gara | Ikusi makusi | Page 2\n2010(e)ko maiatzak 1 13:13 / / Txopi\nKubatarrek laster 2.200 aldiz konexio azkarragoa izango dute.\nMikel Ortega (CC BY-SA 2.0)\nKuba, guztiok ondo dakizuen bezala, Karibe itsasoan dagoen uharte bat da. Kubaren azalera eta biztanleria Euskal Herrikoa baino handiagoa da, lau bider handiagoa, baina, hala ere, ahuntzaren gauerdiko eztula da ondoan dituen Ameriketako Estatu Batuekin konparatuz. AEBak askoz handiagoak izateaz gain, munduko potentziarik handiena dira eta beraien botere ekonomiko edo/eta militarra erabiliz, munduko txoko gehienetan beraien interesak ezartzea lortzen dute. Ez da horrela gertatzen 160 kilometro eskasera duten uharte horrekin eta horregatik, Fidel Castro boterera heldu zenetik, orain dela 50 urte, AEBek ahaleginak eta bi egin dituzte kubatarrak beraien nahietara makurtzeko. Helburu hori lortzeko, munduko potentziarik handienak erabiltzen duen tresnarik ezagunena blokeo ekonomikoa da, hau da, uhartean bizi diren 11.400.000 kubatarrei hamaika gabezia eragitea etsituta errendi daitezen.\nZiberkafe baten konexioa irla osoan\nKubatar herriak pairatzen duen blokeoak bizitzaren esparru guztietan du eragina (osasuna, elikadura, garraioak, azpiegiturak, aisia, hezkuntza eta abar), baina guk arlo teknologikoari begiratuko diogu. Askok entzunak ditugu Habana hiriburutik gora eta behera Bilbobus zaharkituren bat edo beste ikus daitekeela dioten pasadizoak. Hori kubatarrek hainbat eta hainbat urtez jasan duten eta oraindik jasaten duten eskasia kronikoaren seinale da. Telefono mugikorrekin, ordenagailuekin eta Internetekin antzera gertatzen da. Hala ere, azken urteotan teknologia berrien alorrean gauzak nabarmen hobetu dira.\nIazko martxoan, Kubako Gobernuak partikularrei sakelako telefonoak erabiltzea baimendu zien eta gaur egun uharte osoan 500.000 baino gailu gehiago daudela uste da. Iazko abenduko ikerketa baten arabera, 630.000 ordenagailutik gora daude Kuban eta, Gobernuak aspalditik duen hezkuntza plan bati esker, erabiltzaile kopurua askoz handiagoa da, bi milioitik gorakoa. Emaitza hauek kubatarrek darabilten bizimodu sozialistak eragindakoa da. Dituzten baliabide urriei aurre egiteko, biztanle arruntek ezin dute etxean Internetera konektatutako ordenagailurik izan eta horren ordez, Kubako herri guztietan, posta bulegoetan, ordenagailu gelak daude.\nXelebreena ordenagailu guzti horiek intranet sare batetan daudela da, ez Interneten. Izan ere, AEBek Kubaren kontra ezartzen dituzten neurrietako bat, uharte osoa Interneteko banda zabalera estu-estu batekin zigortzea da. Interneteko hornitzaileek satelite bidezko konexioa bakarrik eskain diezaiokete Kubako Gobernuari eta ez 302 Mbps-koa baino azkarragorik (302 Mbps jaisteko eta 180 igotzeko). Hemengo etxeei, Interneteko hornitzaile batzuk 50 Mbps-ko ADSL konexioak eskaintzen dizkigute; beraz, atera kontuak.\nEuskal Herriko ziberkafe batek baino gehiagok, Kuba osoak duen besteko banda zabalera du. Eta noski, hori gutxiegi da Kuban dauden bi milioitik gora erabiltzaileentzat… Gainera, kontutan izan behar da satelite bidezko konexioak oso garestiak direla; are gehiago blokeo ekonomiko gupidagabea pairatzen duen uharte batentzat. Hain aurkako egoera batetan AEBek nola erreakzionatuko luketen jakitea interesgarria izango litzateke. Segur aski, uharteko banda zabalera merkatu libreak autoerregulatzea bilatuko lukete.\nHorrek, baliabide ekonomiko gehien dituztenek konektatu ahal izatea eragingo luke eta besteek, berriz, Internet usaindu ere ez lukete egingo, AEBetan osasun zerbitzuekin gertatzen den antzera. Kubako Gobernuak, Internet herritarren kalitatezko hezkuntzarako eta informazio eskubidearentzako funtsezkoa dela ulerturik, gabezia txikitzeko Interneten erabilera soziala eta komuna bultzatzen du. Horregatik, Internet erabiltzeko lehentasuna ematen zaie unibertsitateei, kulturarekin eta osasunarekin lotutako zentroei, hedabideei eta irla osoan zabaldurik dauden Joven Club de Computacion izeneko ziberkafe antzekoei.\nUr azpiko zuntz optikoa\nKubak aspalditik du egoera hau konpontzeko proiektu bat, baina AEBetako blokeoak ez du onartzen uhartea ur azpiko kable batekin lotzerik. Orain arte behintzat horrela izan da. Baina Obama presidente berriak, gobernu bien arteko harremanak hobetzeko saioa egin du eta, horren ondorioz, akordio batzuetara heldu dira. Besteren artean, arlo teknologikoari dagokionez, AEBek orain Kuba zuntz optikodun sare-maila batekin Internetera konektatzea onartzen dute. Dagoeneko, Kubak, kilometro eta erdiko kable baten bitartez, Venezuelarekin konektatzeko duen proiektua martxan jarri du eta hilabete gutxi barru 640 Gbps-ko Interneteko konexioa izango du, hau da, gaur egun duena baino 2.200 aldiz bizkorragoa izango den konexioa.\nKubako Gobernuak, aurtengo azken hilabeteetan edo datorren urteko lehen hilabeteetan marrazoen aurkako babesa izango duen kablea ur azpian luzatua izatea espero du, eta datorren urteko lehen erdian uhartea Venezuelaren bidez Internetera konektatzea. ALBAn (Latinoamerikako eta Karibeko Alternatiba Bolivartarra) parte hartzen duten aberriek 2007an onartu zuten kable honen instalazioa. Geroago, Kuba Venezuelarekin lotutakoan, Jamaika Kubarekin lotuko da eta etorkizunean Nikaragua eta Haiti bezalako aberriek ere azpiegitura osatu eta erabiliko dute.\nKubako Gobernuak, blokeoak eragindako gabeziei aurre egiteko ordenagailuak nola kokatzen dituen ikusi ondoren eta Interneteko konexioak nola banatzen dituen azaldu ondoren, sareko datuak nola kudeatzen dituen aztertzeko garaia heldu da. Eta datuen kudeaketa, ordenagailuena eta konexioena ez bezala, nire ustez okerra dela esan beharra dut. Kuba amerikar kontinenteko aberri komunista bakarra da eta gerra hotzeko garaian, AEBek Kuba inbaditu ez bazuten, «misilen krisia» bezala ezagutzen den gatazkan, beraien areriorik handienek, Errusiak, hitzarmen bat egitera behartu zituztelako da. Garai hartatik dator AEBetako blokeo ekonomikoa, Fidel Castro diktadore bezala sailkatzea eta baita kapitalismoa neoliberalaren alde (eta komunismoaren aurka) dauden munduko hedabide boteretsuenek etengabe praktikatzen duten manipulazio mediatikoa.\nBeraz, Kubari dagozkion informazioak tentu bereziki handiz irakurri beharra dago ia beti informazio puzteak, interpretazio interesatuak eta gezurrak egoten baitira.\nHala ere, salatu beharra dago OpenNet ekimeneko txostenean agertzen diren zentsura susmoak zuzenak badira, Kubako Gobernuak herritarren funtsezko eskubide batzuk urratuko lituzkeela; batez ere informatzeko eskubidea, baina baita pribatutasunaren eskubidea ere. Izan ere, hilabete batez Kuban ikertzen ibili zen kazetari batek, Gobernuak eskaintzen duen konexio publikoan webguneen zentsura zuzenik ez dagoela egiaztatu ahal izan zuen, baina webgune antikastrista erradikalenak bisitatzerakoan, Gobernuaren izenean segurtasun kontuak aipatzen zituen popup-ak edo ohardun leihotxoak agertzen zirela ikusi zuen. Horrelako sistema batek erabiltzaileengan nolako eragina duen aztertu beharko litzateke, segur aski erabiltzaileak ikaratu egingo baitira eta webgunetik irtengo baitira; horrek, noski, beraien informatzeko eskubidea urratzen du .