"Барт-м мичахь бара!"\nЛахьан-бутт 05, 2012\nОьрсийчоь -- !612-чу шарахь полякех Москох Iалашъеш хьаьвзинчу Мининний, Пожарскийний ЦIечу майданахь хIоттийна хIоллам, Москох\nОьрсийчохь а санна, Нохчийчохь а даздеш дара дахана кΙиранде Оьрсийчоьнан Цхьааллин де санна. Ιедалша дуккха а къахьийгира нехан оцу дийнахь политикан само совйоккхуш, къаьмнийн барт хьехош. Амма, масала, нохчашна-м хIинца а ца хаьа и х1ун де ду. Оцу тамашечу хиламан къайле йостуш, бахархошца къамелехь хилира Маршо Радио.\nМассо тайпа хаамийн гIирсех шуьйра пайда а оьцуш, Iедалан мукъ карахьболучара хастаме дешнашца декъалбина нохчий «Къоман цхьаалла" цIе йолчу Оьрсийчоьнан дезачу денца. Iедалдай а, массо тIегIан министрш а боцуш, цу декъалдаршна юьстах ца висна Къилбаседа Кавказан федералан гонан куьйгалхо Хлопонин Александар а.\nДиъ бIе шо хьалха Минин Козьма а, Пожарский Дмитрий а коьртехь болуш, меттахбевллачу Москохан бахархоша мостагI махках ваккхар Оьрсийчоьнан исторехь голатуху де лору Хлопонина. Иза дегайовха ву Оьрсийчоьнца цхьаьна Къилбаседа Кавказ а баккхийчу кхиамашка кхочур ю аьллла.\nВайнах цу дезаденца декъалбарехь юьстах ца бисина ур-аттала диндай а.\n«Нисса 400 шо хьалха, 1612-чу шеран, Лахьан-беттан 4-чу дийнахь вайн дай цхьаьнакхетта шайн а, шайн сийлахьчу Даймехкан а кхоллам нисбан а, ирсе хилийта а. Тахана Оьрсийчоь - иза инзаре йоккха пачхьалкх ю, шена чохь тайп-тайпана къаьмнаш а дехаш, тайп-тайпана динаш а долуш. Вайн массо а барт-машарца дехаш ду. Ницкъала, хала зама еъначу хенахь вешан Даймохк ларбан, мостагI эшон вайна гIо до къоман цхьаалло».\nЦу денца нохчийн декъал а беш, ишта дIахьедар хааме даьккхина мехкан куьйгалхочун динан хьехамча а, юкъараллин а, динан а цхьаьнакхетаршца зIе латточу департаментан хьаькам а волчу Тевсиев Бай-Iелас.\nХаамийн гIирсашкахула цу кепара кхайкхош делахь а, дукхахболчу бахархошна хууш дац кху беттан доьалгIа де дезде санна билгалдаккхаран бахьана. И хIун де ду? Стенна лоруш ду иза Оьрсийчохь дезде ? Цу хеттаршна делла жоьпаш, кхето хала доцуш, доца дара.\nКъоман цхьаалла цIе йолчу дезачу дийне ишта хьажам бу масала СоьлжагIалахочуьнан Мамедан.\nМамед: "Барт-м мичахь бара?! И Де гIазакхаша массо а къам шена реза а ду, шеца а ду алархьама юкъадаьккхина. Ткъа дан-м дац иза нахана цхьа а дезде. ГIазакхашна шайна а ца хаьа, дукхахболучарна, и стенна оьшу а, хьун динчунна даздеш ду а".\nОьрсийчохь мукъаденош а кхайкхийна, билгалдаьккхинчу дездийно, къаьмнашлахь барт а беш, тахана халкъалахь цхьаалла дебайо, шорйо аьлла чIагIьелла ойла-хьажам берш дукха бу ала хала ду.\nГарехь, Оьрсийчоьнан Iедало шен бахархойн дегнашкахь и беркате цхьааллин ойла кхион, бегашена а доцуш, вуно дукха гIулчаш яха езар ю. Стенна аьлча, таханлерчу Оьрсийчохь, Iилманчаша дийца эшна а доцуш, цхьааллин метта, къаьмнашна юкъахь гамонаш, девнаш, цабезамаш лаьтта.


Къилбседа Кавказерчу Лидерийн Кхолламаш Хлопонинан Карабелла\nКъилбседа Кавказан Федералан го кхиарна ша реза ца хилар хоуьйтуш дIахьедар дина оьрсийн президента. Оцу гонехь шен векал волчу Хлопонин Александрана цо тIедиллина республикийн куьйгалхоша болх муха бо шега схьадийцар. Медведевс бахарехь, иза кийча ву, болх ца балуш верг, оцу балхах мукъаваккха. Хьажархошна хетарехь, сихха хийцамаш хир бу боху маьIна дац, президентан дIахьедарехь\nКъилбседа Кавказан Федералан гонехь шен векал волчу Хлопонин Александран экономикан агIора и го кхиарца доьзначу рапорте ладоьгIначул тIаьхьа дира Медведев Дмитрийс, ледара болх бечу лидерийн хьокъехь сацамаш бан, аьлчи а, уьш балхара буохуо кийча ву ша боху дIахьедар. Экономикехь болчу кхиамашна ша реза ца хилар хаийтира оьрсийн президента.\nМедведев: Меллаша болх бо. Массара а. Вице-премьере санна боху аса иза. Кхеташ ма хиллара, цигарчу кIошташкахь болх бечу кхечу белхан накъосташка а боху аса - жигара хьалхататта деза массо хIума а. Соьга схьадийца лаьа суна, Къилбседа Кавказан гонерчу, къаьсттина, цхьаболчу куьйгалхоша шайн декхарш кхочуш муха до. ХIунда аьлчи, стаге болх балуш бацахь, цо и болх бан ца беза. Цуьнца богIу сацам аса бийр бу.\nМаршо радио: Шен агIора, Хлопонина элира, Къилбседа Кавказ кхион лерина стратеги ю, 2025-гIа шо кхаччалц. Карара бутт чекхбалале тIечIагIйийр йолуш ю, хIора республикехь дан дезарг билгалдоккхуш йолу план. Иштта, цо дийцарехь, кхиаран институт ю пхи бIе миллион соьман барамехь, бухе йиллина капитал а йолуш.\nАмма, президента шега ма-дарра долу хьал дийцар дийхира. Дагестанерчу хьолах хаа лууш вара Медведев. Цигара экономика гIийла кхуьуш санна хета шена аьлла, цо Хлопонине йийца элира, Дагестанехь кхочушъеш йолу проекташ. Шиъ гидроэлектростанци еш ю цигахь, цул сов, аьнгалин шишанаш ден завод а, газан биргIа а, кхиош, телекоммуникацин система а ю аьлла, ягаръйира Хлопонина.\nЦунна реза вацара оьрсийн президент. Шишанаш дечу заводах лаьцна шена хезна ши-кхо шо а ду. ХIинций бен пачхьалкхан гарантиш а ца елла, элира Медведевс.\nДагестанехь кIезиг ю керла проекташ, ерриг а пачхьалкхехь санна, оцу республикера экономикан дахар а кхиа деза аьлла, оьрсийн президента тIетуьйхира, цигахь яккхий проблемаш ю, бакъонийн органийн системехь, аьлла.\nРегионийн куьйгалхошна юкъахь балхаца лара ца луш верг къастор шен векална тIе диллина Медведевс.\nХьажархошна хетарехь, Хлопонинан позици чIагIъеш яьккхина гIулч ю оьрсийн президента дина хIара дIахьедар. Къилбседа Кавказерчу лидершка цо бина хаам бу иза, шен векалх бозуш бу шун кхоллам, аьлла.\nДагестанера дозуш доцу «Черновик» газета кхоьллинчех цхьаъ ву журналист Камалов Хьаьжмурд. Цо бахарехь Хлопонинна хьалха лаьтта уггар а чолхе хаттар Нохчийчоьнца а, цуьнан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца а доьзна ду. Цундела, Медведевс цуьнга беш хаам бу цуьнан кхоллам Хлопонинца боьзна бу аьлла.\nКамалов Хьаьжмурд: Суна хетарехь, Медведевс хьастагIа дина дIахьедар, шен векал волчу Хлопонинан позици чIагIъян Iалашонца дина ду. Хлопонин тIеIоттавелла уггар а чолхе хаттар Нохчийчоьнца а, къаьсттина, цуьнан куьйгалхочуьнца Кадыровца а доьзна ду. Цо, ма-дарра дийцича, кхин лоруш а вац президентан векал. Дешнашца-м, ша Хлопонинна чIогIа муьтIахь волу кеп лелайо цо. Суна хетарехь, иза иштта дац. Цундела Медведевс дIахаийтина, цуьнан кхоллам Хлопонинца боьзна буйла.\nМаршо радио: Оьрсийн президентан дIахьедарна тIаьххье Къилбседа Кавказехь сихонца хийцамаш хир бу аьлла дац, аьлла хеташ бу кхинболу хьажархой. Дуьхьалонан болам эвсара баьллачу Дагестанехь а, ГIалгIайчохь а, ГIебарта-Балкхаройчохь а болу куьйгалхой хIиттийна дукха хан яц. Уьш хийца сих лур вац президент, боху цара.\nОццу хенахь, шена тIе тидам озош ду, къаьсттина Дагестанерчу куьйгалхочунна Магомедов Мохьмад-Саламана Медведев реза ца хилар. Цунна гена йоццуш йолчу ГIагIайчура хьал а дац, хIумма а экономика тоелла гуш, ша гал даьлла дацахь. Зязиковин санначух тера рейтинг ю, цуьнан метта хIоттийначу Евкуров Юнусбекан а.


Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка\nШолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка\nШолжа-ГIала, 1986 ш.\n^ Ваккхи Оазархои Хозии\n(Фаьлга хьисапе бакъповесть)\nUbi defuit orbis (лат.)1\nМассача маларо бохабаь нах хьакхетабе\nцхьа набара бийса тоъа. Кхерамо бохабаь нах хьакхетабе бIарчча зама еза.\n(Воаш дувцар фуд-мукъагIа х Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержкаá ма дезий вайна)\nВаккх (ва) – Даьла моастагIа ва из.\nЕрдилгаш (ба) – Ваккхий гIоз. НаIалт царна!\nБIул (да) – Iаьдало шийна долча гIулакха саг тIавехар. Хьа гIулакха-м ераш сагота хургбий воашта Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ма хой вайна!\nОлимп (я) – Ваккх вагIа лакхале. БIеха моттиг я. Вайна везар ма нийслолва цу тIа!\nАид (я) – эшшахь! ЖожагIате санна цхьа бIеха кIоаг…\nФета (да) – наькха тIа уллаю Iоакъа Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, сага дарж белгалдеш.\nОазархо (ва) – «Поэт», оал гIаскхаша, шоашта кхыдар ала ца ховндаь.\nДемос (я) – бIубеннача хана, ломаш мо майра а болаш, кIеззига тоIабича, эсала а бувлаш, цхьа нахилгаш. Вай-м ишта мичад!\nХарц Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка-Дуне (да) – ер вайна довзар да-кх из.\nХози (я) – дикаярг, хоза а йолаш. Вайна, а ма езар иззаморг, йоаца маркаь. Мичара яхьаргья из?\nСцена, йий? из лаьттеи сиглеи вIашагIкхета анаюх я, шоана Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, цIаста морча цIеча пордувс, цIий мо, цIий а яь.\nПрезидиум – Лакхале я, шоана, Ваккхи цун гIозарах бола кегий ердалгаши багIа гIалгIай Олимп.\nТрибуна – дошо ийче я, шоана. Цу тIера Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка тхона, Iаьржача, аьсалча наха, лакхера Iочукхайкаду амараш а, бIулаш а, кхела соцамаш а.\nIаьржача наха пурам да, шоай безам бале, шоай аьттув а бале, шоаш хьал а кхоаче, Олимпе багIарашта мотт хьакха. Из мотт хьакха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка аьттув баьнначох, Iаьржача наха юкъе авторитет хулл, лоархIаш. Бакъда, из мотт, хьалтIа а ца воалаш, кIалхара хьал, урагIа хьакха беза. Из ма дий из, эггара халагIа дар! Цхьавар-м, хьоваха, дагадехар кхоачашде Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка чIоагIа а ма хьовз. Цун аьттув а ма боал. Когашта мотт хьакха хьалкхаьчараш а ба, вожаш, чIоагIагIбараш,.. цхьа дол лакхагIа. Кхы лакхе-м ваьннавац цхьаккха а. Ай мичара!\nТха ма вий хьо Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, ва Ваккх!\nТхо хьа ма дий, ва Ваккх!\nНаьха нахага ма даийталахь тхо, ва Ваккх!\nНаьха нахага ма доадайталахь тхо, ва Ваккх!\nIайха даалахь тхо, хье виззалца!\nIайха доаделахь Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка тхо, хьай дог Iаббалца!\nШоаш цхьанне даа дезалгеи, шоаш цхьанне доаде дезалгеи, шеко яц цар. Ваккха кулгага сатувс цар, цунга мара ца увзадайта шоай синош.\nIа диъача – тхоаш эшалуш хетац тхона!\nIа Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка доадича – тхоаш дайна хетац тхона!\nВоа-а тха мерза Ваккх! Хьа уна дов тхо, даьлаI!\nВаккха раьза воацар Аиде чукхосс цар, е мехках воакх.\nШий дошоча ийчен тIара Ваккхо ди а детт тIоа а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка сег. Из ди а из тIоа а Оазархочун кертах детталу тахан.\n– Хьа фу нигат да, ва Оазархо? Алал Iа хьай дош укх Лакхача Олимпага, сога, Ваккхага, акхарга, са ердашка!\n– Аз се вуъийтаргвац, хьа Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ердашка,\nАз се вуйтаргвац, Ваккх, хьога а.\nСо сай Тхьамада волаш гIулакхче ва.\nАз лоархIар Сигалар, оазархой Урхаз.\n– Хьо сенна венав тIаккха укх тха Дунен тIа, цу сигала хьай Тхьамада Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка юххе ца Iеш?\n– Фоарт пролаза а яьнна, Демос кIалъйиссай, аьнна, вайтав со. Демоса фоарт нийсъе венав со.\n– Демоса фоарт соттаяьр тхо да, лелаш цунна атта хилийта, даим бIарг лаьтта хургболаш, кIоага чу кхийтта из Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Демос Iойожаргйоацаш. Вá, Демос, – кхайк Ваккх, – дика йий хьона?\n– У-у-у! – раьза йолаш кхы а Iочусеттар Демос.\nДи детта волавелар Ваккх.\nТIоа сега волавелар Ваккх.\nИз ди а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Оазархочун кертах детталу.\nИз тIоа а Оазархочун дегIах бетталу.\nКIуран дохки, даьгача аьшкан кхáкхара хьажи эттай актови зале. Цкъа тхов къайлабаьккхар, тIаккха, Iолохлуш, Iолохлуш еррига Лохе къайлаяьккхар, IиндаргIаш мара ца гуш.\nШийна хьалхашка ягIача Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка кхалсага, веер санна беттача, прическа тIехьашка IотаIар Оазархо, хьулвала дагахьа.\nДошоча ийчен тIа латтача Ваккхо, ший овсара бий Iобетт, гарре декаш делх «Ачалуки» шуша тIа дагIа Iоакъинга пела. Цун фу бехк Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ба!\nАлаех доаг Ваккха бIаргаш. ТIоа сийгача ца тоъаш, сармако санна, баге йийла, цIера ала тоха кечвелар из.\nТIаккха, дий хьона, ше хетаваьча Демосагахьа дIавийрзар Оазархо, ший га лацарга сатувсаш Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Аьъ! Мишта?! Демос гIоттаргъеций бакъдар хьаллаца, харцо хоарцае? Демос форд беций, михьарбаьлча болата кемаш бухе ухийташ бола? Демосо бегаш берг а ма бац, байтарг а ма бац! Ший гIончан, Оазархочун, дувш латта Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Сий кIалхардаккха хьовргья из! Iа дадала хьа! Ма бирса хургья-кх гIаттача!\nДIавийрзар миска оарц тIадехаш, ший, из Демос йолчахьа...\nДемосах лергаш мара хIама йиссаяцар.\nКIирвенна лергашта бIарахьажар Оазархо: зIамига а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, доккхий а, кIай-цIе-Iаьржа а, цхьадараш пийгаш дагIаш, вожаш мосаш яьнна, гоама, нийсса – тамашийна лергаш дар уж; цхьалха лергаш.\nЭ-э, ванагI! Фуд ера?!\n– Ма тамаш я-кх, Везан Даьла, Iа Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка уж лергаш иштта догIар! – аьлар Озархочо ше-шийца борд-бордагIа.\nДемос IотаIар кхы а, пхьу-кIоаги воалтIечеи1 мара ца гуш.\n– Кхы дунен тIа из фоарт хьалнийсъе могаргдац укханна. Тхьамадас тIадилла гIулакх Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка кхоачаш ца деш духьалваха везаргва са. Э-э, хьо ма дá адаме!\nАлхха ши йиIигилг ягIар Оазархочоа уллув, Демосо-фордо юстара тесса. Мух хьекхача хана, мергIилгех тоссаденна дагIа кIормацаш дайнадий Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка шоана? МергIилг михо дIа-хьа сеттаду. Лай а доале а, цох дега-ондо а яь, цох тоссадале, дагIаш хул кIормацаш.\n– Сона юхера шо дIахо ца довле, ди кхийтта марцаргда шо. Дáха дезаш Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка деций шо? Демосах дIаэ шоашта.\nКхера а енна, шоаш кхераенналга лочкъаде а ца ховш, унзардаьнна бIаргаш долаш, амма из вита дIа ца яха нигат даь, ягIар ши йиIиг. Мискингаша шоаш Оазархо бахьан Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка боара2 бахкабар.\n– Одобрям! Одобряй! Аида чукхосса! – дек Харц-Дуне.\n– ДIаваккха! Вийна дIаваккха! – йоах.\n– Вайна везац Сиглен викал! – йоах.\n– Сигле ше таккхалча Iе еза, вай гIулакхашта юкъе а ца лелхаш!\n– Вахалва Ваккх! Тха мерза Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Ваккх!\n– Бахалба ердилгаш!\n– Фетах ваккха! Фетах ваккха Оазархо!\nИз хезача шийна Отдала эллача фетана кулг тIадиллар Оазархочо.\n– ДIале супа фета Ваккхага! ДIадаккха! КIалхарваргва хьо! Хьада! Хьада! – укхан фета лаца хьалкхайдар цхьабола демосхолгаш Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка.\nЦхьан кулгаца фета лаьца, вож кулг киса урс доаллача дахийтар Оазархочо. Аьшкан бос къаьгар бIаргашка. Юхадаьккхар демосхолго даьржа кулг.\n– Хьона дикагIа-м дар из дIаделча! Тхо мó, хьай пIури буъаш дIалела мара везацар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка хьа. Вита из Даьла а! Фу дика даьд хьона Цó, из хала дарж тIадилла?\nДаьрденна аьрзи мо, дIа-хьа хьажар Оазархо. Iаьржа нах кхы а Iаьржбеннабар. Хьалхашка яьгIа кхалсаг шорттига юхайийрзар, йоккха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка топ тоха кечъенна, танкá башня санна. ТIаккха гIаттá дIаяхар, мух енача зIийво беш бола пурхаш а беш.\nОлимпе латтача Ваккха гургал техар цу ханна. ГIаттар Демос – пурам да цунна Iо ара Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а яьнна, фех къург бе, малхах бIаргтоха, буфете дале, шийна мерза хий мала – боккха къахетам беций из?!\nГIаттар Оазархо а.\nЮхь а мерца. Оачамаш хинна дог а лазаш, амма ший боларах ца вохаш Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, араволавелар из а.\nЛакхе Отдала IотIакхелла сигле а уллаш яр, тийна бижа форд мо. Белакъежаш Дошо Малх а бар. Когашта кIал уллаш Наьна-Лаьтта а дар.\nОазархочоа гоннахьа вакуум хилар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, яьссале. Ваккхо Оазархочоа тIаелхаю эгIазло кхийтта, шоаш марцар кхераш, дIахо гIертар мискаш.\n– ЧIоагIа сеттай цар фоарт, Сийдола Тхьамада! Са низ кхачац из нийсъе! – аьлар цо, хьал а хьежа, – хьа зIамагIа эсала Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка волий-те? Мукъавалийта со. Хьона юхе Iы мерзагIа а яр сона, аттагIа а яр. ЦIавоагIий со?! ДIаэций Iа согара ер фета!