Oinetxekotasuna - Auñamendi Eusko Entziklopedia\nOinetxekotasun-printzipioaren kontzeptua zehaztea: ikuspegi historikoa\n"Oinetxekotasun" terminoak, zuzenbide zibilaren eremuan, jatorriz familiakoak diren ondasunen eta odolaren arteko lotura-printzipio bat adierazten du. Haren arabera, juridikoki ahalbidetzen da ondasun horiek familia horren barruan irautea edo jatorriko enborrera itzultzea; eta hala izango da bai oraingo titularra hiltzen denean, bai eta titular horrek, ondasun haien gaineko besterentze-egintzak burutzen dituenean ere.\nTerminoaren definizio labur horrek, oinetxekotasun-printzipioari ematen zaion ohiko adiera gainditzen du, azken horren araberako esanahia eta eraginkortasuna testamenturik gabeko oinordetzara mugatzen baita; hau da, sarritan, ab intestato oinordetza informatzeko irizpide huts bat besterik ez balitz bezala hartzen da oinetxekotasuna; testamenturik egin gabe hiltzen den defuntuak familiatik jasota zeuzkan ondasunak beren jatorriko lerroan dauden ahaideen artean bakarrik esleitzeko erregela soil bat izango bailitzan. Beraz, bigarren bertsio horren arabera, oinetxekotasun-printzipioa baliatuko litzateke, batetik, de cuius delakoak bere azken borondaterik adierazten ez badu, eta, bestetik, hark ondorengorik izango ez balu, izan ere, ondorengoek aitaren eta amaren lerroa aldi berean ordezkatzen dutenez, horiek egon ezean bakarrik gerta baitaiteke beste odoleko ahaideak oinordetzara biltzea.\nHala eta guztiz ere, oinetxekotasuna ulertzeko modu hori oso estua eta zorrotza da; edo gutxienik hala ematen du ikuspegi historikotik aztertuz gero behintzat. Jakina denez, ondasunak eta horien artean bereziki onibarrak familiari lotzeko erregela, erdi aroko ordenamendu askoren ius privatum delakoa finkatzeko oinarria izan zen, batik bat Pirinioetako ordenamendu juridikoetan. Oinarri horren indarrak, ordea, testamenturik gabeko bokazioa bakarrik ez du harrapatzen, harantzago joanez, ondasun higiezinak inter vivos eta mortis causa xedatzeko eraentzak ere ukitzen baititu, ondorengoak izan arren ondasun horien jabeak. Hain zuzen ere, lurralde desberdinetako iturriak laburki arakatzetik atera daitekeen ondorio bat da hori, bereziki Bizkaiko, Nafarroako, Iparraldeko eta baita Aragoikoak aztertuz gero.\nGuzti horietatik, agian Bizkaikoan azaltzen dira argien aipatutako joera, oinarri eta erregela horiek. Bada, 1452ko Foru Zaharrak bere sistema pribatu osoa oinarrizko irizpide haren gainean eraiki zuen: jatorriz leinutik datozen ondasun higiezinak ("abolengoko" onibarrak) jabearen familiari lotuta geratzen dira, erlatiboki bada ere. Azpimarratu behar da, hala eta guztiz ere, uztardura horrek ez duela sortzen oinetxeko ondarearen gaineko titulartasun kidetzarik etxeko kideen artean. Ordena juridikoan sortzen diren ondorioak beste batzuk dira: jabetza erabat indibiduala da baina titularrak bere eskubidean hainbat muga jasango ditu, batik bat jabetza hura osatzen duen xedatzeko ahalmenaren gainean ezarritakoak. Lotura hori berdintzeko, eskema foralean, titularraren aldeko neurri bat ematen da hala ere: ondasun higigarriak eta arrotzengandik jasotako higiezinak erabateko askatasunez xeda daitezke, edonolako ahaidetasun-loturatik kanpo uzten baitira -berehala egingo den ñabardura kontuan hartu behar bada ere-.\nAipatutako trataera desberdin horrek badu, noski, bere arrazoia: foru-ordenamenduarentzat begirune juridiko ezberdina merezi dute ondasun mota batek eta besteak. Gizarte nahiz familia taldearentzat, Bizkaiko zuzenbidean, lurrak duen garrantzi ekonomikoak jabearen botere-eremua murrizten duen egituraketa eskatzen du; hain zuzen ere, XIV eta XV. mendeetan zehar Lurralde Historiko horren ekonomiak, bizi-iraupen hutsean laburbildu zuen bere garapena, ardatz hartuta abeltzaintza (mendiak eta basoak ustiatuz) eta, hein txikiago batean, nekazaritza eta artisautza. Autohornikuntzan oinarritutako ekonomia horrek berekin du familia egitura sendo bat, hain justu ahaideek osatutako taldea enpresa gisa egituratzen da. Enpresa eta familia, praktikan gauza bera dira eta, horregatik, juridikoki erraz lotzen dira ondasunak eta odoleko familia: norbaitek, doako edo kostuzko tituluz, ahaide jakinetatik datozen higiezinak eskuratzen baditu, horiekin batera, askoren lan eta ahalegin komunaren ondorioz lortutako eta, agian, handitutako balio bat ere eskuratzen du. Ondasun horiek arrotzen eskuetara pasatzeak, beraz, beren jabearen leinuko kideek egindako lanaren bidez erdietsitako aberastasuna eta gainbalioa kanpotarrengana eramatea ekarriko luke. Lurraren gaineko titulartasuna aldatzeak familiari zeharka sortzen dizkion eraginek eta bizitzeko behar diren baliabideak familiaren baitan gorde eta zaintzeko beharrak eskatuta, tresna juridiko egokiak artikulatzen dira, honako premisa hau jarrita oinarrian: Foruak, higiezinen titularraren ahaideei maila pribilegiatua eta lehentasunezkoa ematen die ondasun horien jabetza-eskubidea eskuz aldatzen den kasuetan, eta, aldi berean, horien gain jabeak duen boterearen irismena moldatzen du. Azken batean, kostuzko edo doako tituluz zenbait ahaideengandik jasotako onibarren gain jabetza-mota berezi bat eratzen da.\nLeinu komunetik datozen higiezinen gaineko jabetza eskuz aldatzen den kasuetan hurbilekoek duten posizio pribilegiatua antolatzeko, kontuan hartzen dira ahaidetasun-gradua eta lerroa (ondorengoei lehentasun guztia emanez), eta intentsitate desberdinekoa izango da ondasunaren titularrak egin ditzakeen xedatze-egintzen arabera. Bi aldagai horietatik lehenengoa bazterrean utziz, bigarrenari dakionez honako hauek dira lehentasun hura gauzatzeko mekanismo juridikoak: ondasuna inter vivos eta kostuzko tituluz besterentzen bada, saldu nahi den onibarra lehenik ahaideei eskaintzea nahitaezkoa zen, horiek hura eskuratzeko interesik izan zezaketelako (83 eta 91. kapituluak), bestela salmenta suntsiaraztea eska baitzezaketen (ondasuna beraientzat irabaziz) inolako publikotasunik gabe eginez gero (83. kapitulua); inter vivos eta doako tituluz besterentzeko aukerari buruz, berriz, Foruak zehaztutako ahaide-multzotik kanpoko norbaiten alde familiako higiezinak dohaintzan ematea debekatzen da (113. kapitulua); eta, azkenik, beste horrenbeste ezartzen da mortis causa oinordetzan: de cuius delakoak beren ondorengoei eta, horiek egon ezean, onibarraren lerro berdinekoak diren ahaideei utzi behar dizkie oinetxeko ("abolengoko") onibarrak (104 eta 125. kapituluak). Gainera, titularra testamenturik gabe hiltzen bada, onibarrak beren jatorrizko leinura itzultzea aurreikusten da (105. kapitulua).\nAitzitik, ondasun higigarriak eta arrotzengandik eskuratutako higiezinak askatasunez xeda daitezke: ondasun horiek jabearen ondare pertsonalean sartu izana haren langintzaren emaitza gisa hartu behar denez, jabeak bere kabuz bakarrik sortutako aktibotzat jo behar da eta, ondorioz, askatasunez besterendu ditzake, hasiera batean inolako mugarik ez baitzaio ezartzen (110, 111, 133 eta 125. kapituluak, besteak beste). Arau orokor horrek, 1452ko? Foruan, salbuespen bakarra zuen, garrantzitsua ordea. Foru horren egileek, ordura arte indarrean zen zuzenbidea aldatuz, hau ezarri zuten: familiatik kanpoko pertsonengandik jasotako onibarrak lotuta geratzen dira jabearen ondorengotzara; hau da, leinutik eskuratutako ondasunak izan balira izango lituzketen muga berdinetara lotuak geratuko dira (111. kapitulua). Foru-testu berak adierazitako esapidearen arabera, dominus delakoa bere umeen aurrean luzeki lotuta egotearen arrazoia da, zehazki, xedatzeko askatasuna -ordura arte zutena, "auian por uso e costumbre- onartzeak ondorengoei egin diezaieken kaltea (gran perjuizio): onartzen da guraso orok baduela asistentzia eman beharra bere ondorengoei eta, zeregin horretan, lurrak berebiziko garrantzia baduela taldeak bizirik irauteko; horra hor, beraz, aurreikuspen "berriaren" zergatia eta funtsa.\nOraintxe aipatu diren oso antzeko premisak -seguru asko faktore sozio-ekonomiko berdintsuak izan dituztelako- topa daitezke inguruko ordenamenduetan: Iparraldean, Nafarroan edo -harantzago joanez- Aragoin, eta, beraz, lurralde horietako iturrietan. Horrela, Nafarroako Foru Orokorrak (XIV. mendea) eta Oskako (Huescako) Kodeak beren sistema juridikoa artikulatu zuten "abolorioko" higiezinak familiari atxikiz, aldi berean eskuratutako (edo "konkistatutako") onibarrak eta higigarriak xedatzeko askatasun zabala ezarriz.\nAragoiko De inmensis et prohibitis donationibus foruak baieztatzen du umeek badutela herentzia itxaroteko eskubidea, objektutzat familiako in susbstantia onibarrak dituena, eta, mortis causa xedatzeko ahalmena estutzeaz gain, inter vivos xedatzeko ahalmena ere mugatzen duena. Bere aldetik, Foru Orokorrak oinordetzari buruzko arau desberdinak ematen ditu infantzoientzat eta hirikoentzat, baina "abolorioko" onibarrak ondorengoen artean nola banatu agintzeko besterik ez (3,19,1 eta 3,19,2 kapituluak), ondasun horiek haien alde uztartuak baitaude. Aldiz, ondasun higigarriak eta "konkistatutako" higiezinak xedatzeko askatasuna zabalagoa da askoz ere; horixe ondoriozta daiteke, esaterako, Nafarroako Foru Orokorreko 1,4,2, 1,4,8, 3,19,1, 3,19,2 eta 3,20,6 kapituluetatik; hau da, abolorioko ondasunak bakarrik daude uztartuta. Orain, Bizkaiko zuzenbidearekin dauden antzekotasunak ez dira hor bukatzen, aipatutako iturri horietan, nahitaezko oinordetza sistema horrekin batera, lehentasunez eskuratzeko eskubidea ere aurreikusten baita ahaideen alde, balia dezaketena onibarrak besterentzen badira. Hala jasotzen da Foru Orokorreko III. Liburuaren XII. Tituluko 14, 15 eta 20. kapituluetan eta Aragoiko bi foruetan, izenburu berdinpean: De communi dividundo. Mapa osatzeko, gogoratu behar da ordenamendu horietan ere testamenturik gabeko oinordetza oinetxekotasun-printzipioaren arabera arautzen dela. Nafarroako Foru Orokorreko 2,4,6, 2,4,13, 2,4,26 eta 2,4,21 kapituluek joera hori dute, eta baita Aragoiko foru hauek ere:. De natis ex damnato coitu, De rebus vinculatis, De succesoribus ab intestato y De testamentis.\nBeren aldetik, Lapurdiko (1514) eta Zuberoako (1520) ohiturek, "avitins" edo "papouaux" delako ondasunak mortis causa lotzea agintzen dute, kasu honetan objektua higiezinek nahiz higigarriek osatzen badute ere; hau da, aipatutako termino horiek biltzen dituzte, hala etxea bera esanahi hertsian, nola hari dagozkion pertenentziak eta aretoak, nekazaritzako tresnak, ganadua eta etxeko abereak, eta abar, beti ere horiek leinutik datozen ondasunak baldin badira. Gainera, ondasun horien gain atzera eskuratze familiarra edo gentilizioa ezartzen da, zeinaren arabera ahaideek, ondasunak bizidunen artean besterentzen diren kasuetan, horiek eskuratzeko lehentasun guztia izango duten. Aitzitik, titularrak berak eskuratutako ondasunak ("acquêts"), berriak direlako, inolako mugapenik gabe xeda ditzake jabeak. Bukatzeko, Baxenabarreko foru eta ohiturek (1681), odoleko atzera eskuratze-eskubideari buruzko eraentza berezi bat ere aurreikusi eta arautzen zuten.\nLaburbilduz, aurrekari historikoen arabera, baieztatu liteke testamenturik gabeko oinordetzan jatorriz familiakoak diren ondasunak itzultzeko arau soil bat ez ezik, Pirinioetako sistema juridiko gehientsuenak argitzen zituen benetako printzipio juridikoa zela oinetxekotasuna iraganean. Horren ondorioz, ondasun horien gaineko jabetza-estatutu berezia sorrarazten zen; hau da, familiako ondasunak eskuz aldatzeko egintzetan, oro har, parte hartzeko bokazioa dute ahaideek eta horretarako zenbait eskubide, ahalmen eta botere juridiko emango zaizkie, testamenturik gabeko oinordetzaren eremutik harantzago beste eremuetan ere balia ditzaketelarik eskubide, ahalmen eta botere horiek.\nBizkaiko zuzenbideak agertzen duen egoera berezia kenduta, bistakoa da azaldutako ikuspegia ez dagoela indarrean gaur egun bere horretan. Lurralde bakoitzaren bilakaera politikoak eta ekonomikoak bideratu dute, edo higiezinak familiari atxikitzeko printzipioaren aplikazio-eremua murriztea, edo hura zuzenean ezabatzea. Bilakaera historikoan, zalantzarik gabe, oinetxekotasunaren iraupena oztopatu duten elementu asko egon ohi dira: alde batetik, ezein garapen ekonomikok eskatzen duen jabetza zatitu eta mugatu beharrarekin bat ez etortzeagatik; eta, bestalde, XIX. mendean liberalismoak hartu eta orduko kode zibiletan jaso zen jabetza oso eta erabatekoaren kontzeptuaren kontrakoa zelako, hein handi batean bederen.