\nBestalde, badira uhartean bizi diren kubatar blogari batzuk turisten hotelen konexioak erabiliz Gobernuari buruzko kritika latzak egiten dituztenak. Blogari horietatik ezagunenari, Yani Sanchezi, Kubatik kanpoko erakunde batzuek literatura sariak eman dizkiote bere lanagatik eta polemika bat baino gehiagotan parte hartu du: jardunaldi artistiko baten mikrofonoa hartu eta Gobernua zentsuratzailea zela salatu zuen eta beste behin kalean jipoitu zuten. Prentsa internazionalak kubatar blogariak zentsuratuak direla etengabe badio ere, zaila da hori horrela denik sinestea, Yanik, Molinak eta beste blogari batzuek, urteak baitaramatzate salaketak egiten eta inork ez baititu isildu.\nAzkenik, Wikipedian eta OpenNet ekimeneko txostenean aipatzen den beste mamu bat: Kubako Gobernuak herritarrek burutzen dituzten komunikazioen IP helbideen erregistroa gordetzen duen susmoa dago. Hori egingo balu, herritarren pribatutasunaren eskubidea urratuko luke; hala ere, ez dago jakiterik hala egiten balu ere batutako informazio horrekin zerbait egiten duen edo ez. Gainera, komunikazioen erregistro hori existitzen dela frogatzea ia ezinezkoa da. Eta existitzen ez dela frogatzea, are ezinezkoagoa. Beraz, bakoitzak atera ditzala bere kontuak.\nArgitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko irailaren 18an argitaratu zen.\nCuba y Venezuela operarán desde 2010 cable submarino “a prueba de tiburones”\nCorreos pueden brindar internet, pero hasta ahora no lo hacen\nCuba abre Internet para todos pero prohíbe Skype\n/ Etiketatua: aeb, fidel castro, gara, gaur8, internet, kuba, obama, venezuela, zentsura, zuntz optikoa\nCreative Commons: sortzaile ororentzako tresna egokia\n2010(e)ko apirilak 29 17:34 / / Txopi\nInternet gero eta hedatua dagoen garai honetan, askok Creative Commons hitza entzunda izango dute, hainbat hitz berrirekin batera. Baina gutxiago izango dira Creative Commons delakoa zehatz-mehatz zer den dakitenak. Jarraian, lizentzia sorta hauek zer diren era praktikoan azaltzen saiatuko gara.\nTyler Stefanich (CC BY 2.0)\nOrain dela hamar bat urte, teknologia berriak erabiltzen zituzten gero eta sortzaile gehiagorentzat ohiko copyright lizentzia murriztaileek sormena mugatu eta eragozten zutela konturatu zen Lawrence Lessig izeneko abokatu estatubatuarra. Izan ere, gero eta musikari, marrazkilari, idazle eta sortzaile gehiagok ordenagailuak erabiltzen zituzten beren lanak sortzeko eta Interneti esker lan horiek inoiz ez bezala zabaldu, trukatu eta konbinatzen zituzten. Ohiko copyright lizentzia murriztaileak lan bakoitzaren egilea kontaktatu eta aurretiaz baimena lortzera behartzen du, baina praktikan gero eta sortzaile gehiago erabilera batzuk (edo guztiak) baimentzeko prest zeuden.\nHori dela eta, software librearen garatzaileek egiten zuten bezala, kultura alorreko gero eta sortzaile gehiago beraien lanei ohar desberdinak eransten hasi ziren: “Abesti honen egileak nahi duen orori bertsioak eta nahasketak egiteko baimena ematen dio”, “Argazki hau kopiatzeko baimena daukazu, erabilera komertzialerako ez den bitartean”, “Liburu honen itzulpenak egiteko baimena aurretiaz ematen da, jatorrizko egilea aipatzen den bitartean”, eta abar.\nSoftware librearen alorrean ondo pentsatutako lizentzia batzuk zeuden (GPL, LGPL eta FDL, besteren artean) eta programatzaileen beharrak era egokian asetzen ziren. Kultura alorreko lanetan, berriz, ez zegoen irizpide komunik eta musikari, argazkilari, idazle eta marrazkilari bakoitzak bere lizentzia propioa asmatzen zuen. Zuzenbideko testuetan askotan gertatzen den bezala, batzuetan arazoak sortzen ziren, egileak esan nahi zuena eta hirugarren batek lana erabiltzerakoan ulertu zuena berdina ez zelako, lizentzia oharretan hutsuneak egoten zirelako eta abar.\nLawence Lessig abokatua\n2001. urtean, Lawrence Lessig izeneko abokatu estatubatuar batek, gorde eta baimendu daitezkeen eskubideak era errazean eta argian gorde eta baimentzeko copyright lizentzia sorta bat idatzi zuen eta Internet bidez Ameriketako Estatu Batuetako ahalik eta sortzaile gehienei lizentzia hauek erabilgarri zeudela jakinarazteari ekin zion. Lizentziak abokatu batek idatziak izanik, sortzaileek gogokoago zuten lizentzia aukera zezaketen, etorkizunean arazo legalak izateko aukerak oso txikiak zirela jakinik.\nArrakasta bat-batekoa izan zen eta Creative Commons lizentziez gain, irabazi asmorik gabeko Creative Commons erakundea ere sortu zen, lizentziak munduko txoko guztietara moldatu eta zabaltzeko talde gero eta handiagoarekin. Gaur egun, Creative Commons lizentziak munduko hainbat legeriara eta hizkuntzara moldatu dira, baita Frantziar zein Espainiar estatuetako legedietara eta baita Aitorren hizkuntz zaharrera ere. Creative Commons lizentziak Gipuzkoako Foru Aldundiari esker euskaratu ziren orain dela urte batzuk.\nOnarpena Euskal Herrian\nLizentziak euskaratu aurretik eta ondoren, zenbatezinak dira zorionez copyright murriztailea albo batera utzi eta oraingo garaiak eskatzen duen malgutasuna aprobetxatzen duten Euskal Herrian sortutako lanak. Wikipedia euskaraz webguneko testuak eta irudiak (BY-SA), MusikHerria diskoetxeko diskoak (BY-NC-SA), argazkiak.org webguneko argazkiak, Joakin Balentziaren azken liburua (BY-SA), Kerobia taldearen azken diskoa (BY-NC-SA) eta beste hainbat eta hainbat bideo, film labur, ipuin, artikulu, liburu, bertso, argazki, irudi, soinu, marrazki eta abarrek Creative Commons lizentzia bat dute.\nGero eta instituzio publiko, enpresa eta norbanako gehiagok, beraien lanetarako Creative Commons lizentzia desberdinak aukeratzen dituzte, komunitateari on eginez beren buruari ere mesede egiten diotela ulertu baitute. Oraindik askok kontrakoa pentsatu arren, software libreko euskal enpresek erakutsi duten bezala, sortutako kantu, liburu eta abarren kopiak egitea baimenduz etekin ekonomiko berdinak lortzen dira. Eta kasu batzutan mozkin handiagoak, norbere lana erakutsiz eta zabalduz beste batzuk baino arreta eta onarpen handiagoa lortzen baita hedabideetan eta sarean, eta horrek salmenta gehiago dakartza.\nEsan bezala, Creative Commons ez da lizentzia bat, lizentzia sorta bat baizik eta Lessigi bururatu zitzaion modulu sistemari esker, edonorentzat erraza da gogokoen duen Creative Commons lizentzia aukeratzea. Lizentzia bakoitzak bi bertsio ditu: abokatuei zuzendutako testu legal eta aspergarri bat, eta edonork ulertzeko moduko testu labur-labur eta argi bat.\nLizentzia guztiek badute ezinbesteko baimen bat, lana kopiatzeko baimena alegia. Eta gero badira hauta daitezkeen lau baldintza edo betebehar. Lehen baldintza lanaren egiletza aitortu behar izatea da (BY laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatu edo lan eratorri bat egiten duenak, ezinbestez, egilea nor den aipatu behar du. Lana PDF formatuan dagoen liburu bat bada, segur aski baldintza hau betetzea oso erraza izango da, egilearen izena fitxategi barruan egongo baita. Baina lana argazki edo irudi bat bada eta egileak bere izena argazkian txertatu ez badu irudia ez zikintzeko, irudi horren kopia nonbaiten argitaratzen dugunean, jatorrizko egilearen izena aipatu beharko dugu irudiaren aldamenean edo beste era argi batean.\nJatorrizko lanaren lan eratorri bat egiten duena, lan berri horren egilea izango da, baina oinarri hartu duen lanaren egilea nor den aipatu beharko du falta gabe, bestela ez baititu egilearen eskubideak beteko eta, beraz, jabetza intelektualaren legedia hautsiko du, copyright arruntarekin gertatzen den bezala.