ƏN-NİSA (“Qadınlar”) surəsinin...\nOxunmuş: 14854 | | Like: 0\n(1) “Ey insanlar! Sizi tək bir candan xəlq edən, onun özündən zövcəsini yaradan və onlardan da bir çox kişi və qadın törədib yer üzünə yayan Rəbbinizdən qorxun! Adı ilə bir-birinizdən cürbəcür şeylər istədiyiniz Allahdan və qohumluq əlaqələrini kəsməkdən çəkinin! Həqiqətən, Allah sizə nəzarət edir”.\nUca Allah bu surəni təqvalılığa etiqad, Ona ibadət etmək və qohumluq əlaqələri saxlamaq hökmü ilə başlayır. Bunlarla yanaşı, Allah insanları belə davranmağa vacib edən amilləri də izah edir.\nAllah insanların Ondan qorxmalı olduqlarını açıqlayır, çünki Rəbb onları yaratmış, onlara ruzi vermiş və böyük nemətlər bəxş etməklə onları himayəsinə götürmüşdür ki, onlardan hər biri bütün bəşəriyyətin hamısı üçün bir olan əcdaddan törəməsidir. Allah ondan onun faydalanması üçün zövcəsini yaratmışdır ki, onunla yaxınlaşıb onda rahatlıq tapsın. Allah ona tam mərhəmət göstərərək böyük sevinc bəxş etmişdir.\nAdamlar Allah qorxusuna etiqad etməlidirlər, çünki ancaq Allahın adı ilə bir-birilərindən bir şeyi xahiş edir və Ona ehtiram bəsləyirlər. Onlar arzu olunan bir şeyi əldə etmək və lazım olanı almaq istədikdə Onun adından istifadə edir və bir-birilərinə deyirlər: “Səndən xahiş edirəm bunu Allah xatirinə edəsən”. Onlar başa düşürlər ki, Allah onların ürəyində elə böyük bir yer tutub ki, Onun adı ilə edilən xahişin yerinə yetirilməsindən boyun qaçıra bilmirlər. Əgər onlar Ona belə hörmət bəsləyirlərsə, onda onlar Onu ucaldaraq, Ona ibadət mərasimləri həsr etməli və təqvalılıq etiqadı göstərməlidirlər.\nDaha bir xüsusiyyət insanları Allahdan qorxmağa sövq edir ki, o da onlar işlədikləri və istirahət etdikləri, təklikdə və ya başqaları ilə birlikdə qaldıqları zaman Onun Öz qullarına nəzarət etməsidir. Allah hər cür şəraitdə onlara nəzarət edir və bu hal onları Allahı daima xatırlamağı və Ondan layiqincə utanmağı zəruriləşdirir.\nAllah bu ayədə xəbər verir ki, O, insanları bir adamdan yaratmışdır və bütün yer üzünə yayıb yerləşdirmişdir. İnsanların planetin bütün ucqarlarına səpələnməsinə baxmayaraq onlar ümumi mənşəyə malikdirlər və bu onları xeyirxah və bir-birinə qarşı mərhəmətli olmağa məcbur edir.\nSonra Allah təqvalı olmaq hökmünü qohumluq əlaqələrinə riayət edilməsi və onları kəsməyin qadağan olması hökmü ilə əlaqələndirir. Bu, insanın qohumları qarşısında vəzifələrinin vacib əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərir. Hər kəs öz vəzifələrini nəinki Allah qarşısında və həm də məxluqlar qarşısında, xüsusilə, əgər bunlar onun qohumlarıdırsa, yerinə yetirməlidir. Bundan başqa, onların qarşısında vəzifələrinin yerinə yetirilməsi Allahın Özü qarşısında icra edilən vəzifələrə aid edilir, çünki bunu insana belə əmr edən O Özüdür.\nDiqqət yetirin ki, təqvalılığa etiqad edilməsi, qohumluq əlaqələrinin kəsilməməsi və zövcələrə yaxşılıq etmək hökmü ilə başlanan bu surə ümumi məna daşıyır. Surənin birincidən sonuncuya qədər sonrakı ayələrində Allah bu hökmləri təfərrüatı ilə izah edir; bu surə ilə nazil edilən ayələr onlara istinad edir. Onlar hökmlərin mənasını ətraflı surətdə açıqlayaraq bütün qeyri-müəyyən məqamlara aydınlıq gətirir.\nOnu da qeyd etmək lazımdır ki, Adəmdən onun zövcəsinin yaradılması haqqında vəhylə arvadın kişidən yaradılması ilə müəyyən edilən ər-arvadlıq vəzifələri, onların bir-birinin qarşısında ər-arvadlıq borclarına riayət etmələrinin zəruriliyini göstərir.\n(2) “Yetimlərin mallarını özlərinə verin və pisi yaxşı ilə dəyişməyin. Onların mallarını öz mallarınızla birlikdə yeməyin. Şübhəsiz ki, bu, böyük günahdır”.\nAllahın bu surədə yerinə yetirilməsini buyurduğu və insanın başqa adamlar qarşısında ilk vəzifəsi yetimlərin hüquqlarına riayət etməsidir. Burada, öz atalarının şəxsiyyətində qəyyumlarından məhrum olmuş kiçik yaşlı və öz mənafeləri üçün qayğı çəkə bilməyən köməksiz uşaqlar nəzərdə tutulur.\nŞəfqətli və Rəhmli Allah müsəlmanlara tapşırır ki, yetimlərə yaxşılıq etsinlər və onların əmlakına ancaq xeyirxah niyyətlə yanaşsınlar və onlar həddi-buluğa çatdıqda öz əmlakını bütövlüklə ala bilsinlər. Allah, insanın, insafsızcasına yetimin malını yeyərək və pis nəticələrindən ehtiyat etməyib, çəkinmədən istifadə edə biləcəyi halal nemətlərlə qane olmayaraq, yaxşını pislə əvəz etməsini qadağan etmişdir. Yetimlərin malının yeyilməsi – yaramaz bir əməldir ki, insan bunsuz çətinlik çəkmədən keçinə bilər, çünki Allah ona kifayət qədər ruzi və sərvət bəxş edir. Əgər o, bu imkanlara baxmayaraq belə özbaşına hərəkətə yol verirsə, onda böyük günah və dəhşətli cinayət işlətmiş olur. Zay malın yaxşı malla dəyişdirilməsinə yetimin qəyyumunun onun qiymətli əşyasını özünün ucuz əşyasına dəyişməsi də aiddir.\nAyədən aydın olur ki, yetimin qəyyumu olmalıdır, çünki yetimə onun əmlakını vermək barədə hökm onun mülkiyyəti üzərində qəyyumluğun olmasını nəzərdə tutur. Ondan həmçinin yetimin mülkiyyətinin qayğısını çəkmək hökmü də çıxır. Yetim öz mülkünü ən yaxşı halda o vaxt ala bilər ki, qəyyum onu saxlamış olsun, onun qayğısına qalsın, onu çoxaltsın və təhlükəyə məruz qoymasın.\n(3) “Yetim qızlara qarşı ədalətli olmayacağınızdan qorxursunuzsa, onda xoşunuza gələn halal qadınlardan ikisi, üçü və dördü ilə evlənin. Əgər o qadınlarla ədalətlə dolanmayacağınızdan qorxursunuzsa, onda onlardan biri ilə və yaxud sahib olduğunuz cariyələrlə kifayətlənin. Bu, haqsızlıq etməməyə daha yaxındır”.\nƏgər siz himayəniz altında olan yetim qızlarla ədalətli davrana bilməyəcəyinizdən ehtiyat edirsinizsə, onların qarşısında öz borcunuzu, onlara məhəbbət bəsləmədiyinizə görə, qüsursuz yerinə yetirə bilməyəcəyinizdən qorxursunuzsa, onda onlarla evlənməyin, ürəyinizcə olan mömin, zəngin, gözəl, adlı-sanlı və digər keyfiyyətlərə malik və kişidə rəğbət oyadan qadınlarla evlənin. Qadını öz istəyinizə uyğun seçin və bilin ki, dindarlıq – keyfiyyətlərdən ən layiqlisidir.\nMuhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun) demişdir: “Qadınla dörd xüsusiyyətinə: zənginliyinə, əsil-nəcabətinə, gözəlliyinə və dinə bağlılığına görə evlənirlər. Sən dindar olanı ilə evlən ki, rahatlıq əldə edəsən!”\nBu ayədən aydın olur ki, kişi nikahlanmazdan öncə, zövqünə uyğun gələn qadını özünə zövcə seçməlidir. Qanunyaradan (Allah) kişiyə imkan verir ki, öz sevgilisi haqqında tam təsəvvür əldə etməsi üçün, evlənməli olacağı qadına baxsın.\nSonra Allah kişinin evlənməsinə yol verilən qadınların sayını xatırladır. O, arzu etdikdə, iki, üç və hətta dörd qadınla evlənə bilər. Lakin ona eyni vaxtda dörddən artıq arvadı olmasına icazə verilmir. Şərh etdiyimiz ayədə yol verilən izah edilir və alimlərin yekdil rəyinə görə, Uca Allahın buyurduğu saydan artıq qadınla eyni vaxtda evlənmək qadağandır.\nBu ilahi göstərişi onunla bağlıdır ki, bəzi kişilər öz ehtirasını bir qadınla təmin edə bilmirlər. Belə hallarda onlara ikinci, üçüncü və hətta dördüncü qadınla evlənməyə icazə verilir. Dörd qadın istənilən kişini təmin edə bilir və əgər dörd qadının təmin edə bilmədiyi kişilər varsa da, onların sayı olduqca çox azdır.\nKişiyə o halda bir-neçə qadınla evlənməyə icazə verilir ki, o, qadınlarına ədalətsiz yanaşacağından ehtiyat etməsin və onların qarşısında öz vəzifələrini qüsursuz icra edəcəyinə əmin olsun. Əgər o, arvadlarına eyni nəzərlə baxa biləcəyindən ehtiyat edərsə, onda o, bir zövcəsi və cariyələri ilə qane olmalıdır. Kişi onlarla qane olduqda ədalətsizlikdən uzaq qalmaq üçün daha çox imkana malik olur.\nBuradan məlum olur ki, əgər Allahın qulu onu günaha yönəldən və ona fərz ayinləri yerinə yetirməyə mane olan, eyni zamanda, icra edilməsinə yol verilmiş əməlləri gerçəkləşdirmək imkanına malikdirsə, onda o, onları etməməlidir. O, günahlardan uzaq durmalı və bu rahatlıqla qane olmalıdır, çünki bu, Allahın quluna bəxş ediləcək nemətlərin ən yaxşısıdır.\nKişilərin xoşuna gələn qadınlarla evlənmək haqqında hökmdən aydın olur ki, möminlərə xoşagəlməz qadınlarla evlənmək əmr edilməmişdir. Bundan əlavə, onlara müşrik qadınlar və əxlaqsız qadınlarla evlənmək isə qadağan edilmişdir, çünki Uca Allah buyurur: “...Müşrik qadınlar iman gətirməyincə onlarla evlənməyin. Əlbəttə, iman gətirmiş bir kəniz sizi heyran edən müşrik qadından daha xeyirlidir” (Bəqərə, 2/221);\n“Zinakar kişi ancaq zinakar və ya müşrik bir qadınla evlənə bilər. Zinakar qadın da yalnız zinakar və ya müşrik bir kişiyə ərə gedə bilər. Möminlərə isə bu, haram edilmişdir” (Nur, 24/3).\n(4) “Qadınlara öz mehrlərini könül xoşluğu ilə verin! Əgər onlar öz xoşları ilə bundan sizə bir pay versələr, onu nuşcanlıqla və halallıqla yeyin!”\nKişilərin çoxu öz arvadlarına ədalətsiz münasibət bəsləyir və onların haqqını, xüsusilə, söhbət nikah hədiyyəsindən, bəzən böyük mülkiyyətdən ibarət olan, mehrdən gedəndə, tapdalayırlar. Nəzərə alınmalıdır ki, onu birdəfəliyə və bütövlüklə ödəmək lazım gəlir və buna görə Uca Allah kişiləri öz zövcələrinə hədiyyələrini qəlbdən gələn səmimiyyətlə verməyə çağırır. Onlar mehrin ödənilməsini uzatmamalı və onun bir hissəsini kəsməyə cəhd göstərməməlidirlər.\nBu vəhydən aydın olur ki, mehr, əgər qadın həddi-buluğa çatmışdırsa onun özünə verilməlidir və o, nikahlandıqdan sonra, qadının mülkiyyətinə çevrilir. Allah onu qadınlara hədiyyə adlandırır. Bu isə o deməkdir ki, mehr onların mülkiyyətidir.\nƏgər qadın könüllü olaraq mehrin bir hissəsini ərinə güzəşt edərsə və ya ona möhlət verərsə və yaxud onun əvəzinə başqa bir şey qəbul etməyə razılıq verərsə, onda ərin, belə addımın nəticələrindən ehtiyat etməyərək arvadının hədiyyəsini qəbul etməsinə razılıq verilir. Buradan belə çıxır ki, qadın, əgər o, sağlam təfəkkür sahibidirsə, öz mülkiyyətinə sərəncam çəkmək və sədəqə vermək hüququna malikdir. Qadın ağıldan zəif olduqda, onun güzəştləri və hədiyyələri hüquqi qüvvə daşımır.\nAyədən aydın olur ki, qadının qəyyumunun onun mehrinə sərəncam çəkmək haqqı, qadının öz xoşu ilə ona hədiyyə verməsi istisna olmaqla, yoxdur.\n(5) “Dolanışığınız üçün Allahın sizə vasitə etdiyi mallarınızı ağılsızlara verməyin. Onlara o maldan yedirdib geyindirin və onlara yaxşı nəsihətlər verin”.\nBurada ağılsız insanlar adı altında nəzərdə tutulan öz mülkünə düzgün sərəncam verməyi bacarmayan şəxslərdir. Bunlar sağlam mühakimə qabiliyyətindən məhrum olmuş, məsələn, dəlilər və ya kəmağıl insanlardır. Bunlar, həddi-buluğa çatmadıqlarına görə ağıllı qərar qəbul etməyə qabil olmayan insanlardır. Allah qəyyumlara mülkiyyəti belə insanlara verməyi qadağan etmişdir, çünki onlar ona yanlış sərəncam verər və onu məhv edərlər.\nAllah Öz qullarına var-dövləti ona görə verir ki, onlar onu öz dininin mənafeyi naminə və özlərinin maddi rifahı üçün istifadə etsinlər. Ağılsız adamlar isə öz mülkiyyəti haqqında qayğı çəkmək və onu saxlamaq qabiliyyətində deyillər və buna görə Allah qəyyumlara əmr edir ki, onlar belələrinə öz mülkiyyətlərini verməsinlər, ancaq onları yemək-içməklə təmin etsinlər, onlar üçün geyim-keçim alsınlar və onların dini və dünyəvi tələbatlarına zəruriyyət yarandıqca onlar üçün xərcləsinlər. Bununla yanaşı, Allah qəyyumlara əmr edir ki, himayələri altında olanlara yaxşı nəsihətlər versinlər və əgər onlar mülkiyyətlərinin onlara verilməsini tələb etdikdə, qəyyumlar varidatlarının onlar həddi-buluğ yaşına çatan kimi və yaxud başqa hallarda, onlara veriləcəyini vəd etməli və onlara xeyirxah ifadələrlə təsəlli verməlidirlər.\nAllah himayə altında olan kəmağılların mülkiyyətini qəyyumların mülkiyyəti adlandırır, çünki onlar həmin mülkiyyətə sərəncam çəkməyə və öz mülkiyyəti kimi onu təhlükə qarşısında qoymadan onun qayğısına qalmağa borcludurlar.\nBu ayədən aydın olur ki, əgər ağılsızlar, azyaşlı uşaqlar və kəmağıl insanlar mülkiyyətə malikdirlərsə, onda qəyyumlar onu onların təminatı üçün xərcləməlidirlər, çünki Allah onlara həmin insanları bu mülkiyyətlə yedirməyi və geyindirməyi əmr etmişdir. Ayədən həm də aydınlaşır ki, əgər qəyyum öz himayəsindəkinin mülkiyyətinin bir hissəsini onun yeməyinə və geyiminə sərf etdiyini iddia edirsə, onda ona inanmaq lazımdır, çünki onların mülkiyyətinin etibarlı sərəncamçıları kimi qəyyumları Allah Özü təyin etmişdir və etibar göstərilmiş insanların sözləri qəbul olunmalıdır.