W numerze. Kwartalnik Prawno-Kryminalistyczny Szkoły Policji w Pile - PDF\nW numerze. Kwartalnik Prawno-Kryminalistyczny Szkoły Policji w Pile\nDownload "W numerze. Kwartalnik Prawno-Kryminalistyczny Szkoły Policji w Pile"\n1 W numerze Kwartalnik Prawno-Kryminalistyczny Szkoły Policji w Pile Adres redakcji: Pila, pl. Staszica 7 tel ; fax Łączność z czytelnikami: Redaktor naczelny: insp. Jerzy Powiecki Zastępcy redaktora naczelnego mł. insp. Piotr Gaca mł. insp. Roman Gryczka Sekretarz redakcji: mł. insp. Krzysztof Opaliński Zespół redakcyjny: insp. w st. spocz. Roman Wojtuszek podinsp. Marzena Brzozowska podinsp. Wojciech Thiel podinsp. Leszek Koźmiński podinsp. Jacek Czechowski asp. Hanna Bigielmajer dr Piotr Jóźwiak Redakcja językowa i skład: Waldemar Hałuja Projekt okładki: podinsp. Leszek Koźmiński, Waldemar Hałuja Nakład: 100 egz. Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych, zastrzega sobie prawo skrótów i opracowania redakcyjnego tekstów, przyjętych do druku oraz prawo nieodpłatnego publikowania listów. Redakcja zastrzega sobie również możliwość nieodpłatnego wykorzystania publikowanych materiałów na stronie internetowej Szkoły Policji w Pile. Kwartalnik wydawany jest przez: Szkołę Policji w Pile Krzysztof Opaliński Walka z kradzieżą sygnału telewizyjnego. Przestępczość skierowana przeciwko własności intelektualnej Sylwia Kimszal Nielegalny streaming sygnału telewizyjnego. Ochrona praw Paweł Sawicki Ochrona praw autorskich do programów komputerowych i najnowsze tendencje w piractwie komputerowym Krzysztof Lorek Nielegalna telewizja w Internecie Krzysztof Janiszewski Nielegalne oprogramowanie trendy i ryzyka Mikołaj Wojtal Egzekwowanie praw producenta fonograficznego w Polsce. Postulaty de lege lata Wojciech Ryżowski Rola Generalnego Inspektora Informacji Finansowej w zwalczaniu przestępczości, dotyczącej naruszeń prawa własności intelektualnej. Monika Całkiewicz Wykorzystanie wiedzy o modus operandi w postępowaniu karnym Maria Gordon Osobowość sprawców przestępstw Piotr Girdwoyń Biegły psycholog i opinia psychologiczna w systemach prawnych państw obcych Roman Wojtuszek, Adam Pęśko Zmiany w kodeksie postępowania karnego Adam Pęśko Pseudokibice Przestępczość gospodarcza stanowisko Biura Służby Kryminalnej KGP Z biblioteczki policjanta służby kryminalnej Z życia Szkoły\n2 Krzysztof Opaliński Kierownik Zakładu Służby Prewencyjnej Szkoły Policji w Pile WALKA Z KRADZIEŻĄ SYGNAŁU TELEWIZYJNEGO. PRZESTĘPCZOŚĆ SKIEROWANA PRZECIWKO WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ W dniach kwietnia 2014 r. w Szkole Policji w Pile przy współudziale Biura Służby Kryminalnej Komendy Głównej Policji oraz Stowarzyszenia Dystrybutorów Programów Telewizyjnych SYGNAŁ odbyła się II konferencja pt. Walka z kradzieżą sygnału telewizyjnego. Przestępczość skierowana przeciwko własności intelektualnej. W konferencji wzięło udział ponad 70 osób, przedstawicieli Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Ministerstwa Finansów, Prokuratury Generalnej, Straży Granicznej, Stowarzyszenia Dystrybutorów Programów Telewizyjnych SY- GNAŁ i Koalicji Antypirackiej oraz jednostek organizacyjnych Policji (Komendy Głównej Policji, szkół Policji oraz garnizonów wojewódzkich i powiatowych) - ekspertów, teoretyków i praktyków. Przedstawione w trakcie konferencji referaty dotyczyły w szczególności skali i form piractwa, przede wszystkim w Internecie oraz sposobów przeciwdziałania temu procederowi. Prezes Stowarzyszenia Dystrybutorów Programów Telewizyjnych SYGNAŁ Teresa Wierzbowska przedstawiła opracowany przez firmę doradczą PwC raport pt. Analiza wpływu piractwa medialnego na straty gospodarki w Polsce. W trakcie wystąpienia omówiła główne wnioski wypływające z raportu, tj.: skalę piractwa w Polsce, wpływ piractwa na gospodarkę, przyczyny piractwa oraz przedstawiła propozycje rozwiązań w zakresie przeciwdziałania piractwu. Z kolei Krzysztof Lorek z Biura Służby Kryminalnej Komendy Głównej Policji w swoim wystąpieniu zwrócił szczególną uwagę przede wszystkim na właściwe zabezpieczenie sprzętu komputerowego. Prokurator Sławomir Piwowarczyk z Prokuratury Generalnej przedstawił m. in. podstawy prawne międzynarodowej pomocy prawnej, problematykę współpracy prokuratury z organizacjami międzynarodowymi i sposoby postępowania w aspekcie przeciwdziałania naruszeniom prawa własności intelektualnej. Krzysztof Janiszewski z firmy IPR Expert omówił problematykę nielegalnego oprogramowania na przykładach produktów Microsoft, Adobe i Corel. Zwrócił uwagę, iż nakład pracy oraz koszty postępowania karnego w sprawach z zakresu przestępczości intelektualnej są bardzo duże, natomiast orzekane kary mało dotkliwe dla sprawców. Następnie przedstawił m.in. skalę piractwa komputerowego w Polsce, wyniki analizy podrobionych nośników, atrybuty legalności oprogramowania oraz nowe formy przestępstw on line. Andrzej Nieckarz w referacie pt. Praktyczne aspekty współpracy ZPAV z Policją i prokuraturą w zakresie ścigania sprawców naruszeń praw własności intelektualnej, omówił m.in. przepisy karne w prawie autorskim, wskazując na kluczowe znaczenie art. 116 ust. 1 i art. 117 ust. 1 ustawy w przypadku występków popełnianych w cyberprzestrzeni. Przedstawił także różnorodne działania ZPAV w zakresie eliminowania naruszeń oraz statystyki dot. orzeczeń w sprawach karnych związanych z naruszeniami praw producentów fonograficznych. Adam Majchrzak z Izby Celnej w Opolu przedstawił cele i działalność Grupy Zadaniowej ds. E-kontroli, zakres współpracy z innymi instytucjami i współ- 3\n3 Krzysztof Opaliński pracy międzynarodowej. Omówił m.in. problematykę gier hazardowych i własności intelektualnej w sieci. Jarosław Mojsiejuk ze Stowarzyszenia SYGNAŁ przedstawił działalność weeb.tv, wskazując na skalę zjawiska i jakie nielegalne treści są dostępne dla internautów. Następnie omówił podjęte i planowane działania prawne i technologiczne w tej sprawie. Dariusz Przasnyski z Anty-Piracy Protection przedstawił referat pt. Sharing i streaming co nowego z perspektywy informatyków?. Wskazał na zakres działania Anty-Piracy Protection, a następnie omówił zjawiska, które w najbliższym czasie będą kształtować walkę z piractwem: organiczny wzrost rynku treści cyfrowych, profesjonalizacja nadawców i rozwój technologii. Paweł Sawicki z Kancelarii Radców Prawnych i Adwokatów Sołtysiński Kawecki & Szlęzak w swoim referacie pt. Ochrona praw autorskich do programów komputerowych vs. najnowsze tendencje w piractwie komputerowym poruszył zagadnienia dot. m.in. producentów oprogramowania komputerowego jako pokrzywdzonych w postępowaniu przygotowawczym, podrobionego oprogramowania, kluczy aktywacyjnych. Wskazał również na zmiany w procedurze karnej od lipca 2015 r. Derek Barnett brytyjski oficer dochodzeniowy w Nagra/Kudelski Group w swoim wystąpieniu pt. Własność intelektualna jak chronią Brytyjczycy? omówił czynności podjęte w związku z oferowaniem usług przez serwisy Kartina World i Polsky.tv, zwracając uwagę na międzynarodowe aspekty piractwa. Biorąc pod uwagę tendencje rozwoju przestępczości przeciwko własności intelektualnej, profesjonalizację sprawców oraz postęp technologii, konieczne są cykliczne szkolenia funkcjonariuszy Policji w zakresie tego rodzaju przestępczości. Kolejna konferencja poświęcona tej tematyce planowana jest w przyszłym roku. 4\n4 Sylwia Kimszal Cyfrowy Polsat S.A, aplikant adwokacki NIELEGALNY STREAMING SYGNAŁU TELEWIZYJNEGO. OCHRONA PRAW Internet staje się przestrzenią, w której coraz częściej dochodzi do łamania prawa, w tym naruszenia praw autorskich. Nie oznacza to jednak, że podmioty, których prawa autorskie zostały naruszone nie mają żadnych możliwości ich ochrony. W przypadku streamingu możemy stwierdzić, że w większości sytuacji treść rozpowszechniana w ten sposób będzie stanowiła przedmiot chroniony przez ustawę z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: PrAut). Zatem uprawnieni mogą skorzystać ze środków ochrony w niej przewidzianych. Co warto zrobić przed zainicjowaniem postępowania cywilnego lub karnego? W przypadku, gdy podejrzewamy, że naruszone są prawa nam przysługujące, powinniśmy najpierw zebrać dowody naruszenia. W przypadku naruszeń dokonywanych poprzez streaming takim dowodem mogą być np. zrzuty ekranu (tzw. print screen y). Powinny one zawierać nie tylko obraz treści, która jest nielegalnie rozpowszechniana przez naruszyciela, ale również widoczny adres internetowy (URL) oraz datę. O ile w postępowaniu karnym taki zrzut ekranu będzie stanowił dowód do zainicjowania postępowania przez właściwe organy, to w przypadku zbierania dowodów na potrzeby postępowania cywilnego najlepiej skorzystać z pomocy notariusza w celu sporządzenia stosownego protokołu z tego, co jest rozpowszechniane i dostępne na danej stronie internetowej. Jeżeli udało nam się ustalić, kto jest naruszycielem praw nam przysługujących (np. poprzez uzyskiwanie informacji z rejestru DNS) warto wezwać takiego naruszyciela do dobrowolnego zaniechania niedozwolonych działań w wyznaczonym terminie poprzez wysłanie listu o zaprzestanie naruszeń, w którym należy zawrzeć krótką argumentację wskazującą na fakt naruszenia praw i wezwać do zaprzestania z dalszych ich naruszeń. List taki nie musi być sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika, ale ze względów dowodowych zaleca się, aby był on wysłany za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Ochrona karnoprawna 1. Postawa prawna Obecnie za najskuteczniejszy środek ochrony należy uznać wszczęcie postępowania karnego wobec osób stojących za działalnością serwisu, przede wszystkim ze względu na fakt, że w toku postępowania karnego obowiązek ustalenia danych sprawcy spoczywa na organach postępowania, które wyposażone są przez ustawodawcę w odpowiednie ku temu środki. W przypadku naruszeń praw poprzez streaming podstawę odpowiedzialności karnej stanowił będzie art PrAut. Art Kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w ust. 