MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO PORADNIK DLA BENEFICJENTÓW SEKTOROWEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO ROZWÓJ ZASOBÓW LUDZKICH - PDF\nDownload "MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO PORADNIK DLA BENEFICJENTÓW SEKTOROWEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO ROZWÓJ ZASOBÓW LUDZKICH"\n1 MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO PORADNIK DLA BENEFICJENTÓW SEKTOROWEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO ROZWÓJ ZASOBÓW LUDZKICH GRUDZIEŃ 2006\n2 SPIS TREŚCI WYKAZ UśYWANYCH SKRÓTÓW...4 WPROWADZENIE...5 ROZDZIAŁ I PODSTAWY PRAWNE I PROGRAMOWE EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO EUROPEJSKA STRATEGIA ZATRUDNIENIA FUNDUSZE STRUKTURALNE UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY ZASADY PROGRAMOWANIA WSPARCIA Z FUNDUSZY STRUKTURALNYCH PODSTAWY PROGRAMOWE EFS W POLSCE STRUKTURY ZARZĄDZANIA I WDRAśANIA EFS W POLSCE FINANSOWANIE KRAJOWE INICJATYWA WSPÓLNOTOWA EQUAL...12 ROZDZIAŁ II PROCEDURA WYBORU PROJEKTÓW JAK UBIEGAĆ SIĘ O ŚRODKI EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO W RAMACH SPO RZL ŹRÓDŁA INFORMACJI OGŁOSZENIA O KONKURSACH PRZYGOTOWANIE WNIOSKU FORMULARZ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU I WYMAGANE ZAŁĄCZNIKI NA CO NALEśY ZWRÓCIĆ UWAGĘ PRZYGOTOWUJĄC WNIOSEK? PARTNERSTWO WARTOŚĆ DODANA REZULTATY TWARDE I MIĘKKIE KWALIFIKOWALNOŚĆ POMOC PUBLICZNA SKŁADANIE WNIOSKU ETAPY ROZPATRYWANIA WNIOSKU NAJCZĘŚCIEJ POPEŁNIANE BŁĘDY PROJEKTY ZGŁASZANE W PROCEDURZE POZAKONKURSOWEJ WSPÓŁFINANSOWANE W RAMACH SPO RZL...37 ROZDZIAŁ III REALIZACJA PROJEKTU UMOWY O DOFINANSOWANIE PROJEKTÓW REALIZACJA PROJEKTU ZGODNIE Z PRAWEM ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH ZAKRES REGULACJI USTAWY PRAWO ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH ZASADY UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH PRZYGOTOWANIE POSTĘPOWANIA O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA ZASADY OKREŚLANIA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA USTALANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA TRYBY UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH WYKONAWCA WARUNKI PODMIOTOWE OFERTY I ICH OCENA UMOWY W SPRAWACH ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH ŚRODKI OCHRONY PRAWNEJ ROZLICZANIE PROJEKTU PŁATNOŚCI MONITORING I SPRAWOZDAWCZOŚĆ EWALUACJA PROJEKTU ZMIANY W PROJEKCIE ROZWIĄZANIE UMOWY PROJEKTY NIEUKOŃCZONE PRZECHOWYWANIE DOKUMENTÓW OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH...62 ROZDZIAŁ IV INFORMACJA I PROMOCJA Główne cele działań informacyjnych i promocyjnych Sposoby oznaczania udziału Unii Europejskiej i Europejskiego Funduszu Społecznego w projekcie...63 ROZDZIAŁ V KONTROLA I AUDYT KONTROLA FINANSOWA AUDYT...75 ZAŁĄCZNIKI...79 ZAŁĄCZNIK 1. - PRZEGLĄD AKTÓW PRAWNYCH...79 ZAŁĄCZNIK 2. - PRIORYTETY I DZIAŁANIA SPO RZL...87 ZAŁĄCZNIK 3. - WNIOSEK O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU ZAŁĄCZNIK 4. - INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA WNIOSKU O DOFINANSOWANIE REALIZACJI PROJEKTU ZAŁĄCZNIK 5. - OŚWIADCZENIE BENEFICJENTA O KWALIFIKOWALNOŚCI VAT\n3 ZAŁĄCZNIK 6. - KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW ZAŁĄCZNIK 7. - UMOWY O DOFINANSOWANIE PROJEKTU ZAŁĄCZNIK 8. - WNIOSEK BENEFICJENTA O PŁATNOŚĆ ZAŁĄCZNIK 9. - INSTRUKCJE DO WNIOSKU BENEFICJENTA O PŁATNOŚĆ ZAŁĄCZNIK 10. WZÓR HARMONOGRAMU PŁATNOŚCI ZAŁĄCZNIK ROZLICZANIE KOREKT FINANSOWYCH ZAŁĄCZNIK SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROJEKTU ZAŁĄCZNIK INSTRUKCJA DO SPRAWOZDANIA Z REALIZACJI PROJEKTU ZAŁĄCZNIK ZAKRES DANYCH PRZEKAZYWANYCH DO SYSTEMU PEFS ZAŁĄCZNIK SŁOWNIK TERMINOLOGICZNY ZAŁĄCZNIK LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA ZAŁĄCZNIK PUNKTY INFORMACYJNE ZAŁĄCZNIK TERMINARZ ZAŁĄCZNIK MATERIAŁY POMOCNICZE PRZY STOSOWANIU PZP ZAŁĄCZNIK 20. RAPORT Z AUDYTU\n4 WYKAZ UśYWANYCH SKRÓTÓW BK (IW) DWF DZF EFRR EFS ESZ FP KOP KPRM MEN MF MPiPS MRR NPR OHP PARP PFRON PWW SPO RZL UE U SPO RZL WUP ZPORR Beneficjent Końcowy (Instytucja wdraŝająca) Departament WdraŜania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej Departament Zarządzania EFS w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Europejski Fundusz Społeczny Europejska Strategia Zatrudnienia Fundusz Pracy Komisja Oceny Projektów Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Ministerstwo Edukacji Narodowej Ministerstwo Finansów Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Narodowy Plan Rozwoju Ochotnicze Hufce Pracy Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Podstawy Wsparcia Wspólnoty Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich Unia Europejska Uzupełnienie Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich Wojewódzki Urząd Pracy Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego 4\n5 WPROWADZENIE Celem niniejszego poradnika jest zapoznanie potencjalnych beneficjentów 1 z moŝliwościami skorzystania ze wsparcia w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL). Jest to program współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Europejski Fundusz Społeczny w Polsce współfinansuje takŝe działania w ramach Priorytetu 2 Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR). Informacje na temat moŝliwości skorzystania ze wsparcia w ramach ZPORR dostępne są w Poradniku dla beneficjentów II Priorytetu ZPORR opracowanym przez Departament WdraŜania Programów Rozwoju Regionalnego w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Wsparcie w ramach SPO RZL dotyczy realizacji projektów słuŝących rozwojowi zasobów ludzkich, zwiększaniu zdolności do osiągania i pozostawania w zatrudnieniu, promowaniu przedsiębiorczości i równych szans na rynku pracy. Tematyka poradnika została dobrana tak, aby przybliŝyć beneficjentom podstawy prawne i zasady wykorzystywania Europejskiego Funduszu Społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem procedur jego wdraŝania w Polsce. W rozdziale pierwszym zaprezentowane zostały najwaŝniejsze informacje o podstawach programowych i prawnych Europejskiego Funduszu Społecznego. Drugi rozdział zawiera informacje o tym jak ubiegać się o pomoc w finansowaniu projektu z Europejskiego Funduszu Społecznego (m.in. jak prawidłowo wypełnić wniosek, gdzie naleŝy go złoŝyć). Szczegółowo omówiono w nim procedury zgłaszania i rozpatrywania wniosków o dofinansowanie realizacji projektu. Rozdział trzeci przedstawia informacje o wymogach formalnych, jakie naleŝy spełnić realizując projekt oraz zakres informacji dotyczących sprawozdawczości z wdraŝania projektów. W rozdziale czwartym zawarte zostały wytyczne informujące o sposobie prowadzenia działań informacyjnych i promocyjnych dotyczących pomocy udzielanej z Europejskiego Funduszu Społecznego. Ostatni, piąty rozdział przedstawia zasady przeprowadzania kontroli finansowej i audytu. W załącznikach zawarte zostały istotne materiały o charakterze pomocniczym, takie jak definicje podstawowych pojęć, przegląd działań przewidzianych w programach operacyjnych, wzór wniosku wraz z instrukcją wypełniania, wzory umów o dofinansowanie projektu, formularze sprawozdań, itp., a takŝe wykaz literatury pomocnej przy przygotowywaniu projektów. 1 Dokumenty programowe SPO RZL posługują się takŝe terminem ostateczny odbiorca, projektodawca.\n6 ROZDZIAŁ I PODSTAWY PRAWNE I PROGRAMOWE EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO 1. Europejska Strategia Zatrudnienia Zwiększenie zatrudnienia i wzrost udziału osób aktywnych zawodowo jest jednym z głównych celów Unii Europejskiej. W czerwcu 1997 roku podpisany został Traktat Amsterdamski, który wprowadził do Traktatu Rzymskiego nowy rozdział, dotyczący zatrudnienia. Są to podstawy prawne Europejskiej Strategii Zatrudnienia (European Employment Strategy). Zawarto tam postanowienie, Ŝe kraje członkowskie określając i realizując politykę zatrudnienia zmierzać będą do realizacji wspólnych celów określonych w Strategii Zatrudnienia. Rada Unii Europejskiej zobowiązana jest, aby co roku dokonać oceny sytuacji na rynku pracy (na podstawie Wspólnego Raportu o Zatrudnieniu) i określić Wytyczne w sprawie zatrudnienia (Employment Guidelines). Na podstawie tych Wytycznych kaŝdy kraj członkowski jest zobowiązany opracować Krajowy Plan Działań na Rzecz Zatrudnienia (National Action Plan for Employment NAP). Dokument ten prezentuje osiągnięcia danego kraju w dziedzinie zatrudnienia dokonane w minionym roku oraz planowane działania na rok przyszły. Dokument ten jest podstawą przygotowania przez Komisję Europejską kolejnego Wspólnego Raportu o Zatrudnieniu. Rada UE uzyskała uprawnienia do kierowania do krajów członkowskich rekomendacji dotyczących realizowanej przez nie polityki zatrudnienia. Pierwsze Wytyczne w sprawie zatrudnienia przyjęte zostały podczas Szczytu Luksemburskiego w Sprawie Zatrudnienia (listopad 1997). Oparte zostały one na czterech tzw. filarach Europejskiej Strategii Zatrudnienia: - poprawa zdolności do uzyskiwania i utrzymania zatrudnienia poprzez rozwój jakości zasobów ludzkich, - rozwój przedsiębiorczości, - poprawa zdolności adaptacyjnych przedsiębiorstw i pracowników, - wzmocnienie polityki równości szans na rynku pracy. Rada UE wytyczyła strategiczne cele unijnej polityki zatrudnienia. Ustalono, Ŝe do roku 2010 osiągnięte zostanie w Unii pełne zatrudnienie, co wyraŝać się ma osiągnięciem wskaźnika zatrudnienia na poziomie 70% (60% w przypadku kobiet). Zwrócono przy tym uwagę na szczególne znaczenie kwalifikacji zawodowych, mobilności i dostępu do kształcenia ustawicznego oraz na potrzebę wzmocnienia działań na rzecz umoŝliwienia kobietom łączenia funkcji zawodowych i rodzinnych. W lipcu 2003 roku zakomunikowano nowe Wytyczne w sprawie zatrudnienia. Ustalono następujące cele Europejskiej Strategii Zatrudnienia na lata : Cel 1. Pełne zatrudnienie Cel 2. Poprawa jakości i produktywności pracy Cel 3. Wzmocnienie spójności społecznej i integracji. Członkowie Unii Europejskiej winni uwzględniać w swych politykach: 1. Aktywne i zapobiegawcze działania w stosunku do bezrobotnych i biernych zawodowo 2. Tworzenie miejsc pracy i przedsiębiorczość 3. Promocję adaptacyjności i mobilności na rynku pracy 4. Promocję rozwoju kapitału ludzkiego i kształcenia przez całe Ŝycie 5. Wzrost podaŝy pracy i promocja aktywnego starzenia się 6. Równość szans kobiet i męŝczyzn 7. Wspieranie integracji i zwalczanie dyskryminacji osób niepełnosprawnych na rynku pracy 8. Uczynienie pracy opłacalną poprzez stosowanie zachęt do zwiększania atrakcyjności pracy 9. Przekształcanie nielegalnej pracy w legalne zatrudnienie 10. Zmniejszanie regionalnych zróŝnicowań w zatrudnieniu Sformułowano ponadto podstawowe zasady zarządzania Europejską Strategią Zatrudnienia: - włączenie parlamentów, partnerów społecznych i innych instytucji związanych z rynkiem pracy, - zapewnienie, by usługi były świadczone w sposób efektywny i skuteczny, - zapewnienie adekwatnych środków finansowych. 2. Fundusze strukturalne Unii Europejskiej Fundusze strukturalne mają na celu wzmocnienie spójności ekonomicznej i społecznej poprzez promowanie harmonijnego i zrównowaŝonego rozwoju, działalności gospodarczej, wysokiego poziomu zatrudnienia, równego traktowania kobiet i męŝczyzn oraz wysokiego poziomu ochrony i poprawy stanu środowiska naturalnego. Istnieją cztery fundusze strukturalne: 1. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), który przede wszystkim ma na celu rozwój i modernizację infrastruktury technicznej, a takŝe poprawę infrastruktury komunikacyjnej i usługowej, np. budowę dróg; 2. Europejski Fundusz Społeczny (EFS); 6\n7 3. Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) Sekcja Orientacji, który finansuje projekty w sektorze rolniczym; oraz 4. Finansowy Instrument Wspierania Rybołówstwa (FIWR), który finansuje projekty w obszarze rybołówstwa. Polska w całości została objęta Celem 1 polityki strukturalnej, co oznacza moŝliwość korzystania ze wszystkich funduszy strukturalnych na terenie całego kraju. Informacje dotyczące Celów polityki strukturalnej znajdują się w Załączniku Europejski Fundusz Społeczny Europejski Fundusz Społeczny (EFS) jest głównym instrumentem wspierającym działania podejmowane w ramach Europejskiej Strategii Zatrudnienia. W ramach ESZ, środki EFS przeznaczone są takŝe na realizację Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL ukierunkowanej na przeciwdziałanie dyskryminacji i zwalczanie nierówności szans na rynku pracy. Obszary wsparcia EFS Priorytety EFS realizowane są w ramach pięciu obszarów wsparcia, które określają zakres działań mogących otrzymać wsparcie ze strony EFS. Obejmują one: 1. Aktywną politykę rynku pracy mającą na celu przeciwdziałanie i zapobieganie bezrobociu, przeciwdziałanie zjawisku długotrwałego bezrobocia zarówno wśród męŝczyzn, jak i kobiet, ułatwianie ponownej integracji z rynkiem pracy długotrwale bezrobotnych, a takŝe wspieranie integracji zawodowej ludzi młodych oraz osób powracających na rynek pracy po okresie nieobecności na nim. 2. Przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego mające na celu ograniczenie zjawiska marginalizacji społecznej i przygotowanie osób naraŝonych na wykluczenie społeczne do wejścia na rynek pracy, utrzymania zatrudnienia lub powrotu do czynnego Ŝycia zawodowego. Skierowane jest ono do osób, które ze względu na trudną sytuację Ŝyciową nie potrafią samodzielnie odnaleźć się na rynku pracy, nie potrafią rozwiązać osobistych i zawodowych problemów korzystając długotrwale w sposób bierny ze świadczeń pomocy społecznej. 3. Kształcenie ustawiczne mające na celu ułatwienie i polepszenie dostępu do rynku pracy oraz integrację z rynkiem pracy, podwyŝszenie i utrzymanie potencjału zatrudnieniowego osób oraz promowanie mobilności zawodowej, poprzez zwiększanie dostępu do szkoleń zawodowych, edukacji oraz doradztwa. 4. Doskonalenie kadr gospodarki (promocja potencjału adaptacyjnego) oraz rozwój przedsiębiorczości poprzez promocję wykwalifikowanej, przeszkolonej i zdolnej do adaptacji do zmiennych warunków rynku pracy kadry pracowniczej, popieranie innowacyjności i potencjału adaptacyjnego w zakresie organizacji pracy, rozwijanie przedsiębiorczości oraz warunków sprzyjających tworzeniu miejsc pracy i podwyŝszaniu kwalifikacji, rozwój potencjału ludzkiego w sferze badań, nauki i technologii. 5. Zwiększanie dostępu i uczestnictwa kobiet na rynku pracy, włącznie z moŝliwością rozwijania kariery zawodowej, zwiększeniem dostępu kobiet do nowych miejsc pracy, pomocą w uruchamianiu działalności gospodarczej, a takŝe działania zakładające zmniejszenie dysproporcji, których podstawą jest dyskryminacja ze względu na płeć zarówno w ramach pionowych, jak i poziomych struktur rynku pracy. Ponadto, w ramach EFS wspierane są kwestie horyzontalne (wspólne dla całego obszaru Unii i jej poszczególnych członków) dotyczące rozwoju lokalnego, równości szans, rozwoju społeczeństwa informacyjnego oraz zrównowaŝonego rozwoju. Podejmowane działania z zakresu rozwoju lokalnego mają przyczynić się, między innymi, do wzmocnienia więzi wewnętrznej wspólnot lokalnych, poprawy jakości Ŝycia społeczności oraz zwiększenia zaangaŝowania mieszkańców i władz lokalnych w rozwój społeczno-gospodarczy regionu poprzez realizację działań opartych na zasadzie partnerstwa. Kwestia równości szans stanowi istotny element wszystkich realizowanych działań. Odnosi się ona w szczególności do promowania równych szans kobiet i męŝczyzn na rynku pracy, do wyrównywania szans edukacyjnych i szans na rynku pracy osób naraŝonych na wykluczenie społeczne, osób zamieszkałych na terenach wiejskich i zaniedbanych oraz osób niepełnosprawnych. Rozwój społeczeństwa informacyjnego oznacza działania skierowane na podwyŝszenie poziomu technologicznego poprzez podnoszenie umiejętności korzystania z nowoczesnych technik informacyjno-komunikacyjnych, aktualizowanie wiedzy o nowoczesnych formach zarządzania i organizacji pracy oraz podwyŝszanie poziomu wykształcenia społeczeństwa. ZrównowaŜony rozwój oznacza rozwój społeczno-gospodarczy z poszanowaniem środowiska naturalnego. Omówienie aktów prawnych konstytuujących Europejski Fundusz Społeczny i określających zasady jego wdraŝania znajduje się w Załączniku Zasady programowania wsparcia z funduszy strukturalnych KaŜde państwo członkowskie zobowiązane jest do przygotowania Narodowego Planu Rozwoju. Plan Rozwoju podzielony jest na priorytety i wdraŝany za pomocą Programów Operacyjnych. Uszczegółowienia zapisów zawartych w Programie Operacyjnym państwa członkowskie dokonują w Uzupełnieniu Programu. Podstawy Wsparcia Wspólnoty (PWW) są dokumentem powstałym w oparciu o Narodowy Plan Rozwoju i stanowią wynik wspólnych uzgodnień Komisji Europejskiej i kraju członkowskiego co do kierunków i wysokości wsparcia ze strony funduszy strukturalnych na realizację osi rozwojowych. 7\n8 PWW zawierają przede wszystkim: - strategię i priorytety wspólnych działań Wspólnoty i kraju członkowskiego, - charakter i czas trwania programów operacyjnych, - indykatywny plan finansowy wyszczególniający dla kaŝdego priorytetu i kaŝdego roku finansową alokację z poszczególnych funduszy oraz innych źródeł finansowania, - ocenę realizacji zasady dodatkowości, - informację na temat przejrzystości przepływu finansów, - postanowienia dotyczące wdraŝania PWW, w tym wyznaczenie przez kraj członkowski instytucji odpowiedzialnej za zarządzanie PWW. Pomoc objęta PWW realizowana jest na podstawie wielofunduszowych zintegrowanych programów operacyjnych lub jednofunduszowych sektorowych programów operacyjnych. W Polsce instytucją odpowiedzialną za realizację PWW jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. 5. Podstawy programowe EFS w Polsce W pierwszych latach członkostwa Polski w Unii Europejskiej ( ) EFS przeznaczony jest na realizację Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL) i jednego z priorytetów Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (Priorytet 2 ZPORR). Część środków z EFS przeznaczona zostanie na udział Polski w Inicjatywie Wspólnotowej EQUAL (w oparciu o Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL). Narodowy Plan Rozwoju na lata Narodowy Plan Rozwoju na lata (NPR) sporządzony został w oparciu o sześć cząstkowych strategii. Są to: - Narodowa Strategia Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich , - Spójna Polityka Strukturalna Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa , - Polska Polityka Strukturalna w Sektorze Rybołówstwa , - Narodowa Strategia Rozwoju Transportu , - Narodowa Strategia Ochrony Środowiska na lata , - Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego Celem strategicznym Narodowego Planu Rozwoju jest rozwijanie konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zdolnej do długofalowego, harmonijnego rozwoju, zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz poprawę spójności społecznej, ekonomicznej i przestrzennej z Unią Europejską na poziomie regionalnym i krajowym. NPR integruje polityki sektorowe oraz uwzględnia potrzeby rozwojowe poszczególnych regionów zapewniając spójność z politykami krajowymi i regionalnymi oraz strategiami sektorowymi, ponadto jest zgodny z podstawowymi kierunkami rozwoju wynikającymi z polityk wspólnotowych. Realizacja celu strategicznego odbywać się będzie poprzez osiąganie następujących celów cząstkowych: - osiągnięcie i utrzymanie w dłuŝszym okresie wysokiego tempa wzrostu PKB, - zwiększanie poziomu zatrudnienia i wykształcenia, - włączenie Polski w europejskie sieci infrastruktury transportowej i informacyjnej, - zwiększenie w strukturze gospodarki udziału sektorów o wysokiej wartości dodanej, - wspomaganie udziału w procesach rozwojowych i modernizacyjnych wszystkich regionów i grup społecznych w Polsce. Narodowy Plan Rozwoju koncentruje się na pięciu osiach rozwoju: 1. Wspieranie konkurencyjności przedsiębiorstw, 2. Rozwój zasobów ludzkich i zatrudnienia, 3. Tworzenie warunków dla zwiększenia poziomu inwestycji, promowanie zrównowaŝonego rozwoju i spójności przestrzennej, 4. Przekształcenia strukturalne w rolnictwie i rybołówstwie, rozwój obszarów wiejskich, 5. Wzmocnienie potencjału rozwojowego regionów i przeciwdziałanie marginalizacji niektórych obszarów. Instrumentami realizacji poszczególnych osi rozwoju NPR są programy operacyjne. Instytucją odpowiedzialną za realizację NPR jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju (Dz. U. Nr 116, poz. 1206, z późn. zm.) NPR na lata został przyjęty przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia w dniu 22 czerwca 2004 r. (Dz. U. Nr 149, poz. 1567, z późn. zm.). Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL) Celem generalnym SPO RZL jest budowa otwartego, opartego na wiedzy społeczeństwa poprzez zapewnienie warunków do rozwoju zasobów ludzkich w drodze kształcenia, szkolenia i pracy. Celem szczegółowym programu jest rozwijanie konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości. Harmonijny rozwój gospodarki ma zapewnić wzrost 8\n9 zatrudnienia i osiągnięcie spójności społecznej, ekonomicznej i przestrzennej z Unią Europejską na poziomie regionalnym i krajowym. SPO RZL będzie realizował powyŝsze cele poprzez Działania określone w trzech Priorytetach: - Priorytet 1: Aktywna polityka rynku pracy oraz integracja zawodowa i społeczna, - Priorytet 2: Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy, - Priorytet 3: Pomoc techniczna. Instytucją odpowiedzialną za realizację SPO RZL jest Departament Zarządzania EFS w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2004 r. w sprawie przyjęcia Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich zostało opublikowane w dniu 26 lipca 2004 r. (Dz. U. Nr 166, poz. 1743) i weszło w Ŝycie z dniem ogłoszenia. Uzupełnienie SPO RZL KaŜde państwo członkowskie zobowiązane jest do przygotowania Uzupełnienia Programu do kaŝdego z programów operacyjnych. U SPO RZL stanowi uszczegółowienie zapisów znajdujących się w SPO RZL, definiując między innymi typy projektów, które mogą być wspierane w ramach poszczególnych Działań. Dokument określa: - potencjalnych beneficjentów, a więc podmioty uprawnione do zgłaszania projektów, które mogą być finansowane w ramach SPO RZL, - kryteria i zasady wyboru projektów, - wskaźniki monitorowania poszczególnych Działań, - ogólne kategorie wydatków, które mogą być finansowane z EFS, - instytucje wdraŝające, a więc podmioty odpowiedzialne m.in. za ogłaszanie naboru projektów, - ostatecznych beneficjentów (grupy docelowe). Szczegółowy opis Działań przewidzianych w SPO RZL zawarty jest w Załączniku 2. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie przyjęcia Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich zostało opublikowane w dniu 9 września 2004 r. (Dz. U. Nr 197, poz. 2024), weszło w Ŝycie z dniem ogłoszenia. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 22 lutego 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przyjęcia Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich weszło w Ŝycie 11 marca 2005 r. U SPO RZL było następnie nowelizowane jeszcze dwukrotnie: - rozporządzeniem Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 30 stycznia 2006 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 206) oraz - rozporządzeniem Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 11 kwietnia 2006 r. (Dz. U. Nr 71, poz. 491). 6. Struktury zarządzania i wdraŝania EFS w Polsce Na lata została ustalona następująca struktura zarządzania i wdraŝania EFS w Polsce: Instytucja Zarządzająca Instytucja Zarządzająca oznacza instytucję administracji publicznej, wyznaczoną przez państwo członkowskie, odpowiedzialną za zarządzanie danym programem operacyjnym. Instytucja Zarządzająca odpowiedzialna jest za skuteczność i prawidłowość zarządzania oraz wdraŝania programu operacyjnego. Do głównych zadań Instytucji Zarządzającej naleŝy: - monitorowanie i organizowanie oceny realizacji Programu oraz zagwarantowanie zgodności wdraŝania Programu ze wspólnotowymi politykami i zasadami, - przygotowanie i realizacja planu działań w zakresie informacji i promocji Programu, - inicjowanie badań nad efektywnością wykorzystywanych instrumentów i systemu wdraŝania oraz organizowanie oceny Programu po zakończeniu jego realizacji, - przedkładanie do Instytucji Płatniczej, w oparciu o sporządzone przez Instytucje Pośredniczące wnioski o płatność, zbiorczych wniosków o płatność ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, - przygotowywanie okresowych, rocznych i końcowych sprawozdań w zakresie wdraŝania Programu, - zatwierdzanie projektów własnych instytucji wdraŝających po rekomendacji Komitetu Sterującego, W ramach SPO RZL Instytucją Zarządzającą jest Departament Zarządzania EFS (DZF) w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Kontrolę nad całokształtem wdraŝania SPO RZL sprawuje Komitet Monitorujący. 