Доккхачу кисано бен ца босту Шенгене некъ\nОьрсийчохь лелачу бозбуанчаллех цхьа а цец ца волу вайн заманахь. Леладо уьш туризмехь а, къаьсттина аьхка – нахана кхечу пачхьалкхашка хьажа-хIитта боьлхуш оьшу визанаш йохкарехь. Кху деношкахь Нохчийчохь кхеле озийна иштачу турагенствон цхьа белхахо.\nДеношкахь Нохчийчуьрчу Ленинан кIоштан кхело бехктакхаме гIуллакх гIаттийна дозанал араволуш лучу бакъоннашца бозбуанчалла лелорна Диянова Маринина дуьхьал. Ша «М-Тревл» турагентстван белхахо ю а бохуш, нах шех теша а беш, Шенгенан визанаш йоьллуш харц кехаташ кечдеш хилла цо. I50 эзар соьме кхаччалц ахча доккхуш хилла цхьана стагера.\nПрокуратурано шен талламашца Iораяьккхина Диянова Маринас харцо йина I9 меттиг. Шайгара харцонца ахчанаш дахарх даредеш, аьрзнашца денна оьху нах кхеле. Бозбуанчалла талла йолийна Нохчийчуьрчу Талламан комитето.\nОьрсийчохь дуккха а ю Шенгенан, туристийн визанаш йоьллучу бозбуанчаллийн агентстваш. Церан харцонех Iехалучийн терахь кхин а лакхара ду.\nХарцонаш дуккха а хаало бусалба нах хьаьжцIа баха кечамаш бечу муьрехь а. Дахначу шарахь Дагестанера I4 вахархочо бехкебира «Анджи-тур» агенствон белхахой бозбуанчаллаш леладарца. Визанаш йоьллур ю шаьш аьлла, 2 миллион соьмана зен динера бахархошна агенствон белхахоша.\nI5-20 шо хьалха Къилбаседа Кавказера бахархошна маьрша дара муьлххачу а пачхьалкхе ваха.\nТкъа тахана бакъо луш яц аттачу хьолехь, къаьсттина Нохчийчуьрчу, ГIалгIайчуьрчу, Дагестанера а бахархошна.\nВиза яккха а воьлла ша хьегначу халонех лаьцна дийцира Маршо Радиона Соьлж-ГIалин вахархочо Исламов Аслана. Беттанашкахь къахьегарх гIуллакх а ца хилла, догдиллира цо Европех бIаьргтохарх.\nИсламов: «Массо метте телефонаш тоьхна, интернетехь хеттарш дина виза яккхагIерташ, уггар хьалха, хьо стенгара ву олу. Нохчийчуьра ву ас аьлча, консульствера омра дина шайга, шуьгара кехаташ схьа ма эца аьлла, олу. Таханлерачу дийнахь Шенгенан виза нохчочунна луш яц аттачу балхах. Я ши эзар-кхо эзар евро дала деза, цул совнаха 2-3 баттахь хьежа а деза. Нах хьийза бо-кх!».\nVisaToday-н компанин сайтатIехь хаам бу сайтан администрацис битина, карарчу хенахь Къилбаседа-Кавказерчу къамнашна визанаш яла аьтто бац, кехаташ схьаоьцуш а дац аьлла.\nХIетте а дог ца дуьллуш, билгалдаьхначу мехкашкара дукха бахархоша лоьху некъаш дозанал арахьа шайна а, шайн доьзалашна а. Шаьш дехачу мехкашкахь адамийн бакъонаш хьоьшуш хилча, хIунда ца ло шайна бакъо, адам лорручу мехкашка дIадаха, бохуш леткъамаш хеза цаьргара.\nХарц-бакъ некъаш лоьхуш, маршоне кхочучу меттана кхочу уьш аферистийн саьхьарчу бена. Цигахь теттина мах боккху цаьргара.\nУггар бохаме дац хуьлу зен, йойу хан, кехаташ кечдеш, дала тохар ду, хьо харц визанца дозанал ара волучу заманчохь Iедало гучудаьлча, 5-I0 шарна цул тIаьхьа пачхьалкхера аравала хьуна доьхкуш хилар.\nКху тIаьххьарчу шарахь Оьрсийчохь алсамъевлла тайп-тайпана агентстваш, шаьш цхьа дуьхьало а йоцуш виза хуьлуьйту Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташка, бохуш. Ткъа къайле йоцуш хууш ду, Iамерке кхача Iаламат чолхе дуй а, цул совнаха Оьрсичохь санна, кхаьънаш оьцуш меттиг яц Iамеркан посольство.\nКъилбаседа-Кавказана луш яц визанаш


Шпионаж лелорна бехкебина, шайн махкахь лецначийн Iалашо йовзийтина туркойн зорбанаша\nТуркойчохь веха нохчийн диссидент Iабдул-Хьаьким Шишани (Ажиев Руслан) вен Iалашо хилла, байначу баттахь Истанбулерчу набахте боьхкинчу шпионийн машанан декъашхойн. Туркойчоьнан Къоман иччархойн организацина (MIT) тIетевжина Daily Sabah ресурсо хаам барехь, зуламхой лелаш хилла Нохчийчоьнан урхалхочун Кадыров Рамзанан омраца. Ткъа куьйгалла деш хилла оцу талорхойн пачхьалкхан Думан депутато Делимханов Адама а, Forbes журналан оьрсийн версин коьрта редактор хилла Хлебников Пол вийна аьлла хетачу Дукузов Казбека а.\nНохчийн агентуран машанан куьйгалхо ву боху MIT-организацино Расаев Бислан.\nТуркойчохь лецначарлахь бу, нохчий боцурш а, Оьрсийчуьра кхо вахархо а, цхьа узбек а, цхьа украинхо а.\nMIT-на хетарехь, террорхойн ДаIиш организацин декъашхо, контрабандист лоруш волу Абдулаев Iабдулла (Эбубекъир) а вен Iалашонца герз гулдан дагахь хилла Туркойчохь Расаев.\nШеконашца лецначийн хIусамех хьуьйсучу хенахь карийна, лазершца кечдина, тата ца доккху гIирс тIе боьллина герз. Шпионажна бехкебечарна кхачайо 15 шарера 20 шаре гергга набахтехь такха хенаш.\nИстамбулерчу полицин терроризмаца къийсам латточу урхалло а, Къоман иччархойн организацино а дIахьедира ГIадужу-беттан 9-чохь, шпионаж лелош хиларна шеконашца шаьш ялх арахьарачу мехкийн бахархой лецна аьлла. Цаьргара даьккхинера герз а, патармаш а, арахьарчу бахархойн паспорташ а. Цунах лаьцна Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралин пресс-векала Захарова Марияс элира, шен хьукмат "тергалдеш Iа Туркойчохь Оьрсийчоьнан паспорташца хилла нах лецар".\nАжиев Руслан (Шишани Iабдулхьаьким) воьзна ву Шемахь бинчу тIемашца. Цуьнан "Аджнад аль-Кавказ" тоба тIемаш жигара боьлхучу заманахь дуьйна оцу пачхьалкхехь ша цхьаъ йолу, йозуш йоцу джамаIат хилла лаьттира. Шемарчу тIеман а, джихIадхойн тобанийн а контекстехь и бохург ду, цара цхьанна а байIат дина цахилар, цхьаьннан а куьйгакIел цахилар, кхечу тобанан декъехь а ца латтар.\nНохчийн Iедалхошца конфликте велира Ажиев, цхьана хенахь кадыровхошца болх беш хилла Арсанукаев Iабдурахьманна Туркойчохь йиттича. Арсанукаевс бахарехь, Ажиев хиллера и цхьаьнакхетар вовшахтоьхнарг а, нохчийн Iедалхошна информаци гулъечуьра саца аьлла, цунна тIедожийнарг а.\n2007-чу шарера схьа дуьйна Оьрсийчоьнан пачхьалкхан Думан депутат ву Делимханов Адам. Ша парламентехь яьккхинчу ханачохь цхьана а кхеташонехь дош аьлла, вистхилла вац иза. Думан кхерамзаллин а, коррупцица къийсам латточу а комитета юкъахь ву тIаьххьарчу пхеа шерачохь Делимханов. Нохчийн куьйгалхочо Кадыров Рамзана масийттазза элира, урхаллехь ша хийца тарлучех ву иза аьлла.\nБакъонашларъярхоша а, йозуш йоцчу хаамийн гIирсаша а кест-кеста бехкаш дохкура Делимхановна адамийн бакъонаш хьешарна а, коррупцица доьзна а. Оьрсийчоьнан Iедалхоша "оьшуш йоцу организаци" леринчу "Проект" ресурсо стохка материал зорбане яьккхира, нах кIел а хIиттош, бIеннашкахь миллионашкахь долларш дохуш ву Пачхьалкхан думан депутат аьлла. Ткъа шен декларацешкахь хьахош а дацара цо и ахча.\nЗазадокху-баттахь, Оьрсийчоьнан Iедалхоша "арахьарчу агентийн" статусе яьккхинчу "Медиазонас", Делимханов а, Кадыров Рамзанан гонера кхин а масех стаг а юкъара хила тарло 2025-чу шарахь оьрсийн оппозицин политик Немцов Борис верна аьлла, ша бина таллам бовзийтира.\nЦул тIаьхьа цхьа шо даьлча Делимхановн хадархой Ахмаев СаьIид а, Болатбаев Лечи а лецира Москвахь, бизнесхочуьнгара Жуков Константинера даккхий ахчанаш даьхна аьлла.\nТалламан версица, цара шантаж лелийна хиллера Жуковца, вуьйр ву, бераш а лачкъор ду бохуш. Лецначаьргахь карийра герз, полицин а, талламан комитетан а белхахой ду шаьш бохуш, иттаннашкахь документаш а, кхело талла а долозчу Немцов верах гIуллакхан материалийн копеш а.\n2018-чу шарахь Ахмаевна а, Болатбаевна а гIуданаш диттира 50 эзар соьман барамашкахь. Кхело шен вердикт йовзийта кIезиг юкъ йиссинчу хенахь шинна а кхайкхо лерина таIзар малдира, цара динарг "шайна луъург лелор" (ч.I ст. 330 УК) ду аьлла.\n"Новая газето" хаамбарца, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Москварчу кхелахочун Егорова Ольгин а, инарла прокуроран Чайка Юрийн а цIарах кехаташ кхехьийтинера, Ахмаев а, Болатбаев а маьрша ваккхарехь гIо доьхуш.


СУЛЕЙМАНОВА Зайнап. Лу - ГАУ «Издательский дом»\nЛу! И исбаьхьа дийнат дуьйцуш хьанна ца хезна! Амма Ӏаламехь лу гинарг наггахь бен карор вац.\nЛу – косуля, газель, лань – бохург ду кхечу меттанашкахь. Вайн Нохчийчохь уьш масех эзар хилла xlapa инзаре тӀемаш бовлале хьалха. Ткъа тахана церан 1аь хезаш а яц, я уьш гина стаг а вац. Кху ирчачу бохамо дукха хӀаллакдина\nуьш, ткъа дийна дисинарш, къаьхкина, уллерчу республикашка девдда дӀадахна хир ду.\nДагна хорам хуьлу, цу эшаман ойла йича. Хьаннашкахь, лаьмнашкахь дахар нисло цу башхачу дийнатан. Акхарошна юккъехь 1ен-даха цуьнан кхоллам хиллехь а, цунах экха ала вуно хала ду. ХӀунда аьлча цул исбаьхьа, безамехь куц долуш, цул машаре, экама, тайна амал йолуш дийнат карор дац Ӏаламан хьелашкахь.\nШатайпа ойла кхоллало, иза экран тӀехь, я зоопаркехь схьагича. Ялсаманин бешара я туьйранийн махкара деъча санна хетало иза, шен хазалла вайна гайта.\nХьалха заманахь элийн, паччахьийн бошмашкахь лерина терго, Ӏуналла деш, лелийна и билгала дийнат. Синтеме хиларца, оьздачу хазаллица, тӀулгашлахь жовхӀар санна, къеста иза акхарошна юккъехь.\nКӀезиг дац цунах лаьцна туьйранаш, легендаш, шира дийцарш. Масала, археологис дийцарехь, диъ эзар шо хьалха дӀайоьллинчу йоӀ-паччахьан каш даьстича, хӀун карийна аьлла хета шуна цу чохь? Дера карийна цу йоьӀан мумияна уллехь Ӏуьллуш лунан мумия а!\nЦуьнан шатайпа куц гайта куьйган, меттан говзалла оьшу. Кхечу кепара аьлча, я поэт, я художник хила веза лунан сурт дилла кечвелларг.\n– Лунан ю, гӀодаюкъал тӀехйолуш, дӀаяхана, цхьацца-шишша га долуш, маӀаш. Стен лу маӀаш йоцуш ду. Даим сема, догӀаделла, деха лергаш ду цуьнан, доца, жима цӀога, лекха, юткъа настарш, еха, исбаьхьа ворта. Букъа тӀехула чекхдолуш таьӀна тача, жима бат.\nКъаьсттина бӀаьргаш ду лунан сов хаза: кӀарула-Ӏаьржа, даккхийра, ойлане, эсала.\nЦеран дажар нисло хьун нилха йолчохь, цанашлахь, тогӀешкахь. Къона маргӀал гӀа-патарш а, диттийн чӀенгаш а, буц, бецан гӀовда а, хьуьнан стоьмаш а буу цара.\nШен буьхьиг нана-луно кхерамах мел чӀогӀа ларйо и къаьсттина дийца дезаш ду. И ларъярхьама нана-лу хийлазза экханан я иччархочун карадоьдуш меттигаш а дукха хилла.\nКхерам тосабелча, ша д1а гучуэккха нана-лу. Экха хилча (борз, чагӀалкх я цӀоькъалом), цунна ша гойтуш, сихха дӀадолало, шен буьхьигна иза генадаккха.\nМасала, иччархо тӀегӀортахь, ша цӀаьххьана гучу а эккхий, хьалхара дӀаоьху лу, иза шена тӀаьхьа вазош.\nИштта иччархочун тоьпо лоций, я экханан кӀомсар кӀел доьдий, хӀаллакьхуьлу нана-лу. ТӀаккха байлахь юьсу цуьнан буьхьиг.\nАмма акхаройн вовшашца барт бу, Ӏаламо кхоьллина.\nБайлахь йисина кӀорни йолало, ша мац ма-еллинехь, шена керла нана я да лаха. Массо а агӀор маӀаш гӀертош болчу кхерамашна юккъехула дӀаоьхуш, шена тӀетовжа нана карайо цунна. Ца карош меттиг а хуьлу. Кхечу нана-луно\nшена тӀеоьцу и миска пекъар.\nЛаманхоша иштта шайна карийна лунан буьхьиг, шайн ц1а а хьой, даьхница цхьаьна Ӏалашъеш хилла. «Къиларг» олуш хилла цара цунах.\nӀаламан хьесапаш деш волчу тхан дас дуьйцура:\n– Цкъа иштта Зумсахь, хьуьнах чекхволуш, лунан буьхьигна а, цуьнан нанна\nа тӀенисвелира со. Коьллаш юккъера хьалаайабелира нана-лунан исбаьхьа корта. Амма д1а ца дедира иза. Меллаша ша Ӏачура хьалагӀаьттина дӀадоладелира, наггахь пел-доьрзий, шен aгlo а гойтуш.\nЦецвелира со вуно чӀогӀа, коьрте ойла хьаьдира: «ХӀара лаа дац. Я чов\nхилла ду xlapa, я оцу кулла юккъехь кхуьнан буьхьиг ю Ӏалашъеш. Ишта ца хилча, шен са а, дегӀ а дадийна, цу минотехь дедда къайладер дара xlapa.\nСо луна тӀаьхьа ца вахара. Цуьнан корта гинчухула, коьллаш юккъе вахара со. Цу секундехь нана-луно цхьа шатайпа мохь тоьхна, цхьаьнге-м хаам бира…\nТӀаккха со нийсса тӀеӀоттавелира, елча санна, дӀатийна, тӀулгех, бацах дӀаийна Ӏачу лунан буьхьигна.\nИтт метр бен юкъ йоцуш лаьттачу нана-луно шозза-кхузза хьалхарчу когийн бергаш тӀулгах туьйхира, сан тидам шена тӀебохуьйтуш.\nГуш дара: я суна кхерам туьйсуш, я соьгара къинхетам лоьхуш иза хилар. Шен сил а дукхадезачу шен гакина тӀера кхерам дӀатоттуш яра нана-лу.\nЭццахь со, сайн некъах юкъах а ваьлла, ши-кхо б1е метр вуханехьа а вахна, го тесна, хьаьвзина, со ваха везачу новкъа велира.\n– Марша Ӏойла хьо, лу-у-у! – кхайкхира со гуш доцчу луне. – Дуккха а дахалахь, дебалахь вайн махкахь!\nКӀезиг бац иштта хиламаш цу башхачу дийнатан дахарехь, кест-кеста адам а кхочу цунна орцах бохам хиллачу минотехь.\nЛаманца Ӏуьллучу юьртахь хилла ю xlapa эпизод.\nБарзо нана а йийна, байлахь йисина лунан буьхьиг шайн ц1а ялийна, кхобуш болу цхьа нах бийцира соьга.\nЦаьрга яханчохь цу исбаьхьчу дийнате даггара хьажа, цуьнан амалш тергалъян аьтто а хилира сан.\n– Юьхьанца цӀормаӀица аьттан шура яайора оха кхунна, – бохуш, дуьйцура хьуьнхочо. – Цул тӀаьхьа хаза ондаяьлла, маргӀал буц а юуш, диттан патар а, стом а кхоллуш, шена кхачо ян йолаелира. Хьуьнан ирзу тӀехь, кемсийн луьстачу хуталшна юккъехь xlapa карор бахьана долуш, «Кемси» аьлла, ц1е тиллира оха кхунна.\nТӀаьххьара а хедира церан и самукъне гергарло. Цхьана дийнахь зоопаркан хьаькамаш баьхкира цаьрга. Кхетош-кхиоран къамел а дина, луна цигахь\nӀаламан хьелаш ду кечдина аьлла, хьуьнхо берта а валийна, иза зоопарке дӀадигира цара.\nКемси «Газель» т1е доккхучу минотехь, цуьнца къастар ца лалуш, кхоьлина бара хьуьнхочун доьзалш а, церан лулахой а.\nМамаева Амина 14 шо


