Ангорин газа — Википеди\nАнго́рин га́за (иштта кемелан газа, схьадаьлла Ӏаьрб. chamal, дуткъа) — даккхий охкаделла лергаш а, беха чо а болу даьхнех йолу газа. ТӀаргӀа кӀеда, дари санна бу. Ангорин гезарийн тӀергӀах до къега тайнаш, уьш дика девза мохер санна. Нахана юкъа дукха хьолехь цунах олу ангора.\nАнгорин газа йоккха а, онда а ю европерачарал, ткъа бож къаьста башха шен дисташ долу, горизонталан шозза хьевзина, онда маӀаш. Шен цӀе (ангорин пхьагал а, ангорин цициг а) оцу тайпанан схьаяьлла хӀинцалера Туркойчоьнан коьрта шахьрехь Анкарах — Ангора. Дуьххьарлера ангорин тайпана гезарий Европе ялийна Сийлахь Руман империн императоро Карл V-гӀачо 1554 шеран гергга, амма и болх аьтту болуш ца хилира.\nАмерикин Цхьаьнатоьхна Штаташка ангорин гезарий дуьххьара ялийна 1849 шарахь докторо Джеймс П. Дэвиса (инг. James P. Davis). ВорхӀ йоккха газа совгӀат дира султана Ӏабдул-Маджид I-чо реза хилла цуо бамбин дикалла тоярехь деллачу хьехарна. АЦШ гражданийн тӀом болуш жен доккхаха долу хӀаллакдира, тӀаккха а, ангорин гезарий лелор къегира къилба-малхбузехь, масала, Техас штатехь, цигахь тоъал бецаш а, коьллаш ю докъарна. АЦШхь Техас тахана а ю яккхийчех мохер йийриг, ткъа дуьненахь шолгӀа ю иза.\nАнгорин газа, уьстагӀехь къаьстина, лорга шарахь шозза, ткъа уьстагӀий цкъа бен ца лоргу. Цхьаьнатоьхна Штаташ, Туркойчоь, Къилба Африка ю коьрта мохер лело пачхьалкхаш. Ехачу хенахь ангорин гезарий кӀайн бос берш кхиайора, тахана гезарийлелорхоша кхиайо кӀайн, Ӏаьржа (чӀогӀа Ӏаьржа, сира, детин), боьмаша, цӀен (цӀен бос дӀаболу хенаца) гезарий.\nДийнайолуш бежалойн йозаллин барам хилар 45—50 кг, гезарийн — 30—35 кг. Лергина тӀаргӀа (мохер) бежалойн 4—7 кг, гезарийн 2—4 кг. ЦӀена схьадолу мохер 65—80 %. Шура ло гезарша 60—100 л, хьоналла 4,4 %. Жижиган чӀогӀа тайна чем бу, кхакханах до лакхара сортан тӀаьрсиг. Мохерах до дика кӀадеш а, кузанаш а.\nАнгорин газа Викиларма чохь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ангорин_газа&oldid=5570869»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 13 февраль, 07:45.


Шанхайн Цхьанабелхан Организацин декъашхойн саммитан жамIаш\nТIаьххьара карладаккхар Мангал-бутт 06, 2012\nШанхай Цхьанаболх баран Организацин декъашхой-пачхьалкхийн куьйгалхой цхьанакхеттера тахана Китайн коьрта гIалахь Пекинехь. Юккъерчу Азера кхерамазаллин хьал а, ОвхIан махкара ситуаци а, экономикехь а, гIо-накъосталлехь а цхьанаболх бар а дийцира цигахь.\nКитайн куьйгалхо Ху Цзиньтао а, оьрсийн президент Путин Владимир а дуьхьала ву Шема пачхьалкхана чу арахьара эскарш дахарна а, Гiажарийчоьнна дуьхьала цхьа а керла санкцеш кхайкхорна а. Саммит дIаерзош цхьаний динчу дхьедарехь оьсрийн а, китайн а куьйгалхой дуьхьала бу Шемана дуьхьала малхбузерчу пачхьалкхаша дIахьучу «режимаш хийцаран политикина».\nШанхайн Цхьанабелхан Организаци 2001-чу шарахь кхоьллина. ГIиргIизойчоь, Казахстан, Китай, Таджикистан, Оьрсийчоь а ю цуьнан декъашхой. Кхин а цхьа моггIа пачхьалкхаш – ОвхIан-пачхьалкх, Инди, ГIажарийчоь, Монголи, Пакистан а хьеший а, тIехьовсархой а санна дакъа лоцуш ю цу саммитан балхахь.


Миллион сов стаг ву дуьненчохь коронавирусан ун даьлла\nГезгмашин-бутт 29, 2020\nДуьненчохь коронавирусан уьнах велла миллион сов стаг. Оршоьтан дийнахь бина и хаам, пандемин статистикана тIехь терго латточу Американ ХIопкинс Джонан университето. Свобода Радионо яздарехь, къаьмнийн Iедалхоша кеп-кепара динчу зераш тIехь хIоттийна ю и статистика, цундела, хила тарлун терахьаш ду Iорадаьхнарш.\nCOVID-19 вирусах дуьххьара Дечкен-баттахь кхелхинарш бу Китайн бахархой. 2019-чу шеран чакхенехь гучуелира цигахь керла вирус. Европерчу мехкашлахь Чиллан-баттахь Францехь дуьххьара уьнах велира дархо. Зазадокху-беттан юьххьехь Италехь а, цул тIаьхьа Испанехь а, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь а, кхечу пачхьалкхашкахь а дукха баларш хилира. Охан-баттера схьа дуьйна коронавирусан инфекцех денна леш ву масех эзар стаг.\nКъаьсттина алсам бу COVID-19 уьнах кхелхинарш Америкехь - 204 эзар сов пациент. Бразилехь велла 140 эазар сов вахархо. ХIиндойчохь 90 эазарал сов ву кхелхинарг, ткъа Британехь 42 эзар стаг.\nОфициалан зерашца, Оьрсийчохь велла коронавирусан уьнах 20 эзар сов дархо. Коронавирусан инфекци коьрта бахьана хилларш бу оцу статистикехь билгалбаьхнарш. Ун хьакхделла, амма кхалхар кхечу бахьанашца нисделларш а оцу тептарехь хилча, коронавирусах белларш кхин а дукха хир бара, Росстатан зераша чIагIдарехь.\nГезгамашин-беттан 28-чохь бинчу хаамца, дуьненчохь 33 миллион сов стаг ву уьно лаьцна, царех миллион сов велла. Дарба хилла 25 миллион пациентна.


Бакъоларъяран "ОВД-Инфо" проектерчу юристаша харц лору Оьрсийчоьно шен бахархоша дIадахначу Iай Навальный Алексейгахьа хIиттийначу протестан гуламех лаьцна Цхьаьанакхеттачу Къаьмнийн организаце хьалхо дахьийтина документ. Оцу хьокъехь яздо "Коммерсантъ" газето.\nДуьйцург ду Оьрсийчоьно адамийн маршонаш хьешарх лаьцна бакъоларъярхоша динчу аьрзнийн хьокъехь Цхьаьанакхеттачу Къаьмнийн организацино шега деллачу хеттаршна дуьхьал Кремло дахьийтина жоп. Дуьненаюкъарчу хьукмато хаийтар дехнера Оьрсийчоьнан Iедале ша адамийн паргIатонаш, церан гуламаш хIитто йолу бакъо, оппозицигахьа долу низамаш муха лардо (пандемин хьелашкахь а тIехь). Иштта дехнера Оьрсийчоьне, масса стаг лаьцна ву, уьш стенна лецна хаийтар.\nХеттаршна жоьпаш а кечдина, Оьрсийчоьнан Iедало дIахьажийна документ зуьйш, дIахьедар кечдина "ОВД-Инфо" проектерчу юристаша Лохмутов Александра а, Шедов Дениса а.\nЦара харцдо Оьрсийчоьно шен документехь яздинарг, масала, протестхой шайн митингаш ур-атталла Iедале хаьттина дIаяхьа а ца гIиртира бахар. Иза бакъ доцийла хоуьйтуш, юристаша йовзуьйту Москван мэрино гуламаш хIиттор доьхкуш деллачу документийн копеш.\nЮристаша бехкедо Оьрсийчоьнан Iедал ша Цхьаьанакхеттачу Къаьмнийн организацина деллачу жоьпехь, митингаш бахьанехь лецначу нехан терахь лахара гайтарна а: лаьцна, полисхошна ницкъ барна чуволла хьийзош 24 стаг воллушехь, 12 ву аьлла ду Кремло дуьненаюкъарчу хьукмате хьажийна жоп. Цу тIе, пачхьалкхо толлуш а дац, полицино шайна ницкъ бина хиларх лаьцна ден аьрзнаш – иштанаш 130 ду, амма ца айдина цаьрца доьзна цхьа а бехктакхаман гIуллакх, боху юристаша.\n"ОВД-Инфо" проекто шен дIахьедарехь хоуьйту кхелаша гIуданаш деттарна а, адамаш лецарна а бухадиллинарг деккъа дIа нах гуламашка арабовлар бен доцийла. Лецначу наха аьрзнаш дора, шайна шаьш лецна латточу меттигашкахь йиттина, бохуш. Ткъа Iедало информаци яржийра, гуламхошна гIело йира бохург харц ду, аьлла.


Ша наб еш Iаччохь пхи шо хан тоьхна суьдхочо\nОьрсийчоь -- Махно Евгений, Благовещенскера суьдхо, наб еш ву кхел йоьдучу муьрехь, YouTube\nОьрсийчоьнан Генарчу Малхбалерчу Благовещенск-гIалахь, йоьдуш кхел а йолуш, цкъа наб кхета суьдхочунна Махно Евгенийна, тIаккха, ша самаваьлча, шен мобилан телефонехула йозанаш деш Ιа иза. ТΙаьххьара а лараво «нийсонан да» левечунна набахтехь такха 5 шо хан тоха.\nВидео-тоьшалла YouTube хΙоттийначу блоггера Никитенко Владислава доьху Оьрсийчоьнан конституцин кхеле белхан хьолехь наб ечу суьдхочуьнан хьакъ доллу мах хадор.\nИнцидент тергоне эцна Благовещенскерчу халкъан кхело – цо шеконе диллина видеоно тоьшалла дийриг. ТΙаккха блогера Никитенкос шолгΙа видеокийсиг а йиллина YouTube.\nХууш ма-хиллара, Оьрсийчуьрчу кхелашкахь даима а санна тΙейолуш ю прокуроран ойла, лаам. Цундела суьдхочунна атта а дац кхелера хьал шен тидамехь кхаба а, цуьнан болх дуьззина чу са а диллина дΙабахьа а. Кхелашкахь лелачу оцу формализмо наб хьагΙийначух тера ду Благовещенскерчу къоначу суьдхочунна Махно Евгенийна а.