9\n10 Komitet Monitorujący Komitet Monitorujący powoływany jest przez Instytucję Zarządzającą w celu zapewnienia właściwego monitorowania, ewaluacji oraz efektywnego wdraŝania programu operacyjnego. Zadaniem Komitetu jest zapobieganie jednostronnym ocenom, m.in. poprzez czuwanie nad stosowaniem wypracowanych kryteriów i sposobu oceny programu. Posiedzenia Komitetu Monitorującego odbywają się co najmniej raz na pół roku. Instytucja Pośrednicząca Rolę Instytucji Pośredniczącej pełni jednostka administracji publicznej, do której Instytucja Zarządzająca deleguje część swoich zadań. Na tej podstawie Instytucja Pośrednicząca wypełnia pewne funkcje związane z zarządzaniem programem operacyjnym i w ten sposób współpracuje pomiędzy poziomem instytucji wdraŝającej a Instytucją Zarządzającą. W ramach SPO RZL zostały powołane dwie Instytucje Pośredniczące. Pierwsza z nich umiejscowiona jest w Departamencie Zarządzania EFS Ministerstwa Rozwoju Regionalnego (Wydział Koordynacji). Wszystkie jej funkcje i zadania odnoszą się do Działań realizowanych w ramach Priorytetu 1 SPO RZL, do Działania 2.3 i 2.4 oraz do Priorytetu 3. Druga z nich umiejscowiona jest w Ministerstwie Edukacji Narodowej w Departamencie Funduszy Strukturalnych. Zadania i funkcje tej Instytucji Pośredniczącej odnoszą się do Działań 2.1 i 2.2 realizowanych w ramach Priorytetu 2 SPO RZL. Instytucja wdraŝająca / beneficjent końcowy 2 Instytucja wdraŝająca jest główną instytucją, z którą kontaktuje się oraz współpracuje beneficjent. Do zadań instytucji wdraŝających naleŝy: - opracowywanie Ramowych Planów Realizacji Działania i przekazywanie ich za pośrednictwem Instytucji Pośredniczącej do akceptacji Instytucji Zarządzającej na podstawie opinii i rekomendacji Komitetu Sterującego, - ogłaszanie konkursów / przetargów, - przyjmowanie wniosków od potencjalnych beneficjentów, - powoływanie i organizacja prac Komisji Oceny Projektów, - weryfikacja formalna i ocena merytoryczna składanych wniosków, - wybór projektów, - podpisywanie umów o dofinansowanie projektu z beneficjentami, - zaciąganie poŝyczki na prefinansowanie realizacji Działania, - zapewnienie środków finansowych na realizację Działania, - weryfikacja i zatwierdzanie wniosków beneficjenta o płatność wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesienie wydatków przez beneficjentów pod kątem ich prawidłowości formalno rachunkowej i merytorycznej (w tym kwalifikowalności wydatków), - przekazywanie środków finansowych dla beneficjenta w formie dotacji lub zgodnie z umową o dofinansowanie projektu - na realizację projektów wybranych w trybie konkursowym, - zapłata za wykonanie usługi w przypadku projektów własnych zatwierdzanych na podstawie opinii i rekomendacji Komitetu sterującego, - sporządzanie w ramach Działania wniosku o refundację od instytucji wdraŝającej do Instytucji Zarządzającej, - przekazywanie informacji dotyczących postępu finansowego działania według źródeł pochodzenia środków, zawierające w szczególności zestawienie poniesionych wydatków oraz zrealizowanych płatności w ramach sprawozdań okresowych składanych do Instytucji Pośredniczącej, - przygotowywanie i przedkładanie Instytucji Pośredniczącej okresowych, rocznych oraz końcowych sprawozdań z realizacji Działania, - przeprowadzanie na miejscu kontroli faktycznej realizacji projektów, - zagwarantowanie prawidłowości operacji finansowych poprzez wdroŝenie systemu zarządzania i kontroli. W ramach SPO RZL rolę instytucji wdraŝających pełnią: - Departament WdraŜania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej (Działania 1.1, 1.5 i 1.6), - wojewódzkie urzędy pracy (Działania 1.2 i 1.3), - Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Działanie 1.4), - Biuro WdraŜania EFS w Ministerstwie Edukacji Narodowej (Działania 2.1 i 2.2), - Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (i działające jako jej pełnomocnicy Regionalne Instytucje Finansujące) (Działanie 2.3), - Kancelaria Prezesa Rady Ministrów (Działanie 2.4). Szczegółowy wykaz adresów instytucji wdraŝających zawiera Załącznik Dokumenty programowe SPO RZL posługują się obydwoma terminami. W niniejszym Poradniku uŝyty został termin instytucja wdraŝająca 10\n11 Komitet Sterujący Komitety Sterujące powoływane są przez Ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego. Istnieją cztery Komitety Sterujące w ramach SPO RZL: - Komitet Sterujący dla Priorytetu 1 SPO RZL, - Komitet Sterujący dla Działań 2.1 i 2.2 SPO RZL, - Komitet Sterujący dla Działań 2.3 i 2.4 SPO RZL, - Komitet Sterujący dla Priorytetu 3 SPO RZL. Komitety Sterujące SPO RZL odpowiedzialne są za przedkładanie Instytucji Zarządzającej opinii i zaleceń w sprawie rocznego podziału środków na projekty przeznaczone do współfinansowania z EFS przedkładane przez instytucje wdraŝające, opiniowanie i rekomendowanie do zaakceptowania przez Instytucję Zarządzającą Ramowych Planów Realizacji Działań przedstawianych przez instytucje wdraŝające, okresowe weryfikowanie postępów realizacji Ramowych Planów Realizacji Działań wdraŝanych przez instytucje wdraŝające, opiniowanie i rekomendowanie Instytucji Zarządzającej projektów wyłanianych w trybie pozakonkursowym, w tym projektów pomocy technicznej. Instytucja Płatnicza Instytucja Płatnicza oznacza instytucję administracji publicznej wyznaczoną przez państwo członkowskie, odpowiedzialną za obsługę finansową. Zobowiązana jest ona do ścisłej współpracy z Instytucją Zarządzającą w zakresie Działań realizowanych w ramach danego programu operacyjnego. Rolę Instytucji Płatniczej w polskich strukturach administracyjnych pełni Departament Instytucji Płatniczej w Ministerstwie Finansów. 7. Finansowanie krajowe System finansowania projektów w ramach SPO RZL SPO RZL jest finansowany na poziomie Priorytetu średnio w 75% z Europejskiego Funduszu Społecznego (tzw. prefinansowanie) i średnio w 25% z krajowych środków publicznych (tzw. współfinansowanie), na które składają się środki budŝetu państwa, środki pochodzące z państwowych funduszy celowych (Fundusz Pracy i PFRON) i środki będące w dyspozycji (budŝetach) jednostek samorządu terytorialnego. Zarówno EFS jak i wymienione środki krajowe stanowią tzw. środki publiczne. Oprócz nich budŝet SPO RZL przewiduje, niewielki w stosunku do całości, ale wymagany w przypadku niektórych Działań wkład środków prywatnych. NaleŜy jednocześnie podkreślić, Ŝe Europejski Fundusz Społeczny dokonuje refundacji (zwrotu) wydatków poniesionych z krajowych środków publicznych. W przypadku SPO RZL przyjęto, Ŝe beneficjent otrzyma od instytucji wdraŝającej środki na realizację swojego projektu z funduszy publicznych. Po udokumentowaniu przez niego wydatkowania tych środków moŝliwe będzie wnioskowanie do Komisji Europejskiej przez odpowiednie instytucje o zwrot z EFS średnio 75% wydatkowanych kwot. Zwrócone środki zasilą źródło finansowania krajowego. W ramach SPO RZL przewidziano zatem, Ŝe beneficjent wyłoniony w drodze konkursu moŝe otrzymać z góry środki na realizację projektu zgodnie z trybem określonym w umowie o dofinansowanie projektu. Środki będą przekazywane transzami, zgodnie z harmonogramem płatności ustalonym przez strony umowy. Dzięki temu beneficjent nie musi kredytować realizowanego przez siebie projektu. Jaki jest zatem udział finansowy w realizacji projektu beneficjenta wyłonionego w drodze konkursu? Minimalna wartość tego udziału, określanego mianem wkładu własnego wynosi 1% kwalifikowalnych wydatków projektu (więcej informacji o kwalifikowalności patrz podrozdział 3 w rozdziale II). Wkład własny nie wymaga bezpośredniego zaangaŝowania środków finansowych beneficjenta. Wymagana minimalna jednoprocentowa wartość tego wkładu moŝe być wniesiona w postaci wkładu rzeczowego, np. pracy wolontariusza. Wkład własny rozumiany jest jako: - wkład prywatny beneficjentów, którzy dysponują środkami prywatnymi tj. w szczególności przedsiębiorców lub organizacji pozarządowych, oraz gdy wymaga tego charakter realizowanego wsparcia np. realizacja zatrudnienia subsydiowanego w ramach Działań 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 1.6 oraz 2.3, oraz - wkład jednostek samorządu terytorialnego w ramach Działań 1.2, 1.3, 1.5 i 1.6. Zasady rozliczania wkładu własnego więcej informacji patrz podrozdział 3 w rozdziale II. W ogłaszanych konkursach instytucja wdraŝająca moŝe określić oczekiwany wkład jednostek samorządu terytorialnego zgodnie z tabelami finansowymi z SPO RZL. NaleŜy przy tym pamiętać, Ŝe wkład jednostek samorządu terytorialnego stanowi część wymaganego krajowego publicznego współfinansowania, ma zatem bezpośredni wpływ na poziom prefinansowania z UE i musi być, niezaleŝnie czy jest to wkład finansowy czy rzeczowy, udziałem/ wydatkami kwalifikowalnymi (patrz podrozdział 3 w rozdziale II). Podsumowując najwaŝniejsze elementy systemu finansowania SPO RZL naleŝy pamiętać, Ŝe: - cięŝar oczekiwania na zwrot środków z UE spoczywa na instytucjach odpowiedzialnych za wdraŝanie SPO RZL, a nie na beneficjencie, 11\n12 - beneficjent nie musi oczekiwać na środki europejskie, poniewaŝ płatności na rzecz beneficjentów są całkowicie finansowane ze środków krajowych, - beneficjent nie jest zaangaŝowany w proces rozliczeń finansowych z UE, - beneficjent moŝe otrzymać środki z góry zgodnie z trybem określonym w harmonogramie płatności, - beneficjent moŝe być zobowiązany do wniesienia min. 1% wkładu własnego w projekt, ale wkład ten nie musi wyraŝać się zaangaŝowaniem własnych środków finansowych. Wymóg ten moŝe zostać spełniony w postaci wkładu rzeczowego. Akty prawne Wydatkowanie krajowych środków publicznych współfinansujących Działania SPO RZL regulują następujące akty prawne (szczegółowy wykaz aktów prawnych znajduje się w załączniku 1): - ustawa budŝetowa, - ustawa o finansach publicznych, - ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, - ustawa Prawo zamówień publicznych, - ustawa o Narodowym Planie Rozwoju, - ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w odniesieniu do Funduszu Pracy, - ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, w odniesieniu do środków PFRON, - ustawa o pomocy społecznej, - ustawa o zatrudnieniu socjalnym, - ustawa o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Krajowe źródła współfinansowania Dla SPO RZL krajowe źródła współfinansowania są następujące: Działanie 1.1 Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku pracy finansowane jest bezpośrednio z budŝetu państwa oraz ze środków Funduszu Pracy. Działania 1.2 Perspektywy dla młodzieŝy i 1.3 Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia finansowane jest z Funduszu Pracy, krajowego środka specjalnego na wspieranie rządowych programów słuŝących aktywizacji zawodowej, budŝetów jednostek samorządu terytorialnego oraz środków prywatnych. Działanie 1.4 Integracja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych finansowane jest z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz środków prywatnych. Działanie 1.5 Promocja aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka finansowane jest z budŝetu państwa, budŝetów jednostek samorządu terytorialnego, Funduszu Pracy, środków prywatnych i środków będących w dyspozycji Ochotniczych Hufców Pracy. Działanie 1.6 Integracja i reintegracja zawodowa kobiet finansowane jest z budŝetu państwa, Funduszu Pracy, budŝetów jednostek samorządu terytorialnego i środków prywatnych. Działanie 2.1 Zwiększenie dostępu do edukacji promocja kształcenia przez całe Ŝycie i Działanie 2.2 Podniesienie jakości edukacji w odniesieniu do potrzeb rynku pracy, finansowane są z budŝetu państwa w części będącej w dyspozycji MEN. Działanie 2.3 Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki, finansowane jest ze środków budŝetu państwa (pozostających w dyspozycji Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości) oraz ze środków prywatnych. Działanie 2.4 Wzmocnienie zdolności administracyjnych finansowane jest z budŝetu państwa. 