Итали -- Бердашка кхаьчна генара мигранташ.\nЛаьттаюкъерчу хIурдалахь эзарнаш адамаш леш хиларо цхьа могIа керла сацамаш бар тIедожийна Евробартана. Легала некъашца гIап санна массо а агIор дозанаш дIа а къевлина, чIагIйеллачу Европе кхача шайн аьтто ца хиларна, шайн дахарна боккха кхерам хилар тергал а ца деш, новкъа бовлу дан амал доцу Африкерчу тайп-тайпанчу пачхьалкхашкара миска нах.\nЦарех дукхахберш Шемахь а, Иракъехь а болчу тIемех уьду, вуьш къеллах а, декъазчу дахарах а кIелхьарабовла гIерта. Ткъа церан гIелонах пайда оьцу уьш хIурдахула дIасалелочу контрабандхоша.\nТIаьхьарчу шерашкахь миллионашкахь ахчанаш хьийзадо бизнес а хилла дIахIоьттина и болх нехан бохамна тIехь сайокхучу талорхошна. Ткъа церан сутаралла цхьана агIор, адамийн бакъонаш ларйар байракх а йина, доллучу дуьненна а кхайкхочу, амма шен неIаран бертехь сел дукха адамаш леш хилар тергал ца деш хIинцалца цхьа Iийна йолу машаран Нобелан совгIатан да Евробарт бахьана долуш, тоххарехь иттанаш эзарнаш нехан юкъара каш хилла дIахIоьттина Лаьттаюкъера хIорд.\nХIинца амма эххар а хийцадала мегаш ду хьал, рогIера бохам хиллачул тIаьхьа Евробертан куьйгалхоша цхьа могIа сацамаш тIеэцар бахьана долуш. Кхузза алсамахох ахча Лаьттаюкъарчу хIурдалахь „Тритон“ цIе йолу лерина операци ярна хьажон сацам бира цара шайн сихонца вовшахтоьхна хиллачу саммитехь еари сарахь.\nИштта кхин а алсамо хIурдакеманаш а, биркеманаш а хьажор ду цу хIурдалахь ха дан а, бохам ловш болу нах кIелхьарабаха а. Немцойн канцлера Меркел Ангелас цу хьокъехь ма-аллара, „бIеннаш адамаш леш лаьттачохь ахчан барам мехала хила ца беза“. Цул совнаха, Евробертан куьйгалхойн Iалашо ю, Либехь а, кхечу Европанца хIурда доза долчу меттигашкахь а мухIажарийн лагерш яхка а, цигахь Европехь политикан тховкIело еха луучийн гIуллакхаш талла а.\nИштта мигрантийн даймахкашкахь экономикан хьелаш тодаран гIулчаш яха а. Амма тергамхойн яккхий шеконаш ю, Евроберто сихонца кхайкхийна йолу план гергарчу хенахь кхочушйан йиш ю бохучух а, и Iалашонаш бахьана долуш хIурдалахь леш болу нах кIезгалур бу бохучух а. Венерчу Малхбалерчу Европин Институтан белхахочунна Чапханов Русланна хетарехь, и Цхьаьнакхеттачу Европин куьйгалло лерина йолу гIулчаш реала дахарна а, хIинца хIокху сохьта адамашна хьалха лаьттачу халонашца а уьйраш йолуш яц. Мигранташ Европе уьдучура цу гIулчашца совца а лур бац.\nЧапханов: „Цара хIинца дан леринчух цхьаъ ду цу къечу пачхьалкхашкахь экономикан хьал тодар. Иза реалан дахарна генара хIума ду, хIунда аьлча цу метигашкахь экономика кхин бIе шарахь а иштта толур яц.\nЦул совнаха Либехь а, кхечу меттигашкахь а керла лагерш а ехкина, цигахь нахера азюлах долу дехарш тIеэцар башха бакъонца догIуш хIума дац, хIунда аьлча, масала, Австрин низамца кху махкахь тховкIело йоьхуш верг Австрин территори тIехь хила везаш ву. Цхьа башха гена ер йолуш проект ца хета суна иза“.\nЕвробертан куьйгалхойн саммитехь гулбеллачара иштта дийцаре дира, легала боцу мигранташ дIасалелочу контрабандхойн хIурдкеманаш леринчу тIеман операцешца хIаллакдар а.\nФранцин президента Олланд Франсуас АФП агенталлин журналисташка динчу дIахьедарца, Евробарто Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллера бакъо йоьхур ю, контрабандхойн хIурдкеманашна герз тоха. Амма мухIажарш байъа а ца бойъуш иза шаьш муха дан дагахь ю бохург ца хьахийра цо.\nЦул совнаха, Евробертан куьйгалхойн барт хилла, мухIажарш массо а цу бартана юккъе йогIучу пачхьалкхашкахула дIасабекъа. ХIинцалца схьа царех дукхахберш шаьш дуьххьара ког левзинчу Италехь а, Грецехь а буьсуш бара, ткъа кхинйолу Евробертан пачхьалкхаш и хьал шайх хьакхалуш а доцуш санна, йистаха Iара. ХIинца амма Цхьаьнакхеттачу Европера 28 пачхьалкхах хIораммо а тIеэца безар бу мухIажарш.


Наджганцхой ц1ай дездеча\nКийчлуш да г1оза адам.\nЦар шоай моттиг хозъеча\nДакъалоацаш да 1алам.\nЙ1аьхача бус, чоалпаш хьоарцаш,\nГ1ор-Даде лаьтта к1айдаьд;\nДото таьшца догамаш деш,\nКизгай б1алгаш цо хоздаьд.\nГоннахьа, шаьрача ара,\nЛакха лаь гувнаш оттадаьд,\nСахиллалца дувлаш ара,\nЦарна бераша хий дийттад.\nАьттув хургба яхье бувла,\nШоай денал, говзал хьокхаш,\nКогасоалоз т1а халхабувла,\nЭтта маркъилг къаьр а еш!\nБезаме д1ахьоргья яхьаш.\nВай Президента совг1аташ\nЦарна Г1ор-Даде дахьаргда.\nМа г1аддахе накъа\nДолх вай Кердача шера!\nМа г1аздаьле, раьза хиле\nВай из т1аэц!\nИраз, совг1ат дахьаш\nДоаг1а из х1ара сага,\nЦо диках ца кхедеш\nЦхьаккха бер дитац.\nСог цо корсама 1а1аш,\nДахь цо цунах 1о а эхке\nДегаш хьоаста совг1аташ.\nЦарна гонахьа увт ловзар,\nДоах иллеш, лекх ашараш,\nГ1адбахача наьха белар,\nТхов айбе мо, ч1оаг1а дек.\nМа г1оза, г1адбахе д1акхьухьаш\nХиннад из ц1ай воай даьша,\nМа боккха, тоам, сакъердам\nЦу ц1айво царна беш хиннаб!\nХ1ара ц1аг1а цу дийнахьа\nСийле хиннав хьаьша,\nСийле хиннад далар цунна\nИз г1адвуга совг1ат.\nХ1аранена ираз дахьаш\nИз керда шу доаг1алда.\nВоай - Г1алг1айче в1овний даьхе\nТоаеш, хозъеш из доаг1алда.\nГ1алг1ай халкъа барт, цхьоаг1о\nЧ1оаг1лу шу цунах хилда,\nВоай цу кхашка, бешамашка\nБ1аьхий хьувкъам цо кхоллалба.\nКхер цо хозагIвар лахар\nЯ тха юрта кхийна яьнна\nМалхал хозах г1алг1ай йо1,\nИз езача дего сало1.\nКхер йо1о «ак» сайга алар,\nЙист ца хулаш д1аяхар,\nБезама малх къайлабалар, Шийна хозахвар лахар.\nДац «малейк» хабарга 1ама,\nФурал1ала тара да,\nЛаьтта хьежаш я цун оамал,\n1аьржа б1аргаш хоза да.\nЕзачунга со йист хилча\nЦхьаккха жоп цо сона лац,\n«Мегаргвий хьо йолча веча?»\nЦунга хатта лоарх1авац.\nЛаьрх1ад аз сай б1айха безам\nЙо1а совг1ата бала,\nСай безам хоастабо назам\nДег т1ара язъяь цун яла.\nКаьхата низ Каьхата низ ч1оаг1а болга\nДеций массанена ховш?\nБа ховшше а из харцдолга\nОапий каьхат хилар ловш.\nВай тахан д1а мел хьежача\nЭшша каьхат дохкаш латт.\n- Ер х1анад ишта? хьаттача,\nДац цун жоп хьаэца атта.\nЯзде, деша ца ховш волчох\nЦо «воккха специалист» ву,\nИз ц1ена бакъдолаш долчох\nБакъдац аьле тешал ду.\nШий деце а ший да аьле Лаьтташ, ц1енош цо д1адоах.\nНах боацарех нах ба аьле\nЦа боаг1ача лакхабоах.\nКаьхат бехк т1а буллаш да\nЦхьаккха бехк боацачоа,\nХ1анз а харцдараш ухкаш да Доага ца деш даьддача.\nХалаш хьамсара вежарий\nКаьхата низ ч1оаг1а болга,\nХалаш хьамсара йижарий\nЦун маькарло к1оарга йолга.\nОапий каьхаташ леладер\nГайна ганза к1алавус,\nХарцонца наьха ц1а даьккхар\nЦ1а чухаьрце ара вус.\nЙиш яц дIакхувса ялаташ\nНах бац вайна тахан меца,\nЯьржай парг1ато вай мехка.\nВахарах хов пайда эца,\nХов миччахьар рузкъа тахка.\nСаг йодача йоаг1ача,\nГ1алг1ай коашка моллаг1ча\nЯлаташ д1акхувс хьурмат ца деш,\nУж денначоа хоастам ца беш.\nМоцалах байдда лийннараш,\nМоцалах бейна бисараш.\nГ1алг1аша Сибрег1а яьккха ха,\nНаха цига «хьийга дика»\nДеза наггахьа дагадоха\nЙизза яле а хьай тикаш.\nЦу хана хилацар ядаш\nТахан санна маькха ч1оргаш,\nД1акхайса лаьтта маькха булкаш\nНувхашца хилацар ухкаш. Б1и ма боллалба укх вай мехка\nМоцал ц1ийолча «паччахьо»,\nАра ма доахалда лаьхка\nУнзара йолча моцало.\nЙиш ма яц д1акхувса ялаташ Хургвац вайна Даьла раьза!\nСОНТАЛАХ БОАЛА ПАЙДА\nМоцаг1а цхьан юрта яхаш хиннай ч1оаг1а хоза йо1. Дукха нах ухаш хиннаб из еха, амма сов дукхача рузкъо кура-сонта яьккхача йо1о хьа мел баьхкараш, ца яшаш, д1аухийташ хиннаб.\nЦкъа цу йо1ах б1аргтоха венав гаьнарча мехкара аьлан во1. Ше малав ца хайта, тиша х1амаш т1айийхай цо. Ше бена никъ йо1ага цо д1абийцача, йо1о ела а енна, в1алла д1ат1аийцадац укхо яхар.\n- Хьол дикаг1абараш са даьна жега ма боахкий, со хьога мишта йоаг1аргья? аьнна, дог дохадаь, вахийтав цо из.\nШе ц1акхаьчача, д1адийцад аьлан во1о даьгеи наьнагеи шийга йо1о аьннар.\n- Дукхаваха, тха к1аьнк, из йолча кхы юха ма г1олахь, доккхача хьакъала да йолаш санна хетац тхона из. Иштта из децаре, эггара хьалха б1аргавайнача сагага, т1абувхача г1ирса мичча бесса из вале, цу тайпара къамаьл де даг1ацар цо, - аьннад з1амигача сагага нанас.\nЦхьаккха дича, кхы 1е ца луш, дика кийчвенна, сирача дын т1а а хайна, юхавахав аьлан во1 йо1 йолча. Ер коа чувоагаш б1аргавайча, елаенна духьала енай йо1.\n- Ва йо1, - хьаттад аьлан во1о, кхы 1е ца луш, - селхан со тиша х1амаш ювхаш веча, чудужаргдоацар а аьнна, дог дохадаь вахийтар 1а со. Тахан со кийчвенна, сирача дын т1а а хайна веча, сона едда духьалаера хьо. Фуд хьа из?\n- Селхан хиннар хьо вацар, - аьннад йо1о.\n- Даьра вар со-м.\n«Вар-вацар», аьнна, д1акъовсабеннаб уж.\n- Из кхетам болаш йола хьо, ворда етта дошув дахьаш йоаг1е а, югаргьяцар аз, - аьнна, кхы дын т1ера 1о ца воссаш, д1авахав аьлан во1.\nЦо аьнна дешаш ч1оаг1а халахийтта, кхы маьре ца йодаш йисай кура-сонта хинна йо1.\nИз ба сонталах боала пайда.\nЦхьан замалахьа вахаш хиннав ши доттаг1а. Шоайла ца ховш, шаккхе а шоай юртарча цхьан йо1ага догдоахаш хиннаб уж.\nЦхьан сарахьа царех ца1 вахав йо1 йолча, цунгара жоп даккха, аьнна. Йо1о аьннад:\n- Д1арча лакхача гув т1а д1а ца йойташ, 1уйре кхаччалца 1а ц1и йоагайойя, хьога йоаг1аргья со.\nИз д1аваха дукха ха ялалехьа шоллаг1вар венав йо1 йолча. Цунга а аьннад йо1о:\n- Д1арча лакхача гув т1а, д1а ца йойташ, 1уйре кхаччалца 1а ц1и йоагайойя, хьога йоаг1аргья со.\nИз а вахав гув т1а ц1и лотае. Ер д1акхьачача, гув т1а йовш латташ ц1ии, цунна йисте велхаш ваг1аш ший дотт1аг1и вайнав укхунна. Ше бена никъ д1а а ца хайташ, хьаттад цо доттаг1чунга:\n- Фу леладу 1а, мишта кхаьчав хьо укхаза?\n- Б1аргашта хозахийтта, дега езаенна йо1 яр са вай юрта. Цунгара жоп даккха, аьнна, вахавар со. Цо 1уйре хиллалца д1а ца йойташ, укх гув т1а ц1и йоагайойя, йоаг1аргья, аьннадар сога. Кхоачаденна дахча а да, йовш латташ ц1и а я, фу дергда ца ховш, уйла еха ваг1а со.\nЦига кхетадаьд шоллаг1ча з1амигача саго шоашта шиннена а езар цхьа йо1 йолга.\nДоттаг1чунга аьннад цо:\n- Хьо дахча да г1о, аз лораергья ц1и.\nДоттаг1а д1авахав. Ц1и йовш латташ хиннай. Из д1а ца яйтар духьа, ц1ералла 1очувижа, ваьгав з1амига саг. Сахилалца яьгай лакхача гув т1а ц1и д1а ца йовш.\nНа что теперь мне жизни красота? Когда без трепета отчаянья и вздоха,\nБеззвучно улыбаясь ты ушла…\nО, мама милая, ведь я жила тобою,\nНа что теперь мне жизни красота?\nТы думаешь, что так же светит солнце,\nИ в песнях заливаются дрозды,\nИль так же нежно зацветут мимозы\nБез нежности твоей и теплоты?\nУгрюмо все вокруг, беззвучно, немо,\nИ солнце, словно гарево в пыли,\nОх если б знала ты, моя родная,\nКак угнетают просьбы всех - живи! И я хожу по этой зыбкой терни,\nНе чувствуя еще, что жизнь ушла,\nОна с тобой, с тобой ушла навеки,\nОставив тень и мысли без греха!\nЕВЛОЕВ МИКАИЛ Илли Балхашка толамаш доахаш, Юртара аренаш оахаш.\nВа Хьасан сийлен ц1и лелош,\nКхаш т1а да ший трактор лелош.\nДаьхе я дегаг1оз хинна,\nШий во1 сел, дика хьалкхийна,\nЕлаш я из 1оваь нана,\nДукха ба из мо вай хана.\nУж ба-кха латтараш хьалха,\nКайоалаш моллаг1ча балха.\nДа дегаьш цар доаллаш молха,\nХьог царех, кхыметтел малх а.\nБувцаргба вай уж диканца,\nБоахаргба царна вай ловца.\nУж мораш дукха хиларца,\nБахаш ба вай мохк сийленца.\nХ1анзарча наха-м, шеддар\nХьаькъал, кхетам, безам,\nХ1аьта а аза-м ларх1ац,\nахчан уст, Сай къаман эшарашта,\nт1ехьлен - дукъе.\n- Ма дукха да, са халкъа\nУкх лаьтта мелдолча ахчайла дукхаг1а,\nАз, дедезар д1аяха, - К1езгилаш, оаккхалаш,\nЭггара хьаьнала хургбола кхача,\nНанас хьекха накха ба.\nСага иразага кхача,\nМассаза г1о дер нана я.\nИз я вайна вахар деннар,\nВай бала ловр нана я.\nИз я вайна ираз деннар,\nВай дика ловр нана я.\nСабар денна хьехам хьалуш,\nДезал кхебер нана я.\nЦ1аккха хана к1аьд а ца луш,\nВай йоакхо ер нана я.\nНана, Нана, адамий Нана,\nХьа сий-хам даь даргдий тхо?\nМассе а меттал оал хьох Нана,\nАлал йоаккхий йой хьо тхох?\nНагахь хилча халахетар,\nЭггара хьалха наьнага дувц,\nХьа уйлаех нах ца кхетар,\nНанас эздий, г1оза хувц.\nДезалхочоа хилар цатоам,\nНаьна дега хьалхаг1а хов.\nГаьнадаьккхе охцал, дов,\nСабар аьле бу цо тоам.\nМассе ноаной шо даха г1оза,\nДуненна балийво ца хьесташ дог.\nВахар нийсденна шоана товш хоза,\nДезало ца боаккхаш харцахьа ког.\nШо даха даиман сабарах кхийна,\nЯхье хьалкхоабаш вахара куц.\nДезалаш бахалба шоай ноаной сийна,\nЦул дезаг1 декхар укх лаьтта дац.