«Малх хьаьжначу дийнахь а, стогар латабай бен, ма де захало», - аьлла кица ду вайн халкъан. Ши б1аьрг беллий, хьекъалца, кхетамца харжа к1антана дало нускал а, шайн йо1 маре яла к1ант а бохург ду и. Я шаьш гергарло тосучу нехан орамаш довза - хаа уьш х1ун нах бу я нах буй...\nВайн дайн заманахь хьаьнг-хьаьнга а маре йохуьйтуш ца хилла наха шайн йо1. К1ант хьал долчу я мелла а таро йолчу нехан хила веза бохург дац и. Нуц хила араваьлларг уггаре хьалха шен бийца орам а, диканца хьахо дай а болуш хила везна. Т1аккха - адамашна гайта шен юьхь йолуш: собарца, бакъонца, нийса, тешаме, хьанал, дош цхьаъ долуш хиларца. «Юьгург стаг велахь, т1улга т1ехь а кхоллалур ду къоначаьрга шайн ирс, - боху цунах лаьцна кицано, - юьгург стаг вацахь, дуьне цуьнан долахь делахь а, бартаца, безамца ирсе дахар кхиъна, хайра долуш охьа а ховшур бац уьш».\nШен бийца орам а болуш, схьаяьллачу ц1ийнан сийлалла а евзаш хилла к1анта яло къастайо йо1. Дикачу къонахчунна санна, чохь, арахь, шайн юьртахь, к1оштахь адамашлахь ларамца яккха ц1е эшна цунна а. «Орам ледара болчу синтаран гон т1е баьлла стом а хуьлу ледара», - олура захало хьахаделлачохь махкахь а шен яккха ц1е хиллачу 1еламстага Мадин Махьмуда.\nАмма, халахеташ делахь а, де-дийне мелла а жимлуш бу къонахий хиллачу нохчийн дикачу Лаьхьенийн гуо. Цуьнца цхьаьна кхуьуш, стамлуш бу сутарчу, саьхьарчу, шайн а, шайн доьзалийн а, доллучу къоман а кханенан ойла ца ечу осалчу нехан гуо. Царна нуц а, нус а хьал-бахам болчу ц1ен Лера бен ца оьшу. Церан сий а, церан лерам а, церан ламаз-марха а, церан дуьне-эхарт а, церан дин а - ахча ду. Делан жайнаша а, Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьадисаша а ца магийна, тиллачу нахана иблисо (Делан не1алт хуьлда цунна) марзбина некъ бу иза. Кхоьллинчу Дала хьекъал лойла царна Шен сий долчу ийманехь нисбала, вайна гал ца довла кхетам а лойла.\nЧ1ир хьеяр доцуш: «Шуьга ала дош дац тхан, аша лардинарг шайн сий ду», - аьлла, битина, бах, уьш шина к1ентан верасаша.\n«Хьекъал доцуш динарг, зулам хуьлий доьрзу», - баьхна вайн дайша. Нагахь цара ядийнарг маре яхаза йо1 хилла, «1асанийн дипломати» тоьллехь а, захало дацара и. Зуда кхаба а, йоь1ан наха дош делла, нуц вина т1еэца а к1езиг къонах ваьлла х1инццалц вайна бевзинчу ядийна зуда ялийначу нахах. Къонахчо-м иштаниг дина а, я дийр а дац...\nЦкъацкъа, вер-ваккхар доцуш, и йо1 йолчу аг1онна, къурайшийн ц1ийнан биста кхаччалц, бехке мел болу нах т1етосий, цуьнан да, ваша дош ца делча, ца вуьтий, «захало хуьлий», маьрша доьрзуш а нисло вайн хенахь нохчийн йо1 ядорца юкъадаьлла зулам. Ийман долчу ц1енна и дош деллехь, несала боьлхий, хин йоцчух а зуда ян г1ерташ, цара г1иллакх лелош, цунах захало а хуьлу, цунах доьзал а кхуьу. Нагахь и дош ийман доцчу ц1енна кхаьчнехь - цаьргахь яхь, юьхь, эхь-бехк, г1иллакх ца хиларна, ядийначу йоь1ан дакъазъялар а хуьлу верасаша цунна хьашт доцуш т1еэцначу захалонах.\nКхузахь шен меттахь хир ду йо1 ядорах лаьцна Иласхан- юьртарчу шайхо аьлларг далор: «Ийман доцчу кепара ийман долчу йо1ана т1е куьг кховдийнарг а, иза къобалдеш, машар бо аьлла, юкъаваьлла цуьнан аг1о лаьцнарг а вайца гергарло цадезарг ву». «Хилла даьлла, д1адирзича, нисбала некъ буй царна?» - хаьттина мурдаша. «И йо1 шаьш дина захало бахьанехь декъалхилла, шайна къинт1ера ялахь, бу. Иза оцу захалоно дакъазъяккхахь, дакъазбовларна кхерам а бу царна», - аьлла Дала къайле тояро. Йо1 къинт1ера ца ялахь, и ядийначунна а, цуьнца машар байта юкъабоьллачарна а Аллах1 Делера геч хила амал дац боху 1еламнаха. И йо1 ядийнарг санна, оцу йоь1ан кхид1а хинболчу кхолламна Аллах1ана хьалха жоьпалла бу, зуламхочун аг1о лаьцна, и захало «тодина» 1еламнах, къаной, йоь1ан ц1арах жоп делла йоь1ан верасаш а. Царех цхьаммо а тахана цуьнан ойла-м ца йо...\n«...2007-чу шеран декабрь беттан т1аьхьарчу деношкахь дара и. Суьйренан кхача а биъна, дехьа чохь цхьацца шен дезарш деш йоллучу вайн жимахйолчу йо1е телефон туху тхан исс г1ат долчу ц1ийнан шолг1ачу подъездехь 1ачу лулахочо. «Давлени» хьалаяьлла, молханех дарба ца хуьлуш, леш йоллу ша, маха тоха яг1ахьара, олий. Х1етахь Соьлжа- Г1алин N°1 йолчу клинически больницехь медйишин болх беш яра вайн жимахъерг.\nТ1аккха, иштачохь т1ах-аьлла хьаьвзачу шайт1ано 1еса лаам кхуллий, сайна ядо тамехь, оцу «б1аьвнна» арахьа церан йо1-йиша лоху. Берриш а нехан ц1ен т1ехь хуьлий, буху оцу аг1ор бекхам баран некъ а. Кхин дан х1ума ца хилла, баккъалла к1елвисча бен ца воьду дай бехачу керта. Хьалххе дуьйна хууш ма дара цигахь хиндерг - керта а ца тарлуш адам ду, «бартана» аьлла, йо1 ядийначу чиновникана мотт хьакха арадаьлла. Цаьрца молланаш а бу, цаьрца «хьаьжой» а бу, цаьрца... сан «верасаш» а бу. Амма сан аг1о лоцуш цхьа да вац оцу баьхкинчу нахах. Мацах вир дигначу Молла-Несартана дайна, йо1ана т1екхевдинарш, цунна ца бог1у ницкъ бинарш, нуьцкъах и ядийнарш бац бехке. Бехке со ву, бекхаман доцург, ямартчу нахана дала кхин дош доцу.\n- Хьо сиха ву1 Хьо оьг1азе ву1 Хьо аьрха ву. Бусулба дино бохург дицдан мегар дац1 - боху соьга.\n- Делан а, нехан а не1алт хуьлда вайх бусулба дино бохург дицдина, устазаша хьехначу некъа т1ера ваьлла, нехан йо1ана хьовха, цкъа нехан х1уманна т1екхевдинчунна а, - боху аса. - Со вац галваьлларг, Далла а, нахана а хьалха галдевлларш сан йо1 ядийна зуламхо а, цуьнан аг1о лоьцуш долу шу а ду. Кхидолу дийцарш эрна ду, шайна х1ара х1ума гена дала ца лаахь, йо1 шен керта юхаерзае. Хьекъал, кхетам боцу жимха вац тхан догдохийнарг, республикан куьйгалхочо х1окху к1оштахь Делан а, 1едалан а законаш лардан а, уьш талхийначаьрга жоп деха а х1оттийна 1едалан куьйгалхо ву. Дера ву ша арадаьккхина зулам а, и диначуьнгара дог1у жоьпалла а девзаш волу. Шена, х1уъа лелийча, мегар ду моьттуш ца хиллехь, цо и дийр а дацара...\n- Йоь1ан лаамза аса иза юхайохуьйтар яц1 - дара сан жоп.\n- Со воккха хилла ишттачу г1уллакхашна юкъаг1ерта. Далла а, нахана а гергахь лело дезарг хууш да а, нана а ду оцу йоь1ан. Цаьрга бийца шаьш беана некъ, - аьлла, цо арабаьхча а, ца совцу.\nВелча, д1а а вуллур вац, дийна волуш шайн дикане, воне а вуьтур вац, ... хьоьца долу гергарло хаьдда ду, бохуш, иза холчах1оттаво. Т1аккха а иза шайна т1етан ца тигча, балабой, т1етосу кхуо лору 1еламнах, кхуьнан диканехь а, вуонехь а д1ах1иттина лаьттина мурдаш... Доцца аьлча, цара гатте верзийначу сан дас, кхин вала-вола меттиг ца карайой, тхан ц1арах жоп ло «машарна» арабевллачарна.\nВоккхахволчу вешегахула соьга, ша аьлларг ца дахь, шен к1ант вац боху хабар схьа а тохуьйту...\nИштта, Дала а, Делан Элчано а (c. 1. с), устазаша а дихкина долу зудчунна ницкъбар къобалдеш, шайн бусулба йиша (жимачохь дуьйна а Дела цхьаъ веш, Пайхамар (c. 1. с.) бакъ веш, Дала т1едехкина парзаш кхочушдеш ю и йо1) иблисан лаамца араваьлла, зуда ядийначу зуламхочунна «юхку» хьаькамана мотт хьакха арабевллачу «1еламнаха», «хьаьжоша». Суна схьахетарехь, оха и йо1 юха ца еллехь, шаьш г1ура бара уьш цуьнга маре...\nИ ядийначийн ц1а а, церан орам а бевзачу суна дика хаьара, цунах къемат шарахь захало а, я гергарло а хир доций. Делахь а, Далла а, нахана а хьалха ден дош кхочуш ца дича, ца велира...\n«Ловзар» д1адирзинчул т1аьхьа д1адоладелира бухарчу зудчо а, кхозлаг1а Хьаьжц1а яхана, «Делан парз» кхочушдина, «ийманехь ч1аг1ъелла» ц1а йирзинчу марнанас а шен керлачу несана ца бог1у ницкъ бар. Цкъа а, цхьа а цамгар евзаш ца хилла йо1, лоьрашка къасталуш доцу лазар кхетта, ша болх бинчу больнице охьайиллира... Кхин марзойх стаг т1аьхьа ца вог1уш, ши бутт сов зама яьккхина, ара а елира.\nЦул т1аьхьа, цара кхунах лечкъа а ца деш, д1адолийна хиллера х1ара эг1о, х1ара талхо арадаьккхина т1аьхьарчу заманахь Нохчийчохь ч1ог1а даьржина харцмолханаш лелор (жайнаш дахар)...\nХ1инца Соьлжа-Г1алахь эцна квартира яра кхунна 1ен къастийна. Хеталора цигахь мелла а парг1ат хир ду кхеран дахар. Мичара, баттахь-шина баттахь цкъа зудчунна а, йо1ана а (и яра церан хилла доьзалхо) хенера яла ахча кховдо бен, гучу ца волура «хьакамах» хилла нуц. Телефон-м тухуш хиллера дийнахь кхузза: «Юург кечъе, тхо д1адог1уш ду», - олий. Уьш «д1а ца бог1уш», хийла кхача а мустбелла хиллера кхеран...\nНагахь уьш баьхкича а, д1а мосазза боьлху, шайна хиллачух лоьраш ца кхеташ, яла-ян хьийза елира, вайн йо1 а, цуьнан карахь йолу йо1 а. Больнице охьабехкича, цкъа а гучум муххале ца бевллера марзой, кхаьргара хьал хаа ур-аттала телефон а ца тоьхнера...\nИштта цкъа, яла-ян хьаьвзинчу йо1ана молханаш эца ахча оьшура аьлла, шега «SMS-ка» яхьийтича, телефонехула дуьхьал маьттаза дешнаш яздина хиллера, х1ара ядийна, къонах хилла охьахиинчо. Юххебевллачу накъосташа: «Бухарчу зудчо молханаш лелийна, корта хьовзийна вара и, меттаваллалц сатохахьара», - бохуш, дехарна, цхьана хийцамашка догдохуш, йо1а иза а сох лачкъийнера, хьалхенца шеца мел лелла харцонаш санна.\nД1адаханчу шеран б1аьста дара и, веана, цецбохуш, кхарна деза совг1аташ а дина, т1ейог1учу ханна яккхий планаш х1иттош, хабарш дуьйцуш, йо1аца ловзуш, воккхавеш хан яьккхина, д1авахана бутт баьлча, юхавеанера шеца республикан цхьана г1алин куьйгалхо а волуш. Иссалг1ачу майхь нисделлера и. «Хьуна а, хьан дена-нанна а ала х1умма дац сан. Г1иллакх долуш нах хилла уьш. Къинт1ера яла суна, соьга ши доьзал ца лелало. Суо дийна мел ву хьуна а, йо1ана а х1умма а оьшуьйтур дац... Ахьа ц1е тоьхнначохь йо1аца яха хьуна квартира а оьцур ю», - аьлла, доьхна къамел дина, х1ара йита а йитина, д1авахнера.\nЦул т1аьхьа масех де даьлча ду-кх и, ч1ог1а цомгуш хилла, хьовса баьхкинчу лоьраша, вуочу хьолехь ю аьлла, ядийна больнице охьайиллира оха вайн йо1. Иштта, шовзткъа градусал лакхара дагар долуш, маха тоьхча а, иза охьа ца долуш, вайн чохь йолчуьнца кхечу аг1ор охьайиллира шолг1ачу шаре йирзина цуьнан йо1 а. И ший а оццул халчу хьолехь а йолуш, «SMS-ка» яийтина хиллера нуц хиллачо, «Тховса шийтта сахьт далале квартира мукъаяккха, арахьара баьхкина хьеший бу Президента суна т1ебехкина, цу чохь д1анисбан безаш». Кхуо шайгара хьал довзийтича, иза шун проблема ю аьлла хиллера, цомгуш йолу шен йо1 юкъа а тухуш. Шена квартира оьшу, тховссехь мукъаяккха. Тхоьца а, ша нуьцкъах ядийна йигинчуьнца а лело г1иллакх ца хиларал сов, яла охьайиллинчу шен йо1ах хета къа а, лаза дог а ца хиллера къонах хила араваьллачу цуьнан кийрахь...\nМаьрк1аж хенал т1аьхьа ду и. Чохь йолчо цунах дерг къададо соьга. Квартира къийсича, шайгара цхьаъ оьшуш хилла моьттур ду-кх царна, оха шайна х1етталц садеттар а, дас делла дош бахьанехь, тхан тоьъна собар а аьлла, араваьллачу аса, накъосташа 1овдал ма хила боххушехь, боккха белхи вовшахтоьхна, мукъаяьккхира сайн йо1 а, х1етталц цуьнан хилла йо1 а яьхна квартира...\nКешнашка г1ойла суна хилла баркалла. К1ира-ши к1ира даьлча, хабарш хеза, сан йо1 йита вог1уш юххеваьллачу накъостера ду бохуш: «Дика къонах ву хьенех, шайна къаьстийна квартира а эцна, мел оьшург охьадиллина, яха хаийна шен йо1 а, хилла х1усамнана а»...\nЮьртахь вехаш воцу ткъе итт шо а даьлла, суо цигахь цхьанна вевзар вац аьлла, коьрте шайт1а хьаьвзина, вахара т1аккха нуц хиллачун белхан метте, цуьнгара доллучунна а нохчийн 1едалехь дог1у жоп деха. Дакъаз ма бовларш, цхьа таро йоццу нах бухахь нислуш, шозза-кхузза г1оьртича а, цунна т1екхача аьтту боьхна, нахал ца вала, юхавелира...\nАса лелориг хиъна, доттаг1чо а, юххерчу накъосташа а юьхь яьхна, дош доккхуш, и некъ битийтира соьга. Т1аккха, тхайн ц1арах дуьйцу эладитанаш совцадайта, «ийг1ина ц1ахь сецчахь», «невцан» верас ваьлла, йо1 д1айига веана хилла к1оштан къеда волчу вахара, баккъалла шайна мостаг1алла ца дезахь, нах болчу нахехь дуьйцуш товш доцу осал къамелаш дита алий, хабар д1атоха аьлла. Ца совцадахь, нохчийн 1едалехь зуда ядийначунна бог1у бекхам цаьрга хьоьжуш хилар д1а а хоуьйтуш...\nЦул т1аьхьа дикка хан а яьлла, эладитанаш д1атер хаалахь а, сан «геланчера» жоп-м дац цкъачунна хезаш. Цо телефон схьатоххалц собар дийр ду аьлла, дош даларна, 1аш ву, собарца т1ех верг вайн заманахь 1овдал лоруш хилар сайна дицделча санна...\nСуна кхузахь гуттар тамашийна хетарг х1ун ду аьлча, кхузза Хьаьжц1а яхана хьаьжо ю тхан нуц хиллачун нана (да воцуш ву цуьнан). Ядийна, харцонца йигина хилла нус юьйцур а яц вай, я хьалха а, я т1аьхьа а шен к1ентан йо1 ган хьаьгна, цкъа гучу ца яьлла и. «Уьш муьлш бара сан к1анте йо1 ца яла, сан к1анте йог1ур йоцуш йо1 республикехь яц», - бохуш, сонта къамелаш-м динера, ша вайн 1едалехь «заг1а» эцна тхан да волчу яхча, цигахь а т1ехь. Оцу захалонна дуьхьал хилла стундай, стуннаний долчу-м уьш... гучубевлла а бацара...\nИштта, маьхза, иштта дорах хетта хиллера ядийна йо1 юхалуш, шена наха соьгара ц1ийца даьккхина дош х1етахь, хилаза ца ваьлла, тхан нуц хиллачунна, цуьнан нанна - кхузза хьаьжочунна а»...\nШена езаш йолу йо1, бертахь дуьйций, бертаза доцуш, безамца, марзонца ялош хилла даима нохчийн наха (нах болчу наха). Ткъа и йо1 ядор - нохчийн 1едалехь хилла а дац. Цунах бакъдерг цадевзарш бу, йо1 ядор нохчийн шира 1адат ду, бохуш, цахуу хьехамаш бан хуьйшурш. Иза шен хенахь вайн а, луларчу гуьржийн а, г1ебартойн а, суьлийн а, кхечу а мехкашкахь лелла лайн г1иллакх ду. Цхьана элан долахь волчу лай-стага, безамца шега ян йиш йоцу кхечу элан лай-йо1, оцу йоь1ан бартаца ядош. Дукха ч1ире ца лоруш, юкъабовлий, таро йолчу наха барт бой, атта дерзош а хилла и захало: цхьана эло вукху элана ахчанах, «товар» санна, йо1-лай, я к1ант-лай духкуш я маьхза совг1атана дуьтуш...\n- Нохчийн 1едалехь йо1 ядор ца хилча, эвлаяаша т1ехь х1унда баьхна шаьш герз уггаре хьалха ядийна йо1 схьаяккха леладо? - хотту х1ара йоза деш т1екхаьчначу сан юххерчу доттаг1чо.\nДоккха, деза, ахьа ойла йича, шен маь1нин йист йоцу к1орге йолуш дош ду ц1еннана бохург. Я ахьа ялош йолу зуда тайниг яц, хазъелча - цхьана ханна лачкъо, ядо катоьхна, къевсина, нуьцкъах нахера яккха. Хьуна к1ордийча - д1акхосса. Иза хьан аг1о, хьан кхерчан беркат, хьан дахаран йовхо, хьан доьзалан ийман меттахь латтош йолу хьан ц1ийнан, хьан ц1еран 1у хила езаш ю. Цундела ду шайн заманахь вайн дайша и захало дар доккхачу жоьпаллин г1уллакх ларар а.\n- Мерза а, ц1ена а, оьзда а хилла даима нохчийн наха деш долу захало, - олура Хаьмбин-Ирзехь ваьхначу къаночо Вадаев Элберда, - Я царна хиъна ишта долчу гергарлонца кхиъна доьзал а, церан т1аьхьара т1аьхьенаш а ийманехь ца хуьлийла доций. Б1е шо гергга зама ю со дуьненахь веха. Сан кхетамехь, тхан ц1ийнан нахана эшна а, я оха лелийна а дац марзонца, безамца я гуттаренна а доцу захало.\nЯдийна йо1 йита аьлла, Сиржа-Эвларчу нахана т1е шайца дехаре ваг1ахьара хьо аьлла, Нохчийчоьнан муфти волуш Мадин Махьмудана т1е стаг ваийтина хиллера цхьана шелахочо. «Нохчийн 1едалехь а, я делан шар1ехь а йигначохь йитар ца дог1у ядийна йо1... Сан бакъо яц иштта дехар эцна аравала, - кхетийнера 1илма хилла ца 1аш, нохчийн 1адатах а боккха кхетам болчу Мадин Махьмуда. - И йо1 йолчу нахана г1о эшча, цаьрца и ядийнарг вен-м вог1ур вара со...»\nЮкъадиллар. Йо1 ядор ца хиллехь а, цхьа наггахь, йо1 «едда маре яхар-м» нислуш хилла вайн дайн заманахь нохчашна юкъахь. Кара х1ума а елла, хан а йиллина, шен да-нана реза доццушехь, везачу к1анте къайлах йо1 маре яхар бохург ду и. Бакъду, къонахий ларбелла ишттачу захалонах а - шина а аг1онна бартаца а, марзонца а доцург цкъа а гергарло ца хетта царна. Дан а дац...\nДукха лерина къастам беш ма хилла х1етахь (ц1ахь, хийрачу махкахь башхалла яц) дайша-наноша шаьш йо1 маре луш волчу к1ентан. «Схьа мел гург дац деши», - баьхна вайн халкъо. Хьоло, бахамо, езачу машено, цуьнгарчу даржо веш вац стаг. И стаг ша ву, ша стаг велахь, и хьалбахам а, дуьне-эхарт а марздеш, кхиош, дебош, нахана хаздеш, доллучун а сий ойъуш верг. Цундела ду: «Стаг волчу стагаца т1улга т1ехь а кхоллалур ду йо1е ирс», - боху кица адамаша кхоллар. Я «Къонахчуьнга яханехь, къелла а хьал ду йо1ана, стаг воцчу стаге яханехь, бахам а - дакъазъяларан де ду».\n- Йолчу верасаша шена стаг вац аларна кхоьруш, ша цкъа ялийна зуда д1а ца йохуьйтуш, цунах зуда ян г1ерташ, велла д1аваллалц хинйоцчу зудчуьнца ваьхна хийла нохчийн къонах, - олура Г1ой-йистерчу ширачу хьехархочо Дадаев Мухьаддис. - Оццул деза лийрина нохчаша шаьш дина оьзда захало. Бахьана доцуш и дохийначуьнга луьра жоп а дехна. Стаг волчу стеган, тишъелла бедар санна, д1акхосса амал ца хилла нехан йо1, нехан йиша. Иштта, ша нехан а, нахе шен а йоь1ан, йишин сий лардойтуш воцу стаг осал а лийрина.\nЦундела ду нохчашлахь б1еннаш шераш хьалха дуьйна дайша-доттаг1аша, шайн доьзалш кегий а болуш, вовшашна хьахор; ехна, шина аг1онна захало товш, зуда ялор; дуккха шерашкахь т1ехьийзина, вовшийн хьенан, мила ду хууш, вовшийн диэзаш, вовшийн девзаш дайн 1едалехь къуона шиъ цхьаьнакхетар. Гуттаренна кхуллуш хилла цара и доьзал. Тахана санна, ханна, я ц1арна, цхьана стеган хьоле, бахаме, цуьнгара кхача тарлучу дикане сатосий, сихаллехь кхуллуш ца хилла. Доьзал болор - иза берийн ловзар дац, Дала шен лаьтта т1ехь адамийн дахар кхиийта хьаналдина ирс, я церан кхоллам бу. Цу т1ехь Шегарчу диканна, Шегарчу аьттонна хама, пусар доцчунна Аллах1 Дала оьг1азло ярна кхерам а болуш.\nДала а, наха а маго некъ ларбеш, вайн дайн хенахь къонахаша, да1 санна, лерина лелош хилла захалонца доьзна долу х1ума. Ткъа и кхочушдеш, нахе доссор доцуш, хьалххе там-мах, кхин мел дерг д1а а дерзадой, ц1ера д1а хинволчу майрачун х1усаме дуьгуш хилла нускал. И нахе доссор, цхьа наггахь нисдалар туьдура сан къамел хиллачу къаноша. Аьлча а, ц1еххьана юкъадаьллачу захалонехь - кхечу наха еха хьовзийна йо1, кечам бан ца кхуьуш, цо хаьржинчу к1антана ялор нисделча, къоначарна цхьаьна баха х1усам таръян оьшучу ханна. Я «йо1 едда маре яхча», шинхьарчийн верасашна юкъахь барт хиллалц. Вайн заманахь, оьшучохь а, ца оьшучохь а нахе йоссайой, шозза зуда ялош санна, йоккха чалх а, нахана бала а бо зуда ялорах.\nЗуда ялош некъ лацарх лаьцна дедас шена дийцинарг довзуьйтуш, иштта олура Хаьмби-Ирзерачу къаночо Вадаев Элберда: «Нохчашлахь лелла дац къанвелла, вала да воцуш к1елвисинчо а, араваьлла нахе саг1а дехар. И эхь т1е ца лоцуш, мацалла делла хийла стаг, зуда. Бакъду, цхьа некъ хилла царна халкъо шаьш оцу хьоле кхаьчний хаийта «битина» - зуда ялош бог1учу замойн «нуц» вехачу кет1а кхочуш некълацар. Аьлча а, дуьхьалбевлла, схьабог1учу новкъахь лаьтта пурх а ерзийна 1аса, я цуьнан тайпа йиллар. Цунах б1аьрг кхетча, пайтонара охьавуссий, невцан вашас я юххерачу доттаг1чо доккха, деза совг1ат деш хилла царна, шаьш хезачу нахана уьш х1инца дуьйна шайн а, йоллучу юьртан а г1о оьшучу хьолехь буй а хоуьйтуш. Дукха яьхкина иштта холчудаьлла стаг, зуда, шайца болчу нехан тоьшалла, дацахь, да-нана деш, да-нана делахь, церан йиша-ваша деш, кхаба а, делла д1адаллалц дола дан а къонахаша т1елоцуш меттигаш а».\nВайна юкъахь дехачу г1иллакхехь х1етахь а лелла нохчийн нахалахь зуда ялош бераша, баккхийчара самукъенна некълацар. Бакъду, тахана нисло резабацарш, д1асатеттарш, харц-бакъ шайнаш (фальшивые деньги) кхийдош, эвхьазлонаш-м ца яьхкина цуьнца. Доккха, деза, сийлахьчу лараман саг1а лийрина халкъо керла вовшахкхетачу шинна т1ера г1ийла-мискачунна, берашна, я кхечунна (башхо а яц) оцу некъаца луш долу рицкъа...


