“Hisar” şöbəsinin nəzəri və praktiki məsələlərinə dair | Konservatoriya\nƏsas » Muğamşünaslıq » “Hisar” şöbəsinin nəzəri və praktiki məsələlərinə dair\n“HİSAR” ŞÖBƏSİNİN NƏZƏRİ VƏ PRAKTİKİ MƏSƏLƏLƏRİNƏ DAİR\nXülasə: Məqalədə “Hisar” muğam şöbəsinin vokal və instrumental özəllikləri araşdırılır. Şöbənin müxtəlif versiyalarını tədqiq edərkən müəlliflər fərdi intonasiya xüsusiyyətlərini üzə çıxarmağa nail olmuşlar. Təhlil zamanı orta əsr traktatlarında rast gəlinən musiqi terminlərindən istifadə edilmişdir.\nAçar sözlər: muğam, şöbə, məqam, tonika, melodik məzmun\nMusiqi elminin inkişafı yolunda əldə olunan elmi nailiyyətlərin davamlığı bu elmin nə dərəcədə geniş, perspektivli olduğuna dəlalət edir. Yaranışı çox qədim za-manlara təsadüf edən muğam musiqisi tarixi mərhələlərin müsbət və mənfi təsirlərinə məruz qalmışdır.\nMənfi nəticələri sadalayaq:\nGeniş regional miqyasda əlaqə zəifliyi nəticəsində muğam şərhlərindəki fikir ayrılığının yaranması;\nAnlamı dəyişdirilmiş və fərqli yanaşılan terminologiyanın meydana çıxması.\nMüsbət nəticələr bunlar sayıla bilər:\nBu sahədə daim inkişafda olan elmi nailiyyətlərin tərəqqiyə səbəb olması;\nÇeşidli intonasiya çalarlarıyla zəngin olan milli muğam musiqi dillərinin yaranması;\nFərdi ifaçılıq ənənəli muğam məktəblərının çoxalması;\nBu muğam məktəbləri arasındakı qarşılıqlı fikir mübadiləsi və rəqabət nəticəsində muğam musiqisinin aşılanması, cilalanması və təkmilləşməsi.\nMövzumuzla əlaqədar çoxşaxəli mürəkkəb quruluşu ilə maraqlı olan “Hisar” şö-bəsinin tarixi qaynaqlarda necə şərh olunmasını nəzərdən keçirək. Azərbaycan muğamları Yaxın Şərq regionunun ümumi muğam (makam, maqam) ailəsinə mənsub olduğu üçün bu musiqi S.Urməvinin 17 pilləli etalon səs sistemi üzərində tədqiq olunmalıdır. Çünki klassik dövrdən muğamlarımızın səsdüzümü bu şkalada təsbit olunmuşdur. Biz də tədqiqatımızın qüsursuz, doğru aparılması üçün bəzi hallarda alterasiya işarələrinı və intervalları bu səs şkalasına əsasən qeyd etmişik. Alınan nə-ticələri müntəzəm tempersiyalı səs şkalasına tətbiq edəndə, meydana çıxan pərdə qüsurları da aydınlaşır. Münasib olduğu üçün not nümunələrimizi oktava yuxarı kö-çürmə ilə, G rast ümumi-kökünə əsasən yazdıq. (G rast ümumi-kökü – G rast mə-qamı daxil olmaqla ona səmtləşmış bütün məqamlar kompleksi – Ş.İ.)\n17 pilləli səssırasına əsasən mikroton alterasiya işarələrini və intervalları aşa-ğıdakı kimi qeyd etmişik:\n— komma bemolu, 1/9 bemol, bir komma alçaltma;\n— bəqiyyə diyezi, 4/9 diyez, dörd komma yüksəltmə;\n— kiçik mücənnəb bemolu, 5/9 bemol, beş komma alçaltma;\nT – tənini (204 sent). Ck – mücənnəbi-kəbir (180 sent);\nCs – Mücənnəbi-səqir (114 sent). B – bəqiyyə (90 sent);\nVf – Vüsta-fars (294 sent)\nƏ.Marağayi və onun nəzəriyyəsinin davamçıları Ə.Cami, Dərviş Əli Cəngi və başqalarının əsərlərində “Hisar” 24 şöbə sırasına aid edilir. Dərviş Əli Cəngi (XVII əsr) bu şöbənin “Hicaz” məqamının zilindən, yuxarı tonlarından əmələ gəldiyini qeyd edir. Bu nəzəriyyəyə əsasən hər muğamın iki şöbəsindən birincisi muğamın əsasını, digəri isə üstünü, zilini və yaxud ondan ayrılan bir qolu əhatə edirdi. 12 muğamdan biri olan “Hicaz” muğamının əsas təbəqəsi “Segah”, ikinci, üst təbəqəsi isə “Hisar” şöbəsindən təşkil olunub.\nYaxın Şərq muğam nəzəriyyəsindən əldə etdiyimiz bilgilərə əsasən, “Hisar” ikinci, üst (fərra, fövq, miyanxana) təbəqəyə aid olan şöbələrdəndir. İkinci təbəqədən (təbəqə sani) başlanan bir çox şöbələrin isə əsas təbəqədəki öz “tam qərargah” pərdələrindən əlavə, başqa pərdələrdə də qərarlaşması məlumdur. Həm də enişdə müxtəlif məqam qolları ilə hərəkət etmələri onların şaxələrini çoxaldır.\nTədqiq etdiyimiz qədim musiqi risalələri, çoxsaylı klassik not və audio nümunələrinə əsasən, “Hisar” şöbəsinın çeşidli məqam birləşmələrinə malik olmasını aşkar etmişik. XV əsrdə türk musiqişünası Ladikli Məhmət Çələbi “Hisar”ın mü-rəkkəb məqam çeşidini artıq məlum olan klassik 6 avaz sırasına əlavə edir. Beləliklə, klassik avazların sayı 7-yə çatdırılmışdır. Musiqi risalələrində bu şöbənin müxtəlif növlərinin adı çəkilir: “Hisar-əsl”, “Hisari-qədim”, “Hisarək”, “Hisari-nik”, “Bəndi-Hisar”, “Hisari-Övc”, “Bəstə-Hisar”, “Hisar-Vəchi Şahnaz”, “Hisar-Əşiran”, “Hisar-Busəlik”, “Hisari-Büzürg”, “Hisari-Qeyri-Müstəar”, “Hisar-Kürdü”, “Nəva-Hisar”, “Bayatı-Hisar”, “Rəməli-Hisar”, “Zirəfkəndi-Hisar” və s.\nƏvvəllər bir variantı məlum olan “Hisar” şöbəsinin sonralar variantlaşması çoxaldığı üçün bu əsas növü ayırd etmək məqsədi ilə “Hisari-qədim” adlandırdılar (10, s. 47). Kadızadə Məhmət əl-Tirevi (XVII əsr) “Risaleyi Ədvar” əsərində “Hisar” şöbəsini belə izah edir: “Hisar” – “Rast” ilə “Büzürg”dən hasil olur. “Hüseyni” xa-nəsi üstündəki “Segah” xanəsindən ağaz edib (şöbənin başlanğıc istinad pərdəsindən melodik hərəkətə başlaması) aşağı gedib, “Hüseyni”, “Pəncgah”, “Çahargah” xanələrini seyr edib, enib Segah xanəsində tamam qərar edər (5, s. 36). Göstərilən pərdələrin əsas hərəkət sxemi bir az da geniş R.G.Kizevetter (XIX əsr) və Səlahəddin Səfadinin (XIV əsr) əsərlərində də təsdiq olunur.\nƏldə etdiyimiz qədim not nümunələrinin əksəriyyəti “Hisari-nik” şöbəsinə əsaslanır. Türkiyə və ərəb makamlarında əsas “Hisar” sayılan bu şöbə Azərbaycan və İran dəstgahlarında artıq unudulmuşdur. Ə.Marağayi, Ə.Cami “Hisar” səsdüzümünün Dügah pərdəsinə intiqal şəklini belə təqdim edib:\n“Hisari-nik” şöbəsinin təriflərindən birini veririk. Abdülbaki Nasir Dede (XVIII əsr) “Tadkik ü Tahkik” risaləsində qeyd edir: “Pərdeyi Hisar ağazə (başlanğıc) edib Hüseyni, Övc və Gərdaniyyə pərdəsinə süud (yüksələn melodik hərəkət) badehu (sonra) Gərdaniyyə pərdəsindən rəsmi məzkur üzrə (qeyd olunan şəkildə) Hisar pərdəsinə hübut (enən melodik hərəkət) eylədikdən sonra Çahargah, Segah və Dügah pərdəsi göstərir. Badehu bu münvali məşruh (şərh olunmuş qayda) üzrə Hisar pərdəsindən Gərdaniyyə pərdəsinədə süud və hübutdan sonra Mühəyyər pərdəsindən Hicaz ağazə (yəni T-C-C cinsi) edib Hüseyni pərdəsinə gəldikdə bir Hisar və bir Hüseyni pərdəsi dəxi göstərib yenə Çahargah, Segah və Dügah pərdəsinə hübut edib Dügah pərdəsində qərar edər. Amma qərarda Zəngulə pərdəsi iltizamı (gərəkli) və qərara əqrəb (ən yaxın) mahalda Nəva pərdəsi təsanifdə məsmudur” (14, s. 23).\nKlassik musiqişünas Seydi (XV əsr) “Əl-Mətla” adlı musiqi məcmuəsində “Hi-sar-nik” şöbə səsdüzümünün və ona qohum məqam səsdüzümlərinin “Düzəni Ahar”, yəni “Ahar kökü”ndə icra olunmasını bildirir. Müəllif “Düzəni Ahar”ı belə izah edir: “Pəncigah evin yarım pərdə çəkib (yüksəltmə, Re→Re ), Novruz evin dəxi yarım pərdə nərm etsən (alçaltma, Re →Do ) həmən Hisar olur. Bu düzəndən Zirəf-kəndi-Kuçək, Novruzi-Rəkb olur” (9, s. 52).\nBu şöbənin guşələri haqqında təzadlı mülahizələr söylənib. Həmin guşələr Mir Möhsün Nəvvabın (XIX əsr) “Vüzuhül-Ərqam” əsərinə “Fəth” və “Şəhidar”, Baqiyai Nəininin “Zəmzəməyi Vəhdət” (XVII əsr) və XVII əsrə aid olan iki anonim musiqi risaləsində “Zari” və “Münacat”, “Behcətür-Ruh” musiqi risaləsində “Karsaz” və “Molla Nazi” kimi fərqli yanaşmalarla şərh olunmuşdur. Bu guşələrin səsdüzümü, icra tərzi məlum deyil, ancaq şöbənin quruluşu məlumdur. “Hisar-nik” şöbəsinin daxili quruluşu haqqında deyilənləri nəzərdən keçirək. Ə.Marağayinin (XIV əsr) şərhi belədir: “Hisar” (“Hisar-nik”) şöbəsi 8 pərdəni əhatə edir. Əsas “Novruz”dan və “Zirəfkənd”dən ibarətdir. Amma o şərtlə ki, “Novruz” yuxarı tərəfdə olsun, “Zirəfkənd” isə aşağı tərəfdə. Aralarında sanki onları ayıran “tənini” intervalı olsun. Əvvəlcə “Novruz əsl”, sonra aralıq ton, sonra da “Zirəfkənd” çalınır (21, s.16).\nŞöbənin səs tonları ardıcıl ifa olunanda dissonans səslənmə yaranır. Bu məsələyə aydınlıq gətirən Ə.Cami (XV əsr) bu səsdüzümündə 2 “tali” (“sonrakı səs, son müddəa”) pərdənin olduğunu bildirir (15, s. 98). “Tali pərdə” Fətullah Şirvaninin (XV əsr) “Musiqi məcəlləsi” əsərində daha ətraflı açıqlanmışdır (8, s. 29). Şöbənin icrası zamanı melodik hərəkətdə “pərdə aşırmaları” mövcuddur. Melodik hərəkətin istiqamətindən asılı olaraq hər dəfə bu pərdələrdən biri endirilir. Yəni pərdənin üstündən aşılır və növbəti pərdə icra olunur. Nəticədə içəridən bir-birinə bağlanmış 2 məqam aşkara çıxır:\nS.Urməvi, Ə.Marağayi, Ə.Caminin əsərlərində bütün muğam və şöbələrin səs sıraları interval fərqlərinin aydın olması üçün eyni pərdədən göstərilmişdir. Buna görə bəzi muğam və şöbələrin əsl tonallığının təyin olunması indiyə qədər mübahisə doğurur. Eləcə də “Hisar” şöbəsinin əsl mövqeyini geniş miqyaslı araşdırmalar nəti-cəsində təyin etmişik. Şöbənin məqam strukturunun ən sadə izahı fikrimizcə belədir: “Hisar” məqamının bəsit səsdüzümü kvinta məsafəsində yerləşən iki “Segah” dənginin (tetraxord) birləşməsindən hasil olur. O şərtlə ki, altdakı əsl Segah dəngi olsun. “Hisar pərdəsi” qədim risalələrdə “Segah” “ev”i “Hisar” (ev – xanə, ana dəng pillələrinin adlanmasıdır və onların fərdi cəhətlərini xarakterizə edir. Məsələn: Yekgah evi, Dügah evi, Segah evi) kimi göstərilmişdir. Bu əlaqədə kvintada yerləşən “Segah” pərdəsi və onun ətrafında əmələ gələn məqam özəyi, əsl “Segah”a nisbətlə “Hisar” adlanır. Aşağıdakı nümunədə “Segah” pərdələrini aid olduqları dənglərin daxilində göstərmişik. Hər iki dəng eyni T-Ck-Cs interval formuluna malikdir. Hər iki dəngin məhz üçüncü pilləsi, adından məlum olduğu kimi “Segah” adlanır. “Hisar” pərdəsinin həm də “Segah-sani” (ikinci “Segah”) adlanması təsadüfi deyil. Əlbəttə ki, kvintada yerləşən “Segah” pərdəsinə melodik yanaşma, bu pərdə ətrafında yaradılan məqam özəyinin özünəməxsus icra tərzi, onun mayə segah məqamından fərqli pərdə funksiyalarına sahib olmasının əlamətidir.\nSegah muğamının bir qolu sayılan “Hisar” şöbəsi, Çahargah muğamının tərkibində fərqli səsdüzümü ilə iştirak edir. Bildiyimiz kimi, “ümumişlək şöbələr” (“Şikəsteyi-fars”, “Nəşibü-fəraz”, “Zəmin-Xara”, “Üşşaq” və s.) fərqli muğamların tərkibinə öz səsdüzümü, məqam quruluşu və icra tərzini dəyişmədən qoşulur. Sual yaranır ki, “Hisar” şöbəsinin fərqli səsdüzümündə icrası nə dərəcədə doğrudur və əgər doğrudursa hansı nəzəri əsasa söykənir?\nAraşdırmalarımız nəticəsində müəyyən etdik ki, S.Urməvi nəzəriyyəsində artıq mövcud olan bu tərz sonrakı əsrlərdə “surətən muğam” adlandırılmışdır (22, s. 91). Muğam şəkildəyişməsi, cildə girmə kimi anlaşılan bu icra üslubu, bir muğam icrasının başqa məqama köçürülməsindən ibarətdir. Azərbaycan və İran muğam ifaçılıq ənənələrində “Surətən muğam” üslubundan praktik istifadə olunmasını aşkar etmişik. Bu, əsasən “Segah mənbəli pərdələr”də törənən muğam və şöbələrin “Yek-gah”, “Dügah” “ev”lərinə köçürülməsində daha qabarıq şəkildə üzə çıxır. Köçü-rülmələr böyük və kiçik “mücənnəb” intervalların yerdəyişməsi hesabına mümkün olur. Qədim risalələrdə muğam nəzəriyyəçilərinin “Dügahda Segah aç” söyləmələri fikrimizin doğruluğunu təsdiq edir.\nDemək yuxarıda göstərdiyimiz qayda ilə xalis kvinta məsafəsində yerləşən iki Çahargah dəngini birləşdirməklə “Hisari-Çahargah” məqamının bəsit səsdüzümü hasil olmalıdır. Müvafiq olaraq “Çahargah” pərdəsini aid olduğu “müxalif dəng”ın (T-Cs-Ck) daxilində göstərəcəyik.\nBeləliklə, sadə şəkildə “Hisari-Çahargah” məqamını hasil etdik. Aydın olması üçün əvəzlənən pərdələri göstərmədik.\n“Segah” və “Hisar” eyni dəngdən ibarət olduqları üçün ortaq məqam cəhətləri çoxdur. Melodik prosesdə zərurətdən əvəzlənən və alterasiya olunmuş pərdələr mey-dana çıxır. Alterasiya olunmuş, “tətimmə pərdə”, yəni əlavə olunmuş, tamamlama pərdəsidır (22, s. 9). Tətimmə pərdə özünə istinad olunmayan, əsas pərdənin melo-diyada sakinləşməsi, önə çıxarılması, onun dayanıqlığının artırılmasına xidmət edən aparıçı ton funksiyalı yardımçı pərdədir. “Tətimmə pərdə” melodiyada diqqətin əsas pərdəyə cəlb olunması və bu pərdədə tamamlanmasına çalışır. “Ana dəng”də “Dü-gah” pərdəsini yarım ton yüksəltməklə əldə olunan bu pərdə “Segah”, eləcə də “Hisar” pərdəsinə alt tərəfdən cəlb olunur.\nSegah və çahargah məqamları öz “Hisar” aralıq məqamına pərdə əvəzlənmələri ilə bağlanır. Bunların ortaq pərdələri olsa da, onları ayıran pərdələr də mövcuddur. Ölkəmizdə tanınan “Hisar” sadəcə segah məqamında deyil, “Segah-Zabul” məqamı daxilində yerləşir. “Segah-Zabul”dan “Hisar” aralıq məqamına və əksinə keçid etməyin sadə bir nümunəsini göstəririk:\nBu nümunədə gedərkən mi bemol→mi diyez, qayıdarkən əksinə mi diyez→mi bemol pərdə əvəzlənmələri yerinə yetirilir. Eyni qayda ilə çahargah məqamından “Hisari-Çahargah” aralıq məqamına və əksinə keçid nümunəsinə baxaq:\nBurda isə gedərkən sol bekar→sol diyez və qayıdarkən əksinə sol diyez →sol bekar pərdə əvəzlənmələri edilir. Praktik nümunə olaraq Ü.Hacıbəylinin I Fantaziya əsərinin doqquzuncu və onuncu xanələrini nəzərdən keçirək (17, s. 3). Müəllif çahargah məqamı ilə hisar aralıq məqamını əlaqələndirən passajdan istifadə edib:\nYenə bu keçid nümunəsi klassik İran xanəndəsi Abdullaxan Davaminin nota köçürülmüş “Hisari-Çahargah” şöbəsinin müqəddiməsində görünür (23, s.126).\n“Hisar” şöbəsinin etimologiyası haqqında nə məlumdur? İlk növbədə şöbənin niyə belə adlanması maraq doğurur. Bunun səbəbi tədqiq etdiyimiz çoxsaylı qədim və müasir muğam mənbələrində açıqlanmayıb. Ustad muğamşünaslar da bunu əsaslı dəlillərlə izah edə bilmirlər. Bəzi tədqiqatçılar yanlış olaraq şöbənin adını müxtəlif coğrafi ərazilərdə yerləşən “Hisar” adlı yaşayış məntəqələri ilə əlaqələndirirlər. Uzun illər apardığımız tədqiqatlar nəticəsində daha real izahatlı subyektiv fikrimizi sizinlə paylaşacağıq.\nMəşhur ərəb musiqisinin tədqiqatçısı alman əsilli R.G.Kizevetter “Musik der Araber” əsərində klassik 24 şöbədən “Hisar”ın adını “Hifsar” kimi qeyd edir (18, s.45). Doğrudur, bu əsərdə orfoqrafik nöqsanlar mövcuddur, ancaq yenə də diq-qətimizdə saxladıq. “Hifz”- sözü hifz etmək, hafizədə saxlamaq, saxlanc, qoruma kimi mənalanır. Hifsar – qorunma yeri, yaxud qorunan yer, qalaya işarədir. Qalalar əlçatmazlıq, alınmazlıq, həm də qorunma rəmzidir. Qalalara isə həm də hisar deyiblər. Ola bilər ki, hifsar sözü təhrif olunub hisar şəklinə düşüb. İkinci, daha məntiqli versiyamızı görə hasar, həsar, həsir, həsr, münhəsir, mühasirə və s. sözlər “Hisar” sözündən alınma sözlər ol abilər. Hissar və ya hassar mürəkkəb sözdür. Hiss (hass) – duyğu, qabaqcadan duyma, ürəyinə damma, hiss etmə, həssaslıq məna-sındadır. Sar sözünün ümumi mənası bir şeyin üzərinə dolamaq, yumaq salmaq, qucaqlamaq, əhatə etmək, dövrələmək, çevrəyə almaq, çərçivə içərisinə almaq anlamında izah olunur. (Sar söz kökündən alınma sözlər – sarğı, sarıq, sarmaq, sarılmaq, sarılma, sarmaşıq, sarmaşmaq və s.) Bu izahatlardan belə qənaətə gəlinir ki, hisar (hasar) dedikdə ətrafının sarılması, muhasirəyə düşmə, ətrafdan təcrid olun-ma, qorunma hissi aşılanır. Hisar (hasar) sözünün mənasında ümumi hissədən dairəvi çərçivəyə alınmaqla ayrılmış bir hissənin içindəki hal, əhval, ovqat təsvir olunur. Əl-bəttə ki, belə vəziyyətdə olmaq darlıq, sıxıntı, azadlıqdan məhrum olma, emosional gərginlik əhvalı təlqin edə bilər.\n“Behcətür-ruh” əsərindən bir şeir parçası təqdim edirik:\nHicaz bar gətirən xurma ağacıdır.\nSegah ilə Hisar o ağacın meyvələridir.\nSegah xoş üzünü göstərəndə\nHər yandan nəğmənin avazı gələr.\nHisar həmişə mane törədər.\nOnun əlindən ürəyim də açılmır (16, s. 51).\nDemək ki, dözülməzlik, qeyri-sabitlik, dayanıqsızlıq təsirini hiss edəcəyik. Həqiqətən də şöbənin belə adlanması onun zaman müddəti, istinad pərdəsinin mövqeyi, məqam quruluşu və bədii ruhi təsirində öz təsdiqini tapır.\n“Hisar” pərdəsinın əsl klassik mövqeyi necə təyin olunmalıdır? Qədim dövrlərdən musiqiçilər səs tonlarına, pərdələrə müxtəlif adlar vermişlər. Pərdələrin funksiyalarına görə verilən bu adlardan özünü ən çox doğruldan, layiqliləri, işlək olanlar yadda qalmışdır. Bu sahədə versiyaların çox olması təbii haldır. “Hisar” pərdəsi adlanan iki versiya var. Bunlardan biri müasir Türkiyə və ərəb pərdə sis-temində təsbit olunmuş G rast “ümumi kök”ünə əsasən “re diyez” (dis) pərdəsidir. Bu Hisar pərdəsi “Hisar-nik” şöbəsinin “səbəb pərdəsi”dir. (“Səbəb pərdəsi” şöbənin tonikasi deyil, tonikanın önə çıxmasında həlledicı rolu olan yarım pərdədir – Ş.İ.) Ancaq əsl “Hisar” şöbəsi olmadığı üçün bu pərdənin də “Hisar” adlanması ikinci dərəcəli əhəmiyyət daşıyır.