\n(6) “Yetimləri yetkinlik yaşına çatana qədər imtahana çəkin. Əgər onların həddi-buluğa çatdıqlarını görsəniz, mallarını özlərinə qaytarın. Onlar böyüyüb mallarını məndən alacaqlar deyə, o malı israfçılıqla, tələm-tələsik yeməyin. Varlı olan nəfsini saxlasın, yoxsul olan isə o maldan insafla yesin. Yetimlərin mallarını özlərinə qaytardığınız zaman onlara şahidlər tutun. Haqq-hesab çəkməyə Allah yetər”.\nYetim həddi-buluğ yaşına yaxınlaşdıqda qəyyumu onu sınağa çəkməli və onun mülkiyyətinin bir hissəsini ona verməlidir ki, o, onu düzgün idarə edə bilsin. Belə bir sınağın sayəsində qəyyum öz himayəsindəkinin düzgün qərarlar qəbul etmək bacarığına malik olduğunu təyin edə bilər. Əgər o, ona verilmiş mülkiyyətinin bir hissəsinə layiq olmayan tərzdə sərəncam çəkərsə, onda qəyyum mülkiyyətin qalan hissəsini ona verməməlidir və bu halda himayə altında olan şəxs, hətta əgər o, kifayət qədər yetkin yaşa çatmışsa da, yenə ağılsız sayılır. Yox, əgər himayədə olan öz mülkünə layiqincə sərəncam çəkmişsə və nikah yaşına çatmışsa, onda qəyyum onun mülkiyyətini bütövlüklə ona verməyə borcludur.\nQəyyumlara Allahın onlar üçün halal etdiyi mallarından istifadə etmək əvəzinə, himayəsi altında olan yetimin mülkiyyətini öz şəxsi ehtiyacları üçün xərcləyərək israf etmək qadağandır. Yetimlər uşaq yaşında olduqları müddətdə və öz mülkiyyətini geri götürə və onun xərclənməsinə mane ola bilmədikləri bir şəraitdə qəyyumlar onların malını israf etməyə cəhd göstərməməlidirlər. Onlar, yetimlərin böyüdükdən sonra öz mülkiyyətlərini geri alacaqlarından və onlara istifadə etməyə verməyəcəklərindən ehtiyat edərək, öhdələrində olduğu yetim malını dağıtmamalıdırlar. Lakin Allah qarşısında qorxu hissi keçirməyən qəyyumların böyük bir hissəsi məhz belə davranırlar və himayələri altında olanlara qarşı mərhəmət hissi və xoş rəftar göstərmirlər. Onlar belə hesab edirlər ki, əllərinə qazanmaq imkanı keçmişdir və ləngimədən Allahın qadağan etdiyi əmələ qurşanırlar, halbuki Uca Allah bu barədə birmənalı qadağa hökmü nazil etmişdir.\n(7) “Valideynlərin və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan kişilərə pay düşür; valideynlərin və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan qadınlara da pay düşür. Bu mal istər az olsun, istərsə də çox, onlar üçün müəyyən edilmiş bir paydır”.\nCahillik dövründə ərəblər o dərəcədə təkəbbürlü və insafsız insanlar idilər ki, zəif insanları – qadınları və uşaqları vərəsəlikdən məhrum edərdilər. Onlar irsi ancaq güclü kişilər arasında bölərdilər, çünki sonuncular döyüşlərdə iştirak etməyi, soyğunçuluğu və qənimət ələ keçirməyi bacarırdılar. Onların təfəkkürü bu səviyyədə idi. Lakin Mərhəmətli və Müdrik Rəbb Öz qulları, kişilər və qadınlar, güclülər və zəiflər üçün eyni olan Qanun qoymaq istədi.\nƏvvəlcə Allah Öz Qanununu ümumi cizgilərlə səciyyələndirir ki, insanları nazil ediləcək daha təfsilatlı ehkamlar üçün hazırlasın. Sonrakı ayələrdə O, onların müfəssəl izahlarını nazil edir və insanlar onların vəhy edilməsini səbirsizliklə gözləyirlər. Bunun sayəsində onlar bu qanunlara cahillik dövründən qalma yaramaz adətlərin səbəb ola biləcəyi ədavət hissi bəsləmirdilər.\nAllah bildirir ki, atadan, anadan və ya yaxın qohumlardan qalan irsin müəyyən hissəsi həm kişilərə və həm də qadınlara məxsusdur. Bu ayə, xüsusinin ümumiyə daxil edilməsinin nümunəsidir. Amma bu hissə insanların adət və istəklərinə uyğun olaraq və yaxud Allahın Özü tərəfindənmi müəyyənləşdirilir? Sanki belə bir suala cavab olaraq, Allah xəbər verir ki, bu hissəni müəyyən edən Onun Özüdür. İnşallah, sonradan biz bu məsələni daha ətraflı nəzərdən keçirəcəyik.\nQeyd etmək lazımdır ki, bu vəhy, ola bilsin ki, qadınların və valideynlərin pay ala bilmələrini, ancaq irsin həcminin iriliyi ilə əlaqələndirən yanlış bir təsəvvür oyatsın. Belə bir yanlış təsəvvürün qarşısını almaq üçün Allah bildirir ki, onlar öz paylarını irsin kəmiyyətindən asılı olmayaraq alırlar. Həmd olsun Allaha, qanunvericilərin Ən Yaxşısına!\n(8) “Əgər bölgü vaxtı orada qohumlar, yetimlər və kasıblar iştirak edərlərsə, onlara o maldan bir şey verin, özlərinə də xoş söz deyin”.\nBu əmr o gözəl hökmlərə aiddir ki, onların sayəsində bəzi insanlar digərlərinə təsəlli verir və onları sevindirirlər. Mirasın bölüşdürülməsində irsdə payı olmayan qohumlar və həmçinin yetimlər və ya sədəqə verilməsinə haqqı çatan kasıblar iştirak etdikdə, heç bir əziyyət və zəhmət çəkmədən mülkiyyət əldə edən mirasçılar onlara da mülkdən bir hədiyyə verməlidirlər. Onların könlündən var-dövlət keçir, ürəkləri isə ona doğru can atır və buna görə varislər özlərinə zərər vurmayan, lakin ehtiyacı olanlara faydalı olan şeylərlə onları fərəhləndirməlidirlər.\nBu ayənin mənasından aydın olur ki, bir adam bir şeyi ürəyindən keçirir və bir başqası o şeyi alırsa, alan, özünü çox da çətinliyə salmadan, o birinə aldığından bir hissə verməlidir. Bax elə buna görə Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun) demişdir ki, xidmətçi öz ağasına yemək gətirdikdə, onu yanında əyləşdirmək lazımdır. Lakin o bunu etmək istəmədikdə, onda ona yeməkdən heç olmazsa bir-neçə tikə uzatmaq lazımdır. Ağaclar ilk barını gətirəndə, səhabələr onu Allahın Elçisinə (s.ə.s.) gətirərdilər. O (s.ə.s.), onu mübarək etdikdən sonra, həmin anda yaxınlığında olan ən kiçik uşağa verərdi, çünki o bilirdi ki, o uşaq bu meyvələri yeməyi daha çox arzulayır. Bütün bu deyilənlər insanın ətrafdakılara hədiyyə etmək imkanı olan hallara aiddir. Əgər insan belə bir imkana malik deyilsə, məsələn, əgər alınan irs onun himayəsində olan kəmağıl mirasçıya məxsusdursa və yaxud o, daha vacib maddi vəzifələri yerinə yetirmək üçün mirasa möhtacdırsa, onda o, iştirak edənlər qarşısında nəzakətlə üzrxahlıq edərək özünü doğrultmalı və bu zaman kobud və xoşagəlməz sözlərdən çəkinməlidir.\n(9) “Qoy özlərindən sonra zəif övladlar qoyub gedəcəkləri təqdirdə onlardan ötrü qorxan kəslər yetimlərdən ötrü də qorxsunlar. Qoy onlar Allahdan qorxsunlar və doğru söz söyləsinlər”.\nBelə bir rəy var ki, bu sözlər ölüm ayağında olan və ədalətsiz vəsiyyətnamə yazmış insanın ətrafına yığışmış şəxslərə müraciətdir, çünki onlar onu ədalətli və qərəzsiz olmağa dəvət etməlidirlər. Bu şərh, doğru və ədalətli danışmağa əmr olunması ilə təsdiq edilir. Ondan aydın olur ki, can verənin ətrafındakılar ona övladlarının xeyrinə elə bir vəsiyyətnamə tərtib etməsini məsləhət görməlidirlər ki, sanki bunu öz övladları üçün istəyirlər.\nBaşqa bir şərhə görə isə, bu sözlər dəlilərin, azyaşlı uşaqların və ağıldankəm adamların qəyyumlarına müraciətdir və onlar öz himayələrində olanların dini və dünyəvi maraqlarını elə müdafiə etməlidirlər ki, sanki özləri öldükdən sonra, adamlardan öz zəif törəmələrinin mənafelərinin müdafiə edilməsini istəyirlər. Onlar Allah qarşısında qorxu hissi keçirərək, himayələrindəkiləri alçaltmamalı, olanlara qayğı göstərməli və onları təqvalı olmağa dəvət etməlidirlər.\n(10) “Həqiqətən, yetimlərin mallarını haqsızlıqla yeyənlər öz qarınlarına ancaq od doldururlar və onlar yandırıb-yaxan oda girəcəklər”.\nUca Allah yetimlərin malını haqqı olmadan yeyən qəyyumları hədələyir. Sonuncu vəziyyət bu hökmü konkretləşdirir – o, mülkiyyəti olmayan və yetimlərin malından, qəbul olunmuş adətlərə uyğun olaraq, yeməyə icazəsi olan qəyyumlara aid edilmir. O, yetimlərin yeməyinin onların qəyyumlarının yeməyi ilə qarışan hallara da aid deyildir. Biz bu barədə öncə xatırlatmışdıq. Amma qəyyumlar yetimlərin malını ədalətsizliklə yedikdə, yedikləri onların qarnında yaxıcı alovla şölələnəcəkdir. Qəyyumlar o alovu özləri udmuşlar və bunun ardıyca da odu getdikcə şiddətləndirilən alova düşəcəklər.\nBu, günahlar və cinayətlərlə əlaqədar olaraq nazil edilən ən böyük hədələnmədir. O, yetimlərin malını yeyən şəxslərin əməllərinin ağırlığı və mənfurluğunu və belə cinayətin insanı Cəhənnəmdə əzablara məhkum edəcəyini təsdiq edir və ən ağır günahlardan sayılır. Biz Allahdan bizi o günahlardan qorumasını təvəqqe edirik!\n(11) “Allah övladlarınız haqqında sizə belə tövsiyə edir; kişiyə, iki qadının payı qədər pay düşür. Əgər övladların hamısı ikidən artıq sayda qadındırlarsa, vəfat edənin qoyub getdiyi malın üçdə iki hissəsi onlara çatır. Əgər təkcə bir qadındırsa, mirasın yarısı ona çatır. Əgər ölənin övladı varsa, onun valideynlərinin hər birinə qoyub getdiyi malının altıda bir hissəsi çatır. Əgər onun övladı yoxdursa, varisi də ancaq valideynləridirsə, onun anasına mirasının üçdə bir hissəsi düşür. Əgər ölənin qardaşları (və ya bacıları) varsa, onun anasına mirasının altıda bir hissəsi düşür. Bu bölgü ölənin vəsiyyəti yerinə yetirildikdən və ya borcu ödənildikdən sonra aparılır. Valideynlərinizdən və övladlarınızdan hansının fayda baxımından sizə daha yaxın olduğunu siz bilmirsiniz. Bunlar Allah tərəfindən buyurulmuş fərz əməllərdir. Həqiqətən, Allah Biləndir, Müdrikdir”.\nBu vəhylər və bu surənin son ayəsi irsin bölüşdürülməsi ilə bağlı olan hökmlərdən ibarət “varislik haqqında ayələrə” aid edilir. Abdullah ibn Abbasın rəvayət etdiyi və imam əl-Buxarinin “əs-Səhihində” əksini tapmış bir hədis də vardır. Orada deyilir: “Mirasın müəyyən hissəsini haqqı olanlara verin, əmlak bölüşdürüldükdən sonra isə bütün qalan hissəsi mərhumun ən yaxın qohumu olan kişiyə verilməlidir”. Miras haqqında ayələr və bu hədis irsin bölüşdürülməsi ilə bağlı olan hökmlərin ən çox hissəsini təşkil edir. Demək olar ki, onlar bütün bu hökmləri özündə ehtiva edir, buna özünüz əmin ola bilərsiniz. Onlarda öz əksini tapmamış yeganə hökm – ölənin nənəsinə çatacaq mirasın hissəsinə aiddir. O hökm, əl-Muğirə b. Şubənin və Muhəmməd b. Məsləmənin hədisində keçmişdir və orada qeyd olunur ki, Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun) mərhumun nənəsinə mirasın altıda bir hissəsini verdi. Alimlər arasında bu barədə mübahisə edilməmişdir.\nUşaqlar arasında bölüşdürülən miras\nAllah valideynlərə onların uşaqlarını etibar etmiş və onlara buyurmuşdur ki, uşaqlarının dini və maddi mənafelərinin qayğısına qalsınlar. Valideynlər onlara təlim və tərbiyə verməli, xoşagəlməz şeylərdən qorumalı, onlara xeyirxah əməllər etməyi tapşırmalı və onları hər bir şəraitdə Allahdan qorxmağa dəvət etməlidirlər. Uca Allah buyurur: “Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan Oddan qoruyun!...” (Təhrim, 66/6).\nƏgər onlar bu əhdə riayət edə bilsələr, çox dəyərli mükafat alarlar. Yox, bu əhdə laqeydlik göstərsələr, onda onlar çox ciddi cəzaya layiq görüləcəklər. Bu, Uca Allahın Öz qullarına onların valideynlərindən də şəfqətli olmasına dəlalət edir, axı O, onlara öz uşaqlarına qayğı çəkməyi tapşırmışdı, baxmayaraq ki, onlar onsuz da öz uşaqlarına ən yüksək rəhm hissi ilə yanaşırlar.\nUca Allah sonra bildirir ki, valideynlər öz uşaqları və oğullarının uşaqları arasında mirası necə bölməlidirlər. Kişi, iki qadının payına bərabər pay almalıdır və əgər onlardan başqa birbaşa digər vərəsələr yoxdursa, onda miras onların arasında belə bölünməlidir. Mərhumun doğma övladları qaldıqda mirasın ancaq onların arasında bölünməsi, onun oğullarının uşaqlarına miras düşmür. Bu şəriət norması, mərhumdan sonra həm oğullar və həm də qızları qaldıqda qüvvədə olur. Ola da bilsin ki, mərhumun ya ancaq oğulları, ya da ancaq qızları qalsın. Bu halların birincisini biz sonradan nəzərdən keçirəcəyik. Allah ikinci hal barədə hökmünü bu vəhylə nazil etmişdir.\nQızların arasında bölünən miras\nMərhumun özündən sonra təkcə qızları və ya oğullarının iki nəfərdən çox qızları qalmışsa, onda onlar onun mirasının üçdə iki hissəsini öz aralarında bölməlidirlər. Əgər onun, özündən sonra təkcə bir qızı və ya öz oğlunun qızı qalmışsa, onda ona mirasın yarısı çatır, özü də bu barədə alimlərin rəyi yekdildir.\nBir şeyi alimlərdən soruşmaq lazımdır, onlar nəyin əsasında güman edirlər ki, iki qıza mirasın üçdə iki hissəsi çatır? Bu sualın bir neçə izahı var. Birincisi, Uca Allah buyurur ki, bir qıza mirasın yarısı məxsusdur. Buradan belə nəticə çıxır ki, qızların sayı bir nəfərdən çox olarsa, onların mirasdakı payı yarıdan üçdə ikiyə qədər artır.\nİkincisi, Allah xəbər verir ki, kişiyə çatan pay iki qadının payına bərabərdir. Əgər mərhumun özündən sonra bir oğlu və bir qızı qalmışsa, onda oğul mirasın üçdə iki hissəsini almalıdır, çünki onun payı onun bacısının payından iki dəfə çox olmalıdır. Buradan həm də belə çıxır ki, mərhumun özündən sonra təkcə iki qızı qalmışsa, onda onlara mirasın üçdə iki hissəsi çatır.