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш -\nАссаламу Iалайкум! Дела реза хуьйла хьуна. Сан цхьа шо, я ши шо хьалха мархийн беттан дийнахь марха багахь долуш зудчуьнца эвхьаза юкъаметтиг хиллера. Ас и марха тIе а кхебира. Амма хIинца дуккха хан ялла. Цу хенахь суна хIун дан деза ца хаьара. Цунах лаьцна хIун хьехар дийр дара ахь. Дела реза хуьйла хьуна.\nНагахь санна хьуна и хIума дар къа дуй а, хьарам дуй а хууш хиллехь, ахь иза вицвелла дина а ца хиллехь, хьо марха даста бакъо йолчу кепара некъахо а ца хиллехь, хьуна тIе кхо хIума дужу: айхьа динчунна Деле гечдар дехар а, айхьа дохийна марха юхакхабар а, марха дохорна гIуда такхар.\nМарха доькхуш ахь кхаьбна. ХIинца, айхьа Деле гечдар дехаза делахь, хьайна гечдар а дехе, и хIума ахь хьайгара да́лийтар бахьана долуш хьайна тIедоьжна долу гIуда чекхдаккха деза ахь.\nИ гIуда иштта ду: цхьа лай паргIат ваккхар; нагахь санна иза ца каравахь тIаьхьий-хьалхий шина баттахь марханаш кхабар, цхьаъа де марха ца кхобуш Iадда а ца дуьтуш; нагахь санна иштта марханаш кхабалур дацахь, кхузткъа миска адамна даар далар, шен махкахь лелаш долчу юкъарчу даарх, хIора мискачунна цхьацца кан.\nИза шен тешаллийца вай дийцира хьалха хIокху хаттарехь:\nМархин баттахь шен зудчуьнца (эвхьаза) юкъаметтиг хилийтар\nНагахь санна хьан оцу кхаа хIуманах цхьаъа хIума дан хьан аьтту бацахь, йа ницкъ ца кхачахь, аьтту хиллалц, ницкъ кхаччалц хьуна тIехь декхар хилла лаьттар ду и гIуда, цундела хьайн аьтту ма-хилла тIерадаккха деза иза, хIара къепе лар а еш: лай паргIатваккхар, и ца далахь шина баттахь марха кхабар, и ца далахь кхузткъа миска стагана цхьацца кан даар далар. Хьалха-хьалха дерг дан аьтту ца хилча бен тIаьхьадогIучунна тIе дехьавала мегар дац, масала марха кхаба ницкъ кхочуш а волуш даар дала мегар дац.\nАмма нагахь санна и хIума хьоьгара дужучу хенахь хьуна иза хьарам хилар девзаш ца хиллехь, иза мегаш доций хьуна хууш ца хиллехь, йа хьой марха кхобуш хилар вицвелла а волуш хилийтинехь, йа марха даста магош болчу новкъахь волуш хилийтинехь – и санна долчу хьелашкахь хьуна тIе гIуда ца дужу.


Хьай яьннача ханага хьажже лакха бIарг — Сердало\nХа дIаяхарца зама дIа а яьле Iоажала ха хьаэтте воккхагIвар хьалхагIа укх дунен тIара дIа а водаш хьадоагIа валара Iадат. Бакъда, геттара зIамига бер долаш а, къона волаш а, юкъера ха йолаш а, хьаштдале наьна кер чу доалашше бер дале а тай-тайпарча ханаш чу кхалхар хул наьха цхьацца бахьанашца. Дале а деце а ханага диллача могаш вар дукхагIа вах дунен тIа.\nОаша зийнабий хац сона, маIача нахал дукхагIа ба вай мехка ха а яха къабенна багIаш истий. Моарой хьогге а дIацIа а баха шоашта укх дунен тIа юхе йиса ха йоаккхаш ба уж. Из аз хьоадара ший бахьан да. Царех хийла йоккхача сага хьалхашка, дукха ха ярий хьонеи хьа цIен-даьнеи юкъе, аьнна дагадоаца хаттар оттадича царех дукхагIчар жоп хул итт шерага кхоачаш, хьаштдале дукхагIа а хул. ХIаьта, хьо хьалхара сесаг я е тIехьагIа тIайига я аьнна кхы а тамашийнагIа хаттар оттадича дукхагIбараш хьалхара бига истий хул.\nЦу хаттарашца со фу ала гIерт аьлча, шоай ха кхоача а енна укх дунен тIара дIабахача боккхийча наьха истий бахаш ба шоай синош дIацадига малайк хьадарга хьежаш. ДукхагIбола гIалгIай мареи сесаги ба ишта дукха ха юкъе йолаш. Цудухьа боккхий а хинна шоай ха кхоачаеларца маIа нах ла, хIаьта царел гаьнна зIамагIа бола цар истий мар а воацаш жерал багIаш хул. Дезал кхийна бале а жерой ба уж моарой боацаш хилча.\nНагахьа санна ший ханнаръяр, е 2-3 шу мара зIамагIа йоацар маIача наха саг йоалаеш хилча мар а сесаг а дукха юкъе юкъ йоацаш кхалхаргбар укх дунен тIара. Массанена а беза къонагIбола кхалнах, бакъда, тIехьагIа ха дIаяхача гучадоал цох дола зе. Зе деций из, мар венна йиса йоккха саг, массабола дезалаш дIачу хьачу а баха ше цхьа бийсанна биъ пен юкъе дIайистхила саг а воацаш цхьаь юсаш хилча? Цудухьа чIоагIа лоархIаме да аьнна хет сона шийл дукха зIамагIа йоаца саг йоалаяр.\nЦхьа зIамига саг ва нускал доаладе хьайза. ЦIи яьккха из вувцаш хьувзаргдац вай хIанз. 37 шу даьннад цун. Из мел йола ха ший яьллалца нускал ца доаладеш а ваьгIа хIанз саг йоалае тохавеннав ер. Цо зоахалол хьоадаьд цхьан йиIийца. Шо цецдовргда йиIий яьнна ха дIахайча. Зоахалол дIатIадихьача йиIий 18 шу мара даьнна дац. Цу маIача сагал 19 шу зIамагIа я из саг, цун йоI хила тоам болаш а я, нагахьа санна вокхо ший ханнахьа саг йоалаяь яларе.\n«…ЗIамагIйола кхалсаг дикагIа я, цунна ца ховр дIахьеха аттагIа да, хьай цIагIа хьаIомае еза саг…». Цу тайпара къамаьлаш дукха хаза йиш я. Цхьан оагIорахьа нийса къамаьл а да из. Вай даьша а яхад: «14 шерага кхаьча йоI маьре яхийта мегаргья». Цун маIан да ноаношка шоай мехкарий зIамига ма бе яхилга. Нагахьа санна къона саг езаш маIа саг вале, даьра ше а-м хила веза къона. Из кица кхеллача заман чухьа 18 шу даьлча саг йоалаеш хиннай кагийча наха. ХIанз-м из ха яьннар бер ма хетий вайна, дале а деце а.\nБарайттар ваьлча зIамига саг кхелета, воккха хинна лоархI. ДегIа низ чу а бена, керто а дего а лерттIа боагIача боараме нийсача кхетамца хьаькъале болх бу ха я из. Нагахьа санна кхы из мара ха яланза волча зIамигача сага йоалаеш хуле саг, цунга яхийта мегаргья 14 шу даьннар а 18 шу даьннар а, царна юкъе дукха ха яц. Бакъда, 10-15 шу шийл зIамагIйола саг йоалае ца а гIерташ шийл дукха зIамагIа йоаца саг хьайоалае еза зIамигача саго.\nГIалгIашта юкъе дукха ба 30 шерага дIакхаьча а цул гаьнна тIехбайна а саг ца йоалаеш багIаш кагий нах. Царна эсала хет шоай ханнара саг хьайоалае. Хана йоккха я из оал шийл дукха зIамагIа йоаца саг Iа шийна йийцача. 30 шерал тIехваллалца къалуш ца а вагIаш ший ханнахьа зIамигача сага къонача шерашка саг хьайоаляьяларе цун хIанз йоккха хеташ йола йоI цу хана къона хинна хургьяр. Ше къаьна хетац, амма кхыбараш боккхий хет. Цо ший ханнахьа нускал ца доаладар бахьан долаш еннай цун йоккха хеташ йола йоI къа. Тахан вай къоначар а къаьначар а кагий йиIигаш дIакхувл, хIаьта воай ханнахьа вай саг ца йоалаяр бахьан долаш ха дIа а яха бисача кхалнаха фу де деза, уж беций кхыбараш санна маьре баха а безам баа а, вахар даа а безаш? МаIа саг кхалнаха тIаоттаваьв Дала оал вай. Нагахьа санна хье кхалсага тIаоттаваьвале хьамсара къонах, хьай ханнахьа кхалсаг кара а ерзайий, цун доал а деш ваха ха, къавеллалца йорт етташ ца а лелаш.\nВайх хIаране уйла е езаш, вай дIанийсде дезаш гIулакх да из. Аз кхетаду дино могадеча тайпара шоллагIа, кхоалагIа, йиълагIа саг йоалаеш волча саго къонагIъяр йоалаяр. Бакъда, мохк бебача юкъа дер дайна а лийна, цIаьхха саг йоалае дага ма деханге а ший бераш хила тоам болча кагийча йиIигашта бIарахьежа маIа нах болабалар сога хаьттача нийса дац. Аз из хIана ях аьлча, 60 шу е 70 шу даьлча къа а венна маIа саг велча цун сесаг 45 шу е 50 шу даьнна мара хилац.\nЦхьакха а да цхьа хIама, воай кхалнаха майра да а оал вай, чIоагIа бусалба нах да воаша а оал вай, бакъда наггахьа маIа саг мара нийслуц ши сесаг йолаш. Кхоъи йиъи йоалае-м вай лоархIа а дергдарий-хьогI?\nВай мехка, маьре а цаболхаш мехкарий багIийсара бехке вай да. Нагахьа санна аьттув бале шоллагIа а, кхоалагIа а, йиълагIа а саг хьайоалае аьттонга хьежжа. ХIанз мо школе деша дагIача берашта бIара а хьежаш вай дIадолхе вай гIулакх гаьна даргдац. ЗIамигача саго а ший ханнахьа къона волаш хьайоале еза саг, мехкарий къалургбоацаш, йоI а ший гIулакх ховш хила еза, хьаннагIчунга яхарах яха йоахалургйолаш. МоллагIча юртара яле а, моллагIча тайпан яле а вай ба уж кхалнах, вай да царна тIаэттача хьалах жоп дала дезараш. Цудуххьа къа а бенна мар а воацаш уж багIийсаргбоацаш оарцагIа довла деза вай.\nУкх деношка са къамаьл хилар 32 шу даьннача йоI сагаца. Цхьацца-шишша дувцаш шийх бIарг тоха вена зIамига саг вийцар сога цо. Цу тIа гIолла дола а денна хилар тха дIахо дода цо сога даь къамаьл:\n— Тахан, сай вlаштlехьа хилча маьре гlоргйолаш яр со. Бакъда цхьанне дlайига со яхаш кхайкарал а деш дехар деш лела вIаштIехьа мичад. Из морг аз а аргдац е кхычар а аргдац. Гаргара нах оарцагIа а байна цар кхоачашде дезаш гIулакх да из. Цудухьа вай маlача наха уйла йоре бакъахьа хетар сона цу хаттара тIехьа. Са гаргара саг венав сох бIаргтохийта ший новкъост а воалавеш. Саг йоалайинза 39 шу даьнна зIамига саг ва йоах. Вай къаман Iадатага диллача цхьа шу кхы ма даьлланге а воккха саг ва из. Баьхка сох бIарг а теха бахар кагий нах. Цхьа кIира а ши кIира а даьлар кхы хабар ца кхеташ. ТIехьагIа сайна бIаргавайча хет аз гаргарча сагага, фу хилар Iа сона воалаваьча зIамигача сагах? Хьона новкъа ма хилалахь йоах, хана зIамагIа саг езаш ва из. 32 шу даьнна со къаьна, йоаккха я йоах 39 шу даьннача маlача саго. Из ва къаьнавар, со яц. Нагахьа санна цхьанне шинне шоай зlамига йиIиг дlайийхача, тха йоl зlамига я аьнна из морг юхатохаре метта бахка мегар из моргаш. Цхьабола маlа нах доастама, эсала ба. Сох бехк ма баккхалахь аз ишта яхаш, со маьре яха корзагIяьнна я аьле а ма хеталахь. Бакъда, шоай дезалаш хьа а кхелла эздий баха ловш дуккха кхалнах ба, амма уж маьре дIабига, царна доал де маIа нах-м бац, шоана нокъа дале а деце а, — йоахар йоIо, раьза йоацаш.\nШоай ханнахьа саг а ца йоалаеш багIача кагийча нахага, хIана дагIа шо аьнна хаьттача юхахоза жоп хул, таро яц, чам бац, саг хьаягIац. Из саг ца йоалае бахьан дац. Даьла салам хилда цунна вай Элчанна къамаьлаш да цу тайпара уйла йолча наха доагIаш. Бусалба динца из хаттар мишта товш да а хьежа ший гIулакх кхоачаш де мара дезац уж уйлаш йолча саго.\nСаг йоалаяр гIулакх, мишта малагIча наькъаца хилча бакъахьа да, гIалгIашта цох тхьовра денз товш дар фуд боккхагIчарна дика хов.\n— Хьалха тхона дагадоагIача хана саг ца а йоалаеш 25 шерага дIакаьча зIамига саг чIоагIа къаьна хетар. ХIаьта хIанз, 25-30 даьннар саг йоалае зIамига ва со яхаш лелаш хул. ЗIамигача сага шийна эхь ма дий, цул совгIа эсала а доастама а ма дий ше зIамига ва яхар. Мегаргвола зIамига саг 20 шерага дIакхачале кхийна лоархIар тха хана. Геттара дукха ха яьнна, виIий-виIий-виIий дезал а болаш воккха саг вар из, оал вай цхьа моллагIвлала саг вувцаш хилча. Уж геттара боккхий хетар 100 шерага дIакхаьчабеце а, цар шоай ханнахьа шоашта а шоай дезалашта а истий хьакхувларца дезал хьаьбаржаш, шоай гIулакх эздий леладаьндаь. Къам дебара а дика ма дий ханнахьа саг йоалаяр, къавенначул тIехьагIа, дегIа низ дIабаьлча хьанна веза маIа саг? цхьаннена а везац. Цхьа лоалахо вар тха, цун саг йоагIаш из геттара воккха ва, цунга йоагIа йиIиг цунна юхера зIамига я яхаш наха дувцаш. ХIаьта зIамигача сага яьнна ха 25 шу дар, йиIий хиннар 18 шу дар. Цу хана ишта дар из гIулакх. Ший ханнахьа даь хIама дика да, — йоах воккхача сага Яндакъонгий МаIаса.\nЦхьабола кхал а маIа а нах сона раьза ца хила а тарлу ер дош аз айдарах, геттара къа даьд Iа тхо яхаш. Мичча тайпара дале а ший ханнахьа даь хIама дикагIа да фуннагIа из дале а. Цхьана барт тайна вахар а дика да. Мараи сесагаи юкъе дукха ха хилча, шоайла дIа-хьа бувца мотт ма хетта вIашка багIац цар, е геттара гIулакх хьакхаштдоал.\nДаьла салам хилда цунна, Дала массадолча халкъал эздигIа кхеллача вай пайхамара Мухьаммада хьалхара йоалаяь саг цул 15 шу йоккхагIа хиннай. ХIаьта ше 25 шу даьнна хиннав Пайхамар. Цо иштал шийл йоккхагIйола саг йоалаяь хилча вайна сенна хета воай ханнара саг, кIезига зIамагIйола саг йоалае эхь? Мича кхача гIерт вай?\nДала нийсдолда вай хьаькъалаш!\n← Пожелания граждан – на первый план\nОаша даьккхадий кондар? →\nДоброе дело в зимний праздник


Нохчийчохь адамийн бакъонаш ларъян векал вина Нухажиев Нурди республикерчу прокуратуре а, "Роскомнадзоре" а дехар дан лерина ву, харц информаци яржо хаамийн ресурсаш дIакъовла аьлла. "Кавказан узел" агенталлан а, "Кавказ.Реалии" порталан а сайташ ю Нухажиевс блок тоха билгалъяьхнарш.\n"Нохчийчоьнан юкъараллан-политикан системина дискредитаци ярхьама, инвесторийн махках тешам лахбархьама, авторитет а, имидж а йожош, бахархой карзахбохуш, вуон мел дерг тIетаьIIина даьржаш го тIаьххьарчу хенахь. Цунна дуьхьал цхьаъ ца дича дер дац", - аьлла Нухажиевс.\n"Кавказ.Реалиин" журналисташа хаьттира Нухажиевга, мичара хаьа цунна, хаамийн гIирсашкахь Нохчийчохь къайлах лечкъочу нахах а, кхечу бакъонаш хьоьшучу меттигех а дуьйцург бакъ доцийла.\nХIора юьртахь, гIалахь юкъараллан кхеташонаш ю, тешаман телефонан зIе а ю болх беш аьлла хилла цо.\n"Цабевзачу нехан цIарх хIунда бо аш хаамаш? ГIело шайна тIехь латтош хилча, прокуратуре орца стенна ца доьху цара? Я аш шаьш гулйина материалаш ницкъаллийн структурашка дIа хIунда ца кхачайо", - хаьттинера омбудсмено.\nНухажиевна хетарехь, хаамийн гIирсаша "адамийн вовшашка гамо кхуллу" Iедале а, бакъонашларъярхошка а болу тешам бойу,\n"ХIа, аш Iораяьккхи информаци – хилин цунах гIо? Хьанна тIехIитти шу? Дахначу кIиранах ас низамаца а доцуш лаьцна 3 стаг кIелхьараваьккхина", - аьлла бакъонашларъярхочо.\nЦеран цIераш хаьттича, омбудсмено шен гIуллакх дац церан цIераш шуна йовзийта аьлла, зIе хадийнера, хан яц шен аьлла.\nБайначу баттахь шуьйрра интервью еллера Нухажиевс "Кавказ.Реалии" портална. Маршо Радионо гоч а йира иза шен агIон тIехь.\nНохчийчохь адамийн бакъонаш ларъярца хьал тоьллачех ду аьллера цо хIетахь а.


