Tarawih Prayer (Night Optional Prayer during Ramadan) [ alkhazor bin sultan Al-Chechani ] - Articles - Chechen - PDF\nTarawih Prayer (Night Optional Prayer during Ramadan)\nTitle: Tarawih Prayer (Night Optional Prayer during Ramadan)\nThe Writer: alkhazor bin sultan Al-Chechani\nPublisher: www.dinulislam.net - Dinul Islam Website In Chechen\nShort Discription: Prayer is the greatest bond between the slave and his Lord as mentioned in the sunnah of the prophet pbuh.In this article some rulings of Tarawih prayer.\nAddition Date: 2008-03-09\nShort Link: http://IslamHouse.com/78826\nTranslation of Subject Description: Chechen - Arabic - Bengali - Thai - Malayalam - Uzbek - Bosnian\nТарáвúхь ламазан хадам\nТарáвúхь ламаз – иза къаьсттина мархин баттахь, пхьуьйра ламазал тIаьхьа дуьйна Iуьйра ламазан хан кхаччалц йолчу юкъахь деш долу суннат ламаз ду.\nТарáвúхь ламазан хьукм\nТарáвúхь ламаз чIагIдина суннат ду. Иза суннат хилар тIехь массо Iелам-нехан барт хилла а бу.\nТарáвúхь ламазан дозалла\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Рамадан баттахь, иза бакъ хиларх а, парз хиларх а теша а тешаш, шена мел хиларга дог а дохуш, АллахIа доьхьа цу беттан буьйсанашкахь ламазаш динчунна гечдийр ду цуьнан дIадаханчу къиношна». Кхин а аьлла цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –: «Бакъдолуш, нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIа парз дина рамадан баттахь марха кхабар, ас суннат дина цу баттахь ламазаш дар. Рамадан бутт бакъ хиларх а, парз хиларх а теша а тешаш, шена мел хиларга дог а дохуш, АллахIа доьхьа цу баттахь марханаш кхаьбнарг а, ламазаш динарг а къинойх цIанлур ву, шен нанас ша доьххьара винчу хенахь санна». Оцу хьадисашкахь хьахийна долу «цуьнан буьйсанна ламазаш дар» бохург таравихь ламазаш дича а кхочуш хуьлу, Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – доьххьаралера хьадисан маьIна деш ма-аллара.\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – кхин а аьлла таравихь ламазех лаьцна: «Имам вáллалц цуьнца (таравихь) ламаз динчунна АллахIа иза яздийр ду цо и буьйса ерриге ламаз деш яьккхича санна».\nТарáвúхь ламаз жамаIатца а, ша цхьамма а дар\nТаравихь ламаз жамаIатца дар гIолий а, мелехь а, деза а ду, ша цхьамма дечул а, хIунда аьлча Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьайолчу хенахь иза жамаIатца дина долу дела, цул тIаьхьа, Iумара – Дела реза хуьлда цунна – ша халиф волчу заманахь асхьабашка иза жамаIатца дайтина дела, массо асхьабаша хIетахь иза жамаIатца дина а долу дела. Луучо ша цхьамма дича а нийса хуьлуш ду иза, делахь а гIолий дерг а, деза дерг а дитина хуьлу иза ша цхьамма динчо. Цхьаболчу Iелам-наха аьлла: рамадан баттахь маьждиг чохь таравихь ламазаш данне а ца деш дитар мегаш дац.\nТарáвúхь ламазан хан\nТарáвúхь ламазан ракаIаташ\nТаравихь ламазан ракаIаташ йа бархI ракаIат ду, йа ткъа ракаIат ду. БархI ракаIат хилар деана Iаишас – Дела реза хуьлда цунна – аьллачу дашехь, - «Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – буьйсанна деш долу ламазаш сов ца дохура цхьайтта ракаIатал, рамадан баттахь а, йа кхечу беттанашкахь а». Ткъа оцу цхьайтта ракаIат юкъара кхоъ витр ламаз ду, диссина бархI таравихь ламазана ду. Кхин а, Iумаран – Дела реза хуьлда цунна – заманахь, цо асхьабаш таравихь ламаз дан жамаIатехь гулбинчу хенахь, цара а цхьайтта ракаIат динера аьлла деана ду. Кхин а, цара цу хенахь, витр ламаз доцург, ткъа ракаIат таравихь ламазаш динера аьлла деана а ду, цундела иза ткъа ракаIат даран тешалла ду. Цхьаболчу Iелам-наха хIара тIаьххьарниг иснадаца нийса дац аьлла, цхьаболчара нийса ду аьлла, цигара схьа цхьаболчара бархI ракаIат дича гIолий ду аьлла, вукхара ткъа ракаIат дича а дика ду аьлла.\nТарáвúхь ламазехь доьшу сураташ\nТаравихь ламазехь къаьсттина цхьа сураташ дешар, йа хIоккхул-оццул дешар суннатехь деана дац. Ткъа дукхах болчу Iелам-наха, таравихь ламазашкахь берриге баттахь Къуръан цкъа дешна чекхдаьккхича дика ду аьлла, хIора буьйсанна цхьацца жуз доьшуш. Иза дича дика дерг а, мелехь дерг а ду, луучо кхин а кIеззиг деша а мегаш ду.\nТарáвúхь ламазан куц\nТаравихь ламазан куц кхидолчу ламазийн куц санна ду.\nТаравихь ламаз дIадолош, азан даран а, къамат даран а меттана «Ассолáту джáмиIахI» эр ду. Цхьаболчу Iелам-наха, иза хIора керла ламаз дIа мел доладо эр ду аьлла, цхьаболчара доьххьара ламаз дIадолош аьлча тоьар ду аьлла. И дешнаш олуш хезча, къаматехь санна, хезаш волчо эр ду: «Ла хьавла ва лá къуввата иллá биллáхI». «Ассолату джамиIахI» хIора ламазана алар а, цунна жоп луш «Ла хьавла ва лá къуввата иллá биллáхI» алар а суннатехь къастийна деана а дац, йа ШафиIийн мазхIабера хьалхалерачу Iелам-наха хьахийна а дац, цундела уьш иштта ца олуш Iаддитича а гIалат дац.\nНиййат дечу хенахь, таравихь ламазана ниййат хила деза, йа рамадан беттан буьйсанна ден ламаз дан аьлла ниййат хила деза, юкъара суннат дан аьлла ниййат дича таравихь ламаз хир дац иза.\nТаравихь ламазехь «Фатихьат» а, цул тIаьхьа доьшу сураташ а чIогIа дешар суннат ду.\nТаравихь ламаз деш хIора шина ракаIатал тIаьхьа салам дала деза, диъ ракаIат цхьана саламца дар нийса дац. Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Буьйсанна деш долу ламаз шишша ракаIат ду».\nХIора ши ламаз дIа мел долу, садаIар дика ду, луучо Къуръан доьшуш, йа зикр деш, йа хьехам беш. Иза иштта дика хилар вайна девза, хьалха-хьалха хиллачу бусалба наха иза деш хилла хиларца. Iелам-наха ма-аллара, цара, шаьш таравихь ламазаш дехха деш хиларна, хIора диъ ракаIат дIа мел-дели садоIуш хилла, ткъа Маккахь болчара хIора диъ ракаIатал тIаьхьа тIаваф деш хилла. «Таравихь» - аьлла оцу ламазан цIе а «тарвúхьахI» - «садаIар» бохучу даш тIера схьа тиллина ю, хIора шина ламаз юкъахь цара садоIуш хилла дела.\nТарáвúхь ламазал тIаьхьа витр ламаз дар\nВитр ламаз жамаIатца дар суннат дац, мархин баттахь бен. Рамадан баттахь витр ламаз жамаIатца дар суннат ду, таравихь ламазел тIаьхьа деш делахь а, дацахь а.\nНагахь санна ша Iуьйкъа ламаз дийр делахь, витр ламаз цул тIаьхьа дан тIаьхьататтар гIолий ду, таравихь ламазал тIаьхьа а ца деш, ткъа шена луучо таравихь ламазел тIаьхьа жамаIатца а дийр ду иза.\nТаравихь ламазел тIаьхьа витр ламаз цкъа динчул тIаьхьа, Iуьйкъа ламазал тIаьхьа юха дан мегар дац витр ламаз, хIунда аьлча Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла долу дела: «Цхьана буьйсана чохь ши витр дац».\n «ТIорхьут-тасрúб» тIехь Имам Ал-Iирокъийс дийцина иза.\nLast Update : Mar 17,2008 - 19:03:56


Байнарш, байъинарш, гIодинарш...\nМарсхьокху-бутт 07, 2012\nНохчийчоь -- Полицин талламаш дIабоьлхуш, Соьлж-ГIала, 25Заз2011\nНохчийчохь цхьана юкъанна лагΙделла хиллехь а, кху тΙаьххьарчу кΙиранашкахь юха а марсадаьлла гΙаттамхошца зΙенехь хилларш я царна кхачанца къинхетам уьншераш хьалха бинарш лехар а, лецар а. Чуьра стаг гΙаттамхойн могΙаршкахь велахь-м Ιойла дац доьзалан а, я цуьнан гергарчийн а.\nТергаллучу хиламаша ма-гайттара, тIеман хьу-чулацам болчу хиламашца къаьсташ ду кху карабеъначу Марсхьокху-беттан хьалхара денош. Эккхийтар а, лецарш а, тIеман тасадаларш а, герзан къайленаш гучуйийлар а - дерриге а тарделла чекхдаьллачу 5-6 дийна чу. Цунна тоьшалла до чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло Iорабохучу хаамаша а.\nУггаре коьртахдаьккхина кхузахь дийцаре деш дерг, Соьлж-гIалахь, виъ эскархо а вуьйш, веанна чевнаш а еш, бала арабевллачара дина эккхийтар ду. Цу кепара Iожалла хаьржинарг цкъачунна мила ву хиъна дац. Урхаллехь болучара кхеторехь, ГIалгIайн мехкан ГIалашка-юьртахь тIемалойн байъарна дуьхьал бекхамна дина ду и талор. Цара лаа ца лору и эккхийтар Марсхьокху-беттан 6-чу дийнахь дина хилар а. Цу дийнахь 16 шо дуьзна, «Джихад» тIеман операци дIа а яхьна, тIемалоша Соьлжа-гIала схьаяьккхина.\nТкъа мехкан куьйгалхочунна Кадыровна хетарехь, Соьлж-гIалахь тIеман гIирс-коьчалш духкучу туькана юххехь эккхийтар дарна куьг бехкенаш вежарий Муслим, Хьусайн ГакаевгIар бу.\n«Ас ницкъаллин структурашна хьалха декхарш хIиттийна, уггаре зеделла, бахчабелла низамхой тIаьхьа а баьхна, ГакаевгIар схьакаро а, леца а, дуьхьало еш хилахь, байъина дIабаха а", - боху Кадыров Рамзана. Цунна хетарехь ГIалашка-юьртахь вежарий АвдорхановгIар а, церан накъост Халадов а байина дIабахаро аьтто бо алссам тидам а, ницкъаш а ГакаевгIарна тIеберзо.\nАла дашна, цхьа шо гергга хан яьллера Нохчийчохь вала араваьллачу стага эккхийтар данза. Цхьаболчу тергамхоша билгалдаккхарца, Нохчийчохь тIом а, гIаттамхой а боцу хьесап ду, бохуш, зевне дIахьедарш дечу Iедалдайшна цуьрриг а юьхькIаме дац Соьлжа-гIалахь дина эккхийтар.\nИ эккхийтар доцуш, карабеъначу беттан юьхь синтеме цахиларан тоьшаллаш кIезиг дац. Хаддаза дIахьош ю Веданан кIоштахь масех де хьалха гIаттамхой лохуш йолийна тIеман операци. Низамхойн урхалло дередо, кху беттан кхоалгIачу дийнахь Гуной-эвлана гергахь ницкъаллин структурашна герзаца духьало а йина, хьаннашкахь хьулъеллачу тIемалойн тобан лорх кхиа Iедалан ницкъийн ка ца яьлла, бохуш.\nБуьйранчаша чIагIдарехь, цу тасадаларехь вийна цхьа тIемало, мила, стенгара ву хIинца а хиъна дац. Билгалдаккха догIу, нохчийн лаьмнашкахь кест-кеста дIахьош йолчу тIеман операцешкахь гIаттамхойн байина, бохуш, дIасабаржабен официалан хаамаш, дукха хьолехь, юкъараллехь шеконца тIеоьцуш хилар. Цу могIарера бу Веданан кIоштахь тIемало вийна бохург а.\nИ тайпа вер-ваккхарш а, тIамца боьзна кхиболу карзахе хиламаш а боцуш, кху беттан хьалхара денош билгалдевлла лецаршца а, герзан къайленаш карорца а.\nТIемалойн агIонча ву аьлла, шеко йолуш, вахархо сацийна низамхоша ШуьйтIан кIоштахь. Цунна бехке диллинарг ду хIинцачул пхи шо хьалха кхачанан сурсаташ латтош тIемалошна гIо дар.\nТIаьхьалонна дIадиллина, хьуламехь латтош герзан къайле гучуяьлла Веданан кIоштан Ширди-мохкана гергахь. Цу чохь карийна мина а, иттех граната а, хIоъ-молха а, бIеннашкахь маса-тоьпийн патармаш а, кхин цхьацца гIоьналлин тIеман коьчалш а. Ши бIе кийла гергга тротил-молха карийна могIарерчу вахархочунна ШуьйтIан кIоштан Зона-юьртан хьун чохь.\nБелларш, байъинарш, гIодинарш...


Ильясов Шарпудди: Шаьш довла а довлуш, ма гIерта Польше! - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Ильясов Шарпудди: Шаьш довла а довлуш, ма гIерта Польше!\nНохчийн мухΙажирш Европе кхачабе ков Польшехь ду, географига хьаьжжина. Амма цигахь мухΙажирш совццал де-таро йолуш а, и хилча а нахе дика хьегийта лерина а яц ша Польша.\nМуха ду цигахь алссам гулбеллачу нохчийн хьал, цара хΙун бахьанаш даладо шаьш даймахках къастаран? Оцу хьокъехь Маршо Радион къамел хилира Польшерчу нохчийн диаспоран куьйгалхочуьнца Ильясов Шарпуддица.\nПольшехула Европе кхача арабевллачу Нохчийчуьрчу мухIажирех 6-7 эзар стаг сецна я сацийна полицино, царех доккха дакъа депортацин лагершкахь кхобуш а ду. Нохчийн мухIажирийн лагерш ю Белостокехь, Безволехь, кхечу массех гIаланашкахь.\nХIинца тIебаханаш хьовха, бухахь иттех шо доккхуш беха нах а бац Польшехь тоъал дахаран хьелашка кхаьчна. Иштта дуьйцу Польшерчу нохчийн диаспорин куьйгалхочо.\nВон хьал ду Польшерчу нохчашкахь


Оьрсийчоь --Москох Дзержинский Феликсан 137 шо кхачар дагалоцуш гулбелла бахархой, 11Мар2014 11 September 2014\nКъайлах болхбен полици - ЧК - кхоьллинчу Дзержинский Феликсан массех метр лекха лаьтта хIоллам бохош, 1991-чу шарахь Оьрсийчоьнан халкъашна чекхъели аьлла хетара Iазапе зама.\nАмма халкъ Дзержинскийн сий айдаре кхойкхучу коммунисташна иза веза ву. Цара Москох цуьнан хIоллам меттахIоттор къовсуш лаьцна Iалашо герга ю кхочуш хила.\nХьалхо ша хIотто ца магийна референдум шахьаран харжамийн комиссино хIинца хIотто магош ю. ТIедогIучу кIиранах цуьнан сацам я тIечIагIбийр бу, я юхабоккхур бу гIалин думано, хаамбо РИА Новости агенталло.\nНагахь санна Москох-шахьаран дума референдум дIаяхьийта реза хилахь, 28 де хир ду компартин хIоллам меттахIоттор къобалдан оьшу 146 000 кхаж нахера гулбан.\nХIинца дуьххьара хьахош а дац Лубянкехь Дзержинскийн хIоллам меттахIоттор. Советан Iедал доьхначул тIаьхьа дукхазза а гIиртина иза дан компарти а, цуьнца бертахь болу баккхий хьаькамаш а, шайлахь Москох мэр лаьттина Лужков Юрий а тIехь.\nОьрсийчоь шина декъе йоькъу цIе ю «Дзержинский».\n1917-чу шарахь яьккхинчу революцехь «цIен террор» олу таIзарийн болам гIатторца, вуно дукха адам къиза хIаллакхдарца чIагIъелла Советан пачхьалкхехь ЧК полици. Хан-зама яьлча цунах НКВД аьлла, юха – КГБ, ФСК, ФСБ.\nФедералан кхерамзаллин урхалла – ФСБ – хIинца а ю оццу Лубянкин майданахь. 30 шо сов лаьттинчул тIаьхьа дIабаьккхинчу хIолламан метта хIоттийра Советан Iедал доьхначу 1991 шарахь шен набахтешкахь миллионаш нах хIалакбарца евзачу Соловецкий гIайритIера беъна чхар.\nКарарчу хенахь Дзержинскийн хIоллам лаьтта Москва-хин йистерчу цхьана музейхь.\nХIоллам меттахIотторна дуьхьаллаьтташ а дукха нах бу. Делахь а, социологаша 2013-чу шарахь бинчу хаттамаша гойту Дзержинскийна сийдойла лууш Оьрсийчохь ах бахархой буйла.\nСтохка гурахь Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран омрица тоьллачу полицин декъанна меттахIоттийна хьалха а йоккхуш хилла «Дзержинскийн дивизи» цIе.\nКоммунисташа хIоллам меттахIоттош айбинчу боламца богIу кхин цхьа барам а – 1000 шо хьалха керста дин оьрсашка кхачийначу Владимир-паччахьна хIоллам хIоттор. Цунна меттиг билгалъяккха гIерта жигархой, амма цкъачунна ца къастаелла иза. Цхьаболучара Владимир латта веза аьлла хета Лубянкин майданахь Дзержинскийн меттана. Шатайпа къовсам бу шина хIолламца боьзна.\nЦхьаболучарна Советашна къайлах полици кхоьллина Дзержинский веза хета керста дин даржийначу Владимирал а. Ткъа вукхара оьрсех цивилан къам динарг а лоруш, вазво «Киеван Русан» паччахь.