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat Jeżeli sprawca uczynił sobie z popełniania przestępstwa określonego w ust. 1 stałe źródło dochodu albo działalność przestępną, określoną w ust. 1, organizuje lub nią kieruje, 5\n5 Sylwia Kimszal podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Za nieuprawnione (albo wbrew warunkom uprawnienia) rozpowszechnienie należy rozumieć udostępnienie publiczne danej treści bez zezwolenia (wbrew warunkom zezwolenia) uprawnionego. Rozpowszechnieniem będzie zatem przedstawienie treści w taki sposób, że możliwe będzie zapoznanie się z tą treścią przez bliżej nieokreśloną liczbę osób. Przykładem takiego rozpowszechnienia będzie umieszczenie treści w Internecie. Niewątpliwie, zatem nielegalne rozpowszechnienie materiału objętego ochroną prawnoautorską poprzez streaming będzie wyczerpywało znamiona czynu z art. 116 ust. 1 PrAut. W ustępie 2 i 3 art. 116 PrAut zawarte są tryby kwalifikowane czynu polegającego na nielegalnym rozpowszechnieniu treści i związane są przede wszystkim z chęcią osiągnięcia korzyści majątkowej przez naruszyciela. W przypadku zatem, gdy naruszyciel pobiera opłatę za dostęp do treści, bądź na stronie, na której znajduje się dana treść widnieją reklamy, należy domniemywać, że naruszyciel działa w celu uzyskania korzyści majątkowej. W przypadku uczynienia sobie przez naruszyciela z nielegalnego rozpowszechniania stałego źródła dochodu, możliwa jest kwalifikacja czynów naruszyciela jako przestępstwa z art. 116 ust. 3 PrAut. Takie popełnienie czynu w doktrynie prawa 1 powinno nastąpić przynajmniej trzykrotnie, a każdy z popełnionych czynów powinien wyczerpywać znamiona przestępstwa określonego w ust. 1. W przypadku zatem, gdy uprawniony w zawiadomieniu wskaże co najmniej trzy przypadki nielegalnego rozpowszechnienia (niekoniecznie tego samego materiału podlegającego ochronie) należy takie zachowanie zakwalifikować z art. 1 Ćwiąkalski Z. (w:) Barta J. (red.), Markiewicz R. 116 ust.3 PrAut. Nie ma przy tym znaczenia wysokość dochodu osiągniętego przez naruszyciela. Ustęp 3 zawiera również przesłankę organizowania lub kierowania działalnością przestępną. Znamiona te należy rozumieć odpowiednio jako pomocnictwo (art. 16 kk) oraz kierownictwo (art.18 kk). 2. Kto jest naruszycielem? Odpowiedzialność karną zgodnie z art. 18 kk ponosi przede wszystkim sprawca, w przypadku przestępstwa z art. 116 PrAut będzie to osoba umieszczająca w Internecie daną treść. Jednakże odpowiedzialność taką może ponosić także administrator serwisu internetowego umożliwiający sprawcy rozpowszechnianie. Takie ułatwienie sprawcy w postaci dostarczenia narzędzia do popełnienia czynu (skonstruowanie i prowadzenie takiego serwisu) będzie w konsekwencji skutkowało odpowiedzialnością z tytułu pomocnictwa, przy czym taki pomocnik odpowiada w takich samych granicach jak sprawca. Administrator takiego serwisu może również odpowiadać z tytułu podżegania, w przypadku nakłaniania sprawcy do nielegalnego rozpowszechnienia treści objętych ochroną prawnoautorską. 3. Kto jest pokrzywdzonym? Pokrzywdzonym przestępstwem z art. 116 PrAut jest podmiot (osoba fizyczna lub prawna), którego monopol został naruszony przez zachowanie się sprawcy, tj. właściciel praw (np. twórca), jak i licencjobiorca wyłączny (w zakresie pół eksploatacji, z których jest uprawniony). Wyłączony spod zakresu pojęcia w tym przypadku jest licencjobiorca niewyłączny, ponieważ jego prawa nie są naruszone przez rozpowszechnianie przez inny podmiot materiału, do którego przysługuje mu licencja, nawet jeśli owo rozpowszechnianie odbywa się bez uprawnienia. W takiej sytuacji dochodzi do naruszenia praw przysługujących wyłącznie uprawnionemu. W związku z tym licencjo- 6\n6 Nielegalny streaming sygnału telewizyjnego. Ochrona praw biorcy niewyłączni powinni na etapie negocjacji umowy licencyjnej dążyć do wprowadzenia do treści umowy licencyjnej klauzuli umownej, której celem będzie zobowiązanie uprawnionego do określonej współpracy z licencjobiorcą niewyłącznym w przypadku naruszenia przez osoby trzecie autorskich praw majątkowych poprzez nielegalne rozpowszechnianie. Przykładem takiego zobowiązania może być obowiązek złożenia przez uprawnionego wniosku o ściganie w przypadku podjęcia informacji przez licencjobiorcę niewyłącznego o naruszeniu praw. 4. Ściganie przestępstwa Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa może wnieść każda osoba, która ma wiedzę dotyczącą popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu [art. 304 ust. 1 kpk]. Zawiadomienie takie powinno być złożone w dowolnej jednostce Policji lub w prokuraturze, w formie pisemnej bądź ustnej. W przypadku zawiadomienia w formie ustnej zostanie sporządzany protokół. Czynność ta połączona jest z przesłuchaniem zawiadamiającego w charakterze świadka. Zawiadomienie powinno zawierać: dane osoby zawiadamiającej, wraz z adresem korespondencyjnym i numerem telefonu; dane osoby pokrzywdzonej, jeżeli jest inną, niż osoba zawiadamiająca; jeśli to możliwe - dane pozwalające na identyfikacje osób/podmiotu naruszającego prawa, w szczególności sprawcy; podanie czasu oraz adresu internetowego strony, za pośrednictwem której doszło do popełnienia czynu; dokładny opis stanu faktycznego, a przede wszystkim wskazanie, że sprawca działa bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia (czyli nie posiada odpowiedniej licencji albo wykracza poza granice takiej umowy) wraz z podaniem informacji, że przysługują pokrzywdzonemu prawa wyłączne, które zostały w tej sytuacji naruszone; określenie wysokości poniesionej szkody wraz z dowodami, które by wysokość tej szkody uprawdopodobniły; podanie danych identyfikacyjnych (w tym adresowych) ewentualnych świadków, którzy mogą zostać przesłuchani w sprawie; załączenie zrzutów ekranowych, korespondencji elektronicznej, listu o zaprzestanie naruszeń; pismo powinno być opatrzone datą i podpisane. Nie jest konieczne wskazywanie konkretnych artykułów ustawy, które zostały naruszone, gdyż kwalifikacji takiej dokona organ ścigania. Ustawodawca w art. 116 PrAut przyjął, że przestępstwa w nim określone są ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Jedynie typ kwalifikowany przestępstwa, który polega na uczynieniu sobie z popełniania przestępstwa stałego źródła dochodu lub organizacji bądź kierowaniu działalnością przestępczą przez sprawcę (art. 116 ust. 3 pr. aut.) ścigany jest z urzędu, tj. organ powołany do ścigania przestępstw jest obowiązany do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego, a oskarżyciel publiczny także do wniesienia i popierania oskarżenia (art. 10 kpk). W przypadku przestępstw ściganych na wniosek (tj. przestępstw zdefiniowanych w ust. 1, 2 i 4 art. 116 PrAut), pokrzywdzony powinien złożyć stosowny wniosek o ściganie - z chwilą złożenia wniosku postępowanie toczyć się będzie z urzędu. Wniosek o ściganie może zainicjować postępowanie w sprawie, bądź stanowić konieczny element dla kontynuacji postępowania już wszczętego przez organy ścigania. W tej drugiej sytuacji organ jest zobligowany do pouczenia osoby uprawnionej o przysługującym jej uprawnieniu, tj. możliwości złożenia wniosku o ściganie. Jeżeli pokrzywdzony będzie domagał się ścigania sprawcy, to postępowanie będzie kontynuowane, a danej osobie jeśli materiał do- 7\n7 Sylwia Kimszal wodowy na to pozwoli - zostaną postawione zarzuty oraz skierowany zostanie wobec danej osoby akt oskarżenia. W przypadku nie złożenia wniosku o ściganie przez pokrzywdzonego, postępowanie w zakresie tego czynu zostanie umorzone. Należy podkreślić, że wniosek o ściganie swoim zakresem obejmuje wszystkich sprawców czynu, a nie tylko tych wskazanych przez pokrzywdzonego, o czym pokrzywdzony jest informowany przez organy ścigania. Ważne jest również, aby wniosek o ściganie został podpisany przez uprawnionego. W przypadku osób prawnych konieczne jest, aby pokrzywdzony działał przez swoje organy statutowe (dołączając odpis z KRS aktualny na dzień wniesienia wniosku) bądź też za pośrednictwem prawidłowo umocowanych pełnomocników procesowych (adwokata bądź radcę prawnego). Takim pełnomocnikiem nie może być pracownik nawet posiadający pełnomocnictwo od odpowiedniego organu pokrzywdzonego. Wniosek może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu - do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne (art k.p.k.). 5. Wniosek o naprawienie szkody W sytuacji, gdy po stronie pokrzywdzonego powstała szkoda, pokrzywdzony może złożyć wniosek o naprawienie szkody. W takim przypadku sąd jest zobowiązany do jego rozpoznania i w przypadku stwierdzenia winy oskarżonego, powinien wniosek uwzględnić w całości bądź w części. Ważne jest, by taki wniosek bądź inne pismo, w którym taki wniosek został zamieszczony, podpisane było przez uprawnione do tego osoby (podobnie jak w przypadku wniosku o ściganie). Do takiego wniosku należy załączyć wszelkie posiadane przez zawiadamiającego dowody, np. umowę lub regulamin, w którym podana jest cena za dostęp do danej treści. Warto również zaznaczyć w treści wniosku oraz na zrzucie ekranowym (jeżeli jest to możliwe) ile osób miało dostęp do rozpowszechnionej nielegalnie treści (w wielu przypadkach pod danym materiałem jest wyświetlana liczba użytkowników, którzy dany materiał obejrzały). W myśl przepisu art. 49 kpk wniosek o naprawienie szkody może zgłosić pokrzywdzony lub prokurator, z tym że musi to uczynić w nieprzekraczalnym terminie do końca pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego na rozprawie. Należy pamiętać o tym, że sam fakt złożenia wniosku o naprawienie szkody nie czyni pokrzywdzonego stroną postępowania na jego sądowym etapie, aby być stroną pokrzywdzony musi złożyć oświadczenie o przystąpieniu do procesu w charakterze oskarżyciela posiłkowego najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego, czyli odczytania aktu oskarżenia. (art. 54 p. 1 kpk). Obowiązek naprawienia szkody swoim zakresem obejmuje jedynie rozmiar szkody rzeczywiście wyrządzonej. Wyłączone są, zatem przy uwzględnieniu powstałej szkody odsetki oraz utracone korzyści. Elementów tych pokrzywdzony może dochodzić jednak w postępowaniu cywilnym, podobnie jak części szkody niezasądzonej w wyroku sądu karnego. 