\nÜçüncüsü, əgər mərhumun qızının bir qardaşı olanda mirasın üçdə bir hissəsini alır və əgər bacı deyil, qardaş bacısını mirasın böyük bir hissəsindən məhrum etdikdə, onda bacının bir bacısı da olarsa, birinci bacı mirasın özünə məxsus üçdə bir hissəsini almağa daha çox haqlı olur.\nDördüncüsü, bacıların mərhum qardaşın mirasından alacaqları paydan bəhs edərkən Allah buyurur: “...Əgər övladı olmayan şəxs (kişi) öldükdə onun bacısı varsa, qoyub getdiyinin yarısı bacıya çatır. Əgər onun övladı yoxdursa, qardaşı ona varis olur. Əgər varislər iki bacıdırsa, ölən qardaşın qoyub getdiyinin üçdə iki hissəsi onlara çatır...” (Nisa, 4/176). Uca Allah aydın şəkildə deyir ki, iki bacıya ölən qardaşın mirasının üçdə iki hissəsi çatır. İnsana bacılarından daha yaxın qohumu qızları olduğu üçün, mərhumun iki qızının onun mirasının üçdə iki hissəsini almağa daha çox haqları var.\nBeşincisi, məlumdur ki, Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun) Səədin iki qızına onun mirasının üçdə iki hissəsini vermişdi. Bu barədə səhih bir hədisdə rəvayət edilmişdir.\nLakin belə bir sual yaranır ki, bəs onda Uca Allah niyə buyurur ki, mirasın üçdə iki hissəsi sayı iki nəfərdən çox olan qadınlara məxsusdur? Bu barədə ən yaxşı bilən Allahdır, amma belə bir rəy var ki, Allah bununla, qızların sayının iki nəfərdən çox olması ilə onların payının artmadığını bildirmək istəyir.\nBu gözəl ayədən aydın olur ki, ölənin özündən sonra bir doğma qızı və oğlunun bir və ya bir-neçə qızları qalarsa, onda onun doğma qızı mirasın yarısını almalıdır. Mərhumun qızlarına və oğlunun qızlarına mirasın üçdə ikisi düşdüyü üçün, mirasın qalan altıda bir hissəsi mərhumun oğlunun bir və ya bir-neçə qızının arasında bölüşdürülməlidir. Mirasın bu altıda bir hissəsi üçdə ikiyə qədər əlavə adlanır. Bu qayda ilə mərhumun mirası onun qızları ilə oğlu və oğlunun qızları ilə oğulları arasında bölünür.\nAyədən çıxarılan nəticə budur ki, əgər mərhumun qızları və oğlanlarının qızları mirasın üçdə ikisini alırlarsa, onda oğulların sonrakı nəslinin qızları ( Nəvələr, nəticələr və i. a. (F.S.)) mirasdan məhrum olurlar, çünki Allah qızlar üçün mirasın ancaq üçdə iki hissəsini təyin etmişdir ki, onlar da artıq vərəsələr arasında bölünmüşdür. Əgər miras onlara da qalsaydı, onda qızların payı üçdə ikini aşardı və bu da Quranın açıq-aydın vəhylərinə zidd olardı. Bu barədə şəriət alimləri arasında ixtilaf yoxdur. Buna görə, həmd təkcə Allaha məxsusdur!\nHəmçinin qeyd etmək lazımdır ki, varislər mərhumun qoyub getdiyi hər şeyə, o cümlədən, daşınmaz əmlaka, mebelə, qızıla, gümüşə və digər qiymətli əşyalara sahib olurlar. Onlar, mərhumun insan qətlinə görə alacağı qanbahasına və borclarına da varis olurlar.\nValideynlərin alacağı miras\nƏgər mərhumun özündən sonra istənilən sayda istər oğulları olsun, istərsə qızlar olsun, doğma uşaqları və ya öz oğlunun uşaqları qalıbsa, onda onun atası və anası mirasının altıda bir hissəsini alırlar. Qeyd etmək lazımdır ki, mərhumun uşaqları qaldıqda, onun anası heç bir halda altıda bir hissədən çox ala bilməz. Ataya gəldikdə isə, əgər mərhumun oğulları qalıbsa, onda ona da mirasın altıda bir hissəsindən artıq düşmür. Yox əgər mərhumun bir və ya bir neçə qızı qaldıqda və onun yeganə varisləri kimi ancaq valideynləri və qızları qalmışsa və əgər onun kişi (əsaba) xətti ilə başqa qohumları yoxdursa, onda mirasın qızlar arasında bölüşdürülməsindən sonra, ata, ona çatan altıda bir hissədən başqa, kişi xətti ilə varis kimi, mirasın qalan hissəsini də alır. Bu onunla izah olunur ki, mirasın varislər arasında onların paylarına uyğun olaraq bölünməsindən sonra, mirasın yerdə qalan hissəsi kişi xətti üzrə ən yaxın qohuma çatır. Ata isə, doğma qardaşdan da, əmidən də və ya digər qohumlardan da ən yaxın qohumdur.\nƏgər mərhumun özündən sonra uşaqları qalmayıbsa, onda onun yeganə varisləri valideynləridir, həm də anasına mirasının üçdə bir hissəsi çatır. Qalan üçdə iki hissə isə atasına məxsus olur, çünki Allah buyurur ki, belə hallarda mərhumun varisi valideynləri olur və əgər ana onun üçün müəyyən olunmuş hissəni alırsa, onda yerdə qalan nə varsa mərhumun atasına çatmalıdır.\nBütün deyilənlərdən belə nəticə çıxır ki, əgər mərhumun uşaqları qalmamışdırsa, atası, mirasın müəyyən hissəsini almır, amma mərhumun bütün vərəsələrinə çatası müvafiq paylar bölündükdən sonra qalan bütün əmlakının, ən yaxın qohum kimi, kişi xətti üzrə, varisi olur. Lakin mərhumun özündən sonra valideynlərindən başqa arvadı da qalmışsa, o da müəyyən olunmuş payını alır və ondan sonra isə mərhumun anası özünün üçdə bir hissəsini alır və mirasın qalan hissəsi ataya çatır. Bu o deməkdir ki, mərhumun anası hər iki valideyn üçün müəyyənləşdirilmiş üçdə bir hissəni alır. Bu halda iki variant mümkündür. Əgər mərhum qadındırsa, onda onun anası mirasın altıda bir hissəsini alır, çünki onunla (ana ilə) bərabər, mərhum qadının əri və atası da onun varisləridir. Ölən kişi olduqda isə, onun anası mirasın dörddə birini alır, çünki mərhumun anası ilə bərabər onun arvadı və atası da varisləridir.\nŞərh edilən bu ayədən belə bir nəticə çıxarmaq olmaz ki, mərhumun anası, əgər mərhumun özündən sonra uşaqları qalmamışsa, mirasın bütövlükdə üçdə bir hissəsini bütün hallarda ala bilər və bizim öncə xatırlatdığımız iki variant bu hökmdən istisna edilməmişdir. Bu da onunla izah olunur ki, ərlə arvadın bir-birinə vərəsəlikdə miras payı mərhumun borc öhdəliyinə görə borcverənlərin alacağı hissəyə bənzərdir. Onlar öz payını bütün mirasdan alırlar və ancaq bundan sonra o, valideynlər arasında bölünür. Bundan başqa, əgər ana öz qızının mirasının üçdə bir hissəsini alarsa, onda, mərhum qızının əri üçün müəyyən edilmiş pay da çıxıldıqdan sonra, ananın payı atanın payından artıq olur. Əgər ana oğlunun mirasının üçdə bir hissəsini alarsa, onda mərhumun arvadı üçün müəyyən edilmiş pay çıxıldıqdan sonra, mərhumun atasının payı onun anasının payından mirasın cəmi on ikidə bir hissəsi qədər artıq olur. Mirasın bu qaydada bölüşdürülməsi yolverilməzdir, çünki ya hər iki valideynin payı bərabər olmalı, ya da atanın payı ananın payından iki dəfədən az olmamaq şərtilə artıq olmalıdır.\nƏgər mərhumun doğma və ya ata, ya da ana xətti ilə ögey qardaşları və ya bacıları varsa, onda mirasının altıda bir hissəsi anasına çatır. Mərhumun qardaşları və ya bacıları onun əmlakının bir hissəsinə varis ola bilərlər, lakin onların atası və ya babası sağ olarsa, ondan məhrum da edilə bilərlər. Amma bu ayənin mirasda paydan məhrum edilmiş qardaşlara və bacılara aid edildiyini birmənalı şəkildə iddia etmək olmaz, çünki onlara mirasın yarısına haqq verilmir. Buna istinad edərək bəzi alimlər hesab edirlər ki, mərhumun anası, mərhumun onun mirasının bir hissəsinə haqqı olan qardaşları və bacıları olduğu təqdirdə, mirasın üçdə bir hissəsini almır. Bu rəy onunla təsdiq olunur ki, əgər qardaşlar və bacılar mirasa vərəsədirlərsə, onda onlar onun əhəmiyyətli hissəsini alırlar və bunun nəticəsində mərhumun anası bütün mirasın üçdə bir hissəsini almaqdan məhrum olur. Bu barədə ən yaxşı bilən Allahdır.\nQeyd etmək lazımdır ki, bu hökm mərhumun iki və daha çox qardaşları və bacıları olduqda gerçəkləşir, hərçənd ayədə “ixva” (“qardaşlar”) sözü cəm – çoxluq halındadır. Bu onunla izah olunur ki, burada cəm say bir qardaş və ya bacıdan çox olanı bildirir və eyni zamanda bir-neçə qardaşların və ya bir-neçə bacıların sayına işarə etmir.\nƏrəb dilində iki nəfərə aid də çoxlu say formasının işlədilməsinə yol verilir. Uca Allah peyğəmbərlər Davud və Süleyman haqqında buyurur: “...Biz onların hökmünə şahid idik” (Ənbiya, 21/78). Burada əvəzlik cəm sayda istifadə edilmişdir. Uca Allah anadan ögey olan bacılar və qardaşlar barəsində belə buyurur: “Əgər vəfat etmiş kişinin və ya qadının valideyni və övladı yoxdursa, eyni anadan bir qardaşı və ya bir bacısı varsa, onda onların hər birinə mirasın altıda bir hissəsi düşür. Əgər onlar sayca bundan artıq olsalar, mirasın üçdə birinə şərikdirlər...” (Nisa, 4/12). Alimlər bu ayədə cəm sayın işlədilməsi barədə həmrəydirlər, hərçənd burada söhbət qardaşların və bacıların iki və daha çox olmasından gedir.\nDeyilənlərdən məlum olur ki, mərhumun özündən sonra anası, atası və qardaşları qalıbsa, onda mirasının altıda bir hissəsi anasına, bütün qalanı isə atasına çatacaqdır. Mərhumun qardaşlarının və bacılarının olması anasını mirasının üçdə birinə olan hüququndan, canlı atasının olması qardaşlarını və bacılarını mərhumun mirasından tamamilə məhrum edir. Mirasın bu tərzdə bölünməsi, vərəsəlik hüququ olmayan qardaşların və bacıların mövcudluğunu nəzərə alan alimlərin rəyinə əsaslanır. Digər alimlərin rəyinə görə isə, onlar mirasın bölünməsinə təsir göstərmirlər və buna görə də mirasın üçdə biri mərhumun anasına, yerdə qalanın hamısı isə atasına çatır.\nSonra Uca Allah bildirir ki, mərhumun əmlakı, onun Allah və ya insanlar qarşısında borcları ödənildikdən və tərtib etdiyi vəsiyyətnaməsi üzrə ödənclər həyata keçirildikdən sonra, varislər arasında bölüşdürülür. Bundan sonra yerdə qalan əmlak varislərə çatacaq miras adlandırılır.\nAllah bu ayədə borcların ödənilməsinə qədər vəsiyyətnaməni xatırladır ki, varislər onun vacibliyini anlasınlar, çünki bu onlar üçün ağır və məşəqqətlidir. Buna baxmayaraq, mərhumun borcları onun əsas sərmayəsindən, onun əmlakı, vəsiyyətnaməsi üzrə bölüşdürülənə qədər, ödənilməlidir. Vəsiyyətnamənin özü ilə əlaqədar demək olar ki, vəsiyyət edənə, onun varisləri olmayan insanlara əmlakının üçdə bir hissəsinə qədərini vəsiyyət etməyə icazə verilir. Əgər o, öz əmlakını mirasın bir hissəsinə hüququ olan varisə vəsiyyət edibsə, onda belə vəsiyyətnamə ancaq qalan vərəsələrin razılığı yerinə yetirilir.\nDaha sonra Uca Allah bildirir ki, hansı valideynlərin və hansı uşaqların onlara daha çox fayda verəcəyi insanlara məlum deyil. Əgər onlar mirası öz bildikləri kimi bölsəydilər, ətrafdakılara çox ziyan vurardılar ki, bu barədə bilik təkcə Allaha məlumdur. Bunun səbəbi ondadır ki, insanların ağlı kamil deyil və onlar nəyin onlara daha çox fayda verəcəyini bilmirlər. Bu, bütün zamanlarda və dünyanın bütün guşələrində yaşamış bütün insanlara aiddir. İnsanlardan heç biri bilmir ki, valideynlərindən və övladlarından hansı biri onlara daha yaxın olacaq, onlara daha çox fayda verəcək və dini və dünyəvi məqsədlərə nail olmaqda onlara kömək edəcək.\nBütün varlığı Öz elmi ilə əhatə edən Allahın hökmü belədir. O, müdrik qanunlar yaradır və hər şeyin ölçüsünü özünə məxsus kamil şəkildə müəyyənləşdirir. Məxluqlara gəldikdə isə, onların idrakı Allahın yaratdığı qanunlara bənzər qanunlar yaratmağa qadir deyildir. Onun qanunları ideal şəkildə hər bir dövrə, hər bir ölkəyə və hər bir şəraitə uyğundur.\n(12) “Əgər vəfat etmiş zövcələrinizin övladı yoxdursa, onların vəsiyyəti yerinə yetirildikdən və ya borcu ödənildikdən sonra, qoyub getdikləri malın yarısı sizindir. Yox əgər onların övladı varsa, onda qoyub getdiklərinin dörddə bir hissəsi sizindir. Əgər sizin övladınız yoxdursa, vəsiyyətiniz yerinə yetirildikdən və ya borcunuz ödənildikdən sonra, qoyub getdiyiniz malın dörddə bir hissəsi zövcələrinizə çatır. Yox əgər övladınız varsa, onda qoyub getdiyiniz malın səkkizdə bir hissəsi onlara çatır. Əgər vəfat etmiş kişinin və ya qadının valideyni və övladı yoxdursa, eyni anadan bir qardaşı və ya bir bacısı varsa, onda onların hər birinə mirasın altıda bir hissəsi düşür. Əgər onlar sayca bundan artıq olsalar, mirasın üçdə birinə şərikdirlər. Bu bölgü, vərəsələrə zərər yetirməmək şərti ilə vəsiyyətin yerinə yetirilməsindən və ya borcun ödənilməsindən sonra aparılır. Bunlar Allah tərəfindən bir tövsiyədir. Allah Biləndir, Həlimdir”.\nArvadlardan qalan əmlakın yarısı, əgər onların uşağı yoxsa, ərlərinə məxsusdur. Onların uşaqları olduğu halda isə, ərlərə arvadlarının qoyub getdiyinin, vəsiyyətnamə ilə verilənlərdən və borcların ödənişindən sonra qalan hissəsinin dörddə biri çatır. Arvadlara da ərlərinin qoyub getdiyinin, əgər uşaqları yoxsa, dörddə biri çatır. Əgər onların uşaqları varsa, arvadlara, ərlərinin qoyub getdiyinin, vəsiyyətnamə ilə verilənlərdən və borcların ödənişindən sonra qalan hissəsinin səkkizdə bir hissəsi çatır.