Пермск кIоштарчу кхело дуьхьало йина Шемахь тIемаш бинчу Волосков Алексейна компенсаци дала, цигахь эскаран гIуллакх дечу заманчохь инфекцин лазар хьакхадаларна. Волосковс а, цуьнан нанас а тIеман министраллана 500 эзар сом ахча тIедожийнера.\nИск тIехь цара билгалдаккхарца, 2015-чу шеран Гезгамашин-баттера ГIуран-батте кхаччалц кхо бутт баьккхина хиллера Волосковс Шемахь, ткъа 2016-чу шеран бIаьста кхераме инфекцин лазар гучудаьллера цуьнца. Нанас чIагIдарца, 70 эзар сом ахча доьхкина цо, цунна дарба деш. Цул совнах, шен кIантана са гатдеш, бала а хьегна хилла.\nШа эскархочо дийцарехь, Шемахь ког лазийначу цунна, мехий диттинера, лазарш лахдеш. Иза тешна ву, шех хIетахь инфекци кхетта аьлла.\nТIеман министраллехь дIахьедина, эскархочунна Шемахь бIаьхочун декхарш кхочушдечу заманчохь цамгар хьакхаелла аьлла, тоьшаллаш хуьлийла дац аьлла. Ишта, урхаллехь чIагIдарехь, Волосков дуьхьал хилла инфекци яржаран бахьанаш а, иза кхетта хан а билгалъяккха гIоьртинчу тIеман-лоьрийн комиссина.\nЦуьнан нанас бала хьегарх кехаташца тIечIагIдина а дац аьлла тIеман министраллехь. Оцу бахьанашца кхело тIе ца дитина Волосков Алексейна 500 эзар сом компенсаци яла.


Джумаевн адвоката апелляци йина кхелан сацамна\nОМОН-ах латарна хан кхайкхийначу Джумаев Сайд-Мухьаммадан адвоката Мусаев Мурада латкъам бина кхелан сацамна. Цо билгалдаьккхина, эшам хилла аьлла кхелехь дакъалоцуш хилла ницкъаллин структурийн белхахой юхабевлла хилар, цуьнца вас яц шайн – я гӀиллакхца а, я бахамца а йоьзна аьлла. Цунах лаьцна хаам бо "Кавказский узел" зорбан гIирсо.\nХан тоьхначуьнан нанас Мархиева Лизас дIахьедина, шен кIант оппозицица юкъаметтигаш лелийна вац, ткъа дуьхьалонан акцехь ша а, кхиболу нах а ларбан гIоьртинера иза ницкъаллин структурийн белхахойх аьлла.\nНавальныйна гIортор еш Дечкен-баттахь хиллачу акцехь дакъалаьцначу нахана динчу таIзарех уггар луьраниг ду Джумаевна динарг.\nМоскварчу Тверской кIоштан кхело колонехь даккха пхи шо хан тоьхна Москварчу пачхьалкхан университетан студент волчу Джумаев Сайд-Мухьаммадна. Iедалан векалшна дуьхьал ницкъбаккхарна бехке вина иза, Оьрсийчоьнан оппозиционер волчу Навальный Алексейгахьа хIоттийначу митингехь омонхойх тийсаваларна.


Калининградера нохчийн анклав…\nНохчийчоь -- Нивенское, Google картан сурт.\nКалининград махкарчу Нивенское эвларчу бахархоша кехат хьажийна Кадыров Рамзане, шаьш Нохчийчоьнах дIатохар доьхуш.\nКалинградера нохчийн анклав…\nЦу эвлара ши эзар вахархо тешна ву, шаьш Нохчийн республикана юкъахь хилча шайн токхе дахар а, сирла кхане а хир яра бохучух.\nИзза хеташ бу дуккха а цу хьокъехь социалан машанашкахь комментареш йитина нах а. Амма царна юкъахь ваьлла цхьа стаг, Нивенское эвлара нах ца кхета шаьш мича гIерта бохуш.\nЦу стага чIагIдарехь, цу нехан кхане да воккхавевеш хир яцара, цара доьхург кхочуш хилча. Цо дуьйцург харц хилар гойтур ду вай, цо яздинарг гочдина довзийтиначул тIаьхьа.\nРеза воцуш комментари йитинчу авторо, масала, цхьана ханна хуьйцур вай боху Нохчийчура а, Нивенское эвлара а Iедалийн чулацам, меттигерчу юртдех Иван Петровичах Кадыров Рамзан а веш.\nТIекхочу шолгIачу де. Iуьйре. Нивенское эвлахь дIахIоьтти нохчийн Iедал.\nШен куьйга Кадыров Рамзане орца доьхуш дерриг а вон ду, вон ду, вон ду бохуш кехат яздина волчу, эр вай цунах, Дироков Романан сатасале дезар дара эвлара ведда къайлавала. Иза ваха хуур вара Нивенское эвлан йистехь йолчу тоьли чохь.\nБуьйса чIагIйеллачу хенахь, къайлаха цунна сискал а, муьста берам а эцна лелара яра цуьнан тешаме хIусамнана - Мария. Нивенское эвла хьовдур бара Иван Петровичан муртазекаш. Цара дагор дара цуьнан цIа, ткъа доьзал, эвлах а баьккхина, дIахьажор бара, шайн ворхIа да ваьхначу метте - Дагестане.\nТкъа ша латкъамча меллаша кхетамчура вера вара, интернетехь социлан машанашкахь тоьли чохь ша кхо дей, кхо буьйсий яьккхича шех устаз хилира бохуш, чIагIдеш.\nТкъа Иван Петровичана мот хьокхучу блоггерша аьшнашдийр дара цу стага дуьйцург.\nЮртахь а, цул арахьа а гIарваьлла волу сцени тIехь яккха тиллина Француз цIе йолу илланча лаьцна луьра таIзар дан дIавуьгур вара Иван Петровичан ккуьйган гвардино, юьртахоша сакъийринчул тIаьхьа йитинчу нехех, коьртачу декъана чагIаран шишанех а, тIассех а меттигера татол цIандечу субботнике ца веана аьлла.\nЛула-кулара бевза-безарш орцахбовлар бахьана долуш, масийтта де даьлча иза цIа воьрзур вара, цIарца вуьйцуш воцучу шен доттагIчуьнца луьйш-олуш хьевелира ша цIа ван, ур-аттала хIусамнене хаам бан аьтто а боцуш, ткъа цу корта боцучу зудчо, цхьа а бахьана доцуш, орца даьккхина хиллера бохуш, гарехь, Иван Петровичан конторехь кечдинарг а дуьйцуш.\nМеттигера таксист Закидонов Вася лоцур вара луларчу Жмеренка юьрта вахана вогIуш хин йистехь машен йила сецначохь антифриз мелла вара аьлла. Иза Иван Петровичан а, меттигерчу килсан мозгIар Куйнабохьан кхеташ-кхиоран къамеле ладогIа дIакхачор вара сихонца, леррина цу хьашташна кхоьллинчу эвларчу стадионе.\nБухахь карор бара цунна берриг а шен шишанчаш, ткъа цигахь яьккхина кино хьийзор яра кхаа дийнахь а, кхаа бусий а меттигерчу эстрадан седанан Макова Миледин шоу меттина.\nПутаева Анастасия лоцур яра, цхьа а бух боцу латкъамаш барна. Амма цуьнца дерг атта доьрзур дара. Сихонца лаьцна схьавалийначу шен хIусамдена улле хиина Iачу цо цецъяларца дуьйцур дара, шена хIун хилла а ца хууш, цхьа тилкхазъяьлла яздинера ша латкъаман кехат бохуш.\nИза яздале шатIанан аматехь марха еана хIума хилира шена эр дара зудчо, цуьнга ладоьгIуш набаран тов туьйсуш Iачу, шайтIа хьахош а хезначу мозгIар Куйнабохьан ши бIарг серла а боккхуш.\nТкъа хьаькамийн а хьаькамах лаьцна цавашарца къамелаш дарна лаьцначу жимачу стагах Вовех хилларг дийца хIуттур вац со...\nХIун эр ду кхузахь?! Бакъ ма дац иза! Нагахь баккъалла а Нивенское эвлахь Нохчийчура къепе хIоьттича хир дерг кхи дара. Массера а бан болх хир бара. Болх боцучарна пенсеш а, пособеш а хIиттор дара. СагIанаш доькъур дара цу эвларчу бахархошна юкъахь.\nЛаткъам бан оьшуш хьал хир дацара. Иза хилча сихха Кадыров Рамзана дIанисдийр дара. Цхьатерра бакъо хир яра хIоранна а... Iедал хесто.


Киевехь "Беркто" йиттина оппозицин декъашхошна\nПолицин а, демонстрантийн а тасадалар хилла Киевехь Шоьтан буса. И бахьана долуш лазийна ву 11 стаг. Царах шиъ дарбанан хIусаме охьавиллина. Украини чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бинчу хаамца цу тасадалрехь чевнаш хилла ву 20 гергга «Бебркут» олучу милицин лерринчу декъан белхахо.\nШоьтан буса «Беркутан» милцоша йиттина Украини чоьхьарчу гIуллакхийн министр хиллачу Луценко Юрийна. Карарчу хенахь иза куьйгалла деш ву «КхолагIа Украини республика» олучу оппозицин болмана. Луценко корта а байна реанимацехь Iуьллуш ву.\n2011-чу шарахь Борисполехь Ленинан монумент эккхийта дагахь хилла аьлла лаьцна болчу нахана кхел еш суьдан гIишлонна хьалха митинг дIахьош хилла Беркуто йиттина болу оппозицин декъашхой. Хиларг бахьана долуш Киевехь Незалежности майданахь гуллуш бу Iедалан дуьхьалончаш.\nКабулехь динчу эккхийтарехь 10 стаг лазийна\nПутин "КIордийначу" жигархочунна юха а тIелатар дина\nФранцин экс-президентна кIело кечъеш хилла аьлла, нохчо дIалаьцна\nЛаьцна латтийна гIалгIайн жигархо маьршаваьккхина\nОьрсийчуьра берийн ансамбл Гуьржийчу кхайкхина дешаран министр дIаяьккхина\nУзбекистанан президентан невцарша хьошалла дина Нурмагомедовна\nАдамаш далар алсамдаьлла Эверестанна тIехь


Дагестан -- Дешаран министр хилла волу Шахов Шахабас ву Москох Басманан кхеле вуьгуш. Чилл. 6, 2018\nЦхьаберш сагатдарца, вуьйсуш сатийсарца хьоьжу Дагестанехь хуьлучуьнга\nДагестанера Iедалан дайх цхьамогIа даржхой лецар тахана уггаре а чIогIа дуьйцучух ду Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсашкахь. Оцу хаамо шена тIаьхье битина ала мегар ду Путин Владимиран хинболчу президентан харжамашка ваха пурба делла аьлларг. Оцу харжамех толам боккхург мила хир ву шеко яцахь а нехан, Дагестанехь долийначу «литтарийн» доза мичахь ду хууш дац. Цундела саготта а бу, сатийсаме а бу нах, оцу цхьана махкахь соцура дац иза аьлла.\nКхиберш санна лерг диллина ладугIуш бу хуьлчуьнга Дагестанера нохчий а.\nМеттигерачу вахархочо Абубакаров Мохьмада иштта элира нехан ойланех лаьцна: «Нехан дог-ойла Iаламат дика ю. Дала мукъалахь, кхин дIа а гIур бу и болх. Шортта царна иза бан а бу. ХIора кIошташкахь а, хьукматашкахь а, цара иза бича шортта болуш бу. Ткъа вуьшта аьлча, адам чIогIа самукъадаьлла ду.\nКхузахь къестамаш бац, суьйлий, гIумкий, нохчий аьлла. Шайна цкъа а тIекхочур дац бохуш, шерашкахь цара бина болх а, зулам а, ахчанаш лечкъор а ду иза. Дала мукъалахь хIокху Дагестанехь къепе хIуттург хир ю».\nIедалехь и «литтарш» дола делча Дагестанан куьйгалхочун декхарш кхочуш дечу Васильев Владимиран тIекхача гIоьртина хилла Хасав-юьртан а, Новолакан а кIоштийн куьйгалхой. Амма т1е ца эцна. Сигналаш чIогIа онда ю. Цундела и болх кхин дIа а хьур бу аьлла шеко яц нехан.\nДелахь а Дагестанан дозаналла ара и болх бер бу аьлла ца хета цхьаболчарна. Царах ву нохчийн политтехнолог Эльсункаев Надирсолта. Шена хетаргиштта элира цо: «Тахана дIадоладелларг оццу Дагестанехь чекхдера ду аьлла хета суна. Харжамашна болийна рекламан болх бу аьлла а ца хета суна. ХIунда аьлча, тахана оцу Iедалехь болчара Путинна оьшуш йолу процент хуьлуьйтур йолуш яра».\nДагестанехь шен, ондда бахьанаш дара оцу тайпа хийцамаш бан, аьлла хета политтехнологан Эльсункаевна.\nХIара болх геннара кечам а бина болийна бу, элира цо: «И литтарш дан бахьанш шортта долуш дара. И советан Iедал доьхначухьана оцу Оьрсийчоьнан бюджетан ша чубдарг санна тIелетта яра Дагестан. ХIокху вайн Нохчийчохь хиллачу тIемашкахь а цара шайна яьккхина са а, пайда а гуш дара. Суна дагадогIу хьалхара тIом болчу хенанхь, церан Iедало Москоха дIакхоьхьуйту кехаташ шайна оцу бахьанехь миллиардашкахь, миллиардашкахь зе хилла, компенсацеш еза бохуш».\nДагестанера нохчийн дай баьхна латтанан хаттар юха а айдар дуьйцуш дац цкъачунна. Иза, юха а схьагарехь тIаьхьа татта мега генна ханна. Цуьнах а цкъачунна тоам бо наха, шайн «цIий моьлу» коррупционераш дIабаьхчхьана.\nБюджетера ахча лачкъорна лецна Дагестанан Iедалан декъашхой\nДагестанан куьйгалхой лебеш бу ФСБ-н белхахой\nАлсам зуламаш дарехь шолгIачу меттиегхь ю Нохчийчоь


