Europa. Między Wschodem a Zachodem [Norman Davies] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00408 007089 20520532 na godz. na dobę w sumie\nISBN: 9788324015627 Data wydania:\nNorman Davies Europa Między Wschodem a Zachodem przełożył Bartłomiej Pietrzyk Wydawnictwo Znak\nWstęp Gdy pisałem swoją pierwszą książkę trzydzieści lat temu, zimna wojna osiągała apogeum. Groziła nam wymiana nuklearnych ciosów między „Zachodem” a sowieckim „Wschodem”. Wielka Brytania przystąpiła właśnie do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, która sięgała jedynie Niemiec Zachodnich. Od Lubeki po Triest rozciągała się nieprzerwana żelazna kurtyna, a kraje położone na wschód od niej znajdowały się pod rządami ponurych, kontrolowanych przez Moskwę komunistycznych reżimów. Co więcej, żelazna kurtyna zaczynała dzielić nasze umysły. Wydawało się, że nazwa „Europa” nie dotyczy już całości kontynentu, lecz coraz częściej skrótowo określa projekt wdrażany w jego zachodniej części. Na pierwszy rzut oka z tej pułapki nie było wyjścia. Posiadający największy arsenał jądrowy na świecie ZSRR wydawał się niezwyciężony. Idea wolnej i zjednoczonej Europy stała się ułudą. O wschodniej części kontynentu coraz częściej zapominano lub ją ignorowano. W związku z tym w kolejnych dekadach poświęcałem wiele czasu oraz energii na walkę z powszechnie panującym sposobem myślenia. Moim zadaniem jako historyka, którego zainteresowania przesunęły się z Francji i Włoch w stronę Polski i Rosji, było dbanie o to, aby historia Europy Wschodniej nie zniknęła z pola widzenia, a także o to, by teraźniejszość nie wyparła całkowicie przeszłości. Regularnie goszcząc na Wschodzie, chciałem zwrócić uwagę na bogate życie kulturalne oraz intelektualne takich krajów jak Polska, Węgry i Czechosłowacja, pokazując tym samym, że system komunistyczny, który stanowił przedmiot zainteresowania większości komentatorów z Zachodu, został narzucony z zewnątrz i jest efemerycznym ciałem obcym. W tym duchu napisałem wydaną w Anglii w 1981 roku książkę Boże igrzysko. Historia Polski. W tym również duchu rozpocząłem pod koniec lat osiemdziesiątych pracę nad Europą. Rozprawą historyka z historią. O dziwo, nastawienia i priorytety rodem z ery zimnowojennej nie zniknęły po upadku muru berlińskiego. Wręcz przeciwnie, wielu ludzi wydawało się nie dostrzegać, że coś się zmieniło. Unia Europejska kontynuowała wdrażanie opracowanego w latach osiemdziesiątych projektu unii monetarnej w Europie Zachodniej, odkładając równocześnie na później kwestię rozszerzenia na wschód. Historycy, którzy przez całe swoje studia i karierę zawodową nauczyli się ignorować Wschód, nie zamierzali się zmieniać. Najbardziej rażące przykłady dzieł publikowanych jako „historie Europy”, lecz w rzeczywistości ograniczających się do Europy Zachodniej, ukazały się na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, a więc w czasie, gdy można by było oczekiwać zmiany nastawienia. W tej sytuacji zacząłem wygłaszać wykłady, pisać artykuły oraz szkicować eseje związane w ten czy inny sposób z tematem „Europa: Wschód i Zachód”. Wiele z nich dotyczyło kwestii, które miały zostać omówione w Europie lub podczas dyskusji wywołanych przez tę książkę. Część zawdzięczała swoje powstanie mojej kolejnej dużej pracy: Wyspom. Historii. Gdy pisałem Europę, zdawałem już sobie sprawę, że anglocentryczną historię Wielkiej Brytanii dzieli od historii kontynentu taka sama przepaść mentalna jak ta, która wyrosła między powszechnym oglądem historii Europy a Europą Wschodnią. Tak więc zarówno Europę, jak i Wyspy można traktować jako element krucjaty na rzecz historiografii bez luk. Niniejszy wybór esejów składa się zatem wyłącznie z tekstów napisanych w ciągu ostatniego dziesięciolecia. Wszystkie dotyczą w pewien sposób wspólnego tematu, lecz priorytetem uczyniłem różnorodność. Część z nich, jak na przykład esej Uprawnione porównania, fałszywe kontrasty, wygłoszony w Oksfordzie jako wykład specjalny, lub Sicut lilium – pierwszy z serii sześciu wykładów pod auspicjami oksfordzkiego Magdalen College – ma charakter bardziej formalny. Inne, takie jak Historia a polityka, są raczej analityczne. Niektóre, jak choćby „spacer przez całe życie” – Historia, język i literatura – są odzwierciedleniem osobistych doświadczeń i odczuć autora podczas długiej kariery akademickiej. Mam nadzieję, że taka mieszanka okaże się zarówno sierioznaja, jak i przyjemna. Prolog wybrał się sam. Rozpoczyna się od słów „Na początku...” i pochodzi z pierwszych stron Europy. Pokazuje między innymi, że podróż Europy miała swój początek na wschodzie. Tekst ostatni, Czekając na obiad, został opublikowany wiele lat temu w nieodżałowanym czasopiśmie „Encounter”. Przybliża on smak życia codziennego w tak zwanym bloku wschodnim. Jest to przypomnienie czasów, które powinny pozostać wyłącznie historią. Przygotowując niniejsze teksty do publikacji, byłem zaskoczony tempem, w jakim komentarze w nich zawarte traciły aktualność. Świat nigdy nie stoi w miejscu, a kontekst, w jakim powstają eseje, ulega ciągłym zmianom. Tak więc spostrzeżenia sprzed kilku zaledwie lat mogą trącić myszką już teraz. W takich okolicznościach pojawia się oczywiście pokusa zaktualizowania całości zbioru i usunięcia anachronizmów. Nie zdecydowałem się jednak na taki krok. Po pierwsze, byłoby to trudne ze względów praktycznych. Po drugie, wydawało mi się to nie do końca uczciwe. Odarcie wywodu historycznego z kontekstu, w jakim powstał, oznacza pozbawienie go w znacznej mierze swoistego klimatu i tożsamości. Dlatego też dokonałem niewielu znaczących zmian – niektóre fragmenty skróciłem, inne nieco rozszerzyłem, dodając kilka zdań dla wyjaśnienia czy ilustracji. Żadnego z esejów nie przeredagowałem jednak od podstaw. Podczas dekady spinającej wiek XX z XXI w Europie nastąpiło sporo doniosłych wydarzeń. Wiele krajów dawnego bloku sowieckiego przystąpiło do NATO, a wojska paktu prowadzą obecnie manewry od Estonii po Krym – w miejscach, gdzie ich obecność mogłaby jeszcze niedawno oznaczać wybuch trzeciej wojny światowej. Stosunkami Europy ze Stanami Zjednoczonymi targały kolejne wstrząsy. Pierwszy z nich spowodowała fala współczucia związanego z atakami na Nowy Jork i Waszyngton 11 września 2001 roku, drugi natomiast fala nieufności sprowokowanej wojną z Irakiem, w której Amerykanie objęli przywództwo. W 2004 roku Unia Europejska przyjęła aż dziesięciu nowych członków, przede wszystkim ze wschodu, poszerzając tym samym swój zasięg we wszystkich regionach – na północy, południu, wschodzie, zachodzie i pośrodku kontynentu. W 2006 roku zaś oddzielenie się Czarnogóry od Serbii przypieczętowało długi proces rozpadu byłej Jugosławii. Wskutek tych zmian nagłemu zacieśnieniu uległy codzienne kontakty Wschodu z Zachodem, które za pamięci dwóch czy trzech poprzednich pokoleń były utrudnione. Handlowcy, turyści, bankierzy, przemysłowcy i miłośnicy taniego latania zawitali niesłychanie licznie do Pragi, Krakowa, Petersburga, a także Budapesztu, Sarajewa i Dubrownika. Europejczycy, spokojnie czekając na zbliżającą się akcesję Bułgarii i Rumunii, rozpoczęli stanowiącą element znajomej już procedury dyskusję na temat plusów i minusów przystąpienia do UE Turcji oraz Ukrainy. Niemniej okazało się, że ponowna integracja Europy nie sprowadza się wyłącznie do kwestii usunięcia barier politycznych. Żelazną kurtynę łatwiej było rozmontować wzdłuż fizycznych granic niż w ludzkich umysłach. Najwięcej czasu wymagała zmiana mentalności. Obywatele dawnego Zachodu nadal spoglądali na Wschód z podejrzliwością, lekceważeniem i pełnym zaskoczenia zdumieniem. Wśród mieszkańców dawnego Wschodu zbyt często pokutowała z kolei wiara w mityczny, mlekiem i miodem płynący Zachód. Przede wszystkim jednak historia Europy nie wydobyła się ze starych kolein i brakowało informacji niezbędnych do zrozumienia korzeni nowej rzeczywistości. Ogólnie rzecz biorąc, jestem głęboko przekonany, że przedstawiony w tym zbiorze temat Wschodu i Zachodu pozostaje równie aktualny jak trzydzieści lat temu. Przeglądając papiery, stwierdziłem, że na publikację czeka jeszcze wiele podobnych esejów i wykładów. Jeżeli pierwszy ich wybór spotka się z aprobatą wszystkich zainteresowanych, a w szczególności czytelników, z radością przygotuję kolejne. Norman Davies Kraków, czerwiec 2006 roku  Zob. Norman Davies, White Eagle, Red Star. The Polish-Soviet War of 1919–1920, przedm. A.J.P. Taylor, London 1972 (wyd. pol.: Orzeł biały, czerwona gwiazda. Wojna polsko-bolszewicka 1919–1920, tłum. Andrzej Pawelec, Kraków 1997).  Zob. Norman Davies, God’s Playground. A History of Poland, Oxford 1981 (1. wyd. pol.: Boże igrzysko. Historia Polski, tłum. Elżbieta Tabakowska, t. 1–2, Kraków 1989–1991); Europe. A History, Oxford 1996 (wyd. pol.: Europa. Rozprawa historyka z historią, tłum. Elżbieta Tabakowska, Kraków 1998).  Doskonałym przykładem jest tutaj Jean-Baptiste Duroselle, Europe. A History of Its Peoples, London 1991 (wyd. pol.: Historia narodów Europy, tłum. Piotr Wrzosek, Magdalena Litwiniuk, Krystyna Szeżyńska-Maćkowiak, Warszawa 1996).  Zob. Norman Davies, The Isles. A History, London 1999 (wyd. pol.: Wyspy. Historia, tłum. Elżbieta Tabakowska, Kraków 2003).\nProlog: Legenda o Europie Na początku nie było Europy. Przez pięć milionów lat był tylko długi, pełen zatok półwysep bez nazwy, osadzony na froncie największej na świecie masy lądu niby rzeźbiona figura na dziobie okrętu. Na zachodzie rozciągał się nie przebyty jeszcze ocean. Na południu leżały dwa otoczone lądem i połączone ze sobą morza, usiane wyspami, pełne zatok i własnych półwyspów. Na północy ogromna polarna czapa lodowa pokrywała morze i ląd, rosnąc i kurcząc się na przemian na przestrzeni stuleci jak monstrualna, zlodowaciała meduza. Na wschodzie lądowy most stanowił połączenie z resztą świata i stamtąd właśnie miały nadejść wszystkie ludy i wszystkie cywilizacje. W przerwach między epokami lodowcowymi na półwysep docierali pierwsi należący do ludzkiej rasy osadnicy. Małpoludy z Neandertalu i jaskiniowcy z Cro-Magnon z pewnością mieli jakieś imiona, jakieś twarze, jakieś myśli. Nie sposób się jednak dowiedzieć, kim naprawdę byli. Można tylko nakreślić bardzo niewyraźne portrety – na podstawie rysunków, wyrobów i kości, które po nich zostały. Kiedy lodowiec cofnął się po raz ostatni – zaledwie dwanaście tysięcy lat temu – na półwysep przypłynęły nowe fale migrantów. Bezimienni pionierzy i śmiałkowie przesuwali się powoli na zachód, wędrując wzdłuż wybrzeży, przemierzając lądy i morza, docierając do najodleglejszych wysp. Najwspanialsze z ich ocalałych dzieł, pochodzące ze schyłku epoki kamiennej, ustępującej przed epoką brązu, zostało wzniesione na dalekich krańcach zamieszkanego przez człowieka świata – na położonej z dala od lądu wyspie. Żadne współczesne teorie nie potrafią jednak znaleźć niepodważalnej odpowiedzi na pytanie, co było natchnieniem dla tamtych genialnych budowniczych ani też jak się nazywał wzniesiony przez nich gigantyczny kamienny krąg. Na przeciwległym krańcu półwyspu inny z owych dawnych ludów z odległych początków epoki brązu kładł podwaliny wspólnoty kulturowej, której wpływy trwają do dziś. Według tradycji, Hellenowie wtargnęli z głębi kontynentu trzema potężnymi falami, pod koniec drugiego tysiąclecia p.n.e. opanowując wybrzeża Morza Egejskiego. Podbili lokalne plemiona i zmieszali się z nimi. Rozprzestrzenili się na tysiące wysp, rozrzuconych na wodach morskich od Peloponezu po wybrzeża Azji Mniejszej. Wchłonęli kulturę głównego lądu i jeszcze starszą od niej kulturę Krety. Język, którym mówili, odróżniał ich od „barbarzyńców” – tych, którzy porozumiewali się „niezrozumiałym bełkotem”. Byli to twórcy starożytnej Grecji. Później, gdy dzieci epoki klasycznej pytały swoich rodziców, skąd wzięła się ludzkość, opowiadano im o stworzeniu świata przez jakiegoś niezidentyfikowanego opifex rerum – „boskiego stwórcę”. Mówiono im o potopie i o Europie. Europa stała się przedmiotem jednej z najszacowniejszych legend świata klasycznego. Była matką władcy Krety Minosa, a tym samym antenatką najstarszej gałęzi śródziemnomorskiej cywilizacji. Przelotnie wspominał o niej Homer. Ale w poemacie o porwaniu Europy, którego autorstwo przypisuje się Moschosowi z Syrakuz, a przede wszystkim w Metamorfozach rzymskiego poety Owidiusza, została unieśmiertelniona jako niewinna księżniczka, uwiedziona przez ojca bogów. Otóż pewnego dnia, gdy przechadzała się w towarzystwie swoich dworek nad brzegiem morza w rodzinnej Fenicji, oczarował ją Zeus, który przyjął na siebie postać śnieżnobiałego byka: Już pozbyła się lęku, już głaszcze dziewczęcą ręką jego pierś, stroi rogi w świeże kwiaty. A nawet odważa się królewna siąść na grzbiecie byka, nie wiedząc, co czyni. A bóg zostawiając fałszywe ślady na mokrym piasku oddalił się powoli, a stamtąd odszedł dalej, przez środek morza niesie swoją zdobycz. Ona widząc, że brzeg się oddala, przelękła się, jedną ręką za rogi się trzyma, drugą za grzbiet. Drży z lęku, a wiatr