Конспект урока по чеченскому языку "Доладерзоран билгалдешнаш"\nИнфоурок / Другое / Конспекты / Конспект урока по чеченскому языку "Доладерзоран билгалдешнаш"\nУрокан ц1е Доладерзоран билгалдешнаш.\n1алашо: Билгалдешнийн тайпанаш довзар. Хаа деза уьш вовшех къасто. Муьлхачух олу Доладерзоран? Цара х1ун гойту? Оьздангала кхиор.\nСихха хьалахьажийра аса б1аьргаш. Лекхачу екх- начу стиглахула тийна нека деш къилбехьа оьланаш йина д1ашершара к1айн, кегийн, яйн мархаш. Щеххьана сан коьрта т1ехула хьаьвзира кегийчу чуьркийн дийн- на цхьа ж1уга. Сан бага а, меран 1уьргаш чу а, б1аьргаш чу а г1оьртира уьш. Царех масех чуьрк хааелира суна сайн метта т1ехь. Цхьаъ таттаелла легашка а кхаьчна, садукъделла йовхарш етта волавеллачу сан б1аьргех а, мерах а хи хьаьдира. ... Екъа къамкъарга чуьра чуьрк ара кхосса аьтту белира сан. Оццу минотехь хьаькх- начу байчу механ т1улг1ено йовдийна юьстаха ехира чуьркаш. (Хъ. Саракаев)\nХ1окху кийсак т1ера схьаязде билгалдешнаш ц1ердешнашца цхьаьна. Х1иттаде хаттарш. Дийца, х1ун гойту билгалдешнаша.\nМуьлхачу къамелан декъаца уьйр ю церан? Муха хийцало уьш?\n3.Ц1ахь бина болх таллар\n1. Ц1ахь кхочушдина 28-г1а шардар д1адоыыу, билгалдешнаш юкъара д1а а даьхна, цул т1аьхьа - уьш юкъахь а долуш.\nБилгалдешнаш юкъахь долуш я доцуш дика муха кхийтира шу оцу предложенийн чулацамах? Муха табо вайн мотт билгалдешнаша? Уып юкъара д1адаьхча буьз- зина чулацам хир буй вай дуьйцучун?\nМуха хийцало билгалдешнаш? Шардарна т1ера да- ладе масалш.\nХьалхарчу предложенина бе синтаксически къа- стам. Предложении муьлха меже хуьлий лела билгал- дош?\n4. Керла коьчал йовзийтар\n1. XIapa дешнийн цхьаьнакхетарш кепан дог1учу тайпане д1анисде:\nаьттан шура, йишин бер, Эдалханан некъаш, цхьогалан ц1ока, г1умкийн мотт;\nаьчкан ков, таханлера де, лулара нах, хьалха- лера зама, дененан туьйра;\nхала хьесап, дуткъа к1ади, дера хьаьким, то- кхе гуьйре, лекха дег1.\nМаса тайпа ду билгалдешнийн? Щерш яха це- ран.\nМуьлха билгалдешнаш нисдина хьалхара кепа чу?\nХ1ун гойту цара?\nМуха ду церан хаттарш?\nИштта болх бо дешархоша, дисина дешнийн цхьаьнакхетарш, шайн маь1не хьаьжжина, дог1учу тайпанаш- на чу а нисдеш.\nДешархошка йоьшуьйту 2-г1а §.\nМуьлха билгалдешнаш яздо доккхачу элпаца?\n5.. 1амийнарг т1еч1аг1дар\nКхочушдо 32-г1а шардар.\nГуьйре, стигал, мархаш, мох, латта, аренаш, хьан- наш, акхарой, олхазарш, г1аш, дитташ, хи, зезагаш, буц, дог1а бохучу ц1ердешнашна уллохь язде билгал- дешнаш, шайн оьшучу терахье а, дожаре а х1иттош. Билгалдешнийн тайпанаш билгалдаха.\nмуха?\tмуха?\tмуха?\nKen: Хаза гуъйре, дашо гуьйре, шийла гуьйре.\nШаьш кхоьллина дешнийн цхьаьнакхетарш юкъахь а долуш, х1иттае предложенеш.\nМуьлхачу хенах лаьцна дуьйцу оцу предложене- ша?\nШина-кхаанна (предложенина) бе синтаксически къастам.\nБилгалдешнаш муьлха меже хуьлий лела?\nПхьагалан ларо гайтира цуьнан бен. Пхъагалан дог дара оцу к1иллон кийрахь.\nХьалхарчу предложенехь долчу билгалдешан тай- па билгалдаккха.\nШолг1ачу предложени т1ера билгалдош дуй оцу тайпанера? Х1унда дац?\nБерзан дог бохучу дешнийн цхьаьнакхетар юкъахь долуш х1иттае оцу кепара предложенеш. Билгалдешнийн тайпанаш муха ду? Х1ун гойту цара?\nОьзда, к1еда-мерза йоккха с таг яра Мурадан нана. Дарлой, оьг1азе йист ца хуьлура иза Бетаран берашка.\nБилгалдешнийн тайпанаш язде царна т1ехула.\nМуьлхачу элпаца яздо долахь долчу ц1арах хил- ла билгалдош? Даладе масалш.\nОцу предложени т1ехь юй синонимаш? Муьлха къамелан дакъош ду уьш? Предложении чулацам к1аргбиний цара?\nМуха къастадо билгалдешнийн тайпанаш?\nМухаллин билгалдешнаша х1ун гойту, муьлхачу хаттаршна жоп ло цара? Даладе масалш.\nЮкъаметтигаллин билгалдешнаш. Даладе масалш.\nДоладерзоран билгалдешнаша муьлхачу хаттаршна жоп ло? Х1ун гойту цара? Муха яздо долахь йолчу ц1арах кхолладелларг?\nЦ1ахь бан болх\n1амае 2-г1а §. Шардар 28\nНомер материала: ДБ-060628


Оьрсийчоьнан Аьррохьара БIостаннала\nОьрсийчоь-- Оьрсийчоьнан Федерацин Коммунистийн партин жигархоша вовшахтоьхна акци ю дIайоьдуш Москох-гIалин юккъехь, 22Дечк2012\nСоциологаш чIагIдарехь, дукхах болу Оьрсийчура харжамхой аьррохьара партишкахь ойланаш йолуш бу. ТIаккха цара толам хIунда ца боккху харжамийн каппашкахь, аьлла, ойла кхоллало.\nКху деношкахь дуьхьалонан акце арабевллера цIен байракхаш а карахь демонстранташ. Царах цхьаъ вара 31 шо долу Евгений. Аьррохьара ойланаш йолчу нахана дан башха шен гIо дацахь а, социалистийн керла чIор дог айа делла ду, аьлла, хета цунна.\nИза бакъ хила а магар, нагахь санна, цу боламанна даиман а хуьлуш йолу дуьхьалонаш яцахьара.\n1990-чу шарахь Евгений Коммунистийн партин агIонча вара. Амма Зазадоккху беттан 4-чу дийнахь хин болчу президентан харжамашкахь юха а дакъа лоцуш волчу Зюганов Геннадих дог даьлла ву иза.\nТахана, Евгенис дийцарехь, цуьнан лехамашна жоп луш ю Оьрсийчоьнан политикан системехь харжамашкахь шайн кандидат хьалхататта йиш йоцу «Аьррохьара Фронт» олуш йолу цхьанакхетна йолу политикан тобанаш.\nАмма церан харжамашкахь дакъа лаца аьтто хилахь а «Аьррохьара фронтан»\nЛидер волчу Удальцов Сергейна шен кхаж дIалур болуш вац Евгений.\nЕвгений: Ца хаа суна. Билгала алалур дац соьга. Суна иза лидер ца хета, цуьнгахьара кхаж таса со гIура волу.\nШена веза политик харжа аьтто боцуш висинчу Евгенехь долу хьал ду, социологаш дийцарехь, махкахь дукхах болчу харжамхошкахь а.\nЗюганов Геннадий уггара вевзаш волу стаг ву аьррохьара болчу политикашна юкъахь. Амма иза Iедалшна оьшуш волу оппозиционер ву. Шен гIуллакх хилчахьана кхин хIума оьшуш вац иза, аьлла, хета цхьаболчу нахана.\nАьррохьара-юккъера ойланаш йолу Миронов Сергей харжамхоша тIеоьцуш ву Кремлана оьшуш хиларна кхоьллинчу «киснарчу» оппозицин лидер санна.\nТкъа «Аьррохьара фронтан» лидер Удальцов Сергей, кандидат ву, аьлла, дIаязвина вац. Амма иза дукха радикалан ойланаш йолуш волу стаг ву, аьррохьара ойланаш йолчу харжамхошна товш воцу.\nАьррохьара болчу нахана лууш дерг тидаме а эцна, Путин Владимир ву кху деношкахь популистийн харжамийн кампани дIахьуш, социлан хьашташна оьшучу ахчанан барам алсам а боккхур бу ша, Iедалан белхахошна алап тIе а тухур ду ша, бохуш.\nЦхьааллин Оьрсийчоь партина тIетайна болчу нехан терахь лахделира стохка. ГIура-баттахь хиллачу парламентан харжамашкахь Коммунистийн партино 20 процент кхаьжнаш гулдира, шолгIа меттиг а йоккхуш. Иза башха тамаш бан оьшуш хIума дац, аьлла, хета Левадан цIарах йолчу йозуш йоцучу талламан центран белхахочунна Левинсон Алексейна.\nЛевинсон: Нагахь вай аьррохьара ю бохуш юйцуш йерш социалистийн идеяш ялахь, уьш яьржина ю дуках болчу бахархошна а, элитина а юкъахь. Со тешна ву, цхьа а шеко а йоцуш, кхузахь коьртера ойланаш аьррахьара хиларх.\nАмма иза иштта доллушехь коммунистийн аьтто ца белира шайн электорат шорян. Мелла а кхузаманахьлера йолу социал-демократин парти цуьнах хилахьара, коммунистийн аьтто бала а магара толам баккха. Делахьа Зюганов лууш вац хийцамаш бан, Советан пачхьалкх дагалуьйцуш бехачу нахана хетачух йохка-эцар лелош.\nДечкен-бутт болалуш Удальцов Сергей тIетайра 67 шо долчу Зюгановна, шаьш цуьнгахьара кхаж тосур бу тIебогIучу баттахь 4-чу дийнахь хир болчу президентан харжамашкахь, аьлла.\nУдальцовc ша социал-демократ ву бах. Цунна хетарехь, Iедалша пачхьалхан дола яккха еза стратегин индустри, Iедало йоккхуш йолу ял къечу нахана юкъахь екъа а йоькъуш.\nЕвгений а, цуьнан тIехьийза йоI Дарья а санна болчу аьррохьара ойланаш йолчу кегийрачу нахана уьш нийса дешнаш ду. Амма уьш хIинца а керла лидер лоьхуш бу, харжамашкахь толам баккхалур волу.\nЕвгений: Буьззинчу барамехь схьаэцча, и система таро йолуш ю мелла а лоруш болу лидерш кхион.


Америко сакцеш шорйийр ю, нагахь санна уьш кхоччуш эвсара хир елахь\nМангал-бутт 21, 2021\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан администраци Оьрсийчоьнна рогIера санкцеш кхайкхо кечлуш ю оппозиционерна Навальный Алексейна дIовш даларца доьзна. Оцу хьокъехь дIахьедина кIирандийнахь президентан Джо Байденан Халкъан кхерамзаллехула хьехамча волчу Салливан Джейка.\nCNN телеканална еллачу интервьюхь Салливана аьлла, Вашингтон лерина яц Оьрсийчоьно динчу зуламашна, кибер-тIелетаршна, харжамашна юкъагIертарна я Навальныйх долчунна дуьхьало ца еш Iан.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан Халкъан кхерамзаллин хьехамчас билгалдаккхарца, сакцеш шорйийр ю, нагахь санна уьш кхоччуш эвсара хирг хилар къаьстина даьлча. Химин герз юкъадаккхарна тухунйолу керла санкцеш ю хьехораш, аьлла Салливана.\nСайт блокехь ю? Иза вон ду, делахь а доьхна хьал дац\nЦуьнан дIахьедар арадаьлла Женевехь Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Оьрсийчоьнан а президентийн Женевера кхаа сахьтан цхьаьнакхетар дирзина масех де даьлча. Шина пачхьалкхан лидерша вовшашца хилла къамел пайде лору, агIонаша шайн позицеш цхьана а хьесапехь хийцина яцахь а.\nCNN телеканало тидам тIеберзабо Байденанан дешнашна: Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш тояла тарло, нагахь санна Вашингтоно лелочу дипломатин дика жамIаш кхион аьтто балахь.\nЖеневехь дIадахначу кIиранах хиллачу барамехь Байдена хаийтина Путинна, Оьрсийчоьнна ирча тIахьало гур юйла, нагахь санна Навальный Алексей набахтехь лахь.\n"Левада-Центр": Сталинна памятник хIотто реза бу Оьрсийчоьнан ах бахархой\nХасавюртахь лаьцна Нохчийчуьрчу полицин ротан командир\nГуьржийчоьнна юхкур ю Американ Javelin-аш\nBaza: Ставропольехь полицин караяхна эккхийтар дан дагахь хилла террорхо\nПенсионерийн партин цIарах Думе воьдучу МВД-н инарло петар эцна шена 58 млн-х\nГIалгIайчуьра латархочо Евлоев Мусас дашо мидал яьккхина Олимпиадехь\nЗеленский: ГIирма "цкъа а хир яц оьрсийн территори"\nЛитван дозанхоша чу ца буьту къайлаха шайн махка кхача гIерта мигранташ\nКадыровн вешин кIентан метта министр хIоьттина цуьнан ненайишин кIант\n"ГIашсалтичун хьоло декхарийла во". Муха бевлла Кадыровца дарж "къовса" бохкурш?\n"Ахмат" клубо исламан барамаш бохийна?\nПолисхоша нохчий кегийрхой лецна Саратовхь


Вийначу Круг Михаилан гIуллакх таллар цхьалхадаьлла аьлла Талламан комитето\nГезгмашин-бутт 23, 2019\nКруг Михаилна Тверехь хIоттийна монумент\n2002-чу шарахь вийначу иллиалархочун Круг Михаилан гIуллакхах йист яларх хаамбина Талламан комитето. Официалехь Круг вийначун цIе а йоккхуш, урхалло дуьххьара ма дарра дийцина оцу зуламах лаьцна.\nХьалхо, велла дIаваллалц набахтехь яккха хан тоьхначу "Тверские волки" зуламан тобан декъашхочо Агеев Александра мукIарло динера Круг верах. Веселов Дмитрий цIе йолчу кхечу тобанхочо вийна иза аьлла, дIахьединера цо.\nТалламаш дIахьочу юкъанна Агеевс дийцинера, Круга цIа чохь къола дан Iалашо хиллера шайн, цул тIаьхьа цунна шантаж ян дагахь. Лом цIе йолчу криминалан авторитето тIедиллинера и декхар. Цо бахарехь, шен хIусамехь къола дича, Круга шега гIо доьхур ду, ткъа ша лачкъийнарг юха цунна дIаерзош накъосталла дийр ду. Цул тIаьхьа иллиалархо Ломна декхаре вуьсу, тIаккха кхи дIа йолчу заманчохь шен гонорарех процент кхачор ю цо шена аьлла.\nЦеран хIусамехь къола дечу буьйсанна Круг а, цуьнан доьзал а цIахь хила безаш бацара. Амма Круг хенал а хьалха шен доьзалца цIа а веана, планаш юкъахъевллера церан. Веселовс шозза ТТ тапча туьйхира Кругна, цул тIаьхьа цигара къайлаваьллера Агеев а, Веселов а.\nКруг Михаилан цIа чохь дIаьяхьначу талламан экспериментах видео зорбане яьккхина Талламан комитето.\n2003-чу шарахь вийра Веселов, "Тверские волки" тобан декъашхочо, Круган фанато Осипов Александра. Велла дIаваллалц набахтехь хан йоккхуш ву иза а ша динчу кхечу зуламна тIехула.\nКруг Михаил верна бехкевийриг велла хиларна Талламан комитето зуламан гIуллакх дIакъевлина.\nТверерчу шен цIа чохь герз диттина Круг Михаил велира дарбан цIийнехь 2002-чу шарахь Товбеца-беттан 1-чу дийнахь.


