user - 2/2 - Blog ogrodniczy, blog o ogrodach\nPosted by user on Mar 1, 2014 in Meble ogrodowe, Projektowanie ogrodu | 0 comments\nW ostatnich latach wspólne grillowanie stało się nieodłącznym sposobem spędzania wolnego czasu. To już oczywiste, że jak robi się ciepło, kiedy czujemy wiosnę – raz, dwa – zbieramy ludzi, żeby wspólnie pogrillować. I tak przez cały sezon. Jednakże… Każdy z nas wie, ale wielu jednak zapomina, że grill to sprzęt, który szybko się brudzi. Powstaje więc pytanie, jak dbać o grilla? Grillowa pogoda tuż-tuż, warto więc wyciągnąć z piwnicy czy ze strychu grilla i zacząć przygotowywać go do sezonu. Przed przygotowaniem grillowej uczty zadbaj o to, żeby zapomniany przez zimę sprzęt działał jak należy. Z jednej strony stary tłuszcz, który na nim pozostał może wpłynąć na smak przyrządzonych potraw. Z drugiej, może on także wydzielać rakotwórcze substancje. Warto więc odpowiednio przygotować ten wiosenno-letni niezbędnik. Budzimy nasz grill z zimowego snu. Nawet jeśli pięknie przezimował (był odpowiednio zabezpieczony), to i tak znajdziemy jakąś skazę. A nawet jak nie, właściwie przygotowany będzie lepszy dla oka, a co najważniejsze – dla żołądka. A znaleźć można na nim rdzę. Musimy ją zeskrobać, a następnie dokładnie oczyścić to miejsce. Jeśli mamy ochotę możemy nawet to wyczyszczone miejsce pomalować farbą. Wyczyszczone dokładnie miejsce powinniśmy natłuścić olejem spożywczym. Ozdobne elementy grilla doczyścimy skutecznie używając ściernic gumowych. Wypolerujemy je następnie końcówkami z filcu i pastą polerską. Możemy być pewni, że wpłynie to na idealną gładkość, usunie też rysy, które mogły powstać w czasie usuwania rdzy. To gruntowne mycie jednak nie oznacza, iż nie powinniśmy dbać o naszego grilla w sezonie – po każdym grillowaniu. Najważniejsze, żebyś poczekał aż grill trochę ostygnie. Zacznij od wyskrobania tłuszczu (użyj do tego celu łopatki do czyszczenia; szczotek). Najlepiej czyścić przy pomocy ciepłej wody z mydłem. Dodaj octu (lub specjalnego środka czyszczącego), dzięki temu łatwo usuniesz osad. Bardzo ważne jest, żebyś wypłukał dokładnie pozostałości środka czyszczącego, a następnie wytarł wszystko do sucha (najlepiej papierowym ręcznikiem). Jeśli tak będziesz dbał o grilla możesz być pewny, że będzie ci służył przez wiele sezonów! Artykuł napisany dzięki www.castorama.pl\nPosted by user on Lut 14, 2014 in Oświetlenie ogrodu, Projektowanie ogrodu | 0 comments\nPosted by user on Sty 11, 2014 in Rośliny, Trawnik | 0 comments\nPo zimie wchodząc do naszego ogrodu nierzadko można się kompletnie załamać. Znikanie śniegu i odwilż sprawia, że pojawia się niekoniecznie przyjemny widok. Naniesione z wiatrem różne gałęzie, śmieci, które spokojnie spoczywały pod śniegiem nagle wychodzą na powszechny widok. W takim wypadku zamiast się zamartwiać należy przystąpić do procesu przygotowywania ogródka do wiosny. Do takich przygotowań można zaliczyć wiele czynności, które spróbujemy teraz przybliżyć – posprzątanie połamanych gałęzi i śmieci, – poprzycinanie gałęzi drzewek owocowych, – przekopanie ogródka, wyrównanie nawierzchni. Pozdejmowanie ocieplenia roślin, które przetrwały zimę – okopanie róż i innych roślin, – sadzenie odpowiednich do pory roku kwiatów czy warzyw, – nawożenie i opryski. Oczywiście każda czynność powinna być dostosowana do właściwego terminu, a prognozy przymrozków mogą wpłynąć na opóźnienie niektórych prac. Posprzątanie ogródka jest zajęciem fizycznym, a samo przekopanie wszystkich grządek nierzadko wymaga dobrej kondycji fizycznej. Również obcinanie gałązek i przerzedzanie korony drzewek jest zajęciem i pracochłonnym, i wymagającym siły, szczególnie jeśli drzewka są dość wysokie i korzystamy z długiego sekatora. Dla osób, którym przyjemność sprawia sadzenie warzyw, niewątpliwie koniecznością będzie przygotowanie odpowiednio ziemi, zrobienie grządek i zasadzenie wybranych warzyw. Zadbanie o podłoże i nawóz pozwoli na to, że później warzywa będą dobrze rosły. Nie każdy też wie, że po przekopaniu ziemi trzeba odczekać parę dni na to, żeby ziemia się ułożyła. Wysiewanie początkowo gatunków odpornych na zimno pozwoli na większą pewność co do osiągnięcia dobrych plonów w późniejszym okresie. Nawożenie powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami producentów nawozów. Nieumiejętne stosowanie czy zastosowanie większych dawek może wpłynąć niekorzystnie na wszystkie rośliny i w rezultacie nasza praca pójdzie na marne. Posiadanie pięknego ogródka nie jest tylko domeną fachowców. Każdy z nas może sprawić, ze własny skrawek ziemi odpowiednio zadbany i pielęgnowany będzie przynosił efekty w postaci owoców czy warzyw, a także cieszył oko pięknym wyglądem. Odpowiednio przygotowany ogród do wiosny będzie nas cieszył przez cały sezon aż… do kolejnej zimy.


Dziewczyna, którą kochałeś [Jojo Moyes] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00095 002159 20662026 na godz. na dobę w sumie\nISBN: 9788324038367 Data wydania:\n1 St Péronne październik 1916 Śniło mi się jedzenie. Chrupkie bagietki z niepokalanie białym wnętrzem, prosto z pieca, jeszcze parujące, i dojrzały ser, którego brzegi rozlewały się ku krawędzi talerza. Winogrona i śliwki na miskach, poukładane w wysokie stosy, smagłe i wonne, napełniały swoim zapachem powietrze. Już miałam sięgnąć po jedną z nich, kiedy siostra mnie powstrzymała. – Zostaw mnie – wymamrotałam. – Jestem głodna. – Sophie. Obudź się. Czułam smak tego sera. Miałam wgryźć się w reblochon, rozsmarować go na potężnym kawałku tego ciepłego pieczywa, a potem włożyć sobie do ust winogrono. Już czułam tę intensywną słodycz, ten wyrazisty aromat. Ale oto na moim nadgarstku znalazła się dłoń siostry, powstrzymująca mnie przed tym. Talerze znikały, zapachy ulatniały się. Wyciągnęłam ku nim rękę, ale zaczęły pryskać jak bańki mydlane. – Sophie. – Co jest? – Mają Auréliena! Przewróciłam się na bok i zamrugałam oczami. Moja siostra miała na sobie bawełniany czepek, podobnie jak ja, żeby nie zmarznąć. Jej twarz, nawet w nikłym świetle świecy, pozbawiona była koloru, a oczy rozszerzone grozą. – Pojmali Auréliena. Na dole. Oprzytomniałam. Z dołu dobiegały męskie głosy, krzyki rozbrzmiewały echem na kamiennym dziedzińcu, w kojcu gdakały kury. Wśród gęstej ciemności powietrze wibrowało jakimś strasznym przeczuciem. Usiadłam na łóżku, otulając się szczelnie koszulą nocną i usiłując zapalić świecę stojącą na stoliku po mojej stronie. Niezdarnie wymijając siostrę, przysunęłam się w stronę okna i wlepiłam wzrok w oświetlonych reflektorami samochodu żołnierzy na dziedzińcu oraz w mojego młodszego brata, który stał z rękami na głowie i starał się uchylić przed uderzeniami kolb karabinów. – Co się dzieje? – Dowiedzieli się o prosiaku. – Co? – Monsieur Suel musiał na nas donieść. Byłam w moim pokoju i usłyszałam, jak krzyczą. Mówią, że zabiorą Auréliena, jeśli im nie powie, gdzie jest świnia. – On nic nie powie – stwierdziłam. Wzdrygnęłyśmy się, słysząc krzyk brata. Spojrzałam na siostrę i ledwie ją poznałam: miała dwadzieścia cztery lata, a w jednej chwili postarzała się o kolejne dwadzieścia. Wiedziałam, że na mojej twarzy odbija się ten sam strach. Spełniły się nasze najgorsze obawy. – Jest z nimi Kommandant. Jeśli ją znajdą – wyszeptała Hélène łamiącym się głosem – aresztują nas wszystkich. Wiesz, co się stało w Arras. Oni nas ukarzą dla przykładu. Co będzie z dziećmi? Miałam zamęt w głowie, strach, że brat może nas wydać, odbierał mi rozum. Opatuliłam ramiona szalem i na palcach podeszłam do okna, by wyjrzeć na dziedziniec. Obecność Kommandanta sugerowała, że nie mamy do czynienia po prostu z pijanymi żołnierzami, którzy chcą tylko rozładować frustrację, grożąc i bijąc Bogu ducha winnych ludzi: wpadłyśmy w prawdziwe kłopoty. Fakt, że ten człowiek był pośród nas, oznaczał, iż popełniłyśmy przestępstwo, które należy traktować poważnie. – Znajdą ją, Sophie. Wystarczy im kilka minut. A wtedy… – w głosie Hélène słychać było panikę. Pociemniało mi w oczach. Zacisnęłam powieki. A potem je otworzyłam. – Idź na dół – powiedziałam. – Udaj, że o niczym nie wiesz. Zapytaj go, co złego zrobił Aurélien. Porozmawiaj z nim, odwróć jego uwagę. Daj mi trochę czasu, zanim oni wejdą do domu. – Co chcesz zrobić? Ścisnęłam siostrę za rękę. – Idź. Tylko nic im nie mów, rozumiesz? Zaprzeczaj wszystkiemu. Siostra zawahała się, po czym łopocząc nocną koszulą, pobiegła w stronę korytarza. Nie wiem, czy kiedykolwiek byłam tak samotna jak w ciągu tych kilku sekund, gdy strach ściskał mnie za gardło, a ja czułam, że na moich barkach spoczywa los całej rodziny. Wbiegłam do gabinetu ojca i zaczęłam gorączkowo przetrząsać szuflady wielkiego biurka, wyrzucając ich zawartość – nieużywane wieczne pióra, skrawki papieru, części popsutych zegarów i stare rachunki – na podłogę, dziękując Bogu, gdy wreszcie znalazłam to, czego szukałam. Następnie sfrunęłam w dół po schodach, otworzyłam drzwi do piwnicy i zbiegłam po zimnych kamiennych stopniach, stąpając w ciemności tak pewnie, że drżący płomyk świecy był mi prawie zbędny. Uniosłam ciężką zasuwę i znalazłam się w drugiej części piwnicy, wypełnionej dawniej aż pod powałę beczkami piwa i dobrego wina, odsunęłam na bok jedną z pustych beczek i otworzyłam drzwiczki starego żeliwnego pieca chlebowego. Prosiątko, wciąż jeszcze niewyrośnięte, zamrugało sennie powiekami. Wstało, spojrzało na mnie ze swojego słomianego legowiska i chrząknęło. Nie wspominałam wam o tej śwince? Wyzwoliliśmy ją podczas rekwizycji gospodarstwa monsieur Girarda. Niczym dar od Boga, świnka zabłąkała się w tym chaosie, oddalając się od innych prosiąt ładowanych na niemiecką ciężarówkę, i błyskawicznie skryła się pod grubymi spódnicami babci Poilâne. Od tygodni tuczyliśmy prosiątko żołędziami i odpadkami w nadziei, że wyrośnie na tyle duże, byśmy wszyscy mogli skosztować choć trochę mięsa. Myśl o tej chrupiącej skórce, o tej soczystej wieprzowinie od miesiąca dodawała sił mieszkańcom Le Coq Rouge. Usłyszałam, jak na zewnątrz mój brat znów krzyczy, a potem odezwał się głos siostry, prędki i natarczywy, któremu z kolei przerwał ostry ton niemieckiego oficera. Świnka spojrzała na mnie inteligentnymi, rozumiejącymi oczkami, jakby znała już swój los. – Tak mi przykro, mon petit – szepnęłam – ale naprawdę nie ma innego sposobu. I z rozmachem opuściłam rękę. W ciągu kilku sekund znalazłam się na zewnątrz. Zbudziłam Mimi, mówiąc jej tylko, że musi pójść ze mną, ale nie wolno jej się odzywać – dziewczynka w ciągu ostatnich kilku miesięcy widziała już tyle, że nie zadaje pytań. Objęła wzrokiem mnie i zawiniątko z jej maleńkim braciszkiem, którego trzymałam, wysunęła się z łóżka i chwyciła mnie za rękę. W powietrzu czuć było chłód zbliżającej się zimy i woń dymu drzewnego, która nie zdążyła się jeszcze rozproszyć po tym, jak rozpaliłyśmy na chwilę ogień w piecu. Pod łukowatym kamiennym sklepieniem tylnych drzwi zobaczyłam Kommandanta i zawahałam się. Nie był to Herr Becker, którego znałyśmy i nienawidziłyśmy. Ten mężczyzna był szczuplejszy, gładko ogolony i beznamiętny. Nawet w ciemności widziałam na jego twarzy inteligencję, a nie zwierzęcą bezmyślność, i poczułam strach. Nowy Kommandant przyglądał się z namysłem naszym oknom na piętrze, rozważając być może, czy ten budynek nie byłby odpowiedniejszą kwaterą niż gospodarstwo Fourriera, gdzie spali wyżsi rangą niemieccy oficerowie. Przypuszczam, że wiedział, iż z tej wysokości miałby doskonały widok na całe miasteczko. Nasz dom dysponował także stajniami dla koni i dziesięcioma sypialniami, przypominającymi o czasach, kiedy był świetnie prosperującym hotelem. Hélène klęczała na bruku, osłaniając Auréliena ramionami. Jeden z mężczyzn podniósł karabin, ale Kommandant powstrzymał go gestem ręki. – Wstańcie – rozkazał mojemu rodzeństwu. Hélène odsunęła się pospiesznie, jak najdalej od niego. Mignęła mi jej twarz, ściągnięta strachem. Poczułam, jak rączka Mimi zaciska się na mojej, gdy mała zobaczyła swoja mamę, i oddałam jej uścisk, choć serce podeszło mi do gardła. A potem wyszłam na dziedziniec. – Co tu się dzieje, na miłość boską? – rozległ się mój głos. Kommandant spojrzał na mnie, zaskoczony moim tonem: młoda kobieta wkraczająca sklepionym przejściem na podwórze, z uczepionym spódnicy dzieckiem ssącym kciuk i drugim, owiniętym w szal, przy piersi. Czepek miałam lekko przekrzywiony, a nocną koszulę tak znoszoną, że ledwie czułam na skórze jej