8. Inicjatywa wspólnotowa EQUAL Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL, finansowana w 75% ze środków EFS i w 25% z budŝetu państwa, jest częścią europejskiej strategii na rzecz stworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy i zapewnienia szerokiego do nich dostępu. Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL słuŝy testowaniu i promowaniu nowych sposobów zwalczania wszelkich form dyskryminacji i nierówności na rynku pracy równieŝ w drodze współpracy ponadnarodowej. EQUAL obejmuje takŝe działania na rzecz społecznej i zawodowej integracji osób ubiegających się o status uchodźcy. EQUAL przyczynia się do rozwiązywania problemu dyskryminacji i nierówności w dostępie do pracy grup najbardziej zagroŝonych na rynku pracy lub z niego wykluczonych. W ramach EQUAL realizowane mogą być projekty odnoszące się do wymienionych niŝej ośmiu Tematów i dodatkowo jednego Tematu ukierunkowanego na wsparcie osób ubiegających się o status uchodźcy: Zdolność do zatrudnienia Temat A: Ułatwianie wchodzenia i powrotu na rynek pracy dla tych, którzy mają problemy z integracja i ponowną integracją na tym rynku, celem promowania rynku pracy otwartego dla wszystkich. Temat B: Zwalczanie rasizmu i ksenofobii w miejscu pracy. 12\n13 Przedsiębiorczość Temat C: Zapewnienie powszechnego dostępu do tworzenia przedsiębiorczości poprzez dostarczenie narzędzi niezbędnych dla utworzenia własnej firmy oraz dla identyfikacji i wykorzystania nowych moŝliwości tworzenia zatrudnienia na obszarach miejskich i wiejskich. Temat D: Wzmocnienie krajowej gospodarki społecznej (trzeciego sektora), a w szczególności usług na rzecz społeczności lokalnych oraz poprawa jakości miejsc pracy. Zdolności przystosowawcze Temat E: Wspieranie kształcenia się przez całe Ŝycie i integracyjnych form organizacji pracy sprzyjających zatrudnianiu i utrzymywaniu zatrudnienia osób doświadczających dyskryminacji i nierówności na rynku pracy. Temat F: Wspieranie zdolności przystosowawczych przedsiębiorstw i pracowników do zmian strukturalnych w gospodarce oraz wykorzystania technologii informacyjnej i innych nowych technologii. Równość szans dla kobiet i męŝczyzn Temat G: Godzenie Ŝycia rodzinnego i zawodowego oraz ponowna integracja kobiet i męŝczyzn, którzy opuścili rynek pracy, poprzez wdraŝanie bardziej elastycznych i efektywnych form organizacji pracy oraz usług towarzyszących. Temat H: Ograniczenie nierówności w traktowaniu ze względu na płeć i przeciwdziałanie segregacji zawodowej. Osoby ubiegające się o status uchodźcy Temat I: Pomoc w społecznej i zawodowej integracji osób ubiegających się o status uchodźcy. KaŜdy kraj członkowski ma moŝliwość wyboru takich działań, których innowacyjność oraz wartość dodana 3 wynikająca ze współpracy z innymi krajami członkowskimi przyniosą najlepsze rezultaty. W przypadku Polski, ze względu na krótki okres programowania oraz potrzebę koncentracji pomocy, do realizacji wybrano pięć Tematów: Temat A, D, F, G oraz I. ZałoŜenia programowe dotyczące wdraŝania Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL w Polsce określa Program Inicjatywy Wspólnotowej, który jest załącznikiem do Rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie przyjęcia programu operacyjnego Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL dla Polski (Dz. U. Nr 189, poz. 1948) oraz Uzupełnienie Programu, które jest załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 21 września w sprawie przyjęcia Uzupełnienia Programu Operacyjnego - Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL dla Polski (Dz. U. Nr 214, poz. 2172, z późn. zm.). Inicjatywa EQUAL jest wdraŝana poprzez Partnerstwa na rzecz Rozwoju. Aby zawiązać Partnerstwo na rzecz Rozwoju muszą znaleźć się przynajmniej trzy instytucje (kaŝda innego typu) tzw. partnerzy, które chcą połączyć środki i działania w celu rozwiązania danego problemu rynku pracy związanego z dyskryminacją bądź nierównością. Nie ma ograniczeń co do statusu prawnego instytucji chcących działać w Partnerstwie. Mogą to być: organizacje pozarządowe, jednostki samorządu terytorialnego, instytucje badawcze i edukacyjne, placówki kształcenia ustawicznego, przedsiębiorstwa (zwłaszcza małe i średnie), partnerzy społeczni itp. Partnerstwo zgłasza projekt realizacji jednego wybranego przez siebie Tematu. Celem Partnerstwa jest znalezienie rozwiązania problemu poprzez wielostronne i innowacyjne podejście z wykorzystaniem róŝnorodnych doświadczeń wszystkich partnerów. Utworzenie Partnerstwa na poziomie krajowym reguluje Umowa o Partnerstwie na rzecz Rozwoju oraz Umowa o Partnerstwie na rzecz Rozwoju dla Działania 3. Określają one m.in. wspólną strategię działania, podział zadań i obowiązków, sposób zarządzania Partnerstwem i harmonogram prac. Partnerstwa mogą mieć charakter geograficzny (krajowy, regionalny, lokalny) lub sektorowy w zaleŝności od natury problemu, z którym zamierzają się zmierzyć. Program EQUAL powinien odpowiadać na potrzeby lokalne i regionalne i powinien być wdraŝany w ramach regionalnej i lokalnej współpracy. Zasadą wdraŝania EQUAL jest zaangaŝowanie w realizację projektu osób doświadczających dyskryminacji i nierówności. Jest ona stosowana w celu podniesienia rzeczywistej zdolności tych osób do wpływania na sprawy, które ich dotyczą i zwiększenia w ten sposób efektywności projektów. Na wszystkich etapach realizacji projektu: podczas planowania, podejmowania decyzji, wdraŝania i współpracy ponadnarodowej musi być zapewniony udział grup docelowych; jednym z kryteriów selekcji projektów jest zdolność nawiązania współpracy z takimi grupami. EQUAL zapewnia wsparcie dla pionierskich rozwiązań problemów nierówności i dyskryminacji w pracy i w dostępie do pracy. Innowacyjność moŝe przejawiać się poprzez: - rozwój nowych metod, narzędzi, nowego podejścia i udoskonalenie juŝ istniejących (jest to innowacyjność ukierunkowana na proces), - sformułowanie nowych celów, identyfikacja nowych i obiecujących podejść, otwarcie nowych dróg do zatrudnienia (innowacyjność ukierunkowana na cel), - rozwój systemu odpowiadającego na potrzeby i problemy rynku pracy w ramach politycznych i instytucjonalnych struktur (innowacyjność ukierunkowana na kontekst). Zasadniczym elementem Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL jest współpraca ponadnarodowa. Przyczynia się ona do powstania znaczącej wartości dodanej dla partnerów, którzy pracują nad rozwiązaniem takich samych lub podobnych problemów. MoŜe być równieŝ źródłem innowacyjności. KaŜde Partnerstwo krajowe musi nawiązać współpracę z przynajmniej jednym Partnerstwem na rzecz Rozwoju pochodzącym z innego kraju członkowskiego Unii Europejskiej. Jest ogólnie przyjętą zasadą, 3 Na temat wartości dodanej więcej w rozdziale II 13\n14 Ŝe Partnerstwa nawiązujące współpracę ponadnarodową muszą realizować projekty w ramach tego samego Tematu EQUAL. Dopuszcza się równieŝ angaŝowanie do współpracy ponadnarodowej partnerów z krajów objętych programami TACIS, PHARE, CARDS i MEDA. Działalność w ramach współpracy ponadnarodowej reguluje wynegocjowana i podpisana wspólnie przez wszystkich partnerów Umowa o Współpracy Ponadnarodowej, a takŝe stworzony wspólnie program działania. Wszystkie Partnerstwa, które złoŝyły wnioski do Programu EQUAL w krajach członkowskich, są umieszczane w stworzonej przez Komisję Europejską elektronicznej bazie danych dostępnej w Internecie (https://equal.cec.eu.int/equal/jsp/index.jsp), w celu ułatwienia poszukiwania partnerów do współpracy ponadnarodowej. Realizacja projektów EQUAL kończy się działaniem mającym na celu upowszechnienie dobrych praktyk i włączenie ich rezultatów do głównego nurtu polityki. Państwo członkowskie zobowiązane jest do stworzenia systemu wymiany doświadczeń i najlepszych rozwiązań wypracowanych przez krajowe Partnerstwa na rzecz Rozwoju. Są one następnie adaptowane do Krajowego Planu Działania na rzecz Zatrudnienia, a takŝe Krajowego Planu Działania na rzecz Integracji Społecznej. Wymiana najlepszych praktyk ma równieŝ miejsce na poziomie europejskim pomiędzy partnerstwami ponadnarodowymi. Dzięki współpracy krajów członkowskich i Komisji Europejskiej najlepsze rozwiązania są adaptowane do Europejskiej Strategii Zatrudnienia. WdraŜanie Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL Nabór wniosków do II rundy Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL odbył się tylko raz i zakończył się w Polsce 31 sierpnia 2004 r. Wybranych zostało 107 Partnerstw na rzecz Rozwoju, które realizowały Działanie 1. Spośród Partnerstw na rzecz rozwoju realizujących Działanie 1, do realizacji Działania 2 zatwierdzono 99. Program EQUAL finansuje trzy Działania, będące kolejnymi etapami realizacji projektów: - Działanie 1: Tworzenie Partnerstw na rzecz Rozwoju i nawiązywanie współpracy ponadnarodowej (realizacja tego Działania w Polsce zakończyła się w czerwcu 2005 r.); - Działanie 2: Realizacja programów działania Partnerstw na rzecz Rozwoju (początek realizacji Działania 2 w Polsce to lipiec 2005 r.); - Działanie 3: Tworzenie sieci tematycznych, upowszechnianie rezultatów i oddziaływanie na politykę krajową i europejską (początek realizacji Działania 3 w Polsce to styczeń 2007 r.). Pomoc techniczna w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL świadczona jest przez Instytucję Zarządzającą dla Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL oraz Instytucję WdraŜającą dla EQUAL (Krajowa Struktura Wsparcia dla EQUAL) przed oraz w trakcie realizacji Działań 1, 2 i 3. Instytucją Zarządzającą dla Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL w Polsce jest Departament Zarządzania EFS w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Zadania pomocy technicznej są realizowane przez Fundację Fundusz Współpracy pełniącą funkcję Krajowej Struktury Wsparcia dla EQUAL. Szczegółowe informacje na temat systemu programowania i wdraŝania Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL w Polsce znajdują się na stronie internetowej oraz 14\n15 ROZDZIAŁ II PROCEDURA WYBORU PROJEKTÓW JAK UBIEGAĆ SIĘ O ŚRODKI EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO W RAMACH SPO RZL Podstawowa procedura wyłaniania projektów to konkurs realizowany w formie publicznego zaproszenia do składania wniosków. Zaproszenie kierowane jest do wszystkich typów instytucji wymienionych jako potencjalni beneficjenci w Uzupełnieniu SPO RZL (lista instytucji wskazanych jako beneficjenci poszczególnych Działań SPO RZL znajduje się w Załączniku 2 do niniejszego Poradnika). Oprócz tego przewidziano pozakonkursowe procedury składania projektów. W podrozdziałach 1 6 prezentujemy zasady zgłaszania i oceny projektów w procedurze konkursowej. Podrozdział 7 dotyczy projektów wyłanianych w procedurach pozakonkursowych. 1. Źródła informacji Właściwe przygotowanie wniosku o dofinansowanie realizacji projektu i prawidłowa jego realizacja wymaga dobrej znajomości dokumentów źródłowych, tj. Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich i Uzupełnienia SPO RZL. Dokumenty te dostępne są na stronach internetowych oraz Pierwszym krokiem, który naleŝy uczynić w celu uzyskania dofinansowania jest sprawdzenie, do którego Działania i schematu kwalifikuje się przygotowany projekt. Drugim krokiem jest sprawdzenie, czy zainteresowany beneficjent jest uprawniony do ubiegania się o dofinansowanie dla swojego projektu oraz która z instytucji odpowiada za wyłanianie projektów w ramach danego Działania. W celu sprawdzenia uprawnień, naleŝy dokładnie zapoznać się z Uzupełnieniem SPO RZL (patrz takŝe załącznik 2 do Poradnika). Dla kaŝdego Działania SPO RZL opisane są tam tzw. schematy wyboru projektów, w ramach których zawarto typy przewidywanych projektów, wymieniono uprawnionych beneficjentów oraz ostatecznych beneficjentów. Bardzo waŝne jest więc zidentyfikowanie schematu wyboru projektów, w ramach którego zgłaszany będzie dany projekt, tym bardziej, Ŝe konieczne jest podanie tego oznaczenia we wniosku. Przykład: Stowarzyszenie planuje realizację projektu szkoleniowego dla kobiet wychowujących małe dzieci, zainteresowanych powrotem na rynek pracy, którym opieka nad dziećmi utrudnia aktywne uczestnictwo w kursach odświeŝających kwalifikacje. Biorąc pod uwagę kluczowy problem tej grupy adresatów projektu (opieka matki nad małym dzieckiem) projekt naleŝy zakwalifikować do Działania 1.6., dotyczącego integracji i reintegracji zawodowej kobiet. Biorąc pod uwagę proponowany rodzaj pomocy widzimy, Ŝe zadanie mieści się tylko w schemacie (a). W części typy projektów tego schematu wymienione są kursy szkoleniowe, a więc pomysł stowarzyszenia mieści się w dopuszczalnych typach projektów. Czytając część ostateczni beneficjenci odnajdujemy kobiety powracające na rynek pracy. W części beneficjenci widzimy, Ŝe organizacje pozarządowe znajdują się w tym schemacie. Oznacza to, Ŝe stowarzyszenie moŝe aplikować ze swoim pomysłem tylko do schematu (a). Pozostaje sprawdzenie, jaki jest tryb wyboru projektów oraz kto jest instytucją wdraŝającą dla tego Działania. Dla schematu (a) jest to tryb konkursowy. Dla Działania 1.6 jest to Departament WdraŜania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej; w Załączniku 17 znajdujemy adres, numery telefonów i adres strony internetowej. 2. Ogłoszenia o konkursach Warto skontaktować się z odpowiednią instytucją wdraŝającą w celu uzyskania informacji o planowanych w najbliŝszym czasie konkursach na dany typ projektów. W przypadku SPO RZL ogłoszenia o konkursach oraz obowiązujące terminy będą publikowane na stronach internetowych instytucji wdraŝających i w prasie. Dodatkowo będą one pojawiać się na stronie internetowej pod adresem Przewidziano dwa rodzaje konkursów: - otwarty instytucja wdraŝająca raz w roku ogłasza konkurs; beneficjenci mogą składać wnioski w dowolnym terminie po ogłoszeniu konkursu; wnioski są weryfikowane pod względem formalnym, w ciągu 14 dni od daty złoŝenia wniosku 4, natomiast ocena merytoryczna odbywa się w wyznaczonych, podanych do publicznej wiadomości terminach (terminy te zawarte są w ogłoszeniach o konkursach), - zamknięty instytucja wdraŝająca ogłasza konkursy kilka razy w roku podając ścisłe daty składania wniosków; weryfikacja formalna odbywa się wówczas przez 14 dni od daty składania wniosków (w terminie tym takŝe beneficjenci winni zostać poinformowani o wyniku weryfikacji), a następnie dokonywana jest ocena merytoryczna. O tym, który rodzaj konkursu będzie stosowany decyduje instytucja wdraŝająca. Informacja na ten temat jak równieŝ informacja dotycząca terminów konkursów oraz posiedzeń Komisji Oceny Projektów jest określona w Ramowym Planie Realizacji Działania, który jest dostępny na stronach internetowych instytucji wdraŝających. 4 Ilekroć w tekście jest mowa o dniach naleŝy przez to rozumieć dni kalendarzowe 15\n16 3. Przygotowanie wniosku 3.1 Formularz wniosku o dofinansowanie projektu i wymagane załączniki Formularz wniosku dostępny jest wyłącznie w formie elektronicznej i ma postać specjalnie w tym celu przygotowanego programu komputerowego, tzw. Generatora Wniosków. Program ten naleŝy pobrać ze stron internetowych lub lub w punkcie informacyjnym instytucji wdraŝającej i zainstalować na swoim komputerze. Wersja Generatora Wniosków, z której naleŝy skorzystać składając wniosek, zostanie określona w dokumentacji konkursowej. Formularz naleŝy wypełniać wyłącznie elektronicznie. Przy kaŝdym z pytań pojawiają się wyjaśnienia i podpowiedzi. Po wypełnieniu wniosku i wybraniu polecenia drukuj, system automatycznie sprawdza i informuje o pustych lub niewłaściwie wypełnionych rubrykach. Podczas wypełniania wniosku naleŝy korzystać z Instrukcji wypełniania wniosku (Załącznik 4 niniejszego Poradnika). Wniosek musi być wypełniony w języku polskim. Wypełniony wniosek naleŝy wydrukować oraz zapisać na dyskietce lub płycie CD. Koniecznie naleŝy zachować w dokumentacji projektu zarówno papierową, jak i elektroniczną kopię złoŝonej dokumentacji. Wniosek zawiera informacje, które stanowić będą podstawę wyboru projektu do dofinansowania, z drugiej strony stanowią podstawę umowy zawieranej pomiędzy instytucją wdraŝającą a beneficjentem. Wniosek został podzielony na następujące części: Informacje ogólne podstawowe informacje nt. projektu oraz szczegółowe informacje nt. wnioskodawcy, ewentualnych wykonawców oraz innych instytucji zaangaŝowanych w realizację projektu, Charakterystyka projektu ocena merytoryczna na podstawie odpowiedzi udzielonych na pytania w tej części wniosku zostanie dokonana merytoryczna ocena projektu. KaŜde z pytań w tej części zawiera podpytania, ich wyjaśnienia oraz przyporządkowaną maksymalną liczbę punktów, jakie mogą zostać przydzielone podczas oceny. Podpytania oraz wyjaśnienia zawarte są w Instrukcji wypełniania wniosku (Załącznik nr 4 do Poradnika). Ponadto kryteria wyboru projektów są zapisane w Uzupełnieniu SPO RZL, a takŝe zestawione w Załączniku 6, Ostateczni beneficjenci szczegółowe informacje dotyczące ostatecznych beneficjentów projektu, czyli osób lub instytucji, do których skierowane są proponowane przez beneficjenta działania, Charakterystyka realizowanego wsparcia szczegółowe informacje dotyczące rodzajów planowanych działań, Planowane wydatki zestawienie informacji finansowych, Załączniki - poniŝej przedstawiona została lista załączników, spośród których, instytucja wdraŝająca, w dokumentacji konkursowej, określa te, które powinny zostać złoŝone wraz z wnioskiem: 1) poświadczona przez radcę prawnego lub notariusza kopia statutu ubiegającego się o dofinansowanie lub innego dokumentu potwierdzającego zgodność działalności prowadzonej przez ubiegającego się o dofinansowanie z typem realizowanego projektu; 2) wyciąg z Krajowego Rejestru Sądowego, innego właściwego rejestru lub inny dokument potwierdzający osobowość prawną ubiegającego się o dofinansowanie wraz z danymi osoby upowaŝnionej do podejmowania decyzji wiąŝących w imieniu ubiegającego się o dofinansowanie, wydane nie później niŝ 3 miesiące przed dniem złoŝenia wniosku; 3) poświadczone przez radcę prawnego lub notariusza kopie dokumentów określające sytuację finansową ubiegającego się o dofinansowanie; 4) harmonogram realizacji projektu; 5) deklaracja poświadczająca udział środków własnych w realizacji projektu (jedynie w przypadku gdy przewidziany jest udział własny w finansowaniu projektu); 6) oświadczenie o nie zaleganiu z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, Fundusz Pracy, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, lub innych naleŝności wymaganych odrębnymi przepisami; 7) oświadczenie o nie zaleganiu z uiszczaniem podatków; 8) pełnomocnictwo do reprezentowania ubiegającego się o dofinansowanie; (załącznik wymagany w przypadku, gdy wniosek jest podpisywany przez osobę/osoby nie posiadające statutowych uprawnień do reprezentowania wnioskodawcy jak równieŝ gdy z dokumentów wynika, Ŝe uprawnionymi do podpisania wniosku są dwie lub więcej osób) 9) przebieg pracy zawodowej osób odpowiedzialnych za zarządzanie projektem wraz z pisemną deklaracją uczestnictwa w projekcie; 10) poświadczona przez radcę prawnego lub notariusza kopia umowy lub porozumienia pomiędzy partnerami, w przypadku gdy w realizację projektu oprócz ubiegającego się o dofinansowanie zaangaŝowani są partnerzy; 11) oświadczenie ubiegającego się o dofinansowanie o kwalifikacji VAT (dotyczy zainteresowanych beneficjentów); 12) poświadczona przez radcę prawnego lub notariusza kopia uchwały właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego lub dokumentu organu dysponującego budŝetem ubiegającego się o dofinansowanie w trybie przepisów o finansach publicznych zatwierdzającego projekt lub udzielającego pełnomocnictwa do zatwierdzenia projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego. W przypadku gdy beneficjentem jest podmiot zagraniczny naleŝy załączyć uwierzytelnione tłumaczenia na język polski wymaganych załączników. Oświadczenie oświadczenie, data, pieczęć oraz podpis wnioskodawcy. 16\n17 3.2 Na co naleŝy zwrócić uwagę przygotowując wniosek? NajwaŜniejszą sprawą jest przygotowanie spójnego projektu, czyli określenie logicznego zestawu działań prowadzących do osiągnięcia w określonym czasie konkretnego, mierzalnego celu, zdefiniowanie struktury zarządzania z przejrzystym podziałem odpowiedzialności, zaplanowanie harmonogramu i kosztorysu oraz reguł monitoringu i ewaluacji odnoszących się do osiągania zaplanowanych rezultatów. Projekt musi odnosić się do konkretnej, ściśle określonej grupy beneficjentów ostatecznych i odpowiadać na stwierdzone potrzeby tej grupy. Dodatkowo naleŝy pamiętać, Ŝe nie jest dopuszczalny udział tej samej osoby w szkoleniach o tym samym zakresie (np. wielokrotny udział tej samej osoby w szkoleniu z podstawowej obsługi komputera). Przykład: W podanym przykładzie osobami, do których skierowana jest pomoc (ostatecznymi beneficjentkami) są kobiety wychowujące małe dzieci, zainteresowane powrotem na rynek pracy, którym opieka nad dziećmi utrudnia aktywne uczestnictwo w kursach odświeŝających kwalifikacje. Przygotowując projekt beneficjent musi przedstawić tę grupę pod względem tych cech, które są dla nich wspólne i specyficzne, odróŝniając je od innych grup na rynku pracy: np. kobiety przerwały pracę z powodu urodzenia dziecka i są nieaktywne zawodowo przez określony czas, co spowodowało dezaktualizację ich kwalifikacji. Kobiety potrzebują nowych kwalifikacji lub aktualizacji dotychczasowych. WaŜne jest wskazanie, jakiego typu szkolenie chcemy zaoferować po to, by zwiększyć ich szanse na uzyskanie pracy konieczne jest wykazanie się znajomością potrzeb danego rynku pracy. Kolejna wspólna specyficzna cecha tej grupy docelowej to sprawowanie opieki nad dzieckiem, uniemoŝliwiające udział w kursach. Tak więc, obok szkolenia zgodnego z potrzebami rynku pracy i moŝliwościami beneficjentek, beneficjent zamierza zapewnić opiekę ich dzieciom, co pozwoli mamom na udział w zajęciach. Pamiętać naleŝy, Ŝe kaŝdy projekt finansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego musi być oceniany pod względem zgodności z celami horyzontalnymi. Oznacza to konieczność wykazania w treści opisu projektu spełniania kryterium przestrzegania zasad równości szans, społeczeństwa informacyjnego, rozwoju lokalnego oraz zrównowaŝonego rozwoju (patrz podrozdział 3 w rozdziale I). Ponadto naleŝy sprawdzić jakie specyficzne kryteria wyboru projektów (patrz Załącznik 6) oraz jakie ewentualne kryteria dodatkowe (zamieszczone w Ramowym Planie Realizacji Działania danej instytucji wdraŝającej) będą stosowane podczas oceny danej grupy projektów i wziąć je pod uwagę przygotowując oraz prezentując projekt we wniosku. NaleŜy takŝe szczegółowo zapoznać się z dokumentacją konkursową. W ogłoszeniu o konkursie instytucja wdraŝająca moŝe zawrzeć w dokumentacji konkursowej wymóg złoŝenia dodatkowego załącznika. ZłoŜenie dodatkowego załącznika ma na celu uzyskanie przez IW zapewnienia, Ŝe dany beneficjent np. nie zalega ze zobowiązaniami w stosunku do tej IW. Instytucja wdraŝająca moŝe samodzielnie przeprowadzić weryfikację potencjalnego beneficjenta i w przypadku zalegania przez beneficjenta z właściwymi opłatami, moŝe odmówić mu udzielenia dofinansowania, na podstawie odrębnych przepisów. Podobnie IW moŝe w dokumentacji konkursowej zawrzeć wymóg złoŝenia załączników przez partnera/ów. 3.3 Partnerstwo Beneficjent moŝe mieć partnerów wspólnie z nim realizujących projekt. W przypadku projektów składanych w ramach SPO RZL nie ma ograniczeń co do typów podmiotów, z którymi moŝna współpracować przy realizacji projektu. NaleŜy jednak pamiętać, Ŝe