rozwiewa jej szaty. Tak oto zrodziła się słynna legenda o Europie, takiej, jaką przedstawiono na greckich wazach odnalezionych w domach Pompei i jaką w czasach nowożytnych malowali Tycjan, Rembrandt, Rubens, Veronese i Claude Lorrain. Herodot – historyk, którego dzieła pochodzą z V wieku p.n.e. – nie uległ urokowi tej legendy. Jego zdaniem, porwanie Europy było zaledwie jednym z incydentów, jakie zdarzyły się podczas wiecznych wojen, które wybuchały z powodu porywania sobie nawzajem kobiet. Zgraja Fenicjan z Tyru uprowadziła Io, córkę króla Argos, i wobec tego zgraja Greków z Krety wyruszyła do Fenicji i uprowadziła córkę władcy Tyru. Jeden z wielu podobnych wypadków: piękną za nadobną. Legenda o Europie wywołuje wiele skojarzeń. Natomiast nie ulega wątpliwości, że uprowadzając księżniczkę z wybrzeży Fenicji (czyli z dzisiejszego południowego Libanu) na Kretę, Zeus przeniósł owoce starszej azjatyckiej cywilizacji Wschodu na tereny młodszych kolonii położonych na wyspach Morza Egejskiego. Fenicja leżała w sferze wpływów egipskich faraonów. Podróż Europy oznacza zatem mityczny związek starożytnego Egiptu ze starożytną Grecją. Bratu Europy, Kadmosowi, który wędrował po świecie w poszukiwaniu siostry – orbe pererrato – przypisuje się zasługę wprowadzenia do Grecji pisma. Podróż Europy jest także symbolem charakterystycznej ruchliwości tych, którzy poszli w jej ślady. W odróżnieniu od wielkich cywilizacji dorzeczy Nilu i Indusu, Mezopotamii czy Chin, które trwały długo, ale pod względem geograficznym i intelektualnym rozwijały się powoli, cywilizację basenu Morza Śródziemnego stymulował nieustanny ruch. Ruch powodował niepewność i brak poczucia bezpieczeństwa. Niepewność stanowiła pożywkę dla bezustannego fermentu myśli. Brak poczucia bezpieczeństwa stawał się zachętą do energicznego działania. Minos słynął ze swoich okrętów. Kreta była pierwszą morską potęgą świata. Okręty przewoziły ludzi, towary i kulturę, przyspieszając wszelkiego rodzaju przemiany wszędzie tam, dokąd dopłynęły. Jak szaty księżniczki Europy, umysły owych starożytnych żeglarzy bezustannie poruszał powiew wiatru – tremulae sinuantur flamine vestes. Europa podążała drogą Słońca – ze wschodu na zachód. Według innej legendy Słońce jest ognistym rydwanem, który niewidzialne konie ciągną z ukrytych na wschodzie stajni ku miejscu spoczynku poza zachodnim horyzontem. I rzeczywiście: jedna z kilku proponowanych etymologii zestawia pochodzenie nazwy „Azja” – „kraj wschodu słońca” – z pochodzeniem nazwy „Europa” – „kraj zachodu słońca”. Hellenowie zaczęli nazywać Europą obszary położone na zachód od Morza Egejskiego – dla odróżnienia od starszych ziem leżących w Azji Mniejszej. U zarania dziejów Europy znany ludziom świat leżał na wschodzie. Na zachodzie czekało nieznane, nieodkryty jeszcze cel przyszłych wypraw. Ciekawość Europy zapewne rzeczywiście stała się przyczyną jej zguby. Ale doprowadziła także do powstania nowej cywilizacji, która miała w końcu otrzymać jej imię i która miała się rozszerzyć, obejmując swoim zasięgiem cały półwysep.  Niniejszy tekst pochodzi z książki Normana Daviesa Europa. Rozprawa historyka z historią, tłum. Elżbieta Tabakowska, Kraków 1988, s. 19–21.  Stonehenge jest nazwą anglosaską, pochodzącą z około 500 roku n.e. Wcześniej musiały być w użyciu nazwy łacińskie, brytyjsko-celtyckie, a zapewne też i pochodzące z okresu przedceltyckiego, lecz żadna nie zachowała się do naszych czasów.  Owidiusz, Metamorfozy, tłum. Anna Kamieńska, Wrocław 1995, ks. II, w. 862 nn.  Zob. Herodot, Dzieje, tłum. Seweryn Hammer, Warszawa 2005, ks. I, s. 19.  Zob. Owidiusz, Metamorfozy, op. cit., w. 875.  Być może od asyryjskiego ereb, czyli „zachód”.\nIdea Europy Prawy brzeg Dunaju stanowił przez stulecia północną granicę cesarstwa rzymskiego. Oznacza to, że hotel Gellért, w którym większość tutaj obecnych spędziła noc, został zbudowany na niegdysiejszym terytorium cesarstwa. Z kolei położony naprzeciw hotelu Gellért po drugiej stronie rzeki Uniwersytet Ekonomiczny w Budapeszcie, gdzie odbywa się niniejsza konferencja, stanął na ziemiach, które nigdy do Rzymu nie należały. Przekraczając rano most Wolności, przeszliśmy z Budy do Pesztu. Tysiąc sześćset czy tysiąc siedemset lat temu podróżny przeprawiający się przez Dunaj w tym samym kierunku opuszczałby przytulne przedmieścia rzymskiego Aquincum, wkraczając na otwarte równiny barbarzyńskiej Panonii. Można sobie wyobrazić wiele podobnych przepraw. Niektóre znajdowałyby się w dolnym biegu rzeki, na terenie obecnej Serbii czy Bułgarii – w Taurunum czy Durostorum. Inne na górnym Dunaju w Vindobonie (Wiedniu) czy Reginie (Ratyzbonie). Jeszcze dalej na północ, w Colonia Augusta (Kolonii), wyruszywszy z imperialnego zachodniego brzegu Renu, lądowało się na nie należącym do Rzymian wschodnim brzegu Germania Barbarica. W leżącym przy Murze Hadriana Luguvallium przejście przez bramę w kierunku północnym oznaczało opuszczenie prowincji Britannia i wejście na ziemie dzikich ponoć plemion kaledońskich (nie było jeszcze wówczas Anglii ani Szkocji). Określenia „rzymski” oraz „barbarzyński” kierują uwagę ku powracającej koncepcji, którą Rzymianie pozostawili w spadku wszystkim następcom. Chodzi tu o bardzo uproszczony i dyskusyjny pogląd, że wszystko, co związane z cesarstwem, było „cywilizowane”, wszystko zaś poza nim „barbarzyńskie”. Samo słowo „cywilizacja” pochodzi od łacińskiego cives – „obywatel”. Sugeruje to, że wyłącznie obywatele Rzymu posiadali atrybuty kultury wysokiej, które nie przysługiwały ludziom nie będącym jego obywatelami. Greckie słowo barbaros było początkowo określeniem każdego, kto mówił „bla-bla-bla” (jak byśmy to dziś powiedzieli), a nie po grecku. Z czasem nabrało jednak znaczenia pejoratywnego – ludzie tak nazywani mieli być nieokrzesani, zacofani i gorsi. Badania nad początkami pojęcia „barbarzyństwa”, które po Grekach podjęli Rzymianie, wyróżniają dwa przełomowe momenty. Pierwszy to VIII wiek p.n.e., gdy starożytni Grecy zetknęli się ze Scytami oraz innymi koczowniczymi ludami z pontyjskich stepów. Kolejny nastąpił trzysta lat później, gdy Grecy stali w obliczu porażki z ręki perskich najeźdźców, a wszyscy wielcy poeci oraz dramaturgowie złotego wieku przedstawiali napastników jako gorszych w imię greckiej solidarności i przetrwania. Co do Persów, ciekawe jest to, że wywodzili się oni ze starej i wyrafinowanej kultury, z którą w innych okolicznościach starożytna Grecja mogłaby nawiązać cieplejsze stosunki. Historia jednak potoczyła się tak, że Grecy odwrócili się od świata zewnętrznego, wybrali nastawienie, które nazwano by później „szowinistycznym” lub „ksenofobicznym”, oraz zapoczątkowali długotrwałą i szkodliwą tradycję pogardy dla „innych spoza Grecji”. Nie ma jednak wątpliwości, że idea Europy bierze początek od starożytnych Greków, którzy najczęściej wyrażali ją poprzez legendę. Pomijając legendy, idea Europy dojrzewała w organiczny sposób przez bardzo długi czas. Najlepiej uczynimy, przyglądając się najpierw trzem powracającym koncepcjom wiązanym z terminem „Europa”, a następnie badając ich ewolucję w czasie. Pierwsze działanie ma charakter czysto analityczny – daje odpowiedź na pytanie: czym jest Europa? Drugie przypomina pracę archeologa – polega na przesiewaniu pokładów czasu i określaniu kolejnych etapów rozwoju obecnej zbiorczej idei. Daje ono odpowiedź na pytanie: jak powstały poszczególne składniki europejskiej tożsamości? Jak wyjaśniłem we Wstępie do Europy, można wyróżnić trzy, częściowo zazębiające się warianty koncepcji Europy – geograficzny, cywilizacyjny oraz polityczny. Najprostszy wydaje się wariant geograficzny – przedstawia on Europę jako zachodni półwysep Eurazji. Historia Europy to wszystko, co wydarzyło się na tym półwyspie. Sprawa nie jest jednak tak prosta. Chociaż kształt półwyspu od północy, zachodu i południa jasno wytycza linia brzegowa, przebieg jego granicy lądowej na wschodzie zawsze był niejasny i ulegał zmianom. Obecna granica Europy poprowadzona wzdłuż pasma Uralu to linia arbitralna. Jest ona wynikiem konwencji stworzonej w XVIII wieku przez szwedzkiego geodetę na usługach carycy Katarzyny Wielkiej. To imperatorowa Rosji zadecydowała, że dawna, tradycyjna granica Europy na rzece Tanais (Don), ustanowiona rzecz jasna przez Greków, powinna zostać przesunięta daleko na wschód i objąć większą część imperium moskiewskiego. Konwencja ta utrzymała się przez ostatnich dwieście lat, nie należy jednak sądzić, że będzie trwać wiecznie. Drugi wariant Europy – jako nowej cywilizacji Zachodu – jest najbardziej skomplikowany i obejmuje najwięcej możliwości. Ograniczę się tutaj do stwierdzenia, że koncepcja ta rodzi poważny problem natury przestrzennej, ponieważ ludzie, którzy nieśli tę cywilizację, postanowili dotrzeć na wszystkie kontynenty świata. W początkowym stadium Europa była zlokalizowana na wspomnianym eurazjatyckim półwyspie. Jednak od XVI wieku Europejczycy zaczęli migrować do Nowego Świata, Australazji oraz części Azji. Bardzo trudno dokładnie ustalić, co jest tutaj centrum, a co peryferiami. Większość ludzi z praktycznych powodów zawęża pojęcie centrum do półwyspu europejskiego. Są jednak zwolennicy innych ujęć, w szczególności amerykańscy orędownicy „cywilizacji zachodniej”, którzy twierdzą, że Ameryka Północna czy Australia stanowiły integralną część tej samej cywilizacji od początku wielkiej migracji przez ocean. Trzeci wariant ma naturę polityczną. Idea politycznej Europy pozostawała przez wiele stuleci utopią i nieosiągalnym ideałem. Jednak po drugiej wojnie światowej polityczna Europa – czyli obecnie Unia Europejska – urzeczywistniła się jako żywy i wzrastający organizm. Zgodnie z traktatem rzymskim z 1957 roku wszyscy sygnatariusze zobowiązują się dążyć do „coraz ściślejszej unii”. Warto tutaj być może dodać, że w obiegu znajdują się jeszcze dwie ogólne koncepcje Europy. Współcześnie zazwyczaj się ich nie omawia, ponieważ jedna jest z gruntu fałszywa, a druga opiera się na kryteriach negatywnych. Koncepcja Europy oparta na rasie jest niezwykle długowieczna. Współcześni Europejczycy nie zastanawiają się zazwyczaj nad takimi kwestiami, dopóki nie znajdą się w szatni japońskiej pływalni lub nie zaczną rozważać skutków migracji między kontynentami. Nie twierdzę tutaj, że nie ma cech genetycznych, które są w oczywisty sposób właściwe Europie i rzadko spotykane w innych częściach świata (chyba że u ludzi pochodzenia europejskiego). Tak zwany typ nordycki – wysoki, jasnowłosy i błękitnooki – jest na przykład słusznie kojarzony z terenami Europy Północnej, a szczególnie ze Skandynawią i ziemiami skolonizowanymi przez wikingów. Można tutaj przedstawić trzy rodzaje zastrzeżeń. Po pierwsze, podział na uważane niegdyś za standardowe „typy rasowe” nie wytrzymuje krytyki. Sama biała skóra jest mitem – biali są tylko albinosi. Bywają ludzie o cerze intensywnie różowej, na przykład na brytyjskich plażach, lub ziemistej, która często towarzyszy jasnym włosom; są też obecne wszelkie możliwe odcienie skóry brązowej lub śniadej, przywodzące na myśl północnoafrykański czy bliskowschodni rodzaj cery. Po drugie, żaden z wyróżnianych typów nie jest wspólny dla całej Europy. Po trzecie, nie ma europejskiej grupy genetycznej, która wykazywałaby zbieżność z innymi wskaźnikami europejskości. Kiedyś sądzono, że Indoeuropejczycy, z których prajęzyka wywodzi się większość nowożytnych języków Europy, są też grupą rasową. Przekonanie to jest jednak w oczywisty sposób błędne – użytkownicy bengali i hindi również są Indoeuropejczykami. Równie dobrze można powiedzieć, że wszyscy Europejczycy są w rzeczywistości potomkami mieszkańców Bliskiego Wschodu, których język (lecz nie cechy rasowe) rozprzestrzenił się na południe i zachód. Odkrycie DNA znacznie poszerzyło możliwości zastosowania genetyki w historii. Nikt nie spodziewa się jednak znaleźć genu europejskości ani wyłącznie europejskiej puli genów. Wreszcie, skoro już poruszamy ten temat, poza Europą funkcjonuje szeroki wachlarz teorii związanych z europejską tożsamością opartych na cechach, które ludzie spoza Europy uznają przez porównanie za obce. Rasa również odgrywa tu rolę. W Ameryce Północnej, gdzie tubylcy mają zazwyczaj piękną kasztanową skórę, europejskich przybyszów nazwano „bladymi twarzami”. Na Dalekim Wschodzie, gdzie blada twarz mieści się w gamie typowych kolorów skóry, Europejczycy stali się „okrągłoocy” lub „długonosi”. W Australii, gdzie większość mieszkańców jest pochodzenia brytyjskiego, Europa jest uznawana za utraconą ojczyznę przodków. W Afryce oraz Ameryce Łacińskiej jest ojczyzną imperializmu i kolonializmu. W Chinach czy Indiach jest jedną z wielu cywilizacji, w dodatku o wiele młodszą. Takie obserwacje porównawcze są interesujące z punktu widzenia interakcji między różnymi ludami świata, lecz nie umożliwiają pozytywnego czy wyczerpującego opisu składników europejskiej tożsamości. Większość uczonych zgodziłaby się, że cywilizacja europejska ma korzenie w świecie klasycznym, często wymieniając przy