stał nadprezydent prowincji, w przypadku\nprowincji zachodniopruskiej, urzędujący najpierw\nw Gdańsku a następnie w Królewcu. W 1825 r. nastąpił podział na konsystorz do spraw duchowieństwa ewangelickiego oraz prowincjonalne kolegium\nszkolne, którym nadal przewodniczył nadprezydent.\nTabela 3. Uposażenie Jacoba Grunau’a - nauczyciela, organisty i zakrystiana w Nebrowie Wielkim według wokacji z 1680 r.\n- za prowadzenie rejestru i rachunków\n- za zmywanie kościoła\n- za 100 sztuk opłatków\n- od każdego ojca chrzestnego\n- za list zapraszający w kumy\n- za list zapraszający na ślub\n- za ślub\n- za każdego zmarłego w parafii\n- jeśli wołano go do zmarłego z obcej wioski\n- za każde dzwonienie trwające Ľ godziny\n- jeśli dzwonił dłużej\n- za granie na ślubie\n- za granie na pogrzebie\n1 ˝ - 2 guldenów\n- za śpiew od granicy wsi do miejsca pochówku\n1 ˝ guldena\n- za naukę dziecka z sąsiedztwa\n- za naukę dziecka z rodziny innej niż chłopska (np.\nogrodnicy, posiadacze bud i kramów)\n- za nauczanie więcej niż katechizmu, liczenia\n- od jednego pisma\n- przy przesyłaniu rachunków i dokumentów w danej sprawie\n- przy sprzedaży zagrody i ziemi łącznie z\ndokumentem w tej sprawie\n- w trzech ważnych dniach postnych\n- jeden raz do roku danina z okazji świąt Bożego\n1 ˝ grosza\npo 1 ˝ guldena\nŹródło: E. Wernicke, Kreis Marienwerder. Aus der Geschichte des Landkreises bis zum 19.\nJahrhundert, Hamburg 1979.\n* Opłata w ramach dziesięciny kościelnej, której nazwa pochodzi od słowa Haken – hak,\noznaczającego pruską jednostkę miary powierzchni ziemi równej ⅔ łana (ok. 11,3 ha).\nOd 1845 r. powoływanie przewodniczącego konsystorza ewangelickiego przekazane zostało wyłącznej\nkompetencji króla. Do uprawnień konsystorza należało zatwierdzanie osób powołanych przez gminy na\nstanowiska duchowne, wprowadzanie ich na urząd\noraz dozór nad ich działalnością i obyczajowością.\nW XIX w. obok ewangelików wieś zamieszkiwała także ludność katolicka, przy czym nie należy kojarzyć\njej wyłącznie z narodowością polską. Na mocy decyzji\npapieża Piusa IX (1846-1878) z 11 maja 1859 r. została ona podporządkowana administracyjnie parafii\nrzymsko-katolickiej w Nowem (diecezja chełmińska).\nKatolicy z Rusinowa i Okrągłej Łąki przypisani zostali\nparafii w Mokrem. Z kolei kościołowi ewangelickiemu\nw Nebrowie Wielkim podlegała ludność niemiecka, zamieszkująca Wielki i Mały Wełcz, która znalazła się na\nobszarze państwa polskiego po zmianie granic w 1918\nr. Gdy zachodziła potrzeba, proboszcz z Nebrowa wyjeżdżał do Wełcza, by spełnić posługę wobec miejscowych protestantów. W okresie międzywojennym parafia nebrowska była jedną z szesnastu parafii ewangelickich funkcjonujących w powiecie kwidzyńskim.\nW 1928 r. katolicy z okolicznych wsi, którzy stanowili blisko 10% ogółu mieszkańców, pobudowali w\nNebrowie niewielki, neobarokowy kościółek z pięciokątnym prezbiterium oraz sygnaturką. Działkę pod\njego lokalizację ofiarował niemiecki katolik, Carl Hasselberg. Kościół nie posiadał stałej obsady kapłańskiej. Nabożeństwa odprawiali księża z Kwidzyna, między innymi proboszcz tamtejszej parafii, Franciszek\nPruss. Jednak pochówki zmarłych dokonywane były\nna cmentarzu katolickim w Kwidzynie, dokąd zwłoki\nprzewożono najczęściej w specjalnym wagonie, kursującej od 1901 r. kolejki wąskotorowej.\nTabela 4. Ewangelicy i katolicy w miejscowościach należących do parafii Nebrowo Wielkie w drugiej połowie XIX i początkach XX wieku\nŹródło: E. Jacobson, Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungbezirk Marienwerder, Danzig\n1869; Der Kreis Marienwerder/Wpr. Landgemeinden und Stadt Garnsee, Hamburg 1985.