6. Uprawnienia pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym Pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym jest stroną uprawnioną do działania we własnym imieniu i zgodnie z własnym interesem (art kpk). Oznacza to, że pokrzywdzony może brać aktywny udział w postępowaniu. Do głównych praw pokrzywdzonego zalicza się: możliwość wyznaczenia pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego); żądanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka lub powołania biegłego; 8\n8 Nielegalny streaming sygnału telewizyjnego. Ochrona praw żądanie przesłuchania samego pokrzywdzonego w miejscu pobytu lub przy pomocy urządzenia do przesłuchiwania na odległość; dopuszczenie do udziału w przeprowadzaniu dowodów oraz udostępnienia akt; zobowiązanie sprawcy przestępstwa do naprawienia szkody; możliwość złożenia zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego i na postanowienie o umorzeniu takiego postępowania. Wszystkie prawa pokrzywdzonego są szczegółowo wymienione w załączonym pouczeniu pisemnym. Jeżeli pouczenia pisemne wydają się niejasne lub niepełne, pokrzywdzony ma prawo żądać od prokuratora lub policjanta szczegółowych informacji o przysługujących mu uprawnieniach. Ochrona cywilnoprawna 1. Jak uzyskać dane naruszyciela? Oprócz drogi karnej, możliwe jest dochodzenie swoich praw na drodze cywilnej, jednakże wszczynając spór sądowy, należy określić precyzyjnie przeciw komu sprawa się będzie toczyć podając dane naruszyciela, sam numer IP komputera czy też np. nick nie będzie wystarczający. Istnieją 3 sposoby na pozyskanie takich danych: postępowanie karne - w przypadku zainicjowania postępowania karnego, sąd lub prokurator mogą wydać postanowienie zwalniające administratorów danych z tajemnicy telekomunikacyjnej i nakazać im ujawnienie żądanych danych; decyzja GIODO - zgodnie z orzecznictwem sądów oraz organów administracji, gdy adres IP jest na stałe lub na dłuższy okres przypisany do konkretnego urządzenia, należącego do konkretnego użytkownika stanowi on daną osobową (art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych z 1997 r.). Zwracanie się bezpośrednio do dostawców usług telekomunikacyjnych i podmiotów świadczących usługi drogą elektroniczną zazwyczaj nie przynosi żadnych efektów zasłaniają się oni ustawą o ochronie danych osobowych. Jednakże pokrzywdzony może zwrócić się bezpośrednio do Generalnego Inspektora Danych Osobowych. GIODO odpowiada za kontrolę udostępniania danych osobowych, i może wydać decyzję administracyjną nakazującą administratorowi udostępnienie danych. Złożyć wniosek do GIODO może podmiot, któremu administrator odmówił udostępnienia danych lub któremu nie odpowiedział na wniosek. Od decyzji GIODO dostawcy usług telekomunikacyjnych lub podmioty świadczące usługi drogą elektroniczną mogą się odwołać do sądu administracyjnego (z czego często korzystają, a tym samym wydłużają postępowanie). Analogiczne uprawnienie przysługuje pokrzywdzonemu, któremu GIODO wydał decyzję odmowną; roszczenie informacyjne w trybie art. 80 PrAut - uprawniony może skierować wniosek przeciwko podmiotom świadczącym usługi wykorzystywane w działalności naruszycielskiej. We wniosku powinien wskazać, jakie informacje chce uzyskać od dostawcy usług telekomunikacyjnych lub podmiotu świadczącego usługi drogą elektroniczną, jakie prawa własności intelektualnej mu przysługują oraz uprawdopodobnić (a nie udowodnić) fakt naruszania praw własności intelektualnej. Wniosek może być złożony przed wytoczeniem powództwa oraz na każdym etapie toczącego się postępowania i powinien być rozpoznany nie później niż w terminie 3 dni od dnia złożenia w sądzie właściwym do rozpoznania spraw o naruszenie autorskich praw majątkowych. 2. Wniosek o zabezpieczenie powództwa 9\n9 Sylwia Kimszal Istotą postępowania zabezpieczającego jest tymczasowe uregulowanie stosunków pomiędzy stronami na czas procesu. W przypadku udzielenia zabezpieczenia sąd może ustanowić określone zakazy czy też nakazy działania, np. nakazać zablokowanie treści na czas procesu, czy wpisać hipotekę na zabezpieczenie roszczeń majątkowych. Zabezpieczenie może nastąpić zarówno przed wniesieniem pozwu, jak i już w trakcie postępowania. Taki wniosek może być sformułowany zarówno w osobnym piśmie, jak też stanowić element pozwu. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania pod warunkiem, że uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Jeżeli zabezpieczenie jest udzielone przed wszczęciem postępowania, sąd wyznacza termin, w jakim powinno być wniesione pismo wszczynające postępowanie. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni. Jeżeli pismo (np. pozew) nie zostanie wniesione w wyznaczonym terminie, zabezpieczenie upada. Warto pamiętać, że w przypadku wniosku o zabezpieczenie powództwa przed wszczęciem postępowania wniosek podlega opłacie. W przypadku złożenia wniosku wraz z pozwem, będzie on wolny od opłat. 3. Roszczenia informacyjne Ustawodawca, będąc w pełni świadomym problemów z dochodzeniem roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich, w art. 80 PrAut ustanowił szereg roszczeń informacyjnych, które mają na celu pomóc uprawnionemu właściwie przygotować się do procesu sądowego, skonkretyzować żądania pozwu, czy sprecyzować wysokość roszczeń. Zakres przedmiotowy obowiązku informacyjnego jest szeroki. Uprawniony musi jednak konkretnie wskazać we wniosku, jakie informacje chce uzyskać, wskazać przysługujące wnioskodawcy prawa oraz uprawdopodobnić fakt naruszania. Roszczenia informacyjne pozwalają m.in. zabezpieczyć serwery, zablokować serwisy oraz ustalić ilości i ceny usług naruszających autorskie prawa majątkowe. Roszczenia takie mogą być skierowane przeciwko: 1) bezpośredniemu naruszycielowi; 2) osobom trzecim np. dostawcom usług telekomunikacyjnych i podmiotów świadczących usługi drogą elektroniczną; 3) osobom czwartym - np. podmiotom wskazanym przez osoby trzecie jako uczestniczące w świadczenia usług. Art. 80 PrAut daje możliwość wystąpienia z takim wnioskiem do sądu także przed wytoczeniem powództwa, a sąd rozpoznaje (powinien rozpoznać) wniosek nie później niż w ciągu 3 dni od dnia złożenia wniosku w sądzie przez uprawnionego. Zwykle tego rodzaju postępowanie niestety trwa znacznie dłużej. 4. Roszczenia właściwe W pozwie należy wskazać żądania zawiadamiającego. Zgodnie z przepisem art. 79 PrAut uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa: zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku, gdy naruszenie jest zawinione - trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu, wydania uzyskanych korzyści; jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd; 10\n10 Nielegalny streaming sygnału telewizyjnego. Ochrona praw zapłaty przez osobę, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, odpowiedniej sumy pieniężnej, nie niższej niż dwukrotna wysokość uprawdopodobnionych korzyści odniesionych przez sprawcę z dokonanego naruszenia, na rzecz Funduszu Promocji Twórczości, gdy naruszenie było zawinione i zostało dokonane w ramach działalności gospodarczej wykonywanej w cudzym albo we własnym imieniu, choćby na cudzy rachunek. Pozew należy złożyć do sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania/siedziby pozwanego, sądu miejsca wykonania umowy lub sądu, w którego okręgu doszło do zdarzenia wywołującego szkodę. Wobec wszystkich roszczeń wymienionych w art. 79 PrAut legitymacja czynna przysługuje uprawnionemu (w tym również licencjobiorcy wyłącznemu i organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi). 5. A co z odpowiedzialnością hostingodawców? - czyli procedura notice and take down Głównym i bezpośrednim sprawcą deliktów internetowych jest dostawca treści. Z uwagi jednak na fakt, że hostingodawca jest podmiotem, który ma najszerszy dostęp do danych udostępnianych w Internecie może on ponosić odpowiedzialność za przechowywanie danych uregulowane w ustawie 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną z 2002 r. (dalej: uśude). Dane takie są bowiem zapisane na jego serwerach i to hostingodawca decyduje o ich udostępnieniu. Art Nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane dane ten, kto udostępniając zasoby systemu teleinformatycznego w celu przechowywania danych przez usługobiorcę nie wie o bezprawnym charakterze danych lub związanej z nimi działalności, a w razie otrzymania urzędowego zawiadomienia lub uzyskania wiarygodnej wiadomości o bezprawnym charakterze danych lub związanej z nimi działalności niezwłocznie uniemożliwi dostęp do tych danych. 2. Usługodawca, który otrzymał urzędowe zawiadomienie o bezprawnym charakterze przechowywanych danych dostarczonych przez usługobiorcę i uniemożliwił dostęp do tych danych, nie ponosi odpowiedzialności względem tego usługobiorcy za szkodę powstałą w wyniku uniemożliwienia dostępu do tych danych. 3. Usługodawca, który uzyskał wiarygodną wiadomość o bezprawnym charakterze przechowywanych danych dostarczonych przez usługobiorcę i uniemożliwił dostęp do tych danych, nie odpowiada względem tego usługobiorcy za szkodę powstałą w wyniku uniemożliwienia dostępu do tych danych, jeżeli niezwłocznie zawiadomił usługobiorcę o zamiarze uniemożliwienia do nich dostępu. 4. Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli usługodawca przejął kontrolę nad usługobiorcą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Uregulowanie powyższe potocznie nazywane jest procedurą notice and take down. Zgodnie z powyższym przepisem hostingodawca nie ponosi odpowiedzialności za hostowanie treści, jeśli nie posiada pozytywnej wiedzy dotyczącej bezprawności działań dokonywanych na wskazanym obszarze lub informacji tam zamieszczonych. Natomiast w przypadku, gdy taką wiedzę posiądzie, czy to w wyniku otrzymania urzędowego zawiadomienia albo wiarygodnej wiadomości pochodzącej od uprawnionego, jego odpowiedzialność odnawia się i może skutecznie uwolnić się od odpowiedzialności, gdy zablokuje dostęp do danych, których legalność jest kwestionowana. Posiadanie wiedzy przez hostingodawcę w sprawie naruszenia powinno być rozumiane szeroko. Oznacza to, że otrzymanie informacji, które pośrednio wskazują, że doszło do naruszenia również będzie skutkowało uzyskaniem wiedzy, a w kon- 11\n11 Sylwia Kimszal sekwencji obowiązkiem hostingodawcy do zablokowania dostępu do takich treści. Pojęcie wiarygodnej wiadomości nie zawiera ustawowej definicji. Wydaje się jednak, że za taką wiadomość powinna (najlepiej) pochodzić bezpośrednio od uprawnionego oraz wskazywać precyzyjnie fakt naruszenia praw. Warto w treści takiej wiadomości dodać, że w przypadku braku niezwłocznego usunięcia danej treści hostingodawca będzie współodpowiedzialny za naruszenie naszych praw autorskich (art. 14 uśude w zw. z art. 422 kc i art. 79 PrAut). Wydaje się, bowiem dopuszczalne przyjęcie ich odpowiedzialności na podstawie art. 422 kc, który przewiduje odpowiedzialność pomocnika oraz podmiotu świadomie korzystającego ze szkody. 