tkaninę. Modliłam się w duchu, żeby mężczyzna nie usłyszał, jak głośno wali mi serce. Zwróciłam się do niego wprost: – Za jakież to domniemane wykroczenie pańscy ludzie przyszli ukarać nas tym razem? Domyślałam się, że żadna kobieta nie zwróciła się do niego w taki sposób, odkąd wyjechał z domu. Ciszę, która zapadła na dziedzińcu, przepełniało zdumienie. Mój brat i siostra, oboje na ziemi, odwrócili się, by lepiej mnie widzieć, aż nadto świadomi tego, dokąd może zaprowadzić nas wszystkich moja niesubordynacja. – A pani to…? – Madame Lefèvre. Widziałam, że wzrokiem szuka na moim palcu obrączki. Niepotrzebnie: podobnie jak większość kobiet z okolicy dawno ją sprzedałam, żeby mieć na jedzenie. – Madame. Mamy informacje, że nielegalnie przechowujecie żywy inwentarz. – Jego francuszczyzna była znośna, co sugerowało, że od dłuższego czasu stacjonuje na okupowanym terytorium; głos miał spokojny. Nie był to człowiek, któremu wszystko, co nieoczekiwane, wydaje się zagrożeniem. – Inwentarz? – Z pewnego źródła wiemy, że na terenie tej posiadłości znajduje się świnia. Zdaje sobie pani sprawę, że zgodnie z rozporządzeniem za ukrywanie przed władzami żywego inwentarza grozi kara więzienia. Wytrzymałam jego spojrzenie. – I wiem dokładnie, kto mógł dostarczyć panu takiej informacji. Monsieur Suel, non? – policzki miałam zarumienione; włosy, splecione w długi warkocz przerzucony przez ramię, były naelektryzowane. Czułam mrowienie w miejscu, gdzie dotykały karku. Kommandant zwrócił się ku jednemu ze swoich przybocznych. Mężczyzna odwrócił wzrok, potwierdzając tym samym moje podejrzenie. – Monsieur Suel, Herr Kommandant, przychodzi do nas przynajmniej dwa razy w miesiącu i usiłuje nas przekonać, że z powodu nieobecności naszych mężów wymagamy szczególnego rodzaju opieki z jego strony. Ponieważ nie zdecydowałyśmy się skorzystać z jego rzekomej życzliwości, odpłaca się nam, rozsiewając plotki, które zagrażają naszemu życiu. – Władze nie podjęłyby działań, gdyby ich źródło nie zasługiwało na wiarę. – Pozwolę sobie zauważyć, Herr Kommandant, że niniejsza wizyta sugeruje coś przeciwnego. Spojrzenie, którym mnie obrzucił, było nieprzeniknione. Odwrócił się na pięcie i skierował w stronę drzwi do domu. Ruszyłam za nim i o mało nie potknęłam się o spódnicę, usiłując dotrzymać mu kroku. Wiedziałam, iż sam fakt, że odezwałam się do niego tak śmiało, może zostać uznany za wykroczenie. A jednak w tamtym momencie nie odczuwałam już strachu. – Proszę na nas spojrzeć, Herr Kommandant. Czy wyglądamy na osoby zajadające się wołowiną, pieczenią jagnięcą albo wieprzowymi kotletami? – Mężczyzna odwrócił się, zerkając przelotnie na moje kościste nadgarstki, wystające lekko z rękawów nocnej koszuli. Tylko w ciągu zeszłego roku ubyło mi w talii pięć centymetrów. – Czyżbyśmy aż tak się upaśli dzięki wspaniałym dochodom, jakie przynosi nasz hotel? Zostały nam trzy kury z dwóch tuzinów. Trzy kury, które mamy przyjemność hodować i karmić, żeby pańscy ludzie mogli zabierać ich jajka. Tymczasem my żywimy się tym, co niemieckie władze zdają się uważać za dietę: coraz mniejszymi racjami mięsa i mąki oraz chlebem z grysiku i otrąb tak nędznych, że nie użylibyśmy ich do nakarmienia inwentarza. Był w tylnej sieni, a dźwięk jego obcasów odbijał się echem od kamiennej podłogi. Zawahał się, po czym podszedł do baru i wydał rozkaz głosem przypominającym szczeknięcie. Jakiś żołnierz wyrósł jak spod ziemi i podał mu lampę. – Nie mamy mleka, żeby nakarmić niemowlęta, nasze dzieci płaczą z głodu, a my chorujemy z niedożywienia. A mimo to przychodzicie tu w środku nocy zastraszać dwie kobiety i znęcać się nad niewinnym chłopcem, bić nas i grozić, ponieważ usłyszeliście od jakiegoś starego satyra plotkę, że się objadamy? Ręce mi się trzęsły. Kommandant zobaczył, że niemowlę się wierci, a ja zdałam sobie sprawę, że jestem tak spięta, iż trzymam je za mocno. Cofnęłam się o krok, poprawiłam szal i zanuciłam mu coś cicho. Potem podniosłam głowę. Nie potrafiłam ukryć goryczy i złości w moim głosie. – Wobec tego przeszukajcie nasz dom, Herr Kommandant. Przewróćcie go do góry nogami i zniszczcie to, co do tej pory nie zostało zniszczone. Przeszukajcie też budynki gospodarcze, te, których pańscy żołnierze nie ogołocili jeszcze doszczętnie. A kiedy znajdziecie tę mityczną świnię, mam nadzieję, że będzie smakowała pańskim ludziom. Wytrzymałam jego spojrzenie odrobinę dłużej, niż mógł się spodziewać. Przez okno widziałam, jak siostra ociera spódnicą rany Auréliena, usiłując zatamować krew. Nad nimi stało trzech niemieckich żołnierzy. Moje oczy zdążyły się przyzwyczaić do ciemności i zauważyłam, że Kommandant jest zbity z tropu. Jego ludzie spoglądali na niego niepewnie i czekali na rozkazy. Mógł kazać im ograbić nasz dom do gołych ścian i aresztować nas wszystkich w odwecie za mój niesłychany wybuch. Ja jednak wiedziałam, że myśli o Suelu i o tym, czy ten mógł wprowadzić go w błąd. Nie wyglądał na człowieka, który dobrze czuje się ze świadomością, że inni widzą, iż dał się wywieść w pole. Kiedy grywałam z Édouardem w pokera, często śmiał się i mówił, że jestem nieznośnym przeciwnikiem, bo moja twarz nigdy nie zdradza prawdziwych uczuć. Powiedziałam sobie, że muszę teraz o tym pamiętać: to najważniejsza partia, jaką kiedykolwiek rozegram. Wpatrywaliśmy się w siebie, Kommandant i ja. Przez moment miałam wrażenie, jakby świat wokół nas się zatrzymał: słyszałam odległy huk dział na froncie, kaszel siostry, grzebanie naszych zabiedzonych kur w kojcu. Dźwięki stopniowo cichły, aż wreszcie zostaliśmy tylko on i ja, stojący naprzeciwko siebie; jedno usiłowało zmusić drugie do odkrycia kart. Przysięgam, że słyszałam bicie własnego serca. – Co to takiego? – Co? Podniósł lampę, rzucając na niego przyćmione złotawe światło: mój portret, który Édouard namalował tuż po naszym ślubie. Ja, w tamtym pierwszym roku, z gęstymi lśniącymi włosami spadającymi na ramiona, ze świeżą kwitnącą cerą i śmiałym spojrzeniem kobiety, która wie, że jest uwielbiana. Przyniosłam tutaj portret z jego kryjówki kilka tygodni wcześniej, mówiąc siostrze, że prędzej umrę, niż pozwolę Niemcom dyktować mi, na co wolno mi patrzeć w moim własnym domu. Mężczyzna podniósł lampę trochę wyżej, żeby lepiej widzieć. „Nie wieszaj tego tutaj, Sophie”, ostrzegała mnie Hélène. „Napytasz nam biedy”. Kiedy wreszcie zwrócił się ku mnie, miałam wrażenie, że z najwyższym trudem zmusza się do oderwania wzroku od obrazu. Spojrzał na moją twarz, a potem znów na portret. – Namalował go mój mąż. – Nie wiem, skąd wzięła się we mnie ta potrzeba, by mu to powiedzieć. Być może była to kwestia mojej pewności i świętego oburzenia. Może ewidentnej różnicy pomiędzy dziewczyną na portrecie a tą, która stała przed nim. Może płaczącego dziecka uczepionego mojej spódnicy. Możliwe, że nawet Kommandant, po dwóch latach okupacji, zmęczył się nękaniem nas za drobne wykroczenia. Jeszcze przez chwilę patrzył na obraz, a potem przeniósł spojrzenie na własne stopy. – Sądzę, że wyraziliśmy się jasno, madame. Nasza rozmowa nie jest zakończona. Dziś jednak nie będę już dłużej was niepokoił. Dostrzegł na mojej twarzy przebłysk zaskoczenia, które ledwie udało mi się opanować, i zauważyłam, że przyniosło mu to jakiś rodzaj satysfakcji. Być może wystarczyło mu to, iż byłam przekonana, że mój los jest przypieczętowany. Ten człowiek był inteligentny i wnikliwy. Będę musiała mieć się na baczności. – Żołnierze. Mężczyźni zawrócili, jak zawsze ślepo posłuszni, i ruszyli w stronę swego pojazdu, a światło reflektorów obrysowywało ich umundurowane postaci. Poszłam za Kommandantem i stanęłam tuż za progiem. Ostatnie jego słowa, które dobiegły moich uszu, były rozkazem, by kierowca jechał do miasta. Czekaliśmy, podczas gdy wojskowy samochód jechał drogą, a reflektory omiatały jej wyboistą powierzchnię. Hélène zaczęła drżeć. Z wysiłkiem stanęła na nogi, przykładając do czoła dłonie o zbielałych kłykciach i zaciskając powieki. Aurélien stał niezręcznie koło mnie, trzymając Mimi za rękę, zakłopotany jej dziecięcymi łzami. Czekałam, aż w oddali ucichną ostatnie odgłosy silnika. Zawył za wzgórzami, jakby on także protestował. – Jesteś ranny, Aurélien? – Dotknęłam jego głowy. Rozcięcia. I sińce. Jacy mężczyźni atakują bezbronnego chłopca? Uchylił się. – To nie bolało – powiedział. – Wcale mnie nie przestraszyli. – Myślałam, że cię aresztuje – odezwała się moja siostra. – Myślałam, że aresztuje nas wszystkich. – Bałam się, kiedy tak wyglądała: jakby balansowała na krawędzi jakiejś bezdennej otchłani. Otarła oczy, zmusiła się do uśmiechu i kucnęła, by przytulić córeczkę. – Niemądrzy Niemcy. Ale nas wszystkich wystraszyli, co? Niemądra maman, że tak się dała nastraszyć. Dziewczynka patrzyła na mamę, milcząca i poważna. Czasem się zastanawiałam, czy jeszcze kiedyś zobaczę, jak Mimi się śmieje. – Przepraszam. Już wszystko dobrze – ciągnęła dalej Hélène. – Chodźmy wszyscy do środka. Mimi, mamy troszkę mleka, podgrzeję ci je. – Wytarła ręce o zakrwawioną koszulę i wyciągnęła je do mnie po niemowlę. – Chcesz, żebym wzięła od ciebie Jeana? Zaczęłam trząść się konwulsyjnie, jakbym dopiero teraz zdała sobie sprawę, jak bardzo powinnam była się bać. Nogi miałam jak z waty, jak gdyby cała ich siła wsiąkła w bruk na dziedzińcu. Poczułam desperacką potrzebę, by usiąść. – Tak – powiedziałam. – Chyba tak będzie lepiej. Siostra sięgnęła po zawiniątko, po czym wydała cichy okrzyk. Otulony kocykiem, owinięty tak szczelnie, że nocne powietrze prawie nie miało do niego dostępu, widniał różowy, kosmaty ryjek prosięcia. – Jean śpi na górze – odrzekłam. Oparłam się o ścianę, żeby nie upaść. Aurélien zajrzał siostrze przez ramię. Wszyscy wpatrywali się w zawiniątko. – Mon Dieu. – Czy ono nie żyje? – Uśpiłam je chloroformem. Pamiętałam, że papa miał buteleczkę w gabinecie, jeszcze z czasów, kiedy zbierał motyle. Myślę, że się obudzi. Ale będziemy musieli znaleźć mu jakąś inną kryjówkę, zanim tamci wrócą. Dobrze wiecie, że wrócą. I wtedy Aurélien się uśmiechnął – tak rzadko ostatnio widywanym, powolnym uśmiechem pełnym zachwytu. Hélène nachyliła się, żeby pokazać Mimi nieprzytomne prosiątko, i obie się rozpromieniły. Moja siostra co chwila dotykała ryjka świnki, drugą dłonią zatykając sobie usta, jakby nie mogła uwierzyć w to, co ma na rękach. – Stałaś przed nimi i trzymałaś prosię? Oni tu przyszli, a ty podetknęłaś im je pod nos? A potem nakrzyczałaś na nich, że mieli czelność w ogóle się tu pojawić? – W jej głosie dźwięczało niedowierzanie. – Pod ryj – powiedział Aurélien, który sprawiał wrażenie, jakby nagle odzyskał pewność siebie. – Ha! Podetknęłaś im je pod ryj! Usiadłam na bruku i zaczęłam się śmiać. Zaśmiewałam się, aż poczułam na skórze chłód i sama już nie wiedziałam, czy się śmieję, czy płaczę. Mój brat, który chyba się bał, że zaraz wpadnę w histerię, wziął mnie za rękę i oparł się o mnie. Miał czternaście lat i czasem był twardy i nieprzystępny jak mężczyzna, a czasem zachowywał się jak dziecko, które szuka otuchy u dorosłych. Hélène była nadal zamyślona. – Gdybym wiedziała… – odezwała się. – Skąd u ciebie tyle odwagi, Sophie? Moja mała siostrzyczka! Skąd ci się to wzięło? W dzieciństwie byłaś strachliwa jak myszka. Jak myszka! Nie byłam pewna, czy znam odpowiedź. A potem, kiedy wreszcie weszliśmy do domu, gdy Hélène zajęła się podgrzewaniem mleka w rondelku, a Aurélien myciem swojej biednej zmaltretowanej twarzy, ja stanęłam przed portretem. Ta dziewczyna, dziewczyna, którą poślubił Édouard, patrzyła na mnie, a na twarzy miała wyraz, którego już nie rozpoznawałam. On zobaczył to we mnie na długo przedtem, zanim dostrzegł to ktokolwiek inny: ten uśmiech mówi o świadomości i satysfakcji, otrzymywanej i dawanej. Mówi o dumie. Kiedy nikt z jego paryskich znajomych nie mógł pojąć jego miłości do mnie – ekspedientki, on tylko się uśmiechał, bo już wtedy to we mnie widział. Nigdy nie wiedziałam, czy on rozumie, że to wszystko jest tam tylko dzięki niemu. Stałam i patrzyłam na nią, i na kilka sekund przypomniałam sobie, jakie to uczucie być tą dziewczyną, wolną od głodu i strachu, pochłoniętą jedynie beztroskimi myślami o tym, jakie to wspaniałe chwile czekają ją z Édouardem, kiedy będą tylko we dwoje. Przypomniała mi o tym, że świat jest zdolny do piękna i że niegdyś były takie rzeczy – sztuka, radość, miłość – które wypełniały mój świat, zamiast strachu, zupy z pokrzyw i godziny policyjnej. W wyrazie mojej twarzy zobaczyłam jego. I wtedy zdałam sobie sprawę z tego, co przed chwilą zrobiłam. On przypomniał mi o mojej sile i o tym, jak wiele zostało jeszcze we mnie tego wszystkiego, co pozwala mi się nie poddawać. Kiedy wrócisz, Édouardzie, przysięgam, że znów będę tą dziewczyną, którą namalowałeś.