\nJako nieprawdziwe należy natomiast uznać pokutujące tu i ówdzie twierdzenie o mennonickim charakterze\nNebrowa Wielkiego i sąsiadujących z nim wsi. Mennonici nigdy tu nie zamieszkiwali. Ich liczba w całym\npowiecie kwidzyńskim wynosiła w 1820 r. 504 osoby\n(1,5 % ogółu mieszkańców), a w 1935 r. – już tylko 210\n(poniżej 0,5 %). Liczniejsze skupiska tej grupy wyznaniowej znajdowały się w północnej części Żuławy Kwidzyńskiej, w takich wsiach, jak: Podzamcze, Gurcz, Pastwa, Gniewskie Pole oraz w jeszcze kilku innych pobliskich miejscowościach. Całkowicie odosobnionym,\nmennonickim śladem w Nebrowie Wielkim pozostaje\nczteroosobowa rodzina Artura Bartla, który w latach\n1929-1945 dzierżawił od Aleksandra Lipperta jedno\nz największych we wsi gospodarstw.\nJakościowo nowa sytuacja wyznaniowa zaistniała w Nebrowie Wielkim w 1945 r. 22 stycznia, w obawie przed zbliżającą się Armią Czerwoną, ewakuowała się ludność niemiecka. Dotychczasowi mieszkańcy\nokolicznych wsi opuścili swe domostwa prowadzeni\nprzez Wilhelma Witta z Nebrowa Małego. Na opuszczone tereny już od marca zaczęli napływać osadnicy najpierw z Pomorza, a później również z centralnej\nPolski i kresów wschodnich. W listopadzie 1945 r. w\nmiejscowościach tworzących gminę, a więc Nebrowie\nWielkim, Nebrowie Małym, Kaniczkach, Wiślinach,\nGlinie i Rusinowie mieszkało 215 rodzin katolickich\ni tylko jedna ewangelicka. Wobec tego jasne stało się,\nże w miejsce ewangelickiej powstanie parafia katolicka. 21 grudnia 1945 r. nastąpiło przekazanie obiektów protestanckich w Nebrowie Wielkim katolickim\nadministratorom diecezji warmińskiej. Nie od razu\njednak zapewniona została kościołowi obsada personalna. Początkowo, do kwietnia 1947 r., w każdą\nniedzielę dojeżdżał do wsi ksiądz Alfons Strzyżewicz\nz Mokrego. 3 maja 1946 r. zbór protestancki został\noficjalnie przejęty przez katolików i poświęcony Matce\nBożej Królowej Korony Polskiej. Do tego czasu nabożeństwa odbywały się w kaplicy św. Wojciecha. Wokół niej dokonywano również pochówków. W 1947 r.\nutworzona tu została placówka duszpasterska, mająca charakter ekspozytury parafii Świętej Trójcy w\nKwidzynie, którą objął ksiądz Henryk Batowski. W\njego dyspozycji znajdowało się beneficjum proboszczowskie, które liczyło około 17 ha ziemi. Wówczas\nrównież zainicjowano nową lokalizację pochówków,\nobok dawnego cmentarza protestanckiego. Pierwszy\npogrzeb odbył się tam w lipcu 1947 r.\nTabela 5. Księża parafii rzymsko-katolickiej\nw Nebrowie Wielkim w latach 1947-2005\nDuszpasterze ekspozytury parafii Trójcy Przenajświętszej w Nebrowie\nWielkim w latach 1947 - 1962\nProboszczowie parafii Matki Bożej Królowej Polski w Nebrowie Wielkim\nw latach 1962 - 2005\nZbigniew Ci pała\nWikariusze parafii Matki Bożej Królowej Polski w Nebrowie Wielkim\nŹródło: J. Wiśniewski, Kościoły i kaplice na terenie byłej diecezji pomezańskiej\n1243-1821 (1992), cz. II, Elbląg 1999; J. Gutmańska, Historia parafii Nebrowo\nWielkie w latach 1945-1994 (maszynopis).\n* Administrator ekspozytury parafii w Sadlinkach\nFormalne utworzenie parafii nastąpiło 20 kwietnia\n1962 r. Jak podkreślano w dokumencie założycielskim, chodziło o zapewnienie wiernym rozległej parafii Świętej Trójcy pełniejszej opieki duszpasterskiej.\nDo nowo powstałej parafii włączone zostały następujące miejscowości: Nebrowo Wielkie, Bronisławowo,\nGlina, Kaniczki, Nebrowo Małe, Okrągła Łąka, Rusinowo, Wiśliny, Białki, Karpiny, Olszanica i Sadlinki.