\nMirasın bölünməsinə təsir göstərən mövcud uşaqlar dedikdə, doğma oğullar və qızlar, həmçinin doğma oğullarının oğulları və qızları nəzərdə tutulur. Bu zaman mərhumun neçə uşağı olmasının və onların sonuncu və ya əvvəlinci nikahdan olmalarının əhəmiyyəti yoxdur. Alimlərin yekdil rəyinə görə doğma qızların uşaqları hesaba alınmır.\nÖzündən sonra atası və uşaqları qalmayan şəxsin mirası\nƏrəb dilində özündən sonra atası və uşaqları qalmayan adam “kilələ” adlanır. Belə adamın, öldükdən sonra, nə atası, nə babası, nə oğlu, nə qızı, nə oğlundan olan oğlan nəvəsi, nə də oğlundan olan qız nəvəsi və s. azalan xətt üzrə qalmır. Bu şərh ən doğrudanışan Əbu Bəkrə (A.o.r.) məxsusdur və alimlər arasında bu barədə ixtilaf yoxdur. Buna görə həmd təkcə Allaha aiddir!\nMiras qoymuş kişi və ya qadının qardaşı və ya bacısı olduğu halda atası və ya uşaqları olmadıqda, qardaşa və ya bacıya onların əmlakının altıda bir hissəsi çatır. Quran ayələrinin birində deyilir ki, əgər onların ana tərəfdən ögey qardaşı və ya bacısı varsa, onda onlara altıda bir hissə düşür. Alimlər bu ayədə qardaşlar və bacılar adı altında ana tərəfdən ögey qardaşların və bacıların nəzərdə tutulmasında həmrəydirlər.\nƏgər ögey qardaşlar və ya bacılar bir nəfərdən çoxdurlarsa, onda onlar mirasın üçdə bir hissəsinə bərabər hüquqa malikdirlər. Ögey qardaşların və bacıların payı üçdə birdən artıq olmur, hətta onlar iki nəfərdən də artıq olsalar. Bu ayədən aydın olur ki, ögey qardaşlar və ögey bacılar eyni ölçüdə pay alırlar, çünki eyni hüquqa malikdirlər.\nAyədən həm də aydın olur ki, istənilən nəsil budağından olan birbaşa törəmələr və kişi cinsindən olan nəsillər ana tərəfdən olan ögey qardaşları mirasdan məhrum edirlər, çünki Allah onlar üçün miras payını, mərhumun atası və uşaqları qalmadığı təqdirdə nəzərdə tutur. Əgər mərhumun özündən sonra atası və ya uşaqları qalmışsa, bu halda, alimlərin yekdil rəyinə görə, mərhumun ögey qardaşları və bacıları onun mirasından pay almaq hüququna malik olmurlar.\nQeyd etmək lazımdır ki, əgər mərhumun ana tərəfdən ögey qardaşları və ya ögey bacıları onun varisləri olsalar, onda onun doğma qardaşları mirasda öz paylarından məhrum olarlar. Məsələn, əgər mərhum arvadın özündən sonra, əri, anası, ana tərəfdən ögey qardaşları və doğma qardaşları qalarsa, onda onun mirasının yarısı ərinə, mirasının altıda bir hissəsi anasına, üçdə bir hissə isə ögey qardaşlarına çatar. Bu halda mərhum qadının doğma qardaşları mirasda öz paylarından məhrum olurlar, çünki Allah onun üçdə bir hissəsini ana tərəfdən olan ögey qardaşlar üçün təyin etmişdir. Əgər doğma qardaşlar, ana tərəfdən ögey qardaşlara çatan üçdə bir hissəni əldə etmək haqqı alsaydılar, o zaman bu, varislərin birləşdirilməsi cəhdi olardı ki, bu barədə Allah müxtəlif hökmlər nazil etmişdir. Bundan başqa, ana tərəfdən ögey qardaşlar mirasda müəyyən olunmuş paya malik olduqları halda, doğma qardaşlar mərhumun kişi xətti ilə qohumları kimi varis olurlar.\nMuhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun) buyurmuşdur: Mirasın müvafiq hissəsini haqqı olana verin, əmlakın bölüşdürülməsindən sonra qalan hissəsi isə mərhumun ən yaxın kişi qohumuna çatmalıdır”. Allah haqqı olanlar üçün mirasdan müəyyən pay təyin etmişdir. İndiki halda miras, onu almağa haqqı olan kəslər arasında bütövlüklə bölüşdürülür və doğma qardaşlar mərhum bacıdan miras almırlar. Bu, hazırkı məsələ ilə bağlı ən düzgün rəydir.\nDoğma qardaşlara və bacılara və həmçinin ata tərəfindən ögey qardaşlara və bacılara çatan miras haqqında daha ətraflı Uca Allahın aşağıdakı sözlərində izah edilmişdir: “Səndən fitva istəyirlər. De: “Valideyni və övladı olmayan kəsin mirası barəsində fitvanı sizə Allah verir”. Əgər övladı olmayan şəxs öldükdə onun bacısı varsa, qoyub getdiyinin yarısı bacıya çatır. Əgər onun övladı yoxdursa, qardaşı ona varis olur. Əgər varislər iki bacıdırsa, ölən qardaşın qoyub getdiyinin üçdə iki hissəsi onlara çatır. Əgər varislər qardaş və bacılardırsa, kişiyə iki qadının payı qədər pay düşür. Allah bunu sizə bəyan edir ki, doğru yoldan çıxmayasınız. Allah hər şeyi bilir” (Nisa, 4/176).\nƏgər mərhumun atadan bir doğma bacısı və ya bir ögey bacısı qalıbsa, o mirasın yarısını alır. Əgər onun iki bacısı qalıbsa, onda onlar mirasın üçdə ikisini alırlar. Əgər onun bir doğma bacısı və atadan bir və ya bir neçə ögey bacısı qalıbsa, onda doğma bacıya mirasın yarısı, ögey bacılara isə altıda bir hissəsi çatır ki, bu altıda bir hissə onlar üçün müəyyən edilmiş mirasın üçdə iki hissəsinə əlavədir. Əgər doğma bacılar bir-neçə nəfərdirlərsə, onda onlar mirasın üçdə iki hissəsini öz aralarında bölür və atadan ögey bacılarını mirassız qoyurlar. Əvvəlcə qeyd etmişdik ki, miras mərhumun qızları və oğullarının qızları arasında da bu qayda ilə bölünür. Mərhumun doğma qardaşları və bacıları qalmış olsalar, onda kişiyə düşən pay iki qadının payına bərabər olur.\nBaşqa dinə etiqad edən qatilin və insanın əmlaka varis olması\nBurada dərhal bir-neçə sual meydana çıxa bilər: mərhumun özündən sonra ana tərəfdən olmayan qardaşlarının və bacılarının qaldığı halda, onun qatilinin, azadlığının haqqını qismən ödəmiş qulunun, köləsinin, başqa din tərəfdarlarının, ikili cinsiyyətə malik olanların (Hermoafroditlər (həm kişi və həm də qadın cinsi orqanlarının əlaməti olan insanlar). F.S.) və ya babasının onun əmlakına varis olmasına dair hökm Quran ayələrindənmi irəli gəlmişdir? Varislər üçün müəyyən edilmiş payların bərabər hissələrlə azaldılması və yaxud varislər arasında mirasın qalan hissəsinin bərabər ölçüdə bölünməsi məsələsi Quran ayələrində müzakirə edilirmi? Mirasda payı müəyyən olunmamış və ata tərəfdən olmayan qohumlara nəyin çatması və ata tərəfdən uzaq qohumlara və ya anadan bir olmayan bacılara mərhumun qızları və ya oğlunun qızları olduğu təqdirdə nəyin çatması barədə ayələrdə bəhs edilirmi? Şübhəsiz ki, bu məsələlərə dair ayələrdə cahil adamların çox çətin başa düşə biləcəkləri incə işarələr və göstərişlər mövcuddur. Buna baxmayaraq, onlarda bütün sadalanan məsələlərə dair hökmlər vardır.\nMərhumun qatili və başqa dinə etiqad edən qohum miras almaq hüququna malik deyillər, çünki Müdrik Allah vərəsələr arasında mirası onların qohumluğundan və insanlara dini və dünyəvi məsələlərdə verdikləri faydadan asılı olaraq bölmüşdür. Uca Allah bu ilahi hikmətinə işarə edərək buyurur: “...Valideynlərinizdən və övladlarınızdan hansının fayda baxımından sizə daha yaxın olduğunu siz bilmirsiniz...” (Nisa, 4/11).\nTamamilə aydındır ki, qatil qətl etdiyi şəxsə hədsiz zərər vurur və onun mirasa olan hüququ bu ziyana qarşı durmağa qabil deyil. O, mərhuma, mirasın bir hissəsinə haqq qazanmağa səbəb olan bir fayda gətirmir və buna görə qətl mərhumun mirasında pay almaqdan məhrum edən ən böyük amil sayılır. İnsan qohumunu öldürməklə bütün qohumluq əlaqələrini qırır. Allah bu barədə belə buyurur: “...Qohumlar Allahın yazısına görə bir-birilərinə möminlərdən ... daha yaxındırlar...” (Əhzab, 33/6). Bundan başqa, İslam şəriətinin əsaslarından birinə uyğun olaraq, insan bir şeyi vaxtından əvvəl əldə etməyə can atdıqda, belə rəftarına görə cəza kimi, həmin şeydən məhrum edilir.\nBelə mühakimə yürüdərək, nəticə çıxarmaq olar ki, varis vəsiyyət edənin dininə etiqad etməzsə, o, mirasdan məhrum edilir. O, mərhumla öz qohumluğu sayəsində ondan miras almaq hüququ qazanır, lakin onların dini inancları arasındakı fərq bu şərtə ziddir və onları bütün münasibətlərdə yad adamlara çevirir. Varisi onun mirasda olan payından məhrum edən amil, bu halda o dərəcədə güclüdür ki, insanın mirasda payına haqq verən qan qohumluğu amilinə belə üstün gəlir. Bu onunla izah edilir ki, müsəlmanların bir-birinin qarşısında vəzifələri, onların kafir qohumları qarşısında dünyəvi məsələlərdəki vəzifələrindən daha vacibdir və əgər mərhum müsəlmandırsa, onun əmlakı ona daha çox haqqı olana keçməlidir. Qan qohumlarının bir-birinə yaxın olmaları haqqında ayəyə gəldikdə isə, Allahın Kitabına uyğun olaraq, o, qohumların eyni dindən olması hallarına aiddir. Qohumlar müxtəlif dinlərə etiqad etdikdə, dini qardaşlıq qan qohumluğu qardaşlığına üstün gəlir.\nİbn əl-Qeyyim özünün “Cəla əl-Əfhəm” adlı kitabında yazır: “Əmlakın irs üzrə ərlərdən onların qadınlarına keçməsindən deyil, ərlərdən onların arvadlarına keçməsini müəyyənləşdirən Allahın miras haqqında ayəsinin mənası üzərində düşün”. Uca Allah buyurur: “...zövcələrinizin... qoyub getdikləri malın yarısı sizindir...” (Nisa, 4/12). Bu o deməkdir ki, ər-arvad bir-birinin mirasından hissə almaq hüququnu onların arasında qohumluq və oxşarlıq nəzərdə tutan ər-arvad olmaları sayəsində əldə edirlər. Möminlər və kafirlər arasında nə oxşarlıq və nə də qohumluq yoxdur və buna görə onlar bir-birilərinin əmlakına varis ola bilməzlər. Quranın sözlərinin və tərkibi söz birləşmələrinin sirri ən ağıllı insanlar tərəfindən belə tam mənada dərk edilə bilməz”.\nQulun əmlaka varis olması\nQullar miras qoymurlar və başqasının əmlakına da varis olmurlar. Birinci müddəa tamamilə aydındır, çünki qullar, varislərinə keçə biləcək mülkiyyətə malik olmurlar. Onların əlində olan bütün əmlak onların sahiblərinə məxsusdur. Bununla yanaşı, onlar özgəsinin malına varis olmurlar, çünki əgər onlar miras alsalar, o da ağalarının mülkiyyəti olar ki, sonuncular mərhum üçün tamamilə yad adamdırlar.\nUca Allah buyurur: “... kişiyə, iki qadının payı qədər pay düşür...” (Nisa, 4/11);\n“...zövcələrinizin... qoyub getdikləri malın yarısı sizindir...” (Nisa, 4/12);\n“...valideynlərinin hər birinə qoyub getdiyi malının altıda bir hissəsi çatır...” (Nisa, 4/11). Bu və digər ayələrdən aydın olur ki, miras kimi varisə keçən əmlak onun mülkiyyətinə çevrilir. Qulların mülkiyyət hüququ olmadığı üçün miras da almırlar.\nLakin əgər kölə öz azadlığını qismən satın almışsa, onda o, azadlığı üçün ödədiyi məbləğə bərabər hissə qədər mirasdan pay ala bilər. O, onun üçün mirasda müəyyən edilmiş hissəni qəbul etmək haqqına malikdir və artıq qismən azad şəxsdir və mülkiyyət hüququna malikdir. Amma eyni zamanda o, qismən mülkiyyət hüququna malik olmayan kölə kimi qalır. O, azadlığı üçün məbləğin bir hissəsini ödədikdə, əmlaka varis olmaq və miras qoymaq hüququ qazanır, lakin o, azadlığa çıxmaq üçün zəruri olan və ödəmədiyi məbləğin miqdarına bərabər ona çatası mirasdan məhrum olur. Bütün hallarda belə qullara, onlar təriflənməyə və ya qınanmağa, mükafata və ya cəzalandırılmağa layiq olduqda müvafiq münasibət bəslənilir.\nİkicinsli şəxslərin (Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, ikicinsli şəxslər həm kişi və həm də qadın cinsiyyət orqanlarının əlamətlərinə malik olurlar. F.S.)əmlak varisliyi\nİkicinsli şəxslər arasında kişi kimi seçilənlər, qadın kimi seçilənlər və qeyri-müəyyən şəxslər mövcuddur. Kişi və ya qadın kimi bilinənlərə aid hökmlər tamamilə aydındır. Birincilərə - kişilərə aid müddəalar və bu barədə nazil edilmiş bütün hökmlər tətbiq edilir. Sonunculara isə qadınlara aid müddəalar və onlar barədə nazil edilmiş bütün hökmlər şamil edilir.\nƏgər ikicinslilərin cəhətlərindən birinin üstünlüyünü ayırd etmək mümkün olmursa, əgər mirasın ona çatacaq payı kişi və qadın üçün eynidirsə, burada məsələ aydındır, məsələn, miras ana tərəfdən ögey qardaşlar və bacılar arasında bölündükdə. Yox, əgər onun miras payı kişi və qadın üçün fərqli olduqda və biz onun cinsi mənsubiyyətini hər ikisindən birinə şamil edə bilmiriksə, biz, başqa varislərin haqqında ədalətsizlik etməmək üçün ona kişiyə məxsus hissəni verə bilmərik, eynilə ona qadına məxsus hissəni də verə bilmərik, çünki onun özünə qarşı ədalətsizlik etmiş olarıq. Belə halda biz ədalətlə davranaraq ona kişi ilə qadının payları arasında orta bir pay verməliyik. Uca Allah buyurur: “...Ədalətli olun! Bu, təqvaya daha yaxındır...” (Maidə, 5/8). Biz bu məsələni bundan da ədalətli həll edə bilmərik, Quran ayəsi də belə deyir: “Allah hər kəsi yalnız onun qüvvəsi çatdığı qədər mükəlləf edər...” (Bəqərə, 2/286). Başqa bir ayədə isə deyilir: “Nə qədər bacarırsınızsa, Allahdan qorxun...” (Təğabun, 64/16).