Абдулатипов Рамазан: Къилбаседа Кавказ шина декъе екъар нийса дацара\nОьрсийчоь -- Пачхьалкхан Дума, Москох, 15Заз2012\nОьрсийчоьнан латтанийн-административан дозанаш хийцадала мегаш ду Путин Владимира президентан дарж шен караэцначул тIаьхьа. Уггаре хьалха дозанаш хада тарло Къилбанний, Къилбаседа Кавказанний федералан гонашна юкъахь, бохуш ду кху деношкахь Оьрсийчуьрчу политикаша официалехь а доцуш ден къамелаш. Оцу хьокъехь хаам бо оьрсийн «Независимая газетано». Цунах лаьцна Маршо Радионо къамел дира Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин федеративан а, мехкийн а вовшахкхетараллехула йолчу комитетан куьйгалхочун гIовс а, Оьрсийчуьрчу къаьмнийн ассамблеян кхеташонехь хьалханча а волчу Абдулатипов Рамазанца.\nМаршо Радио: Рамазан, массех шо хьалха президента Медведев Дмитрийс шина декъе бийкъира Къилба федералан го, цунах дIа а къастош, шенна кхоьллира кхин го – Къилбаседа Кавказан го. И шиъ юха а вовшахтоха тарло бохуш дуьйцу. И дан оьший-те?\nАбдулатипов: Къилба федералан гонах дIа а къастийна, Къилбаседа федералан го кхоллар гIалат дара. Кавказан юкъараллана алссам Оьрсийчоьнна, оьрсашна гергаяхар тоьлуш ду. Ас оцу шина гонах цхьаъ бийр бара, цунах «Къилбан го» а ца олуш, «Къилбаседа федералан го» эр дара. Ростовра дуьйна дIаболу мохк Къилбаседа Кавказ ю. Нагахь санна и гонаш оьшуш белахь, цхьа го хила беза цигахь. Ткъа гонаша мел аьтто бо пачхьалкхана чIагIъяла а, культуран интеграции дIаяхьа а бохург а ду шеко йолуш хIума.\nМаршо Радио: Цхьаболчу политикашна хетарехь, федералан гонаш къаьмнийн башхаллаш а лоьруш вовшахдеттар нийса дац. Оцу кепехь къастийначу дозанаша пачхьалкх йохаран кхерам кхуллу, боху. Буй-те и кхерам?\nАбдулатипов: Хьалхалера и тентакалла яхъелла йогIу. Ца хаьа сунна, стенна ду иштта. Оьрсийчоьнан къаьмнаша кхуллуш а бац и кхерам. Кест-кеста олу, Советан пачхьалкх юьйхира, олий. Ткъа юьйхирий иза узбекийн, я казахийн, я туркменийн позици бахьана долуш? Аьттехь а а дац. Беловежская Пущехь муьлш гулбелира? Славянаш гулбелира-кх. 1990-чу шерашкахь нехан ойла массанхь а яра керчина. Петарбухахь а, Генарчу Малхбалехь а, Уралехь а – массанхьа а дара иза. Амма кIаргъелира Нохчийчохь. ХIунда аьлча, Iедалх дола деш дацара, бахьана – хууш хIума доцучара куьйгалла до пачхьалкхехь.\nМаршо Радио: Къаьмнаш, доккхачу декъанна, кавказхой, беккъа цхьана ницкъаца, тIеман операцеш церан мехкашкахь яржорца бен ца латало-те Кремле пачхьалкхан долахь? Иштта бен хуьлийла дац-те Iедалан позици?\nАбдулатипов: «Iедалан позици» бохург дац «халкъ охьатеIаде» бохург. Иза гена ду. Кавказехь, кхучунхьа санна а доцуш, ницкъана дуьхьало йо ницкъаца, амма Кавказехь, кхечунхьа санна а доцуш, гергарлонна дуьхьал гергарло а леладо.\nМаршо Радио: Ткъа хьуна хIун некъ го кавказхошний, оьрсашний юкъахь уьйраш чIагIъярехь, вовшашка, боцуш болу цкъачунна, ларам меттахIотторехь?\nАбдулатипов: Вайна культуран, информацин технологеш оьшу. Вай, ма-дарра аьлча, цхьаъ хилла йолу культуран юкъарло йохийна. Оцу бахьаненна бу дукхахболу бохамаш. Алал соьга, дуй паргIат, токхе даха ца лууш цхьа а къам? Дац. Амма дерриг а латтон деза Iуьналлехь. Стенна гIаьттира Нохчийчоь 1990-чу шерашкахь? ГIаьттира, дуккхаза а репрессеш, дуккхаза а хIаллакдар ша шен исторехь лайна хиларна. Кхочуш далур доцуш хIумма а дац вайн пачхьалкхехь, аьлла хетта суна. Цхьана пачхьалкхехь дехаш бен Оьрсийчуьрчу къаьмнашна шаьш дика дехаш хетийла а дац.


Radiomarsho.com — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nПетербургерчу экономикан форумехь дакъалацархьама пхи миллион сом лур ду нохчийн хьаькамаша\nRadiomarsho.com » 01.07.2022\nСтуденташ лелочу микроавтобусах кхетта Дагестанерчу Карабудахкентан кIоштарчу федералан "Кавказ" олучу некъа тIехь кир дIасалелон машен. Читать дальше...\nСледком рассказал подробности падения лифта с пассажирами в Мытищах На территории Московской области восстановят четыре моста Что изменится в жизни москвичей с 1 июля Грузовик зацепился за ограничитель высоты на Рублево-Успенском шоссе\nБасаевн тобанхойн декъашхой хиллачу Атуов Рашидан а, Понарьин Максиман а хьокъехь долийна бехктакхаман ши гIуллакх таллар дерзийна Къилбаседа Кавказан федералан гонашкахула йолчу Оьрсийчоьнан Талламан комитетан урхалло. Уьш бехкебо бакъоларъяран органийн белхахойн а, эскархойн а дахарна тIекховдарна. Талламан версица, Басаевс а, Хаттаба а куьйгалла а деш, 2000-чу шеран Зазадокху-беттан 29-чохь Нохчийчуьрчу Ведана-кIоштара Джани-Веданахь Пермскан кIоштарчу ОМОН-н отрядах а, Нохчийчуьрчу комендатурерчу... Читать дальше...\nКадыров Рамзанна совгIат дина "Стоматологихь динчу гIуллакхашна" I-чу (хьалхарчу) даржан орденца. Кадыровн доьзалера нах лаккхарчу даржашка хIиттор а, царна мидалш екъар а – могIарера хIума ду Нохчийчохь. Шен, Кадыров Рамзанан, иттанашкахь ду лаккхара совгIаташ а, сийлахь цIерш а. Оьрсийчоьнан Турпалхочун седа а, иштта кхин долу пачхьалкхан совгIаташ хилла ца Iаш, ду царлахь ша кепара башханаш а.\nШен къоман билгалонца Гуьржийчоьнан пачхьалкхан дозанехула чекх ца валийтина ша бохуш, чIагIдо Дагестанерчу ХIинжа-ГIалахь винчу Австрин вахархочо. Юсуф (цIе хийцина) шен хIусамненаца а, ворхI бераца а хилла, жимахдолчу беран бархI бутт бу. Цо чIагIдо, Кутаисин аэропортехь дозанхоша чу вита дуьхьало йира шена, дуьненчу ваьлла меттиг паспорт тIехь, шен хIусамненан а санна, ХIинжа-ГIала хиларца. Ткъа Венехь динчу кхеран берашна, церан кехаташка хьалха хьоьвсинера, мухIар тоьхнера чу буьтуш, хаамбо SOVA гIирсо. Читать дальше...\nСтуденташ лелочу микроавтобусах кхетта Дагестанерчу Карабудахкентан кIоштарчу федералан "Кавказ" олучу некъа тIехь кир дIасалелон машен. Оцу инцидентехь велла цхьа стаг, лазийна 19. Чевнаш йинарш Каспийскан а, Избербашан а, Карабудахкентан а дарбанан хIусамашкахь бу. Царех шингара хьал чолхе лору лоьраша, хаамбина ТАСС агенталло мехкан могушалла Iалашъяран министрна Беляева Татьянина тIетевжина. Хьалхо бинчу хаамца, дарбан хIусамехь охьайиллинчех цхьаъ доьзалхочух ю. Хьехархойн колледжан 18 дешархо хилла микроавтобусчохь. Читать дальше...\nНохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна совгIат дина "Стоматологина динчу гIуллакхашна" аьллачу I-чу даржан орденца. Говзанчан совгIат дан сацам тIеэцна Оьрсийчоьнан Стоматологийн ассоциацино. Орден яларх хаамбина Кадыровс шен "ВКонтактерчу" машанехь. Соьлжа-ГIаларчу номер 1 йолчу стоматологин поликлиникан керла гIишло схьаелларца дуьйзира цунна совгIат далар. Дуьхьал жоп луш Кадыровс Нохчийчоьнан лаккхара совгIат дина – Кадыровн мидалца – поликлиникан коьртачу лоьрана Умаров Юнусана. Стохка Кадыровна "Авиценна" мидал елира... Читать дальше...\nБесланерчу терактехь лазийна хилла Къилбаседа ХIирийчуьра вахархо велла инсультах, шена кхачон деза лоьрийн гIо шен хенна цадарна. Цунах лаьцна дийцина цуьнан гергарчара Mash Gor хьостане. Хууш дац, маца велла 68 шо долу Ханикаев Заур. Кхелхинчун кIанта чIагIдо, шозза инсульт хилла, операци йинчу Буьри-ГIаларчу республикан дарбан цIийнехь аьллера, кхин дIа гIо деха шайна Бесланерчу Къилбаседа-Кавказан медицинан центрехь аьлла. Цигахь дархочун кехаташ чу а эцна, жимма собар дан дезар ду аьллера... Читать дальше...\n2000-чу шарахь Басаев Шемалан тоба тIелеттачу хенахь оьрсийн эскархойн дахарна тIекховдарна бехкевеш поэтана Арбинин Германна (Арбинин Шемал а, Саидов Шемал а санна вевзаш а ву) дина таIзар лахдан реза ца хилла Нохчийчоьнан Лаккхара кхел. Бехкевинчунна шена дина таIзар – 10 шо колонехь даккха – тIех сов шога хетта. Бехктакхаман гIуллакхан материалашца а догIуш, 2021-чу шеран зазадоккху-баттахь Москвахь дIалецира Арбинин, тешаш бахарехь, шен къеначу ненаца шен хIусаман чугIойлехь. Таллам боьдучу юкъанна... Читать дальше...\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана республикан культуран министр болх беш йолу шен йоьIанна регионера лаккхара совгIат делла – Кадыров Ахьмадан цIарах орден. Цунах лаьцна шен телеграмерчу каналехь дийцина Нохчийчоьнан къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан, хаамийн министра Дудаев Ахьмада, цо билгалдаьккхина Кадыровас "культуран сфера кхиорехь" лаьцна долу "доккха дакъа". 2021-чу шеран ГIадужу-баттахь хIоттийра 22 шо долу Кадырова Iайшат культуран министр. 2021-чу шеран ГIуран-баттахь... Читать дальше...\nКурхаллина дуьхьало лелоран таханлерчу низамна хийцамаш а деш, республикан парламенто тIеэцначу низамна кIел куьйг яздина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Республикера пачхьалкхан а, муниципалан а белхахой хIинца дийца декхаре бу, муьлхачу ахчанех оьцу биткоинаш а, кхиндолу криптовалюта а. ТIеэцначу низамо № 36-P3 "Нохчийн Республикехь курхалла лелорна дуьхьало" олучу низаман 8.1-чу артиклан, 4-гIа дакъа шордо. ТIейогIучу хенара декларацешкахь нохчийн хьаькамийн дийца дезар ду "латан дакъа... Читать дальше...\n53 шо долу Нохчийчуьра яхархо бехкейо шен майрчун кIентан берашна тIехь Iазап латторна: цуьнан кегийрачу кIантана а, йоьIана а етташ, царна кхераме долу молханаш моьлуьйтуш хилла цо. Талламна хетарехь, дайначу шарахь бехкеечо "шен майрчун кIантехьа болчу цабезамна, кест-кеста дегIан а, синан а бала хьоьгуьйтуш хилла цо" цуьнан диъ а, кхоъ а шераш долчу шина бере: царна етташ, кхерамаш туьйсуш, сийсазбеш, ялх шо кхачанза долчу берашна магийна доцу мера чу туху молханаш моьлуьйтуш хьийзина иза. ... Читать дальше...\nМинеева: Дефицит на рынке восполнит закон о легализации параллельного импорта Вильфанд предупредил об аномальной жаре в Москве в начале июля Геронтолог Новоселов рассказал, как спасаться от жары Волгоградская область остается в лидерах по заболеванию COVID-19\n«Стены помнят Ленина совсем молодым»: в Казани возродят памятник для «Красного маршрута» Москвичам назвали участки с затрудненным движением транспорта 1 июля «Дождевая четырехдневка»: синоптик Шувалов рассказал, когда в Москву вернется прохлада Население Новой Москвы увеличилось в 2,5 раза за 10 лет\nМосковские врачи за сутки вылечили 241 человека от коронавируса Врач: Влажность может сделать жаркую погоду смертельной Московские врачи за сутки вылечили 280 человек от коронавируса Вильфанд предупредил об аномальной жаре в Москве в начале июля\nСледком рассказал подробности падения лифта с пассажирами в Мытищах Количество автобусных рейсов до станции Ольгино увеличили в Балашихе На территории Московской области восстановят четыре моста В офисном здании в подмосковных Мытищах упал лифт с людьми


Мюнхенерчу конференцехь билгалъер ю Трампан арахьарчу политикан концепци\nМюнхенера Кхерамзаллин Конференци\nМюнхенерчу конференцехь билгалъер ю Трампан арахьара политикан концепци\nХIора шарахь Мюнхенера кхерамазаллин конференци дIахьош елахь а, амма кху шарахь санна цу хиламна тIе иштта ирбелла тидам хьажийна хир бац политикан аналисташа а, Европерчу пачхьалкхийн урхаллийн декъашхоша а. Бахьанаш цхьа могIа ду – кхерамазаллах йолчу дуьненчуьрчу коьртачу конференцехь дуьххьара керла хаьржинчу Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан Трамп Доналдан векалш дакъалоцуш хилар а, Брекситехь Евроберта юккъера Британи араяла сацам бинчул тIаьхьа цу Цхьаьнакхеттачу Европех хIун хир ду-те боху хаттар схьадиллина лаьтташ хилар а, Оьрсийчоьнца девне евллачу юкъаметтигаша кхуллуш йолу гIайгIа а, амма и юкъаметтигаш тоян бахьана Кремло шегара долуьйтуш ца хилар а, Шемара а, Украинера а хьелаш стохка Мюнхенехь тIаьхьарлера конференци хиллачул тIаьхьа аттачу-м тешна а ца долуш, мелхо а, чолхе дирзина хилар а. Иштта дIа кхин а, кхин а.\nАмма коьрта интрига, хьахийна ма-хиллара, Вашингтонерчу керлачу администрацин векалш конференцехь дакъаларца йоьзна ю. Цхьаьнатоьхначу Штатийн вице-президент Пенс Майк ву Iамеркерчу делегацин куьйгалхо. Цо конференцехь йовзуьйтур ю Трампан урхаллин арахьарчу политикан концепци, уггаре а хьалха Европица а, Оьрсийчоьнца а доьзна долчунна тIехь. Цул совнах, Iамеркан тIеман министр Мэттис Джеймс а ву форумехь дакъалоцуш. Цо хьастагIа НАТО тIеман альянсан декъачу пачхьалкхаша шаьш лаца декхарийлахь долчу барамехь цу альянсан финансийн хьашташкахь дакъалоцуш дац, цара шайгара дог Iуш дерг я охьадилла деза, я Вашингтоно шен цу альянсехь йолу жоьпалла шена тIера охьаюьллур ю аларна боккхачу тидамца ладоьгIуш бу конференцин декъашхой цуьнан шота дийнахь хила дезачу вистхтиларе.\nШайн рогIехь оцу хеттаршна жоьпаш лоьху Мюнхенера конференци тергал ечу политологша а, дуьненаюкъарчу юкъаметтигийн аналисташа а. Европерчу стратегикаллин талламийн институтан белхахочунна Асхабов Хьамзатна хетарехь, хийцамашка ладегIар мелла а тамашийна ду, хIунда аьлча хийцамаш Трамп дарже веача дуьйна схьа хIинцале а хилла. Я и хийцамаш во хийцамаш бац.\n“Суна хIинцале а баккхий хийцамаш хилла аьлла хета – Трамп халкъо харжар а бу боккха хийцам, цуьнан харжамийн программехь дийцинарг къобал а дина. Оьрсийчоьнца йолчу юкъаметтигашкахь цу Трампс барт лаха беза вай, барт хилар гIолехь ду цо бохуш хилар а дика хета суна. Ша аьлла долчу хIумнашна тIера иза гаррехь юха вер ву аьлла суна ца хета”.\nКхаа дийнахь яхлучу конференцехь дакъалоцуш 500 сов стаг хуьлу, доккхачу декъехь пачхьалкхийн а, урхаллийн а куьйгалхой а, арахьарчу гIуллакхийн а, тIеман а министарш а, дуьненчохь уггаре а гIарбевлла болу аналисташ а, тергамхой а. Ткъа иштта бIеннашкахь журналисташ а. Нагахь санна и лакхахь багарбинарш берриш а конференци тIаьхьарчу иттанаш шерашкахь Мюнхенерчу уггаре а сонтачех а, механа езачех а ларалуш йолчу „Баварин уьйтIе“ олучу фешенебелан ХIотелехь вовшахкхеташ белахь, цу хьешийн цIийна хьалха гулло хIора шарахь бIеннашкахь антиглобалхой а, пацифисташ а, аьрро-ницкъийн векалш а. Хьешийн цIийна хьалха аьлча а, - цу цIийнна-м уьш Мюнхенерчу полицино улле а ца буьту, кху шарахь, масала, 4000 сов полисхо хир ву цу гIалахь къепе ларйеш.\nОьрсийчоьнан делегацин коьртехь кху шарахь цу пачхьалкхан арахьарчу гIуллакхийн министр Лавров Сергей ву. Цо шота дийнахь Нормандийн форматехь вовшахкхетачу пачхьалкхийн – Германин, Францин, Украинин – арахьарчу гIуллакхийн министаршца цхьаьнакхетарш дIахьур ду Украинера хьал дийцаре дан.\nШа Мюнхенера кхерамазаллин конференци, кху шарахь, ала дашна, 53-гIа дIахьош йолу, кIиран суьйре кхаччалца яхлур ю.