Оьрсийчоьнан чемпионатехь оьцуш а, духкуш а хуьлу ловзарш?\nОьрсийчоьнан футболан чемпионатан 12-чу турехь хьошалгIахь, Екатеринбургехь, «Терек» тобано меттигера «Урал» командина тIехь жамI 4:1 долуш толам баьккхарца доьзна, йоккха гIовгIа яьлла цу ловзарна гонах.\nИ матч «Урало» йоьхкина-м яц те аьлла дуьххьара шеконе ваьлла комментатор Журавель Тимур бехке во цхьаболчара цунна гонаха сел зевне гIовгIа латтарна.\n«Наш футбол» телеканалехь цо аьлла: - «Урал»-«Терек» цхьаьнакхетаро сингаттаме ойла кхуллу. ШолгIачу таймехь «Урал» ловза лууш яцара буьрканах. Стенна? Церан ницкъаш кхачийна хила а тарлора я кевнаш лардечу голкиперан гIалато чам байина хила а тарлора.\nСо –сайх эхь хеташ Iийр со Скрипченко тобано лелочух. Стенна нисделла шаьш-шайна гол тохар а, оццул ледара шолгIа дакъа а-иза суна хетарехь ширачу къинойн IиндагIаш деха ду бохург ду…\nНагахь цхьа вониг ду аьлла вайн шеко елахь, и шеконаш юкъараллехь дийцаре даро къахкор ю…\nЦигахь айа деза иза. Мел хала хеташ делахь а вайн карахь хетаршший, моьттуршший бен хIума дац…»\nИ къамел комментаторо динчул тIаьхьа "Урал"- "Терек" матч йийцаре яр кхин а марсадаьлла.\n«Терек» тобанан инарло директоро Айдамиров Ахьмада «Матч-ТВ» телеканале кехат хьажийна шеко кхуллуш къамел дина Журавель Тимур балхара вохавар доьхуш. И гIовгIа дебаш, шорьяла йоьлча шен лаамехь дарж охьадиллина «Уралан» командин тренеро Скрипченко Вадима.\n«Урал»-«Терек» ловзар бахьнехь, дехкина ахчанаш тIехула букмекершца нисделлачу цакхетаршца доьзна Оьрсийчоьнан Инарла прокуратуре арз-леткъам бан дезна «Защита» цIе йолчу юристкомпани долахочун Лалаян Романин.\n"Оха ахчанаш дохкучу ловзархойн бакъонаш ларйо суьдехь а, букмекершца дIахьучу дийцаршкахь а, боху Лалаяна Романа.\nАхча дIа ца луш букмекерш дуьхьало еш меттигаш нисло, шина командо барт бина аьлла, шеконаш алсам хилча…»\nЦунна хетарехь хIун-мила а ца хьовсуш харж ян ца лаьа цхьанне а, цундела дехна прокуратуре зераш дар.\nКхушара дуьххьала а доцуш «Терек» тобанна гонаха яьлла рогIера шеконан гIовгIа муха кхетайо, ткъаннаш шерашкахь доглозуш, «футбол сиркхо» хьакхаеллачу, зеделлачу хьовсархоша?\nЦарех цхьаъ ву Заводан кIоштера Исаев Мохьмада а.\nМохьмад: «Суна и бакъ ца хета. И хуьлийла а дац. Масала Тереканаа, вукха лахахь йолчу тобанашна а ахча дала тарло лакхахь йолчу командаша «ЦСКА»-но», Спартако» а ишта кхечу топ командаша а. «Урало» йоьхкина матч бохург сунна бакъ ца хетта, амма гIалаташ-м дийлира цу ловзарехь дукха.\nИ берийн гIалаташ дара бохуш леткъам аш беш «Уралан» инарла директор а вар-кх телевизионехь».\n«Тереко» Екатеринбургехь чекхдаьлла ловзар эцца дац аьлла хадам боллуш хьажам болчех ву Теркейист кIоштера футбол езархо Бетризов Руслан, амма ОЬрсийчоьнан чемпионатехь юхкуш,оьцуш матчаш хуьлу бохург цо харц ца до.\nРуслан: «Чемпионат чекхйолуш хилча, "Уралан" шортта очкош елхьара теша мегар дара цу хабарх. И ша турнирехь дIо-о лахахь ма ю. Цунна шена хIора очко дешин мехха ма ю.\nСо ца теша. Тереко "Зенит" ма эшийра Петарбухехь 3:1 жамI а доллуш. ТIаккха Зенито матч схаелла муха олу. Олийла а ма дац! Шаьш хьалха гол тоьхча толам шайн киснахь бу моттатаделла царна. «Терек» дуккха а дика левзира.\nАс ца боху Оьрсийчоьнан чемпионатехь харцонаш ян а яц. Шортта ю! ХIинцца дукха хан йоццуш «Ростов» тоба эшийра ши футболист ара а ваьккхина, "Спартак" толийтира.\nМосква командашкахьа къаьсттина озабезамаш бо суьдхоша а».\n«Уралан» тобано шен цIахь хьошалгIа еъначу тобанна ловзар дIадала тахана де а бахьана ца гучех ву соьлжагIалахо, самаха а, гIенах а футболан терахь-статистика коьртехь кхобуш веха Сайдулаев Сулима а.\nСулим: «Со хьаьжира цу ловзаре. Цара и ловзар дIалуш ду бохург суна дага –ам ца деъна хьожучу хенахь. ХIан дIаелла хуьлуьйтур вай, хIунда ло суна бахьана ца го. Бахьана дан ма дац,чемпионат юккъе кхаьчна а яц.\nВуьшта Оьрсийчоьнан премьер лигехь ловзарш духкуш, оьцуш масалш долуш ду, суна хетарехь. «Москва» цIе йолуш команда яр-кх. И шо муьлха дара ала-м ца хаьа суна. Цу командо 26 ловзар дIадаьлча цхьаъ бен толам ца баьккхинера.\nЙисина йиъ матч яра цу еаннах кхузза толаме кхечира и «Москва» тоба. И бахьнехь иза премьер лигехь йисар-кх. Ишта меттигаш нислуш лаьтташ ю Оьрсийчоьнан чемпионатехь.»\nФутбол хьокъехь къамел мел динарш вовшашна герга балош цхьа хIума тусадели...\nФутбол хьокъехь къамел мел динарш вовшашна герга балош цхьа хIума тусаделира, цара массара а магадора Оьрсийчоьнан чемпионатехь оьцуш а, духкуш а ловзарш хилар.\nФанатийн дов ца доьрзу\nПортугалхошка кхаьчна чемпионалла


Дуккха а адамаша дакъалоцу дуьхьалонан акцеш хиллачул тIаьхьа Казахстанехь дIалаьцна 7939 стаг. Цунах лаьцна хаам бо зорбан гIирсаша республикан МВД-н хIоьттинчу хьоланан центрана тIе а тевжаш, яздо Радио Свобода зорбан гIирсо. Алматыхь дийнахь-бусий лаьцна 508 стаг. Де хьалха оперативан штабан кхеташо дIайирзинчул тIаьхьа Казахстанан президентан зорбан сервисо хаам бира, къепедацарш лелийна 6 эзар стаг лаьцна хилар хьокъехь. Цул сов, талла долийна 125 бехктакхаман гIуллакх.\nКазахстанан Iедалша чIагIдо, махкахь дуьхьалонан акцеш йоьлхуш а йолуш, къепедацарш лелийнарш террорхой бу, шайна юкъахь махкал арахьа кечбинарш а болуш бохуш. Казахстанан МВД-но хаам бина, лецначарна юкъахь "луларчу пачхьалкхан махкахой" бу аьлла.\nОршотан дийнахь хаамаш баьржира Алматыхь лаьцна хилла гIиргIизойн джазан пианист Рузахунов Викрам дIахецна хиларх лаьцна. ТIаьхьо и хаам тIечIагIбира гIиргIизойн Пачхьалкан къоман кхерамазаллин комитето.\nКIиранан дийнахь Казахстанехь видео дIасаяржийнера кхечу пачхьалкхара вахархо лоцуш яьккхина ю аьлла, иза 200 доллар делча ГIиргIизойчуьра кеманца Казахстане веъна хиллера, Алматыхь митингехь дакъалаца аьлла. Цуьнан юьхьатIехь ларш яра цунна йиттина хиларан.\nОцу видео тIехь верг Рузахунов ву аьлла вевзира ГIиргIизойчуьрчу масех вахархочунна. ГIиргIизойчоьно дуьхьалонан нота хьажийра Казахстанна. Казахстанан Бишкерерчу векалалланна хьалха дуьхьалонан акци хилира. ГIиргIизойчоьнан МВД-но хаам бира, Рузахуновс Алматы билет эцна хиларх лаьцна ГIуран-баттахь, дуьхьалонан акцеш юьйлаялале дуккха а хьалха. Дечкен-беттан 2-хь иза Казахстане ваханера кеманца, концертан программаш яла. ГIиргIизойчоьнан юстицин министралло дIахьедина бехктакхаман гIуллак доло деза аьлла гIиргIазойн махкахочунна тIехь ницкъ барна.\nОршотан дийнахь Алматыхь тIаьхьарчу 3 дийнахь-бусий дуьххьара болх бан йолаелла мобилан а, стационаран а интернет. ЦхьамогIа кхечу регионашкахь болх беш ю мессенджераш а, ткъа иштта социалан машанаш а. Иза тIечIагIдина СНГ-н пачхьалкхашкахь блокаш хIитторна терго ечу GlobalCheck мониторинган сервисо. Нур-Султанехь болх бан юьйлаелла банкан карташца ахча схьаоьцу терминалаш, схьайиллина туьканаш, хаам бо ТАСС корреспонденто.


Нохчийчоь -- Нохчийн нана шен шина бераца, бомбанаша йохийначу петарна чохь, Соьлж-гIала, 21Гез2007\nХодоорковский Михаила ша Къилбаседа Кавказ Оьрсийчоьнах дIа ца къастийта , эшахь, тIом бан кийча ву аларо цецбахаре тIеIаткъам бина ур-аттала яздархошна а.\n„Сан исс шо долчу хенахь, сан гIалина гуо бира оьрсийн танкаша – тIаккха цара цIенойх херцарш ян йолийра, шайна чохь Iачу нахаца цхьаьна уьш лелха а деш. Хьан цIенна тIе цкъа а танкаша хIоъ-молха диттиний, господин Ходорковский? Сайчунна-м диттина. ЦIийна лакхара гIатт догура, ткъа бераша инзаре маьхьарш хьоькхура- церан догIмаш даьндаргех дуьзнера.\nСан денда, ШозлагIчу дуьненан тIеман декъашхо, цу деношкахь лоьрийн цIийнахь вара. ГIоле йолуш яра цунна, цундела сой, сан наний иза цIавалон дагахь яра. Амма иза лоьрийн цIенна тIе бомбеш тоьхча вийра. Тхоьга иза кIиранахь дIа ца воллавелира, оцул чIогIа тIе етташ бомбеш хиларна.\nСуна хаьа, ахь дуккхаъ хIума лайний набахтехь. Амма цхьаъ алахьа соьга - хьоьга цхьана мIаьргонна а хьайна дуьхьалхIотталой, лазархоша маьхьарш муха хьоькху, шаьш Iоьхкучу лоьрийн цIенна тIе бомбеш еттачу хенахь?“\nИ дешнаш Ходорковский Михаиле яздинарг Жеребцова Полина ю, масех шо хьалха политикан бахьанашца Оьрсийчуьра едда дIа а яхна, Финляндехь товкIело а карийна, хIетахь дуьйна цигахь ехаш йолу.\nЦуо ши шо хьалха „Полина Жеребцовин йозанаш“ цIе а йолуш, документала киншка ярахийцира, Нохчийчохь шозза а тIом болчу хенахь ша а, шен доьзало а, нийсархоша а лайнарг дуьйцуш йолу. И киншка бахьана долуш цунна цабевзачара кхерамаш тийсинера, тIаккха яда дийзира цуьнан Оьрсийчуьра. Ходорковскийс тахана ша, бан безахь, тIом бина а, екъа ца йоькъуйтуш, ларйийр ю бохуш йолчу Оьрсийчуьра.\nПолина дика кхета, схьахетарехь, Ходорковскийс, Берлинерчу угарре а езачарех йолчу „Адлон“ отель чохь туш тоьхна Iачу, цкъа а Оьрсийчоьнна тIе а хIоьттина тIом бийр боцийла. Дукха хала хир ду цунна, итт шо набахтехь даьккхинчул тIаьхьа воьдуш лаьтташехь 5 седа болчу хьешийн цIийнан люкс – апартаменташка хиинчу, окопашка ваха.\nНохчийн цхьана кицанах олуш ма -хиллара, Iам лаьттинчохь уьшал ца ешна, цундела шен миллиардех буха дисина долу миллионаш окопашна дуьхьал цуо хуьйцур доцийла кхета массарна а. Амма вогIуш лаьттахьехь и Оьрсийчоьнан уггаре а вевзаш волу тутмакх Къилбаседа Кавказана кочавар ларамаза доцийла кхета тергамхой.\nБелгерачу нохчийн политологна Асхабов Хьамзатан а кхета иза. Цунна хетарехь, Ходорковскийс ишта дIахьедар даран ши бахьана ду.\nАсхабов Хьамзат: „Путинца массо а хIума дийцина а долуш, цуьнца цхьа барт а хилла, билгал а даьккхина бен иза араволийла дацара. Цу цара дийцинчарна юккъехь Нохчийчоь а хиллачух тера ду. ХIунда аьлча, Нохчийчохь хилларш цу Путинан зуламаш ду, массарна а хууш. Иза цкъа балхара дIаваьллачул тIаьхьа цунна кхел ян там бу бохучух нах теша а тешаш. Уьш цуьнан зуламаш хилар дуьненна а хууш ду.\nЦундела цунна мехала дара Ходорковскийс и хIума хьахор. Ткъа хIинца Ходорковскийс иза алар цунах иза Путинна къарвалар ала мегар ду. Иза хьалхара бахьана ду. Шозлаха бахьана – набахти чохь ваьллина стаг оьрсаша даима а лоруш хуьлу, иза стенна а чохь ваьллинехь а, иза бакъонехь къовсуш хилча санна а хеташ. Цундела цкъа мацца а, Путин дIаваьллачул тIаьхьа, политике юхаверза дагахь, оьрсашна уггаре а герга долчу хIуманца – национализмица а, империализмица а ловзарш деш дина ду цуо и дIахьедар“.\nХIинца, и дIахьедар ша динчул тIаьхьа, шена гуонахьара сийллалин дохк мелла а лахделлехь а, амма тIейогIучу ханна сай лаьттаха боьллича санна Iийр ву иза аьлла хета политологна Асхьабов Хьамзатна. „Мацца а цкъа Путин дIавалахь“ бохучу сатийсамца.\nТкъа Къилбаседа Кавказаца дIа ца къастийта тIом бан ваха кечвеллачу Ходорковскийга къоначу яздархочуо Жеребцова Полинас цулла а шен киншка еша, бохуш хьехар до, Оьрсийчоьнан йозуш ца хилар муьлхачу мехаца эцна ю хьайна хаа лаьахь.\n„Дешахьа цулла тхо Оьрсийчоьно шен дола муха дехира бохучух лаьцна. Цул тIаьхьа а Оьрсийчоь екъа йиш йоцуш хилийта лаьий хьуна ? Суна-м ца лаь. Суна эхь хета-кх суо цигара йолуш, лайшна хIоттош долуш мухIар сайна тIехь долуш санна“, - иштта чекхдоккху цуо шен схьадиллина кехат