12\n12 Nielegalny streaming sygnału telewizyjnego. Ochrona praw Paweł Sawicki Adwokat w Kancelarii Sołtysiński, Kawecki & Szlęzak OCHRONA PRAW AUTORSKICH DO PROGRAMÓW KOM- PUTEROWYCH I NAJNOWSZE TENDENCJE W PIRACTWIE KOMPUTEROWYM 1. Producenci oprogramowania komputerowego jako pokrzywdzeni w postępowaniu przygotowawczym W myśl art k.p.k., pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. W sprawach dotyczących uzyskiwania programów komputerowych bez zgody uprawnionych i paserstwa programów komputerowych (art k.k., art. 291 i 292 w zw. z k.k., art. 116, 117 i 118 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych) pokrzywdzonymi będą producenci, którym przysługują majątkowe prawa autorskie do tychże programów. Rola pokrzywdzonego w tego typu postępowaniach jest niezwykle istotna. Niewątpliwie to sam pokrzywdzony ma najlepszą wiedzę i jest najbardziej kompetentny, jeśli chodzi np. o rozpoznawanie podrobionych nośników z programami. Niektórzy z producentów programów komputerowych posiadają szczegółowe rejestry użytkowników (zwłaszcza w odniesieniu do podmiotów gospodarczych) i są w stanie zweryfikować czy dana osoba lub firma posiada licencję upoważniającą do korzystania z danego programu komputerowego. Producenci (właściciele praw autorskich) mogą okazać się również pomocni przy ustalaniu wartości ujawnionego nielegalnego oprogramowania. Należy mieć na uwadze, że występki z art. 115 ust. 3, art. 116 ust. 1 i 2, art. 117 ust. 1 oraz art. 118 ust. 1 u.p.a. są ścigane na wniosek pokrzywdzonego, przy czym w imieniu pokrzywdzonego może działać również ustanowiony profesjonalny pełnomocnik. 2. Członkowie BSA aktywni w Polsce BSA/The Software Alliance to stowarzyszenie zarejestrowane w Stanach Zjednoczonych Ameryki, które zrzesza producentów oprogramowania i sprzętu komputerowego. Jest to organizacja o charakterze non-profit podejmująca działania na rzecz bezpiecznego i zgodnego z prawem korzystania ze środowiska cyfrowego. Wszystkie przychody tej organizacji (pochodzące np. z odszkodowań wypłacanych przez sprawców przestępstw piractwa ) przeznaczone są na działalność statutową i rozwój walki z piractwem oraz działań edukacyjnych. Członkowie BSA aktywni w Polsce to: Adobe Systems Incorporated - San Jose, California USA (producent m.in. programów do obróbki graficznej Adobe Photoshop ) Ansys Inc. - Canonsburg, Pennsylvania, USA Apple Inc. - Cupertino, California - USA Autodesk Incorporated - San Rafael, California USA (producent m.in. programów do projektowania Auto- CAD ) Bentley Systems Incorporated - Exton, Pennsylvania - USA FileMaker Inc. - Santa Clara, California USA McAfee Ireland Ltd. - Cork, Irlandia Microsoft Corporation - Washington USA (producent m.in. systemów opera- 13\n13 Paweł Sawicki cyjnych Windows i oprogramowania biurowego Office ) Parametric Technology Corporation - Needham, Massachusetts - USA Siemens Product Lifecycle Management Software Inc. - Plano, Texas, USA (producent m.in. programów konstruktorskich SolidEdge ) Symantec Corporation - Mountain View, California USA (producent m.in. programów antywirusowych Norton ) 3. Podrobione oprogramowanie W ostatnim czasie obserwujemy istotną zmianę w sposobie działania osób, które z nieuprawnionego rozpowszechniania cudzych programów komputerowych uczyniły sobie stałe źródło dochodu. Piractwo komputerowe coraz rzadziej polega na produkcji nieudolnych podróbek, kopiowaniu programów na płyty CD-R i DVD-R i podpisywaniu ich zwykłym flamastrem, a następnie sprzedawaniu ich na lokalnych bazarach. Coraz częściej można zaobserwować wysokiej klasy podróbki zarówno opakowań, jak i nośników. Należy pamiętać, że producenci oprogramowania stosują szereg zabezpieczeń i ukrytych cech szczególnych pozwalających na odróżnienie produktu oryginalnego od podróbki. Wśród takich zabezpieczeń są przykładowo: specjalny rodzaj papieru na opakowaniu, dający się wyczuć w dotyku, hologramy, specjalny rodzaj druku (tzw. mikrodruk), ukryte elementy (np. logo) widoczne tylko przy użyciu światła ultrafioletowego) i inne. Elementy te, mimo oczywistego postępu technicznego, nadal często pozostają poza możliwościami podrobienia. Dodatkowo tak podrobione produkty sprzedawane są w cenach zbliżonych do produktów oryginalnych (zwykle niższych o około 10-20%), co znacznie utrudnia zidentyfikowanie oszustwa zarówno potencjalnym klientom, jak i organom ścigania. Odróżnienie produktu oryginalnego od podróbki wymaga w takich sytuacjach pogłębionej analizy porównawczej, podobnej do tej stosowanej przy analizie fałszywych banknotów. Konieczne jest więc poszukiwanie szczególnych zabezpieczeń (takich jak wskazane wyżej hologramy, ukryte logo lub nazwa producenta widoczne jedynie pod specyficznym kątem albo np. przy użyciu światła ultrafioletowego). W tej sytuacji niezbędna może się okazać bezpośrednia współpraca z producentami oryginalnych programów, gdyż to oni są w stanie wskazać zabezpieczenia, jakie stosują i pomóc w oględzinach. 4. Klucze aktywacyjne Wraz z rozwojem i popularyzacją Internetu zmieniają się również sposoby dystrybucji programów komputerowych. Producenci zwiększają zaangażowanie w dystrybucję cyfrową i powoli odchodzą od tradycyjnej dystrybucji na nośnikach danych. Jednym z przykładów dystrybucji cyfrowej jest sprzedaż kluczy aktywacyjnych. Klucze aktywacyjne (tzw. PKC z j. ang.: Product Key Card) to karty zawierające klucz w postaci ciągu cyfr i liczb umożliwiający uruchomienie danego programu po jego instalacji (użytkownik sam podbiera oprogramowanie ze strony producenta. Najbardziej popularne w tym rodzaju dystrybucji są produkty firm Microsoft (np. pakiet programów biurowych Microsoft Office ) i Symantec (głównie programy antywirusowe Norton ). W przypadku dystrybucji cyfrowej nie są sprzedawane (dystrybuowane) fizyczne nośniki z programem (np. płyty CD czy DVD), a jedynie wydrukowane karty zawierające klucze aktywacyjne. W ostatnim czasie obserwujemy zjawisko handlu podrabianymi kartami z kluczami aktywacyjnymi lub kluczami już wykorzystanymi. Podrabianie kart z kluczami może przejawiać się w różnych formach. Przykładowo: osoby wprowadzające takie karty do obrotu dokonują najpierw zakupu legalnych produktów i wykonują wysokiej jakości kopie kart zawierających klucze i następnie odsprzedają np. poprzez sklepy internetowe lub internetowe portale aukcyjne. Czasami do klucza dołączona jest 14\n14 Ochrona praw autorskich do programów komputerowych i najnowsze tendencje... nawet płyta CD-R z nagranym programem komputerowym, co też jest oczywiście niezgodne z postanowieniami licencji. Innym przykładem jest sprzedaż samego klucza (bez karty, na której klucz jest nadrukowany). Kupujący otrzymuje taki klucz za pośrednictwem poczty elektronicznej (klucz jest wpisany w treść wiadomości ) wraz z instrukcją, z jakiej strony internetowej należy pobrać program i jak go uruchomić za pomocą klucza (nie jest to zwykle strona producenta danego programu). Takie klucze mogą być kluczami autentycznymi, ale już wykorzystanymi przez innych użytkowników, mogą to być również klucze nieautentyczne sztucznie wygenerowane w sposób zgodny z zasadami tworzenia takich kluczy przez producenta. Należy pamiętać, że sam klucz aktywacyjny nie jest oczywiście programem komputerowym i sama sprzedaż klucza nie jest automatycznie tożsama z rozpowszechnianiem programu. Pojawia się więc problematyka prawidłowej kwalifikacji prawnej takiego czynu. W zależności od okoliczności towarzyszących takie czyny można kwalifikować jako przestępstwa pomocnictwa do nieuprawnionego rozpowszechniania, utrwalania i zwielokrotniania cudzego programu komputerowego, tj. czynów z art kk w zw. z art. 116 i art. 117 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz przestępstwa pomocnictwa do uzyskania bez zgody osoby uprawnionej programu komputerowego, tj. czynów z art kk w zw. z art kk. Jednocześnie należałoby zbadać działania sprawcy pod kątem kwalifikacji z art. 305 ust. 1 i 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. Dodatkowo takie działania mogą wypełniać ustawowe znamiona przestępstwa oszustwa (art. 286 k.k.) na szkodę osób dokonujących zakupu takich kluczy. Kupujący mogą bowiem sądzić, że nabywają produkt legalny, pozwalający im na zgodne z prawem korzystanie z legalnego, licencjonowanego oprogramowania, co nie ma miejsca w tym przypadku. Może więc dochodzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem na szkodę takich klientów, gdyż samo nabycie klucza nie jest tożsame z nabyciem licencji. 5. Under-licensing Under-licensing to sytuacja, w której dany użytkownik, co prawda posiada licencje na korzystanie z pewnej liczby instalacji programów, jednakże w rzeczywistości przekracza ją i instaluje programy na większej liczbie stacji roboczych w stosunku do posiadanych licencji. Innym przykładem jest korzystanie z nowszych wersji programów w sytuacji posiadania legalnych jedynie starszych wersji tych programów. Tego typu sytuacje zwykle mają miejsce w firmach, gdzie z racji skali działalności konieczne jest posiadanie wielu stacji roboczych i wielu licencji na dany program. W tego typu sprawach (w obu przypadkach) niezbędne jest wnikliwe zbadanie dokumentacji finansowo-księgowej danej firmy i porównanie faktur dokumentujących zakup oprogramowania z zastanym stanem faktycznym dotyczącym rzeczywiście zainstalowanych programów. Należy pamiętać, że zgodnie z ustawą o rachunkowości, przedsiębiorcy zobowiązani są do przechowywania faktur dokumentujących transakcje handlowe przez okres 5 lat od daty transakcji, a zatem możliwe i konieczne jest żądanie od takich przedsiębiorców przedstawienia stosownych dokumentów księgowych, a następnie wnikliwa analiza tych dokumentów w szczególności pod kątem opisu wersji danego oprogramowania. Istotne jest również ustalenie ile licencji zostało udokumentowane stosownymi fakturami w porównaniu do liczby instalacji rzeczywiście ujawnionych. 