Iилманчаша теллина Австрера бусулба юкъаралла\nАвстри -- Венера маьждиг, 20Заз2012.\nАвстрехь зорбане бевллачу керлачу талламаша гойту, меттигера бусулбанаш цу пачхьалкхан вуно мехала дакъа хилар а, хаамийн гIирсашкахь царех лаьцна даржош долу питане хабарш бакъдолчунна гена хилар а.\nНагахь санна хаамийн гIирсашкахь бусулба зудчух лаьцна цхьаъ яздеш хилахь, даима аьлча санна цу артикална юххе тухий Iаьржа паранджа йоьхна, шен юхьсибат къевлинчу зудчуьн сурт хуьлу. Ткъа бусулба боьршачу стагах лаьцна цхьаъ яздеш хилахь, хье тIе Iарбойн йозанаш долу баьцара тIийриг йихкина, герзах воьттинчу, хIокху мIаьргонехь вала а, вен а кечвеллча санна волчу боьршачу стеган сурт хуьлу тухий.\nШайн хIусамнаношна гIелонаш ярхий, нах а бойъуш, шаьш а леший бен кху дуьненах самукъа ца долуш цхьа тамашийна дера а, акха а адамаш бусулбанаш долуш санна. Цунах цхьа а цец ца волу, иза иштта хила дезаш санна тIе а оьцу. Къаьстина, бусулба дин телевизионехулий а, кхечу хаамийн гIирсашкахулий дийцарх бен ца девзачу наха.\nКху тIаьхьарчу масех шарахь Венерчу университетера цIеяххана болу Iилманчаш хIиттинера и тамашийна хIума талла а, цуьнан бакъдолчуьнца йолу зIе билгалйаккха а, ткъа иштта муьлш бу уьш, Австрера бусулбанаш, муха бу уьш, муха беха, бохучу хеттаршна жоьпаш лаха а. Дукха хан йоцуш шайн талламийн жамIаш цара зорбане даьхна, „Бусулбачеран Австрехь Iер-дахаран дела де“ цIе йолчу Iилман балха чохь.\nЦу балхо, Австрехь вевзаш волчу профессора, бусулба Iилман говзанчано Аслан Эднана шеца цхьаьна Венерчу Исламан талламийн институтера дийна цхьа Iилманчийн тоба а йолуш дIаболийна хиллачу, гайтина, меттигерачу бусулбачу бахархойн динца йолу юкъаметтигаш юкъараллехь хетачул дуккха а къаьсташ хилар.\nИза вуно бес-бесар а, плюрализме а хилар а, цуьнан дуккха а тайп-тайпана агIонаш хилар а. Ткъа Австрера бусулбанаш – уьш цхьа, Iилман дашца аьлча, хIомогене, цхьатерра хьежамаш а, Iер-дахаран кеп а йолу тоба ю бохург - иза клише хилар а, бакъдолчунна гена хилар а гайтина цу талламаша.\nАвстрерачу бусулбачийн дахаран а, дин лелоран а башхаллаш толлуш хиллачу Iилманчийн тобанан декъашхо вара Венерчу университетан белхахо, социологин Iилманча Колб Йонас. Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь цуо билгалдаьккхира, шаьш шайн талламаш деккъа маьждигашкахь я бусулбачийн цхьаьнакхетараллашкахь дIадаьхьна ца Iаш, Австрин массо а маьIIехь бехачу могIарерачу ислам дин лелочарна юккъехь дIабаьхьна хилар, цу нехан Iер-дахаран сурт ка ма-доллу кхочуш кхоллархьама.\nКолб Йонас: „Цу талламийн башхалла хIун яра хьуна аьлча, тхо, аьтто ма - боллу, герга кхача гIоьртира, кху махкахь бехачу бусулбачарна. Цу Iалашонца оха алсамох йолу тхайн фокус цхьацца маьждигашкахь я бусулбачийн цхьаьнакхетараллашкахь тобанаш кхоьллинчу жигархошна тIе а ца хьажош, могIарерачу, шаьш бусулба лоручу а, бусулба дахар дIакхоьхьучу нахана тIе хьажийнера.\nТIаккха тхайн талламийн жамIаш дан тхо хIоьттича, тхуна гира, цу нехан, могIарерачу бусулбачийн, шайн дин лелорца прагматикалле а, секуляре а йолу юкъаметтигаш вуно чIогIа хилар. И бохург хIун хьуна аьлча, Австрехь бехаш болчу бусулбачара шайн дин лелор а, динца йолу юкъаметтигаш а вуно кхиамца кхузарчу дахарца а, Iер-вахаран хьелашца а цхьадузу, цунах дIа ца къастадо бохург ду. Цу талламийн тIум ала мегар долу, цуьнан коьрта жамIа ду иза“.\nШайн талламашкахь, ала дашна, иштта Австрехь бехачу нохчашна юкъехь а дIабаьхьанчу, Венерчу Iилманчашна гучуделира, шога аьлча, меттигера бусулбанаш пхеа декъе бекъа йиш хилар. I) Динна генахь сецаш болу, я цунах кхехкаш болу бусулбанаш. 2) Динца секулярехьа теIаш йолу юкъаметтигаш лелош берш. 3) Дине эмансипацин хьесапехь хьоьжуш берш. 4) Динца юкъаметтигаш прагматикаллин хьесапехь лелош берш. 5) Бусулба динна кIоргера тIебирзина берш.\nАх миллион сов бусулба дин лелораш бехачу жимчу Австрехь цу кепара тайп-тайпаналла вуно цецвоккхуш а, мехала а ю аьлла хета талламашкахь дакъалоцуш хиллачу Колб Йонасна.\nКолб Йонас: „Кхузахь хьал муха ду хьуна аьлча, Австрерачу юкъараллехь а, хаамийн гIирсашкахь кест-кеста гойтуш долу сурт – иза кхузахь бехаш болу бусулба нах – уьш цхьа вовшах терра хьежамаш а, дахар а долу, хIомогене тоба йолуш санна хуьлу.\nЦара цу суьртаца гойтуш дерг ду къаьстина дин лелорна тIехь массо а кхузара бусулбанаш цхьатерра суьпа бу бохург а, уьш цхьатерра хьежамаш болуш а, цхьаттера Iер-дахаран кеп лелош а бу бохург. Амма тхан талламаша гойту, и тайпа сурт – иза диг детташ дечках яьккхина гуьйриг санна, шога а, чорда а сурт хилара , иза клише хилар а, цхьанна а кепара бакъдолчуьнца зIе йоцуш хилар а.\nЦундела а лаьа тхуна юкъараллехь бусулба динах йолчу дискурсехь тхайн талламашца жигара дакъалаца, бусулба хилар вуно тайп-тайпана агIонаш йолуш хIума хилар а, юкъараллин мехала дакъа хилар гойтуш, цул совнаха и хьахийна йолу клишеш яржор сацадархьама а“.\nАла догIу, Венерчу Iилманчаша шайн тIаьххьара талламаш бечу хенахь иштта 30 эзар стаг вагарве нохчийн диаспора юккъе лаьцна хилар. Цу Iалашонца цара меттигерачу нохчийн маьждигашкахь а, культуран кхерчашкахь а, ишколашкара дешархошна юккъехь хеттамаш дIабаьхьира, йоллучу бусулбачийн юкъараллехь санна нохчийн диаспорехь а бусулба динца йолу юкъаметтигаш вуно тайп-тайпана хилар гайтина болу.


Бремен-гIалара иллиалархой - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Бремен-гIалара иллиалархой\nЦхьана заманахь вехаш-Iаш хилла цхьа хьархо. Цуьнан Iаламат чIогIа дика вир хилла. Ницкъ болуш хиларал а сов, иза чIогIа хьекъале дийнат хилла. Дуккха а белхаш бина виро хьерахь, шен букъ тIехь дама чохь долу галеш дIаса а кхоьхьуш. ТIаьххьара а иза къанъелла.\nХьархочунна гуш хилла виран гIора дIадаьлла хилар а, иза балхана кхин пайденна цахилар а. Цундела цо иза, кех а яьккхина, дIаэккхийна.\nКхераелла вир. Цо ша-шега бохуш хилла: «Со стенга гIур ю? Со мичахь Iийр ю? Со къан а елла, сан гIора а дIадаьлла», – бохуш.\nЦул тIаьхьа цунна дагадеана: «Бремен-гIала яха еза со – цигахь урамнекъашкахула эшарш а лоькхуш, лелар ю со».\nЦо иштта дан а дина – иза Бремен-гIала яха новкъаяьлла.\nНовкъахула, вирах а Iоьхуш, дIайоьдуш хилла иза. ЦIаьххьана цунна гина некъа тIехь Iуьллуш долу таллархойн жIаьла. Иза, мотт ара а баьккхина, хала са а доьIуш, Iуьллуш хилла.\n-Хьо хьуьхьдоьлла Iуьллуш ма ду, хьуна хIун хилла? – аьлла, хаьттина виро жIаьлига.\n-КIадделла со, – аьлла жIаьло. – Дехха дедда деана со, цундела кIад а делла.\n-Хьо хIунда догIура цу тайпана дедда? – хаьттина виро.\n-Къинхетам бехьа сох, вир, – аьлла, дехар дина жIаьло. – Еххачу хенахь таллорхочун хIусамехь Iийра со. Аренашкахула а, уьшалш чохь а лийлира со, цо лаьцначу экханашна тIаьхьадаьлла. Ткъа хIинца со къанделла, толлуш лела таро а яц сан. Цундела хIусамдас со ден сацам бина. Цундела со иза волчуьра дедда арадаьлла. ХIинца айса хIун дийр ду а ца хаьа суна.\n-Дало соьца, Бремен-гIала гIур ду вайша, – аьлла виро. – Цигахь урамнекъашкахула эшарш а лоькхуш, лелар ду вайша. Ахьа чIогIа мохь а хьокху, аз а дика ду хьан. Ахьа йиш а локхур ю, вота а тухур ю, ткъа аса, гитара а локхуш, илли эр ду.\n-Дика ду хIета, – аьлла жIаьло, – доьду вайшиъ Бремен-гIала.\nИ шиъ цхьаьна новкъадаьлла. Вир – вирах Iоьхуш хилла, жIаьла – жIаьлех леташ хилла. Иштта хIарашиъ дIадоьдуш, цIаьххьана новкъахь цициг дуьхьалкхетта кхарна. Некъан йисте а хиъна, чIогIа гIайгIане Iаш хилла цициг.\n-Хьо хIунда ду оцу тайпана сингаттаме, ва цициг? – аьлла, хаьттина жIаьло.\n-ЭхI-хIай, – аьлла цициго, – къинхетам бейша сох. Дукха хан яьккхира ас цхьана хIусамехь. Дехкий а, мукадехкий а лоьцура ас. Ткъа хIинца со къанделла, сан цергаш а артъелла. Иза шена хиъча, сан хIусамнанас со хи чу кхосса сацам бинера. Цундела со дедда дIадахара иза йолчуьра. Кхин дIа айса хIун дийр ду а ца хаьа суна, сайна юург муха лохур ю а ца хаьа суна.\nВиро цуьнга элира:\n-Дало тхоьца Бремен-гIала, цигахь урамнекъашкахула иллеш а олуш, лелар ду вай. Аз а хьан дика ду, ахьа иллеш эр ду, Iадхьокху пондар а ловзош, жIаьло йиш а локхуш, вота еттар ю, ткъа аса, гитара а локхуш, илли эр ду.\n-Дика ду хIета, – аьлла цициго, – дIадогIу со шуьца.\nУьш цхьаьна новкъабевлла. Вир – вирах Iоьхуш йоьдуш хилла, жIаьла – жIаьлех леташ хилла, цициг шен маттахь «мIав» деш доьдуш хилла. Дикка дIаихна хIорш.\nЦхьана нехан кевнна хIорш тIехбовлучу хенахь кхарна гина, керта тIе а хиъна, шен ма-хуьллу «Iу-Iа-ре-Iу-у!», бохуш, екаш Iаш йолу нIаьна.\n-Ахьа ма чIогIа мохь бетта, ва нIаьна! Хьо лаа юй? – аьлла, хаьттина цуьнга виро.\n-Хьуна хIун хилла? – хаьттина жIаьло.\n-Хьуна цхьаммо бохам-м ца баьккхина? – хаьттина цициго.\n-ЭхI-хIай, – аьлла, доккха са даьккхина нIаьно, – къинхетам бейша сох! Кхана сан хIусамдай болчу бахка безаш хьеший бу. Царна шун хIоттош, со ен а йийна, сан жижигах кечйина йолу чорпа яла бохку уьш царна. Дийцийша, ас хIун дан деза?\nИ хIума шена хезча виро аьлла:\n-Яло, нIаьна, тхоьца Бремен-гIала. Цигахь урамнекъашкахула иллеш а олуш, лелар ду вай. Аз а хьан дика ду, ахьа иллеш эр ду, мерз-пондар а бекош, цициго, йиш а локхуш, Iадхьокху пондар локхур бу, жIаьло, йиш а локхуш, вота еттар ю, ткъа аса, гитара а локхуш, илли эр ду.\n-Дика ду хIета, – аьлла нIаьно, – йогIу со шуьца.\nУьш цхьаьний новкъабевлла.\nВир – вирах Iоьхуш дIайоьдуш хилла, жIаьла – жIаьлех леташ доьдуш хилла, цициг шен «мIаьв» деш доьдуш хилла, ткъа нIаьна – нIаьнех екаш хилла.\nХIорш иштта дIаоьхуш, еана, буьйса тIекхаьчна. Виррий, жIаьлий доккхачу ножан диттана кIел дIадижна, цициг гена тIе хиъна, нIаьна уггар лакхахь доллучу гена тIе хьала а яьлла, цигара гонах дIасахьоьжуш хилла. Дикка дIасахьежначу кхунна геннахь йогу цхьа серло гина.\n-Серло го суна! – аьлла, мохь тоьхна нIаьно.\n-Хьажа деза вай, и хIун серло ю. Генахь доццуш лаьтташ цхьа цIа хила а мега.\n-Цу цIа чохь жижиг хила а мега. Ас иза дуур ма дара.\n-Цу цIа чохь шура хила а ма мегара. Ас иза молур ма яра.\nТкъа нIаьно аьлла:\n-Цу цIа чохь кIен буьртигаш хила а мега. Ас уьш дуур ма дара.\nХьала а гIевттина, доттагIий цIе йогучу агIор дIабахна. Дукха хан ялале цхьа ирзу долчу кхаьчна хIорш. Цигахь лаьтташ цIа хилла, цу цIийнан цхьана корехула схьагуш серло а хилла. ЦIенна улло а яхана, вир корехула чухьаьжна.\n-ХIун го хьуна цу чохь, вир? – аьлла, хаьттина нIаьно.\n-Суна го стоьла хьалха дууш-молуш Iаш болу талорхой.\n-Ма чIогIа яахIума юур яр-кх ас! – аьлла жIаьло.\n-Ма чIогIа хьагделла-кх со! – аьлла цициго.\n-И талорхой цу чуьра ара муха бохур бара те вай? – аьлла, хаьттина нIаьно.\nДикка ойла а йина, цара барт бина. Виро меллаша шен хьалхара ши ког коран уьна тIе хIоттийна, жIаьла виран букъ тIе даьлла, цициг жIаьлин букъ тIе хьалакоссаделла, ткъа нIаьна, тIема а яьлла, цициган коьрта тIе хиъна.\nЭццахь кхара цхьаьний дукха чIогIа мохь хьаькхна: виро – вирах, жIаьло – жIаьлех, цициго – цицигах, ткъа нIаьна шен ма-хуьллу нIаьнех екаш хилла. Цу маьхьарца уьш ерриш а цу цIийнан корехула чулилхина.\nДукха кхерабелла бегош болу талорхой хьун йолчу агIор дIабевдда, къайлабевлла.\nТкъа доттагIий, стоьла хьалха дIа а нисбелла, шайна хIума кхалла хIоьттина. Дикка юуш-молуш а Iийна, уьш дIабийшина.\nВир кертарчу ала тIе, яхъелла, дIайижна, жIаьла неIарна хьалха дIадижна, цициг, хьаьрччина, йовхачу пеша тIе дIадижна, ткъа нIаьна, тIема а яьлла, цIийнан кевнна тIе а яьлла, цигахь дIатевжина. Шайн чуьра чиркх дIа а байина, уьш дIабийшина.\nТкъа талорхой хьуьна юккъера схьа шайн цIийне хьоьжуш Iаш хилла. Мацца а хан яьлча, царна гина шайн корера серло дIайовш. Массо а меттехь бода хIоьттина.\nТIаккха цара шайна юкъара цхьаъ вахийтина цIа чохь хIун ду хьажа. Шаьш кхин чIогIа бахьана а доцуш, кхераделла, девдда дIадахана хила а ма мега аьлла, хетта царна.\nШайн цIенна улло схьа а веана, яахIума кечъечу чоьнна чуваьлла талорхо. Пеш йолчу агIор дIахьаьжначу кхунна, кIега санна йогу ши серло гина. «Уьш кIегий хила мега. ХIинцца царех серло а латийна, хьожур ву со», – аьлла, ойла йина цо.\nЦу кIеганах кхо сирник Iоьттина, ткъа иза цициган бIаьрг хилла. ОьгIаздахана цициг, хьала а иккхина, хур деш, талорхочунна шен тIод тоьхна, дукха чIогIа хиш-ш дан доладелла.\nКхеравелла, Iадийна волу талорхо неIарехьа дIахьаьдда. Эццахь жIаьло когах катоьхна, схьалаьцна хIара. Цунах кIелхьараваьлла, ведда воьду талорхо, кертахь ала тIехь Iуьллучу виро берг тоьхна, тентагваьккхина. ТIаккха иза ков долчу агIор дIаведда. Цу сохьта цу тIера нIаьна кхайкхина:\n– Iуь-Iа-ре-Iу-у! – аьлла.\nШа ма-ваддало, хьун йолчу агIор дIаведда талорхо. Шен накъостий болчу ведда тIе а веана, халла са а доьIуш, цо аьлла:\n-Ма бала беана вайна тIе! Вайн цIа чохь кхераме дIуьтIанаш баха хевшина. Цара суна тIехь ца деш хIума а ца дити: цхьаммо шен дехачу пIелгашца сан юхь тIе мIараш теси, вукхо, урс тоьхна, сан ког лазийна, кхозлагIчо сан букъ тIе цхьа йоккха хIума туьйхира, ткъа воьалгIачо, со араиккхича, суна тIаьхьа мохь хьаькхира:\n– Схьалаца къу! Схьалаца къу! – аьлла.\n– ЭхI! И ма доккха хIума ду! – аьлла талорхоша. – Вай кхузара дукха сиха дIадаха деза!\nУьш цу кхерабаларх махкара бевлла дIабахара, кхин юха а ца баьхкира.\nТкъа иллиалархой виррий, жIаьлий, цициггий, нIаьний церан цIа чохь самукъане баха хевшира.\nГочдинарг: Тамара Чагаева (www.gakish.com)\nÖnceki İçerikСурэт щIыныр дуне-гъэдахэ Iуэхуыгъуэ закъуэIым…\nSonraki İçerikИрон Адæмы бæрæгбæттæ, Кæфты Мæй\nАААК апсуаква ртурых, ргвбайара, рэтнология йырзынарху алекцияква джвыквнацlатl\nИАНААУРТУА – ЦАԤХАК АЛА\nHamit Gış Nisan 2014\nHamit Gış - 1 Nisan 2014