\nDena den, emandako azalpenak badu bertute bat; hain justu, Pirinioetako ordenamendu zibiletan oraindik jasotzen diren erakunde bakartu batzuen jatorria eta funtsa azalaraztea. Horixe da, jakina, atzera eskuratze gentilizio, familiar edo odolezkoaren kasua, Nafarroako Foru Berriaren (1/1973 Legearen) 452-459. legeetan arautua, edo oinetxeko ondasunak oinordetza legitimo bidez jasotzeko kasua, 305-307. legeetan arautua. Beste hainbeste esan liteke Aragoiko Konpilazioan (15/1967 Legean), 149-152. artikuluetan araututako abolorio- edo saka-eskubideari buruz, edo, legezko oinordetzan, Aragoiko 1/1999 Legeak, otsailaren 24koak, hiltzearen kausazko oinordetzari buruzkoak bere 211-213. artikuluetan jasotzen duen aldaera "oinetxetarrari" buruz. Orain, oinetxekotasun-printzipioa modu horretan ezarri eta murriztu ostean, ez da harritzekoa testamenturik gabeko oinordetza ukitzen duen irizpidetzat hartzea gehienek; oinordetzako itzultze-arau gisa hartzen da, zerikusi gutxi duena lehentasunez eskuratzeko eskubide familiarrekin (atzera eskuratze gentilizioekin).\nOinetxekotasunak, egun, Bizkaiko ordenamenduan bakarrik irauten du bere distira osoarekin, izan ere 1452ko Foru Zaharrean jasotako figura eta instrumentu guztiak, kasik aldaketarik gabe, pasa baitira Jaurerriarenak izan diren ondorengo gorputz juridikoetara: hasteko, 1526ko Foru Berrira, eta hortik 1959ko uztailaren 30eko Konpilaziora, azkenik egun indarrean den 3/1992 Legera iristeko (uztailaren 1ekoa, Euskal Herriko Foru Zuzenbide Zibilari buruzkoa, FZZL). Bada, oinetxekotasuna bere jatorrizko adieran Bizkaian bakarrik indarrean denez, datozen lerroak azken lege horretan jasotako diziplina aztertzeko izango dira, baina aipamenik egingo zaio, azalpenen harian, Nafarroako foru eraentzari ere, testamenturik gabeko oinordetza oinetxetarra eta atzera eskuratze gentilizioa aipatzeko.\nIzenburuak adierazitako gaia aztertzen hasi aurretik, komeni da zerbait gogoratzea eta beste zerbait zehaztea: lehenik, kontuan izan Bizkaiko foru zibilaren indarra ez dela lurralde osora iristen, Lur lauan bakarrik baitu eragina -Arabako Laudio eta Aramaio udalerrietan duena aparte-, eta beraz forugabeko hirietan "legeria zibil orokorra" aplikatuko da (FZZLko 5, 6 eta 146. artk.); bigarrenik, berriz, azpimarratu behar da oinetxekotasunari atxikitako edo beraren ondorioz erakunde guztien azalpen zorrotz bat egitea ez dela posible orain (hots, foru-saka, nahitaezko oinordetza, testamenturik gabeko oinordetza eta baita foru-komunikazioa ezkontzako eraentza ekonomiko gisa). Horregatik, orain emango diren azalpenak, bereziki, eremu objektiboa eta subjektiboaren zertzeladak adieraztera zuzenduko dira. Horiek Legearen 17-26. artikuluetan jasotako arauen arabera zehazten dira (Legeko I. liburuaren III. Titulua).\nOinetxekotasuna eta jabetza\nLehenengo atalean adierazitako deskribapen laburrak oinetxekotasunaren azken esanahia agertzeko balio izan du, hain zuzen ere lotutako higiezinen gaineko jabetza-eskubidea eratzen eta zehazten duela. Printzipio hark, bere helburu nagusia -hau da, familiaren interesa babestea- betetzeko, onibarren jabeari bere xedatzeko ahalmenak murrizten dizkio, horrela bermatuko baita onibarra ahaideen eremuan gordetzea, familiaren interesa, eremu horretan kokatzen dela ulertzen baita tradizioz.\nFZZLak bere 17. artikuluaren lehen lerroaldean biltzen du aipatutako mami historikoa: batetik, oinetxekotasuna onibarren jabetzari buruz bakarrik aldarrikatzen da; bestetik, printzipio horrekin lortu nahi den xedea, hain zuzen ere, etxaguntza -ondarea- familia barruan gordetzea da. Beraz, aurreko lerroaldean azaldutako efektua oinetxekotasunari atxikita dagoen zerbait da: artikulu horren bigarren zenbakiak ezartzen duenez, "oinetxekotasunaren indarrez, onibarren titularrak, oinetxeko ahaideen eskubideak errespetatuz bakarrik xeda ditzake onibar horiek", hala kostu bidez besterentzearen eremuan (FZZLko 112-127. artk.: foru-saka eta oinetxeko ahaideek familiaren kariaz lehentasunez eskuratzeko dituzten eskubideak), nola doako tituluz inter vivos edo mortis causa xedatzen den kasuetan (FZZLko 24. artikuluaren arabera, kanpoko arrotz baten alde edo eskualdatzen duenari dagokion lehentasun-lerrokoa ez den ahaide baten alde egiten bada horietako egintzaren bat, berau zuzenbide osoz deuseza izango da).\nOinetxera lotu daitezkeen ondasunak\nEzein higiezin edo onibar ez da izango oinetxekotasunaren objektu, hauek bakarrik baizik: "lurra eta lur gainean eraiki, landatu edo ereindako edozer" eta "elizetako sepulturak" (FZZLko 19. art.). Azken horiek aipatzea, tradizioari keinua bat egitea da (Foru Berriko XX. titulua, XII. legea) eta, gaur egun, ez dauka inolako garrantzi praktikorik. Beraz, aipatutako bi multzo horietatik, lehenengoa bakarrik aztertuko da.\nBertan, lehenik, naturako higiezin edo onibar nagusiena sartzen da, hau da, lurra; noski, oinetxekotasunaren mugak lurrari aplikatu ahal izateko, lehenik bereizi edo banandu egin behar da lurra, hain zuzen ere eskubideen objektu eta, ondorioz, jabetza-eskubidearen objektu finka bakarrik izan baitaiteke. Konturatu nola, "lurra" terminoa, esanahirik hertsienean erabiltzen duela FZZLko 19. artikuluak, hau da, lurrazala bakarrik, lur-azpian edo zorupean dagoena kanporatuz, aurrekari historikoak hala adierazten baitute: 1959ko Konpilazioa bazterketa hori burutzeaz arduratu zen, beldur baitzen ez ote ziren oinetxeko ondasuntzat hartuko meatzeak, zeinak, autore eta auzitegien erabateko iritziz, tradizioz ezarritako ondasunak familiari lotzeko printzipioaren eragin-eremutik urrun aurkitzen direlakoan.\nLurraren azaleraz gain, oinetxekotasunak barnean biltzen du ere "lur gainean eraiki, landatu edo ereindako edozer", hau da, higiezinak edo, beste modu batera esanda, lurrari atxiki edo lotutako onibarrak. Zehaztasun horren arabera, finkaren oinetxekotasuna zabaldu eta harrapatzen ditu bere gainean eraiki, landatu edo ereindakoa. Hala ere, "jaso zain dauden fruituak eta landareak, lurretik bananduta transmititzen badira, eta zuhaitzak, berriz, ebakitzeko besterentzen badira, oinetxekotasun-printzipioak ez ditu ukitzen"; elementu horiek, berez, etorkizuneko ondasun higigarriak dira, halako gisan besterenduak.\nBukatzeko, FZZLk agintzen duenez, onibartzat hartuko dira ere, oinetxekotasunaren eraginetarako, aipatu berri diren ondasunei "lotutako edo batutako higigarriak". Lehenengoei deritze ere "helburuagatik higiezinak", hau da, ondasuna izaeraz higigarria izanik ere, legegileak hala aginduta eta kontrakorik adierazi ezean, "higiezindu" egiten dira, izaeraz higiezina den ondasunarekin batera joateko (berau eskualdatzen denean) beronen akzesorioak direnez, horrekiko duten mendekotasun edo zerbitzu-erlazioa dela eta (esate baterako, ustiaketak sortutako beharrak asetzen ditu). Horregatik, "lotutako higigarri" horiek, "banatuta edo aparte" eskualdatzen ez diren bitartean bakarrik joko dira onibartzat 3. Bestalde, "batutako" izenondoak aditzera ematen duenez, eransketa bidez onibarrak osatzeko dauden ondasun higigarriak biltzen dira oinetxekotasunean.\nLabur esanda, aipatu berri diren onibarren gaineko titulartasuna bakarrik harrapatzen du oinetxekotasun-printzipioak. Baina, FZZLak, 18. artikuluan, beste betekizun osagarri bat eskatzen du familia-loturak benetako eragina izan dezan: delako onibarra "Lur Lauan kokatua" egon behar du (edo, bere kasuan, Arabako Laudio eta Aramaioko udalerrietan).\n3Azken batean, objektu horiek, per se, ez dira onibarrak "oinetxekotasunaren efektuetarako", eta halakotzat joko dira lehenengoen ondoan egon eta, benetan, horiei jarraitzen badie. FZZLko 26. artikuluak "higigarritze"-suposamendu berezi bat jasotzen du, ondasunek duten xedeagatik, "baserria gainerako pertenentziekin doako tituluz eskualdatzen" den kasuetan: eskualdatzeak, "besterik esan ezean, altzariak, abereak, lanabesak eta ustiatzeko instalazioak ere barnebilduko ditu".\nOndasun higigarriak, arrotzengandik eskuratutako onibarrak eta oinetxeko onibarrak\nOinetxekotasunak izango duen eremu objektiboa mugatzeko orduan, Bizkaiko ordenamendu historikoetako aukera egonkor bat errepikatzen du FZZLk: onibarren gain bakarrik du eragina oinetxekotasun-printzipioak. Hala ere, kontuan izan, gaur egun, 19. artikuluak emandako eduki zehatza duela terminoak, eragin horietarako. Ondorioz, ondasun higigarriak eta 19. artikuluan jasotako zerrendan sartzen ez diren higiezinak (meatzeak, adibidez), familiari lotzeko aukeratik kanpo geratzen dira beti.\nBaina segidan egin beharrekoa hau da: zehaztu ea zein inguruabar bildu behar diren onibar bat oinetxeko ondasuntzat hartzeko hain zuzen. Beste era batera esanda: edozein ahaideengandik eskuratutako ondasunak lotzen dira edo norbaiten edo norbaitzuengandik jasotakoak bakarrik?\nBizkaiko zuzenbide historikoan, norbaitek bere "abolengotik" jasotako onibarrak bakarrik izango ziren, seguruenik, izaeraz oinetxekoak, ondasun horiek lotzen baitziren nahitaezko oinordetzara, 1452ko Foru Zaharrak zioenez ( 125. kapitulua). BRAGA DA CRUZek erakusten duenez, termino hark esanahi berezia zuen oinetxekotasuna jaso zuten erdi aroko ordenamenduetan, izan ere norbaiten "abolengoa", hitzaren adiera zorrotz eta etimologikoaren arabera, bere aitona-amonekin lotzen duen ahaidetasuna besterik ez baita; hau da, "auolengoko" onibarrak, inork dituen lau aitona-amonen batenak izan ziren ondasunak lirateke. Orduan, Bizkaiko foruak, hitz hori erabiltzean, oinetxekotasunaren elementu erreala finkatu zuen, ziur aski, ingurune jakin eta seguru bat esleitzeko: norbaiten ondarean dauden ondasunak familia-jatorria non duen jakiteko, titularraren aitona-amonengandik harantzago ez da joan behar; alegia, ez da beharrezkoa argitzea aitona-amona horrek zein beste aurre-ahaide batengandik edo arrotz batengandik eskuratu duen ondasuna. Foru-ordenamenduaren arabera, aitona-amona hori da, efektu orotarako, jabearen familiaren barruan ondasun horren lehen edukitzailea; hau da, "auolengo" hitzak, berez, muga jartzen dio ondasunen jatorriaren ikerketari: familiako higiezinetatik oinetxekotasunera zein menderatu behar diren zehazteko momentuan kontuan hartu behar den punturik urrunena, jabearen abolengoa da. Baina, gainera, hitz horrek barnebiltzen ditu, isil bidez bada ere, familian lehen aldiz egungo titularraren gurasoen bidez sartu diren onibarrak, gero horiengandik eskuratu dituenak noski (batzutan horiei "ondareko" ondasun ere deritze). Bai ondasun horiek eta haiek eraentza berdinera menderatuko dira eta, horregatik, abolengo hitzak, loturaren gehienezko eremua definitzen duenez, bi higiezin-kategoria horiek barnebiltzen ditu. Laburki, oinetxekotasun-printzipiora uztartutako onibarrak izango dira titularrak zuzenean bere gurasoengandik eta aitona-amonengandik jasotakoak, doako tituluz -mortis causa edo inter vivos (azken horiek, arrazoi berberatasunez)-, edo kostuzko tituluz, familiaren kariaz lehentasunez eskuratzeko duen eskubidea baliatu izanaren ondorioz. Alboko ahaideengandik datorren ondasunari dagokienez, familiara lotuta dagoela ulertuko da baldin eta, ondasuna transmititzen duen alboko ahaidearena izan aurretik, jabearen gurasoek edo aitona-amonek eduki izan balute, kasu horretan, hain zuzen, bere "auolengoko" ondasuna izaten segituko bailuke: titularraren "auolengokoa" da, bere osabarengandik oinordetzaz jasotako finka, beti ere, osabak, aldi berean, bere aitarengandik jaso izan balu, hau da, titularraren aitonarengandik , baina ez arrotz bati erosi izan balio. Azken ondasun hori familiari atxikitzeak ez du zentzurik, jatorriz ez baita "auolengokoa". Anaiarengandik oinordetzaz jasotako finka, berriz, "auolengokoa" (edo "ondarekoa") da, hark, bere aldetik, bien aitarengandik jaso izan balu (aitonak izan ondasuna inoiz eduki ez izan arren), baina ez arrotz bati erosi izan balio. Azken kasu horretan, ezin da ebatzi ondasunaren jatorria gurasoengandik, hau da, "menpekotasun-lerrorik" ez du onibarrak. Onibarra ez bada izaeraz "auolengokoa", askatasunez xeda daiteke, beti ere ondorengorik ez badago, bestela horiek eskuratu behar baitute oinordetzaz (Foru Zaharreko 111. kapitulua). Antzeko eskemak iraun zuen 1526ko Foru Berrian (XX. titulua, XVI. legea): titularraren higiezina familiara lotzen da baldin eta berau "ouiesse auido de patrimonio y abolengo".