"Нохчий – цIера Къардахьара"\nШемарчу видеон сурт\nБIегIийла доцчу хьолехь гойтуш ву Шемара Оьрсийчоьнан тIеман полицин эскархо. Цунна тIехь боьлу Асад Башаран салтий. Ткъа иза ца кхетта Iаьрбаша шега бечу бегашах, вела а къежаш лаьтта. Амма цатайна шемахоша YouTube каналехула яржийна и видео Iаьрбийн мотт хууш болчу нохчашна. Iаьрбех дерг аьлча, уьш боьлу шаьш язъечу комментарешкахь.\n"Вайн ваша Ислам Нохчийчуьра ву, дика накъост ву хIара. Хьо цIера Къардахьа юьртара ма ву, вуй?" – хоьтту шемахочо Оьрсийчуьрчу тIеман полисхочуьнга интернетехула яьржинчу видеохь.\nВажа вогIа а велла, ладоьгIуш лаьтта - ца хуучух тера ду "Къардахьа" бохург хIун ду.\n" Ладдакъийа, Хмеймим... Хьо цIера цигара ма ву, вуй? – тIе пIелг а Iуьттуш, иза кхето гIерта цхьа шемахо. – Тхо доллучуьра ма ву хьо а, вац?"\nТIаьххьара а шена девза дешнаш а хезий, корта таIабо нохчочо, бела къежа асадхой. Кхета муха ца кхета?! "Ладдакъийа" хаьа цунна хIун ду, иза оьрсийн Хмеймим авиабаза лаьтта провинци ю Шемин малхбалехь. Циггахь ю Къардахьа юрт а. Гарехь, нохчо Ислам ца девза "цIера цигара вуй" боху Iаьрбийн дешнаш.\nЭрна ца хьехайо кхузахь Къардахьа. Иза Асад Башаран юрт ю, дай баьхна юрт, цигахь дIавоьллина ву цуьнан да Асад Хьафиз а. Къардахьа – иза шемахойн кхетамехь АсадгIеран децIа ду, шиIатойн-Iалавитийн юрт.\nШемахойн бегашах иштта кхетийла ду: Асад Башарехьа болчу Iалавиташна герга бу, вежарий бу нохчий.\nАмма видеон комментаторшна-нохчашна чIогIа ца тайна и бегаш, халахетта.\n"Со Нохчийчуьра ву. Ткъа иза, шу а санна, Делах ваьлларг ву. Вац иза нохчо, иза Оьрсийчоьнан воI ву" – яздина YouTube видеона бухахь ша Iаьрбийн маттахь йитинчу комментарехь оьрсийн маттахь "мостагI къайлавер вац" ник йолучо.\n"Оцу Iалавито шен генетика таллахь, цунна ша Шема ехха заманахь кога кIел латтийначу францойн цхьана салтичух схьаваьлла вуйла хуур ду. Изза ду сан ала массо а Iалавитех", - боху Твиттерехь omar цIе а, суьрта тIехь борз а йолчу цхьамма.\nКхечунна хетарехь, Асадан эскархошна "шайна а ца хаьа шайн дай муьлш бу".\nЛаддакъийа провинцера кеманийн Хмеймим база а, Къардахьа юрт а\nАла деза, Шемин таханлерчу президентан да Асад Хьафизан каш долу меттиг ю Къардахьа. Оцу коше хIотта вогIу хIора меттигера хьаькам. Оцу маьIанехь, Нохчийчоьнан хьаькамашна Цоьнтарара Кадыров Ахьмадан каш санна деза ду Къардахьара каш Шемарчу куьйгалхошна. Цхьа гIиллакх ду шинахьа а – тIебаьхкина баккхий хьеший Асад Башара а, Кадыров Рамзана а буьгу шайн дайн кешнашна тIехIитта.\nШемара Асад Хьафизан а, Нохчийчуьра Кадыров Ахьмадан а кешнаш\n"Путинан агIончаш, бакъ ду-кх шуна иза, суждане оьху Асадан коша тIехь", - боху Фейсбукехь Абу-Мухьаммад цIе йолчу интернетхочо, Оьрсийчоьнан эскархошний, Iалавиташний юкъара зIенаш юьйцуш.\nКъардахьа хьахорал совнаха, видеохь шемахоша доьху Исламе Iамеркан Штатийн президентах Трамп Доналдах а, ДАIИШ-ан лидерх ал-БагIдади Абу-Бакрах а хетарг алар. Оьрсийн, Iаьрбийн дешнаш а иэдеш, Трампна боьха дош олу цо, ткъа БагIдади ша шегара маса-топ йиттина вуьйр ву боху.\n"ХIара ю сан топ. Дерриг а дика хир ду", - олу Ислама.\n"Оцу тоьпаца, ал-БагIдади Абу-Бакрана кхузий? – хотту шемахочо, шен хьаьжтIе пIелг а хIоттош. "ХIаъ" – корта таIабо Оьрсийчуьрчу тIеман полисхочо.\nИслам, ша вуьззина кадыровхо хиларе терра, ца вуьсу "Ахмат – сила" ца олуш. Ткъа видео чекхйолуш, вовшашна беснех обанаш олу кадыровхочой, шемахоший.


Пластикан "хирургана" набахтехь яккха хан кхайкхийна\nТIаьхьа зуламе доьрзу пластикан хирургин хьелаш шен пациенташна хIитторна бехкейинчу, Нохчийчуьрчу яхархочунна Душаева Розина дуьхьал даьккхина бехкзуламан гIуллакх листина даьлла Соьлж-ГIалин кхелехь. Набахтехь яккха хан кхайкхийна цунна, яздо республикерчу хаамийн гIирсаша.\nШен пациенташна имплантийн метта вазелин детташ хилла, оцу тIехула шина зудчун накхошна операцеш ян дезна,яздо "Чечен-инфо" хаамийн гIирсо. Шен цIахь еш хилла Душаевас и процедураш. 2013-чу шеран Гезгамашин-баттахь вазелинан даьттанах пайда а оьцуш, мехий диттина хилла цо Нохчийчуьрчу шина зудчун накхойх. ТIаьхьо шина а пациентан накхошна ампутаци ян дезна.\nОцу хьокъехь, Соьлж-ГIаларчу кхело набахтехь яккха хан тоьхна Душаевана. Билгалдоккху, шен доьзалхочун 14 шо кхаьчначул тIаьхьа набахте хьажор йолуш ю иза.\n2015-чу шарахь дуьйна Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана тергоне эцнера махкахь хазаллин хIусамашкахь ботоксца а, силиконца а, цхьацца кхечу гIирсашца а зударийн куц-кеп хуьйцу салонаш. Церан дай нахалбахар, церан бизнес лакъор тIедиллинера цо.\nТIаьххьарчу заманчохь Соьлж-ГIаларчу «говзанчаша» йинчу операцех бала хиллачу зударша цуьнга аьрзнаш динчул тIаьхьа Iедалан тIегIанехь шуьйра дийца долийнера Нохчийчохь пластикан операцеш яр.


Кузаев М. «Иза Днепр-хих дехьавелира» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nКузаев М. «Иза Днепр-хих дехьавелира»\nСуна вевзаш вара Грозненски к1оштарчу Пролетарски юьртан барх1шеран школан нохчийн меттан хьехархо Гайрбеков Джамалди. Ч1ог1а оьзда стаг вара иза.\nШа пенсехь воллушехь къахьоьгура цо берашна хаарш даларехь а, уьш кхетош кхиорехь а. Балхахь урокаш чекхъевлча а ц1а ваха сиха вацара Джамалди. Ледаро доьшурш буха совца бой, цаьрца д1ахьора занятеш. Цо таро лора кегийчеран хаарш лакхадаха.\nПролетарски юьртан бахархоша ч1ог1а лоруш вара 60 шеран дохаллехь берашна хьоьхуш къахьегна стаг. Къона чкъор кхетош-кхиорехь лаккхара кхиамаш бахарна 1960-чу шарахь «РСФСР-н халкъан дешаран отличник», 1985-чу шарахь «СССР-н дешаран отличник» – аьлла сийлаллин знакаш елла цунна.\nШуьйтан к1оштахь д1аболийнера Гайрбеков Джамалдис атта боцу хьехархочун болх. 1940-чу шарахь Ц1ечу эскаре вигира иза. Львов г1алахь д1анисйинчу 127-чу дивизин 411-чу дивизионехь г1уллакх деш волчу цо сихха караерзийра яккхий тоьпаш кхийсаран говзалла. Джамалди эскарехь волуш д1аболабелира фашистски Германица хилла инзаре боккха т1ом. Немцойн танкашна йоккха топ нийса кхуссуш хиларна «снайпер» – аьлла ц1е яхнера вайн махкахочун. Мостаг1ашца т1ом беш къонахаллин хьуьнарш гайтарна иттех сов мидал, орден елира Гайрбеков Джамалдина.\n1944-чу шарахь Днепр-хих дехьа а ваьлла, Львов, Тернополь, Кременец ц1е йолчу а, кхечу а г1аланашкахь т1емаш беш чекхваьлла Джамалди. Оцу хьуьнарна Советски Союзан Турпалхочун ц1е туьллура. Вайн махкахо а хьалхатеттинера пачхьалкхан уггаре лакхара совг1ат – «Дашо седа» балийта. Цунна тоьшалла дира декъан командир хиллачу капитана Калугин Леонида а, дивизионан старшинас Булавина а. Амма нохчий, г1алг1ай махкахбаьхна хиларна НКГБ-н упалномочис списки т1ера д1авайира Гайрбеков Джамалди.\nФашистски Германи т1ехь исторически толам боккхуш т1ом д1абирзича, эскарера мукъаваьлла, Джамалди спецпереселенец санна Казахстане д1ахьажийра.\nХьехархочун болх бира Ленинагорск-г1алахь. Вайн республика юхаметтах1оттийна, Даймахка ц1а вирзича, юха а д1аболийра хьехархочун болх.\nЦо 1амийначу кегийрхошна юкъахь дукхах болу нах алсам хаарш долуш, тайп-тайпана говзаллаш йолуш, оьзда, г1иллакх, эхь-бехк долуш хьалакхиъна…\nХ1инца дахарехь вац Гайрбеков Джамалди. Нахана везаш стаг вара иза.\nКоличество подписчиков: 1 495


Далла тIе боьду некъ лохуш\nАтта дац кавказхочунна дин хийца\nДалла тIебоьду некъ бац я шера а, я маьрша а. "Шен дин " цхьаволучо шерашкахь лоху, хийлазза галволу, дехха толлу бакъдерг.\nНекъ шагбеш, гергаозаво дахарх тилларг тайп-тайпанарчу маззапаша, секташа, "хIума хуучара".\nЦхьаннах а цатешнарг кхочу килсе я маьждиге. Ткъа тахханалц цхьа дин лелийнарг волу кхечу дине, "доккха бахьана" дуьхьал а нислой. Бакъду, маьрша вац иза шена ма-луъу лела – гонахарчу наха бехк буьллу динера дине волучунна.\nХIирийн юьртарчу Камилин 36 шо ду. Шераш дукха дацахь а, вуно дукха лайна цо баланаш. Масех шо хьалха, карахь 3 бер а долуш, жоьра йисина иза. Юккъерчу бераца, йоьIаца, рак карийра лоьрашна. ГIортор лаха араелира Камила.\n"ЧIогIа суьпа стаг яра сан ненанана, - дуьйцу зудчо, - Жима йолуш со а лелара цуьнца килсе. Цигахь йиш олучийн могIаршка а елира. ЦIийнда велча, алссам эха юьйлира со килсе, ас хоьттура, стенна боьссина суна тIе хIара бала, жоп ца карадора".\nЦул тIаьхьа Камила исламах дерг хетта елира гергарчу нахе – уьш бусалба динехь бу. ТIаьххьара а хезира цунна ша хаза хьаьгнарг, цо ислам тIеийцира. Диъ шо хьалха.\n"Кхечу динехь болучаьрца къамелаш деш суна тара даима а. ДагадогIу ненананас Библера дийцинарш, суна хIинца и бакъдерг Къур'анехь карийна", - боху Камилас.\nКамилин нана а ю вуно суьпа стаг – иза керста ю. Ехха хьийзира иза шен йоIа динчух ца кхеташ.\n"Со маьждиге лела йоьллачу деношкахь тиллира ас кортали, дуьйцу Камилас, - юьртахь гома хьийса буьйлабелира, къехкара сох нах. Цкъа, маьждигна хьалха дара иза, соьга хаьттира цхьана стага, бусалба зудчо къовла ма-безза стенна ца къовлу ас корта. "Лулахой ишта а ма бу хьох кхаьрдаш, ткъа къовлаелча, къинош ахь айхьа кIезиг хьерчор-кха хьайна тIе! ". Ма бакъ лоь иза, элира соьга даго".\nКамила дохко ца яьлла ша керста дин бусалба динах хийцарна. Дела цхьаъ бен вац, боху цо. Юьхьанца, бусалба дине тоба диннашехь, килсе а лелара ша, мозгIарш а кхетара шех, дуьйцу цо.\nВасилий мозгIар ву. Иза килсехь волу дуккха хан ю. Ткъа вина ГIебарта-Балкхаройчуьрчу бусалба доьзалехь.\n"Ша кхоллабаларца бусалба бара тхан доьзал, бакъду, тхо суьпа ду ала а дацара", - боху Василийс.\n90-чу шерашкахь дин лело маьрша дара. Василий дине веара. Ца дуьйцу цо дерриг а ма-дарра – иза цуьнан лаам бу. Делахь а, иштаниг ша цхьаъ хилла ца Iа, дуьйцу цо.\n"2000-гIа шераш дуьйладалалц йолчу ханна вуно дукха нах оьхура килсе динехь чIагIбала, дукхахберш динах боьлла бацара, амма лехамашкахь бара, хIораммо а хоржура шена оьшург", - элира Василийс.\nМозгIаро бахарехь, килсе бусалбанаш а кхочу. "Цхьаволчо деза хи доьху, вукхо цомгушчунна чIурам хIоттабо. Динера дине буьйлу нах ишта дукха бац, амма секташка дIабоьлху нах бу-кх тIех дукха" – халахетарца дуьйцу мозгIаро.\nBloomberg: Оьрсийчуьрчу Iедална кхераме ду юучун мехаш дестар


www.islamannur.org - ГIеметтахIоьттиначунна тIехь ламаз важиб хилар\nГIеметтахIоьттиначунна тIехь ламаз важиб хилар\nФатван лоьмар: 4321\nНийса дуй, стага я зудчо, ша ламаз дан хьакъ цахетар аьлла, ламаз дитар? Иштта ламаз-м до цо, делахь а, оцу юккъехула АллахIа дихкинарг а деш - гIалат дуй и? Я массо хьелашкахь а ламаз дан йиш ю цуьнан?\nХIора гIеметтахIоьттиначу стагана а, зудчунна а тIехь важиб ду ламаз дар - хIора дийнахь-буса пхоьазза. И хилар тIечIагIделла аятаций, хьадисаций, Iеламнехан бартаций (ижмаI).\nЛамаз – Ислам динан гIортор ю, цуьнан уггаре йоккхаха йолу рукна а ю и, шина шахIадатана тIаьхьа йогIуш.\nБашхо яц, цхьа къинош дина иза велахь а, я къинош летийна иза вацахь а. Муххале а къинош динарг гуттар чIогIа хьаште ву-кха и бахьана долуш АллахIа шен къиношна гечден долучу хIумане - вочунна тIаьххье диканиг дарца, масала: ламаз дар, марха кхабар, сагIа далар, уьш санна кхийолу дика Iамалш а яр.\n«Ламаз де, дийнан юьххьехь а, чаккхенехь а, буьйсанан цхьайолучу хенашкахь а. Боккъалаъ, дика гIуллакхаша вониш (къинош) дIадоху. ХIара – дагадаийтар ду (хьехам бу) дагалоцучарна (хьехам къобалбечарна)» («ХIуд»: 114).\nБусалба стаг шен дегI лардан декхарийлахь ву – АллахI хьехорца, И тергамехь латторца, Цуьнан сийлахь долу КъурIан дешарца, чIоггIа И къинтIера валаре а, Цо гечдаре а сатийсарца – шен дагна тIе (Цуьнан къинхетамах) догдиллар ца кхачийтархьамма. Цо деш долу къинош бух ца лору, цуьнан ламаз, марха, закат, кхидолу Iибадаташ а доьхна хиларна.\nЦхьайолчу хенахь адамехь цхьанакхета иман а, дика Iамалш а, АллахIа хьарам динарг а деш – уьш АллахIаца накъост нисвар, кхидолу бусалбаналлех вохош долу хIуманаш а ца хилчахьанна.\nЛекхачу АллахIе доьху вай: тхайна а, хьуна а динехь кхетам балар, оцу тIехь чIагIалла а ялар.\nГIо дийриг - АллахI ву. ГIодар - АллахIехь ду.\nIабдул-Iазиз Iафифи - комитетан куьйгалхочуьнан меттаниг,\nIабдуллахI бин КъаIуд - комитетан декъашхо.