ГиргIизойчохь парламентан цIа дIалаьцна гуламхоша\nГIиргIизойчоьнан президент Жээнбеков Сооронбай дуьхьал вац кху кIирандийнахь бирзинчу парламентан харжамийн жамIаш низамера даха. Иштта дIахьедар даржийна пачхьалкхан куьйгалхочун пресс-векала. "Махкахь хIоьттина хьал тидаме а оьцуш, харжамийн жамIаш дуьззина таллар дехна президента Харжамийн Коьртачу Комиссига, оьшуш нислахь, уьш юхадаха дезар ду", — хаам бина пресс-секретара Стамалиева Толгонайс.\nОцу юкъанна, Бишкекерчу протестан декъашхоша шаьш кийча ду, боху, пачхьалкхехь халкъан Iедал а, керла премьер-министр а харжа.\nХаржамийн жамIашна реза боцчу бахархоша яхначу буса (ГIадужу-беттан 6-гIачохь) дIалецна парламентан а, Къоман кхерамзаллин комитетан а хIусамаш. Кевнаш дохош, набахтин керта а кхаьчна протестхоша мукъаваьккхина коррупци яржорна бехке а вина, 11 шарна чувоьллина волу экс-президент Атамбаев Алмазбек а, премьераш лаьттина Исаков Сапар а, Сатыбалдиев Жанторо а.\nПротесташхой а Iедалхой а дуьхьаллаьтташ дараш хилла 590 стаганна. цхьаъ велла, боху ГIиргIизойчоьнан могашаллин министралло.\nЛетарш дуьйладелира Бишкекехь стомара, парламентан харжамийн жамIаш довзийтича. Масийтта оппозицин партино дIахьедира, шаьш харжамаш дIахьош лелийначу харцонашна къера хир дац, аьлла. Иштта йолаелира протест. Милицино юкъаехира гIарайоккху гранаташ а, хиш детта машенаш а.\nГуламаш бу баьржаш ГIиргIизойчоьнан гIаланашкахула а, кIошташкахула а. Ош гIалахь а нисделла оппозицинний, Iедаланний аогIонашна юкъахь лелтарш.\nГIиргIизойчоьнан парламентера 120 депутатан меттиг къовсуш яра 16 парти. Партешна оьшуш болу 7% кхаьжнаш ца баьхна 4 партино бен. Царалахь ю Iедалехьа йолу "Биримдик" ("Цхьаалла") а, "Хьоме Кхыргызстан" а. Официалехь харжамийн жамIаш дIакхайкхо деза кху беттан 24-чу дийнахь.


Ирсо дакъаза баьхнарш\nОьрсийчоь -- Харжамашкахь тоьллачу партин жамIех воккхаве Красноярскера вахархо, 06ГIу2011\nОьрсийчоьнан бахархойн ирсан барам буьстина талламийн ВЦИОМ-центро, ша иза юкъ-кара деш ма-хиллара. Цкъа а ца хиллачу кепара ирсе ду адамаш, боху цо шен зерийн жамIаш довзуьйтуш.\nКху 25 шарахь цкъа а ца хиллачул дукха бу, Кремлана герга йолчу талламийн центро бахарехь, ирсе нах Оьрсийчохь. Ирсан барам гойтучу тIегIанахь 100-нах 64 балл боккху талламо. И бохург ду, социологаша дийцарехь, пачхьалкхера 78 процент бахархой бу шайн ирсах бехьаш.\nШаьш гуттар а диканехь беха аьлла хетачаралахь бу 18-24 шераш долу кегийнах. Къоначу Оьрсийчоьнан бахархошлахь ирсе шаьш лору бIеннах 92-мма. Институташ, университеташ яьхначу нахалахь дахаран лаккхарчу шовкъе кхаьчна бу 83 процент нах. Ирсо шена букъ тоьхна, дедда шех аьлла хетарш а бу Оьрсийчохь – 14 процент.\nСте бина нах ирсе? Иза а къастийна ВЦИОМо. Шен доьзалехь дерриг а дика хиларна баккхийбе 30 процент нах. 17 процентна ирс кхачориг ду берийн а, берийн берийн а дахар тоьлла хилар. Балхой, дешарой синан токхене кхачийна веха хIора бIеннах 13. Массо а агIор ниIмат тIеIена шена аьлла хаттамна жоп деллачех12 проценто.\nКхеташ ду, дегIан, синан могашалла ю адамна коьрта. Массо а хIуманал герагарчийн могашалла еза хеташ хилла хьалхарчу шерашкахь ВЦИОМо талламаш беш 6 процент Оьрсийчоьнан бахархой. ХIинца и тIегIа коьрта лорурш дебна, 11 проценте а кхочуш.\nДахар тайна хиларна, ша-ша ирсе хета шена аьлла 7 проценто. Безамо воккхавевеш веха хIора бIеннах виъ. Оццул бу ахчанах Iехабелларш а, чуваха чоь хиларх кхачамбийраш а. Ткъа шайн пачхьалкхехь тIом бацар ирс ду олуш ца бевлла 4 процент бен.\nИрс доцучийн терго а йина ВЦИОМо – чудогIу рицкъа кIезиг хиларна аьрзнаш до 15 процент бахархоша. 8 проценто леткъамаш бо къаналла а, лазарш а т1ех сиха а, луьра а шайна тIегIертарна. Болх бацарна ирсан орам байна ву бIеннах виъ стаг.\nШен дахар ша вуьззина реза волуш дацахь а, гонаха бехачу нехан кхачонех воккхаве Оьрсийчохь хIора шолгIаниг аьлча санна. И хазахетар къадораш бу докккхачу декъанна къона бахархой – 63 процент.\nШайна тIех дукха го гонаха ирс доцу нах, аьлла, жоп делла 12 процент респонденташа. Ирс дерш а доцурш а цхьабосса барамехь бу шайна гонаха аьлла хетачийн процент ю 38.\nСоциологаша нехан ирсан барамаш бустуш деллачу хеттарех коьртаниг иштта ду? «Дахарехь дика а, вон а лела. Юккъерчу хьесапехь аьлча, хьо ирсе ву я вац?»\nВЦИОМо дечу тоьшаллех мел тешам бу, буй-те дуьненца цкъа а ца хиллачу кепара девне яьллачу Оьрсийчоьнан бахархой оццул ирсе, шеко кхоллало.\nИ шеко къадийра Маршо Радионо Оьрсийчоьнан Iилманчех уггаре а мехала ларалучу Москохарчу Iилманче-психологе Китаев-Смык Леониде.\nКитаев-Смык: «Дуьххьара ас хIун эр дара аьлча, и терахьаш гIиллакх лардеш вовшахтоьхна дац. Хеттарш, уьш вовшахтоху принципаш нах оьшшу жоьпаш луче кхчош кечдиначух тера ду. Суна тусалург иза ду – долчуьнца ца догIу терахьаш. Иза хьалхарниг ду.\nШолгIаниг. Адам ирсе ду ала дуьхьало йийриг – тахана цунна чохь йоккха агресси еха. Цо хададо дерриг а. Бен башха а дац, я дин а, я къам а, ур-атталла нах беха меттиг а.\nИ оьгIазалла нахехь шаьш Iалашбеш IаьIна ю. Психологех, я аьр вай, биологин буха тIера схьайолуш. ХIунда аьлча, вай махкахь дахар, иза деккъа дIа, гIоьртина ду аьлла, дуьтийла доцуш, вуно чIогIа гIоьртина, хала ду. Оцу йозаллин факторш дукха ю, цара адамаш до оьгIазе, къиза. Цунах стага ша-шен ларвеш йолу оьгIазалла а алало, цо хьо ларвеш а воцуш, мелхо а хьан дахар эшош делахь а.\nСтенний? И огIазалла дебош ду дерриг а, хаамийн гIирсаш а, Iедал а. Баккъал а ирсе лара богIу, хьоло букъбина нах бу массанхьа а буьйцуш, базбеш. Гайтар а ду оьгIазалла, хьагI нахехь естош. Иштта дIахьаьжча хета, цо новкъарло ца еш санна, ткъа вай синошкахь ма кхуьу хьагI а, оьгIазалла а.\nКхидIа. Къастам бац цхьана а хIуманца, я политикехь а, я экономикехь а, я кхетош-кхиорехь а. Я дегайовхо а яц хьал толур ду ала. Хаамийн гIирсаша стеган дагчу дуьллу хIара дахар хийца йиш а йоцуш доьхна ду бохург».\n«Культурехь бахархойн кхетам бузуш болу нах» цIе йолчу оьрсийн тептаре язвинчу, дуьненан Iилманчийн юкъарлонаша а лоручу, Дуьненан экологин академин академик а волчу Китаев-Смык Леонидна мухха а хетахь а, Кремлна а, цуьнан багахьаьжжина бехачу нахана а лаккхарчу мехах бу пачхьалкхан социологин талламаш, цара пачхьалкхан истеблишментна ма-оьшшу луш долу жамIаш.\nТахана Оьрсийчоьнан юкъарлонехь лела бакъо цхьаъ бен яц – лакхара охьахецннарг. И бакъо яьржа массо а хIуманна. Теша а хьо декхаре ву деккъа дIа Кремло къобалбечу Iилманчех, талламчех, царех цхьаъ ю ВЦИОМ.\nВЦИОМан хаттамехь дакъалаьцна 1600 стага, уьш бу 42 мехкан 130 гIалара а, юьртара а. Шен зерийн жамIаш галдовлийла дац бакъдолчу суьртах 3, 5 процентал тIех, аьлла а хета социологин центрна.\nИрсах даьккхина дахар


Нохчийчура бизнесан рогIера къайленаш гучуяьхна Навальныйс\nОьрсийчоь -- Навальный Алексей кандидат санна дакъалоцуш ву Москохз мэран харжамашкахь, Марс25, 2013\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамазана дIахьедар дина республикерчу бахархоша хIинца дуьйна пайда оьцур берг «Вайнах телеком» мобилан зIенан кампани ю аьлла.\nЦуьнан бахьана ду, Кадыровна хетарехь, «Россия 10» олучу уггаре а маьIне Оьрсийчоьнан симболш хоржучу къовсамехь «Мегафоно» а, «Билайно» а дагардина ца хилар цу юкъахь дакъалоцучу «Нохчийчоьнан дог» олучу маьждигана делла долу sms-кхаьжнаш. Амма Оьрсийчурча оппозицин лидеро Навальный Алексейс чIагIдарехь, цу сацаман бизнесца йоьзна Iалашо ю.\n«Тахана дуьйна дуккха а Нохчийчоьнан бахархойн оператор хIоьттина «Вайнах телеком». Хаза цIе ю, хаза екаш ю. Тхо тешна ду цо вайна массарна а тешаме зIе латтор хиларх», -аьлла хаам бина Кадыров Рамзана ша бинчу сацамах лаьцна шен Instagram-ехь йолчу агIон тIехь.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо дийцарехь, «Вайнах телеком» леочу нахана чоьхьара зIе тохар мехаза хир ду. Кхечу операторшца юкъаметтигаш лелочу абоненташка телефон тухуш хIора минотах цхьа сом 30 кепек йоккхур ю. Оьрсийчоьнан регионашка телефон тухуш мах хир бу 2 сом ах сом. Ткъа Iамерке телефон тоха аьтто хир бу, минотах сом а луш. Кхин дIа «Мегафон» а, «Билайн» а кхаба дагахь дац шаьш аьлла, хаам бина Кадыров Рамзана.\nИнтернетехь лелаш ю Кадыров Рамзана уггаре а маьIне Оьрсийчоьнан симболш хоржучу къовсаман юкъара «Нохчийчоьнан дог» олу маьждиг, бахьана а дуьйцуш, дIадаьккхинчул тIаьхьа Соьлж-ГIалахь яьккхина видео.\nМичара бовлу ца хууш, урамашка арабелла кегийра нах бу, цхьатерра тоьрмигаш чура хIоаш схьа а оьцуш, уьш «Мегафонан» а, «Билайнан» а компанийн офисашна тIе детташ. Амма дуккха а наха тидам барца, хулигашна дуьхьал яьлла яц полици а, эскар а, кхин йолу а дуккха а республикехь йолу ницкъаллийн структураш а.\nМоскох мэран харжамашкахь дакъалоцуш волчу Навальный Алексейс Кхаарин дийнахь зорбане яьккхина цу хиламан гонах йолу информаци. «Роспил» олучу Оьрсийчохь коррупцица къийсам латтор Iалашонца кхоьллинчу сайтан куьйгалхочо шен Livejournal-ехь йолчу блогехь дуьйцу «Вайнах телекомах» лаьцна шена карийнарг.\nНавальныйс дийцарехь, ЗАО "Вайнах Телеком» кхоьллинана 2003-чу шарахь шина стага. Царахь цхьаъ ву Черхигов Рамзан. Ткъа важа ву бизнесхо Басаев Адам.\nЦул тIаьхьа цхьа бутт баьлча Черхигов хIоттийна Гуьмс-кIоштан куьйгалхочуьнан когаметта. 2007-чу шарахь иза транспортан а, зIенан а министр хIоттийна.\nНавальный Алексейс бинчу талламца, кху тIаьхьарчу кхаа шарахь «Вайнах телекомо» дакъалаьцна Оьрсийчохь тIаьхьарчу хенахь дIахьош йолчу I24 тендерехь. Царах 107-ннехь толам а баьккхина цу компанино, берриг а механ терахь 275 миллион сом а долуш.\nТендер, хууш ма хиллара, цхьа сурсат эцаран, я болх баран барт бар ду, иза дан луучу нахана юкъахь къовсам дIа а хьуш. Навальныйс дийцарехь, Нохчийчоьнан транспортан а, зIенан а министраллан ерриг а тендершкахь толам баьккхина "Вайнах Телекомо».\n«Беламе ду, дуй, транспортан министро толам боккху транспортан министраллан тендершкахь»,- бохуш Iиттарш йо Навальный Алексейс. Таккха юьйцу и информаци Iора яккхаран шен Iалашо.\n«Собаянинехьара кхаж тосий аша, таккха аша кхаж тосу Москох а, кхечу Оьрсийчоьнан регионийн а бахархойн ахча трансферашна чу доттарна а, моттаргIанийн тендершкахула Рамзан Сайд-ЭмиевичгIарна а, царна тхов латточу Рамзан АхмадовичгIаьрна дIадаларна», - бохуш яздо Навальныйс. Хан кхаьчна боху цо, Собянинца цхьаьна партехь болчу Нохчийчурча нехан кисанашкахула шайн ахча дIасадекъарна дуьхьал кхаж таса.\nНавальныйс гулдина кехаташ ган таро ю цуьнан Livejournal-ехь йолчу блогехь. http://navalny.livejournal.com/85I425.html\nНавальныйс кавказахошна, ша аьлча нохчашна уьш оьрсийн чоьтах бехаш бу бохуш дуьхьалдетта дуккха а хан ю. Националисташца шуьйра уьрйаш латтош ву и стаг, Кавказ кхабар сацо деза аьлла лозунг а айина. Москох гIалара 70 процент мигранташ арабохур бу ша бохуш вара иза кху деношкахь, ша мэр хIоттахь.\nНохчийчура а, ГIалгIайчура а, Дагестанера а нах бале бевлла Оьрсийчурча бахархошна бохуш, дIахьедарш а до Навальныйс. Цунна хетарехь, цу регионехь чолхе хьал а кхайкхийна, адамаш а, сурсаташ а, транспорт а цигара арялар дехка дезара. Цу юкъана гIезалой, я буряташ, я тувахой новкъа бац Навальныйна. Цара шена новкъарло ца йо бохуш вара иза, масала, «Эхо Москвы» радиостанцина ша еллачу цхьана интервьюхь.\nНавальныйс хIитточу хаттаршна дала шен жоьпаш ду цо кху тIаьхьарчу хенахь шена оппонент хаьржинчу Кадыров Рамзана а. Нохчийчоьнан куьйгалхочунна хетарехь, Оьрсийчохь оппозцици ян а яц, ткъа Навальный хабарча ву, шена дага мел деанарг яздеш а, дуьйцуш а волу.\nКъаьмнашна юкъахь машар хуьлуьйтур боцу ойланаш Навальныйн хиларна дуккха а демократехьа болу а, либералан ойланаш йолу а нах реза бац Москох мэран харжамашкахь цунна шайн кхаьжнаш дIадала. Ма дарра аьлча, уьш бекъабелла бу.\nНавальный дIоггара хила ма веза лидер вацахь а, цунна тIаьхьахIитта кийча бу Путинан режимана реза боцу нах.\nНавальнегахьа къуьйсучу адвокаташа дина дехар юхатоьхна Кировера кхело\nМоскох мэр хила луурш бу дуккха а\nНавальный Алексей: жигараллин муьраш\nНабахтехь даккха 5 шо кхачийна кхело Навальныйна\nНавальный ханна набахтех мукъа витина\nМоскох мэр хIотта веъна Навальный\nМоскох коьртачу телеканалехь къамел дан лууш ву Навальный\nОьрсийн стоьладайшна "атта" визанаш лур яц Германино\nНавальный бале ваьллий те?\nКъовсуьйтур дуй Навальныйга Москох-гIалин мэран дарж?\nЛевичев дIавалар Собянинехьа хета Навальныйна\nМигранташца къийсам латто дагахь ву Навальный