\n– Хьо мукъавалац! – аьлар Тхьамадас, – хьо цIавайта торо яц. Из фоарт нийслой хьажа веза хьо Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Хьайна оатто ма леха! ХIаьта хIанз дIавала цигара. ДIагIо! Хьа денал бахьан аз совгIат лургда хьона. Фета качар ма даккхалахь. Дог лораделахь хьай!\n– Сатоха яхий Iа сога? – хаьттар Оазархочо.\n– Са Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а ма тохалахь! Сатехача оазархочох лай хиннав хьона!\n– Мегаьд, – йоах Оазархочо, – хьо санна Тхьамада хилча сона фу хала да, харцвар къарве а, бакъвар айве а. Хоастам хилба хьона, Оазархой Урхаз!\nОазархочун Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка бIаргашка лотабенна аьшкан ала а зийна, сигалара цунга Iочукхайка Даьла оаз а хеза, хьатIабайдар Iаьржа нах, кIеззига шоашта кIайбала, цхьа доастама бела а къежаш…\nВокхо корта айбу, царна тIагIолла дIахьож из, цар кIезига батамаш цагор Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка духьа.\n– Ма майра аьлар-кх Iа!\n– Ма бакъ аьлар-кх Iа!\n– ХIайт яI хьо!\nШий тишача áбá-плаща ткъамаш хьаллоац Оазархочо, царех ца хьокхадалийта.\nИз уж бахьан ма вессав укх Лаьтта.\nИз Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка царна хетаваь а ма ва Отдала.\nХIаьта а тахан... Ваккхах кхера а бенна, цун гадехкар цар.\nАрахьа, Отдала ше кхеллача бесса Дуне долча гIор со, аьнна, дIаволавелар из. Из юха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а верзанзар тIехьашкахьа Ваккх волчахьа, вIалла а ше цунах ца кхерандаь, хайта. Хьо, Ваккх, сона воацар мо ва, яхалга дар из. Из кадá валаре а, из серда валаре а, Ваккх котвоалаш хургдар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Вáланзар!\nБордаш сийнденна, бIаргаш ирденна, цергаш хьекхаеш латта виссар Ваккх, цунна фу дергда ца ховш.\n– Пхьармата фуртангаш! – аьлар Ваккха, – Къарцалургаш! Iи-и-и! Са моастагIий!\n– Оффой! Оффой цар оамал! – аьлар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ердалгаша. – Ма аьрдагIа ба-кх! Оазархочун нийсача фоартах а, цун боларах а, цо бIаса майра лакхарах цецъяьнна латтар Демос, шекъйоалаш латтар Демос: ер Ваккха-м сел низ болаш а вий-те, аьнна Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, хеташ.\nЦхьайола гIийла фоартилг нийсъяла хьайра.\nИз бIаргадайра Ваккха.\nВаккха мос гIаттар.\n– Демос!!! – мухь техар цо. – Фоарт! Фоарт!\nФоартилг кхы а лохе Iочусеттар, Iобукара йийрзар Демос, лаьтта кхаччалца. Тхьовра кIайбала болабеннараш а юха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Iаьржбелар. Ваккха хьалхашка бехказа бала, тIой хьаийцар. ДIатехар Оазархочоа.\n– Дика дий хьона! Iий! Iий! Ваккха моастагIа – тха моастагIа!\nАмма царех цхьаь-цаI кхера цох хьокхабеланзар, цун дегá сек даккханзар. Оазархо тIаккха а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка юхаверзанзар уж болчахьа.\nIаьржача наха юкъе латта йиса ши йиIиг йийлхар.\n– Фу де доахк шо? Воаверг ма вий оаш из!\n– Хьажал, цо леладер! Хьажал цун боаца кхерам! – эгIазбахар Iаьржа нах. – Хьажал Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка цо ца оза оагIув!\nГаьнна юстараяьнна, унзаръяьнна латтар цхьаькха. Ваккхо шийна йоалаяь Хози яр из. Оазархочоа вий кхайкаеш, Ваккх дошоча ийчен тIа латтача хана, Хози ердилгий соврашта юкъе ягIар, Лакхе. Унзаръяьнна, едда араиккхар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка из.\nХIа, хIанз Ваккх раьзаваь ма даьларий вай, аьнна, хеташ, тIехьарбаьлар Iаьржа нах.\nГIадъяхар Хози. Оазархочох къахетар цунна.\nЦигга юха а сеца, тIераяьккха ший тиша аба-плащ Iоегайир Оазархочо.\n– Vivos voco Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Mortuos plando. Fulqura flando,1 – аьлар цо, оаз хувцаенна а вацар из цу хана.\nЕдда, едда хьатIаера Хози Оазархочоа.\n– Хьо ма тамашийна саг ва! – аьлар цо плаща ткъам лаьца. – Кхераций хьо?\n– Вац Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка со саг, – жоп делар вокхо.\n– Малав хьо тIаккха?\n– Оазархо ва со.\n– Дулхах-тIехках ваьвеций хьо?\n– А-а, ваьвац.\n– Сенах ваьв хьо тIаккха?\n– Из оаз мичара енай?\n– Ой-и? Хьо-м тIаккха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка... вIалла кхера а везац! Ваккх унзара ма вар! Низболаш ма вар!\n– Цун доалахьа вац со.\nХийцца гIа боахаш болхаш ба ераш цу пхьера2 арабаьнна.\nИз вода, шерра гIа а боахаш, кулгаш Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а лестадеш. Пхийттарваьннача кIаьнка бIаргаш да цун дараш. Гуш мел дар, а гуш мел доацар а, деза бIаргаш да уж. Къонахчун гIов, кIайбенна корта – ма тамаш яр из! Цун плаща ткъам Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка дIахецац Хозе. Цун боларца кхе гIерташ чехк-чехка гIа боахаш йода из.\nКъовсаденна ши чкъорд дар: азеи азеи дикагIа локх ахкан илли, яхаш.\n– Оазархо воагIа! Цо къоастадергда вай дов!\nСигленах Iоолла а деле Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, цхьатарра шинне а дIалокх ахкан илли. Юхасоц Оазархо, арккъал вахе велалу:\n– ХIай–хIай! Геж белаш3! Дуне къордаьд оаш! Цкъа цхьанне лакха – тIаккха вокхо.\nЛекха, лекха, лекха, сахаддалца лекхе юхасоц.\n– Мишта лекхар аз Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка?\n– Ховргда вайна шоллагIчо лекхача.\nВокхо локх, деха дIадаха мо чIоагIа. Лекха, лекха, кIаьдденна сецар из а.\n– ХIа-а, – аьлар Оазархочо, – шо чIоагIа оашархой да. Шаккхе а лакхара лагIа даьккха а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка да. Iа, хьалхарчо, долле дIа наькъо кIаьдваь водача гIашлочоа лакха хьай илли. Из паргIата а воале, гIа массагIа а боаккхе – хьо толаш да. Хьо, шоллагIдар, долле дIа аргIе воаллача мангалхочоа лакха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Хьа толам цигга ба. Иштта мара къоасталургдац шун дов.\nЧкъордаш ше-ший оагIорахьа хьийлхар.\n– Чкъордашка ладувгIа этта, со йиц ма яларий хьона. Со малий хой хьона? Ваккха Хози я хьона со.\nИз хьавийрзар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Хози йолчахьа.\n– Ваккха хьо яле, вуо хIана яц хьо? Дика хIаний хъо?\n– Отдала иштта кхеллай. ДIа хи йисте ягIа гIалаш хьаний хой хьона? Ваккха я хьона уж. Со а цига ях.\n– ТIаккха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка дIахеца са плаща ткъам, Хози, со дIавахийта. Хьо са яц.\n– А-а! Хьаволле, аз чай моладергда хьона, чIир а лехийтаргья хьога. Са а йоал Ваккхах чIир.\n– Аз чIир кхета-м яц, – аьлар Оазархочо, – хIаьта Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка керда даьккха чай дегIа а дега а тоам беш хулл: коачало дегIа тоам бу, Iанаро дог гIоза доакх. Йолле хIаьта, Хози, хьо хIанззолца мича а мишта а яьхай хьажа со.\nСиха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ший эргашот1 тIера а яьккха, халатик тIа а кхелла, чай де эттар Хози.\nЧай молаш аккхалваха,2 уйла дIаяха ваьгIар из, виц а венна. Шекар бIалг уллаш бар цо кулг а ца тохаш Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Истола юххе латтар Хози, цо баанза биссача шекар бIалга бIарахьежаш. ТIаккха а вагIар, Хози бIарга ца гуш.\n– Яьй, Оазархо, мичав хьо? Со укхаза я хьона!\nХьавийрзар. Цецваланзар. КорзагIаваланзар. БIарга хувцаваланзар. Оазан а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка хувцаваланзар.\n– Фу ду Iа, Хози? – хаьттар цо, моллагIа кхыча хIаман санна.\n– Ваккхо хьона ди деттача хана а, тIоа сегача хана а, Iаьржача наха хьона тIой деттача хана а къахеташ латтар со, де гIо Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а доацаш.\nХьалкхайда, доаржадаь ший кулг IотIадиллар Хозе наькха тIа.\n– Эшшахь, ма шийла я хьо! Хози-марш, селла дика йола хъо, Ваккхага мишта енай?\n– Пхийттара яьннача йиIига фу хов, Оазархо? Шаьра Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка аьшк теха коч-хачи дувхаш, эргаш эрсий мотт а бувцаш, вена хургвола Ваккх хьаэттача, малагIа я тхоах гIоргйоацар?! ХIара йист мел хул, бага къегаш дошо церг а яр. ДIаIехаялар-кх Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка со!\n– Везий хьона хьай Ваккх?\nКорах арахьож Хози, духьалвагIача Оазархочун тIагIолла. БIаргаш кхаьлар, дохк дижа.\n– Везий хьона хьай Ваккх? – тIагIертта хаьттар Оазархочо. – Веза хургва хьона. Цавезача сагаца ди-бийса даккха, къаьстта бийса такха, хьо Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка моча Хозена чIоагIа хала да. Алал-хьай, ха воаллар со: везий Хозена Ваккх?\nКорта оагабир Хозе:\n– А-а, везац.\nХьаст теха шаккха а бIарг, хьаIа цIенбелар.\n– Везац, – аьлар Оазархочо, – са кулгá хоалу из Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Хозена Ваккх везац.\nТIаккха ший кулг юхадаьккхар цо, воагаваь, Iовийрзача настарах боалла кIоарга муъа бIаргабайра.\nИз хьокхабир цо, дIашаьрбе воаллаш санна.\n– Со йиIиг йолаш, жIале церг техаяр сона. Цох хьув кхийнна Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, чов хилар...\n– Мича дахар из жIали?\n– Тха дас кIийлена а хайна, топ теха дийра из.\n– Бакъахьа дийнад. Хьа дá къонах хиннав. Цергаш етта жIалеш доаде деза.