\nBigarren baldintza lanaren erabilera komertziala egiteko debekua da (NC laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatu daiteke eta lan eratorriak egin daitezke, baina betiere, helburu komertzialekin ez bada. Erabilera komertziala dagoen ala ez erabakitzeko nolabaiteko diru trukerik dagoen ala ez begiratzen da, eta beraz, kopiak ezin saltzeaz gain, beste erabilera asko ere debekatzen ditu baldintza horrek: adibidez, publizitate bannerren bitartez lau ogerleko jasotzen dituen webgune batetan NC baldintza duten Creative Commons lizentziadun lanak ezin dira zabaldu.\nHirugarren baldintza lan eratorririk ez baimentzea da (ND laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, zuk argitaratutako lanaren bertsiorik, itzulpenik edo nahasketarik ezin da egin, zuk espresuki baimena eman ezean.\nEta laugarren baldintza, lana baimen berarekin partekatu beharra da (SA laburdurarekin ere ezagutzen dena). Hau da, lana kopiatuz gero edo lan eratorriren bat eginez gero, lan horrek ere zuk aukeratutako lizentzia berdina izan behar du. Baldintza hau birikoa dela esaten da, jartzen duen mugak, lan horretatik sortutako emaitzek ere Creative Commons lizentzia izango dutela ziurtatzen baitute. Baldintza hau erabili ezean, zure lana kopiatzen duen batek copyright murriztailearekin edo beste edozein lizentziarekin argitara dezake, betiere zure egiletza errespetatuz, baina zuk jatorrian emandako askatasunak kenduz. Baldintza horien konbinaketak eginez, hauek dira Creative Commons lizentziarik garrantzitsuenak: Aitortu (BY), Aitortu-Partekatu baimen beraren arabera (BY-SA), Aitortu-Lan eratorritik gabe (BY-ND), Aitortu-Ez merkataritzarako (BY-NC), Aitortu-Ez merkataritzarako-Partekatu baimen beraren arabera (BY-NC-SA) eta Aitortu-Ez merkataritzarako-Lan eratorritik gabe (BY-NC-ND).\nUdako opor hauetan gustuko duzun argazkiren bat edo beste ateratzen baduzu eta nonbaiten argitaratuko badituzu, zergatik ez diezu Creative Commons lizentzia bat jartzen? Agian norbaitek bere blogean edo Wikipedian sartuko du… NC baldintza aukeratzen ez baduzu, zure argazkia GAUR8ko hurrengo zenbakian ager daiteke… Eta bertso bat idazten baduzu, zergatik ez Creative Commons lizentzia bat aukeratu betiko copyright murriztailearen ordez? Agian norbaitek zure bertsoa berea egin eta norbaitek argitaratuko du zure izena aipatuz… Edo musikari batek zure bertsoa abes dezake…\nBlog bat ez duzu izango, ezta? Badakizu ezer jarri ezean zure blogean idazten duzun guztiak copyright murriztailea duela eta zurekin harremanetan jarri ondoren zure baimena jaso ezean zuk esandakoak ezin direla berrerabili? Anima zaitez zu ere euskal herritar gero eta gehiagok egiten duten bezala, eta ekiozu informazioaren gizartea eraikitzeari. Internet bitartez jasotzen dituzun eduki guztiekin, ekarpen batzuk egin baditzakezu, txikiak badira ere, zergatik ez egin? Aurrera eta erabili Creative Commons lizentziak!\nLan honen lizentzia: Creative Commons Aitortu-Partekatubaimen beraren arabera 3.0\nArgitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko abuztuaren 21ean argitaratu zen.\n/ Etiketatua: creative commons, gara, gaur8, jabetza intelektuala, kerobia, lawrence lessig, musikherria, wikipedia\nNASA eta Gaia teoria\n2010(e)ko apirilak 4 0:44 / / Txopi\nGure ama lurra bizirik dago.\nPasa den mendeko 60ko hamarkadan, Ameriketako Estatu Batuek (AEB) eta Errusiak lasterketa espaziala deitu ohi den norgehiagoka hasi zuten. Hamarkada horretan, bien artean 50 zunda baino gehiago jaurti zituzten espaziora eta 1969. urtean, NASAk, hiru gizonek tripulatutako espazio-ontzi batek Ilargian lurreratzea lortu zuen. Historia egin zuten astronautak, Amstrong, Collins eta Aldrin ziren eta Ilargira arte eraman eta ekarri zituen espazio-ontziaren izena Apolo XI.a. Astronautek argazkiak atera zituzten, eta Ilargiko lurraren laginak ere batu zituzten ondoren Lurrean aztertuak izan zitezen.\nMugarri hori oso garrantzitsua izan bazen ere, espazio programek aurrera egin zuten eta hilabete batzuk beranduago, 1970. urtean, Errusiak Lurretik zuzendutako ibilgailu bat Ilargian gora eta behera ibiltzea lortu zuen. Ibilgailu horren izena Lunojod I.a zen eta 1973. urtean Errusiak bidali zuen beste ibilgailua, berriz, Lunojod II.a. Urrutiko kontroldun auto horiek, estatubatuar astronautek bezala, Ilargiko azalaren argazkiak atera zituzten eta espektrometro deitzen den tresna baten bitartez, laginen analisi kimikoak ere egin zituzten.\nPunta-puntako teknologiak erabiltzen zituzten bidaia horien helburua, Lurretik gertu dauden planeta eta sateliteak hobeto ezagutzea zen eta, bide batez, baita Lurretik at bizitza ote zegoen jakitea ere. Izan ere, lurtarrok hamaika bider imajinatu dugu historian zehar Ilargian izaki bizidunak zeudela eta antzeko istorioak. Zalantzak behingoz kentzeko, zientzialariek Ilargiko lurra aztertzea erabaki zuten, satelite horretan benetan bizi baldintzak zeuden ala ez argitzeko.\nIlargia azken finean Lurrak duen satelite txiki eta soil bat besterik ez denez, hurrengo helburua Lurretik gertuen dagoen planetan ezarri zen. Ilargiarekin alderatuz Marte askoz urrunago dago eta tripulatutako espazio-ontzi bat bertara bidaltzea gehiegizkoa zenez, NASAk urrutiko kontrolarekin gidatutako makinen estrategia hautatzea erabaki zuen. Viking misioaren helburua, ibilgailu bat Marteko azalean jartzea zen eta lurreko neurketa eta esperimentu kimiko batzuen ondoren, Marten bizitza ote zegoen edo ez argitzea.\nNASAk James Lovelock britainiar kimikari atmosferikoa gonbidatu zuen bere Kaliforniako egoitzako laborategira Marteko bizitza antzeman zezaketen tresna horiek asmatzen eta sortzen lagundu zezan. Lovelock zientzialaria bere buruari Marteko bizitza antzeman ahal izateko froga egokiak zeintzuk ote ziren galdezka hasi zen. Nolakoa izan daiteke Marteko bizitza? Lurreko bizitza antzemateko testekin aurkitu al daiteke bizitzarik Marten?\nHorrelako galderak hasi zen bere buruari egiten Lovelock, eta bizidun guztiek materia hartu eta hondakinak botatzen dituztela ondorioztatu zuen. Entropia edo ordena aldaketa hori matematikoki adierazterik izango zela pentsatu zuen, baina hori neurketa tresna bat sortzeko baliogarria ez zenez, beste ikuspuntu batetik begiratu zuen bizitzaren aztarnen bilaketa. Bizitza duen edozein planetak lehengaiak eta hondakinak garraiatzeko bitarteko arin bat behar duela ondorioztatu zuen; hau da, atmosfera bat eta ozeano bat. Eta bitarteko horietan bizitzaren jardunak utzitako arrastoak agertu behar zirela.\nJames Lovelockek eta Dian Hichcockek Marteko atmosfera sistematikoki aztertu zuten, Lurretik bertatik egin daitekeen zerbait baita; Lurreko atmosferarekin inolako zerikusirik ez duela argi geratu zen. Marteko atmosferan oso oxigeno eta metano gutxi dago eta karbono dioxido asko. Lurrean, aldiz, oxigeno eta metano kopuru handia mantentzen da eta karbono oso gutxi dago. Marteko atmosferan ikuspuntu kimikotik oreka itzela dagoela konturatu ziren, egin zitezkeen erreakzio kimiko guztiak aspaldi eginak izan zirela. Hori bizi ezaren seinale garbia zen eta Lovelockek bere ondorioak NASAn jakinarazi zituen.