tym trzy filary mającej się później narodzić wspólnoty. Są nimi starożytna Grecja, starożytny Rzym oraz tradycja judeochrześcijańska. Żaden z tych filarów nie był jednak wyłącznie, ani nawet w przeważającej większości, europejski. Na przykład choć starożytna Grecja narodziła się na Peloponezie – półwyspie półwyspu – stała się kolebką cywilizacji helleńskiej, która rozprzestrzeniła się na południe oraz na wschód, w kierunku Azji. Aleksander Wielki zakładał miasta na ziemiach dzisiejszego Egiptu czy Afganistanu, a nawet północnych Indii. Środek ciężkości cywilizacji helleńskiej z pewnością był bliżej Azji Mniejszej, regionu, który dziś nazwalibyśmy Bliskim Wschodem, niż serca półwyspu europejskiego. Podobnie Rzym był cywilizacją założoną w wielkim mieście Italii, na innym półwyspie półwyspu. Później panował już jednak nad całym Morzem Śródziemnym, które stało się łacińskim jeziorem. Jest oczywiste, że cesarstwo rzymskie spoglądało nie w stronę Europy, lecz basenu Morza Śródziemnego, i to raczej jego wschodniej części. Na przykład cała Afryka Północna była terytorium rzymskim; obejmowało ono również Bliski Wschód aż po Mezopotamię oraz wschodnie wybrzeża Morza Czarnego wraz z Armenią. Najludniejszą prowincją imperium był Egipt. Pierwszy chrześcijański cesarz Konstantyn nieprzypadkowo zadecydował w IV wieku o przeniesieniu stolicy cesarstwa z Rzymu do leżącego na granicy Europy i Azji Bizancjum, które stało się Konstantynopolem. Również religia judeochrześcijańska nie miała europejskich źródeł. Jak wszystkie trzy religie monoteistyczne pochodziła z Orientu – ex Oriente lux. Zrodziła się w Judei z judaizmu i dopiero później Europa stała się jej najważniejszym ośrodkiem. Moim zdaniem, gdy mówimy o korzeniach Europy, powinniśmy podkreślać wzajemne zależności między chrześcijańską późną starożytnością a ludami i pogańskimi kulturami półwyspu. Ci bowiem miejscowi poganie stanowili materiał ludzki, który stopniowo nasiąkał poszerzającą się cywilizacją. Wynikiem tej interakcji było wykształcenie się około połowy pierwszego tysiąclecia cywilizowanej wspólnoty, która określała się jako „świat chrześcijański”. Wspólnota ta ewoluowała następnie w późniejszych wiekach, z wolna przyswajając sobie kolejne warstwy, z których każda jest składnikiem jej obecnej tożsamości. Pierwszą warstwą jest więc Europa jako świat chrześcijański. Najważniejszy okres jego kształtowania się umiejscowiłbym między V a VIII wiekiem n.e., czyli w czasach wzrastania potęgi Bizancjum po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Podstawową rolę w określeniu tożsamości Europy odegrał islam – po zajęciu kolebki chrześcijaństwa w Ziemi Świętej wytyczał on ideologiczne oraz geograficzne granice świata chrześcijańskiego jako zwartej wspólnoty religijnej ulokowanej na półwyspie. Równocześnie zachodziły dwa procesy – jednym, jak już powiedziano, była wzajemna interakcja między późnorzymskim chrześcijaństwem a poganami, drugim zaś – ograniczanie tej interakcji przez powstanie konkurencyjnej cywilizacji muzułmańskiej na wschodzie. W tym kontekście trzeba zawsze cytować słynne stwierdzenie belgijskiego historyka Henriego Pirenne’a: „Nie można sobie wyobrazić Karola Wielkiego bez Mahometa”. Karol Wielki, pierwszy chrześcijański cesarz Zachodu i założyciel imperium karolińskiego, otrzymał koronę w Rzymie w 800 roku n.e. Możliwość stworzenia tego imperium dały mu wcześniejszy upadek cesarstwa zachodniorzymskiego oraz narodziny islamu. Ostatecznym produktem opisanych procesów była średniowieczna teokracja, w której religia chrześcijańska rządziła nie tylko sprawami ducha, lecz wszystkimi sferami ludzkiej działalności – polityką, ekonomią, życiem społecznym, moralnością, sztuką i muzyką. Wszystko było teokratyczne – „rządzone przez Boga”. Nie należy oczywiście przesadzać – średniowieczna teokracja nigdy nie stała się wszechogarniająca, a w świecie chrześcijańskim nadal występowały ważne elementy żydowskie, muzułmańskie oraz (potajemnie) pogańskie. Trzeba również położyć nacisk na inny bardzo ważny fakt – od początku zaznaczył się dwoisty podział na Wschód i Zachód. Chrześcijaństwo podzieliło się na dwa Kościoły – łaciński lub katolicki na zachodzie (Kościół rzymski) oraz grecki albo prawosławny na wschodzie. Powstanie tych dwóch gałęzi religii chrześcijańskiej wiąże się z podziałem kulturowym w łonie samego cesarstwa rzymskiego. Kościoły zachodni i wschodni nigdy nie stały się jednością. W epoce soborów powszechnych, która trwała do 787 roku, wspólnie opracowywały fundamentalne doktryny teologiczne chrześcijaństwa. Później jednak przepaść ideologiczna uległa poszerzeniu i w 1054 roku nadeszła chwila, gdy Kościoły rzymski i prawosławny przestały się uważać za wspólnotę. Chrześcijaństwo wschodnie i chrześcijastwo zachodnie weszły w fazę wzajemnego odrzucenia, czego skutki są nadal widoczne. Europa pogańska przetrwała znacznie dłużej, niż uważa większość historyków. Nawet po chrystianizacji pozostała wystarczająco silna, aby kilkakrotnie odrodzić się w znaczący sposób. Pierwszym krajem spoza obrębu cesarstwa rzymskiego, który przyjął chrześcijaństwo, była Armenia w IV wieku n.e. Ostatni, Litwa, uczynił to na początku XV wieku. Oznacza to, że po przełomowym nawróceniu Konstantyna religia i kultura pogańska współistniały z chrześcijaństwem przez tysiąc sto lat. Prawdą jest, że w ciągu tego okresu sfera pogańska stale się kurczyła, niemniej jej trwały wpływ był olbrzymi. Na przykład wbrew temu, co często mówiono na lekcjach historii, misja świętego Augustyna w 597 roku nie wykorzeniła całkowicie pogaństwa w Anglii – dokonały tego dopiero nawrócenie obszaru pozostającego pod panowaniem duńskim (Danelagh) w IX wieku oraz likwidacja królestwa Eryka Krwawego Topora w Yorku w 954 roku. Pogaństwo dominowało w wikińskiej Skandynawii (oraz na peryferyjnych obszarach Wysp Brytyjskich) do XII wieku, w Prusach zaś aż do krucjat krzyżackich w XIII i XIV wieku. W sercu Wielkiego Księstwa Litewskiego jego czas formalnie zakończył się w 1385 roku, gdy wielki książę wziął za żonę katolicką królową Polski. W niewielkiej krzyżackiej enklawie zakon pozwolił mu jednak przetrwać przez kolejnych czterdzieści lat, zapewne w celu gromadzenia datków na jego zwalczanie. Pogańskie święte gaje szły pod topór na rozkaz chrześcijańskich biskupów, podobnie jak gaje celtyckich druidów wycinane przez Rzymian od Prowansji po Anglesey. Pamięć, poezja i sagi ostały się jednak wystarczająco długo, by zostać uwiecznione przez chrześcijańskich mnichów. Rytuały, zamaskowane dla niepoznaki chrześcijańskimi symbolami, często pozostawały podstawowymi składnikami europejskiego folkloru. Bogowie Celtów, Słowian i plemion germańskich nigdy nie popadli w całkowite zapomnienie; mieli ponownie powstać w wyobraźni dziewiętnastowiecznych romantyków. Opery Richarda Wagnera były czymś więcej niż wspaniałymi dramatami muzycznymi. Stanowiły wyraz tradycji, które znacznie poprzedzały chrześcijaństwo. Niestety nie skończyło się na nieszkodliwej muzyce. Mimo że nie było w tym ich winy, Wagner i inni głoszący odrodzenie pogaństwa znaleźli uznanie późniejszego pokolenia polityków. Gdy naziści w dekoracjach ze swastykami wznosili podczas wieców płonące pochodnie, świadomie rzucali wyzwanie przyjętym normom politycznym i religijnym, zapoczątkowując rządy neopogaństwa. Zarówno swastyka, jak i błyskawice SS były dawnymi pogańskimi symbolami. Życie pozagrobowe pogaństwa klasycznego przebiegało podobnie. Cesarz Teodozjusz zakazał rozgrywania igrzysk olimpijskich, czyli festiwalu bogów – ostatnie odbyły się w 396 roku n.e. Kultura przedchrześcijańska wyszła na kilka wieków z mody. Okazało się jednak, że znaczna część wspaniałego greckiego i rzymskiego repertuaru filozofii, poezji oraz dramatu zachowała się w Bibliotece Aleksandryjskiej, w arabskich przekładach lub mnisich manuskryptach. W XII wieku klasyczni autorzy powrócili na dawny piedestał – znajomości ich dzieł wymagano od każdego wykształconego człowieka. Dante Alighieri (1265–1321), pierwszy – i największy – z długiego szeregu świeckich poetów Europy, wybrał Wergiliusza na przewodnika po zaświatach i nazwał go „il Maestro di color che sanno”, „mistrzem tych, którzy wiedzą”. Od tej pory aż do XX wieku kolejne pokolenia wykształconych Europejczyków wychowywały się na klasykach. Byli oni częścią intelektualnego świata Europy podobnie jak wielcy średniowiecza czy nowożytności. Kościół chrześcijański przyswoił sobie nauki wielu starożytnych filozofów – od Arystotelesa do Marka Aureliusza. Zatarły się granice między mądrością chrześcijańską a niechrześcijańską. Powrót do klasyki nastąpił w każdej dziedzinie – od sztuki i architektury po literaturę i politykę. Gdy faszyści Mussoliniego maszerowali po Rzymie, niosąc fasces (rózgi liktorskie – symbol władzy w Wiecznym Mieście), marzyli o odbudowie cesarstwa rzymskiego, podobnie jak hitlerowcy w Niemczech o odrodzeniu germańskich bogów. Reakcja przeciwko teokratycznemu chrześcijaństwu średniowiecznemu nadeszła wraz ze stopniowym umacnianiem się „Europy świeckiej” – międzynarodowego ruchu intelektualnego ukierunkowanego na działalność oraz idee nie związane z religią. Ruch ten nie miał nigdy zastąpić chrześcijańskich ideałów poprzedniej epoki, lecz stworzył świeże połączenie starego z nowym, chrześcijaństwa ze świeckością. Renesans był na przykład erą krytyczną, podczas której cywilizacja świata klasycznego była systematycznie przywracana do życia i przenikała wszystkie dziedziny kultury; stanowił zdecydowany kontrapunkt w stosunku do poprzedniego, skupionego wyłącznie na religii teokratycznego światopoglądu. Podobne rzeczy działy się w świecie sztuki. Chociaż cała sztuka cywilizacji europejskiej – muzyka, malarstwo, rzeźba czy poezja – ma chrześcijańskie korzenie, sztuka skoncentrowana wyłącznie na religii została w okresie odrodzenia wyparta przez zainteresowanie kwestiami świeckimi oraz humanistycznymi. Jednym z najważniejszych tematów nowej, świeckiej ery było ludzkie ciało oraz indywidualna osobowość ludzi przejawiająca się w ich życiu, powierzchowności, twarzy, emocjach i mowie. Kolejnym etapem była rewolucja naukowa, której początek datuje się zazwyczaj na rok 1543, gdy polski astronom Mikołaj Kopernik otrzymał wydrukowany egzemplarz swojej pracy De revolutionibus orbium coelestium – dzieła rewolucyjnego w każdym znaczeniu tego słowa. Na łożu śmierci Kopernik zapoczątkował nie tylko nowy pogląd na wszechświat, zgodnie z którym Ziemia krąży dookoła Słońca, nie zaś na odwrót, lecz również nowy sposób myślenia. Swoją teorię ogłosił dopiero po przeprowadzeniu wyczerpujących doświadczeń. Stojąc na wieży swojego kościoła w warmińskim Fromborku, przez niemal trzydzieści lat skrupulatnie mierzył i zapisywał pozycje gwiazd oraz planet. Indukcyjna metoda wyciągania wniosków na podstawie dających się udowodnić faktów stała się dla naukowców nową, w pełni świecką i niezależną drogą do wiedzy. Od tej pory nauka stopniowo uwalniała się od ograniczeń wynikających z konwencji narzuconej przez Kościół. Ważne jest również, aby zdawać sobie sprawę z destrukcyjnego wpływu reformacji, a szczególnie wojen religijnych, które po niej nastąpiły i zdyskredytowały całe chrześcijaństwo. W XVI i XVII wieku większa część Europy pogrążyła się w szeregu wyjątkowo brutalnych i długich konfliktów na tle religijnym – we Francji były to wojny religijne, w Niemczech wojna trzydziestoletnia katolików z protestantami, na wschodzie zaś wojny polskich katolików z prawosławnymi Rosjanami. Te bardzo niechrześcijańskie konflikty podkopały dawne fundamenty tożsamości cywilizacji. Europejczycy przestali dostrzegać w chrześcijaństwie jedność i nie nazywali już swojej cywilizacji światem chrześcijańskim. Zaczęli szukać innej etykiety i znaleźli rzecz jasna stary termin „Europa”. Ostatnim dokumentem urzędowym (a przynajmniej dyplomatycznym) mówiącym o „władcach świata chrześcijańskiego”, nie zaś o władcach Europy, jest traktat zawarty w Utrechcie w 1713 roku. W cywilizacji europejskiej miał nastać wówczas – na początku XVIII wieku – okres, który można uznać za kulminację trendu świeckiego, mianowicie kultu racjonalizmu w tak zwanej epoce oświecenia. Oświecenie było ruchem świadomie świeckim, który wprawdzie nie odrzucił otwarcie chrześcijaństwa, lecz jego priorytety filozoficzne były odmienne. W szczególności głoszono wtedy przekonanie o najwyższej władzy rozumu nad sprawami ludzkimi. Jeszcze dzisiaj wielu ludzi z podziwem wspomina oświecenie jako epokę, która dała początek nowoczesnej myśli. Już wkrótce jednak uwidoczniły się niektóre jego braki. Ludzie są być może obdarzeni rozumem, lecz nie są istotami nieskomplikowanymi i racjonalnymi. Wiek oświecenia był również świadkiem początków koncertu europejskiego, czyli wyłonienia się koncepcji Europy jako politycznej wspólnoty mocarstw. Zgodnie z tą ideą liczyły się jedynie potężne państwa i dynastie. Nie był to koncert ludów, narodów ani nawet państw Europy, lecz arystokratyczny, elitarny spektakl wspólnoty potęg. Równowaga