6. Zmiany w prawie karnym i procedurze karnej w 2015 r. 1 lipca 2015 r. wchodzi w życie istotna nowelizacja kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego. Jednym z założeń reformy jest zwiększenie roli pokrzywdzo- 15\n15 Paweł Sawicki nego w postępowaniu karnym. Formuła procesu karnego będzie zmierzała w stronę kontradyktoryjności, a zatem niezwykle istotna będzie tutaj inicjatywa dowodowa stron (w tym pokrzywdzonego). Na znaczeniu zyskają opinie prywatne, które sąd będzie traktował na równi z opiniami biegłych powołanych przez organ prowadzący postępowanie. Należy pamiętać, że jednym z celów postępowania karnego określonych w art. 2 1 pkt 3 k.p.k. jest uwzględnienie prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego. W tym duchu sformułowany został nowy przepis art. 59a k.k., zgodnie z którym jeżeli przed rozpoczęciem przewodu sądowego w pierwszej instancji sprawca, który nie był uprzednio skazany za przestępstwo umyślne z użyciem przemocy, naprawił szkodę lub zadośćuczynił wyrządzonej krzywdzie, umarza się, na wniosek pokrzywdzonego, postępowanie karne o występek zagrożony karą nieprzekraczającą 3 lat pozbawienia wolności, a także o występek przeciwko mieniu zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, jak również o występek określony w art W przypadku, gdy czyn popełniony został na szkodę więcej niż jednego pokrzywdzonego, konieczne jest naprawienie przez sprawcę szkody lub zadośćuczynienie za wyrządzoną krzywdę w stosunku do wszystkich pokrzywdzonych. Warto zaznaczyć, że z powyższych dobrodziejstw nie będzie można skorzystać, jeżeli umorzenie byłoby sprzeczne z potrzebą realizacji celów kary. Ustawodawca wprowadzając ten przepis do kodeksu karnego kierował się przede wszystkim ekonomiką procesową oraz innymi przesłankami tj. przede wszystkim ułatwieniem drogi do zadośćuczynienia pokrzywdzonym przestępstwem poprzez zachęcie sprawcy (głównie drobniejszych przestępstw przeciwko mieniu) do naprawienia wyrządzonych krzywd w zamian za odstąpienie od karania. Wydaje się, że przy niektórych typach przestępstw (w tym np. przy kradzieży czy paserstwie własności intelektualnej) takie podejście jest właściwe. Głównym motywem działania sprawców tego typu przestępstw jest chęć zysku. Konieczność naprawienia wyrządzonych przez nich szkód wydaje się więc być jednym z ważniejszych celów postępowania, a jednocześnie będzie niewątpliwie pełniła rolę wychowawczą. Zmiany w prawie karnym wpłyną pozytywnie na zacieśnienie współpracy organów ścigania z producentami programów komputerowych. Pomoc producentów i przekazywanie organom ścigania niezbędnych informacji dotyczących okoliczności popełnienia przestępstw powinna wpłynąć na zwiększenie wykrywalności tego typu przestępstw a tym samym zmniejszenie skali piractwa w Polsce w przyszłości. 16\n16 Ochrona praw autorskich do programów komputerowych i najnowsze tendencje... Krzysztof Lorek Wydział Wsparcia Zwalczania Cyberprzestępczości Biuro Służby Kryminalnej Komendy Głównej Policji NIELEGALNA TELEWIZJA W INTERNECIE Kradzież sygnału telewizyjnego polega na przywłaszczaniu cudzej własności intelektualnej. Przestępczość ta rozwija się wraz z postępem technologicznym. Najprostsze metody kradzieży sygnału polegały na nielegalnym podłączaniu się do okablowania czy stosowaniu przerobionych filtrów, umożliwiających oglądanie kodowanych kanałów telewizyjnych. Obecnie, szeroki dostęp do sieci Internet, pozwala na wykorzystywanie nowoczesnych usług, w wyniku czego nasiliła się również skala piractwa telewizyjnego. Nielegalna dystrybucja programów telewizyjnych w sieci Internet możliwa jest na dwa sposoby, poprzez: 1) streaming internetowy, 2) sharing internetowy. Rozumienie podstaw technologii wykorzystywanych do nielegalnej dystrybucji programów telewizyjnych pozwala na wykorzystanie odpowiednich narządzi i zebranie niezbędnych informacji zmierzających do identyfikacji, zatrzymania sprawcy oraz prawidłowego zabezpieczenia materiału dowodowego. sygnał telewizyjny rozpowszechniany jest za pośrednictwem strony internetowej lub dedykowanego programu komputerowego. Czynności związane z ustaleniem sprawców tego typu przestępstw nie należą do najłatwiejszych, a podejmowane czynności wykrywcze wymagają od funkcjonariuszy posiadania specjalistycznej wiedzy. W przypadku streamingu internetowego pierwszą i podstawową czynnością jest ustalenie abonenta domeny oraz serwera, na którym znajduje się nielegalny serwis. Wykonanie takich ustaleń możliwe jest dzięki rejestrom znajdującym się w bazach danych DNS. Właściciela zarówno domeny, jak również konkretnego adresu IP można Streaming internetowy odbywa się poprzez media strumieniowe. Jest to technika dostarczania informacji multimedialnej poprzez transmisję skompresowanych danych multimedialnych przez Internet. 2 Do transmisji danych wykorzystuje się protokoły internetowe w zależności od oferowanej usługi. Najczęściej 2 Streaming z wykorzystaniem przeglądarki internetowej [www.weeb.tv/channels] sprawdzić np.: na stronie Po wprowadzeniu nazwy interesującej nas domeny uzyskujemy dane rejestratora oraz informacje w zakresie serwera. W przypadku polskich do- 17\n17 Krzysztof Lorek men sprawa wydaje się dosyć prosta i pozwala na szybkie ustalenie zarówno abonenta, jak również miejsca działania serwera. Korzystając z art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia r., możemy uzyskać szereg istotnych informacji, tj.: 1) nazwisko i imiona usługobiorcy, 2) numer ewidencyjny PESEL lub gdy ten numer nie został nadany numer paszportu, dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, 3) adres zameldowania na pobyt stały, 4) adres do korespondencji, jeżeli jest inny niż adres, o którym mowa w pkt 3, 5) dane służące do weryfikacji podpisu elektronicznego usługobiorcy, 6) adresy elektroniczne usługobiorcy. Niestety wielu usługodawców nie weryfikuje tych danych i często abonenci podają fałszywe dane. Dlatego, dodatkowo warto poprosić usługodawcę o udostępnienie zebranych adresów IP, z których logowano się do panelu administracyjnego w celu aktualizacji zawartości serwisu. Uzyskanie adresów IP pozwoli na szybką identyfikację sprawcy. Można również uzyskać informacje na temat płatności dokonywanych przez klienta z tytułu rejestracji i utrzymania domeny. W przypadku oprogramowania dedykowanego do odbioru nielegalnej telewizji, należy poszukiwać danych konfiguracyjnych, pozwalających oprogramowaniu na łączenie się z konkretnym serwerem. Zarówno w przypadku streamingu internetowego za pośrednictwem strony www, jak również oprogramowania, istnieje możliwość zidentyfikowania źródła pochodzenia transmisji programu. W tym celu warto skorzystać z bezpłatnego analizatora Przykład programu do odbioru telewizji przez Internet. sieciowego, jakim jest Wireshark 3. Analizując zbierane przez program pakiety warto zwrócić uwagę na pakiety RMTP (Reliable Multicast Transport Protocol) do komunikacji grupowej. Protokoły te używane są do transmisji telewizyjnych przez Internet oraz telekonferencji. Analiza zebranych pakietów pozwoli na określenie źródłowego adresu IP, z którego prowadzona jest transmisja, a tym samym pozwoli na podjęcie dalszych czynności związanych z określeniem lokalizacji serwera. Głównym celem osób zajmujących się przestępczością związaną z nielegalną dystrybucją sygnału telewizyjnego są oczywiście cele zarobkowe. Bardziej prymitywne strony generują zyski głównie z banerów reklamowych. Strony bardziej profesjonalne umożliwiają stały dostęp do kilkudziesięciu kanałów telewizyjnych tylko dla kont "premium", po uiszczeniu odpowiedniej opłaty. Do prowadzenia opłat wykorzystywane są ogólnodostępne serwisy płatności online lub usługi SMS Premium. Warto zainteresować się tym faktem i prześledzić transakcje płatnicze. Być może nie doprowadzi nas to bezpośrednio do sprawcy, ale zapewne w sprawie pojawią się dodatkowe okoliczności wymagające podjęcia określonych działań\n18 Nielegalna telewizja w Internecie Okno programu Wireshark Analiza zebranych pakietów pozwoli na określenie źródłowego adresu IP, z którego prowadzona jest transmisja, a tym samym pozwoli na podjęcie dalszych czynności związanych z określeniem lokalizacji serwera. Głównym celem osób zajmujących się przestępczością związaną z nielegalną dystrybucją sygnału telewizyjnego są oczywiście cele zarobkowe. Bardziej prymitywne strony generują zyski głównie z banerów reklamowych. Strony bardziej profesjonalne umożliwiają stały dostęp do kilkudziesięciu kanałów telewizyjnych tylko dla kont premium, po uiszczeniu odpowiedniej opłaty. Do prowadzenia opłat wykorzystywane są ogólnodostępne serwisy płatności online lub usługi SMS Premium. Warto zainteresować się tym faktem i prześledzić transakcje płatnicze. Być może nie doprowadzi nas to bezpośrednio do sprawcy, ale zapewne w sprawie pojawią się dodatkowe okoliczności wymagające podjęcia określonych działań. 19\n19 Krzysztof Lorek Sharing internetowy - polega na nielegalnym rozdzieleniu uprawnień aktywnej karty abonenckiej i udostępnianie tych uprawnień osobom do tego nieuprawnionym przy użyciu urządzeń niedozwolonych, za pośrednictwem Internetu. Składa się z serwera (dawca) oraz klientów (biorców). [Przeciwdziałanie kradzieży sygnału telewizyjnego, Sygnał, Warszawa 2012] Przykład transmisji - sharing internetowy W tym przypadku do odbioru telewizji niezbędny jest komputer wyposażony w tuner satelitarny lub dekoder z przerobionym oprogramowaniem. Osoby zajmujące się sharingiem oferują swoje usługi zazwyczaj na zamkniętych forach internetowych. Przed wykupieniem usługi częstokroć umożliwiają darmowe przetestowanie serwera. Serwerem może być zwykły komputer PC podłączony do sieci Internet, wyposażony w czytnik kart i specjalne oprogramowanie jak również przerobiony dekoder. W przypadku sharingu do identyfikacji sprawcy niezbędny będzie adres IP serwera. Adres ten udostępniają "dawcy" po nawiązaniu kontaktu przez klientów. Znając adres IP serwera można przystąpić do ustalenia jego lokalizacji. Zanim jednak to nastąpi warto upewnić się, czy serwer faktycznie świadczy usługę sharingu. W tym celu warto skorzystać z programu "Nmap" (ang. Network Mapper ), który jest narzędziem open source do eksploracji sieci i audytów bezpieczeństwa. 20\n20 Nielegalna telewizja w Internecie Raport ze sprawdzenia serwera Sprawdzenie interesującego nas adresu IP pozwoli określić, czy na serwerze świadczona jest usługa sharingu. Na przedstawionym zrzucie ekranu widoczne są otwarte porty serwera z aktywną usługą cccam umożliwiającą dzielenie się sygnałem. Lokalizacja serwera na podstawie adresu IP możliwa jest w oparciu o dane uzyskane od operatora telekomunikacyjnego na podstawie art. 179 ustawy Prawo Telekomunikacyjne z dn r. Dane te uzyskuje się w zależności od etapu, na jakim prowadzone są czynności: czynności operacyjno rozpoznawcze (art. 20 c ustawy o Policji z dnia r.), czynności w ramach postępowania przygotowawczego (art. 218 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego). 