Пенсионераш "къанбайта" цалуург мила ву?\nПенсийн реформина дуьхьал гуламаш кечбеш ю Оьрсийчуьра профессионалийн юкъараллаш а, оппизици а\nchange.org сайта тIехь яржийначу петицина буха куьйгаш яздина 2 миллион сов вахархочо\nДуьненан футболан чемпионат схьайоьллачу дийнахь даржийра нах пенсе бохуьйту хан тIехьатотту, аьлла. "Лужники" стадионерчу репортажашна тIаьххье гайтира телевизионаша премьер-министро Медведев Дмитрийс оцу хьокъехь аьлларг. Са ма гатде, бохура, пенсе бахана бехачаьрга, шух хьакхалур бац хийцамаш.\nБохура, юккъерчу хьесапе диллича, Оьрсийчоьнан вахархочун оьмар яхъелла, ерриг а Европехь ду нах пенсе дуккха а тIаьхьа боьлхуш. Дустарш а далийра, амма ца дуьстира Оьрсийчуьрий, Европерий пенсеш.\n2019-чу шарахь долор ду керлачу реформин декъахь къаной пенсе хьийсор. 15 шарахь шарбийр бу и керла некъ – 65 шо кхаьчча хьийсош хир бу пенсе борша нах, зударий – 63 шо кхаьчча. 2028-чу шарахь божаршца юьззина шен бакъоне ер ю реформа, зударшца – 2034-чохь.\nДIадахначу шоьтадийнахь Iедало низаман проект кхачийна парламенте. Оццу дийнахь къайлах информаци яьржина, Кремл кхоьру нах протесташка бовларна, аьлла. Цхьаболучарна хетарехь, нагахь санна халкъан резадацар дестачу далахь, даима а санна, Путина, ша диканиг а хуьлуш, юхайоккхур ю Медведевс яьккхина "вон гIулч".\nПрофессионалийн юкъараллаша шаьш кийча юйла хаийтина Iедало къадийначунна дуьхьалйовла.\nПикеташ хIиттор дихкина\nЧемпионат йоьдучу юкъанна цхьана а тайпа протесташ хила йиш яц Оьрсийчохь – ФСБ-нера бакъо йоцуш гулам кхайкхор дихкина.\nШинарийдийнахь Пачхьалкхан Думин цIенна хьалхара лаьцна дIавигина карахь "Пенсийн "реформа" – талор" йоза тIехь долу плакат каралаьцна лаьттина "Яблоко" партин Москохарчу декъан лидер Митрохин Сергей. Цунна бутт хан тоха тарло чохь яккха.\nШа полицино лаьцна вигале иза кхиина Маршо Радиона интервью яла.\n"Путина деллачу дашца ца догIу стаг пенсе воьду хан тIехьататтар. Цо ша президент мел ву хир дац бехира иштаниг. Амма рогIехь дарже хуъушехь яьккхина и гIулч: 55 шо кхачаза мел йолу яхархо, 60 шо мел кхачаза волу вахархо вацор ву хIинца Iедало. Пенсе баххалц а бехар бац дукхахберш. Iаламат доккха талор ду халкъанна Iедало дийриг. Пикеташ, митингаш, массо тайпа дуьхьалонан акцеш йолор ю оха, кху полицин карайирзинчу пачхьалкхца къийсалур ду ма-хуьллу, йинарг йоккха харцо юйла хоуьйтуш," – элира Митрохина.\n"Аьрру фронт" а яц реза\nНах пенсе боьлху хан ша президент а волуш хийцалур яц цкъа мацах Путина алар дагадоуьйту "Аьрру фронтан" хьалханчас Удальцов Сергейс а. "Хуьйцийла дац пенсе воьду хан!" цIе а йолуш, тIебогIучу беттан 4-чохь Москох митинг хIотто дохку шаьш, аьлла, Iедале пурба доьху кехат чуделла "Аьрру фронто а", "Моссовет" юкъаралло а.\nУдальцовс а, накъосташа а къастийначу дийнахь футболах мукъа ю арена, цундела митинго новкъарло йийр яц чемпионатна, аьлла хета царна, кхойкху массаьрга а шайн протестан барамашка.\n"Iедал, суна гарехь, галдаьлла кхузахь. И низам тIеэцийта арабевлла леларш дохкобевр бу шаьш диначух. Халкъанна луург ца дахь, деба тарло претесташ. Массо а политикан юкъараллаш евр ю дуьхьал. Шорлур бу протестан болам. Пенсех дерг референдумехь къасто деза", - аьлла Удальцовс.\n"Оьрсийчоьнан дукхахйолчу регионашкахь, юккъерчу бараме диллича, адам 65 шарал сов ца деха. Аьлча а, валлалц къахьега бохург халкъах къа цахетар ду.\nШолгIаниг – Оьрсийчохь белхаш бац, официало гойтучул а лакхара ду терахьаш. Беш вац а бохуш, къайлах болх беш верг Iоравоккхучу метта, Пенсин фондах воккхуш ву. Иттаннаш миллионашкахь бу и нах. Баккъал а дахде адаман дахар, оьшу хьелаш а хIиттадай, белхаш ло – тIаккха мегар ду пенсин хан яхъярх дийца даккха", - аьлла хета "Аьрру фронтан" лидерна.\n"Тхайн дуьхьа ца лела тхо"\n20 гIалахь шен "Коррупцина дуьхьал лаьттачу фондан" кехат чуделла пенсийн хьокъехь митингаш яйта аьлла, хаийтина Навальный Алексейс. Вовшашна ген-генара гIаланаш ю цо охьаягарйинарш.\n"Коррупцина дуьхьал лаьттачу фондан" юристо Жданов Ивана бахарехь, митингаш гIитто луург цхьа Навальный хилла ца Iа – гIаланашкарчу жигархой а бу. Оцу меттигашкахь яц йоьдуш футболан чемпионат, цундела дац цигахь протестан боламна дуьхьало йойла, аьлла хета Навальныйна.\nЦкъачунна офсайдехь Iа "да-президент"\nПроект кечйинарг министрийн кабинет ю, олий, "цIанло" пенсийн реформех лаьцна шайга хаттар дича Кремлера хьаькамаш. Цкъачунна пачхьалкхан лидерна хууш хIума дац, иза вац оцу проектан авторшлахь, элира президентан пресс-гIоьнчас Песковс.\n"Левада-центро" бовзийтина ша пачхьалкхехь шуьйрра хийцамаш мел оьшу аьлла халкъе бинчу хаттаман жамI. Хийцамаш ца хилча ца бовлу боху 57 процент бахархоша (хьалха и процент яра 42). 2024-гIа шо чекхдаьлча а вуьсийла лаьа Путин президентан даржехь ах гергга бахархошна, ца лаьа – 27 процентна, боху статисташа.\n"Левада-центран"директорна Гудков Левна хетарехь, "даржехь вуьсийла лаьа къечу, дешна боцчу, ярташкахь бехачу къаношна, кегий гIаланийн а бахархошна, аьлча а, шайн дахарх догдиллинчу нахана".\n"Цара сатуьйсу Путина ша гIентахь чIагIлуш дийцинарг кхочуш даре. Духьалберш – уьш дешна а, политиках кхеташ а болу, Москох, кхечу мегаполисашкахь беха нах бу. Цара, гарехь, ца тесна Путинехьа кхаьжнаш, я тесна, цуьнан меттехь кхин лидер а ца гина. Хала ду хиндерг тахана ган: дийца а дийцина, дуьтур ду халкъо пенсе воьду хан лакхаяккхар, я баккъал а протесте доккхур ду? Суна хетарехь, чемпионат йолало хан а ларйина, хIоьттина Iедал и къиза проект юкъаяккха, амма шен векалша дечу къамелашна коррекци йийр ю гурахь, "да-президент" дийцаршна юкъа а вулуш", - аьлла хета Гудковна.


ГIалгIайчен МагIалбика муниципальни района чуйоагIача, цхьацца йолча юрташка тахкар, мах беш йолча моттигашкара маьхий хьал а санитарни хьалаш а миштад. Цу гIулакха бехктокхаме болча боахамий, балхарча тоабаша дIайихьача мероприятешка ховш хилар: Инаркъерча, Дола-Коарча, СоагIапчарча мах бара объекташка санитарни хьал лорадар а, иштта маьхаш тIа ца тохаш мах бар а гIулакх мишта латт.\nЦул совгIа, тIахьожама болх дIахьош, йохкаш йолча продуктий дикалга а хьажар, социальни лоархIамеча хIамашта мах тIатехабий а хьажар, иштта тахкар, мах бара йола бокъо луш каьхаташ дий а. ДIахо теркам тIабахийтар, болхлошта юкъера мах бара каьхаташ малагIча боараме да, санитарни хьалаш лорадара деш дар фуд хара.\n«Социальни группа говзанчаша белгалду, дукхагIа болча предпринимателаша паччахьалкхен регистраци яь хилар, из чIоагIдеш дола каьхаташ долаш долга. Иштта дале а, укхаза белгалдаьлар, каьхаташ бокъоно дIадеххача бесса ца хилар а, цу тIа къахьегама барт баь хилар дош, дIачIоагIдаь доацилга а.\nУж мо дола кхоачамбоацараш юстардахара, мах беш долча даькъа тIа массаза санитарни хьалаш лорадеш, лостам хилара лаьрхIа къамаьл дир. Работадателашта йоагIаш йола акташ оттайир, кхоачамбоацараш лоаццача хана юстара дахара йола ха а къоастайир», — аьлар «Сердало» газетага, даькъа тIарча администраце пресс-служба.


Циск-наькъан 1аде Абубакар\nЦиск-наькъан 1аде Абубакар ваьв 1913-ча шера Къескиме. З1амига к1аьнк волча хана денз хьа лакха кхетам болаш, х1амах кхеташ, хьисап, хьинар долаш хиннав из. Ч1оаг1а аьрдаг1а к1аьнк хиннув 1аде во1 бера г1улакхашца. Ший нанас Байг1аза оалаш хиннад цунга, из цхьаннахьа чуийккхача: «1а лом дийнад аьлча а, селла хьо з1амига воллаше а цецъяргъяцар со, ма ч1оаг1а аьрдаг1а к1аьнк ва-кх хьо!».\nГ1алг1ай йоазон никъ!\nГ1алг1ай мотт дунен т1а къаьнаг1еи, д1аьхийг1еи долча метташца лоарх1аш ба. Из дика да. Бакъда, Юнескос довш д1адоалаш латтача метташта юкъе бихьаб вай мотт. Цу г1улакха бехке саг вац, г1алг1ай шоаш мара.\nВайна ховчох, г1алг1ай къам йоазонга даьнна б1аь шу а хьалдизадац. Къаман меттала йоазув дацар, аьнна, вай мотт-м, кега ца луш, цхьацца хьагучадувлача кердача х1амашта ц1ераш техкарца, дег1а ихаб. Дукха кицаш, ховли-довзалеш, сакъердаме дувцараш, фаьлгаш дувцарца метта лоаттабаьб из мотт вай даьша.\nМотт – халкъа са!\nМотт, адама уйлан лоарх1амег1а бола г1ирс ба. Меттаца гучадоал дика мел дар: хьаькъал, сакхетам, эхь-эздел, г1улакх, сий, денал, ший мехкацара безам, иштта кхы а.\nВ1алла к1орда а дергдоацаш, укх лаьттан букъ т1а дуккха х1амаш долашше а, х1ара саг? ше-ший дар деза. Иштта ларх1а мегаргба меттацара безам а.\nСаг х1ама ийша а эшанза а хул, х1аман сов волаш-воацаш а хул. Хоза хета алац г1алг1аша мотт ховш волча сагах «Корта болаш саг ва» аьле. Сага кхетама лакха мах ба цу дешо бер.\nДукха хургбац наьна мотт яха дешаш ца хозаш а, уж ца довзаш а. Дийца варгвоацаш хоза а, к1оарга ма1ан долаш а ба наьна мотт. Воча дешашца бувцача хана ч1оаг1а дегаза хет из. Бакъда, лебе безача тайпара к1аьда, хоза из лебеш хилча ч1оаг1а хьамсара ба из. Из хьахьокхаш я вай къаман хьалхара поэт хиннача Янда-Къонгий Хамарзий Джамалда наьна метах язъяь байташ.


Financial Times газета кхеле дала дагахь ву Сечин а, Кадыров а\nЦу газето сийсаза бина 1999-чу шарахь дуьйна Сечинна вевзаш хиллачу Кадыров Ахьмад-Хьаьжех бисна сирла дагалецамаш, аьлла ду цаьршинан дIахьедарехь.\nДуьненаюкъарчу бизнесах лаьцна яздеш долу Financial Times газета суьде дала дагахь ву Оьрсийчоьнан «Роснефть корпорацин директор Сечин Игорь а, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а.\nИ шиъ реза вац «Грознефтегаз» компани бахьана долуш шаьшшинна дов даьлла аьлла цу газето яздинчунна. Цунах лаьцна аьлла ду «Роснефтан» сайта тIехь зорбане даьккхинчу дIахьедарехь.\nОхан-беттан 12-чу дийнахь Financial Times газето хаам бинера, Сечинан а, Кадыровн а цакхетамаш бу цу компанин активаш меттигерчу Iедалшна йохкар хьокъехь аьлла.\nГазетан хьостано дийцарехь, цаьршинна дуьхь-духьал латтар вуно луьра дара. Иза гойтуш дара, масала, кху беттан 3-чу дийнахь Петарбухерчу метрохь эккхийтар дарехь «нохчийн лар» лаха еза аьлла хаамаш баржор.\nСечинан а, Кадыровн а конфликт ирайелира Зазадоккху-баттахь, Нохчийчоьнан куьйгалхо реза ца хиллачул тIаьхьа «Роснефтан» нохчийн активех 12 миллиард 500 миллион сом дала.\nИ мах дукха хьалабаьккхина бу, ткъа «Роснефть» Нохчийн республикаца харцонца юкъаметтигаш лелош ю, элира Кадыровс. Зазадоккху-баттахь «Роснефть» реза ца хилира Нохчийчохь мехкадаьтта кечден завод йилла, цо пайда бохьура бац аьлла.\n"Роснефто» шен сайта тIехь зорбане даьккхинчу дIахьедарехь дуьйцуш ду, Financial Times газето хьехош дерг дукха экаме хIума хилар, Сечинан а, Кадыровн а балхаца йоьзна йоцучу юкхаметтигашца доьзна долу.\nFinancial Times газетан артиклехь яздинчо сийсаза бина Сечинна «1999-чу шарахь дуьйна вевзаш хиллачу Кадыров Ахьмад-Хьаьжех бисна болу сирла дагалецамаш", аьлла ду дIахьедарехь.\nРеза вац и шиъ Петарбухехь йинчу терактехь «нохчийн лар» лахарх лаьцна газето хьахорна а. Иза къаьмнашна юкъахь цабезам кхолла гIертар санна туьду Сечина а, Кадыровс а.\n«Роснефтан» дIахьедар дерзош ду кху дешнашца: «ДIахьедо оха, дуккха а шерашкахь латтийна а, дуккха а агоIнашкахь йолу а, лараман а, бизнесан а, адамийн а юкъаметтигаш лелош ду тхо. Оха цхьаьне кхочуш до дерриг а балхаца доьзна хаттарш».\nШайх лаьцна дуьйцург цхьа а бух боцуш а, харц а ду и бахьана долуш кхелашка латкъамаш бан дезар ду шай боху «Роснефтан» директоро а, Нохчийчоьнан куьйгалхочо а.\nForbes журнало дийцарехь, 80,8 миллиард доллар лелочу «Роснефтана» 2016-чу шарахь хилла пайда бара 5,8 миллиард доллар (377 млрд сом). Цуьнан активийн мах бу 140 миллиард доллар (9,1 трлн сом).\nНохчийчохь мехкадьтта юхакечдаран завод йиллар тIаьхьатеттина «Роснефто»\n"Роснефть" Нохчийчоьнна дохка кийча ю цигара маьIданаш\nТоьар ду 'Роснефть' кхаба!\nМехкадаьтта юхакечдаран заводан метта Соьлж-ГIалахь битуман завод йилла реза ю "Роснефть"\nТалламхоша чIагIдарехь, министро Улюкаевс кхерам тесна хилла "Роснефтан" векалшна\nНохчийчуьрчу мехкдаьттан, газан хьостанаш йоьхкина аукционехь\nРогIера санкцеш юкъаяьхна Оьрсийчоьнна дуьхьал\nПутинан гоно "бууш бу" хийра олигархаш\nЯгочун дефицит хIотта кхерам бу Оьрсийчохь\nМоскох велла карийна "Роснефть" аппаратан куьйгалхо\nКадыров: «Роснефть» ши б1аьрг а биллина хьажа лууш яц Нохчийчоьне