\nParadoxikoa bada ere, Lovelockek tresneria konplexu eta espazio bidaia garestirik gabe Marten bizirik ez zegoela jakiteko modua aurkitu bazuen ere, NASAko zientzialari eta ingeniariek aurkikuntza hori ez zuten batere gogoko izan. Agian, NASAren beraren egitekoa hein batean behintzat alferrikakoa bihurtzen zuelako.\nJames Lovelock kimikari atmosferikoaren teoria ausartari esker, Marteri buruzko irakaspen bat atera zen; hori bai, agian, are eta garrantzitsuagoa da oraindik ere gure Lur planetari buruz ateratako irakaspena. Lurreko atmosfera oreka kimikotik urrun mantentzen da eta, orain dakigun bezala, Lurreko bizidun guztiek elkarrekin lortzen dute Lurra bera parametro egoki batzuen artean mantentzea. Lurrean bizitza sortu zenetik hona, eguzkiak igortzen duen beroa %25 igo da, baina, hala ere, Lurreko tenperatura berdin mantendu da.\nAldaketa nabarmena egongo balitz, Lurreko bizidun asko eta asko galdu egingo lirateke, baina, nolabait, bizidunek atmosferaren konposaketa kimikoaren bitartez tenperaturak berdin jarraitzea lortu dute.\nBeraz, bizidunek beraien gorputzeko tenperatura eta beste parametro batzuk berdin mantentzeko egiten duten bezala, Lurra autoerregulatu egiten da (ozeanoetako gazitasunaren bitartez, atmosferako konposaketa kimikoaren bitartez, eta abar). Lurra bera, bizidun sistema bat bezala uler daitekeela aurkitu zuen Lovelockek eta ez espazioan biraka dabilen harkaitz zati soil bat bezala, non bere azalean bizidun bat edo beste aurki daitekeen. Ikuspuntua guztiz desberdina da. Baina ez berritzailea. Gizakiaren historian zehar hamaika bider ulertu baita lurra bizidun bat bezala. Zientzialariek ama lurraren mitoa (eta beste mito asko) birrindu zutela uste zutenean, mito hori nolabait zuzena zela aurkitu zuten. Eta noski, horrek gatazka sortu zuen zientzialarien artean.\nGaur egun zientzialari gehienek Lovelock zuzen dagoela onartzen dute, baina 1969. urtean, gerora greziar jainkosaren izenarekin ezagutu den Gaia teoria, munduko aditu ia guztiek ukatu zuten.\nNASA garai hartan inoiz baino boteretsuagoa zen, inoiz baino dirutza handiagoak mugitzen zituen eta Gaia teoria deserosoa zen bere helburuentzat. Hori gutxi balitz, zientzialari askok Lovelocken hipotesia onartezin bezala ikusten zuten teologikoa zela uste baitzuten; hau da, Lur planetaren autoerregulazioak helburu bat zuela esaten zuela argudiatzen zuten. Baina hori ez da horrela, Gaia teoriaren defendatzaileek argudio zientifikoak besterik ez baitituzte erabili, ez argudio teologikoak.\nEdozein kasutan, James Lovelockek aurrera egin zuen eta bidean Lynn Margulis emakume mikrobiologo bikainarekin topo egin zuen. Bi ikerlari hauen espezialitateak (Lovelock kimikari atmosferikoa da) oso ondo osatzen ziren. Margulis, Lovelockek ezinbestean ulertu behar zituen prozesu asko ikertzen ari zen eta bien arteko elkarlana oso oparoa izan zen. Bien artean Gaia teoria osoa metodo zientifikoen bitartez garatzea lortu zuten. Ez zen lan erreza izan, Lurreko autoerregulazio sistema hain baita konplexua, bera aztertzeko normalean ukitzen ez diren zientzietako adar asko erabili beharra baitago: geologia, mikrobiologia, kimika atmosferikoa eta beste batzuk. Teknologia mota desberdinekin beste horrenbeste.\nOraindik gainetik bada ere, gaur egun, Lurrean ematen diren berrelikadura zikloak ulertzen ditugu, landareak, harkaitzak, animaliak, gas atmosferikoak, mikroorganismoak eta ozeanoak batzen dituzten berrelikadura ziklo luzeak. Hala ere, gizakiok ere parte hartzen dugun ekosistema konplexu bezain harrigarria guztiz ulertzeko bide luzea falta da. Gure ama lurra ulertzea agian ez da espazio ezezaguna miatzea bezain kitzikagarria izango… ala bai.\nGizakiok eragiten ari garen egungo klima aldaketaren lehen ondorioak ikusita, nik argi daukat egokiagoa behitzat badela bizi garen espazioko txoko hau ondo ulertzea. Gure punta-puntako neurketa tresnak eta tramankulu teknologiko berritzaileak kanpora begira bakarrik jarri beharrean, Lurrera begira jartzen baditugu, probetxu handiago lortu dezakegula dirudi.\nArgitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko uztailaren 10ean argitaratu zen.\n/ Etiketatua: gaia, gara, gaur8, ilargia, james lovelock, lurra, lynn margulis, marte, nasa\n2010(e)ko apirilak 3 21:11 / / Txopi\nBiosfera 2 esperimentuaren emaitza tamalgarriak.\nOrain dela egun gutxi, albistegietako aurkezle bati esaldi bitxia entzun nion Euskal Telebistan. Albiste bat hurrengoarekin lotzeko erabiltzen duten esaldi horietako bat zen. Aurreko albistea maiz agertzen dituzten aurrerapen teknologiko txundigarri horietako bati buruzkoa zen eta hurrengo albistea, berriz, eguraldiari buruzkoa. Kazetariak horrelako zerbait bota zuen:\n“Eta orain, kontrolatzea lortu ez dugun gauza bakarretakoari buruz hitz egingo dugu, eguraldiaz”\nHori egia ote da? Gure gaur eguneko gizarteak eguraldiaz gain kontrolpean al ditu beste esparru guztiak? Zientzia, teknologia, fisika, matematika eta abarretan ditugun ezagutzekin lorpen bikainetara heltzea lortu dugu: medikuntza gero eta aurreratuagoa, garraio sistema boteretsuak, informazio eta komunikazio teknologia miragarriak, eraikin adimentsuak, nekazaritza gero eta hoberenduagoa, gero eta muga gutxiago dituen industria eta abar. Baina ulertzen al dugu arlo horiek guztiak benetan nola dabiltzan eta batak besteari nola eragiten dioten? Benetan kontrolik ba al dugu?\nThomas Homer-Dixonek “The Ingenuity Gap” liburuan azaltzen duen bezala, sistema konplexuz inguratuta gaude. Urdaibaiko ekosistema, gizaki baten gorputza, hegazkin bat, hiri batek sortzen dituen dinamikak… den-denak sistema konplexuak dira, eguraldia bezala. Horregatik beraien osagarrietan gertatzen direnak ez ditugu zehatz-mehatz ezagutzen eta beraien prozesu kritikoek eman ditzaketen emaitzak ezin ditugu aurreikusi. Baina Thomasek dioen bezala, gure inguruan dauden sistema konplexu horiek guztiek nola funtzionatzen duten ez jakiteaz gain, gure ezjakintasunaz ere ez gara jabetzen. Oso erraz konbentzitzen gara gure inguruan dauden sistemak gidatzeko eta kontrolatzeko gai garela, edo horretarako gai diren adituak daudela (medikuak, zientzialariak, ingeniariak eta abar). Baina ez da horrela.\nTelebistako aurkezleak aipatzen zuen eguraldia kontrolatzeko gaitasunetik oso urrun gaude oraindik ere. Baita ordu gutxi batzuetako tartearekin aurreikuspen duina egiteko ere. Eta beste arlo asko eta askotan, gu konturatzen ez bagara ere, berdina gertatzen da.\nHorren adibide on bat, 1990eko hamarkadan Ameriketako Estatu Batuetan kokatua dagoen Arizona desertuan burutu zen Biosfera 2 izeneko proiektua da. Eraikin futurista batzuen barruan lau gizon eta lau emakume sartu zituzten, bi urtez barruan irauteko behar zezaketen guztiarekin hornituta (ur putzuak, lurra, airea, landareak, animaliak eta punta-puntako tresneria). Helburua, ingurune itxi eta kontrolatu horretako parametro guztien jarraipena egitea zen, kanpotik ezer behar izan gabe zortzi pertsonak bi urtez barruan bizitzea lortuz. Bitartean, kanpoan zientzialari eta aditu mordoa parametro guztiak neurtzen egongo zen, behar izanez gero dena ondo joan zedin barrukoei aldaketa bat edo beste egiteko aginduz.