\n2 Historia o dziecku-prosiaczku do czasu obiadu zdążyła obiec prawie całe St Péronne. Drzwi baru w Le Coq Rouge od rana się nie zamykały, choć mieliśmy do zaoferowania niewiele poza kawą z cykorii; dostawy piwa zdarzały się sporadycznie, a prócz tego dysponowaliśmy tylko kilkoma absurdalnie drogimi butelkami wina. Zdumiewające było to, jak wielu ludzi zajrzało tylko po to, by życzyć nam dobrego dnia. – I tyś go zrugała? Kazałaś mu się wynosić? – stary René chichotał pod wąsem i ściskając oparcie krzesła, ocierał łzy ze śmiechu. Cztery razy prosił, żeby powtórzyć mu całą historię od początku, i za każdym razem Aurélien ubarwiał opowieść nieco bardziej, tak że ostatecznie on bił się z Kommandantem na szable, a ja krzyczałam: – Der Kaiser ist Scheiss! Wymieniłyśmy uśmieszki z Hélène, która zamiatała podłogę w kawiarni. Mnie to nie przeszkadzało. Ostatnio w naszym miasteczku nie mieliśmy wielu okazji do świętowania. – Musimy uważać – powiedziała Hélène, gdy René wyszedł, uchyliwszy kapelusza na do widzenia. Patrzyłyśmy, jak mija pocztę, skręcając się znów ze śmiechu, po czym zatrzymuje się, by otrzeć oczy. – Ta historia zbyt szybko się roznosi. – Nikt nic nie powie. Wszyscy nienawidzą szwabów – wzruszyłam ramionami. – A zresztą każdy chciałby dostać kawałek wieprzowiny. Nie sądzę, żeby ktokolwiek na nas doniósł, zanim się naje. Prosię zostało przed świtem dyskretnie przeniesione do sąsiadów. Kilka miesięcy wcześniej Aurélien, rąbiąc na opał stare beczki po piwie, odkrył, że labirynt naszych piwnic oddziela od tych należących do Foubertów zaledwie jeden rząd cegieł. Z pomocą sąsiadów ostrożnie usunęliśmy część z nich, tworząc awaryjną drogę ucieczki. Kiedy Foubertowie ukrywali młodego Anglika i pewnego wieczoru o zmierzchu Niemcy złożyli im niezapowiedzianą wizytę, madame Foubert udała, że nie rozumie, co mówi do niej oficer, dając w ten sposób młodzieńcowi akurat tyle czasu, by zdążył przemknąć się do piwnicy, wyjąć cegły i prześliznąć się na naszą stronę. Niemcy zajrzeli w każdy kąt jej domu, zeszli także do piwnicy, ale w przyćmionym świetle żaden z nich nie zauważył, że zaprawa w ścianie jest podejrzanie dziurawa. Z tego właśnie składało się nasze życie: drobne powstania, malutkie zwycięstwa, nieliczne okazje do ośmieszenia naszych gnębicieli, wątłe łódeczki nadziei, unoszące się na wielkim morzu niepewności, ubóstwa i strachu. – Czyli poznałyście nowego Kommandanta? Mer siedział przy jednym ze stolików pod oknem. Kiedy przyniosłam mu kawę, gestem zaprosił mnie, bym się do niego przysiadła. Często myślałam o tym, że od czasów okupacji jego życie jest jeszcze bardziej nieznośne niż czyjekolwiek inne: czas upływał mu na ciągłych negocjacjach z Niemcami i próbach zapewnienia miasteczku tego, co niezbędne, ale co pewien czas okupanci aresztowali go, by zmusić nieposłusznych mieszkańców do przestrzegania ich rozkazów. – Nie zostaliśmy sobie oficjalnie przedstawieni – odparłam, stawiając przed nim filiżankę. Pochylił ku mnie głowę i odezwał się półgłosem: – Herr Becker został odesłany do Niemiec, ma tam zarządzać obozem jenieckim. Podobno w jego rachunkach dopatrzono się jakichś nieścisłości. – Nic dziwnego. To jedyny człowiek w okupowanej Francji, który zdołał tutaj przytyć tak, że ważył dwa razy tyle, co w chwili przyjazdu – żartowałam, ale jego odesłanie wywołało we mnie mieszane uczucia. Z jednej strony Becker był ostry, a jego kary przesadnie srogie, co wynikało z braku pewności siebie i obawy, że jego ludzie uznają go za zbyt miękkiego. Z drugiej jednak był także zbyt głupi – nie dostrzegał licznych aktów oporu mieszkańców miasteczka – by pielęgnować jakiekolwiek znajomości, które mogłyby pomóc mu w karierze. – A więc co o nim sądzisz? – O nowym Kommandancie? Sama nie wiem. Chyba mógłby być gorszy. Nie rozebrał domu na części, tak jak pewnie zrobiłby Becker, tylko po to, by pokazać, że go na to stać. Ale… – zmarszczyłam nos – …jest bystry. Możliwe, że będziemy musieli być jeszcze ostrożniejsi. – Jak zawsze, madame Lefèvre, nasze myśli biegną w jednym kierunku – uśmiechnął się do mnie, lecz tylko ustami. Przypomniały mi się czasy, kiedy mer był wesołym, hałaśliwym człowiekiem, znanym ze swojej jowialności: na każdym spotkaniu w miasteczku miał zawsze najdonośniejszy głos. – Czego możemy się spodziewać w tym tygodniu? – Będzie chyba trochę boczku. I kawa. Bardzo niewiele masła. Mam nadzieję, że za kilka godzin poznam dokładną wielkość przydziałów. Wyjrzeliśmy przez okno. Stary René dotarł do kościoła. Zatrzymał się, żeby porozmawiać z księdzem. Nie było trudno zgadnąć, co omawiają. Kiedy ksiądz zaczął się śmiać, a René zgiął się wpół po raz czwarty, nie byłam w stanie powstrzymać chichotu. – Miałaś jakieś wiadomości od męża? Zwróciłam się z powrotem w stronę mera. – Ostatni raz w sierpniu, przysłał mi wtedy kartkę. Stacjonował niedaleko Amiens. Napisał tylko parę słów. „Myślę o Tobie dniem i nocą – nagryzmolił na pocztówce tym swoim pięknym zapętlonym pismem. – Jesteś moją gwiazdą przewodnią w tym obłąkanym świecie”. Po jej otrzymaniu przez dwie noce nie mogłam spać z niepokoju, dopóki Hélène nie zwróciła mi uwagi, że słowa „ten obłąkany świat” można równie dobrze zastosować do świata, w którym człowiek żywi się czarnym chlebem tak twardym, że trzeba go kroić tasakiem, i trzyma prosięta w piecu chlebowym. – Ostatnia wiadomość od mojego najstarszego syna przyszła prawie trzy miesiące temu. Posuwali się w kierunku Cambrai. Pisał, że są dobrej myśli. – Mam nadzieję, że nadal tak jest. Jak się miewa Louisa? – Nie najgorzej, dziękuję. Najmłodsza, obecnie jedenastoletnia córka mera urodziła się z porażeniem mózgowym; nie rozwijała się tak jak inne dzieci, mogła jeść tylko niektóre rzeczy i często chorowała. Całe nasze miasteczko dokładało starań, by niczego jej nie zabrakło. Ilekroć komuś udało się zdobyć mleko czy suszone jarzyny, część tego zazwyczaj wędrowała do domu mera. – Kiedy się lepiej poczuje, proszę jej powiedzieć, że Mimi o nią pyta. Hélène szyje dla niej lalkę, która ma być bliźniaczką lalki Mimi. Mimi pytała, czy mogą być siostrami. Mer poklepał ją po rączce. – Jesteście naprawdę kochane. Dziękuję Bogu za to, że wróciłaś tutaj, chociaż mogłaś zostać sobie bezpiecznie w Paryżu. – Ba! Nie ma żadnej gwarancji, że szwaby nie będą wkrótce maszerować po Champs Élysées. A zresztą nie mogłam zostawić Hélène tutaj samej. – Nie dałaby sobie rady bez ciebie. Wyrosłaś na taką wspaniałą młodą kobietę. Paryż ci posłużył. – To zasługa mojego męża. – W takim razie niech Bóg ma go w swojej opiece. Niech ma w opiece nas wszystkich. – Mer uśmiechnął się, włożył kapelusz i wstał od stolika. St Péronne, gdzie rodzina Bessette’ów od pokoleń prowadziła Le Coq Rouge, było jednym z pierwszych miasteczek, które wpadły w ręce Niemców jesienią 1914 roku. Choć nasi rodzice od dawna już nie żyli, a mężowie wyjechali na front, Hélène i ja postanowiłyśmy, że nie zamkniemy hotelu. Nie byłyśmy jedynymi, które przejęły męskie obowiązki: sklepami, gospodarstwami i miejscową szkołą zarządzały niemal wyłącznie kobiety, wspomagane przez staruszków i chłopców. Gdy nastał rok 1915, w miasteczku nie było już prawie żadnych mężczyzn. W pierwszych miesiącach miałyśmy duży ruch, bo przechodzili tędy francuscy żołnierze, a niedługo po nich Anglicy. Jedzenia było jeszcze pod dostatkiem, maszerującym oddziałom towarzyszyły muzyka i wiwaty, a większość z nas wciąż wierzyła, że wojna skończy się – w najgorszym wypadku – za kilka miesięcy. Zdarzyło się kilka rzeczy, które wskazywały na okropności rozgrywające się paręset kilometrów dalej: dawałyśmy jedzenie belgijskim uchodźcom, którzy posępnie mijali nasz hotel, a ich dobytek spoczywał w chwiejnych stosach na wozach; niektórzy z Belgów wciąż mieli na sobie kapcie i ubrania, w których wyszli z domów. Od czasu do czasu, kiedy wiatr wiał ze wschodu, dolatywał do nas odległy huk dział. Ale choć wiedzieliśmy, że wojna toczy się niedaleko, tylko nieliczni wierzyli, że St Péronne, nasze dumne miasteczko, może dołączyć do tych, które znalazły się pod niemiecką okupacją. Dowodem na to, jak bardzo się myliliśmy, był dźwięk wystrzału w cichy, zimny jesienny poranek, kiedy to madame Fougère i madame Dérin za piętnaście siódma wyruszyły na swój codzienny spacerek do boulangerie i zostały zastrzelone podczas przechodzenia przez rynek. Słysząc hałas, rozsunęłam zasłony, a zrozumienie tego, co zobaczyłam, zajęło mi dłuższą chwilę: na chodniku rozciągnięte były ciała dwóch kobiet, wdów i przyjaciółek od blisko siedemdziesięciu lat, z przekrzywionymi chustkami na głowach i pustymi, przewróconymi koszykami u stóp. Wokół nich lepka czerwona kałuża rozlała się w niemal idealny okrąg, jakby pochodziła od jednej istoty. Niemieccy oficerowie twierdzili później, że strzelali do nich snajperzy i że to, co wydarzyło się na rynku, to była akcja odwetowa. (Podobno powtarzali to w każdej wiosce, do której wkraczali). Jeżeli chcieli wywołać w miasteczku bunt, nie mogli wybrać lepszego sposobu niż zabicie tych staruszek. Nie poprzestali jednak na tym. Podpalili obory i zestrzelili pomnik burmistrza Leclerca. Dwadzieścia cztery godziny później przemaszerowali w szyku bojowym naszą główną ulicą, ich pikielhauby lśniły w blasku zimowego słońca, a my staliśmy przed naszymi domami i sklepami i patrzyliśmy na nich w pełnym zgrozy milczeniu. Nieliczni pozostali w miasteczku mężczyźni musieli wyjść na zewnątrz, żeby tamci mogli ich policzyć. Właściciele sklepów i straganów po prostu je zamknęli i odmówili obsługiwania Niemców. Większość z nas miała odłożone zapasy jedzenia; wiedzieliśmy, że uda się nam przetrwać. Chyba wierzyliśmy, że tamci, widząc, jacy jesteśmy nieprzejednani, dadzą za wygraną i pomaszerują do kolejnej wsi. Ale wtedy Kommandant Becker wydał rozporządzenie, że każdy kupiec, którego sklep będzie zamknięty w zwykłych godzinach pracy, zostanie zastrzelony. Boulangerie, boucherie, stragany na rynku, a nawet Le Coq Rouge pootwierały się jedno po drugim. Nasze oporne miasteczko zostało zmuszone do powrotu do posępnego życia. Osiemnaście miesięcy później niewiele było już do kupienia. St Péronne było odcięte od sąsiednich miejscowości, pozbawione wieści ze świata i uzależnione od nieregularnych dostaw pomocy humanitarnej, uzupełnianych kosztownymi towarami z czarnego rynku, kiedy te były akurat dostępne. Czasem trudno było uwierzyć, że wolna Francja wie o naszych cierpieniach. Niemcy byli jedynymi, którzy jedli do syta; ich konie (nasze konie) były tłuste, a sierść na nich lśniła, karmiono je pszenicą, która powinna służyć nam do wypieku chleba. Niemcy plądrowali nasze piwniczki z winem i odbierali jedzenie wyhodowane w naszych gospodarstwach. Zresztą nie chodziło tylko o jedzenie. Co tydzień ktoś słyszał znienawidzone walenie w drzwi i otrzymywał nowy spis przedmiotów podlegających rekwizycji: łyżeczek, zasłon, talerzy, rondli, kołder. Niekiedy oficer najpierw zjawiał się na inspekcję, notował sobie co atrakcyjniejsze wyposażenie, po czym wracał ze spisem, w którym figurowało ni mniej, ni więcej tylko właśnie ono. Okupanci wystawiali nam skrypty dłużne, które można było rzekomo wymienić na pieniądze. Ani jedna osoba w całym St Péronne nie znała nikogo, komu by rzeczywiście zapłacono. – Co robisz? – Przenoszę to – wzięłam portret i przeniosłam go w spokojny kąt na uboczu, gdzie mniej rzucał się w oczy. – Kto to jest? – zapytał Aurélien, kiedy umieszczałam obraz znów na ścianie, poprawiając go, dopóki nie zawisł prosto. – To ja! – odwróciłam się w stronę brata. – Nie widzisz? – Aha – zmrużył oczy. Nie miał zamiaru mnie obrazić: dziewczyna na portrecie bardzo się różniła od tej chudej, surowej kobiety o szarej cerze i zmęczonych, nieufnych oczach, która codziennie spoglądała na mnie z lustra. Starałam się nie patrzeć na nią zbyt często. – Czy Édouard to namalował? – Tak. Kiedy się pobraliśmy. – Nie widziałem żadnego jego obrazu. To jest… spodziewałem się czegoś innego. – Co masz na myśli? – No… to jest dziwne. Te kolory są dziwne. Pomalował ci skórę na zielono i niebiesko. Przecież ludzie nie mają takiej skóry! I zobacz, jak to jest nieporządnie