\nBir çox qədim musiqi risalələrində 7 əsas pərdə sırasında yeddinci tam pərdə “Hisar” adlandırılıb (3, s. 54; 13, s. 26; 11, s. 48; 5, s. 36; 12, s. 182). Əsl Hisar pərdəsi də budur. Bu pərdə “Segah-sani”, “Yinə Segah”, “Övc”, “Həftgah”, “Məğ-lub” adları ilə də tanınmışdır. Ancaq ən layiqlisi “Hisar”dır. G rast “ümumi kök”ünə əsasən klassik dönəmdən müasir zamanımıza qədər dəyişilmədən gəlib çatan (“ana düzən”) əsas pərdələri qeyd edək.\nGöründüyü kimi, yeddi əsas, tam pərdədən yeddincinin səslənməsi, tem-perasiyalı səs sistemindəki birinci oktavanın “fa diyez” (fis) pilləsinin ucalığına (ya-rım komma əskik) çox yaxındır. Bu pərdə sonuncu tam pərdə hesab olunur. Çünki səkkizinci səs birincinin bir oktava yuxarıdakı təkrarıdır. Bu sonuncu tam pərdə əsas səsləri əhatə edən rast məqam dairəsinin axırıncı pərdəsidir, həm də lad funksional cəhətdən qeyri-sabit səs olub üst sabit səsə meyllidir. Eynilə major ladında VII qeyri-sabit pillənin (alt aparıcı ton) sabit üst tonikaya həll olması kimidir. Beləliklə, birinci əlaməti təyin etdik ki, 7 əsas, tam pərdələri əhatə edən “Rast”, “Rast”a qohum mə-qamlar və “Segah-Zabul” məqamı üçün eyni dərəcədə əhəmiyyətli olan “Hisar” pərdəsi məqam funksional cəhətdən dayanıqsız, qeyri-sabitdir.\n“Hisar”, hasar sözü həm də sədd, çəpər çəkmək, yol bağlamaq mənasında da işlənir. Çahargah məqamında bu təzahürün necə baş verdiyini izləyək. Çahargah muğamının tən ortasında meydana çıxan “Hisar” şöbəsi, o andaca hakimliyi öz əlinə keçirir. Bu zaman “Çahargah”ın öz kulminasiya məqamına gedən “yolu bağlanır”, əlaqəsi kəsilir. Bununçün “hasarın aşılması” tələb olunur ki, bu da nəhayət, baş verir.\nŞöbənin “Hasar” adlanmasının başqa əlamətini sadə ifadə ilə izah etməyə çalışaq. Xalis kvinta məsafəsində iki səsi qeyd edirik. Kvinta pilləsinə yarım ton məsafədə hər iki tərəfdən səs tonlarını cəlb etməklə kiçik bir sualverici ifadə yazaq. Bu ifadəylə “Hisar” şöbəsinin məqam özəyi tanıdılır.\nMəqamın dominanta kimi güclü pilləsinin hər iki tərəfdən aparıcı tonlarla “sı-xılması” bu məqamı iflic vəziyyətə salır, gərgin emosional təsir yaranır. Məcazi mə-nada bu melodik ifadədə mühasirəyə düşmə, sıxıntı duyğusu aşılanır. Yalnız kvinta pilləsi, Şah pərdənin “hasarlanma”sı ilə bu duyğuları hiss edirik.\nBeləliklə, bir daha şöbənin adı özünü doğruldur. Sonra kvinta ətrafındakı ifadəni tonikaya köçürürük. “Hisar” eyni cinslilərdən (tetraxord) təşkil olunmuş bəsit bir-ləşimlər sırasına aiddir. “Hisar” şöbəsinin əsas variantı xalis kvinta nisbətində yer-ləşən iki simmetrik və ahəngdar “ana dəng”lərin birləşməsindən əmələ gəlir. Nəti-cədə “Hisar” məqamı üzərində olan kiçik bir musiqi parçasını dinləmiş oluruq.\nAldığımız təəssüratı daha da geniş ifadə edək. Qədim mənbələrdə “Hasar” adıyla məşhur olan qalaların adətən ikiqat, bəzən də üçqat divarla haşiyələnməsini eyniliklə “Hisar”ın “ibtida pərdəsi” ətrafında müşahidə edirik. Kvinta pilləsinin ətraf aparıcı tonlarla davamlı münasibəti sıxıntı hissini gücləndirir, həyəcanlı əhval yaradır. Sanki bu əhvalın davam etməsi dözülməz olur, vəziyyətdən çıxış yolu axtarılır. Nəhayət, melodik hərəkətin aşağı istiqamətlənməsi baş verir. Nəticədə sıxıntı və gərginliklə davam edən emosional təsir, son anda düyünün açılması, gərginliyin bitməsi, rahat-lığa qovuşma hisslərilə əvəzlənir. Qədim musiqi risalələrində də bu şöbə into-nasiyalarının sıxıntı, üzüntü hissləri yaratdığı bildirilirdi.\nBir anlıq şöbənin adıyla əlaqəli olaraq təxəyyülümüzdə feodalizm dövrünün təsvirini canlandıraq. Mühasirəyə alınmış, darda olan qalanın cəsur müdafiəçiləri ilə işğalçıların mübarizə səhnəsi göz önünə gəlir. Şöbənin ifadə etdiyi intonasiya bu səh-nəni tamamilə əks etdirir. Hisar (qala, qəsr) içində sıxıntı və gərginlik hissləri keçirən insanlar sanki bu iztiraba son qoymaq üçün qəti döyüşə atılırlar. Hadisələrin inkişafı ilə tempin artması, kulminasiya nöqtəsinə çatan gərginlik yaradır və sonda sakit-ləşmə, aram, əmin-amanlıqla əvəzlənir. Ancaq döyüşün ağır nəticələrinin izləri hiss olunur.\n“Hisari-Çahargah” şöbəsi “Hisari-Segah” şöbəsinə nisbətən sürətli, çılğın səslənib nikbin əhvali-ruhiyyə təlqin edir.\nHind musiqisində də “Hisar” məqam çeşidlərinin bənzəri vardır. “Hisari-Rast”, “Hisari-Zəngulə”, “Hisar-Kürdü” məqam-intonasiyalarına uyğun “Cetaşri”, “Va-sant”, “Dunak”, “Maliqaura”, “Multani”, “Todi”, “Ramkali” raqalarını göstərə bilərik (20, s. 245, 256, 259, 266, 304, 306). Xüsusilə hind filmlərinin təşviş, qorxu, həyəcan, gərginlik yaradan səhnələrində “Hisar” intonasiyalarından məharətlə isti-fadə olunur.\nBəstəkarlarımızın əsərlərində məqam nəzəriyyəmizdə tanınmayan “Nəva-Hisar”dan istifadə olunur. Məlum məsələdir ki, şöbənin strukturu tanınmadığı üçün bəstəkarlarımız bunu keçidli məqam, yaxud müvafiq Avropa məqamlarından biri ki-mi izah edə bilərlər. Müasir Türk musiqi nəzəriyyəsində bu şöbənin adı təhrif oluna-raq “Neveser” adlandırılır. Bu məqama uyğun, yalnız tonallığı fərqli olan “Hisar-Bu-səlik” şöbəsini də göstərə bilərik.\nBildiyimiz kimi, Azərbaycan və İran dəstgahlarında “Hisar” şöbəsinin əsas iki variantı mövcuddur, bunlar eyni şöbənin “intiqal” nəticəsi olan “Hisari-Segah” və “Hisari-Çahargah”dır. Çahargah məqamının tonikası segah məqamından fərqli ola-raq əsas ton funksiyasına malik olduğu üçün müvafiq olaraq “Hisari-Çahargah” ara-lıq məqamı “Hisari-Segah”a nisbətən daha dayanıqlı və davamlıdır. Elə bu səbəbdən “Hisari-Çahargah” şöbəsi inkişaf etdirilərək “Müalif” və “Qərrə” guşələriylə geniş-lənmişdir. “Hisar” şöbəsinə aid olduğu üçün bu guşələri icra etmədən “Hisar” şöbə-sinə ayaq verilərsə, dəstgahın ümumi mənzərəsinə bir xələl gəlməz. Tarzən Mirzə Fərəcin (XIX əsr) muğam cədvəlinə əsasən “Hisari-Çahargah” şöbəsi “Gülriz”, “Zirkeş”, “Rubənd” və “Qürrə” guşələrini əhatə edir (24, s. 48). “Hisari-Segah” şöbəsi isə davamiyyətsiz olduğu üçün fərqli muğam rədiflərində belə diapazon inki-şafı olmadan, məhdud çərçivədə təqdim olunur.\n“Hisari-Çahargah” şöbəsinin bəzi vokal-instrumental epizodlarıyla yaxından tanış olaq. Şöbənin icrasını üç hissəyə bölürük. Ön hissə (başlıq), orta hissə (aralıq) və son hissə (sonluq). Başlıq adətən (dəngdaxili qaydalara riayət olunma şərtilə) özündən əvvəlki istinad pilləsindən dəstək alan melodik hərəkətlə başlanır. “Hisari-Çahargah” şöbəsinin girişində “Zabul-qədri” pərdəsindən dəstəklənən melodik hərə-kət sıçrayışlı həmlə ilə səciyyələnir. Başlığın vokal-instrumental icrasının not nümu-nəsinə baxaq.\nMi tonallıqlı “Hisari-Çahargah” aralıq məqamı:\nSual oluna bilər ki, nə üçün başlığın vokal ifası qəzəl mətni ilə icra olunmur? Bunun üçün başlığın quruluş formasını nəzərdən keçirək. Başlıqda şöbə-nin özək hissəsinin məzmunu yığcam və bitkin şəkildə ifadə olunur. Vurğulanan səs-lərin melodik və ritmik cəhətdən əhəmiyyətinə görə növbələşməsindən özəyin pillə ardıcıllığının sxemi yaranır. (Özək sxeminin yaranma prinsipi, vurğulanan səslərin növbələşmə düsturu geniş mövzu olduğu üçün toxunmuruq). Motivləşmış şöbə özə-yinin poetik mətnlə ifadə olunması onun vurğularına uyğun gələn sözlərin seçil-məsini tələb edir. Qəzəlin metrikası əsasən, müntəzəm ölçülü təfilələrin növbə-ləşməsiylə əmələ gəldiyi üçün bu tələbə cavab vermir. Qəzəlin icrasında musiqi sözə tabe olduğu halda, başlığın icrasında söz musiqiyə tabe etdirilir. Özəyin ritmikası müntəzəm quruluşda olmadığı üçün təbii olaraq bu qəliblərə uyğun seçilən sözlər arasında tam bədii əlaqə yaranmır. Poetik mətnə əlavə olunan bu sözlər və söz bir-ləşmələrindən başlıqların melodik və ritmik quruluşunu ifadə etmək üçün istifadə olunur. Bu yardımçı poetik ifadə vasitələrinə nidalar, nəqarətvarı sözlər də deyirlər. Klassik Şərq məqam ənənələrində musiqi əsərinin nidalarla ifadə olunan hissəsinə “tərənnüm” deyilmişdir (Yar, ay aman, dad ey, canım və s.).\nİkinci bölüm, aralıq hissə adətən özək mövzusunun variantlı inkişafı üzərində qurulur. Əlavə bu hissədə köməkçi istinad pillələrinə dayaqlanıb növbəti bölmə mövzusunun vurğulanma prinsipiylə onun hazırlanması üçün zəmin yaradılır. Aralıq hissə qəzəl mətni ilə icra olunur, ancaq cümlə sonluqları yenə də nidalarla ifadə olunur. Həcminə görə aralıq hissəni genişləndirmək mümkündür, ancaq başlıq və sonluq hissələrin həcmi qısa olub, bitkin şəkildə ifadə edilir. Üçüncü bölüm sonluq hissəsi ayaq vermə, tamamlanma funksiyası daşıyır və başlıq hissənin mövzusuna qayıdışı təmin edir. Başlıq və sonluq hissələrin vokal icrası instrumental icraya uy-ğun olduğu üçün nidalarla ifadə olunur.\n“Hisari Çahargah” şöbəsinin ikinci cümləsində mübarizə əzmini nümayiş etdirən rəcəzli vurğuları (yamblı motivlər) insrtumental ifada nəzərdən keçirək.\nDöyüş və güləşdən əvvəl pəhləvanların meydan oxuyan seirlərinə də “Rəcəz” deyilir, hərbə-zorba kimi anlaşılır. “Rəcəz” təfiləsinin (müs-təf-i-lün) vurğularında bu emosiya hiss olunur.\nSonluq hissənin variantlarından birinə, şöbəni kulminasiyaya aparan cümlənin vokal hissəsinə diqqət edək. Registr yüksəkliyini nəzərə alsaq, pilləvari yüksələn və sürəkli şaqraq zəngulələrlə ifa olunan bu cümlə xanəndədən xüsusi ustalıq, məharət və geniş səs diapazonu tələb edir.\n“Hisar” şöbə özəyinin melodiyası iki yaxın “Müxalif” və “Hisar” pərdələrini əla-qələndirən melodik dönümlərdən təşkil olunur. Bu interval “Hisari-Segah” məqa-mında böyük yarım ton (kiçik-mücənnəb – s.114), “Hisari-Çahargah” məqamında isə kiçik bütöv tondan (böyük-mücənnəb – s.180) ibarətdir. Temperasiyalı səs siste-mində şöbənin ifası zamanı yaranmış vəziyyətə uyğun olan daha münasib interval seçimi edilir. Do mayəli “Çahargah” məqamına əsasən, lya komma bemol pərdəsi lya bemol (“nim Müxalif”) pərdəsinə yarım ton endirilir. Bu dar interval avazələrindən yaranan intonasiyanın sıxıntılı təsiri şöbənin adını bir daha doğruldur. Bu pərdə yeni-dən əhəmiyyət qazanan kimi (“Müxalif” şöbəsində) “qabarma” baş verir və pərdə əv-vəlki əsl halına dönür. Ü.Hacıbəyli məqam konsepsiyasında məhz yeganə bu pərdəyə görə çahargah məqamını iki növə ayrmışdır.\nÖlkəmizdə icra olunan “Hisar” şöbəsinin hər iki variantı şöbənin “ibtida” pərdəsində tamamlanmasına səbəb nədir? Yəni tanındığı bütün ölkələrdə (İran, Türkiyə, ərəb ölkələri və s.) və qədim musiqi risalələrində təsdiq olunan şöbənin tam icrasını dəstgahlarımızda görə bilmirik. Klassik xanəndələrimiz Şəkili Ələsgər, Məşədi Məhəmməd Fərzəlioğlu tərəfindən ifa olunmuş ayrıca “Hasar” şöbəsi (guşələriylə birlikdə) də bu şəkildədir. Buna haqq qazandırmaq üçün bir səbəb var. Azərbaycan muğam dəstgahı quruluşuna ümumi bir kompozisiya kimi yanaşsaq, onun inkişafı bir-birinə bağlı olan daxili bölmələrin (şöbə, guşələr) növbə ilə aşağıdan yuxarı ötürülmə prinsipi üzərində qurulur. Bu baxımdan dəstgahlarımızda bəzi şöbələrin eləcə də “Hisar” şöbəsinin geri əsas tonikaya qayıdışı təmin olun-mamışdır. Ancaq bu səbəbdən tədris sistemimizdə və praktik ifaçılıqda “Hisar” şöbə-sinin yalnız öz pərdəsində tamamlana biləcəyi qənaətinə gəlinmişdir.\nBu problemə aydınlıq gətirmək üçün umumiyyətlə, şöbələrin bəzi quruluş və funksiyalarına qısa nəzər yetirək. Dəstgahlar müxtəlif həcmli şöbələrlə formalaşır. Müəyyən şöbələr var ki, məqamın dayaq pərdələrində tamamlanır. Ancaq enişdə iki, üç və daha çox kadans mərhələli şöbələr də vardır ki, bu şöbələr tam qərargahda bit-məklə öz funksiyalarını tanıdır. Tam qərargahdan uzaqlaşdıqca şöbələrin qayıdış mərhələləri də çoxalır. Doğrudur ki, “Hisari-Çahargah” şöbəsi öz pərdəsində daya-nıqlı təsir yaradır. Ancaq qədim muğam nəzəriyyəsi qaydalarına əsasən “fövq” (üst) təbəqəsində “əsl” (əsas) təbəqəsindəki muğam qurumlarının “fərr”ləri (şaxə, ikinci dərəcə əhəmiyyətli) əmələ gəlir. “Fərr”lər isə sərbəst deyil, “əsl” təbəqəsinə tabedir, ona doğru hərəkət edib öz əsl pərdələrində tam qərarlaşmalarıyla mahiyyət qazanır. Ərəb musiqişünası Mosullu İshaq (767-849) “Nəğmələr kitabı”nda yazır ki, bütün başqa (yəni yuxarı) səslər məhz “imad”a (imad – ərəbcədən dayaq, sütun kimi çev-rilir. Yəni aşağı, bəm, bas səs) isnad etməli və onun üzərində qurularaq inkişaf etmə-lidir (2, s. 42). Eləcə də “Hisar” şöbəsi “fərr”dir, onun “əsl”i, “imad pərdəsi” “Se-gah”dır. Məntiqi nəticə alinir ki, əgər “Hisar” şöbəsi “təməl” pərdəsində tamam-lansaydı, bəzi özəllikləri nəzərə almasaq, ümumilikdə köçürülmüş çahargah məqamı əmələ gələrdi. Həqiqətən də praktikada öz pərdəsində tamamlanan “Hisar” şöbəsinə aid bəhrli janr nümunələri yox dərəcəsindədir. Deməli, şöbənin tələb olunan tam ic-rasını yerinə yetirmək lazımdır. Ayrıca “Yədi Hisar” guşəsi enici quruluşu ilə melo-dik baximdan “Hisar” şöbəsinin tamamlanmasına uyğun biçimdədir. Şöbənin tamam-lanması üçün “ayaq” etmə variantları öyrənilməli və tədris edilməlidir. Muğam us-tadlarımızın və nəzəriyyəçilərin diqqətini bu məsələyə cəlb etmək istərdik. Ümüd edirik ki, bu kiçik nöqsan yaxın zamanlarda öz həllini tapacaq.\n“Hisar” şöbəsini hədəf seçməklə məqsədimiz bu şöbənin unudulmuş qollarını, mürəkkəb variantlarını xatırlatmaq, bəzi quruluş xüsusiyyətlərini açıqlamaq, uzaq keçmiş ilə müasir nəzəri baxışları yaxınlaşdırmaq, bəstəkarlıq məktəbimiz üçün yeni olan məqam çeşidlərini tanıtmaqdır.\nHacıbəyli Ü.Ə. Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları. B.: Az. dövlət musiqi nəşriyyatı, 1962, 112 s.\nBədəlbəyli Ə.B. İzahlı monoqrafik musuqi lüğəti. B.: Elm, 1969, 245 s.\nAbdullayeva S.A. Azərbaycan xalq çalğı alətləri, B.: Adiloğlu, 2002, 454 s.\nÖztuna Y. Büyük türk musikisi ansiklopedisi. I c. Ankara.: Başbakanlık Basımevi, 1990, 477 s.\nBora Keskiner. Kadızade Mehmed al-Tirevi (XVII əsr). Risale-i Edvar. 40 s.\nZöhrabov R. “Çahargah” muğam-dəstgahının nəzəri əsasları. B.: Şur, 2000, 85 s.\nİmrani R. H. Muğam fəlsəfəsi. B.: Elm, 2011, 662 s.\nSəfərova Z.Y. F.Şirvani. Musiqi Məcəlləsi. B.: Şərq-Qərb, 2006, 216 s.\nMithat Arısoy. Seydinin El-Matla adlı eseri üzerine bir çalışma. 1988, 232 s. Yülsekogretim Kurulu Dokümantasyon Merkezi, 1988, 232 s.\nYalçın Tura. İnceleme ve gerçeği araşdırma (Tedkik ü Tahkik). İstanbul: Pan Yayıncılık, 2006, 88 s.\nŞehri Kirşehri el-mevlevi Yusuf ibn Nizameddin ibn Yusuf Ruminin (XV əsr) Risalei musikinin trnskribe ve degerlendirilmesi. M.: T.C. Yüksekögretim kurulu dokumantasyon merkezi, 1998, 121 s.\nM.Sadreddin Özçimi. Hızır bin Abdullah ve Kitabül-Edvar.İstanbul: T.C. Yüksekögretim kurulu dokumantasyon merkezi, 1989, 221 s.\nAnonim “Kitabi Ədvar Ruhpərvər” (XVII əsr) əsəri. 34 s.\nBardakçı Murat. Derviş es-Seyyid Mehmed Eminin Tanbur perdeleri risalesi. 39 s.\nАбдурахман Джами. Трактат о музыке. Издательство академии наук Узбекской ССР. Т.: 1960, 111 с.\nBehcətür-ruh XVII əsr. B.: 2011, 56 s.\nHacıbəyov Ü.Ə. İki Fantaziya. B.: İşıq, 1988, 44 s.\nKiesewetter. R.G. Musik der Araber. Leipzig, 1842, 125 p.\nDerlanger B.R. La Musique Arabe. Paris: 1949, 334 p.\nМорозова Т. Рага в музыке Хиндустани. M.: ИКАР, 2003, 441 с.\nSəfərova Z.Y. Əbdulqadir Marağai. B.: Təbriz, 1997, 62 s.\nKantemiroğlu D. Kitabu İlmil-Musiki ala vechil-Hurufat. İstanbul: Yapı kredi yayınları, 2001, 695 s.\nFaramarz Payvar. The Vocal Radif and old Tasnifs. Tehran.: Mahoor İnstitute of Culture and Art, 2000, 456 p.\nRzayeva R.İ. Tarzən Mirzə Fərəc haqqında xatirələrim. B.: İşıq, 1986, 77 s.\nПедагог Музыкального Колледжа при АНК\nО ТЕОРЕТИЧЕСКИХ И ПРАКТИЧЕСКИХ ОСОБЕННОСТЯХ МУГАМНОГО РАЗДЕЛА «ХИСАР»\nРезюме: Авторы статьи исследуют вокальные, инструментальные испол—нительские особенности мугамного раздела «Хисар». Анализируя различные версии данного мугама, авторы выявляют их индивидуальные интонационные особенности, и используют ряд музыкальных терминов, встречающихся в средневековых восточных трактатах.\nКлючевые слова: Мугам, шобе, макам, тоника, мелодическое содержание\nDocent of ANC\nTeacher of College of music under ANC\nON THEORETICAL AND PRACTICAL ISSUES OF «HISAR» MUGHAM PART\nSummary: İn this article authors deals with the intonational peculiarities of the vocal and instrumental forms of the mugam part “Hisar”. Analysing the melodic content of its different versions the article reveals the individual peculiarities of each piece and applies some musical terms, from the medieval fretaises by muslim scholars.\nKey words: Mugam, shobe, makam, tonic, melodic content