sił między członkami tej wspólnoty stała się w XVIII wieku najważniejszym celem stosunków międzynarodowych. W pewnym momencie przywódcy klubu zaczęli uważać, że uosabiają Europę. Gdy podczas negocjacji w Tylży nad Niemnem między Napoleonem a carem Rosji Aleksandrem I w 1807 roku Bonaparte rozwodził się nad tym, czego Europa potrzebuje i pragnie lub co musi posiadać, car przerwał mu, pytając, czym jest ta Europa, o której wciąż mówi. Następnie sam sobie odpowiedział, mówiąc: „L’Europe c’est nous!” – „Europa to my”. Innymi słowy my, wielcy przywódcy wielkich mocarstw, jesteśmy uosobieniem Europy. W XIX wieku, po straszliwych dziesięcioleciach wojen rewolucyjnych, koncert europejski trwał nadal. Spotkania mocarstw – od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku do kongresu berlińskiego w 1878 roku – stanowiły najważniejsze międzynarodowe wydarzenia na arenie europejskiej. Wielkie mocarstwa epoki nie ograniczały się do wykorzystywania swojej potęgi politycznej, dyplomatycznej i wojskowej. Świadomie usiłowały również propagować swoją kulturę. Podobnie jak kilka państw uważało się za jedyne znaczące podmioty, istniał pogląd, że wartościowych jest zaledwie kilka potężnych kultur. Dał on oczywiście początek nikczemnej koncepcji cywilizacji zachodniej, która stanowi jedną z największych przeszkód we właściwym zrozumieniu wszystkich osiągnięć i niedostatków Europy. Pod koniec swojego istnienia koncert europejski wszedł w fazę imperializmu – mocarstwa, przede wszystkim zachodnioeuropejskie, były w stanie zagarnąć znaczne obszary globu i umocnić swoją potęgę dzięki rozrzuconym na wszystkich kontynentach koloniom. Europa w wersji imperialistycznej była koncepcją, która wywarła wielki wpływ na ludzi spoza kontynentu, ponieważ większość mieszkańców świata zetknęła się z Europejczykami właśnie w tym okresie i wskutek kontaktu z mocarstwami imperialnymi. Kontakt ten nie zawsze był szczęśliwy. Imperia Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Hiszpanii, Portugalii oraz Rosji pokrywały łącznie niemal trzy czwarte powierzchni globu. Często, choć bardzo niesprawiedliwie, Europę utożsamia się jedynie z imperializmem i kolonializmem. A przecież także duża liczba Europejczyków, nie tylko zaś nie-Europejczyków, była niedobrowolnymi poddanymi owych imperiów. Ważny aspekt imperializmu wiąże się z uprzemysłowieniem, modernizacją społeczną oraz postępem gospodarczym. W oczach wielu ludzi spoza Europy cywilizacja europejska była niemal synonimem przemysłu: Europa stała się „fabryką świata”, żeby użyć określenia z brytyjskiej historii. Całkowicie jasne jest, że rewolucja przemysłowa (tak dawniej nazywali ją historycy) rozpoczęła się w Europie. Z pewnych regionów Wysp Brytyjskich szybko rozprzestrzeniła się na część Europy Północno-Zachodniej – północną Francję, Niderlandy oraz północne Niemcy. Stąd właśnie potęga imperializmu zaczęła promieniować na resztę świata. Według niektórych teoretyków (na przykład marksistów), imperializm jest fenomenem czysto gospodarczym – fundamentem i motorem wszelkich działań imperialnych były rewolucja przemysłowa oraz modernizacja społeczna i gospodarcza. W związku z tym Europa stała się ośrodkiem przemysłu ciężkiego, podczas gdy zamorskie kolonie dostarczały siły roboczej, surowców oraz rynków na wyłączność. Z przemysłową Europą wiąże się jeszcze jeden aspekt – niezwykły rozwój nauki i techniki, który z trudnych do ustalenia powodów nastąpił właśnie tam, a nie gdzie indziej. Część historyków uważa, że ten wyjątkowo szybki postęp był po prostu cudem; współcześni Europejczycy sądzili z właściwą sobie arogancją, że jest on przyrodzonym prawem narodów lepszych. Z pewnością imperializm oraz tężyzna naukowa i techniczna XIX wieku wspólnie przyczyniły się do powstania niektórych teorii rasowych, które stały się popularne pod koniec tego okresu. Należy również zwrócić uwagę, że dziewiętnastowieczna nauka europejska stała się powodem bardzo poważnych rozterek intelektualnych i religijnych – jej odkrycia wielu uważało za niezgodne z podstawowymi prawdami religii chrześcijańskiej. W 1860 roku w Oksfordzie doszło do słynnej debaty, w której wypowiadali się tamtejszy biskup i przedstawiciel Karola Darwina – autora ogłoszonej właśnie teorii ewolucji. Biskup drwił z Darwina i jego zwolenników, pytając, czy małpoludy są ich przodkami w linii męskiej, czy też żeńskiej. Po jakimś czasie wypracowano jednak konsensus – wiedza naukowa nie jest sprzeczna z wiarą religijną. Obecnie wielu religijnych ludzi dostrzega wręcz chwałę boską w cudach nauki i techniki. Z geograficznego punktu widzenia przemysłowa Europa ujawnia interesującą prawidłowość. Wielu historyków wyróżnia „zachodnie jądro” oraz zacofane peryferie na wschodzie. To pogląd zupełnie mylny. Nie mam wątpliwości, że przemysłowe centrum Europy końca XIX i początku XX wieku znajdowało się w Europie Północno-Zachodniej. Całkowicie fałszywą sugestią jest jednak, jakoby cały Zachód był zaawansowany, a cały Wschód zacofany. Wystarczy na przykład spojrzeć na Zjednoczone Królestwo – najnowocześniejsze państwo XIX wieku – aby przekonać się, że Irlandia była zacofana gospodarczo tak samo jak wiele regionów Europy Wschodniej. W Zjednoczonym Królestwie doszło zarówno do najszybszego uprzemysłowienia, jak i najgorszej klęski głodu w całej epoce. Z kolei niektóre regiony Europy Wschodniej, na przykład przemysłowe oazy Śląska, Łodzi czy Donbasu, rozwijały się niezwykle szybko. Nie jest prawdą, co można czasem przeczytać, że do lat trzydziestych XX wieku w Europie Środkowej i Wschodniej nie doszło do znaczącego uprzemysłowienia. Pełne samozadowolenia porównanie lepszego Zachodu z gorszym Wschodem nie jest w pełni prawdziwe. Podsumowując, należy jednak stwierdzić, że uprzemysłowienie oraz modernizację społeczną i gospodarczą, które rozprzestrzeniły się wraz z potęgą imperialną, zaczęto utożsamiać z „europeizacją”. Jest ona często postrzegana jako zjawisko negatywne, ponieważ zazwyczaj podważa fundamenty społeczeństw. Wcześniej pokrótce wspomniałem o rasowej koncepcji Europy. Została ona całkowicie zdyskredytowana przez czyny tych, którzy chcieli dowieść jej prawdziwości. To właśnie Adolf Hitler stwierdził kiedyś, że „Europa jest bytem rasowym, nie geograficznym”. Błędem byłoby jednak nie dostrzegać, jak silne były przekonania zrodzone przez takie idee lub jak wszechobecna była szerząca je pseudonauka. Zinstytucjonalizowany rasizm europejski i będąca jego owocem eugenika były za czasów młodości Hitlera powszechne – tak samo w Anglii, jak w Niemczech czy Francji. Ich źródeł szuka się zazwyczaj w dziełach hrabiego de Gobineau, a szczególnie w jego Essai sur l’inégalité des races humaines („Eseju o nierówności ras ludzkich”) z 1855 roku, w którym można znaleźć skrajnie rasistowskie stwierdzenie, że „wszelka cywilizacja wywodzi się od rasy białej”. Gobineau specjalizował się w historii Persji. Z racji dziedziny, którą się zajmował, nadał rasie białej etykietę „aryjskiej” (tj. irańskiej), a następnie błędnie powiązał wymyśloną przez siebie aryjską grupę rasową z indoeuropejską grupą językową. Niektórzy komentatorzy przyznają pierwszeństwo poprzednikowi Gobineau, Johannowi Friedrichowi Blumenbachowi (1752–1840). Ten uczony z Getyngi stworzył ważny podział na pięć ras – białą, czarną, żółtą, brązową i czerwoną – długo przed narodzinami Gobineau. Zaczął również używać w odniesieniu do Europejczyków terminu „kaukaski”. Jeden z moich synów urodził się w Kalifornii. Bardzo mnie zdziwiło, że w USA został on oficjalnie zaklasyfikowany jako członek rasy kaukaskiej. Zaskakujące jest, że w epoce nowoczesnej genetyki nadal stosowana jest stara, pseudonaukowa terminologia. Nie da się zaprzeczyć, że koncepcja lepszej, białej rasy europejskiej pozostawała popularna w znacznej części Europy przez wiele dziesięcioleci; jeszcze dłużej utrzymała się na amerykańskim Południu oraz w RPA. Była ona po części produktem imperializmu. Pod koniec 1944 roku, gdy nadchodziła Götterdämmerung, a holocaust dobiegł niemal końca, Reichsführer SS Himmler zwołał zebranie, na którym oświadczył swoim oficerom, że następnym etapem będzie obrona Europy przed „żółtym zagrożeniem”. W ostatnich miesiącach wojny na froncie wschodnim Niemcy z przerażeniem przekonywali się, jak wielu żołnierzy Armii Czerwonej pochodzi z republik Azji Środkowej. Ponieważ zawsze uważali, że „walka rasowa” jest ważniejsza od militarnej, zbyt późno zdali sobie sprawę, że „żydowski bolszewizm” idzie ramię w ramię z „azjatyckimi hordami”. W czasach współczesnych często spotykamy się z koncepcją Europy jako nowego ideału politycznego. Europa utraciła status pierwszego ośrodka przemysłowego świata – wyprzedziły ją inne potęgi przemysłowe, takie jak Stany Zjednoczone czy Japonia. Ponadto wskutek tragedii pierwszej i drugiej wojny światowej, które dotknęły ją w największym stopniu, straciła również dominującą pozycję polityczną na świecie. Te traumatyczne doświadczenia legły u podstaw Ruchu Europejskiego oraz determinacji, aby zbudować nową wspólnotę, wolną od konfliktów i antagonizmów z przeszłości. Historia była świadkiem wielu europejskich utopii. Niektóre były wybitnie idealistyczne – od Thomasa More’a, który w XVI wieku ukuł termin „utopia”, do Williama Penna, syna Anglika i Holenderki, myśliciela oraz męża stanu, założyciela stanu Pensylwania, który pierwszy zasugerował stworzenie parlamentu europejskiego. Inne były znacznie mniej inspirujące. Powinniśmy pamiętać, że zarówno faszyzm, jak i komunizm, dwa wielkie ruchy totalitarne XX wieku, powstały w Europie – faszyzm na zachodzie, a komunizm na wschodzie – i każdy dążył do własnej utopii. Faszyści (a z całą pewnością hitlerowcy) planowali zbudowanie utopijnego, czystego rasowo społeczeństwa rządzonego przez Aryjczyków; komuniści śnili o bezklasowej utopii rządzonej przez samozwańczą elitę międzynarodowych partii komunistycznych. Obydwa projekty wymagały usunięcia niepożądanych elementów: naziści chcieli pozbyć się Untermenschen – podludzi – wśród których najważniejszą kategorię stanowili Żydzi, a sowieccy komuniści przystąpili do masowej eliminacji takich grup społecznych jak kułacy. Ludobójstwo oraz klasobójstwo – jak nazwali je niektórzy francuscy komentatorzy – to dwie największe hańby Europy. Należy pamiętać, że liberalizm był wprawdzie dzieckiem dziewiętnastowiecznej Europy, lecz do momentu amerykańskiej interwencji w 1945 roku, która go ocaliła, był niedomagającą „trzecią drogą” europejskiej historii. Nie można mieć pewności, czy Europa liberalna zwyciężyłaby totalitarną bez wielkiej pomocy Stanów Zjednoczonych. Europejscy liberałowie starali się znaleźć wyjście z tragicznej sytuacji od 1945 roku, lecz na ostateczny triumf trzeba było czekać do roku 1989. Kongres założycielski Ruchu Europejskiego odbył się w Hadze w maju 1948 roku, gdy blokada Berlina dobiegała końca, a Europę zaczynała dzielić żelazna kurtyna. W związku z tym zasięg ruchu ograniczał się do Europy Zachodniej, nie obejmując całego kontynentu. Należy tutaj przypomnieć dwa cytaty ilustrujące szczytne ideały kongresu haskiego – jeden pochodzi z wypowiedzi Winstona Churchilla, drugi zaś Salvadora de Madariagi. W przemówieniu Churchilla znalazły się następujące słowa: Musimy głosić misję tworzenia takiej zjednoczonej Europy, której moralne fundamenty zdobędą sobie szacunek i wdzięczność ludzkości i której siła fizyczna będzie tak potężna, że nikt nie odważy się zakłócić jej spokojnego władania [...] Mam nadzieję ujrzeć taką Europę, w której mieszkańcy i mieszkanki każdego kraju uwierzą, że „być Europejczykiem” znaczy tyle, co należeć do ich własnej ojczyzny, a w każdym zakątku tej rozległej krainy będą czuć, że są naprawdę u siebie w domu. De Madariaga nie pozostał z tyłu. Powiedział: Ta Europa musi się narodzić. I narodzi się – kiedy Hiszpanie powiedzą „nasze Chartres”; Anglicy – „nasz Kraków”; Włosi – „nasza Kopenhaga”, a Niemcy – „nasza Brugia” [...] – Wtedy Europa zacznie żyć. Albowiem wtedy właśnie okaże się, że ów Duch, który ją prowadzi, wypowiedział mające twórczą moc słowa: FIAT EUROPA. Już wkrótce okazało się, że nadzieje natychmiastowego wprowadzenia tych ideałów w życie były przedwczesne. Tak więc Ruch Europejski przez czterdzieści lat narastał jedynie na zachodzie, a jego ekspansję na wschód hamowała zimna wojna. O europejskiej tożsamości można było otwarcie mówić wyłącznie w krajach zachodnich. Jednakże istnienie bloku sowieckiego skrywało fakt, że zniewolone narody Wschodu były pod wieloma względami bardziej świadome swojego europejskiego dziedzictwa niż ludzie Zachodu. Powtórzę tutaj starą prawdę – nie wiemy, co jest nam naprawdę drogie, dopóki tego nie utracimy. Nieprzypadkowo najbardziej przekonujące deklaracje o przywiązaniu do Europy rozumianej jako cywilizacja padały z ust dysydentów z bloku sowieckiego takich jak Milan Kundera. Z kolei mieszkańcy Zachodu weszli na ścieżkę gospodarczą lub, jak to trafnie określił pewien niemiecki komentator, „wpadli w pułapkę gospodarczą”. Europejską Wspólnotę