zrobione. Édouard powychodził za linie. – Aurélien, chodź tu na chwilę. – Podeszłam do okna. – Spójrz na moją twarz. Co widzisz? – Gargulca. Pacnęłam go w głowę. – Nie. Popatrz… ale tak naprawdę. Na kolory mojej skóry. – Jesteś po prostu blada. – Przyjrzyj się uważniej: pod oczami, w zagłębieniach na szyi. Nie mów mi, co się spodziewasz zobaczyć. Tylko uczciwie patrz. A potem powiedz, jakie kolory widzisz tak naprawdę. Brat wlepił wzrok w moją szyję. Jego spojrzenie powoli przesuwało się w górę po twarzy. – Widzę niebieski – odezwał się – pod oczami. Niebieski i fioletowy. A, i jeszcze zielony, na szyi. I pomarańczowy. Alors… trzeba wezwać lekarza! Masz twarz w stu różnych kolorach. Jesteś klaunem! – Wszyscy jesteśmy klaunami – powiedziałam. – Édouard po prostu widzi to wyraźniej niż inni ludzie. Aurélien pognał na górę oglądać się w lustrze i zadręczać się błękitami i fioletami, które niewątpliwie tam zobaczy. Zresztą ostatnio wystarczał mu byle pretekst. Durzył się w co najmniej dwóch dziewczętach i dużo czasu poświęcał na golenie swojej miękkiej młodzieńczej skóry starą tępą brzytwą naszego ojca, próbując w ten sposób bezskutecznie przyspieszyć pojawienie się zarostu. – Jest śliczny – powiedziała Hélène, robiąc krok w tył, by przyjrzeć się portretowi. – Ale… – Ale co? – Ryzykujemy, w ogóle go tu wieszając. Kiedy Niemcy dotarli do Lille, spalili wszystkie dzieła sztuki, które uznali za wywrotowe. Obraz Édouarda jest… nietypowy. Skąd wiesz, że go nie zniszczą? Dużo się martwiła ta moja siostra. Martwiły ją obrazy Édouarda i porywczość naszego brata; listy i moje codzienne zapiski na skrawkach papieru, które wtykałam pomiędzy krokwie. – Chcę, żeby tutaj był, żebym mogła na niego patrzeć. Nie martw się, reszta jest bezpieczna w Paryżu. Nie wyglądała na przekonaną. – Potrzebuję koloru, Hélène. Chcę życia. Nie chcę patrzeć na Napoleona czy głupie obrazki papy ze smutnymi psami. I nie pozwolę im – skinęłam głową w stronę okna, za którym niemieccy żołnierze po służbie stali przy fontannie i palili papierosy – dyktować mi, na co mam patrzeć w moim własnym domu. Hélène pokręciła głową, jakbym była wariatką, której ona nie potrafi się sprzeciwić. A potem poszła obsłużyć madame Louvier i madame Durant, które, choć często dawały wyraz swemu przekonaniu, że moja kawa z cykorii smakuje jak ze ścieku, zjawiły się, by posłuchać historii o dziecku-prosiaczku. Hélène i ja spałyśmy tej nocy w jednym łóżku, a pomiędzy nami Mimi i Jean. Czasem bywało tak zimno, nawet w październiku, że bałyśmy się, iż znajdziemy ich zamarzniętych na kość w piżamkach, więc tuliliśmy się wszyscy do siebie i grzaliśmy jedno od drugiego. Było późno, ale wiedziałam, że moja siostra nie śpi. Blask księżyca przeświecał przez szparę w zasłonach, a ja widziałam tylko jej oczy, szeroko otwarte, utkwione w jakimś odległym punkcie. Domyślałam się, że się zastanawia, gdzie jest w tej chwili jej mąż, czy jest mu ciepło w jakiejś kwaterze, podobnej do naszego domu, czy dygocze z zimna w okopie, patrząc na ten sam księżyc. Gdzieś daleko stąd stłumiony huk dał nam znać, że w oddali toczy się bitwa. – Sophie? – Tak? – Obie mówiłyśmy cichutkim szeptem. – Zastanawiasz się czasem, jak to będzie… jeżeli oni nie wrócą? Leżałam w ciemności z otwartymi oczami. – Nie – skłamałam. – Bo wiem, że wrócą. I nie chcę, żeby Niemcom udało się wymusić na mnie jeszcze choćby minutę strachu. – A ja tak – powiedziała Hélène. – Niekiedy zapominam, jak on wygląda. Patrzę na jego fotografię i nic nie pamiętam. – To dlatego, że tak często na nią patrzysz. Czasem myślę, że te nasze fotografie zużywają się od patrzenia. – Ale ja nic nie pamiętam: jak on pachnie, jak brzmi jego głos. Nie pamiętam, jakie to uczucie mieć go koło siebie. Tak jakby on nigdy nie istniał. I wtedy myślę sobie: a jeżeli to koniec? Jeśli on nigdy nie wróci? Jeżeli mamy spędzić resztę życia w ten sposób, pod nadzorem nienawidzących nas ludzi, którzy dyktują nam każdy ruch? I nie wiem… Nie jestem pewna, czy potrafię… Podparłam się na łokciu i sięgnęłam ponad Mimi i Jeanem, żeby wziąć moją siostrę za rękę. – Tak, potrafisz – odezwałam się. – Oczywiście, że potrafisz. Jean-Michel wróci do domu i będziecie szczęśliwi. Francja będzie wolna, a życie będzie takie jak kiedyś. Jeszcze lepsze. Hélène leżała w milczeniu. Ja zaczęłam dygotać, marznąc bez przykrycia, ale nie śmiałam się poruszyć. Bałam się, kiedy siostra mówiła takie rzeczy. Miałam takie wrażenie, jakby w jej głowie krył się bezmiar lęków, z którymi musi się zmagać dwa razy ciężej niż my wszyscy. Jej głos był cichutki i drżący, jakby powstrzymywała łzy. – Wiesz, kiedy wyszłam za Jean-Michela, byłam taka szczęśliwa. Pierwszy raz w życiu czułam się wolna. Wiedziałam, co ma na myśli: nasz ojciec był gwałtownym człowiekiem, często sięgał po pas i nie wahał się użyć pięści. Całe miasteczko uważało go za najpoczciwszego z gospodarzy, filar naszej społeczności, starego dobrego François Bessette’a, który każdego częstował dowcipem i kieliszkiem wina. My jednak znałyśmy jego porywczość. Jedyną rzeczą, jakiej żałowałyśmy, było to, że nasza matka zmarła przed nim i nie mogła choćby przez kilka lat cieszyć się życiem bez tego groźnego cienia. – Teraz mam takie wrażenie… jakbyśmy zamieniły jednego tyrana na innego. Czasem zdaje mi się, że spędzę całe życie, naginając się do cudzej woli. Ty, Sophie, ty potrafisz się śmiać. Widzę, jaka jesteś stanowcza, odważna, jak wieszasz obrazy i krzyczysz na Niemców, i nie rozumiem, skąd to się bierze. Nie pamiętam już, jakie to uczucie się nie bać. Leżałyśmy w ciszy. Słyszałam, jak wali mi serce. Ona miała mnie za nieustraszoną. Tymczasem nic nie przerażało mnie tak bardzo jak lęki mojej siostry. W ciągu tych ostatnich kilku miesięcy pojawiła się w niej jakaś nowa kruchość, jakieś nieznane napięcie w jej spojrzeniu. Ścisnęłam jej dłoń. Nie odwzajemniła uścisku. Leżąca pomiędzy nami Mimi się poruszyła, zarzucając sobie rączkę na głowę. Hélène wypuściła moją dłoń i w ciemności zamajaczył mi kształt siostry, jak przekręca się na bok i delikatnie chowa rękę córeczki z powrotem pod przykryciem. Dziwnie pokrzepiona tym gestem położyłam się znów i podciągnęłam sobie koc pod brodę, żeby przestać się trząść. – Wieprzowina – powiedziałam w ciszę. – Co? – Tylko pomyśl. Pieczona wieprzowina, ze skórą natartą solą i oliwą, krucha, rozpływająca się w ustach. Pomyśl o mięciutkich fałdach ciepłego białego sadła, o różowym mięsie, które ugina się pod palcami, może jeszcze z kompotem z jabłek. To właśnie będziemy jeść już za parę tygodni, Hélène. Pomyśl, jaki to będzie wspaniały smak. – Wieprzowina? – Tak. Wieprzowina. Kiedy czuję, że słabnę, myślę o tej świni i o jej wielkim tłustym brzuchu. Myślę o jej chrupiących uszkach, o soczystych szynkach. – Niemal usłyszałam, jak siostra się uśmiecha. – Sophie, oszalałaś. – Ale pomyśl tylko, Hélène. Czy to nie będzie wspaniałe? Możesz sobie wyobrazić buzię Mimi z tłuszczem cieknącym po bródce? Jakie to będzie dla niej uczucie mieć coś takiego w brzuszku? Wyobraź sobie, jaka to będzie radość wydłubywać sobie chrupiącą skórkę spomiędzy zębów. Siostra roześmiała się mimo woli. – Nie wiem, czy ona pamięta, jak smakuje wieprzowina. – Prędko sobie przypomni – powiedziałam. – Tak samo jak ty szybko przypomnisz sobie Jean-Michela. Któregoś dnia wejdzie przez te drzwi, a ty zarzucisz mu ramiona na szyję, i jego zapach i to uczucie, kiedy on obejmuje cię w talii, będą dla ciebie tak samo znajome jak twoje własne ciało. I w tym momencie niemal poczułam, jak jej myśli z powrotem kierują się w górę. Drobne zwycięstwa. – Sophie – odezwała się Hélène po chwili. – Tęsknisz za seksem? – Codziennie – odparłam. – Dwa razy częściej, niż myślę o tej świni. Na chwilę zapadła cisza, a potem zaczęłyśmy chichotać. I nagle, sama nie wiem dlaczego, zaśmiewałyśmy się tak bardzo, że musiałyśmy zatykać sobie usta rękami, żeby nie pobudzić dzieci. Wiedziałam, że Kommandant wróci. Tym razem pojawił się po czterech dniach. Deszcz lał się z nieba strumieniami, a nasi nieliczni klienci siedzieli nad pustymi filiżankami i wpatrywali się niewidzącym wzrokiem w zaparowane szyby. W loży stary René i monsieur Pellier grali w domino; jego pies – monsieur Pellier musiał płacić Niemcom haracz za przywilej posiadania go – leżał u ich stóp. Wielu ludzi przesiadywało tu dzień w dzień, bo nie chcieli być sami ze swoim strachem. Właśnie podziwiałam fryzurę madame Arnault, świeżo upiętą przez moją siostrę, kiedy otworzyły się przeszklone drzwi i do baru wszedł on, z dwoma oficerami u boku. Sala, którą do tej chwili wypełniała ciepła mgiełka przyjacielskich pogwarek, nagle ucichła. Wyszłam zza kontuaru i wytarłam ręce w fartuch. Niemcy nie odwiedzali naszego baru, chyba że chodziło o rekwizycję. Chodzili do Bar Blanc na drugim końcu miasteczka, lokalu większego i być może nieco bardziej życzliwego. My zawsze jasno dawałyśmy do zrozumienia, że nie zależy nam na stworzeniu przestrzeni przyjaznej dla sił okupujących. Zastanawiałam się, co zamierzają nam zabrać tym razem. Gdybyśmy miały jeszcze mniej filiżanek i talerzy, musiałybyśmy prosić klientów, żeby korzystali z nich na spółkę. – Madame Lefèvre. Skinęłam mu głową. Czułam na sobie wzrok moich klientów. – Postanowiono, że będą panie dostarczać posiłków niektórym z naszych oficerów. W Bar Blanc nie ma dość miejsca, by wszyscy nasi ludzie mogli wygodnie jeść. Po raz pierwszy widziałam go teraz wyraźnie. Był starszy, niż wcześniej myślałam, może pod pięćdziesiątkę, chociaż u żołnierzy trudno było to ocenić. Wszyscy wyglądali na starszych niż w rzeczywistości. – Obawiam się, że nie będzie to możliwe, Herr Kommandant – odparłam. – Od ponad osiemnastu miesięcy nie podajemy w tym hotelu jedzenia. Ledwie starcza nam żywności na wykarmienie naszej małej rodziny. Nie będziemy w stanie zapewnić posiłków o takim standardzie, jakiego oczekują pańscy ludzie. – Zdaję sobie z tego sprawę. Z początkiem przyszłego tygodnia mogą się panie spodziewać dostaw produktów w wystarczających ilościach. Będę oczekiwał, że przygotują z nich panie posiłki odpowiednie dla oficerów. Jak rozumiem, ten hotel był dawniej wysokiej klasy instytucją. Nie wątpię, że nie przekracza to możliwości właścicielek. Usłyszałam, jak stojąca za mną siostra wciąga powietrze, i wiedziałam, że czuje to samo co ja. Intuicyjny strach przed obecnością Niemców w naszym hoteliku łagodziła myśl, która od miesięcy dominowała nad wszystkimi innymi: jedzenie. Będziemy miały resztki, kości, na których można będzie gotować rosół. Kuchenne zapachy, skradzione kęsy, dodatkowe racje, plasterki mięsa i sera, które będzie można potajemnie odkrawać. A jednak. – Nie jestem pewna, czy nasz bar będzie panu odpowiadać, Herr Kommandant. Nie dysponujemy tu żadnymi wygodami. – Sam osądzę, gdzie moim ludziom będzie wygodnie. Chciałbym także obejrzeć pokoje. Być może zakwateruję tu część moich podkomendnych. Usłyszałam, jak stary René mruczy: – Sacre bleu! – Naturalnie może pan obejrzeć pokoje, Herr Kommandant. Przekona się pan jednak, że pańscy poprzednicy niewiele nam zostawili. Łóżka, pościel, zasłony, a nawet miedziane rury doprowadzające wodę do umywalek znajdują się już w niemieckich rękach. Wiedziałam, że ryzykuję rozgniewaniem go: na oczach całego baru obnażyłam niewiedzę Kommandanta w zakresie działań jego własnych ludzi, niekompetencję jego wywiadu, przynajmniej w kwestii naszego miasteczka. Sprawą kluczową było jednak, by moi współmieszkańcy zobaczyli mój upór i wrogość. Obecność Niemców w naszym barze uczyniłaby Hélène i mnie obiektem plotek, złośliwych pogłosek. Musiałyśmy pokazać, że zrobiłyśmy co w naszej mocy, by ich zniechęcić. – Powtarzam, madame, że sam osądzę, czy pokoje odpowiadają naszym wymaganiom. Proszę mi je pokazać. – Gestem nakazał swoim ludziom pozostanie w barze. Aż do ich wyjścia w sali miała panować głucha cisza. Wyprostowałam ramiona i powoli wyszłam do holu, sięgając po klucze. Idąc, czułam na sobie oczy wszystkich w barze, wokół nóg szeleściły mi fałdy spódnicy, a za sobą słyszałam ciężkie kroki Niemca. Otworzyłam drzwi prowadzące na główny korytarz (zamykałam wszystko na klucz: nierzadko zdarzało się, że francuscy złodzieje kradli to, co nie zostało jeszcze zarekwirowane przez Niemców). Tę część budynku czuć było stęchlizną i wilgocią; nie byłam tu od miesięcy. W milczeniu weszliśmy po schodach. Byłam wdzięczna, że Kommandant trzyma się kilka