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Общешкольное мероприятие "Нохчийн зуда - къоман байракх".\nНохчийн Зудчун лерина ерригешколан мероприяти.\n«Нохчийн зуда-къоман байракх».\nЭкран т1ехь дешнаш ду: «Зударийн сий динчохь, къонахий ца эшна»,\n«Эсалчу куьйгашна,къажаран з1аьнаршна,ахь мел дечу дезаршна,хьан ненан долана,баркалла даггара,сийлахь зуда- хьуна!»\nВедущий 1: Нохчийн зудчун Де —Вайн Республикехь х1ора шарахь сентябрь беттан кхозлаг1чу к1ирандийнахь даздеш ду. . 2009 шарахь и даздина дуьххьара.\nИ де деза кхайкхор лерина ду, Кавказски т1еман хенахь кхелхинчу 46 нохчийн йо1ан сийна. 1819 шарахь сентябрь баттахь инарла Ермоловн эскарша Дади-Юрт яга а йина, 46 нохчийн йо1 коьртехь Дадин Айбика а йолуш йисаре лаьцна .Шаьш Теркал дехьа дохуш хи чу кхийсаделла и зудабераш, «Шайн хьоме юрт ягийна ; дай, наной,вежарий, йижарий байинчийн куьйгаш ца хьакхадалийта».( Илли « Дадин Айбика» д1алокху Асет Абубукаровас).\nЗударийн де даздар президент Рамзан Кадыровс д1акхайкхийна 2009 шеран февраль баттахь. Шен къамелехь президента элира,нохчийн зудчун Де даздар уггаре а коьртачех цхьаъ хилла д1ах1отта дезаш хилар. « Вайн къоман хийла а т1емийн, ц1ера арадахаран хьокъехь а т1ех1иттинчу халонех къонахчо санна шен белшаш т1ехь вон-дика д1акхехьначу Нохчийн зудчун сий-ларам бар ду иза». 18 сентябрехь 2009 шарахь Гуьмсин к1ошт1ахь Дадин-Юрт йоккхуш кхелхинчийн сийна чурт х1оттийна.\n« Халкъан дахарехь нохчийн зудчун меттиг лаккхарчу т1ег1ан т1е яккхаран 1алашонца, и даздар лерина сентябрь беттан кхозлаг1чу к1ирандийнахь, х1ора шарахь»,ч1аг1дина НР Куьйгалхочун Указца. Къоман маршо ларъеш иэгначу к1ентийн дукха наной бу,доьлхучу б1аьргийн хи а кхачийна. Оцу кепара къонахий кхиийначу нанойх дозалла дан мегар ду вай. Везачу Дала ийманехь собар деллачех бу уьш. Божаршца нийсса меттах1оттош бохку зударий вайн Республика.Цара къахьоьгу г1ишлошъечохь,школашкахь,больницашкахь. Шен латта а, мохк а муха беза декхар ду гойту зударша.Лара еза вай вешан къоман нуьцкъала ах . Дош лур ду вай школан директоре Юсупова Марем Хамзатовнига.\nВедущий 1: маршала ду, шуьга хьоме наной, лераме йижарий!\nВедущий 2: тахана вай гулделла нохчийн зудчуьн деза де билгал даккха.\nВедущий 1: Нохчийн зуда- нохчийн нана, нохчий йиша, нохчийн йо1.\nХьехархо: уггаре довха дешнаш тахана шуна ала лаьа.Дехийла шу ирсе хилла!\nХ1ара жима,амма даггара байт,\nХьан оьзда хьажар,девзар ду эзарнех\nХьан тайна хабар- олхазарийн йиш.\nХьох дозалла дан к1ад ца ло со –Нохчийн йо1!\nХьоьца доьзна доллу «дика» сан.\nХьо лара а к1ордор дац-кха суна,\nДуьненан 1аламан - хазаллин васт.\nВыступленеш :байташ йоьшу 7а кл. деш-ша.\n1.Со йина нана,декъал хо хуьлда, (Висикаев С.)\n2.суьйре, аьхна суьйре, (Уздиева Р.)\nхаза, маьрша йог1у.\nнана, дийцахь туьйра,\nсо хьо йолчу вог1у.\nстигла оьху 1ана\nэзар ц1арах тховса.\nхьаьгна ву со, нана,\nцкъа хьан марахь тхьовса.\nк1адвелла со ч1ог1а,\nхьоь сатуьйсуш лела.\nхийла дог ца дог1уш,\nхьо ца гучохь вела.\n3.амма и хьан йовхо (Тисаев М.)\nдаим даг чохь къуьйлуш,\nвеъна со сайн новкъа,\nэт1ош когийн айра,\nгуш сайн ирсан кхане,\nсо чекхвийлла, майрра,\nхьох дуй бууш, нана.\nшир ца елла хьуна\nсан кху кхерчан уьйраш.\nнана, дийцахь сунна\nхьайн къоьжаллин туьйра.\n4.Массарел дукхаеза кхоьллина нана, (Абубакаров И.)\n5.Вайн вовшийн цкъа а вуон ма гойла, (Батыров М.)\nДахарехь замано хьо ирсе йойла,\nНагахь ас вас йинехь, къинтlераяла,\nДекъала хила хьо, со йина нана.\n6.Со вина кхиийна (Хакимова С.)\nХьоьл хьоме дуьненахь\nХ1ума ца хилла,\nХьо ган йиш йоцуш,\nСатийса висча бен,\nи хуур ца хилла.\nХьан шераш Нана,\nХьо юьтуш вахи со\nЦ1еначу дега хьан\nВисина Нана со,\n7.Сан Нана, хIу ду кху дуьненчохь хьоьл деза тхуна, (Килоева Х.)\nАллахIо совгIатна хьо елла тхуна,\nХовха хьан куьйгаш,\nОьзда ахь буьйцу мотт,\nГIиллакхах дуьзна ду кийрара жима дог,\nМассамо Везачу Деле хьо ехна,\nМассамо маьлхан дуьненахь хьо лехна,\nДуккха ду мукъамаш хьо хасто яздина,\nГовзачу дешнаша хьан кхоллам базбина,\nАмма и ницкъ болу нохчийн мотт тоьар бац,\nБерриге безам хьоь дIабийца, Нана.\n8.Дахарехь безам хьайн тхуна ца кхоийна, (ЖалмурзаеваФ.)\nСирла хьайн гIайгIа тхоьх даима йина,\nХалонаш, баланаш тхоьх чIогIа лачкъийна,\nДегайовхо, могашалла хьайн тхуна а лерина,\nХилла хьо АллахIо векал а йина.\n9.Яхалахь сийдолу тхан хьоме Нана. (Жалмурзаева Л.)\nХьайн хаза елар денна а тхуна луш,\nНурдолу бIаьргаш хьайн тхоьга а хьежадеш,\nЛо санна кIайндолу оьзда хьайн куьйгашца,\nБераллехь санна тхо мара а къуьйлуш!\n10.Мехка а сий ду хьо, (Бахаев 1.)\nДоьзаллийн ирс ду хьо,\nТха дегнийн той ду хьо,\nВедущий 2: Нохчийн йо1 иман долуш, тешаме, духарца – леларца оьзда, эхь – бехке, г1иллакхе, эсала, къинхетаме, комаьрша, собаре, доьналле, экаме,хьекъале, яхье, беркате, догц1ена хир ю. Дашна мерза, куьйгана-говза, дагна—ц1ена. «Хазалла саралц, дикала валлалц» олуш кица ду нохчийн. Жималла даим ца лаьтта. Ткъа йо1, зуда мел къанелча а цкъа а д1аер йоцуш, даим а цуьнца юьсуш йолу хазна- оьздангалла ю.\nВедущий 1: Т1улгех йоьттинчу, цхьана жимачу оти чохь,\nАхь кхиъна б1ешаршкахь тхан ден дай,наной.\nАхь хийла хьегна г1айг1анаш,бала\nХьан т1аьхье,тхо –хьуна декхарийлахь ду.\nХьехархо:Вайн къоман исторехь дукха масалш ду мостаг1ашна дуьхьал лаьттинчу нохчийн к1ентийн майраллех,доьналлех лаьцна .Царах лаьцна дукха иллеш а,эшарш а ю.Х1инца а церан ц1ераш дегнашкахь ю вайн.Амма цхьа к1еззигчарна бен ца хаьа оцу турпалхошна юкъахь нохчий зударий хиллийла,Маршонан ц1арах,халкъан парг1атон,харцон дуьхьал т1ом бинийла.\nКавказски т1амехь ц1е яьккхина евзаш хилла Гихтара Майлин Таймасха(Гихинская). 10 шарахь т1ом бина цо пачхьан эскаршна дуьхьал. Нохчийн муьридийн отрядан куьйгалхо хилла Таймасха. Т1еман г1уллакх ч1ог1а дика хууш хилла цунна, цуьнан т1емалой а майраллица къаьсттина хилла. Пачхьан инарлаш дукха г1иртина Таймасхин отряд х1аллакьян,амма дерриге а эрна хуьлура.10 шо даьлчий бен ка ца елира церан иза схьалаца.Цхьа дийцар ду оцу йо1ах лаьцна. Пачхьо хаьттина боху цуьнга: «Ас д1ахецахь т1ом сацабой ахьа? ». Таймасхас нийсса цуьнан б1аьргашчу а хьоьжуш жоп делла: –Т1ом лелош верг хьо ву,болийнарг а хьо ву. Ахь т1ом сацабахь,ас а дуьхьало йийр яц хьуна аьлла. Таймасхин хьекьалах хазаллех инзаре цецваьллера паччахь бохуш а дуьйцу.\nОцу майрачу зудчух лаьцна кехаташ д1адехкина ду\nТбилис г1алахь,1едалан исторически архивехь ду цуьнан доьналлех лаьцна кехаташ.\n«Песня о Таймасхе» ц1е йолуш цхьа илли ду оьрсий маттахь,цу юкъара 4 мог1а балор бу аса:\nХьайн декхар кхочушдеш\nОцу т1еман к1уьрехь,\nХьо улло д1ах1оьттира\nДена,вешина, к1антана - къонаха Таймасха.\nВедущий 2: Дерриг диканиг ду, дуьненахь туьйра санна йийцина нохчийн зудчун оьздангалла. Цуьнан хьуьнар, доьналла бахьанехь хийлаза мацалех, къизаллин балех ларделира вайн къам. Оьздачу йо1ана хаа деза доллучу дуьненчохь нохчийн цхьанна а атта ца хетий.\nВедущий 1: Нохчийн йо1 – турпала Нана! Ахь кхиийна Даймехкан турпала к1ентий. Хьо еха хьайн дега лазам, дега к1орге биллина, б1аьргех 1ена хиш къайлаха д1адохуш, елар – къажар дайна, дуьнена самукъа доцуш.\nВедущий 2: Дуьненан муьлххачу маь11ехь ехаш хиларх, нохчийн йо1 кхечу къаьмнийн векалех къастош ерш вай тахана карла яьхна билгалонаш ю.\nВедущий 1: И дерриге хьайца долуш хьо еха дела, нохчийн йо1 цецдолу хьох дерриг дуьне.\nВедущий 2: Нохчийн къоман зударий! Оьзда маьхкарий! Дала декъал дойла шу Нохчийн зударийн дезачу денца.\nВедущий 1: Таханлера вайн цхьанакхетар чекх дала герга дахана , маьрша, къегина, ирсе дог1ийла шун дахарехь х1ора де.\nВедущий 2: Иманехь, беркатехь дала сов дохийла шу!\nХьехархо:Уггаре довха дешнаш тахана шуна ала лаьа! Дехийла шу ирсе хилла!\nЭшарийн совг1ат, д1алокху: Ашаханова Д.,Хакимова С. («Ирс»).\nНомер материала: ДБ-085253\n4 нче сыйныфның рус төркемендә әдәби укудан үткәрелгән дәреснең план-конспекты. Тема - "Урманга сәяхәт"


Нехаш цхьаболучара яржайо, хьехархочо, лоьро уьш дIайоху....\nДовха денош дахкарций урамашкахь, некъашкахь цIано еш, маса хьийза хьехархой а, лоьраш а, кхиболу Iедалан гIуллакхъхой а.\nМассо вола а воьлла, могIарера гIуллакх ду махкахь, чIурам тIоьрмигаш кара а лоций, хьехархой, лоьраш, берийн бошмашкара хьехамчаш, кхиболу социалан декъехь хьаш-дезарш луьсту белхахой, нехех, кхеллех урамаш, некъаш дIацIандан арабовлар.\nМа –дарра аьлча-мма, арабаьхна бу уьш, цIано ян декхарийла а бина. Наха шаьш даре дарца ярташкахь, Iедалан балхахь къахьоьгуш мел болчу бахархошна тIедиллина юртдайн аьллар-лаам дахаре берзор.\nШайн доцу декхарш интеллигенцига кхочушдойту цхьаъ, шиъ шо хилла а Iац. Ял йоцу белхаш а дойтуш, шайна ахчанаш схьаоьцуш-м бац те цхьаболу хьаькамаш аьлла шеко кхобурш а бу хьехархошлахь а, лоьрашлахь а. Иштачех ю Новр-ГIалин кIоштера лахарчу классан хьехархо Майнат а.\nМайнат: «Некъан бохалла Iохку дуьнентIе мел йолу нехаш: ду шишанаш, чIурам-тIоьрмигаш, кехатан беттанаш, кхийолу боьха мел йолу хIуманаш схьалехьийна ца Iа тхо. Диттийн гонаш оха охку, царна а, керташна а сир –кир а оха до… Оха бечу белхийн чот-хьесап дан тхо доьлча, дукха ахча хуьлу иза… Оцу хьаькамаша и шайна схьа-м ца оьцу те аьлла а хета, хаам- хаац...».\nХьашт-дезарш луьстучу урхаллехь Iаьржа белхалой олу къинхьегамхой долучуха, шаьш дIа дола а доьлла, атта до хIинца-м цIанонан белхаш боху, ца лаахь а лууш санна къахьогучех цхьаболчу бахархоша. Гуттар а царна новкъадогIург ду цIано йина кхо-диъ де доллушехь, юха а урамашкахь а, некъашца а изза нехаш гар.\nКIадбоцчу бахьаненна хийла бехк боцу некъахо саца а вой, лан даккха санна хьийзаво некъа низам лардечу а, ца лардечу а полисхоша. Некъаца оьзда воцург лаца хьовса безар-кх, царна детта дезар-кх оцу Оьрсийчохь кхайкхийна долу и гIуданаш. Ишта хьажам бу Теркйистерчу хьехархочун Маретан.\nМарет: «Арахь йохлушшехь, массо некъ, урам хаза, дIахьаьжа юьхькIам а болуш, бIаьрг белош, дIацIандина оха. Ахь дIа букъ туххушехь, йоккха юкъ ялале, юха а бехйина карадо некъаш а… Машенашкахь леларш божарий ма бу. Церан йижарий, наной ма бу и цIано йийраш. Полицин белхалой юкъа а ийзийна, доладайта, терго яйта езар-кх некъийн а, урамийн а, садоIучу меттигийн а».\nБакъ а долуш, Нохчийчохь хаддаза дIахьош ду цIанонан белхаш. Масала, цу декъехь, Нохчийчуьрчу хьолаца дуста а ца догIуш, нехийн къорзалгех доьттина хуьлу луларчу ГIалгIайчоьнан я ХIирийн мехкан некъийн агIонаш. Бакъду уьш цIандеш латтахь а, машенаш тIехь леларш хIумма а саготта бац цIано ларьярна. Къаьсттина дастаме, оьзда боцуш лела кегийрхой.