\nЦу хана Хозе халатика боастабенна Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка чопилг дIаболлаш воаллар из. Цхьан оагIора Iочуохкаенна Хозе мосаш дIанийс а яь, тоIIаяь мархIа еллар цо.\n– Дукха ха йий, Хози, хьо Ваккхага йола?\n– БархI шу совгIа.\n– Бераш хIана дац хьа?\n– Хилац Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка шун бераш. Бераш хьа хиннадаларе, аттагIа дар хьона, царех дIаIехалуш йоалларгьяр хьо. Цхьа кIерам боагаш хургдар хьа вахар. ХIанз даьсса да хьа вахар. Хала да. Маьре йолча сага бераш деза…\nТохаелар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка из мукъаяла.\n– Фу де ях Iа сога? Мишта хул уж бераш?\n– Къонахчунца бийса яьккхача хул, Хози. Хьона хаций из?\n– Мичав из къонах? Вац из къонах. Сесаг пхоар е а къонах ма везий!\nМукъаиккхе Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка арахьед. Латтийс Оазархо. Шоаш ма яххар ираз долаш-м Олимпе багIараш а боацал-те!\nМашена тата даьлар ара, йIаьхха пандара оаз. Едда юха чуиккхар Хози.\n– Ваккх ва из, ший гIоз а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка тIехьа. Хьо соца Iе везаргва тховсара. Аз тховсара гойтаргда хьона, Олимпе багIараша ер дуне мишта дуъ. Воллелахь аз дIахьулавергва хьо, маларо цар чоапилг кIалтIаяккхалца, тIаккха-м хьо а кхывар а зувргвацар цар Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, хьаькъал чура дIадода.\nУйчен тIа гIолла байдда коа а баьнна хьажкIий беша лийлхар уж. ДIа дехьа йисте, лакха еттача карта кIалха, хьалххе тоаяь, лачкъа вагIа моттиг яр, кIала тасса тиша кIувс уллаш. Бераш санна Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка картах букъ а теха, кIувса тIа Iохайшар ераш. «Вакъ-вá-á-къ!», аьнна, чIоаггIа сигнал техар.\nОазархочоа хьалхашка гора эттар Хози.\n– Оазархо, вахаш мичав хьо?\n– Сигала ва,\n– Лаьтта Iовосса везаргва Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка хьа. Дукха хIама хул хьона лаьтта-м!\nУра а иккха едда яхар из. Лакхъенна латтача хьажкIаша йоккхий шоай лордаш IотIакхелле къайлайоаккхар из, шоашта дукхаезандаь.\nШи «Волгеи» цхьа «Жигулии» йизза ба Ваккхаца баьхкараш: маIа а кхал Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а ердалгаш. «Развеяться» де баьхкаб уж, - самукъадаккха. Цар яIан тIа латтар хала мухь ма бий. Кхы вIалла деце, боалоз мо ешача Демоса доастамча къамаьлага ладувгIа ма дезий! Юкъ-юкъе сагIилгаш тувса Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ма дезий! Цул совгIа масагIа да!\nЛаьтта вессача Оазархочоа ма сакъердам ба-кх, ловзабаьнна болча Ваккхои цун гIозарои са мишта къерд хьожалга. Ший кIийлен тIара бIаргагу цунна хьаьший лакхача ийчен Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка тIа боалаш, лувш-оалаш дош а долаш, оаз айенна Iимад эккхаш. Цу сахьате йишлекхарг сегар. Мухь бетташ велха волавелар зIамсаг: «дIасоцае, йоах, из музыка, гаций шоана сона еза йоI кхычунца халхаювлаш латталга?!..» Ай Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, Отдала дIаваккха хьо а, селла кIалвисса! Iаяха вошдекар яларе-м из ювларгьяцар кхычунца халха. Хьо къонах валаре хIаьта а!\nТIаккха укх лаьтта бахачар хIанз шоай ма дий керда Iадат: хьайна йоI Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка езе\nе бохча дизза ахча хила деза;\nе мотт урагIа хьакха, хьалкхаьча хила веза;\nе Ваккхан юхе теIаш ердалг хила веза.\nТIаккха йоIа везаргва хьо. Вешта безам яхача деша маIан дéхад Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка укхаза. «Хьай безама гойтам хьакховдабе», - оал йоIа. Доллараш да уж. ЙоI Iовдала яц... «ДIасоцае, йоах, музыка…» Хьо вахалва сай! Хьо къонах бахьане! Хьона фу моттар? ХIанз хьа даьссача къамаьлах Iехаенна, ши ткъам боаржабаь, кIай Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка кхокха санна, мархIакхетаргья, моттар хъона?! Из хургдац! Лочараш-шархингаш Iолангал, къант, тIаккха музыка локхаргья вай, дог-безам а буаргба вай, хьо раьза вале, гостинице номера чу а, хьо раьза вале Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, «развеяцца» а даь природе хьандарга кIотарга кIалха а. Лочараш-шархингаш, къант! Шарх-шарх!\nОазархочун мецъенна чураж Iах:\n«Совца! Совца. Аз чаь пела ма моладаьдий шоана».\n«Цу чаьца-м ма луттар Iа тхо каст-каста, ялатах Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка маца кхет вай?»\n«Сабар чIоагIа дика лаьрхIад!»\n«Хьа сабаро елхаю-кх тхо. ВIалла кхоачалургдолаш дац из?»\n«Хозе цхьа дика дахьаргда шоана. Со вита. Со ма кхеставе».\nКIувск дIаюкъе а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка токхабий, вIаьхвенна дIавуж из хьажкIий Iийне. Тхьовс. ГIа гу...\nМеца жIалеш тIехьа а даьнна, байдда болх ер шиъ, Оазархои Хозии. ТIакхоаче, ераш баъа лаьрхIа да жIалеш. Кхыбараш буъаш бIарга а дайнад. Эйш-шахь! КIаьдъеннай Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Хози, кулг а лаьца дIаудаю. Сахаьда Iоежача а йитац. Йита йиш йий из, селла хозайола?! Ше а воал сахаьда вала. Боса аргIенца байдда болх ераш. Дехача барзкъех тIолхаш Iояда, гаьнех, чхарех Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка дIатувсаденна ийттIад уж. Ирача кхераша човнаш яь, цIий лешаш, лазаш да когаш. Човна тIа чов еш, баккха беза хIара гIа.\n– Со йите дIагIо хьайна! – йоах Хозе, – са дегIа гIоарал дайнад. Со Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка яийта жIалешка! Со цар юъача юкъа кIалхарваргва хьо. ТIаккха хьайна кхыйола Хози лохаргья Iа.\n– А-а! Езац сона кхыйола Хози. Сай яр еза! Йолле! ГIатта! Ши гIа кхы баккха! Хьо йоацаш аз фу ду Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка укх Дунен тIа?\nТхьовра ший духьа удар, ший са кIалхардаккха, хIанз цун духьа удд. Дог айделар! Ког байбелар! Из тIехьа вита йода хIанз, юхакхувдаш цун кулг а лувцаш. Эй-яхь! ХIанз Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка фу дергдол-те: лоам кхоачабелар... деррига Дуне дизза бIасийна форд улл, меллашха телха а телхаш. малхо сийрда а баьккха… ТIакхийнача жIалеша тIехьашкара барзкъан тIолхах ка тох тIаккха... ераш тIалаьтта берд хьов, Iотакх, харц Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Феца ай а денна, ткъамаш а доаржадаь, фордакъайгаш санна талгIешкахь чухьийдар уж. Хи тIа кхачале, ший Хозий юкъ-меттера лаьцар Оазархочо, кхеравенна цIогIа даьлар:\n– Сенах унзараваьннав Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка хьо? Со дIахеца! – йоах Хозе.\n– Хецаргьяц аз, Iа вай мичад хьа ца оале. Форда чу дий вай?\n– Фу форд ба Iа бувцар? ХьажкIашта юкъе ма дий вай! – йоах Хозе.\nДIа-хьа хьож. Я Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а даьра я хьажкIаш. ХIа-а! ГIа хиннадоад из.\n– Царна синнела тIакхалларг дIачу а енна, котамаш Iо кха а эхка, хьаенаяр со, хьо фу деш ва хьажа. Хьо тхьайса уллар. «АхI Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка!», оалар юкъ-юкъе, беро санна бат эзе велха а чIахкар. Къахийтта хьакарабиллабар аз хьа корта. ТIаккха, цхьа унзара цIогIа а теха, са цIи яьккхар: «Хози-и-и!», аьнна. Фу дар хьа из?\n– ГIа Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка дар.\n– Мискинг! ГIанахьа а витац хьо цар.\n– ЖIалеш тIехьадаьннадар сона.\n– Сога хIана кхайкар хьо?\n– Соца яр хьо а.\nДукха езача кхалсага гош тIа корта билла вижа иллавий хьо? Илла веций? Е хьа вол бахьан Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, е къинош бахьан, Отдала дунен морзалонех цхьан хозачох ваьккхав хьо тIаккха. Къемата дийнахьа къа мел дола къа такха ваьлча, хьадéхалахь хьайна из гIулакх. Хьайна мел эшам хиннаб, цигга ховргда хьона Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка.\nОазархочоа-м ховра из. Корта хьоа а баь цу гошта юкъе шийна моттиг яьккхар цо, гIайба тIа санна,\nЛакхера IотIа сегар седкъий – Хозе бIаргаш. Тов мо цIийенна басилгаш кхохкаелар цун. Ший ши кулг Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Оазархочун бIаргаш тIа IотIадахкар.\n– Сона эхь хет! Со юхайоагIаргья хьона. Тхьовса хьайна! Аз сай полтув енай хьона гIовга йилла. ГIанахьа а сомагIа а Везача Отдала воча хIамах лораволва хьо! Тхьовса!\n– Со тхьовссалца Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка дадийталахь уж кулгаш!\n– Ага-илли аьл аз хьона?\n– Ала сона, Хози!\n– Мегаьд. Хьо сох ма велалахь. Со Хози мара яц, хьо оазархо ва. Хьо санна деша кIоарга яц со... ХIаьта а хьа Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка дега тоам бе...\nАга теркош санна гош хьоа а беш, илли аьлар цо:\nЕр вай Герга доккха Дуне\nМассаволчун ага да,\nОалхазара бIи ба ага.\nЧкъаьра – форда бихе я.\nТеркаш латтача Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка хьунашка\nЦу оакхарий ага да.\nЛаьттан бихе дийнаташта\nIаьржа лаьтта ага да…\nВела а венна, цо аьлар илли дIахо:\n– Ираз долча Оазархочун\nХозе гош тIа ага да…\nТIаккха тхьайсса дIавахар.