gözəl Archives - Axtar.İnfo\nSağlamlıq 01 Avqust 2018\nPəhriz saxlayanlar üçün nəzərdə tutulmuş içkilər: Belə içkilərin tərkibində olan maddələr üzdə sızanaq yaranmasının başlıca səbəblərindən biridir. Dərinin pH səviyyəsini aşağı salan belə süni içkilərdən uzaq durub evdə hazırladığınız təbii meyvə sularını və kompotları içmək daha məsləhətdir. İşlənmiş qidalar: Marketlərdə satılan qablaşdırılmış qidalar, hazır meyvə suları, pizza, hamburger və s. belə qidalar sırasındadır. Bu qidaların […]\nKİLOLU VƏ QISA BOYLU QADINLAR NECƏ GEYİNMƏLİDİR?\nMaraqlı 23 May 2018\nHəm qısa boylu, həm də kilolu qadınlara yaraşacaq geyimlər hansılardır? Bu bədən quruluşuna sahib olan xanımlar geyimlərini necə kombinasiya edə bilərlər? Qısa boylu, böyük bədən xanımlar üçün əvəzolunmaz geyimlərdən biri donlardır. Ancaq donların tamamilə bədənlərinə uyğun olması vacibdir. Bu donlar nə dar, nə də çox geniş olmamalıdır. Tamamilə bədən cizgilərini ortaya çıxarmalı, ancaq problemli hissələri […]\nMaraqlı 10 May 2018\nMənim sevimli kitabım Daniel Defonun yazdığı «Robinzon Kruzo»dur. Daniel Defo (1660-1731) realizmin böyük sənətkarı idi. Onun «Robinzon Kruzo» romanı 1719-cu ildə yazılmışdır. Roman – zəhmətkeş insan barəsindədir və insanın təbiət üzərində qələbəsinin bir tərənnümüdür. Defo öz qəhrəmanının inkişafını qələmə alır. Romanının əvvəlində biz təcrübəsiz bir cavanla tanış oluruq, kifayət qədər yelbeyin olan bu gənc roman […]\nƏsl gözəllik daxili gözəllikdir\nİstər insanda, istər heyvanlarda, istərsə də füsunkar təbiətdə fərqli formada əks olunmasına baxmayaraq, hamımız gözəlliyi sevir, daima onu axtarır, gördükdə isə ondan zövq alırıq. Dünyanı gözəllik xilas edəcəkdir. Daxili və zahiri gözəllik. Bunlar ayrıayrılıqda heç nədir. Hər ikisi bir yerdə olduqca, bir-birini tamamladıqca daha gözəl görünür. Zahiri gözəllik – gözün, daxili gözəllik ruhun sevdiyi, dəyərləndirdiyidir. […]\nMəşhur rəssamların həyatından bəhs edən 13 film\n1. FRİDA Film, sənət tarixinin qeyri-adi insanlarından biri olan Frida Kahlo’nun həyatından bəhs edir. Frida’nın məşhur sevgisi, qadın düşkünü olan Diego, Frida’ya ‘özünü fərqli qadınlarla birlikdə olmaqdan çəkindirə bilməyəcəyini, amma yalnız onu sevəcəyini söyləmişdir. Bu isə Frida tərəfindən anlayışla qarşılanmışdır. Ancaq zamanla əlaqələri problemli bir hal almağa başlayacaqdır. 2. Modigliani Çəkdiyi şəkillərin gözlərini boş buraxaraq […]\nMaraqlı 23 Mart 2018\n1. Adamın həyatını düzgün qura bilməssi ağıllığına dəlalətdir. 2. Bu dünyada ikiüzlü olanın qiyamət günü atəşdən iki dili olar. 3. Kişinin böyüklüyü onun dinidir, adamlı ağlıdır, əcdadı isə xasiyyətdir. 4. İnsanın evi özü üçün cənnətdir 5. Əliaçığın yeməyi şəfadır, xəsisin yeməyi xəstəlik. 6. Zalımların və onlara kömək edənlərin yeri cəhənnəmdir. 7. Kar adama bir sözü başa salmaq sədəqədir. 8. Ağzımıza bir ət parçası […]\nMaraqlı 20 Fevral 2018\nGünlərin bir günündə, əyyami-qədimdə, biri vardı, biri yoxdu, bir padşah vardı. Bir gün padşahın arvadı öldü. Ölən arvaddan padşahın İbrahim adlı bir oğlu qaldı. Padşahın ikinci arvadından da bir oğlan oldu. Padşah bunları qoydu dərsə. Bir müddət dərsə gedib gələndən sonra padşah bir gün İbrahim üçün şərbət payladı və əmr verdi ki, ilxıdakı atlarını yoxsul […]\nMaraqlı 19 Fevral 2018\nBiri var idi, biri yox idi, Fatı qarı adlı bir arvad var idi. Fatı qarının qohumdan-qardaşdan, oğuldan-qızdan Daşdəmir adlı aman-zaman bir oğlu var idi. Daşdəmir çox ağıllı oğlan idi. Atası Zaman kişi hələ balaca vaxtından onun belə ağıllı olduğunu görüb Mirzə Möhsün adlı bir müəllimin yanına qoymuşdu ki, dərs oxusun. Daşdəmir bir neçə ilin içində […]