kroków za mną. Przystanęłam na górze, czekając, aż mężczyzna wejdzie na korytarz, po czym otworzyłam pierwszy pokój. Dawniej na sam widok naszego hotelu w takim stanie łzy cisnęły mi się do oczu. Czerwony Pokój był kiedyś chlubą Le Coq Rouge; była to sypialnia, w której moja siostra i ja spędziłyśmy swoje noce poślubne, pokój, który mer rezerwował dla odwiedzających nasze miasteczko dygnitarzy. Znajdowało się w nim obszerne łoże z baldachimem, obwieszone krwistoczerwonymi arrasami, a jego wielkie okna wychodziły na nasz ogród reprezentacyjny. Dywan pochodził z Włoch, meble z château w Gaskonii, a purpurowa jedwabna kapa z Chin. Był w nim pozłacany żyrandol i ogromny marmurowy kominek, na którym co rano pokojówka rozpalała ogień, by płonął tam aż do nocy. Otworzyłam drzwi i odsunęłam się na bok, tak by Niemiec mógł wejść. Pokój był pusty, jeśli nie liczyć stojącego w kącie krzesła na trzech nogach. Podłoga została ogołocona z dywanu i była teraz szara, pokryta grubą warstwą kurzu. Łoża dawno już nie było, razem z arrasami znalazło się wśród pierwszych przedmiotów ukradzionych przez Niemców po wkroczeniu do naszego miasteczka. Marmurowy kominek został wyrwany ze ściany. Doprawdy nie wiem po co: nie nadawał się do użytku nigdzie indziej. Myślę, że Becker chciał nas po prostu zdemoralizować, usunąć z naszego życia wszystko, co piękne. Kommandant wszedł do sypialni. – Proszę patrzeć pod nogi – powiedziałam. Spojrzał w dół i to zobaczył: kąt pokoju, w którym zeszłej wiosny usiłowali wyrwać deski z podłogi na opał. Dom był zbyt solidnie zbudowany, a podłoga przybita za mocno, więc po kilku godzinach dali za wygraną, usunąwszy zaledwie trzy długie deski. Pozostała dziura, niczym rozwarte w proteście „O”, ukazywała belki pod spodem. Kommandant stał tam przez chwilę, wpatrując się w podłogę. Uniósł głowę i rozejrzał się wokół. Nigdy nie byłam sama w pokoju z Niemcem i serce waliło mi jak młotem. Czułam nikły zapach tytoniu i widziałam ślady deszczu na jego mundurze. Patrząc na jego kark, zacisnęłam w dłoni klucze, gotowa uderzyć go uzbrojoną pięścią, gdyby nagle mnie zaatakował. Nie byłabym pierwszą kobietą, która musiała walczyć o swój honor. Lecz on zwrócił się znów w moją stronę. – Czy wszystkie pokoje są w tak samo złym stanie? – zapytał. – Nie – odparłam. – Pozostałe są w gorszym. Patrzył na mnie tak długo, że niemal się zarumieniłam. Nie zamierzałam jednak dać się zastraszyć temu człowiekowi. Śmiało odpowiedziałam na jego spojrzenie, przyglądając się jego krótko przystrzyżonym siwiejącym włosom i przejrzystym niebieskim oczom, które przypatrywały mi się spod daszka czapki. Podbródek miałam uniesiony, a twarz bez wyrazu. Wreszcie mężczyzna się odwrócił i minął mnie, po czym ruszył po schodach i wszedł znów do tylnego holu. Zatrzymał się nagle, spojrzał na mój portret i dwa razy zamrugał powiekami, jakby dopiero teraz zauważył, że go przeniosłam. – Wyślę kogoś z informacją, kiedy ma się pani spodziewać pierwszej dostawy żywności – powiedział. Szybko przemaszerował przez drzwi i znalazł się z powrotem w barze.\n3 – Powinnaś była odmówić. Madame Durant szturchnęła mnie kościstym palcem w ramię. Podskoczyłam. Miała na sobie biały czepiec ozdobiony falbankami, na ramionach niebieską szydełkową narzutkę. Ci, którzy skarżyli się na brak dostępu do wiadomości, odkąd zakazano gazet, widocznie nigdy nie spotkali mojej sąsiadki. – Co? – Karmienia Niemców. Powinnaś była odmówić. Poranek był lodowaty, a ja owinęłam się szalem tak szczelnie, że zakrywał mi twarz. Pociągnęłam go teraz w dół, żeby móc jej odpowiedzieć. – Powinnam była odmówić? A pani odmówi, kiedy postanowią zająć pani dom, madame? – Ty i twoja siostra jesteście młodsze ode mnie. Macie dość sił, żeby z nimi walczyć. – Niestety nie dysponuję batalionem ani bronią palną. Co pani zdaniem powinnam zrobić? Zabarykadować się w środku razem z całą rodziną? Obrzucić ich filiżankami i spodeczkami? Sąsiadka łajała mnie dalej, a ja zajęłam się otwieraniem przed nią drzwi. Piekarnia nie pachniała już jak piekarnia. W środku nadal było ciepło, ale woń bagietek i croissantów dawno zniknęła. Ten drobny fakt sprawiał, że za każdym razem, gdy przekraczałam jej próg, robiło mi się smutno. – Słowo daję, nie wiem, dokąd zmierza ten kraj. Gdyby twój ojciec zobaczył Niemców w swoim hotelu… – Madame Louvier została ewidentnie dobrze poinformowana. Z dezaprobatą pokręciła głową, gdy podeszłam do lady. – Zrobiłby dokładnie to samo. Monsieur Armand, piekarz, uciszył je. – Nie można krytykować madame Lefèvre! Wszyscy tańczymy teraz, jak tamci nam zagrają. Madame Durant, czy ma mi pani za złe, że piekę dla nich chleb? – Uważam tylko, że to niepatriotyczne spełniać ich każde życzenie. – Łatwo powiedzieć, kiedy to nie pani grozi kulka w łeb. – Czyli przyjdzie ich tu jeszcze więcej? Kolejni Niemcy wepchną się nam do spiżarni, wyjedzą nam jedzenie, ukradną zwierzęta. Słowo daję, nie wyobrażam sobie, jak my przetrwamy tę zimę. – Tak jak zawsze, madame Durant. Ze stoicyzmem i dobrym humorem, modląc się, by nasz Pan, o ile nie nasi dzielni chłopcy, wymierzył szwabom królewskiego kopa w tyłki. – Monsieur Armand mrugnął do mnie. – No dobrze, miłe panie, czego sobie życzycie? Mamy tygodniowy czarny chleb, pięciodniowy czarny chleb oraz trochę chleba w nieustalonym wieku, bez śladu wołków zbożowych. – W dzisiejszych czasach nie pogardziłabym wołkiem zbożowym na przystawkę – rzekła ze smutkiem madame Louvier. – W takim razie odłożę dla pani cały słoik, droga madame. Proszę mi wierzyć, w naszej mące nierzadko znajdujemy hojne porcje wołków. Ciasto wołkowe, placek z wołkami, wołkowe ptysie: dzięki szczodrości Niemców mamy ich, ile dusza zapragnie. Roześmiałyśmy się. Nie sposób było się powstrzymać. Monsieur Armand potrafił wywołać uśmiech nawet w najbardziej ponury dzień. Madame Louvier wzięła swój chleb i z niesmakiem włożyła go do koszyka. Monsieur Armand nie poczuł się urażony: widywał tę minę setki razy dziennie. Chleb był czarny, kanciasty i lepki. Wydzielał zapach stęchlizny, jakby rozkładał się od chwili, gdy wyszedł z pieca. Był tak twardy, że starsze kobiety często musiały prosić młodsze o pomoc przy krojeniu. – Słyszeliście państwo – odezwała się madame Louvier, otulając się płaszczem – że w Le Nouvion pozmieniali nazwy wszystkich ulic? – Pozmieniali nazwy? – Z francuskich na niemieckie. Monsieur Dinan dowiedział się tego od syna. Wiecie, jak nazwali Avenue de la Gare? Wszyscy pokręciliśmy głowami. Madame Louvier zamknęła na chwilę oczy, jakby chciała się upewnić, że potrafi odtworzyć tę nazwę. – Bahnhofstrasse – powiedziała wreszcie. – Bahnhof co? – Wyobrażacie sobie? – Mojego sklepu nie przechrzczą – prychnął monsieur Armand. – Już ja im przechrzczę tyłki. Brot to, brot tamto. To jest boulangerie. Na rue des Bastides. Zawsze tak było i zawsze będzie. Bahnhof-jak mu tam. Niedorzeczne. – Ależ to okropne! – madame Durant była przerażona. – Przecież ja nie znam słowa po niemiecku! Wszyscy wlepili w nią wzrok. – No bo jak ja się mam odnaleźć we własnym mieście, skoro nie będę znała nazw ulic? Śmialiśmy się tak głośno, że w pierwszej chwili nie zauważyliśmy, iż drzwi się otworzyły. Ale potem w sklepie nagle zapadła cisza. Odwróciłam się i zobaczyłam, że do środka wchodzi Liliane Béthune z podniesioną głową, ale nie patrzy nikomu w oczy. Twarz miała pełniejszą niż większość miejscowych, hożą cerę uróżowaną i upudrowaną. Powiedziała bonjour do wszystkich zebranych i sięgnęła do torebki. – Poproszę dwa bochenki. Pachniała drogimi perfumami, a włosy miała upięte w kok z mnóstwa loczków. Na tle miasteczka, gdzie większość kobiet była zbyt wyczerpana albo zbyt uboga, by wykraczać poza minimalną dbałość o higienę, Liliane lśniła niczym klejnot. Ale moją uwagę przyciągnął jej płaszcz. Nie mogłam oderwać od niego wzroku. Był kruczoczarny, uszyty z najdelikatniejszej astrachańskiej skórki jagnięcej i gruby niczym futrzany dywan. Miał miękki połysk rzeczy nowej i kosztownej, a kołnierz otulał twarz Liliane, jakby jej długa szyja wyłaniała się z czarnej melasy. Starsze panie również go dostrzegły i zobaczyłam, jak na ten widok ich twarze przybrały zacięty wyraz. – Jeden dla ciebie, drugi dla twojego Niemca? – wymamrotała madame Durant. – Poprosiłam o dwa bochenki – kobieta zwróciła się do madame Durant. – Jeden dla mnie, drugi dla mojej córki. Tym razem monsieur Armand się nie uśmiechał. Nie odrywając wzroku od twarzy Liliane, sięgnął pod ladę i dwiema potężnymi pięściami cisnął na nią dwa bochenki. Nie zapakował ich. Liliane wyjęła banknot, ale piekarz nie wziął od niej pieniędzy. Odczekał kilka sekund, aż młoda kobieta położyła banknot na ladzie, po czym podniósł go ostrożnie, jakby mógł się czymś od niego zarazić. Sięgnął do kasy i rzucił na ladę dwie monety, nie zważając na wyciągniętą dłoń Liliane. Kobieta popatrzyła na niego, a potem na ladę, gdzie leżały monety. – Reszty nie trzeba – powiedziała. I obrzucając nas wściekłym spojrzeniem, porwała chleb i wymaszerowała ze sklepu. – Że też taka ma czelność… – Nic nie uszczęśliwiało madame Durant bardziej niż jej własne oburzenie cudzym zachowaniem. Na szczęście dla niej Liliane Béthune przez ostatnie kilka miesięcy dostarczała jej licznych okazji do wyładowywania słusznego gniewu. – Chyba po prostu musi jeść jak wszyscy – odezwałam się. – Co wieczór chodzi do domu Fourriera. Noc w noc. Skrada się przez miasto jak złodziejka. – Ma dwa nowe płaszcze – powiedziała madame Louvier. – Drugi jest zielony. Nowiutki zielony wełniany płaszcz. Z Paryża. – I buty. Z koźlęcej skórki. Oczywiście nie ośmiela się paradować w nich w dzień. Wie, że ludzie by ją zlinczowali. – O, takiej nie zlinczują. Już Niemcy o to zadbają. – No, ale jak tamci odejdą, to będzie inna rozmowa, co? – Nie chciałabym być wtedy na jej miejscu, w butach z koźlęcej skórki czy bez. – Nie mogę patrzeć, jak ona się obnosi, popisuje się przed wszystkimi tym, jak to się jej powodzi. Za kogo ona się uważa? Monsieur Armand patrzył, jak młoda kobieta przechodzi przez plac. Nagle się uśmiechnął. – Ja bym się tak nie przejmował, drogie panie. Nie wszystko układa się po jej myśli. Spojrzałyśmy na niego. – Potraficie dochować tajemnicy? Nie wiem, po co w ogóle pytał. Te dwie staruszki z trudem potrafiły milczeć dłużej niż przez dziesięć sekund. – Co? – Powiedzmy tylko, że niektórzy z nas dbają o to, by Panna Elegantka została potraktowana w specjalny sposób, którego się nie spodziewa. – Nie rozumiem. – Pieczywo dla niej leży pod ladą, osobno. Zawiera pewne szczególne składniki. Składniki, które – mówię to paniom z ręką na sercu – nie trafiają do żadnych innych bochenków. Oczy staruszek się rozszerzyły. Nie śmiałam zapytać, co piekarz ma na myśli, ale błysk w jego oku sugerował kilka możliwości, nad którymi wolałam się nie zastanawiać. – Non! – Monsieur Armand! – Były zgorszone, ale zaczęły chichotać. I wtedy zrobiło mi się niedobrze. Nie podobała mi się Liliane Béthune ani jej postępowanie, jednak to budziło we mnie odrazę. – Muszę… muszę iść. Hélène potrzebuje… – Sięgnęłam po swój chleb. Ich śmiech wciąż rozbrzmiewał mi w uszach, gdy puściłam się biegiem w stronę względnie bezpiecznego schronienia, jakim był dla mnie hotel. Jedzenie pojawiło się w następny wtorek. Najpierw jajka, dwa tuziny, dostarczone przez młodego niemieckiego kaprala, który przyniósł je pod przykryciem, jakby chodziło o kontrabandę. Potem pieczywo, białe i świeże, trzy kosze. Tamten dzień w boulangerie odebrał mi apetyt na chleb, ale teraz, trzymając te świeże bochenki, ciepłe i chrupiące, poczułam się niemal odurzona pożądaniem. Musiałam odesłać Auréliena na górę, tak się bałam, że nie oprze się pokusie odłamania sobie kawałka. Następnie sześć kur, jeszcze nieoskubanych, i skrzynka z kapustą, cebulą, marchwią i dzikim czosnkiem. Po tym nadeszły słoiki z pomidorami konserwowymi, ryż i jabłka. Mleko, kawa, trzy potężne osełki masła, mąka, cukier. Mnóstwo butelek wina z południa. Hélène i ja przyjmowałyśmy każdą dostawę w milczeniu. Niemcy wręczyli nam formularze, na których starannie odnotowano ilość każdego produktu. Ukradzenie czegokolwiek nie byłoby proste: formularze wymagały od nas podania dokładnych proporcji składników potrzebnych do każdego przepisu. Wszelkie resztki musiałyśmy odkładać do wiadra, które miało być następnie przekazywane Niemcom, by mogli wykorzystać je do karmienia inwentarza. Kiedy zobaczyłam ten zapis, miałam ochotę