\nAipatutako adierazpenetan besterik gabe oinarrituz, Bizkaiko Foruetan abolengoko muga aplikatzen dela esatea, agian, ausarta samarra izan liteke. Baina, aurreko argudio hori osatzeko, bada beste argudio sendo bat: Bizkaia inguruko beste ordenamenduetan ere printzipio berbera gordetzen eta betetzen dela (garrantzi gutxiko desberdintasunak badauden arren). Horietatik, berriro, Nafarroako eta Aragoiko erdi aroko iturriak aipatu behar dira, hau da, Nafarroako Foru Orokorra eta Oskako Kodea. Lehenaren arabera, atzera eskuratze gentiliziora (3,12,15) eta nahitaezko oinordetzara (2,4,3 eta 4) menperatutako onibarrak, "avolorio" eta "ondarekoak" dira; aipatze bidez hau agintzen da: "ninguno por razon de parentesco non puede demandar heredamiento ninguno si non de avuelo ata primo cormano, el avuelo et el primo cormano dentro seyendo" (2,4,15). Oskako Kodeak, era berean, abolorioko ondasunak lotzen ditu bere De inmensis et prohibitis donationibus foruan; abolengoko muga aplikatzen dela arau horretatik ondorioztatzen da eta, BRAGA DA CRUZen arabera, De rebus vinculatis forutik ere bai. Aragoiko De inmensis et prohibitis donationibus foruaren antzeko araua jasotzen zuen Donostiako Foruak ere (3,6,5); berau gero Gipuzkoako kosta guztian zehar zabaldu zen XIV. mendean ondo sartu bitartean. Arabako Aiaran ere "abolorioko" muga ezagutu zen, 1373tik 1487ra indarrean egon zen foruak bere 91. kapituluan hartu baitzuen, "fixosik" ez zegoenean ondasunak itzuli egin behar direla agintzeko. Azkenik, Lapurdiko (V. titulua, VII. artikulua) eta Zuberoako (XVII. errubrika, V. artikulua) Foruetan ere, uztartutako ondasunak -"avitins" delakoak-, aitona-amonengandik datozenak bakarrik dira.\nHala eta guztiz ere, behin XIX. mendera iritsi ostean, Bizkaian ez jurisprudentziak ez eta doktrinak ere ez zuten abolengoko printzipioaren oihartzunik jaso onibarretatik "oinetxekoak" zein diren erabakitzeko irizpide gisa. Auzitegi Gorenak, bere ebazpenen batean, erabili zuen termino hori, baina erabili ere esanahi berezirik gabeko errepikapen huts moduan, edo bere erretorika egiteko baliabide soil bat bailitzan, beste garrantzirik gabe. Aldiz, "oinetxeko" izenondoari eman beharreko adierari buruz autore eta auzitegiek zuten iritzia bestelakoa zen: higiezina edo onibarra izaeraz oinetxekoa da baldin eta "oinetxetar" komun batek eduki izan balu noizbait, hau da, oinordetzaz jaso (edo foru-sakaz eskuratu) nahi duen ahaidearen eta oinordetzaren kausantearen (edo dohaintza-emailearen edo saltzailearen) aurre-ahaide komun batek alegia. Bestela esanda: onibarrak familiara uztartutzat jotzeko, beharrezkoa da titularrak hura jasotzea aurre-ahaide edo albo-ahaide batengandik, azken horrek, aldi berean, aurre-ahaide komun batengandik jaso izan balu; beraz, ondasun bat oinetxeko izateko, gutxienik behin, beherako lerro zuzenean emana izan behar du. Ondasunaren jatorria arakatzeko muga abolengoko printzipioak jartzen duela esaten duen tesia apurtzen da; orain, gurasoengandik edo aitona-amonengandik jasotako ondasunetara bakarrik ez da mugatzen uztardura, harantzago joan eta ezein aurre-ahaiderengandik datorren ondasunetara ere zabaltzen baita, urrunekoena izan arren.\nLaburbilduz, "oinetxe" hitzaren irudizko adiera oinarritzat hartuz, ezein aurre-ahaiderengandik (zuzenean edo zeharka) datorren onibarra "oinetxekoa" dela ulertuko da. Horregatik, familiara atxikia geratuko da ahaiderik baden bitartean, "oinetxe" beretik sortutakoa izan eta ondasuna eskuratzeko legitimazioa duten familia taldeko kide baldin bada. Aldiz, beste ezein subjekturengandik lortutako onibarra, arrotzengandik etorria joko da eta, ondorioz, askatasunez xeda daitekeena oinetxekotasunaren efektuetarako. Ohartu nola, arrotzengandik datorren onibarra izan daitekeela bai titularrarekin odoleko loturarik ez duen pertsonari eskuratua, bai ezein ahaiderengandik jasotakoa baldin eta horrek -titularrak- ez balu onibarra eduki oinetxetar moduan, orduan arrotz "gisa" eta arrotz "batengandik" eskuratuko baita. Foru Zaharrak, berau eman bitartean indarrean zen ohiturazko zuzenbidean, salbuespen bakar bat -gero errepikatuko dena- sartu eta arau orokorra aldatu zuen: jabearen ondorengoek, oinetxekotasunaren arabera, beren alde atxikita dituzte Lur Lauan kokatutako onibar guztiak, inolako salbuespenik gabe. Kasik ez dago esan beharrik ere tesi hori -hau da, "oinetxe" hitzaren ustezko adieran oinarritua- gailendu dela hain justu Bizkaian oinetxekotasunak barnebiltzen duen objektua zehazteko, ez bakarrik 1959ko Konpilazioan (9. art.), baita gaur egun indarrean den FZZLan ere.\nHain zuzen, legeko 22. artikuluak, lehenik, azken salbuespen hura (historikoa bestalde) gordetzen du, agintzen duenaren arabera oinetxekoak baitira, "beherako belaun-lerroari dagokionez, Lur Lauan kokatutako onibar guztiak, edozein tituluz eskuratuak izan direla ere eta arrotzengandik eskuratuak izan badira ere". Gainera, oinetxekotasunaren elementu erreala zehazteko garaian, doktrinak eta jurisprudentziak sendotutako gainerako arrastoak ere jasotzen ditu arau horrek berak bere bigarren zenbakian, izan ere, agintzen duenaren arabera, "gorako eta alboko belaun-lerroei dagokienez, Lur Lauan egon eta oinordekoaren eta oinordetza kausatu duenaren oinetxe berekoak diren onibar guztiak" ere oinetxekotasunak sortutako uztardurara menderatuko dira.\nFZZLko 22.2 artikuluak, ostera, bukaerako argibide bat eransten dio adierazitako proposizioari, beronen esanahia osatzeko, aurrekarietan horrelakorik agertzen ez bada ere: gorako eta alboko belaun-lerroei dagokienez, oinetxekoak dira aipatutako ondasunak, noski, baina hala izango dira "nahiz eta" titularrak "arrotzengandik eskuratuak izan". Hitz-multzo horrek, doktrinak eta jurisprudentziak erabilitako oinetxekotasunaren kontzeptua zabaltzen du, inolako bereizketarik gabe ezein ondasun uztartua geratzen baita, jabeak hura arrotzengandik eskuratu izan arren (hau da, pertsona horrekiko ez odoleko loturarik, ez eta ahaidetasun oinetxetarrik izan ez arren), beti ere oinordekoaren eta oinordetza kausatu duenaren oinetxe komunekoak izan badira noizbait.\nEsaldiaren hitzez hitzeko adierak bideratzen duenez, egungo titularraren familia oinetxetarretik kanporatzearen ondorioz oinetxekotasuna galdu zuten ondasunek izaera hori "berreskuratuko" dute 4, eta oinetxekotzat joko ditu ahaideekiko inoiz halakoak izan ez diren zenbait ondasun 5. Dena den, kontuan izan behar da, FZZLko 17.1 artikuluak agintzen duenez, "ondarearen izaera familiarra" babestea duela helburutzat oinetxekotasun-printzipioak, eta nekez aldarrika daiteke "izaeraz" horrelakoak direla onibarrak, aurre-ahaide "komun" batek eduki izan arren, titularraren familia oinetxetarraren interesak de facto ez baditu bete. Beraz, orain iruzkintzen ari garen arauak oinetxekotasun-printzipioaren "espiritua" errespetatzea nahiko balitz, aipatutako lehen objektu-multzora bakarrik mugatu beharko luke bere irismena, eta, gainera, kasu bakoitzeko familiaren zuzeneko belaun-lerroan beherantz ondasuna behin bederen transmititu izana sekula guztian galdatu behar da.\nBizkaiko zuzenbidean gertatutakoarekin alderatuta, Nafarroako Foru Berriak bai gorde duela, muinean, "abolengo" (edo "abolorio") delako irizpidea familiara atxikitako ondasunak zehazteko, atzera eskuratze gentilizioari edo odolekoari buruzko araudian bakarrik gorde badu ere (453. legea). Testamenturik gabeko oinordetzan, ordea, baztertu egin da eta laugarren maila arteko edozein ahaiderengandik datorren higiezina oinetxekotzat hartzen da, beti ere kausatzaileak doako tituluz eskuratu izan badu (306. legea). Hala eta guztiz, abolengoaren muga, bere zuzenbide historikoan, legezko oinordetzan ere gordetzen zen.\nEzein onibar bere titularraren ondorengoen alde uztartu ostean, ondasuna titularraren ondarean zein mekanismo juridikoren arabera sartu den aztertzeak ez luke garrantzia berezirik izango, izan ere, uztardura hura aipatu den oharpenarekin agintzerakoan FZZLko 22.1 artikuluak aditzera ematen duenez, xede horretarako ez du axola "zein izan den eskuratze-titulua".\nGainera, iraganean seguruenik jazo ohi ez zen bezala, antzeko zerbait gertatzen da, gaur egun, jabearen aurre-ahaideen eta albo-ahaideen aitzinean oinetxekotzat hartzen diren ondasunekin, aurreko kasuarekin alderatuz beste arrazoi bategatik bada ere: oraintxe egiaztatu izan ahal denez, oinordekoaren eta oinordetza kausatu duenaren aurre-ahaide komunak eduki zuen onibar oro oinetxekoa baldin bada (betekizun horri, foru tradizioak eskatutako beste betekizun inplizitua gehituz: zuzeneko belaun-lerroan beherantz ondasuna behin bederen transmititu izana), kontuan hartu gabe oinetxeko gisa egindako bidea (iter) apurtu izan den edo ez, orduan begi-bistakoa da Legeari ez zaiola batere axola titularra zein tituluz bihurtu den jabe: hau da, izaeraz edonolakoa izanda ere -mortis causa edo inter vivos, kostuzkoa edo doakoa-, inguruabar hura egoteagatik besterik gabe uztartuta geratuko da onibarra.\nBere aldetik, FZZLko 22.3 artikuluaren arabera, izaeraz "tronkalekoa" da ere onibarra "eskuratu izan bada truke bidez edo kostuzko beste titulu bidez eta Lur Lauan kokatutako beste ondasun batek subrogatu badu oinetxeko ondasuna". Arauak, zuzenbide zibilean subrogazio errealaren printzipioa deritzona jasotzen du: oinetxeko ondasun bat trukearen baliabidea erabiliz (ondasun baten ordez beste bat jasoz) familiatik ateratzeak ez du esan nahi erabat edo, hein batean behintzat, bere balioa guztiz galdu denik, ezen, onibar berriak, izaera horretan besterenduaren lekua hartu du. Hala ere, higiezin berriak, atera denak bezala, Lur Lauan kokatua egon behar du, oinetxekotasunaren eragin-eremua, hain zuzen, esparru geografiko horretara mugatzen baita (FZZLko 18. art.). Bestela (edo oinetxeko finka trukean eman bada ondasun higigarriaren ordez edo 19. artikuluaren zerrendaren arabera onibarra ez den higiezinaren ordez), oinetxetarrak, sekula guztian, lehentasunez eskuratzeko eskubide familiarra baliatzeko aukera izango du, FZZLko 125. artikuluak lehen zenbakian xedatzen duenez.\nArauak aurreikusitako ebazpidea, gainera, "subrogazioa eragiten duen kostuzko ezein tituluri" aplikatuko zaio. Esate baterako, hirigintza-alorrean, Administrazioaren esku hartzeak eragin lezakeenari aplikatuko zaio; eta hala, desjabetze-kasuetan, balioespena ordaintzeko esleitzen diren lursailek, desjabetzapena jasan duten lurrek bazuten oinetxekotasuna jasoko lukete.\n4Esate baterako, kausatzailearen aitak, haren aitonarengandik jasotako onibarra, arrotz bati kostuzko tituluz besterentzen badio, onibar hori oinetxeko bihurtuko litzateke de cuius delakoaren osaba-izeben eta gurasoen aurrean arrotz horrek, gero, kausatzaileari eskualdatu izan balio; eta hala izango da nahiz eta kausatzaileak eta aipatutako bere osaba-izebak, FZZLko 112 eta hurrengo artikuluen arabera, lehentasunez eskuratzeko eskubide familiarra ez baliatzea erabaki izan balute ere, izan ere arauak indarra izango du, ondasunak familiaren eremuan jarrai dezan, Legeak araututako baliabide desberdinek kasu bakoitzean izan duten zoria inoiz ere kontuan hartu gabe. Arauaren aurrekarietan, aldiz, agintzen zen, isil bidez bada ere, oinetxekotasunaren iter-a ez zela eteten onibarrak izaeraz oinetxeko gisa jarrai zezan.\n5Hala gertatuko litzateke, adibidez, aurreko oharrean azaldutako hipotesian, aitona (lehen edukitzailea) izan balitz ondasuna besterendu zuena bere ondorengotza jaio aurretik.\nBizkaiko ordenamenduaren arabera, hurbileko ahaide oinetxetarrak hauek dira: ondorengoak, aurrekoak eta albokoak. Azken bi kasu horietan, eta FZZLak argitzen duenez, "onibarrak jatorria duen" belaun-lerroko ahaidea baldin bada bakarrik. Legea, ostera, zerrenda hori ezartzearekin batera, ahaidetasun oinetxetar horren hedadura zehazteaz arduratzen da bere 21. artikuluan.\nFZZLko 20. artikuluak dioenez, ahaide oinetxetar dira, "beherako belaun-lerroan, umeak eta gainerako ondorengoak, baita adopziozkoak ere". Ondoren, horiei buruz hau xedatzen du 21. artikuluak: "ahaidetasun oinetxetarra gradu-mugarik gabe luzatzen da".