Dünya bazarlarına ən böyük geosiyasi təhdid – Qərb mediası\n2021, 24 İyul, şənbə, Bakı vaxtı 20:27\nHonq Konqda etirazçı, 28 noyabr, 2019-cu il\nAlmaniyanın Berenberg bankının böyük iqtisadçısı Holger Schmieding söyləyib ki, ABŞ Prezidenti Donald Trump Honq Konqda etirazçıları dəstəkləyən iki qanun layihəsini imzalayandan sonra ən pis ssenarinin baş verəcəyi “aydın idi”.\n“Ticarət sazişi qeyri-mümkün olacaq”\n“Hal hazırda Honq Konq bazarlar üçün ən böyük geosiyasi riski yaradır”, – Schmieding deyib.\nTrump-ın imzaladığı sənədlərə görə, Dövlət Departamenti ildə azı bir dəfə Honq Konqun muxtariyyətini necə saxladığını dəyərləndirməlidir. Muxtariyyət məhdudlaşarsa, ABŞ bu muxtar regionla münasibətlərdə nəzərdə tutduğu xüsusi status da ləğv oluna bilər.\nPekin üçün ağır həftə


Yalnız Allah'a qulluq etmək De: “Ey kitab əhli! Bizim və sizin aranızda olan eyni bir kəlməyə gəlin ki, Allah'dan başqasına ibadət etməyək, Ona heç bir şeyi şərik qoşmayaq və Allah'ı qoyub bir-birimizi ilahiləşdirməyək... “ (Ali-İmran surəsi, 64) Halbuki, onlara, dini məhz Allah'a məxsus edərək, həniflər kimi ibadət etmək, namaz qılmaq və zəkat vermək əmr olunmuşdu. Doğru din də elə budur! (Beyyinə surəsi, 5) İncil\nİsa dedi: “...”Allah'ın Rəbbə sitayiş et və yalnız Ona qulluq et”, - deyə yazılmışdır”. (Matta, 4:10) ...Hər şey Ondan gəlir, biz də Onun üçün yaşayırıq. Həmçinin bizim bir Sahibimiz var... Hər şey Onun vasitəsilə yaranır, biz də Onun vasitəsilə yaşayırıq. (1. Korintlilər, 8: 5-6) Fani olmayan Allah'ın izzətini fani olan insana, quşlara, dördayaqlılara və sürünənlərə bənzəyən bütlərlə əvəz etdilər. (Allah'ı tənzih edirik) ...Onlar Allah'ın həqiqətini yalanla əvəz etdilər, Yaradanın yerinə yaradılışa səcdə və ibadət etdilər; o Yaradana əbədi alqış olsun! Amin. (Romalılar, 1: 23-25) Tövrat\nAllah'ın Rəbdən qorx və Ona qulluq et. Andı Onun adı ilə et. Yad ilahların – başqa xalqların tapındığı heç bir ilahın ardınca getmə (Qanunun təkrarı, 6: 13-14) … Allah'ın Rəbb Mənəm. Sən Məndən başqa Allah tanımamalısan, çünki Məndən başqa xilaskar yoxdur. (Huşə, 13: 4)


Şəhid anasının faciəsi\nBu ananın acısı heç bitmədi: "Oğlumu qəbirə öz əllərimlə qoydum"\n16:12 03.04.2019 (Yenilənib 15:19 03.04.2019)\nŞəhid mayor Aqşin Abdullayevin anası Dursun Cavadovadan ağrılı günlərin və dinməyən acıların hekayəsi\nBAKI, 3 aprel — Sputnik. Şəhidlik - ən ali məqamdır. O ali məqama çatmaq isə hər kəsə qismət olmur. Quran ayələrində də onun necə bir zirvə olduğunu göstərən məqamlar olduqca çoxdur.\nAqşin Abdullayev - 1982-ci ildə Şəki rayonunun Kiş kəndində anadan olub. 1999-cu ildə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirən Aqşin həmin il Bakı Ali Hərbi Məktəbinə qəbul olunub. 2003-cü ildə Ali Məktəbi qurtarıb və növbəti bir ildə TTM-də (Tədris Təlim Mərkəzi) təhsil alıb. 2003-cü ildə leytenant, 2005-ci ildə baş leytenant, 2009-cu ildə kapitan və 2013-cü ildə mayor hərbi rütbəsini qazanıb.\nŞəhidimizin doğulub boya-başa çatdığı Kiş kəndində - İsmayıl Abdullayevin evində qonaq olduq. Anası Dursun Cavadova bizi Aqşinin otağına apardı. Oğlu haqqında Sputnik Azərbaycan-a danışan şəhid anası təkcə burada - oğlunun xatirələri ilə dolu otaqda rahatlıq tapdığını deyir: "Bu otaqda rahatlıq tapıram. Hər gün bu otağa girirəm, saatlarla şəkillərinə baxıb dərdləşirəm. Onun paltarlarını iyləyirəm, bağrıma basıram, təskinlik tapıram".\nHələ uşaq ikən hərb sənətinə bağlı olan Aqşinin valideynləri onu müəllim görmək istəsə də, o, hərb sənətini seçib: "Uşaq vaxtı Səməd bəy Mehmandarovun, Əliağa Şıxliniskinin və digər generalların, zabitlərin şəkillərindən ibarət albom hazırlamışdı. Balaca uşaq idi, bir-bir soruşurdu, onlar haqqında maraqlanırdı. Kim əsgərdən gəlirdisə, gedib onun papağını alırdı. O, hərbiyə getmək istəyəndə mane olmağa çalışsaq da, qarşısını ala bilmədik".\nQəribədir, vətən üçün özünü fəda edənlərin əksəriyyətinin həyat hekayəsinə nəzər salsaq görərik ki, sanki eyni taleyi yaşayıblar. Elə Dursun müəllimə də bu fikri təsdiqlədi: "Aqşin şəhid olandan sonra neçə-neçə şəhidimizin taleyi haqqında yazıları oxudum, onlar haqqında çəkilən sənədli verilişlərə baxdım. Sanki tanrı onları seçib, hamısı seçilmiş insanlardı. Hamısı eyni taleyi yaşayıb".\nŞəhid Aqşin Abdullayev\n2017-ci ilin fevralın 24-dən 25-nə keçən gecə cəbhənin Füzuli-Xocavənd istiqamətində, Nərgiztəpə ətrafında hərbi hissələrimizin kəşfiyyat qrupu düşmən təxribatının qarşısını alarkən, ordumuz 5 nəfər şəhid verib. O şəhidlərdən biri də mayor Aqşin İsmayıl oğlu Abdullayev olub.\nOnun şəhid olduğunu hər kəs bilirdi, doğmalarından başqa. Dursun Cavadova oğlunun şəhid olduğu günləri belə xatırlayır: "24 fevral günü məktəbimizdə Xocalı hadisələri ilə bağlı tədbir keçirilirdi. Həmin tədbirdə otura bilmədim. Çox narahat idim. Gəldim evə, rahatlıq tapmadım. Atamın yurduna getdim (hazırda orada heç kim yaşamır), dedim ağlayım bəlkə ürəyim sakitləşər. Həmin gün nəfəs ala bilmirdim. Yolda da kim görürdüsə, Aqşini soruşurdu. Gəlib evə çatanda, gördüm həyətimizdə çoxlu insanlar var. Dedilər Aqşin yaralanıb. 3 gün hamı gəlib-gedirdi. Sən demə, yoldaşım, mən və gəlinimizdən savayı hər kəs Aqşinin öldüyünü bilirmiş. Yalandan dedilər ki, Aqşinə böyrək lazımdır. Dedim böyrəyimi verirəm, məni ona çatdırın. Dedilər onu Türkiyəyə aparıblar. Bu minvalla vaxtı uzadırdılar".\nŞəhid Aqşin Abdullayevin formaları\n3 gündən sonra Dursun müəlliməyə o müdhiş xəbəri verirlər. Bu xəbərdən sarsılan ana həmin gecə yuxuda oğlunu görür. Sanki bu yuxu ona güc verir: "Həmin gün gecə yuxuda Aqşini gördüm. Gördüm ki, gəlib evə. Atasının təzyiqi var idi. Görürəm, atası üçün yemişan dəmləmişəm. Deyir, "ay ana, bax, qan içirəm". Deyirəm, "ay oğul atanın çayıdı". Deyir "yox, ay ana qandı bu. Gör nə qədər qan içmişəm. Narahat olma, mən sağam, ölməmişəm". O yuxu sanki mənə güc verdi. Dedim mənə heç nə lazım deyil. Balamı mən qarşılayacam. Heç görmüsüz ki, qadın tabut daşısın?! Oğlumun tabutunu mən götürdüm. Qəbrə də özüm qoydum".\n"Sev məni, vətəni sevdiyin kimi, qoru məni, torpağı qoruduğun kimi..." Aqşin uşaq ikən anası ona belə oxşamalar söyləyirmiş. Ona həsr elədiyi oxşamaları dəftərə yazırmış. Sonradan ərinin təkidi ilə oxşama yazmağı tərgidən Dursun müəllimə həmin əlyazmaları məktəbdə saxlayır. Bir vaxt o oxşamaların Aqşinin tabutu üzərində oxunacağı heç vaxt ağlına gəlməzdi: "Aqşindən əvvəl mənim 4 övladım ölüb. Ona görə də Aqşinə qarşı həssas idim. Ona həsr elədiyim oxşamaları məktəbdəki şkafımda saxlayırdım. Onun dəfn günü xahiş elədim, o dəftərləri gətirdilər. Abdulla Qurbani (Müdafiə Nazirliyinin əməkdaşı, polkovnik- red.) onun tabutu üzərində həmin oxşamaları oxudu. 20 il əvvəl heç vaxt ağlıma gəlməzdi ki, nə vaxtsa Aqşinə həsr elədiyim oxşamalar onun dəfnində oxunacaq".\nŞəhid Aqşin Abdullayevin kokarda və poqonu\nŞəhid mayorun otağında cənazəsinin fotosu da yer alıb. Bu foto özü də vətənpərvərlik tərbiyəsinin ən böyük təcəssümüdür. Dursun müəllimənin təbirincə desək, düşmənin gözünə bir oxdur:\n"Həmin döyüşdə oğlumla bərabər 5 igid oğlumuzu itirdik. Oğlumla birlikdə şəhid olan igidlərimizin ölüm səhnəsinə bir baxın. Oğlum öləndə də yumruğu ilə torpaqdan yapışıb. Dəfn etməzdən əvvəl əlini açıb torpağı təmizləmək istəsələr də alınmadı".\nƏməkdar müəllim Dursun Cavadova Kiş kəndinin sayılıb-seçilən müəllimlərindəndir. Yüzlərlə şagird yetişdirib. Lakin o, Aqşində olan vətənpərlik məfkurəsini nə şagirdlərində, nə də digər övladında görüb: "Çox fərqli uşaq idi. Deyirdi "torpaq canlıdır, müqəddəsdir". Ona zarafatla deyirdim ki, canlı deyil. Bu sözümə əsəbləşirdi. Onu heç kim əvəz eləmir, yerini heç kim doldurmur".\nDursun müəllimənin dediyinə görə, Aqşinin oğlanları Amin və Ömər də ataları kimi hərb sənətinə bağlıdırlar: "Aqşinin oğlanları da çox vətənpərvərdir. Aqşin şəhid olanda kiçik oğlu Ömər 6 aylıq idi. İndi onun 3 yaşı var, balaca tapancası var. Bütün günü deyir "ermənini atıram, öldürürəm", "ata, öldü, ermənini öldürdüm". Səmada ay, ulduz görən kimi deyir "ata, gəl". Ömər mütləq atasının intiqamını alacaq. Kaş o böyüyənə qədər müharibə bitsin, ehtiyac olmasın. İndidən hiss edirəm ki, onda da atası kimi vətənpərvərlik hissi güclüdür. Böyük oğlu Amin də hərbiyə meyillidir. Deyir hərbiyə gedəcəm. 8-ci sinif şagirdidir. Deyirəm heç olmasa məktəbi bitir, deyir yox 9-cu sinfi bitirən kimi gedəcəm".\nŞəhid Aqşin Abdullayevin medalları\n"Əvvəllər hərbi geyimli əsgər görəndə dəli olurdum sanki. Deyirdim heç vaxt razı olmaram ki, mənim nəvələrim hərbiçi olsun. Amma indi düşünürəm ki, mütləq o geyimi daşıyacaq bir zabit yetişdirməliyəm. Aqşinin oğlanlarında intiqam hissi yüksək olmalıdır. Onların qarşısını almaq mümkün olmayacaq" - şəhidin anası deyir.\nAqşin şəhid olmamışdan əvvəl xanımı bir yuxu görür. Gördüyü yuxunu Dursun müəlliməyə danışır. Dursun müəllimə ona yalandan təskinlik versə də, ürəyinə şübhə düşür: "Gəlinim Aqşin ölməmişdən qabaq yuxu görmüşdü. Zəng edib mənə dedi ki, "yuxu görmüşəm. Yuxuda görürəm Heydər Əliyevin böyük bir şəkli göydən düşdü qarşıma. Dedim nə gözəl şəkildir. Hər kəs qırmızı geyinib. Hamı var, Aqşindən başqa. Aqşini axtardım, tapmadım". O yuxu mənə çox pis təsir elədi. Çünki, şəkil ayrılıqdır. Amma ona deyə bilmədim".\nŞəhid Aqşin Abdullayevin vəsiqəsi\n2016-cı ildə baş verən aprel döyüşlərində Azərbaycan ordusu xeyli itki verdi. Dursun müəllimə ölümü oğluna yaraşdırmasa da, hər an onun da ölüm xəbərini alacağına özünü hazırlayırmış:\n"Bir insanın əzizi xəstə olanda, psixoloji olaraq onun ölümünə hazırlaşır. Düşünürsən ki, hər an bu hadisə baş verə bilər. Mən də aprel hadisələrində bu xəbəri hər an ala biləcəyimi düşünürdüm və bir növ özümü buna hazırlayırdım. Bu hadisələrdən xeyli müddət keçdikdən sonra oğlumun acı xəbərini alacağım ağlıma belə gəlməzdi. Biz buna hazır deyildik".\nŞəhid Aqşin Abdullayevin otağı\nŞəhidimizin valideyinləri ilə birlikdə yollandıq onun uyuduğu məkana. Hər bir azərbaycanlı kimi şəhid qəhrəmanımız da Qarabağın işğaldan azad olunacağına çox inanıb. Torpaqlarımızın tezliklə işğaldan azad olunması diləyi ilə Aqşinin əbədi uyuduğu məkandan ayrıldıq...