ostatecznie za realizację projektu, a zatem takŝe to, jakich partnerów sobie dobiera, odpowiedzialny jest beneficjent. NaleŜy pamiętać o tym, Ŝe podstawowe funkcje beneficjenta, takie jak np. rozliczanie projektu, obowiązki w zakresie sprawozdawczości, kontroli, audytu, nie mogą być realizowane przez partnera. JuŜ na etapie składania wniosku beneficjenta i jego partnerów musi wiązać umowa (lub porozumienie), jednoznacznie określająca reguły partnerstwa, w tym zwłaszcza jednoznacznie wskazująca wiodącą rolę jednego podmiotu, reprezentującego partnerstwo, odpowiedzialnego za całość projektu i jego rozliczanie wobec instytucji wdraŝającej. Umowa musi zawierać: - cel partnerstwa, - obowiązki partnera wiodącego (lidera projektu beneficjenta), - zadania i obowiązki partnerów w związku z realizacją projektu, - plan finansowy w podziale na partnerów oraz zasady zarządzania finansowego, - zasady komunikacji i przepływu informacji w partnerstwie, - zasady podejmowania decyzji w partnerstwie, - sposób monitorowania i kontroli projektu. Kopia umowy (lub porozumienia) poświadczona przez radcę prawnego lub notariusza oraz dodatkowo opatrzona aktualną datą i pieczęcią beneficjenta - moŝe być wymagana jako załącznik przy składaniu wniosku o dofinansowanie realizacji projektu. Projekt moŝe przewidywać realizację części projektu przez podmiot wyłoniony w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych (z uwzględnieniem wytycznych określonych przez Instytucję Zarządzającą SPO RZL), zwany wówczas wykonawcą. Zasadą rozliczeń pomiędzy beneficjentem a zleceniobiorcą (wykonawcą) jest faktura (rachunek) na realizację usługi/zamówienia. Przygotowując projekt naleŝy wziąć pod uwagę, Ŝe w przypadku procedury konkursowej w ramach SPO RZL minimalna wartość projektu wynosi 60 tys. zł, z wyjątkiem Działania 1.4, gdzie minimalna wartość projektu wynosi 100 tys. zł. 17\n18 Ponadto naleŝy pamiętać, Ŝe w przypadku SPO RZL (z wyjątkiem Działań 1.1, 2.1, 2.2 i 2.4), beneficjenci mają obowiązek wniesienia wkładu własnego wynoszącego min. 1% wartości projektu (patrz podrozdział 7 w rozdziale I oraz część dotycząca kwalifikowalności wydatków podrozdział 3.6 w rozdziale II). Informacje na temat obowiązkowego wkładu własnego będą określane przez instytucję wdraŝającą w dokumentacji konkursowej. Przygotowując projekt warto pamiętać o następujących kluczowych kwestiach: - projekt musi odpowiadać celom ogłoszonym przez organizatora konkursu (instytucję wdraŝającą), - projekt musi odpowiadać na zidentyfikowane (i udokumentowane) potrzeby, - projekt musi wskazywać ściśle określoną grupę odbiorców (beneficjentów ostatecznych) 5, - projekt powinien być przygotowany przy udziale wszystkich zainteresowanych partnerów, - cele projektu muszą być przejrzyste, realne i specyficzne dla danego projektu, - projekt musi precyzyjnie określać rodzaje zadań, ich harmonogram, odpowiedzialność wykonawców, sposób realizacji, - niezbędne jest załoŝenie realnych oczekiwanych rezultatów projektu, - reguły zarządzania muszą być klarowne i zaakceptowane przez wszystkich partnerów, - wydatki projektu muszą być wyliczone rzetelnie, na bazie rzeczywistych potrzeb finansowych- wydatki projektu są jednym z elementów jego oceny. W Załączniku 16 zamieszczono wykaz literatury, do której warto sięgnąć po to, by opanować sztukę pisania oraz realizowania dobrych projektów. Podano teŝ tam adresy przydatnych stron internetowych. 3.4 Wartość dodana Działania finansowane ze środków EFS powinny dostarczać tzw. wartość dodaną. Chodzi o zaproponowanie takich przedsięwzięć, które będą uzupełnieniem dotychczas prowadzonej praktyki o nowe, innowacyjne elementy. Z tego względu promowane będą projekty prowadzące do wykorzystania zasobów w sposób inny, bardziej efektywny niŝ dotychczasowe działania. Wartość dodana oznacza teŝ osiągnięcie zamierzonych celów przy wykorzystaniu jak najmniejszych nakładów finansowych, zgodnie z zasadą racjonalności. Przez wartość dodaną projektu, realizowanego przy wsparciu EFS moŝna rozumieć np.: - osiągnięcie dodatkowych rezultatów takich jak wyŝsze lub uzupełniające kwalifikacje, potwierdzone stosownym świadectwem lub dyplomem, - osiągnięcie rezultatów innych niŝ rezultaty osiągane w ramach dotychczasowych działań realizowanych bez wsparcia EFS, które są mierzalne oraz wykazanie, czy istnieje związek między tymi rezultatami a dodatkowym wsparciem z EFS, - utworzenie dodatkowej liczby nowych miejsc pracy, - dostarczenie usług, które byłyby nieosiągalne bez wsparcia z EFS, - wsparcie dotychczasowej działalności beneficjenta odzwierciedlającej cele programów operacyjnych, która bez wsparcia z EFS zostałaby powaŝnie ograniczona lub przełoŝona w czasie, - inwestycje w całkowicie nowe oraz innowacyjne działania, których nie udałoby się zrealizować przy wykorzystaniu wyłącznie środków własnych beneficjenta, - zwiększenie liczby osób mających dostęp do szkoleń, zatrudnienia subsydiowanego, kształcenia ustawicznego i innych form wsparcia przewidzianych w programach operacyjnych. Wartość dodaną, jaka ma zostać osiągnięta dzięki projektowi, naleŝy wykazać juŝ na etapie przygotowania projektu. NaleŜy teŝ zaplanować sposób pomiaru jej osiągania. Przykład: Chcąc wykazać wartość dodaną naszego projektu moŝemy zwrócić uwagę, Ŝe dotychczas nie były realizowane projekty uwzględniające konieczność zapewnienia opieki nad osobami zaleŝnymi w tym przypadku dziećmi. Taka usługa nie byłaby moŝliwa bez wsparcia z EFS. 3.5 Rezultaty twarde i miękkie Projekty realizowane w obszarze rozwoju zasobów ludzkich charakteryzują rezultaty dwojakiego rodzaju, określane jako twarde i miękkie. Rezultaty twarde są to jasno definiowalne, policzalne rezultaty, które osiągnął klient uczestnicząc w projekcie, takie jak: zdobycie kwalifikacji, znalezienie pracy, znalezienie stałego miejsca zamieszkania, uczestnictwo w szkoleniu. Rezultaty miękkie są znacznie trudniejsze do zdefiniowania, dotyczą bowiem postaw, umiejętności i innych cech, których istnienie stwierdzone moŝe być jedynie w drodze specyficznych badań czy obserwacji. MoŜna do nich zaliczyć: poprawę umiejętności komunikacyjnych, rozwój umiejętności zarządzania czasem a takŝe wzrost pewności siebie. W przypadku projektów realizowanych ze środków EFS, same twarde rezultaty nie obrazują pełnego sukcesu i osiągniętych przez Ostatecznego odbiorcę (beneficjenta) rezultatów. Efekty projektów przedstawiane jedynie za pomocą tradycyjnych wskaźników nie są wystarczające dla ukazania poprawy zdolności uczestników projektu, na przykład do bycia zatrudnionym. Ze względu na fakt, Ŝe osoby z grup zagroŝonych wykluczeniem społecznym, osoby niepełnosprawne oraz kobiety napotykają 5 w przypadku Działania 1.2, 1.3 adresatem projektu winni być beneficjenci ostateczni pochodzący z województwa, w którym siedzibę ma dany wojewódzki urząd pracy 18\n19 większe przeszkody w osiągnięciu zatrudnienia czy podniesieniu kwalifikacji, osiągnięcie przez te osoby rezultatów miękkich jest wymiernym sukcesem projektu. WaŜne jest teŝ odkrycie przez uczestników projektu nie uświadamianych wcześniej zdolności. Mierzenie miękkich rezultatów pomaga takŝe w uzyskaniu pełnego obrazu Działania i jego wyników podczas oceny na poziomie krajowym. PoniŜej zaprezentowane zostały przykłady rezultatów miękkich w podziale na cztery podstawowe grupy: Typ rezultatu Kluczowe umiejętności pracownicze Umiejętności praktyczne Zdolności motywacyjne Osobiste predyspozycje Przykład Nabycie umiejętności pracy w zespole lub pracy indywidualnej Nabycie umiejętności korzystania z technologii informatycznych Nabycie umiejętności komunikacyjnych (kontakty interpersonalne) Nabycie umiejętności rozwiązywania problemów powstających w miejscu pracy, w kontakcie z pracodawcą i współpracownikami Wyrobienie umiejętności analitycznych i organizacyjnych Osiągnięcie większej świadomości praw i obowiązków pracowniczych Umiejętność wypełniania formularzy Umiejętność sporządzania dokumentów (CV) Umiejętność zarządzania środkami finansowymi Nabycie umiejętności poruszania się po rynku pracy (wzrost wiedzy na temat lokalnego rynku pracy) Zwiększenie motywacji Większe zaufanie we własne moŝliwości Podniesienie poziomu samooceny (własnej samooceny) WyŜsze zawodowe i osobiste aspiracje (zainteresowanie podjęciem pracy zawodowej) Przełamanie niechęci do pracy, poczucia bezradności Poprawa wizerunku, autoprezentacji Większa punktualność Większa obowiązkowość, zdyscyplinowanie Poprawa samopoczucia Zwiększenie zaangaŝowania w wykonywane zadania Nabycie umiejętności radzenia sobie ze stresem Wzrost poczucia odpowiedzialności za wykonywane zadania Podane powyŝej przykładowe rezultaty nie zawsze są właściwe dla mierzenia postępu kaŝdego beneficjenta ostatecznego. Konieczne jest określenie specyficznych wskaźników i miękkich rezultatów szczególnie w przypadku osób, które napotykają na dodatkowe bariery wobec pełnego uczestnictwa w Ŝyciu społecznym i zawodowym. W przypadku trudnej młodzieŝy będzie to np. poprawa zachowania, czy zwiększenie obecności na zajęciach, większe zaangaŝowanie w naukę. Dla osób bezdomnych wskaźnikiem moŝe być uzyskanie stałego miejsca zamieszkania. Zmniejszenie niepewności i depresji moŝe obrazować postęp w integracji społecznej osób bezrobotnych pozostających bez pracy powyŝej 24 miesięcy, a odkrycie posiadanych umiejętności i doświadczenia wskazywać moŝe na wzrost poziomu reintegracji zawodowej kobiet. W przypadku projektów z obszaru Działania 2.3 SPO RZL rezultatem miękkim będzie np. wzrost innowacyjności, kooperacji a takŝe wyŝszy stopień motywacji pracownika, a tym samym większa efektywność pracy. KaŜdy projekt, który ma być finansowany z EFS musi przewidywać osiągnięcie, obok rezultatów twardych, równieŝ rezultatów miękkich, dostosowanych do potrzeb uczestników projektu. Musi przedstawiać ponadto przewidywany sposób mierzenia początkowego poziomu danej cechy i sposób pomiaru postępu w danym zakresie. Jak mierzyć miękkie rezultaty? Miękkie rezultaty wymagają zastosowania specyficznego systemu badania dopasowanego do specyfiki danego projektu specyfiki danej grupy docelowej, posiadanego zaplecza, a takŝe od rodzaju danego wskaźnika, który naleŝy zmierzyć. W tym celu wykorzystywać moŝna wiele narzędzi badawczych, poczynając od zwykłych kwestionariuszy, aŝ po kompleksowe systemy komputerowe. Ocena osiągnięcia miękkich rezultatów powinna być dokonana, co najmniej dwukrotnie: na początku i na końcu realizacji projektu. Ocena moŝe być równieŝ przeprowadzana regularnie podczas trwania projektu. Dzięki temu moŝliwe będzie określenie tzw. przebytej drogi, czyli postępu w osiąganiu rezultatów miękkich przez beneficjentów ostatecznych w trakcie trwania projektu. UmoŜliwi to takŝe doskonalenie pracy z uczestnikami, podnoszenie poziomu świadczonych usług oraz bardziej elastyczne reagowanie na zmieniające się potrzeby uczestników. Wśród metod badawczych słuŝących ocenie miękkich rezultatów moŝna wyróŝnić następujące narzędzia: - tworzenie indywidualnych planów działań, które m.in. uwzględniają cele rozwoju osobowego, określają podstawowy poziom umiejętności, a poprzez regularne przeglądy przedstawiają stopień realizacji celów i osiągniętego sukcesu, 19\n20 - wywiady z beneficjentami ostatecznymi (uczestnikami projektu), prowadzone regularnie przez trenerów, w sposób formalny bądź nieformalny (naleŝy jednak pamiętać, Ŝe w duŝym stopniu zaleŝą one od osądu prowadzącego wywiad, czy teŝ samego klienta, dlatego nie mogą stanowić wystarczającego miernika postępu tej osoby w uzyskaniu zatrudnienia lub osiągnięciu innego twardego rezultatu), - zachęcanie uczestników do prowadzenia dziennika dotyczącego udziału w projekcie, w którym piszą o postępie w osiąganiu miękkich rezultatów - w tym wypadku naleŝy wziąć pod uwagę kwestię poufności zapisów dziennika, - głęboki przegląd/analiza w czasie lub po zakończeniu kursu, dokonana przez beneficjentów ostatecznych (uczestników projektu), najczęściej w formie kwestionariuszy, - prezentacja w CV udokumentowanych zadań zrealizowanych przez uczestnika, wskazujących na osiągnięcie