Оьрсийн тIеман министраллин ахча лачкъор тIехьарчийна шина нохчочунна\nТайп-тайпанчу пачхьалкхийн ахча, 22ГIа2010\nНохчийчура тIеман кхело яьккхий хенаш кхайкхина, эскарерчу шина эпсарна а, меттигерчу цхьана вахархочунна а, зуламан Iалашонашца барт а бина, 100 сов миллион сом ахча лачкъийна аьлла. Нохчийчура вахархочуьн бехк хиларана тоьшаллаш цхьа а бух болуш дац. Боккъалла а бехке берш къайлабаха лелош хума ду иза аьлла хета церан адвокаташна.\n2009 шарахь хилла ду боху талламо и зулам. Эскаран декъан бухгалтер а, кассир а , Грозный кIоштан ял йоккхучу урхаллийн белхахо, цхьана барт а хилла, бозбончаллийн схемийца, II4 миллион лачкъийна хилла бохуш чIагIдуора талламо.\nЦуо деллачу тогьшалшца, наггахь уьш цхьа а бух боцуш хиллехь, тогам болуш хетта Грозный коIштерачу тIеман кхелан. Шен рогIера хиллачу цхьанакхетарехь, цуо 5 шаран тIера. 9 шаре кхаччалца хенаш кхакхина оцу кхаа стаган. Ах ахча карийна, амма вукху эхан лар ейна. Оцу хIуманна жоп карош а дац.\nСанкт-петербургера адвокат Маратов Сергей ву, ял оьцучу урхаллийн белхахо волу Дидиев Шовхалан агIо дIахьош ву иза. Маршо радиога оцу процессах лаьцна вистхуьлуш, цуо билгалдехира, кхело а, талламо а, хуушехь а , ларамаза а даьхна долу гIалаташ.\nМаратов Сергей: Баккхийчу барамашкахь эскарехь ахча лачкъора хьокъехь толлуш долу гIуллакхаш наггахь бен ца хуьлу. Ас Iуналла деш верг, суна хетарехь бехке вац. Иза цхьаъ ду.ШозлогIаниг: ТIеман кхелан бакъо яцара, могIарерачу вахархочуьнна хьокъехь гIуллакх листа. И гIуллакх цара дIахьажо дезаш дара, Грозный кIоштерачу кхеле. КхозлогIаниг: Дидиев къиза йиттина, къизалша лелийна ю, таллам боьдучу хенахь. Ишшта цуьнгара ша бехке веш долу тоьшалша даха гIиртина. Цуо и ахча лачкъийна дац. Цундела цуо тIе а ца дитина и хIума.\nДидиев Шовхалана бехке дуьллуш ду, цуо бозбончаллаш дац аьлла, эскаран декъехь финансийн хьелашна мах хадора. Оцу гIуллакхах цунна ахча а ду боху делла. И ша долу хIумш тоьшалш долуш дац. Эскаран декъа финансийн урхаллан куьйгалхочо дичну дIахьедарца бехк лаьрра бу цуьнан, бохуш кхин дIа а дийцира адвоката Маратов Сергейс.\nМаратов Сергейс: Финансийн хьелашна цхьа а тайпа тIекхочийла ца яцара Дидиеван. Оцу тIеман декъа финансийн хьукматан куьйгалхочо, доцург тIекхоьллина цунна, ша ахча лачкъийна, ткъа, цунна оцу ахчанна цхьа дакъа 32 миллион сом делла аьлла. Иза цуо ша дина боху, финансийн агIора цхьа а тайпа харцонаш яц аьлла, цьунга даре дайтархьам. Оха и гIуллакх кховдора ду, Оьрсийчоьнан лаккхарчу кхеле а, европерачу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле а.\nНохчийн бакъонашларъяран центран куьйгалхо Эжиев Минкаил а ву оцу процессехь дакъалоцуш. Цуо а даре до, адвоката Маратовс дийцинарг. Ишшта иза шеек ву, шен лаккхарчу хьакамао, ян буьйранчо омра ца дича, оцу ахчанах куьг туоха цхьа а салтий ваьхьарх.\nЭжиев Минкаил: Цигахь низам а, нийсо а боху хIумш суна билгаладаьлла дац. Кассиран тIедуожйина доккха ахча ду. Цуо шена хьакамо дIалуо аьлча, иза дIаделла. Цунна йоккха хан ю, кхайкхина. Ульманс шега омра делла аьлла нах байинера. Ткъа, кхузахь-м омра хичла, ахча муха ца ло дIа?\nЭжиев Минкаил ца теша, оцу II4 миллионах ах ахча, карора ду аьлча.И гIуллакх, сихха, бехк боцучарна тIе а теттина, дерзийта лууш ницкъаш бу боху цуо.\nЭжиев Минкаил: Кхузахь билгалдаьларг хIун ду? Дайнарг II4 миллион сом ахча ду. Бухгалтеро ша даьхьана долу ахча схьаделла. Амма, ша дерг дац карийнарг. Ах бен дац карийнарг. Иза стенга дахана? И ахча тIедуожийна Дидиевний, кассирний. ХIара шиъ атта ву царна. Суна хетарехь и ахча лаккхарчу хьакамашна кара а дахна. И ахча доцуш хила там бу. Суна хетарехь, оьцучу дача а, машенаш а эцна хила мега.Ткъа бехке верг карийна царна.\nОьрсийн олуш цхьа кица ду, цхьанне тIом, кхечарна нана. Оцу дешнаш гойту, Нохчийочхь хиллачу ши а тIом бахьнехь эскархоша,лаккхарчу эпсар дукхачу хьолехь, мел пайда беана шайна. Дукха а меттигаш хилла, тIемалошна цара герз а, цуьнан гIирс а боьхкина.\nКIезга ца хилла, лаккхарчу инарлаш бозбончаллийца, салтшна догIуш долу ахчанаш миллионашкахь лечкъина хилар. Маьрша нах байара-м дийца а ца дуьйцу. И зуламаш-м дерриге а дуьненна хушу ду, Iедалша толлуш доцийла.\nТIам тIе болхучьарга аьлла дара, хIета а, хIинца а, Оьрсийочьнана лаккхарчу Iедалан коьртехь волчо : Ша хIуIа, могуьйтура ду шуна, ямарт ца хилчхьана», аьлла. гарехь цхъаболчу эскархоша, иза шай тайпа кхетадина.\nОьрсийн тIеман министраллин ахча лачкъор тIедожийна шина нохчочунна


Полисхойх летта мухIажираш цIахьежо некъаш лохур бу Австрин Iедалша\nАвстрин полицино лаьцна, террорхо хила мега аьлла, шеко йолу стаг. Архивера сурт.\nАвстрехь нохчийн кегирхой декъа а болуш полисхошца масех тассадаларш хиллера Керла шо тIекхочучу муьрехь. Цхьанатассадаларехь, Iедалхоша чIагIдарехь, нохчийн кегирхой декъа болу латарш къасто баьхкинчу полисхойх цхьанна нохчочо вортаначу мийра тоьхнера. Изабахьана долуш Iедалан белхахочуьн яIна а йожийна, иза лоьрийн цIийне кхачийнера.\nЦул тIаьхьа цхьа дей-буьйсий даьлча Вена гIалин кхечу кIоштахь иштта нохчий декъа а болуш нисделла тассадаларш къасто баьхкинчу Iедалхошна юккъерчу полисхо-зудчуьн куьг а кагдеш, Iоттабаккхам хилира. И дерриге а вуно йоккхачу IалагIожца доьзна хилира Австрехь, хаамийн гIирсаша криминалечу нохчийн кегирхойн хьокъехь яккхий дискуссеш а йолош.\nШен рогIехь Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн керла министр Кикл ХIерберт (Herbert Kickl) а юккъегIоьртира цу дийцаршна. Шайн махкахь тховкIело а, кхерамазалла а ехна, цул тIаьхьа пачхьалкхан векалшна тIекхийдаш болчу нахана депортацеш яран некъаш толлур ду шен хьукмато, аьлла.\nАвстрехь бехачу нохчашлахь а вуно боккхачу сингаттамца тIеийцира шайн къоман кегирхой цу кепарчу къепедацарийн декъа хилар. Хилларг къастон дагахь цу латарийн хилла кегирхойх цхьаццаберш схьа а лехна, цаьрца цхьаьнакхийтира Венерчу нохчийн-гIалгIайн Кхеташонан декъашхой.\nКхеташонан куьйгалхочо Мусалатов Шайхис дийцарехь, кегирхоша дацаре до, шаьш полисхойх летта бохург. Мелхо а, вовшех леташ хилларш австрихой бара, ткъа шаьш цигахь ларамаза тешаш санна нисдалар бахьана долуш шайна тIебиллина бехк аьлла цара: «Ши тоба хилла уьш нохчийн Вена шахьарехь гIура бутт бовш леттарш. Цхьа овхIанхо а, цхьа гуьржи а хилла цаьрца.\nЦхьана тобано полисхо вортанах хIума тоьхна лазийна боху, ткъа вукхо зудчуьн куьг кагдина боху. И летта долу бераш лаха а лехна, хилларг хIун ду толлуш дара тхо. Цара шаьш ца летта боху. Цигахь леташ хилларш австрихой бара боху, шаьш цу чохь Iаш бен дацара, амма шаьш полицино лаьтта охьа а дийшина, ницкъ бира шайна. Ма-дарра муха хилла кхин а толлур ду оха. Бехк, бакъдерг дийцича, церан ден-ненан бу, буьйсанна шиъ даьлча шайн доьзалхой мичахь лела ца хууш долчу».\nЛатаршкахь декъа хиллачарел совнаха меттигерчу Iедалхошца а цхьаьнакхетарш деш, хIоьттина хьал дайдан гIулчаш йохуш ю Кхеташо: "Iедало бохург хIун ду аьлча, шайн белхахошна тIекховдар а, царна дуьхьало яр а вуно луьра лоруш ду. Уьш къинтIера баха гIоьртира тхо. Иштта тхо кхуза тIом бахьана долуш схьадаьхкина а дара, цу тIамо тхан кегирхошна вуно чIогIа тIеIаткъам а бинера, кхузара арадаьхча цIадаха йиш йолуш а дац тхо, бохуш, тхайн ма-хуьллу уьш кхетон гIерташ болх беш ду тхо".\nЦу юкъана, нохчийн къомах я нохчийн къомах ларалуш болу нах декъа а болуш Австрехь сих-сиха скандале хиламаш нисбалар бахьана долуш меттигерчу хаамийн гIирсашкахь юкъараллина "угарре а гома диаспора2 санна цIе буьйцу цу махкахь беха нохчий.\nНохчашка шен хIусамненан везар вейта гIоьртина австрихо\nIабдул-ГIани: "Хьекъал доцу нохчий а, овхIанхой а бу шайн къам сийсаздийраш"


Открытый урок по теме " Нана"\nИнфоурок › Русский язык › Конспекты › Открытый урок по теме " Нана"\n«Из лакха лоам санна\nДа шоана лакха\nВай хьалкхедаьча вай\nХьехархо: Бекова Х.Х.\nТема:Чахкиев Са1ид «Нана».\nЛоарх1ам: Дешархошта Чахкиев Са1ида «Нана» яхача стихотворене чулоацам бовзийтар;\nШаьра къоастадеш дешара навыкаш лакхъяр;\nДешархой ноаной ларх1а ,цар сий де 1омабар,наьнаца безам кхебар.\nГойтара г1ирс: презентации,поэта сурт,дешархоша дехка наьна сурташ.\n2. 2.Ц1аг1ара болх тахкар.\nХьехархо: Бераш фу деннадар шоана ц1аг1а?\nДешархо: Чахкиев С. Кхолламах лаьца, Озиев Салмана язъяь “Дека Эздел» дагахьа 1омае .\nХьехархо: Дика да,х1анз вай ладувхаргда Чахкиев С. Кхолломахи вахарахи лаьца дувцарга.\nХьан бувцаргба Чахкиев С. Яздаь «Трасса» яхача дувцара чулоацам?\n1. Малаг1а да укх байта керттера ма1ан?\n2.Малаг1ча муг1рашца белгал боах автаро даьсса хабараш дувцараш?\nХьехархо: Бераш,укхаз вайна хьагу е къаракъ а менна е машен сиха лаларах наха деш дола зуламаш. Шейоа ткъовро д1а а яьккха бис ахи сана вус Х1арон ше цхьаь,цу тайпара нах вайна юкъе нийсбаларах.\n4. Керда тема хьехар.\nБераш,дика лоарх1аме моттиг д1алоац Чахкиев Са1ида кхоллама юкъе нанна хетаяьча байташа.\nЦарех ца1 тахан вайна урока йовзаргья.\nЛадувг1алаш укх байтага.\nЧахкиев Са1ид «Нана».\nБера тара хетт вай лаьтта\nАга илли ала.\nБер мо делхаш гу вай лаьтта\nЧ1оаг1а дац са ага ,нана,\nДоал из деха дала.\nБомбаш яда са ага т1а,\nЭхкаяц уж маьла.\nКулгаш кхачац уж д1аяха,\nНиз бац юстардала.\nГ1овтта, ва нах,г1овтта,г1овтта,\n1.Бераш,из ага илли хилар бахьанаш белгалонаш хьан ювцаргья?\nДешархо: нанас ший бер тхьовсош мо,вай лаьтта машар,сатем лорабу вай а. Цудухьа йоах авторо : «Бера тара хетт вай лаьтта».\n4. Малаг1а кхайкарал ду поэта?\nПоэта беррига нах т1абех ,шевар цхьана оарцаг1ваьнна т1емах мохк лорабара.\nНийса да. Нанна хетадаь малаг1а кицаш довз шоана?\n1.Нанас бера тохача хана,т1оара к1ал г1айба бехк.\n2.Нанас во1 кхеву,дас цох къонах ву.\n3. Нана бирса т1акъоарзадаь б1аргаш ,сердал йоацаш дахаргда.\nХьехархо: (Дала лорадолда вай нанна б1аргаш т1акъоарзадеча балех.)\n5.Бераш,шоана а йовза хургья кхыча йоазанхоша ноаношта хетаяь байташ.\nХьан ешаргья вайна уж?\n1. «Наьна дог» Хамхоев Д.\n2. «Нана,баркал хилда хьона».\n3. «Са нана». Кузьгова Инга\n4. «Хьамсара нана» Хамхоева Ж.\nХьехархо: Дика да ,бераш ,хоза муг1араш дар оаш вайна дийшараш. Баркал шоана.\nИштта вайна юкъе нийслу наьна дог дохадераш а. Зязиков Б. « Г1ожа дегаш» яхача дувцар т1ара цхьа дакъа гойтаргда вайна дешархоша. (Сценка)\nХьехархо: Цхьанне коа ма нийслойла нанна а во1а а юкъе юкъ йолларгйола нус.\n5. Бераш, шоана довзий наьнацара безамах лаьца дыно дувцаш х1ама?\nХьехархо: Бераш,тахан уроках оаш кхетадир аьнна хетт сонна «нана» яха дош мел лоарх1аме да.\nЦун хам баь даргдий хьог1 аьнна уйла шун кертача ессай аьнна хеталу. Шоай ноаной сийдар,наьнацара безам кхебар-из шун декхар да.\n(Слайд) Евлоева Диана « Нана»\n7.Урока чулоацама корта бар.\n8.Ц1аг1а бе болх балар. «Нана» яха байт дагахьа 1омае.\n«Са хьамсара нана» яхача темах лоацца сочинении язъе.\nБаркал хилда шоана ,бераш,1адика хийла шун.\nБекова Хадишат Хасановна\nНомер материала: 494967