Gospodarczą zbyt często postrzegano jako klub dla bogatych oraz sposób zapewnienia sobie zamożności i dobrobytu, nie zwracając uwagi na znacznie ważniejsze kwestie pokoju, kultury oraz bezpieczeństwa, które zaprzątały ojców założycieli. W 1989 roku Ruch Europejski przeżył wstrząs – stało się jasne, że pole jego działalności nie będzie dalej ograniczane przez żelazną kurtynę. Od tej chwili tendencje zjednoczeniowe obejmą cały kontynent, którego połowa została sztucznie wykluczona ze wspólnoty przez ponadczterdziestoletnie panowanie Sowietów na Wschodzie. Idea wspólnej Europy stanęła przed wielką próbą: czy możliwe będzie utrzymanie osiągnięć Zachodu, a równocześnie odniesienie podobnych sukcesów w krajach, które tak długo pozostawały poza jej zasięgiem? Sytuacja wymagała niezwykłej dalekowzroczności i hojności. Najbardziej szkodliwe, egoistyczne i krótkowzroczne podejście polegało na próbach przedłużenia podziału na Zachód i Wschód oraz odgrodzenia się od połowy Europy przez odwołanie się do starych stereotypów. Wypada tutaj przytoczyć krótką anegdotę. W 1991 roku Jan Krzysztof Bielecki odwiedził Londyn jako pierwszy premier w pełni niepodległej Polski. Według jego relacji brytyjski premier John Major chwalił się podczas spotkania, że „Wielka Brytania ma najwyższy wskaźnik wzrostu w Europie”. Polski gość miał na to odpowiedzieć: „Mogę Pana zapewnić w imieniu Albanii, że w Europie jest kilka krajów, w których wskaźnik wzrostu jest wyższy niż w Wielkiej Brytanii”. Tak w zarysie wyglądają najważniejsze warstwy, które składają się na ideę Europy. Nie oznacza to, że nie przysparza ona problemów. Wręcz przeciwnie – jest ich mnóstwo. Niewielu Europejczyków zna historię całego kontynentu. Jeszcze mniejsza liczba dysponuje wizją, która unosiła się nad haskim kongresem pół wieku temu i która mogłaby posłużyć do wykorzystania osiągnięć przeszłości w imię obecnych celów politycznych. Przez całą dekadę po 1991 roku, gdy podpisano traktat z Maastricht i rozpadł się ZSRR, przywódcy Unii Europejskiej trzymali się dawnych priorytetów, nie mając ochoty ich zmieniać. Wracam tutaj na koniec do spostrzeżenia, że mieszkańcy dawnego bloku sowieckiego częściej pamiętają i cenią najwartościowsze aspekty europejskiego dziedzictwa niż ich zamożniejsi sąsiedzi z Zachodu. Spora połać Europy – od Bałtyku po Morze Egejskie – cieszy się wolnością po raz pierwszy od sześćdziesięciu czy siedemdziesięciu lat. Okupowani przez hitlerowców, a później przez Sowietów i poddani przez całe życie komunistycznej tyranii Polacy, Czesi, Węgrzy oraz inni przeżyli oko cyklonu nowoczesnej Europy. Są bardzo silnie przywiązani do swojej tożsamości narodowej. Nie ze swojej winy padli ofiarą wyjątkowo brutalnych prześladowań i upokorzeń. Budapeszt leży w epicentrum tego ciężko doświadczonego regionu. Być może więc „barbarzyńcy” mogliby wiele nauczyć tych, którzy chcieliby uważać siebie za jedynych nosicieli cywilizacji. Warto się nad tym zastanowić, gdy będziemy wieczorem ponownie przekraczać most wiodący do cesarstwa rzymskiego. I na koniec jeszcze anegdota z Węgier. W 1835 roku kompozytor Franciszek Liszt – a raczej Ferenc Liszt – meldował się w hotelu de l’Union w Genewie. Prowadził wycieczkę, w której uczestniczyła między innymi partnerka Chopina George Sand. Gdy poproszono gości o wpisanie się do księgi hotelowej, zaczęli się zastanawiać, co wpisać w rubryce Lieu de résidence. Postanowili sobie zażartować. Jedno wpisało „Parnas”. Drugie – „Europa”.  Niniejszy tekst jest połączeniem wykładu pod tytułem „Idea Europy”, wygłoszonego w Budapeszcie 11 czerwca 1998 roku na konferencji zorganizowanej przez Uniwersytet Ekonomiczny w Budapeszcie oraz Uniwersytet Stanowy Michigan, z wykładem „Zmieniająca się tożsamość Europy”, wygłoszonym w British Library 25 lutego 1998 roku.  Edith Hall, Inventing the Barbaria. Greek Self-Definition through Tragedy, Oxford 1989.  Zob. Norman Davies, Europa. Rozprawa historyka z historią, tłum. Elżbieta Tabakowska, Kraków 1998, s. 31–41.  Zob. Robert Olby, The Path of the Double Helix. The Discovery of DNA, New York 1994.  Zob. Norman Davies, Europa, op. cit., s. 127–180.  Zob. ibidem, s. 239–245.  Zob. ibidem, s. 292–308.  O schizmie w Kościele zob. ibidem, s. 365–367.  O symbolach, w tym również o swastyce, zob. ibidem, s. 226–227.  Zob. Ernst H. Gombrich, Norm and Form. Studies in the Art of the Renaissance, London 1978.  Zob. The Copernican Achievement, red. Robert S. Westman, Berkeley 1974.  Zob. Denys Hay, Europe. The Emergence of an Idea, Edinburgh 1957.  Zob. Norman Davies, Europa, op. cit., s. 619–722.  Zob. ibidem, s. 45–59.  Zob. ibidem, s. 903–909.  Zob. ibidem, s. 813–832, 1301.  Zob. ibidem, s. 843–844; o eugenice zob. też s. 913–914.  Zob. Bertrand Russell, Religia i nauka, tłum. Barbara Stanosz, Warszawa 2006; także John S. Hapgood, Religion and Science, London 1972.  Zob. Helen Litton, The Irish Famine. An Illustrated History, Minneapolis 1994.  Zob. Norman Davies, Europa, op. cit., s. 783–785.  Zob. ibidem, s. 1078–1079.  Klasobójstwo to termin stosowany przez niektórych skruszonych eks-komunistów; zob. Stéphane Courtois i in., Czarna księga komunizmu, tłum. Krzysztof Wakar i in., Warszawa 1999.  Cyt. za: Norman Davies, Europa, op. cit., s. 1135.  Cyt. za: ibidem.  Anegdotę tę opowiedział autorowi pan Bielecki.  Zob. Norman Davies, Europa, op. cit., s. 833.\nUprawnione porównania, fałszywe kontrasty: Wschód i Zachód w najnowszej historii Europy Dostępne w wersji pełnej\n„Cywilizacja zachodnia” a historia Europy Dostępne w wersji pełnej\nSicut lilium: historia w Magdalen College Dostępne w wersji pełnej\nHistoria, język i literatura: podróż w nieznane Dostępne w wersji pełnej\nRoller coaster: jak rodziła się Europa. Rozprawa historyka z historią Dostępne w wersji pełnej\nNie na zawsze Anglia: europejska historia Wielkiej Brytanii Dostępne w wersji pełnej\nNiezrozumiane zwycięstwo Dostępne w wersji pełnej\nEuropa za morzami i stepami Dostępne w wersji pełnej\nTysiąc lat kameraderii polsko-niemieckiej Dostępne w wersji pełnej\nWątek islamski w historii Europy Dostępne w wersji pełnej\nWątek żydowski w historii Europy Dostępne w wersji pełnej\nHistoria a polityka Dostępne w wersji pełnej\nWzrost nowych mocarstw światowych Dostępne w wersji pełnej\nPostscriptum: Czekając na obiad Dostępne w wersji pełnej\nEuropa Spis treści Wstęp Prolog: Legenda o Europie Część pierwsza HISTORYK MIĘDZY WSCHODEM A ZACHODEM Idea Europy Uprawnione porównania, fałszywe kontrasty: Wschód i Zachód w najnowszej historii Europy „Cywilizacja zachodnia” a historia Europy Część druga KORZENIE HISTORYKA Sicut lilium: historia w Magdalen College Historia, język i literatura: podróż w nieznane Część trzecia ZADANIA HISTORYKA Roller coaster: jak rodziła się Europa. Rozprawa historyka z historią Nie na zawsze Anglia: europejska historia Wielkiej Brytanii Niezrozumiane zwycięstwo Część czwarta HISTORIE HISTORYKA Europa za morzami i stepami Tysiąc lat kameraderii polsko-niemieckiej Wątek islamski w historii Europy Wątek żydowski w historii Europy Część piąta POGLĄDY HISTORYKA Historia a polityka Wzrost nowych mocarstw światowych Postscriptum: Czekając na obiad Indeks osób Ilustracje Karta redakcyjna\nTytuł oryginału Europe East and West Projekt okładki Witold Siemaszkiewicz Na okładce Egidius van der Rye, Widok Krakowa z kopca Krakusa, 1617 (fragment), własność Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie, Gabinet Rycin Opracowanie mapy Carta Blanca: Adam Zakrzewski Opieka redakcyjna Maciej Gablankowski Julita Cisowska Adiustacja Urszula Horecka Indeks Artur Czesak Copyright © by Norman Davies Copyright © for the translation by Bartłomiej Pietrzyk Tłumaczenie tekstu Legenda o Europie Elżbieta Tabakowska Tłumaczenie tekstu Czekając na obiad Andrzej Pawelec ISBN 978-83-240-1562-7 Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37 Dział sprzedaży: tel. (012) 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl www.woblink.com Plik wyprodukowano na podstawie: Norman Davies Europa. Między Wschodem a Zachodem przełożył Bartłomiej Pietrzyk Wydawnictwo Znak Kraków 2007 Wydanie I\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Europa__Miedzy_Wschodem_a_Zachodem-ebookRO/p0401861i040" target="_blank" title="Europa. Między Wschodem a Zachodem [Norman Davies] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Europa. Między Wschodem a Zachodem [Norman Davies] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Jesteś tutaj:Gniezno24.com Aktualności Społeczeństwo Gryzący dym w okna czy trudne sąsiedztwo?\nczwartek, 14 stycznia 2021 12:02\nO różnych porach roku i dnia, ale sam problem od kilku lat - z naszą redakcją skontaktowała się jedna z osób, która informuje o problemach związanych z dymem, który utrudnia życie mieszkańcom bloku.\nSprawa dotyczy budynku wielorodzinnego, mieszczącego się przy ul. Wodnej w Gnieźnie. Pobudowany kilka lat temu, stanął tuż obok istniejącej tu siedziby jednej z firm. Od tego czasu występuje problem, który szczególnie odczuwalny zaczyna być zimą w okresie grzewczym. Duszący i gryzący dym wydobywający się z komina piętrowego budynku nie pozwala swobodnie przewietrzyć mieszkania, ale też staje się powodem licznych interwencji u służb. Te zaś tylko raz stwierdziły nieprawidłowości w tym zakresie. W sprawie skontaktowaliśmy się ze Strażą Miejską, żeby wyjaśnić okoliczności sytuacji, która występuje w tym miejscu.\nJak przekazał nam Tomasz Francuszkiewicz, komendant Straży Miejskiej, sprawa jest znana już od kilku lat. Tylko od początku 2019 roku do czerwca 2020 roku w tym miejscu zrealizowano w sumie 23 interwencje z czego 13 na podstawie zgłoszeń mieszkańców i dotyczących właśnie dużego zadymienia: - Za każdym razem interwencje te nie potwierdzały spalania niedozwolonych odpadów, a zadymienie spowodowane było w większości rozpalaniem drewna wspomaganego działaniem dmuchawy. Nie zostały potwierdzone nawet te ze zgłoszeń dotyczące rzekomego spalania asfaltu, o czym miał świadczyć czarny dym z komina - przekazał.\nW ciągu tych kilku lat tylko raz zdarzyło się, że stwierdzono spalanie nielegalnego odpadu - było to w kwietniu 2020 roku i ujawniono lakierowane drewno. Sprawa zakończyła się mandatem, ale całą sytuacją zainteresowano także Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu. Ostatecznie nie stwierdzono, żeby poza tym jednostkowym przypadkiem, spalanie w piecu naruszało przepisy.\nOd czerwca 2020 roku odnotowano kolejne zgłoszenia ze strony mieszkańców, ale - jak poinformował nas komendant, wiele z nich było anonimowych. Tymczasem notoryczne wizyty strażników miejskich zaczynały być uciążliwe dla właściciela posesji, dlatego zaczęto przyjmować tylko te zgłoszenia, których nadawca decydował się przedstawić. Wszystkie kolejne interwencje, które spełniły te zasady, nie potwierdziły spalania niedozwolonych odpadów.\nLink do komentarza\t niedziela, 17 stycznia 2021 17:51\tnapisane przez\tmieszkaniec\n@ Os - Dokładnie ma pan rację. Zmienianie planów pod konkretne osoby jest zmorą samorządów. Ulica zaplanowana przez poprzedników jako przedłużenie Al. Marcinkowskiego do Roosevelta nie może powstać, bo nie podoba się prominentowi. Całe szczęście, ze celebrytą nie jest się wiecznie.\nLink do komentarza\t sobota, 16 stycznia 2021 22:37\tnapisane przez\tOs\nNic nie jest dane raz na zawsze Obowiązujacy Plan zagospodarowania Przestrzennego dla wydziału architektury i Urbanistyki przy pomocy Rady Miasta zmienic w czyjims lub kogos interesie nie stanowi problemu a ty szary człowieku mozesz się odwoływac jezeli ktos nie widzi takiego działania na terenie ośiedla Grunwaldzkiego Pustachowa itd ten zapewne nic niewie o szkodliwosci PM10 ,PM2,5 ale urzednikom to jest na ręke a liczenie na empatie URZEDNIKA jest fikcją\nLink do komentarza\t czwartek, 14 stycznia 2021 20:18\tnapisane przez\tbzyk\nTak to jest, Ludzie wprowadzają się nie patrząc kto jest w sąsiedztwie. Firma istnieje od lat, wcześniej tam były warsztaty Zakładów Mięsnych a bloki są od kilku lat. Więc kto był wcześniej? Wybudują się obok lotniska a później samoloty im przeszkadzają itd.\nLink do komentarza\t czwartek, 14 stycznia 2021 17:46\tnapisane przez\tczytelnik\nTo jest skandal, by wybudować kilkupiętrowe budynki przy jednopiętrowym domu, którego komin sięga np. I lub Ii piętra tych wyższych budynków. I nie interesuje mnie, czy gość spala lakierowane czy czyste drewno, czy koks czy czysty węgiel. Dym jest zawsze gryzący i nie daje sąsiedztwu spokojnie żyć. Ciekawe, czy strażnicy miejscy chcieliby, by im ktoś prosto w okna dymił? W zezwoleniu na budowę wielorodzinnych budynków powinien być nakaz, by kominy sąsiednich domów były podwyższone do wysokości kominów domów wielopiętrowych. W pewnym stopniu uratowałoby czystość powietrza na niższych pułapach. kto by miał to zrobić? To już problem decyzji urzędników.\nLink do komentarza\t czwartek, 14 stycznia 2021 14:46\tnapisane przez\tMieszkaniec\nZnowu ktoś robi robotę Panu komendantowi i dzwoni. Jak możecie ludzie?