rezultatów bądź na postęp w ich osiąganiu, - testy psychometryczne, słuŝące zarówno diagnozowaniu poziomu początkowego, jak równieŝ ocenie postępu beneficjenta w zwiększaniu zdolności do bycia zatrudnionym, - zbieranie opinii pracodawców / szefów przedsiębiorstw na temat przydatności szkoleń dla rozwoju firmy (w przypadku projektów dotyczących doskonalenia zawodowego pracowników przedsiębiorstw). Ocena jest zazwyczaj procesem dwustronnym, przebiegającym między uczestnikiem programu a jego opiekunem, np. między szkolonym i szkolącym, co zapewnia wiarygodny, solidny i profesjonalny osąd. Wymaga zaangaŝowania zarówno ze strony uczestnika projektu, jak równieŝ szkolącego. Szkolący powinien takŝe uwzględniać wiedzę o uczestnikach. Twardym rezultatem w opisywanym przykładzie będzie przeszkolenie 20 osób, uzyskanie przez te 20 osób nowych lub odświeŝenie dotychczasowych kwalifikacji i podjęcie zatrudnienia w wyniku udziału w projekcie przez 15 osób. Miękkie rezultaty tego projektu to np. zwiększenie poczucia pewności siebie i wiary we własne siły przez 17 osób, zwiększenie umiejętności autoprezentacji przez 16 osób, rozwinięcie umiejętności gospodarowania czasem przez 18 osób, itp. PoniŜej zaprezentowane zostały sposoby mierzenia miękkich rezultatów. Rodzaj miękkiego rezultatu Zmiana motywacji do (poszukiwania pracy, podjęcia dalszej nauki, podnoszenia swoich kwalifikacji) Zmiana (wzrost) samooceny Nabycie (wzrost) umiejętności komunikacyjnych Nabycie (wzrost) umiejętności korzystania z technologii informatycznych Nabycie umiejętności poruszania się po rynku pracy Zmiana postawy z pasywnej na aktywną w pracy i/lub Ŝyciu osobistym Wzrost obowiązkowości i zdyscyplinowania Propozycja metody badawczej Ankieta (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Wywiad (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Ankieta (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Wywiad (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Ankieta (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Wywiad (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Obserwacja Ankieta (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Wywiad (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Obserwacja Ankieta (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Wywiad (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Ankieta (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Wywiad (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Ankieta (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Wywiad (subiektywna ocena beneficjenta ostatecznego) Obserwacja Wskaźnik rezultatu % (liczba) osób, które deklarują, Ŝe zwiększyła się ich motywacja do % (liczba) osób, które uwaŝają, Ŝe dadzą sobie radę, Ŝe są czegoś warte % (liczba) osób, które uwaŝają, Ŝe nabyli nowe umiejętności % (liczba) osób, które uwaŝają, Ŝe nabyli umiejętności korzystania z nowych technologii informatycznych % (liczba) osób, które uwaŝają, Ŝe nabyli umiejętności poruszania się po rynku pracy % (liczba) osób, które uwaŝają, Ŝe są bardziej aktywne w pracy i/lub Ŝyciu osobistym % (liczba) osób, które uwaŝają, Ŝe stały się bardziej obowiązkowe i zdyscyplinowane 20


Niepełnosprawni dyskryminowani na ulicy 1 Maja - Jelonka.com\nNiepełnosprawni dyskryminowani na ulicy 1 Maja\nCzwartek, 30 października 2008, 8:25\nKiedy jeleniogórzanie zaczęli nagminnie łamać zakaz wjazdu na trakt śródmiejski, Miejski Zarząd Dróg i Mostów zagrodził ulicę metalowymi słupkami. Inwalidzi twierdzą, że jest to działanie przeciwko nim i wbrew przepisom prawa. Jak skutecznie chronić centrum miasta przed samochodami i jednocześnie szanować prawa niepełnosprawnych?\nW tej sprawie niepełnosprawni jeleniogórzanie zgłosili się do Jelonki. Wszytko przez to, że kolejne ulice umożliwiające dojazd do ścisłego centrum miasta są systematycznie blokowane.\n– Tylko w Jeleniej Górze mogą być zatwierdzane tak absurdalne przepisy – denerwuje się jeden z niepełnosprawnych. – Poruszam się o dwóch kulach, a na ulicę I Maja, gdzie miałem ostatnio załatwić swoja sprawę, wjechać nie wolno. Nie mogłem nawet nikomu wytłumaczyć, że posiadam legitymację i prawo do wjazdu, bo w okolicy tych słupków nikogo nie było.\n– Poza tym nie zrobiono ani jednego dodatkowego miejsca parkingowego dla niepełnosprawnych, żebyśmy mogli podjechać jak najbliższej zablokowanych ulic – dodaje niepełnosprawny Adam Kroban. Zamykają kolejne ulice i niedługo nigdzie nie będzie można dojechać.\nTymczasem pracownicy zarządu dróg i mostów tłumaczą, że do każdego miejsca w centrum miasta dojechać można, pod warunkiem posiadania zezwolenia. A o miejscach, do których w Jeleniej Górze osoby niepełnosprawne mają utrudniony dojazd, należy zarząd informować. Wówczas jest szansa rozwiązania tego problemu.\n– Na plac Ratuszowy wjechać można od ulicy Grodzkiej i Jasnej, a na ulicę 1 Maja przejechać można koło urzędu statystycznego od ulicy Pijarskiej – mówi Jerzy Bigus, wiceszef ZDiM w Jeleniej Górze. O zakazie wjazdu na Rynek zdecydowali radni. Jeśli jednak ktoś z osób niepełnosprawnych nie ma możliwości dojechania do danego miejsca, może to nas zgłosić, oczywiście zajmiemy się tym i rozpatrzymy sprawę. W indywidualnych przypadkach postaramy się znaleźć rozwiązania i pomóc naszym mieszkańcom – dodał Bigus.\n~wróżka 30-10-2008 8:54\nNIEPEŁOSPRAWNI ŁĄCZCIE SIĘ. Mamy prawo wjeżdżać tam gdzie jest to nam potrzebne. JAWNA DYSKRYMINACJA..podania i wnioski piszcie sobie szanowna rado sami do siebie. Przestańcie utrudniać życie innym. Postawcie oprócz słupków jeszcze po trzy znaki zakazu wjazdu i po dwie kamery przy każdej ulicy. Kto wjechał bezprawnie ma mandat zapewniony./nie zapłacony mandat po trzech latach anulujecie nieściągalność / Powiększcie jeszcze uprawnienia niepełnosprawnych wystawiane za szybą auta do takich rozmiarów aby kamery mogły dobrze zarejestrować . Nie życzę Wam szanowna rado miasta jazdy na wózku inwalidzkim lub poruszania się o kulach . Życzę Wam pomysłodawcy i wykonawcy bezsensownych uchwał i zarządzeń o tworzenie nie wirtualnej rzeczywistości.Podpisano Nie w pełni sprawna Wróżka\n~gren 30-10-2008 9:15\nO zakazie wjazdu na rynek nie zadecydowali radni ale ZARZADZENIE PREZYDENTA!!\n~Królik 30-10-2008 10:53\nCoś Ci niepelnosprawni przeginaja ! i to coraz mocniej , tak dostaja bezzwrotnie wiele dobrych pieniedzy otrzymuja na bieżąco rozmaite dobra matreialne na kazde kiwniecie palca , korzystaja z rozmaitych darmowych profitow - ktorych mozna pozazdrościć lącznie z wojazami zagranicznymi .Czyzby oni zapomnieli że jest gospodarka rynkowa i ktoś to musi wypracować aby oni z tego skorzystali ? czy tych pretensji od niepelnosprawnych nie za dużo? A co oni ze swojej robią dobrego dla spoleczeństwa i bliznich - niech wymienia chociaz kilka .Pod szyldem różnych organizacji niepelnosprawnych znalazlo etaciki kilkanaście osób i haldują pogląd dajcie nam i róbcie to co żądamy.\n~A IDZCIIE SIE 30-10-2008 13:36\n~@ Królik 30-10-2008 13:57\nChodzę o kulach. Jednak mózgu mi nie odjęło, więc pracuję w domu. Podatków płacę tyle, że pewnie na całą Twoją pensję wystarczyłoby z naddatkiem. Tym niemniej, na mózgu do urzędów nie wejdę, on służy do czego innego. A Ty masz zamiast niego zdrowe nogi. Nie wiem w sumie, czy to powód do radości dla Ciebie. Sam zdecyduj.\nkwakwa 30-10-2008 16:27\n"Kiedy jeleniogórzanie zaczęli nagminnie łamać zakaz wjazdu na trakt śródmiejski, Miejski Zarząd Dróg i Mostów zagrodził ulicę metalowymi słupkami. Inwalidzi twierdzą, że jest to działanie przeciwko nim i wbrew przepisom prawa. Jak skutecznie chronić centrum miasta przed samochodami i jednocześnie szanować prawa niepełnosprawnych?" 1.na centrum miasta obowiązuje ZAKAZ RUCHU a nie wjazdu nauczcie się w końcu znaków drogowych 2.słupki zaporowe to najskuteczniejsza metoda bo same znaki kierowcy mają w dupie 3.inwalidzi mogą si nie stosować do znaku B-1 a nie,że jest to znak ustawiony specjalnie pod ich kątem zresztą sami nagminnie łamią przepisy i jest dobrze? 4.jak si komuś to nie podoba to proponuj całkowicie wyłączyć a maja,konopnickiej i plac ratuszowy ruchu pojazdów i zrobić z tego deptak spacerowy jak to ma miejsce w większości europejskich miast i np we wrocławiu\n~ 30-10-2008 18:27\nznam parę osób które są zupełnie zdrowe a mają uprawnienia na osoby które już nie żyją .kto to weryfikuje. dość chyba rozdawania uprawnień na prawo i lewo. powinni je mieć tylko osoby które mają naprawdę problem z poruszaniem się . ile mniej samochodów jeździłoby po zakazach. czas na weryfikację.\n~do kwakwa 31-10-2008 8:53\nzamień deptak na wodę z potoku plynącego z kierunku ul Konopnickiej. napewno dasz sobie radę .świetnie pływasz i nurkujesz.Powodzenia w płodzeniu bezsensów.\n~Tutek 31-10-2008 16:23\nFaktem jest ze wielu posiada lewe karty inwalidzkie i nkt tego nie sprawdza - przeciez taki posiadacz karty inwalidzkiej parkowej powinien miec jednoczesnie legitymacje , a jej nie posiada. Takich jest wielu i są bardzo beszczelni.\n~do "do kwakwa" 1-11-2008 14:22\ndzięki,postaram się a z Konopnickiej nie wypływa żadem potok,nawet podziemny więc kto tu co płodzi,zmień lekarza na takiego co skończył medycynę i poproś mam o pampersa zmianę,inwalido umysłowy\n~Bez podpisu bo w niepełnosprawnych dużo agresji 2-11-2008 15:45\nZnam osobiście wielu tzw. niepełnosprawnych, którzy chodzą całkiem sprawnie, na dodatek dostali kasę z PFRON na zakup samochodu. I wcale nie muszą wjeżdzać samochodem, a wjeżdzają. A może by tak sprawdzać i weryfikować co jakiś czas te uprawnienia. Bo przez oszustów cierpią Ci, którzy naprawdę mają kłopoty z poruszaniem się.


CASABLANCA - Sale weselne Piotrków Trybunalski\nSale-Weselne.pl Sale weselne łódzkie Sale weselne Piotrków Trybunalski CASABLANCA\n505 131 425\nRestauracja CASABLANCA serdecznie zaprasza na zorganizowanie uroczystości ślubnej właśnie u nas...\nNasza Restauracja mieści się na uboczu w otoczeniu ogródków działkowych.\nNa pierwszym miejscu stawiamy zadowolenie naszych klientów...\nDo dyspozycji naszych gości oddajemy 3 sale:\n* pierwsza na imprezy organizowane do 110 osób\n* dwie pozostałe dostosowane są na imprezy kameralne, z których każda mieści do 30 osób.\nO właściwą temperaturę na sali zadba klimatyzacja. Istnieje również możliwość zorganizowania jednej imprezy na wszystkich 3salach. Z naszej strony zapewniamy Państwu smaczne jedzenie, a bogate menu zadowoli podniebienia gości. Do każdego klienta podchodzimy INDYWIDUALNIE poprzez dobranie menu dostosowanego do potrzeb klientów. Na życzenie gości organizujemy również stół wiejski, grill, fontannę czekoladową oraz alkoholową.\n* chrzciny, komunie, rocznice, imprezy integracyjne, szkolenia, studniówki,....\nW PREZENCIE POKÓJ DLA NOWOŻEŃCÓW GRATIS\nSale weselne z okolicy miasta Piotrków Trybunalski\nPPHU "Leśny Dworek" Brzeziny\nGenerated in 0.045 Queries: 17 Online: 144 F: 9275


Obwieszczenie o wydaniu postanowienia dot. budowy trzech kurników dla brojlerów kurzych z infrastrukturą towarzyszącą | BIP Urzędu Gminy Bukowiec\nObwieszczenie o wydaniu postanowienia dot. budowy trzech kurników dla brojlerów kurzych z infrastrukturą towarzyszącą\nwytworzono: data: - 06.08.2018 przez: Adam Licznerski - Wójt Gminy Bukowiec\nwprowadzono: data: 15:31, 06.08.2018 przez: Grzegorz Radtke\nudostępniono: data: 15:31, 06.08.2018 przez: Grzegorz Radtke\nzmodyfikowano: data: 15:31, 06.08.2018 przez: Grzegorz Radtke\nutworzono: data: 15:31, 06.08.2018 przez: Grzegorz Radtke Obwieszczenie o wydaniu postanowienia dot. budowy trzech kurników dla brojlerów kurzych z infrastrukturą towarzyszącą\nOpublikowano 6 sierpnia 2018 Autor Grzegorz RadtkeKategorie Zawiadomienia i obwieszczenia\nPoprzednie Poprzedni wpis: Zarządzenie nr 41/18 z dnia 30 lipca 2018 r. zmieniające Uchwałę nr XXXVIII/245/17 Rady Gminy Bukowiec z dnia 22 grudnia 2017 roku w sprawie uchwalenia budżetu Gminy Bukowiec na rok 2018\nNastępne Następny wpis: Darmowe kursy i staże