\n…Уж жIалеш Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка-м берда тIа латтийсар. Цар Iехар хьа а хазацар. Из форд маьрша хиннабар. Хий – мела, кIаьда, дегIа а, дега а, бIарга а тоам беш. Чкъаьрилгаш санна дог Iаббалца лайзар, тIаккха дог Iеба даьлча Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, форда тIа гIолла байдда дIабахар, хьалха-тIехьа а бувлаш. Форда тIара баьнна, из кхоачабелча, баь тIа баьлар. ВорхI шу даьнна кIаьнкеи йиIиги хилар ераш форда чура арабаьлча. Барзкъаш тIоададаьд. Хозе ший кочилг оззаяь Iо Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а яьккха, Iайда а Iайда, кIотIаргах хьалтессар, йокъаялийта. Цунна-м лоа мо кIай трусик ювх. Ер цхьалха хачеца ва.\n– Хьада хьай барзкъаш, – йоах йиIига, – аз хила теха Iовдаргда, хьалтоссаргда.\nКоч дIакховдаю Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Из хила техе, Iайде, хьалтосс Хозе ший кочилга юхе.\n– Хьая хачи, тIаьда ма йий хьа из. ТIаьда хилча тIа ма летий дегIа.\n– ХIаъа даьра! Лац аз! – йоах кIаьнко.\n– Сона чухьа трусик ювхац Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, хьона мо.\n– Фуд хIаьта? Iовдал!\nКIотIарга тIехьашка а лечкъа, хачи Iовдаш воал ер.\n– Э-э-э! Сона хьо ма гой! Сона хьо ма гой!\nКIотIарга тIагIолла Iочухьежаш елаш латт Хози Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Ший тIаьда хачи духьалтесса, гора хов Оазархо.\n– Э-э-э! Эхь ма дий! Эхь ма дий!..\n– ЧIоагIа болх ба-кх Iа набарах беш латтар: цкъа велхаш, тIаккха велаш.\nЦунна хьалхашка гора хайна Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, елаш ягIа Хози.\n– Iа даькъала вийца, ага илли аьлча, хоза чакхдаьлар са гIа...\n– Сенна воаккхара аз хьо сома?!\n– О-о, Хози, сомагIа дайнар хозагIа дар!\n– Фу дар-те хьона дайнар?\n– Хьо яр-кх!\n– Иштта Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка хоза хIама да со?\n– Хье мишта хоза я хьона ховре!\n– Ваккхо-м аьннадац сога из.\n– Ваккх бIарза ма вий! Ваккхо аргдац!\n– Со зIамига йолаш дас-м оалар.\n– Фу оалар цо, Хози Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка?\n– «Цице кIориг да хьо!», оалар. Се бокъонцахь циско яьй мотташ, аз дика кхоабар из, юкъ-юкъе «мама», оалаш. Из-хá хиннадар хьона маIа циск. Аз сайца дижа а уладора, «мама Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка! мать!», яхаш, хьесташ. ДIа йоккха а хинна, дá а воацаш йиссача мара ханзар сона…\nДог чIехкар Хозе, ший дика дá дагавеха.\n– Хьа дá дика саг хиннав, Хози. Вийрза моттиг даькъал хийла цунна!\n– Вар дика Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка. Цун тIера сагIийна хийла Iа хIанз дуъаргдар. Iа диъача, Оазархо, дика сагIа хургда цох.\nЮхь-духьала Iо а хайша, хIама даъа болабелар уж. МагIа цIеношка хьекхаш цIогIарч да, ийчен тIа гIолла Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка удаш IиндаргIаш а да, даггара мухь бетташ, ше вита яхача йоIа тIехьавелхаш из саг воацарг а ва. Сакъердаш ба Ваккха гIоз. Акхар бала-м бац царца. Царна – шоай дар, акхарна – Отдала шоашта Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка денна ираз. Из шоай зурма тIехьа лекхаш, жожагIата чу гIолба уж!\n– Ха мел яьннай вайна, Хози? – хаьттар Оазархочо, мерза оза а венна.\n– МалагIа шийтта?\n– Бийсана шийтта а даьнна, цхьоалагIдар доладеннад вайна.\n– Эшшахь, Хози Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, Далла духьалъуха ха ма тиннайий са! Фу дергдол аз? Сога хьежаш вагIе, ма эхь да-кх из!\n– Далла духьалъухаш ва хьо?\n– ХIаьта! ХIара ламаз мел деча хана.\n– Аз-м даьдац ламаз вIалла Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка а.\n– Сиха ламаз эцалахь. Цхьана дIадухьалгIоргда вай. ДIааргда вай иштта моттиг нийс а енна, гайнад тхо, аьнна. Гешт дергда вайна. Из-м вай Даьла ма вий!\nЕдда яха ламаз Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка эца хий дахьаш йоагIа Хози. Ламаз эц цар. ТIаккха дIаовтт: Оазархо хьалхеи, Хози тIехьашкеи, тишача цу кIувса тIа. Царна, корта тоха беза моттиг гургйолаш, малейкаша сигле йизза кIерамаш хьалсог. Деррига Даьла Кхоллам – Доккха Маьждиг! Цу Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка Маьждига чу – Далла текъаш цун ши кхоллам.\n– Со хьа Оазархо ва, Везан Даьла. Ер ягIар Хози я, Ваккхах едда кIа-лхаръяьнна хьо волча хьаена. Оаха хоастам бу хьона! Дика да Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка тхона Хьо волаш!\nЛамаз даь шоаш баьлча Iоховш кIувса тIа.\n– Со хIанз дIавахача бакъахьа веций, Хози?\n– А-а, вац.\n– Бийса мича йоаккхаргья аз?\n– Соца йоаккхаргья.\n– Мича хьоца?\n– Уккхаза хьажкIашта юкъе.\n– Хьо а укхаза хургья Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка?\n– Мича гIоргья со хIаьта. Аз–м дукхагIйола бийсаш укхаза йоах. Цар хIанз а кеп хьалъяьннаяц. Хьалъялийта Iа – цадайнар гургда хьона, ца го тоам бар а. Вай шинне къерда мегаций са, тоам болча Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка тайпара. Со шу дахьаш йоагIа хьона. Фу дá аз хьона?\n– Iаьрж-жа даьккхе чай да Iа сона, Хози. Хиво кIедж йоаккхача хана, бIарг тIера ца боаккхаш Iочухьежалахь.\n– Из хIанад ишта? Сенна Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка хьеж со хи чу?\n– Хьа бIаргий хозал а хьа Iанара морзал а хьадоалаш латтача чаьх дIаувргйолаш.\n– Оффой, Оазархо! Гош мелбелар са. Деррига а цкъа ма алалахь из: тIехьагIа ала а диталахь.\n– Вайга шортта Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка да из, Хози. ТIорми хьалбизза вайтав со Вайтачо.\n– Ма дика да-кх из! Со сиха йоагIа хьона.\nХьажкIашта юкъе гIолла «шарх» делла йода Хози цIенгахьа. Оазархочоа гу, моша йоккхий Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка лордаш цох хьекхалуш, цун мархIахьерчалуш.\n– ХIай-хIай! – оал вела а веле Оазархочо, – наьха нускала тIа ма кхувда. ДIадаха шоай кулгаш!\nХIанз гучайоал ийчен тIа гIолла, цхьацца чайник цхьацца бе а йоаллаш. Халатика киса доалла пела Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка къаг лампа сердалонах. ХIанз коа гIолла хьайоагIа. ЦаI шоллагIчоа хьалхабала гIерташ кадай бувл цун дошо гош. Гу Оазархочоа из.\n– Яьй, ты, как тебя там? Хьо... сабар дел…\nХозе болар сихлу.\nВаккха Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка новкъост тIехьа воагIа, цхьа самеца аьрхI1-ердилг. Сихха лагIаш тIа гIолла Iовоал из, Хози хьажкIашта юкъе чуэкх. Саькхваьнна дIаайлу Оазархо а.\n– Подожди, дура – курочка... все равно будешь моя … Сенна уд хьо?\nАьрхI-ердалг Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка кхий-пенах оагIув техе дIаотт.\n– Вот я шас, вот… минуту…\nПенах шарххе йIайха кIедж етталу, мукъаяьнна че Iах, жожагIате санна.\n– Iа-а-хь! Ну хорошо! Удрала? Хьай хьашт мелд ада! Iа-а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка-хь! Ответь на философский вопрос: о чем задумывалась курочка, убегая от петушка? А ну скажи? Вай хьо хьалохаргья. Со дIавоагIа! Со воагIа! Ку-ку!\nКоа гIолла хьавоагIаш латт, чет дIакъовла а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка гIерташ, дехáча кулгашта дIакъовла а ца могаш.\n– Для чего къовл аз... Ха-ха! Ау! Мичай хьо? Со воагIаш латт!\nИз хьажкIашта юкъе чутулл; петарашта юкъе баьннача нало санна, кагдараш а деш.\nТIехьашкара Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка тIакхайда лаьцар из.\n– Хоалой хьона? – хаьттар укханга Оазо.\n– Оффой! Хоалу!\n– Фуй хой хьона из?\n– Ирина хIама я из. ЧIоагIа ирина! Сов ирина.\n– Нийса ях Iа! Кхетам ба хьа. Урса сий1 ба Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка из. Налхах санна дода ер хьо мо ярстача хьакхий дегIах... Хьажа вай? – хаьттар лерга юхе енача Оазо.\n– А-а, а-а! – иккхар, малар кертах даьннача, аьрхI йижача ердалгага, – ма хьажа! Со кхы харцахьа Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка леларг а вац. Со…\n– Кхетам ба хьа! – аьлар Оазо, – бе йоаллар фуй хьа?\n– Коньяка шуша.\n– Как? Уккхазеи? С гортани. ТIакхалла шоколад яларе.\n– Хьо сих ца лой, лаьтта тIакхоалларгда Iа!\n– А Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка, а, лаьтта не нужно! Лаьтта дезац. Я так!\n– КIоарга кхетам ба хьа!\n«Къал-къал, къал-къал, къал-къал!» – садаккха юхасоц аьрхI-ердилг. Урса бухь бода букъах, кIоаргга чу.\n«Къал-къал-къал Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка! Къал-къал-къал! Къал-къал-къал-къаллла…» Шуша йоассалу.\n– Хьажал! ТIад-дам нету!\n– Кхетам ба хьа! – оал Оазо.\nБукъа тIехьашка урсо хаче тIехкар хьахоададу.\n– Волле хIанз! Юха ма верзалахь! Iо а Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ма верзалахь!\nЦхьа-ши гIа боакхашше а хачи Iойож. Iоверз хьалъайе.\n– Волле хийцца, хьай лаьтта даа безам беце, баргал теха ердалг!\nКогех йоалла хачи а текхаеш йорт хьу вокхо. ХьажкIашта юкъера коа воал, коара Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка ийчен тIа воал, ийчен тIа го бу цунна новкъосташа.\n– Вай, Iа фу леладу! Вот умора! Вот это номер!\n– Яьй, хозий шоана? Ашбля. Там, в хьажкIаше, къонах с ножиком.\nМаIачар а кхалчар а го Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка бу цунна.\n– Вот допился до чертиков! – йоах цхьанне.\n– Хачи йоаяьй укхо? – йоах цхьаькхане.\n– Ай, хьажал шоай, укхаза, сона цо Iеттар. ЦIий доагIа ашбля!\n– Карт лувчае вахача, хьастам бахаб укханна! – бег Шолжа-ГIала, 1986 ш - Книга издана при поддержка воакх ер.