Шема ваха ахча деллачу Нохчийчуьрчу шина вахархочун дина таIзар хийцам боцуш дитина\nТерроризмана гIо латтийна аьлла, Нохчийчуьрчу шина вахархочунна Болотханов Анварна а, Эльдаров Камилна а набахтехь даккха пхи шой ах шой тухуш хьалхо бина сацам хийцаза битина Москварчу Апелляцин тIеман кхело.\n"Кавказский узел" (Оьрсийчоьнан Iедалша ресурс арахьарчу агентийн могIаре яьккхина; "Кавказский узел" цунна реза ца хилла.-Редакцин билгалдаккхар.) гIирсан информацица, кху шеран Товбеца-беттан 28-чохь Ростов-ГIаларчу тIеман кхело кхайкхийра цу шиннан хьокъехь таIзар.\nБинчу сацамца а догIуш, 2015-чу шарахь Болотхановс 20 эзар сом дехьадаьккхина хилла, Шемарчу гIаттамхойх дIакхета ваха лаам болчу цхьана накъостана Эльдаровн банкан картица.\nБолотханов а, Эльдаров а къера хилла шаьшшина дохкучу бехкашна.\nХьалхо 5-гIа доьзалхочух йолчу Дагестанерчу Велиметова Регинина колонехь даккха ши шо хан туьйхира, терроризмна ахча латтийна аьлла. Цо ша бахарехь, Гергарчу Малхбалехь тIамах зен хиллачу нахана гIоьнна хьажийнера цо ахча.\nГезгмашин-баттахь апелляцин инстанцино хийцаза дитира, Оьрсийчохь йихкинчу "Исламан пачхьалкх" шех олучу организацина ахчанаш хьежийна аьлла набахтехь даккха итт шо тоьхначу Кхарачой-Чергазийчуьрчу яхархочун Чотчаева Фатимин таIзар. Бехкаш тIе ца лецира Чотчаевас, цо дIахьедира, курдойн тIемалойн куьпахь ледарчу хьелашкахь йолчу шен йоIана а, цуьнан берашна а лерина дара ахчанаш аьлла.


8 февраля в 13:26 (2010 г.)\nЖигарбаьккхина кхеторан болх. Январь беттан тIаьхьарчу шина дийнахь ийманехь кхетош-кхиоран центран Iалимаша Сольжа-ГIалин Заводской а, Ленински а районашкахь дIабаьхьира вахош долчу маларех долуш долу зен, зулам довзуьйтуш, иза дохкар а, эцар а, дIасадахьар а, малар а цхьатерра къилахь хиларх кхетош долу гIуллакхаш. Ийманехь кхетош-кхиоран Центран директоран гIоьнчас Асаев Аюба дийцарехь, оцу шина дийнахь «центран» жигархой лакхахь хьахийначу шина районерчу дукхах йолчу кафешка, мах бечу кхечу меттигашка кхечира. Къамелаш дира йохкархошца а, эцархошца а. Цара къаьсттина тидам тIебохуьйтура вахош долу маларш духкуш йолчу меттигашна. Нагахь санна иштта меттиг хааелча йохкархошна кIеда-мерза, церан кхетаме дIакхочур долчу, дагах кхетар долчу кепара дуьйцура къаьркъа, чагIар, йий, вахош долу кхин маларш дохкарх хилла ахча я диканна а, я вуонна а хьовзон мегаш цахиларх, и ахча хьарам хиларх лаьцна. Цул сов, Iалимаша, Къуръана тIера билггал аяташ а, Мухьаммад пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьадисаш а далош довзуьйтура вахош долу маларш духкучарна къемата дийнахь хиндолчу Iазапах лаьцна. Цо дика тIеIаткъам а бора.\n«Центран» жигархойн леррина тидам тIебоьдуш меттигаш ю кхиазхой а, кегийрхой а гуллуш берш. Ишттачу метте кхаьчча а, шайн нийсачу накъосташца санна къамелаш а до, хьехамаш а бо Iалимаша. Царна даррехь дIахоуьйту Дала хьарам дина вахош долчу маларех деттадалар бусалба динца догIуш цахилар. Иштта цхьаьнакхетарш хилира дIадаханчу мукъа деношкахь а.\nАсаев Аюба дийцарехь йохкархошна а, кегийрхошна а къаьсттина боккха Iаткъам бо, уьш шаьш лелочух юха а боху хьарамло лелорна дохко а ваьлла, иза дита а дитина, нийсачу некъа тIе хIоьттинчу стагана АллахIа Шен боккха къинхетам беш хилар, гечдеш хилар дIахаийтаро. Иза хууш ца хилларш дукха карабо маларш духкучарна а, маларех пайдаоьцучарна а юккъехь.\nЦундела, А.Асаевс билгалдаьккхина ма-хиллара бахархошна юккъехь кхетаман болх хаддаза дIабахьа беза. ХIунда аьлча, цкъа аьлча кхеташ верг а хуьлу, иттазза ца аьлча ца кхеташ верг а хуьлу, вахош долу маларш дохкар къилахь дуй ца хууш верг а хуьлу (массо а ма вац телевизоре хьожуш а, газет доьшуш а). Цул сов, барта деш долчу къамелан, юьхьа дуьххьал беш болчу хьехаман эвсаралла мелла а лакхара а хуьлу. Иза шайн балха тIехь хIинцале зеделла ийманехь кхетош- кхиоран Центран белхахошна. Делахь-хIета, кIорда ца деш, дIадахьа деза вахош долчу маларшна, наркоманина дуьхьал деш долу гIуллакхаш. Оцу ойланехь бу «центран» куьйгалхой а, ткъа иштта берриг белхахой а.


Шен ялхошна кестта хила дезарг довзийтархьама, Ша леррина къобалвинчу Іийсагахула гучуяьккхира Дала и къайле. Цо иза Шен ялхо волчу Яхьъяга дІахаийтира, цунна тІе Шен малик а дахийтина.\nЯхьъяс ма-дарра дийцира Делан дашах а, Дала леррина къобалвинчу Іийсас динчу тоьшаллех а лаьцна шена мел гинарг.\nДекъала ву хІара Делера бинчу хааман дешнаш доьшург. Декъала бу, цу хааме ла а дугІуш, хааман тептар тІехь яздинарг лардийраш, и дерриге а кестта хир долу дела.\nВекал волчу Яхьъяс Асиа-махкарчу динан ворхІ тобане яздо: Делан дика а, синпаргІато а хуьлийла шуна даим волуш волчу а, хилла волчу а, вогІун волчу Делера а, иштта Цуьнан Іаршана хьалха лаьтташ долчу ворхІ синера а,\nбилггала бакъволу теш волчу а, дуьххьара беллачарна юкъара денвелла волчу а, лаьттарчу паччахьийн Олахо волчу а Дала леррина къобалвинчу Іийсагара а. Вай дукха а дезаш, вайн къинойх Шен цІийца вай кІелхьара а даьхна,\nЦо вайх динан дайн пачхьалкх йина, Шен Да волчу Далла хьалха вайга гІуллакх дайтархьама. Сийлалла а, нуьцкъалалла а хуьлийла Цуьнан ерриг а тІейогІучу заманна. Амин.\nХьажал, Иза мархашца охьавуссур ву, тІаккха массарна гур а ву Иза, ур-атталла Цунах гоьмукъ чекхбаьккхинчарна а тІехь. Лаьттарчу дерриге а тукхамаша белхар дийр ду Цунах. Иза иштта билггал хир а ма ду! Амин!\n«Со ву массо а хІума Долийнарг а, чекхдоккху Верг а, – боху Везачу Дала. – Со ву волуш волу а, хилла волу а, вогІун волу а Нуьцкъалниг».\nШу а, шун ваша Яхьъя волу со а цхьатерра Іийсах тешарна, шуьца цхьаьна Цуьнан олаллехь болчара хьоьгучу баланашкахь дакъа лаца доьналла долуш ву со. Иштта, Делан дош дІасадаржорна а, Іийсах тоьшалла дарна а, таІзар а деш, Патмас цІе йолчу гІайренна тІе вахийтинера со.\nВезачу Элана леринчу дийнахь Делан Са суна тІе доьссира, тІаккха сайна тІехьа чІогІа аз хезира суна, турби чуьра схьадолуш санна.\nЦо бохура: «Хьайна гушдерг тептар тІе дІа а яздай, динан ворхІе а тобанийн гуламашка дІадахьийта. И тобанаш ю хІокху гІаланашкахь: Эпасехь, Симранехь, Паргамехь, Тхьайтирехь, Сардисехь, Палидалпехь, Лаудикехь».\nИ суна хезнарг хьенан аз ду те аьлла, со юхахьаьжира. Со юхахьаьжча, суна гира деших бина ворхІ стогар.\nТкъа оцу ворхІ стогарна юкъахь лаьтташ «адамийн кІантах тера цхьаъ» вара. Цунна тІехь еха бедар яра, ткъа цуьнан некхана гонах хьарчийна деших дина доьхка дара.\nЦуьнан коьрта тІера месаш, тІаргІа а, ло а санна, кІайн яра. Цуьнан БІаьргаш а дара йогу алу санна.\nЦуьнан когаш пешахь лалийначу, къегачу цІастанах тера бара. Чухчарин гІовгІа санна дара Цуьнан аз.\nЦуьнан аьтту куьйгахь ворхІ седа бара. Цуьнан багара схьадолура шинна а агІор ира долу тур. Цуьнан юьхь а, шен нуьцкъалаллин нуьрехь болу малх санна, лепаш яра.\nСайна и гича, велча санна, Цуьнан когашка вуьйжира со. Ткъа Цо, суна тІе аьтту куьг а диллина, соьга элира: «Ма кхера. Со ву Хьалхарниг а, ТІаьххьарниг а.\nСо ву дийна Верг. Со велла вара, амма хІинца Со ерриг а тІейогІучу заманна дийна ву. Сан карахь ду Іожаллин а, эхартан а догІанаш.\nИштта, дІаязде хьайна гиначух а, долуш долчух а, хиндолчух а лаьцна.\nСан аьтту куьйгахь хьуна гиначу ворхІ седанан а, ворхІ дашо стогаран а къайле иштта ю: ворхІ седа – уьш Іийсах тешначийн динан ворхІ тобанан маликаш ду бохург ду. Ткъа хьуна гина болу ворхІ стогар – уьш ворхІе а динан тобанийн гулам бу».


Кунта-Хьаьжас хьехна вирд\n6 июля в 10:46 (2010 г.)\nАIузубиллахIиминашайтIаниррожийм. БисмиллахIиррохьманиррохьийм. Дагца нийят дийр ду: «Ас нийят до сайн устаза тIедиллина вирд даккха, сайн Делан дуьхьа». 15-зза «АстогIфируллахI» эр ду. 100-зза «Ла- иллахIа-иллалллахI» эр ду. 4-зза Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Салават дуьллур ду. Цуьнан мел дIалур бу.\nДелан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна ), шен устазана Хьаьжина а, цаьршинна юккъе болчу берриге эвлаяашна а, устазашна а. ТIаккха пхи Салават дузийтархьама Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна), Салават дуьллур ду, тIаккха «Фатихьат» доьшур ду.\nДена-нанна вирд даьккхина мел дIабалар.\n100-зза «Ла- иллахIа-иллалллахI» эр ду. Шен зуькар дерзош «Ла- иллахIа-иллалллахI Мухьаммадан РасулуллахI соллаллохIу IалайхIи ва салам» эр ду. ТIаккха цуьнан мел дIалур бу Делан Элчанна а (Делера салам-маршалла хуьлда цунна), шен устазана а, шен дена - нанна а. ТIаккха эр ду цо: «Везан Дела, цаьршинна рицкъ ло ахь Хьайн къинхетамах, Делан Элчанан а, устазан а беркатах».ТIаккха Салават\nдуьллур ду, ТIаккха «Фатихьат» доьшур ду.


ГIалгIайчуьрчу СултыговгIеран а, ТимурзиевгIеран а цIийнах болчу наха маслаIат доьху\nДечкен-бутт 02, 2021\nГIалгIайчуьрчу СултыговгIеран а, ТимурзиевгIеран а тайпанийн векалша дехар дина Соьлжа-гIалахь шайн воIарийн карах веллачу Джабраилов Мохьмадан цIийнах болчу нахе, шаьш тIедитахьара маслаIатан дийцарш доло аьлла. Шуна бIегIийла доллучу дийнахь шаьш тIедахка кийча ду аьлла, дIахьедина цара.\nИштта, цара кадам бина веллачух, маршалла хиларе сатуьйсу шаьш аьлла лазийна, дарбанан цIийнехь Iуьллучунна а.\nСоьлж-ГIали юккъехь шайн шина кIанта ППС-н белхахошна дина тIелатар шьаш емалдо аьлла, дIахаийтина ГIалгIайчуьрчу тукхамо.\n"Террор цкъа а къобалйина яц оха", - аьлла, билгалдаьккхина СултыговгIеран а, ТимурзиевгIеран а тайпанаша.\nДахначу оршотан дийнахь Соьлж-ГIалахь хилира юьйцу инцидент. Арсашца волу ши стаг полисхошкара герз даккха гIоьртинера. Оцу зуламехь вийра полицин цхьа белхало, шолгIачунна чевнаш йира. ТIелеттарш хIаллакбира.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедарца, тIелетта шиъ хиллера ГIалгIайчуьра веана ТимурзиевгIеран ши ваша Хьасан а, Хьусайн а.\nТимурзиевгIеран ши воI билггал террорхой бара алий, тоьшаллаш гайта шайна аьлла, кхайкхамбира СултыговгIеран а, ТимурзиевгIеран а ГIалгIайчохь бехачу вежаралин тайпанаша. Иштта цара хаамбира, байъинчийн гергара нах лаьцна хиларх а, уьш маьршабаха аьлла, тIе а дожош.\nТимурзиевгIеран шина вешин гергарчарна чIир кхайкхаяр тIедиллина мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана парламентан спикерна Даудов Мохьмадна.