Нальчикера журналист, Дагестанера жигархо, Кремлехьара политик. Bellingcat-а цIераш яьхна ФСБ-н "дIовш далархойн Институто" байъинчеран\nНальчикера журналист Куашев Тимур, Дагестана жигархо Магомедрагимов Руслан, Кремлехьа политик Исаев Никита.\nBellingcat-ера а, The Insider-ера а, Der Spiegel-ера а талламхоша бовзийтина шаьш цхьаьна бина талламо, яздо "Карара хан" зорбан гIирсо. Оцу талламехь дуьйцуш ду Оьрсийчоьнан федералан кхерамазаллин сервисан (ФСБ) криминалистикин Институт декъа хила мега бохуш, Оьрсийчохь тайп-тайпанчу гIалашкахь кхаа стаган дIаьвшен тIелатар дарна.\nКхуьа кхелхина. Хьалхо оццу инститерачу белхахоша "Новичок" тайпана дIовш лелийнера, тIелатар динчул тIаьхьа дийна висна, политик Навальный Алексей вен дагахь. Муьлш хилла "дIовшдаларан Iилманан талламан институто хьалхо байинарш, Bellingcat-ан версица?\nКуашев Тимур. ГIебартойн-Балкхаройчуьра журналист. Велла карийна логах маха тохарна\n2014-чу шарахь Товбеца-беттан 31-чу дийнахь Нальчикера журналист, бакъонашларъярхо Куашев Тимур, цIера ара а ваьлла, шен нанас болх бечу театр йолчу агIор дIаволавелира. ШолгIачу дийнахь Куашевн дакъа карийра Нальчикана гергахь хьуьнха боьдучу некъан йистехь. Цуьнан дара 26 шо.\nДукха хан ялале Талламан комитето дIахьедира, кхелхинчуьнан дегIа тIехь маха тоьхна меттиг карийна шайна аьлла. Амма 2016-чу шарахь талламо дIакъевлира Куашев валарца доьзна бехктакхаман гIуллакх: дIаьвшан ларш цуьнан дегIех ца карийначух сурт а хIоттийна.\nАнализ йинарг яра ФСБ-н криминалистикин Институт – лакхохьа вай хьахийна йолу "дIовшдалархойн Институт" (НИИ), Bellingcat-ан версица, Навальный Алексей вен гIоьртина йолу. Талламхоша зорбане даьккхина оцу НИИ-н бланкан тIехь йолчу экспетизан цхьа дакъа.\nBellingcat-на хета Куашевн дIовш даларехь декъа ю аьлла ФСБ-н криминалистикин Институт: 2014-чу шарахь цуьнан белхахой кеманца дIасалеран хаамаша гайтарехь, Нальчикера операци йолаелла хилла лаххара а 2014-чу шарахь Товбеца-беттан 13-хь.\nОцу дийнахь ГIебартойн-Балкхаройчоьнан коьртачу гIала веъна кеманца Кудрявцев Константин (Навальный Алексейца къамел деш иза вен дагахь дIаяьхьначу операцехь ша дакъалацар телефонехулла хиллачу къамелехь дийцина волу ФСБ-н белхахо).\nКхин а 9 де даьлча, 2014-чу шеран Товбеца-беттан 22-чу дийнахь, Минводе вахна кеманца Осипов Иван. Bellingcat-а боху иза ФСБ-н лаккхарчу даржера белхахо ву, Навальныйна дIовш тухуш дакъалаьцна волу. Нальчике веъна Александров Алексей а. Александровн мобилан телефонан биллинго гойту дIовш тухуш иза Навальный сецна хиллачу Томскерчу хьешан цIенна гергахь хилла хилар.\nBellingcat-о билагдоккху Нальчике вахана хилар, дIовш тухуш дакъалаьцна хила мегаш волу кхин а ФСБ-н ши белхало.\nКуашев воьдуш хиллачу "Родина" театрана хьалха йолчу майданера ерриг а хуьлучунна бIаьрг туху камераш дIаяйъина хилла "коммутатор галъяларна" иза вайначу сарахь, билгалдоккху Bellingcat-а.\nИзза хилира Томскерчу хьешан цIийнехь а, Навальныйна дIовш лучу дийнахь а, ткъа иштта 2020-чу шарахь Товбеца-баттахь, политикан зудчунна Навальная Юлияна шена дIовш даьлла хилар хааделлачу Калининградерчу хьешан цIийнехь а.\nКуашевс шен материалаш арахецара "Дош" журналехь а, "Кавказская политика" порталехь а. Дин бахьана долуш бахархойн нийсонан бакъо яйарна а, жигархошна тIехь Iазап латторна а Iедалшна критика йора цо. 2013-чу шарахь Стигалкъекъа-баттахь милицин белхахоша шайна луъург лелорна дуьхьал Нальчикехь митинг вовшахтоьхнера цо.\nМагомедрагимов Руслан. Дагестанера жигархо. Логах тоьхна ши маха\n"Садвал" боламан Дагестанера жигархо Магомедрагимов Руслан велла карийра Таркхойн хIордан йистехь 2015-чу шарахь Зазадоккху-беттан 24-чу дийнахь. Цуьнан дара 45 шо. Дуккха а шерашкахь эскарехь гIуллакх дина вара иза, цул тIаьхьа иза вара кеманан пилот.\nМагомедрагимов ша вехачу Самур юьртарчу бахархойн бакъонаш ларъян гIерташ вара, иза дуьхьал вара Дербентерчу Советская олучу ураман цIе, Алиев Гейдаран цIарах проспект аьлла, хийцарна.\nПатологоанатомо жамI дира Магомедрагимов ницкъ бина вина вац аьлла, хаам бира "Кавказский узел" зорбан гIирсана "Садвал" боламан хьалханчех цхьаъ волчу Эседов Альберта, хьалхарниг иза дог лазадарна велла аьлла верси хиллехь а.\nМагомедрагимовн гергарачара чIагIдора, дIадолла схьаделлачу докъан тIехь мехий диттина ларш гира шайна бохуш. Гергарнаш тIера цабовларна, таллам бира цуьнан дегIах токсинаш хиларан лар лохуш. Bellingcat-а аьтто ца белира оцу анализан жамIаш каро а, Магомедрагимовн доьзалерчу цхьаьнца зIене довла а.\nКуашевца иза ма хиллара, ФСБ-н белхахой Осипов Иван а, Кудрявцев Константин а хиллера Махачкалахь Магомедрагимов веле масех де хьалха: Осипов – 2015-чу шарахь Дечкен-баттахь шозза, Кудрявцев - жигархо кхалхале ши кIира хьалха.\nЦул сов, Магомедрагимов валале 4 де хьалха, 2015-чу шарахь Зазадоккху-беттан 24-хь, Осипов Буьрий-гIала веара, ткъа циагара дIа Каспийске 4 сахьтехь некъ а бен бац машенахь.\nИсаев Никита. Политик. Валале хьалха латкъам бира цо, дIов даьлла шена аьлла\n41 шо долу политик Исаев Никита велира 2019-чу шарахь Лахьан-беттан 16-чу буса, "Тамбов – Москва" цIерпошта тIехь воьдуш. Исаевс сих-сиха къамелаш дора ток-шоушкахь федералан телеканалашкахь. Ша аьлча, иза масийттазза гайтира "60 минот" программехь, Навальный Алексейна критика еш.\nИсаевн гIоьнча хиллачу Жестовская Алинас дийцира "Американ аз" зорбан гIирсе, буса шолгIачу сахьтехь самаваьлла туалете вахара иза аьлла.\n"Иза еххачу хенахь Iийра цу чохь. Юха, гай а альцна, сатта а сеттина чувеара иза. Со хьалаиккхира, тамбура чохь цхьамма цунна урс тоьхна моттаделлера суна. Со цунна тIеяхара, цо элира: "ДIовш даьлла, дIовш даьлла, тера ду", - дийцира Жестовскаяс.\nBellingcat-а, билгалдоккху ФСБ-н белхахой, шайна юкъахь изза Александров а, Осипов а волуш, Исаевна тIаьхьалелла хилар, ериг а Оьрсийчухула лаххара а 7 гIалахь– Владивостокера а, Хабаровсера а Москва а, Сичи а. Цуьнца цхьаьна талламхоша бидалдоккхарехь, цу тайпа цхьаьнадIасалелар кхин а алсам хилла хила мега церан, хIунда аьлча, лерринчу сервсийн белхахоша билеташ оьцуш хилла мегаш ду кхечу цIерашца.\nТалламхошкахь хаамаш бац ФСБ-н белхахой Тамбовехь хилла хиларх лаьцна - цигахь дIовш делла хила мегаш ду Исаевна.\n"Исаевна гонерачу цхьане а стаге, кхоччуш теша мегар а долуш, ала ца ло патриот ву бохуш лелачу жигархочо мичахь некъ хадийна хила мега ФСБ-н аьалла", - дуьйцуш ду талламехь.


Францехь керла даьккхинчу белхан низамна дуьхьалабевлла белхалой\nГIадужу-бутт 10, 2017\nФранцин Iедало тIеэцначу керла белхан низамна дуьхьалонаш юха а дIайолийна цу низамна реза боцучу эзарнашкахь белхалоша. Низамо шуьйра бакъо ло долахошна шен белхалой балхара атта дIабаха а, алапа лахдан а, кIиранах 35 сохьтал совнах цаьрга болх байта а.\nГIадужу - беттан 10-чохь Францин профсоюзаша эзарнашкахь белхалой арабаьхна демонстрацешка дуккха а гIаланашкахь. Массо тайпа белхалойн гIаттамехь дакъалоцуш ю Францин кеманийн компани Air France а. Цу бахьанца 10-чохь цуьнан болх 75 процентна лахлур бу. Франце доьлхучу кеманийн дуккха а рейсаш совцийна кхечу мехкашкара кеманийн компанеша а, Британехь а, Ирландехь а.\nАмма шайн бакъонаш къийса аьтто болуш адамаш хилла а ца Iа Францехь. ГIадужу -беттан 8-чохь, эзарнашкахь уьстагIий дара Лионехь гIалин юккъера демонстрацехь берзалойх хуьлуш долу зен гайтархьама.\nМасех шо ду Францера телевизионехь берзалоша хьийзочу фермерша шайн бала балхон. Iедало юккъедаьккхинчу низамца дихкина ду берзалошна тоьпаш тоха. Цу бахьанца шайн жа берзалойх лардан ма-хетта йиш йоцучу фермерша эзарнашкахь уьстагIий далийнера оцу низамна дуьхьало ян. Фермерша бакъо йоьху шайна даккхий зенаш дечу берзалошна тоьпаш тоха.\nФранцера профсоюзийн гIаттам масех дийнахь лаьттар болуш бу.


Ша-шеггара Шемахь том дIабахьа магадо шена Оьрсийчоьно\nОьрсийчоь -- MI-28 N беракеманаш "Кубинка" авиабазехь\nШемахь кхайкхийна машар бохош хьийзачу ницкъашна дуьхьал Оьрсийчоь шинарийдийнахь дуьйна кийча хир ю ша-шеггара герз тоха, аьлла дIахьедина Оьрсийчоьнан эскарийн инарла штабан оперативан урхаллан буьйранчас Рудской Сергейс.\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа хIинца а жоп ца делла ша кхо кIира хьалха Шемахь машар латторах хIоттийначу Оьрсийчоьнан кепах хетарг олуш, бохура Рудскойс. ТIом сацоран хьокъехь Москох, я кхечу меттехь гулбала беза Iамерканний, Оьрсийчоьнанний эксперташ аьлла дара хIетахь Кремло дина дIахьедар.\nИштта, оршотдийнахь Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс дIахьедира, Шемара Хмеймиме а, Тартус а базанаш ларъеш дуьсур ду цхьадолу Оьрсийчоьнан дакъош, аьлла.\nОьрсийчоьнан керла кеманаш а, беракеманаш а кхаьчна Шема, аьлла, Iамеркан иччархойн аналитикан Старфор компанино хаамийн гIирсашкахь яржина информаци къастош, тIеман министралле хатта деза, аьлла Песковс журналисташка.\nТIаме хьийсийначу кадыровхойн цIераш тIехь йолу тептар Украинан иччархоша зорбане даьккхина


Исламан Нур - Свет Ислама - Рамадан баттаца къамел\nРамадан баттаца къамел\n- Хьан мел хан ю?\nСан хан – эзар диъ бIе ткъе диъ (1424) шо ду..\n- Мичахьара схьабеъна хьо?\nРахьманна гергара беъна - адам кхоллина волучу, цунна довзар делла волучу.\n- Iар-дахар мичахь ду хьан, хIай хьоме, лераме эла?\nСан Iар-дахар - муъма нехан дегнашчохь а, Делах кхоьручийн хIусамашкахь а, диканахойн лулахь а ду.\n- ХIусаман къоьлла хIотта а хIуттий хьоьга - тIаьхьарчу заманахь тхоьга ма-хIоттара?\nХIаъ. ХIора хIусамна тIехбелира со, хIора хIусамна чу а хIоьттира со, уггаре дезаха мехаш дIа а кховдийра аса цаьрга. Амма эхь доцучу бIаьрмецигаша эккхий со, ямартчу хьолахоша ларамаза бити со. Со гича, яххьаш чIичкъашка а яхана, кхоьлина, буьрса хьаьвсира соьга бодане декъазаниш. Цхьа бакъ ду, аса дог диллац: аса лехира со безаш болу муъма нах - Далла муьтIахь берш, Делах кхоьруш берш. Уьш карий суна - со ларбеш Iаш, со тIеэца кечамаш беш, суна дуьхьал кхета шовкъе болуш.\n- Мелла ханна саца дагахь бу хьо тхо долчохь хьошалгIахь?\nКIеззиг деношкахь - ткъе исс я ткъе итт.\n- ХIун говзалла ю хьан - ахьа бусалба мехкашкахь лелош ерг?\nСан говзалла - латталелор, сурсаташ арахецар, лоьралла, дешар-серло ю… Ткъа латталелорах лаьцна аьлча: дегнаш чу иман дугIу аса, синош чу безар доь аса, амалшна тIе гIиллакхийн хIу тосу аса. Оцу дерригена а тIе дегIан цIоналлин, деган цIоналлин хи а туху аса. Оцу тIе дикаллин улхан моз а худадо аса. ТIаккха хьалакхуьу массо беркатан, диканан, синтеман маьIнаш. ТIаккха схьалахьабо зовкхан а, аьттонан а, кхиаман а стоьмаш. И дина а ца Iа со-м. Аса дIацIандо дегнаш хIуьттаренан а, хьогIан а, оьгIазлонан а, ачонан а, гамонан а кIохцалгех. Оцу дерригена а тIе синойн кIоргенашкара бохаман а, хIилланийн а, харцонийн а, Iехоран а, хьогIан а, цабезаман а орамаш буххара бухадоху аса. ТIаккха безаман а, ийна хиларан а, вежараллин а дохкана схьагуча долу.\n- Ма хаза ду-кха хьан и ялтадер, ма беркате а ду-кха хьан и. Ткъа хIун сурсаташ ду техьа и ахьа арахоьцуш дерш?\nАса, кеч а дой, арахоьцу андий догIмаш, гIиллакхе, кIеда-мерза адамаш, цIена, зуламе доцу, дагахь вониг доцу синош. Нахана юккъера хедда йолу гергарлонан уьйраш дIахуьтту аса, гергарлонаш тодо аса церан. Барт боьхна баьржина дIасабаханарш берта буьгу аса. Нийсонца а, бакъонца а захало тосу аса массарна а юккъехь. ГIоране турпалохой бо аса, шайна юкъахь къинхетаме а, мостагIашца луьра а болу къонахий кечбо аса.\n- Ма хаза хIума ду-кха ахьа кечдийриг, ахьа арахоьцург - уммат ЖихIаде тоттуш долу, цуьнца дерриге Iалам дикане дигийта. Ткъа хьан сойдагалла (йохка-эцар) хIун ю-те?\nСан сойдагалла (йохка-эцар) мехаза, эрна йовш яц, ткъа аса диканаш ло, къинойх дIацIанво. Соьца юкъаметтиг, гергарло лелийначо билггал са йоккху – ялсамани а, кхиаме, декъала дахар а. Соьца харцахьара, ледара юкъаметтиг лелийнарг – беркатах а, диканех а волу, цуьнан Iамалш а юхур ю, нийсонна дуьхьал хийцина тилар эцначарех а хир ву иза. Ткъа царна са ца хилла шайн сойдагаллехь(йохка-эцарехь), нийсачу новкъа нисбеллачарех а ца хилла уьш.\n- Хьан лоьралла хIун ду?\nАса дарба до: цомгашчу догIмашна а, сакхтечу адамашна а, телхинчу синошна а, тиладеллачу хьекъалшна а… Аса гена доккху царех: ледаралла а, дегI доьжна хилар а, бIаьрмецигалла а, ширк а… Ас дIацIандо уьш: материн мIоданех а, бохаман, тиларан орамех а.\n- Хьан молханаш а, хьан дарба а хIун ду?\nСан молханаш – марха, таравихь, Iуьйкъе яр, Дела хьехор ду. Рахьманна муьтIахь хила Iамал яр а ду.\n- Ахьа нахана Iамориг хIун ду?\nАса нахана Iамориг - нийсачу новкъа нисбалар ду. Аса уьш болуьйту: комаьршаллех, дикаллех, къинхетамах, къинтIера бовларах, гечдарах, аманат лардарах, дош кхочуш дарах, бакълерах, собаре хиларах, вовшашна гIодарах, деган цIоналлех…\n- ХIинца тхуна девзи хьан дуккха а дика белхаш а, хаза куьцаш а. Хьан пайдечу къамеле ладегIаре а, хьан нийса хабарш хазаре а йолу шовкъ совъели тхан. Хьайгахь долучух - хьайн Iилманах а, хьайна хуучух а дуьйцур дацара ахьа тхуна? Кхин а сов хьайн пайданаш а бовзуьйтур бацара ахьа тхуна?\nДера дуьйцур ду. Аса боху, хIора, Делах а тешаш, Цуьнгарачу йоле са а туьйсуш, Рамадан беттан марха кхаьбначуьнга: АллахIа беркате дойла хьан марха! Яханачу хенахь летийначу хьан къиношна а гечдойла Цо! Диканиг рицкъа а лойла Цо хьуна - шайгахь долучу диканна тIе диканехь а, беркатна тIе беркатехь а шу сов довлийта. Амма шу, хIай сутара бIаьрмицигаш, бен доцу хьолахой, даккхий рицкъанаш кегош болу саяхархой, марха доцу забарчаш! Шун хIусамашка хIоьттира со, шуьга хьошалгIа беара со. Амма шун наьIарш дIакъевлина карийра суна, шун хIусамаш догIанаш тоьхна карийра суна, шун дегнаш деса карийра суна - сутаралла, писалла, бIаьрмецигалла йоцучух, дуьне, бохам, тилар доцучух. Цкьа а хайра хир ма дац шуна - аша гулдечуьнгахь. Цкьа а беркат хир ма дац шуна - аша IаIочуьнгахь…