Зуда доьзалхочух йолуш 3 кIира хан хилча, иза дIадаккха мегаш дуй?\nБер дIадаккха мегаш делахь, и муха хьал хилча дIадаккха мегаш ду?\nБер дIадаккха мегаш делахь, иза мел хан ялале дIадаккха мегаш ду?\nБер ненан кийрахь кхолладалар а, иза кхиар а цхьана агIор шина декъе декъалуш ду, вукху агIор деа декъе декъалуш ду.\nХьалхаралерачу агIонан ши дакъа ду: 1 – Берана чу са кхоллалц йолу хан (120 де кхаччалц); 2 – Берана чу са кхоьллинчул тIаьхьа йолу хан (120 де кхаьчначул тIаьхьа дуьйна, иза дуьненчу даллалц).\nШолгIачу агIонан диъ дакъа ду: 1 – Беран цIа чохь борша стеган хинан тIадам хилар (доьххьара 40 дийнахь); 2 – ЦIийн дакъалган куьцехь хилар (40 де даьллачул тIаьхьа 80 де даллалц); 3 – Жима дилханан дакъалган куьцехь хилар (80 де даьллачул тIаьхьа 120 де кхаччалц); 4 – Чу са а кхоьллина, адам хилар (120 де даьллачул тIаьхьа дуьненчу даллалц).\nIелам-нехан дешнашна юкъара нийсаниг - оцу массо хьолашкахь а, дакъошкахь а бер дIадаккхар хьарам хилар ду. Ткъа и хьарамалла, и бер оцу хьолашкахь кхиа мел кхуьу алсам долу, цундела 40 дийнал тIехдаьлла бер дIадаккхар кхин а чIогIа хьарам ду 40 де кхачаза дерг дIадаккхарал а, 80 дийнал тIехдаьлларг дIаккхар а кхин а чIогIа хьарам ду 80 дийне кхачаза дерг дIадаккхарал а, ткъа 120 де кхаьчна долу бер дIадаккхар – цунах бакъдолу адам хилла даьллачул тIаьхьа – адам дер ду, иза цул хьалха долчерал массерал чIогIа хьарам ду.\nБакъду, 40 де кхаччалц йолчу юкъахь, бера-цIа чура тIадам дIабаккха мегаш ду, ШарIо магош долу цхьа бахьана делахь, йа нанна хир долу цхьа зен духатоха дезаш делахь.\nАмма ШарIо магош долчу бахьанех цхьа бахьана ду – масала далийча – зуда хьийзийначул тIаьхьа, цуьнан бер кхолладеллехь, хуьлийла иза керста наха хьийзийна – таханлерачу дийнахь дукха хилла а, хуьлуш а хIуманаш ду уьш дуьнена тIехь дуккха а бусалба нахана – йа бусалба бу бохучу наха хьийзийна. Кхин а, ШарIо магош долчу бахьанех цхьа бахьана ду, 40 де кхаччале йолчу юкъахь лоьрашна гергахь билггал чIагIделла делахь, оцу бераца цхьа ун-тайпа цамгар хирг хилар, йа ненера берана тIе дехьайолуш йолу цхьа йоккха цамгар хирг хилар, масала оцу берана «талассемия» цамгар хирг хилар. ХIинца вай дийцинарш масалш бен дацара, цундела, дас-нанас шайн бахьана цкъа хьалха Iелам-нахе ма-дарра дийца деза, хатта деза иштта бахьана хилча мегар ду бер дIадаккха йа дац.\nАмма нанна хир долу цхьа зен духатохар – нагахь санна тешаме болчу лоьраша билггал чIагIдахь, и бер кхидIа лелийча нанна цхьа доккха зен хир ду аьлла – масала цуьнан цхьа хала цамгар чIагIлур ю аьлла – тIаккха мегаш ду бер дIадаккха оцу хенахь.\nШовзткъа (40) де даьллачул тIаьхьа, оцу берана цу сакхоллалц йолчу юкъахь иза дIадаккхаран кхин а чIогIа а, кхин а доккха а бахьана хила деза, и бахьана ма-дарра Iелам-стаге дийца деза, тIаккха цо и бахьана ШариIатца дуста а дуьстина жор дала деза. Iелам-наха хIокху хенахь бер дIадаккха магош долчу бахьанех ду оцу бераца цхьа вон цамгар гучуялар, цуьнан дахарна боккха бохам бийр болуш, цуьнгахь а, цуьнан дегахь-ненехь а даим лазам латтор болуш, дарба далуш йоцуш, оцу беран дахарна чIогIа кхераме йолуш.\nЦхьа бIе ткъа (120) де даьллачул тIаьхьа, берана чу са кхоьллинчул тIаьхьа, и бер дIадаккха маггане а ца мега, нагахь санна тешаме волчу масийтта лоьро билггал чIагIдина дацахь, и бер кхи дIа дитахь, ненан дахарна билггал кхерам бу, иза дIа ца даккхахь нана йала мега аьлла. Кхузахь чIагIдан деза, и олуш болу лоьраш тешаме хилар а, цхьамма-шимма аьлча даккха мегар ца хилар а, муххале а масийтта лоьро иза чIагIдан дезаш хилар, хIунда аьлча дуккха хьолашкахь цхьамма-шимма аьлларг нийса ца хуьлуш а хуьлу.\nЦундела, доьзалхочух йолуш 3 кIира даьлла йолчу зудчунна шен бер дIадаккха деза аьлла хеташ елахь, иза хьажа еза шен бахьана вай дийцинчунна юкъа догIуш ду йа дац, ша жимма а шек елахь Iелам-нахе и шен бахьана дIа а дийцина, хатта деза цунах дерг.\nХIокхул хьалха хIоккху хаттарна деллачу хIокху жоьпе хьажа – Бер дIадаккхар (оьрсийн маттара «аборт») – цигахь кхин а алсам жоп каро мега хьуна.


Велосипедаца е гIаш лелаш хилча Iуйран ханнахьа хьагIатта а, ший дегI, доагIача боарама дозал долаш леладе а аьттув баргба сага, цул совгIа, кIаьдвелча дегI отташ хилар а дIадаргда.\nВелосипедах, шийна ловча цунца дIа-хьа ваха цох шийна лелар е йиш йолаш ва саг. Низъоамаладаькъе геттара цIи хеза а дика лоархIаш а я из, цунца ваха ва атта а, могашала пайдане а доландаь. МоллагIа ха йола саг, зIамигавар а воккха вар а лела йиш йолаш ва велосипедаца. Пайда мара зе дац цо дегIа де.\nДукхача тайпара бахьанаш хьакхувла йиш я велосипедаца лелар пайда болаш хилар бакъдеш. Лораш геттара дика лоархIаш да цунца лелар. «Велосипедаца лелаш хиларо вай иммунитет тайп-тайпара долча лазарех лораю. Iилманхой тохкамаш бакъ а даь хьахьекхад, велосипедаца лелар мо долча къахьегамаш иммунитет дегIайоалаярца вай могашал метталоаттаельга. Цу тайпарча леларо, вай дегIаца боглус (опухоль) хила тарлуш болча кхерама духьала къахьега низ лу дегIа. Цул совгIа атта а ма дий цунца лела», — йоах, къайлагIа йиса лаьрхIача терапевто.\nНизоамалахоша хьаяхачох велосипедаца лелаш хилча дегIа низ меттаотта. Организм меттаоттарал совгIа дегIацара дикъа пхаьнаш чIоагIлу, цар низ совбоал дуккха а дукхагIа. хьокхама аьлча, когий пхьанаш саг хьалхишкахьа дIалелавеш да, хIаьта сага лелача хана дегI нийса лоаттадайташ я пресс, хIаьта баламаш дегIа дозал меттаоттаду. Цу массадолча оагIорахьа, хIара маьжено шийна боагIа болх бизза кхоачашбергболаш пайда луш да велосипедаца лелар. Цудухь ший аьттув ма боалла велосипедаца никъ бе хьажа веза саг.\nЦу тайпара саг лелаш хилча цхьаболча вай мехкахоша тамаш ю, е цакхеташ а хул лоIама долча гIулакха кхийна хьалъэтта саг хIана лел велосипедаца, аьнна хеташ. Бакъда, лакхе аз ма аллара цу оатхалца леларо сага дегI низа эшадолийтац, цудухь ала йиш я цунца лелаш болча наха из гIулакх кхетадаьд, аьнна. Наха из гIулакх мичча тайпра кхетадой а вай мехка болаш ба цу леларца бувзам бола нах. Иштачарех ва, бизнесмен, юкъара болх лелабеш вола Назране вахаш вола Бузутанаькъан (Йовлой) Ахьмад.\nХийла со гIаш, е машенаца водаш хилча, е соцале латташ хилча сона юхе гIолла тIех а ийккхе вода из ший велосипеда тIа а вIагIаш. Цох сакъерда а денна, аз техкача сона гучадаьлар, хийцца ший гIулакхаш а доахаш Назране гIолла велосипедаца Ахьмад лелаш хилар. МалагIча ийланца, фу бахьан долаш шовзткъа шерага кхоачаш латта къонах велосипедаца лелар бахьан фуд хардухьа аз цунца къамаьл дир.\n— Ахьмад, дукха ха йий хьо велосипедаца лела?\n— 4 шу совгIа ха я низъоамала хьашт кхоачашдеш хиларал совгIа, сай ваха везача гIулакха дIа хьа а водаш укх велосипедаца со лела. Водаш воагIаш атта а да укханца.\n— ДукхагIа мичахьа, малагIча моттигашка гIолла лела хьо?\n— ДукхагIа укханца го боаккхаш со лела, се вахача Назране гIолла. ХIаьта низъоамала яхьашка вай мехка гIолла велосипедаш хоахкаш хилча, кхыча, вай мехкарча шахьарашка а юрташка а нийслу со. ДукхагIа уж я, Назрань – Магас – Iаьлий-Юрт – Экажкъонгий-Юрт – Назрань.\n— МалагIа ийла йолаш ийцай Iа велосипед?\n— Юхьанца сай низъоамала хьашташ кхоачашде а, сайран саготал гобоаккхаш лела а лаьрхIа ийцаяр аз ер. Бакъда, из хинна а ца Iеш, шахьаре вахаш хилча, вахара хьал а, балха гIулакх а, бизнес а, юкъара болх а из деррига леладе хьалдиза дезаш хиларах, велосипедаца леларца, дагадоаццаш аттонца вIаштIехьадаха карагIдоал уж гIулакхаш. ХIана аьлча, 10 минотагара 15 минотага кхаччалца йолча хана чухь кхоаву миччахьа а Назрань шахьара доазонга дIа-хьа ваха. Цу гIулакха чIоагIа атта хIама я ер. Цул совгIа дегIа пайдане а я укханца лелаш хилча.\n— Цхьаболча вай мехка бахархоша шоашта тамашийна хета оал, хIанз ишта хьо санна лелаш нах бIаргбайча, хьона хьайна мишта хет из гIулакх?\n— Сона хетаргахьа, тIехьарча хана хьалха санна цу гIулакхах амах бувлац нах. Кхо шу хьалха, ха яьнна саг велосипеда тIа а вагIаш бийсанна 12 сахьат даьнначул тIехьагIа мара бIарга гацар, хIаьта хIанз мичча хана дийнахьа хьо араваьлча а наха тамашйиц. Вешта аьлча, дукхаш лела велосипедаца, паргIатта шоай гIулакхаш а доахаш.\n— Вай мехкахой цу хIаманга дикка Iемабеце а, дерригача дунен тIа цу велосипедашца нах лелаш ба-кх, из вайна хьагу вай мехкал дIаарадйлача. Хьона фу хет цох, цу моча хIаманга дIаIама дезий вай?\n– Iемача бакъахьа дар. Карарча хана вай наькъашка дукха машенаш лела наькъаш дIа а лица, фо а хIаваи а бIех деш, цу гIулакха шорта ахча а ха а йоаеш. Цун духьал хьабер а бац дукха пайда. Вешта аьлча, из яхильга да, цхьавар массехка километр мара гаьна йоацача тика тIа маькх эца вода, шолллагIвар 10-15 минота мара наькъа ха йоае ца езача балха машенаца вода, цхьаннахьа гаьнарча юрташкара хьабаьхкача наха машен дIаоттае моттиг ца а юташ, шийна цхьаннахьа шахьара юккъе мотиг дIалацар духьа. Юххера а даха-дахка аьттув а боацаш, еррига моттиг хьал а йикъе, сагота хьайзе дус вай. Массане барт а баь, цхьан юкъа баьхка беце а, велосипедаца лелара тIехьа а баьрза, хоза дегIайоагIаш латтача цхьайолча паччахьалкхенашкара нах, шоай шорттига велосипедашца лела болабеннаб. Вай а дар иштта боламца даха йиш йолаш.\n— Фу бахьан долаш да аьнна хет хьона наха из тамашийна хетар? Вешта бакъдар аьлча, тIехьарча хана нийса-м лу нах вилосипедаца лелаш вай мехка а.\n— Вахара хьалтIехьа хувцадалара хьакъе кIезига хало оамал йолаш халкъ да вай дар. ХIанз а, дунен тIа паргIато яржача хана а, гонахьарча наха фу хетаргда хьох аьнна хеташ йола ийла дIаяланза да вай, цхьан оагIорахьа дика хила а тарлу из. Вайна хала дар, вай бала бар да, вай хувцалуш ца хилар. Из да гонахьарча наха хIама хетадалар кхераш вай хилар бахьан долаш воай хьашт кхоачаш а ца деш, дикагIча оагIорахьа хувца а ца луш вай дусаш хилар. Цул совгIа моллагIа во хIама а къайла дита тарлу вай, наха хIама хетар кхераш. Сога хаьттачача, шахьарера вахара хьал дикагIча оагIорахьа хувцара къахьега вай доахке, наха фу аргда хьогI, яха ийла дIа а яьккха, массане цу оагIорахьа къахьега деза вай.\n– Фу болх беш ва хьо хье? Ишта хьо лелаш хилча наьха хаттараш хулий хьога, е кхеташ ба уж хьох?\n– Со предприниматель ва, иштта юкъара болх лелабеча хийцца дакъа лоацаш къахьегаш а ва со. Каста хоза сона, нахагара цакхеташ дола хаттар: «Фу бахьан да аз сайна машен ца эцар?», тахханалца цу хаттара аз царна лу жоп цаI да. Карарча хана кхы из эшаш хIама дац са, вешта аьлча со дIа-хьа лелаш йола моттиг а кхы йоккха моттиг яц. Нагахьа санна шахьара дехьа йисте кхача везе, е чехка ваха везаш хIама хуле миноташ яхале дIавугаргволаш такси хьаеха йиш йолаш я. Амма, дезал хьасовбоалаш латташ хиларах, машен эца еза яха хаттар тIехьарча хана нийса доагIача отташ а хул са. Из яхильгдац, машен аз эце а, велосипедаца беш бола никъ юкъах бутаргбаи, дIа-хьа а ваха, чакхдаха йиш йола гIулакхаш машенаца доахаргдаи яхильга. Тха офисе со цаI вац иштта велосипедаца лелаш. Со воацаш тха балха а, вешта сона бовзаш а дукха ба шоай балха цунца лелаш нах.\n– ТIаккха, тахан цу вилосипедашца лелача нахах хабараш дувцача нахага, е ишта лела эхь хеташ лелачарга фу аргдар Iа?\n– Из доацаш нахаюкъе эхь хета мегаргдолаш гIулакхаш дукха а да вай. Хьокхама аьлча, наха юкъе гIаьле озар, боккхагIчар сий ца дар, пайда боацаш машенашца вай кагий нах лелийтар, наькъаш тIа нувхаш Iокхувсар иштта дувца велча дукха да уж. ХIаьта велосипедаца лелар – могашал, гонахьара фо цIена лоаттадар, иштта вай шахьара дикка гIо а да из, наькъаш хьал цадизара.\nАхьмадаца къамаьл мел дувца, са кертача увтташ, аз а эцаргья-кх велосипед, со а леларгва-кх иштта сай гIулакхаш а доахаш цу леларца яха ийлаш яр. Тахан дукхаш ба ишта Ахьмада ма аллара цу тайпара лелаш. Велосипед хила а, цунца лела а аьттув хургбац, иштта лелача наха Iаьдало наькъаш ца нийсдой. Хийла нах лелача готтача такаш тIа гIолла воагIаш хул велосипедаца саг, цхьачо-гIашлочо бехк боаккха, цхьавар хIама а ца оалаш дIатIехвоал. Цудухь вай мехка экологи цIена хилар ловш, велосипедаца мара ца лелача наха дIа-хьа баха никъ биллача геттара дика хургдар, Iаьдало. ХIаьта, Ахьмада ма аллара, гIадж кхоссал йолча метте машенашца ца а лелаш, е гIаш, е велосипедаца лела нах Iомалоре бакъахьа дар.\nДала нийсача хIаманна тIехьа аьттув боаккхалба вай.