Хан кхаьчча, лийра ву (Хаваж Цинцаев) / Проза.ру\nХан кхаьчча, лийра ву\n1уса цхьа ша тайпа сиркхо хьакхалуш вара кест-кестта. Баттахь цкъа-шозза-м ж1аьлин ун кхеташ вара иза. Цуьнан башхалла х1ун яра аьлча, сацар а доцуш, мерехула хиш оьхура 1усина. Ткъа кхуьнан х1усамнана кхунна мерех хьокху йовлакхаш латто а ца ларайора. 1уьйранна иза араволуш, шийтта-кхойтта йовлакх хила дезаш дара х1ора дийнахь, дитта а диттина, иту а хьаькхна, кечдина, охьадехкина. Уьш кхаа-деа кисана д1а а тардой, балха я кхечу г1уллакхе ваха араволура 1уса.\nЦхьайтта-шийтта шо хир долуш жима к1ант вара цуьнан. Важа доьзалхой баккхий а хилла, зударий балийна а, балонза а цхьацца белхашкахь а, доьшуш а д1асабевлера. Х1орш кхоъ бен ца диснера кхеран кертахь. Жима волуш дуьйна коча 1амийна волу Хьамзат цхьа шен амал йолуш вара. Даимна цунна хьесталуш лелара нана. Дас а могуьйтура жимах волчунна вукха баккхийчу доьзалхошна ша аьттехьа могуьйтуш ца хилларг. Доцца аьлча, к1ант 1усина хьоме хеташ вара, нанас санна хьеста ца хьестахь а. Нохчийн массо доьзалехь а жимахверг хуьлуш ма ву деций-ненаций ваха къастийнарг. Х1ара шиъ делла д1адаллалц кхаба а, кху шинца 1ан а, виса а везаш верг вара Хьамзат. Амма, мухха делахь а, наггахь дас к1антана дов деш меттиг а нислора.\nИштта цхьана дийнахь, суьйрана ша ц1а веъча, б1аьрг тухуш кертахула вола а велла, х1усамнене чу мохь туьйхира 1усас:\n- Хезий хьуна! Чохь вуй и к1ант?\n- Урокаш еш ву!\n- Урокаш-м ас йийр ю хьуна цунна! Схьавола алал цуьнга цкъа чехкка!\n- Ваттай! Юкъара х1унда воккхуш ву иза х1инца? Ц1е яьлла болх ма бац вайна? – к1ент1ехьара г1о даккха юьйлира нана.\nАмма цунах г1уллакх ца хилира. 1уса ша аьлчунна т1ера ца волура.\nЦа дог1учу дагца, партал, реза воцуш, хьаьжа юккъе шад а х1оттийна, веана, дена хьалха х1оьттира Хьамзат:\n- Х1ун боху ахь?\n- Ас хьоьга хас ахка ца аьллера, малонча?!\n- Ас муха охку иза, сан корта лозуш хилча?\nШен мерах кхозу седа киснара схьаэцна йовлакхца д1а а баьккхина, к1анте дикка хьаьжира 1уса. Цуьнан кийтарлонаш дика евзаш волчу кхунна хиира Хьамзата харц дерг дуьйцийла. Шен когаш к1ела а хьоьжуш лаьтташ волу к1ентан мера т1ехь керла, т1е к1омар а даланза, махцарган тидам бира кхуо. Т1аккха, т1е а чевхина, 1усас хаьттира к1анте:\n- И х1ун ду?! Ас пуьташ ботта маггане а мегар дац, мосазза аьлла хьоьга?! Хьоьга муха дийца деза кхин?! Пуьташ ца ботта-м стаг хила хьаха веза! Дера веза… Оцу мерана х1ун хилла хьан ?\nСихха воккха хила, стаг хила сатесна волчу Хьамзатна, оццул дас шен юьхь яьккхича, эхь хийтира. Охьатаь1инчуьра кхин хьала а ца таь1аш дийца х1оьттира иза т1аккха:\n- Со берашций, цара вита а ца витина, эвлайисте лечкъаргех ловза вахнера. Цигахь, цхьана диттан га а тасаделла, к1еззиг лазийра сан мара. Юха, ц1а веъча, корта лаза баьллера сан. Ткъа х1инца урокаш еш вара со. Кхана, школера ма ваьлла охкура ду ас хас, кагтуха а хьокхур ю.\n- Истоп! Кхин ма дийца! Хаватит! Иштта схьа х1унда ца боху ахь т1аккха саразу?! - к1анта шена пуьташ боттарна холча х1оьттинера 1уса. Ахказа дисина хас-м кхунна кхин башха гуш а дацара.\nШина куьйгаца шен мара йовлакх юккъе а боьллина, «хинт1», аьлла цунах схьадаьлла хи д1а а даьккхина, шен оьг1аз ваханчуьра г1еххьачул васта а луш т1етуьйхира 1усас:\n- Тьфу, не1алт хилла оцу хьан мерана, х1ан хилла…\n- Битахь сан мара… Дера хьайнчух хуьйцур-м бацара хьуна ас иза! – элира, къажа а къежна, Хьамзата.\nОхьа а таь1на, кхунна ластаян тамехь х1ума лоьхучух сурт х1оттийра дас, вела ца вала а г1ерташ:\n- Ватталхьан! Д1адала суна гучара, солач! Хьо ве Дала х1аллак, х1ан ве, хезначунна ловц а болуш!\n- Витахь со! Со сайн хан кхаьччхьана лийра ву хьуна! – эккхитира, ведда, дехьа а ваьлла, кхерам т1ехбаьллий хиъча майраваьллачу Хьамзата.\n- Э-х1ей! Тамаша бу ас хьо хьайн хан кхаччалц вита-м витахь, - буй а лестош мохь туьйхира Мумас, цхьа дайн велааьшна а дина.\nСвидетельство о публикации №220032200805


Стигалкъекъа-бутт 28, 2016\nГуьржийчуьра чагIар даккхаран музей\nГуьржий чIогIа схьаийна нах бу. Дагахь хIума доцу бера санна, хьоьца тIекIаре а волий, къамел дийра муьлххачо а. Девнехь буьрса а хуьлу, доттагIаллехь кIед-мерза а хуьлу. Церан буьрсачу сибаташна юкъахь ду экаме са. Дукхахдолу церан доттагIашца, накъосташца хуьлуш долу цхьанакхетарш ресторанашкахь, кафеш чохь хуьлу, шортта молуш кемсийн чагIар а долуш. Европехь и пачхьалкх, кхин юха а йоьрзур йоцуш дIайирзинчул тIаьхьа, шортта керла ламасташ деъна. Хьакхалуш ду уьш леларах а, Iера-дахарах а, тамашийна хетахь а - маларах а. Къаркъа, виски, йий шуьйра юккъедаьлла. Амма дайшкахь дуьйна деза а хеташ, хи санна дIамолуш долу чагIар къар ца ло. Тахана, юха а иза айдина. Кахети олучу меттехь, Телави-ГIалана уллехь ю Напареули цIе йолу юрт. Цигахь, шалавина шина вашас схьайиллинаде меттиг. Шаьш гулъечу кемсехь доккхуш ду цара иза. Циггахь ресторан а, хьешан цIа а, чIагаран музей а ю. Шинах цхьана вашас Гамткицулашвили Гияс, дийцира Маршо радиога, Кахетера чагIаран даккхаран ламастех.\nГамткицулашвили: «ЧагIар дан ши метод ю: Европера а, Кахетера а. Кахетехь чагIар до сацкъаран кхабан чохь даххашца цхьаьна. Севсинчул тIаьхьа, кемсийн мутт а, даххаш а дIасакъаьста. Иштта латтадо иза 6-7 баттахь, зазадоккху а, оханан бутт тIекхаччалц. Тхо долчохь лаьтташ йоьллина ю 120 сацкъаран кхаба. Гуьржийн маттахь 'квевли' олу царах. Цхьацца кхабана чу 4 тонн кемсийн мутт доьду. Ткъа, ша дерриг оха чекхадоккху муттан барам бу 400 тонн ца кхоччуш. ЧIагIар хилла даьлчулла тIаьхьа, оха химийца цIан ца до иза. ЧагIар чIогIа цIена а, дика а хуьлу. Иштачу хьолахь, оха иза шишанашна чу дутту. ТIаккха духку. ЧагIар даран тхайн дайшкара схьайогIуш цхьа къайле ю тхан. Иза тхуний бен ца хаьа. Тхоьга иза тхайн дайшкара кхаьчна».\nКахатехь, къаьстина шаьш деш долу кемсийн чагIар, дарбане а лору Гамткицулашвили Гияс. Дагана а дарба до, цIе ца йоккху цамгар а дIайоккху, аьлла кхин дIа а дийцира цо.\nГамткицулашвили: «ЧагIар деза малар ду. Иза дарба а ду. Къаьстина ахь, иштта оха ма дарра кечдахь-иза дарбан хуьлу. Кемсехь мел долу дика хIума, оцу чагIаре доьду. Адамо иза мелча, цунна дарбанна хуьлу иза. Кахетерачу чагIарца шортта экстаркт ю. Цо дика дарба до дагана а, цIе ца йоккхучу цамгарна а. Къаьстина пайденна хуьлу саперави олучу кемсехь даьккхинчунах».\nТахана Гамткицулашвили шина вашас доккху кемсийн чагIар Гуьржийчохь уггаре а девзачарах ду. Иза, 7-8 пачхьалкхехь дохка арадоккхуш а ду. ХIора шарахь Гуьржийчохь дIахьочу чагIаран фестивалехь а, хьалхара меттигаш йоху церан маларо.\nГамткицулашвили: «Хьалха тхан дайша, хIинцалерачара санна дукха ца молура. Амма ттахана гуш ду, гуьржаша европейцаш санна дийнахь 3-4 кад чагIар молу. Масала, ас а молу иштта. ХIора дийнахь 3-4 кад. Бакъдерг дийцича, хьеший баьхкина хилча, 2-3 литар молу цхьана суьйранна. Иза-м наггахь бен ца хуьлу. Гуьржий хIинца дийнахь чагIар 2-3 кад бен ца мала гIерта».\nЧагIар а, кхидолу малар а чIогIа даьржина делахь а, Гуьржийчохь дукха барамехь бац и малар ца хилча ца мега нах. Хьалха, масала йий наггахь бен ца молура кхузахь. Иза чохь долу кад айба йиш яцара чагIарца санна. Йийца дош олура, стун ненах а, я ледар къонахех а. Ткъа, тахана, ког-баьккхинчохь молуш ду и йий. Бахьана - гуьржийн каталикоса Илия II-чо декъал дина и малар чагIар санна деза ду аьлла. Йий малахь а, хIинц-хIинца, шай дайша молуш а, деза а лоруш хилла долу чагIаран тIебоьрзуш бу гуьржийн кегий нах, аьлла тидам бира Напареули юьртахь чагIар дечу меттигаш долахочо Гамткицулашвили Гияс.\nГамткицулашвили: «Кегирхоша тахана йий молу.Иза даьржина долун дела. Амма тIаьхьарчу хенахь, сацкъаран кхабанаш чохь кхиийна чагIар дика хиларх кхеташ, цунна тIебоьрзуш бу уьш а».\nЧIагIар даран а, маларан а гуьржийн шира ламаст, кхоччуш ца хуьлу, стоьла тIехь массийта озаца эшар ца аьлча. Муьлхха а хIума хестош, хIокху кедо вайна юккъера гергарло чIагI а дойла, хIокху кедо и гергарло хер а ма дойла бохуш а олу, цхьаболчара.


Дарбанан цIийне охьавиллина Мандела\nЗазадоккху-бутт 28, 2013\nПехашна инфекци а кхетта, хIоcпистале охьавижиqна Къилба Африкан Республикан президент хилла волу Мандела Нелсон. Цу пачхьалкхан президентан Зума Джейкобан канцелярино динчу дIахьедарца, Мандела дарбанан цIийне вигина буьйса юккъе яьлча.\nСтохка ГIуран-баттахь 94 шо долу Мандела Нельсонна дарба дира изза цамгар а кхетта. Нобелан Машаран совгIат делла ву Мандела. Адамийн бакъонашкахьа къийсам латтийначу цу стага 27 шо даьккхина набахтехь.\n1990-чу шарахь иза маьрша велира. Ткъа 1994-чу шарахь Манделас толам баьккхира президентан харжамашкахь. Цу кепара иза хIоьттира Iаьржачу басахь болчу бахархойх уггара хьалхара Къилба Африкан Республикан президент.


АрашуковгIар Рауф а, Рауль а\nКхарачой-Чергазийчоьнан цIарх сенатор лаьттинчу Арашуков Рауфан а, цуьнан ден Раулян а 1, 3 миллиард соьмана бахам схьабаьккхина Москварчу Басманан кхело, Инарла прокуратуран лаам кхочушбеш. Низамца богIуш бац и сацам аьлла, тешна бу адвокаташ.\nПрокуратуро дийцарехь, пачхьалкхан балхахь болчу заманчохь АрашуковгIара шайн дола ерзийна 75 чу-ара ца баккхалучу бахаман гIишло: пхи петар, исс цIа, кхаа гIатах лаьтта Хабезера "Адиюх Пэлас" хьешан цIа, ресторан, саунаш. 90 гергга машен схьаяьккхина. Боллу бахаман талламо мах хадийна – 1 миллиард 565 миллион сом аьлла.\nОцу юкъанна Инарла прокуратурано хьа ца йина Черкесскера а, Ставрополера а ши петар, чуьрчу бахаман хьолаллин цхьа долу дакъа а, яздо Новости агенталло, АрашуковгIеран адвокатна Постанюк Владимирна тIетевжина. Бахам схьабаккхарна латкъам бийр болуш бу аьлла, дIахьедина Постанюка. Цунна хетарехь, кхело тергоне ца эцна адвокатийн хьесапаш, доккхачу декъанна, антикоррупцин низам юкъадалале бахам гулбина хилар.\nДечкен-беттан 30-чу дийнахь, Федерацин Кхеташонехь Инарла прокуроран Чайка Юрийн къамеле ладоьгIуш а Iаш, лецира Кхарачой-Чергазийчоьнан сенатор Арашуков Рауф. Оццу дийнахь Басманан кIоштан кхело санкци елира иза изоляторехь латто.\nАрашуков-жимахверг бехкево зуламечу тобанехь хиларна, ши стаг вейтарна, тешашна тIеIаткъамаш барна. Буьйцу байъинарш бу юкъараллин жигархо Жуков Аслан а, Кхарачой-Чергазийчоьнан президентан хьехамча Шебзухов Фрал а.\nАрашуков Рауль таIзаре хIоттийна зуламхойн тоба вовшахтохарна а, "Газпроман" 30 миллиард сом ахча даарна а. Дас а, кIанта а бехкаш тIе ца лоцу. Политикан бух болуш ду боху экс-сенаторо шена дуьхьал долийна гIуллакх.


Акха гӀезаш — Википеди\nБухара класс: Керла стигал ерш\nТоба: ГӀезан куц дерш\nБухара тоба: ТӀапа зӀок ерш\nБухара доьзал: ГӀезаш\nКуц: Акха гӀезаш\nХалкъашна юккъера Ӏилманан цӀе\nIUCN 3.1 Least Concern : 100600377\nАкха гӀезаш — ( Anser fabalis ). Акхачу гIезах оьрсаша "Дикий гусь" олу. Акха гIезаш масех тайпана ю, кIайн а, мокха а. ЦIахь кхобучу гIезийчулла ду церан догIмаш. Цхьаерш кегийро ю. ЗIакарш а, когаш а цIиэ хуьлу церан. Юткъа еха хуьлу церан гIортош. Iаьржа зIакарш йолуш а ду акхачу гIезийн тайпа.\nХиш, Iаьмнаш долчу меттехь, бецан а, ялтийн а аренашкахь, хьаннийн йистошкахь хуьлу уьш. ДIай-схьай кхелхаш ду церан дахар. Шишша цхьана хIуттий до цара баннаш, хин бердан йистошкахь, Iаьмнашкахь, эрз болчу тогIешкахь, тоьлгашкахь, шачйолчу меттехь. Бен буха буц а юьллуш, месийн до а дуьллуш тобо цара. Можо бос а болуш 4-6 хIоа до гIезо. Аз чIогIа декаш ду акхачу гIезан. Тобанаш йой лела уьш. Адамах, экханах ларъяла хаьа царна.\nВайн махкан олхазарш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Акха_гӀезаш&oldid=208632»\tКатегореш: Виды вне опасностиДийнаташ абатцаТаксонан латинан цӀеран тӀера дӀасхьажорг йоцу биологийн яззамашОлхазаршКъайлаха категори: Кепийн кхайкхамашкахь аргументаш юх-юха лелош йолу агӀонаш\tНавигацин меню\nВикигуламВикивиды\tКхечу маттахь дерш\nالعربيةAsturianuAzərbaycancaБашҡортсаБеларускаяБългарскиBrezhonegCatalàCebuanoČeštinaKaszëbscziCymraegDanskDeutschΕλληνικάEnglishEsperantoEspañolEestiEuskaraفارسیSuomiFøroysktFrançaisNordfriiskFryskGaeilgeGalegoMagyarInterlinguaÍslenskaItaliano日本語ქართულიАдыгэбзэҚазақшаLietuviųLatviešuМакедонскиМонголPlattdüütschNederlandsNorsk nynorskNorsk bokmålPolskiPiemontèisپنجابیPortuguêsРусскийРусиньскыйСаха тылаScotsSámegiellaSlovenčinaSlovenščinaSvenskaTürkçeУкраїнськаTiếng ViệtWinaray中文\tХьажоргаш нисъяр\tХӀокху агӀон тӀаьххьаралера хийцам: 2014, 18 апрель, 14:30.