Düzgün pəhriz qadınlara Alzheimer xəstəliyindən necə xilas ola bilər - Kokteyl Tarifləri, Ruhlar və Yerli Barlar - 2021\nDüzgün pəhriz qadınlara Alzheimer xəstəliyindən necə xilas ola bilər\nQadınlar Alzheimer xəstəliyi olan amerikalıların üçdə ikisini təşkil edir\nAlzheimer və Beyin Məlumatlılığı Ayının şərəfinə, daha çox beyni gücləndirən qidaları diyetlərimizə daxil etmə yollarını axtarırıq. Axı Alzheimer, ABŞ -da ölüm səbəbləri arasında altıncıdır. Amerika Alzheimer Dərnəyinə görə, xəstəlik hazırda 5.7 milyon Amerikalıya təsir edir və məmə xərçəngi və prostat xərçəngindən daha çox insanı öldürür.\nVə təəssüf ki, bu rəqəm artmaqdadır. Amerika Alzheimer Dərnəyi bu rəqəmin 2050 -ci ilə qədər 14 milyona yüksələcəyini proqnozlaşdırır. Ancaq xüsusilə qadınlar üçün doğru növ qidaları daxil etməyin və riski azaltmağın yolları var.\nBu da vacibdir qadınlar Alzheimer xəstəliyi olan Amerikalıların təxminən üçdə ikisini təşkil edir. Araşdırmalar, Alzheimer xəstəliyinin xüsusilə qadınlarda daha çox yayıldığını proqnozlaşdırdı, çünki bu hormon estrogen səviyyəsinin kəskin aşağı düşdüyü menopozla əlaqədardır.\nBəzi araşdırmalar, qadınların Alzheimer xəstəliyinin başlanmasının qarşısını almağa kömək edə biləcək östrojeni təqlid edən qidalar əlavə edərək risklərini azalda biləcəyini irəli sürdü. Soya, baklagiller, kətan toxumu, küncüt toxumu, ərik, yulaf və brokoli kimi çarmıxlı tərəvəzlər kimi qidalar bu qabiliyyətə malik ola bilər. Bu gün xəbər verir.\nBunları bir protein çubuğu kimi işlənmiş qəlyanaltılarda deyil, bütün qidalar kimi istehlak etmək daha yaxşıdır. Həmişə hər hansı bir pəhriz dəyişikliyini həkiminizlə müzakirə etməlisiniz: Östrojeni təqlid edən qidaların istehlakı bəzi döş xərçəngi növlərinə mənfi təsir göstərə bilər.\nAmerika Alzheimer Dərnəyi, Alzheimer xəstəliyinin qarşısının alınması üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu irəli sürür, lakin bir sıra tədqiqatlar alimləri nizamlı fiziki fəaliyyətin və sağlam qidalanmanın beyin sağlamlığını yaxşılaşdıracağına və bəlkə də xəstəliyin qarşısını alacağına inandırdı. Araşdırmalar, DASH pəhrizi və Aralıq dənizi pəhrizi kimi ürək sağlamlığına yönəlmiş diyetlərin beyinə faydalı olduğunu göstərdi.\nDASH pəhrizində çox miqdarda tərəvəz, meyvə, yağsız və ya az yağlı süd məhsulları, dənli bitkilər, balıq, quş əti, lobya, toxum, qoz-fındıq və tərəvəz yağı vardır. Pəhriz natrium, şirniyyat, şəkərli içkilər və qırmızı ətləri məhdudlaşdırır.\nEyni şəkildə, Aralıq dənizi pəhrizi qırmızı ətləri məhdudlaşdırır və taxıl, meyvə, tərəvəz, balıq, qabıqlı balıq, qoz -fındıq, zeytun yağı və sağlam yağların istehlakını təşviq edir.\nAraşdırmalar, Nörodejenerativ Gecikmələr üçün Aralıq dənizi-DASH Müdaxiləsi (MIND) adlanan bu diyetlərin bir araya gəldiyini, ciddi şəkildə təqib edildikdə Alzheimer xəstəliyi riskini yüzdə 53, orta dərəcədə təqib edildikdə belə yüzdə 35 nisbətində azaldır. Bu gün.\nBu pəhriz giləmeyvə, qoz -fındıq, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, fasulye, bütün taxıllar, zeytun yağı, balıq və orta dərəcədə şərab və quş əti istehlakına diqqət yetirir. Pəhriz qırmızı ət, şəkər, yağsız süd və qızardılmış qidaların qəbulunu məhdudlaşdırmağı təklif edir. Bu Yunan əsilli yeməklərdən və ya bu Aralıq dənizi pəhriz yemək planından başlamağı məsləhət görürük.\nAlzheimer xəstəliyinin qarşısını almaq üçün pozitiv addımlar: Məşq edin, Düzgün Yeyin, Sosiallaşın və Öyrənməyə Davam edin\nElm adamları, insanların 99 faizində Alzheimer riskinin genetik, həyat tərzi və ətraf mühitin kompleks qarşılıqlı əlaqəsi ilə əlaqəli olduğuna inanırlar.\nMiras aldığınız genləri dəyişdirmək mümkün olmasa da, sağlam vərdişləri mənimsəyə və beyninizi qorumaq üçün başqa addımlar ata bilərsiniz.\nAlzheimer tədqiqatçıları, beyin zədələnməsinin qarşısını almaq və ya yavaşlatmaq üçün ən təsirli yolları müəyyən etmək məqsədi ilə klinik sınaqlarda və müşahidə işlərində dəyişdirilə bilən risk faktorlarını fəal şəkildə araşdırırlar.\nArıqlama, Alzheimer ’s və Xrom ilə Diabet ilə Mübarizə\nYaşlandıqca sağlamlığımızı qorumaq üçün diyetlərimizlə kifayət qədər vitamin və mineral əldə etdiyimizə əmin olmaq bizim üçün getdikcə daha vacib olur. Qan şəkəri problemləri, bilişsel geriləmə və artıq çəki kimi problemlər ortaya çıxmağa meylli olsa da, düzgün yemək onların qarşısını almağa və ən yaxşı hiss etməyimizə kömək edə bilər. Chromium, bu yollarla və daha çox faydalanan bir qidadır.\nKrom, bədənin bir çox funksiyasını yerinə yetirmək üçün az miqdarda ehtiyacı olan bir mineraldır. Xüsusilə, xrom qan şəkərinin tənzimlənməsinə, çəkinin idarə olunmasına və hətta idrak funksiyalarına kömək edir.\nKrom bədənimizdə insulinə işarə edən yollarda istifadə olunur, buna görə qan dövranına və hüceyrələrimizə daxil olan şəkərin miqdarını idarə etməyə kömək edir. Bununla qan şəkərinin səviyyəsini tənzimləməyə və gün ərzində bizə sabit enerji verməyə kömək edir.\nBir çox araşdırmalar, xromun qan şəkərini tənzimləməyə kömək edə biləcəyini göstərir. Bir araşdırmada, 200 milliqram krom əlavəsi alan subyektlər, qan şəkərinin səviyyəsində əhəmiyyətli azalmalar gördülər. Bundan əlavə, mövzularda xrom qəbul etdikdən sonra insulinə daha yaxşı reaksiya verildi. 62.000 -dən çox insanın iştirak etdiyi daha geniş bir araşdırmada, tədqiqatçılar krom tərkibli əlavələr alanların diabet xəstəliyinə tutulma ehtimalının yüzdə 27 daha az olduğunu təsbit etdi.\nBəzi araşdırmalar göstərir ki, xrom kilolarını idarə etməyə çalışanlara faydalıdır, çünki aclığı idarə etməyə kömək edir. Səkkiz həftəlik bir araşdırma, krom qəbul edən kilolu qadınların qida qəbulunu azaltdığını və aclıq və iştahın azaldığını bildirdi. Daha kiçik bir araşdırma, krom qəbul edən subyektlərin nəinki daha az yeyən epizodlar yaşadığını, həm də daha az depressiya simptomlarına sahib olduğunu göstərdi.\nChromium, Alzheimer və#8217s demans kimi bilişsel xəstəliklərin qarşısının alınmasında da kömək edə bilər. Digər araşdırmalar, mineralın bilişsel fəaliyyətini yaxşılaşdıra biləcəyini göstərir. 2007 -ci ildə edilən bir araşdırmanın nəticələri, erkən yaddaş pozğunluğu yaşayan yaşlı yetkinlərin krom əlavələri qəbul etdikdən sonra idrak funksiyalarının yaxşılaşdığını göstərdi.\nQlükoza beynimiz üçün əsas yanacaq mənbələrindən biridir. Tədqiqat müəllifləri, bu nəticələrin, xromun qlükoza metabolizmasını və insulinə həssaslığını artırdığından, qida maddələrinin udulmasını və beyinə qan axını yaxşılaşdıra biləcəyini, koqnitiv tənəzzülün qarşısını almağımıza və ya yavaşlatmasına kömək etdiyini göstərir.\nDiyetinizə bu müalicəvi mineraldan daha çox əlavə etmək asandır. Yaxşı xrom qaynaqları arasında brokoli, kəpəkli taxıllar, sarımsaq, üzüm suyu, portağal suyu, yaşıl lobya, qırmızı şərab və hinduşka var.\nƏlavə olaraq xrom əldə edə bilərsiniz, ancaq həmişə olduğu kimi həkimlərinizi əvvəlcədən sağaldır. Mineralın ən təhlükəsiz və ən asan əmilən forması olan xrom pikolinatı axtardığınızdan əmin olun (bu da qeyd olunan işlərin hər birində istifadə olunan formadır). Sevdiyimiz biri üçün Solgar -dan bu məhsulu sınayın ($ 10.11, Amazon).\nXrom ehtiyatla alınmalıdır. Gündə 1200 ilə 1400 mkq arasında olan dozalar qadınlarda böyrək problemi ilə əlaqədardır, buna görə də kiçik dozalarla başlayın və əvvəlcədən həkiminizlə məsləhətləşin.\nAlzheimer ’s Diyet Planı: Yemək və çəkinin\nİmtina: Nəticələrə *** zəmanət verilmir və şəxsdən adama dəyişə bilər ***.\nAlzheimer xəstəliyi hal -hazırda ABŞ -da 65 yaşdan yuxarı olan təxminən beş milyon insanı təsir edir - şükürlər olsun ki, son Alzheimer pəhriz planı yemək üçün faydalı olan qidaların siyahısını və qarşısını almaq lazım olan qidaları ehtiva edir. Alzheimerin pəhriz planı xüsusilə vacibdir, çünki Alzheimer, son həyatın ən həssas illərində yaddaşı, şəxsiyyəti və fəaliyyət qabiliyyətini yox edən xoşagəlməz bir demans formasıdır.\nBir müalicə hazırlanana qədər Alzheimer xəstəliyinin yaranmasının qarşısını almaq və inkişafını ləngitmək yeganə seçim olaraq qalır. Xoşbəxtlikdən, Alzheimerdən xilas olma şansınızı artırmaq üçün nə yeyib içə biləcəyinizi izah edən araşdırmalar, sorğular və təhlillər yoxdur.\nDiyetinizin Alzheimer xəstəliyinə təsir etdiyinə inanılır və hamısı qidalanmaya bağlıdır. Alzheimer ’s hal -hazırda beyində zədələnən lövhələrin yığılması və oksidləşdirici stresin səbəb olduğu şübhəsi var. Bu o deməkdir ki, antioksidan xüsusiyyətlərə malik olan və ya sinir toxumasını qoruya bilən qida maddələri Alzheimer demans riskini minimuma endirmək üçün ən yaxşı seçimdir:\nVitamin A və beta-karoten: Alzheimer xəstələrində azaldığı bilinən bir cüt antioksidan qidadır. Əlavə olaraq, laboratoriya testləri, bu birləşmənin demansın şübhəli səbəblərindən biri olan amiloid lövhələrin meydana gəlməsinin qarşısını ala biləcəyini təsbit etdi. Nəhayət, beta-karotin, yaddaşın yaxşılaşdırılması və zehni vəzifələrlə əlaqələndirilir və məşqlər də Alzheimerdən xilas olmaq üçün bir vasitədir.\nC vitamini: Lövhələrin əmələ gəlməsinə mane olan başqa bir antioksidan. A vitamini və beta karotendən fərqli olaraq, bu nəticə həm in vitro (petri qabı), həm də in vivo (bədəndə) olaraq görülmüşdür.\nSink: Sink, beynin hipokamp hissəsindəki lövhə əlamətlərinin varlığını azaltdığı bilinir və siçanlarda yaddaşın azalmasını azaldır. Əlavə olaraq, Alzheimer xəstələrində koqnitiv azalmanın sink çatışmazlığı ilə əlaqəsi var, lakin bunun korrelyasiya və ya səbəb olduğu aydın deyil.\nB vitaminləri və ya dəmir kimi digər qida maddələrinin də beyində antioksidan və ya digər qoruyucu təsirlərə malik olduğu bildirilir. Bununla birlikdə, onların üzərində aparılan araşdırmalar yuxarıda sadalanan üçdən daha az nəticə verir.\nAlzheimer xəstəliyiniz varsa yeyə biləcəyiniz qidalar\nYuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq, lazımi miqdarda A və C vitaminləri, sink və beta-karoten aldığınızdan əmin olmaq üçün diyetinizə aşağıdakı qidaları əlavə etməyi və ya artırmağı düşünün:\nTünd, yarpaqlı göyərti\nOtla bəslənmiş mal əti\nAlzheimer xəstəliyiniz varsa çəkinin\nAlzheimer riskini minimuma endirmək istəyərkən çəkinməli olduğunuz əsas şey yağlar və alkoqol olsa da, bu heç də kəsilməz və quru deyil. Yağlarla əlaqədar olaraq, mövcud araşdırma, riskinizi müəyyən edən faktiki qəbul miqdarı deyil, fərqli növ yağ nisbi səviyyələrinin olduğunu göstərir. Mono və ya doymamış yağ qəbulunuzu doymuşdan daha yüksək tutmağın bilişsel funksiyanı yaxşılaşdırdığı, əksinə daha pis funksiyaya səbəb olduğu göstərilmişdir. Bunu nəzərə alaraq, diyetinizdə aşağıdakıları məhdudlaşdırmağa və ya aradan qaldırmağa çalışın:\nKərə yağı və ya marqarin\nQırmızı ət (həftədə dörd porsiyadan çox deyil)\nAlkoqol (aşağıya baxın)\nAlkoqol ilə gündə iki və ya daha az stəkan qoruyucu təsir göstərir, amma daha çox riskə səbəb olur. İçkinizi minimuma endirmək və ya tamamilə imtina etmək məsləhətdir.\nƏlavələr haqqında bir söz\nVitamin əlavələri pəhriz dəyişikliyi ilə yanaşı faydalı ola bilər, ancaq həkiminiz tərəfindən tövsiyə edildiyi kimi. Əlavələr, ola biləcək hər hansı bir qida çatışmazlığını düzəltmək üçün çox faydalıdır, ancaq düzgün və balanslı bir pəhriz yeyirsinizsə, minimal təsir göstərəcəkdir.\nMIND pəhrizinə əməl etməlisiniz?\nAilənizdə Alzheimer xəstəliyi və ya digər risk faktorları olmasa da, bu yemək planını sınamaq istəyə bilərsiniz. Qidalandırıcı bütün qidalara diqqət yetirir, buna görə də "yalnız beyniniz üçün yaxşı deyil. Ürəyiniz və ümumi sağlamlığınız yaxşıdır "dedi doktor, fəlsəfə doktoru Məcid Fotuhi. Memosyn Nevrologiya İnstitutunun sədri və baş direktorudur.\nPlanın ən yaxşı cəhətlərindən biri, faydaları görmək üçün mükəmməl şəkildə yapışmamağınızdır, Rokusek deyir. "Bu, onu uzun müddət təqib etməyinizi daha da artırır" deyir. Morris deyir ki, insanlar MIND yolu ilə nə qədər çox yeyirlərsə, Alzheimer xəstəliyinə tutulma riski də o qədər azalır.\nPəhrizinizi daha çox ZİNDƏ bənzər hala gətirməyə qərar verərsinizsə, Rokusek bir neçə əlavə addım atmağı məsləhət görür. "Porsiyalarınızı nəzarətdə saxlayın və yeməyin necə hazırlandığına diqqətli olun. Soslar, çörəkçilik və yağlar əlavə kalori və şəkər kimi gizli maddələr əlavə edə bilər "deyir. "Gündə bir neçə stəkan su içməyi də unutmayın."\nNəhayət, pəhrizin böyük rol oynasa da, "Alzheimer xəstəliyinin yalnız bir tərəfidir", - Fotuhi deyir. Riskinizi daha da azaltmaq üçün nizamlı məşq edin və stresinizi idarə edin deyir.\nTədqiqat: D vitamini baxımından zəngin bir pəhriz, demansın qarşısını almağa kömək edir\nBeyin sağlamlığının yaxşılaşdırılması üçün yolumuzu yeyə bilərikmi? Yeni bir araşdırma, D vitamini ilə zəngin bir pəhrizə yönəlməyin, yaddaşı pozan demansın qarşısını almaq üçün ağıllı bir addım ola biləcəyini göstərir.\nJurnalda dərc olunub Alzheimer və Demans, araşdırma təxminən 6 il ərzində 1700 -dən çox insanı izlədi. Ən çox D vitamini istehlak edənlərin demans inkişaf etdirmə ehtimalının ən az miqdarda istehlak edənlərə nisbətən 28% daha az olduğunu təsbit etdi.\nD vitamini qəbulu ilə demans riski arasındakı əlaqə əvvəlki araşdırmalarda qurulmuşdu. Mütəxəssislərin dediyinə görə, yeni araşdırma bunu müxtəlif irq və etnik mənşəli böyük bir insan qrupunda təsdiq etməklə fərqlənir.\nAraşdırma müəllifi Yian Gu, "Alzheimer xəstəliyi və demans üçün D vitaminindən qorunmağa dair bəzi sübutlar var idi, lakin keçmişdə bu işlər daha çox İspan olmayan və ya ağ əhalidə idi" dedi. Nyu -Yorkdakı Kolumbiya Universiteti Vagelos Həkimlər və Cərrahlar Kollecində nevrologiya elmləri üzrə dosentdir.\n"Tədqiqat qrupumuz çox etnikdir, çünki demansla əlaqənin fərqli populyasiyalarda eyni olub olmadığını bilmək lazımdır" dedi Dr. Gu Tibbi Gündəlik. "Demansın hazırda [təsirli] bir əczaçılıq müalicəsi olmadığını bilirik, buna görə də xəstəliyin başlanğıcını gecikdirmək və ya qarşısını almaq üçün qabaqlayıcı tədbirlər tapmaq vacibdir."\nYemək seçimləri izlənildi\nÜmumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, yaddaşın, düşünmə qabiliyyətinin və gündəlik fəaliyyətlə məşğul olma qabiliyyətinin pisləşməsi ilə qeyd olunan demans, hər il dünyada təxminən 10 milyon insana təsir edir.\nABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzlərinə görə, demansın ən çox yayılmış səbəbi olan Alzheimer xəstəliyi ilə yaşayan insanların sayı 65 -dən sonra hər beş ildən bir iki dəfə artır.\nDr. Gu və qrupu, araşdırma başlayanda 65 və daha yuxarı olan 1759 insanı analiz etdi. Müxtəlif New York məhəllələrindən gələn iştirakçılar, 5.8 illik ortalama bir təqib müddətində yemək seçimlərini izah edən anketlər doldurdular.\nTədqiqat dövründə 329 iştirakçı demans inkişaf etdirdi. Tədqiqatçılar, yaş, cinsiyyət, təhsil və siqaret çəkmə kimi demans riskini də təsir edə biləcək digər faktorlar üçün nəticələr düzəltdilər, lakin yenə də daha yüksək D vitamini qəbulu ilə aşağı demans nisbətləri arasında güclü bir əlaqə tapdılar.\nYeni araşdırmalara görə, demans D vitamini ilə əlaqəli yeganə şərtdən uzaqdır. Eyni zamanda, son illərdə ürək xəstəliyi, otoimmün xəstəliklər və diabet kimi müxtəlif xroniki şərtlərin hamısı D vitamini çatışmazlığı ilə əlaqələndirilir.\nDoktor Miroslaw "Mack" Mackiewicz "D vitamininin aşağı səviyyəsi bir çox mənfi nəticələrlə əlaqədardır" dedi. ABŞ -ın Milli Yaşlanma İnstitutunda Yaşlanma Nörobiyolojisi və Nörodejenerasyon Şöbəsində bir proqram direktorudur və bu, yeni demans/D vitamini araşdırmasını maliyyələşdirdi.\nDr Mackiewicz, araşdırma, D vitamini ilə zəngin bir pəhriz yeməyin demansın qarşısını aldığını, yalnız daha aşağı risklə əlaqəli olduğunu sübut etmir. Tibbi Gündəlik. "Nedensel bir əlaqə quracaq bir iş tərtib etmək olduqca çətindir, amma gələcək araşdırmamızın bir hissəsi olmalıdır" dedi.\nABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutuna görə, 14-70 yaş arası insanlar gündəlik 600 IU (beynəlxalq vahid) D vitamini istehlak etməli və 70-dən sonra 800 IU-a qədər artırmalıdır. D vitamini ilə zəngin qidalara somon, ton balığı, süd, qatıq və yumurta daxildir. .\nDr. Mackiewicz, "Paket mesajı sağlam bir D vitamini səviyyəsinin qorunmasının vacib olmasıdır" dedi. "Sağlamlıq mütəxəssisinizlə danışdığınızda və demansdan narahat olduğunuzda, D vitamini saxlama haqqında danışmaq bu söhbətin bir hissəsi olmalıdır."\nMaureen Salamon, Medscape, St. Jude Uşaq Araşdırma Xəstəxanası, Weill Cornell Tibb və digərləri kimi veb saytlar, jurnallar və xəstəxanalar üçün sağlamlıq və tibb haqqında yazır.\nBeyin pəhrizləri necə işləyir?\nAraşdırmalar göstərir ki, bu diyetlərdəki qidalar Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli şeyləri azaldır və beyində lövhə yığır. Müəyyən qidaların və ya qida maddələrinin faydaların açarı olub olmadığını və ya bir çox qidanın qarışığının köməkçi olub olmadığını heç kim dəqiq bilmir.\nLombardo deyir: "Müxtəlif qida maddələri, ehtimal ki, Alzheimer xəstəliyinə fərqli yolları maneə törədir".\nİltihab Alzheimer xəstəliyinə gedən yollardan biridir. Həddindən artıq iltihab - bədəninizin immunitet sisteminin cavabı - xroniki xəstəliklərlə əlaqədardır. 65 yaşdan yuxarı 1200 -dən çox yetkinin ardınca aparılan bir araşdırmada, Aralıq dənizi pəhrizinə ən sıx bağlı olanların qanında iltihabla əlaqəli ən aşağı protein miqdarı vardı. 4 illik müddətdə Alzheimer xəstəliyinə tutulma riski diyetə riayət etməyən həmyaşıdlarından 34% aşağı idi.\nLombardo deyir: "Pəhrizdə olan balıq, toxum, qoz-fındıq və zeytun yağından olan omeqa-3 yağ turşuları iltihab əleyhinə təsir göstərir".\nAralıq dənizi pəhrizi və digərləri iltihab əleyhinə qidaları itələyir və iltihablı olanları kəsir. Tipik Qərb pəhrizinin müxtəlif olmaması və yüksək miqdarda şəkər, duz, yağ və emal iltihabı artırır.\nOksidativ stres də Alzheimer xəstəliyinin inkişafında ehtimal olunan bir oyunçudur. Bədənin toksinlərin zərərli təsirlərini dayandıra bilmədiyi zaman olur. Beyin üçün sağlam olan diyetlər, oksidləşdirici stresə qarşı dura bilən yaban mersini və ispanaq kimi antioksidanlarla zəngin qidalarla zəngindir. Bu qidalar Alzheimer xəstələrinin beynində toplanan lövhə yığılmasının qarşısını ala bilər. Siçanlar və ya hüceyrələr üzərində aparılan laboratoriya testlərində zeytun yağı, giləmeyvə, gavalı, üzüm, qoz və ərikdəki maddələr bu lövhə yığılmasının qarşısını aldı.\nOtlar və ədviyyatlar da iltihabı və oksidləşdirici stresi azalda bilər. DASH otlar və ədviyyatlarla zəngindir, buna görə də duzu əldən verməyəcəksiniz. Araşdırmalara görə zerdeçal, antiinflamatuar və antioksidan təsirləri səbəbiylə Alzheimer, Parkinson və insultun qarşısını almağa kömək edə bilər. Darçın Alzheimer xəstəliyində tapılan beyin lövhəsini azaltdı və xəstəliyin heyvan araşdırmalarında zehni tənəzzülün tərsinə kömək etdi. Bir araşdırmada, gündə 30 mq zəfəran Alzheimer simptomlarına qarşı kömək edən reseptli bir dərman olan donepezil qədər təsirli idi.\nYaşlandıqca beynin kiçilməsinin qarşısını almaq üçün bu faydalar bir araya gələ bilər. Son bir araşdırmada, Aralıq dənizi tipli bir pəhriz izləyən yaşlı yetkinlərin yaşıdlarından daha yüksək beyin həcmi var idi.\nMəşq beyin də daxil olmaqla bütün bədən üçün faydalıdır. Alzheimer xəstəliyinə səbəb olan beyindəki lövhəni azalda bilən LDL xolesterol səviyyələrini azaltmaq üçün sevdiyiniz insanı idman etməyə təşviq edin. Rəqs etmək, hərəkət etmək üçün xüsusilə faydalı bir yol kimi görünür. İllinoys Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən 2017 -ci ildə edilən bir araşdırma, rəqs etməyi öyrənən yaşlı qadınların Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli beyindəki ağ maddənin dejenerasyonunu yavaşlatdıqlarını təsbit etdi. Yaşlılar üçün qarşıdan gələn rəqs dərslərinin tarixləri və saatları üçün yerli böyük mərkəz və ya yaxınlıqdakı rəqs studiyalarına müraciət edin.\nAğır içmənin demansla əlaqəli olmasına baxmayaraq, hər gün bir stəkan qırmızı şərab içmək qadınlarda Alzheimer xəstəliyi riskini azaldır. Jurnalında nəşr olunan bir araşdırma New England Tibb Jurnalı mülayim içmənin bilişsel sağlamlığı gücləndirə biləcəyini təsbit etdi. Tədqiqatçılar qırmızı şərabda olan resveratrolun beyin üçün faydalı olduğuna inanırlar.\nAilə baxıcıları tez -tez Alzheimer xəstəliyi riski olan sevilən birinə qulluq edərkən həddən artıq yüklənirlər. Yaşlı bir sevilən birinin əsas ailə baxıcısı olsanız və yüksək keyfiyyətli yüksək qayğı göstərən əlavə yardıma ehtiyacınız varsa, Centennial Ev Baxımı Yardımı kömək edə bilər. Yaşlıların yaş tərzini dəyişdirməyi qərara alan lider bir ev baxım agentliyiyik.\nBu Sağlam Vərdişi Hər Gün Etmək Alzheimer ilə əlaqəli toksinləri azaltmağa kömək edə bilər\nBu vərdiş sağlamlığınızı bir çox cəhətdən gücləndirə bilər və tamamilə pulsuzdur.\nAlzheimer və digər xəstəlikləri yalnız dostunuza və babanıza təsir edən bir şey kimi düşünə bilərsiniz, amma bilişsel geriləmənin əslində şok edici bir şey olduğunu öyrənə bilərik. Əslində, Alzheimer və Aposs Assosiasiyasının mütəxəssisləri, 60 və daha yuxarı yaşda olan amerikalıların 12-18 -inin, Alzheimer və aposs xəstəliyi də daxil olmaqla, tez -tez rəsmən diaqnoz edilə bilən demans formalarına keçən bir növ yüngül bilişsel pozğunluq (MCI) yaşadığını təxmin edirlər.\nBu həftə, ABŞ Ərzaq və Dərman İdarəsi (FDA), erkən diaqnozlu Alzheimer xəstəliyinin gedişatını yavaşlatan ilk dərman aducanamabdır. Ancaq hər hansı bir demansın müalicəsi hələ də yoxdur, buna görə də ən yaxşı seçimimiz ilk növbədə bunun qarşısını almaq üçün mümkün olan hər şeyi etməkdir. Bu yaxınlarda öyrəndik ki, həftədə üç dəfə gəzmək, musiqi çalmaq və Aralıq dənizi üslubunda bir pəhriz yemək yaşlandıqca beyninizin sağlam qalmasına kömək edə bilər.\nYeni araşdırma 1 İyunda nəşr olundu PLOS Biologiyası Alzheimer & aposs qarşısının alınması arsenalımıza başqa bir beyin faydası verən ipucu əlavə edir: dərin yuxu.\nPennsylvania Dövlət Universiteti elm adamları, yuxuya bağlı beyin fəaliyyətinin, dərin, sakit, sürətli olmayan göz hərəkəti (NREM) zamanı meydana gələn növün, bədənin Alzheimer və digər xəstəliklərlə əlaqədar zəhərli zülalların atılmasına kömək edə biləcəyini kəşf etdilər. (ICYMI, sağlam bağırsağın daha keyfiyyətli, dərin yuxuya getməyinizə kömək edə biləcəyini öyrəndik, buna görə də diyetinizi bu probiyotik, prebiyotik və fermentləşdirilmiş qidalarla yükləməyinizə əmin olun!)\nGeniş araşdırmalar göstərir ki, Alzheimer xəstəliyinin inkişafının bir yolu beyində amiloid-β (A β) və tau zülallarının səviyyəsinin artmasıdır. Bu tez -tez rəsmi diaqnozdan 10-20 il əvvəl baş verir. Yeri gəlmişkən, bu beyin zülal yükü və yuxu bağlantısına işarə edən ilk araşdırma deyil: 2018 -ci ildə elm adamları, bir gecəlik yuxusuzluğun beyindəki A β yükünü artırdığını aşkar etdilər.\nSerebrospinal maye (CSF) bu tullantı məhsulları mərkəzi sinir sisteminin bir hissəsi olan glimfatik sistem vasitəsilə bədəndən çıxara bilər. Beyindəki glial hüceyrələr, nöronları fiziki və kimyəvi zərərdən qorumaq üçün qan damarları ilə birləşir. Glimfatik sistem bu "beyin tullantılarını" səmərəli şəkildə boşalda bilərsə, bu zülalların hüceyrədənkənar yığılması Alzheimer xəstəliyinə qədər irəliləyə bilər.\nAncaq dərin yuxu, beynin Alzheimer və aposs ilə əlaqəli toksinləri yuymasına kömək edə bilər. NREM yuxusu zamanı, oyanmaq həqiqətən çətin olduğu zaman ortaya çıxan bir yuxu növüdür, belə ki, siz tamamilə açıldığınız üçün & quot; beyin daxili təmizləmə mexanizmi rolunu oynayan yavaş, sabit elektrik dalğaları yaradır.\nTədqiqat, qlobal beyin fəaliyyəti ilə [CSF] axını arasındakı əlaqəni Alzheimer və digər xəstəlik patologiyası ilə əlaqələndirdi. Bu tapıntı, ehtimal ki beyin toksinlərini yumaq üçün [CSF] axınının yuxudan asılı olması səbəbiylə nörodejenerativ xəstəliklərdə aşağı tezlikli (0.1 [hertz] -dən az) istirahət vəziyyətindəki sinir və fizioloji dinamikanın potensial rolunu vurğulayır. Pennsylvania Dövlət Universitetində biotibbi mühəndislik kafedrasının dosenti Liu deyir Bugünkü Tibbi Xəbərlər.\nTədqiqat müəllifləri bunun sübut edilmiş bir səbəb-nəticə ssenarisi olmadığını (hələ) xəbərdar edirlər, lakin Alzheimer və digər xəstəliklərin aşkarlanması protokoluna yuxu analizinin əlavə edilməsini tövsiyə edirlər.\nAsılı olmayaraq, kifayət qədər (AKA yeddi -doqquz saat) rahat yuxu üçün vaxt ayırmaq, əlbəttə ki, pis bir resept kimi səslənmir! Bir az R & ampR reabilitasiyasından istifadə edə bilsəniz, daha yaxşı bir gecə yatmaq üçün dörd yolu toplamaq üçün bir yuxu mütəxəssisi ilə danışdıq.\nBeyninizi gücləndirmək üçün 6 MIND Diet Tarifləri\nYediklərimizin güclü sümük və əzələ qurmağa kömək edə biləcəyini artıq bilirsiniz. Ancaq məlum olur ki, pəhrizimiz beynimizə də müsbət təsir göstərə bilər, yaddaşı və zehni aydınlığı artıra bilər, hətta demans və Alzheimer və rsquos xəstəliyinin qarşısını almağa kömək edə bilər. Carolyn Williams, PhD, RD, yemək kitabının müəllifidir Şəfa Verən Yeməklər, izah edir: & ldquoBeyn 7/24 çalışır, daimi enerji və qida təchizatı tələb edir. Lazım olan optimal yanacağa sahib deyilsə, bu onun işinə təsir edir və eyni zamanda quruluşunu yavaş -yavaş dəyişə bilər. & Rdquo\nWilliams'a görə, yemək beyin sağlamlığını iki əsas yolla yaxşılaşdıra bilər. Birincisi, antioksidanlarla zəngin və iltihab əleyhinə qidalar beyin sağlamlığının azalmasına səbəb olan sərbəst radikalların zədələnməsi və aşağı dərəcəli iltihabla mübarizə aparmağa kömək edə bilər. İkincisi, zülal, B vitaminləri, kolin, C vitamini, dəmir və sinklə zəngin olan qidalar beyin hüceyrələri arasında yuxu, əhval, konsentrasiya, nəfəs alma, ürək dərəcəsi və aclıq kimi vacib funksiyaları idarə edən mesajları daşıyan nörotransmitterləri dəstəkləyə bilər. .\nBəs bu faydaları əldə etmək üçün ən yaxşı ümumi yemək tərzi nədir? Elm, MIND pəhrizinə (Nörodejenerativ Gecikmə üçün Aralıq dənizi-DASH Müdaxiləsi) və klassik Aralıq dənizi pəhrizi ilə hipertoniyaya əsaslanan DASH pəhrizinin birləşməsinə işarə edir. & ldquoResearch, MIND pəhrizinə hətta orta dərəcədə riayət etməyi beyin tənəzzülünü yavaşlatır və Alzheimer və rsquos riskini azaldır, - rdquo Williams deyir.\nMIND pəhrizinin köşə daşı qidalarına yarpaqlı göyərti, giləmeyvə, qoz-fındıq, zeytun yağı, fasulye, tam taxıl, quş əti və yağlı balıqlar (və digər omeqa-3 yağ turşuları mənbələri) daxildir. Burada göstərilən reseptlər MIND pəhriz qaydalarına uyğundur. Üstəlik, hazırlamaq asandır və ləzzət baxımından böyükdür.\nVideoya baxın: Pəhriz zamanı etdiyimiz 6 SƏHV (Oktyabr 2021).\nYapon qırmızı düyü resepti\nFrankenstorm Gəlini Kokteyli\nMomofuku, New York şəhərində yeni bir şirniyyat təqdim edir\nHoria Virlan'da brokoli ilə makaron\nGündəlik yemək: 9 dekabr 2015\nVancouverin CinCin, İtalyan Yeməkləri üçün Ən Yaxşı Seçim olaraq qalır\nTomatillo-Cilantro Soslu Bibərli Karides\nKlassik Aviasiya Kokteylində Bir Dahi Gəlin\nSpagetti - sürətli resept\nCopyright 2021 \_ Düzgün pəhriz qadınlara Alzheimer xəstəliyindən necə xilas ola bilər...