\nBabaya çatan miras\nMərhumun doğma qardaşları və bacılarının babaları olduqda onlara miras çatırmı? Allahın Kitabı, ata və babanın olmasının mərhumun doğma qardaşları və bacılarını və həmçinin onun atadan və ya anadan ögey qardaş və bacılarını mirasdan məhrum etməsi barədə Əbu Bəkr Siddiqin (A.o.r.) dediyi fikri təsdiq edir. Bu onunla izah olunur ki, bir çox ayələrdə baba ata adlandırılır. Uca Allah buyurur: “Yoxsa siz Yaquba ölüm gəldikdə onun yanında idiniz? O zaman o, öz oğullarına dedi: “Məndən sonra nəyə ibadət edəcəksiniz?” Onlar dedilər: “Sənin İlahına, atalarının – İbrahimin, İsmailin və İshaqın İlahı olan Tək İlaha ibadət edəcəyik...” (Bəqərə, 2/133). Yusuf Peyğəmbər (ə) isə demişdir: “Mən atalarım İbrahim, İshaq və Yaqubun dininə tabe oldum...” (Yusuf, 12/38).\nAllah babaları və ulu babaları ata adlandırır və buradan aydın olur ki, baba ata ilə bərabər hüquqlara malikdir. Atanın varis olduğu mirasa baba da varis olur və atanın mirasdan məhrum etdiyi qohumları, ata ölmüş olduqda, baba mirasdan məhrum edir. Mərhumun atasının ölmüş olduğu təqdirdə onun hüquqlarının babaya keçməsində alimlər həmrəydirlər. Əgər alimlər atanın ölmüş olduğu halda, babanın uşaqlar, qardaşlar, bacılar, əmilər və onların oğulları arasında mirasın bölüşdürülməsinə təsir göstərməsi və mərhumun ana tərəfdən qardaşları və bacılarını miras hüququndan məhrum etməsi haqqı ilə həmrəydirlərsə, onda niyə oğuldan olan nəvə doğma oğlun yerini tutduğu halda, baba atanın yerini tutmasın? Əgər alimlər mərhumun ulu babasının ( Burada: babanın atası. F.S.) doğma qardaşın oğlunu mirasdan məhrum etməklə razılaşırlarsa, onda niyə onun babası onun qardaşını mirasdan məhrum edə bilməsin? Babanın həyatda olduğu halda mirasın mərhumun qardaşlarına verilməsini iddia edən digər alimlərə gəldikdə isə, onlar bu rəylərini təsdiq etmək üçün heç bir aydın nassa, göstərişə və ya onlara işarə edən yaxın və ya oxşar mülahizələrə əsaslana bilmirlər.\nVarislər üçün müəyyən edilmiş payların bərabər hissələrlə azaldılması (aul)\nVarislər üçün müəyyən edilmiş payların artırılması və azaldılması ilə bağlı məsələlər də Quran ayələrində açıqlanır. Uca Allah varislər üçün müvafiq paylar təyin etmiş, həmçinin onların bir birini mirasdan məhrum etməsini müəyyənləşdirmiş və başqalarına isə birlikdə varis olmaq haqqı vermişdir. Əgər varislərin bir qismi digərlərini mirasdan məhrum edirlərsə, onda sonuncular əmlakın bölünməsində iştirak etmirlər və mərhumun mirasından heç nə almırlar. Varislər bir-birini bu hüquqdan məhrum etmədikdə isə, mirasın bölünməsinin üç variantı mümkündür: ya mirasın ancaq bir hissəsini təşkil edən müəyyən olunmuş varis payları və ya heç bir artma və azaltmaya məruz qalmayan bütün mirasdan ibarət müəyyən edilmiş paylar və yaxud da onlar üçün mirasın özündən artıq müəyyənləşdirilmiş paylar.\nBirinci iki halda hər bir varis öz payını bütövlüklə alır, lakin varislər üçün təyin edilmiş paylar mirasdan çox olduqda, onda onu iki üsulla bölmək olar. Onlardan birinci halda bəzi varisləri, Allahın onlar üçün təyin etdiyi payın bir hissəsindən məhrum edərək, qalan varislərə onlar üçün təyin olmuş payı bütövlüklə verə bilərik, amma bu halda bəzi varislər o birilərinə nisbətən əsassız üstünlük əldə edərlər, axı onların hamısı eyni dərəcədə öz paylarını almaq niyyətindədirlər. Buna görə bizə ikinci üsuldan istifadə etmək qalır ki, bu da mirasın varislərin payına müvafiq olaraq bərabər hissələrə bölünməsidir. Belə olduqda, vəziyyətdən çıxış yolu borclunun əmlakında borcverənlərin payının mütənasib olaraq azaldılmasıdır. Buradan aydın olur ki, varislərin paylarının uyğun şəkildə azaldılmasının qanuniliyi də Allahın Kitabında izah edilmişdir.\nMirasın qalan hissəsinin varislər arasında bərabər qaydada bölünməsi (rədd)\nBu hökm ondan əvvəlkinin tam əksidir və varislər üçün təyin edilmiş paylar mirasın ancaq bir hissəsini təşkil etdikdə və əgər mərhumun kişi xətti ilə (əsabə) onun əmlakından qalan hissəni götürməyə haqqı olan nə yaxın və nə də uzaq qohumları olmadıqda qüvvəyə minir. Əgər belə hallarda yerdə qalan miras varislərdən birinə verilərsə, o, buna haqqı olmadan, başqa varislərdən üstünlük qazanar. Qalan hissəni mərhumun qan qohumu olmayan insanlara vermək həmçinin ədalətsizlik, haqdan kənara çıxma və Uca Allaha itaətsizlik göstərmə olardı, çünki O, buyurur: “...Qohumlar Allahın yazısına görə bir-birilərinə ... daha yaxındırlar...” (Əhzab, 33/6). Buna görə, belə hallarda yeganə doğru yol – mirasın qalan hissəsinin varislər arasında onlar üçün müəyyən olunmuş paylara uyğun olaraq bölünməsidir.\nBəzi alimlər hesab edirlər ki, belə hallarda ər-arvad nəzərə alınmamalıdır, çünki onlar qan qohumu deyillər və Allahın onlar üçün müəyyənləşdirdiyindən artıq qəbul etməməlidirlər. Lakin mötəbər rəyə görə, mirasın qalan hissəsinin bölüşdürülməsi zamanı ər-arvad başqaları ilə bərabər nəzərə alınmalıdır, çünki yuxarıda qeyd olunmuş dəlil bütün varislərə şamil edilir. Beləliklə, varislər üçün təyin olunmuş payların bərabər qaydada azaldılması dəlili ət-arvada da aiddir.\nMirasda payı olmayan və kişi xətti ilə (zavi əl-ərxəm) qohumluğu çatmayan qohumların əmlaka varis olmaları\nMərhumun mirasda payı təyin olunmuş qohumları və kişi xətti ilə qohumları (əsabə) olmadıqda, onun mirası ya tamamilə yad adamların xeyrinə müsəlman icmasına keçirilməli, ya da digər hallarda varis olmayan qohumların əlinə keçməlidir. Şübhəsiz ki, ikinci variant yeganə doğru olandır. Bunu təsdiq edən qərar Uca Allahın aşağıdakı dəlilidir: “...Qohumlar Allahın yazısına görə bir-birilərinə ... daha yaxındırlar...” (Əhzab, 33/6).\nMiras yad adamlar arasında bölüşdürülərsə, onda ona daha çox haqqı olanlar ondan məhrum edilərlər. Buna görə miras başqa hallarda mərhumun varisi ola bilməyən qohumlarına verilməlidir. Allahın Kitabında həmin qohumlar üçün mirasda müəyyən pay təyin edilməmişdir, lakin onlarla mərhum arasında qohumluq əlaqələri var idi və bunlara uyğun mirasdan öz paylarını almalıdırlar. Bu barədə ən yaxşı bilən Allahdır.\nKişi xətti ilə qohumların (əsabə) əmlaka varis olması\nMərhumun kişi xətti ilə qohumları onun oğulları, qardaşları, qardaşlarının oğulları, əmiləri, onların oğulları və b. hesab edilir.\nMuhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun) demişdir: “Mirasın müvafiq hissələrini ona haqqı olanlara verin, bölüşdürüldükdən sonra qalan bütün əmlak mərhumun yaxın qohumu olan kişiyə verilməlidir”.\nUca Allah buyurur: “Hər kəs üçün valideynlərin və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan öz paylarını alacaq varislər təyin etdik...” (Nisa, 4/33).\nƏgər mirasın müəyyən paylar təyin edilmiş varislər arasında bölüşdürülməsindən sonra mərhumun əmlakından heç nə qalmazsa, onda kişi xətti üzrə qalan qohumlar heç nə almırlar. Əgər əmlakın bir hissəsi varislərin mülkiyyətinə keçməyib qalarsa, onda o, mərhumun kişi xətti üzrə ən yaxın qohumu olan kişiyə, qohumluğun istiqamətləri və səviyyələri nəzərə alınmaqla verilir.\nQohumluğun kişi xətti üzrə yaxınlığı aşağıdakı ardıcıllıqla müəyyənləşdirilir: oğullar, atalar, qardaşlar və onların oğulları, əmilər və onların oğulları, azad edilmiş kölələrdən miras haqqına malik olanlar. Mirasın bölünməsi zamanı mərhumun bu sırada ən yaxın olan qohumuna üstünlük verilir. Əgər onlar eyni səviyyəli qohumlardırsa, onda üstünlük mövqeyinə görə mərhuma daha yaxın olana verilir. Əgər onlar mərhumla eyni səviyyədə yaxın olmuşlarsa, onda üstünlük ata və ana tərəfdən qan qohumu olanlara verilir. Əgər onların mərhumla qohumluğu bütün meyarlar üzrə bərabər olarsa, onda onlar mirasın qalan hissəsində bərabər haqqa malik olurlar. Bu barədə ən yaxşısı Allaha məlumdur.\nAnadan bir olmayan bacıların alacağı miras\nƏgər mərhumun qızları və oğullarının qızları ilə yanaşı anadan bir olmayan bacıları da ona varis olurlarsa, onda qızları və oğullarının qızları onlar üçün təyin edilmiş paylarını alandan sonra yerdə qalan əmlakdan heç nə almırlar, çünki Quranın heç yerində, mərhumun qızları olduğu halda bacılarının irsdən məhrum edilməsindən bəhs edilmir. Əslində bu barədə daha yaxşı bilən – Allahdır. Buradan aydın olur ki, əgər mərhumun qızları onlar üçün təyin edilmiş payı aldıqdan sonra mirasın qalan hissəsinə əl dəyilmirsə, onda mərhumun bacılarının ona haqqı var və o hissə, mərhumla kişi xətti üzrə daha uzaq qohum olan, məsələn, qardaşların oğullarına, əmilərə və ya daha uzaq qohumlara keçməməlidir. Lakin bu barədə ən yaxşısını bilən Allahdır.\n(13) “Bunlar Allahın hüdudlarıdır. Kim Allaha və Onun Elçisinə itaət edərsə, Allah onu ağacları altından çaylar axan, içində əbədi qalacaqları Cənnət bağlarına daxil edər. Bu, böyük uğurdur”.\nMirasın bölüşdürülməsi haqqında şərh olunan hökmlər Allahın hüdudlarıdır. Onları aşmaq və onlara laqeyd münasibət bəsləmək olmaz. Buradan aydın olur ki, Uca Allahın mirasda varislər üçün müəyyən paylar təyin etməklə vəsiyyətnamənin varislərin xeyrinə tərtib edilməsinə verilən icazəsi ləğv olunmuşdur. Əgər vəsiyyət edən vəsiyyətnaməsini, varislərindən təkcə birinin xeyrinə, ona çatası payı artırmaqla tərtib edərsə, onda o, Allahın hüdudunu aşmış olur. Muhəmməd Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun) bu barədə demişdir: “Əmlakı bir varisin xeyrinə vəsiyyət etmək olmaz”.\nBunu xatırlatdıqdan sonra Allah Özünə və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun) bütövlüklə itaət və itaətsizlik etmək barədə bildirir ki, mirasın bölünməsi zamanı Allahın hüdudlarına riayət edilməsi və ya edilməməsində Rəbbə itaətin və Ona itaətsizliyin təsadüfi hal olmadığını vurğulasın. Əgər insan Allahın və Onun Elçisinin (ona Allahın salavatı və salamı olsun) ən vacib əmri olan tövhidə etiqad edirsə, əgər o, müxtəlif əhəmiyyət daşıyan qalan dini hökmlərə riayət edirsə, əgər o, ən böyük haramlardan olan məxluqlara ibadət etmək qadağasını pozmursa və müxtəlif ağırlıq dərəcələri olan digər günahlardan çəkinirsə, onda o, çaylar axan Cənnət bağlarına düşəcək və əbədi olaraq orada qalacaqdır. Hər bir şəxs dinin tələblərini yerinə yetirirsə və günahlardan çəkinirsə, mütləq Cənnətə düşəcək və odlu-alovlu Cəhənnəmdən xilas olacaqdır. Bu, əbədi səadətdir və onu sözlə təsvir etmək mümkün deyil.\n(14) “Kim Allaha və Onun Elçisinə asi olub Onun hüdudlarını aşarsa, Allah onu içində əbədi qalacağı Cəhənnəm oduna vasil edər. Onun üçün alçaldıcı bir əzab vardır”.\nBurada asilik (itaətsizlik) dedikdə, həm kafirlik və həm də ondan daha az ağır günahlar başa düşülür. Amma bu müddəa, xəvariclərə əsas vermir ki, itaətsizlik göstərən hər bir kəsi kafir saysınlar. Uca Allah bildirir ki, əgər insan Ona və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun) itaət edərsə, Cənnət bağlarına daxil edilər, əgər o, Ona və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun) itaətsizlik edərsə, Cəhənnəmə düşər. Bu o deməkdir ki, əgər insan öz Rəbbinə tamamilə mütidirsə, o, Cənnətə girəcəkdir və cəzalandırılmayacaqdır. Əgər o, Ona və Onun Elçisinə (ona Allahın salavatı və salamı olsun) tamamilə itaətdən çıxaraq, Ona şərik qoşarsa və bundan az ağır günahlar da işlədərsə, Cəhənnəmə atılar və orada əbədi qalar. Əgər o, bəzən Allaha itaət edir və bəzən də Onun hökmlərini yerinə yetirmirsə, onda o, yaxşı əməllərinə və törətdiyi günahlara uyğun olaraq həm mükafata layiq görüləcək və həm də cəzalandırılacaqdır. Çoxsaylı müqəddəs nasslardan aydın olur ki, insan tövhidi pozmadan Allaha itaət etdikdə, o, Cəhənnəmdə əbədi olaraq yandırılmayacaq, çünki Tək Allaha iman gətirməsi onu əbədi işgəncələrdən xilas edəcəkdir.\n(15) “Zinakarlıq edən qadınlarınıza qarşı özünüzdən dörd şahid çağırın! Əgər onlar şahidlik etsələr, o qadınları, ölüm onların həyatına son qoyanadək və yaxud Allah onlar üçün bir yol açanadək evlərindən bayıra buraxmayın”.\nƏgər sizin arvadlarınız zinakarlıq kimi bir çirkin və iyrənc qəbahətə yol vermişlərsə, onların əleyhinə öz aranızdan dörd nəfər ədalətli və mömin kişini şahid çağırın. Əgər şahidlər bunu təsdiq etsələr, onda onları evlərinizdən çıxmağa qoymayın, çünki onların evdən bayıra çıxması onların sadiqliyinə şübhə doğurur. Belə həbs üsulu cəza növlərindən biridir və onun müddəti ölüm etibarsız arvadlarınızın həyatına son qoyanadək və yaxud Allah onlar üçün başqa bir cəza təyin edənədək davam edəcək.\nBu ayə ləğv olunmuş sayılmır, çünki Allah ayədə xatırlanan hökmü zinakarlar haqqında başqa bir cəza müəyyən edilənə qədər qüvvədə saxlayır. Bu hökm İslamın yayıldığı ilk illərdə qüvvədə idi, lakin sonradan nikahlı olan zinakar kişiləri və zinakar qadınları daşqalaq etmək, heç vaxt nikahda olmayan zinakar kişiləri və zinakar qadınları isə yüz qamçı vurmaqla cəzalandırmaq əmri verir.