\nHurbileko oinetxetarren zerrendan adopziozko umeak aipatze bidez sartu izana azpimarratu behar da, izan ere izaera horretako ondorengoei oinetxeko familiaren barruan dagokien estatusari buruz ez baitzuen deus ere esan 1959ko Konpilazioak. Bada, 1992ko Legeak bete du hutsune hura eta bete ere ordenamendu zibil desberdinetan gehien zabaldu den irizpidea jarraituz, hau da, filiazio-mota desberdinak erabat parekatzera joz ondorio juridikoei begira. Euskal legelariak berak halaxe adierazi du FZZLko Zioen Adierazpenean, "Eusko Legebiltzarrak emandako 6/1988 Legearen zentzu berdina" jarraitu nahi baita, zeinak, hain zuzen ere, umeen erabateko berdintasuna ezarri baitzuen, kasu horretan "oinordetzaren efektuetarako [...], kontuan izan gabe umeen jatorria" 8. Bestalde, filiazio naturalaren eta adopziozkoaren artean zalantzarik gabeko baliokidetasuna argi uzteaz arduratzen da FZZLa eta, zehazki, 20. artikuluaren azken lerroaldeak agintzen duenez, "adopziozko umeen ahaidetasun oinetxetarra" zehaztuko da "gorako eta alboko belaun-lerroan, adopzio-hartzailearen berezko umea bailitzan hartuko da adoptatua"; hau da, testuek aditzera ematen dutenaren arabera, guraso adopzio-hartzailearen eta ume adoptatuaren artean noski badagoen ahaidetasun-mota hartzeaz gain, familia oinetxetar guztira zabaltzen da. Beste modu batera esanda: adopzioak, batetik, berau formalizatu dutenak ukitzen ditu eta, bestetik, adoptatuaren eta adopzio-hartzailearen familiaren artean ahaidetasun oinetxetarra sortzen du.\nInolako bereizketarik gabe, FZZLko 20. artikuluak ahaide oinetxetartzat hartzen ditu, gorako belaun-lerroan, "onibarrak jatorria duen [aitaren nahiz amaren] belaun-lerroko aurre-ahaideak". Arauaren hitzak bere horretan hartu arren, bistakoa da ondasunak bere jatorria duen adarrekoak diren aurre-ahaide guztiek ezin dutela ahaide oinatxetar izan, oinetxekotasunaren elementu errealari (edo objektuari) buruz lehentxeago azaldu denari erreparatuz gero: beherako lerroan gertatu ohi den ez bezala, de cuius delakoaren ondorengoentzat, "Lur Lauan egon eta oinordekoaren eta oinordetza kausatu duenaren oinetxe berekoak diren onibarrak" bakarrik dira oinetxekoak (22.2 art.). Beraz, onibarra izaeraz "oinetxeko" jotzen bada aurre-ahaideei begira bakarrik eta aurre-ahaide hori, aldi berean, beste aurre-ahaide komunaren ondorengoa bada, logikaz hau ondorioztatzen da: gorako lerroan, "ahaidetasun oinetxetarra onibarra lehenengoz 'eduki' zuen aurrekoan bukatzen da" (FZZLko 21.2 art.). Goragokoak, beraz, ez dira oinetxetarrak; izaera hori dute lehen oinetxetar hark eta bere ondorengoek bakarrik.\nBestalde, guraso biek "ezkontzak iraun bitartean erosi edo irabazitako" onibarrei buruz zehaztasun bat sartzen du 1992ko Legeak: ondasun horiek, behin foru-komunikazioaren eraentza kitatu ostean, "hildako ezkontidearengandik [zeinak kitatzearen ondorioz esleitu baitzaizkio ondasunak] beren ume komunek jaraunsle gisa jaso balituzte", ezkontide alarguna, ondasun horiekiko, ahaide oinetxetar bihurtuko da (FZZLko 20.3 art.). Arau horrek, 108 eta 110.3 artikuluek adierazten dutenez, ezkontideek beren ezkontzak iraun duen bitartean eskuratu eta jatorriz familiakoak ez diren onibarrak barnebiltzen ditu. Funtsean, ondasunaren titularrak guraso biak izan badira, onibarrak bere jatorria bietan du, biak dira "oinetxe", alegia. Baina, ezkontide alargunak, azkenean, bere ondorengoarengandik ondasuna eskuratzen badu doako tituluz, orduan "gero berriro ezkontzen bada edo hildako ezkontidearena ez den umerik izaten badu", ondasuna erreserbatzeko obligazioa izango du "transmititzailearen eta lotura bikoitzeko bere senideen alde, edo horietako edonoren ondorengoen alde" (FZZLko 85. art.).\nAlboko belaun-lerroan, FZZLko 20.4 artikuluak agintzen duenez,. "onibarrak jatorria duen aitaren nahiz amaren belaun-lerrokoak diren ahaideak" oinetxetarrak dira. Baina, aurre-ahaideei buruz ñabardura egin den bezala, ondasunak bere jatorria duen belaun-lerrokoa izatea ez da betekizun bakarra alboko ahaidea oinetxetartzat jotzeko, ezen, gainera, kasuko onibarra eduki duen aurre-ahaide komuna izan behar dute egungo titularrak eta alboko-ahaideak; beronek, aurreko horren ondorengoa izan behar du. Oinetxekotasunaren eduki objektiboari buruz egin den deskribapenetik horixe ondorioztatzen da. Gogoratu, nola, alboko (eta gorako) lerroari dagokionez, uztartutzat joko diren ondasun bakarrak hauek direla:. "Lur Lauan egon eta oinordekoaren eta oinordetza kausatu duenaren oinetxe berekoak diren onibar guztiak" 22,2 art.). Esate baterako, de cuius delakoak aitaren aldetik duen osaba ez da ahaide oinetxetarra kausatzaileak bere gurasoengandik eskuratutako onibarrekiko, beti ere gurasoek ondasuna arrotzengandik eskuratu badute, orduan sartu baita ondasuna familian lehen aldiz; eta hala da nahiz eta osaba hura ondasunak jatorria duen aitaren lerrokoa izan berez.\nHala eta guztiz ere, alboko ahaidetasun oinetxetarrak badu muga: "iritsiko" da "odolkidetasunezko laugarren gradu zibileraino, berau barne". Beraz, hortik aurrera, albokoek ez dute izango ezertarako aukerarik oinetxekotasunaren eremuan.\nOdoleko ahaidetasuna aipatzeak badu zentzua, izan ere argitu egin behar baita ezkontza bidezko ahaidetasunez den ahaidea ez dela kontuan hartzen, noski, baina de cuius delakoaren alboko ahaideetatik ezin direla baztertu adopzio bidez ahaide izatera iritsi direnak. Jadanik adierazi denez, 20. artikuluko azken lerroaldeak hau ohartarazten du: adopziozko filiazioak ahaidetasun oinetxetarra eragiten du "gorako eta alboko belaun-lerroan, eta adopzio-hartzailearen berezko umea bailitzan hartuko da adoptatua". Adibidez, titularraren anaiak adoptatutako umeak, hark bezala, ahaidetasun oinetxetarra izango du bere aurre-ahaide ("berri") komunak eduki izan eta orain titularrak bere ondarean dituen onibarrei dagokienez.\nAlboko lerroan laugarren graduan muga jartzea, 1452ko Foru Zaharretik (84. kapitulutik) hasi eta behin eta berriz jaso izan da Bizkaiko Lur Lauan, hurrenez hurren indarrean izan diren lege-testu guztietan. Mugaren jatorria, lehen aipatu den abolengo-printzipioan bilatu behar dela ematen du. Hain justu, BRAGA DA CRUZek ohartzen duenez, printzipio hori, zuzenbide historikoan, irizpide erabakitzailea zen, batetik, uztartutako ondasunak eta, bestetik, ondasun horiek eskuratzeko legitimazioa zuten ahaideak zehazteko; hau da, ondasunen jatorria arakatzeko eragiketari azken muturra jartzen dio, bai kausatzailearen eta bai oinordekoaren lerroan: zentzu horretan, familiako higiezinak herentziaz (edo atzera eskuratzez) jasotzeko legitimazioa duten albo-ahaide bakarrak zehazteko, aldi berean, beren abolengoko ondasunak badiren ikusiko da; hau da, gehienez ere egungo titularrarekin komunean duten aurre-ahaide baten bilobak bakarrik izan daitezke oinetxetarrak, beti ere ondasuna aurreko horrek eduki izan balu egungo titularrak jaso aurretik.\nBi ikuspegi horiek bateratuz, alboko lerroan oinetxetar izan daitezkeen ahaideen eremua hau litzateke: a) Higiezinak stricto sensu abolengokoak baldin badira, hau da, titularraren aitona-amona batek edukitakoak, haiek eskuratzeko legitimazioa izango lukeen alboko ahaide urrunena haren lehengusua litzateke, lehen edukitzailearen biloba. Haren osaba-izebak ere hurbileko oinetxetarrak dira, noski, ondasunaren titular izandako aitona-amonaren umeak baitira. Hurbilagokoak eta legitimatuak daude anai-arrebak ere, egungo titularra bezala, ondasunak jatorria duen aitona-amonaren bilobak baitira. Azkenik, ondasunak jaso ditzakete ilobek ere, abolengoko higiezinak titularraren ondarera iritsiko baitira, gehienetan, bere gurasoen bitartez eta horiek, azken batean, haien aitona-amonak dira. Hala ere, aitona-amonarengandik zuzenean edo alboko (osaba-izeba edo lehengusu) baten bitartez zeharka jaso balitu ere higiezinak, bere itxaropenari eutsi egin behar zaio hipotesi hori oso salbuespenezkoa den heinean. Titularraren aitona-amonaren albokoak, kasu guztietan, baztertuak geratzen dira (hurbilenekoak barne: aitona-amonaren anai-arrebak), ondasunen jatorria zehazteko aitona-amonaraino bakarrik ailegatu baitaiteke; efektu guztietarako lehen edukitzailetzat hartzen bada, ezin da esan sekula ere ondasun horiek bere "auolengokoak" direnik. Beste hainbeste esan behar da lehengusuen umeei eta iloba txikiei buruz: horientzat, dominus delakoaren aitona-amonak edukitako higiezinak, gutxienik, bisabolengokoak baitira. b) Higiezina familiara lehen aldiz gurasoetako batek sartu badu ("ondareko" ondasuna), oinetxetarren taldea nabarmenki murrizten da: titularraren osaba-izebak eta lehengusuak kanpoan geratuko dira beti, haientzat ondasun horiek ez baitira abolengokoak. Ahaide oinetxetarrak izango lirateke anai-arrebak (jatorriaren umeak) eta ilobak (jatorriaren bilobak) bakarrik.\nAzken batez, abolengoko higiezin familiarrak, beren jatorriko belaun-lerrokoak diren hurrengo albo-ahaideen alde xedatu behar ditu jabeak: bigarren mailan, anai-arrebak (albo-ahaide hurbilenak); hirugarren mailan, ilobak eta osaba-izebak; eta laugarren mailan, atzena, lehengusuak (albo-ahaide urrutikoenak). Gurasoak arrotza batengandik eskuratu eta, gero, dominus delakoari transmititu izan balio ondasuna, izaeraz oinetxetar izango lirateke horren anai-arrebak eta ilobak. Beraz, laugarren mailako muga horrek erlazio oso estua gorde behar du abolengoko printzipioarekin: printzipio horrek jarritako ahaide-eremua ikusiz gero, kausatzailearen lehengusua da familiako higiezinak jasotzeko legitimazioa duen urrutieneko ahaidea, hau da, alboko belaun-lerroan laugarren mailan dagoena alegia. Dena den, abolengoko printzipioa bere modurik zorrotzenean aplikatuko balitz, laugarren graduaren barruan ahaide oinetxetartzat hartu ezin direnak ere badaudela ikusten da: aitona-amonaren anai-arrebak eta iloba txikiak. Hala eta guztiz ere, balizko muga-gainditze horri ez zaio eman behar inolako garrantzirik, nagusiki arrazoi hauengatik: 1. Abolengoko printzipioa sinplifikatu izanaren emaitza hutsa besterik ez da "laugarren gradua" irizpide gisa hartu izana: jatorria zein den ez da ikusten bestela, hori ez bada. 2. Ondasunak eskuratzeko legitimazioa, beraz, aipatutako laugarren graduraino zabaltzeak xede bakar bat zuen, besterik ez: ondasunaren jatorriko belaun-lerrokoak diren titularraren lehengusuak ere legitimatzea. 3. Abolengoko printzipioak ondasunen jatorria zehazteko ikerketari muga jartzen zion, hala oinordekoaren nola kausatzailearen belaun-lerroan: aitona-amonaren anai-arrebak baztertuta geratuko dira beti, ondasunaren jatorri urrunagokoa ez baitu kontuan hartzen foru-ordenamenduak, hau da, aitona-amonak, ondasuna, beste aurre-ahaide batengandik edo arrotz batengandik eskuratu duen argitzen ez du uzten legeak eta, horregatik, hark eduki izan dituen higiezinak inoiz ez dira "abolengokoak" izango bere anai-arrebentzat.\nSinplifikatze-prozesu bertsua gertatu ohi zen, segur aski, Nafarroako zuzenbidean: lehen adierazi denez, Foru Orokorrak (2,4,25) aipatze bidez ezartzen zuen abolengoko muga, eta debekatu ezein lursail erreklamatzea, ez bada "de avuelo ata primo cormano". Nafarroako Bilduma Txit Berriak, 1600. urtean, familiako higiezinen jaraunsletzat hartu zituen ahaideak "dentro de el quarto grado" eta, gaur egun, indarrean den Foru Berriak ere, 453. legean, abolorioko edo ondareko ondasunen gaineko atzera eskuratze gentilizioa egikaritzeko legitimazio aktiboa ematen die alboko ahaideei "dentro del cuarto grado".\nOrdenamendu horietan, oinarrizko segurtasun juridikoa gordetzen laguntzen du abolengoko printzipioak. Alde batetik, familiako ondasun higiezinen jatorriari buruzko ikerlan gogaikarria saihesten da; bestetik, abolengoko mugak badu beste abantaila handi bat, aldi berean, oinordekoaren belaun-lerroari aplikatzen denean: familiako higiezinak euren jatorri bereko belaun-lerrokoak diren ahaideengana berriz itzultzeko asmoa burutu dadin, nahikoa da de cuius delakoaren ondasuntzan bereiztea, besterik gabe, aitarengandiko ondasunak eta amarengandiko ondasunak, eta salbuespenezko kasuetan bakarrik beharrezkoa zen zehaztea belaun-lerro horietako bakoitzean zein aitona-amonak eduki zituen. Adibidez, kausatzailearen aitaren belaun-lerroko osaba-izebei edo lehengusuei ondasunak esleitzeko, horien titular aitaren aldeko aitona edo amona izan zen argitu beharrik ez dago, izan ere, haiek azken horien ondorengoak izanik, belaun-lerro bietakoak baitira. Hipotesi bakar batean zen nahitaezkoa bereiztea: oinordetzan alde bakarreko ahaideak biltzen zirenean; esaterako, de cuius delakoaren osaba, aitaren aldeko aitonak bigarren ezkontzan izandako semea, bizi bada; osaba horrek, orduan, aitonarengandik datozen higiezinak bakarrik jaso ditzake oinordetzaz, aurrez hildako aitaren aldeko amonarenak ziren ondasunak jasotzeko aukerarik ez baitu. Berdin gertatuko zaio osaba haren ondorengo den lehengusuari. Anai-arrebei eta lehengusuei dagokienez, berriz, ondasunak horrela bereizi beharrik ez dago, baldin eta haien artean batzuk odolekoak eta besteak umetokikoak ez badira.