Pielęgnacja stóp | Apteka Od Pokoleń\nGładkie, odpowiednio nawilżone, wolne od odcisków i zgrubiałej skóry stopy, to marzenie wielu kobiet i mężczyzn. Jeśli zatem szukasz dobrych jakościowo kosmetyków, które przywrócą Twoim stopom zdrowy, naturalnie piękny wygląd, postaw na skuteczne w działaniu dermokosmetyki do pielęgnacji stóp. Najlepszym miejscem do znalezienia tego typu produktów jest dobrze zaopatrzona apteka. Wśród kosmetyków, jakie mogą pomóc w codziennej pielęgnacji stóp mężczyzn, kobiet i dzieci, trafić można na takie produkty jak specjalistyczne płyny na odciski, kremy i maści o działaniu nawilżającym i odżywiającym, maski regenerujące, plastry na odciski, dezodoranty do stóp i wiele innych. Apteka od Pokoleń służy szczegółową informacją na temat poszczególnych dermokosmetyków z kategorii pielęgnacja stóp. Wystarczy napisać lub zadzwonić.\nproducent: INCO-VERITAS S.A.ABE płyn na odciski 8 g\nNazwa: ABE Postać: płyn do stos.na skórę Dawka: - Opakowanie: 8 g Wskazania: Usuwanie odcisków, nagniotków, zgrubiałej skóry. Więcej\nproducent: DAX COSMETICSKliny międzypalcowe L AR medical\nproducent: BIOTON S.A.KREM DO STÓP prodiab krem 100 g\nNazwa: KREM DO STÓP prodiab Postać: - Dawka: - Opakowanie: 100 g Działanie: KREM DO STÓP prodiab przeznaczony jest do pielęgnacji suchej i bardzo suchej skóry stóp, skłonnej do rogowacenia i pękania.Jego nawilżaj... Więcej\nproducent: AFLOFARM Farmacja Polska Sp. z o.o.Medispirant Żel do stóp i dłoni 50 ml\nKosmetyk Opis Medispirant żel do stóp i dłoni to bezbarwny i bezzapachowy profesjonalny antyperspirant w żelu. Dzięki zawartości składników o działaniu antybakteryjnym, Medispirant żel zapewnia skuteczną i długotrwałą ochronę przed poceniem stóp i dło... Więcej\nproducent: JOHNSON & JOHNSON POLAND SP. Z O.O.Plast.COMPEED na pęch.4,2x6,8cm śred 5szt\nproducent: JOHNSON & JOHNSON POLAND SP. Z O.O.Plast.COMPEED odciski m/palc.stóp x6szt\nproducent: TOLEP SP. Z O.O.Plast.na odciski plast.leczn. 4szt\nproducent: 3M POLAND SP Z O.O.Plast.Poloderm na odciski 6 szt.\nNazwa: Plast. Poloderm na odciski Postać: - Dawka: - Opakowanie: 6 szt. Działanie: Plaster z kwasem salicylowym 40% na podłożu foliowym na odciski na stopach.Pomaga w usuwaniu odcisków i nagniotków zabezpiecza przed bolesnym uciski... Więcej\nproducent: 3M VISCOPLAST S.A.Plast.PRESTOPOR 1m x 8cm 1 szt.\nNazwa: Plast.PRESTOPOR 1m x 8cm włóknin. Postać: - Dawka: - Opakowanie: 1 szt. Działanie: Plaster z opatrunkiem na włókninie – pozwala skórze oddychać.Plaster wykonany z włókniny o wysokiej przepuszczalności pa... Więcej\nproducent: CEDERROTH POLSKA S.A.Plast.Salveq.CORN na odciski 1op.(6szt)\nproducent: MELALEUCA POLAND GLIWICE SP.POLSKA-AUSTRProftin -M do stóp zasyp. 100 g\nproducent: RECKITT BENCKISER (POLAND) S.A.SCHOLL Dezodorant do stóp "3 w 1" aer. 150\nproducent: RECKITT BENCKISER (POLAND) S.A.SCHOLL Krem na pęk.pięty 60 ml\nNazwa: SCHOLL Krem regenerujący popękane pięty Postać: - Dawka: - Opakowanie: 60 ml Działanie: Scholl Krem regenerujący na pękające pięty skutecznie wygładza szorstkie, suche oraz popękane pięty. Więcej\nproducent: RECKITT BENCKISER (POLAND) S.A.Scholl Velvet Smooth głowica\nproducent: RECKITT BENCKISER (POLAND) S.A. PolskaScholl Velvet Smooth Krem nawilż. 60 ml\nproducent: SSL INTERANTIONAL PLC TUBITON HOUSE WielSCHOLL wkl.dez. Odour Controll 1 para\nproducent: BIO-PROFIL POLSKA SP. Z O.O.SVR XERIAL PIEDS 50 Extreme krem do stóp 40 ml\nXÉRIAL 50 EXTREME PIEDS XÉRIAL 50 EXTREME PIEDS- krem silnie złuszczający, zawiera 50% mocznik. Silnie zmiękcza skórę, złuszcza, redukuje pogrubiony naskórek . Redukuje normalne i trudne do usunięcia zrogowacenia skó... Więcej\nproducent: BIO-PROFIL POLSKA SP. Z O.O.URGO na pęknięcia skóry dłonie i stopy 3,3\nproducent: LEFROSCH PU-H-PURO Krem przeciw nadmiernej potliwości do stóp 30 ml\nKrem przeciw nadmiernej potliwości stóp Właściwości i działanie: Krem przeciw nadmiernej potliwości stóp działa hamująco na sekrecję gruczołów potowych oraz grzybostatycznie. Zawarta urotropina oraz chlorowodorotlenek glinu zmniejszają wydzielanie p... Więcej


Modigliani, czyli dźwiękowe malarstwo - Racjonalista TV\nModigliani, czyli dźwiękowe malarstwo\nJacek Tabisz 8 marca 2018\tSkomentuj muzyka klasyczna\nMiłośników malarstwa muszę na wstępie uprzedzić, że będę pisał o malarstwie, ale nie tak, jak to bywa w albumach. Będziemy rozmawiać o dźwiękowym malarstwie w ramach recenzji Modigliani Quartet, którego koncert odbył się 8 marca 2018 w Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu. Koncert był piękny i bardzo malarski, jednak aby zobaczyć zawarte w nim obrazy nie wystarczy papier, choćby nie wiem jak dobrej jakości. Potrzebne będzie inne podłoże – nasza wyobraźnia, nasza zdolność nadawania barw tonom oraz określania płaszczyzn płynącej w czasie muzyki. Będziemy musieli doprowadzić do kontrolowanego zwarcia w naszych zwojach mózgowych, tak aby przestrzeń pomieszała się na moment z czasem, zaś brzmienie z barwą.\nMnie na koncercie te zderzenie wrażeń zapewnił bardzo ciekawy Modigliani Quartet złożony z muzyków związanych z Paryżem. Skład tego kwartetu to: Maury Coeytaux, Loïc Rio – skrzypce, Laurent Marfaing – altówka i François Kieffer – wiolonczela. Nazwa, jaką przyjęli dla swego muzycznego przedsięwzięcia nie jest przypadkowa. Rzeczywiście charakteryzowała ich gra bardzo barwna, wręcz przesycona kolorem i wyrazista. Typowo francuska elegancja muzykowania łączyła się z ekspresją, nic nie było sztuczne, ale jednocześnie miało się wrażenie bardzo przemyślanych poruszeń malarsko – muzycznego pędzla. Nie wiem, czy nie zasugerowałem się za bardzo samą nazwą, ale ten styl gry rzeczywiście kojarzył mi się z Modiglianim, który miał skuteczną obsesję na punkcie eleganckich, zsyntetyzowanych płaszczyzn, dla których akty kobiece były chyba raczej pretekstem niż celem. Słowo „obsesja” może się też źle kojarzyć, ale w sztuce ma przeważnie wymiar pozytywny. Chodzi przecież o pewną przemyślaną do granic konsekwencję stylistyczną, która w przypadku wykonawców muzyki prowadzi nas umiejętnie przez prezentowane dzieła.\nModigliani Quartet / fot. Marie Steggat\nKoncert zaczął się od niedokończonego Kwartet smyczkowy c-moll D 703 Schuberta, w którym zakochał się wiele lat później Brahms i go wydał. Miłość Brahmsa do tego dzieła była zupełnie uzasadniona. To rzeczywiste arcydzieło, gdzie nieco mroczna, balladowa melodyjność łączy się z jakimiś niezwykłymi, jakby neorenesansowymi archaizacjami poszczególnych głosów, a to wszystko razem stanowi naturalną, organiczną całość. Kwartet Modigliani zagrał niedokończony kwartet doskonale. Barwnie, wyraziście i z podkreśleniem bardzo niezwykłych i też bardzo pięknych elementów muzycznej konstrukcji.\nKwartet Debussego to prawdziwe arcydzieło, choć powstał przed najsławniejszymi utworami muzycznego impresjonisty. Choć uwielbiam Debussego, to przy okazji muszę się zwierzyć, że zdarzają mu się (moim oczywiście zdaniem) elementy nieco męczące. Chodzi o kadrowanie. Nie należę do osób, które wzdragają się przed tworzeniem analogii między muzyką a sztukami plastycznymi. Uważam, że nazywanie Debussego impresjonistą jest trafione. Zaś jednym z elementów malarstwa impresjonistycznego było swobodne kadrowanie. Chęć ucinania części kształtów, obniżania lub spychania na bok punktu zbieżności i tak już mocno zatartej mięsistymi plamami barwy perspektywy. Oczywiście swobodne kadrowanie bywa nieco ryzykownym zabiegiem i zdarzają się dzieła impresjonistów przypominające zdjęcia aparatu, który upadł i się uruchomił i coś tam złapał na matrycę (w archaiku istniało też coś, co nazywano „kliszą”, ale nie mam pojęcia jak to mogło wyglądać). W przypadku muzyki Debussiego w niektórych jego dziełach fortepianowych też moim zdaniem zachodzi taka przypadkowość kadrowania. Dźwięki są rozrzedzone tam gdzie nie trzeba i zagęszczają się bez przyczyny, dziwacznie i manierycznie. W przypadku kwartetu nie można mieć jednak takich zastrzeżeń. Co najwyżej mocniejsze jest jego powiązanie z romantyzmem Cesara Francka, mistrza Debussiego, co nie jest oczywiście żadną wadą. Kwartet Modiglianiego zagrał to arcydzieło mocnymi, nasyconymi barwami. Nie było żadnych mglistych i rozwianych księżycowych poświat, co dla wielu muzyków stało się synonimem stylistyki muzycznego impresjonisty. Czasem oczywiście te poświaty są wspaniałe, ale jednak impresjonizm to mięsiste barwy, lejące się jaskrawymi plamami, nieco ociężałe i męcząco piękne jak letni upał. Kwartet Modiglianiego odzwierciedlił tą moc koloru w muzyce doskonale!\nPo przerwie usłyszeliśmy drobne dzieło kameralne Pucciniego Crisantemi na kwartet smyczkowy. Pięknie zagrane same w sobie jednak ustępowało znaczeniem operom tego kompozytora. Potraktowałem je jako interludium pomiędzy znakomitymi ogniwami koncertu.\nOstatnim ogniwem koncertu był Kwartet smyczkowy F-dur op. 96 nr 12 „Amerykański“ Antonina Dvořáka, czyli dzieło, które na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy najczęściej słyszałem na żywo, nie tylko w NFM. Nie ma w tym nic dziwnego, gdyż jest to mieniąca się wspaniałymi melodiami perełka, zaś czeski romantyk wziął te melodie od Indian, Afroamerykanów, Kowbojów i oczywiście także od Czechów. Kwartet Modiglianiego zagrał ten amerykański fresk kameralny bardzo oryginalnie. W przeciwieństwie do większości znanych mi zespołów nie szarżował jak stado bizonów, ale grał subtelnie, poruszając się między odległymi planami, czasem się przybliżając, czasem zaś pozwalając tonąć w dali głównym tematom. Było to bardzo poetyckie i przypadło mi ogromnie do gustu.\nNa bis było bardzo filmowe, ale też świetnie skomponowane Intermezzo Korngolda, ciekawsze moim zdaniem od kameralnej próby Pucciniego, która też oczywiście nie była zupełnie nieciekawa.\nReasumując – gościliśmy znakomity kwartet, który pokazuje muzykę w mądry i bardzo malarski sposób. Mam nadzieję, że jeszcze nie raz Modigliani Quartet zagości we Wrocławiu.\nWiele krajów kojarzyć się może z muzyką późnego romantyzmu, ale rzadko znajdujemy wśród nich Portugalię. Choć w XVI wieku Portugalia była jedną z głównych…\nImprowizujący kwartet i Leopoldinum\nW pierwszą niedzielę grudnia (4.12.17) odbył się w NFM koncert łączący wiele stylistyk, będący na pograniczu jazzu, muzyki klasycznej i minimal music. Co ciekawe,…\nTrzeci dzień Akademii Beethovenowskiej w NFM (29.02.20) przyniósł słuchaczom nie lada niespodziankę. Wykonawstwo historycznie poinformowane gdy chodzi o kwartet smyczkowy nadal jest stosunkowo…\nPoprzedni wpis Previous post: 8 marca\nNastępny wpis Next post: Zapytaj ateistę. Część 6: Książki o ewolucji warte przeczytania


Małopolski Festiwal Smaku 2019 z zupą „rzodkie ziemnioki” | Dąbrowa Tarnowska\nW tym roku Województwo Małopolskie organizuje MFS już po raz piętnasty! To wyjątkowe wydarzenie, które na stałe zagościło w kalendarzu najważniejszych i największych wydarzeń kulinarnych w Polsce. Tegoroczny Małopolski Festiwal Smaku powraca do korzeni, dając możliwość skosztowania tego, co od zawsze jest w naszym regionie najsmaczniejsze. To smaki, które pamiętamy z dzieciństwa, a powrócimy do nich dzięki kulinarnym umiejętnościom pań z kół gospodyń wiejskich z naszego regionu. Swoimi specjałami, przygotowanymi zgodnie z lokalnymi recepturami, będą one za darmo częstować festiwalowych gości. Tym razem nie lada gratka dla smakoszy zawita do Woli Żelichowskiej w gminie Gręboszów w niedzielę 18 sierpnia. Festiwal zacznie się o godzinie 15.00 na stadionie piłkarskim. Na festiwalowych gości czekają suto zastawione stoły regionalnymi przysmakami przygotowanymi przez Panie z Kół Gospodyń Wiejskich z powiatu dąbrowskiego.\nGminę Dąbrowa Tarnowska będzie reprezentować Stowarzyszenie Kobiet Wsi Smęgorzów a główną atrakcją stoiska będzie zupa „rzodkie ziemnioki” – autorstwa Pani Teresy Rygielskiej, wpisana na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zupa ta od kilku lat jest główną potrawą serwowaną na wrześniowym „Święcie Ziemniaka” we wsi Smęgorzów gdzie cieszy się ogromnym powodzeniem.\nOczywiście goście festiwalu będą mogli również degustować potrawy, które wyjdą spod ręki mistrza.\nTekst częściowo zaczerpnięty z:\n← Dożynki sołeckie w Nieczajnie Górnej\nWymiana opraw oświetlenia ulicznego →