Британи - Лондонера метро а, Big Ben-сахьт а, 03ГIад2010\nИталерачу L'Espresso газетано чIагIдарехь, хIинцале а 400 эзар оьрсий ву Лондонехь вехаш, и гIала шайн дола яккха уьш дагахь болчуха сурт а хIоттадеш.\nЦарна юккъехь, мел кIезга а, пхийттех ву миллиардашкахь таронаш йолу олигарх. Шех меттигерачу бахархоша а, журналисташа а Лондонград олучу британхойн коьртачу гIалахь массо а маьIIехь а хеза оьрсийн мотт, бохуш яздо журналисташа.\n„Оьрсийн – доттагIий бац, амма уьш мостагIий а бац. Церан цхьа гIайгIа ю – ахча даккхар. Церан бераш тоьллачу университеташкахь доьшуш ду, церан зударий исбаьхьалла езаш бу. Уггаре а тоьллачу туьканашкахь буьйцуш бу оьрсийн мотт. Ткъа кIирандийнан Iуьйранна оьрсийн ортодоксийн килсана хьалхахь ягарйина ца валлал дукха Феррариший, Мерседесаший хуьлу дIахIитайой“, - бохуш яздо газетано шен агIонашкахь.\nЦу наханана юккъехь Путинна дуьхьал хилар я цуьнгахь хилар мехала а дац, бохуш чIагIдо цара. Коьртаниг – ахча даккхар. Темзи тIера Москох, Жима Оьрсийчоь, Лондонград- цу гIалин цIе мухха а яккхахь а, цунах таронечу оьрсашна елсамане хилла, бохуш.\nОьрсийн олигархаш багарбеш, журналисташа хьахаво Березовский Борис, Путин Владимиран коьртачех мостагI, даханчу бIешеран девзткъе итталгIачу шерашкахь доза доцу бахамаш вовшахтоьхна волу. Ткъа иштта Ельцин Iедалехь волчу муьрехь цIеххьана миллиардашка кхаьчна волу Абрамович Роман а.\nБакъду, Березовский санна Кремлана дуьхьал а ца волуш, говзачу Абрамовичах Путинан стаг хилла, цуо шега аьл-аьлларг а деш, бохуш яздо газетано кхин дIа а. Иштта таронечу оьрсашна юккъехь хьахабо олигархаш Потанин Владимир а, Бородин Андрей а.\n„Церан массеран а цхьа юкъара дакъа ду- уьш Лондонехь дIатарбелла хиларо церан инзаре баккхий бахамаш ларбо, цу бахамийн гаранти ю церан Ингалс-махкахь бехаш хилар. Коьртаниг – уьш Оьрсийчохь бехаш бац, политикана юккъе гIерташ а бац, цундела царна Путинас муьлхачу а цхьана бахьана бекхам бийр хиларна кхерам бац“, - яьлла тешна бу зорбан гIирс.\nИ нах Ингалс-махкахь бехаш хиларан кхин цхьаъ, уггаре а коьрта бахьана ду, журналисташна хетарехь, - ког-когах кхета, Путинна уьш гамлахь, я царна дуьхьала Оьрсийчохь зуламан гIуллакх схьаделлахь, уьш Оьрсийчу дIалур бац ингалсхойн юстицино, Оьсрийчуьрчунах шен бакъонашна тIехь хиларца къаьсташ йолчу.\nТкъа меттигера адвокаташ хIумаъ цу кепара оьрсий Лондонехь дIагулбарх вас хилла бац - цара миллионашкахь гонорараш йоху я оьрсийн пачхьалкхаца я шаьш вовшашца девнехь болчу керлачу оьрсашкара.


Советан Iедал тIедеъча, мелла а йоза-дешар хууш волу Iазиз Соьлжа-ГIалара рабфак чекхъяьккхина, Веданахь суьдхо вара. Цу заманан къонахаша лелош йолу шиветан галпеш йолу хечий, китель юхий, басца цаьрца йогIу лаба йолу хураьшка а туьллий, эпсарийн тIаьрсикан шуьйрачу доьхкар тIе тесна, хаьн тIехь сецош тапча а йолуш, дуьрстанца говран юьхь лоций, «ЙоьIан кIажар» шовдане гулбеллачарна тIевогIура иза.\nЮьртарчу шен нийсархошка салам-маршалла хоттий, наштаран а, цIестан а чамеш карахь ловзош лаьттачу мехкаршна тIехула бIаьрг кхарстабой, шен расхачу говран хьаж тIера кIайн цетI къайла доккхуш охьашершина кхес, дайн куьг хьокхуш дIайоккхий, и хьостий, гIиллакхах ца воххал соций, ЦIе-Ведана боьду некъ юьхьарлоцура цо. Дикка дIанехьа валлалц говра ца хууш, некъаца хьалавоьдучу Iазизна тIаьхьахьуьйсура лаьттарш. Товш вара кIант а, хьаж юккъехь а, тIаьхьарчу цхьаьна кога тIехь а кIайн цIет долу цуьнан говр а.\nВовшашка ца дийцахь а, хууш дара, Iазизан юьртахь тIехьийзаш йоI цахилар. Ишттачу кIентан хила хьакъ яра шен юьртара йоI, кIайлаха цуьнга ойла кхобурш а хирг хир бара. Амма кIентан дIавахаро гойтура, цуьнан ойла кхечанхьа латтар.\nГовран бергийн «цIок» саццалц, цунна тIаьхьабогIабелла кегийрхой, юха а шайн цхьацца забарш ян буьйлалора. Ша цагуча ваьлча, говре юм йойтура кIанта а.\nСуьйре маьркIажан чорда маша боьзна ялале дIакхиа везара. Хадда йоллуш гIодаюкъ йолуш, хьийзинчу Iаьржачу месийн ши чIаба, кIудал белша тIейилла йоI охьакхевдича лаьттах хьакхалуш, юккъерчу дегIахь йолчу ЦIе-Веданара Анун йийсарехь яра кIентан дог-ойла. Кхечанхьа йолчул а, цигахь лекха а, сийна а хетачу стиглан а, геннарчу арц лакхенехь лестачу баьццарчу бецан соьналлин а басахь лепачу йоьIан бIаьргийн аймина чувоьжна, мел тасавелча а хьала ца валалуш, виснера кIант. Ануна ма-лаъара а, шен дагна ма-хеттара а ца нислуш, хи йисте кхача хьевелча, сатийсаман хьежаро собар кхаччош йолчу йоьIан хьажар шийла хеттачу кIентан даго дукха йорт еттара юха кханенан суьйре кхаччалц.\n1937-чу шарахь вовшахкхийтира Iазиз а, Ану а. Нохчийчохь хьовха, ерриг СССР пачхьалкхехь дехачу халкъашна луьра еъна зама яра иза. Дуткъачу шаьлтан ирачу диттан йистехула вала санна, хала дара мотт-эладитнах а, «халкъан мостагI» бохучу цIарах а ларвала. Пачхьалкхехь дIахьочу политикех дика кхеташ, ира хьекъал долуш волу Iазиз, оцу хенахь ларвелира набахтех.\nКхиа болабелира доьзал. Церан бераллех а, царех шайх а марзо эца кхиале, 6 шо кхаьчна Саламбек а, 4 шо кхаьчна Асламбек а, 2 шо долу Асет а йолуш, 1944-чу шеран 23-чу февралехь махкахбехира хIорш. Луьрчу некъан къизаллех бевлла, Малхбален Казахстанан Семипалатински областерчу Кананерка эвлайистехь, дIатесначу божли чу хIорш охьабассийна, юьрта дIаяхара стерчий доьжна салазаш. Сахиллалц, бIаьрга Iоьттича пIелг ца гучу божли чохь, вовшийн садоьIуш хезаш, лаьтта тесначу ча тIехь Iихкира. Сахиллалц, мацаллина угIу берзалой хьийзира кхеран отонна гонна, амма цхьаьна хенахь, ишттачу хIуманах ларваларна къовлуш хилла гIораш чIогIа хиларна, зе-зулам доцуш сахуленга бевлира хIорш. ШолгIачу Iуьйранна, юьрта ваханчу Iазиза, юучунна а, ягочунна а гIайгIа бира. Оьрсийн мотт хаарна, балха хIотта аьтто хилира. Дукха хан ялале кхин а стамбелира доьзал, кIант Зайналбек тIекхийтира.\nКхолладеллачу хьолан нийса жамI дан хааро а, дагахь дерг хьекъало хьоьхучул сов ца далийта ницкъ кхачаро а, вочух ларвеш цхьавогIу Iазиз лар ца велира юьртарчу комендантах. Иза а, хIорш санна, бахарх бохийна схьахьовсийначу немцойх вара. Бакъду, шен куьйга кIел долу адам акхаройл башха хеташ вацара. 12 шо хан тоьхна Iазиз набахте хьажийра. Тоххара, ЦIе-Веданахь Iазизна евзаш ма-хиллара, эгIазчу дегIахь йолу Ану гIорасиз хетара, цуьнан ницкъ кхочур бац доьзал хене баккха аьлла, ойла кхоллалора. Амма сарралц кан лахьочохь, кIа оручохь, я кхечу, колхозехь «турдденош» дахархьама бан безачу белхашкара цIа йогIу Ану, мелла а, тоьлла хуьлура. ТIеттIаийзиначу тIелхигийн киснаш чохь хуьлура бераш мацаллех доху кIан, берцан буьртигаш я картолийн хIоънаш.