\nNoski, behin Bizkaiko oinetxekotasunetik abolengoko printzipioa baztertu eta gero, onibarren egungo titularrak dituen aitona-amonaren anai-arrebak eta iloba txikiak familia-eremutik kanporatzen zituen argudioa galtzen da; lehenengoei dagokienez, ondasunen jatorria zehazteko aitona-amonengandik harantzago joan daiteke eta, beraz, horien anai-arrebak izaeraz ahaide oinetxetarrak izango dira, esaterako, beren gurasoek, hau da, jabearen birraitonak edo birramonak eduki izan zituen higiezinekiko; eta, bigarrenei dagokienez, kontuan izanda abolengoko muga ez dela oinordekoaren belaun-lerroan aplikatzen, hurbileko oinetxetarren taldean sartutzat jo behar dira. Horrela, zeharka muga berri bat (erabatekoa ez bada ere) ezartzen zaio higiezinen jatorria zehazteko ikerlanari ahaide-mota horiei dagokienean, ezen, deituak izango diren subjektuen eremua laugarren gradura mugatuz, argi baitago, hipotesirik ohikoenean, egungo dominus delakoaren bisabolengotik harantzago ikerlana egitea ez dela beharrezkoa izango.\n8Berau da 6/1988 Legea, martxoaren 18koa, Foru Zuzenbide Zibila zati batean aldatzeari buruzkoa (EHAA apirilaren 12koa).\nANGOITIA GOROSTIAGA, V., y GALICIA AIZPURUA, G.: "Las legítimas y la libertad de disposición en la Ley del Derecho Civil Foral del País Vasco", en Derechos civiles de España, Rodrigo BERCOVITZ eta Julián MARTÍNEZ-SIMANCAS-ek zuzendua, I. lib., Aranzadi, Iruñea, 2000, 373. orr eta hurr.\nBRAGA DA CRUZ, G.: O direito de troncalidade e o regime jurídico do património familiar, I. eta II. lib., (A exclusão sucessória dos ascendentes), Livraria Cruz, Braga, 1941-1947.\nBARBER CÁRCAMO, R.: "Antecedentes históricos del retracto gentilicio (Estudio paralelo de las fuentes castellanas y navarras)", Revista Jurídica de Navarra, 9. zkia., 1990, 99 orr. eta hurr.\nBARBER CÁRCAMO, R.: El retracto gentilicio, Montecorvo, Madril, 1991.\nBARBER CÁRCAMO, R.: "Comentario a las leyes 305 y 306 del Fuero Nuevo", en Comentarios al Código civil y Compilaciones forales, Manuel ALBALADEJO eta Silvia DÍAZ ALABART-ek zuzendua, XXXVII. lib., 2. alea, Edersa, Madril, 2001.\nBARBER CÁRCAMO, R.: "Comentario a las leyes 452 y 453 del Fuero Nuevo", in Comentarios al Código civil y Compilaciones forales, Manuel ALBALADEJO eta Silvia DÍAZ ALABART-ek zuzendua, XXXVIII. lib., 1. alea, Edersa, Madril, 2002.\nCELAYA IBARRA, A.: Derecho foral y autonómico vasco, I. lib., Derecho foral, Publicaciones Universidad de Deusto, Bilbao, 1993.\nCELAYA IBARRA, A.: Comentarios al Código Civil y Compilaciones Forales, Manuel ALBALADEJO eta Silvia DÍAZ ALABART-ek zuzendua, XXVI. lib., Ley sobre el Derecho Civil Foral del País Vasco, Edersa, Madril, 1997.\nGALICIA AIZPURUA, G.: Legítima y troncalidad. La sucesión forzosa en el Derecho de Bizkaia, Marcial Pons, Madril, 2002.\nGALICIA AIZPURUA, G.: Breves reflexiones acerca de la sucesión forzosa en el Derecho vasco. Perspectivas de futuro, 2008ko maiatzaren 22ko aurkezpena Eusko Legebiltzarrean\nGALICIA AIZPURUA, G., eta GIL RODRÍGUEZ, J.: "Patrimonio y troncalidad", El patrimonio familiar, profesional y empresarial. Sus protocolos, koord. M. GARRIDO MELERO eta J. M. FUGARDO ESTIVILL, II. alea, Bartzelona, 2005, 502-513 orr.\nLACRUZ BERDEJO, J.L.: "El régimen matrimonial de los Fueros de Aragón", Anuario de Derecho Aragonés, III, 1946, 17. orr eta hurr.\nLAFOURCADE, M.: "El Derecho privado de Iparralde en el Antiguo Régimen: la organización de la familia", Los derechos históricos vascos, HAEE/IVAP, Oñati, 1988, 213. orr. eta hurr.


Alepo pinua gehienez 20 metro dituen zuhaitza da. Banaketa mediterranearra du eta bere ekialdeko muga Alepo hiri inguruan topatzen du, Sirian. Populazio hau izan zen espeziea deskribatzeko erabili zena, hain zuzen ere.\nTamaina ertaineko pinua dugu, 15-20 metrokoa. Ale gazteek itxura piramidala izaten dute eta zaharrek, ordea, adaburu irekia eta irregularra dute. Enborra, orokorrean bihurritua izaten da eta 60 cm baino gehiagoko diametroa du. Gazteek azala grisaxka eta leuna dute eta zaharrek zartatua eta arre-gorrixka. Adaxka grisaxkak ditu, hasieran bertizilatuak, meheak, behekoak eroriak eta gainontzekoak tenteak.\nHostoek orratz finen itxura dute eta binaka hazten dira. Nahiko malguak dira, 6-13 x 0,5-0,8 cm-koak, eta hori-berdeak kolorez. 3-8 erretxina-kanal dituzte alboetan.\nPinuak monoikoak dira, hau da, lore ar eta emeak dituzte baina zuhaitz berdinaren baitan. Pinuaren loreak kono motako infloreszentziatan multzokatzen dira, arren kasuan polen konoak eta emeen kasuan hazi konoak deiturikoak. Alepo pinuaren lore arrak 6-8 x 3-4 mm dituzte, oblongo-konikoak dira eta 3-5 x 2-3 cm-ko konoetan batzen dira, oboideoak, trinkoak eta kolorez horixkak.\nPinaburuak konikoak eta oso estuak dira, 5-12 x 2-3 cm-koak. 1-2 cm-ko pedunkulua izaten dute. Hasieran berdeak dira baina heltzean (bi urtera) gorritu egiten dira eta zurezko bihurtu. Zertxobait asimetrikoak dira eta apofisia ez da oso nabaria. Pixkanaka zabaltzen dira bi urte horiek igarota (normalean hirugarren urtean), baina zalbaltze hori azkartu daiteke tenperatura altuen bitartez (esaterako, suteak daudenean). Pinaburu hauek 5-8 cm-raino irekitzen dira hazien dispertsioa baimentzeko. Haziak 5-6 mm-koak dira eta 20 mm-ko hegoa dute. Haizearen bidez barreiatzen dira, hirugarren urteko udan.\nAlepo pinua Pinus brutia, Pinus canariensis eta Pinus pinaster-ekin oso harremanduta dago eta zenbait ezaugarri konpartitzen dituzte. Zenbait autoreren arabera, gainera, Pinus brutia alepo pinuaren subespezie bat litzake (P. halepensis subsp. brutia).\nBanaketa mediterraneoa duen zuhaitza da. Ipar-mendebaldeko muga Arabako Labrazan (Dueñaseko pinudia) duen kokagunea da, hegoaldeko muga Afrikako iparraldean dago, eta ekialdeko muga Alepo (Siria) inguruan. Alepoko populazio hori izan zen espeziea deskribatzeko erabili zena, hain zuzen ere. Arabako Errioxatik Ebroko kubeta handirantz jotzean, kokagune hurbilenak Sesman eta Lerinen (Nafarroan) ditu.\nEuskal Herrian higadura naturala jasaten duten eta inbertsio termikorik ez duten muino harritsuetan bizi da, giro oso lehor eta eguzkitsuetan. Labrazan (Araban), pinu hau berez hazten da 600-700 m-tan. Arabako Errioxako beste toki batzuetan, 425 m-tik gora, aldizka ale bakan batzuk ikus daitezke.\nMartxotik apirilera loratzen da eta pinaburuek bi urte behar izaten dituzte heldutasuna lortzeko. Hala ere, ez dituzte haziak askatuko hirugarren urteko udaberrirarte.\nAlepo pinuaren erretsina, Grezian ardoari zapore emateko erabiltzen da. Gainera, Argelia eta Marokon sektore forestalean zuhaitz garrantzitsuenetako bat da eta bere egurra oso erabilia da.\nSuteen hostean hazien berehalako hozitzea mikorrizen menpekoa dela uste da.\nIUCN erakundearen arabera, Alepo pinuaren egoera ez da kezkagarria. Hala ere, 'Kaltebera' bezala sailkaturik dago EAEko Espezie Mehatxatuen Katalogoan, Euskal Herriko Alepo pinudi espontaneo bakarrak Nafarroan eta Araban ematen baitira.\nEuskal Herriko alepo pinua kontserbatzea hainbat faktorek jartzen dute kolokan: pinudia heda litekeen eremuetan larre eta sastraka marjinalak luberritzea eta lantzea, bai eta noizbehinka suteak egitea ere. Baso zabal samarra da, eta adin guztietako aleak ditu. Dueñaseko pinudia babesturiko Biotopo edo mikroerreserba izendatzeak, espeziea epe luzera kontserbatzea bermatuko luke. Epe motz eta ertainera, pinudian egiten diren esku-hartzeak behatu eta arautu beharko lirateke, bai eta alboko lursailetako galondoak erretzea debekatu ere. Labraza herrian, hain zuzen “Alepo” izena jarri dioten elkarte kultural gogotsua dago. Hori datu itxaropentsua da, bertakoek Dueñaseko pinudiari dioten estima adierazten baitu.\nAzkenik, Afrika eta Australiako iparraldean Alepo pinua espezie inbasoretzat jotzen da.\nEgilea: | Sorrera: 2012/01/23 | Azken eguneraketa: 2014/09/13 | Bisita-kopurua: 937 | Argazki nagusia: Rosino (Wikimedia Commons)


Ramon Zubizarreta 'Landakanda' hil da - Noticias de Gipuzkoa\nRamon Zubizarreta 'Landakanda' hil da\nPanderojole azkoitiarrak bere ibilbidean zehar Euskal Herriko erromeria asko alaitu zituen 'Laja' trikitilariarekin batera\nsara ibarguren 26.09.2021 | 00:38\nEzkerretik eskuinera, 'Landakanda' eta 'Laja'. Argazkia: Jabi Leon\ndonostia – Ramon Zubizarreta Landakanda panderojole azkoitiarra atzo zendu zen 88 urte zituela. Iñaki Garmendia Laja trikitilariarekin erromeria asko alaitu zituen 35 urtez Euskal Herri osoan zehar eta oso bikote ospetsua izatera iritsi ziren.\nLandakanda baserrian jaio zen Zubizarreta eta hortik hartu zuen panderojole gisa erabiltzen zuen izen artistikoa. Hamahiru urterekin hasi zen panderoa jotzen eta 18 urterekin eskaini zuen bere lehenengo kontzertua jendaurrean. Duela bi urte zendu zen Laja Arraten ospatutakoezkontza batean ezagutu zuen. "Nire lehengusuak bere koinataren ezkontzan jotzeko eskatu zidan Lajarekin batera, ni panderoan eta kantuan (Lajak beti esan ohi baitu berak ez duela ahots ona) eta bera aldiz, trikitixan", azaldu zion egunkari honi Landakandak 2013an egindako elkarrizketa batean.\nOrduantxe ekin zioten plazaz plazako ibilbideari elkarrekin eta guztira dozenaka abesti sortu zituen bikoteak. Lehenengo diskoa grabatzeko Madrilera joan behar izan zuten, hemen ez baitzegoen horretarako estudiorik. Orotara, hiru disko kaleratu zituzten elkarrekin.\nLandakandak "berandu baino lehen" erretiroa hartzea erabaki zuen. "Pentsatu nuen 80 urterekin panderoa jotzea utzi behar nuela. Lajari entsegu batean kontatu nion eta esan nion hurrengo erromeria azkena izango zela niretzat. Negar pixka bat egin zuen, eta esan zidan oraindik ondo negoela jarraitzeko. Nik osasuntsu nengoela utzi nahi nuela erantzun nion", azaldu zuen beste elkarrizketa batean.\nEgin duen ibilbide oparoari amaiera emateko, bihar ospatuko da Landakandaren aldeko hileta elizkizuna, 19.00etan, Azkoitiko Andra Mariaren Jasokundeko parrokian.\nEl GBC se refuerza con Aitor Zubizarreta.


Olaeta balleten ondarea bertatik bertara ezagutzeko aukera dago Donostian — dantzan.eus\nHemen zaude: Hasiera › Hemeroteka › Olaeta balleten ondarea bertatik bertara ezagutzeko aukera dago Donostian\nOlaeta balleten ondarea bertatik bertara ezagutzeko aukera dago Donostian\nKutxa Boulevarden bildutako argazki, kartel, ikus-entzunezko eta jantziek 80 urteko ibilbidea erakusten dute\nArgazkiak, kartelak eta musikari dagokion materiala eskaintzen du erakusketak Kutxa Boulevard aretoetako 0 solairuan, Jose Maria Uzelaik Zuberoako dantzetan oinarrituta egindako margolanez gain. Jantzi batzuk erakusten dituzten manikiak ere badaude solairu horretan, baina jantzirik gehienak beheko solairuan daude ikusgai.\nOlaeta balleten jantzien funtsak 700dik gora pieza ditu. / JUAN CARLOS RUIZ / ARGAZKI PRESS\nLehenengo solairua ikus-entzunezkoei eskainia dago. Bertikalean egindako proiekzio batez gain, hainbat formatutako ikus-entzunezkoak batzen ditu, edukiei dagokienez ere askotarikoak. Olaeta anaiek bilduak dira batzuk, akademiako ikasle ohiek eta telebistako ekoizpen enpresek landu eta emandakoak beste batzuk.\nEra askotako jantziak\nBeheko solairuak Olaeta balleten historian erabilitako jantziak ikusteko aukera eskaintzen du batik bat: ballet klasikoko, folkloreko nahiz euskal balletekoak. Olaetarren jantzien funtsean Parisen eta Bilbon egindako 700 pieza daude, 1920koa zaharrena eta 2005ekoa berriena. Antolatzaileen esanetan, alderdi askotatik dira balio handikoak erakusketan ikus daitezkeen jantziak, dela ikuspegi historikotik, dela erabilitako ehunengatik —zetak, belusak, organtzak, artileak, larruak…—, dela joskerarengatik eta diseinuarengatik.\nOlaeta balleten jatorria 1927an kokatzen du erakusketak, urte horretan sortu baitzuen Segundo Olaeta Mugartegik (Gernika-Lumo, 1896-1971) Elai-Alai taldea Gernikan, lehenengo euskal dantza taldetzat jotzen dena. Euskal folklorea euskal balletarekin uztartzen aitzindari izan zen Segundo Olaeta. 50eko eta 60ko hamarkadetan mundu osora zabaldu zuen Euskal Herriko folklorea dantzaren bitartez.