21\n21 Krzysztof Lorek Krzysztof Janiszewski IPR Ekspert NIELEGALNE OPROGRAMOWANIE TRENDY I RYZYKA Zjawisko zwane potocznie piractwem komputerowym zasługuje na bliższe spojrzenie co najmniej w trzech ściśle ze sobą powiązanych płaszczyznach. Problem nielegalnego oprogramowania ma wymiar ekonomiczny, stanowi ogromne ryzyko technologiczne i wymaga konsekwentnego stosowania dotkliwych sankcji. Piractwo komputerowe to nieautoryzowane kopiowanie i dystrybucja oprogramowania. Najczęściej spotykane formy to: wykonywanie dodatkowych kopii zazwyczaj dochodzi do tego w sytuacji, gdy programy instalowane są na większej liczbie urządzeń, niż zezwala na to licencja; nielegalna preinstalacja na twardym dysku ma miejsce w firmach sprzedających komputery z oprogramowaniem bez stosownych licencji, szczególnie niebezpieczne dla niezaawansowanych użytkowników, którzy często nie zdają sobie sprawy, iż używając takie nielicencjonowane programy łamią prawo; fałszowanie imitowanie oryginalnego oprogramowania na skalę przemysłową, wysokiej jakości podróbki są trudne do rozpoznania i często zawierają szkodliwe dodatki; piractwo przez sieć dystrybucja nieautoryzowanych kopii przez Internet, w tym także na portalach aukcyjnych i ogłoszeniowych; użytkowanie w sieci niezgodne z liczbą licencji polega na nieautoryzowanym dostępie do usług serwerowych, bez wymaganych licencji dostępowych. Formą najbardziej szkodliwą i niebezpieczną jest bez wątpienia zorganizowana produkcja i dystrybucja wysokiej jakości podróbek oprogramowania przynosząca z jednej strony niewyobrażalne zyski grupom przestępczym, z drugiej zaś ogromne szkody nieświadomym nabywcom i użytkownikom specjalnie spreparowanego oprogramowania. Według raportu IDC Global Piracy Study 4 wykonanego na zlecenie The Business Software Alliance, skala kradzieży oprogramowania w 2011 roku wynosiła w Polsce 53%, a rynkowa wartość nielegalnego oprogramowania szacowana była na 618 milionów dolarów. W skali całego świata liczba ta osiągnęła poziom 63,4 miliardów dolarów. Opublikowane w 2010 roku badanie IDC Piracy Impact Study The Economic Benefits of Reducing Software Piracy 5 dowodzi, iż ograniczenie w ciągu dwóch lat skali piractwa o 10% podniosłoby wartość produktu krajowego brutto Polski o 1,43 miliona dolarów, a Skarb Państwa zyskałby dodatkowo niemal 210 milionów dolarów. Dodatkowy efekt to ponad 1800 nowych, dobrze płatnych miejsc pracy w branży IT i kilkakrotnie większa liczba w branżach z nią powiązanych. Oprogramowanie pochodzące z nieautoryzowanych źródeł, zarówno bezpośrednio pobierane z Internetu, jak i udostępniane na fałszowanych nośnikach, może być źródłem poważnych konsekwencji dla użytkownika. Instalowanie fałszywego tatistics/~/media/files/research%20papers/idc/ 2010/cp_poland_english.ashx 22\n22 Nielegalne oprogramowanie trendy i ryzyka Wysoka wartość produktów, a z drugiej strony stosunkowo niewielkie zagrożenie w postaci sankcji karno-prawnych sprawiają, że produkcja i handel nielegalnym oprogramowaniem jest atrakcyjnym źródłem finansowania zorganizowanych grup przestępczych. Zyski z dystrybucji nielegalnego oprogramowania są wielokrotnie wyższe od zysków z handlu narkotykami, bronią czy żywym towarem. Przemysłową produkcją wysokiej jakości podróbek zajmują się zorganizowane grupy przestępcze, głównie azjatyckie oraz meksykańskie kartele narkotykowe. Podrobione produkty sprzedawane są na całym świecie. Komponenty podrobionych pakietów zazwyczaj przemycane są oddzielnie i adresowane na różnych odbiorców. Kompletowane następnie w kraju przeznaczenia elementy oferowane są najczęściej na au- oprogramowania zwiększa ryzyko zainfekowania komputera programami szpiegowskimi i innymi niebezpiecznymi programami, np. wirusami. Opublikowane w marcu 2013 roku badanie IDC The Dangerous World of Counterfeit and Pirated Software 6, które objęło m.in. Polskę, dowodzi, że źródłem pirackiego oprogramowania jest w 45 procentach Internet (serwisy online i sieci P2P) - 78 proc. z tego oprogramowania zawiera spyware, a 36 proc. trojany i adware. Działanie niepożądanych aplikacji umożliwia nie tylko kradzież danych, ale też śledzenie każdego kroku użytkownika, również z wykorzystaniem kamer i mikrofonów podłączonych lub wbudowanych w urządzenie. Rozpowszechniane na polskich aukcjach internetowych nielegalne oprogra- kcjach internetowych i portalach ogłoszeniowych. Metody przemytu często zaskakują pomysłowością. O ile dawniej płyty na tzw. szpindlach pakowane były w zwykłe kartony o tyle obecnie mamy do czynienia z formami bardziej wyszukanymi. Polskie służby celne ujawniały w ostatnich latach np. płyty DVD przemycane pod postacią transformatorów a certyfikaty autentyczności w deklaracjach Wirus wykryty na nośnikach z polskiej aukcji internetowej. celnych opisywane były mowanie często zawiera wirusy jak np. jako np. próbki katalogów. Conficker, którego działanie umożliwia przejęcie kontroli nad zainfekowanym komputerem. Według informacji CERT wirus ten zdołał zainfekować ok. 5 milionów polskich komputerów download/case_studies/gms- TL_Play_It_Safe_for_Microsoft.pdf 7 23\n23 Krzysztof Janiszewski Zmienia się również oferta w Internecie. Coraz częściej podrobione produkty oferowane są w cenie nieznacznie niższej od ceny oryginalnych produktów. Jeszcze niedawno różnice w cenie sięgały nawet 70-80%, obecnie to jedynie 15-20%. Wprowadzana coraz powszechniej forma elektronicznej dystrybucji oprogramowania otwiera nowe pole dla nadużyć na szeroką skalę, w tym również oszustw polegających na wyłudzeniu podatku VAT. Masowa dystrybucja bezprawnie pozyskiwanych kodów dostępu i kluczy aktywacyjnych w postaci elektronicznej lub w postaci kart, znakomicie sprzyja takiemu procederowi. Fot. UC Okęcie. Przykład nielegalnej oferty Podstawowe informacje i wskazówki pomagające wykryć nielegalne oprogramowanie można znaleźć przede wszystkim na stronach internetowych producentów oprogramowania. W odróżnieniu od oryginalnych produktów: poszczególne elementy, takie jak nośniki, instrukcje, certyfikaty autentyczności występują oddzielnie; opakowanie charakteryzuje się słabą jakością nadruku; nadruki na płytach są niskiej jakości lub hologramy dają się zdrapać bądź odkleić; oprogramowanie daje się zainstalować bez wymaganego kodu; klucze aktywacyjne przesyłane są pocztą elektroniczną, często w postaci zeskanowanego kodu; 24\nKrzysztof Opaliński Kierownik Zakładu Służby Prewencyjnej Szkoły Policji w Pile\nKrzysztof Opaliński Kierownik Zakładu Służby Prewencyjnej Szkoły Policji w Pile WALKA Z KRADZIEŻĄ SYGNAŁU TELEWIZYJNEGO. PRZESTĘPCZOŚĆ SKIEROWANA PRZECIWKO WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ W dniach 24-25 kwietnia


Raport o polskiej bankowości w I kwartale 2018 roku | Antyweb\nJuż 2,5 mln klientów banków w Polsce jest „mobile only”\nNie jest to może jakaś ogromna liczba, jeśli zestawimy ją z ogólną liczbą kont osobistych w bankach w Polsce, ale robi wrażenie progres rok do roku, z którego można prognozować dalszy dynamiczny wzrost klientów, którzy korzystają z bankowości elektronicznej tylko na urządzeniach mobilnych.\nSerwisy Bankier.pl i PRNews.pl udostępniły właśnie raport o polskiej bankowości w I kwartale 2018 roku. Raport ten jest o tyle ciekawy, że jak przekonują jego twórcy zawiera unikatowe dane, nie publikowane przez NBP, KNF czy ZBP. Instytucje te raczej udostępniają swoje raporty w ujęciu zbiorczym dla wszystkich banków, w raporcie Bankiera i PRnews większość danych jest rozbita na poszczególne banki.\nZobaczmy więc najpierw jak wyglądają te najważniejsze dane zbiorcze. A więc, na koniec marca było 31,5 mln kont osobistych, a 16 mln klientów aktywnie korzystało z bankowości internetowej. Z tego 9,3 mln osób logowało się na swoje konto z urządzenia mobilnego, co było wzrostem rok do roku o 2 miliony. 6 milionów klientów korzystało z aplikacji mobilnej swojego banku, a 2,5 miliona klientów korzystało z bankowości tylko na urządzeniach mobilnych, co było wzrostem rok do roku o 915 tysięcy klientów.\nNajwiększe banki w Polsce 2018\nJak to wygląda w rozbiciu na poszczególne banki? Zacznijmy od aktywów, największym bankiem pod tym względem jest PKO Bank Polski, na drugim miejscu jest Bank Pekao, czyli w pełni polska czołówka, na trzecim miejscu mamy Bank Zachodni WBK. Z banków, które mogą się pochwalić aktywami przekraczającymi 100 mld zł wymienić trzeba jeszcze mBank i ING Bank Śląski.\nPod względem liczby klientów, czołówka jest nieco odmienna. Najwięcej klientów ogółem ma PKO Bank Polski - ponad 9,5 mln klientów, dalej mamy Bank Pekao - prawie 5,5 mln klientów, ale na trzecim miejscu jest ING Bank Śląski z liczbą 4,6 mln klientów. Największe wzrost kwartał do kwartału zaliczył Plus Bank, który zwiększył bazę klientów o 140 tysięcy, a w ujęciu rocznym PKO Bank Polski, który odnotował wzrost o 305 tysięcy klientów.\nMinusowe osiągi niektórych banków w głównej mierze mogą wynikać z przepisów, które nakazują instytucjom finansowym zamykać nieaktywne konta.\nPod względem liczby ROR, dwa pierwsze miejsca również bez zmian, a na trzecim miejscu mamy mBank, który prowadzi 3,3 mln takich rachunków.\nCiekawe dane wynikają z kolejnego zestawienia, pokazującego stosunek liczby ROR do wydanych kart debetowych do konta. Największy dysonans widać tu w przypadku Euro Banku, gdzie na 1,5 mln kont wydanych zostało tylko 313 tysięcy kart debetowych.\nPrawie 33 miliony klientów ma możliwość korzystania z bankowości internetowej, najwięcej oczywiście jest ich w PKO BP i Inteligo - ponad 10 milionów, z dużym wzrostem w liczbie 1 miliona w porównaniu z rokiem ubiegłym. Na dalszych miejscach mamy mBank i ING Bank Śląski.\nIlu z nich aktywnie korzysta z bankowości internetowej? Aktywni użytkownicy to tacy, którzy przynajmniej raz w miesiącu logują się do niej na swoje konto. Okazuje się, że tych jest o połowę mniej, bo 16 milionów (w poniższej tabelce brakuje Banku Millennium, który nie chciał podać swoich danych, ale szacunkowo ma około 1 miliona aktywnych użytkowników bankowości internetowej).\nNa koniec zerknijmy jeszcze na bankowość mobilną, w której banki w Polsce odnotowały wzrost rok do roku o 2 miliony klientów, którzy aktywnie korzystali z bankowości mobilnej. Najwięcej takich klientów ma PKO BP, mBank i ING Bank Śląski.\nOgólnie więc, w I kwartale 2018 roku było 9,3 mln klientów logujących się do banku na urządzeniach mobilnych, część z nich korzystała z przeglądarki, a łącznie ponad 6 milionów z aplikacji mobilnej swojego banku.\nZobaczmy jeszcze zestawienie tytułowych klientów "mobile only", na koniec I kwartału było ich już ponad 2,5 miliona. Liczba ta rośnie kwartał do kwartału o prawie 400 tysięcy, a rok do roku urosła o prawie milion klientów.\nNajwięcej mobilnych klientów ma PKO BP - 750 tysięcy, ING Bank Śląski - 460 tysięcy, mBank - 370 tysięcy, Bank Millennium - 350 tysięcy i BZ WBK - 342 tysiące.


projekt | Rada Osiedla\nDrodzy Mieszkańcy! Od 20 września do 07 października odbędzie się głosowanie w ramach Wrocławskiego Budżetu Obywatelskiego. Każdy z was może zagłosować – nawet dzieci! Wystarczy mieć PESEL.\nKilka tygodni temu z Radą Osiedla Emilią Chmura skontaktowali się mieszkańcy Pilczyc, którzy prosili o pomoc w rozpowszechnieniu informacji o spotkaniach planszówkowych, które wymyślili i nazwali „Zgrane Pilczyce„.\nPosted in AktualnościTagged czas, dzieci, gry, pilczyce, planszówki, prelekcje, projekt, spotkania, wolny\nDwa lata temu w ramach projektu WBO’16 nr 484 – „Dolina Ślęzy i Stawu Pilczyckiego” zostały wykonane pierwsze prace w ramach zagospodarowania i uporządkowania terenu wokół Stawu Pilczyckiego.