\nW zarządzie parafialnym, obok kościoła w Nebrowie\nWielkim, znajdował się kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża św. w Sadlinkach oraz kaplica św.\nWojciecha również w Nebrowie Wielkim. W związku z\nutworzeniem w Sadlinkach odrębnej parafii, z Nebrowa wydzielone zostały wraz z Sadlinkami także Białki, Karpiny i Olszanica. Początkowo parafia znajdowała się w granicach diecezji warmińskiej z kurią w\nOlsztynie, natomiast w 1992 r. weszła w skład, powstałego na mocy bulli Totus Tuus Poloniae Populus, biskupstwa elbląskiego.\nObecnie nebrowscy proboszczowie obok kościoła parafialnego i kaplicy św. Wojciecha, spełniającej funkcje pogrzebowe, zarządzają także poświęconą w 1986 r. kaplicą Chrystusa Dobrego Pasterza\nw Okrągłej Łące oraz ukończoną w 1995 r. kaplicą\nśw. Floriana w Bronisławowie.\nBiskup M., Labuda G., Dzieje Zakonu krzyżackiego\nw Prusach. Gospodarka – społeczeństwo – państwo\n– ideologia, Gdańsk 1986.\nBiskup M., Uwagi o problemie osadnictwa i sieci\nparafialnej w Prusach Krzyżackich w XIV i XV w.,\nw: Opera minora. Studia z dziejów Zakonu Krzyżackiego, Prus, Polski i Krajów Nadbałtyckich, Toruń\n2002, s. 151-172.\nBöhmeke H. B., Die Verwaltung des Regierungsbezirks\nMarienwerder 1920-1945, Bonn 1982.\nCramer H., Geschichte des vormaligen Bistums Pomesanien, Marienwerder 1884.\nDer Kreis Marienwerder/Wpr. Landgemeinden und\nStadt Garnsee, Hamburg 1985.\nGlauert M., Das Domkapitel von Pomesanien (12841527), Toruń 2003.\nGutmańska J., Historia parafii Nebrowo Wielkie\nw latach 1945-1994 (maszynopis).\nJacobson E., Topographisch-statistisches Handbuch\nfür den Regierungbezirk Marienwerder, Danzig\nKwidzyn. Z dziejów miasta i okolic, pr. zb., Olsztyn 1982.\nMoeller F., Altpreussisches evangelisches\nPfarrenbuch von der Reformation bis zur Vertreibung\nim Jahre 1945, Hamburg 1968.\nRadzimiński A., Biskupstwa państwa krzyżackiego\nw Prusach XIII-XV wieku. Z dziejów organizacji kościelnej i duchowieństwa, Toruń 1999.\nÜbersicht der Bestandteile und Verzeichnis\naller Ortschaften des Marienwerderschen\nRegierungsbezirks, Marienwerder 1820 (Nachdruck\nWernicke E., Kreis Marienwerder. Aus der Geschichte\ndes Landkreises bis zum 19. Jahrhundert, Hamburg\nWiśniewski J., Kościoły i kaplice na terenie byłej diecezji pomezańskiej 1243-1821 (1992), cz. I-II, Elbląg 1999.\nWiśniewski J., Zarys dziejów diecezji pomezańskiej\n(1243-1525-1821), w: Studia Pelplińskie, R. 1990/\n1991, t. XXI-XXII, s. 113-216.\nWędrówki fotograficzne Kwidzyniaków\nRobert Rudnik, „Schody Kawowe” docierają także do Londynu.\npobierz - Gmina Kwidzyn\nzałącznik 1. opisy obszarów chronionych\nZałącznik - Gmina Kwidzyn


O nas - Joga Klub | Ashtanga | Kundalini\nJak głosi nasz slogan, bądź dla siebie dobry!\nNa zajęcia zapraszamy osoby na każdym poziomie zaawansowania. Wystarczy przynieść wygodny strój, odrobinę zapału, chęci i szeroki uśmiech.\nPo co ćwiczyć jogę? Ashtanga dosłownie oznacza 8, co reprezentuje 8 składników jogi. Mając to na uwadze, przedstawiamy 8 naszych ulubionych korzyści i efektów płynących z regularnej praktyki tej potężnej wspaniałej jogi.\nPoprawisz wygląd i wysmuklisz sylwetką\nPoprawisz koncentrację i kreatywność\nZmniejszysz ilość tkanki tłuszczowej\nZmniejszysz stres i niepokój\nPoprawisz zdrowie mentalne\nZałożony w 2004 roku Joga Klub oferuje różnorodne zajęcia Ashtanga Vinyasa Yoga na wszystkich poziomach zaawansowania, jogę i zajęcia dla seniorów, jogę Kundalini, a także duży wybór zajęć Pilates.