splunąć. – Przygotowujemy to na dziś wieczór? – zapytałam ostatniego kaprala. Wzruszył ramionami. Wskazałam na zegar. – Dzisiaj? – Zrobiłam gest w stronę jedzenia. – Kuchen? – Ja – przytaknął z zapałem. – Sie kommen. Acht Uhr. – O ósmej – odezwała się Hélène zza moich pleców. – Chcą zjeść o ósmej. Nasza własna kolacja składała się z kromki czarnego chleba posmarowanej cienką warstwą dżemu oraz gotowanych buraków. Konieczność pieczenia kurcząt, napełniania naszej kuchni wonią czosnku i pomidorów, i placka z jabłkami, wydawała się wyrafinowaną torturą. Tego pierwszego wieczoru bałam się choćby oblizać palce, choć sam ich widok – ociekających sokiem z pomidorów, lepkich od jabłek – stanowił okrutną pokusę. Kilka razy zdarzyło mi się podczas wałkowania ciasta czy obierania jabłek, że omal nie zemdlałam z pragnienia. Musiałyśmy wygonić Mimi, Auréliena i małego Jeana na górę, skąd od czasu do czasu dobiegały nas okrzyki protestu. Nie chciałam gotować dla Niemców porządnego posiłku. Ale bałam się postąpić inaczej. Przyjdzie czas, powtarzałam sobie, wyjmując kurczaki z piekarnika i polewając je skwierczącym sosem, że będę umiała cieszyć się widokiem tego jedzenia. Że będę potrafiła znajdować przyjemność w patrzeniu na nie, we wdychaniu zapachów. Jednak tego wieczoru nie byłam w stanie. Kiedy odezwał się dzwonek zwiastujący przybycie oficerów, mój żołądek ściskał się z głodu, a skórę pokrywał zimny pot. Nienawidziłam Niemców z taką mocą, jakiej nie czułam nigdy wcześniej ani nigdy potem. – Madame – Kommandant wszedł jako pierwszy. Zdjął mokrą od deszczu czapkę i gestem nakazał pozostałym zrobić to samo. Stałam, wycierając ręce w fartuch, niepewna, jak zareagować. – Herr Kommandant. – Popatrzyłam na niego bez wyrazu. W sali było ciepło: Niemcy przysłali nam trzy kosze drew, żebyśmy mogły rozpalić ogień. Mężczyźni zdejmowali szaliki i czapki, węsząc z lubością i uśmiechając się w oczekiwaniu na ucztę. Woń kurcząt, pieczonych z czosnkiem i sosem pomidorowym, napełniała powietrze. – Chcielibyśmy zjeść od razu – powiedział Kommandant, zerkając w stronę kuchni. – Wedle życzenia – powiedziałam. – Przyniosę wino. Aurélien zdążył tymczasem otworzyć kilka butelek w kuchni. Wyszedł z niej teraz, trzymając po jednej w każdej ręce i patrząc spode łba. Ta męczarnia, na którą zostaliśmy dzisiaj skazani, jego dotknęła szczególnie boleśnie. Zważywszy na fakt, że niedawno został pobity, w połączeniu z jego młodością i impulsywnością, obawiałam się, iż wpakuje się w jakieś kłopoty. Zabrałam mu butelki. – Idź i powiedz Hélène, że musi podać kolację. – Ale… – Idź! – fuknęłam. Wyszłam zza baru i nalałam wino. Nie patrzyłam na tamtych, stawiając kieliszki na stole, choć czułam na sobie ich spojrzenia. Tak, patrzcie na mnie, mówiłam bezgłośnie. Kolejna wychudzona Francuzka, głodem zmuszona do uległości. Mam nadzieję, że mój wygląd zepsuje wam apetyt. Moja siostra wniosła pierwsze talerze, co wywołało pomruk uznania. Nie minęło kilka minut, a oficerowie zajadali już, aż im się uszy trzęsły, dzwonili sztućcami o porcelanę i wykrzykiwali coś w swoim języku. Chodziłam tam i z powrotem z pełnymi talerzami, usiłując nie wdychać rozkosznych zapachów, nie patrzeć na pieczone mięso połyskujące obok kolorowych warzyw. W końcu obsłużyłyśmy wszystkich. Hélène i ja stałyśmy razem za barem, podczas gdy Kommandant wznosił jakiś długi toast po niemiecku. Nie potrafię opisać, jakie to było uczucie słyszeć te głosy w naszym domu; patrzeć, jak ci ludzie pałaszują jedzenie, które tak pracowicie przygotowałyśmy, śmieją się swobodnie i piją wino. To ja ich pokrzepiam, myślałam z goryczą, podczas gdy mój ukochany Édouard słabnie pewnie głodu. I ta myśl, być może w połączeniu z moim własnym głodem i wyczerpaniem, sprawiła, że na chwilę ogarnęła mnie rozpacz. Z gardła wyrwał mi się cichy szloch. Poczułam, że dłoń Hélène dotyka mojej. Uścisnęła ją. – Idź do kuchni – wymruczała. – Ja… – Idź do kuchni. Dołączę do ciebie, jak doleję im wina. I ten jeden raz zrobiłam to, co kazała mi siostra. Jedli przez godzinę. Hélène i ja siedziałyśmy bez słowa w kuchni, wyczerpane i pogrążone we własnych posępnych myślach. Ilekroć słyszałyśmy wybuch śmiechu czy radosny okrzyk, podnosiłyśmy głowy. Tak trudno było zrozumieć, co to wszystko znaczy. – Mesdames. – W drzwiach kuchni pojawił się Kommandant. Wstałyśmy z wysiłkiem. – Kolacja była wyśmienita. Mam nadzieję, że uda się paniom utrzymać ten poziom. Patrzyłam w podłogę. – Madame Lefèvre. Niechętnie podniosłam wzrok. – Blado pani wygląda. Czy pani jest chora? – Nic nam nie jest. – Przełknęłam ślinę. Czułam, jak pali mnie jego spojrzenie. Obok mnie Hélène splatała zaczerwienione palce, nienawykłe do gorącej wody. – Madame, czy pani i siostra coś jadłyście? Pomyślałam, że to sprawdzian. Uznałam, że sprawdza, czy wypełniłyśmy co do joty te piekielne zalecenia. Przypuszczałam, że będzie chciał zważyć resztki, by się upewnić, czy nie zjadłyśmy potajemnie kawałka skórki od jabłka. – Nie ruszyłyśmy ani jednego ziarenka ryżu, Herr Kommandant. – Omal na niego nie splunęłam. Oto co głód robi z ludźmi. Zamrugał oczami. – W takim razie powinny panie. Nie da się dobrze gotować, jeżeli człowiek nie je. Co zostało? Nie byłam w stanie się ruszyć. Hélène wskazała na blachę na piecu. Były tam cztery ćwiartki kurczaka; grzały się, na wypadek gdyby oficerowie chcieli jeszcze jedną dokładkę. – Wobec tego proszę usiąść. Mogą panie zjeść tutaj. Nie mogłam uwierzyć, że to nie podstęp. – To rozkaz – powiedział Kommandant. Niemal się uśmiechał, ale ja nie uważałam tego za zabawne. – Poważnie. Śmiało. – Czy… czy mogłybyśmy dać coś dzieciom? Nie jadły mięsa od bardzo dawna. Mężczyzna lekko zmarszczył brwi, jakby nie rozumiał. Nie znosiłam go. Nie mogłam znieść dźwięku mojego własnego głosu błagającego Niemca o resztki jedzenia. Och, Édouardzie, pomyślałam w duchu. Gdybyś mnie teraz słyszał. – Nakarmcie dzieci i siebie – powiedział krótko Kommandant. Odwrócił się na pięcie i wyszedł z kuchni. Siedziałyśmy tam w milczeniu, a w uszach dźwięczały nam jego słowa. A potem Hélène uniosła spódnicę i pobiegła po schodach na górę, przeskakując po dwa stopnie naraz. Od miesięcy nie widziałam, żeby poruszała się w takim tempie. Kilka sekund później wróciła, niosąc ubranego jeszcze w nocną koszulę Jeana, a przed nią biegli Aurélien i Mimi. – To prawda? – zapytał Aurélien. Z otwartymi ustami wpatrywał się w kurczaka. Byłyśmy w stanie tylko skinąć głowami. Rzuciliśmy się na nieszczęsnego ptaka. Chciałabym móc wam powiedzieć, że moja siostra i ja zachowywałyśmy się jak damy, że wytwornie podnosiłyśmy pojedyncze kąski do ust, niczym prawdziwe paryżanki, i że pomiędzy jednym kęsem a drugim robiłyśmy przerwy na rozmowę i delikatne otarcie warg. Ale byłyśmy jak dzikuski. Rozdzierałyśmy mięso, nabierałyśmy ryż garściami, jadłyśmy z otwartymi ustami i łapczywie zbierałyśmy kawałki, które spadły na stół. Nie obchodziło mnie już, czy to jakiś podstęp Kommandanta. Nigdy w życiu nie jadłam nic tak dobrego, jak ten kurczak. Czosnek i pomidory wypełniały mi usta dawno zapomnianą rozkoszą, a nozdrza zapachem, który mogłabym wdychać bez końca. Jedząc, wydawaliśmy z siebie ciche okrzyki zachwytu, pierwotne i nieskrępowane, każde z nas zamknięte w swoim prywatnym światku przyjemności. Mały Jean śmiał się z buzią umazaną sosem. Mimi gryzła kawałki skórki z kurczaka, radośnie i hałaśliwie oblizując palce z tłuszczu. Hélène i ja jadłyśmy bez słowa, pilnując stale, żeby dzieciom niczego nie brakowało. Kiedy już nic nie zostało, kiedy każda kość była doszczętnie ogryziona, a na blasze nie uchowało się ani jedno ziarenko ryżu, usiedliśmy wszyscy i popatrzyliśmy po sobie. Z baru dobiegał nas dźwięk rozmów po niemiecku, coraz głośniejszych, w miarę jak oficerowie pili wino, i przerywanych od czasu do czasu wybuchem śmiechu. Otarłam usta rękami. – Nikt nie może się o tym dowiedzieć – odezwałam się, płucząc dłonie. Czułam się jak ktoś pijany, kto nagle wytrzeźwiał. – To może się nigdy więcej nie powtórzyć. A my musimy zachowywać się tak, jakby nigdy się nie wydarzyło. Jeżeli ktokolwiek odkryje, że jedliśmy niemieckie jedzenie, uznają nas za zdrajców. Popatrzyłyśmy na Mimi i Auréliena, usiłując przekazać im, jak ważne jest to, co zostało przed chwilą powiedziane. Aurélien skinął głową. Mimi także. Myślę, że w tamtym momencie byliby gotowi zgodzić się mówić do końca życia po niemiecku. Hélène wzięła ścierkę, zmoczyła ją i zajęła się usuwaniem śladów jedzenia z twarzy najmłodszej dwójki. – Aurélien – rzekła – zaprowadź ich do łóżek. My tu posprzątamy. Moje złe przeczucia nie udzieliły się bratu. Uśmiechał się. Jego chude nastoletnie ramiona po raz pierwszy od wielu miesięcy się rozluźniły, a ja przysięgłabym, że słyszałam, jak biorąc na ręce Jeana, pogwizduje sobie pod nosem. – Nikt, pamiętaj – przestrzegłam go jeszcze raz. – Przecież wiem – odparł tonem czternastolatka, który wie wszystko. Małemu Jeanowi kleiły się już oczka i zwisał bezwładnie w ramionach wujka, wyczerpany pierwszym sycącym posiłkiem od miesięcy. Dzieci zniknęły na schodach. Dźwięk ich śmiechu, kiedy dotarły na górę, sprawił, że poczułam w sercu ból. Było już po jedenastej, gdy Niemcy sobie poszli. Od blisko roku obowiązywała nas godzina policyjna; kiedy zapadała noc, a my nie miałyśmy świec ani lampy gazowej, Hélène i ja po prostu kładłyśmy się spać. Bar zamykałyśmy o szóstej, więc od miesięcy nie byłyśmy na nogach tak długo. Byłyśmy wyczerpane. W brzuchach burczało nam od tego wstrząsu, jakim okazało się pożywne jedzenie po miesiącach głodówki. Widziałam, że moja siostra się słania, szorując brytfanny. Sama nie byłam aż tak zmęczona, a przez głowę przelatywały mi wspomnienia tego kurczaka: miałam takie wrażenie, jakby jakieś martwe od dawna nerwy nagle we mnie ożyły. Wciąż czułam jego smak i zapach. Płonęły w mojej pamięci jak maleńki jaśniejący skarb. Zanim jeszcze kuchnia znów zalśniła czystością, kazałam Hélène iść na górę. Odgarnęła sobie włosy z twarzy. Moja siostra była kiedyś taka piękna. Patrząc na to, jak wojna dodała jej lat, pomyślałam o mojej własnej twarzy i zaczęłam się zastanawiać, co powiedziałby o niej mój mąż. – Nie chcę zostawiać cię z nimi samej – powiedziała Hélène. Pokręciłam głową. Nie bałam się: nastrój był pokojowy. Trudno jest poruszyć mężczyzn, którzy dobrze zjedli. Owszem, pili alkohol, ale wina było tyle, że każdy z nich mógł wypić najwyżej trzy kieliszki; to za mało, żeby sprowokować ich do niewłaściwych zachowań. Bóg jeden wie, że ojciec dał nam naprawdę niewiele, ale nauczył nas, kiedy należy się bać. Patrząc na zupełnie obcego człowieka, byłam w stanie na podstawie tego, jak zaciska szczęki, jak mruży oczy, dokładnie rozpoznać moment, w którym wewnętrzne napięcie wyładuje się w wybuchu agresji. A zresztą nie przypuszczałam, by Kommandant coś takiego tolerował. Zostałam w kuchni i sprzątałam, dopóki odgłos odsuwanych krzeseł nie uświadomił mi, że Niemcy wychodzą. Przeszłam do baru. – Mogą już panie zamknąć – odezwał się Kommandant. Starałam się nie patrzyć na niego z jawną wrogością. – Moi ludzie pragną przekazać wyrazy uznania za wyborny posiłek. Zerknęłam na nich. Lekko skinęłam głową. Nie chciałam sprawiać wrażenia osoby wdzięcznej za niemieckie komplementy. Kommandant nie wydawał się oczekiwać odpowiedzi. Włożył czapkę na głowę, a ja sięgnęłam do kieszeni i wręczyłam mu kwitki za żywność. Rzucił na nie okiem i oddał mi je z lekkim zniecierpliwieniem. – Nie zajmuję się takimi rzeczami. Proszę dać to jutro ludziom, którzy dostarczą jedzenie. – Désolée – odparłam, ale dobrze o tym wiedziałam. Jakaś złośliwa część mnie zapragnęła sprowadzić go, choć na chwilę, do roli intendenta. Stałam tam, podczas gdy oni zabierali swoje płaszcze i czapki. Niektórzy dosuwali krzesła do stołu, wykazując się resztkami kultury osobistej, inni o to nie dbali, jakby mieli prawo traktować każde miejsce jak własny dom. Więc to tak, pomyślałam. Resztę wojny spędzimy, gotując Niemcom posiłki. Przez chwilę zastanawiałam się, czy nie powinnyśmy były przyrządzić czegoś gorszego, nie starać się aż tak. Ale maman zawsze wpajała nam, że złe gotowanie samo w sobie jest czymś w rodzaju grzechu. I choćbyśmy były nie wiadomo jak niemoralne i zdradzieckie, byłam pewna, że wszyscy zapamiętamy ten wieczór z pieczonym kurczakiem. Na myśl o tym, że być może będzie ich więcej, zaszumiało mi w głowie. I wtedy zdałam sobie sprawę, że on patrzy