Къуръанан суратийн исписка[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЧулацам[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКъуръанан структура[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКъуръанан сураташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКъуръанан истори[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКъуръан доьссина дуьнен тӀе АллахӀера дуьззина Лейлатуль-Къадр буса, амма Джабраил малико пайхӀамарна делла иза дакъошкахь 23 шарахь(Коран, 17:106). Дин даржош, Мухьаммада дукха хьехамаш бина. Цуьнца цхьаьна ша АллахӀа цӀарах дуьцург Къуръанан тӀиера бен ца дуьцура. Мухьаммадан еша а, яздан хууш ца хилла, аяташ дӀаяздойтуш хилла. Амма цхьа дакъа дӀаяздар бахьнехь ца дисина, ткъа дагахь Ӏамийна дисина. Дерриг а 114 сурат, 30 джуз хилира. Къуръан хронологица хӀоттийна дац. ТӀаккха а цхьацца агӀонаш ю хенаца сураташ къасто. Масала сураташ декъна ду Макканаш а, Мадинатанаш а..\nПайхӀамар дийна волуш яздина Къуръан оьшуш дацара — муьлхха а ца кхеташ дерг ша Мухьаммада хьоьхура. Иза кхелхинчул тӀаьхьа, сиха даьржачу исламан ийшира пайхӀамаран бетехула схьадеана долу йозанан закон. Иза бахьнехь Абу Бакра а, Ӏумара а (АллахӀ реза хуьлда царна) тӀедиллира пайхӀамаран уллохь леллачу Зайд ибн Сабитан (АллахӀ реза хуьлда цунна) вовшахтоха долаш долу яздинадолу пайхӀамаран дешнаш. Дикка сиха чекхбаьккхира Зайда (АллахӀ реза хуьлда цунна) шен болх, юьхьанцара Къуръанан вариант гайтира. Оццу хенахь изза болхбеш бара кхин нах. Иштта АллахӀан къамелан кхин диъ жайна хилира. Зайдан (АллахӀ реза хуьлда цунна) тӀедиллира пхий а редакци цхьаьнатохар, и болх чекхбаьлча хьалхалера пхи жайна дӀадаьккхира. ЧӀогӀа хазахеташ доьшуш хилла Къуръан халифа Ӏусмана (АллахӀ реза хуьлда цунна), иза вуьйчу хенахь Къуръан доьшуш хилла боху. Ду боху шира куьйга яздина Къуръан, дийцарехь, тӀехь халифан цӀий долуш.\nМухьаммад кхелхинчул тӀехьа, хьалхарчу иттаннаш шерашкахь къийсамаш буьйлабелира бусалба нахана юкъахь. Уьш бекъабала буьйлабелира тобанашка — суннаш, хьариджийш, шиӀийш. Царна юкъахь яздинчу Къуръанан цхьацца долчун реза боцурш а бара. Суннийш шеко йоцуш къобал йира Зайдан (АллахӀ реза хуьлда цунна) текст. Хьариджий реза ца хилира шен вежарша Мисаре лолле воьхкинчу Юсупах (ӀалайхӀи салам) лаьцначу 12 суратан. Хьариджийшна гарехь, сурато эвхьаза дуьйцу Мисран хьаькаман зудчо Юсуп (ӀалайхӀи салам) Ӏехо гӀортар. ШиӀийшна хетара, Ӏусманан (АллахӀ реза хуьлда цунна) омрица Къуръан чуьра Ӏелех лаьцна меттигаш дӀаяьхна. ТӀаккха а массара а лелийра Зейдан (АллахӀ реза хуьлда цунна) верси.\nБусалба динах лаьцна


КъахIирерчу Ал-Азхар университетехь доьшучу Оьрсийчуьрчу студенташа дIахьедо, Мисарахь хилар шайна кхераме ду бохуш. Меттигерчу полицино а, къайлахчу сервисаша а даим рейдаш дIахьо, кехаташка хьуьйсуш, дIалоьцуш, шайн пачхьалкхера арабохуш. Доккхачу декъанна и хьакхало кавказхойх, салафизман агIончех.\nIедал а, репрессеш а\nОьрсийн векалтан хаамашца, КъахIирехь тахана вехаш ву Оьрсийчуьра схьаваьлла пхи эзар гергга вахархо. Доккхачу декъанна, бусулба республикашкара шайн доьзалшца цхьана баьхкина нах бу уьш.\nШариIатан бакъо, хьадисаш, Iаьрбийн, ингалсан меттанаш, иштта динах литература а Iамайо цара.\nТоххара Мисарахь маьрша а, синтеме а дара. Туристийн визаца чу а оьхуш, Ал-Азхаран университете деша тасалора уьш. Маьхза ду цигахь Iилма Iамор. Чохь вехачу хIусамах а, юучух-молучух а дукха ца долу, къаьсттина лахара мехаш ду гIалин йистошкахь.\nДеша хIотта луучун дехар масийтта беттанашкахь луьсту Ал-Азхаран доьшийлехь. Оцу заманчохь цуьнан визан хан герга йоьду. Турист вац иза, я студент ала а ца тарло цунах. Шаьш дешархоша бахарехь, хIинццал кхин башха оцу хIуман терго еш стаг а вацара, амма тIаьххьарчу хенахь Iедало къийсам болийна царна дуьхьал.\nКъахIирехь дIалаьцначу ГIалгIайчуьрчу пхеа студентах аьхка дуьйна цхьа а информаци яц хезаш.\nЦеран хIусамех хьоьвсинчул тIаьхьа дахначу шеран Марсхьокху-баттахь дIабигина бу уьш полисхоша. Уьш боцурш а, кхин а масех стаг лецира хIетахь, цхьахволчун кхаа бераца зуда а цхьана. Масех де даьлча дIахецнера уьш. Чемурзиев Исмаил а, Дугиев Хизар а, Аушев Илез а, Дзейтов Iела а, Плиев Рамазан а воцург.\nМессенджершкахула хаамаш дIасабаржийча бен ца хиира цаьрца цхьана доьшучу берашна, уьш лецарх. ДIалецна бераш даьхначу Арба-Нус кIоштарчу а, луларчу полицин декъашкахула чекхбийлира уьш, шайн накъостий лоьхуш.\nМассанхьа а цхьа жоп лора: бац уьш тхоьгахь, олий.\nКхечу пачхьалкхашкарчу журналисташна комментареш ца ло Мисарарчу полицино. Шайн пачхьалкхехь кхо бутт мел бели Iедалхоша кхин дIа дахдеш, лаьттачу Чолхечу хьолах низамна тIе а туьйжуш, дуьхьало йо полисхоша. Ткъа оцу низамо доза доцу бакъонаш юьту полисхошкахь, гатйо бахархой а, тIебаьхкинарш а Iалашбан шансаш.\nЖурналистца шайн хуьлучу къамелашкахь студенташ ийзало шайн цIераш йовзийта, ца магадо суьрташ даха а, ур-атталла, шайн аьзнаш хазийта а кхоьру. Кхоьру уьш, шаьш довзарна, шайн цхьа проблемаш дуьхьаляхарна. Дешар чекх а даьккхина, даймахка берза Iалашо ю церан. Ткъа цу Iалашоне кхача де дийне хала ду царна.\nАэропортехь гучудийла а ца лаьа царна, КъахIире схьаоьхучу шайн махкахошна дуьхьал ца боьлху уьш, я цхьа а новкъа а ца воккху цара. Ларамза ницкъаллийн структурийн белхахойн бIаьрг шайна тIехIоттарна кхоьру уьш.\nШаьш бехке бу?\nГIалгIайн гIуллакхах цхьа а хууш хIума цахиларо сагатдо. Я дохкуш бехкаш дац царна. Аьлча а, схьахазош дац-кх, хIокху гIуллакхна, оцу бахьанашна дIалецна аьлла. КъахIирехь лецначийн доттагIаша церан кхолламех хаа лууш лоьцучу адвокаташа гIуллакх дола а дой, тесна дуьту. Iаламат чолхе гIуллакх ду олу, амма ма-дарра ца дуьйцу.\nГIалгIайчоьнан вице-премьеран Цечоев Алиханан Оьрсийчуьрчу Мисаран векалца Ахмедов ТалаIат Ихьабца цхьанакхетар хиллачул тIаьхьа а, яьлла йист яц.\nОьрсийчоьнан КъахIирерчу консуло Абакаров Юсупа дийцира, ГIалгIайчоьнан Iедалхой масийттазза гIоьртира Ал-Азхаре дIалестачу дешархошна тIехь терго латто аьлла.\n"15 шо а ду хIара къамелаш лела. Оьрсийчуьра бусулба Iеламчаш кхуза а оьхуш, Ал-Азхар университетехь доьшуш шайн пачхьалкхера маса стаг ву толлуш лела. Ткъа университето ца ло шайн студентех информаци. Цул совнах, шайн доьшийле шаьш мухIар таIийнарг бен дIа ма эцахьара бохуш, бартбан а гIиртира уьш. Цунах а гIуллакх ца хилира", - аьлла, дийцина Абакаровс.\nДелахь а цхьаболчу Кавказера баьхкинчеран кочаэхар бух болуш ду боху консуло.\n"Фейсбукехь кхайкхамбо цара: "Тхан бусулба вешех сингаттам Iоттабелла. ГIо дахьара аш цуьнан доьзална ахчанца" олий. ТIаьхьо гучудолу, и гIо эшнарг Шемахь тIом бина хилар. Ткъа цуьнан доьзална гIо мел динарг "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхошна ахчанца гIо латтийна ву олий, шеконашка оьцу. Мисарарчу полисхоша и нах дIалоьцу, церан телефонех хьовсу, хьаьнца уьйрашкахь бу толлу. Наггахь Whats Аpp-ах сингаттам болу. Цхьа ролик тесна хуьлу хьоьга, иза экстремизме нисло, ткъа хьо шеконе оьцу", - аьлла, дерзийра шен къамел Абакаров Юсупа.\nГIалгIайчуьрчу байначех цхьана а кепара хаамаш бац шегахь боху консуло.\nДелахь а, тIечIагIйина йоцчу Мисарарчу волонтерийн информацица, масех кIира хьалха КъахIирерчу цхьахйолчу изолятор чохь гина хилла лаьцна латто пхи тутмакх.\nСхьагарехь, мехала дегайовхо ю, кегийрхой дийна а бу, Мисаран Iедална ца тайначу иттанашкахь кхечу оьрсийн бахархошна а санна, царна а кеста депортаци йийр ю аьлла.


Россе бахархошта юкъе хана эггара воккхагIволча сага шийна паччахь хержав — Сердало\nРоссе бахархошта юкъе хана эггара воккхагIволча сага шийна паччахь хержав\nГеттара лакха уллача ломан юрта Хьуле вахархочо Россе паччахьалкхен доазон тIа хана эггара воккхагIволча Иленаькъан Берса Iаббаса ший хоржам баьб. Воккха саг тешаш ва ше кхаж тесса саг Россе паччахьа хургхиларах. Белгалде деза Iабаса 122 шу даьнна хилар.\n«Тахан вай хьал дика да. Паччахьалкхе низ болаш я, ший гIулакх ховш я, хьадаь дукха х1амаш да. Цудухьа, и деррига д1ахойодача хана тIехдика лора а деш дIахьоргдола паччахьа вай харжача бакъхьа хета сона. Со тешаш ва, айса кхаж тессар хьалхаваргхиларах», — йоах Воккхача сага, ший кхаж тоссаш.\nЖIайраха района бахархошта шоай хоржам бергболаш белгалья 6 моттиг я. х1ара кхаж тасса воагIар ший паччахьалкхен б1орахал кхоачашде воагIа. Хоржама моттигашка бIарг кхоабаш болчар хьаяхачох, Iура денца хоржамашка хьаухаш, шоаша къоабалвеча сага шоай кхаж дIалуш дакъалоацаш ба ерригача лоаман района бахархой:\n— ЖIайраха района юрташкарча дукхагIболча наха Iура денца хьабола а бенна кхаж тесаб. Саг йодаш а йоагIаш а, хьоалчагIаш долаш моттигаш хиларах, цхьаццабараш дIа-хьа баха кхы а хьатIакхачанза ба. ХIанз хьоалчагIаш дIа а даьнна хьатIаухаш ба бисараш а кхаж тасса. Даьла къахетамца, кхы зе-зулам доацаш дика дIабодаш ба ер болх, — йоах хоржама моттигашка бехктокхаме волча Евкуранаькъан Джамалейла.\nХIара кхаж тасса хьа мел венача сага лов ше хьалхатеттар пачахьа хилар, бакъда из моттиг цхьанненамара егIа яц. ЧIоагIагIвар, дикагIвар хьалха а ваьнна, хоржамаш чакхдаларга догдоахаш ба лоамарой.\n← Во славу единства\nПо данным Избиркома республики на президентских выборах на 15:00 проголосовали 57,5% избирателей →\nКогда достаточно воды


Бераш дац, амма кегийрхой бу: Краснодарехь протестхойн юккъерчу хьесапан сурт гайтина социологаша\nДечкен-беттан 31 Краснодарехь протесте бевллачу нехан юкъара сурт гойту социолаша – хаттамо билгалдоккху гуламан ах декъашхой 25-25 шераш долуш хилар, кхиазхо ву 100 протестахошлахь 5. Иштта ду Iедало магийна боцчу, ппозицин политикехьа Навальйный Алексейгахьа хIоьттинчу гуламехь жигархочо Калашников Ивана билгалдаьккхина статистикан юкъара сурт.\n"КIира хьалха бинера изза таллам Москварчу протестан гуламашкахь, кхетта со и сурт ерриг а Оьрсийчоьнна юкъара хиларх. Социум толлуш сайгара белхан дакъа а лиира-кх юкъадилла", - дийцира Кавказ.Реалиина жигархочо.\nКалашниковс дийцарехь, цо Краснодарерчу акцехь Дечкен-беттан 31-чохь хаттар дина 101 стаге, нах цхьана меттехь ца зуьйш, дехьа-сехьа а волуш.\nХааделла цунна 101 стагах 64 кIира хаьлха а акцехь дакъалоцуш хиллийла, ткъа 36 – ца хиллийла дIадахначу кIирандийнан гуламехь. Хеттаршна жоьпаш деллачех дукхахберш (64 стаг) 31-чохь дуьххьара нисбелла бу протестан бараме. 101 гуламхочух 87 хилла бетах маска йоллуш. Хеттаршна жоьпаш едллачу нахалахь нисвелла 4 пенсионер а, 5 кхиазхо а.\n"ГIеххьачул тамаше дара протестхойх кхоалгIа дакъа Дечкен-беттан 23-чохь акцехь дакъалаьцна доццушехь дар кху гуламе. Суна хетарехь, кIира хьалха хиллачу акцино гIовттийна бара и нах, амма хьалхарчу акцехь дакъалаьцна уьш бацар дозу церан хIетахь цIахь гIуллакхаш хилла хиларца, аьлла хета суна. Кхин а цхьа тамашениг ду Краснодар оцу шен суьртаца Москваца йогIуш хилар ду" – элира Калашниковс.\nБашхалла ю Калашниковс а, Краснодар-мехкарчу Iедалан телегойтийлаша а бохучунна юкъахь, Iедалан прессо чIагIдарехь, протестхошца цхьаьна арадевлла лелла вуно дукха бераш а, кхиазхой а.\nКавказ.Реалиино хаийтина ма-хиллара, 2000 гергга стаг хилла протестехь дакъалоцуш. Барам боьрзучу муьрехь могIарчу нехан духарахь болчу наха леца болийна, полицин машенашна чугулбина протестхой, Навальныйн штабо бахарехь, 40 сов стаг ву лаьцнарг. Лецна нах мехкан кхечу гIаланашкарчу акцешкара а.