\nЮьртарчу берашца уьйраш теснера воккхахволчу шина кIанта, школерчу дешарца а дика ларавора и шиъ. Жимах долу йиша-ваша Iалашдарца а, шайга дало гIо-накъосталла дарца а шайн ненан дог оьцура цу шимма. Еха йоцчу аьхка-гурахь луларчу хьуьнхара акха стоьмаш лехьабора, уьш бакъабой, Iаьнна дIабохкура. ДIанехьарчу дакхан хьуьн чохь а гIуллакхаш хуьлура берийн, муьйлура кIайчу дакхан мутт, иза уггаре а мерзачу хIумнах лур доцуш чомехь хуьлура. Цуьнга марзбелла Анун доьзалш, цхьа а сиркхонаш ца лехьош, кхуьуш бара. Ткъа дакхан муттаца корта буьлучу Асетан месаш цхьа шатайпа бос лепаш а, мацах ЦIе-Веданарчу лаьмнийн шовданашца корта буьлуш хиллачу ненан месех тера, юкъачу чIабанах юьйцина яра. Дагахь доцуш, кехат деира Iазизера. ТIейолчу хенахь иза хIинцца чуван везачу ойланца бехара хIорш. Массо а кехата тIехь дас дешар далхадора. Иштта а дешарна тIера долчу берийн кхиамаша йоккхаейора нана.\nТIекхечира Саламбека юьртара юккъера школа чекхъяьккхина, дерриш а «5» долуш экзаменаш дIаелла де. Колхозан «пирсидателан» кIантаца цхьаьна Барнаулерчу юьртбахаман институте инженерно-механикан факультете деша ваха лаьара Саламбекна. Мел ойла йича а, кIант деша вахийта аьтто бацара ненан. Некъана дала шай а дацара. Бакъду, олуш ма-хиллара, ирс хилира – ирс дарца: кхетта белира кхеран цхьаъ бен боцу етт. Цунна тIера схьадаьккхина неI, районерчу заготскоте дIалур долуш, цунах деллачу ахчанах новкъана мадар йийр йолуш, таро йира кхара. Кха тIерачу картолех ах сов гали дуьзна, царна тIехула можа стоммачу кехата юккъе хьарчийна, шен цхьаъ бен йоцучу кIайчу кисин меттан шаршух кIантана тегна ши коч а йиллина, мохь кечбира нанас. Букъ тIе диллина и гали а долуш, каралаьцна аьчкан сарагца къевлина, даш санна деза бежанан неI долуш, новкъа велира Саламбек. Иртыш-хи тIехула лелачу бурамца ваха дезара кIентан.\nГIаш боьлху хIорш дIакхаьчча, председателан кIант новкъа ваккха баьхкина боккха «замой» бара хикеманийн йистедогIийлахь. Кхарах «доглозурш» а нисбелира царна юккъехь. «Аня, «спецпереселенец» ма ву хьан кIант, эрна къа хIунда хьоьгу аш?» – ца кхетара уьш. Эвхьаза ца яла а, оцу дешнаша шена йина чов ца гайта а цергашца балда къевлира Анус. Делан диканах а, шен кIентан хаарех а тешаш йолчу нанас дийхира Саламбеке, хьо деша чекхвалахь, мухха а цхьа хаам белахь суна, аьлла. ДIадевлира хьежаман денош. Юьртахь эккха доллуш лелаш эладита дара. Цуьнга ладоьгIча хуьлура, председателан кIант деша чекхваьлла, Анунаг ца ваьлла.\nНенан даго вониг ца хьоьхура, амма шен дагара цхьаьнгге а ца хоуьйтуш, Деле диканиг доьхуш яра Ану. Ши кIант цIа ван везара, тIаккха къаьстар дара бакъ-харц. ТIекхечира бурам догIу де. Юха а гIаш йоьду Ану а, кхуьнца шолгIа кIант Асламбек а дIакхаьчча, эшарш лоькхуш, хелхарш деш, дукхе – дукха кечбелла, тайп-тайпанчу ленташца говран кхес а, гIомат а кечйинчу пайтонна тIехь дуьхьал баьхкинера председателан кIантана.\nАнун дог меттахь дацара, са а когийн кIажошна чудоьжнера. БIешерашкахь ша ма-эххара, бендацараллица, бердашца тулгIеш ловзош догIучу Иртыше хьоьжжучохь севццера цуьнан бIаьргаш. Генарчу геналлех чекххьажа гIерташ санна, бIаьрнегIар ца тухуш тергалйора Анус хинан анайист.\nСхьахетарехь, кхин детта са дац, аьлла, кхунна хеттачу минотехь, гучубелира бурамо тесна Iаьржа кIур. Кийрара схьаэккха доллуш детталора ненан дог. Цкъа сирамкан баттал, тIаккха жим-жимма доккхахуьлуш, гучуделира бурам.\nШа схьакхочуш хиларан билгалонна бехха мохь баийтира цо. Гулбеллачеран хазахетаран гIовгIанаш а, синкъераме аьзнаш а девлира. Деге ши куьг лаьцна, балдашца Деле къинхетам боьхуш, бурам тIера бIаьрг ца боккхуш, цу тIера цхьаъ ган гIерташ, когийн буьхьигаш тIехIуьттура Ану.\nОцу минотана гондахьара аьзнаш дукъдеш, сийначу стигалан Iаьрчашка кхочуш, Иртышан бердашца даьржаш «А-а-а-н-у-у-у-а-а!» аз деара берда йисте.\nЦхьаьна минотана лацаделира адам. ДIахьаьжча, кIай доцуш, доьхна аьчка ведар гира Ануна. Цунна тIе пIелг хьажийна: «Асламбек, дIатохал вота!» – мохь туьйхира цо.\nНанас и аларе сатуьйсуш Iаш волуш санна, ша цкъа а ца тоьхна вота туьйхира кIанта. Мацах, ЦIе-Веданахь, доккхачу ловзаргахь, шега къайллах бIаьрг беттачу Iазизна хазъялархьама, ша ма-яллара, боккха гуо тосуш, байн ког шаршош, леккха айбина корта а, цуьнга нисса айдина куьйгаш а хьийзош, хелхаелира Ану.\nКечбелла баьхкина кхуьнан юьртахой, кхуо хIун леладо ца кхеташ, цецбевлла хуьйсура. Саламбекан аз девзинчу Ануна хиира, «спецпереселенец» волу шен кIант институте деша чекхваьллийла.\nТкъа хIара хелхар а, мацах санна, Iазизна лерина дара. Анун яхь яра шен берийн деца. Иза йоккхаера, шен бераш цхьа ца къаьсташ, могаш-маьрша долуш, «пирсидателан» кIант воьдучу деша баха хьекъал а, кхетам а болуш, уьш кхион шен хьуьнар тоарна а, ша Iазизна хьалха юьхькIайн хиларна а. Ши кIант схьакхаьчча билгалделира, председателан кIанте экзамен дIа ца ялаелла хилар.\nТкъа Саламбека математикин экзамен дIалуш далийначу шен тоьшаллех цецбевллачу тIеэцаран комиссин векалша цхьабарт болуш дIаэцнера нохчийн кIант.\n…Дешнаваьлла цIавеъначу Саламбека Нохчийчоь юхаметтахIоттийначул тIаьхьа, шен республикин юьртбахаман декъехь дуккхачу а шерашкахь къахьийгира совхозашкахь инженеран а, директоран а, «Госагропроман» коьрта говзанчин а даржашкахь. Цул жимахчу Асламбека чекхъяьккхира Ростовера автодорожни институт. Ищерерчу ДРСУ-н хьакам лаьттира иза а. Зайналбека чекхъяьккхира Кемеровера горный институт, вайн республикехь лаьмнийн ярташка свет ялош, инженеран белхаш бина цо а. ЙоIа Асета дийшира Нохч-ГIалгIайн хьехархойн институтехь. Республикин школашкахь а, институтехь а хьехархочун белхаш бина цо. «Республикин хьакъйолу хьехархо» аьлла, сийлаллин цIе а елла цунна.\n1958-чу шеран аьхка Соьлжа-ГIалин йистерчу Мичурин поселкера меттиг эцна, цIабирзира Анун доьзал.\nРеабилитацина юкъавахна цIавеара Iазиз а.\nВайн махкахь мелла а паргIата еанчу заманчохь баха а, шайн доьзалах ирс эца а цхьа кIеззиг хан тоьира цу шинна…\nР.S. Вай даиманна а дозалла дан догIу луьрчу Сибрехахь шайн доьзал хене баха а, царех шайна а, юкъараллина а пайдехь адамаш кхион а хьуьнар тоъначу нохчийн зударех. Уьш цIершца бийца дуккха а хир бара. Цундела ца яьккхина ас сайн турпалхочун Анун фамили. Оьшучунна йолуш ю иза а. Кхин дIадерг хилларг а, лелларг а ду.