Wyceny unijnego rzepaku ze starych zbiorów oscylują wokół 500 eur/t, a nowe dostawy w okolicy 450 eur/t. Dla ubiegłorocznych nasion oznacza to spadek o blisko 30 euro od historycznych maksimów, ale tegoroczny rzepak od maksimów dzieli tylko 5 euro. Kontrakty na rzepak wspierane są przez drogie oleje roślinne, ale też obawy budzą obecne spadki temperatury i ich wpływ na uprawy ozime.\nPszenica traciła lekko także w Chicago pod presją poprawiających się ocen upraw ozimych. Według pierwszego raportu USDA (dla wszystkich stanów) 53% zasiewów pszenicy ozimej jest w dobrym/doskonałym stanie. To o 9% mniej niż rok temu, ale znacznie więcej niż jesienią.\nAmerykańskie kontrakty na kukurydzę i soję pozostają w trendzie bocznym w okolicy wieloletnich maksimów. Notowania wróciły na swoje maksima po rozczarowujących prognozach zasiewów obu upraw w USA (dane ukazały się 31-marca).\nZamknięcie wtorkowej sesji na giełdowym rynku zbóż i oleistych - 06.04.2021:\nnotowania , matif , ceny rzepaku , ceny pszenicy , notowania zbóż , ceny kukurydzy , CBOT , giełda w chicago , notowania pszenicy , notowania soi , notowania rzepaku , notowania kukurydzy , notowania śruty sojowej , notowania giełdowe zbóż , notowania cen zbóż , notowania giełdowe , giełda w Paryżu , Euronext , notowania unijnego rzepaku , notowania zbóż w Chicago , notowania zbóż w Paryżu , giełda w Minneapolis , notowania zbóż na giełdach , notowania cen pszenicy , notowania zbóż i oleistych


Polityka prywatności - Małyssak\nPolityka prywatności strony Małyssak.pl\nA. Niniejsza Polityka prywatności określa zasady przetwarzania i ochrony danych osobowych przekazanych przez Użytkowników strony Małyssak.pl.\nB. Administratorem danych osobowych Użytkowników zbieranych za pośrednictwem strony Małyssak.pl jest RunWith Katarzyna Kołodziejczyk z prowadząca działalność gospodarczą wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) prowadzonej przez ministra właściwego ds. gospodarki, NIP 9532476044, REGON 366254850.\nC. W trosce o bezpieczeństwo powierzonych danych opracowałam wewnętrzne procedury i zalecenia, które mają zapobiec udostępnieniu danych osobom nieupoważnionym.\nD. Dane osobowe przetwarzane są na podstawie zgody wyrażanej przez Użytkownika oraz w przypadkach, w których przepisy prawa upoważniają Administratora do przetwarzania danych osobowych na podstawie przepisów prawa lub w celu realizacji zawartej pomiędzy stronami umowy.\nE. Strona Małyssak.pl realizuje funkcje pozyskiwania informacji o Użytkownikach i ich zachowaniach w następujący sposób:\n1. poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje (w tym formularz rejestracyjny, komentarze pod postami lub zapisu do Newslettera);\n2. poprzez gromadzenie plików “cookies” (czytaj więcej w Pliki “cookies”).\nF. Strona Małyssak.pl zbiera informacje dobrowolnie podane przez Użytkownika.\nG. Dane wprowadzane do formularza są przetwarzane w celu wynikającym z funkcji konkretnego formularza m.in. w celu dokonania procesu obsługi kontaktu informacyjnego, w celu zapisania się do Newslettera, w celu założenia konta na stronie Małyssak.pl, w celu napisania komentarza pod postami.\nH. Dane osobowe pozostawione w serwisie nie zostaną sprzedane ani udostępnione osobom trzecim.\nI. Do danych zawartych w formularzu przysługuje wgląd osobie fizycznej, która je tam umieściła. Osoba ta ma również prawo do modyfikacji i zaprzestania przetwarzania swoich danych w dowolnym momencie.\nJ. Zmiany w Polityce prywatności strony Małyssak.pl mogą nastąpić m.in z powodu rozwoju technologii internetowej, zmiany prawa w zakresie ochrony danych osobowych, rozwoju platformy strony Małyssak.pl.\nK. Na stronie Małyssak.pl mogą pojawiać się linki do innych stron internetowych. Takie strony internetowe działają niezależnie od strony Małyssak.pl i nie są w żaden sposób nadzorowane przez stronę Małyssak.pl. Strony te mogą posiadać własne polityki dotyczące prywatności oraz regulaminy, z którymi zalecam się zapoznać.\nL. Pliki “cookies”:\n2. Strona Małyssak.pl nie zbiera w sposób automatyczny żadnych informacji, z wyjątkiem informacji zawartych w plikach cookies.\n3. Pliki cookies przeznaczone są do korzystania ze strony Małyssak.pl i wykorzystywane są do:\n4. Na stronie Małyssak.pl mogą pojawiać się linki do innych stron internetowych. Strony te mogą posiadać własne polityki dotyczące plików “cookies”, z którymi zalecamy się zapoznać.\n6. Użytkownicy mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej). Przykładowe opcje edytowania w popularnych przeglądarkach:\n8. Administrator informuje niniejszym użytkowanika, że powierza przetwarzanie danych osobowych na podstawie zawartej umowy przetwarzania danych osobowych następującym podmiotom:\nZenbox sp. z o.o. z siedzibą przy ul. Dąbrowskiego 7, 42-200 Częstochowa – w celu przechowywania danych osobowych na serwerze\nPowyższa Polityka prywatności została opublikowana na stronie Małyssak.pl dn. 25 maja 2018 r.


Alicja Baran3 godzin temu\nNie żebym popierała to co ten student zrobił, ale... Sama studiuję na wydziale lekarskim i niestety, ale ściąganie jest nagminne, wiem to, bo ludzie się tym chwalą, zwłaszcza teraz kiedy faktycznie jest to ułatwione. I jest to denerwujące zwłaszcza na egzaminach, gdzie o zaliczeniu decyduje tzw. krzywa Gaussa (a już kilka takich miałam na studiach) - nie ma progu zaliczenia, tylko nie zdaje dany procent najgorszych wyników. Albo jeżeli ktoś stara się o stypendium, a nie ściąga. I tyle, nie chodzi o to, żeby nikt poza Tobą nie zdał albo że student się wielce przejmuje poziomem przyszłego grona lekarskiego - nic z tych rzeczy, jest to po prostu irytujące, że osoby uczciwe są na przegranej pozycji, bo istnieje bardzo mała szansa, że kogoś przyłapią (i to nie tylko teraz, ogólnie często się przymyka na to oko). Umówmy się - to na ile zdasz egzaminy na pierwszych latach studiów nie świadczą o tym jak dobrym lekarzem będziesz. Ale jeżeli ktoś ściąga i pisze egzamin na 90%, a raczej robi to za niego jakiś prymus - to nie chodzi o zwykłe zdanie. I tyle, mejl żenujący i krytyka - jak najbardziej, ale nie rozumiem takiego jechania po tym kolesiu i w zasadzie olewania reszty tematu. Jako studentka też wolałabym, żeby warunki przeprowadzania egzaminów i kolokwiów były bardziej kontrolowane. Natomiast wiem, że prowadzący są po prostu leniwi i nie chce im się układać testu jeszcze raz na poprawę i 'robić problemów'. Szkoda, bo cierpią na tym osoby uczciwe, bo prowadzący zaczynają skracać czas na pytania do jakichś absurdalnych wartości i blokują możliwość powrotu do poprzednich pytań. A ściągają nie tylko wieczni imprezowicze, ale też ludzie, którzy cały czas porównują słupki w USOSie i muszą być w top 5, bo 80% to dla nich za mało, oni muszą mieć ze wszystkiego 5. A wszyscy się zachowują jakby Ci ściągający byli poszkodowani, a serio, wystarczy się pouczyć, żeby zdać, to są aż tak ciężkie studia, my nie siedzimy po nocach. Więc nie udawajmy, że ktoś kto ściąga to nie nasz interes i to nie my mamy tutaj się odzywać, bo to się odbija na wszystkich, szkoda, że w zasadzie wbrew tytułowi w ogóle tego tematu nie poruszyliście, tylko skupiliście się na czymś innym\nMrGibkon3 godzin temu\nA co to za jakieś dogrywki w srodku odcinka że aż koszulki inne? :D\nNatalia_ M3 godzin temu\nWłod, co ty masz z tym oknem?\nIgulencja3 godzin temu\nDonosy na uczelniach medycznych to chleb powszedni. Moim ulubionym myła anonimowa skarga na to ze asystenci wypuszczają za wcześnie z zajęć ❤\nBartosz Zalewski3 godzin temu\nTo że widział wyniki innych jak się ma do RODO xD?\nAnia Yano3 godzin temu\nWłasnie sluchalam Mlodosc gdy wlaczylam LS, coz za mindfuck\nDidi 943 godzin temu\nAle na biochemii to sie akurat nie dało nie sciagac :D Donosiciele są żałośni i niestety lecieli z każdą bzdurą typu, wykład skonczył się o 30 minut wczesniej. Ludzie złoci, na ŚUM też takie gagatki były.\nkaczusia3 godzin temu\nPff po co mi lekarze jak jest Jerzy Zięba. I tak wiadomo, że cała służba zdrowia jest na usługach Billa Gatesa.\nTomesz Cz3 godzin temu\nJestem studentem medycyny i prawda jest taka, że pierwszy i drugi rok na lekarskim są kompletnie popierdolone, ponadto prawda jest taka, że 95% informacji z przedmiotów na tych latach zapomnimy kilka miesięcy później, bo tego jest po prostu za dużo wrzucone w zbyt krótki okres czasu, i tak na prawdę dopiero w późniejszych przypomnimy sobie to co jest nam potrzebne. Wrzucam to tak tylko dla kontekstu\nen. svarte3 godzin temu\nWłod, cóż za spektakularne zmiany stylizacji w tym odcinku! :D\nViwien3 godzin temu\nWłodek nie przejmuj się 10:50 to tylko ja, nie przeszkadzajcie sobie.\n_GRATULACJE_ _UŻYTKOWNIKU_3 godzin temu\nNie znam ani słowa po turecku, ale znam na tyle dobrze House'a, żeby móc z całą pewnością stwierdzić, że lecą w tym serialu scenariuszem z 1 sezonu kropka w kropkę\nKatarzyna Rutka3 godzin temu\nCzekam aż ktoś zauważy talent Karola i zrobi z niego gwiazdę polskiej estrady\nJarko3 godzin temu\nW akcje Accenture ;) Lub Tesli Może jedak Accenture, nie wiadomo co Elon zrobi\nPaulina3 godzin temu\nBłagam, nagrajcie jakąś piosenke xD\nɐʞʇʎdzs3 godzin temu\n8:55 inne koszulki ;o\nMarta Emilia3 godzin temu\nMIAŁAM TAKICH LUDZI NA ROKU. JEZUS MARIA. NO CIEKAWE DLACZEGO TERAZ TAKI DOBRY WYNIK A NIE ZA PIERWSZYM RAZEM PODEJRZANE OJOJOJ PEWNIE SCIAGANE BYLO TERAZ. Yyy a może jestem inteligentna tylko leniwa i wtedy się nie uczyłam, bo była impreza jedna i druga a teraz nie. DUH. Jak dobrze, że już nie jestem na studiach :D\nRachel G.3 godzin temu\nTłuste muchy w piwnicy?\nBijelo Dugme3 godzin temu\nKim był Hipokrytos? ;-)\nCobra3947 Polska3 godzin temu\npo tej scence po intrze myślałem że ayahuasca wjechała XDDDD\nKatastrofa3 godzin temu\n6:05 A, to jednak widzowie, nie Nina, sory\nkondzik10z3 godzin temu\nNie z wielkiej tylko wielką ;)\nHelena Piekarczyk3 godzin temu\nna medycznych to zawsze jest dym. u nas ostatnio studentka I roku lekarskiego po oblaniu kolosa z histologii, zamiast się douczyć i poprawić, zaczęła wylewać swoje żale w mejlach do całej uczelni między innymi pouczając wykładowców jak mają prowadzić zajęcia i robić prezentacje oraz zaoferowała że sama im zorganizuje kurs z pakietu Microsoft Office xD\npocieraka3 godzin temu\nNa studiach zartowalismy że lepiej by było w przyszłości nie trafić na lekarza, który do nauki podchodził w podobny sposób jak my do niektórych przedmiotów.