14 października 2019 | 20:24\nW ciągu całej swojej edukacji spotkałam wielu różnych nauczycieli: dobrych i złych, wymagających i luzaków, poważnych i zbzikowanych, zrezygnowanych oraz z misją. Jednak najważniejsza lekcja w moim życiu była zasługą wychowawczyni z gimnazjum. Byliśmy jednym z pierwszych roczników reformy. Uczyliśmy się w zespole szkół, więc zmiana podstawówki na gimnazjum była dla nas tylko zmianą nazwy i wychowawcy. Budynek i koledzy byli ci sami, a nowi nauczyciele wynikali raczej ze zmian kadrowych w szkole. Byliśmy jednak klasą problematyczną i spolaryzowaną, podzieloną wewnętrznie na: dojeżdżających i miejscowych, lepiej i gorzej ubranych, kujonów i powtarzających klasę. Sytuacji nie poprawiali rodzice i niektórzy nauczyciele, każąc nam widzieć w innych uczniach konkurencję w naborze do szkoły średniej. Byliśmy sfrustrowani, jednak przyszła ona i to zmieniła. Tak zapamiętałam tamte chwile.\nPierwszy września jak zwykle był hałaśliwy. Tym bardziej że nasza klasa nigdy nie należała do spokojnych. Na dwadzieścia pięć osób czterech chłopców było od nas starszych, w tym jeden aż o cztery lata, a kilku miało kuratora. Miałam nadzieję, że nowy wychowawca szybko się zjawi. Który to już raz zmieniali nam nauczyciela? Kiedyś w jednym roku wykończyliśmy nawet trzech. Ciekawe, kogo tym razem nam dadzą, skoro połowa nauczycieli uciekła do nowo otwartej szkoły bliżej miasta. Do sali wszedł nowy dyrektor. W przeciwieństwie do poprzedniego nie budził respektu. Połowa uczniów go zignorowała. W końcu kto by szanował wuefistę.\n– Cisza! Proszę wstać! – zagrzmiał w drzwiach.\n– W dwuszeregu zbiórka? – zaśmiał się półgłosem ktoś z tyłu. Dyrektor zignorował to, choć na pewno usłyszał.\n– Przedstawiam wam nową wychowawczynię. Przywitajcie ją – powiedział, po czym szybko wycofał się z sali.\n– Dzień-do-bry – wysylabizowaliśmy niemrawo, zanim jeszcze ukazała się w drzwiach. Do klasy weszła szczupła kobieta, bardzo młoda i w bardzo obcisłej, krótkiej sukience. Chciało mi się płakać. Trzeba było przenieść się do tej nowej szkoły, bo ona na pewno naszej klasy nie ogarnie. Gwizdy i niedwuznaczne krzyki chłopców z tylnych ławek zagłuszyły ją, gdy się przedstawiała. I tak od razu dostała ksywkę – Ruda.\nZbliżał się sylwester, a Ruda nadal nie uciekła. Nawet lekcje odbywały się w miarę normalnie. Gwizdy i komentarze chłopaków jednak nie ucichły. Koleżankom też zaczęli dokuczać. Wuefista na prośbę kilku dziewczyn musiał zasłonić drzwi materacem, żeby ćwiczący obok chłopcy nie podglądali.\n– W tym roku nasza szkoła organizuje bal charytatywny. Każda klasa ma przygotować jeden występ. My robimy pokaz mody – ogłosiła Ruda. – Dziewczyny mogą zaprezentować się w swoich albo pożyczonych od mamy sukniach balowych.\n– Pani też wystąpi? Jeszcze krótszą sukienkę prosimy – zaśmiali się chłopacy z tyłu.\n– Przyniosę najkrótszą, jaką mam – powiedziała z uśmiechem Ruda – pod warunkiem że też weźmiecie udział w pokazie. W tym, co wam przygotuję – dodała, patrząc na chłopców. – Chyba że tchórzycie?\nNie stchórzyli, a Ruda naprawdę przyniosła najkrótszą sukienkę oraz kilka niewiele dłuższych i… ubrała w nie chłopców. Przyjęli to jako niezłą zabawę, dopóki koledzy z innych klas nie spróbowali klepać ich po tyłkach, gdy schodzili ze sceny. Od czasu pokazu dziewczyny mogły odetchnąć. Nie słychać już było gwizdów i głupich tekstów w ich stronę. Chłopcy zaczęli ich wręcz bronić. Nawet na nauczyciela lubiącego przysiadywać na skraju ławki i zaglądać dziewczynom w zeszyt, a przy okazji i w dekolt, zastawili pułapkę – poluzowali śruby w nogach stołu. Po jednym twardym lądowaniu nie próbował więcej.\nPoczątek drugiego półrocza. Lekcja wychowawcza po wystawieniu ocen zawsze wyglądała tak samo. Już dawno przywykliśmy do krytyki i wyzwisk od najgorszej klasy w historii szkoły. W końcu niemal połowa z nas miała niedostateczny przynajmniej z jednego przedmiotu. Ruda pewnie nieźle nasłuchała się w pokoju nauczycielskim, to teraz wyładuje się na nas.\n– Ta klasa ma poważne problemy w nauce – zaczęła ostro Ruda – jednak nie każdy może być dobry we wszystkim – zakończyła już łagodnie.\nPo klasie rozległ się szmer. Nie zamierzała nas wyzywać? Może już też odpuściła sobie, jak wszyscy. Chodziły plotki, że dyrektor i tak kazał nas przepuścić i wypchnąć ze szkoły jak najszybciej.\n– Każdy ma inne mocne strony. Należy skupić się na nich, a słabe powoli poprawiać – kontynuowała wychowawczyni. – Waszą mocną stroną jest solidarność. Nadal nie udało się ustalić winnych dowcipu z ławką. Nie będę już tego drążyć – dodała szybko – cieszę się, że potraficie postawić się w obronie waszych kolegów i koleżanek z klasy, ale wolałabym uniknąć kolejnych niebezpiecznych żartów. Chcę wykorzystać tę solidarność w lepszy sposób. Jak wiecie, trudno tutaj na wsi o korepetycje. Nie wszystkich też na nie stać. Jest za to w klasie kilka osób z bardzo dobrymi ocenami. Chciałabym, żeby ci uczniowie pomogli słabszym w nauce po lekcjach w zamian za lepszą ocenę z zachowania. Taka samopomoc uczniowska. Możecie się umawiać w domach albo w świetlicy, jak chcecie…\nRuda nie skończyła jeszcze mówić, bo w słuchaniu przeszkodziło mi kopnięcie w krzesło i szturchnięcie linijką w plecy. Tak zaczepiali mnie koledzy z ławki za mną.\n– Ej, pomożesz mi z anglika?\n– Mnie też, i z matmy – przekrzykiwali się wzajemnie.\n– Spoko – zgodziłam się. I tak pomagałam w nauce młodszemu rodzeństwu, więc nie widziałam problemu w tłumaczeniu kilku osobom więcej. Zwłaszcza że byli na tyle mili, by tym razem do zaczepki użyć linijki, a nie cyrkla.\nWychowawczyni pytała nas o nasze hobby i zainteresowania. Szukała w nas silnych stron i zachęcała do ich rozwijania. Nie krytykowała za słabe oceny, ale chwaliła za te trochę lepsze niż zwykle. Nagradzała wszystko, co robiliśmy dodatkowo. Dzięki niej dowiedzieliśmy się, że kolega, który miał pałę z każdej kartkówki z lektury, bardzo lubi czytać książki. Tylko woli detektywistyczne i przygodowe, lektury są akurat nudne. To był ten kolega od linijki i cyrkla. Chętnie wymieniałam się z nim tytułami wartymi przeczytania. Natomiast chłopak od kopniaka w krzesło pomógł mi nieść plecak, gdy zostałam w tyle na wycieczce w górach. W ogóle nie był zmęczony, bo lubił się ruszać. Ja akurat z WF-u miałam zawsze gorsze oceny.\nNajstarszy z naszej klasy ładnie malował, chociaż na plastyce miał kiepskie oceny. Po prostu kiedyś naraził się nauczycielce. Pewnego razu na lekcji kolega poprosił go, żeby nie podpisywał pracy i zaniósł ją do oceny za niego. Dostał piątkę. Całą klasą powiedzieliśmy nauczycielce, czyja to praca, i poprosiliśmy, żeby przestała oceniać „po nazwisku”. Była zła, ale wychowawczyni chyba wstawiła się za nami, bo coś się zmieniło. Na wszelki wypadek po sprawdzianach z wiedzy o sztuce porównywaliśmy między sobą oceny i odpowiedzi.\nBardzo szybko wychowawczyni zyskała nasz szacunek i przestaliśmy używać między sobą nadanej jej ksywki. Nasza średnia trochę się poprawiła. Nie wiem, czy przez samopomoc, czy to, że czuliśmy się docenieni i bardziej pewni siebie. Nauczyliśmy się nie oceniać pochopnie i szukać dobrych stron w innych, ale też i w sobie. Byliśmy bardziej zżyci i nauczyliśmy się pomagać innym. Z rywalizowaniem do szkół średnich też nie było problemu, bo większość z nas wybrała inne. A pomysł samopomocy uczniowskiej przekazałam dalej w liceum. Pani Justyno, dziękuję.\nkiciah! 17.10.2019, 17:35\nTeraz za ubranie chłopaków w sukienki kurator pozbawiłby ją prawa wykonywania zawodu, a małopolska kurator to nawet oddałaby w ręce Świętej Inkwizycji...\n09szuetam 17.10.2019, 20:00\nMoże jednak nie wszędzie. W szerszym towarzystwie ludzi normalnych udaje się często tworzyć oazy normalności. Ale tutaj chyba mamy przykład prawidłowej resocjalizacji. Piękna sprawa.\nKWK 18.10.2019, 09:03\nTylko że normalność powinna być normą, nie oazą!\nromuald47 18.10.2019, 12:33\nMożna się wytłumaczyć, że seminaria cierpią na mały na nabór, a w ten sposób namawia chłopców na ten kierunek zawodowy.\nef.ha 17.10.2019, 17:38\nPodnosząca na duchu historia, dzięki!\nzet52pe 17.10.2019, 22:04\nTylko niestety sprzed lat.\nJanusz_z_Podkarpacia 18.10.2019, 00:41\nSzkoda, że nieprawdziwa.\n135 17.10.2019, 22:42\nAle kiedyś to "troskliwi" rodzice nie czepiali się nauczyciela o byle bzdurę a teraz kazdy głupi myśli że jest mądrzejszy od nauczyciela\njankowiak 18.10.2019, 13:12\n"Nie krytykowała za słabe oceny, ale chwaliła za te trochę lepsze niż zwykle. Nagradzała wszystko, co robiliśmy dodatkowo. "\nPozytywne wzmocnienie - metoda cholernie skuteczna do szkolenia w swiecie zwierzat (nie tylko ssakow). Tylko trzeba znalezc odpowiednia motywacje.\nrl 18.10.2019, 17:32\nKiepska historyjka nosząca wszelkie znamiona wypracowania szkolnego, którym być może była, a na użytek konkursu została odkurzona.\ntadan.se 18.10.2019, 18:32\nW większości zmyślony, napisany na kolanie fatalnym stylem, zlepek.\nvotec 18.10.2019, 14:49\nNie publikujcie takiej "literatury", bo to żenada ...Historyjka wyssana z palca i napisana nieudolnym językiem.\nJanaN 18.10.2019, 18:53\nJęzyk językiem, ale dlaczego wyssana z palca... Tacy nauczyciele istnieli, a może i nadal istnieją ;-) Więcej wiary w ludzi. Miłego wieczoru.\nAndreOL 18.10.2019, 12:22\nJakoś to brzmi nie autentycznie.\nmaaa72 18.10.2019, 13:14\nNieautentycznie pisane jest razem.\nvotec 18.10.2019, 14:54\nJak może brzmieć autentycznie, jeśli jest wydumane o A do Z i napisane pseudoliterackim językiem? Ktoś chce nieudolnie błysnąć, a redakcja nie potrafi zweryfikować...


Autobiografia Raya Allena w sprzedaży. U nas duża zniżka! - PROBASKET\nStrona główna Książki o Koszykówce Autobiografia Raya Allena w sprzedaży. U nas duża zniżka!\nAutobiografia Raya Allena w sprzedaży. U nas duża zniżka!\nPoprzedni artykułNBA: „Ten zespół niszczy jego karierę”\nNastępny artykułNBA podała terminarz drugiej rundy playoffs konferencji Wschodniej


UDANY 2016: CO NAS CZEKA W NOWYM ROKU - TEGO NIKT NIE WIE\nUDANY 2016: CO NAS CZEKA W NOWYM ROKU – TEGO NIKT NIE WIE\n– 8 stycznia 2017Opublikowany w: Naszym zdaniem\nRok 2016 przyniósł w naszym kraju wyraźny wzrost sprzedaży nowych samochodów. Według danych Polskiego Związku Przemysłu Motoryzacyjnego zarejestrowane zostały 416 123 samochody osobowe, co stanowi wzrost o 17,2 procenta i 61,1 tysięcy sztuk w stosunku do roku poprzedniego.\nDo Polski przyjechało ponadto ponad milion pojazdów używanych.\nNFINITI: NOWE Q30 CZYLI SILNY GRACZ WŚRÓD KOMPAKTÓW PREMIUM\nDwie trzecie aut trafiło do firm: 67,7 procent czyli 281,7 tys. szt. To wzrost o 21,8 proc. Klienci indywidualni nabyli 134,4 tys. szt. nowych aut (wzrost 8,8 proc.) czyli 32,3 proc.\nJak więc widać wyraźnie rynek powoli się zmienia – coraz więcej samochodów kupowanych jest do firm, ilość rejestracji przez osoby prywatne maleje. Najważniejszym partnerem importerów stały się firmy zajmujące się leasingiem/ CFM/ RC. Wzrasta także ilość pojazdów zakupowanych przez dealerów i podmioty prowadzące sprzedaż.\nJakie nowe samochody są najchętniej użytkowane przez floty? To Skoda (13,6 proc. – 38 427 szt.), Volkswagen (11,3 proc. – 31 904 szt.), Toyota (8,9 proc. – 25 126 szt.), Ford (8,3 proc. – 23 250 szt.) i Opel (6,7 proc. – 18 798 szt.). Najpopularniejsze modele to Skoda Octavia (13 925 szt.), Skoda Fabia (10 488 szt.), Volkswagen Golf (9 515 szt.), Opel Astra (8 936 szt.) i Ford Focus (8 163 szt.).\nSkoda stracił przodownictwo w gronie klientów indywidualnych na rzecz Toyoty (15 642 szt.). Kolejne miejsca zajęły: Opel (15 414 szt.), Skoda (13 861 szt.), Kia (9 236 szt.) i Volkswagen (10 926 szt.). W rankingu modeli dominował Opel Astra (5 883 szt.) przed Toyotą Yaris (5 466 szt.), Fabią (4 584 szt.), Dacią Duster (3 578 szt.) i Oplem Corsa (3 513 szt.).\nWśród aut dostawczych w rankingu najlepszy okazał się Fiat (11 729 szt.), następnie Renault (8 559 szt.), Ford (5095 szt.), Peugeot (5 472 szt.), Iveco (5 173 szt.) i Volkswagen (4 288 szt.). Najpopularniejsze modele to: Fiat Ducato (7 510 szt.), Renault Master (7 299 szt.), Iveco Daily (5 171 szt.), Peugeot Boxer (3 380 szt.), Mercedes Sprinter (3 251 szt.) i Dacia Dokker (2 301 szt.).\nJak już wspominaliśmy wyżej – rynek w Polsce bardzo powoli, ale jednak zmienia się. Różne formy kredytowania i leasingu dominują nad zakupami gotówkowymi. Po wynajem zaczynają sięgać także osoby prywatne. W przeciwieństwie do firm – polscy kierowcy kupując nowy samochód kierują się nadal przede wszystkim ceną, nie poświęcając zbyt wielkiej uwagi kosztom eksploatacji.\nCena, marka i model oraz parametry techniczne – to najważniejsze czynniki, jakie bierze pod uwagę statystyczny Kowalski przy wyborze auta dla siebie. Potwierdziło to badanie zlecone przez polski oddział Volkswagena. Tymczasem świadomy wybór oznacza analizę całkowitych kosztów użytkowania (utrata wartości, koszty paliwa, przeglądy, ubezpieczenie, koszty napraw i wymiana opon). Dopiero po zsumowaniu wszystkich składowych można obiektywnie porównać ze sobą kilka samochodów. Różnice przy czteroletniej eksploatacji mogą sięgnąć kilkunastu tysięcy złotych…\nEksperci twierdzą, że świadomość w tym względzie będzie się szybko zwiększać. A to może mieć w rezultacie wpływ na nasz rynek.\nFirmy wiedzą to wszystko doskonale i kalkulują bardzo dokładnie. Jedyne co im naprawdę przeszkadza, to niestabilność przepisów. Sprawa rozliczania VAT, użytkowanie pojazdów w firmach – to wszystko ma decydujące znaczenie dla rozwoju motoryzacji. Tymczasem przepisy wciąż się zmieniają, wciąż pojawiają się nowe koncepcje ze strony rządzących. Brak konkretnych zachęt tamuje rozwój samochodów elektrycznych w miastach…\nImporterzy są w Polsce tak długo, że na szczęście nic im już nie jest chyba straszne. Przetrwali liczne zawirowania, kryzysy i dziwne pomysły. Wraz z działającymi w kraju kilkoma fabrykami mozolnie budują nasza gospodarkę. Prośba do władnych – nie przeszkadzajcie im w tym!\nWeszliśmy w Nowy Rok. Jaki on będzie w polskiej motoryzacji. Czy tak dobry, lepszy czy gorszy? Przedstawiciele importerów, z którymi rozmawialiśmy wierzą i są ostrożnymi optymistami. Czy jednak słaby wzrost PKB nie odbije się na branży? Czy nie czekają nas jakieś niespodzianki? Zobaczymy. Oby nie!