Чиллан-бутт 01, 2013\nИзраил -- Футболан "Бейтар" клубан стадионехь, Иерусалим.\nНохчийчуьра тоьлла ши футболхо Садаев Заур а, Кадиев Жабраил а эцна шен доларчу Израилерчу футболан «Бейтар»тобанна оьрсийн совдегаро Гайдамак Аркадийс, бутт гергга хьалха жуьгтийн нохчашца йозаелла уьйраш чΙагΙъеш. Амма ши футболхо бусулба вуйла хиинчу Иерусалимерчу футболан фанаташа, Гайдамакан сацамна дуьхьало еш, маситта гулам хΙоттийна. Кадыров Рамзана жуьгташца тесна гергарло ледара бух болуш ду аьлла хета и бахьанехь хаамийн гIирсашна.\nЗингатан дахаран биста кхаччалц, дерриг а политике дерзийначу кху дуьнено гойту спортаца аьттехьа а даза йиш йоцу хΙуманаш спортехь а лелийла.\nПолитикан бух болуш дара итт шо а сов хьалха «Терек» тоба юхакхоллар а. ТΙеман кΙуьрлахь, шен валар-висар оьрсийн бомбанашца, хьоьънашца а къуьйсуш, хΙора нохчо Ιачу муьрехь, я нохчех а йоцуш, я церан децΙахь бух а боцуш, долийра Кремло футболан тоба даккхийчу ахчанех юлар а, цига массанхьара а ловзархой эцар а.\nДерриг а Путин Владимира дьунене, хьовсал, Нохчийчоь шен тоьлла футболан тоба а йолуш, маьршша мохк бу, бац цигахь я тΙом а, я нахана еш гΙело а, ала лерина хилар дара. Иштта, цΙийла керчош Нохчийчоь а йолуш, дΙаболийра Москох «Терек» говзаллин ирхенашка кхачаен некъ.\nХΙетахь ца хиллехь а, кху тΙаьххьарчу шерашкахь таро хилла нохчийн шайлара футболан тΙаьхье когахΙоттон. Царех ву Шеларчу вежарех, вуно дикачу футболхойх волу Садаев-жимханиг а – 23 шо долу Заур. Соьлжа-ГΙалахь вина, хьалакхиина ву 19 шо долу Кадиев Жабраил.\nНохчийчохь шенаш бацахь а, шахьара хьошалгΙа бахка тарлучу жуьгташна Кадыров Рамзана синагога хΙотто бинчу сацамо гΙаттийна гергарло чΙагΙдан дагахь хиллачух тера ду совдегар, Израилерчу «Бейтар» тобан да Гайдамак, ша шен футболхойн тоба оцу шина нохчочух юзуш, аьлча а, юзарца – ши кΙант хΙинцале ву Иерусалим, цигарчу футболхойн могΙарахь.\nАмма Гайдамак Аркадийна Израил ледара евзаш хиларна делахь а, я цигахь баккъал а жуьгташа шайх воцург дΙахервеш гΙиллакх делахь а, нохчийн футболхой тΙеоьцийла дац, уьш юкъа а эбай, ма бехъе «Бейтар», аьлла, болам болийна Иерусалимерчу фанаташлахь «Ла Фамилия» шайх олуш долчу декъо. Оцо маьхьарахь хазийра резадацар дIадахначу шоьтан дийнахь «Бейтар» ловзучу стадионехь.\nОцу хиламо цецъяьккхина Европан а, Ιаьрба мехкийн а пресса. Дуккхаъчара чΙагΙдо, футболхойн къам я дин бахьана долуш, шайна езачу «Бейтар» тобан фанаташ иштта хьовзар цкъачунна дуьненна гина хΙума а а дац, бохуш.\nНационализмах, шовинизмах хΙинццалц ян а яра футбол маьрша. Ткъа Израилехь иккхина къоман башхаллаш лоьру спортъезархой буйла гойту инциденто. Иза тΙехдетта а долийна оцу пачхьалкхана спортан дуьнено.\nМуха нисло, цхьана агΙор Нохчийчоьнан администратор Кадыров чухьадда жуьгташца гергарлонан тΙайш тохкуш а хьийзаш, жуьгтех болчу цхьана наха уьш дагош а хилча, аьлла, хаьттира Маршо Радионо Израилан парламентехь- Кнессетехь депутат волчу Тивияев Роберте. Роберт Дагестанера дΙабахначу нахах ву. Цо, ша а, шен кавказхолла а човхийна «Ла Фамилия» шайх олучу оцу фанаташа бохура тхоьга.\nТивияев: « Со Кавказера схьаваьлла а ву, цунах дозалла дина а, деш а ву. Оцу тентакашна хьалхара – иштта аьр вай царех, суна эхь хета. Царех соьга фанаташ а алалур дац – спорт даима а хилла къаьмнийн башхаллаш къесточу хΙуманна генахь, машар беш. Заур а, Жабраил а дуьххьара бусулбанаш а бац «Бейтар» тобанехь. Уьш вуно мехала декъашхой бу, аьлла а хета суна, оцу тобанехь хьовха, ерриг а жуьгтийн фотболехь а. Оха дешна кхузарчу хаамийн гΙирсашкахь – оцу нехан батош дΙакъевлина»\nКхин цхьа декхар а шена тΙийцира Тивияев Роберта - ша а, ша санна, Дагестанера а, Нохчийчуьра а Израиле дΙабахнарш, шаьш тахана-кхана оцу шина нохчийн футболхочух а кхетар ду, бухарчу националисташна хетарг аьттехь а доцийла а хоуьйтур ду, элира Дагестанера схьаваьллачу тата.\nТивияев: « Со тешна ву, Нохчийн Республике со веъча, сан цигахь болчу накъосташа со куьйгаш тΙехь лелориг хиларх. И ши кΙант, футболхо, суна - и ас сайна декхаре дина - гур а ву, со вуьззина кавказхо хиларе терра, охьахуур а ву цаьрца, кхойкхур бу уьш ресторане а. Ковдор ю оха царна агΙо, хоуьйтур ду фанатех ю боху боьха хΙуманаш кхузахь дукха йоцийла. Доккхаха дакъа лараме ду цаьрца, оха царна иза гойтур а ду».\nИзраилан официало вон тIе ца эцна Садаев Заур а, Кадиев Жабраил а. Уьш юкъарлонна бовзуьйтучу бараме веъна хилла Йерусалиман мэр Барката Нира а, кхиболу хьаькамаш а.\nАмма цигахь шина нохчочо дина къамелаш а даржийна меттигерчу телехьожийлаша. Ала деза, цΙахь беха а, цΙийнах хаьдда болу, дуьненан маьI-маьIнехь беха а нохчий цецбохуш дара Садаев Заура дина къамел.\n"Тахана дуьйна дΙа «Бейтар» сан клуб ю, цуьнан васташ – уьш сайнаш а ду. Израилан чемпионатехь ас дуьххьара буьрка чуйиллича, тΙекаре хир бу соьца цкъачунна суна резабоцу нах а. Сан дин – футбол ю. Со Ιаьрби а вац, бусулба а вац. Со футболхо ву», - элира Садаевс, бохуш, даржадо прессано.\nСадаев Зауран къамел баккъал а дарий те иштта, доцург-м ца дуьйцу те журналисташа, боху хаттар лела и футболист дукха везачу нохчашлахь. Ткъа кхечара хоьтту, Кадыровс шена белла кхетам а эцна, ша жуьгтийн махка вахаре терра-м дац те цо дуьйцург, бохуш.\nДелахь а собаре хила догΙу политикан тΙегΙантΙе евлла нохчийн-жуьгтийн юкъаметтигаш шаръеш, шоръеш спортах пайда эца луучунна, сихдала ца оьшу Израилерчу фанатийн декъан демаршна оьгΙаздаха а, Садаевс дийцинарг тΙех шога листа даха а аьлла хета кхозлагΙчарна.\nМуха дΙадахлур ду Израиланний, Нохчийчоьнанний «дΙа - коч, схьа- коч» гергарлонаш тергонехь кхобурш бу дуккха, бу уьш нохчашлахь а, бу жуьгташлахь а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Диссина фарз марханаш хилча, суннат марханаш кхаба мегий?\nХIара хаттар Iеламнаха толлуш долчу кхечу хаттарна тIедоьгIна ду: рамадан баттахь кхабаза марханаш диссина хилча, уьш доькхуш кхабар сихонца хила дезаш ду, йа шолгIа мархин бутт тIекхачале кхаьбча а мегар ду?\nЦхьаболчу Iеламнаха и марханаш мархин бутт дIа ма-баьллинехь сихха тIекхаба деза аьлла. Делахь а, дукхах болчу Iеламнаха сихха ца кхаьбча а мегар ду аьлла уьш, шолгIа мархин бутт тIекхачале кхаьбна тIерадаьхча мегар ду аьлла. Уьш тIетевжаш дерг Iаишас (Дела реза хуьлда цунна) дийцина долу хьадис ду, «рамадан беттан марханаш хуьлуьра суна тIехь декха дезаш, шаIбан баттахь бен декха а ца лора соьга уьш» - аьлла долу.


Жамалуддин ал-Къосимий « islamanserlo.net\nАллахIан къинхетамах дог ма дилла\nАбу IабдуллахI: Бахам а, ахча а гулдаран Iалашо\nАхьмад Хьамза: Веллачу стеган хьукманаш\nАбу IабдуллахI: Рамадан (27.05.2016).\nЖамáлуддин ал-Къóсимийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла\n1. «Делан динехь, Дала ца магийна долу бидIаташ лелор дац вай». МавIизатул-муъминийн, агIо: 51\n2. «Хьалха заманчохь баккхий нах хуьлур-кх Iилма долуш болу кегий нах хьалха тоьттуш а, хьалха бохуш а. Iумар Ибн ал-Хаттаб (АллахIа реза хуьлда цунна), вар-кх хенан жима волу Ибн Iаббас хьалха воккхуш а, цуьнга хоьттуш а, баккхий асхьабашка ца хоттуш». МавIизатул-муъминийн, агIо: 65-66.\n3. «Шен хенaчохь деш долчу ламазан дозалла, дуьнен хьалха эхартан долчу дозаллех тера ду». МавIизатул-муъминийн, агIо: 90.\n4. «Дог-ойла (нигат) цIена а, нийса а йолуш Iилма Iамор уггаре еза а, сийлахь а Iамалeх ду». МавIизатул-муъминийн, агIо: 110.\n5. «Хьаж дан ницкъ кхочуш а волуш, хьаж ца деш дIа ваьллачун болх чIогIа кхераме хира бу АллахIан гергахь». МавIизатуль-муъминийн, агIо: 131.\n6. «Къуръан — серло а, нур а ду. Цуьнца тиларха кIелхьарвалар ду. Къуръан чохь ду деганийн цамгаран дарба. Къуръанах тасавелларг – нисвелла, цуьнца Iамал йинарг – декъал а хилла». МавIизатул-муъминийн, агIо: 149.\n7. «ЯахIума яа дIаволалучо бисмил доккхийла, юха йиъна ваьлча «АлхьамдулиЛлахI» олийла. И шиъ* хезаш аьлча дика хира ду, хIунда аьлча, стоьлан гондахьа и даккха дицделлачунна дагадаийтархьама».\n*И шиъ: Бисмил даккхар а, «АлхьамдулиЛлахI » алар а.\nМавIизатул-муъминийн, агIо: 178.\n8. «Совдегархочо шен товарца доцург дуьйцуш и хеста ма дойла! ХIунда аьлча, пуьчаш боттар ду иза». МавIизатул-муъминийн, агIо: 213.\n9. «Iелам стаге бехк боккхуш хоттур долуш хиларх терра: «хьайн Iилманца Iамал хIунда ца йира ахь?» — аьлла,\nиштта Iилма доцуш волчу стаге а хоттур ду:\n«жохIланца хIунда вехира хьо? Iилма хIунда ца Iамийра ахь, хьайна «Iилма Iамор парз ду, хIора бусалба стагана тIехь» — бохуш долу хьадис хезнашехь?»». МавIизатул-муъминийн, агIо: 227.\n10. Цхьаболу салафша аьлла: «Беллачарна доIанаш дар, дийнаболучарна совгIаташ далар санна ду». МавIизатул-муъминийн, агIо 256.\n11. «Хьайн даьхний, хьан сийлалла а деза ма хуьлийтийла ахь!». МавIизатул-муъминийн, агIо: 261.\n12. «Боьха мотт лебар — иза сакхт ду, мегаш дац. Дагчохь боьхалла а, сийсазалла а хилар ду, боьха мотт бекабаран бахьан. Элчано (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) аьлла: «Варийлаш, боьха мотт ма бийцалаш, баккъалла а, АллахIана ца деза шуна (лайно) боьхадерг дар а, боьха мотт бийцар а»». МавIизатул-муъминийн, агIо 353.


Дукха а бац Толаман дийнах дозалладийраш\nНохчийчоь --Толаман де,2015\nСтигалкъекъа-беттан 9-гIачу дийнах Толаман Де а олуш, Нохчийчохь иза даздар шина хьесапехь кхетадо цигарчу бахархоша. Цхьаболучара, къам 70 шо хьалха Дуьненан ШолгIа тIом бахьане а биллина, Сталина вайнах махкахбохийна, цундела нохчаша даздойла дац и де аьлла хета.\nКху тIаьхьарчу шерашкахь зеделла ма-хиллара, кхечу кIошташкахьчул хаъал лакхарчу тIегIанахь даладелла, зевне, харж ца кхоош, билгалдаьккхина Нохчийчохь Гитлеран Германина тIехь толам баьккхина 70 шо кхачар.\nЦу дийнан сий-лерамна карладаьккхина ур-атталла Рейхстаг тIе, мостагI къарваларна тоьшаллина толаман байракх йогIар а. ХIаваэхула бен-бен байракхаш а лепош, хихкина кеманаш а, кхиссина шатлакхаш а. Цу кепара къаьхьа денца и де билгалдаккхарна резаберш санна дукха бу Нохчийчохь дуьхьала берш а. Цу тIаьххьарчара и дузу къам дохадарца.\nГитлеран Германина дуьхьал бечу луьрчу тIамехь оьгуш бIеннашкахь нохчийн кIентий а болуш, къам Сибрех а хьажийна, и тIом бицбеш, лан йиш йоцу къа-бала лайтина вайнахе.\nМиллий, мацаллий, цу гIелонца доьзна яьржинчу цамгарша эзарнашкахь Iожалле берзийна бехк-гуьнахь доцу нах: бераш, зударий, къаной. ДIадерзо де доцуш, лара ца луш я хан йоцуш, хийла декъий дисна лайлахь Iахка, аьчган некъ маббу. Карахь-марахь схьаэцнарг бен хIума доцуш, къацахетаршна бисина хьал-бахамаш.\nГерггарчу барамехь ишта къамелаш хазадо бахархоша толаман лоручу 9-чу дийнан хьокъехь. ТIех шовкъе, йоккхачу гIовгIанца рогIера де даздар цхьаболчара дузу Оьрсийчоьнан куьйгалхойн шайна совнаха а дивидендаш яха гIертарца а, халкъалахь лахбелла богIу шайн лерам лакхарчу тIегIанахь латто лаам хиларца а. Цу тайппа ойла кхобучех ву соьлжагIалара тергамхо Идрисов Муса.\nИдрисов: «ХIинца санна даздарна дуьхьал ву со. Шайна дивидендаш яха, шайн цIе ца йожийта лело хIумнаш ду дукха. Толам баьккхина, дажал вухаваьккхина. Тахана коьртахь болчу хьаькамаша лелош къизалла хила ца еза, и дIаяккхахь и хир бу-кх толам».\nТоламан де даздарна ша дуьхьал вац боху Мусас, амма цIарна,халкъ Iехо лелочу хIумнашна реза вац. Цу дийнан лерам а, сий а деш хала хене бовлучу бахархошна, хьехархошна ,лоьрашна алапаш тIе стенна ца туху бохуш, хеттаре вуьйлу соьца къамел деш волу Идрисов Муса.\nИдрисов: «Даздан деза, кхечу агIор даздан деза. Цара шаьш боху шозза алсам харж а, ницкъ а хьажийна кхушарлечу толаман де даздарна. ХIунда ца боху цара кху денна лерина белхошна алапа тIетуху шаьш, ягочу газана, токана, хина охьаюьллуш йолу ял лахйоккху оха ма ца боху цара.\nХIара газ вайн ишта а юхкуш ю, цунна мах лахабоккху стенна ца боху? ТIе хIунда бетта мехаш? Харцо ю цу буха йиллина. И харцо ца гайта «уре» бохуш бу уьш. Адам тохарлерниг дац. Халкъана церан тIуьйранаш кIордийна. Iедалехь болчара шайна чухьокхуш дерриге а».\nТоламан де даздаран агIонча ву новркIоштахо Солтабиев Апти. Цуьнца а дузуш цо хьахийра махкахь Iедалехь болчара детташ долу зил-дозанаш а, Оьрсийчоьнан низам тергамза а дуьтуш, шайна бIегIийла йолччу агIор бахархошка кхийдо бехкамаш.\nСолтабиев: « Нохчашна тIехь кхолла а ца кхуллуш хIума дисна а дац! Нохчаша шаьшша шайна тIехь даккха а ца доккхуш эладитнаш а дац. Эзарнаш нохчий эгначу тIамехь баьккхина толам стенна базбо бохуш, дийца боьлла хIинца. Ловзар хIун до бохуш луьйш бу! Зуда ма ялае, ишта - вуьшта ялае бохуш луьйш бу".\nДешначу стагна, Iедалехь волчунна 8-9 зуда яло мега,со иман дуьллуьйтуш ву кхаьрга бохуш. Дитийша къам даха а, деба, сакъера а. Суна Толаман де даздар товш ду, стенна аьлча, шиъ цIечу байракхан Орден а йолуш тIом бина ву сан деваша а. «Со Сталин ларвеш вацара. мохк ларбеш вара», олура цо.\nСийлахьчу даймехкан тIамтIехь толам баьккхина де тIеэцар а, къобалдар а хьокъехь нехан тайп-тайпана хетар-хьажамаш хилар керла дац Нохчийчохь хьовха, Оьрсийчохь а.\nЦунна чот йоцуш тоьшаллаш карадо интернет машанехь а, зорбанехь а, кхиболчу хаамийн гIирсашкахь а. Дукхахдолчу хьостанаша кхеторехь, Толаман дийнах кхушара къаьсттина хьасартне дийцар, бахархойн тидам цунна тIеберзо гIертар доьзна ду пачхьалкхех тергаллучу, кхето атта доцчу, чолхечу хьолах.\nТоламан дийнах хьасартне дийцар


Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Кхерамазаллин Кхеташонан юкъайогIучу 15 пачхьалкхj къобулдина «Исламан пачхьалкх» олучу тобанна дуьхьал кхайкхийна санкцеш кхин а чIагIъяр. Цу хьокъехь леррина резолюци тIеэцна цара.\nЦу документан Iалашо ю «Исламан пачхьалкх» тобанна юкъабогIучу тIемалошна ахча луш пайда оьцу каналаш совцор. Резолюцина тIехь хьахийна ду хьалха «Ал-Кхайдина» а, «Исламан пачхьалкх» олучу тобанна а дуьхьал кхайкхийна хилла санкцеш цхьайолчу пачхьалкхаша кхочуш йина цахиларх лаьцна.\nКху шеран Чиллан-баттахь цу 15-тта пачхьалкхан финансийн министрех лаьтташ йолу Кхеташо кхоллинера дуьненаюкъаралло «Исламан пачхаьлкх» тобанера мехкадатта эцарна а, Шемара музейшкахь хилла мехала хIуманаш йохкарна дуьхаьало ян.\nЦу кхеташонан куьйгалхо ву Iамеркин финансийн министр Линч Джэкоб. И кхеташо дуьххьара цхьаьнакхийтира даханчу Еарин дийнахь Нью-Йоркехь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин штаб-хIусамехь.