Azərbaycanın Qazaxıstandakı səfiri haqda sensasion iddialar - İTTİHAM » XalqXeber.Az | Son xeberler Azerbaycan xeberleri\nXalqXeber.Az » Cəmiyyət » Azərbaycanın Qazaxıstandakı səfiri haqda sensasion iddialar - İTTİHAM\nAzərbaycanın Qazaxıstandakı səfiri haqda sensasion iddialar - İTTİHAM\nAzərbaycan Respublikasının Qazaxıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Rəşad Eynəddin oğlu Məmmədov, barəsində mediada tənqidi məqalə dərc olunan azsaylı dipolamtlardandır. Lakin Hurriyyet.org-un əldə etdiyi faktlar onun heç də qüsursuz fəaliyyət göstərdiyini deməyə əsas vermir. Sadəcə, uzun illərdir diplomatik fəaliyyətlə məşğul olan R.Məmmədovun öz qanunsuz əməllərini gizləməkdə kifayət qədər peşəkar olduğunu deyə bilərik. Bütün bunlar haqda məlumat verməzdən öncə, səfir R.Məmmədovu oxucularımıza daha yaxından tanıdaq.\n1973-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olan Rəşad Məmmədovun tərcümeyi-halına diqqət yetirdikdə məlum olur ki, cəmi 17 yaşından – 1990-cı ildən Ədliyyə Nazirliyi Aparatında kargüzar vəzifəsində çalışıb. 1992-94-cü illərdə hərbi xidmətdə olub. 1994-cü ildə Bakı Hərbi Prokurorluğunun mühafizə bölməsində çalışıb...\nMaraqlıdır ki, səfirin CV-də 1995-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirdiyi, 2002-2004-ci illərdə G.Plexanov adına Rusiya Dövlət İqtisad Akademiyasında magistr dərəcəsi əldə etdiyi, 2006-2007-ci illərdə Avropa Şurasının Bakı siyasi biliklər məktəbində təhsilini davam etdirdiyi qeyd olunur.\nSəfirliyə gedən yol...\nO ki qaldı əmək fəaliyyətinin davamına, məlumata əsasən, R.Məmmədov 1995-də Hərbi Prokurorluqda müstəntiq, 1996-2000-ci illərdə Bakı Hərbi Prokurorunun köməkçisi vəzifəsində çalışıb. 2000-2001-də Xarici İşlər Nazirliyinin MDB idarəsində attaşe, 2001-2006-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı Səfirliyində üçüncü, daha sonra isə ikinci katib olaraq fəaliyyətini davam etdirib. 2006-2008-də Xarici İşlər Nazirliyinin Konsulluq idarəsində, daha sonra Hüquq şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışıb. 2008-2010-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Qazaxıstan Respublikasının Aktau şəhərindəki Baş Konsulluğunda konsul vəzifəsini icra edib. 2010-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Qazaxıstan Respublikasının Aktau Şəhərindəki Baş Konsulu olub. 2015-ci ildən isə Azərbaycan Respublikasının Qazaxıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsində çalışır.\nEyni ildə ali təhsil və hərbi xidmət...\nGöründüyü kimi, səfirin tərcümeyi-halı ilə tanış olduqda bir sıra təzadlar ortaya çıxır. Birincisi, qeyd etdiyimiz kimi, R.Məmmədov orta məktəbi bitirər-bitirməz – 17 yaşında Ədliyyə Nazirliyi Aparatında necə çalışa bilərdi? Deyək ki, bu, mümkün olub. Bəs, 1990-cı ildə orta məktəbi, 1995-ci ildə isə BDU-nu əyani olaraq bitirdiyi halda, 1992-1994-cü ildə necə hərbi xidmət keçə bilib? Axı, hətta qiyabi təhsil alsa belə, onun təhsil aldığı dövrdə paralel olaraq iki illik hərbi xidməti başa vurması mümkün deyildi. Deməli, səfirin tərcümeyi-halında nələrsə düzgün əks olunmayıb.\nİlk baxışdan belə aydın olur ki, R.Məmmədov ya BDU-nun Hüquq fakültəsində oxumayıb, ya da deyildiyi vaxtda hərbi xidmətdə olmayıb. Buradan isə bir sıra suallara meydana gəlir: səfir ali təhsil almayıbsa, yuxarıda sadaladığımız vəzifələrdə necə çalışıb? Yox, həqiqətən də BDU-nun Hüquq fakültəsini bitiribsə, demək, hərbi xidmətdə olmayıb. Bəs bu halda Bakı Hərbi Prokurorluğunda, Xarici İşlər Nazirliyinin MDB idarəsində attaşe, Azərbaycanın Rusiya Səfirliyində katib, XİN-də Hüquq şöbəsinin müdiri, eləcə də Azərbaycanın Aktaudakı Baş konsulu vəzifələrində necə çalışıb? Əlbəttə, bütün bu suallara səfir R.Məmmədovun özü cavab versə, daha yaxşı olardı. Ona qədər isə, Rəşad Məmmədovun diplomatik fəaliyyəti ilə bağlı redaksiyamıza daxil olan bir sıra informasiyalarla oxucularımızı tanış edək.\nSəfirdən daha çox iş adamı...\nArtıq dəyərli oxucularımıza da bəlli olduğu kimi, cənab Məmmədov Azərbaycan Respublikasının Rusiya Federasiyasındakı Səfirliyində üçüncü və ikinci katib vəzifələrində çalışıb. Mənbə bildirir ki, hələ Rusiyada magistr təhsili aldığı illərdən bu ölkənin müəyyən dairələri ilə işbirliyinə cəlb olunan R.Məmmədov, diplomatik fəaliyyətə başladıqdan sonra bu əməkdaşlıq daha da inkişaf etdirilib. Nəticədə onun önündə bir çox bağlı qapılar taybatay açılıb. Məsələn, 2006-2008-ci illərdə XİN-də önəmli fiqura çevrilməsi, 2008-2010-da Aktauda Baş konsulun səlahiyyətlərini icra etməsi, 2010-da Baş konsul vəzifəsinə təyin olunması heç də Məmmədovun öz gücünə baş verməyib. O cümlədən Baş konsul təyin olunduqdan sonra Aktauda böyük biznes şəbəkəsi qurmasında da bu əlaqələrin ciddi rol oyandığı bildirilir. Yeri gəlmişkən, hazırda da istər Aktauda, istər də Qazaxıstanın digər iri şəhərlərində, məsələn Astana və Almatıda biznes şəbəkəsini günbəgün genişləndirən səfiri bəzi dairələrdə daha çox iş adamı kimi tanıyırlar.\nBaş konsul vəzifəsindən geri çağrılma səbəbi...\nMənbə deyir ki, Rəşad Əliyevin 2015-ci ildə Baş konsul vəzifəsindən geri çağrılması heç də səbəbsiz olmayıb. Belə ki, burada onun səlahiyyətlərindən kənar fəaliyyəti və öz vəzifəsini lazımı şəkildə icra edə bilməməsi əsas rol oynasa da, sonradan yenə də Rusiyadakı “gizli əl”in müdaxiləsi, o cümlədən də ruspərəst məmurların ölkə başçısına yanlış məlumatlar verməsi nəticəsində daha yüksək vəzifəyə - səfir postuna təyin olunduğu bildirilir.\nYeri gəlmişkən, mənbə onu da deyir ki, səfir Rəşad Məmmədovun gözlə görünən fəaliyyətini ümumilikdə müsbət qiymətləndirmək olar: “Məsələn, o, hər il ümumilli lider Heydər Əliyevin anım və doğum günlərini, Xocalı soyqırımını, Azərbaycanın müstəqillik gününü və s. əlamətdar günləri qeyd edər. Çalışar ki, bu tədbirlər haqda mediada çoxsaylı məlumatlar getsin, hətta bunun üçün külli miqdarda vəsait də xərcləyər. Ona görə ki, Rəşad Məmmədovun səfir kimi varlığını yalnız bu tədbirlər, bir də ara-sıra keçirdiyi bəzi rəsmi görüşlər təsdiq edir. Hansı ki, bu görüşlərin də əksəriyyətində o, Qazaxıstan rəsmilərindən bu və ya digər şəxsi ricalarda bulunar”.\nMənbə vurğulayır ki, səfir əksər çıxışlarında Qazaxıstanda 300 minə yaxın soydaşımızın yaşadığını və Azərbaycanın 800-dən artıq şirkətinin fəaliyyət göstərdiyini deyir. “Lakin ona sual verən yoxdur ki, indiyə kimi təmənnasız olaraq bircə soydaşımıza dəstək göstərmisən, yaxud həmin 800 şirkətdən neçəsi sənin və yaxınlarınındır, eləcə də neçə şirkətə və nəyin müqabilində “krışalıq” edirsən” – deyə mənbə bildirir.\nSəfirin 50 milyonluq yatırımı...\nMəlumata əsasən, səfirin iri biznes layihələrindən biri də 2018-də açılması nəzərdə tutulan böyük transformator zavodudur. Minlərlə işçinin fəaliyyət göstərəcəyi bu zavoda təxmin 50 milyon dollar yatırım qoyulduğu bildirilir. Məlumat görə, Rəşad Məmmədov zavodun qeyri-rəsmi şəriklərindən biridir və burada əsas payçı səfirin yaxın adamıdır.\nVə Avropa Şurasının Siyasi Biliklər Məktəbi\nSonda mənbə onud da dedi ki, səfir Rəşad Məmmədov əksər tədbirlərdə Avropa təhsilli olmasından ağız dolusu danışır. Halbuki onun tərcümeyi-halında əks olunan və 2006-2007-ci illərdə təhsil aldığı Avropa Şurasının Siyasi Biliklər Məktəbində cəmi 3 səyyar seminarda iştirak etdiyi və Strasburqda bir həftəlik Yay Universitetində kurs keçdiyi bildirilir. Bu isə səfirin nə dərəcədə Avropa təhsilli olduğunun bariz nümunəsidir...\nAzərbaycanın Qazaxıstandakı səfiri haqda sensasion iddialar\nRedaksiyadan: Yazıda qeyd olunanlarla bağlı Azərbaycanın Qazaxıstandakı səfirliyinin və şəxsən səfir Rəşad Məmmədovun mövqeyini dərc etməyə hazırıq.


“Vəkillər Kollegiyasına qəbul imtahanlarında keçid balı 60-dan 50-yə endirilməlidir” – Müstəqil.Az – İnformasiya agentliyi\n“Vəkillər Kollegiyasına qəbul imtahanlarında keçid balı 60-dan 50-yə endirilməlidir”\nMilli Məclisin bu gün keçirilən iclasında deputat Qüdrət Həsənquliyev Vəkillər Kollegiyasına üzvlüklə bağlı qəbul imtahanlarına dair təkliflə çıxış edib.\nMilli.Az APA-ya istinadən xəbər verir ki, deputat bildirib ki, hazırda Azərbaycanda hər 100 nəfərə 8 vəkil düşür, bu çox azdır.\nO qeyd edib ki, Avropa ölkələrində vəkillərin sayı bizdən 40-45 dəfə çoxdur: “Vəkillər Kollegiyasına üzvlüklə bağlı 2 minə qədər müraciət olmuşdu, çox təəssüf ki, cəmi 600 nəfər keçid balı topladı. Yaz sessiyasında vəkillərlə bağlı yeni qanunun qəbul olunması zəruridir.\nTəklif edirəm ki, imtahanlarda keçid balı 60 baldan 50-yə endirilsin. Bu halda xeyli sayda yeni üzv Vəkillər Kollegiyasına seçilə bilər. Bizim elə rayonlar var ki, orada 1 hakim var, amma vəkil yoxdur. Vətəndaş hüquqları bizi ciddi şəkildə düşündürməlidir. Biz elə etməliyik ki, hər rayonda heç olmasa 3 hakim, 4-5 vəkil olsun. Hətta bu müraciət edənlərin hamısı belə, Kollegiyaya üzv olunsaydı belə, yenə də biz Avropa ölkələrindən 20 dəfə geri qalacaqdıq. Ona görə də burada radikal qərarlar qəbul etmək lazımdır”.\nQ. Həsənquliyev həmkarı Siyavuş Novruzovun amnistiya verilməsi təklifini dəstəkləyib.\nBildirib ki, həm Heydər Əliyevin 95 illiyi, həm də Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi münasibətilə amnistiyanın verilməsi çox yaxşı olardı: “Həmçinin bu il mərhum prezident Əbülfəz Elçibəyin 80 illik yubileyidir. Mən də o fikirdəyəm ki, geniş amnistiya vermək bizim milli maraqlarımız baxımından çox vacibdir. Xüsusilə ağır cinayətlər törətmiş şəxslər istisna olmaqla, digərlərinə amnistiya tətbiq oluna bilər. Amma bu, o demək deyil ki, həmin şəxslər hamısı azadlığa buraxılmalıdır. Həmin şəxslərin cəzaları yüngülləşdirilə bilər”.\nBirinci vitse-spiker Ziyafət Əsgərov isə deputatın dediklərinə cavab olaraq bildirib ki hakimlərin sayı ilə bağlı problem var: “Sizinlə razıyam, həqiqətən də bu sahədə Avropa ölkələrindən geridəyik. Amma keçid balını 60 balı 50 bala endirsək, sabah deyəcəklər ki, 50 balı da 40-a endirin. Xalqa keyfiyyətli hüquqi yardım göstərmək istəyən hüquqşünas 60 bal toplaya bilmirsə, bu, qeyri-ciddi məsələdir”.\n← “Səbail” Slovakiya klubuna qarşı\nAçıq məkanda reklamları icazəsiz dəyişdirənlər cərimələnəcəklər →\nSevdiyi qızın ailəsindən “YOX” cavabı alan gəncdən DƏHŞƏTLİ ƏMƏL\nKupçasız və təhlükəli zonada yerləşən evlərlə bağlı TƏKLİF: Kompensasiya ödənilməklə…\n05 Avqust 2019 admin 0


Vaqif Bakinski həbsxanaya düşən erməni qanuni oğrunu sındırmaq istəyir\n7 497 Baxış\nBir müddət əvvəl həbs edilən erməni əsilli qanuni oğru Eduard Asatryan Butırka həbsxanasında xoşagəlməz vəziyyətlə üzləşib.\nPublika.az Rusiya mətbuatına istinadən xəbər verir ki, kriminal aləmdə Eduard Tbilisski kimi məşhur olan 45 yaşlı qanuni oğru kameraya girdikdə məhbusları salamlayıb və özünü təqdim edib.\nLakin bəziləri onu qanuni oğru kimi tanımaqdan imtina edib.\nSən demə, azərbaycanlı qanuni oğru Vaqif Bakinski həbsxanaya Ediklə bağlı “malyava”(məktub) göndərərək onun oğru kimi tanınmamasını istəyib.\nVaqifin məktubu Şişkan və Piçuqa ləqəbli qanuni oğrular arasında mübahisə səbəb olub. Şişkan Piçuqaya zəng edərək soruşub: “Niyə Eduard azadlıqda olanda yox, məhz həbsxanaya düşəndən sonra titulları əlindən alınır?” Əvəzində Vaqifin dostu olan Piçuqa ona ağır formada söyüş söyüb. Təbii ki, oğrular arasında belə təhqir yolverilməzdir. Odur ki, yaxın günlərdə bu iki qanuni oğrunun “razborka”sının şahidi olacağıq.\nXatırladaq ki, bundan əvvəl Butırkada Vaqif Bakinski gürcü avtoritet Cemonu sındırmışdı. Cemo - Rövşən Lənkəranskinin klanındandır. Onun da adı Ded Xasanı aradan götürən qanuni oğruların sırasında çəkilirdi.\nHələlik, Eduard Tbilisskinin tərəfində olan oğruların səyi ilə onun titulu saxlanılıb. Vaqif Bakinski və onun tərəfində olan Piçuqa, Miron və Voskres ləqəbli lotuları isə kriminal aləmdə artıq “NKVD dəstəsi” adlandırırlar.