W oczekiwaniu na wiosnę posłuchaj dźwięków wiolonczeli\nStrona główna » Blog » W oczekiwaniu na wiosnę posłuchaj dźwięków wiolonczeli\nW oczekiwaniu na wiosnę posłuchaj dźwięków wiolonczeli\nRozpoczął się XI Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego. Dziś wieczorem w Filharmonii Narodowej zabrzmi koncert inauguracyjny.\nMiędzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego w Warszawie jest pierwszym i jak dotąd jedynym konkursem w Polsce, w którego programie znajdują się wszystkie kompozycje z wiolonczelą autorstwa Witolda Lutosławskiego.\nHistoria Konkursu sięga 1997 roku, a jego celem jest umożliwienie młodym artystom zaprezentowania się przed wybitnymi, polskimi i zagranicznymi wiolonczelistami i pedagogami, porównanie sztuki wykonawczej z muzykami z całego świata, przygotowanie uczestników do udziału w największych konkursach wiolonczelowych na świecie oraz promocja muzyki polskiej, w szczególności Witolda Lutosławskiego.\nProgram Konkursu umożliwia uczestnikom dokonania wyboru spośród najważniejszych i najbardziej reprezentatywnych utworów wiolonczelowych w szerokim zakresie stylistycznym od baroku do muzyki współczesnej. Tegoroczna, 11. edycja kładzie szczególny akcent na utwory kompozytorów polskich – oprócz dzieł Witolda Lutosławskiego w programie Konkursu znalazły się kompozycje Krzysztofa Pendereckiego, Witolda Szalonka, Jerzego Bauera, Marty Ptaszyńskiej czy Pawła Szymańskiego. Nadaje to całemu wydarzeniu charakterystyczny rys repertuarowy, którego podstawą staje się polska muzyka współczesna. Ponadto w II etapie Konkursu wiolonczeliści będą wykonywali napisany specjalnie na tę okazję utwór Dariusza Przybylskiego „Out”.\nW Jury Konkursu zasiadają wybitni profesorowie i koncertujący wiolonczeliści z całego świata: Kazimierz Michalik (Honorowy Przewodniczący), Andrzej Bauer, Roman Jabłoński, Kenji Nakagi, David Geringas, Antonio Meneses, Pieter Wispelwey, Louise Hopkins, Ivan Monighetti, Marcin Zdunik.\nKonkurs wypełnia misję promocji młodych talentów i propagowania muzyki polskiej od Chopina do Lutosławskiego. Nie jest przypadkiem, że te dwie fundamentalne postaci polskiej kultury muzycznej – Chopin i Lutosławski – przyczyniły się do zbudowania międzynarodowego prestiżu wydarzenia. Mimo dominacji fortepianu w twórczości F. Chopina i muzyki symfonicznej w twórczości W. Lutosławskiego, obaj stworzyli utwory będące arcydziełami literatury wiolonczelowej, które obowiązkowo wykonywane są przez uczestników Konkursu.\nXI Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego odbywa się w dniach 29 stycznia – 10 lutego 2018 roku w Filharmonii Narodowej. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina jest współorganizatorem tego wydarzenia.\nPodczas dzisiejszego koncertu inauguracyjnego zabrzmi m.in.\nMała suita na orkiestre kameralną Witolda Lutosławskiego,\nKoncert wiolonczelowy D-dur Hob.VIIb:2\nRequiem – Adagio na trzy wiolonczele z orkiestrą Davida Popera\nMiędzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego organizowany jest przez Fundację na rzecz Młodych Wiolonczelistów, przy współpracy z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina oraz Filharmonią Narodową.\nWięcej informacji: www.lutoslawskicompetition.com\nmodaija2018-03-14T03:16:55+00:0029 stycznia 2018|Kultura|


ZAKOminek - Kościelisko\nPlanujesz urlop i szukasz noclegu? Jesteś w dobrym miejscu! Przedstawiamy propozycję obiektów, noclegów w całej Polsce i rezerwacje online, dzięki czemu możesz podróżować taniej. Pokoje, apartamenty, domki letniskowe i całoroczne, hotele, oferty all inclusive nad morzem, w polskich górach i na mazurach. Wybierz się do takich miejsc jak Zakopane, Gdańsk, Łódź, Szklarska Poręba, Kołobrzeg, Kielce, Kraków, Świnoujście, Warszawa, Sopot, Giżycko, Olsztyn i zwiedzaj najpiękniejsze zakątki Polski!\nCena od: 118 PLN / 1 dzień Obiekt ZAKOminek jest położony około 3,9 km od Doliny Kościeliskiej i zapewnia taras oraz widoki na ogród. Jaskinia Mroźna oddalona jest od apartamentu o 6 km. Na miejscu można korzystać z bezpłatnego WiFi.\nW naszej ofercie m.in.: W miejscach zakwaterowania gości oraz ważnych częściach wspólnych znajdują się środki do dezynfekcji rąk, pokoje dla niepalących, ogród, taras, Zasady dystansu społecznego są przestrzegane, całkowity zakaz palenia, Bezdotykowe zameldowanie/wymeldowanie, Pościel, ręczniki itp. prane są zgodnie z wytycznymi władz lokalnych, Pokoje są dezynfekowane między pobytami, pokoje rodzinne, parking, Personel przestrzega środków bezpieczeństwa określonych przez władze lokalne, Po zakończeniu sprzątania pokoje są zabezpieczane do czasu przybycia gości, bezpłatny parking, parking na miejscu, Usługa sprzątania obiektu wykonywana jest przez profesjonalną firmę sprzątającą, Wszystkie naczynia i sztućce są poddawane dezynfekcji, prywatny parking, narciarstwo, Przedmioty używane przez wiele osób, np. wydrukowane karty menu, czasopisma, długopisy czy gazety zostały usunięte, Używane są chemiczne środki czystości, które skutecznie zapobiegają rozprzestrzenianiu się koronawirusa.\nApartament 5 osobowy (1 duże łóżko podwójne, 1 rozkładana sofa, 1 rozkładana sofa - 60 mkw).\nOferta naszego partnera Booking.com BG.1845074\nZobacz ciekawe oferty noclegów także na: restauracjawilla.pl\nStrona podrozujtaniej.pl wykorzystuje technologie cookies w celach marketingowych i statystycznych. Możesz zarządzać ustawieniami cookies w swojej przeglądarce.OK\nPoszukujesz miejsca na artykuł sponsorowany z linkiem? Jesteś zainteresowny tą domeną podrozujtaniej.pl? Napisz -> domeny2021(at)polskieportale.pl


Martwy mężczyzna w fiacie. Zatruł się gazem? - Nowe Info\nStrona główna POWIATY Tychy Martwy mężczyzna w fiacie. Zatruł się gazem?\nMartwy mężczyzna w fiacie. Zatruł się gazem?\nMartwy mężczyzna w fiacie. Zatruł się gazem? W fiacie seicento stojącym na ul. Oświęcimskiej w Tychach policjanci znaleźli wczoraj (20.12) martwego, 69-letniego mężczyznę. Istnieje podejrzenie, że zatruł się gazem z butli gazowej, w czasie gdy się przy niej ogrzewał.\nJak informuje Komenda Miejska Policji w Tychach policjanci wraz z załogą pogotowia ratunkowego dotarli do fiata seicento zaparkowanego na ul. Oświęcimskiej o godz. 6.30. W aucie tym zobaczyli siedzącego mężczyznę. Jak się okazało był martwy. Policjanci znaleźli też w samochodzie niewielką butlę gazową.\n– Wszystko wskazuje na to, że mężczyzna zatruł się gazem, kiedy ogrzewał się przy butli gazowej – informuje Komenda Miejska Policji w Tychach.\nProkurator zarządził sekcję zwłok. Policjanci wyjaśniają teraz pod nadzorem prokuratury okoliczności tego tragicznego zdarzenia.\n– Pamiętajmy o zagrożeniach jakie niesie za sobą tlenek czadu – czytamy w komunikacie KMP Tychy. – Warto zainstalować czujnik, który wszczyna alarm w przypadku wykrycia zbyt wysokiego stężenia czadu. Jeżeli nie mamy czujnika, pamiętajmy o częstym wietrzeniu pomieszczeń, w których znajdują się urządzenia grzewcze. Róbmy to szczególnie przed snem, kiedy mamy przed sobą perspektywę przebywania kilku godzin w zamkniętym pomieszczeniu razem z urządzeniami grzewczymi.\nmartwy mężczyzna w fiacie\nprokuratura. sekcja zwłok


MŚ w maratonie MTB: Maja Włoszczowska ze srebrnym medalem - Kolarsko.pl\nMŚ w maratonie MTB: Maja Włoszczowska ze srebrnym medalem\nMaja Włoszczowska zajęłą drugie miejsce w mistrzostwach świata w maratonie MTB. Dla Polki był to pożegnalny występ w karierze.\nOdbywający się na Elbie wyścig liczył 80 kilometrów, poprowadzonych po bardzo trudnej trasie o sumie przewyższeń wynoszącej 3100 metrów. “To prawdopodobnie najtrudniejsza impreza, w jakiej biorę udział” – komentowała Włoszczowska przed startem.\nPolka na półmetku rywalizacji jechała w mocnej, czołowej grupie która między sobą miała rozstrzygnąć kwestię walki o medale. Po 50 kilometrach od grupy oderwała się Włoszczowska i młoda Austriaczka, Mona Mitterwallner.\nW końcówce odjechała ona naszej reprezentantce i samotnie pognała po złoto. 7 kilometrów od mety miała ponad minutę przewagi i pewnie ją utrzymała. Maja przecięła linię mety na drugiej pozycji, w końcówce redukując stratę.