Həyat qəribədir » wWw.Qadinlar.Biz ~ Qadınlar Bir Incidir! Populyar Qadın Saytı\nTarix: 10-06-2014, 02:30\nŞərhlər: Baxılıb: 2676\nSəs ver: Həyat qəribedir. Amma onun qəribəliklərini biz başa düşmürük. Bəzən əlimizdə ki xoşbəxtliyi görmürük onun dəyərini isə itirəndən sonra bilirik. Amma artıq gec olur.Nə zaman nə ilə qarşılaşacağımız, 1 dəqiqə sonra belə başımıza nə gələcəyi heç bəlli deyil... Nəvaxt doğulacağımızı, kiminlə, harda, necə tanış olacağımızı biz seçmirik. Bunu həyat özü təqdim edir.Özünə uyğun məqsədli bir şəkildə...\nDoğulduğumuz gündən bu yana, bu yaşımızadək həyatımıza müxtəlif insanlar daxil olur. Kimisi yaxşı, kimisi pis. Kimisi uzun müddətə, kimisi qısa vaxt ərzində... Çox zaman bu bizim də istəyimizlə baş versə də, çox zaman da istəklərimiz xaricində reallaşır. Bəzən elə olur ki, uzun zamandır ətrafımızda olan biri nə edirsə etsin, bizim həyatımıza daxil ola bilmir... Bəzən isə çox az zaman ərzində tanıdığımız biri bizim üçün əvəzedilməz olur. Az qala həyatımızın anlamına çevrilir...\nBütün planlarımızı onu da daxil edərək qururuq, onunla reallaşmasını istəyirik. Amma nə qədər çalışsaq da, nə qədər olmamasını istəsək də bir an gəlir ki, o əvəzedilməz olanı itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalırıq... Həyatda bəlkə də ən çətin şey bu qədər özünə yaxın bildiyin birini itirmək qorxusunu yaşamaqdır. Çünki ondan sonra "ONSUZ" həyata başlamaq bir az çətin olur... Bəlkə bir söz, bəlkə bir hərəkət onu geri gətirə bilər. Amma elə də olur ki, nə edərsək edək onu geri qaytara bilmirik...\nBəs sizin həyatda itirməkdən qorxduğunuz biri varmı?\n"Öz arzularımdan belə keçərəm, təki o mənə geri qayıtsın" deyə biləcəyiniz biri varmı? NoName