Dövlət başçısı Fransada mətbuat konferansı keçirdi | TRT Azerbaycan\nDövlət başçısı Frans...\nDövlət başçısı Fransada mətbuat konferansı keçirdi\nDövlət başçısı Ərdoğan ölkənin Avropanın İttifaqına daxil olmağa dair danışıqlardan yorulduğunu söylədi.\n05.01.2018 ~ 09.05.2020\nDövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan ölkənin Avropa İttifaqına (Aİ) daxil olmağa dair danışıqlardan "yorulduğunu" bildirib.\nDövlət başçısı bunu fransalı həmkarı Emmanuel Makron ilə danışıqlardan sonra kəçirilən mətbuat konferansında dilə gətirib.\n"Türkiyə Avropa İttifaqının qapısında 54 il gözlədi, Türkiyə xalqı ölkənin Aİ-yə daxil olmasına dair danışıqlardan çox yorulub. Ola bilsin ki, bizi müəyyən addımı atmağa məcbur edəcəklər, çünki Ankara ölkənin Aİ-yə daxil olmasını daim xahiş etmək fikrində deyil", - deyə Ərdoğan bildirib.\nƏrdoğan Suriya məsələsinə toxunaraq deyib ki, təəssüf ki, NATO üzrə dostumuz ABŞ hələ də, terrorçuları (YPG) silahla təchiz etməkdə davam edir. Bu, bizim narahatçılığımıza səbəb olur… Biz Suriyanın şimalında Aralıq dənizinə çıxışı olan terror dəhlizinin yaradılmasına imkan verməyəcəyik. Biz belə bir təhlükə yaranacağı təqdirdə əlimizdən gələni edəcəyik.\nƏrdoğan həmçinin yenidən Bəşər Əsədin gələcək seçkilərdə iştirakına qarşı çıxıb.\n"Suriyaya demokratik seçkilər lazımdır. Türkiyə buna köməklik göstərməyə hazırdır", - deyə o əlavə edib.\nFransa prezidenti Emmanuel Makron isə öz növbəsində Qüds məsələsində iki dövlətli həll yolu olmasının, Suriyada isə DEAŞ-dan sonra sülh və sabitliyin təmin olunmasının vacibliyini vurğulayıb və Suriyada bir yol xəritəsinin müəyyən edilməsində Türkiyə ilə birlikdə addım atmağı istədiklərini söyləyib.\nEtiketlәr: #Türkiyənin Dövlǝt başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan


Rəsul Quliyev və 16-cı əsr azərbaycanlıları – KEÇMİŞİN GÖZÜ İLƏ\nEks-spiker hansı haqla Azərbaycan xalqını aşağılayır?!\nBir neçə gün əvvəl eks-spiker Rəsul Quliyevin Facebook səhifəsində azərbaycanlılarla bağlı statusunu oxudum. Hörmətli Rəsul Quliyev yazır ki, son 100 il ərzində azərbaycanlıların təfəkküründə heç bir dəyişiklik olmayıb: “Biz azərbaycanlılar çox maraqlı insanlarıq. Və həmişə maraqlı olmuşuq. 100 il bundan öncə bizim haqqımızda M.Ə.Sabirin təyin etdiyi xarakterlər təsnifiatı heç dəyişməyib. Bu dövrdə 2 dünya müharibəsi, insanın kosmosa çıxması, Aya getməsi, Marsa getməyə hazırlaşması, internetin kəşf edilməsi və bir çox sairələr bizim yanımızdan heç xəfif yel də olub keçməyib. Dünyada xalqların 85 faizi öz taleylərini öz əllərinə götürdüyü bu müddətdə biz ''Ağa'' buyur psixologiyasını saxlamış və inkişaf etdirmişik”.\nÖncə onu qeyd edək ki, Rəsul müəllimin bu fikri heç də yenilik deyil. Biz istər mətbuatda, istər sosial şəbəkələrdə, istər də gündəlik həyatımızda xalqımıza (azərbaycanlılara) qarşı aşağılayıcı fikirlər bildirən çox insana rast gəlirik. Amma əmin ola bilərik ki, gecə-gündüz xalqı söyən bu tiplərin hər biri dar düşüncəli, savadsız və təfəkkürcə inkişafdan qalmış insanlardır. Xalq fərdlər toplusudur, hər bir insan xalqı aşağılayan zaman ilk növbədə özünü aşağılamış olur. O cümlədən, bu və digər məsələdə xalqı qınayanlar da ilk öncə fərd olaraq özünə hesabat verməlidir ki, narazı olduğu məsələ haqqında onun özü nə kimi addım atıb.\nOdur ki, bu deyilənlərin fonunda hörmətli Rəsul Quliyevin məlum fikirləri diqqətimizi cəlb etməyə bilməzdi. Həm də ona görə ki, Rəsul Quliyev bu xalqı ittiham edəcək ən sonuncu azərbaycanlı olmalıdır. Çünki o, bu xalqın hesabına Rəsul Quliyev olub, böyük sərvət sahibinə çevrilib, yüksək vəzifələrdə oturub və s. İkincisi də, R.Quliyev bu xalqı necə ittiham edə bilər ki, “100 il bundan öncədə qaldığını” iddia etdiyi azərbaycanlılar 2005-ci ildə bir nəfər kimi (məmurlar və onların yaxınları istisna olmaqla – müəl.) onun ABŞ-dan ölkəyə qayıtması üçün ayağa qalxmışdı?! Bəs, həmin vaxt o, nə etdi? Onun vətənə dönməsi uğrunda mücadiləyə qalxan toplumun kürəyinə arxadan “bıçaq” sapladı. Guya ölkəyə gəlirmiş kimi şou nümayiş etdirdi, hamı onu Bakı aeroportunda qarşılamağa çıxdığı bir vaxtda, R.Quliyev böyük qorxaqlıq və cəsarətsizlik nümayiş etdirərək, təyyarənin uçuş istiqamətini dəyişdirdi. Maraqlıdır, bu xalq onun üçün daha nə etməli idi? Bəlkə, Rəsul müəllim gözləyirmiş ki, o, ABŞ-da bahalı viskilər içə-içə Azərbaycan xalqı burda hakimiyyət çevrilişi edib, onu prezident seçməliydi?!\nRəsul Quliyev statusunun davamında Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərindən bəhs edir. O, yazır: “Qorbaçov və başqa ölkələrin demokratikləşmə havası 1988-1992-ci illərdə az da olsa, ölkədə temperaturanı bir qədər qaldırmışdı. Ancaq 1993-cü ildən özünü ana müxalifət adlandırılanlardan məharətlə istifadə edən Əliyevlər bu temperaturanı əvvəlki həddinə çatdırmış və son 4 ildə daha da aşağılaşdırıb. Yəni bu gün azərbaycanlılar M.Ə.Sabirin yazdığı azərbaycanlılardan daha çox deqradasiya vəziyyətindədir, ola bilər 16-cı əsr azərbaycanlıları səviyyəsindədir. Bir çoxları “bizim indi bildiklərimizin heç bir faizini 16-cı əsr azərbaycanlıları bilə bilməz” deyə bilər. Ancaq söhbət mütilik əmsalından gedir”.\nYəqin ki, eks-spiker “demokratikləşmə havası ölkədə temperaturu yüksəltmişdi” deyəndə Xalq Hərəkatı dönəmini nəzərdə tutur. Çünki 1988-1992-ci illər məhz bu dönəmə təsadüf edir. Amma o da bəllidir ki, 1992-ci ilə qədər baş verən proseslərin demokratiya ilə heç bir əlaqəsi olmayıb. 1988-ci ildən etibarən baş verən proseslərə sadəcə, müstəqillik uğrunda gedən şərəfli mübarizə kimi baxılmalıdır. O cümlədən, eks-prezident Ayaz Mütəllibovun hakimiyyəti dönəminin də demokratiya ilə heç bir bağlantısı olmayıb. Çünki həmin vaxt faktiki olaraq Azərbaycanda hakimiyyətsizlik müşahidə edilirdi.\nƏgər demokratiyadan söhbət gedirsə, təbii ki, Əbülfəz Elçibəyin 1 illik hakimiyyəti dönəmini qeyd edə bilərik. Hansı ki, bu demokratik hakimiyyətin də devrilməsində Rəsul Quliyev aparıcı rol oynayıb. Əbülfəz Elçibəy təsadüfən demirdi ki, “Məni Rəsul Quliyevin pulları yıxdı”!\nOdur ki, bütün bunlardan sonra Rəsul Quliyevin indi qalxıb “Əliyevlər 1993-cü ildən özünü ana müxalifət adlandırılanlardan məharətlə istifadə etdi” fikrini yazması məntiqsizdir. Belə çıxır ki, vaxtilə “Azərbaycan xalqının gözü kordur ki, Heydər Əliyev kimi dahini görmür” deyəndə onun “Əliyevlər” dediyi qüvvə yaxşı idi, sonradan onu ölkədən qovduqları üçün pis?! Əgər onun məqsədi həqiqətən də Azərbaycanda demokratiyanın inkişafına dəstək vermək idisə, niyə bütün dünyada “əsrin demokratı” kimi qəbul edilən Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyətdən getməsi üçün var gücünü səfərbər etmişdi?! Tutaq ki, bu məsələdə heç onun rolu olmayıb. Bəs sonradan indi qeyri-demokratik adlandırdığı Əliyev iqtidarında nə üçün təmsil olunurdu?!\nRəsul Quliyev statusunun sonunda 2016-cı ildə baş tutan referenduma da toxunur: “İndi Azərbaycan Türkmənistandan aşağı səviyyədədir. Bunun səbəbkarı - ana müxalifət xalqın həyatından çıxıb getməlidir ya yox?! Konstitusiyanı dəyişdirib rəsmi diktatura konstitusiyası edəndə ana müxalifət boş-boş bəyanatlardan başqa heç bir başqa cəhd etmədi. Sonradan gecə-gündüz yuxularında onlardan kiminsə vitse-prezident təyin ediləcəyini görürdülər. M.Ə.Sabir ana müxalifət barədə də şeir yazıb qoyub.\nBaşlayırıq qızmağa yay gəlməmiş\nÇırmanırıq keçməyə çay gəlməmiş...”.\nİnsafən, Rəsul Quliyevin müəyyən məsələlərdə müxalifəti ittiham etməsi haqsız da deyil. Doğrudur, biz deyə bilmərik ki, R.Quliyev “ana müxalifət” deyəndə konkret hansı partiyanı nəzərdə tutur: AXCP-ni, Müsavatı, yoxsa başqa bir siyasi təşkilatı. Amma gərək hər bir siyasətçi və yaxud da sıradan bir vətəndaş kimisə ittiham etməzdən öncə, özünün keçmişini bir də gözdən keçirsin. Bir də ki, faktiki olaraq heç bir real müxalifət partiyası konstitusiyanın dəyişdirilməsini təqdir etməyib, əksinə bir çox partiyalar bununla bağlı sərt mövqe nümayiş etdirib. Bu gün müxalifəti ittiham edən Rəsul Quliyevin vaxtilə lideri olduğu Açıq Cəmiyyət Partiyası (ACP) isə 2008-ci ildə keçirilən prezident seçkilərinin nəticəsini, yəni İlham Əliyevin legitimliyini rəsmən tanıyan ilk partiyalardan olmuşdu. Maraqlıdır, həmin vaxt Rəsul Quliyev niyə susurdu? Axı o dönəmdə bu gün eks-spikerin ittiham hədəfindən olan partiyaların heç biri seçkinin nəticəsini tanımamışdı. Belə olduğu halda R.Quliyev hansı haqla bu gün müxalifəti hakimiyyətə dəstək verməkdə günahlandıra bilər? Hörmətli R.Quliyev bu suala cavab versə, yaxşı olardı...\nP.S. Son olaraq onu da qeyd edək ki, indi çoxları xarici ölkələrdə oturub Azərbaycan hakimiyyətini söyməklə məşğuldur. Halbuki, onların bir çoxu vaxtilə bu rejimə xidmət etmiş insanlardır.


Hamilələrə və körpələrə vaksin vurulacaq? - TƏBİB-dən açıqlama Yeni Sabah\n13 Yan 2021 18:41\nHamilələrə və körpələrə vaksin vurulacaq? - TƏBİB-dən açıqlama\nTibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi (TƏBİB) hamilə qadınlara və körpələrə vaksin vurulması ilə bağlı məsələyə aydınlıq gətirib.\nYenisabah.az xəbər verir ki, TƏBİB-in yaydığı məlumatda istahsalçı şirkətin tövsiyəsinə əsasən 18 yaşa qədər əhali kütləsinə, hamilə və südverən qadınlara peyvəndin vurulmasının tövsiyə edilmədiyi qeyd olunub.\nBuna səbəb kimi bu istiqamətdə hələ tədqiqat aparılmadığı göstərilib.\nvə körpələrə vaksin\n16 Yan 2021 21:38\n16 Yan 2021 17:18\n16 Yan 2021 15:22\n16 Yan 2021 13:34\nPandemiyaya qarşı güclü mübarizə vasitələri hələ hazır deyil - RƏSMİ MÖVQE\n16 Yan 2021 12:28\n“Hər kəs vaksinasiyaya çox ciddi yanaşmalıdır” - Yaqut Qarayeva\n16 Yan 2021 11:34\nAzərbaycanda koronavirusa qarşı vaksinasiyaya bu tarixdə başlanılacaq\nGürcüstanda əhalinin 60 faizinə peyvənd vurulacaq\nAzərbaycanda məktəblər nə vaxt açılacaq? - Rəsmi\nMillimizin məşqçisi Rusiyanın məşhur klubunda\nRusiyada mədən çökdü: Ölən var


“Putinin geri yolu görünmür” - Cümhuriyyət\n“Putinin geri yolu görünmür”\nTarix: 21 Oktyabr, 05:29 | Baxış: 193\n[caption id="attachment_502" align="alignleft" width="312"] Arzu Nağıyev: “MDB və Avrasiya İttifaqının funksiyaları ayrılır”[/caption]\nQazaxıstanın Akmola vilayətinin Burabay qəsəbəsində MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclası keçirilib. Sammitin gündəliyində 17 məsələ olub: Beynəlxalq terrorçuluqla mübarizə, hərbi və sərhədyanı əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi və s. məsələlər. MDB-yə Qazaxıstanın sədrlik müddəti başa çatıb. Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev MDB dövlət başçıları şurasının sessiyasında deyib ki, səmimi desək, sədrlik dövründə iqtisadi vəziyyətə görə, bizim çətin vaxtlarımız oldu: “Lakin missiyamızı tam şəkildə yerinə yetirməyə çalışdıq. MDB çərçivəsində planlaşdırılan bütün tədbirləri keçirdik”.\nO əlavə edib ki, bu ay MDB ziyalılarının forumu Astanada, MDB ölkələrinin hökumət başçıları şurasının görüşü isə Düşənbədə keçiriləcək. Daha sonra çıxış edən MDB-nin İcraçı katibi Sergey Lebedev bildirib ki, 2016-cı ildə sədrlik Qırğızıstana veriləcək: “ Sədrlik edən dövlət kimi Qırğızıstan təklif edib ki, MDB dövlət başçılarının növbəti sessiyası 2016-cı ilin 16 sentyabrında Qırğızıstanda keçirilsin”.\nOnu da əlavə edək ki, MDB Dövlət Başçıları Şurasının sammitində 16 sənəd imzalanıb. Bu sənədlərin arasında dövlət başçılarının BMT-nin 70 illiyi, terrorizmlə mübarizə və Çernobl AES-dəki qəzanın 30 illiyi ilə bağlı bəyanatı, miqrasiya, penitensiar xidmətləri rəhbərlərinin şurasının formalaşdırılması, fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması kimi məsələlər var. Həmçinin 2016-2020-ci illərdə sərhəd təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi proqramı, MDB Antiterror mərkəzi rəhbərinin təyin olunması, MDB-yə növbəti il üçün sədr ölkənin müəyyənləşdirilməsi və növbəti zirvə toplantısının keçirilməsi kimi məsələlər razılaşdırılıb. Üzv ölkələr 2020-ci ilədək hərbi sahədə əməkdaşlıq Konsepsiyasını da təsdiq edib. MDB-nin dövlət başçılarının sammitində çıxış edən Rusiya prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, bu gün MDB ölkələrinə bir sıra neqativ xarici faktorlar təsir göstərir. Onun sözləriə görə, bu faktorları MDB prezidentləri ilə də müzakirə edib: "Biz zala daxil olarkən Azərbaycan prezidenti və digər bir neçə həmkarımla bu barədə danışdıq. Bu mənfi xarici faktorlara bir sıra ixrac mallarının qiymətlərinin düşməsi, dünya iqtisadiyyatındakı qeyri-müəyyənlik, bir çöx regionlarda siyasi gərginliyin artması daxildir. Bütün bunlar regionda iqtisadi fəallığın ləngiməsinə gətirib çıxarıb”. Putin bildirib ki, MDB ölkələrinin ÜDM-i azalıb, ölkələr arasında mal dövriyyəsi də zəifləyib: "Bu situasiyada biz milli iqtisadiyyatımızın xarici bazarlardan asılılığını azaldılması üçün kompleks tədbirlər barədə düşünməliyik. MDB daxilində işgüzar əlaqələrin canlandırılması barədə fikirləşməliyik”. Putin bunun üçün 2011-ci ildə imzalanmış MDB-də azad ticarət zonası haqqında müqaviləni xatırladıb:"Bu müqavilənin bütün potensialını açmaq lazımdır”.\nMDB sammiti və gözləntilər barədə danışan siyasi analitik Arzu Nağıyev deyir ki, əsasən, prezidentlərdən ibarət olan yığıncaqda BMT-nin yaranmsaının 70 illiyi, beynəlxalq terrorizmlə mübarizə, MDB-nin növbəti sammitinin keçirilmə yeri və sədrliyin Qırğızıstana keçməsi məsələlri müzakirə edilir: “Geniş tərkibdə isə Çernobıl hadisəsinin 30 illiyi,sərhədlərin qorunmasının gücləndirilməsi və yəqin ki, Suriya məsələsi əsas istiqamət olacaq. Yəni Azərbaycanla, daha doğrusu, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı gündəlikdə məsələ qoyulmadığı üçün elə mühüm bir gözləntim yoxdur”.\nAnalitik əlavə edir ki, MDB indiyə qədər müəyyən formada humanitar məsələlərdə müəyyən bir iş görüb, bundan başqa dövlətlər arasında vizasıs gediş-gəliş, ümumi məkanda təhsil məslələrində ortaq bir layihə həyata keçirilir: “Buna baxmayaraq, iqtisadi cəhətdən nəzərdə tutulan heç bir layihə həyata keçməyib və təbii ki, bizim üçün prioritet məsələ olan ərazi bütövlüyü və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində mühüm addımlar atılmayıb. Buna isə heç bir işarə də yoxdur, deməli bundan sonra da MDB-nin aktivləşməsi ilə bağlı söhbət aparmaq inandırıcı deyil...” MDB-nin Rusiyanın yeni SSRİ layihəsində yer alıb-almayacağına gəlincə, politoloq bildirir ki, bir sıra dövlətlərdə belə bir fikir ola bilər: “Lakin hətta ən yaxın və birgə layihələr həyata keçirən dövlətlər də müstəqilliyini əldən vermək fikrində deyil. Gürcüstanın MDB üzvlüyündən imtina etməsinə baxmayaraq, Rusiya ilə ortaq layihəsi var, Ukrayna və Moldova da misal gətirilə bilər. Məlumdur ki, Qazaxstanda eyni zamanda həm də Avrasiya İttifaqı dövlət başçılarının da görüşü keçirilir. Əsas fikir, zənnimcə, iqtisadi məsələlərin məhz bu çərçivəyə salınmasından gedir. Yəni MDB və Avrasiya İttifaqının funksiyaları ayrılır. MDB humanitar istiqamətdən başqa keşmiş sovetlər birliyi sərhədləri içində fikir mübadiləsi üçün bir qeyri-formal məkana çevirilir. Lakin bu yeni bir dövlətin yaradılması demək deyil. Yəni dünyada bu gün baş verən siyasi və digər prosesləri izləmək baxımından MDB-nin olması labüd görünür, lakin bu heç də SSRİ-nin bərpası və ya yenidən qurulması demək deyil. Bu, eyni zamanda KTMT-yə da aiddir. Bu gün bu qurumdan öz məqsədləri üçün istifadə edən Ermənistan heç də SSRİ-nin bərpası üçün çalışmır, sadəcə olaraq, kiminsə himayəsi altında öz təcavüzkar ideyalarını həyata keçirir. Elə də digər dövlətlərin də burada özəl maraqları var”. “Borçalı” Cəmiyyətinin sədri Zəlimxan Məmmədli isə vurğulayır ki, Rusiya artıq hərb dili ilə danışmağa başlayıb. Onun fikrincə, eyni zamanda, bu və ya digər formada ambisiyalarını da gizlətməməyə başlayıb: “Keçmiş sovet respublikalarını öz təsir dairəsi hesab etməkdədir, onların azad xarici siyasət yürütmələrini, Avroatlantik məkana inteqrasiya xəttini qəbul etmir. İndi isə Ukrayna böhranından sonra aqressivləşən Putin son şanslarını yoxlamaqdadır.\nBurada onun geriyə yolu görünmür. Odur ki, radikal formada vəziyyəti öz xeyrinə dəyişməyə çalışacaq. Bunlardan biri də zorla da olsa, öz ətrafında MDB dövlətləri timsalında yeni siyasi-ideoloji blok yaratmağa çalışacaq. Son dövrlər bu məkanda Avropanın, ABŞ-ın əleyhinə qara piar da təsadüfi görünmür və bunun ilhamvericisinin Kreml olmasına şübhə yeri qalmır. Odur ki, ən azı, bu sammitdən Avroatlantik məkanın əleyhinə bəyanatın çıxmasını və Rusiyanın son əməliyyatlarına dəstək ifadə edən açıqlamanın olmasından təəccüblənməməliyik”.