NAFARROAKO PARLAMENTUAK SEBASTIAN KARDINALAK HOMOSEXUALTASUNARI BURUZ ESANDAKOA GAITZETSI DU | RELIGIÓN EN NAVARRA ERLIJIOA NAFARROAN\n← EL PARLAMENTO DE NAVARRA REPRUEBA LAS PALABRAS DE FERNANDO SEBASTIÁN SOBRE LA HOMOSEXUALIDAD\nLA IGLESIA ATIENDE 567 LEPROSERÍAS EN EL MUNDO →\nNafarroako Parlamentuko Mahaiak eta Bozeramaileen Batzarrak, Socialistas de Navarra parlamentu-taldeak aurkeztuta, Iruñako Artzapezpiku ohia den Fernando Sebastianen hitzak gaitzesteko adierazpen instituzional bat aurkeztu zuen atzo.\nAdierazpen honen alde PSNk, Bildu-Nafarroak, Aralar-NaBaik eta I-Ek bozkatu zuten. UPNk eta PPk kontrako bozka eman zuten.\nOrain berri Kardinal izendatutakok Diario Sur egunkarian egindako elkarrizketa batetan bota zituen adierazpenak. Homosexualitatea «sexualitatea adierazteko modu eskasa» dela esan zuen, «honek ugalketara bideratua dagoen egitura eta xedea daukalako». «Homosexualitate kasu asko tratamendu egoki batekin berreskuratu eta normalizatu daitezkeela» erantsi zuen ere.\nKezkatzekoa da Parlamentu batek hitz egiteko eskubidea zeinek daukan erabakitzea edo bere burua gizakiaren egi absolutuaren jabe egitea. Bestalde, ez du erokeria ematen sexualitateak funtsezko xedetzat -ez bakarra, jakina- ugalketa daukala esatea. Baieztapen hau ez da fede dogma bat, gizartearen biziraupenerako ezinbesteko gertakari natural eta bistakoa baizik. Baina gure parlamentarientzat «pekatua» omen da eta berehalako «anatema» merezi izan du.\nKasualitatea ote da gaitzespen honi baiezkoa eman dioten alderdi gehienak erregimen komunisten aldekoak izatea? Ez ote da PSOE, I-E edo Bilduren kontzientza txarrak jarrera fariseu hau bultzatu duena? Sozialismo errealak ez baitu homosexualenganako maitasun handirik agertu…\nEsate baterako, sobietar Kode Penalaren 121. artikuluak bost eta zortzi urte tarteko kartzela zigorra aurreikusten zituen (gulagean izan zitezkeenak) ekintza homosexualak egiteagatik. 1934tik 1980 hamarkadako lehenengo urteetara, artikulu honetan oinarrituz, 50.000 gizon homosexual inguru kondenatuak izan ziren.\nMaximo Gorki idazle komunista errusiarraren hitz hauek aipa ditzagun ere: “Herrialde faxistetan, homosexualitatea, gazteriaren azotea dena, zigorrik gabe loratzen da; proletargoak boterea eskuratu duen herrialdeetan, homosexualitatea gizarte delitua bihurtu da eta gogorki zigortzen da. Alemanian honako leloa dago jada: ‘Homosexualak errotik kenduz gero, faxismoa desagertzen da’ (Langile Humanismoa, 1934).\nBaina zer inporta zaie gure parlamentariei hau guztia? Eta zer inporta zaie moja katoliko bat 80. hamarkadan New Yorken gay eta drogazale hiesdunenak zaintzeko zentru bat ireki zuen lehenbizikoa izatea? Eta zer axola zaie mundu osoko gaixo hiesdunen laurdena -zeinen artean homosexual asko dagoen- Eliza Katolikoak zaintzea?\nFernando Sebastián Iruñako Artzapezpiku ohia Kardinal egingo dute\nLos mitos de “Gartxot”: el euskera en Roncesvalles\n“Elizak 35.000 milioi euro baino gehiago aurrezten dizkio Estatuari”


PLANES A LA CARTA - Ongibili\nIkastetxe bat, elkartea, enpresa, lagun taldea..., bazarete, daukazuen ideia komentatu eta denon artean esperientzia oso polita antolatuko dugu.\nPribatutasun-politika irakurri eta onartzen dut * Datu hau beharrezkoa da\nGure Planei buruz zalantzaren bat baldin badaukazu, jarri gurekin harremanetan telefonoaren bidez, emailez edo ezkerreko inprimakia betetzen eta bidaltzen.\nOngibili jakinarazten dizu inprimaki hau betetzen ematen diguzun datu pertsonalak Unai Martinez Carbón-az tratatuak izango dira web orri honen arduraduna bezala. Inprimaki honetan eskatzen dizugun datu pertsonalen helburua bakarrik zure zalantzak erantzutea da. Legitimazioa interesdunaren adostasunaren bidez bideratzen da. Jakinarazten dizugu ematen diguzun datuak Cdmon-ek (proveedor de hosting de Ongibili) 10dencehispahard S.L. Europar batasunaren barruan duen enpresaren bidez dituen zerbitzarietan gordeko direla. Cdmon-en pribatutasun-politika ikusi. Inprimakian beharrezkoak diren datuak ez betetzeak zure zalantzak edo galderak ezin erantzuteko ondorioa izan dezake. podrá tener como consecuencia que no podamos atender su solicitud. Sarbidea, zuzenketa, limitazioa eta datuak ezabatzeko aukera izangu dituzu info@ongibili.com-en, baita kontrol autoritate baten aurrean reklamazio bat ezartzeko ezkubidea ere. Datu-babesaren informazio guztia ikus dezakezu gure Pribatutasun-politikan


Genero-berdintasuna lortzea eta emakume nahiz neskato guztiak ahalduntzea.\n1.7. Ekonomia Sozial eta Solidarioaren Erakargunea Bilbo Zaharrean martxan jartzea.\nEkonomia Sozial eta Solidarioak (ESS) pertsonen beharrak asetzeari irabaziaren gainetik lehentasuna ematen dioten jarduera sozioekonomikoak hartzen ditu. Jarduera horien garapena indartu ahal izateko Bilbo Zaharrean Ekonomia Sozial eta Solidarioaren Erakargune bat abiaraziko da, horri buruzko zenbait ildo eta jarduera abian jartzeko.\nBesteak beste, Erakarguneak ezagutarazi egingo ditu ESSk ekintzailetza eredu eta garapen ekonomiko eta sozialaren eredu gisa eskaintzen dituen aukerak eta abaguneak eta erraztu egingo du ekintzailetza sozial kooperatiboaren garapena, ideia sortzearen, abian jartzearen eta enpresa laguntzearen prozesuei lagunduz, helburu horretara egokitutako prestakuntzaren, orientazioaren eta planen bidez.\nHiri-birgaitzea eta -berroneratzea, Ekonomiaren Garapena, Enplegua eta talentua, Obrak eta azpiegiturak\n5. barrutia (Ibaiondo)\nBilbo Zaharrean ESS poloa abian jartzean izandako aurrerapen-maila.\n1.12. Enplegu planak eta prestakuntza eta gaikuntza programak.\nKalitatezko enplegurako aukerak sortuaz lan munduratzea bultzatzearekin konpromisoa hartu jarraitzen du Udalak; horretarako, lanpostua aurkitzeko zailtasun handienak dituzten pertsonei orientaturiko programak lagunduaz.\nIldo horretan, enplegu planak eta esperientziazko beste programa batzuk garatuko dira Lanbide Euskal Enplegu Zerbitzuarekin eta beste eragileekin elkarlanean, Bilboko 3.000 langaberi baino gehiagori zuzeneko enplegu aukerak ematera zuzenduta, lan munduan txertatzeko zailtasun handienak dituzten taldeei arreta berezia eginaz. Horretarako, pertsona horiek kontratatu eta gaitzeko ekinbide konkretuak abiaraziko dira, hiriaren proiektu estrategikoei lotutako enplegu aukerak aprobetxatu ahal ditzaten.\nEnplegua eta talentua, Ekonomiaren Garapena\nKontratazio- eta gaikuntza-ekintzen aurrerapen-maila.\n2.10. Emakumeen ahalduntzea eta parte-hartze soziopolitikoa sustatzea.\nUdalak emakumeen parte-hartze eta solaskidetza soziopolitikoa bultzatu gura du parte hartzeko espazio eta egiturak indartuaz eta emakumeen eta feminismoaren elkarte mugimenduaren inplikazioa sustatuaz.\nAgintaldi honetan mugimendu feministentzat, emakumeen elkarteentzat, beste emakume talde batzuentzat eta tokiko administrazioarentzat egitura malgu bat eta espazio berriak sortzea erabaki da. Helburua parte-hartze estrategia bateratuak egituratzea da, Bilbon emakumeen eta gizonen benetako berdintasuna zailtzen duten oztopoak ezabatzeko bidean, ekintza politikak edo zerbitzu prestazioak bultzatzen lagunduko dutenak.\nHerritarren parte-hartzea eta gobernu irekia, Balioak, Berdintasuna\nEmakumeen parte-hartze soziopolitikorako egiturak abian jartzean izandako aurrerapen-maila.\n2.11. Bikaintasuna genero indarkeriaren biktima diren emakumeen arretan.\nGenero indarkeria jasaten duten emakumeen arretan bikainak izatea Udalaren konpromiso bat da, eta horretarako arreta osoa ematen duen zerbitzu bata dauka, ekintza urgentea, pertsonala, jarraitua eta espezializatua bermatzen diena egoera horretan dauden emakumeei.\nDatozen urteotan urrats bat gehiago eman gura dugu emakumeen errealitateen eta beharren aniztasuna identifikatzea errazteko bidean, eskaintzen den zerbitzua hobetzen jarraitze aldera eta egoera horretan egon litezkeen talde guztietara heltze aldera.\nDenbora bitarte honetan, eta gizon-emakumeen berdintasunerako udal ordenantza berrian ezarritakoari jarraituaz, intersekzionalitatea erantsiko da, desberdintasun egoera ikusgai egiten, aztertzen eta hartan esku hartzen laguntzen duen tresna bat delako, sexu eta funtzio aniztasuna eta bizi zikloa kontuan hartuaz informazio bereizia ematen duena.\nGenero indarkeriaren biktima diren emakumeei arreta emateko zerbitzuan intersekzionalitatea txertatzen izandako aurrerapen-maila.\n2.12. Gazteen artean indarkeria matxistari aurrea hartzeko lantegiak.\nGenero berdintasunerako kultura sortzen duten balioak eta jarrerak sustatzen, bizitzako lehen etapetatik egin behar da lan, kontzientzia eta jarrera kritikoa bultzatuaz maskulinotasunaren eta femeninotasunaren ereduen inguruan eta harreman afektibo-sexualaren ereduen gainean modu normalizatuan eguneroko bizitzan.\nIldo horretan, Udalak gazteen artean berdintasunezko harreman ereduen garapena bultzatu nahi du hezkuntzaren arloan “Indarkeria Matxistaren Prebentziorako Programa” berrindartuaz. Programak ikasleei zuzendutako prestakuntza lantegiak eta irakasleei eta familiei zuzendutako informazio elkarrizketak antolatzea aurreikusten du. Datozen urteotan ikastetxeetakoen parte-hartzea handitu\nnahi da, arautu gabeko prestakuntza ematen duten ikastegiak ere sartuaz.\nGazteria, Familia, Balioak, Berdintasuna, Hezkuntza\nIndarkeria matxistari aurrea hartzeko programa indartzeko ekintzen aurrerapen-maila.\n2.13. Aniztasun sexualaren aldeko politikak.\nBilboko Udalak tolerantzia eta aniztasun sexualaren alde herritarrengan kontzientzia sortzeko konpromisoarekin jarraitzen du, gizartean ikusgai egiteko zeregina hartuaz eta sexu orientazioagatik eta genero identitateagatik bereizkeria baztertzeko eginkizuna beteaz.\nHorretarako, sexu aniztasunaren aldeko eta homofobiaren aurkako sentsibilizazio kanpaina berriak eta LGTBQ taldearentzat berariazko neurriak abiaraziko dira. Gainera Sexu Aniztasunerako Foro bat jarriko da martxan udalerriko LGTBQ mugimenduarekin batera, eta talde honekiko gizarte solaskidetzarako organoa bilakatuko da, sexu aniztasunaren aldeko politikak aplikatzea errazteko.\nAniztasun sexualaren aldeko ekintzak abian jartzean izandako aurrerapen-maila.\n2.14. Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako V. udal Plana.\nUdal ibilbideak, berdintasunaren esparruan, gizon-emakumeen berdintasunerako zenbait plan garatzea eta egikaritzea izan du oinarri, eta arlo honetako lehen udal ordenantza onartzea ere bai. Tresna hauen helburu komuna gizarte eta genero bereizkeriak eta desberdintasunak sortzen eta birsortzen dituzten egiturak baztertzen laguntzea eta Bilbon emakumeenganako indarkeriaren kausak eta ondorioak ezabatzen laguntzea da.\nIbilbide honekin jarraituaz, Bilboko Udalak, Bilboko Berdintasun Kontseiluaren, mugimendu feministen, emakumeen elkarteen, beste emakume talde batzuen eta kontseilu sektorialen partaidetzarekin, “Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Udal Plan” berri bat landuko du, V. Plana izango dena, eta Berdintasunerako Udal Ordenantza onartuaz bereganatu zituen konpromisoak beteko ditu.\nBerdintasuna, Herritarren parte-hartzea eta gobernu irekia, Balioak\nEmakumeen eta Gizonen Berdintasunerako V. Udal Plana abian jartzean izandako aurrerapen-maila.\n2.18. Garapenerako lankidetzaren gidaplan berria.\nBilboko Udalak beti frogatu izan du konpromisoa hartua duela hegoaldeko herrialderik txirotuenen garapenarekin, ardurakidetasunaren ikuspegitik eta herritartasun globalaren kontzeptutik abiatuta, gizarte batzuen ahultasunak beste batzuen ongizate mailarekin lotzen dituelako.\n2020an amaitzen da orain indarrean dagoen Garapenerako Lankidetzaren Gidaplana, eta horregatik landuko da plan berri bat, garapenerako lankidetzaren arloan udalak izango duen politikaren ekintza ildo nagusiak modu sistematiko, koherente eta gardenean jasoko dituena\ndatozen urteotarako, eta hori burutzeko estrategiak, prozedurak eta baliabideak ere jasoko ditu. “Garapenerako Lankidetzaren Gidaplan” berriak nazioarteko lankidetza, sentsibilizazio eta laguntza humanitarioan egin beharreko ekintzak jasoko dituzten garapenerako lankidetza arloko udal politika publiko guztiak hartuko ditu kontuan.\nGarapenerako lankidetza, Giza eskubideak, Balioak\nGarapenerako Lankidetzaren Gidaplana abian jartzean izandako aurrerapen-maila.\n4.7. Bilbao Hiri Gaztea (Gaztediaren Udal Estrategia).\nBilbo gazteek garapen aukerarik onenak izango dituzten eta parte-hartze aktiboa izango duten hiri gaztea bilakarazten laguntzen duen estrategia bat artikulatzeko udalak daukan konpromisoaren emaitza da Bilbo Hiri Gaztea. Estrategia horretan oinarrituta, Gaztediaren parte-hartzea eta haien beharren eta esperantzen entzute aktiboa oinarri dituzten ekintza eta neurri zehatz berriak planteatuko dira.