\nEsperimentua porrot itzela izan zen. Hasteko, inork ulertzen ez zuen arrazoi batengatik, zortzi solairuko eraikinaren goialdean bero handia egiten hasi zen eta oxigeno kopurua etengabe jaisten zen. Kanpoko adituek azkenean Biosfera 2 barruan oxigenoa ponpatu zuten barruko jendearen bizitza arriskuan zegoelako. Baina egoera ez zen egonkortu. Egun batetik bestera karbono dioxido kopurua asko aldatzen zen. Gero oxido nitrosoa hasi zen ikaragarri igotzen eta horrek burmuinean kalte handiak sorraraz ditzake.\nHori guztia gutxi balitz, gehiegizko euri artifizialak zelaiak desertu bihurtu zituen. Ur putzuak elikagarriekin zikindu ziren eta angirabelarrez bete ziren. Adituek, Biosfera 2an karbono dioxidoa gehiegi ez hazteko gau-lore urdinak landatu zituzten, baina hainbeste karbono dioxido zegoenez, loreak hazi eta hazi egiten ziren eta barruko jendeak etengabe kendu behar zituen landare jangarrientzat lekua egiteko.\nAnimaliei dagokionez, hogeita bost espezietatik hemeretzi hil egin ziren. Polinizatzaile guztiak ere hil zirenez, landare-espezie gehienak ezin ziren ugaldu. Kilkerrak eta matxinsaltoak ere desagertu egin ziren eta dena labezomorroz eta inurriz betetzen joan zen. Bi urte igarotakoan, Biosfera 2ko zortzi biztanleak kanpora atera ziren, sartu zirenean baino askoz argalago.\nGertatutako guztia sakon aztertu zen eta txarto egin ziren hamaika gauza aurkitu zituzten. Esperimentu honek, gizakiok sistema konplexuak ulertzeko ditugun mugak nabarian utzi zituen. Ordenagailuak, eredu matematikoak eta adituen ezagutza guztiak alperrik izan ziren Biosfera 2ko ekosistema ideala aurrera ateratzeko.\nHemendik urte batzuetara gizakia Martera heltzea nahi da, baina joan-etorriko bidaia ia hiru urtekoa litzateke eta gainera grabitaterik gabe. Hain leku txikian hainbeste denbora egoteak suposatzen duen erronka psikologikoa alde batera utzita, ontzi barruan bizi baldintzak mantentzea (airea, janaria, etab.) ere erronka itzela da. Inork ez dezala horren zalantzarik izan.\nLurreko klimaren oreka\nBiosfera 2 porrot ikusgarria izan zen, baina lurrean badugu ondo dabilen beste ekosistema bat, askoz konplexuagoa gainera. Lurrari berari buruz ari naiz. Gizakiok, batez ere industrializaziotik aurrera, lurreko ekosistema guztiak aldatzen ari gara. Horietako batzuk larriki aldatzen gainera. Eta horren eraginak gero eta nabarmenagoak dira. Besteak beste, lurreko klima berotzen ari da, karbono dioxidoa gorantz doa eta urtero bizidunen hainbat espezie hil egiten dira. Eta gizakiok ez dugu prozesu hau guztia kontrolatzen, ezta gutxiago ere.\nEpe laburrean klima aldaketaren aurreikuspen duinak egiteko gai ere ez gara, lurreko ekosistema konplexuaren zantzu orokor batzuk besterik ulertzen ez baititugu. Ikaragarri galduta gaude, baina jende asko ez da horren jakitun. Zientzialariek, ingeniariek eta bestelako adituek gauzak nola konpondu dakitela uste dugu.\nGure gaur egungo gizartean, eredu kontsumista eta desarrollista ukiezina da. Gutxiegi kontsumitzeak krisi ekonomikoa dakar eta beraz, etxe gehiago eraiki behar ditugu, auto gehiago ekoitzi eta erabili behar ditugu. Oporretan ahalik eta urrunen joan behar dugu. Gure eguneroko bizitzan gero eta energia gehiago gastatu behar dugu.\nBeraz, bi arazo ditugu. Lehen arazoa, adituek gehiegikeria guztiak nola neutralizatu dakitela suposatuz, politikariek eta orokorrean gizarteak garaiz erreakzionatzea da. Gure gizartearen dinamika ikusirik, hain errotua dagoen kapitalismoaren boterea ikusirik, zalantza handiak izateko modukoa da. Baina gure gaur egungo gizarte globalizatu hau ere sistema konplexua da, eta gizarte zientziak ez dira nahiko garatu benetako larritasun baten aurrean gizarteak ekimen eraginkorrak hartuko ez dituela egiaztatzeko. Bestalde, ekimen eraginkorrak berandu hartzeak, ekimen horiek eraginkorrak ez izatea dakar, baina hori beste kontu bat da.\nBigarren arazoa, gizakiok azken mendeotan egin ditugun gehiegikeria guztiei nola aurre egin jakitea da. Izan ere, gizartean fedea duen pertsona horietakoa bazara ere, hau da, hartu beharreko ekimen guztiak hartu eta garaiz hartuko direla uste baduzu ere, ekimen horiek zeintzuk izan behar diren ba ote dakigu? Nire ustez ez eta hori da guztietan arazorik larriena.\nBiosfera 2 esperimentuan gertatu zen bezala, hainbat kalkulu eta prestaketa egin ondoren ekosistemaren parametroak ez ote dira aurreikusteko gai ez garen moduan aldatuko? Lurreko ekosistema bakarra dugu, errepikaezina, eta aldi honetan ezin dugu hutsik egin.\nArgitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko ekainaren 26ean argitaratu zen.\n/ Etiketatua: biosfera, ekologia, etb, gara, gaur8, lurra\nKrisi garaian software librea!\n2010(e)ko apirilak 3 20:29 / / Txopi\nOrain inoiz baino gehiago.\nJakina denez, krisi ekonomiko batean murgilduta gaude. Oso zaila da krisi horren zergatiak eta nondik norakoak zehatz marraztea, baina, orokorrean, badago adostasuna egungo eredu ekonomikoko agenteen berekoikeriari errua botatzeko. Bankuak, multinazionalak eta oro har enpresa kapitalistenak dira krisi hau sortu dutenak. Etekin ekonomikoak bakarrik axola zaizkie eta ez pertsonen (langileen) eskubideak. Onura ekonomikoetatik at ez dute beste ezertxo ere ikusten eta horregatik gobernuek arautegien bitartez, enpresek egin ditzaketen gehiegikeria guztiak aurreikusten eta mugatzen saiatzen dira. Nire ustez, alperrik.\nKrisi honen ondorioetako bat gizartearentzako hain kaltegarriak izan daitezkeen enpresa horiek gertuagotik jarraitzea da, lotuagoak edukitzea, beraien gose aseezinaren ondorioak denon artean ordaindu ez ditzagun. Neoliberalismoaren alde gogorra norbere etxean ezagutu ondoren, asko eta asko konturatu dira edo, inoiz baino argiago geratu zaie, azken mendeetan landu dugun eredu ekonomikoak, hau da, kapitalismoak, kale itsu batera besterik ez garamatzala.\nAzken hilabeteetan, dezente hitz egin da gure sistema ekonomikoaren etika ezak suposatzen duen larritasunari buruz: krisia ekonomikoa baino, etikoa dela. Ezkorrenek (edo baikorrenak, begiratzen den ikuspuntuaren arabera), munduko burtsen ezegonkortasunaren aurrean estatuek egin zituzten mugimenduak ikusita, kapitalismo berri baten atarian geundela pentsatu zuten. Baina dagoeneko argi geratu da hartu diren erabakiak sistema berriz egonkortzeko hartu direla, ez sistema eraldatzeko.\nNaiz eta beste mundu berri bat posiblea izan, nahiz eta beharrezkoa izan, krisi honen ondoren okerreko bidean jarraituko dugula iruditzen zait niri. Eta gure sistema ekonomikoko norabide oker hau zuzentzen saiatzeko egin daitezkeen gauzetako bat, nire ustez, software librea bultzatzea da.alemaniar armada gelditzerik lortuko.\nSoftware libreak, jabedun softwareak ez bezala, motibazio etikoak ditu. Jabedun software gehiena garatzen duten enpresa multinazionalei, pertsonak (erabiltzaileak) bost axola zaizkie. Bilatzen duten bakarra etekin ekonomikorik handienak lortzea da. Zentzu horretan, beste edozein sektoretako enpresa kapitalistak bezala aritzen dira.\nSoftware librearen kasuan, emaitza askea izatea eta bere inguruan bildutako jendearentzat ekarpen bat izatea da helburua. Eta helburu hori, softwaregintzaren mundua gertutik ezagutzen ez dutenentzat batzuetan ulertzen zaila bada ere, ikuspuntu ekonomikotik ere baliagarria da. Logika ez da jendea ala etekinak, baizik eta jendea eta etekinak. Software librearen iraultza, iraultza lasaia dela esan dezakegu, dagoeneko mundu osoko softwaregintza gehiena eraldatu badu ere, oso gatazka gutxi eragin baititu. Honetatik nolabaiteko ikaskizuna ateratzea gustatuko litzaidake, beste esparru batzuetan aplikatu ahal izateko.