na portret. Nagle ogarnął mnie strach, przypomniałam sobie słowa siostry. Obraz rzeczywiście sprawiał wrażenie wywrotowego, jego kolory były zbyt intensywne w tym skromnym małym barze, a promienna dziewczyna z tą swoją pewnością siebie wydawała się przekorna. Teraz widziałam, że wygląda niemal tak, jakby sobie z nich kpiła. Tamten nie odrywał od niego wzroku. Jego ludzie zaczęli wychodzić, a ich donośne ostre głosy rozbrzmiewały echem na pustym placu. Za każdym razem, kiedy otwierały się drzwi, wzdrygałam się lekko. – Jest taka podobna do ciebie. Byłam wstrząśnięta faktem, że on to widzi. Nie chciałam się na to zgodzić. To, że widział mnie w tej dziewczynie, sugerowało jakiś rodzaj poufałości. Przełknęłam ślinę. Kłykcie moich kurczowo splecionych dłoni były białe. – Tak. Cóż, to było dawno temu. – Przypomina nieco… Matisse’a. Byłam tak zaskoczona, że odpowiedziałam mu bez zastanowienia. – Édouard studiował u niego, na Académie Matisse w Paryżu. – Słyszałem o niej. Zetknęłaś się może z artystą nazwiskiem Hans Purrmann? – Musiałam się na niego zagapić – zobaczyłam, jak jego spojrzenie zwraca się nagle ku mnie. – Jestem wielkim miłośnikiem jego twórczości. Hans Purrmann. Académie Matisse. Dźwięk tych wyrazów padających z ust niemieckiego Kommandanta sprawił, że zakręciło mi się w głowie. Chciałam, żeby sobie poszedł. Nie chciałam, by wymawiał te słowa. Te wspomnienia należały do mnie, jak upominki, które mogłam wydobywać na wierzch i pocieszać się nimi w takie dni, kiedy życie mnie przytłaczało; nie chciałam, by moje najszczęśliwsze chwile zostały skażone przez uwagi rzucone od niechcenia przez jakiegoś Niemca. – Herr Kommandant, muszę posprzątać. Zechce mi pan wybaczyć. – Zaczęłam ustawiać talerze w stosy i zbierać kieliszki. On jednak stał bez ruchu. Czułam jego wzrok, spoczywający na obrazie tak, jakby spoczywał na mnie. – Dawno już nie rozmawiałem z nikim o sztuce – odezwał się, jakby do portretu. W końcu założył ręce za plecy i zwrócił się ku mnie. – Zobaczymy się jutro. Nie mogłam na niego spojrzeć. – Herr Kommandant – powiedziałam, stojąc z rękami pełnymi naczyń. – Dobrej nocy, madame. Kiedy wreszcie dotarłam na górę, Hélène spała twarzą w dół na naszej kapie. Wciąż miała na sobie ubrania, w których gotowałyśmy. Rozsznurowałam jej gorset, zdjęłam pantofle i przykryłam ją. Następnie sama położyłam się na łóżku, lecz gorączkowe myśli aż do świtu nie dawały mi zasnąć.\nTytuł oryginału The Girl You Left Behind Copyright © Jojo Moyes, 2012 Copyright © for the translation by Nina Dzierżawska Projekt okładki Katarzyna Borkowska kb-design@o2.pl Fotografia na pierwszej stronie okładki Copyright © Justin Case/Getty Images Opieka redakcyjna Alicja Gałandzij Aleksandra Kamińska Ewa Polańska Opracowanie tekstu i przygotowanie do druku MELES-DESIGN ISBN 978-83-240-2757-6 Między Słowami ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków E-mail: promocja@miedzy.slowami.pl Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl Wydanie I, Kraków 2017 Plik opracował i przygotował Woblink woblink.com\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Dziewczyna__ktora_kochales-ebookRO/p04011311i040" target="_blank" title="Dziewczyna, którą kochałeś [Jojo Moyes] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Dziewczyna, którą kochałeś [Jojo Moyes] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Polski bloger zarobił 69 tys. zł na jednym wpisie. Tak, to jest możliwe! | Gadżetomania.pl\nZewnętrzne DVD dla Eee PC i MacBooka Air Pierwsza recenzja Apple TV MasterPad – iPad killer z obsługą 1080p Google zastąpi Ci obcojęzyczny słownik Wielki Zderzacz Hadronów, czyli zabawy w Boga Wybory przez internet? Będzie nam wygodniej, ale poza tym nic się nie zmieni Kompaktowa kuchnia Cadillac Escalade dla Twojego dziecka Jak prasa pisała o Internecie w 1988 roku? Jak odzyskać dane za pomocą darmowego oprogramowania? Mario jako dramat psychologiczny?! [wideo] Ile tak naprawdę kosztuje Kindle 2?


Dopłaty 2010 Witam. Czy wiecie może ile wyniosą dopłaty na 2010r(w euro)? Próbowałem znaleźć jakieś informacje ale nici z tego.\nDopłaty 2010 Dzisiaj, 23:17\nDopłaty 2010 A po ci stawki w euro?\nDopłaty 2010 sąd możesz znać stawkę w PLN na 2010 rok jak kurs euro-złoty jest przyjmowany jesienią roku na który jest składany wniosek.\nDopłaty 2010 Nie chodzi o przelicznik euro/zł tylko o euro. Przelicznik w oparciu o analizy można w miarę dokładnie określić. Dodam, że dotyczy to 2010r czyli na nowo składane wnioski.\nDopłaty 2010 rozumiem. Stawki na 2010 rok poznamy około wakacji lipiec sierpień a koniec września kurs euro po jakim na przeliczą narazie składamy wnioski\nDopłaty 2010 ;D komedia\nDopłaty 2010 Zgodnie z art. 45 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 „Państwa Członkowskie dokonują przeliczenia na\nstanu na dzień 30 września danego roku.\nTyle jeśli chodzi o kurs euro... Co to jest koperta finansowa i powierzchnia referencyjna znajdziecie bez najmniejszych problemów w Googlach. Zainteresowanych tematem odsyłam do http://www.fapa.com....zposrednich.pdf\nDopłaty 2010 Dostaliscie juz druki wnioskow na 2010r.Ponoc mialy byc u wszystkich do 15 marca a u mnie jeszcze nic\nDopłaty 2010 ja dostałem już w lutym, na początku\nDopłaty 2010 Dobra jeśli już liczymy dopłaty na 2010 rok, to mają być 5% wyższe od obecnych i jeśli to przeliczymy na prognozowany kurs euro to są chyba tylko nadzieje że będą równe tym z 2009 a raczej ze 3% niższe\nDo tej pory przychodziły osobno, ale od tego roku maja być składane na jednym wniosku to i może będzie jedna decyzja\nDopłaty 2010 witam a ja mam takie pytanie, miałem pole na ktorym bylo sporo nieuzytkow (jakieś bagna) pole ma 10 ha, mialem zgłoszone 8ha w 2007 roku wszystkie te nieużytki zostały zlikwidowane, jest jednolite rowne pole, na chlopski rozum powierzchnia powinna zwiekszyc sie a przyszła mi decyzja ( pare dni temu) i tam stierdzili administracyjnie przez zdjecia satelitarne ze pole ma 6,3ha a w poprzednim roku jak miałem kontrole to bylo ok powierzchnia zgadzala sie, uprawa rownież. a pytanie brzmi dlaczego oni opieraja sie na starych zdjeciach satelitarnych z przed kilku lat, teraz dostałem nowe druki i na zalaczniku graficznym na tym polu wciaz wystepuja nieuzytki, zdjecie rowniez jest jakies stare\nDopłaty 2010 nie ty jeden tak masz mi w tym roku zmniejszyli o 10a z calej powieszchni w wyniku jakiejs kontroli w poprzednich latach bylo wszystko ok tez byly kontrole a jest tak dlatego ze unia nalozyla kare na polske za stare mapy i my teraz za to placimy\nDopłaty 2010 z ta polska to wszystko takie powalone, mamy 2010 rok a oni mi tu mapy z przed lat przysyłaja, unia daje ale rzad tak miesza aby tylko nikt nie dostał, moim zdaniem to im powinni po pensji polecieć\nJesli na któregoś tam 2003 roku na mapce odznaczona była część działki jako nieurzytek, czy wyłączone spod dopłat, to jest ustawa że obecnie na dopłaty przysługuje tylko ta powierzchnia na którą w 2003 roku złożyłeś na dopłaty a to coś wykarczował krzaki, osuszył bagno czy inne duperele w rozumieniu był ugór na części działki a teraz powiększyłeś na całość to i tak na tą część nie dostaniesz, tak samo jak worasz się sąsiadowi czy podorasz pod drogę, to masz podać do dopłat część działki sąsiada czy numer działki na której znajduje się droga gminna, na te ortofotomamy nakładane są też granice działek i jeśli w około jest ugór a w środku Twoja działka 1ha i w tym roku oborasz się w około na 3 ha to i tak do 1ha dostaniesz dopłaty\nDopłaty 2010 a jak sprawa wygląda z dopłatami do strączkowych albo motylkowych? na jakich warunkach to ma być, na jaki cel mogą być przeznaczone te rośliny, i jaka stawka??\nDopłaty 2010 Ciekawe czy po zliczeniu krajowej powierzchni referencyjnej, po tym obcinaniu powierzchni działek ewidencyjnych przez ARiMR nie trzeba będzie zmniejszyć obszaru Polski, a w szkołach uczyć małolatów, że po wejściu kraju do UE ojczyzna skurczyła się niczym suszona śliwka. Agencja kontrolowane przez siebie działki, gdzie wszystko było OK, okroiła ich obszar nawet o 20%\nDopłaty 2010 witam mi okroili dzialki na 2009 rok a teraz przyszly wnioski i wszystko jest po staremu mapy sa 1992 roku a na decyzji bylo napisane ze opierali sie na nowych mapach normalnie bomke tym urzedasa wrzucic i bedzie spokuj tak gmatwaja zeby rolnik sie nie wzbogacil ale pensji to im nie okroja ale tak to tylko u nas jest liczy sie papierek a nie co jest naprawde.\nDopłaty 2010 mam pytanie. czy ktos orietuje sie o co chodzi z doplatami do tzw zielonego nawozu?co trzeba siac?jakie sa terminy? i jakie doplaty?\nDopłaty 2010 rozchodzi się prawdopodobnie o program rolnośrodowiskowy, Pakiet 8. Ochrona gleb i wód, szczegóły tutaj http://www.arimr.gov...-2007-2013.html zachęcam do zapoznania się z treścią rozporządzenia i załącznikami - gdzie wskazane są wszystkie warunki otrzymania pomocy)


Zadania realizowane przez wolontariuszy są różnorodne i dopasowane do umiejętności, kwalifikacji i zainteresowań. Zaangażowanie wolontariusza jest dopasowane do jego oczekiwań i możliwości.\nOsoby zainteresowane współpracą proszone są o kontakt osobisty bądź telefoniczny: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, ul. Grabowo 2, pokój 39A, od poniedziałku do piątku w godz. 8.00-15.00, tel. 58 625 93 45. Osoba do kontaktu: Aleksandra Bladoszewska.


Nowe zasady na granicach • ICELAND NEWS\nOd dziś wchodzą w życie nowe przepisy, które zakazują niepotrzebnych podróży z obszarów wysokiego ryzyka. Minister Sprawiedliwości przyjęła rozporządzenie zakazujące zbędnych podróży, które obowiązuje do końca maja.\nW związku z tym już od dziś do kraju nie będą mogli przybywać obcokrajowcy, którzy pochodzą z kraju w którym czternastodniowa zapadalność wynosi ponad 700 na sto tysięcy mieszkańców. Te same zasady obowiązują osoby, które przebywały na obszarze takiego kraju dłużej niż 24 godziny, w ciągu ostatnich dwóch tygodni. To samo dotyczy sytuacji, gdy nie są dostępne wystarczające informacje o danym obszarze. Zakaz dotyczy wszystkich cudzoziemców, niezależnie od tego, czy są obywatelami EOG i obszaru EFTA, czy nie.\nZ drugiej strony zakaz nie dotyczy cudzoziemców, którzy mają stałe miejsce zamieszkania w Islandii lub z powodu pilnych zadań, o czym szerzej informuje komunikat na stronie internetowej Rządu.\nOczekuje się dwóch maszyn z krajów należących do kategorii B zgodnie z epidemiologiczną klasyfikacją obszarów i krajów uważanych za obszary szczególnego ryzyka ze względu na Covid-19. Te kraje to Holandia i Polska, w których 14-dniowa zapadalność na infekcję wynosi 700 lub więcej na 100 000 mieszkańców.\nOsoby przybywające bezpośrednio z Holandii i Polski lub innych krajów klasy B będą bezwarunkowo wysyłane na kwarantannę do hotelu, gdzie będą musiały pozostać do czasu uzyskania wyników drugiego badania przesiewowego.\nJakie warunki trzeba spełnić, aby przekroczyć granicę Islandii\nPoprzedni artykułIndeks płac wzrósł o 10,6%\nNastępny artykułPasażerowie z Holandii i Polski będą wysłani prosto na kwarantannę


Motoryzacja Części i akcesoria / 12Felgi i opony / 2 Motocykle / 8 Skutery i Quady / 1 Audi, BMW / 3 Chevrolet, Chrysler / 2 Citroen, Daewoo / 3 Fiat, Alfa Romeo / 2 Ford / 4 Honda, Hyundai / 3 Kia, Mazda / 2 Mercedes / 3 Mitsubishi, Nissan / 2 Opel / 3 Peugeot / 2 Polonez / 2 Renault / 3 Seat / 3 Skoda / 2 Suzuki / 2 Toyota / 4 Volkswagen / 6 Volvo / 2 Kupię auto / 45 Sprzedam auto / 11 Maszyny rolnicze / 2 Moto-usługi / 32 Pozostałe / 5\nDrzwi prawe przednie przód kompletne Suzuki Liana lift Z2S Drzwi prawe przednie kompletne z Suzuki Liana lift 1.4 DDIS 2005r., EU, kod lakieru Z2S Część sprawna Zdjęcie przedstawia sprzedawaną część Gwarancja rozruchowa wynosi 14 dni od momentu dostarczenia przedmiotu do kupującego Proszę pamiętać, że sprzedajemy używane części samochodowe, które posiadają normalne ślady użytkowania jak brud, przetarcia, odpryski lakieru, korozję,itd. Tel....\nDodano: 2021-10-14 / Cena: 110\nProfesjonalna i tania regeneracja turbosprężarek Dzień dobry MR Radka - Profesjonalna regeneracja turbin i turbosprężarki ul. Polna 3b, 39-300 Mielec To doskonale znana w regionie, także w Dębicy firma z regionu, której specjalizacją są turbosprężarki. Jesteśmy znani przez firmy z branży przede wszystkim z wysokiej jakości oferowanych usług. Dlatego nasze turbosprężarki cenią również klienci z zachodu i południa Europy. Posiadamy wielu pa...