Критика ловш бу ши конгрессвумен махка ца йита Израило бина сацам\nПрезидент Трамп Донлад а, конгрессвумен Омар ИлхIан а, Тлаиб Рашид а, премьер НетаньяхIу Беньямин а (аьрру агIорхьара аьтту агIорхьа)\nНизамашдахархоша а, президентан харжамийн кандидаташа а, Израилехьарчу лоббино а цхьаьна емал бина НетаньяхIун сацам.\nIамеркин Конгрессан ши декъашхо шайн махка чу ца йита Израило бинчу сацамна луьра критика еш ю Iамеркехь дуккха а нах, шайна юкъах президентан харжамашкахь дакъалоцуш болу кандидаташ а, Демократин партин цIарх лаккхарчу даржашкара конгрессменаш а, Iаткъаме йолу Iамеркин а, Израилан а юкъараллин уьйрашца йолу комитет а (AIPAC) йолуш. Цунах лаьцна яздо "Iамеркан аз" портало.\nЦхьамогIа вовшахтохараллаша, шен коьртехь AIPAC а йолуш емал бина Израилан премьеро НетаньяхIу Биньямина бина сацам, иза даре кхойкхуш вара Iамеркан президент Трамп Дональд.\nКонгрессан декъашхошна Омар ИльхIанан а, Тлаиб Рашидан а позицина реза бацахь а AIPAC юкъараллан декъашхой хеташ бу "хIора Конгрессан декъашхочун аьтто хила беза аьлла ваха а, шен бIаьргашна шайн демократин бартхо Израиль ган а".\nСенатера а, Векалаллийн чоьнера а 70 сов демократо гуш-хезаш емал бина Израило бина сацам. Дукхахаболчу республикан партин векалшна ца лиина хIоьттинчу хьолана комментари ян.\nСенатехь кIезиг болчу демократийн лидеро Израилан тешаме агIонча волчу Шумер Чака дIахьедар дина, Iамеркан а, Израилан а юкъаметтагашна зен бен кхин хIума дийр доцу и сацам ледаралла гайтар ду аьлла.\nВекалаллийн чоьнан спикеро, ша а маситтоза Омарца а, Тлаибца а, и шиъ Израилна а, жуьгташна а дуьхьал дIахьедарш деш ю бохуш къовсаме йийлинчу, Пелоси Нэнсис дIахьедар дина и дехкар "Израилехь хьакъ долуш хӀума дац" аьлла.\nИзраиле яха дагахь хиллачу Конгрессан шина декъашхочунна иза дихкаина цу пачхьалкхан куьйгалхочо, Трампа шен "Твиттерехь", и шиъ махка чуйитар инзаре йоккха ледаралла гайтар хир дара Израило аьлла, яздинчул тIаьхьа. И бахьана долуш, НетаньяхIус шен сацам бина аьлла шеко кхоллаелла, Трампа куьг а ластийна.\nИ шеко бух болуш хилар гайтина Израилан Вашингтонехь векал хиллачу Аялон Дэннис "Твиттерехь" шайн Iедало "нийса сацам бина Трампа делла хьехар тидаме оьцуш" яздаро.\n"Цара дийцинарг эхь долуш дара, суна ца хаьа хIун аьлла буьтур бара уьш Израило шайн махка. Амма нагахь шайна и шиъ чуйита царна лаахь, иза дан мегар ду", - аьлла Трампа, Тлаиб а, Омар а Израиле яха дагахь хилар дагалаьцна.\nШа Трампа дIахьедарш до сацам бинарг ша Израил яра бохуш.\nОмар Сомалера мухIажир ю, ткъа Тлаиб ю Палестинерчу эмигрантийн йоI. Конгрессехь цу шинна критика еш бара коллегаш, Израиль бахьана долуш.\nАмма еарийн дийнахь уьш хIиттира царна тIе, цхьа а шеко йоцуш дуьхьалбевлла Израило дIакхайкхийначу, Омара "кхераме" аьлла цIе тоьхначу дехкарна. Маситта конгрессхочо шаьш саготта хилар хаийтина Трампа ламастан дипломатин протоколах юхаваьлла хиларна.\nЦарна хетарехь, иза юкъагIортаро херо кхуллур ю дукхахенахь дуьйна хиллачу бертахойн, Конгрессехь шина а партино Израилна гIортор яр галдоккхуш.\n"Трампан администрацино гIалат далийтина, Израиле и шиъ чу ма йита аьлла кхайкхам барца", - тешна ю Республикан партин цIарх сенатор йолу Коллинз Сьюзан. Иза ю Трампа лелийнарг гуш-хезаш емалдинчу кIеззиг болчу республиканхойх цхьаъ.\nШайна хетарг довзийтина цхьаболчу Демократин партин цIарх президентан харжамашкахь дакъалоцуш болчу кандидаташа а, шайна юкъахь НетаньяхIун сацам а, Трамп кхечу пачхьалкхан гIуллакхашна юкъагIертар а емал дина вице-президент хилла Байден Джо а волуш.


ТIаккха суна цхьана хьехам тIехь хезна, зина дечунна АллахIо с.в. зина деш йолу хIусам-нана я хIусам-да бен кхачор вац/яц аьлла! ТIаккха и зина дале, оцу кIантана я йоIана иза мел хьарам ду ца хууш цара иза динехь, тIаккха оцу хIуманех кхета а кхетта, йоI я кIант дохко ваьлла цо тоба дина хIума делахь, цул тIаьхьа дика иман чу баьхкинехь!\nИмам Ибн Аби Хьа́тима а, цуьнгара схьа Имам Ибн Касира а дийцина шаьшшинан тафсирашкахь, Ибн Iаббасе (Дела реза хуьлда цунна) цхьана стага хаьттина хиллера аьлла: «Нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIа сайна хьарам дина долу хIума лелор нисделлера сан цхьана зудчуьнца. Нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIа тоба дайтира соьга цу балхах. ТIаккха иза сайна яло лиира суна, делахь а наха элира соьга: «Зина дечо зина дийриг бен ца ялайо» (Къуръанан тIера айатехь деана ма-хиллара). ТIаккха Ибн Iаббаса аьлла хилла цуьнга: «И дац и цигахь дуьйцуш дерг. Ялае хьайна иза». Европера Фатван а, Iилманан талламан а Гуламо бинчу сацам юкъахь деана ду: «Зина динчу стага а, зина динчу зудчо а лекха хинволчу АллахIе тоба дахь, хьарам долчунна юкъара ара а даьлла, цаьршинна хьанал долчуьнга дерза лаахь, боьхаллин дахарера цIоналлин дахаре цаьршинна дерза лаахь – цаьршинан (доьзалан) мах бар нийса лоруш ду массо Iелам-нехан бартхиларца».


Вай республикерча лорий сихача новкъостала тоаба къахьегам белгалбир\nЧоалханерча хьалах йолча медицинаеи, лорий сихача новкъосталаи йолча тоабай къахьегам белгалбир Назране\nЧоалханерча хьалах йолча медицинаеи, лорий сихача новкъосталаи йолча тоабай къахьегам белгалбир Назране, уж даькъалбийцар профессиональни цIейца- Сихача новкъостала (Скорая помощь) болхлочун цIейца. Вай Мехкдаь а, ший а цIерагIа баркал аьлар ГIалгIай Республика Правительства кулгалхочун гIонча йолча Амриева Марема лорашта.\nРеспублика унахцIенон министерство беча хоамах духхьал дIадахача шера вай мехка гIолла сихача новкъостала тоаба 74 эзар моттиге кхаьчар, царех 4545 моттиг ювзаенна яр СОVID-19. Таханарча денна учрежденешка къахьегаш ва 425 лор, царна юкъе короновирус юхатохаш къахьегарах белгалбаьннараш а ба.\nЦу тайпара РФ Президента баркал оалача грамоташца белгалвир гIалгIай ялх лор, 4 фельдшер, 2 водитель. Иштта 3 лора, 2 фельдшера вай республика Кулгалхо баркал оалаш йола грамоташ елар.\nХоам бу моттигерча чоалханерча хьала аьнна йолча автопарке 51 машина чуйоагIаш хиларах, цул совгIа иштта керда сихача новкъостала йола машинаш а.\nУж дIадахача шера РФ Правительства фонда чотах ийцаяр.\nАмриева Марема оттабаьча маьхага хьажача моттигера сихача новкъостала станци лакхача профессиональни боарам тIа къахьегаш я. Шоай болх дика бовзаш, из боагIача бесса вIашагIбелла цар хиларах, этта хинна чоалхане хьал аттача даккха таро хилар.\nДикагIа болча говзанчашта совгIаташ делар, белгалваьннача 50 лора дагалоацама совгIаташ а балха дикал гойтарах, дукхача шерашка къахьегарах баркал оалаш йола грамоташ а елар.


Иракъ --"Исламан пачхьалкх" тобанца тIом беш ду Иракъан эскар, 15Ман2015\nГена белахь а, Iаьрбийн пачхьалкхехь боьду тIом бийцаре бо Нохчийчохь а. И тайпа къамелаш марсадохуш нисделла Кавказерчу массо а тIемалоша «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанна байIат дар.\n«Исламан пачхьалкх» кхолларан агIончаша Iаьрбийн мехкашкахь беш болу тIемаш а, цигахь дакъалаца Оьрсийчуьра а, Европера а вайнехан векалш лестаран а хьокъехь, бала цакхочурш а хилла, бендацарийн тIегIана тIехь Iаш бу нохчийн бохург, бакъдолчунна гена ду.\nЦара жигара бийцаребо цигара мел кхочу хаам,нохчех боьзна белаххьа-м ирх-пурх а. Хьалха а дийцина ма –хиллара, дукхахболчу вайнаха банне а къобалбеш бац бусалба наха вовшийн бойуш, Исламан пачхьалкх кхуллу бохуш, Iаьрбийн махкахь дIахьуш болу тIемаш.\nКху тIаьхьарчу беттанашкахь къаьсттина бакъонашларьярхоша а, бен-бечу тIегIа Iилманчаша а, ишта а, вуьшта а хила тарло бохуш, марсадаьхна и тIом бахьнехь, тайп-тайпана шеконаш Iорайохуш, хетарехь деш долу къамелаш.\nЦкъа а,шозза а хьехийна хиларе терра, цIерш а ца йохуш аьлча, тIемалойн баьччанаша ИГ пачхьалкхана тешаме хила дуй баар хьокъехь, цхьаболчу эксперташа боху «Имарат Кавказ» тахана бегашена а доцуш гIаддайна ю, цундела цуьнан ницкъ кхачац Къилбаседа Кавказехь тIеIаткъам-олалла деш, « Исламан пачхьалкхаца» къийса.\n«Имарат Кавказан» оьмар чекхъяьлла аьлла хьажам бу цхьаболчеран. Кхечарна хетарехь Къилбаскеда Кавказера 5-6 эзар тIемало ву цу хийрачу мехкан Iоттабаккхамехь дакъалоцуш,цундела цкъачунна гIорасиз хетало кхузахь бухабисна ницкъаш.\nИмарат Кавказан баьччанаша «Исламан пачхьалкхана» муьтIахь хила дуй баар чIогIа кхераме хаам лоручех ву бакъонашларьечу «Мемориалан» центаран кхеташонан хьаькам Черкасов Александар. «Уьш бокъал а халифат куьйгакIел гIуш белахь иза тоьшалла ду цара беш хьулам а боцуш террор(талор) харжаран»- яздина Черкасовс Фейсбукехь.\nХIун хетта могIарерчу нахана цу геналлехь боьдучу тIамах? Муха туьду цара цхьаболчу Кавказерчу тIемалойн баьччанаша Iаьрбошна муьтIахь хила чIагIонаш яр? Цу могIарерчу цхьадолчу хетаршна жоьпаш дала гIоьртира сан къамел хилла Идрисов Мохьмад.\nЦунна хетарехь Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсаша цхьа дика йийца къаьстачу дахкарлахь гучу гIалартах террий бен дуьззина дуьйцуш дац «Исламан пачхьалкхан» агIончаша бечу тIамах. Цу тIера доладелира тхойшиннан къамел.\nМохьмад : « Хадам боллуш цу тIамах жоп дала бух хаа беза. ИГИЛ, цара и тIом стенна беш, Iалашо хIун ю хаа деза. ЧIогIа кегаделла гIуллакх ду. Цунах лаьцна хаамаш кIезга бу, массо хIума а «гIарчI» аьлла къевлина ду. ХIара ишта ду-кх аьлла нийсонца жоп дала хала ду. Росси а оцу ИГИЛ-на дуьхьал ю, Европа а ю.\nВукху агIор уьш вовшийн резайоцуш сурт а ду схьагойтуш,вовшашна санкцеш а кхайкхош, вовшийн пехаш даъал резабоцуш. Ткъа цу хаттар тIехь а, цу гIуллакх тIехь а лелориг цхьаъ ду – «Исламан пачхьалкхана» дуьхьал хилар. ТIаккха суна уьш бусалба дина нийсонна тIегIерташ санна хета-кх».\nМашо Радио: Телевизионехь гайта а гойтуш бIеннашкахь го цигахь тоьпаш етташ бойу нах,бераш…\nМохьмад: «Ца хаьа. Ца гина. Дийца а,гайта а мегар доцуш боьха хIумнаш ду уьш.Оццул къизалла гойту телевидении хьенан карахь ю? Со ца теша. Уьш емалбан бехбан гойту моьтту суна и эрчонаш. Суна ца хетта цара ишта нах хIаллакбо аьлла. Уьш бусалба белахь,уьш адамаш делахь уьш маьршачу нахана тIекхевдира бац, муьлхха динехь хилча а».\nОрсийчоьнан политикна а, Iедалан хаамийн гIирсашна а мел реза вацахь а, соьца къамел деш волчу Идрисов Мохьмада а шеконца тIеоьцу Кавказан тIемалойн баьччанаша биъна боху дуйнаш. Цунна хетарехь цара и биънера аьлла хийцаме дер долуш кIадда а дац.\nМохьмад: «Суна ца хаьа царна муьтIахь хилла кхузахь кхара хIун нисдийр ду. Шаьш уьш саннарш ду ала цара иза ца динехь суна-м ца хаьа. Кхузахь кхара нисдина ,тадина хIун ду? Берриге а кегаре бу-кх. Дахар тодан , берта а бахна.цхьаъ а хилла дIахIитта безар-кх. Ца хIуьтту. Схьагарехь царна,шина агIонна и кегаре оьшу-кх…»\nШина агIор бусалбан нах бойуш, Iаьрбийн махкахь кхехка тIом хьокъехь къамел динчу Мохьмадан санна цигара хиламаш тIеоьцурш кIезиг бац. Цхьаболучара-м бусалбан дин дуьненнна къахьдан, цунна тIаьхьабозачийн могIарш лилхадаха леррина болийна лору и генара тIом. Иза къизаллех,акхаллех буьзна бу алийтархьама гойтуш лору цара кест-кеста бойу бехк-гуьнахь а доцу маьрша нах.\nIаьрбийн пачхьалкхехь боьду тIом бийцаре бо Нохчийчохь а


Оьрсийчоьнан президентан харжамийн кандидаташка дехар дина Кутаев Руслана\nКутаев Руслан, маьршаваьккхинчу миноташкахь\nКъилбаседа Кавказан къаьмнийн Ассамблейн куьйгалхочо Кутаев Руслана кхайкхам бина Оьрсийчоьнан президентан харжамийн кандидаташка Грудин Павеле а, Собчак Ксенияга а, нохчийн бакъонашларъярхо Титиев Аюб дIалацар толлуш леррина комисси кхолла аьлла.\nПрокуратуран а, Кхерамазаллан сервисан а, талламан комитетан а белхахой юкъахь а болуш хила еза и комисси, Кутаевс бахарехь. "Шун бакъо ю и комисси кхолла, цуьнан белхан терго йийр ю шун харжамхоша", -аьлла, билгалдаьккхина Кутаев Руслана.\nНаркотикаш а кхуьйсуш, Титиев санна дIалаьцначарех кхозлагIа юкъаралхо ву иза, яздо Ассамблейн президенто Фейсбукерчу шен агIн тIехь.\n"Со а, Гериев Жалавди а дIалаьцнера иштта. КIоршме бакъонаш йохор ду и, маларца бала хилла а боцучу нахана тIехь и тайпаниг лелор", -аьлла ду Кутаевн дIахьедар.\nКарарчу беттан 9 - чохь дуьйнна лаьцна, латтош ву Соьлж-ГIаларчу "Мемориалан" куьйгалхо Титиев Аюб.\nЛаьцна шолгIачу дийнахь наркотикаш лелийна аьлла, бехкзуламан гIуллакх диллина бакъонашларъярхочунна дуьхьал. 60 шаре ваьлла Титиев шина баттана чохь вита сацам бина кхело.\nДахначу еарийндийнахь Норвегин Хельсинкин комитето а, Human Rights Watch, Amnesty International, FIDH, Дуьненаюкъарчу Iазапна дуьхьало латточу бакъонашларъярхойн организацеша катоххий маьршаваккха Титиев Аюб аьлла, юкъахь дIахьедар дира.