Dövlətə xəyanət: Qazaxıstanda yüksək vəzifəlilər saxlanıldılar - 08.01.2022, Sputnik Azərbaycan\nCinayət Məcəlləsinin 1-ci hissəsinin 175-ci maddəsi ilə dövlətə xəyanət faktı üzrə məhkəməyə qədər araşdırma başlanıb. 08.01.2022, Sputnik Azərbaycan\nBAKI, 8 yanvar - Sputnik. Qazaxıstan Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin (MTK) sabiq rəhbəri Kərim Məsimov dövlətə xəyanətdə ittiham edilərək saxlanılıb. Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə komitədən məlumat verilib. Qeyd olunur ki, yanvarın 6-da MTK "Qazaxıstan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 1-ci hissəsinin 175-ci maddəsi ilə dövlətə xəyanət faktı üzrə məhkəməyə qədər araşdırma başlayıb"."Yanvarın 6-da adıçəkilən cinayətin törədilməsində şübhəli bilinən MTK-nın sabiq sədri K.K.Məsimov və digərləri saxlanılıblar", - məlumatda qeyd olunur. Bu ərəfədə ölkənin ilk prezidenti Nursultan Nazarbayevin keçmiş müşaviri Yermuxamet Yertısbayev bildirmişdi ki, ölkədə böhranın səbəblərindən biri də bəzi yüksək vəzifəli məmurların, eləcə də hüquq müdafiəçilərinin xəyanəti olub. O, baş verənləri dövlət çevrilişinə və silahlı qiyama cəhd adlandırıb, əlavə edib ki, hadisələrin miqyası onun göstəricisidir ki, "hakimiyyətin yüksək eşelonundakıların, eləcə də hüquq-mühafizə orqanlarındakıların xəyanəti olmadan bunu etmək olmazdı". Qeyd edək ki, saxlanılan K.Məsimov Təhlükəsizlik Şurasının yanvarın 5-də keçirilmiş iclasında iştirak edib. Həmin vaxt o hələ MTK-nın sədri idi. İclasdan sonra Məsimov istefaya göndərilib. MTK-ya yeni rəhbər Yermek Sagimbayev təyin olunub. Məsimov iki dəfə Qazaxıstanın baş naziri (2007—2012, 2014—2016), eləcə də N.Nazarbayevin köməkçisi (2003-2006) olub. Prezident Administrasiyasına başçılıq edib (2012-2014). General-leytenant rütbəsi var.Eləcə də oxuyun:* NATO Qazaxıstanda yaranmış vəziyyətdən narahatdır - Stoltenberq* Qazaxıstana dəymiş maddi ziyanın məbləği açıqlandı* Politoloq: Qazaxıstanda sabitlik yaratmaq uzun müddət çətin olacaq\nməmur, sədr, qazaxıstan, milli təhlükəsizlik, komitə\n09:52 08.01.2022 (Yenilənib: 11:07 08.01.2022)\n© REUTERS / TURAR KAZANGAPOVQazaxıstanda vəziyyət\nCinayət Məcəlləsinin 1-ci hissəsinin 175-ci maddəsi ilə dövlətə xəyanət faktı üzrə məhkəməyə qədər araşdırma başlanıb.\nBAKI, 8 yanvar - Sputnik. Qazaxıstan Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin (MTK) sabiq rəhbəri Kərim Məsimov dövlətə xəyanətdə ittiham edilərək saxlanılıb.\nSputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə komitədən məlumat verilib.\nQeyd olunur ki, yanvarın 6-da MTK "Qazaxıstan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 1-ci hissəsinin 175-ci maddəsi ilə dövlətə xəyanət faktı üzrə məhkəməyə qədər araşdırma başlayıb".\n"Yanvarın 6-da adıçəkilən cinayətin törədilməsində şübhəli bilinən MTK-nın sabiq sədri K.K.Məsimov və digərləri saxlanılıblar", - məlumatda qeyd olunur.\nBu ərəfədə ölkənin ilk prezidenti Nursultan Nazarbayevin keçmiş müşaviri Yermuxamet Yertısbayev bildirmişdi ki, ölkədə böhranın səbəblərindən biri də bəzi yüksək vəzifəli məmurların, eləcə də hüquq müdafiəçilərinin xəyanəti olub. O, baş verənləri dövlət çevrilişinə və silahlı qiyama cəhd adlandırıb, əlavə edib ki, hadisələrin miqyası onun göstəricisidir ki, "hakimiyyətin yüksək eşelonundakıların, eləcə də hüquq-mühafizə orqanlarındakıların xəyanəti olmadan bunu etmək olmazdı".\nQeyd edək ki, saxlanılan K.Məsimov Təhlükəsizlik Şurasının yanvarın 5-də keçirilmiş iclasında iştirak edib. Həmin vaxt o hələ MTK-nın sədri idi.\nİclasdan sonra Məsimov istefaya göndərilib. MTK-ya yeni rəhbər Yermek Sagimbayev təyin olunub.\nMəsimov iki dəfə Qazaxıstanın baş naziri (2007—2012, 2014—2016), eləcə də N.Nazarbayevin köməkçisi (2003-2006) olub. Prezident Administrasiyasına başçılıq edib (2012-2014). General-leytenant rütbəsi var.\n* NATO Qazaxıstanda yaranmış vəziyyətdən narahatdır - Stoltenberq\n* Qazaxıstana dəymiş maddi ziyanın məbləği açıqlandı\n* Politoloq: Qazaxıstanda sabitlik yaratmaq uzun müddət çətin olacaq


Qobustan, paxlava, məbədlər: bunlardan hansı biri rusiyalı turistlərin qəlbində iz qoyur - Gezmeli Yerler, Gezilecek Yerler, Turizm xeberleri, Turlar, Tur\nEv Gəzəyənlər Qobustan, paxlava, məbədlər: bunlardan hansı biri rusiyalı turistlərin qəlbində iz qoyur\nDövlət Dumasının deputatı Dmitri Savelyevin rəhbərliyi ilə Rusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun jurnalistləri gənc nəsildən olan turistlər arasında sorğu aparmağı, Azərbaycanın onlar üçün haradan başlamasına və qəlblərində hansı izləri qoymasına aydınlıq gətirməyi qərara alıblar.\nMark və Olqa hətta bilmirdilər ki, nəyin üzərində dayansınlar: onlar üçün Azərbaycana səfər daha yaddaqalan olub. Çünki söhbət toy səyahətindən gedir. Səfərdən əvvəl onlar çoxsaylı forumlara baxıb, hətta Azərbaycanın tarixi haqqında məqalələr də oxuyublar. Mark gülümsəyərək deyir: “Bir sözlə, biz hazırlıqlı gəlmişdik. Lakin reallıq gözlədiklərimizi ötüb keçdi. Biz fikirləşmirdik ki, hər şey – insanlar da, təbiət də, daim tamaşa etmək istədiyimiz şəhərin özü də bu qədər yaxşı ola bilər. Heydər Məscidi – bu, sadəcə bir fantastikadır. Biz məscidə iki dəfə – gündüz və axşam gəldik. Səmanın fonunda içindən parlayan ağ daş… bu, çox maraqlıdır!”. Olqa Şəhidlər xiyabanından dərin təəssüratla ayrılıb. O deyib: “Şəhid” bizə çox da tanış söz deyil, əslində isə bu, Vətəni uğrunda canından keçən insandır. Orada dəfn edilən insanlar Vətəni müdafiə ediblər. Mənim babam Stalinqrad döyüşlərində həlak olub, özüm oralardanam və bilirəm ki, həm ruslar, həm azərbaycanlılar birgə vuruşublar. Orada onların xatirələrinə nəhəng memorial ucaldılıb. Bax, onlar da şəhid olublar, müqəddəslik uğrunda həlak olublar”.\nRusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun rəhbəri Dmitri Savelyev bildirib ki, hazırda rusiyalı gənclərin dost qonşu ölkə haqqında 5 il bundan əvvələ nisbətən daha çox məlumatı var. “Burada jurnalistlərin işi və ölkə haqqında insanların bir-birinə ötürdüyü məlumatlar özünü büruzə verib. Lakin hər şeydən əvvəl, Azərbaycanın turistlərin ölkəyə cəlb edilməsinə yönələn fəal siyasət aparması faktdır. Burada həm gənclər forumları, həm böyük idman tədbirləri, həm “Jara” festivalı, – Rusiyadan bu musiqi bayramına böyük məmnuniyyətlə gəlirlər, – öz rolunu oynayır. Buna görə də Azərbaycana turist axını artır və hər şeydən əvvəl gənclər hesabına artır. Çünki gənclər daha çevikdir, hər yenilik onlara maraqlıdır və daha rahat əlaqə qururlar”, – deyə D.Savelyev vurğulayıb.\nRusiya-Azərbaycan Dostluğu Mərkəzinin rəhbəri Nataliya Krasovskaya gülərək deyib: “Biz sorğu apararkən məlum oldu ki, ən azından Qız qalası, Dənizkənarı Bulvar, İçərişəhərin küçələri hamının yadında qalıb. Əksəriyyəti təkcə Bakıya deyil, məsələn Qəbələyə, Şəkiyə gedir. Hətta bir cütlük Şəki paxlavasının dadını jestlərlə başa saldı – bəzən insan fikrini sözlərlə ifadə etməkdə çətinlik çəkir. Məlum oldu ki, qastronomik turizm gənclər üçün daha cəlbedici olub. Bu, eyni zamanda, həm adət edilmiş, həm də ekzotik təəssüratlardır. Hər kəs kabab yeyib. Lakin Bakıda hazırlanan kababı hamı yeməyib! Memarlıq, təbiət abidələri, qədim məbədlər – bütün bunlar Rusiyadan olan gənc turistlərdə böyük maraq oyadır. Bu, çox mühümdür: onlar bilirlər ki, hara gedirlər, nəyə baxırlar. Bir çoxları üçün bu, Azərbaycan gözəllikləri haqqında romanın yalnız başlanğıcıdır”.\nƏvvəlki məqaləOleq Safonov: Xəzər dənizində kruiz turizminin inkişafının böyük perspektivləri var\nNövbəti məqalədəUzunömürlülər diyarında\nKharkiv Gəziləcək Yerlər Siyahısı | Ən Gözəl 15 Yer\nVətəndaşlarımıza Azərbaycana getməyin deməmişik


22:09 11.02.2016 (Yenilənib 23:03 11.02.2016) Qısa URL\nDövlət Fitosanitar Nəzarəti Xidmətinin əməkdaşları tərəfindən İrandan Azərbaycana idxal olunan 24 ton kartof məhsulunda "kartof güvəsi" aşkar edilib.\nBAKI, 11 fev — Sputnik. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Fitosanitar Nəzarəti Xidmətinin əməkdaşları tərəfindən İrandan Azərbaycana idxal olunan 24 ton kartof məhsulunda "kartof güvəsi" aşkar edilib.\nDövlət Fitosanitar Nəzarəti Xidmətindən Sputnik-ə verilən məlumata görə, Xidmətin Respublika Karantin Ekspertiza Mərkəzində “Divo CO” MMC tərəfindən qonşu ölkədən Azərbaycana idxal olunan kartof məhsulu üzərində ekspertiza həyata keçirilib.\nEkspertiza zamanı məhsulun Azərbaycan üçün karantin tətbiq edilən zərərverici olan kartof güvəsi (Phthorimaea operculella Zell.) ilə sirayətləndiyi aşkar edilib.


Flirt nə vaxt xəyanət sayılır? » wWw.Qadinlar.Biz ~ Qadınlar Bir Incidir! Populyar Qadın Saytı\nSəs ver: Bəyənildiyini hiss etmək sadəcə qadınların deyil, hər kəsin arzusudur.\nVar olan münasibətdə artıq özümüzü özəl hiss etmir, eynilikdən sıxılırıqsa, bu duyğuları zərərsiz flirtlə qarşılamağa ehtiyac duyuruq. Kiçik sosial flirtlər planlı düşünülməyib, o anı təkrarlatmırsa, bu, xəyanət deyil, eqonun razı salınmasıdır. Fərizə Əhmədova loading... NoName\n# 12 ⚔Viking⚔ tatyana\n# 11 MENİ KİMSE AGLAR GÖRMEDİ -- AGLAMADIMMI??AGLADIM HEMDE COXX AMMA MEN GÖZ YAŞLARIMI HER ZAMAN QELBİME AXITDIM,HAMIDAN GİZLİ,HAMIDAN XEBERSİZ..... yarpaq33


Təqaüd proqramları - IKT\nYaponiyanın “Matsumae Belnəlxalq Fondu” 2017 ci il üçün 3-6 aylıq “Təqaüdlü Tədqiqat Proqramı” müsabiqəsini elan edir. Doktorantlar proqramda iştirak etmək hüququna malikdirlər. Yaponiyada hər hansı bir müəssisə (araşdırma laboratoriyaları,milli tədqiqat institutları, müvafiq özəl sənaye obyektləri). seçimi sərbəstdir. Namizədlər üçün yaş məhdudiyyəti 49 yaşa kimi təyin olunub.


Psixoloq | Psixoloq.az - Körpü-Kokoloji Psixoloji Test\nKörpü-Kokoloji Psixoloji Test\nKokologiya, özünü tanımaq üçün 50-dən çox test oyunudu. Sizə təqdim etdiyim növbəti test belə adlanır. "Körpü" (Yapon testi) Özünü tanıŞəkilə baxın. İki balaca bir sahildən o biri sahəyə keçmək istəyirlər. Siz uşaqlara kömək edin. Onlar üçün körpü çəkin. Bunun üçün hansı rəng seçərdiniz?\nQırmızı Göy,maviQəhvəyi Yaşıl Boz QaraQırmızı Mavi Qəhvəyi Yaşıl Boz Qara Test Şərhi Test qısa bir insanın xarakteri və davranışının canlı xüsusiyyətlərini açır. 1. Seçiminiz QırmızıSiz son dərəcə inadkar insansınız. Bir işi sona çatdırmamaq taktikanız deyil. İnsanlarla münasibətlərdə birbaşa, açıq şəkildə fikirlırinizi deyir, rəftarınızda çox uzaqlara gedirsinizBəziləri ilə şirin, lütfkar, dostsasına, digərləri ilə kobud, sərt və təmkin gözləmədən rəftar edirsiniz. Lakin dostlarınız dürüst, özünüz olduğunuza görə sizi sevir və hörmət edirlər.\n2. Seçiminiz göy, maviSiz nəcib, incə, romantik, xəyalpərəst bir insansınız. Bir çox hallarda arzularınızı yerinə yetirəcək axınla gedirsiniz. Ekstremal hallar sizi qurxudur. Sülh, harmoniya və yaxınların sevgisi xəyallarınızın arzusudu. Ətrafınızda baş verənlərdən daha çox öz şəxsi fikirləriniz və narahatlığınız Sizi həyəcanlandırır. 3. Seçiminiz Qəhvəyi Ciddi və çalışqan bir insansınız. Müəyyən edilmiş qaydaları pozmağı xoşlamırsınız, hər zaman sözlərinizə və öhdəliklərinizə görə məsuliyyət daşıyırsınız. Belə insanlar haqqında deyirlər: "Dürüst və layiqli bir insandır." Bəlkə rahatlıq, fikir genişliyi və müəyyən bir təsəvvürün olmaması sizi bir az narahat edir.\n4. Seçiminiz Yaşıl Siz yaradıcı insansan. Qeyri-adi şeylər, inanılmaz hadisələr diqqətinizi cəlb edir. Sizi əhatə edən insanları ixtiraçılıq, böyük maraqlar, geniş dünya görüşləri və yaxşı zövq cəlb edir. Vəziyyətdən qeyri-standart bir çıxış yolu tapmaq, mənasız tövsiyələr vermək və dostlarınızı orijinal bir fikir ilə həvəsləndirmək Sizin üçün çətin olmur.5. Seçiminiz Boz Başqalarının düşüncələrinin yaxşılığına və saflığına inam - bunlar sizin fərqləndirici xüsusiyyətlərinizdir. Orada müəyyən bir özünə inam da varBəzən taleyə qarşı durmağı və əhvalınıza uyğun olaraq vəziyyəti dəyişdirməyi sevirsən. Bəzən isə əksinə, gözlənilməz özünə dəyən zərəri anlayana qədər sadəcə hər şeyi dəyişmək istərsən. Çox vaxt susmağa üstünlük verməyiniz isə başqaları tərəfindən təkəbbürlü olmağınız təsirini bağışlayır. 6. Seçiminiz QaraSimanızda laqeydlik, təmkinlilik maskası tez-tez taxılır. Bunu zəiflik kimi qəbul edəcəklərindən qorxaraq hisslərinizi başqalarından gizlətməyə çalışırsınız. Zarafat edib gülümsəsən də, heç kim bu anda hansı hissləri duyduğunu əminliklə söyləyə bilməz. Qapalılıq və təmkinlilik riayət etdiyiniz əsas prinsiplərinizdi.