\nBilbao Hiri Gaztea 3 ekintza ardatz nagusiren inguruan egituratuko da: “Gaztedi Emantzipatua”, hor sartuko dira enplegua, prestakuntza, mugikortasunerako laguntza, etxebizitza eta bizitzeko baliabideak jomuga dituzten ekintzak; “Gaztedi Aktiboa”, kultura, kirol eta aisia, bizitza osasuntsu eta ekintzailetza kulturaren arloetako neurrietarako; eta “Gaztedi Konprometitua”, parte-hartzea, boluntariotza, gizarte eta elkartasun ekintzailetza eta euskararen sustapena ekimen eremu izango dituena.\n4. Gaztedia, balioak, hezkuntza eta prestakuntza.\nEuskara, Gazteria, Osasuna, Balioak, Kultura eta aisia, Kirola, Enplegua eta talentua\nGaztediaren Udal Plan berria gauzatzearen aurrerapen-maila.\n6.5. EraStop APP bultzatzea.\nPrebentzioa lehentasun bat da Bilboko Udalak bultzatutako segurtasun politikaren barruan, bereziki arlo honetan ahulagotzat jotzen diren talde jakin batzuei dagokienez, esate baterako emakumeak. Testuinguru honetan, teknologia berriek balio handia dute segurtasun arloan prebentziozko arreta indartzeko, telefono mugikorretarako berariazko aplikazioen garapena erraztuaz, EraStop adibidez.\nEraStop-ek Bilboko emakumeen esku alerta sistema bat jartzen du, eraso matxisten salaketak geolokalizatzeko modua ematen duena eta Udaltzaingoaren baliabideak berehala aktibatzeko modua ematen duena. Aplikazioak hiru funtzionaltasun dauzka, eraso bat salatzeko, horrelako delituen lekuko moduan informatzeko edo laguntasuna eskatzeko. Gaur egun, 20.000 pertsona inguru dira aplikazioaren erabiltzaile.\nDatozen urteotan 70.000 erabiltzailetara heldu nahi da, eta aurreikusita dago berariazko zabalkunde eta komunikazio kanpainak egitea, tresna ezagutarazteko eta erabilarazteko.\n6. Bizikidetza eta segurtasuna.\nZientzia eta teknologia, Oinarrizko zerbitzuak, Berdintasuna, Segurtasuna eta bizikidetza\nApp-aren erabiltzaileen kopuruaren hazkundearen aurrerapen-maila.\n6.6. Auzoetan segurtasunik gabeko guneak minimizatzea.\nAuzoen segurtasunik gabeko guneak identifikatzea garrantzi handiko elementua da Bilboko prebentziozko segurtasun ereduan, eta horren gainean ari gara lanean, hiriko hiriguneak inklusio, segurtasun, erresilientzia eta iraunkortasun handiagoa izatea lortze aldera.\nHorretarako, Udalak auzoetan detektatzen diren segurtasunik gabeko puntuetan etengabe ekinean jarraituko du. Dagoeneko identifikatuta dauden guneak berraztertuaz eta segurtasunik gabekotzat jotzen diren edo izan daitezkeen gune berriak identifikatuaz eta katalogatuaz. Identifikazio fase honen ondoren, kasu bakoitzerako ekintza konkretuak zehaztu eta gauzatuko dira (argiteria hobetzea, irisgarritasun elementuak, oinezkoen pasabide berriak, arkitektura oztopoen konponbideak…).\nOinarrizko zerbitzuak, Berdintasuna, Herritarren parte-hartzea eta gobernu irekia, Segurtasuna eta bizikidetza\nAuzoetan segurtasunik gabeko guneak minimizatzeko plana abian jartzean izandako aurrerapen-maila.\n6.8. Herritartasunaren eta aniztasunaren udal plan berria.\nBilboko Udalak bereganatu egiten du Bilbo kohesionatu eta berritzaile baten alde lanean jarraitzeko konpromisoa, garapena eta bizi kalitatea nagusi izan daitezen. Helburu horren barruan, Bilbok kulturarteko gizarte bat garatzearen hautua egiten du, ezberdintasunak berdintasun esparru batean onartuaz eta herritarren baliabide aniztasuna indartuaz, gehitzeko eta elkarrekin hiria garatzen laguntzeko. Guztiek parte aktiboki hartuko duten hiri bat, eta bizikidetza proiektu komunean parte hartzeko pertsona guztiei aukera emango zaiena.\nHorretarako, “Herritartasunaren eta Aniztasunaren Udal Plan” berri bat garatuko da, zeharretara zabalduko dena, etorkinak udalaren bizitza politiko, ekonomiko, sozial eta kulturalean txertatzeko. Plan horren lehentasun ildoak gizarte kohesiora, kulturarteko bizikidetzara eta inklusiozko herritartasun bat lortzera bideratuko dira.\nBalioak, Segurtasuna eta bizikidetza, Berdintasuna, Bizikidetza\nHerritartasunaren eta aniztasunaren udal plana abian jartzean izandako aurrerapen-maila.


Turkian demokraziarekin eta oinarrizko eskubideekin kezkatuta dauden europarlamentariak - EBko kazetaria\nParlamentariak demokrazia eta oinarrizko eskubideak Turkia kezkatuta\nTurkiak bere erreforma prozesua barne politiken aukeren erdigunean jarri behar du eta EBren bihotzean dauden arau eta printzipio demokratikoekin "inolako zalantzarik gabe" konpromisoa hartu behar dutela esan dute europarlamentariek 2014an Turkian egindako erreformari buruzko ebazpenean. Turkiak hedabideen askatasuna, adierazpen askea eta independentzia judiziala errespetatu eta azken parlamenturako hauteskundeei ongietorria emateko.\nEuropako Batzordeak EBrekin bat egiteko Turkiarekin negoziatzeko modua aztertu beharko luke eta EB-Turkia harremanak nola hobetu eta nola areagotu litezkeen aztertu beharko lukete eurodiputatuek. Halaber, Batzordeari eskatu diote Turkiako gobernuak bake prozesua komunitate kurduarekin amaitzeko egiten dituen ahaleginak egiteko, Turkiako hego-ekialdeko programa sozioekonomiko eta hezitzaileen bidez.\n"Turkiako hautesleek aldaketa nahi dutela adierazi dute. Gure erreakzioa ez da atea ixtea izan behar", esan du Kati Piri (S&D, NL) txostengileak. "Txosten honek argi eta garbi eskatzen du Turkiarekin maila guztietan konpromisoa gehiago izatea, ez gutxiago", gaineratu du bere txostena 432 botorekin 94 kontrako botoekin eta 127 abstentzioekin onartu ondoren.\nParlamentuak esan du hauteskundeek "Turkiako demokraziaren sendotasuna eta herritarren espiritu demokratikoa" erakutsi dutela eta "Turkiako historia modernoko parlamentu inklusibo eta ordezkariena, herrialdeko aniztasuna islatzen duen", ongietorria dela dio. gobernu egonkor eta inklusiboarena, Turkian demokratizazio prozesua eta EBrekin izandako erreforma elkarrizketa suspertu beharko lukeena.\nPrentsa eta Interneteko askatasuna errespetatu; ustelkeriaren aurka borrokatu\nParlamentariak kezkatuta daude botere judizialaren independentziaz, inpartzialtasunaz eta eraginkortasunaz eta botere banaketaz Turkian. Turkiako Gobernuak hedabideen askatasuna ere "lehentasunez" bermatu behar duela diote, prentsa askatasunaren eta iritzi aniztasunaren aurkako bere ekintza EBko oinarrizko eskubideekin eta "negoziazio prozesuaren espirituarekin gatazkak" bateraezinak direla esanez.\nParlamentuak gaitzetsi egiten du Turkiako gobernuak sare sozialetara eta webguneetara sartzea debekatzen saiatu izana, kazetarien beldurraraztea eta haiei egindako bestelako presioak. Berriro ere dei egiten dio Kontseiluari justiziari eta oinarrizko eskubideei buruzko elkarrizketak hasteko, erreforma eraginkorrak bultzatzeko. Azpimarratzen du Turkiak borondate politiko gehiago erakutsi behar duela ustelkeriaren aurkako borrokarako esparru juridiko egokia sortzeko.\nKanpo politikako lankidetza eta aurrez aurreko harremanak areagotzea\nEB-Turkia kanpo politikarako lankidetza eta terrorismoaren aurkako elkarrizketa areagotu behar dira, eta Turkiak bere baliabide guztiak erabili behar ditu Irakeko Estatu Islamikoa eta Levanteko (ISIL) talde terroristen aurka borrokatzeko, eurodiputatuek diotenez. Era berean, azpimarratu dute jendearen arteko harremanak bultzatzeko gehiago egin behar dela, bisa liberalizazioaren bidez, batez ere.\nEurodiputatuek bi erkidegoetako buruzagiei dei egiten diete berriro ere negoziatzeko, NBEko idazkari nagusiaren agindupean, Zipre berriro elkartzeko. Turkiak bere tropak erretiratzen eta Famagustako eremua NBEra transferitzen hasi behar du, eta Zipreko Errepublikak berriz, Famagustako portua ireki beharko luke EBren aduana gainbegiratuta eta turko zipretarrek EBrekin negoziatzeko aukera emango diete beraiek esaten duten legezko eran. Halaber, Turkiak "Turkiako hiritarrak Zipreko eremu okupatuetan finkatzeari utzi beharko lioke", gehitu dute eurodiputatuek.\nHartutako testu hemen egongo dira (sakatu 10.06.2015 on)\nVideo eztabaidaren grabaketa (sakatu 20.05.2015 on)\nPrentsaurrekoaren bideoa (20.05.2015)\nPrentsaurrekoaren bideoa (10.06.2015)\nGai erlazionatuak:demokraziademokratikoaTurkiako herritarren espiritu demokratikoaezaugarrifull-imageerresilientziaTurkiako demokraziaren erresistentziaturkish\nEuropako Itsu Batasunak EBko ministroei: 'Sarean sartzeko eskubidea ez da negoziatzekoa'


Ahozkotasuna eta idazmena - Busturialdeko Hitza : Busturialdeko Hitza\nAhozkotasuna eta idazmena\nGaurko gizarte ero honetan, ahozkotasunari, idazteko gaitasunari eta irakurketa trebetasunari ere, zoritxarrez, arreta oso gutxi eskaintzen diegu.\nHistorian luzaroan eztabaidatu eta aztertutako gaia adierazpenerako lehentasuna zeini dagokion izan da: ahozkotasunari edo idazmenari. Gai horren inguruko lehen gogoeta sakona Platonek Sokrate bere maixu filosofoak Fedro filosofoarekin izandako elkarrizketa idatziz jasotako Fedro idazlanean adierazten du.\nSokrate filosofoak Fedrorekin duen elkarrizketan idazmenaz jardutean, Egiptoko antzinateko Theuth jainkoak, zenbakiak, kalkulua, geometria, astronomia eta idazmena ere sortu zituen aipua dagi. Egiptoko Thamus erregea Tebas-eko hirian bizi omen zen, bertan egoitza ofiziala baitzeukan. Theuth-ek berak sortutako arte guztiak erakutsi omen zizkion Thamusi, bakoitzaren erabilgarritasuna adieraziz eta, azkenik, idazmenaren xehetasunak emateko garaia iritsi zenean eta idazmenaren onura guztiak azaltzean, Theuth erregeak egiptoarrek idazmenarekin askoz jakintsuagoak izatera iritsiko zirela aipatu omen zion Thamus erregeari, idazmenak memoria nabarmen gehitzeko gaitasuna zuela adieraziz batera, Egiptoko biztanle guztien jakintza eta hobekuntzarako idazmena hedatzearen eskabidea aurkeztu zion. Thamusek, baina, idazmenaz guztiz kontrakoa lortuko zela aipatu zion, idazmenaren karaktere finkoez fidatzean memoria lantzetik urruti idazmenak ahanztura sorraraziko baitzuen.\nAgian erabat informatizatuta dugun gizarte honetan, aipatutakoa erabat bitxi begitandu daiteke baina Antzinateko Grezian (K.a. V-IV) idatzizko hitza ahozko hitzaren ordezko baino lagungarri legez aintzakotzat hartua izan zen. Homeroren poema epiko grekoak, hau da, mendebaldeko literaturaren oinarri nabarmen diren bere poema bilduma, poesia, tragedia eta ahozko ekoizpena, buruz ikasiak edota abestu edota ozen irakurtzeko besterik ez ziren idatzi.\nPlatonen garaian, ahozkotasunaren lehentasuna idazmenaren gero eta gehiagoko garrantziaren aldeko eraldaketa prozesuan zegoen, eta iragate aro horretan, hitzezko eta idatzizko logos-en arteko harremana, eztabaida bizi, ugari eta sakonerako gaia izan zen.\nHerodotok filosofo greko eta Lehen Historialariak eta Tucidides Historiografia zientifikoaren sortzaileak euren historiak idatziz jarri zituzten, eta Anaxagorasek eta Demokritok (hizlariak biak) euren Tratatuak ere idatziz jarri zituzten arren, ohiko praxia idatzitako testuak hirugarrenei ahots ozenez irakurtzean zetzan.\nGarai horretan Isokrate hizlari eta politikariak (hizlaritza idatzizko genero bihurtu zuen) eta Alzidamante sofista grekoak ere (hitzaldiak ez zirela idatziz jarri behar zioen, egoeren arabera sortu baizik) elkarren artean eztabaida sakona izan zuten.\nPlatonek, idazmenaren kalterako ahozkotasunari erabateko lehentasuna ematen zion arren, idazmena, bere gustuko izan ez arren, erabateko eta atzeraezinezko adierazpidea zenaz ohartzean, bere filosofia garai hartan eta baita ondorengo gizaldietan ere nonahi hedatzeko bere asmoa gauzatu zedin, narotasunez, ugari, oparotasunez idatzi zuen.\nPlatonek Fedro idazlanean Sokratek Fedrori esandakoa jasotzean, honela dio idazmenaz: «[…], hori bai, behin idatziz zerbait jartzean, hitzek aldi oro dabiltza batera zein bestera, berdin adituen artean zein ezer axola ez zaienen artean ere, hitz nori egitea komeni zaien eta nori ez bereizten jakin gabe. Eta bidegabe iraindu edo gaitzetsiak direnean, [hitzak] aitaren laguntza beharrean izaten dira, eurak beren-beregi euren buruaren alde egin edota laguntzeko ez baitira gai izaten.\nOndorioz, gazte, nerabe eta baita heldu askok ere trebetasunoi dagokien garrantzia ez ematearen ondorioz, gaitasun horiek landu eta garatzeko ahaleginik egin nahi ez izatean, irakurtzen jakin ez izanak eraginda eta irakurketa ohiturarik ez izatean, hizkuntzaren erabilera maila, ahozkotasunerako gaitasuna eta irakurgaitasuna bera ere, egoera oso larrian ditu. Eta, jakina, hobera ezean,…. txarrera.