Кемерове байнача наьха гаргарабараш хьаллоацаш таьзета ногIал дIадихьар ГIалгIайче — Сердало\nКемерове байнача наьха гаргарабараш хьаллоацаш таьзета ногIал дIадихьар ГIалгIайче\nКемерове «Зимняя вишня» яха махбара салоIама цIа даьга байнача наьха гаргарбарий хьал кхетадеш таьзета ногIал дIадихьар укх деношка Назранерча дагалоацама а сийлен а мемориала майдан тIа. «Кемерово, ГIалгIайче хьоца я», яьнна дIадихьача гIайгIанеча ногIале дакъалоацаш бар ГIалгIайчен правительства тхьамада Гаьгенаькъан Руслан, Халкъа гуллама депутаташ Амренаькъан Марем, Хамхой Батыр, правительства тхьамадан гIончан декхараш кхоачашдеш йола Овшанаькъан ПятIамат, Мехкдаь администрацен кулгалхо Яндакъонгий Мухьмад, министерствай кулгалхой, юкъара болх лелабераш, хоамбоаржабархой иштта Кемерова бахархоех дог лазараш а, цар бала гIайгIа кхетадераш а.\nБIаьж совгIа болча ГIалгIайчен бахархоша саг йист ца хулаш цхьа минот ха яьккхар таьзета ногIале баьхкача. Доккха хатар хинна боахкачарца цар бала гIайгIа декъаш бар цу гIулакхах дог лазаш мемориале баьхкараш:\n«Дешаца дIаоалалургдац, мел хала да укх деношка цу унзарча хатарах дола хоамаш деша а цох дола керда гучадоалар хьахаза а. Цхьаккха саг висавац из хала цахеташ. Еррига паччахьалкхе цох цатоам хинна я. Шоай вахаре эггарга хьамсардолчох къаьстача нахаца цар бала бекъаш гIайгIа еш да ГIалгIайчен халкъ а. Меттаотталургдоаца довр да из», — аьнна белгалдир правительства тхьамадас Гаьгенаькъан Руслана.\nКердадаккха лов, март бетта 25 дийнахьа цIи а яьнна, Кемерове «Зимняя вишня» яха махбара салоIама цIа даьга хинна хилар. Иштта цига хиннача зуламах Кемеровски областа МЧСа викалаша беча хоамах 60 совг1а саг веннав, царех 40 совгIа бераш да.\nИз хатар хиларца Россе паччахьа Путин Владимира март бетта 28 ди къамайюкъара таьзета ди да аьнна, хьакхайкадаьд, цунга товш долча указа кулг яздирца.\nЦу унзарча хатарах дог лазаш из хала хеташ Къилбаседа Кавказа халкъаш а таьзета ногIалаш дIакхухьаш да. Цига байнача нахага кодам беш, уж хьаллоацаш дешаш аьннад ГIалгIайчен Мехкдас Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бека а. Ший къамаьле цо белгалдир, хиннар кхы цIаькха хилийта йиш йоацаш паччахьалкхен доккха халахетар да, аьнна.\nМарт бетта 27-29 деношка ГIалгIайче гIолла таьзета денош да аьнна хьакхайкадаьд Мекдас. Цу кхаь денна Г1алг1ай мехка гIолла цхьаккха тайпара салоIама а сакъердама а вIашагIкхетараш ловзараш хургдац, иштта мехка телевиденешка а цу деношка салоIама программаш хургйоацаш юхаяхай.\n← Транспортный потенциал\nИнгушетия демонстрирует высокие темпы роста промышленного производства в ряде отраслей →\nЕдинство фронта и тыла — залог победы под Малгобеком\n07.06.2019 serdalo@yandex.ru 0\nПуть к энергоресурсам лежит через заключение договоров\nРоспотребнадзор вселяет оптимизм и уверенность


Бахаев Хьасан - зама заманах йозархо\nСуртдиллархо Бахаев Хьасан\nБахаев Хьасанан интервью (оьрсийн маттахь)\nДерриг а доладелла 40 шо хьалха. Ткъа керлачу маьIне дирзина ши бутт хьалха. 40 шо хьалха Бахаев Хьасан суьрташ дахка волавелла. Амма ши бутт хьалха цо керла маьIна кхоьллина шен корматаллин хотIна.\nПолитикан репрессеш лайначийн денна лерина Фейсбукерчу цхьана бакъоларъярхочо сурт хIоттийнера шен агIонтIе вуно товш, хаза юьхь-сибат долчу къоначу зудчун – Сталинан Iедало Москох тоьпаш тоьхначу Ленинан цIарахчу рабфакан студентан Лицинская Тамарин.\n28 шо долуш Сталинан Iедало йийна Лицинская Тамарин\nХьасан ойлане велира, муха тору харц-дуьненна Дала оццул аьхна кхоьллинчу, къинош дебон а кхиина доцчу адамна тIехь къиза эра даккха, аьлла. Цунна денлойла лаьара и хIуманна бехке йоццу репрессин хьеро дIахьаьшна зуда.\nИштта даьржира социалан машанашкахула тахана а «ехаш», «арахь ган», дуьхьалнисъяла а «тарлучу» Лицинскаян сурт. Бахаевс, доггах хийцира цунна гонахара хьал, духар далийра кхузаманан куьце.\nХьажархочун коьрте кхачийра йовха, шийла ши ойла: мел кхоам бара иза ен, со а хила тарлора-кх цуьнан метта…\nКомпьютеро луш йолчу технологин исбаьхьаллах пайда а оьцуш, репрессино хьаьшначу кхечу нехан суьрташ а ийцира Хьасана тидаме. Иштта «ваьржира» интернетехула цо «таханене валийна» театрал-режиссер Мейерхольд Всеволод.\nМуха вирзира Бахаев Хьасан шира суьрташка, Iазап лацна нах таханенца гайта? Цунах хилира тхан къамел:\n- Суьрташ дахка маца волавелла хьо, стенгара даьлла?\n- Беран хенера схьа. Кехата тIехь суьрташ дохкура ас. Виллина хуьлура суьрташ дохкуш. Айса, сайна ма-гарра, дохкура, дохкура, дохкура. ТIаьхьо керла кепаш евлира васт гайта аьтто беш, масала, компьютер, планшет. Цара а бира сан корматаллина пайда.\nМейерхольд Всеволод, театран режиссер, вийна 66 долуш\nШколехь волуш ас карикатураш йохкура сайца доьшучарна, гонах лелачу хиламашна. Эскаре вахара, цигахь клубанна суьрташ дохкура. Сан болх, суна бепиг латтош йолу корматалла ю хIинца хIара.\n-Мел хан ю хьан?\n- Шира суьрташ карладахар, нах кхузамане балор – и муха дагадеара хьуна? Мейерхольд го суна, репрессешкахь байина нах лаа гойтий ахь?\n- Иза шашаха нисделира. Сан планшет ю, цунна дика программаш кхоьллина Эпло, со воккхаве цунах, Фотошоп санна программа арахецна Стилус. Хьекъале программа ю иза, хала а яц лелон. Суртдиллархо хьо велахь, пайде инструменташ ю-кх шортта, охьа а хиина, фантази а яржош, къахьегхьана. Цхьа цIеххьана нисделира, Фейсбуке а хьоьжуш Iаш, «Лийрйоцу барак» агIонтIе нисвелира со, цу тIехь гира Сталинан заманахь тоьпаш тоьхна вийначу 7 стеган сурт. 20-30 шераш долуш байина нах бара уьш.\nЛицинская Тамарин суьртах бIаьрг кхийтира сан, уллехула ваьлла гIойла доцуш юьхь-сибат ду цуьнан – кIорга хьажар, тахана а ехаш йолуш санна. Дагадеара иза таханене а «кхачийна», вайн дахарехь муха гайталур ю хьажа. Айса сурт карладаьккхича, гира суна мел хаза го и адам таханалерчу дахарехь. КхидIа карийна суьрташ а дехира ас карла. Фейсбукерчу сайн агIонтIе хIиттийра уьш.\nТIаккха доладелира суна ца моьттинарг – дуккха нах бевлира суна «лайкаш» хIиттош. Сан-м вацара хIетахь 100 велахь бен сан агIо йоьшург а. Таханенна 20 эзар сов ю «лайкаш», 13 эзар стага шен агIоне эцна сан белхаш.\nЦхьаболучара хоьтту, хьалха заманахь ваьхначу стеган сибат схьа а оьций, стенна даладо ахь кху замане, иза нийса ма дац, олий. Амма дукха нахана тов ас цхьа хан хьалха баьхна и пекъарш, репрессеш йина нах, шайна дагалоцуьйтуш, церан васташ «дендеш».\n30 шо хилла 1931-чу шарахь Ярославская-Маркон Евгениян Iедало иза хIаллакъеш. Цуьнан майра Архангельскерчу Соловки набахте хьажийна хилла. Иза шен цIийндена цигара вада аьтто кечбеш хилла. Оцу бахьанийца майрачунна тIетоьхна набахтин хан, ткъа Евгения тоьпаш тоьхна йийна.\nЯрославская-Маркон Евгения йийна Сталинан Iедало 29 шо долуш\nХьасанан кхетамна ца могу лелла харцо лан – цо «ден а йина», Москох цхьана урамехь ша фотоаппаратан бIаьрга лаьцча санна гайтина Ярославская-Маркон.\nХьовсархой а бу Бахаев Хьасанан даггара, тов царна цо суьрташца бен хийцамаш. Нийса хета Сталина лелийна харцонаш, сурт-вастехь бен дацахь а, «юхайоккхуш» хан, нийсо тханенан хорша «йоккхуш».\nОцу хьокъехь Хьасана иштта дуьйцу:\n- Сайн ларам буйла гойту ас оцу суьрташ тIерачу адамашка. Тахана бехачу нахана харцо Iаткъийта, лелийна къизалла юха ца яийта бо и болх. Сан ларам бу Iазап лайначаьрга.\nДукха хан йоццуш цхьана дозанал арахьарчу сайн накъостца къамел хилла сан оцу суьртийн гайтам хIотторан хьокъехь. Цуьнан гIоьнца суна айса суьрташца васт карладаьккхинчу Лицинская Тамарин кIентан беран йоI карийна суна Бельгехь ехаш, музыкант ю иза. Цунна тайна ас бина болх. Тамара ша а хилла шен суьрташ дохуьйтуш дезаш, иза дийна хилча реза хир яра сан балханна, элира оцу зудчо. Иштта нисделла-кх ас хIара белхаш болор.\nХьасан компьютеран графикан гIоьнца Сталинна дуьхьалгIаттар шашах а дац. Москох ненаца-оьрсийчуьнца кхианехь а, дехой нохчий бу цуьнан. Девза цунна шен тайп-тукхам а, дайн кхерч а. Веха иза депортаци лайначу шен къоман лазамца. Цунна ду боху цо ша шен кхолларехь репрессеш лайначу адамийн васташка верзар а.\nКъамел шолгIачу декъехь суртдиллархочун шен орамех лаьцна а дийцира Маршо Радиога:\n- Бахаев... Хьо даима а санна Москох ваьхна. Хьайн орамаш бевзий хьуна?\n- Дера бевза. Сан да Хилдехахь вина, Итон-Кхаьллана гергахь. ХIинца яц и юьрт, цигахь бIаьвнийн баххаш бен ца бисина. Цигара бу-кх сан орам. Нохчийчуьрчу гергарчаьрца даима ву со зIенехь. Цул сов, соьгахь хьалха зуда а яра цигара, и герграло доьхна, халахеташ делахь а. Сан ши йоI еха Соьлж-ГIалахь. Цаьрца скайпехула къамел а хуьлу.\nСоьлж-ГIалахь шина шарахь туьканан директор а лаьттира со. Цул тIаьхьа дIавахара Нохчийчуьра.\n… Сан проект тидаме ца эцна Нохчийчохь. Цигарчу хаамийн гIирсашна ца хаавелла цкъачунна. «Мемориалца» юкъарло ду сан. Цигара схьаоьцу ас сайн керлачу белхашна репрессеш йинчу нехан суьрташ. Кестта гайтам схьабелла дагахь а ву. Москох баьхна, топаш йиттина Сталинан хенахь байина нах бу сан тергонехь.\nНохчийчоьно боккха бала лайна, депортаце хьовсийначу, лаамза Юккъерчу Азехь баьхначу нохчийн суьрташ оьшура суна. Амма оцу заманахь даьхна суьрташ кIезиг ду нохчийн доьзалшкахь, … суна-м НКВД-но ша лецча даьхна суьрташ а мегар дара.\nРепрессешкахь нисбеллачу шайн гергарчийн суьрташ доьзалехь долу нохчий бевлча хазахетар дара суна. Вайн санна бала Iаьвшина къам хир а ма даций. Соьлжа-ГIалахула, нохчийн юьртахула тахана волавелла лелаш санна, я йолаелла йоьдуш санна, васташ карладохур дара ас вайн дедайн, ненананойн, геноцид дага а лоцуш.\nДелахь а, атта дац суьрташ карон. Масала, сан деден, Бахьо хилла иза, деккъа цхьа сурт бен хилла дац, иза а тIе хьоькхнаш а яьхна, эрчадаьккхина сурт ду. Дависийла, НКВД-н архивашна тIенисвала…


Оьрсийчоь -- Пасхана кечбина кхача базбеш ву мозгIар\nМел дукха нах бу Оьрсийчоьнан бахархошлахь керста а, бусулба а динаш лелош? Оцу хаттарна дуьхьал, юьхьарлаьцначу Ιалашонашка хьаьжжина, кеп-кепара жоьпаш ло статисташа а, политикаша а, динан дайша а. Керстанийн уггаре деза де Пасха дара дΙадаханчу кΙирандийнахь. Цо гайтира, масала, Оьрсийчоьнан бахархойх муьлха дакъа ду килсаца гΙуллакх догΙуш.\nПасха, керстанийн марха досту де - уггаре деза а, даимчул дукха нах килсе боьлху а де ду Оьрсийчохь, шеко а йоцуш. Оцу дийно къастам бойла ду тΙаьххьарчу хенахь лаьттачу къовсаман – мел нах бу керста ларалучу оьрсашлахь билггал керста, хΙун хьал ду, ма-дарра зийча, Оьрсийчохь килс а, цуьнан йозалла а къобалъярца.\nИ хаттар дистина лела тахана Оьрсийчохь. Ткъа айдаларан бахьана дозу массо а хΙуманна коьрте яьлла ехачу политикаца. Кхидолчу динашна а санна, керста динна а оьшу шена охΙлаболу могΙарш совбовлар, алссам адамаш шеца хилар. Оцу хьоло килсна а, цуьнан дайшна а таро ло карара ницкъ дебон а, ма-хуьллу дукха нехан синош карадерзон а, шайна ницкъалахь хила а.\nМуьлха терахьаш, стенгара уьш схьаэцча бакъдолчунна герга хуьлу дин леладе нах багарбеш, боху хаттар айло Оьрсийчохь кест-кеста.\nМасала, пачхьалкхан, халкъан дахаран дуккха а агIонашкара статистикан терахьаш латтош схьайогΙучу Левада-центро массех бутт хьалха хаттам бира Оьрсийчоьнан маьΙ-маьΙерчу бахархошка, царех хΙун дакъа герга ду динашна толлуш.\nЦунна жоьпаш деллачаралахь 75 процент нах бара шаьш керста хиларх тоьшалла деш. 7 процент – бусулбанаш. Цхьана а динехь ша-ша вац аьллачийн ю 10 процент. Массо а динаш харцдеш болу атеисташ бу 5 процент. Керста ду шаьш аьллачу нахах 75 процент лела килса. Иштта дара Левада олучу аналитикан центро бинчу талламан жамΙаш.\nЦо и хаттам бина биъ бутт бен а балале дара хΙара кхушеран Пасха – марха досту де. Оцу дийнахь Ιисах дела мел веш верг декхаре ву ламастехь доьзална кечбина кхача мозгΙаре базбайта килсе ваха.\nМел нах оцу Ιалашонца килсашка бахара гойту муьлха а кепара адам гулдалар шен тергона кΙел латточу Оьрсийчуьрчу полицин хьостанаш. Кху кΙирандийнахь стеннна, стенгахь нах гулбеллера гойтуш, чоьхьарчу гΙуллакхийн министралло килсашка баьхкинчу нехан а дина хьесапаш.\nИтт эзар сов йоккха-жима килс ю Оьрсийчохь. Цига марха даста кечлучу буса бахана 4 миллион бахархой. Пачхьалкхехь бахархой 140 миллион хилча, царех 20 миллион болу бусулбанаш а, кхечу динийн векалш а дΙабаьхча, керста ларалучу нахах килсе оцу буса кхаьчнарш ца хуьлу ах процент а.\nПачхьалкхан дакъошкара а даладо полицино и тайпа терахьаш. Сибрех Пасхица доьзна килсе баха тарлуш хиллачу нахах ца бахана цига цхьа процент а. Изза хьал хилла Уралехь, Идал-хица болчу мехкашкахь. Мелла а алсам нах бахана килсе Пасхин буса Кавказерчу керстанех, 2 процент гергга. Ткъа уггаре дукха – Москох, 2 процент.\nПасхин буса, сурт юкъарчу кепе далийча, керста ду шаьш бохучу Оьрсийчуьрчу адамех бΙозлагΙа дакъа а дац парз кхочушдина.\nБакъду, пачхьалкхерчу мозгΙарша а, политикаша а, статисташа а керстанийн терахь мел алсам гойтуш нислахь а, оьрсаша шаьш оццу статисташна, масала, Левада-центрна, тоьшалла до, музей боьлхуш санна, шарахь цкъа бен шайх, керста бу бохучу нахах, дукхахберш килсе боьлхуш а цахилар.\n100-гIа дакъа а дац керстанашлахь килсе доьдуш