Дуьне, Дечкен-бутт 26, 2017\nЕари-де 26 Дечкен-бутт 2017\nДечкен-бутт 19, 2017\nЦарнаевгIара Бостонехь дина зулам дагадоуьйту "Патриотан де" кинохь\nТкъа кху деношкахь ерриг а Iамеркехь гайта йолийна «Patriots Day» «Патриотан де» цIе йолу кино. Цхьанатоьхначу Штаташкахь вевзаш волчу режиссеро Берг Питера яьккхина иза 2013-чу шарахь Бостонехь Марафон дIахьош вежарша Царнаев Тамерлана а, ДжовхIара эккхийтар дар бухе а диллина язйинчу сценарица.\nДечкен-бутт 13, 2017\nПью-Центр: Оьрсийчоь кхераме хетачу Iамеркахойн терахь алсамдаьлла\nIамеркахошна Оьрсийчоьнах хетарг а, Цхьаьнатоьхначу Штаташна кхераме хIун ду а теллина Iамеркерчу Пью-Центро. Гучудаьлларг ду 54 процент Iамеркахошна Оьрсийчоь шайн махкана кхераме хеташ хилар.\nДечкен-бутт 10, 2017\nМосулехь шайца тIом беш нохчий бу боху Иракъан инарлаша (видео)\nИракъан полицин тобанаша Мосулехь дIалаьцна ДАIИШ-ан могIаршкахь тIом бечу нохчийн тобанашна урхалла деш хилла штаб. Цунах лаьцна хаам бина Иракъан полицин декъан командиро Раид Шакер Джаудата.\nГIуран-бутт 29, 2016\nНохчийн а, овхIанхойн а кегийрхой юха а вовшех летта Австрехь\nЮха а нохчийн, овхIанхойн кегирхой вовшех летта Австрехь. Венин юккъехь чуччабахана болу шина къомах кегирхой дIасакъасто баьхкинера 11 машенахь полисхой. Цхьана нохчочунна урс тоьхна, кхин а цхьанна яй чевнаш йина латарехь.\nГIуран-бутт 27, 2016\nБеларусерчу пхьеро шен цIахь танк вовшахтесна\nМинскан кIоштерчу Мачулищи кIотарехь вехачу Тутов Игора шен гараж чохь танк вовшахтесна. Цхьана шарахь эх шарахь къахьийгира пхьеро. ХIинца цуьнга хьежа оьху туристаш.\nГIуран-бутт 24, 2016\nВенерчу нохчийн-гIалгIайн кхеташоно бакъо йоьху немцойн зорбанашка\nБерлинехь террорхочо кир лелочу машенца нах байъича, Европехь бехачу нохчашна, кхечу нахана санна, халонга даьллера и зулам. Амма и бохам баьллачу шозлагIчу дийнахь Австрерчу булваран газеташа зуламхо нохчо ву аларо, кхин а йиш йохийнера дуккхаъчеран.\nГIуран-бутт 23, 2016\n„Со кхин ца Iало, тоьур ду. Со хIинца Алеппо йоьду!“\nЕвропера 3000 юкъараллин жигархой бу кху деношкахь Берлинера дIа Шемарчу Алеппо кхачччалца машаран марш ян новкъабовла кечлуш. Цу боламан коьртехь лаьтташ Германера журналист Албот Анна а, цуьнан хIусамда Томас а ву.\nГIуран-бутт 22, 2016\nВенехь йолийна нохчийн, овхIанхойн кхел дIатеттина\nВенерчу кхелехь еарийн дийнахь дов хоттуш дара яханчу бIаьста нохчийн кегирхошна арсаш диттинчу овхIанхошка. Куьгбехкечарна шина шарера пхеа шаре кхаччалца хенаш тоха мегаш йолу процесс кхин цкъа а дIататта дийзира кхелахойн.\nГIуран-бутт 21, 2016\nПутин Нобелан премин кандидат?\nФранцерчу политолого Оьрсийчоьнан президентана Путин Владимирна Нобелан машаран совгIат дала деза аьлла бохуш чIагIдо оьрсийн хаамийн гIирсаша.\nГIуран-бутт 15, 2016\nАлеппо: Мила ву алссам къилахь, Асад, Путин?..\nИттанаш эзарнаш нах Шемарчу Алеппо гIалахь Iожаллин зил тIехIиттина хилар деш хIумма а доцуш тергалдо дуьнено. Ткъа Малхбузерчу хаамийн гIирсаша шайхаллаш до, Алеппо йожаро Шемарчу тIамна бенболу тIеIаткъам а бустуш...\nГIуран-бутт 13, 2016\nШемара нохчийн тIом\nШемахь йоьдучу тIеман конфликтехь дакъалоцу ю лаххара 4 агIо - Шеман президентан Асад Башаран Iедал, Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаш, ДАIИШ (Исламан пачхьалкх), Шемара оппозицин тIеман тобанаш. Царна массарна а юкъахь бу ... нохчий.\nГIуран-бутт 06, 2016\nАвстрехь президентан харжамашкахь эшна националистийн кандидат\nАвстрехь кIирандийнахь дIабаьхьначу президентан харжамийн шозлагIчу гонехь пачхьалкхан лакхара дарж къовсуш вара аьтто-радикалан партин векал Хофер Норбертий, возуш воцу кандидат Ван дер Беллен Александрий. Ван дер Белленс толам баккхаро сацийна Австрехь националистийн хьежамаш болу ницкъаш Iедале бахкар.\nНохчаша вовшашца тIом бина, Кадыровс кегийрхой кхиор\nЧернозубовкехь вийна 3 стаг дIавуллур ву Нохчийчохь\nШемин хьокъехь сацамбина Оьрсийчоьно а, Туркойчоьно а\nСтенна тоьу шуна шайн каракхочу ахча?\nКхача а, бедарш а, юкъа-кара еххачу хенахь лело хIума а эца 25 %\nКхача эца 13 %\nЦхьана а хIумана ца тоьу 63 %


ТIех хьал долчу 300 стеган хьал-бахам кхин а стамбелла\nДуьне -- Уггаре а кху дуьнентIехь хьал-бахам болу кхо стаг. Ортеге, Гейтс, Слим, 2013\nКху дуьнентIехь вехачу 300 тIех хьолахочуьнан бахам стамбелла цхьаъ ах триллон долларна. Цуьнах лаьцна хаам бо Iамеркерчу Bloomberg-агенталло.\nТIех хьал долчу 300 стеган бахам кхин а стамбелла. 2013-чу шарахь цара шайн долчу ахчанна тIедаьккхинарг ду 524 миллиард доллар. Bloomberg-агенталло бинчу хаамца, даханчу шеран ГIура-беттан 31-чу дийнахь динчу жамIашца цу 300 хьолахочуьнан хилла 3 триллон 700 миллиард доллар.\nЦу агенталлан говзанчаш дийцарехь, стохка уггаре а тIе са йолуш долу экономикан дакъош хилла лаккхарчу технологешца доьзнарш. Bloomberg-агенталло хIоттийначу рейтингаца кху дуьнентIехь уггаре а хьал долуш волчу 300 стагах 70-нна бен финансийн эшам ца хилла 2013-чу шарахь.\nУггаре а кху дуьнентIехь хаьл долу стаг хьалха санна висина Microsoft кхоьллина волу цу компанин директорийн кхеташонан гIантда Гейтс Билл. И уггаре а хьал долчу стеган цIе цо юхаерзийра шена стохка Стигалкъекъа-баттахь.\nЦуьнан бахам стамбелла 15 миллиард 800 миллион долларна. ХIинца цуьнан ду 78 миллиард 500 миллион доллар. Гейтс хьал кхин а алсам даларан бахьана ду даханчу шарахь Microsoft-ан акцеш 30 сов процентана язйелла хилар. Цул сов, механа дазделла кхин долу а цуьнан мехала кехаташ.\nBloomberg-агенталлан рейтингехь шолагIчу меттехь ву Мексикера хьолада-магнат Слим Карлос. Цуьнан чоьташ тIехь ду 73 миллард доллар. Дахана шо дIоггара дика дацара цу стагана. Уггаре а хьал долу стаг волчура дIавелира Слим 2013-чу шарахь. Цул сов, цуьнан дайра цхьа миллиард 400 миллион доллар.\nКхолагIчу меттехь ву уггаре а Испанехь хьал долу стаг, Inditex цIе йолу йохка-эцаран импери кхоьллина волу Ортеге Амансио. Цуьнан бахаман барам бу 66 миллиард 400 миллион доллар. Даханчу шарахь Ортеген аьтто белира 9 миллиард доллар даккха.\nОьрсийчура миллиардерех, Bloomberg-агенталлан эксперташа чIагIдарехь, стохка уггаре а кхиаме хилла «Магнит» цIе йолчу йохка-эцаран машан долахойх цхьаъ волу Галицкий Сергей. Цуьнан бахам стамбелла 5 миллиард 300 миллион долларна. ХIинца Галицкий бахам лоруш бу 13 миллиард 800 миллион доллар.\nТкъа уггаре а хьал долу Оьрсийчоьнан вахархо ву бизнесхо Усманов Алишер. Цо стохка даьккхина цхьа миллиард 300 миллион доллар. ХIинца цуьнан ду 20 миллиард гергга доллар ахча.\nФорбс: 1426 миллиардер ву кху дуьнентIехь


Ставропол-махкарчу "Тамбукан" центрехь къорза береташ йохуш кху баттахь дIабаьхьначу къовсамехь тоьллачу Нохчийчуьрчу ОМОН-н командирна Бисаев Анзорна а, "Терек" СОБР-н командирна Лорсанкаев Сайдина а Кадыров Ахьмадан цIарахчу Фондо совгIаташ дина Mercedes машенашца. "Новости" информацин агенталло бина цунах лаьцна хаам.\n"Иза ший а тешамца къахьоьгуш схьавогIуш ву Нохчийчоьнан хьалхарчу президентан, Оьрсийчоьнан Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин некъа тIехь. Бохор боцчу лаамо, доьналло, майралло гIо до царна шайн гIуллакхдарехь лаккхара жамIаш гайта. Къорза берет- спецназан тIемалочун сийлаллин лаккхара символ ю. Анзора а, Сайдис а тоьшалла дина, бIе процентана шаьшинна береташ кхачош хилар", - дIахьедина Новости агенталле информацин а, зорбанан а министро Дудаев Ахьмада.\nГIадужу-беттан 17-чохь "Комсомольская правда" газетерчу журналиста Коц Александра социалан машанехь хаам бира, къорза береташ лелон бакъо къовсучу эскархойн ловзаршкахь, нохчий декъахь а болуш, дов иккхина, аьлла. ГIаш некъ бан безачу меттехь Нохчийчуьра бIаьхой машенашца финише дIакхачо болийра церан накъосташа, яздира журналисто.\nЦхьамма яьккхина видео а яржийна Коца: гуш бу цу чохь эскархойн духаршлахь леташ бохку нах, ахбIе гергга. Некъа тIехула хаьвдда боьлху уьш. Царна тIекхочу Iаьржа машен, чуьра араиккхина стаг ву конфликт ерзош.\n"Къорзачу беретийн "Витязь" дакъойн" ассоциацин куьйгалхочо Лысюк Сергейс шолгIачу дийнахь яьккхинчу видео чохь (ютьюб-канал War Gonzo, ГIадужу-бутт, 18) бакъ ца дира экзаменехь летта бохург, яьржинарг фейк ю, элира цо.


Стомахинна компенсаци яла декхарийлахь йина Оьрсийчоь Европин кхело\nСтигалкъекъа-бутт 10, 2018\nОьрсийчоь -- Стомахин Борис. Перман мохк, ИК-10 колони.\nТерроран тIелетарш даре кхайкхарна Оьрсийчохь набахтехь латтош волчу публицистана Стомахин Борисана дина таIзар тIех сов луьра хиларо цуьнан бакъонаш йохийна. Цунах лаьцна дуьйцуш ду Европин адамийн бакъонашкахула кхело бинчу хаамехь.\nСтомахинан шена хетарг хаийта йолу бакъо йохорна тутмакхана 12,5 эзар евро дала декхарийлахь йина Оьрсийчоь.\nЦуьнца цхьаьна Европин адамийн бакъонашкахула йолчу кхело даре дина, Стомахина язйинчу материалашкахь ницкъ баре кхайкхамаш а, терроризм бехказаяккхар а хилар.\n43 кхо долу публицист Стомахин 7 шо луьрча хьелашахь даккха хан тоьхна колоне хьажийра 2015-чу шарахь. Цунна бехке диллинарг ду къаьмнашна юкъахь мостагIалла кхоллар а, экстремизман кхайкхамаш бар а.\nКхело зулам лерира Стомахина 2013-чу шарахь Волгоградехь лелхийтарш дарна хьажийначу артиклехь яздинарг. Кхелехь тIаьххьара дош олуш цо дIахьедар дира, и терроран тIелатарш «нийса бина бекхам бу» Оьрсийчоьно Нохчийчохь лелийначунна дуьхьал аьлла.\nКолонехь дуккхазза а чувоьллина латтийна Стомахин таIзар дон изоляторехь. «Мемориал» бакъонашларъярхойн вовшахтохаралло доьху Оьрсийчуьрчу Iедалшка Стомахин маьршаваккхар.\nМоскох, Любянка майда, цхьана адаман пикет, 30.04.2016\n2015-чу шарахь Стигалкъекъа-баттахь, ши шой кхо бутт хан а тоьхна, колоне хьажийра Тверь гIалара инженер-механик Бубеев Андрей. Цу стагана бехке диллинарг дара «ВКонтакте» машанехь Стомахинан «ГIирма Украинин ю» материал а, оццу темица доьзна цхьацца сурташ а зорбане дахар.\nКарарчу хенахь Стомахин хан токхуш ву ИК-10 олучу Перман махкарчу колонехь.


Оьпа — Википеди\nнох. Оьпа (оьрс. Хомяк) олу. Ялтийн аренашкахь, нехан хьаьжкӀаш юьйчу керташкахь а хуьлуш ю оьпарчий. Оьпа билгал ю чукӀело а, лога кӀелхьара а Ӏаьржачу босахь хиларна. Букъ хьаьрса бу цуьнан. Лерган яххаш, беснеш кӀайн ю. ТӀехьажарехь стомма а, партала а хетало иза. Амма иза партала яц, каде ю. Ялташна доккха зе до оьпарчаша. ОьгӀазе а, майра леташ а ю оьпа. Лата адамана доьхьал а йолу иза. ОьгӀазе дарлой, шок а етташ, цӀийза а цӀийзаш тӀекхета иза стагана. ЖӀаьла доьхьал нисделчи цунна хьалха тӀе а кхетий, и кхера а дой, йолу оьпа кӀелхьара. ТӀекхетий цергаш чӀогӀа юхку цо. Уьш дӀа-схьа ца йохуш, цергаш йоьхканчуьра дилх цосту.\nАдамах къахкаш яц оьпа. Мелхо а уьш дехачу меттехьа герга гӀерта иза.\nОьпа ялта диъна ца Ӏа. Цхьа пунт хиллал ялта Ӏай даа тӀаьхьалонна дӀахьулдо цо лаьтта бухахь. Шена чохь Ӏен бен баьккхина ца Ӏеш йиъ-пхиъ чоь кечйо цо. Ялта чудухкуш "амбар", юьжу мотт, хӀума юу чоь, нехаш дӀакхуьссийла, хьоштагӀа. Багахь доьлашна юххехь 50 грамм ялта хьо цо. Цхьа кийла ялта ӀаӀош 20-зза дӀай-схьай йоьду иза. Цхьа пунт ялта тӀаьхьалонна дӀадерзош 320-за ялташ дийначу уьрда тӀе хьала а йолу, юха Ӏуьргах чу а йоьду иза. Ши метар кӀорга охка ца латта. Цо аьхъканчу Ӏуьрган дохалла йиъ метар, ах метар хуьлу. Оццулла чӀогӀа болх бан дуккху а хан еза цунна. Шена лиъчи чехка охку цо латта. Яьшки чу йоьллина оьпа, и а хадийна, пена кӀелхулацхьаметар, ах метар деха Ӏуьрг а даьккхина, дӀаяханера цхьана буьйсанна. Оьпанан бен шина агӀор чекхболуш хуьлу. Цхьанахьаша раз чуйоьдийла йокку цо. Вукхазхьашхула нисса хьалайолийла йо. Къоначара чуйоьдийла цхьаъ бен ца йо.\nӀай йийшина Ӏохку оьпарчий. Бакъду, массо а хенахь ца йо цара наб. ХӀума яа самайовлу уьш. Ӏай наггахь бенара хьала а йолу оьпа, довхо де деъчи.\nОьпа гурахь кхин долу акхарой санна чӀогӀа ца ерста. Цундела юуш хӀума а йоцуш Ӏа даккха гӀора ца хуьлу цуьнан. Дехкаша санна Ӏай напгӀа лаха корматалла яц оьпанан. Ша тӀаьхьалонна гулдина ялта доу цо Ӏай. Оьпано садолу хӀумнаш а йоу. Жима а, доккха а экха дац оьпаночул дукха кӀорнеш еш. Ейтта а, пхийтта а, берхӀитта а кӀорни йо цо цкъа ехкаш. Ши кӀира кхаьччи кӀорнеша шайна къаьс-къаьстана, лаьттах охкуш, баннаш до.\nБухара тоба: Muroidea\nБухара доьзал: Оьпа\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Оьпа&oldid=6038992»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 30 май 21:27\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 30 май, 21:27.


Басаевца Псковн десантхошна тIелатар дина аьлла, чохь витна Казбулатов\nТалламчаша Басаев Шемалан а, Хаттабан а тобанехь лаьттина ву аьлла, бехкевина Казбулатов Шемал Охан-беттан 30-чу дийне кхаччалц чохь вуьтуш, сацамбина Ессентукерчу кхелахоша. Стохка ГIуран-баттахь дIалецира иза. Казбулатов шеконашкахь ву, цо бандиталла а лелийна, зуламхойн тобанехь лаьттина, полисхошна кIело а йина аьлла, хаамбина Ставрополан "Свое ТВ" гIирсо.\nМаршо Радионо яздира, 2000-чу шарахь Нохчийчохь Псковн десантхошна тIелатар дина аьлла, лаьцначу Донашев ИбрехIимна а, Дудиев Нажмуддина а бехкаш тIечIагIдина аьлла, Талламан комитето хаамбарх. Талораш лелор а, зуламечу тобанехь дакъалацар а, эскархошна тIелатар дар а бухе а дуьллуш, жоьпалле озийнера 41 шо долу Донашев ИбрехIим а, 43 шо долу Дудиев Нажмудди а, хаамбира "Кавказан узел" агенталло, Талламан комитетерчу хьостанна тIе а тевжаш.\nНохчийчохь тIеман баьччийн Басаевн а, Хаттабан а куьйга кIел тIемаш бира 2000-чу шеран Iай федералашна дуьхьал. 84 эскархо а вуьйш, Шуьйтан кIоштарчу Улус-Кертна гергахь Псковра десантан рота хIаллакйира хIетахь.