İlk mobil şəklin çəkilməsindən 20 il ötüb\nİndi hətta ən ucuz smartfon yaxşı işıqlandırma şəraitində keyfiyyətli şəkillər çəkməyə və ya videozənglər etməyə imkan verən iki kamera ilə təchiz edilib. Amma əvvəllər insanlar həyatın ən vacib anlarını yadda saxlamaq üçün özləri ilə böyük ölçülü kamera və fotoaparatlar daşımalı idilər. Amma 20 il bundan əvvəl 11 iyun 1997-ci ildə Filipp Kan Kaliforniya ştatında yerləşən Santa-Klara xəstəxanasında ilk mobil şəkli çəkərək öz yaxınları ilə paylaşıb.\n"ICTnews" Elektron Xəbər Xidməti "4pda.ru" saytına istinadən yazır ki, 1997-ci ildə kamera ilə təchiz edilmiş telefon, mobil internet və "Wi-Fi" texnologiyası mövcud deyildi. Amma Filipp Kan bu şad xəbəri öz yaxınları ilə mümkün qədər tez paylaşmaq istəyirdi. Buna görə o, qızının doğumundan bir neçə ay əvvəl hazırlıqlara başlamışdı və onun həyat yoldaşı bu ideyanı dəstəkləmişdi.\nFilipp yeni doğulmuş qızının şəklini çəkmək üçün "Motorola StarTAC" mobil telefonunu, "Toshiba" şirkətinin noutbukunu və "Casio QV-10" rəqəmli kamerasını birləşdirib. O, kameranın köməyi ilə 320x240 piksel təsvir ölçüsündə qızının şəklini çəkərək "Motorola StarTAC" telefonunun köməyi ilə həmin şəkli minlərlə elektron poçta göndərməyə imkan verən ev serverinə atıb. Bundan sonra ona buna necə nail olması ilə bağlı suallar verilib.


Mübariz İbrahimov haqda cizgi filminin təqdimatı keçirildi - FOTO\n12:53 24.09.2021 178\n“Avrasiya Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutu” İB, “Regional Hüquqi və İqtisadi Maarifləndirmə” İB, “HƏDƏF” Nəşrlər Evi, “NƏFƏS” İB ilə birlikdə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimova həsr olunmuş, uşaqlar üçün cizgi roman və filminin onlayn təqdimatı keçirilib.\nRedaktor.az xəbər verir ki, onlayn təqdimatın aparıcısı, Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin eksperti Əkbər Qoşalı Mübariz İbrahimovun müharibədə göstərdiyi qızıl ləyaqət, yaradıcı insanların qəhrəmanın həyat və döyüş yoluna çoxsaylı müraciəti haqqında danışıb.\nMilli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Qənirə Paşayeva 2010-cu ildə, 22 yaşında şəhid olmuş Milli Qəhrəmanın döyüş yolunun minlərlə Vətən oğlu tərəfindən davam etdirildiyini bildirib: “Qürurla vurğulamaq istərdim ki, 2016-cı ilin Aprel, 2020-ci ilin 44 günlük Vətən Müharibəsində döyüşlərə atılan gənclərimizin bir çoxu Mübarizi özünə örnək alıb, onun şərəfli döyüş yolunu, qəhrəmanlığını davam etdirməkçün irəli gedib. Bu tədbirin 27 sentyabr ərəfəsində keçirilməsi də çox anlamlıdır. Çünki 27 sentyabr bütün dövrlərdəki şəhidlərimizi anma günümüzdü.\nMən cizgi romanın və film ssenarisinin müəllifi Şəmil Sadiq qardaşımıza, əsərin rəssamı Vasif Səttarova çox təşəkkür edirəm. Ümumən bu işdə əməyi keçən hər kəsi alqışlayıram".\nDaha sonra Regional və Hüquqi Maarifləndirmə İB sədri Arzu Bağırova, Biləsuvar rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini Ləman Yüzbaşova, “Nəfəs” İB sədri Firəngiz Balakişiyeva, AYB-nin katibi, "525-ci qəzet"in baş redaktoru Rəşad Məcid, ADPU Quba filialının direktoru Dos.Dr. Yusif Ali Afşar, Biləsuvar Dövlət Rəsm Qalareyasının direktoru Rövşən Cənnətov, Biləsuvar şəhərindəki Mübariz İbrahimov adına Liseyin direktoru Bəhruz Mehdiyev çıxış edib.


Dərini gözəlləşdirən qidalar » Qadin.Net ~ İlk milli qadın portalı... Azərbaycan xanımlarına...\n1. Bitter şokolad\nKakao, güclü antioksidan olduğu üçün tərkibində faydalı yağlar var. Dərini UV şualarından qoruma xüsusiyyətinə sahibdir. Bitter şokolad eyni zamanda qan dövranını sürətləndirir.\nHind qozu yağı, ən xeyirli yağlardan biridir. Tərkibindəki yağ turşuları, dərini daxildən xaricə qidalandıraraq nəmdərir. Dəri, saç və dırnaq sağlamlığı üçün lazım olan A və E vitaminlərinin əmilməsinə kömək edir. Çəki atmaq istəyənlərdə yeməklərində rahatlıqla istifadə edə bilər.\nYaşıl çay güclü antioksidan və aminoasit baxımından olduqca zəngin tərkibə sahibdir. Hər gün iki fincan içilən yaşıl çay, bədəninizdəki günəş ləkələrinin azalmasına kömək edir və maddələr mübadiləsini sürətlədirərək çəki atmağınıza kömək edir.\nQırmızı bibər, vitamin mənbəyidir. Tərkibindəki B16 sayəsində dərinin qocalmasını gecikdirir və gənc görünməyini təmin edir. Sızaqların yaranmasının qarşısını alaraq dərini qoruyur. Aşağı kaloriyalı qida olduğu üçün həm çəkinizi, həm də dəri sağlamlığınızı qoruya bilərsiniz.\nAnanas, tərkibindəki A, B və C vitaminləri sayəsində dərinin yeilənməsi üçün lazım olan kolajen istehsalına dəstək verən bir meyvədir. Kolajen, dərinin qocalmasını geçikdirən və dərini bərpa edən proteindir. Ananas eyni zamanda yüksək lif faizi sayəində, həzmi asanlaşdırır və pəhriz zamanlarında istifadə edilir.\nKök, tərkibi A vitaini sayəsində gözləri və dərini qoruyur. Dəridəki ölü hüceyrələri bərpa edərək dərinin sağlam görüntü qazanmasını təmin edir.\nİspanağın tərkibində dəmir, maqnezium, protein, A, C və E vitainləri var. Bu vitaminlər dəriyə parlaqlıq və canlılıq verərək dərinin sağlam görünməsini təmin edir.\nHər gün iki fincan içilən yaşıl çay\n19 aprel 2018 12:03\nAdi tərəvəz şəkiləri necə gözəl görünür)))\nHind qozu yağı, ən xeyirli yağlardan biridir.\n19 aprel 2018 11:20\nBitter şokolad eyni zamanda qan dövranını sürətləndirir.\n18 aprel 2018 17:25


Torpaq — Vikipediya - Haqqinda Melumat - Vikipedia\nBu adın digər istifadə formaları üçün, bax: Torpaq (dəqiqləşdirmə).\nTorpaq — Yer qabığının bitki bitən üst münbit qatı.•\nTorpağın qranulometrik tərkibi və ya mexaniki tərkibi- (lat. Granulum - dənəcik) – Torpağı təşkil edən (diametrinə görə) müxtəlif ölçülü hissəciklərin faiz, yaxud çəki ilə ifadə olunan nisbi miqdarı. Torpağın qranulometrik elementlər adlanan ayrı-ayrı hissəcikləri bir neçə fraksiya təşkil edir: 10 mm-dən iri hissəciklər daşlar, 10-5 mm-lik iri çınqıl, 5-3 mm-lik xırda çınqıl, 3-1 mm-lik iri qum, 1-05 mm-lik orta qum, 0,5-0,25 mm-lik narın qum, 0,25-005 mmlik tozlu gil, 005-0,01 mm-lik narın gil, 0,01-0,005 mm-lik iri toz, 0,005-0,001 mm-lik narın toz və 0,001 mm-dən kiçik hissəciklər isə lil adlandırılır. Bu fraksiyaları əksər hallarda qruplaşdırıraq 2 yerə ayırırlar: 0,01-dən kiçik hissəciklər – «fiziki gil»”, 001-dən böyük hissəciklər “fiziki qum”. Torpağın qranulometrik tərkibi onun müxtəlif fiziki təsirlərə münasibətini (qranulometrik və aqreqat tərkibi, strukturu, həcm kütləsi, məsaməliyi, hava, su, istilik, elektrik, radioaktivlik və s.) müəyyən edən xassələrdir. Torpağın qranulometrik tərkibi Azərbaycan Respublikası larında çox geniş diapazonda – qumdan ağır gilli tərkibə kimi dəyişir. Torpağın qranulometrik tərkibində bitkiçilikdə və əkinçilikdə çox böyük elmi-təcrübi əhəmiyyətə malikdir.\nçoxfazalı və polidispers sistem kimi suyu udma və özündə saxlama qabliyyətinə malikdir. Torpağın tərkibində həmişə müəyyən miqdarda su olur. Su torpağa atmosfer yağıntıları, qrunt suyu, suvarma və su buxarının kondensasiyası vasitəsilə daxil olur. Dəmyə əkinçiliyində əsas su mənbəyi atmosfer yağıntılarıdır. Torpaqda baş verən bioloji, kimyəvi və fiziki-kimyəvi proseslərin intensivliyi, torpaq daxilində maddələrin hərəkəti, torpağın su-hava, qida və istilik rejimləri, onun fiziki-mexaniki xassələri, yəni torpaq münbitliyinin vacib göstəriciləri torpaqdakı suyun miqdarından asılıdır. Beləliklə, torpaq suyu bitkinin inkişafına bilavasitə və dolayısı ilə təsir göstərir. Torpaqda kifayət qədər su olanda bitki normal inkişaf edir. Suyun həm qıtlığı, həm də izafi çoxluğu bitkinin məhsuldarlığını aşağı salır. Bu halda kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığının yüksəldilməsinə yönəlmiş müxtəlif aqronomik tədbirlər (gübrələmə, əhəngləşdirmə və s.) səmərəsiz olur. Bitkilərin su təminatı təkcə torpağa daxil olan suyun miqdarından deyil, torpağın su xassələrindən, torpağın suyu udma, süzmə, özündə saxlamaq və bitkinin tələbinə uyğun olaraq ona çatdırmaq qabiliyyətindən də asılıdır. Ona görə də eyni iqlim şəraitində, eyni qayda ilə becərilən və hamar səthə malik sahələrdə suyun torpaqdakı miqdarı müxtəlif ola bilər.\nŞirvan və Muğan çöllərinin keçmişdə yerli əhali ənənəvi olaraq köçəri heyvandarlıq üçün istifadə edirdilər.Bu yerlərdə qış otlaqları mövcuddur, yayda isə sürü yuxarı, Dağlıq Şirvanın ərazisinə qalxırdı.Sovet hakimiyyəti gəldikdən sonra, keçən əsrin 30-cu illərində,köçəri həyat tərzi ləğv olundu, bu yerlərdə kolxozlar yarandı.Məs. 1930-cu illərdə Şirvan Milli Parkının indiki ərazisində "Bəşirrabad" kolxozunun pambıq tarlaları idi. Ərazi irriqasiya kanalları vasitəsi ilə suvarılırdı, onların izləri park ərazisində indi də qalır.Ancaq, intensiv suvarma nəticəsində torpağın şoranlaşması baş verdi, 60-cı illərdə torpaq öz məhsuldarlığını itirdi və bu yerlərdə pambıq və tərəvəz bitkiləri əkməkdən imtina olundu. Əkilən yerlər ancaq Yenikənd kəndinin ətrafında qaldı. Salyan rayonunun 16 000 ha ərazisini kolxozlar otlaq kimi istifadə edirdilər.1969-cu ildə bu otlaqlar Şirvan Qoruğu kimi qeyd alındı.\nTarixi olaraq Şirvan Milli Parkı regionu kənd təsərrüfatı regionudur.Salyan Və Neftçala rayonlarında kənd təsərrüfatında üstünlük taxılçılığa və tərəvəzçiliyə verilir, bəzi yerlərdə meyvəçilik və heyvandarlıq inkişaf edir. Kiçik kənd təsərrüfatı müəssisələri vardır. Qeyd alınmış fermer təsərrüfatlarının sayının az olmasına baxmayaraq, insanlar kənd təsərrüfatı vasitəsi ilə yaşayırlar.Xəzər dənizinin səviyyəsi qalxdıqdan sonra, Neftçala rayonunun sahil zonası ərazilərinin xeyli hissəsi su altında qaldı, böyük ərazilər kənd təsərrüfatı dövriyyəsindən çıxdı. Qeyd etmək lazımdır ki, reformasiyasından (1996 il) sonra əkin yerlərinin sahəsi Azərbaycanda və o cümlədən Salyan və Neftçala rayonlarında, 1999-ı ilə qədər azaldı.Hazırda əkilən yerlərin sahəsi sürətlə çoxalır və sovet dövründəkinə yaxınlaşır.\nTorpaq örtüyünün dəyişilməsi və onun səhralaşmaya təsiri\nTorpaq eroziyasının səbəbləri\nLast edited on 21 aprel 2020, at 08:56\nBu səhifə sonuncu dəfə 21 aprel 2020 tarixində, saat 08:56-də redaktə edilib.