\nEsan bezala, software librearen ezaugarriek oso onura etiko garrantzitsu batzuk bermatzen dituzte eta egungo krisi etikoa ikusirik, ezaugarri horiek inoiz baino pisu gehiago izan behar dute. Software librearen lehen ezaugarria, adibidez, norbanakoaren askatasuna indartzea da. Bigarrena, zientziaren eta hezkuntzaren aurrerakuntzan laguntzea. Software librearen hirugarren zutabea jendearen (edo enpresen) arteko elkartasuna bultzatzea da, eta hainbat adibidek erakusten duten bezala, baita elkartasun hori lortu ere. Bukatzeko, laugarren askatasun edo ezaugarria kooperazioan lan egitea eragitea da, hau da, software librea garatu eta erabiltzen duten enpresek eta pertsonek komunitate bat eratzea eragiten du.\nLehen momentuan pertsona eta enpresa askori software librearen abantaila teknikoak eta onura ekonomikoak bakarrik axola bazaizkie ere, mundu hau gertutik ezagututakoan, aipatutako onura etikoak (norbanakoaren askatasuna, zientzia eta hezkuntzaren aurrerakuntza, elkartasuna, kooperazioa, komunitatea) bizi egiten dituzte eta software librea eta estandar irekiak erabiliz lehen baino onura gehiago jasotzen dituztela ulertzen dute.\nBeste ezeren gainetik, software librearen meriturik handiena hori izan liteke: gatazka askorik sortu gabe, gutxi-gutxika zabaltzen eta indartzen joan dela. Ez hori bakarrik, copyleft softwarearen baliokideak beste esparru batzuetan ere sortu dira: copyleft musika, literatura, kazetaritza, politika, eta abar. Gehienok konturatu orduko, software libreak hasitako olatuaren onurak gure gizartean zabaltzen doaz.\nBeraz, lehendik ere software librea sustatzeko eta erabiltzeko arrazoi dezente bageneuzkan, egungo krisia ikusita, orain da garaia, inoiz baino gehiago, software librearen aldeko apustu garbia eta sendoa egiteko.\nPertsona batzuentzat softwarez aldatzea ez da lan erraza, baina Euskal Herriko gero eta enpresa gehiago beraien kabuz esfortzua egiten ari badira, erakunde publikoek ez dute aitzakiarik. Europar Batasunak aspaldi egin zuen software librearen eta estandar irekien alde eta Europako txoko askotan abantaila nabarmena hartu digute gai honetan (Andaluzian, Italian, Frantzian, Alemanian, Finlandian eta abar). Eusko Jaurlaritzak egin du software librearen alde gauzatxoren bat edo beste, baina heldu da garaia behingoz gai hau serio har dezan. Eta pairatzen ari garen krisi ekonomikoari aurre egiteko tresna baliagarri bat dela argi dagoenez, ea azkenean Eusko Jaurlaritza software librea benetan sustatzen eta erabiltzen hasten den. Bada garaia!\nOrain sozialistak daude Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) gobernuan eta beraiei dagokie Eusko Jaurlaritzak software librearen alde egin dezan lortzea. Idoia Mendia sozialista, Eusko Legebiltzarreko parlamentaria izan da orain dela gutxira arte eta, bertan zegoela, behin baino gehiagotan atera du software librearen gaia gobernuari presioa egiteko. Orain, bera da gobernuko kidea eta lehen besteei eskatzen zizkionak betetzeko gai dela erakutsi behar du.\nMartxoko hauteskundeen aurretik, SoftwareLibreaNahiDugu.org ekimenekoek lehendakaritzarako hautagai aurkezten zirenei software librearen eta estandar irekien inguruko galdera batzuk egin zizkieten. Alderdi guztiak ezbairik gabe software librearen alde agertu ziren eta, gainera, hauteskundeak irabaziz gero gai honen inguruan emango zituzten urratsak ere idatzi zituzten.\nDemokrazia Hiru Milioiko (D3M) Itziar Lopategik, adibidez, legegintzaldi batean (hau da, lau urteren buruan), erakunde publiko guztietako lanpostuetan software librea erabiltzea eta euskal instituzio publikoek sortutako eduki guztiak lizentzia libreekin argitaratzea agindu zuen. Baina dakizuen bezala, Alderdien Legea dela eta, D3M-k ez zuen hauteskundeetara aurkezterik izan eta PSE-EE (PSOE) dago orain EAEko gobernuan.\nPatxi Lópezek ere software librearen alde eta estandar irekien alde zegoela esan zuen argitasun osoz eta, orain, lehendakaria denez gero, bere usteak sendoak direla erakutsi behar du. Izan ere, Patxi Lópezek lehendakari izatea lortzen bazuen, Eusko Jaurlaritzak bere webguneen inguruko kontratazioek estandar irekiak bete zitzaten egingo zuela agindu baitzuen. Era horretan, Patxi Lópezek zioena egia bada, software librea erabiltzen dugunok hemendik aurrera ez dugu arazorik izango erakunde publikoekin harremanetan aritzeko. Beno, bada bere hitza beteko duen ala ez zain gaude software librea erabiltzen dugun ehunka mila euskal herritarrok.\nRubalcaba sozialistak LSSI legearekin eta kanon digitalarekin egin zuen berdina ez egitea espero dugu. Sozialistek, oposizioan zeudenean, LSSI legea zentsuratzailea zela, isun handiegiak ezartzen zituela eta kanon digitala indartzen zuela kritikatzen zuten. Rubalcabak berak LSSI legea ziberespazioko zentsuraren legea deitzen zuen bere kritika gogorrak botatzen zituenean. Behin boterera helduta, esaten zituenak bat-batean ahaztu egin zitzaizkion, antza. Ez hori bakarrik, espainiar sozialistek LSSI legea baino kaltegarriagoa den lege bat bultzatu eta onartu zuten, LMISI legea.\nEuskal sozialistek berdin egingo ote duten beldur naiz. Gobernua behin eta berriz kritikatu ostean software librearen alde gehiago ez egiteagatik, behin boterera helduta, beraiek esandako guztiak bat-batean ahaztu eta sudurraren puntan jartzen zaiena egingo ote duten beldur. Oker banago has daitezela behingoz software librea eta estandar irekiak gogoz eta indarrez bultzatzen, hamaika gauza baitaude egiteko. Gainera, aldi berean, egungo krisiari aurre egiten ariko dira.\nArgitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko ekainaren 5ean argitaratu zen.\nJardunaldi hacktibista Bilbon\n/ Etiketatua: d3m, gara, gaur8, lmisi, lssi, politika, psoe, software librea\n2010(e)ko apirilak 3 20:01 / / Txopi\nGaur tresna teknopolitikoei buruz hitz egingo dut, hau da, helburu politikoak aurrera ateratzeko balio duten programa eta gailu teknologikoei buruz. Hori esatea eta ezer ez esatea ia berdina da, edozein tresnak balio baitezake helburu politikoentzako. Hala ere, badira gizarte mugimenduek beraien jardunean dezente erabili dituzten eta erabiltzen dituzten teknologia batzuk. Baita helburu politikoekin sortuak izan diren tresnak ere eta, batzuekin eta besteekin, errepaso txiki bat egin nahi dut.\nDenboran atzera begiratzen baldin badugu, energia nuklearraren aurkako aktibista batek, Phil Zimmermann estatubatuarrak, 1990eko hamarkadaren hasieran sortutako PGP (Pretty Goog Privacy) programa nabarmentzen da. Informatikari gazte honek, jendeak ordenagailuen bitartez pribatutasunez hitz egitea ahalbidetu zuen, e-mailak eta fitxategiak matematikoki zifratzen zituen programa bat sortuz. PGP delakoak, gako publikodun kriptografia modernoa erabiltzen du eta teknologia hau hain da boteretsua, igortzailea edo jasotzailea ez den inortxok ezin dituela edukiak baimenik gabe eskuratu.