\nZakazany Długopis3 godzin temu\nnie chciałabym xD ^^\nLepus Timidus3 godzin temu\nKolejny odcinek i znów to samo... Co to za dyskoteka za oknem Włodka?\nDawid Malyjurek3 godzin temu\n8:58 zmieliście koszulki. Widziałem!\nTheFrenna3 godzin temu\nCi z embriologii byli najgorsi, potwierdzam.\nEda3 godzin temu\nMy udajemy kogoś, kim też jesteśmy 😅\nMareekPl3 godzin temu\n8:58 Na pytania o ściąganie specjalnie zmienili ubrania, pewnie w tamtych mieli ściągi pochowane.\nCamila Elo3 godzin temu\nWłodku co ci tam majta za oknem?\nNina3 godzin temu\nWielokrotnie na moich studiach, też lekarski, wkurzałam się o to że ludzie którzy ściągają mają lepsze wyniki ode mnie, ale... Nigdy nie przyszłoby mi do głowy żeby podważać kolokwium. Bo inni zapewne nie ściągali a jeśli powtórzą kolokwium/zrobią trudniejsze to wszyscy będziemy w dupie 😅\nPatryśka S3 godzin temu\nbrakuje mi elementu w ls jak chlopaki byli w jednym pokoju i karol dotykał wlodka a włodek sie irytowal XDDDDDDD\nTheKwiatuszek12343 godzin temu\nTen student to taki klasyczny przypadek nadgorliwości. W dzisiejszym świecie te wyniki i tak są mało ważne, szczególnie na pierwszym/ drugim roku studiów. Poza tym są ludzie, którzy w obecnej sytuacji mają większe problemy od egzaminu na studiach😅 i chyba to można w pełni zrozumieć...\nCirilla Fiona Elen Riannon4 godzin temu\nAle ja mam problemy techniczne...\nBarbara Kowalska4 godzin temu\n11:50 następnego LS'a powinny poprowadzić żony!\nPatryk Pyrka4 godzin temu\nAle od Patryka to Ty sie odpiexdol! I co ze wiśnia, pigwa, browar i szlug?\nKIDDUNNY4 godzin temu\nSerio zastanawia mnie czy zdanie egzaminu z embriologii na 3 sprawia nagle że student staje się kompetentny do leczenia ludzi, przecież aby zostać lekarzem nie trzeba tylko zdać egzaminów ale obronić różne prace dyplomowe i przepracować lata jako stażysta/asystent także odpowiadając na pytanie: tak, wolałbym aby leczył mnie taki lekarz który ściągał niż ktoś kto jest w stanie wysłać tego typu wiadomość\nJakub Graczyk4 godzin temu\nnie wiem czy byly takie pomysly ale moze wydajcie plyte z pisenkami z ls co?\nSztyrK4 godzin temu\nOdcinek powinien się nazywać PRIMUM NON NOCERE . Btw. Nowe słowo. Trzeba sprawdzi.ć\nywj njs4 godzin temu\nMyślę że dupa go boli, bo ktoś se ściągnął i zaliczył a on musiał zakuwać i uważa się w głębi duszy za lamusa. Takich ludzi jebać prądem.\nMaciej Piwowarski4 godzin temu\nO kurwa obecnosc typeska sprawdza!\nalbert adamek4 godzin temu\nno to wiadomo co dzis w nocy będe robił , ooooo hekimoglu nadciągam XDDDDD\nZuzanna Trepka4 godzin temu\nod wczoraj u włodka siedzi ten złodziej na poddaszu, włodek wpuść go w końcu\nNeria4 godzin temu\no cholerka Włodek nieobecność wpisuje, to może przyjdę jutro\nGliniane skrzydla4 godzin temu\nNie zgadzam się z Karolem i jego ostrą postawą wobec autora tego donosu. Absolutnie mu się nie dziwię, że zwrócił uwagę profesora na możliwość oszustw kolegów ze studiów, bo to po prostu wkurza uczciwe osoby. I daje poczucie, że kombinatorzy są ponad prawem i zawsze im się upiecze. Prowadzę zajęcia na uczelni wyższej - aktualnie w trybie online, w aplikacji MS Teams. Kilku moich studentów, wkurzonych na swoich kolegów-oszustów, dało mi znać (bez podawania żadnych nazwisk tych kolegów), że niektórzy z grupy ustawiają sobie boty w aplikacji i w ten sposób udają, że są na ćwiczeniach :/ Moją winą jest to, że zadając pytanie, nie wskazuję z imienia i nazwiska osoby, którą proszę o odpowiedź (bo to przemocowe zachowanie), tylko zadaję pytanie w eter i czekam na odpowiedzi jedynie chętnych do zabrania głosu. I w ten sposób sama nie miałam okazji odkryć, że niektórzy studenci mnie oszukują i tylko udają, że na zajęciach są. Słabo :/\nPo_prostu_ Zu4 godzin temu\nNo i wszyscy studenci lekarskiego którzy pisali ostatnio kolosa z embriologii sikają po nogawkach.\njodiemon4 godzin temu\nWłod, zrób coś z tym oknem...\nMarlene Sand4 godzin temu\nKocham te łokcie które was łaczą bardzieh niż kropki jesteście jak bliźniacy syjamscy bracia nierozłączni\nTomasz Świrski4 godzin temu\nTaki odcinek specjalny lekko stronniczego gdzie są wasze żony zamiast was 🤣\nAleksandra Sieradzka4 godzin temu\nCiekawostka jest taka że tym donosem bardziej przejął się internet niż uczelnia Pozdro z 1 roku na wumie\nFurox3 godzin temu\nBo to jeden z wielu idiotycznych donosów/podań, które co roku pojawią się na WUMie głównie na pierwszym roku. Nie będę roztrząsał czy to wynika z nieobycia pierwszaków, co z "noża na gardle" z racji braku warunków. Fakt jest taki, że to nie jest coś nad wyraz osobnego, co się nie wydarzyło wcześniej i pewnie nikt by się tym specjalnie nie przyjął, gdyby profesor tego nie udostępnił tak, że dowiedziały się o tym media. Rok temu były też próby forsowania idiotycznych podań jak np. powtórki 4 rzutu rozboju z anatomii, bo był "niesprawiedliwy".\nJulia Skowrońska4 godzin temu\nTakie maile powodują tylko, że wszyscy studenci mają jeszcze bardziej pod górkę. Zarówno Ci mniej, jak i bardziej uczciwi. Już i tak jest trudno (pandemia+lekarski to słabe połączenie), a po takich zabiegach zawsze jest obawa dodatkowego skrócenia czasu na kolokwiach, blokowania dostępu do poprzednich pytań co jest słabe dla osób, które na przykład pracują wolnej. :-/\nZuzanna Czarnota4 godzin temu\nZ książki do embriologii pamiętam, że ejakulat buhaja wystarcza do sztucznego zapłodnienia 40 krów(!) i w ciągu 10 lat ten buhaj może zostać ojcem ok 30000 cieląt :)) A nie ściągałam na egzaminie!\nhiimblue xx4 godzin temu\nPierwsze trzy lata lekarskiego to slalom przez mniej i bardziej potrzebne podstawy, które są pomocne do zrozumienia przedmiotów klinicznych, ale naprawdę nie trzeba pamiętać nazwy każdego jednego gówno-białka o które asystent zapyta na kolokwium. xD Wszystko i tak weryfikują kliniki i LEK. Szkoda tylko, że donosicielstwo to na tym kierunku chleb powszedni.\nKarolina4 godzin temu\nCieszę cię, że egzamin z embriologii pisałam na UW a nie na WUMie 😂\nYerri Blue4 godzin temu\nKOCHAM MOJĄ UCZELNIE XD\nMarta Dziewicka4 godzin temu\nna studiach medycznych takie akcje to przynajmniej raz w roku są, jak nie na jednej uczelni, to na innej\nDee Gree4 godzin temu\nWłodek chciałby widzieć dobre zamiary u każdego, ale znam takich ludzi, których pełno mam na prawniczych studiach i Karol doskonale to rozpracował. Ten student ewidentnie ma za złe że inni studenci wykorzystali sytuacje i możliwe, że wyszli na tym lepiej niż on :D\nPaweł X4 godzin temu\nDobrze, że nie poszedłem na WUM XD\nNa ŚUM jest podobnie a nawet gorzej :)\nMichał Sikorski4 godzin temu\nDałem unsuba żeby nie musieć być na następnych zajęciach, 200 IQ\nD R4 godzin temu\nWłod... czy Ty byś chciał, żeby kręgosłup się nie wyginał???\nKlaudia S4 godzin temu\nAle się Włodek dzisiaj nagadał... widać kto montował ;p\nolares mix4 godzin temu\nXyz Abc4 godzin temu\nNiestety tez miałam taką jedną osobę na studiach. Taką jedną Asię Pacholczak której nie spodobało się, że kilka osób miało być zwolnione z egzaminu dzięki bardzo dobrym wynikom z laboratoriów (ona nie :) ). I dzięki Asi wszyscy musieli podchodzić do egzaminu. Wszyscy byli jej nadzwyczaj "wdzięczni" :). I żeby nie było, nie byliśmy na medycynie\nXyz Abc3 godzin temu\n@moje imie a jesli nie to co? Idz plakac gdzies indziej\nmoje imie3 godzin temu\nnie ładnie tak po nazwisku, zedytuj to\nŁukasz Byjoś4 godzin temu\nJa tam popieram tego studenta. Nie wiem co to za dziwne przyzwolenie na ściąganie w PL.\nMateusz Rodak4 godzin temu\nTak się skupiłem na tym gołębiu, że już kompletnie was nie słuchałem\nVashQ4 godzin temu\nTen Turecki House to w sumie podobny do Włodka xD\nbartek sączypała4 godzin temu\nczy ktoś moze potwierdzic sowa Karola, mianowicie fakt iz w Polsce nie pdpisuje sie przysiegi Hipokratesa?\nElżbieta Bafia4 godzin temu\nW Polsce składa się przyrzecznie lekarskie, lekarzy obowiązują prawa zawarte w Kodeksie Etyki Lekarskiej. Przysięga Hipokratesa jest historycznym zbiorem zasad, nie ma mocy prawnej.\nClaytonMoorawa954 godzin temu\nWielka, stara, tłusta mucha, czyli m u s z y s k o\nKarolina D4 godzin temu\nWladyslaw Aaron4 godzin temu\nNie chce żeby bezbeczył mnie gość który ściągał na studiach!\nMaria Fołta4 godzin temu\nPozdrawiam Miko z grupy nie wiem której rok I !! Oby każdy miał 43 lub więcej dzięki tej furtce!!!!😁😁\nHuberrrcik4 godzin temu\nA potem w pracy nie będzie takiej furtki!!!!!!!!111\nAnna T4 godzin temu\nA życzenia dla Mam to gdzie, ja się pytam, wyrodni synkowie?\ngyzo4 godzin temu\nJakby ten po prawej nie rozpychał by się tak łokciami, to myślałbym, że Panowie są w tym samym pomieszczeniu!\nMateusz Błaszczak4 godzin temu\nco sie dzieje z oknem Włodka ? rolata skacze czy co?\nKamila4 godzin temu\nA może jeden LS prowadzony przez Karolinę i Monikę? Dowiedzielibyśmy się, jacy naprawdę są Włodek i Karol!\nAdison4 godzin temu\nTeraz się zorientowałem że tak zajebiście macie te 2 kadry przycięte że wydaje się jakby był to 1 pokój\nA Będkowska4 godzin temu\nGorzej jak ktoś stara się o stypendium rektora ale ma gorsze wyniki bo jest uczciwy, a połowa roku ściąga i ma się dobrze.\nPatrycja Slawinska4 godzin temu\nCo do takich seriali to zobaczcie sobie rosyjskiego Prison Break (Pobeg). Jest na YT :) Mieli licencję? Definitywnie? :)\nmaidere4 godzin temu\nWasze światy się zlewają coraz doskonalej i już za chwilę dojdzie do zakrzywienia czasoprzestrzeni, Warszawa i Kraków stopią się w jedno, wrzące energią polskości i bezbecji miasto.\nPatrick Boniszewski4 godzin temu\nKoszulka z H&M 49.99PLN Słuchawki do Iphona 129.99PLN, mina Włodka po tym jak usłyszał że Karol nie ściągał na studiach: bezcenne. Za wszystko inne zapłacisz kartą Mastercard!\n3:38 "(...) dla osób, które (...)", a nie "(...) dla osób, którzy (...)". Polska język, trudna język dla przyszłego lekarza?\nM.3 godzin temu\ndlatego piszą niewyraźnie żebyś się nie zorientowała, że robią błędy\nKiki4 godzin temu\n2:20 szybka poprawka z tą na tę\nadrian13114 godzin temu\nZdawanie przedmiotów na studiach medycznych raczej nie przełoży się na to kto jakim będzie specjalistą. Ale... Trzeba chociaż RAZ przeczytać książkę do przedmiotu żeby się orientować w książce i temacie. Prawda jest taka że jeśli nie przeczytasz czegoś to nie masz de facto pojęcia że to istnieje. Nikt normalny nie wykuje wszystkiego na blachę, ale orientować się trzeba a minimalnie trzeba wiedzieć gdzie czegoś szukać. Niestety embriologia jest zalewana na studiach ale przydaje się niezmiernie w każdej specjalizacji żeby "zrozumieć" wady wrodzone. Pozdrawiam studentów medycyny, uczcie się pilnie do sesji :).