Создано 03.09.2012 11:51\tДата публикации\tДагца нигат дийр ду: «Ас нигат до, сан устазо Кунта-Хьаьжас сайна тIедиллина вирд даккха, Делан дуьхьа, АллахIу Акбар», – аьлла. 15-зза АстагIфируллохI эр ду; 100-зза ЛаилахIа иллаллохI эр ду. 4-зза Пайхамарна салават дуьллур ду. Вирд даккхаран мела дIабалар Ас даьккхинчу зуькаран мела Делан Элчанна (Делера салам-салават хуьлда цунна) бели аса, цунна тIера охьабогIуш болчу цIена а, меттара а болчу шайхашна а, эвлияашна а, устазашна а бели аса, сайн устазана Кишин-Хьаьжина бели аса. Везан Дела, Воккха Дела, эшнарг меттахIоттабай, беркате бай, къобала бай дIакхачабе Ахьа. ТIаккха, Пайхамарна салават дуьллий, Фатихьат доьшу. Великий сын чеченского народа Ахмат-Хаджи Кадыров


1932 · 1933 · 1934 · 1936 — 1937 · 1938 · 1939 · 1940\n8 ССРС суртдилларан говзалла\n10 Юкъараллин транспорт\n12 ЦӀерпоштнекъан транспорт\n13 Шеран персонаш\n14 Дуьненчу бевлла\n16 Нобелевн премеш\n17 Хьаьжа иштта\nӀаьнан, Аьхкен Олимпийн ловзарш 1936 Германехь.\nЧёрч Алонзо кхоьллина лямбда-ларар.\n6 январехь — АЦШ дӀадаьккхина Юьртабахам лелоран закон.\n12 январехь — кхоьллина спортан юкъаралла «Локомотив».\n15 январехь — Испанин аьру партеш а, профсоюзаш а кхоьллира харжамашна коалици Халкъан фронт.\n20 январехь — Сандрингемехь велла Йоккхачу Британийн паччахь V Георг. Ӏарш кхаьчна цуьнан кӀантана VIII Эдуардан.\n30 январехь — 1936 шарахь бӀаьста парламентан харжамаш дӀабахьа коьллина йолу Мисран ханна йолчу правительствон куьйгалхо хӀоттийна Ӏали Махир-паша.\n3 февралехь — болх болийна Каман целлюлозан-кехатан комбинато.\n16 февралехь — Испанехь парламентан харжамашкахь Халкъан фронтан (аьру партийн коалици) кхаьчна 256 меттиг аьтту партийн 165 меттиган дуьхьал, 52 меттиг бу центристийн партийн.\n17 февралехь — йолаелла буьрканца ловзу хоккейн ССРСн I чемпионат.\n2 мартехь — Вашингтонехь куьйгаш яздина барт кӀела, цуьнца Панамо юхадаьккхира АЦШ иза паргӀатъяларехь гаранти яларан дош, ткъа АЦШ юхаоьцу шайн декхар низам латторехь коьртачу гӀалахь Панамехь а, Колон гӀалахь а.\n4 мартехь — дуьххьара тӀемадаьлла дирижабль «Гинденбург».\n7 мартехь — Германис цхьана агӀора бохийра 1925 шеран Локарнан барт. Германин эскарш Версалан барт а бохош лецира демилитаризаци йина Рейнан область.\n19 мартехь — йохк-эцаран а, экономикан а барт бина Италис а, Албанис а.\n23 мартехь — Австрин федералан канцлер волчу Шушниг Курта Римехь куьг яздина кхин тӀе долчу протокол кӀела, оцу протоколца Австрис цхьанне а Дунайн пачхьалкхашца дагабевр бац Италин ца хууш.\n29 мартехь — Германин парламентан харжамашкахь 99 процент кхаж белла нацистийн партин официалан кандидатан.\nкхераме зулам хилира Палестинехь. Ӏарбоша жугтий а бойуш, церан бахамна талораш дира.\nМадридехь республика кхайкхийна шо кхочарна лерина парад йолуш пачхьалкхан куьйгалхой байа гӀиртира аьтту эпсарш, амма церан аьтту ца белира.\n26 апрелехь а, 3 майхь а — Францехь харжамашкахь толам баьккхина Халкъан фронт партино.\n28 апрелехь — велла Мисаран паччахь Ахьмад Фуад I. Ӏарш дӀалаьцна цуьнан кӀанта I Фарука.\n5 майхь — италин эскарша дӀалаьцна Эфиопин коьрта шахьар Аддис-Абеба, цул тӀехьа ШолгIа италин-эфиопин тIом чекхбаьлла.\n9 майхь — Мисаран премьер-министр хоьттина харжамашкахь тоьлла йолу Вафд партин хьалхаваьлла волу Мустафа ан-Наххас, цуо хийцина Iали Махир.\n12 майхь — Испанехь кхоьллина Халкъан фронтан шолгӀа правительство, цуьнан куьйгалле хоьттина Аьруреспубикан партин декъашхо Касарес Кирога Сантьяго.\n16 майхь — Боливехь тӀеман тӀекӀалтохар хилла. Президент волу Техада Хосе Луис дӀаваьккхина. Ӏедале еана подполковникан Буш Херманан хунта.\nБоливин президент хоьттина эскаран Инарлан штабан куьйгалхо полковник Торо Хосе Давид. «Социалистийн милитаризман» муьран юьхьиг.\nЙолаелла клубийн командашна юкъара хьалхара ССРСн футболан чемпионат, чекхъяьлла 17 июнехь.\n27 майхь — араяьлла ССРСн ЦКХКн Президиуман Постановлени «ГӀалийн, кӀоштан центрийн, юртийн, цӀерапоштнекъан станцийн цӀераш хийцар сацор» аьлла йолу.\n1 июнехь — италера Муссолини Бенитон правительство Эфиопи, Эритрей, Италин Сомали цхьанатоьхна Италин Малхбален Африка колони йира.\n11 июнехь а, 12 июнехь а — керла французийн правительство законаш тӀеийцира коллективан бартах а, шина кӀиранан хӀора шеран алап луш йолу отпусках (Кеп:Lang+link) а, 40-сахьтан белхан кӀирнах а лаьцна.\n17 июнехь — Соьлжа-гӀалахь йиллина Оьрсийн драматически театр.\n22 июнехь — Монтрёхь конференци йолаелира, цигахь тӀеийцира хидоькъен статусах лаьцна йолу Монтрён Конвенци, Босфор а, Дарданелла а чухула чекхбовларан низам хоттош.\n27 июнехь — араяьлла ССРС Центран кхочушдаран комитетан а, ССРСн Халкъан Комиссарийн Советан а «Аборташ ца магор, бер динчу нанна гӀо алсамдаккхар, бакхий доьзалашна пачхьалкхан гӀо дар, доьзалхобаран цӀенойн а, берийн цӀенойн а маша шорбар, алименташ ца токхучарна Ӏедалан та1зар дар, законашкара цхьаболу хийцамаш зуда йитарх» цӀе йолу Постановлени.\n28 июнехь — Испанехь референдумехь магийна Галисин автономин проект.\n3 июлехь —ССРСехь кхоьллина ССРСн ЧГIХК белхалой-ахархойн милицин юкъахь Пачхьалкхан автомобилийн инспекци (ПАИ, хӀинца Российн ЧГIМн некъалеларан кхерамазалла латтон Департамент).\n4 июлехь — араяьлла ШКП(б) ЦК постановлени Халкъан дешаран комиссариатан системехь педологин талхадаршах аьлла йолу. Педологи кхайкхийна «реакционни харц Ӏилма», иза дӀаяьккхина советийн ишколин системера.\n9 июлехь — коьллина Латвин къинхьегаман кегийрхойн Союз.\n11 июлехь — Австрис а, Германис а барт бира, Германис Австрин Ӏаткъам барах лаьцна.\n12 июлехь — Мадридехь аьттучара вийна лейтенант-республикахо Хосе дель Кастильо. Масех сахьт даьлчи республиканхоша вуьй монархистийн тхьамда Кальво Сотело Хосе. Инциденто аьтту инарлаш Испанийн республикан тӀеман дуьхьало яре тотту.\n17 июлехь — Испанера гражданийн тIом: Испанийн Мароккохь Франко Франсиско куьйгаллехь волуш тӀеман бунт ойу, лозунг дин а, гӀиллакхаш а лардар йолуш.\n18 июлехь — Испанера гражданийн тӀом: гӀаьттинчу эскаро дӀалоцу Кадис а, Севилья а. Халкъан фронтан партеш халкъе герз дӀало олу. Сантьяго Касареса Кирогин Правительство дарж охьадуьллу.\n19 июлехь — Испанера гражданийн тӀом: кӀезиг ханна премьер-министран даржехь хиллачу Мартинес Баррио Диегос дарж охьадиллича, Испанин республикахойн куьйгалле вогӀу аьру республиканхо Хираль Хосе. ГӀаьттинчу эскаран карахь хӀинцале пачхьалкхан 23 гӀала хуьлу.\n20 июлехь — Испанера гражданийн тӀом:испанин бунтахойн тхьамда инарла Санхурхо Хосе Португалера Бургосе вогӀуш авиацин катастрофехь велла.\nИспанехь Каталонин Коммунистийн парти а, Испанийн социалистин белхалойн парти Каталонин федерацин а, Каталонин пролетарийн парти а цхьанатоьхна кхоьллина создана Каталонин цхьанатоьхна социалистийн парти.\nСоьлжа-гӀалахь музыкан техникум схьайиллина.\n29 июлехь — кхоьллина Кхазакхийн АССРн Кустанайн область.\n2 августехь — Испанера гражданийн тӀом:Францин правительство Испанин гражданийн тӀеман арахьара юкъа ца гӀертар кховдадо.\n4 августехь — Грецехь инарла Метаксас Иоаннисан диктатура хоттийна.\n6 августехь — Испанера гражданийн тӀом:Испанин Примаса кардинала Гома-и-Томас Исидрос тӀемлойн агӀо лоцу «цӀечарна дуьхьал жӀарийн тӀелатар» кхайкхадо.\n8 августехь — Испанера гражданийн тӀом:гӀаьттинчу эскаро дӀалаьцна Бадахос.\n11 августехь — Цийхь Чан Кайши коьртехь волу гоминьданийн эскарша дуьххьара 1926 шарахь дуьйна чудогӀу Гуанчжоу.\n24 августехь — Германехь юкъадаьккхина 2 шеран тӀеман гӀуллакхан декхар.\n25 августехь —Москвохахь «Антисоветийн цхьанатоьхна троцкистийн-зиновьевн центран» гӀуллакхца кхелйина байина Зиновьев, Каменев кхин а баккхийра большевикаш а.\n26 августехь — Лондонехь ингалс-мисаран барт бина, цуо мисаран агӀонан бакъонаш шорйина.\n3 сентябрехь — Испанера гражданийн тӀом:гӀаьттинчу эскаро Талавера де ла Рейна дӀа а лаьцна, тӀекхаьчна Мадрид йистте Хосе Хиралан Правительство дӀасахецаелла.\n4 сентябрехь — Испанера гражданийн тӀом:республиканхойн Испанин керла правительство кхоьллина социалистийн тхьамдано Ларго Кабальеро Франсискос.\n8 сентябрехь — Португалехь Португалийн коммунистийн партис кхоьллинайолу флотан Революцин кхолламо, гӀаттам бина тӀеман-хӀордан флотан «Афонсу ди Абукерке» а, «Дау» а, «Бартоломеу Диаш» а кеманаш тӀехь. Совцийна.\n9 сентябрехь — Испанера гражданийн тӀом:Лондонехь болх болийна Испанин гIуллакхашна юкъа ца гIертаран комитето, оцу юкъа ягӀара 27 пачхьалкх, ССРСца цхьаьна.\n1 октябрехь — Испанера гражданийн тӀом:националистийн боларан тхьамда хаьржина волу инарла Франсиско Франко Бургосехь пачхьалкхан коьртан дарже хоьттира. Мадридехь кортесаш тӀеийцира Баскийн пачхьалкхан Статут, цунна автономи елира.\n7 октябрехь — Испанера гражданийн тӀом: ССРС кхайкхадо, шаьш мукъа ду Испанин гӀуллакхашна юкъа ца гӀертаран бартах, нагахь иза кхечу пачхьалкхаш бохош хилахь олий. Кестта Испанийн республикан гӀоьнна герз а, советийн тӀеман хьехамчаш а богӀуйту. Бильбаохь кхоьллина Баскийн пачхьалкхан автономин правительство.\n17 октябрехь — болаелла Алжирин коммунистийн партин шина кӀиранан кхолламан гулам.\n25 октябрехь — Германин а, Италин а Берлинан бартаца кхоьллина «Берлин-Рим сема».\n30 октябрехь — инарла Бакром Сидкъи коьртехь волу Иракъера тӀеман тӀекӀалтохар. Ясин Паши аль-Хашими Правительство дӀасахецна, кхоьллина «къоман реформийн кабинет» коьртехь националистийн «Аль-Ахали» кхолламан декъашхо волу Хьикмет Сулейман а волуш.\n3 ноябрехь — АЦШ президентийн харжамаш. Волуш волчу президенто Рузвельт Франклина шолгӀа а толам баьккхина.\n6 ноябрехь — Испанера гражданийн тӀом:Испанин республиканхойн правительствос Мадрид а йитина Валенси дӀаяхна.\n7 ноябрехь — Испанера гражданийн тӀом: Франсиско Франкон эскарш Мадридан йисташкара меттигаш дӀалаьцна. ХӀеттахь дуьйладелира Испанин коьрта шахьар къуьйсу тӀемаш.\n16 ноябрехь — Йоккхабританин паччахьо VIII Эдуарда шозлагӀа марехь йолу (дӀасакъастаран процесс чекхъяьлла 1937 шеран 3 майхь) АЦШ гражданка йолу Симпсон Уоллисах шен зудаян валлар дӀакхайкхийна.\n18 ноябрехь — Германис а, Италис а кхайкхийна Испанера Франкон правительство къобалъяр.\n25 ноябрехь — Германис а, Япона Антикоминтернан пакт кӀела куьг яздина, цуьнца цхьаьна тӀелаьцна дуьненаюкъара коммунизман дуьхьала ницкъ латто.\n25 ноябрь — 5 декабрь — Москвохахь дӀабаьхьна тӀеххьара ССРС Советийн гулам, цуо тӀеэцна керла ССРС Конституци. Конституцица Советийн Союзан пачхьалкхан Ӏедалан лакхара меже Советийн гуламан метта ССРС Лакхара Совет хилира.\nТӀеэцна сталинан ССРС Конституци.\nДӀаяьккхина Чоьхьара Кавказан Социалистийн Федеративан Советийн Республика. Азербайджан, Эрмалойчоь, Гуьржийчоь шешша юкъаягӀна ССРС декъа.\nГорькийн мехкан, Малхбале-Сибрехан мехкан, Кировн мехкан, Куйбышевн мехкан, Сталинградан мехкан, Къилбаседан мехкан, Саратовн мехкан статус дӀа а яьккхина царех РСФСР областаш йина.\nНохч-ГӀалгӀайн автономин областах Нохч-ГӀалгӀайн АССР йина.\n11 декабрехь — Йоккхабританин паччахьа VIII Эдуарда паччахьаллал дитина.\nКоьрта яззам: 1936 шо Ӏилманехь\nКоьрта яззам: 1936 шо спортехь\nКоьрта яззам: 1936 шо музыкехь\nКоьрта яззам: 1936 шо кинохь\nКоьрта яззам: 1936 шо театрехь\nКоьрта яззам: 1936 шо литературехь\nССРС суртдилларан говзалла\nКоьрта яззам: 1936 шо ССРС суртдилларан говзаллин исторехь\nКоьрта яззам: 1936 шо авиацехь\nКоьрта яззам: 1936 шо юкъараллин транспортан исторехь\nКоьрта яззам: 1936 шо метрополитенан исторехь\nКоьрта яззам: 1936 шо цӀерпоштнекъан транспортан исторехь\nTime журналан версица шеран стаг — Симпсон Уоллис, шен езар бахьнехь паччахьан Ӏарш йитина Йоккхабританин паччахьа VIII Эдуард.\nХьаьжа иштта: Категори:1936 шарахь дуьненчу бевлларш\n12 январехь — Кавани Лилиана, италин режиссёр.\n12 январехь — Паулс Раймонд, латвийн композитор, «Йиша Кэрри», «Шерлок Холмс» мюзиклийн а, эстрадин музыкин а автор.\n14 январехь — Леонтьев Алексей Алексеевич, российн психолог а, лингвист а (велла 2004).\n27 январехь — Тинг Сэмюэл, америкин физик, Нобелевн премин лауреат.\n14 февралехь — Герман Анна, польшин йишлакхархо (елла 1982).\n2 мартехь — Саввина Ия, советийн а, российн а актриса (елла 2011).\n4 мартехь — Кларк Джим, Формула-1 дуьненан шозза чемпион (1963 и 1965 гг.) (велла 1968).\n5 мартехь — Маслаченко Владимир, советийн футболист, спортан журналист а, комментатор а (велла 2010).\n8 мартехь — Эсхаджиев Якъуб — нохчийн филолог\n18 мартехь — Виллем де Клерк Фредерик, КЪАР президент, пачхьалкхера апартеид дӀаяьккхина йолу реформийн автор.\n29 мартехь — Говорухин Станислав Сергеевич, советийн а, российн а кинорежиссёр.\nРобертс Пэт, американ политик.\nНашхоев Руслан (1936 шеран 20 апрель — 2010 шеран 5 май) — нохчийн журналист\n24 апрелехь — Аквази Аманква Африфа, 1969 — 1970 шерашкахь Ганан президент (вийна 1979)\n5 майхь — Сардалова Зулай (1936 шеран 5 май — 2005 шеран 15 ноябрь) — хелхархо, Нохчийн Республикан Халкъан артист, РСФСРн Сийлахь артист\nМуха Виталий Петрович, 1991—1993 а, 1995—1999 шерашкахь Новосибирскан областан администрацин корта (велла 2005).\nХоппер Деннис, американ режиссёр, киноактёр, сценарист, продюсер (велла 2010).\n18 майхь — Сулейменов Олжас Омарович, поэт, яздархо-литературовед, Кхазакхстанан юкъараллин-политикан гӀуллакххо, дипломат.\n30 майхь — Метревели Слава Калистратович, советийн футболан дикачарех цхьаъ йисттера форвард (елла 1998).\n15 июнехь — Державин Михаил Михайлович, российн актёр, Российн Федерацин халкъан артист.\n22 июнехь — Кристоферсон Крис, американ актёр а, бард.\n27 июлехь — Лиепа Марис-Рудольф Эдуардович, балетан артист, ССРС халкъан артист (велла 1989).\n27 июлехь — Кабисов Заур, хӀирийн яздархо, хӀирийн маттара дуьххьарлерчу фантастикан романан («ТӀеххьара маймал», 1977) автор.\n31 июлехь — Бонифас Александр, 2002 — 2004 шерашках Гаитин ханна хӀоттийна президент.\n1 августехь — Сен-Лоран Ив, французийн модельер (велла 2008).\n17 августехь — Могол Джулио, гӀараваьлла волу италин поэт-эшаршъязйархо.\n31 августехь — Орлов Владимир Викторович, советийн, российн яздархо (велла 2014)\n7 сентябрехь — Холли Бадди, американ йишлакхархо, рок-н-роллан «пионерех» цхьаъ (велла 1959).\n16 сентябрехь — Кокшенов Михаил, советийн, российн театран а, кинон а актёр.\n21 сентябрехь — Лужков Юрий Михайлович, Москвохан мэр (1992—2010).\n23 сентябрехь — Радзинский Эдвард, драматург, публицист, телеведущи.\n25 сентябрь — Саидов Ӏабдул-Вахьаб Ахмедович (1936 шеран 25 сентябрь) — нохчо, технически Ӏилманий доктор, профессор\n29 сентябрехь — Демидова Алла Сергеевна, актриса, РСФСР халкъан артист.\n29 сентябрехь — Берлускони Сильвио, италин премьер-министр, воккха промышленник, медиа-магнат.\n8 октябрехь — Куравлев Леонид Вячеславович, российн киноактёр, РСФСР халкъан артист.\n5 октябрехь — Гавел Вацлав, чехийн яздархо, драматург, диссидент, бакъоларъярхо, пачхьалкхан гӀуллакханча (велла 2011).\n28 октябрехь — Виктюк Роман, советийн а, российн а театран режиссёр.\n31 октябрехь — Попов Гавриил, российн экономист а, политик а, Москвохан 1-ра мэр (1991—1992).\n7 ноябрехь — Винграновский Николай Степанович, украинан киноактёр а, яздархо а.\n11 ноябрехь — Таль Михаил Нехемьевич, шахматех ловзарехь бархолгӀа дуьненан чемпион (велла 1992).\n11 ноябрехь — Чурбанов Юрий Михайлович, советийн политикан гӀуллакханча, Л. И. Брежневн нуц (велла 2013).\n17 декабрехь — Франциск, Риман папа.\n18 декабрехь — Самарин Юрий Петрович, советийн а, российн а Ӏилманча-математик, механик (велла 2000).\n23 декабрехь — Ким Юлий Черсанович, бард.\n24 декабрехь — Равикович Анатолий, советийн а, российн а актёр (велла 2012).\n29 декабрехь — Марцевич Эдуард, советийн а, российн а актёр (велла 2013).\nХьаьжа иштта: Категори:1936 шарахь белларш\n16 январехь — Фиш Альберт Гамильтон (вина 1870), американ нахбойург а, каннибал а.\n18 январехь — Киплинг Джозеф Редьярд (вина 1865), ингалсан яздархо, Нобелевн премин лауреат.\n20 январехь — V Георг, Йоккхабританин паччахь.\n23 февралехь — Чехонин Сергей Васильевич, оьрсийн а, советийн а суртдиллархо-график, декоратор, «Искусствон дуьне» цӀе йолу исбаьхьаллин цхьанакхетаран декъашхо, И. Е. Репинан дешархо (вина 1878).\n27 февралехь — Павлов Иван Петрович (вина 1849), оьрсийн физиолог, лауреат Нобелевн премин лауреат.\n21 мартехь — Глазунов Александр, оьрсийн композитор (вина 1865).\n28 апрелехь — Ахьмад I Фуад, Мисаран паччахь хилла 1922 шарахь дуьйна, 1917—1922 шерашкахь Мисаран султан (вина 1868).\n7 майхь — Шпенглер Освальд, немцойн философ, «дахаран философин» баккхийчу векалех тӀеххьарниг.\n14 майхь — Генри Хинмен Алленби Эдмунд (1-ра виконт Алленби), британийн фельдмаршал, Хьалхара дуьненан тӀамехь Францера, Мисарера, Палестинера британийн эскарийн баьчча период, 1919—1925 шерашкахь Мисарера а, Суданера а британийн лакхара комиссар (вина 1861).\n11 июнехь — Говард Роберт Ирвин, американ яздархо-фантаст.\n14 июнехь — Честертон Гилберт Кийт, ингалсан яздархо.\n18 июнехь — Горьки Максим, яздархо а, юкъараллин гӀуллакханча а, литературан критик а, публицист а.\n8 августехь — Сеферино Блаженни, католикашлахь цигонийн верас.\n15 сентябрехь — Займис Александрос, грекийн политик, мосийттаза правительствон корта хилла, 1929—1935 шерашкахь Грецин президент (вина 1855).\nФизика — Гесс Виктор Франц — «Есаллин зӀенарш елларна», Андерсон Карл Дэвид — «Позитрон елларна».\nХими — Дебай Петер Йозеф Вильгельм — «молекуляран структуран вайн кхетамехь дакъалацарна».\nМедицина а, физиологи а — Дейл Генри, Лёви Отто — «нервийн импульсийн химин трансмисси талларна».\nЛитература — О’Нил Юджин — «драмийн кхолламаш Ӏаткъаман ницкъ хиларна а, бакъ хиларна а, кӀорга хиларна а, бохаман жанр керлачу агӀора маьӀна дарна».\nПреми машаран — Ламас Карлос Сааведра.\n1936 шо Викиларма чохь\n↑ 1 2 Egypt.\nКеп:Високосан доцу шо, долалушдолу кхаара дийнахь\nአማርኛ: 1936 እ.ኤ.አ.\nAymar aru: 1936\nتۆرکجه: ۱۹۳۶ (میلادی)\nбашҡортса: 1936 йыл\nBikol Central: 1936\nбеларуская (тарашкевіца): 1936\nবিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: মারি ১৯৩৬\nMìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: 1936 nièng\nemiliàn e rumagnòl: 1936\nفارسی: ۱۹۳۶ (میلادی)\nFiji Hindi: 1936\nKreyòl ayisyen: 1936 (almanak gregoryen)\nԱրեւմտահայերէն: 1936 թուական\nBahasa Indonesia: 1936\nla .lojban.: 1936moi\nқазақша: 1936 жыл\nкъарачай-малкъар: 1936 джыл\nRipoarisch: Joohr 1936\nкоми: 1936-ӧд во\nлезги: 1936 йис\nlietuvių: 1936 m.\nlatviešu: 1936. gads\nBasa Banyumasan: 1936\nолык марий: 1936\nмонгол: 1936 он\nमराठी: इ.स. १९३६\nкырык мары: 1936 и\nBahasa Melayu: 1936\nэрзянь: 1936 ие\nDorerin Naoero: 1936\nनेपाली: सन् १९३६\nनेपाल भाषा: ई सं १९३६\nnorsk nynorsk: 1936\nSesotho sa Leboa: 1936\nИрон: 1936-æм аз\nRuna Simi: 1936\nрусский: 1936 год\nсаха тыла: 1936\nsrpskohrvatski / српскохрватски: 1936\nၽႃႇသႃႇတႆး : 1936\nSimple English: 1936\nсрпски / srpski: 1936\nтоҷикӣ: Соли 1936\nไทย: พ.ศ. 2479\nTok Pisin: 1936\nтатарча/tatarça: 1936 ел\nreo tahiti: 1936\nудмурт: 1936 ар\nTiếng Việt: 1936\nхальмг: 1936 җил\nBân-lâm-gú: 1936 nî