1989ko iraultzak - Wikipedia, entziklopedia askea.\n1989ko iraultzak Europako ekialdeko herrialdeetan sobiet gisako komunismoa boteretik kendu zuen mugimendua izan zen.\nGertaerak Polonian hasi ziren, eta Hungariara, Ekialdeko Alemaniara, Txekoslovakiara, Bulgariara eta Errumaniara hedatu ziren. Gobernu komunista Errumanian baino ez zen modu bortitzean uzkaili. Txinaraino iritsi zen nahigabea, Tiananmen Plazako protestekin.\nAlbaniak eta Jugoslaviak komunismoa 1991n utzi zuten, eta bigarrena 5 estatutan zatitu zen 1992rako: Eslovenia, Kroazia, Mazedonia, Bosnia-Herzegovina eta Jugoslavia Errepublika Federala (Serbia eta Montenegro). Sobietar Batasuna 1991ren bukaeran desegin zen, eta emaitza Errusiaren eta beste 14 nazioren sorrera (edo birsorrera): Armenia, Azerbaijan, Bielorrusia, Estonia, Georgia, Kazakhstan, Kirgizistan, Letonia, Lituania, Moldavia, Tadjikistan, Turkmenistan, Ukraina eta Uzbekistan. Ondorioak beste herrialde urrunetan ere sumatu ziren. Hala, sozialismoa Kanbodian, Etiopian edo Mongolian bertan behera geratu zen. SESBan komunismoa desagertzean Gerra Hotza amaitutzat jo zen.\n3 Ekialdeko Alemania\n9 Sobietar Batasuna\nSobiet Batasunak, 1989rako, Brezhnev doktrina bertan behera utzi zuen eta adierazi zuen ez zuela Varsoviako Itunaren herrialde aliatuetan eskua sartuko. Garai horretarako, Elkartasuna sindikatua (Solidarność) handia zen, eta 1988an nazio osoan zehar egindako grebek sindikatuarekin negoziarazi zioten gobernuari (Poloniako Mahai Borobilak). Bi aldeek adostu zuten bi ganberako sistema politikoa, senatua herriak aukeratua eta bestean (Sejm), zenbait eserleku hautatuko zituen.\nElkartasuna legezko bihurtu ondoan (1989ko apirilean), hauteskundeetan parte hartzea izan zuen, ekainaren 4an, Txinako Tiananmen Plazako protestetan tankeak sartu eta biharamunean hain zuzen. Elkartasunaren garaipenak aurreikuspen oro gainditu zuen. Sejm ganberan ahal zituen eserleku guztiak eskuratu zituen, eta senatuan %99 (bestea hautagai independenteak erdietsi zuen). Komunista nabarmen anandak ez zuten beharrezko boza kopurua lortu ganberetan sartzeko. Hortaz, irailean, komunista ez zen lehenengo gobernua eratu zen ekialdeko blokean.\nPoloniaren atzetik, Hungaria izan zen hurrengoa komunista ez zen gobernua osatzen. Nahiz eta 1980ko hamarkadan Hungarian zenbait erreforma ekonomiko eta nolabaiteko liberalizazio politikoa lortu, aldaketa garrantzitsuak iritsi ziren János Kádár Alderdi Komunistako burua 1988an ordezkatu zenean. Urte horretan bertan, parlamentuak "multzo demokratikoa" sartu zuen indarrean, tartean sindikatuen aniztasuna, elkartzeko eta prentsarako askatasuna, hauteskundeetarako beste lege bat eta konstituzioa eraberritzea.\n1989ko urrian, Alderdi Komunistak azken bilkura egin zuen, eta bere burua Hungariako Alderdi Sozialista izendatu zuen berriz (egun ere existitzen dena). Parlamentuak alderdi politikoen aniztasuna bermatzen zuen legedia sartu zuen indarrean. Giza eskubideak bermatu ziren eta botereak banandu ziren instituzioen egituran.\nEkialdeko Alemania[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nHungarian muga ireki ondoren, gero eta jende gehiago hasi zen Ekialdeko Alemaniatik Mendebaldera igarotzen. 1989ko irailerako, 30.000 lagunek baino gehiagok egin zuten ihes Hungariara bidaiatzeko debekua ezarri aurretik. Orduan, milaka alemaniarrak saiatu ziren mendebaldera iristen Mendebaldeko Alemaniak ekialdeko herrialdeetako egoitza diplomatikoen bidez, batez ere Pragako enbaxadako lorategiak okupatuz. Hortaz, Txekoslovakiako muga urrian itxi zen, eta Ekialdeko Alemania isolaturik geratu zen. Alde egiteko aukerak agortuta, astelehenero hasi ziren manifestatzen ekialdeko alemaniarrak herrialdeko zenbait hiritan, batez ere Leipzigen.\nEkialdeko Alemaniaren 40. urteurrena ospatzeko Gorbatxevek berak egindako bisitan adierazi zuen beharrezkoa zela aldaketak egitea. Nolanahi ere, Erich Honecker, herrialdeko burua, ez zen iritzi berekoa, eta barneko erreformari uko egin zion. Nahigabea gero eta zabalagoa izanik, alderdi sozialistak (SED) Honecker kargutik kendu zuen urriaren erdialdean, eta Egon Krenz jarri zuen haren ordez.\nTxekoslovakiarekiko muga ireki zen berriz, baina berehalakoan bertako agintariek baimendu zuten Mendebaldeko Alemaniara joaten ikuskapen burokratikorik gabe. Horrela, Altzairuzko Oihala altxatu zen lehen aldiz. Iheslarien uholdeari eutsi ezin zitzaionez, azaroaren 9an Ekialdeko Alemaniako agintariek baimendu zuten Mendebaldeko Alemaniara zuzenean pasatzea. Prentsaurrekoan iragarri zen, nola edo hala, neurriak segituan sartuko zirela indarrean, eta horrek akuilatuta, milaka lagun atera ziren kalera. Berlingo harresia eta Mendebaldeko Alemaniarekiko muga ireki zen zenbait puntutan.\nHorrek areagotu zuen erreforma prozesua Ekialdeko Alemanian. Abendurako Krenzek ez zuen jarraitzen eta SEDen monopolioa bukaturik zegoen. Azkenean, bi Alemaniak batu ziren 1990eko urriaren 3an.\nTxekoslovakia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSakontzeko, irakurri: «Belusezko Iraultza»\nGobernu komunista Belusezko Iraultzaren bidez uzkaili zen Txekoslovakian, bortizkeriarik gabe. Pragan, 1989ko azaroaren 17an poliziak ikasleen manifestazio baketsua desegin zuen. Horrek manifestazio gehiago eragin zituen herrialde osoan zen, abendura arte iraun zutenak. Azaroaren 20rako, Pragan biltzen ziren manifestarien kopurua milioi erdira iritsi zen. Azaroaren 27an greba orokorra egin zen, Txekoslovakiako herritar guztiak kontuan hartuta.\nKomunismoaren agintaldian gorriak ikusi zituztenez, 1989ko udan, turkiar andanak (250.000 bat) alde egin zuten Bulgariatik (bertan gutxiengo etnikoa baitira) Turkiara joateko.\nBerlingo Harresia urratu zen egun berean, azaroaren 10ean, Bulgariako agintean luze egon zen Todor Zhivkov kargutik kendu zuen herrialdeko politburok. Antza Moskuk onetsi zuen lider aldaketa, Zhivkov urteetan zehar sobietarren aliatu leiala izan bazen ere. Hala ere, aldaketa ez zen nahikoa izan demokraziaren aldeko mugimendua asetzeko.\nSobiet Batasunean Mikhail Gorbatxevek abian jarritako aldaketek eragina izan zuten Bulgarian, eta komunistek ez zuten behar adinako indar erreformen aldeko mugimenduari luze eusteko. 1989ko azaroan, ekologia dela-eta Sofian hasi zen protesta berehalakoan erreforma politikoaren aldeko kanpaina orokorra bilakatu zen. Petar Mladenov paratu zen herrialdeko burutzan, baina barealdia laburra izan zen. Kaleko istiluen aurrean, 1990eko otsailean, Alderdi Komunistak botereari uko egin zion eta 1990eko ekainean lehen hauteskunde libreak egin ziren 1931z geroztik, eta Alderdi Sozialistak, komunisten izen berriko alderdiak, irabazi zituen.\nZhivkov epaitu zuten 1991n, baina ez zuen Nicolae Ceauşescu ondoko Errumaniako kidearen amaiera bortitza izan.\nSakontzeko, irakurri: «Errumaniako Iraultza»\nIranera joatear zegoela, abenduaren 16an, Securitate poliziak László Tőkés artzain kalbinista hungarieraduna atzeman zuen, erregimenaren kontrako sermoiak botatzeagatik. Istiluak hasi ziren orduan, batik bat Timişoara hirian, 5 egunez.\nIrandik itzulitakoan Ceauşescuk agindu zuen haren aldeko manifestazioa egin zedila Bukaresten. Hala ere, Ceauşescuren ustekaberako, jendea txistuka hasi zitzaion hitz egiten ari zelarik. Timişoara eta Bukarest hirietako gertaeren berri izan ondoren, urteetan metatutako nahigabea azaleratu zen errumaniar mordoren artean, baita gobernuko zenbait kideren artean ere. Manifestazioak herrialde osoan zehar hedatu ziren. Hastapenean, manifestarien kontra tiro egiteko aginduei men egin zieten segurtasun indarrek, baina abenduaren 22an, militarrek alderantziz jokatu zuten, eta gerra-gurdiak Komite Zentralaren eraikinaren aldera eraman zituzten. Ceauşescuk eta Elena haren emazteak lortu zuten ihes egitea helikoptero batean.\nAlbanian, lau hamarkadan agintean egon zen Enver Hoxha 1985eko apirilaren 11n hil zen.\n1989an, lehendabiziko istiluak Shkodra hirian hasi ziren, eta handik beste tokietara zabaldu ziren. Azkenean, gobernuak liberalizazioaren aldeko neurriak jarri zuen martxan, tartean atzerrira bidaiatzeko erraztasunak. Kanpoko munduarekiko harremanak hobetzeko ahaleginak egin ziren.\n1991ko martxoaren hauteskundeetan lehengo komunistak irabazle atera ziren. Edonola ere, greba orokor batek eta hirietako oposizioak eragin zuten koalizio gobernua osatzea, komunistak ez zirenak ere sartuak. Albaniako ekonomiak hondoa jota eta kale istiluen artean, komunista ohiek 1992ko martxoaren hauteskundeak galdu zituzten.\nJugoslavia ez zegoen Varsoviako Itunaren barrenean, baina Josip Broz Tito buruaren komunismoari atxiki zion. Titoren heriotzaren ondoren, Jugoslavia osatzen zuten herrien arteko tirabirak areagotu ziren eta lehen gatazka Kosovon piztu zen.\nHorrekin batera, Eslovenian liberalizazioa gero eta handiagoa zen 1984z geroztik. 1989ren hasierarako, zenbait alderdi antikomunistak ezkutatu gabe jarduten zuten, esloveniar komunisten nagusitasunari desafioan. Gauzak horrela, gizarte zibilak bultzatuta esloveniar komunistak Jugoslaviako burutza komunisten kontra egin zuten talka.\n1990eko urtarrilean, Jugoslaviako komunisten biltzarra egin zen tirabirak bertan behera uzteko. Baina serbiarren nagusitasunak eragotzi zizkien esloveniarrei proposamenak aurrera egiten. Esloveniarrek, eta kroaziarrek ondoren, alderdia utzi zuten. Tokian tokiko oposizio-mugimenduekin negoziatu zuten alderdi anitzeko hauteskundeak egitea.\nHala, 1990eko udaberrian, Eslovenian Jugoslaviaren kontrakoa zen DEMOS koalizioak irabazi zituen hauteskundeak. Kroazian, nazionalistek garaipen itzela eskuratu zuten. Emaitzak askoz orekatuagoak izan ziren Bosnia Herzegovinan eta Mazedonian. Serbian eta Montenegron, aldiz, Slobodan Miloševićen alderdia finkatu zen boterean.\nEslovenia eta Kroaziako agintari berriek federaziotik independentzia erdiesteko planak prestatu zituzten. Hala, independentzia 1991ko ekainaren 25ean aldarrikatu zuten. Jugoslaviako Gerra piztu zen orduan. Mazedoniak urte bereko irailaren 8an aldarrikatu zuen independentzia, eta Bosnia Herzegovinak 1992ko martxoaren 1ean.\nSobietar Batasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nVarsoviako Ituna bertan behera geratu zen 1991ko uztailaren 1ean era ofizialean. Horrela, Gerra Hotza amaitu zen. Baian SESBk armadak ekialdeko Europatik kendu ahala, SESBen barrenean bertan hasi zen nahigabea hedatzen. Autodeterminazioaren aldeko mugimenduak piztu ziren Lituanian lehendabizikoz, baina geroago Estonian, Letonian eta Armenian ere.\nDeszentralizazioa areagotuko zela agindu zitzaien, baina hauteskunde irekiagoak egindakoan Alderdi Komunistaren kontrako hautagaiak atera ziren irabazle. Mugimendu nazionalista horiek indartu ziren SESBen ekonomiaren gainbeherarekin. Gorbatxevek ezin zuen ekonomia suspertu eta aginpide egitura sobietarra behera zetorren. Banan banan, errepublika sobietarrek haien sistema ekonomikoak eratu zituzten, eta Moskuko legeak haien menpe jarri zituzten.\nAldaketak geldiarazi nahian, Gennadi Yanayev presidenteordea buru zuen talde batek estatu kolpe bat eman zuen 1991ko abuztuan Gorbatxev boteretik kentzeko. Boris Yeltsinek, Errusiako errepublikako presidenteak, gerra-gurdien gainetik lortu zuen herria eta armadaren zati handi bat kolpearen kontra jartzea. Gorbatxev bere kargura itzuli zen, baina haren autoritatea nabarmen kalteturik suertatu zen. Irailean, Baltikoko errepublikek independentzia erdietsi zuten. Abenduaren 1ean Ukrainak independentziaren alde bozkatu zuten. Hala, 1991ko abenduaren 26an, Sobiet Batasuna desegin zen ofizialki.\nOrriaren azken aldaketa: 11 iraila 2020, 16:20.