Iамеркан вице-президента Байджен Джозефа варе дина Москохана, Украинера харжамаш юкъахбаха ма гIерта, аьлла\nIамеркан Цхьаьанатоьхначу Штатийн вице-президента Байджен Джозефа варе дина Москохана, Украинера харжамаш юкъахбаха ма гIерта, аьлла. Бухарестехь кхаарин дийнахь вистхуьлуш, Байдена элира, Москохана дуьхьал йохучу санкцешца доьзначу хаттарехь чIогIа хила веза. Нагахь санна, хIокху беттан 25-чу дийнахь Оьрсийчоьно Украинера президентан харжамаш юкъахбахахь, цунна дуьхьа керла санкцеш йохур ю аьлла, билгалдаьккхира цо.\nРумынина 200 чаккхарма бен генахь йоцчу ГIирмехь Оьрсийчоьно лелийначуьн хьокъехь, НАТОн бакъонийн 5-гIа артикл хьахийра Байдена. Цу тIехь аьлла ду, Къилбаседа Атлантикан цхьана декъашхочунна тIелатар, ерриг организацина тIелатар санна лору.\nБайден кхаарин дийнахь Кипре воьдуш ву, Украинехь Оьрсийчоьно лелочуьн хьокъехь Европан Берто дуьхьал яха еза санкцеш йийца. И хаттар чIогIа экаме ду Никосина. ХIунда аьлча, Кипран банкашкахь латтош оьрсийн бахархойн миллиардаш еврош ду.\nКипран арахьарчу гIуллакхийн министро Касулидис Иоанниса хьалхуо дIахьедар динера, ишта а декхарехь йолчу шен пачхьалкхан экономика йохон тарло, Европан Бертан шогачу санкцеша, аьлла.


Белхазалла Нохчийчохь бахархойн бехкенна ю, боху Кадыровс\nНохчийчоьнан кукьйгалхо Кадыров Рамзан тешна ву республикехь дуккха а белхан меттигаш йолуш ю бохучух. Амма нахана болх бан ца лаьа, аьлла цо. Ткъа белхазаллин рейтингехь Оьрсийчуьрчу субъекташлахь шолгIаниг ю Нохчийчоь.\n"Болх бац" олуш хазахета вайн адамашна. Амма ца лаьа царна болх бан. 20-40 эзар алапа лучу балха баха а реза ца хуьлу дукха хьолехь. Болх бан луучунна болуш бу иза. Дуьйцурш малончаш бу", - дIахьедина Кадыровс хьаькамийн, ницкъхойн, динан дайн кхеташо йоьдуш.\nЦо бахарехь, "нах биллина дIакхойкху белхашка, царна даккхий алапаш а хIиттош", амма уьш реза ца хуьлу.\n"Сан йокхахйолу йиша ю юьртабахам лелош, шен фирма ю цуьнан. Цкъа иза хIоьттина шен шина белхахочунна (нанна а, йоIанна а) гIодан, хала бохкуш хилла уьш, хIусам йоцуш, кхидерг а доцуш. Ткъа шайна хIусам елча, болх дIа а тесна, цIахь Iаш бу", - аьлла ду пачхьалкхан хаамийн гIирсаша довзуьйту Кадыровн дешнаш.\nКадыровс чIагIдарехь, тахана Нохчийчохь "долуш ду хьаннал ваха хьелаш".\nВ 2020-чу шарахь Оьрсийчоьнан регионашлахь уггар йоккха белхазалла йолу мохк бара ГIалгIайчоь – 29,8%, шолгIачу меттехь яра Нохчийчоь - 18,5%.\nБанкашкахь наха ахча латторца Оьрсийчохь массарел тIаьхьара субъект ю Нохчийчоь. Юккъерчу барамехь цхьана вахархочо гулдина ахча ду 11,8 эзар сом.\nКегийчу а, юккъерчу барамехь йолчу а ярташкахь оьцучу алапийн барам массанхьачул лахара болу регионаш ю Зазадоккху-баттахь хIоттийначу рейтингехь Нохчийчоь а, ГIебарта-Балкхаройчоь а.\nЖимчу а, юккъерчу хьесапан а бизнесе нах ийзорах лаьцна хIоттийначу рейтингехь массо а регионел тIаьхьа ю Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а.\nНохчийчохь а, Забайкальски махкахь а беха массарел къен пенсионераш, 2019-чу шеран терахьаша гайтарехь.


Магас | Дешар — дуне довзар - БезФормата.Ru - Новости\n«Хьайна дика даьчоа дика де, хьайна во даьчоа хьехар де!», йоах гIалгIай халкъа кицо. Цу дешашца ер сай къамаьл аз доладар бахьан да вай берашта хьаькъал, кхетам, гIулакх хьалхадоахаш болча хьехархой ди хьатIаэтта хиларца. Дерригача дунен тIа санна Россе паччахьалкхено а дездеш да хьехархочун ди, октябрь бетта 5 дийнахьа.\nПхелагIа ди гаьна дац, хьехархочоа ловца баккха а, цун дог хьаста а, совгIат де а йисар кIезига ха я. Вешта аьлча, кхоана да из ди. Цудухьа шоай таронга хьежжа, йисача ханаца шоай аьттув болча тайпара шоашта дукхабезача хьехархошца шоай уйла-нигат декъаш, царна товрдар дешархоша дувце цох наьха дог хьастарал совгIа, эр-безам совбалар а хургда.\nДунен тIарча дукхача паччахьалкхенашкарча школашкара хьехархойи бераши хьехархочун ди дездеш сакъердаш, ха дIахьош хургба, царца цхьана ГIалгIайчен школашкара бараш а. Сийдолча хьехархочун денах цIай а даь октябрь бетта 5 дийнахьа хургда из аьнна, чIоагIдаь, тIаийцад из дош 1994-ча шера ООНа барт а кхийтта хьакхайкадирца. Из хьожадаь да хьехархой самукъадаккха, цар балхах царна баркал ала, совгIаташца уж белгалбаха, мел сий долаш, эшаш болх ба хьехархочун бар халкъа дIахайта. ХIана аьлча, мел хала дале а шоай низ, хьинар кхо ца деш, шоашта ма могга, низ ма кхоачча берашта кхетам луш, царна дунен вахаре накъадаргдар хьалхадоахаш, цунга уж дIакхебеш, къахьегаш хул уж.\n«Хьехам лучунга хьежжа хул кIалхарча наьха хьаькъал», оалаш да. ХIаьта са ала чам ба, хьехархоша дIахьехача хIаманга хьежжа хургба берий сакхетам. Цар шоашта деннача хьаькъалга хьежжа хургба цар укх дуненцара а, цу чу доагIаш долча хIаманцара а кхетам. Доккха дукъ да хьехархочун тIалаттар. Паччахьалкхено тешаме а ваь тIаоттаваь саг ва из, кхоаненга дода адам нийссача апарах гIоргдолаш. Цул совгIа, хьехархочох тийше, цо дикадар мара хьехаргдац вай берашта аьле, даьша-ноаноша а шоай бераш дIалу царга. ТIаккха паччахьалкхено а, даьша-ноаноша а шоаех тийша дита гIулакх дизза, тешаме кхоачашде деза хьехархоша.\n1965-ча шерагара 1994-ча шерага кхаччалца Хьехархочун ди Россе дездеш хиннад октябрь бетта хьалхарча кIирандийнахьа. Хьата 1994 шера Россе паччахьа хиннача Ельцин Бориса октябрь бетта 3 дийнахьа кулг а яздаь № 1961 йолча указаца белгалдарца из дездеш да октябрь бетта 5 дийнахьа, дерригача дуненца цхьана.\nКоммунистий Iаьдал долча хана болх беш хиннача хьехархошта дика дагадоагIа цу хана шоашта паччахьалкхено а, дешархоша а, дешархой даьша-ноаноша а теркам беш хинна. Цу хана а хIанз вай хана а массаза школашкарча цIайнашта юкъе сийрдагIдола цIай хиннад хьехархочун ди. Цу дийнахьа шоай хьехархошта совгIаташ а кийчдий, царна хоза хетаргдола къамаьлаш, е байташ а Iомайий хьадоагIа бераш. ХIаьта цхьайолча школашка, коридораш а, хьехархой классаш а кийчйий, чIоагIа белгалду из ди. ХIаьта шоай балха тIехьа цIихеза белгалбайннача хьехархошта лерхIаме грамоташи деза совгIаташи декъ.\nЛерттIа дола дешар, Iилма эшаш хилар къоабал а даь, из хиланза даргдоацаш хилар кхетадаьд укх дунен тIарча кхетаме мел йолча паччахьалкхенаша. Юхьанцарча классашка бера луш бола кхетам лакхача дешара заведенешка луш болчул дуккха а мах болашагIа ба, хIана аьлча бера дешара овла хотташ дола хIама да из. Цудухьа къаьстта юххьанцарча классашта хьехаш болча хьехархоша, шоашка ладувгIаш дагIа бераш вай кхоане йолга а ховш, чIоагIагIа къахьега деза шоай балха тIехьа берашта говзал, кхетам дIалуш.\nКхычахьа санна, вай мехка а дукха болаш ба, хьинар а долаш, кхетам а болаш, хьаькъал а долаш, шоашта могача тайпара, шоай низ дIакхоачар деш бола хьехархой. ХIара школа хургья, шоай дика хьехархо хилар бахьан долаш, цох доаккхал деш, из бахьан школан цIи дикача оагIорахьа дIахозаш. Цу тайпарча хьехархоех дукхбараш сона бовзаш а шоана бовзаш а ба. Цар лерхIам бе а, сий де а деза вай доаггIача тайпара.\nХьехархо берашта Iилма хьехаш хиларал совгIа, массадола хIама хьалхадоаккхаш, харцахьадар фуд, бакъахьадар фуд наха дIахайташ хила веза. ХIана аьлча цар шоашта тIаийцар еза цIи я, кхы мел дар дIадаьлча а цу цIеро мукъабалийтац уж цу декхарах. Ба хьехархой шоай говзалца дувзаденна Iилма хьалхадаьккхача кхоачам хеташ дIаходар теркал ца деш, амма массадолча оагIорахьа дакъа лоацаш бераш кхедечар шоаш мохк, къам, халкъ нийсача новкъа доаккхаш хилар кхета а деш хьинаре къехьег. Цу мо болча хьехархой геттара сий де а, лерхIам бе а, цар дог хьаста а доагIа.


Кегийрхой гуьйранна эскаре бигар долийна Оьрсийчохь\nКегийрхой гуьйранна арме бигар доладелла Оьрсийчохь. Президентан Путин Владимиран омарца а догIуш, Оьрсийчоьнан эскарехь гIуллакх дан тIекхойкхур ву 132,5 эазар махкахо. Цхьа шо хьалха цу нехан терахь дара 136 эзар стаг. ТIеман министраллан векалша дийцарехь, арме кхойкхучу нехан терахь лахдалар доьзну ду контрактаца гIуллакх деш болчу эскархойн терахь алсамдаларца.\nЦхьаболчу хаамашца, Нохчийчохь арме ваха хан йолуш ву карарчу хенахь 80 сов эзар жима стаг. Амма церах массеран а аьтто хир бац иза дан. БIаьста Нохчийчуьра цхьацца ницкъаллин структурашка гIуллакх дан хьажийначу кегийрхойн терахь дара 500 стаг ерриг а республикера. Кху шарахь и терахь мел хир ду хууш дац цкъачунна.\nМеттигерчу бахархошна хетарехь, армехула чекхваьллачу жимачу стеган алсам аьттонаш бу болх каро а, ницкъаллин структурийн декъашхо хила а. И бахьана долуш къаьсттина Оьрсийчоьнан эскаран могIаршка кхача луучу нехан терахь лакхара ду Дагестанехь а, ГIалгIайчохь а.


Нохчийн Архив, Стигалкъекъа-бутт 25, 2010\nШинари-де 25 Стигалкъекъа-бутт 2010\nСтигалкъекъа-бутт 14, 2010\nКерла амнисти йийцаре йийр ю Оьрсийн Думехь\nМай баттахь Оьрсийн парламенто йийцаре йилла езаш ю Нохчийчохь тIамехь дакъа лаьцначарна кхайкхочу амнистин проект. Пачхьалкхан Думин гIантден хьалхара когаметта йолчу Слиска Любовс дийцарехь, Думин бакъонийн комитет дагаюьйлуш ю амнистин проектан хьокъехь Оьрсийн президентан администрацица. Йийцаре йиллинчу амнистех лаьцна ю Аюбов Аслана язъина йолу хIара анализ.\nЛакхарчу Дешаран Хьукхматийн Духаран Кеп\nНохчийн пачхьалкхан университетана чудоьлхуш, тIоьрмигаш чура схьа а ийзош, коьрта "бордо" басахь, "ЧГУ" йоза тIехь долу йовлакхаш а тохкуш чудоьлху, цигахь доьшуш долу зудабераш. Кегий нах, коча галстукаш оьхкина бу. Дешаран институтана уллехь а ду изза сурт – ЧГПИ – элпаш тIехь долу, сийна йовлакхаш тохкуш ду, студенташ-зудабераш. Кегий нах – хьалха галстукаш кхозуш бу. Иштта куц-кеп лелор царна тIедиллина, меттигерчу Iедалша.


Posts By: Dominica\nPosted 22:57 by Dominica & filed under Байташ.\nМне бабушка моя однажды рассказала, (То был день 23 февраля) Горела свечка на столе, мерцая, Застыла на глазах слеза.. [toggle hide=»yes» border=»yes» style=»white»]Горькая память (Автор неизвестен) Мне бабушка моя однажды рассказала, (То был день 23 февраля) Горела свечка на столе, мерцая, Застыла на глазах слеза.. Отец ваш был тогда еще ребенком, Когда везли нас в… Read more »\nЦIаволахь.. (Т. Исмаилова)\nPosted 20:45 by Dominica & filed under Байташ.\nЦIаволахь… Кхузаххьа-м догIанаш оьха, Ясъелла, гIийла ю керт. Сан корехь техкаш ду цхьалха, ТIадамех Iийдало дитт… ЦIаволахь… Вайн юьрта гуьйре ма -кхаьчна, Мархашца стигал язъеш… Йох ца луш, со бойнах хьерча, ГIаргIулийн Iадикаеш… ЦIаволахь… ТIуьна дечиг цIерга а тиллий, Бийцахьа генара мохк. Цигахь а йочанаш ярий, Сингаттам хьерчабеш хьох?\nЦа моьттура (М. Сейлмуханов)\nPosted 16:48 by Dominica & filed under Байташ.\nЦа моьттура, ахь дийр ду Хилла, Чов а йина лазор ду сан Дог. Ца моьттура, баьгна чим а Хилла, ДIабовр бу ас мел баьккхина Ког. Ца моьттура суна, хетта сирла Хьан ойланех хьерчар тешнабехк. Хьоьх ца кхеттал хьекъалах а Тилла, ХIунда хилла-те Iехаделла дог?.. Муса Сейлмуханов 19 марта 2011\nЦкъацкъа хьо карзахдолу (М. Сейлмуханов)\nPosted 16:46 by Dominica & filed under Байташ.\nЦкъацкъа хьо карзахдолу, Цкъацкъа хьо делало, Цкъацкъа ахь соьга олу: «Цкха а къан ма ло»! Цкъацкъа бIаьсте йолу Цу хьан гIайре тIехь. Цкъацкъа меттахдолу Езар йогIуш гахь. Цкъацкъа дуьйлу ловза, Дахарх марзо луш, Цкъацкъа туху ткъес ахь, Шерийн доза гуш. Цкъа сан Iамал елхош, БIаьрса даьгна гахь, Ду сан хьоьга дехар: — Яхь ма лолда… Read more »


Шен динца йолу дог-ойла бахьанехь дарж дита реза ву ша, аьлла Кадыровс\nШегара дарж охьадилла кийча ву ша, "мунепакъаша дин аьшнаш дечу" хенахь тапъаьлла Iачул а аьлла, дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Францин президентах Макрон Эммануэлах лаьцна цо аьллачу дешнех Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс аьллачунна дуьхьал дина Кадыровс ишта къамел.\nЙоьдучу урокехь хьехархочо Пати Самюэла дешан маршонех дуьйцучу хенахь дешархошна Мохьмад пайхамарна Шарли Эбдо журнало ехкина карикатураш гайтина аьлла, иза вийча гIаьттина ю и дискусси.\nКадыров Рамзана Францин президент "шен махкахь терроризме иракарахӀитторг" ву аьлла, дIахьедира карикатураш яржорца доьзна.\n"Ас юха а, суо бусулба хилера терра, эр ду айса хьалхо Макронах лаьцна аьлла дешнаш, кхин а эзарза юх-юха ала кийча а ву. Бух боцуш сайн дин дезачу, дезачу КъорIана тIехь дерг а, суннаш кхочушдечу стаг хиларе терра, сан бакъо ю ала. И сайн хьажам бахьана долуш, эшахь, дарж дита а, эшахь сайн дахар дIадала а кийча ву со! Амма, тапъяьлла, мунепакъаша дин сийсаздечу заманчохь со Iийр вац, я Iалур а вац!", - аьлла, дIахьедина шен телеграм-каналехь Кадыровс кхаарин дийнахь.\nПачхьалкхашкарчу регионийн куьйгалхойн арахьарчу политикехь дакъалаца а, шайгара хьесапаш дан а бакъо цахиларх шена хууш ду аьлла, билгалдаьккхина нохчийн куьйгалхочо.\n"Кхузахь а цхьа башхо ю, францхойн Iедалхошка аьлларг ас со бусулбачу стагана санна аьлла ду, политико санна дина дIахьедар дац", - кхетийна мехкан урхалхочо.\nАрахьарчу политикаца доьзна сацамаш тIеэца бакъо яц пачхьалкхерчу регионийн куьйгалхойн аьлла, дIахьедира Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретаро Песков Дмитирийс кхаарин дийнахь. Иштта яра, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Францин президент "шен махкахь терроризме иракарахӀотторг" ву аларца доьзна Песковс йина комментари.