Qol.az Gənclər və İdman Nazirliyinin saytına istinadən xəbər verir ki, iclasın keçirilməsində əsas məqsəd Komitənin Büro üzvlərinin və sədrinin seçilməsi olub. Qəbul olunmuş qərara əsasən, Komitənin 18 üzvü arasından Azərbaycan, Fransa, Venesuela, Şri-Lanka, Madaqaskar və Qətər Komitənin büro üzvləri seçiliblər. Daha sonra isə Komitənin sədri vəzifəsinə seçkilər keçirilib. Yekdilliklə qəbul olunmuş qərara əsasən, Azərbaycan Respublikasının gənclər və idman naziri Fərid Qayıbov UNESCO-nun Bədən Tərbiyəsi və İdman üzrə Hökumətlərarası Komitəsinin sədri seçilib.\nQeyd edək ki, sözügedən Komitə, bütün dünyada bədən tərbiyəsi və idman sahəsinə aid siyasət və proqramların üzv ölkələri arasında effektiv həyata keçirilməsini təşviq edən UNESCO-nun yeganə Komitəsidir.


Olimpiya komplekslərinin YARITMAZLIĞI - "İdmançı planı qoyulmalıdır" » Regionxeberleri.com\nRegionxeberleri.com » Sosial » Olimpiya komplekslərinin YARITMAZLIĞI - "İdmançı planı qoyulmalıdır"\n“Rayonlarda hər birinə 10-15 milyon xərc çəkilib, 100 milyonlarla dəyərində olimpiya kompleksləri tikilib. Amma hələ də heç bir rayonun olimpiya kompleksi bir idmançı verə bilməyib”.\nBu sözləri Yenicag.az-da azərbayacanlı idmançıların Tokio-2020-də fiaskosuna münasibət bildirən millət vəkili Aqil Abbas deyib.\nO, bildirib ki, o vaxt Ağdamdakı sambo məktəbi Azərbaycana dünya və avropa çempionları verib:\n“Vaxtilə Ağdamda qaz idarəsini idman zalı etmişdilər və sambo məktəbi fəaliyyət göstərməyə başlamışdı. Orada Əbülfəz adlı sambo müəllimi vardı. O, hər kəsin yaxşı tanıdığı Ceyhun Məmmədovun müəllimi idi. Həmin o sambo məktəbi Azərbaycana 9 dünya və avropa çempionu verib”.\nAqil Abbas bildirib ki, hər icra başısının qarşısına pambıq planı qoyulduğu kimi idmançı planı da qoyulmalıdır:\n“O vaxtlar Azərbaycana yarışa idmançı göndərmək üçün teleqram gələrdi. Ağdama teleqram gəlirdi ki, yarışa 5-6 idmançı göndərilsin. Ağdamı Azərbaycandan ayırmışdılar. Çünki əsas məktəb ora idi. Necə olur ki, orda bu qədər çempion hazırlaya bilirdilər, indi yox. O cümlədən də, Əkbər Rüstəmov güləş müəllimi idi. Birinci müharibə vaxtı da batalyon komandiri kimi döyüşüb. Əkbər Rüstəmov peşə məktəbində güləş məktəbi yaratmışdı. Onun tələbələri də Azərbaycan, SSRİ, sonra isə dünya və avropa çempionları oldular. O məktəblərin hətta duşu belə yox idi. Şəraitsizlikdə çempionlar yetişirdi.\nİndi gözəl, hər cür şəraiti olan olimpiya mərkəzləri heç nə vermir.\nYa xaricdən, ya da Bakıdan idmançı gətirirlər. Tələb edirdim ki, icra başçılarına pambıq, üzüm planı qoyulduğu kimi idmançı planı da qoyulsun.\nOlimpiya komplekslərinin çoxu Gənclər və İdman Nazirliyinin tabeliyində deyil. O kompleksləri ayrı-ayrı nazirlər tikiblər. Məsələn, Beynəlxalq Bankın prezidenti Cahangir Hacıyev Şəkidə olimpiya kompleksi tikmişdi. Həbs ediləndən sonra ora bağlandı. Çünki ora şəxsidir. Şəxsi olimpiya kompleksi olar? Olimpiya komplekslərinin hamısının üzgüçülük hovuzu var. Axşamlar imkanlı adamlar və bir də onların balaları gedib orada üzür, sərinləyirlər. Çünki kasıb balaları ora gedə bilmir.\nNecə ki, muğam oxuyanları axtarıb tapırlarsa, futbol oynayanları, güləşənləri niyə axtarmırlar?\nHindarxda bir müəllimin boks məktəbi var. Zalı da yoxdur. Məşqləri açıq havada edirlər. Onun uşaqları Azərbaycan çempionudur. O, Ağcəbədiyə gedə bilməz axı.\nBabalarımız dünyanı qılıncla fəth etdilər. Bir Amerikaya gedə bilmədilər. Elə Kolumb da ilk dəfə Sultandan Amerikanı kəşf etmək üçün maliyyə yardımı istəmişdi. Sultanın isə başı eyr-işərətə qarışıb, ona kömək etməmişdi.\nBir dənə qılıncoynadanımız yoxdur.\nBabalrımız 1 km ox atırmış. Bir ox atanımız yoxdur.\nAzərbaycanın 650, Türkiyənin 4500 km dəniz sərhəddi var. Bir dənə nə Azərbaycanın, nə də Türkiyənin üzgüçüsü yoxdur.\nDünyada Türkiydən və bizdən çox bir-birinə güllə atan yoxdur, nə onların, nə də bizim bir dənə güllə atıcımız yoxdur”.\n“İSMAİLİYYƏ”DƏN FƏXRİ XİYABANA APARAN YOL – Professor Ramazan Siracoğlu Əbülfəz Elçibəydən yazır


Mezahir Penahov rusiyalı hemkarı ile görüşdü - Azadliq Xeber\nMezahir Penahov rusiyalı hemkarı ile görüşdü\nMəzahir Pənahov rusiyalı həmkarı ilə görüşdü\n31.10.2015 / 20:17 xeber –\nBu gün Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) sədri Məzahir Pənahov Milli Məclisə seçkiləri müşahidə etmək üçün Azərbaycanda səfərdə olan rusiyalı həmkarı Vladimir Çurovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb.\nMSK Katibliyinin Media və ictimai əlaqələr şöbəsindən APA-ya verilən məlumata görə, M. Pənahov əlaqələri ilbəil genişlənməkdə olan iki ölkənin ali seçki qurumları arasındakı sıx əməkdaşlıqdan məmnunluğunu bildirib. MSK sədri eyni zamanda vurğulayıb ki, qurumlararası münasibətlər və qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi seçki praktikasının və seçki sisteminin inkişafında mühüm rol oynayır.\nM. Pənahov qeyd edib ki, noyabrın 1-də Azərbaycan seçicilərinin azad və sərbəst şəkildə seçki məntəqələrinə gələrək öz iradələrini ifadə etmələri üçün hər cür şərait yaradılıb.\nV. Çurov seçkilərin müşahidəsi üçün dəvətə görə təşəkkürünü bildirib.\nGörüşdə qurumlararası əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsinin perspektivləri və qarşılıqlı maraq kəsb edən digər məsələlərlə bağlı fikir mübadiləsi də aparılıb.


Məktəblilər arasında keçirilən “Şəhidlərimiz qəhrəmanlarımızdır!” intellektual yarışmanın qalibləri müəyyənləşib - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nMəktəblilər arasında keçirilən “Şəhidlərimiz qəhrəmanlarımızdır!” intellektual yarışmanın qalibləri müəyyənləşib\nPaytaxt məktəbliləri arasında “Şəhidlərimiz qəhrəmanlarımızdır!” mövzusunda intellektual yarışma keçirilib.\nBakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsindən AZƏRTAC-a bildiriblər ki, Nərimanov rayonu üzrə məktəblilər arasında keçirilən bilik yarışının əsas məqsədi şagirdlərin intellektual səviyyəsini, dərsə marağını və dünyagörüşünü daha da artırmaq, onların asudə vaxtlarını səmərəli təşkil etməkdir.\nİntellektual yarışmada məktəb direktorları, Nərimanov Rayonu Gənclər və İdman İdarəsinin, Bakı Şəhər Gənclər və İdman Baş İdarəsinin nümayəndələri, şəhid Mahir Mirzəyevin atası Sabir Mirzəyev, müəllim və şagirdlər iştirak ediblər.\nTədbirdə bildirilib ki, məktəbliləri milli-mənəvi dəyərlərə hörmət və vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə etmək, onlara Azərbaycan tarixini, mədəniyyətini, milli irsini öyrətmək, şagirdlərin sərbəst fikir, düşüncə tərzi və ədəbi yaradıcılıq sahəsində istedadlarını müəyyənləşdirmək üçün bu cür intellektual bilik yarışlarının təşkilinin mühüm əhəmiyyəti var.\nDaha sonra şagirdlər Vətən yolunda canlarından keçən şəhid və qəhrəmanlara həsr olunan 25 açıq sualdan ibarət tapşırığı 20 dəqiqə ərzində cavablandırıblar. Fərdi qaydada keçirilən yarışın nəticələrinə əsasən, 82 nömrəli tam orta məktəbin və “Ankara məktəbi” məktəb-liseyinin şagirdləri I, 82 nömrəli tam orta məktəb və Humanitar fənlər gimnaziyasının şagirdləri II, 177 və 34 nömrəli tam orta məktəblərin şagirdləri isə III yerə layiq görülüblər.\nQaliblərə diplom, medal və hədiyyələr verilib.\nAZERTAG.AZ :Məktəblilər arasında keçirilən “Şəhidlərimiz qəhrəmanlarımızdır!” intellektual yarışmanın qalibləri müəyyənləşib


Əziz tələbələr! Sosial şəbəkələrdə, xüsusilə İnstaqramda universitetin bu günkü reallığına uyğun gəlməyən, məsələnin qoyuluşunu düzgün başa düşməyərək, yanlış verilən şərhlərlə əlaqədar aşağıdakıları nəzərinizə çatdırırıq.\nÖlkəmizdə ali təhsil kredit sistemi əsasında təşkil olunur. Bir kredit 30 saata bərabər olsa da bu saatların müəyyən hissəsi (ən yaxşı halda 50%-i) – fənnin proqramı və sillabusuna daxil olan mövzular auditoriyada müəllim tərəfindən aktiv tədris olunur, digər hissəsi isə - fənnin proqramına daxil olan, lakin sillabusa daxil olmayan mövzuları tələbə tərəfindən müstəqil mənimsənilməlidir.\nHazırda ADNSU-nun Unibook sisteminə hər bir tədris olunan fənn üzrə professor-müəllim heyəti tərəfindən yerləşdirilmiş 5 kontent – Word formatında sillabus, mühazirə konspekti, imtahan sualları, dərs vəsaiti və PowerPoint formatında müəllimin təqdimatı bu materialları tam mənimsəyən hər bir tələbəyə 80%-lik nəticə almağa imkan verir.\nFənnin yekun imtahanından A və B qiymətinə uyğun nəticəni yalnız fənnin proqramına daxil olan, lakin sillabusa daxil olmayan mövzuları sərbəst mənimsəyən tələbələr qazana bilərlər. Bu isə tələbəni fənni tam mənimsəməyə kökləməklə yanaşı, biliyinin tam obyektiv qiymətləndirilməsi üçün olduqca gözəl şərait yaradır.\nNəzərə alsaq ki, ÜOMG 71 bal və daha artıq olan bakalavrların işə düzəlmə prosesini universitet öz üzərinə götürür, bu halda onların təhsil keyfiyyətinə də cavabdehlik daşıyır. Təhsilin keyfiyyəti isə tələbənin yalnız auditoriyada məşğul olması ilə deyil, həm də auditoriyadan kənar məşğul olması ilə təmin oluna bilər.\nBir sıra fənlərdən imtahan biletləri tərtib edilərkən hər biletə 2 - 3 nəzəri sualla yanaşı, 3 - 2 praktiki xarakterli sual (məsələ həlli) salınır. Bir sıra fənlər üzrə isə imtahan biletinə 5 nəzəri sualın salınması tələbələrdə praktiki vərdişlərin formalaşmasına mane olurdu. Tələbələri kamil mütəxəssis kimi yetişdirmək məqsədi ilə cari tədris ilindən etibarən imtahan biletinin 5-ci sualı (yəni çətinlik dərəcəsinə görə ən çətin olanı) tələbələrin sillabusdan kənar mövzular üzrə hazırladıqları təqdimat mövzularından salınacaqdır. Bunun anonsu universitetimizin rektoru, professor Mustafa Babanlı tərəfindən cari ilin mart ayında verilmiş və eksperiment kimi ilk dəfə 2017/2018-ci tədris ilinin yaz semestrinin imtahan sessiyasında İqtisadiyyat və menecment fakültəsində sınaqdan çıxarılmışdır. Nəticələr hərtərəfli araşdırılaraq, aşkar edilmiş qüsurlar aradan qaldırıldıqdan və təkmilləşdirmə işləri başa çatdıqdan sonra bu mexanizmin bütün fakültələrə şamil edilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir.\nİmtahan biletində 1* – 4* suallarla yanaşı 5* sual yerində “təqdimat mövzuları üzrə” ifadəsi yazılacaqdır. 5* sualların sayı fənnin kreditinə görə müəyyən edilən ümumi suallar sayının 1/5 qədər olmalıdır. Bu suallar müəllim tərəfindən semestrin sonunda tələbələrin yerinə yetirdikləri təqdimat mövzularından seçilir, tələbələrə elan edilir və tələbələrin sayı qədər nüsxələnərək ayrıca vərəqdə çap olunmaqla, imtahan qovluğuna yerləşdirilir. 5-ci sual yazılı-şifahi imtahanda fənn müəllimi tərəfindən, yazılı imtahanda isə nəzarətçi müəllim tərəfindən qovluqdan götürülərək tələbəyə təqdim olunur, lakin nəzərə alınmalıdır ki, tələbənin öz təqdimat mövzusu imtahan zamanı ona verilə bilməz. Yüksək qiymət almaq istəyən tələbələr bu mövzular barədə lazımi bilikləri qazanmaq üçün mütləq qrup yoldaşlarının təqdimatlarında iştirak etməli olacaqlar, əks halda materialı sərbəst mənimsəməlidirlər.


Nikita Kriçevski: “Azərbaycanın Türkiyə iqtisadiyyatından asılılığı yoxdur, Ərdoğan isə hər şeyi düzgün edir” -\n“Lirənin ucuzlaşması Türkiyənin qonşu dövlətlərinin, ilk növbədə də xarici ticarət əməliyyatlarında əsas iqtisadi tərəfdaşlarının iqtisadiyyatına ziyan vurur. Amma Azərbaycan üçün bu heç də kritik deyil”.\nBu barədə məşhur rusiyalı publisist, iqtisad elmləri doktoru, professor Nikita Kriçevski lirənin ucuzlaşmasının başqa ölkələrə təsiri barədə şərh verərkən bildirib.\nMüsahibin sözlərinə görə, Azərbaycan Türkiyəyə bütün yaxınlığına baxmayaraq, xarici ticarətdə əsas tərəfdaşı sayıla bilməz.\n“Amma Türkiyə iqtisadiyyatından ciddi asılılıq olsaydı belə, milli valyutanın – manatın məzənnəsini bir az da zəiflətmək kifayət edərdi”, – deyə professor izah edib.\nO, hazırda buna ehtiyac olmadığını vurğulayıb:\n“Azərbaycan bir çox dövlətlərlə ticarət edir. Türkiyə mühüm tərəfdaşdır, lakin Azərbaycan Türkiyə iqtisadiyyatından asılı deyil. Buna görə narahat olmağa dəyməz. Bundan əlavə, enerji daşıyıcıları, məsələn, neft – dünya bazarında satılır. O alınıb və alınmağa da davam ediləcək. Neftin qiyməti lirə və ya manata deyil, dollara bağlıdır”.\nProfessor indiki halda Türkiyənin təcrübəsini öyrənməyin vacibliyini bildirib:\n“Özü də söhbət indiki vəziyyətdən deyil, daha əvvəl, 8-10 il əvvəl baş verənlərdən gedir. Türkiyənin maliyyə sistemi niyə indi belə vəziyyətə gəlib və Azərbaycanda oxşar vəziyyətin qarşısını almaq üçün nə etmək lazımdır?”\nEkspert hazırda Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ölkəni böhrandan çıxarmaq üçün vacib işlər gördüyünü, nəticənin isə bir ildən, bəlkə də il yarımdan sonra görüləcəyini deyib.\n“Onun Türkiyəni böhrandan çıxaracağına şübhəm yoxdur. Rəcəb Tayyib Ərdoğan güclü liderdir, tamamilə düzgün addımlar atır və bunu dünya praktikası da təsdiqləyir”, – deyə Nikita Kriçevski sözlərini yekunlaşdırıb.\nGələn ilki artımların inflyasiya “yem”inə çevrilməyəcəyinə ehtimal böyükdür