Товбеца-бутт 30, 2015\nКадыров Рамзанний, Даудов Мохьмаддий\nЛаьттина тIемаш бахьанехь ерриг Оьрсийчохь а уггаре дукха турпалхой бевллачех хила тарло Нохчийчоь. Тахана Iедало хьехош, гойтуш берш а, шайх лаьцна буса а, дийнахь а дуьйцуш берш а цхьана могIарара турпалхой бу. Хила а ца хилча санна, тийналла лаьтта кхечу, бакъ турпалхошна гонах.\nДуьненна тIехь деха мел кегий къаьмнаш а дац шайн турпалхой боцуш. Цу юкъара бовлуш бац нохчий а. Дуьненан исбаьхьаллин литературехь а тIех дика вевзаш волу оьрсийн гоьваьлла яздархо Толстой Лев даггара цецвийлинчу вайнехан фольклорехь, туьйранаш, шира дийцарш нийсса бохург санна уггар йоккха меттиг дIалоцучу жанрех ду турпаллин иллеш.\nЦара заманан кIоргера схьа тоьшаллаш до нохчашлахь турпалхой даима а лераме, халкъо къонахойн даржашка баьхна шатайпа нах хиларан. Цаьрца, турпалхошца, бузуш хилла халкъо шен нийсоне,бакъоне сатийсам а, вон эшош диканиг, оьзданиг, цIенаниг толаме кхачор а.\nДахаран халонаш къарьеш бахчабеллачу нохчаша турпалхой масаллина а балош, церан хьуьнарех кхиош, беркате тIеIаткъам бойтуш кхетош-кхиош хилла къона тIаьхье. Iилманан болх-тептарша даре дарца турпалхой гуттар а хилла,бакъду церан лерам бар, пайдаэцар, тIехIоьттинчу Iедалца дозаделла алсам хIума хиларна,цхьабосса ца нисделла.\nКъоман юьхькIаме дозалла ларалуш болу турпалхой бицбар эхье гIалат хилар чIагIдо дIа мел хьавинчу хьехархочо а,яздархочо а. Турпалхой къоман синмехаллаш санна кхеточех ву Новр кIоштера хьехархо Цуцаев Iалавди.\nЦуцаев: «Со жима волуш и иллин турпалхой бар-кх сан турпалхой. Уьш санна хила веза бохург а дацара иза, амма церан хьежамаш буй,йцера санна яхь,собар доьналла хила деза аьлла кхетам бар-кх. Хьо тIаьхьаваза бустамаш гора-кх оцу турпалхошкахь.\nЦу декъехь, турпалхой хьалаойуш,уьш буьйцуш кIезиг къахьегна тхан махкахь. Шайн мотт бийцарехь,турпалхой ларарехь,гIиллакхаш,култура лелорехь тхан къам санна охьатаIийна,тIе тIулг а биллина латтийна къам дан а дац».\nIедалехь болучара, цхьа юкъ-кара хьахор доцург, Нохчийчохь турпалхойн лерам бар ледара лоручех ву байтанча, меттан говзанча Хатаев Хьусайн. Цо чIагIдарца уьш хьехор,царна къеггина хIолламаш хIиттор чот йоцуш мехала хIума ду. Хьусайн ву дуьйцуш.\nХатаев: «Турпалхо билгалваккха йиш йолуш бац нохчийн шайн. Дукха хьолахь, цхьаболу и турпалхой Россина дуьхьал тIемаш беш билгалбевлла бу. Таймин Биболат чIогIа мехала вуьйцу, масала, Пушкина.\nИшта дика вуьйцу Шайх Мансур. Турпалхочунна хIоллам хIоттор бусалба динехь магийна дац бохург бакъ дац. Магийна дац нагахь санна вай цунна ламазаш дан оьхур делахь. И вуй хаааро кегийчу нехан дегнашкахь дикачу маьIнехь дозалла доссадо.\nХьайн зама юй, дIо-о дайшкара дуьйна схьа зама хиллий, хаам бу хьуна. И турпалхой оьшуш бу. Масала, тхан чохь Ермовловна хIоллам хIотто гIиртира, Советан Iедал,нахана и цатовшшехь. И стенна хIоттош бу адам реза доццушехь?\nТкъа шайчунна, шайлахь билгалваьллачунна цунна хIотто йиш яцара. И йиш яцар хIинца а схьадогIуш ду. Цхьаннах дозалла дан ца деза наха,тIекхуьучу чкъуро. Висаитовн Мовлидана, шен юьхь-марш а долуш, ша ма-варра схьа а гуш, ойла а йина,цхьа скулптор къаста а вина,хIоллам хIотто безара.\nИшта Таймин Биболатна, Нурадилов Ханпашина. ХIун телха,хIун галдолу? КIадда а ца долу-кх. Оха да-м ца до иза. И стаг хиллехь,цуьнан даьккхина сурт делахь а,и ша ма-варра и хIолламаш хила ма беза.\nУьш цахилар бахьнехь тхан бераш,кегийрхой,бух боцуш,кIорге йоцуш, цхьа тIуьхкаш санна хIумнаш ю-кх! Ханпаш кхечу къоман велхьара вилла а,вахьа а меттиг а йоцуш вуьйцуш хир вара.\nИшта иччархо Идрисов а ву. Цо 300 сов мостагI вийна, ши бIе сов вийнарг шозза турпалхо ву,ткъа Идрисов I бен вац. Иза-м хIетахьлерчу политикаца доьзна хIума дара. ХIинца яций иза дакъаза ма яларг! Кегийчеран дашар а,лерам а хилийта тахана дан мегаш ма ду царна деза хила мегаш долу хIумнаш, изза хIолламаш хIиттийна а..»\nЗамано хийцина турпалхой


Грецехула газан биргIа йилла дагахь ю Оьрсийчоь\nТуркойчухула Европе дIаяхьа лерина йолу газан биргIа Греце дIакхачор хьокъехь меморандум тIеэцна Грецино а, Оьрсийчоьно а. Цу документана тIе куьйгаш таIийна Петарбухехь экономикан форуман кулуарашкахь Оьрсийчоьнан энергетикан министро Новак Александра а, Грецин экономикан министро Лафазанис Панайотиса а.\nМеморандуи тIеоьцуш Лафазаниса дIахьедар дира, хала хан тIехIоьттина йолу Греци тIеIаткъам оьшуш яц, накъосталла оьшуш ю, ткъа цо Оьрсийчоьнца лелон юкъаметтигаш кхечу Европерчу пачхьалкхашна дуьхьал хьажийна яц аьлла.\nОьрсийчоьнан «Газпром», Украина юьстах а юьтуш, газанан биргIа йилла дагахь ю Туркойн пачхьалкхехула Европе газ кхачор Iалашонца. Амма цу хьокъехь кхоччуш барт бина бац туркошца. Оцу вариантана дуьхьал ю Евробертана юкъайогIуш йолу пачхьалкхаш а.


21 стагана вен кхел кхайкхийна Мисаран Кхело\nМисарерчу Кхело велла дIаваллалц набахтешкахь яха хенаш кхайкхийна 21 стагана. Уьш бехке беш бара, стохка Порт-Саидера стадионехь 74 стаг вуьйш хиллачу къепедацаршна. Кхин 52 стеган гIуллакх Зазадоккхучу баттахь къастор ду.\nОццу хенахь, шайн гергарчарна байа кхел кхайкхорна дуьхьала митинге арабевллачу нехан полицица Iота-баккхам хиллачул тIаьхьа, Суэцан урамашка эскархой а, танкаш а яьхна Мисаран эскаро. ТIаьххьарчу хьесапца велларг 22 стаг ву. 20 - демонстранташна юкъара, ши полисхо а. 200 стагана чевнаш йина.\nМисаран президенто Мурси Мухьаммеда Twitter чуьран шен аккаунт тIехь кхайкам бина «шайн ойланаш маьршачу амалехь йовзийтахьара», аьлла.\nПачхьалкх массо а яккхий гIаланашкахь ю дIахьош дуьхьалонан акцеш.\n30 сов шерашкахь Мисаран урхаллехь Мубарак Хьосни а, цуьнан режим а йохийна ши шо кхачар билгалдоккхуш юьйлаелла ю рогIера протесташ. Урамашка арабевллачу наха Мурси а, цуьнан «Бусулба вежарий» а бехке бо, шаьш дийр ду аьлларг кхочуш ца дарна. Мисаран къилбаседа-малхбалехь йолчу портан гIалахь Суэцехь хилла уггар къиза тасадаларш. ПIераскан дийнахь 8, 30 шераш кхачаза болу божарий белла цигахь, шайна кхеттачу герзех.\nЦхьайолчу провинцешкахь акцин декъашхоша меттигера Iедалан хьукхаматашна а, исламистийн офисшна а тIелатарш дина. ДIакъевлина машений а, аьчкан а некъаш.\n«Бусулба вежарий» олучу политикан боламан КъахIирехь а, Даманхурехь а йолчу векаллашна тIелатарш дина. Мурси Мухьаммед схьаваьллачу Шаркия провинцехь аьтто баьлла, иза Iийначу меттигана дан кечдинчу тIелатарна дуьхьало ян.\nШен махкахь долу къепедацаршка хьаьжна доцуш, Эфиопе воьдуш ву мисархойн президент. Аддис-Абебехь кIиран дийнахь Африкан бертан саммитехь дакъа лаца дагахь ву Мурси


официальный сайт » Бумт меттахIоттош ю\nБумт меттахIоттош ю\n21/10/2014 Новости, Социальная сфера\nВайн махкахь ткъех шо хьалха хиллачу тIемашкахь яккха ца лучу гIопах йийцина Бумт хIинца а Волгоградерачу «Павловн» цIийнах тера лаьтта. Аьлча а, лаьттина-кх оццул шерашкахь. Тахана Республикин Куьйгалхочун Кадыров Рамзанан тIедилларца хIара юрт меттахIоттон йолчу Iалашонца кхоьллина Нохчийн Республикин экономикин а, мохк кхиоран а, махлелоран а министр М.Хучиев коьртехь волу «оперативни штаб».\nГуш ма-хиллара, тIеман боламехь догIуш лелочу оцу дешнаша, юрт меттахIотторехь кхочушдечу гIуллакхийн а чулацам бовзуьйту. Баккъал а тIеман лараш дIайохуш, юьртана тIебоьду некъ а, юьртан шен урамаш а цIандеш, дуккха а шерашкахь тIе къух даьлла, херцалийн саьлнашкахь лаьттинчу дохийначу цIенойх ков-керташ дIацIанъеш, юьрта тIе газан биргIа ялош, тIехь тхов боцуш, десачу корашкахула дуьхь-дуьхьал мехаш хьоькхуш лаьттина рузбанан а, жамIатан а маьждигаш меттахIиттош, кхин а масане-масане гIуллакхаш деш, белхаш кхехкаш бу Бумтахь.\nОцу мелехьчу гIуллакхийн дакъалацархой бу Итум-Кхаьллан районерчу тайп-тайпанчу организацийн, учрежденийн, ведомствийн белхахой. Иштта дIадаханчу шота дийнахь кхузахь дIабаьхьначу республикин а юкъарчу белхелахь а дакъалецира цара. ТIамо бохор а, хьомечу юьртах а, винчу махках а хьегар хIун ду дика хуучу итум-кхаьллахоша хьалхара къух а, хьун а хьокхуш, уьш ягош а, тIахьара нехаш гульеш, уьш дIакхуьссуш а къахьийгира.\nКхузарчу администрацин куьйгалхочо Заурбеков Iумара дийцарехь, 2 бIе шо сов истори йолчу кхеран юьртахь, тIеман шераш тIекхачале 5806 вахархо вара вехаш. Бахархой таса а белла даьхни лелош, «Бамутски» совхозан кхаш тIехь ялта а, хасстоьмаш а кхиош, «Лесхоз» олучу хьуьнан бахамах пайдаоьцучу комбинатехь къахьоьгуш, хьаналчу рицкъаца бехаш бара. Юьртарчу бераша кхаа школехь доьшура. Яра ФАП а, культурин цIа а.\n6, 2 километр йохалла йолчу юьртахь бертахь бехара тайп-тайпанчу къаьмнийн а, тайпанийн а векалш. Цуьнан йохалла бахьана долуш, иза масех жимчу ярташка екъаеллера: ГIеза-Юрт а, Бумт а, Лакха Бумт а.\nАмма, хууш ма-хиллара, тIулга тIехь тIулг ца буьтуш йохийра юрт. Дуккха а зенаш хилира кхузарчу нахана. Мохк ма-ббу баьржинчу буматхоша, шайн дай баьхначу меттигашка сатийсина кху ткъех шарахь. Тахана церан дегайовхо ю шайн сатийсам кхочушхиларх. И дегаховхо церан кхуллу де-буьйса ца лоруш дIахьочу меттахIотторан белхаша. Уьш кхочушбо республикин тайп-тайпанчу организацешкарчу, ведомствошкарчу, учрежденешкарчу 3 эзар сов стага. Кондаршна, хьаннашна юкъаяхана меттигаш а алссам ю кхузахь. Херх, диг, бел ца тоьучу меттехь болх беш ю яккхий трактораш, киралелон машинаш, камазаш, кунаш, доцца аьлча, ишттачу гIуллакхна лерина нуьцкъала техника.\nЮьртдас I.Заурбековс дийцарехь, тахана санна берриг мохк арабаьлла ца хиллехь а дендаларан некъа тIехь къахьегна кхара. Цу тIедоьгIна аьлча, А-Хь. Кадыровн цIарахчу региональни Фондо 2007-чу шарахь 360 берана лерина керла школа а, амбулатори а йиллина, 2010-чу шарахь бахархошна 71 цIенош дина.Тахана хьаладуттуш ду керла 30 цIенош, ян йолийна 120 берана лерина берийн беш, меттахIоттош ду эзар стаг чутарлун волу рузбанан маьждиг, иштта меттахIоттош ду ГIеза-Юьртара жамIатан маьждиг, 8 квартирах лаьтта хьехархойн цIа, ноябрь бутт чекхболуш йина яьлла хила езаш ю юьртан администрацин а, почтин а гIишлош. «И дерриге а Делан къинхетамца, паччахьан омрица дIахьош ду, – билгалдаьккхира I.Заурбековс, – амма доллучул а тхуна товш дерг махкахоша, лулахоша тесна ца дуьтуш, тхан гIолацар ду. Цхьаъ тIеIоттаделча ма вевза гергарниг, луларниг. Дела реза хуьлда вайн массеран а гIайгIа бечу вайн паччахьан а, вешан барт, цхьаалла, вешан Куьйгалхочунна муьтIахь хилар гойтучу вайн къоманна а».\nТеги: Бамут, Итум-Калинский район, субботник, Чеченская Республика, чеченцы, Чечня\nБеркате адамаш – хьехархой »


Набахтехь даккха диъ шо тоьхна нохчочунна Украинехь\nКиеверчу Деснянскан кхело набахтехь даккха диъ шо хан тоьхна 30 шо долчу Шеларчу С-А. Юсупна, бакъо йоцуш герз латторна. Кавказ Реалиига хаийтина цуьнах лаьцна адвокато Абрамчук Дмитрийс.\n"Тапчана тIехула диъ шо тоьхна, оцу гонах дуккха а хеттарш ду, амма уьш апелляцин арз чулуш охьаяздийр ду", - аьлла адвокато. Цо билгалдаьккхина, Украинан Инарла прокуроро Юсупна Оьрсийчу экстрадици еш бинчу сацамна шен клиенто бина латкъам хIинца а луьстуш хиларх.\n2020-чу шеран Гезгамашин-баттахь Украинерчу кхерамзаллан урхалло "СБУ"юха а лецира С-А.Юсуп, СИЗО-ра араваьккхина, цIахь витича. Иза лаьцначул тIаьхьа Печерскан кIоштан кхело 40 дей-буьйсий тоьхна юха а чувоьллира иза, Оьрсийчоьнан бакъоларъяран органаша лоьхуш хиларе терра.\nОцу юкъанна СБУ-н пресс-гIуллакххоша чIагIонаш йора, лаьцнарг "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанан цхьахволу лидер ву", "Юккъерчу Азера бахархой вовшахтоьхна, цо зуламхойн тоба кхоьллина Украинехь", бохуш. И бехкаш бух болуш ду я дац аьлла, хаам а ца бира СБУ-но.\nБакъо йоцуш герз латтийна аьлла, шеконаш кхоллаеллачу полицино 2019-чу шеран Гезгамашин-баттахь сацийра Юсуп. Цо тIе ца дуьтура бехкаш, ткъа цуьнан адвокато билгалдаьккхира, иза лоцуш цуьнгара тапча яьккхина баьхнехь а, талламчашкахь тоьшаллина иза лоцуш дIаязйина видео а, сурт а цахилар.\nЮсуп лаьцчхьана, цуьнан гIуллакх полицино толлуш доллушехь, СБУ-н изолятор чохь латтийра иза. ДаIишхошкахьа иза хилла ву бохуш, даржарна, бусулба боцучу нахера цуьнан дахарна кхерам хиларца дуьйзира иза талламо.\nАдвокаташ къар ца белла, Киеверчу номер 13 йолчу СИЗО дехьаваьтккхира иза. Украинерчу низамаша магош дацахь а, процедураш дIахьош йоллушехь, Оьрсийчоьне иза дIаваларан кхерам бу бохуш, дIахьедора Юсупан гергарчара.