Декъешца а тIом бо Нохчийчоьнан полицино\nГIуран-бутт 04, 2012\nНохчийчоь -- Мехкан полици Толаман Де хаздеш, 09Заз2012\nНохчийчоьнан администрацин ницкъаллин урхаллаша мехалчу информацин могΙара а доккхий, кест-кеста даржадо шайна лаьмнашкахь велла дΙавоьллинчу гΙаттамхойн баьччанех хьенехан-минехан каш карийна, олий. И кароро царна хаам ло муьлха шайн мостагΙ юьстахваьлла, хьаьнца тIом бар шайна кхачийна. Иштта схьадостучу кешнаш чуьрчу декъех шаьш кхидΙа дийриг ца довзуьйту ницкъахоша.\nСихаллехь лаьттах доьхкинчу адамийн рогIера каш карийна нохчийн лаьмнашкахь. Веданан кIоштахь. Чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло баржийначу хаамца, цу чохь шина стеган чарх-даьIахкаш ю.\n"Лаьмнашкахь леррина зер-талламаш дIахьош, ДаргIана гергарчу хьуьнхахь карийна адамаш дIаIиттина меттиг. Цу чохь дIаверзийна хилла тIемалойн баьччанех цхьаъ - Мунцигов Iусман. «Шатрал» а олура цунах. Цу кошахь цуьнца цхьаьна дIавоьллинарг ву Елбазов Iиса», - боху официалан хьостано.\nСхьаяьхна даьIашкаш экспертизе яхьийтина бохуш, тоьшалла ду деш цхьана агIор. Вукху агIор кхеташ дац, эксперташа церан даьIашкахь тIехь зераш а дале, полицин урхаллина мичара, хьаьнгара хиина цигахь лаьтте берзийнарш муьлш хилла.\nПолицино хадам боллуш чIагIдо Веданан кIоштахь карийна рогIера декъеш Мунциговн а, Елбазовн а ю бохуш. Ишта билгалдоккхуш ду, цхьамогIа ницкъала зуламаш дарна куьг бехке лоруш, Iедало и шиъ лехаме велла хилар а.\nНицкъаллин структурийн уьйранчаша а, Iедалехь болчара а, цхьа мехала, боккха кхаъ санна тIеэцна къаьсттина цу хьалхарчун, ДаргIара волчу Мунциговн Iусманан Iожалла. ХIунда аьлча, кху шолгIачу тIамехь уггаре шуьйра вевзачу гIаттамхойн баьччанех цхьаъ хилла чекхваьлла ву Мунцигов.\nМунцигов Iусманан болх лору низамхоша 2008-чу шарахь Нажи-Юьртан кIоштарчу Бена-Веданахь герзаца тIелатар а дина, масех низамхо вер. Цу кеппара 2010-чу шарахь, дуккха а вер-ваккхарш а нисдеш, ЦIоьнтарна тIелатар динчу тIемалойн тхамданех цхьаъ лоруш а ву Мунцигов.\nЦу кепара, адамийн чарх-даьIахкаш чохь йолу меттигаш карор кху тIаьхьарчу хенахь мелла а кест-кеста нисло махкахь. 8-9 де хьалха а карийнера оццу Веданан кIоштарчу Харачоьнна гергахь сихаллехь лаьтте дерзийна шина стеган декъеш.\nОфициало бинчу чIагIамца, цу кошахь дIаберзийнарш гIаттамхойн могIаршкахь лелла бIаьхой Оздиев Абубакар а, Сулиманов Ибрахим а хилла. Церан кошан барз гайтина, цу муьрехь герз охьа а диллина, Iедална тIеваханчу, цIарца вуьйцуш воцчу тIемалочо.\nХьалхо цигга Веданан кIоштахь карийнера дуьхьалончаш санна Нохчийчохь шуьйра бевзаш болчу вежарех АвдорхановгIерех цхьаъ, Ахьмад, дIаверзийна меттиг а.\nЦуьрриг керла а, тамаше а дац кхузахь цабевзачу, докъаза байначу нехан чарх –даьIахкаш карор. Ткъа и саннарш Нохчийчохь, бакъонашларьярхоша къаро а еш, бIеннашкахь бу.\nГIаттамхойн даьIахкаш лоьху Iедало


Оьрсийчоь -- Масхадов Аслан вийна де дагалоцуш бу Москох юкъараллин жигархой, 17Заз2011\n8 шо хьалха 2005-чу шарахь, Зазадоккху-беттан 8-чу дийнахь Девкар-эвлахь вийра Нохчийчоьнан президент Масхадов Аслан. Иза веран бахьана хIун дара аьлла, хаьттира оха дуккха а шерашкахь цуьнца болх бина волчу Нохчийчоьнан парламентан депутат хилла волчу Исханов Хьусайне.\nОьрсийчоьнан Федералан кхерамазаллин сервисо хаам бира, Масхадов Аслан волу меттиг йийцинчу нахана догIуш долу 10 миллион доллар дIаделла шаьш аьлла. ФСБ-н векало динча дIахьедар тIехь аьлла дара, цу нахана эшахь кхечу махка дIабаха гIо дан кийча ду шаьш аьлла.\nИ кхин мохк «бусулба пачхьалкх» хилар билгалдаккхаро, ФСБ-на хетарехь, гайта дезаш дара Масхадовна тешна бехк бинарш нохчий хилар. Масхадовна тешнабехк бинарш цунна улле бевлла лелла болу нах хила мега аьлла, хеташ ву Исханов Хьусайн а.\nМасхадов Асланан дакъа хIинца а цуьнан гергарчу нахе дIаделла дац. И дIавоьллина меттиг йийца реза ца хуьлу Оьрсийчоьнан Iедалш, иза террорахо хилла бохуш.\nБархI шо кхаьчна машаран некъ лоьхуш волу Масхадов Аслан вийна