\nGaur egun harrigarria iruditu badaiteke ere (edo ez), Ameriketako Estatu Batuetako gobernuak PGP programa “arma” bat bezala sailkatu zuen eta Zimmermannen aurka egin zuen. Baina Zimmermann ez zen kikildu eta adierazpen askatasuna eta komunikazioen pribatutasuna defendatzen jarraitu zuen. Arazo legalak izan zituen urte luzez eta espetxeratua izateko arriskuan ere egon zen. Baina, azkenean, garaile atera zen eta gaur egun gako publikodun kriptografia asko hedatu da. Kutxazain bat edo telefono mugikor bat erabiltzen dugunean adibidez, teknologia hau erabiltzen ari gara.\nBatek baino gehiagok PGP programa entzuna izango du, ETAk erabiltzen baitu bait zuen. Hedabide korporatiboek, sortu zenetik, programa honen aurka eta kriptografiaren aurka hitz egin dute behin eta berriz, teknologia hau merkataritza elektronikoaren zutabea dela ahazten bazaie ere. Enpresa multinazional batek PGPren garapena egiten zuen enpresa erosi zuenean, Zimmermannek enpresa utzi eta software librearen aldeko apustua egin zuen, gaur egun jende gehienak GnuPG zifratze programa librea erabiltzen duelarik. Orain dela hamarkada batzuk, gizarte mugimenduak, Internet bera gorpuztu aurretik ere, BBSak eta Newsgroup taldeak erabiltzen hasi ziren beraien barne koordinaziorako.\nGeroztik hona, zenbatezinak bihurtu dira posta elektronikoa eta posta zerrendak erabiltzen dituzten gizarte mugimenduak: talde ekologistak, genero berdintasunaren aldeko taldeak, altermundializazioaren aldeko taldeak, elkarteak, sindikatuak, gaztetxeak, kapitalismoaren aurkako taldeak, anarkistak, eta abar luze bat.\nGehienek Mailman izena duen posta zerrenda kudeatzailea erabiltzen dute. Batzuek, posta zerrenda zifratuak erabiltzen dituzte (adibidez Sympa programaren bitartez). Guztiak software librea dira, edonork Internetetik jaitsi eta askatasun osoz erabil ditzakeelarik.\nTxatak ere tradizio nahiko du gizarte mugimendu bat baino gehiagotan, posta elektronikoak ez bezala, presentziazko asanbladetan bezala era zuzenean hitz egiteko aukera ematen baitu txat bidezko komunikazioak. Indymedia Euskal Herriak adibidez, bere sorreratik IRC txat kanal bat dauka.\nEuskal Irrati libre bat baino gehiagotan ere (Tas-Tas, Arraio, etab.) txat bidezko komunikazioa erabiltzen dute noizbehinka. Ez hori bakarrik, irrati libre gehienek, uhin hertziarrak erabiltzeaz gain Internet bitartez ere (streaming teknika erabiliz) beraien saioak mundu osora zabaltzen dituzte: Koska, Irola, Hala bedi, Garraxi, Txapa, Txolarre, Gure irratia, Zintzilik, etab. Horretarako, Icecast bezalako streaming zerbitzari libreak erabiltzen dituzte.\nAipatutako Indymedia proiektua, aitzindari izan zen gizarte mugimenduen ahotsa indartzeko teknologia berrien aldeko apustu berritzailea egin zuenean. 1999. urtean, Seattlen, Mundu Merkataritzaren Erakundearen aurkako protestak ikustarazteko, hedabide independenteen lehen gunea sortu zen eta ordutik hona, 200 gune sortu dira mundu osoan zehar. Webgune hauek albisteak era kronologikoan erakusten zituzten, gaur egun hain ezagunak bihurtu diren blogak sustatuz. Indymedia Euskal Herriak, adibidez, MIR software librea erabiltzen du, baina gizarte mugimenduetan ohikoak dira blogak sortzeko beste programa batzuk ere: WordPress, Drupal, Joomla!, etab.\nIkus daitekeenez, tresna teknopolitiko asko dago, baina gehienek erabilera bat baino gehiago izan dezakete. Ez da horrela NetStrike edo Internet bidezko manifestazioak burutzeko erabil daitezkeen softwareen kasuan.\nOso mota desberdinetako programatxo hauek, sarearen bitartez protesta bat egiteko aukera ematen dute, jende andanak aukeratutako webgune edo webguneak gainez egitea lortuz. Manifestazio fisikoek leku publikoak (kaleak) hartzen dituzten bezala, manifestazio birtualek webgune publikoak hartzen dituzte. Protesta modu hau Italian hasi zen lehenengoz baina Euskal Herrian ere izan da NetStrike bat baino gehiago.\nAzken urteotan teknologiaren bitartez politika egiteko erabili diren teknologia batzuk errepasatu ditugu. Gaur egun, BBS eta Newsgroup taldeak kenduta, aipatutako tresna horiek guztiak oraindik ere erabili egiten dira. Guztiak. Baina, hala ere, denborak aurrera egin ahala, joerak aldatzen joan dira eta tresna batzuk gutxiago erabiltzen diren bitartean, beste batzuk gero eta gehiago erabiltzen dira.\nGaur egun, jarduera politikoan (bai gizarte mugimenduenean eta baita alderdi politikoenean ere), Web 2.0 izenarekin ezagutzen diren webguneak asko erabiltzen dira: blogak, wikiak, albiste, argazki eta bideo partekatzaileak, etab. Webgune sozialak deitzen direnak, inoiz baino zabalduago daude gaur egun eta datozen urteotan ere joera mantenduko dela dirudi.\nSoftware librea den Crabgrass bidezko sare sozial politiko bat ere badago, baina badirudi webgune sozialek biltzen dituzten komunitateetan, gai politikoen inguruan talde zehaztuak egon beharrean, proposatzen diren ekimen desberdinen inguruan, gero eta gehiago, bildu eta koordinatzen diren jende multzo heterogeneoak daudela.\nAtzean enpresak dituzten Facebook, Twitter eta antzeko sare sozial jeneraletan, ohikoa da jendeak bere lagun eta ezagunei oso gai desberdinen inguruko proposamenak egitea, eta, ondoren, ekimen baten inguruan jendea biltzea eta lanean hastea ere. Hitzaldi bat, manifestazio bat, truke azoka bat edo beste edozer gauza izan daiteke.\nEzaguna da adibidez, iaz, munduan zehar barreiaturik dauden kolonbiarrek, Facebooki esker munduko ehun hiri baino gehiagotan antolatu zituzten manifestazio bateratuak. Ezagunak dira baita ere, 2004. urtean, Madrileko “Martxoaren 13a” delakoaren ondoren, madrildarrek telefono mugikorren bitartez antolatu zituzten protestak. Azken finean, telefono mugikorretako agendan gordetzen ditugun lagun eta ezagunen kontaktuek, sare sozial bat eratzen dute…\nEtorkizunean zehatz-mehatz zer gertatuko den asmatzea ezinezkoa da, baina egungo joerak ikusita, badirudi gaika banatzen diren posta zerrendetako eta webgunetako komunitateak bigarren maila batetan geratzen joango direla eta politika kontuak sare sozial heterogeneoetan gero eta gehiago jorratuko direla, beste gai askorekin batera: aisia, kultura, hezkuntza, etab.\nHorren adibide dira azken aste eta hilabeteetan Internet bitartez burutzen ari diren gero eta sinadura bilketa ugariagoak (SoftwareLibreaNahiDugu.org, PuntuEus.org) edo XMailer software librearen bitartez europar parlamentariei bidali berri zaizkien miloi erdi e-mailak. Ekimen hauek guztiak sare sozial jeneralak erabili dituzte aditzera emateko.\nHorri, aktibista batzuek telefono mugikorrentzako sortu duten CryptoSMS programa librea (SMS bitartez informazio zifratua bidaltzeko tresna bat da) gehitzen baldin badiogu, teknologiaren erabilera politikoa gero eta erabilerrazagoa izango dela eta gero eta zabalduagoa egongo dela ere ondoriozta daiteke.\nBeraz, argi dago sare sozialen bitartez gauzatzen diren bat-bateko ekimen politikoak gero eta ugariagoak direla. Etorkizunean ekimen teknopolitikoak are ugariagoak izango direla dirudi.\nArgitaraketa: Artikulu hau GARA egunkariko GAUR8 larunbateko gehigarrirako prestatu nuen eta 2009ko maiatzaren 8an argitaratu zen.\nZuzenketa (2010/04/14): Artikulu honetan dioenaren arabera ETAk jada ez du PGP erabiltzen, baizik eta TrueCrypt.\n/ Etiketatua: crabgrass, cryptosms, eta, gara, gaur8, gnupg, mailman, mir, netstrike, sare sozialak, sympa, xmailer