Wrzesień 21 2021 11:24:25\nBIEGI PRZEŁAJOWE - 2.06.2016\n22.04.2021 KONKURS WORD W LESZNIE\nWojewódzki Ośrodek Ruchu Drogowego w Lesznie oraz Szkoła Podstawowa nr 13 w Lesznie zorganizowały konkurs na hasło promujące bezpieczeństwo uczestników ruchu drogowego. W konkursie tym udział wzięli uczniowie naszej szkoły: Maria Stachowiak, Mateusz Borowski, Andrzej Dolata, Łukasz Dolata, Mikołaj Dudziak, Adam Gołębiowski, Natalia Kowalska, Natalia Przybyłowicz. Komisja konkursowa przyznała pięć równorzędnych wyróżnień. W tym gronie znalazło się aż dwoje uczniów: z kl. VI a Maria Stachowiak oraz z kl. VI b Łukasz Dolata. Każda z wyróżnionych osób otrzyma cenne nagrody rzeczowe. W kategorii Najaktywniejsza Szkoła zajęliśmy II miejsce, przegrywając tylko jednym punktem ze Szkołą Podstawową nr 9 w Lesznie. Decyzją Dyrektora WORD w Lesznie nasza szkoła otrzyma nagrodę pocieszenia. Wszystkim laureatom serdecznie gratulujemy!\nInformacja: p. E. Buczek\nadministrator dnia kwiecień 22 2021 05:28:41 ·\nadministrator dnia kwiecień 16 2021 11:21:30 ·\n14.04.2021 ZDROWY STYL ŻYCIA\nKażdego roku 7 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia. Jest to rocznica utworzenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 1948 roku. W ten sposób WHO chce zwrócić uwagę na różne aspekty związane z ochroną zdrowia na świecie. Poprzez kampanie informacyjne buduje świadomość społeczeństwa i promuje zachowania prozdrowotne.\nZ tej okazji chętni uczniowie klas 4-8 naszej szkoły wzięli udział w konkursie, który polegał na przygotowaniu plakatu promującego zdrowy styl życia. Wiele prac było ciekawych i udowodniło, że uczniowie znają podstawowe zasady zdrowego stylu życia.\nKomisja konkursowa, w składzie Marlena Gabler, Anna Brodziak i Mariusz Pudliszewski, wyróżniła prace następujących uczniów:\nAdam Gołębiowski klasa 6b\nPaweł Dolata klasa 7c\nNatalia Kowalska klasa 6c\nAlan Pietraszewski klasa 6a\nInformacja: p. M. Gabler\nadministrator dnia kwiecień 14 2021 07:51:01 ·\nadministrator dnia kwiecień 09 2021 13:12:07 ·\nadministrator dnia marzec 29 2021 15:23:52 ·\n9,341,921 Unikalnych wizyt


28 marca 2019 - Teatr Polski we Wrocławiu\nDzień: 28 marca 2019\nKalina – par excellence człowiek\n28-03-2019 edytor 0 AktualneStrona główna\n10 przykazań dla Kaliny to znakomite przedstawienie, które możecie zobaczyć w piątek 29 marca i sobotę 30 marca o godz. 19. na Scenie na Świebodzkim. Zaprasza Monika Bolly, która opowiada o swojej przygodzie z Kaliną Jędrusik. – To jest opowieść o życiu każdej kobiety, która przekracza magiczne czterdzieści lat i zaczyna zastanawiać się nad sensem […]\nWznowienie działalności teatrów w liczbach. List do widzów\n„Kronika wypadków miłosnych” z tłumaczeniem na język migowy\nDyżur telefoniczny 20 i 21 lutego 2021 r.\nSprzedaż biletów wstrzymana do odwołania.


Wakacje na Malcie - dzień 4: Comino, Blue Lagoon, Paradise Bay | Antonita.pl\nPrzed wyjazdem na Maltę słyszałam od znajomej, żebyśmy koniecznie popłynęli na Comino i zobaczyli Blue Lagoon. Ostrzegała, że będzie dużo ludzi ale dla tej wody naprawdę warto. Dużo naczytałam się o Blue Lagoon na różnych blogach i forach, opinie były mieszane. Chcieliśmy oczywiście przekonać się na własnej skórze jakie jest Comino i słynna Błękitna Laguna. Zaczynamy! 🙂\nComino to niewielka (zalewie 3,5 kilometra kwadratowego!) wyspa leżąca między Maltą a Gozo. Stałych mieszkańców jest tam zaledwie czworo, a cała reszta to turyści ściągający tam by zobaczyć jedną z największych atrakcji Malty, Blue Lagoon. Blue Lagoon to cieśnina między Comino i Cominotto, znana z niezwykle krystalicznej wody.\nNa Comino można dostać się na dwa sposoby – wykupić całodzienny turystyczny rejs, lub przypłynąć na pokładzie Comino Ferries. Spacerując wieczorami po Saint Paul’s Bay byliśmy notorycznie „zapraszani” do wykupienia takiego całodziennego rejsu na Comino. Trafiliśmy nawet raz do „centrum turystycznego”, w którym miły pan próbował nas przekonać, że na Comino można dostać się tylko i wyłącznie zorganizowanym rejsem, absolutnie nie można się tam dostać w inny sposób. No cóż, my posiadaliśmy inne informacje i byliśmy zdecydowani na samodzielną organizację wycieczki na Comino.\nComino Ferries odpływają z Marfy i Cirkewwy, bilet w dwie strony kosztuje 10 euro. Podróż na Comino zajmuje około 25 minut, a powrotna 35 minut, łódź podpływa bowiem do naturalnych jaskiń znajdujących się na Comino.\nNasz plan był prosty – dotrzeć na Comino jak najwcześniej by uniknąć tłumów i zmyć się stamtąd gdy zrobi się za ciasno. Pierwszy prom odpływa o godzinie 9. Ambitnie założyłam, że to właśnie o tej godzinie popłyniemy na Comino. Stało się jednak inaczej – dojechaliśmy do Cirkewwy dopiero na 10. Jednogłośnie stwierdziliśmy że nic się nie stało, jesteśmy na wakacjach i nie ma co się spinać.\nNa Comino wylądowaliśmy około 10:30. Niedaleko przystani znajduje się część gastronomiczna – liczne budki sprzedające kanapki, hamburgery, lody i różne inne „smakołyki”. Ominęliśmy je szerokim łukiem i postanowiliśmy zająć miejsce jak najbliżej Błękitnej Laguny. Nie ma tam plaży – wybrzeże jest skaliste, między skałami rozłożono leżaki i parasole. Ceny? 20 euro za dzień za dwa leżaki i parasol!! W końcu zdecydowaliśmy się na jeden leżak pod parasolem, druga osoba mogła ze spokojem rozłożyć się na kamieniu obok. Wiedzieliśmy, że niedługo zjadą się tłumy, jak najszybciej wskoczyliśmy do wody (która w Blue Lagoon jest o wiele chłodniejsza niż w innych częściach Malty, naprawdę orzeźwiająca!).\nPrzydały się nasze rurki i maski, które woziliśmy ze sobą wszędzie. Nadały się idealnie żeby popłynąć na Cominotto – malutką skalistą wysepkę, która leży dokładnie na przeciwko Blue Lagoon. Przydał nam się także mój stary wodoodporny aparat, który przynajmniej na chwilę poczuł się potrzebny 🙂\nOkoło godziny 12 zaczęło robić się naprawdę tłoczno. Wszystkie leżaki były zajęte, każda wolna przestrzeń została zagospodarowana, ludzie rozkładali się wszędzie. Postanowiłam trochę się przejść, żar lał się z nieba, wiatru praktycznie nie było, ciężko było pokonać chociaż kilka metrów! W wodzie cumowało mnóstwo wycieczkowych statków, puszczali z nich głośną muzykę. Teraz już rozumieliśmy, że wszystko co słyszeliśmy i przeczytaliśmy o tłumach na Blue Lagoon było prawdą.\nMój spacer po Comino został niestety przerwany przez wiadomość z naszej wypożyczalni samochodów – mieliśmy jak najszybciej przestawić auto na inny parking bo tam gdzie je zostawiliśmy nie wolno parkować i policja je niedługo odholuje! Coś nam tutaj nie pasowało, na parkingu nie było na pewno żadnego zakazu ani informacji w jakich dniach/godzinach nie można tam parkować. Ciśnienie podskoczyło, i ulotniliśmy się z Comino jak najszybciej. Trochę szkoda, że nie mogliśmy kontynuować spaceru po Comino, ale z drugiej mieliśmy już dość tego tłumu. I tak dobrze, że udało nam się chociaż trochę oszukać system i nie musieliśmy przedzierać się przez tłumy w wodzie.\nDroga powrotna upłynęła nam (a raczej mi) na wyobrażaniu sobie że nasze auto już jest odholowane i będziemy musieli się użerać i płacić mandaty żeby je odzyskać. Gdy dobiegliśmy na nasz parking okazało się, że policja otoczyła parking taśmą i postawiła znaki że w tym dniu nie wolno tu parkować – czego nie było tam o 10 gdy parkowaliśmy. Nigdzie nie zauważyliśmy lawety, tylko jeden policjant pilnował tam interesu i powiedział że po prostu mamy zaparkować gdzie indziej. Wow. A ja się tak stresowałam!\nPo tej atrakcji postanowiliśmy dalej się relaksować. Nie wiedzieliśmy, na którą plażę pojechać, aż w końcu zdecydowaliśmy się na Paradise Bay. Zatoka znajduje się zaraz za portem w Cirkewwie. Na plaży można wynająć leżaki i parasole, nam udało się znaleźć super miejsce w cieniu. Zjedliśmy też obiad w knajpce, która znajduje się zaraz przy plaży – Paradise Bay Lido. Nasz talerz owoców morza był okej, grillowane krewetki i ośmiorniczki nam smakowały, ale po co tam było tyle wędzonego łososia?\nNa plaży Paradise Bay udało nam się trochę odetchnąć od tych tłumów z Comino i od stresu z parkingiem. Spędziliśmy tam trochę czasu, ale słońce zaczęło nam się już dawać we znaki i wróciliśmy do Saint Paul’s Bay aby zjeść kolację na naszym tarasie z widokiem.\nPodsumowując naszą wycieczkę na Comino – szkoda, że nie udało nam się zobaczyć więcej, ale wizja holowanego auta zrobiła swoje. Jeśli planujecie wyjazd na Maltę i chcecie zobaczyć Comino i Blue Lagoon to popłyńcie tam na własną rękę tak jak my i zróbcie to jak najwcześniej! Będziecie mieli Blue Lagoon „prawie” dla siebie, a gdy te wszystkie tłumy przypłyną wy będziecie mogli ze spokojem wrócić na Maltę 🙂\nPrevious Post Wakacje na Malcie - dzień 3: Gozo


Mieszkajmy.pl • Zobacz wątek - proszę o polecenie dobrego szczecinskiego dewelopera\nproszę o polecenie dobrego szczecinskiego dewelopera\nprzez takase » 2010-08-27, 09:07\njak w temacie. Mamy z mężem w planach przeprowadzkę do Szczecina i zaczynamy się rozglądać za ofertami mieszkań (sprzedaż) - najlepiej 2-pokojowe, chociaż jeśli ceny nie będą z kosmosu to może i 3 pokoje będę wdzięczna za wypowiedzi osób, które korzystały z usług deweloperów w Szczecinie\nprzez docha » 2010-08-30, 10:34\nwitaj, zapoznaj się z tą stroną: http://www.lex-house.pl/\nmoim zdaniem mają ciekawą ofertę, cena oczywiście zależy od położenia, powierzchni mieszkania, ale moim zdaniem dość korzystne ceny mają\nDołączył(a): 2010-08-30, 10:32\nprzez takase » 2010-09-01, 14:49\ndzięki docha w tym się zakochaliśmy: http://www.lex-house.pl/ofertydetal.php?oferta_id=76691\n299tyś za mieszkanie w centrum i to na poddaszu, wow jutro się z nimi umawiam na oglądanie bo to wygląda na zbyt piękne żeby mogło być prawdziwe\nprzez docha » 2010-09-01, 16:30\npiękne też mi się podoba, no i jak na śródmieście to nawet cena atrakcyjna kupujecie na kredyt? macie swoich doradców?\nprzez takase » 2010-09-12, 18:09\ndocha, na kredyt, u nich załatwiamy a mieszkania nie obejrzeliśmy bo zachorowaliśmy ale już zdrowsi a mieszkanie wciąż na stronie, więc się zbieramy\nJakie słodki dialog...\nprzez Jacek2012 » 2012-01-25, 08:28\nA może to monolog? Jeśli Admin spojrzy z jakiego IP wyszły te wypowiedzi...\nprzez Malvina » 2012-01-27, 16:41\nOdpowiedź jak w mordę strzelił\nDołączył(a): 2011-11-30, 12:57\nRe: proszę o polecenie dobrego szczecinskiego dewelopera\nprzez betka » 2015-06-05, 18:00\ndeweloper szczecin warty polecenia to http://www.artbud.szczecin.pl/aktualnosci.html mają bogaty wybór mieszkań i stawiają na jakość obsługi klienta. Ceny mieszkań też są umotywowane danym standardem, a nie wzięte z kosmosu\nprzez Jacwojdala » 2015-06-10, 11:52\nhttp://www.artbud.szczecin.pl znam i mogę z czystym sumieniem polecić. generalnie nie ma co szukać "dziwnie tanich" mieszkań, bo skoro za tanie, to na czymś musieli zaoszczędzić, żeby zarobić. Znakomite stwierdzenie: "Ceny mieszkań też są umotywowane danym standardem, a nie wzięte z kosmosu" - trafiłaś w samo sedno. Jak nie Artbud (bo np. lokalizacja nie taka) to polecam poszukać po prostu dewelopera, który równie długo jest na rynku. Skoro się trzyma, to znaczy, że raczej wałków większych nie kręcił i nie ma pozwów\nprzez nataniel13 » 2018-08-22, 19:24\nJa nie mam w tej kwestii doświadczenia. Dlatego też nie bardzo będę w stanie pomóc.\nprzez OdwiedzekiedysUSA » 2018-10-02, 15:52\nzastanawiałem się z zona nad za i przeciw jak chodzi o firme deweloperska polnord ale ich mieszanie w fotoplastykonie nas przekonało podziemnym garażem i na prawde sporym tarasem. Wspolpraca jest calkiem poprawna, a wiem że mają jakąś inwestycje w szczecinie to koniecznie sobie sprawdź.\nprzez tommyy » 2018-10-09, 12:45\nWarto w tym temacie doradzić się znajomych. Myślę, że to jest najlepsze możliwe rozwiązanie.\nprzez warrior9 » 2018-10-24, 14:50\nDołączył(a): 2018-10-24, 14:19\nprzez pietas91 » 2018-11-12, 12:53\nprzez olkapaub » 2019-01-05, 13:58\nDołączył(a): 2019-01-04, 14:23