\nUla S4 godzin temu\nA co to za nowa koszulka Karol?\nKyre Wolf4 godzin temu\nOd kiedy kolokwium to egzamin niby?\nNin Ja4 godzin temu\nUdawanie kogoś kim się nie jest, jest złe? . . . . . Powiedz to chrześcijanom!\nkamienica4 godzin temu\nCzy na oknie Włodka zamieszkał gołąb?\npatryksp14 godzin temu\nAle psują renomę studentom uczelni medycznych tacy donosiciele. Jeśli chodzi o przedstawioną sytuacje, to autorem jest koleś który nie zdał tego kolosa poprawkowego xd to się nazywa wyścig szczurów nie? 😂\nAdrian Jaskowski4 godzin temu\nCo gdyby LS poprowadziły partnerki tych twoich panów? 😂\nAle pomysł zajebisty :).\nChyba chodziło ci o "dwóch" a nie "twoich".\nAleksandra Mitrenga4 godzin temu\npołączeni łokciem :o\nKarolina Suchta4 godzin temu\nPrimum non nocere zakrzyknąć się chce!\nDuży Torba4 godzin temu\nCo to przebieranie się w środku odcinka typy???\nMateusz Szpiech4 godzin temu\nplsel.info/video/wideo/yJ2YyWa_aW13YGk.html U Karola w kadrze przelatuje mucha xDDD (jak się robi linka?)\nmichalpeplau4 godzin temu\nTamten student jest kutasem. Dziękuję.\nEinherjer4 godzin temu\nDlaczego w 8:58 zmieniają im się koszulki? A w 9:14 wracają na swoje miejsce\nBartłomiej Tabaka4 godzin temu\nPozdrawiam grupę 1 V rok wum :*\nŁukasz Dudek4 godzin temu\nPozdrawiam kolegów i życzę powodzenia na egzaminie z okulistyki 😃\nAleksander Kotulecki4 godzin temu\nPozdrawiam kolegę z grupy 😀 i cały magiczny uniwersytet\nbastylia4 godzin temu\nGrupa 11 również pozdrawia grupę 1\nWeronika Staniszewska4 godzin temu\nembriologia jest super, tylko jak widać nie na WUMie :D\nXYZBEATS4 godzin temu\nMnie teraz czeka sesja po 2 roku lekarskiego i powiem tak, że mam 2 egzaminy z biochemii, egzamin z fizjologii, 2 egzaminy z mikrobiologii, egzamin z higieny i ściągałbym ile wlezie, byleby to zdać. I to nie jest tak, że mi nie zależy ale takiej ilosci materiału nie jestesmy w stanie przyswoić. Poza tym nie okłamujmy sie, embriologia jak inne nauki podstawowe nie mają wpływu ma to jakim sie będzie lekarzem, bo prawdziwa nauka medycyny zaczyna sie zajęciach klinicznych i po studiach :)\nSaturas3 godzin temu\n@RammsteinBlut Blut to wyobraź sobie że każdy literally lekarz korzystal na studiach z baz i zrzynal na kolokwiach( na egzaminie trudno), z resztą nie ma to żadnego znaczenia bo po studiach musisz zdać LEK na którym się ściągać nie da\nXYZBEATS3 godzin temu\nKarolina Arasimowicz zapytaj ich co to jest baza/giełda to przywrócisz im najpiękniejsze wspomnienia ze studiów :)\nJulia Skowrońska3 godzin temu\n@RammsteinBlut Blut nieprawda :-/ środki zapobiegawcze to zazwyczaj maksymalne obcinanie czasu i zakaz wracania do poprzednich pytań, co dla studentów którzy mają wiedzę, ale potrzebują więcej czasu na odpowiedź jest krzywdzące.\nRammsteinBlut Blut3 godzin temu\n@Julia Skowrońska raczej tylko ci co ściągają i przyszli pacjenci takich krentaczy\nKarolina Arasimowicz3 godzin temu\nMoże jak nie jesteś w stanie tego przyswoić to nie jest to dla Ciebie? Większość moich znajomych była w stanie zdać te egzaminy nie ściągając, po prostu byli inteligentni i potrafili się uczyć.\npaulb4 godzin temu


Czarodzieje, Uczniowie Gryffindoru\tFred Weasley\nFred Weasley Fred Weasley - brat bliźniak George'a Weasleya; właściciel sklepu z magicznymi przedmiotami na ulicy Pokątnej.\nFred Weasley urodził się w rodzinie czarodziejów jako syn Molly i Arthura Weasley'ów. Jego bratem bliźniakiem był George. Przed nauką w Hogwarcie urodził się jego młodszy brat - Ronald Weasley i siostra Ginny Weasley. W wieku jedenastu lat rozpoczął naukę w Szkole Magii i Czarodziejstwa, Hogwart i został przydzielony do Gryffindoru.\nEdukacja w HogwarcieEdytuj\nW 1991 roku bliźniacy poznali Harry'ego Pottera i się z nim zaprzyjaźnili.\nPięć lat później uciekli z Hogwartu robiąc pokaz fajerwerków w Wielkiej Sali, aby rozwścieczyć Dolores Umbridge. Nie wrócili, aby kontynuować nauki. Założyli sklep z magicznymi gadżetami własnej produkcji, który nazwali Magiczne dowcipy Weasley'ów. Bliźniacy walczyli w Pierwszej i Drugiej Bitwie o Hogwart przeciwko śmierciożercom. Podczas Drugiej Bitwy o Hogwart Fred został zabity broniąc Rona.\nFred wraz z bratem Georgem zawsze się wygłupiali i wkurzali nauczycieli. Na każdym kroku psocili. Lubili zakłucać spokój woźnemu Hogwartu - Argusowi Filchowi robiąc mu psikusy.


Najnowsze | elektro.info\nRedakcja news Już ponad 70 ogólnodostępnych stacji ładowania wybudowanych przez TAURON\nRedakcja news Wieże morskich farm wiatrowych będą produkowane w Gdańsku\nWieże morskich farm wiatrowych będą produkowane w Gdańsku\nAgencja Rozwoju Przemysłu i Grupa Przemysłowa Baltic planują budowę fabryki wież na potrzeby morskich farm wiatrowych. Zostanie ona ulokowana na Wyspie Ostrów w Gdańsku. Produkcja wież ma ruszyć w 2024...\nAgencja Rozwoju Przemysłu i Grupa Przemysłowa Baltic planują budowę fabryki wież na potrzeby morskich farm wiatrowych. Zostanie ona ulokowana na Wyspie Ostrów w Gdańsku. Produkcja wież ma ruszyć w 2024 roku.\nRedakcja news Czy Polacy dostaną dopłaty do używanych aut elektrycznych? Inne kraje UE już je mają\nCzy Polacy dostaną dopłaty do używanych aut elektrycznych? Inne kraje UE już je mają\nZ inicjatywą wprowadzenia dopłat do używanych samochodów elektrycznych wychodzi EV Klub Polska. Z przygotowanego przez nich raportu wynika, że dotacje do używanych aut elektrycznych są niezbędne do rozwoju...\nZ inicjatywą wprowadzenia dopłat do używanych samochodów elektrycznych wychodzi EV Klub Polska. Z przygotowanego przez nich raportu wynika, że dotacje do używanych aut elektrycznych są niezbędne do rozwoju elektromobilności w Polsce na masową skalę.\nRedakcja news Ponad 100 wniosków klientów VW FS otrzyma dofinansowanie z programu „Mój elektryk”\nPonad 100 wniosków klientów VW FS otrzyma dofinansowanie z programu „Mój elektryk”\nVolkswagen Financial Services podsumował pierwsze pół roku uczestnictwa w programie „Mój elektryk”. VW FS poinformował o pozytywnym rozpatrzeniu przez BOŚ 113 wniosków swoich klientów, którzy otrzymali...\nVolkswagen Financial Services podsumował pierwsze pół roku uczestnictwa w programie „Mój elektryk”. VW FS poinformował o pozytywnym rozpatrzeniu przez BOŚ 113 wniosków swoich klientów, którzy otrzymali dotacje na kwotę ponad 3 mln zł.\nRedakcja PERM zasili swoją centralę zieloną energią\nPERM zasili swoją centralę zieloną energią\nFirma PERM zdecydowała się wesprzeć trend inwestycji w odnawialne źródła energii, dzięki czemu będzie emitować mniej gazów cieplarnianych do atmosfery. Do końca roku na płockiej centrali zostawią postawione...\nFirma PERM zdecydowała się wesprzeć trend inwestycji w odnawialne źródła energii, dzięki czemu będzie emitować mniej gazów cieplarnianych do atmosfery. Do końca roku na płockiej centrali zostawią postawione panele fotowoltaiczne. Aktualnie trwa postępowanie przetargowe.\nPublikacje w kategorii "Najnowsze"\nRedakcja news Solaris debiutuje na nowym rynku w Europie\nMiasto Bar jest głównym portem morskim w Czarnogórze. Solaris dostarczy tam pojazd Urbino 12 mild hybrid do obsługi ruchu portowego, a tym samym wejdzie na 33. już rynek na świecie.\nRedakcja news Volkswagen sprzedał już wszystkie samochody elektryczne na ten rok\nVolkswagen sprzedał już wszystkie samochody elektryczne na ten rok\nJeśli planujesz zakup samochodu elektrycznego wyprodukowanego przez koncern Volkswagen, musisz uzbroić się w cierpliwość. Na nowe elektryki tej marki trzeba czekać do przyszłego roku.


unico - czasami mam ochotę wykręcić Jego numer zadzwonić zapytać co u niego i przeprosić za wszystko. czasami po prostu z\nczasami mam ochotę wykręcić Jego numer zadzwonić zapytać co u niego i przeprosić za wszystko. czasami po prostu zapominam że mi nie wolno nie mam za co przepras\nunico dodano: 1 luty 2012\nczasami mam ochotę wykręcić Jego numer, zadzwonić, zapytać co u niego i przeprosić za wszystko. czasami po prostu zapominam, że mi nie wolno, nie mam za co przepraszać, to on zostawił mnie, nie ja jego.\nunico dodano: 30 stycznia 2012\nA równo za tydzień, walentynkowy szał, wszędzie pełno czerwieni, serduszek , całusów i pełno par, a Mnie to nie rusza, nie rusza Mnie sprzedawanie badziewia, by zarobić, miłość żyje 365 dni w roku a nie 14 lutego . / doyouthinkyouknowme\nunico dodano: 29 stycznia 2012\nmoże dość często bywam bezczelna , ale jeśli Ci to nie pasuje to poprostu ode mnie odbij. ja nie mam zamiaru się zmieniać. / veriolla\nTy twierdzisz , że marnuję sobie życie imprezując, pijąc i nie przesypiając nocy. ja spokojnie mogę wybronić się przed tym jednym argumentem - młodość mam jedną. / veriolla\ntak, jestem zimną suką i dobrze mi z tym. lubię swoje przeszywająco chłodne spojrzenie i wredną minę. gram na nerwach, i ogólnie lubię wkurwiać ludzi. potrafię wyskoczyć z mordą o byle co, ale też przy najgorszych borutach nawet nie wstać z krzesła. rzadko płaczę, a jeśli już to w obecności samej siebie lub przyjaciół - bo nie robię tego na pokaz, by wzbudzić litość. nie cierpię gdy ktoś mówi mi co mam robić - moje życie, moja sprawa. i ogólnie jestem zła i niedobra, luz. /veriolla\nunico dodano: 28 stycznia 2012\nw najśmielszych marzeniach nie wyobrażałam sobie tego co jest teraz. ~ veriolla\nnie miej do mnie pretensji. nie bawiłam się Tobą. nie chciałam Cię uwieść, a potem zostawić. nie to miałam w planach. traktowałam Cię cholernie poważnie i na prawdę pragnęłam czuć do Ciebie znacznie więcej, niż sympatię. ale nie panuję nad tym co dzieje się z moim sercem. z czasem oduczyło się kochać. / definicjamiloscii\na dobrym towarzystwem nazywam ludzi z którymi będę się bawić zajebiście dobrze zarówno pod wpływem alkoholu, jak i zupełnie bez niego. tych, którzy potrafią wyciągnąć mnie z dołka właściwie jednym, niewinnym uśmiechem. tych będących przy mnie w najcięższych momentach, mimo furii jaką na nich wyładowuję. dobrym towarzystwem nazywam przyjaciół, dokładnie. / definicjamiloscii\nmam dość rad co mogę, co powinnam, a co nie. mam dość słuchania , że to nie jest dla mnie dobre i powinnam z tym skończyć. kurwa, niszczę samą siebie - nie Was. swoją psychikę, swoją odporność - więc kurwa, dajcie mi spokój. /veriolla\ndotrzymałam tylu obietnic .. dotrzymałam i czy dobrze na tym wyszłam ? nadeszła pora , żeby zacząć je łamać . jedną po drugiej . jak szaleć , to szaleć .\ntak po prostu po ludzku zakochałam się w nim. ot wyczyn.\n106 107 ... 237 Następna