Нохчийчохь вина масех стаг Туркойчохь вовшахкхетта, шаьш а, шайн махкахой а шайна кхераме болчу кадыровхойх а, Оьрсийчуьрчу лерринчу сервисийн белхахойх а ларбала. Диаспоран декъашхошка хаамаш дIасабаржо цара кхоьллинчу Security Turkey телеграм-канало. Цигахь цара дуьйцу Нохчийчуьра Туркойчу богIучу ницкъаллин структурийн белхахойх, билггал аьлча, шаьш лоьхучу нахах лаьцна.\nКанал болх бан доладелла Марсхьокху-беттан 5-хь дуьйна, амма иза кхоьллинчара дийцарехь, цунна тIе хIинцале а тидам бахийтина Нохчийчуьрчу Iедалийн векалша. Кхеташ долчу бахьанашца, оцу телеграм-каналан модераторша шаьш муьлуш ду ца хоуьйту.\nКавказ.Реалиина еллачу интервьюхь каналан авторех цхьамма дийцира шаьш муха дан дагахь ду Туркойчуьра нохчийн дахар маьрша.\nДIадаханчу шерашкахь Туркойчохь бехачу нохчашна, шайна юкъахь республика йозуш йоцуш хиларехьа тIом бинарш а болуш, тIелатарш дина, хетарехь, Оьрсийчуьрчу ницкъаллин структурийн белхахоша. 2008-чу шарахь Гезгмашин-беттан 16-хь Истанбулехь вийра тIеман тобан хьалханча хилла волу Джанибеков Ислам. Туркойн полицино хьалхатеттинчу цхьана версица, иза динарш яра Оьрсийчуьра леррина сервисаш – цунна тIелатар динера Оьрсийчохь динчу герзаца. 2009-чу шарахь Истанбулехь вийра кхин а цхьа нохчийн тIемало Асаев Муса. Хууш ду иза "Кавказан Имарат" тобан хьалханчин Умаров Доккин накъост хилла хилар. Туркойчохь Асаев ахча лахьош хиллера тIемалошна накъосталла дан. Истанбулерчу полицино бинчу талламца, иза а вийна Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисийн белхахоша. 2011-чу шарахь Гезгмашин-беттан 16-хь Туркойчохь вийра Альтемиров Рустам а, Амриев Заурбек а, Мусаев Берг-Хаьжа а. Уьш лоьхуш бара Оьрсийчоьно 2011-чу шарахь Дечкен-баттахь Домодедово аэропортехь эккхаийтар деш дакъалаьцна хила мега аьлла шеко йолуш. Кхуьа вара Умаровн тобанан декъашхо. 2011-чу шарахь ГIадужу-беттан 8-хь тIелатар дира Ичкерин шарIан суьдхо хиллачу Батукаев Шамсуддина. Цуьнан цIуьхьарийн аьтто белира киллер схьалаца. Иза хиллера Нохчийчуьра вахархо. 2015-чу шарахь Туркойчохь вийра кхин цхьа нохчо, Садаев Турко. ДIаьвшен кхача чохь болу тоьрмиг баийтина хиллера цунна цIера. Вон а хилла, дарбанан хIусаме виггинчохь велира Садаев. 2015-чу шарахь Лахьан-баттахь вийра Эдильгиреев АбдулвахIид. Иза вара Оьрсийчохь экстремистийн ю аьлла йихкинчу "Кавказцентр" интернет-ресурсан администратор.\n– Шун каналехь болчу хаамашца, шун аудитори коьртачу декъана нохчий бу, амма хила мегий кхечу регионашкара схьабевлла нах?\n– Оха юьхьарлаьцнарг Туркойчуьра кавказхойн диаспора ю, нохчий хилла ца Iаш. Ткъа каналан аудиторех лаьцна аьлча, цкъачунна хьалхе ду жамIаш дан. Тхо болх бан дуьйладелла дукха хан яц, амма кадыровхой лахар доцург, оьрсийн лерринчу сервисийн белхахой а лоьхур бу оха. Кхечу къаьмнийн диаспорш а оха дечуьнан декъа озо хьовсур ду тхо.\n– Шайн аудиторега доьху аш Туркойчуьрчу лерринчу сервисийн бехахойх а, кадыровхойх а лаций шайга хаам бар? Ткъа муха толлу аш шайга кхочу хаамаш?\n– Оцу хьокъехь болх бан сацам а бина, болх бар цIеххьана долийна дац оха. Шуьйра уьйраш ю тхан Нохчийчохь. Цундела тхан хаа аьтто бу шина пачхьалкха дIасалелачу кадыровхойх лаьцна хаа. Цкъачунна кадыровхой бу оха лоьхурш. Лерринчу сервисийн белхахошца боьзнарг жимма хало болх бу.\n– Муьлуш бу шаьш лардахьара аьлла, шуьга Телеграмехь дехар дийраш?\nКхерамазалла хилар оьшуш бу Оьрсийчоьнан Iедалшна а, Нохчийчоьнах лаьцна дийцича, Кадыровна а хетачуьнца ойланаш йоцу нах\n– Дукхаха болчу нахана тхо машанехь хьулделла болх беш долу, тхайн лаамехь вовшахкхетта нах ду. Амма Туркойчохь баккъалла а болх беш ду тхо, тхан телеграмера канал ша-ломан (айсберган) бохь бу. Оха некъ кховдийна махкахошка интернетехь болх бина ца Iаш, баккъалла а цхьаьнакхета деза вай аьлла. Канал тхуна оьшуш ду информацица йоьзначу Iалашонашна, коьрта болх оха бо оффлайнехь. Болх оха болийра тоьъал ницкъ IаIийначул тIаьхьа. Цкъачунна тхоьга дехар дийраш бу тхуна бевза нах. Оцу белхан жамIаш гуш хиллачул тIаьхьа тхуна тIекхетар бу кхиберш а. Ткъа кхерамазалла хилар оьшуш бу Оьрсийчоьнан Iедалшна а, Нохчийчоьнах лаьцна аьлча, Кадыровна а хетачуьнца йогIуш ойланаш йоцу нах. Оцу нахана гIо дан лууш ду тхо, церан маршо ларъеш. Оьрсийчоьнан оппозиционерашна Туркойчоь кхераме йоцуш ялахь а, цуьнан Iедалхой нейтралитет латтош бу Путинан а, Кадыровн а векалшца, хала хеташ делахь а.\n– Дукха нах буй шоьгара гIо оьшуш?\n– Цкъачунна дукха бац, амма берш бу билггал бахьана долуш. Дукха хан йоццуш тхоьга хаам кхаьчна Кадыровна дуьхьал къамел дина Халитов Хьасан вен кечбелла нах бу аьлла. Нагахь ахчанах стаг вен кийча нах белахь, Кадыровс рицкъ кхоор доций хаьа суна. Цхьа дика ду, махкал арахьа и болх бан аьтто болуш дукха нах бац церан.\n– Шуна тIе хIунда богIу нах, туркойн низамашлардон органашна тIе ца боьлхуш?\n– Туркойн леррина сервисаш дика болх беш ю, шайга далург дерриг а дан гIерташ а ю. Амма церан аьтто бац хIора мигрантана ха дан гIаролхо хIотто а, иза дийнахь-бусий ларван а. Ткъа кадыровхой а, оьрсийн лерринчу сервсийн белхахой а жигара хилар тидаме эцча, тхан кхин аьтто бац тхаьшна а, тIелатар дан мегачу тхан махкахошна а гIо дар бен.\n– Кадыровхой гучубевлла меггиг юй шун йийца аьтто болуш? Оьрсийчуьрчу схьабевллачу нахана а, оьрсийн мотт буьйцучу Туркойчуьрчу нахана а хIун кхерам бу цаьргара схьаболуш?\n– Масийтта гIуллакх ду оха тIехь болх беш, жамIаш дуьйцур ду оха тхайн телеграм-каналехь, массо а хIуманан шен-шен хан ю. Дуьйцург ду цхьаьнан дехарца стаг вер. Туркойчохь маша бу кхоьллина кадыровхойх а, Оьрсийчоьнан лерринчу сервисийн агентех а лаьтташ болу. Цуьнан Iалашо ю оьшучу хенахь "дIаваккха" хIара я важа стаг. Билггал и зуламаш ца дайта болх беш ду тхо.\n– Гучубевллачу зулам кечдечу нахах лаьцна полице хаам бина меттигаш яьхкиний шу, я шун цу кепара Iалашо яц?\n– Тхо, шеко а йоцуш, кийча ду тхайгара хаамаш бовзийта, амма цкъа хьалха тхо тешна хила деза дерриг а тоьшаллаш гулдина хиларх. Иза иштта хилахь, и тоьшаллаш низамаш лардечу органашка дIалур ду оха.\n– Шаьш гIо дан кийча ду, бохуш яздо аша, цхьанна тIаьхьаваьлла лелаш стаг хаалахь. Муха хуьлу иза?\n– Оха хIинцца болийна и болх. Амма тIейогIучу хенахь цу тайпачу нахана гIо дан а, гIортор ян а дагахь ду тхо, тхайн накъосташкара хуьлучу гIоьнца а, туркойн ницкъаллин структурийн белхахоша дечу накъосталлица а. Тхайн белхан кепех лаьцна дийца аьтто бац тхан, хIунда аьлча иза дича оцу белхан эвсаралла лаккхара а, оха дагалаьцна ма хиллара а, хир яц.\n– Шуна хетарехь, цхьаьна болх бар дуй дIахьош Туркойчоьно а, Оьрсийчоьно а, Оьрсийчоьнан Iедалшна дуьхьал болу нах гучубахарца доьзначу хаттарехула?\nДика доцург ду кхузахь цхьа а новкъарло йоцуш лелаш Оьрсийчоьнан агенташ а, кадыровхой а хилар\n– Туркоьйчоьно аьтто а бина, хIинца а беш а бу оьшучунна шен территори тIехь тховкIело каро. Нохчийн дуьхьалонан боламан декъашхой а бу Туркойчохь бехаш. Дика доцург ду кхузахь цхьа а еш новкъарло а йоцуш лелаш Оьрсийчоьнан агенташ а, кадыровхой а хилар. Цхьаьнакъахьегарх лаьцна аьлча, Туркойчоь, тхуна хетарехь, яц Оьрсийчоьнан аьтто беш вайн махкахошна дуьхьал цхьаъ лелош. Европера дIахьежош бу нах Оьрсийчу, цигахь оцу нахана кхерам белахь а. Тхо баркалла бохуш ду Туркойчоьнна, цуьнан кхерамазаллин ницкъаш беш болу болх дика хета тхуна, амма проблема ю - Оьрсийчоь жигара хьийзаш хилар.\n– Кадыровхой шу муьлш ду къасто гIоьртаний, шу совцор Iалашонца, я шуна харц хаамаш бала гIоьртаний уьш?\n– Оха хIинцца бен ца болийна болх, амма тхо тидаме цара эцна хилар хааделла тхуна. Муьр-муьрехь кхерамаш туьйсуш яздо тхоьга цара, чIагIонаш йо, шайна хIинцале а тхо муьлш ду хаьа бохуш. Кадыровхойн колхозхойн лелар ду иза. Тхуна хаара оха долош дерг хIун ду. 1ADAT халкъан боламан, масала, доккха зеделларг ду оцу агIор. Цара дуьйцу тхуна цуьнах лаьцна. Цундела тхо оцу агIор хаарш долуш хета тхуна.\n– Шайх лаьцна хIун дуьйцур дара ахь? Мичара ду шу? Кадыровхошкара эшам хилла дуй шу?\n– Цкъачунна тхан ерриг а тоба нохчех лаьтташ ю. Кхиберш санна могIарера нах ду тхо. Лаккхара дешар дешна нах а бу, доьзалш а бу, бераш а ду. Путинан-Кадыровн режиман Iазап лайна ду тхо. ХIора чекхваьлла къизаллех, цхьаболчарна дуьхьал лелийна харц бехктакхаман гIуллакхаш. Махкахдавла дезна тхан путинан-кадыровн режим бахьана долуш, лай хила ца лууш а, маьршачу пачхьалкхехь ваха лууш хиларна махкара араваьлла тхох хIора а.\n– Къайлаха хIунда лела шу?\n– Тхайх лаьцна дийца дуккха а хIума дара тхан. Амма оха ойла йийриг ду гергарчу нехан кхерамазалла ларъяр. ТIейогIучу хенахь дуьйцур до оха тхайх лаьцна, йовзуьйтур ю цIераш, гойтур ю яххьаш. Амма цул хьалха тхо муьлш ду хаахь а, оха тхайн болх сацор бац, нагахь тхайн гергарнашна тIе масатоьпаш хIиттаяхь а. Делахь а, 1ADAT боламан масало гойту, гIоле дерг ду дерриг а, шен-шен рагI а ларйеш, тӀаьхь-тӀаьхьа дан дезаш хилар.\nКарарчу хенахь канале язвелла ву 1300 сов стаг. ТIаьххьара бинчу хаамашкахь, модераторша кхайкхам бина сема хила аьлла билггал цIераш яьхначу ярташкарчу нохчашка, цигахь кадыровхой гина аьлла а, дехар дина шеко йолчу хиламех лаьцна шайга хаийта аьлла.\nКхушара бIаьста нохчийн оппозицин 1ADAT телеграм-канала юкъаяьккхира "Никх" (Улей) цIе йолу проект – Нохчийчуьра хаамаш бечу нехан маша. Ша дIалоцуш меттиг нислахь, лерринчу парольца хаам бо хIораммо а шен накъосташка. Телеграм-канал дагахь ду масех эзар стага дакъалоцуш информаци гулъяран маша кхолла Нохчийчохь а, ткъа иштта дуккха а кхечу пачхьалкхашкахь а.


(Хайдарабад (ХӀинди) дӀасахьажийна кхузе)\nХьайдараба́д, кхин Хьайдерабад (телугу హైదరాబాదు , урду. حیدر آباد, инг. Hyderabad) — ХӀиндин гӀала, Андхра-Прадеш олучу штатан административан центр. Иза ю Муси олучу хийистехь. Бахархойн дукхалла 3,69 млн адам. (2001; агломерацин бахархойн дукхалла — 6 млн адам.), луьсталла 16 990 адам. км², майда 650 км².\nХӀара ХӀиндин географехь лаьцна баланза яззаман кечам бу. Хьоьга проектана гӀо далур ду, йоза дика яздина, нисдина.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Хьайдарабад_(ХӀинди)&oldid=2569497»\n1592 шарахь ехкина нах беха меттигаш\nХӀиндин географехь лаьцна бовланза яззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 11 февраль, 16:05.


ГIалгIайчоь сурсаташ дохка лууш ю Гергарчу Малхбалехь\nЗазадоккху-бутт 06, 2017\nГIалгIаша моз духкур ду Iаьрбийн мехкашкахь\nГергарчу Малхбалеца махбар дика дагадеана хIума ду, амма иза кхиаме хир ду бохург цкъачунна бакъ ца хета.\nГIалгIайчуьра делегаци кху деношкахь СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкха яха дагахь ю. Цигахь ГIалгIайчуьрчу делегацино шен Малхбалерчу партнерашна шен инвестиций проекташ хьалхайохкур ю.\nКавказерчу делегаташна хетарехь, тоба цига яхаро аьтто бийр бу йохк-эцарехь а, инвестицеш чуярехь а. ГIалгIайчоь моз а, Iежаш а, жижиг а дохка дагахь ю.\n“СаIуда Iаьрбийн пачхьалкхца бинчу бертаца, республикера Iарбойн Эмираташка а, СаIуда Iаьрбийн пачхьалкха а моз дохка дахьийта йолаелла, -хаамбира Евкуров Юнус Бека, ткъа цо билгалдаьккхира, цхьаьнаболхбар СаIудерачу инвесторшна пайдехь хир ду сурсаташ эцна ца Iаш, уьш республикехь кхиа а еш, СаIуде дIаяхьийтича.\nТкъа иза дан меттигаш а, аьттонаш а бу. Коьртаниг, хьалхара гIулчаш яьхна хилар хIинцале а,” дIахьедира цо.\nЛерина тидам Евкуровс мазана тIебохуьйту. Шо хьалха цо элира: “ГIалгIайчуьра моз йохк-эцаран регионан бренд хила деза”.\nЦо дийцарехь, 2016-чу шарахь махкал арадахьийтира 350 тонн моз, ткъа Iалашо яра 2016-чу шарахь 1000 тонне барам кхачо.\nСаIуда Iаьрбийн пачхьалкхца бинчу бертах аьлча, иза цхьа шо хьалха бинера. Тергамчаша дийцарехь, цу кепара кхиамаш боьзна бацара ГIалгIайчоь дика хьевзина хиларца, бара уьш боьзна Цхьанатоьхначу Штаташца цу пачхьалкхашка моз латторо, юкъаметтигаш мел а шелъяларца.\nХьалхо ГIалгIайчоьнан аьтто белира кхин цхьаъ стом, Iежаш СаIуда Iаьрбийн пачхьалкхе эцийта. “Беш-Гигант ГIалгIайчоь” кампанино кхиийна Iежаш кхечира цу пачхьалкхан маркете 2016-чу шеран Лахьан- баттахь.\nЦу Iежан барам боккха бацара – 30000 тонн, амма Iедалша шен лаам дIахаийтина, и барам 100 эзар тонне хьалабаккха Iалашо хилар.\nДIахьедарш до, хетарехь, пиарана. Цу хенахь хаамбора, моз дохкаран хьокъехь шина агIонан бартбан Iалашо яра аьлла.\nБакъдерг аьлча, барам жима бара, 7 тонн бен бацара, амма Iалашо яра и терахь 200 тонне хьаладаккха. И терахь а доккха дац цу пачхьалкхехь шарахь оьшучу терахьца дуьстича: юкъарчу хьесапашца, и терахь ду 23 эзар тонн, царах 9 эзар тонн СаIуда Iаьрбийн пачхьалкхо ша доккху.\nЦу сурсатан мах лекха бу, ткъа оцу пачхьалкхо малхбалерчу лулахойл уггар дуккха моз чудахьа.\nНохчийчоьнан жигархочо а, бизнес-консультанта Бено Шемала ‘Кавказ-Реалиига’ дуьйцуш, билгалдаьккхира, Iедалша шаьш бина бохучу аьттонашка хаьжча, хIумма а доцург ду, аьлла.\n“Сан чIогIа самукъадер ду ГIалгIайчуьра а, я ур-аттал Къилбседа Кавказера а, Гергарчу Малхбале масех тонн моз дIахьийтича а”, - билгалдаьккхира тергамчо.\n“Гергарчу Малхбале моз а, бIараш а, цул сов дарбанан ораматаш а, дечиг а, мукх а, кIа а дохка дезарх дуьйцу хIинцале 15 шо даьлла. Халхахетахь а, и гIуллакх хIинца а меллаша дIадоьдуш ду,” элира Бенос.\nКъилбседа Кавказера моз Гергарчу Малхбале кхоьхьуьйту дукха хан ю, амма иза, коьртачу декъанна, долахоша до, дуьйцу Бенос.\n“Суна сайна гина цхьана стага автобусца Дагестанера Иордани 3 тонн моз деана. Цо хадийра Азербайджан а, ГIажарийчоьнан а, Эмиратийн а, СаIуда Iаьрбийн пачхьалкхан а дозанаш, цигара Урдуне кхечира. Ишта духкуш, амма кечйина йохк-эцаран система яц – йохкархошца контракташ а, компанешца цхьаьнаболхбар а, цкъачунна дац.”\nАла догIу, инвестицеш чуяран хьокъехь хаттар ира лаьтта цхьайолчу Къилбседа Кавказчерчу республикашкахь, цигахь кхерамаш алсам хиларна бохуш, яздинера “Кавказ-Реалиис” хьалха а.\nЦундела, СаIуда Iаьрбийн пачхьалкхан хIун хьашт ду, ГIалгIайчу шена юьртбахаман сурсаташ кхиорхьама инвестицеш ян, боху хаттар кхолладала там бу, цу пачахьалкхерчу инвесторийн а.


Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутата, Кадыров Рамзанан хьехамчо Делимханов Адама Iедалшна карагIо аьлла хабар тоьхна, оппозицин политикана Навальный Алексейна гIотор ечу акцехь Москварчу Пушкинан майданехь ОМОН-ан белхахойх леттачу Нохчийчуьрчу жимачу стаге. Цунах лаьцна Делимханов дIахьедина шен видеокхайкхамехь, яздо "Настоящее время" зорбан гIирсо.\nОцу инцидентах лаьцна видео дIаяьккхина карарчу хенахь YouTube-о.\nЦуьнца цхьаьна, Навальный а, иза лацарна дуьхьал болу Оьрсийчоьнан махкахой а "шайтIанаш ду божарийн вовше маре эхарна гIортор еш долу" аьлла Пачхьалкхан Думан декъашхочо.\nBaza телеграм-канало хаам барехь, жимачу стеган цIе ю Джумаев Сайд-Мохьмад. Зорбан гIирсо дийцарехь, оршотан дийнахь нохчийн полисхой бахна хилла Джумаевн гергарчу нахе. Гергарчара хаам бина, шайн кIант зIенехула шайга вистхилла хиларх лаьцна.\n"Жимачу стага дийцарехь, гегарчара цо аьлларг дийцина полисхошка, цхьамма коьртах хIума тоьхна хилла цунна, ткъа метта веъча, дикка кхетамчу веана воцу иза лата волавелла омонхойх. Джумаевн гергарчара полицега кхин а хаам бина, иза цхьана а кепара оппозицино лелочуьнца воьзна а вац, митингашка лелаш а вац аьлла", - чIагIдеш ду хаамехь.\nДечкен-беттан 23-хь Оьрсийчуьрчу иттаннаш гIаланашкахь акцеш хилира Навальныйна гIортор еш. Оьрсийчьурчу тайп-тайпанчу гIаланашкахь ницкъаллин структурйн белхахоша лецна цкъа а ца хиллачу кепара дукха нах: 3400 стаг ву лаьцна ерриг а пачхьалкхехь, 1300 – Москвахь, 500 гергга Петербургехь. Полисхоша чхьонкарш йиттина духьалонан акцехь дакъалаьцначарна, омонхочо гайтIа мийра тоьхна Санкт-Петербурегара цхьа зуда реанимаце кхачийна.\nТалламан комитетан Москварчу урхалло бехктакхаман гIуллакх долийна Оьрсийчоьнан зуламан кодексан 318-чу артикалехула а, ("Iедалан векалшан ницкъ бар"), 213-чу артикалехула а ("Харцхьа лелар").\nУрхалло дийцарехь, толлур долуш ду Сретенка бульварана гена доццуш Росгвардин белхахочунна йиттина болчу "оьгIазбаханчу махкахоша" а, дийцарехь, "низамаш лардон шина белхахочун" бIархиш оьхуйту газ хецначу наха а лелийнарг.