"Nire ustez, argi ikusi da kultura segurua dela" : Irutxuloko Hitza\nNoa and the Hell Drinkers taldeak blues-rock musika egiten du. (Argazkia: Noa Egiguren)\nZer da Noa and the Hell Drinkers?\nBlues estiloko musika jotzen dugu, batez ere. 2016an sortu genuen taldea, eta segituan hasi ginen kontzertuak ematen: guk uste dugu taularen gainean hartzen dela esperientzia. Berehala argi ikusi genuen zein musika mota egin nahi genuen, eta ordutik blues-rocka da gure kutsua.\nNolako ibilbidea izan duzue ordutik hona?\nBlues jaialdietan eta tabernetan zuzenean jotzen hasi ginen, eta lehen diskoa argitaratu genuen, bertsioekin, 2017an. 2018an zehar diskoa aurkeztu genuen, eta 2019an gure konposizioak egiten hasi ginen. Oso modu naturalean atera ziren. Abenduan kaleratu genuen diskoa, eta bira prestatu genuen. Martxo hasieran Madrilgo La Coquette Blues tabernan jotzeko aukera izan genuen: erreferentea da blues munduan. Hori izan zen gure azken kontzertua pandemiaren aurretik.\nNola eragin dizue COVID-19ak?\nDiskoa aurkeztu genuela bospasei lekutan, eta kito. 2020a zen guretzat, beste hainbat talderentzat bezala, diskoa aurkezteko aukera; gainera, ilusio handiz egindako diskoa. Bat-batean, bira hor gelditu zen, eta saiatu gara taldea sare sozialetan bultzatzen eta gure abestiak sustatzen. Posible izan denean elkartu gara maskara jantzita bideotxoren bat egiteko. Egia da entseguak egiteko eta elkartzeko aukerarik ez zegoela, baina harremanetan egon gara eta konposizioak sortzen jarraitu dugu. Hori egin dugu, eta hasi gara sare sozialetan gure singleak pixkanaka kaleratzen.\nKonfinamendu ondorengo garaian kontzertuak egiteko aukera izan duzue?\nAgurainen jotzeko aukera izan genuen uztailean, blues jaialdi batean. Hor konturatzen zara zenbateraino sumatu duzun taula gainean egotearen falta. Orain, sorpresa bat prestatzen ari gara, egoera pixka bat hobetzen den garairako: 2021 hasierarako kontzertu berezi bat ari gara prestatzen. Oso polita izango da. Gure bigarren diskoko abestiak joko ditugu eta konposizio berriak aurkeztuko ditugu.\nNolako urtea izan da 2020a musikarentzat orokorrean?\nNire ustez, argi ikusi da kultura segurua dela. Kontzertuetan segurtasun neurriak bermatu daitezke eta bermatuta daude. Ondo egin daitezke gauzak, eta nire ustez, ekitaldi gehiago egin behar dira, eta jendea kontzertu gehiagotara joan behar da, seguruak direlako.\nNolako 2021a nahi duzu?\nZuzenean jotzea da 2021an nahi dudana, zuzeneko kontzertuak egitea. Lokalean jotzea oso dibertigarria da, baina guk zuzenean jo nahi dugu, jendearen berotasuna sentitu, eta giroa. Orain indarrean dauden neurriak errespetatu behar ditugu, baina lehenago geunden bezala egoteko desiatzen gaude.


Poloniara bidean - Txorierri - Aikor.eus\nAndoni Solorzano Orue 2019-05-23 10:43\nUnibertsitate garaian, banuen Alberto izeneko ekonomia irakasle bat. Unibertsitateko klaseez gain, siderurgiako enpresa batean egiten zuen lan; horrek ez zion, baina, unibertsitateko lana ongi gauzatzeko trabarik egiten. Izan ere, prestatutako apunteak ezin hobeak ziren: hirurogei bat orrialdetako koadernotxo uztaiduna, txiste, bitxikeria zein pasadizo ugariz betea. Gauzak azaltzeko zuen era ere bitxia bezain ona zen. Amorebietatik Txinara trenez joandako norbaiten klaseek bereziak izan behar dute, alajaina!\nNork ikusi du Ben-Hur filma? Eta Curro Jimenez? Aitabitxia (berez, The Godfather filma, Aitajauna bezala itzuli zuten, baina barkatua zaude Alberto!) filma nork ikusi du? Hainbat gauza azaltzeko, filmei egiten zien erreferentzia, azalpen ulerterraza izan genezan. Enpresetako aholkulariei buruz hitz egiteko, Aitajaunarenaholkulariaren azalpena ematen zigun; erantzukizun zibilaren nondik norakoak irakasteko, Ben-Hur eta galeretako eszenak; eta Curro Jimenez telesailak lan-baldintzak hobetzeko azalpen modura balio zuen. Bikaina benetan.\nAzkenaldian bolo-bolo dabilen euskal bikoiztaileen aferak Alberto gogorarazi dit, baita bere film bidezko azalpenak eta, bereziki, ikasgelan niri pertsonalki gertatutako pasarte barregarri bat ere. Bada, ikasgelan geundela, irakasleak apunteetako paragrafo bat irakurtzeko agindu zidan. Nik, ikasle gehienek egin ohi duten legez, ez nuen gogo handiegirekin irakurri, eta testu horretan berak bereziki prestatutako txantxa edo txisteaz ez nintzen ohartu; nire erruz, beste klasekideak ere ez. Apunte horiek prestatzen emandako denbora zela eta, ez zion graziarik egin horrek, eta honakoa bota zidan: “Ikusi duzu noizbait polonieraz bikoiztutako filmik? Bada, jatorrizko hizkuntzan entzuten da soinua, eta gero zertxobait baxuago zuk irakurri duzun bezala irakurtzen duen morroia”. Hura zalaparta eta barre algarak klasean! Lauhileko osoan zehar “poloniar” deitzen ibili zitzaizkidan klasekideak.\nEtxera heldu, Interneten sartu, eta polonieraz bikoiztutako film bat deskargatu nuen. Egia zen! Irakasleak esan bezala! Morroi bat akabatzen ari ziren filmean, eta poloniar morroi hark kilimak egiten ibiliko balitzaizkio bezala bikoizten zuen. Nik irakurri bezala hitz egiten zuten! Orduantxe konturatu nintzen apunteak izorratu nizkiola.\nAspalditik darama euskal bikoizketak hilzorian, besteak beste, EITBk zein Eusko Jaurlaritzak hori gerta ez dadin neurriak hartzen ez dituztelako. Laurogeita hamarreko hamarkadan 1.000 ordu inguru bikoizten ziren, eta aurten 100 ordu baino ez. Lan-kargaren murrizketa gutxi ez balitz, bikoizleen soldatak azken urteotan % 30 jaitsi dira. Horrek BIEUSE (Euskal Bikoiztaileen Elkartea) sortzera eta greba egitera bultzatu ditu bikoizleak. Eztabaida sortu du horrek, komunikabide zein sare sozialetan, eta azpidatzien alde egiteko debate antzua ere zabaldu da bertan. Baina ez gaitezen benetako eztabaidatik aldendu; azpitituluak gehigarri izan daitezke, baina ez dute bikoizketa ordezkatu edo baztertu behar. Kalitateko euskal bikoizketa behar dugu, ugaria eta anitza. Egin dezagun BIEUSEren alde, egin dezagun euskal bikoizketaren alde, edo has gaitezen maleta prestatzen, Poloniara bidean baikoaz.


2021-11-12 - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza : Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza\n44. Euskal Zine Bilerak ikuslez bete nahi du Ikusgarri\nBere ohiko formatura itzuliko da aurten Euskal Zine Bilera, eta aurreko urteetan landutako espazioak mantenduko ditu. Beste urte batez euskarazko ikus-entzunezkoak bultzatzen jarraitu nahi dute.\nPatronala Bizkaiko kontserberetako hitzarmena "blokeatzen" ari dela salatu dute\nKontserberetako ordezkari sindikalek eta sindikatuetako ordezkariek manifestazioa egin dute gaur [azaroak 12] Bilbon. Jakinarazi dute ez dutela alde batera uzten greba egiteko aukera.\nLea-Artibai eta Mutrikuko puntistak, Munduko Koparen bila\nMunduko Kopa datorren astean jokatuko dute Mexikon. Lea-Artibaiko Aritz Erkiaga, Aimar Aldazabal, Alex Goitia eta Danel Mandiolak eta Mutrikuko Ekaitz Mendizabalek eta Mikel Manzisidorrek irabaztea dute helburu, baina esperientzia bizitzeko ere gogotsu daudela diote. Hemen haiek esandakoak: zailtasunak, entrenamenduak, aurkariak eta gehiago!\n[ELKARRIZKETAK] Irakurri puntistek erantzundako galderak\nSuhiltzaileek Atxaspiko zubipean zegoen txakur bat erreskatatu dute\nBodyboard eta surf txapelketak jokatuko dira Karraspion\n09:30ean hasiko dira lehen txandak, eta antolatzaileen asmoa txapelketa arratsalderako amaitzea da. Gaur [azaroak 12] da azken eguna txapelketetan izena emateko.