\nMieścimy się w samym sercu Warszawy, pomiędzy hotelami Marriott i Hampton, blisko Dworca Centralnego i metra Centrum. Posiadamy bardzo przestronną salę do jogi z pięknym widokiem na kościół św. Barbary, recepcję, szatnie, toalety i prysznice. Zapewniamy miłą, komfortową atmosferę,\nRelaks i profesjonalne zajęcia w naszej dużej, pięknej sali. Większość zajęć jest również dostępnych w tym samym czasie online. Zazwyczaj osobista rejestracja na zajęcia nie jest konieczna, ale rejestracja jest wymagana przed zajęciami online, aby na czas i za opłatą otrzymać odpowiednie poświadczenia.\nDokumentacja Joga Klub\nEdukacja Joga Ashtanga w Joga Klub


W "Ranczu" byli małżeństwem, prywatnie skończyli w sądzie. W tle molestowanie i przemoc - Świat gwiazd\nW "Ranczu" byli małżeństwem, prywatnie skończyli w sądzie. W tle molestowanie i przemoc\nOstatnimi czasy toczy się głośna dyskusja o tym, czy kultowy serial “Ranczo” będzie kontynuowany. Pierwszą przesłanką, jaka mogłaby wskazywać, że produkcja nie doczeka się kolejnego sezonu, była śmierć Pawła Królikowskiego. Sprawę skomplikował też problem między aktorami - Magdaleną Waligórską i Arkadiuszem Naderem.\nCo stoi na przeszkodzie, żeby pojawiła się kontynuacja "Rancza"\nCo zdarzyło się między Magdaleną Waligórską a Arkadiuszem Naderem\nO co oskarżyła aktora serialowa Wioletka\n“Ranczo” emitowane było przez TVP aż przez 10 lat, a fani do dzisiaj chętnie powracają do odcinków serialu. Czy jednak produkcja ma szansę dalej pozostać taka sama? Jest to wątpliwe.\nPowstanie kontynuacja “Rancza”?\nPod koniec grudnia serial pojawił się na platformie Netflix, co dało powód do kolejnych spekulacji na temat kontynuacji sezonu. Nieżyjący już scenarzysta, Andrzej Grembowicz, napisał ponadto scenariusz do filmu “Ranczo. Zemsta wiedźm.”\nJedno jest pewne - jeśli film ten by powstał, razem nie zobaczymy w nim Magdaleny Waligórskiej i Arkadiusza Nadera, którzy grali uwielbiane małżeństwo Koteckich. Wszystko przez kłótnię sprzed lat.\nKonflikt między Magdaleną Waligórską a Arkadiuszem Naderem\nW 2015 roku media obiegła informacja, że między Arkadiuszem Naderem a partnerem Magdaleny Waligórskiej doszło do bójki. Jak podał Fakt, doszło do tego, gdy Nader czekał na kolegę w teatrze w Zabrzu:\n- Podeszła i powiedziała: „A co ty tu robisz?! Wypier...aj stąd, ch...”. Myślałem, że to forma przywitania, bo się dawno nie widzieliśmy - cytował Nadera Fakt. - Przytkało mnie, bo choć od zawsze się nie lubimy, to tego się nie spodziewałem. Nagle obok pojawił się jej facet, Mateusz. Dokonał napaści z jej współudziałem. On na szczęście trafił mnie tylko raz. Na koniec usłyszałem od niego, że nasze spotkania zawsze będą wyglądać w ten sposób i za każdym razem, jak mnie spotka, to będzie mnie bił.\nAktorzy od dłuższego czasu za sobą nie przepadali. Bójka była zatem dalszym ciągiem afery sprzed lat. Wcześniej Magdalena Waligórska oskarżyła serialowego Staśka o molestowanie seksualne.\nKomentarz Magdaleny Waligórskiej\nSprawa przez długi czas nie była komentowana przez Magdalenę Waligórską. Aktorka przerwała milczenie komentarzem dla Twojego Imperium:\n- Powiem tylko, że złożyłam zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. To są cztery paragrafy. I nie mówię tu o sytuacji w Zabrzu, ale o czterech ostatnich latach. Mnie całkowicie wystarczy współpraca z policją, przedstawienie dowodów w sądzie, a nie walka na słowa w mediach i robienie z tego pośmiewiska na oczach całej Polski. Nie wejdę w słowną szarpaninę - mówiła aktorka.\nW takich okolicznościach możliwe, że nie dojdzie do kontynuacji serialu. Fani produkcji są jednak dobrej myśli i z niecierpliwością czekają na informację na ten temat.