Лахьан-бутт 18, 2016\nБелгехь а, Германехь а нохчийн баларша догдохийна\nИштта ду нохчийн шайна тIе дуьххьара мухIажиралла доьжначу I9-чу бIешарера дуьйна схьа. Ду оьздачу нехан оьздачу нахаца-м.\nКху деношкахь тIаьхьий-хьалхий Белгерчу Вервьехь а, Германерчу Зенфтенбергехь а нохчаша вовший хIаллакбаро Iадийна бухара бахархой, цецбаьхна вайнах.\nБелгехь школехь шайн ши бер латар луьстуш, вовшийн карх, уьрсаш диттина, велла ши нохчо. Иза муха нисделлера дуьйцу белларш бевзаш хиллачу Белгерчу вахархочо. Къамел эбинчу меттанашкахь делахь а, хилларг хаархьама ладугIур вай.\nБелгера нохчо: «ГIала ю Бельгехь Вервье, цигахь дукха нохчий бу Iаш. Хилларг хIун ду аьлча, дийнахь бераш школера дешна довлуш, наной дуьхьалбоьлху, схьадаладо бераш. Цхьа котаръюьртахо еана кIентана тIаьхьа. Хиина школехь шенчух кхин бер, нохчийн кIант, леттийла. Нана и бер а эцна цIаеана. ЦIахь майрачуьннна хаийтина, бераш вовшахлетта аьлла.\nВуьйш Итум-Кхаьллара бу. Кьтаръюьртахо веана итумкхаьллахо волчу юкъаметтиг къасто. Да цIахь ца хилла, веанчо бухарчу беранна йиттина, дIавахана. Кхано йиттинчу беран да балхара цIакхаьчна. Зудчо хилларг дIадийцина, майра котаръюьртахо волчу вахана. Цунна гергахь Iаш ву цуьнан шалавина ваша а. Чувеана иза кхаьрга, несо дийцина цIийнда стенга вахана. Вешина тIахьа вахана важа.\nВаша а кхочу котаръюьртахо волчу, го вийна Iуьллуш шен ваша, урс карахь бухарниг. Лета иза шиъ, урс схьа а доккхий, ваша вийнарг вуьй цо. Иштта шиъ велла, яккхий чевнаш а йолуш, кхоалгIаниг дарбан цIийне кхаьчна.\nИштта ю-кх оцу Iовдалаллин тIаьхьало. Шортта бераш ду веллачу шиннан а. Иза хIун ду? Беран нана Iад1ийнехь, шен майра а вевзаш, кегий бара уьш-м, хуьлуш хила аьлла, хIумма а нислур дацара».\nИштта ду Белгерчу Верьехь нохчийн вовшийн крах баларх, эгарх хууш дуьйцург. Оцо Iадийна вай, иза дийцина а довлале, иштта бохам беана Германерчу нохчийн доьзале. Зенфтенбергехь, шайн жима пхи бер дижина а Iаш, дов эккхийнчу майрачо Даудов Рашида цкъа корах аракхоьссина шен зуда Луиза. БархI метр лакхара охьайоьжча ялаза йисинчу зудчунна лахахь тIе а кхиина, урс хьакхна йийна иза. И нах бевзинчара майрачун хьогIо дина боху зулам.\nАмма Хьалха-Мартанахь ша веха, хиллачун ша теш вацара аьлла доцуш, зуда йийначун вашас Даудов Шарпуддис Нохчийчохь шен кепехь, вешин агIо а лоцуш, дуьйцу Германехь хилларг. Цунна доккхачу декъанна цигара лоьраш а, цара вешина лелийна молханаш а хета бехке.\nДаудов: "Иттех де хьалха телефонехула къамелехь, цомгуш а хилла, са а ца тохаделла, хIусамнанас ша дарбан цIийне вигира, бохура вашас. Лоьраша мехий а диттина шолгIачу дийнахь ц1авалийна. Зудчо хаамбира, мехий диттинчул тIаьхьа дика вац иза аьлла. ТIаьхьо сан къамел хилира вешица, цо ден къамел коьртаца телхинчу адаман санна дара.\nХIинца хIара хилла. Тхан несана ала хIума дац, оьзда, гIиллакхе стаг яра. Тхан стаг шен коьртаца галвалар ду цигахь хилларг".\nМаршо Радио теш яц хиллачун, ца кхуллу цо хиллачу зуламийн, бехке мила ву я вац боху сурт. Бохам бу хилларг, хьакхало иза дерриг а къомах а.\nМасална ала, оьрсийн дуккхаъчу хаамийн гIирсаша баккхий а беш санна яздо кху муьрехь, уьрсаш вовшашна деттарал совнаха, герзаш дуьйлуш а хезна довдаьллачохь, декъалоцуш хилла лаххара а виъ стаг, бохуш.\nБакъдолчо хIумма а хилла зен дайдеш дацахь а, гуш ду нохчашлахь иккхина дов дестош дийца хьаьгна буйла Москох.\nШайн накъостна, нохчийн йоIана етташ бу нохчийн мехкарий\nВидео: Германерчу цхьана школехь нохчийн мехкарша шаьш шайн къоман йоьIана етташ яьккхина машанашкахула яржийна хIара кийсак.\nДуьххьара дац Белгехь а, Германехь нохчаша вовшийн хIаллакбар. Церан могIара дара лурчах Австрехь, Венин цхьана доккхачу урамехь нисделларг а. Юкъахь ши йоI а йолуш, хьалхо ша йитинчу зудчунна а, тIаккха шена а тапча йиттина велира Аслан цIейолу нохчо. Дуьххьара цIий Iаьнначу меттигна тIенисвелларг хиллера зудчо кхечунхьа вина I9 шо долу жима стаг. 40 шо кхачаза дара делла ший а.\nКху деношкахь иккхинчу шина ирчачу бохамах лаьцна дуккъа а дуьйцу Европехь а, цIахь Нохчийчохь а. Мел мухха а нисделлехь а, пана махкахь вехарг ваха вуьсу. Амма лилхинчу бохамаша гойту гIиллакх, оьздангалла, вовшашка ларам доккха антдаьлла.\nИштаниг нисделча орцахбовлий, оьшучохь маслаIатдан, оьшучохь дакъа даймахка дIахьажош гIолоцуш хьаьвза Европерчу нохчийн къанойн кхеташо.\nЦуьнан куьйгалхочуьнца Докудаев Ахьмадца къамелдира Маршо Радионо, лиира и тайпа бохамаш кхин тIе а ца лелхийтархьама, иза вист хуьлийла. Ахьмад а, кхеташонера важа къаной а вуно вас хилла бу цу хиламех.\nДокудаев: "Нохчийн къоман амалца, гIиллакхца, оьздангаллица догIу х1уманаш дац. Гарехь, тIемаша бинчу тIеIаткъамаша хьередина-кх вайн адам. Амма кхарда мегар дац. Орцахвала веза хIора а иштаниг иккхича.\nБелгехь хилларг тергонехь ду тхан, Цигарчу нахе хьал хоттуш а Iа. Кху Германехь хилларг а ду ирча сурт, цIийндас зуда ер. Цунна дакъа Нохчийчук дIахьажош арадевлла хьийза тхо.\nКху Iедалца гергарло а латтош, вовшашца бертахь хуьлу некъаш леха беза мух1ажирша, кхин некъ бац".\nХIун хилла те нохчийн къомах, цIахь вовшашца даладелла дерриг а вайн адам ду олийла дацахь а, махкал арабевлча мукъане а, шаьш цхьана жуларахь кIезиг хилча мукъане а ца магара вовшашца лараме хила.?Стенна кхардадо теша Европера адамаш вешах?\nДокудаев Ахьмадал хьалха Европерчу къанойн кхеташонах жоп луш хиллачу, тахана Ахьмадца белшах белш а тоьхна, къахьоьгучу яздархочуьнца, публицистца Хачуев Сайд-Мохьмадца а хилира къамел.\nХачукаев: "Ирча кхаьънаш кхечи вайга массаьрга а.20 нохчийн бер тIехь да я нана йоцу диси. Гонаха мел верг а човхийна оцу шинхьарчу а бохамо.\nИштаниг нисделча, ма дика иза шех ца хьакхаделла бохуш, юьстах Iойла дац. Вешан адам кхетош хила веза хIора воккханиг, хьекъалениг. Доьзалшна, кегийрхошна, нохчийн диаспорашна вовшех марзо оьцу барамаш латто беза, вовшех Iемаш, марзо оьцуш хила беза вайн къоман нах Европехь.\nМассанхьа а, даймахкал арахьа беха нохчий, дехар цхьаъ ду: барт байта вайна! Оцо бен кхиор яц марзо".\nХачукаев Сайд-Мохьмада ма-баххара, тIехь да воцуш, я нана йоцуш диси Европерчу нохчех кху деношкахь дуккха а бераш.\nШен кIант дукха везаш, цуьнан агIо лаца хIоьттинчохь, и кIант а вицвелла, шен сий тIамца лардан деза моьттина цхьана я шина а дена. Зуда ша йийча, цхьана сакхтах ца мукъаволу аьлла тусаделла хила тарло кхечунна. Адамах адам а дозалуш, доьзалх – доьзал, тайпанах - тайпа а хIотталуш, схьадогIу нохчийн къам.\nИза вовшийн карах далахIоттар а ду цунна шена. Ткъа мел дог лозу оцу хьолах Кремлехь я дуьненаюкъарчу хьукматашкахь – иза а гина, зийна ша нохчийн къомо. Цунах кхардар даржийна юха а иккхинчу бохамаша. Ткъа шаьш дех-дехачу меттигашкахь шайн къаношка ладоьгIча, Европерчу къанойн кхеташоно хьоьхург юьхьаръэцча?\nМигранташ тергоне эцархьама «техникан дуьхьало» кечъеш ю Австри\nЕвропера нохчий ца кхоьру Кадыровс туьйсучу кхерамех\nДокудаев: Вайна юкъахь барт бац!


Шен цIе "бехъярна" "Новая газетана" арздина нохчочо\n"Новая газета" а, ЛГБТ - юкъаралла а бехкейо Нохчийчуьрчу вахархочо, шена тIехь цIе кхолларна\nПолисхоша ша гомосексуал а лерина, шеконашца дIалаьцна аьлла, "Новая газетано" а, ЛГБТ- юкъаралло а шех информаци Iораяккхарна, Нохчийчуьрчу вахархочо Юсупов Бекхана бина кхайкхам баржийна меттигерчу хаамийн гIирсашкахь. Пачхьалкхан "Грозный" телевизионан эфирехь вистхилла иза.\n"Новая газетано" арахецначу артикло ша Iадийнера, цомгуш, меттахь Iуьллу ша, гIатта вийзира боху Юсуповс. Газетана арз деш, кхеле латкъам бийр бу ша боху цо, цара шен "бехйина цIе меттахIотторхьама". Прокуратуре хIинцале а арз чуделла цо.\nКарарчу беттан 1-чу дийнахь, "Новая газетан" информацица, адвокат Караваев Александр цхьанакхетта хилла Юсуповца. Цаьрца цхьана хилла Нохчийчуьра адамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташонан декъахо Саратова Хеда а, вежарий а, ишта "Новая газетаца" ЛГБТ-н тема йийцаре ен журналист Москвина Евдокия ю ша аьлла, йовзийтинарг а. Ткъа газетан редакцино шайна евзаш яц аьлла, и цIе йолу журналист.\n"Цхьа воьхна, цомгуш, шен леларца маьрша а воцуш санна" хийтира шена Юсупов, аьлла адвокато Караваевс.\nЮсуповс дийцарехь, дахначу шеран ГIуран-беттан 18-чохь дIалаьцнера иза, брелок ян дагахь, шена карийна патарма Франци дIабахьа дагахь Iалашбарна.\n"Суна ца хаьара уьш лелор дихкина дуй. Зуламан Кодексан 222-чу артиклца жоьпалла дужу хьуна тIе элира соьга, арахь яккха хан кхайкхор ю а олуш. Ас бехк тIелаьцна", - аьлла Юсуповс.\nЮсуповн гергарчеран хаамашна тIе а тевжаш, хьалхо "Новая газетано" а, ЛГБТ машано а хааме даьккхира, Юсупов Францехь тховкIело а елла, вехаш хилар. Амма ГIуран-баттахь даймахка веана хиллера иза шен машенахь, гергарчарна тIехIотта лаамца. Цул тIаьхьа зIенера вайна хиллера иза. Юсуповн гергарчара дIахьедира, гейш бу аьлла, шеконашца лецначу нахаца цхьана Соьлжа-ГIаларчу полисхойн декъехь латтош ву шайн стаг, аьлла.\nНохчийчохь адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларх рапорт арахийцира дахначу шеран ГIуран-баттахь ОБСЕ-но. Цу тIехь дуьйцу нохчийн гейшна дуьхьал Iедалхоша йолийначу кампанех. "Нохчийчоьнан Iедалхой ЛГБТ-н векалшна тIаьхьабевлла лелар Оьрсийчоьно талла деза, ишта Лапунов Максимна тIехь гIело лелор а цхьана", - аьлла ду ОБСЕ-н рапорт тIехь.\nОьрсийчоьнан ЛГБТ- юкъараллан информацица, дахначу шеран ГIуран-бутт бовчу деношкахь Нохчийчохь дIалецна 40 гергга стаг, зударий а, божарий болуш шайлахь. Царех ши стаг вийна, тIехь Iазапаш лелийна.\nИшта дахначу шеран Охан-баттахь а ЛГБТ-но даржийра, шайн организацино шайга орца дехна Нохчийчуьра 130 сов стаг араваьккхина аьлла. Дийцарехь, царех дукхахберш кхечу пачхьалкхашка дехьабевлла.\n2017-чу шеран Охан-баттахь "Новая газетано" цхьа могIа публикацеш зорбане ехира, Нохчийчохь тIетаьIIина дIа а лехьош, тIехь ницкъбеш, бойуш бу гейш аьлла. Мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана тIе ца дитира дохку бехкаш, Нохчийчохь гомосексуалаш бан а бац аьлла, дIа а хьедеш.\nАртиклан автор "Настоящее время"\nСтрасбурго листа тIеэцна "Свобода" радионо Оьрсийчоьнан Iедална дуьхьал чуделла арз\nТарамова лачкъийна йигарх лаьцна Нохчийчу хеттарш дахьийтина Москвано\nНохчийчохь лаьттах доьллина герз карийна\nКультурин министраллан хьаькам йолчу Кадыровн йоIа йовзийтина шен йолан деклараци\nТиктокершна дуьхьал ву Кадыров: модехь болчу машанехь нохчийн куьйгалхочух "турпалхо" хилар


"Кадыров вевза говзанча" хIоттийна Цхьаьнатоьхначу Штатийн Юкъарчу талламан урхалле (ЦРУ)\nАмерикан Цхьаьанатоьхначу Штатийн Конгрессан Сенато Бёрнс Уильям чIагIвина ЦРУ-н – Юкъарчу талламан урхаллин директоран даржехь. Массара къобалйина цуьнан кандидатура. Кестта дарж караоьцуш дуй буур бу Бёрнса.\nЗазадоккху-беттан юьххьехь Техасерчу сенатора-республиканхочо юкъахдаккхийтира Бёрнс даржехь чIагIвар, цо Джо Байденан администраци декхарейора Оьрсийчоьнан "Северный поток-2" ("Къилбаседа аса-2") газан биргIа Германе кхачорна духьал шогга санкцехь яха. Пачхьалкхан департаменто проектехь дакъалоцучу компанешна санкцеш духьалйохург хиларх лаьцна дIахьединчул тIаьхьа Круз резахилла ЦРУ-н директор чIагIвечу процессехь дакъалаца.\nБёрнс Уильям Барак Абамин администрацехь Пачхьалкхан секретаран гIовс а, Москвахь векал а Iийна ву. Дипломатан болх бина цо 30 шарахь. Вевза Бёрнс Оьрсийчоьнах лаьцна аналитикан йозанаш дитина хиларца а. Алссам вовза вуьйлира иза WikiLeaks-о 2006-чу шарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна цо критика еш хIоттийна "нохчийн досье" яржийча.\n2015-чу шарахь, ша президентан администрацерчу даржера дIаваьлча иза хIоьттира Дуьненан машарехьа йолчу Карнегин Фондан коьрте.\nЦул сов, Бёрнс ларало Оьрсийчоь а, Гергара Малхбале а дика евза говзанча, оьрсийн мотт а хаьа цунна. Дукха хан йоццуш Оьрсийчохь арахецна цуьнан "БIаьрга гуш боцу ницкъ. Муха болх бо Американ дипломатино" цIе йолу книга. Масех дакъа ду цуьнан Оьрсийчоьнах а, Оьрсийчоьнан-Американ юкъаметтигех а лаьцна.