Малхбузе - Howling Pixel\nМа́лхбузе — малхбален дуьхьалара дуьнен агӀо. Иза Малх чубузу агӀо ю, дукха хьолахь малх чубузаш малхбузехь хуьлу, полюсан а, полюсан уллора шораллаш дӀаяьхчихьа.\nНохчийн малбузан билгало — М-зе, дуьненаюкъара — W (west).\nДе-буьйса нийса долучу деношкахь Малх чубузу малхбузехь. Дуьне хьийза малхбузера малхбалехьа. Географин карташ тӀехь малхбуза агӀо, дукхах дерг, аьрру агӀора хуьлу.\nМехийн ровзан (малхбузе)\nШирачу заманахь малхбуза агӀо Малх чубузарца билгаляккхора. Православин а, лютеранийн а килсийн гарголан мамсар йирзина ю малхбузе. Католикийн килсан алтарь лаьтта малхбуза агӀонехь.\nЗапад // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.\nБенга́лхойн мотт я бенгали (бенгал. বাংলা bāṇlā) — бенгалхойш буьйцу мотт, индоевропан меттан тобан индоарийн генах цхьаъ. ДӀасабержина бу Бангладешехь а, Малхбузе Бенгали цӀе йолу ХӀиндин штатехь а. Цул совнах, бенгалхойш Ӏаш бу Ассам а, Бихар а, Орисса а цӀе йолу ХӀиндин штаташкахь. И мотт буьйцуш дуненахь бу 250 млн гергга стаг.\nБени́н (фр. Bénin), Бени́н Респу́блик (фр. République du Bénin, 1975 шо кхачале Дагоме́я) — пачхьалкх ю Малхбузера Африкяхь. Бенин залив чу некъ бу, Гвинейн айма чу бу некъ. къилбаседе йолч агIор доза ду Буркина Фасоцани и Нигерцани, малхбале йолчу агIор — Нигерицани, малхбузе йолчу агIор — Тогоцани. Коьрта гӀала — Порто-Ново, амма куьйгалла Котоняхь ю, Пачхьалкхяхь уггаре йоккхачу гIалахь.\nВизанти́йн импе́ри, Византи́, Малхбален Риман импери (395—1453) — 395 шарахь Риман импери йоьхча кхоллаелла пачхьалкх Феодоси I император велча малхбузен а, малхбален а дакъош тӀехь. Екъанчул тӀехьа берхӀитта шо даьлча, Малхбузен Риман импери дӀаяьллера, Византи йитина Шира Риман историйн а, культуран а цивилизаци, ТӀехьара Античносташ Юкъара бӀешараш а историн бӀешерашкахь.\nГай Ю́лий Це́зарь (лат. Gaius Iulius Caesar [ˈgaːjʊs ˈjuːljʊs ˈkae̯sar]; в. з. к. 100 я 102 шеран 13 июль я 12 июль — в. з. к. 44 шеран 15 март) — Шира Руман пачхьалкхан а, политикан а гӀуллакххо, диктатор, эскаран куьӀгалхо, яздархо.\nЦезарьс шорйира Рим Атлантикан океане кхаччалц. Цо Франци кераярзийра, Британин гӀайренаш хьаяха волавелира. Цезарин гӀуллакхаш къорге хийцира Малхбузе Европин культуран а, политикан сибат, тӀеха хьалкхиина неха дахарехь дӀа ца болу лар а битира. Цо а Гней Помпейца болира баккхи пачхьалкхан хийцамаш. И хийцамаш бахьнехь иза велачул тӀехь дӀахӀоттира Риман импери коьртехь цо хьалакхиина Октавиан Август волуш.\n«дуьненан йеа маьӀӀе вахар»Гуо деа агӀонан бекъар доцуш — къилбаседа, къилба, малхбузе, малхбале — ориентированин Ӏалашонаш алсама мел йовлу тӀетухура юккъера агӀонаш: къилбаседа-малхбузе, къилбаседа-малхбале, къилба-малхбузе, къилба-малхбале; ерриг бархӀ агӀо хилира. ТӀаьхьа юкъаехира кхин а юкъара агӀонаш: Къилбаседа-Къилбаседа-малхбузе, малхбузе-къилбаседа-малхбузе, кхин дӀа а, 16 агӀо хиллалц. Кхин цкъа а юккъера агӀонаш екъна и процесс чекхъелира 32 румб хуьлуш.\nКюр-Дили (азерб. Kür dili) — (иштта — коса) Азербайджанан гӀайре. Административан гӀайренна малхбале Нефчалинан кӀоштан юкъа йогӀу, ткъа малхбузе Ленкоранан кӀоштан. Азербайджанан уггар йоккха гӀайре ю.\nЛу (оьрс. Косуля) — когаш тӀехь лекха ду иза. ГӀорта еха ю цуьнан, корта жима бу. ДегӀан дохалла 100-155 см. Мунда йолчохь локхалла 75-100 см. Дозалла 20-30 кг. Бат жима ю цуьнан. Лергаш шуьйра а, деха а ду. ЦӀога, халла бен ца къаьсташ, доца ду. Боьршачу лун маӀаш ю 3-5 га долуш. ДегӀан бос цхьаъ бу, аьхка, цӀоьлла етталуш, хьаьрса, Ӏай сиро бос хаалуш мокха. ЧукӀело а, гоа тӀехьа а кӀай ю жимма можа бос а бетталуш. Чо морса а, каглуш а бу цуьнан. Къоначу лун цӀока къорза хуьлу, кӀай я можа тӀедарчий а долуш.\nЛу долу меттигаш: Малхбузе, Европан юккъерчу декъехь, Кавказехь, Закавказехь, Къилбехьа Уралехь, Сибрехахь, Казахстанехь Генарчу Малхбалехь, Юккъерчу Азехь ду уьш. Хьун нилха йолчохь а, цанашлахь а, тогӀешкахь а дежа уьш. Къона маргӀал а, гӀаш а доу цара, дечагийн чӀенгаш а, буц а, бецан гӀовда а йоу, хьуьнан стом а боу.\nАьхкенан заманчохь сарахь, Ӏуьйранний дежа уьш. Ӏай а, кхоларш яьлчи а дийнахь дежа. Аьхка цхьацца долий лела уьш. Важа йолчу хенахьреманашца лела. Август баттахь оре догӀу. Май-июнь баттахь боьхьигаш йо 1-2, кхоъ еш меттиг а хуьлу. Сте лу 14-15 бутт кхаьччи оре догӀу. Боьрша лу кхозлагӀчу шарахь бен оре ца догӀу.\nМалхбален Тимор, шолгӀа йоца цӀе Тимо́р-Ле́сте, юьззина официалан цӀе — Демократин Респу́блика Малхбален Тимор — Къилба-Малхбален Азин пачхьалкх, дӀалоцу Тимор гӀайренан малхбален дакъа, цул совнах жима эксклав ю (Окуси-Амбено провинци) оцу гӀайренна малхбузе декъехь а, кегий гӀайренаш а Атауру (къилбаседа) а, Жаку а (малхбале).\nXVI бӀешарахь мехкан колонизаци йира Португалин империс, евзара Португалин Тимор санна колонизаци дӀаяккхалц. 1975 шо долалуш Малхбален Тимора кхайкхийра маршо, амма тӀаьхьо оццу шарахь оккупаци йира ХӀиндонезис, ткъа шолгӀачу шарахь — схьаяьккхира хӀиндонезин 27-гӀа провинци санна. 1999 шарахь, Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхолламо къобал дина дӀакъастаран акт динчул тӀаьхьа, ХӀиндонезин правительствон терго дӀаелира оцу махкара, тӀаккха 2002 шеран 20 майхь Малхбален Тимор хилира дуьххьарлера керла Суверенан пачхьалкх ткъе хьалхарчу бӀешеран. Маршо яьккхинчул тӀаьхьа мохк юкъа бахара Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхолламан а, Португалхойн мотт буьйцучу мехкийн доттагӀаллин. 2011 шарахь Малхбален Тиморо кхайкхийна шен Къилба-Малхбален Азин пачхьалкхийн ассоциацех дӀакхета лаам, чу кехат а делла тобан цхьайтталгӀа декъашхо хила ният долуш. Иза шиннах цхьаъ керсталлин мохк бу Къилба-Малхбален Азехь (важа — Филиппинаш).\nМарокко, МагӀриб (Ӏаьр. المغرب аль-МагӀриб нох. метт «малхбуз») — Малхбузе Къилбседа Африкан мохк бу. Аль-Мамллакхl Аль-Магlриб олу мароккан lарбиш шайна мехках, из нохч. метт «Малхбуза мохк» бохуг ду. Магlрибан коьрта гlала ю Ар-Рабатl (الرِّبَاط)\nНенцойн автономин гуо\nНенцойн автономин гуо (нен. Ненэцие автономной окрук) — Российн Федерацин регион. Иза Архангельскан областан юкъа йогӀу.\nТалышаш (Кеп:Lang-tly) — гӀажарийн мотт буьйцу къам, Къилба Кавказехь ширачу заманахь дуьйна Ӏаш долу къам, уьш Ӏаш бу Талыш цӀе йолу ширачу махкахь, Каспи-хӀордан йистехь йолу (Азербайджанан къилба-малхбале а, ГӀажарийчоьнан къилбаседа-малхбузе).\nАмма цхьадолу юкъарадаккхараш долуш ду. Ша лела артиллерин дӀахӀоттам чӀогӀа танках хила тарло. Амма цуьна кхи Ӏалашонаш ю: кӀелонера танкаш хӀаллакъяра я герз даьтташ эскиран гӀо дар дӀакъевлина меттигара, цундела цера цхьацца башхалаш ю, дуьххьара дӀа герзан ницкъа а, ларъярар а.\nШаньси (山西; пиньинь Shānxī, нох. — лаьмнийн малхбузе, шира цӀе: ций. 河東, : Hédōng — Цийчоьнан провинци. Административан центр — Тайюань. Бахархойн дукхалла 37 327 378 адам (16-гӀ. меттиг; хаамаш 2010 ш.).\nӀаьрбийн ахгӀайре (Ӏаьр. شبه الجزيرة العربية) — Азин ахгӀайре ю, къилба-малхбузе лаьттан уллохь ю.


Ассаламу Iалайкум! ДжамаIат 2 стаг велахь хуьлуш ю! ДжумуIа ламаз дан мегар дуй царна? Масала: "Матн Аби ШуджаI) т1ехь 40 стаг (шай бехкамашца) хила веза аьлла дуьйцу.\nВа Iалайкум ассалам ва рохьматуллахIи ва баракатухI! ХIара хаттар Iелам-нахана юкъахь шен хьокъехь хилпало хиларца девзаш хаттар ду. Пайхамарера схьа – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – деана нийса а, билггал а хьадис доцу дела, билггал маьIна гойтуш доцу хьадисашна а, фикъхIера кхечу баххашна а тIедоьгIна тайп-тайпана дешнаш даьхкина Iелам-нахера схьа, хIокху хаттарх лаьцна.\nМасала, цхьаболчара ша цхьана стага а рузба дан деза аьлла. Вукхара иза шинца а кхочуш хуьлу аьлла, вукхара кхаанца а, вукхара веанца а кхочуш хуьлу аьлла. Цхьаболчара шийттанца бен ца хуьлу аьлла, вукхара шовзткъа стагца бен ца хуьлу аьлла, цхьаболчара шовзткъеитт стагца бен ца хуьлу а аьлла. Цхьаболчу Iелам-наха, цу хаттаран хьокъехь пхийтта дош ду аьлла дийцина а ду.\nЦеран хIоранне а шен далил ду, цхьадерг гIийла хилар билггал долуш делахь а.\nШафиIийн а, хьанбалийн а мазхIабехь сецна дерг – шовзткъа стаг кхочуш ца хилча рузбан-ламаз важиб а, нийса а ца хилар ду. Церан далилех уггар нийсаниг, Абу Давуда а, Хьакима а, БайхIакъийс а дийцина долу нийса хьадис ду, КаIб ибн Маликан кIанта Iабдуррахьмана шен дега КаIбе хаьттина хиллера аьлла: «Азан деш хезча, даим АсIад ибн Зурáратана гечдар ма доьху ахь?!» КаIба – Дела реза хуьлда цунна – жоп делла: «ХIаъ сан кIант! Ас гечдар доьху цунна, хIунда аьлча НакъúIехь (Мединат уллохь) доьххьара тхоьга рузба дайтинарг иза волу дела». Iабдуррахьмана хаьттина: «Мас стаг вара шу?». Цо жоп делла: «Шовзткъа стаг вара».\nЦу хьадисана тIе а доьгIна, шафиIий а, хьанбалий а мазхIабера Iелам-наха, рузба нийса хила шовзткъа стаг хила веза аьлла. И ду вай махкахь девзаш дерг а.\nШейх Ибн Ал-Iусаймина – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла, и хаттар дуьйцуш: «Кхузахь цхьа хаттар ду довза дезаш. Цхьана меттехь 39 стаг хилча, 40-гIаниг имам а волуш, иманан шовзткъа стаг хила веза аьлла хеташ делахь, биссинчарна кхо стаг хилча а тоьар ду аьлла хеташ делахь, цу хьолехь вай олу: имамо рузба дойтур дац цаьрга, цара шайна юкъара цхьаьнга рузба дойтур ду, ткъа имамо тIаьхьа а хIоьттина цаьрца рузба дан а деза, хIунда аьлча рузбанна къамат дина долу дела. Нагахь санна и сурт бIостанехьа делахь, имамана кхо стаг тоьар ву аьлла хеташ а долуш, вукху 39 стагана шовзткъа стаг хила веза аьлла хеташ а долуш, цара цхьамма а рузбана ламаз дийр дац. ХIунда аьлча, оцу 39 стага шаьш рузбадийр дац боху, цундела имам ша вуьссу, цо цхьамма рузба дар нийса а дац. Цундела цара делкъа ламаз дийр ду.\nIелам-наха – Дала къинхетам бойла церах – хьахийна долчу хIокху хаттаро вайна гойту, адаман кхетам шуьйра хила безаш хилар. Iелам-наха, оцу масалехь, рузба тIедожийна хилпало бахьана долуш, рузба тIера а даьккхина хилпало бахьана долуш. ИджтихIáдана тIейоьгIна йолу хилпало хила мегаш долчу хаттаршкахь бусалба стаг шога хила ца веза, кхиберш тилла бу бохуш хила ца веза. Нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIан къинхетаман цхьа агIо ю, иджтихIадана тIейоьгIна йолу хилпало бахьанехь Цо хаттам беш ца хилар. ИджтихIад динчунна, иза нийса хиллехь, ши ял ю, гIалат хиллехь цхьа ял ю. Суннатан а, ДжамаIатан а охIлу болчу бусалба наха шайна куьйгалла а, некъ а бина лелош ду, иджтихIад дан йиш йолчу хаттаршкахь шайна хетарг ца хеташ болу кхиберш тилла бу бохуш цIерш ца еттар, иштта хаттарш бахьанехь кхечарна «тилла нах бу» ца алар».\nТкъа, гIолий хуург сийлахь АллахI ву!\n «Шархь Зáдил-МустакъниI», Шейх Аш-ШинкъúтIий.\n «Ал-МаджмýI», 4/502, Имам Ан-Нававий; «Ал-МугIнú», 2/171, Имам Ибн КъудамахI; «Шархь Зáдил-МустакъниI», Шейх Аш-ШинкъúтIий.\n «Аш-Шархьул-МумтиI Шархь Зáдил-МустакъниI», 5/16, Шейх Ибн Ал-Iусаймúн.


Хаттам: Оьрсийчуьрчу "цIечу зонерчу" лоьрийн кхоалгӀачу декъо кийча ду боху шаьш балхара дIадовла\nЛахьан-бутт 01, 2021\nCOVID-19 уьнца болчу нахана дарба лелочу цIечу зонехь болх бен лоьрийн доьалгӀа дакъа а, медйижарийн кхоалгIа дакъа а балхара дIабовла герга бу, гIелбаларна а, балха тIехь ницкъ хиларна а. "Коммерсанто" бина цунах лаьцна хаам, "Лоьран справочник" аппликацино медицинан белхахошкара психологин хьолах лаьцна бинчу хаттамна тIетевжина. Талламехь дакъалаьцна 2 822 стага, царах 90 процент лоьраш бу, яздо газето.\n"ЦIечу зонера" 68 сов процент медико мукIарло дина, шайн куьйгалхошкара кест-кеста шайна хазарх: "Реза дацахь- балхара дIадовла". Хаттам бинчу 37 проценто деллачу жоьпашца, якхделачу церан проблемаш гIевттина могушаллица.\nЛоьрашна хетарехь, бахархойн цаьрца йолу юкъаметтиг къаьстташ хийцаелла го пандеми йолаеллачу муьрехь хиллачьунца юьстича: гуттарчу авралехь медикаша бечу балхах дIабоьлла массо а, уьш хIинца турпалхой а ца хета, халачу хьелашкахь "цIечу зонашкахь" цара бен болх а цхьа хила дезарг санна тIелоцу. Оцу юкъанна 90 процент медикашшна хетарехь, церан хIоттар пациенташна тIехь декхало.\nКоронавирусан инфекцица болчу нахаца болх бечу 23 процент лоьраша а, 19 процент кхечу агIонашкарчу медикаша а мукIарло дина, шаьш "гIора эшна хиларна, пациенташца шога" довларх. 8 проценто даредо, "пациентех дог лозуш цахиларх". Хаттам бинчу медикаша дIахьедо, шайн белхан хьелаш тодан лууш хиларх, балха тIехь бен ницкъ лахбан а, шайн говзалле юкъараллан ларам хила лаарх а.\nРегионашна юкъарчу "Действие" профсоюзан куьйгалхочунна Коновал Андрейна хетарехь, хьалха а лаьттина проблемаш мелхо а чIагIйина пандемино: лахара алапаш, дарбан хIусамийн куьйгалхойн биэндацар, лоьран говзаллин сий цадар.\nОцу юкъанна, кхин тIе а хьал талхон факторш ю боху цо, бехкзуламан гIуллакхаш долорна кхерам, оьшу препараташ а йоцуш, цомгашчунна нийса дарба дарца хIуьтту проблемаш, даим а сов болх бар а.\nДелахь а, "уггар а алсам лоьрашна синIаткъам бийриг" – вакцинаци еш болу нах кIезиг хилар ду боху Москварчу номер 52 йолчу дарбан цIийнан коьртачу лоьро Лысенко Марьянас.\nАннекси йина ГIирма а лерича, Оьрсийчохь тIаьххьарчу дийнахь-буса ун даьлла хиларца билгалваьлла 40 402 стаг. ТIаьххьарчу 24 сахьтехь COVID-19 уьнах велла 1 155 дархо, хаамбина инфекци ца яржийта Iалашонца вовшахтоьхначу федералан оперативан штабо.