"Тхо дойъур ду аьлла, ойла яра тхан". Кавказера зудабераш доьзалера идарх дуьйцу бакъоларъярхочо (2 дакъа)\nМангал-бутт 23, 2021\n-Керла петар лоцур юй аша?\n- Дера ю, цхьаъ хилла а ца Iа уьш тхан хIинца.\n– Нохчийчуьра а доцуш, кхечу меттигера нах бевдча, полицин реакци ишта хуьлий гуттар а?\n- Тхуна ма ца хаьа, муха реакци хир ю. Полицино тхоьга цкъа а хаьттина а, я хоьттуш хIума а дац, ткъа сан бакъо ю оцу хеттаршна жоп ца дала. Ишта хуьлуш ма ца хуьлу, цхьана цIа чу а иккхина, стаг ас вадош. Со цуьнца зIенехь хуьлу. Цхьа сацам тIеэцале хьалха, оцу стагаца гIуллакх дан оьшу я ца оьшу хьожуш, дехха къамелаш до ас. Мел кийча ву иза, шех Iотталун долчух мел кхеташ ву иза толлуш. Ас дIахоуьйту хIоранна а, цунах Iоттадала тарлучу халачух, хIунда аьлча, шелтер - цхьана ханна лачкъа йиш йолу хIусам бен ма яц. Цигахь яц царна нана а, деннана а. Цигахь хила тарло берийн бIоца вон амал йолу зударий. Цигахь царна тоьлла хьелаш цхьаммо а латтор дац.\nСан гIуллакх ду - ма-дарра долчух дIахаийтар, ресурсаш йовзар, ас гIо дича хIаллак-м хир вац-те и стаг хаар\nДийнна шарахь лелийра ас цхьа йоI. Эхашерачохь даим а къамелаш дора ас цуьнца. ХIора денна бохург санна. Дахарх лаьцна, кхерамех, халонех, дегайовхонех. Со кхета гIертара, мел шансаш ю цуьнан хьолах дIайола, нагахь санна, яда дезахь. Юьхьанца дуьйна ас олура даим а: "Хьо берта яло а, я хьоьга ма де и баха а - сан бакъо яц. Амма сан дуьйцийла ю, хьох Iотталун долчух а, мел еха а, хала а процесс ю и хьуна дIахаийта а".\nКъаьсттина хала ду, нагахь санна, и стаг лоьхуш велахь, амма цуьнгахь кехаташ дацахь. Ас олу: "Хьо кехаташ схьаэца гIур ву, ткъа хьо лаца там бу. Дикка ойла елахь".\nИ бохург хIун ду, сан гIуллакх - ма-дарра хиндерг а, долуш дерг а довзийтар хилар, нагахь санна, ас цунна гIо дахь, хIаллак хир вуй-те иза аьлла, ойла яр.\nМеттигаш бу, шаьш баха уьш кийча боций хиъча, оха зудаберийн гIуллак тIе ца лаьцна. Дуккха а хала истореш ю. Со елха ца йоьлхура, амма бекъачу бIаьргашца пена тIе а хьоьжуш, юьсура со, шен дахарехь ша ловчух йоIа сайга дуьйцуш. ЧIогIа Iадийна ладугIура ас цаьрга. Со кхетара, иза араяккха аьтто хир бу сан, ткъа кхин дIа?\nЖоьпалла тIелаца аьтто боцу со декхаре хуьлура аьшпаш ботта, хIинца таро яц олий. Шина бераца яра иза, со кхетара, иза хIаллакхирг хиларх. 5-чу классера бер санна чохь латтайора иза, дуьненахь яха хууш йоцу. Оха барт бира, иза тIе ца лаца, тхо кхоьрура цунах. Цхьа хан яьлча, цуьнан юха а лаам хилахь, цхьаъ дер аьлла.\n- Шайна етта бохуш, уьдура и зудабераш?\n"Шена хаьара боху, тахана дас йишина йиттинехь, кхана ненах летар вуйла, тIаккха кхин а кхо де даьлча, юха а суна тIевоьрзур вуйла\n– Доллу сурт меттахIоттало кега-мерса хIуманаш дийцича. Масала, хьоьца къамел деш ю цхьа йоI, цо боху, тахана дуьххьара чайна чу шекар а тесна, Iайго тата дарна а ца кхоьруш, кегош ду ша. Хьо тIаккха кхета оцу адамах. Я олу: хIица ванни чу йоьдуш, сайна ма-тов, неI къовла йиш ю-кх сан. Оцо гойту, стеган дахар ма -дарра, къегина. Масала, I2 шо долчу йоIа дуьйцура тхуна, хIоразза шайх летча, дIаяздора ша. Цунна хаьара, дас тахана йишина йиттинехь, ши де даьлча иза шайн ненах летар вуйла, юха а кхо де даьлча шен рагI хир юйла. Цхьа дозаллица санна тхоьга олура цо: "Цкъа а гал ца йолура со!"\n– Хьалимтан дахарна тIехь терго латто аьтто бац шун?\n- Тхан цуьнца зIе яц: иза ядале хьалха суна евзаш яцара иза.\n- Цуьнан дахар хIинца кхерамехь ду-кх?\n- Дац аьла хета суна.\n- ГIуллакх дукха гIарадаларний?\n- Оцу бахьанаца а.\n- Хьалиматан цIа бахначу нохчийн бакъоларъярхойх лаьцна хIун эр дара ахь? Уьш хьуна бевзаш барий?\n"Уьш бакъоларъярхйо бара? Ма дика ду и! Ишта бакъоларъяран белхахой болуш, со йоккхайоь\n- Адамийн бакъонийн Кхеташонан куьйгалхо волу Алиев Тимур бен ца вевзара суна, иза а кхин уллора а ца вевза. ХIун эр ду ас? Ала хIуммаъ а дац. Уьш бакъоларъярхой бара? Ма дика ду и! Ишта бакъоларъяран белхахой болуш, со йоккхайоь. Хьенан бакъонаш ю цара Iалашъйийраш, кхета лаьара суна. Бакъоларъярхоша цхьа а бахьана доцуш едда иза а бохуш, вайна массарна а гир-кх Дудуркаева Луизица нисделлларг. Иза цхьаммо Iехийна, нийсачу новкъара яьккхина, бохура. Цуьнан истори йирзира, иза цIа а еана, коьртахь йовлакх а долуш, тIечIагIдира цо, ша тилийнера, аьлла. Юха а дIа ма яхара иза, хIунда аьлча, "Карфаген" (вайнехан паблик, "сий дойъучу" зудаберийн суьрташ Iорадоху.-Редакцин билгалдаккхар) тIаьхьаяьллера цунна.\n- Муха гIо дойла ю хIинца вукху зен хиллачарна?\n- Ахчанца оьшург дерриг а долуш ду. Наггахь финансийн проблемаш гучуюьйлура, йоIана кемана билет эца дезча, амма тхан аьтто хуьлура оцу тIехь. Тхайн белхаш тIехь тоаме ахча доккхуш ду тхо.\nСтаг, цунна тIаьхьабевллачу нахах Iалашдеш цхьа низам тIеэца дезарх шуьйра дийца лаьара. Доьзалехь ницкъбарх низам дара тIеэца дезаш, ша дIакъаста луучу стагана, я дена-нанна кхунна иулло бахкар доьхкуш.\nЦхьа механизмаш хила ма езара стеган шен доьзалца йолу юкъаметтигаш лелош, цунах муха эра дара а ца хаьа суна. Тхан тахана а сайчул а алсамох бакъонаш ю суна тIехь ден-ненан а, цIийнден а. И дерриге а пачхьалкхан тIегIанехь, ткъа адаман тIегIанехь- кхин ду: хьуна гой, хьайна уллорчу адамна хьайца вон долуш? Ехьа цуьнан ойла, доьзалан интересийн ойла а ца еш. Хьайга далург дехьа! Лаха бакъоларъярхой, лаха кризисан центраш, хьайн таро елахь, лаха адвокаташ. ХIунда аьлча, доьзалера зудабераш карахь ахча а доцуш, документаш а доцуш уьду. Чохь тудучу кIархашца хуьлу уьш! Дац цаьргахь ахча, царех кхеташ стаг а ца хуьлу, шаьш хьаьнга орца деха деза а хууш ца хуьлу.\nПроблемаш луьстучу заманчохь, оха хьоьху зудаберашна уьш дакъошка ерзон. "Орца дала" бохуш ахь мохь ма хьекха, вай охьа а хевшина туьдур ду, стенах хьо ларъян еза. Бераш схьадохуш ду хьоьгара? Оьшу кехаташ кечдай вай, оцу тIехь мукъна а паргIат хир яра хьо. Чохь Iен меттиг бац хьан? Дика ду, тхоьгахь Iехьа. Деца-ненаца проблемаш ю хьан? Оха хIинцца царна тIеваха, цаьрца къамел дан стаг лохур ву.\nДукхазза маслаIатхой хила дезна тхан. Телефонаш а етташ, хIун ду хуьлуш дерг бохуш, тIекхиа гIертара тхо. Цунна тIехь ницкъ а беш, цунах там хуьлучу майрчуьнга юха дIаяхийта мегар дац и зуда бохуш, цкъацкъа уьш кхетон ницкъ тоьара тхан. Эвакуаци - тхан белхан жима дакъа ду, и болх бан атта а, эвсара а ду тхуна, хIунда аьлча, тхуна хаьа, хьаьнга довла деза.\n- Шо хьалха хьайна кхерамаш тийсинчул тIаьхьа хьо пачхьалкхера дIаяхара. Юха хIунда еара хьо?\n- Пачхьалкхера дIаяха езара аьлла, цкъа а боккъал а коьрте деана дац суна. Испанехь ехаш йиша ю сан, сан цхьаъ бен воцу йишин кIант Лондонехь вехаш ву. Дуьненан массо а пачхьалкхашкахь бехаш бу сан доттагIий, дукхазза цара дIакхайкхина со, тховкIело еха эшарх дийцина. Цхьана мIаьргонехь кхийтира со, сан меттиг кхузахь хиларх. Дика меттиг ца хила а тарло хIара. Хьан мел болу ницкъ, доллу хьан хазахетарш, хьан дахар дIаозон а тарло хIокху меттиго. Амма хIара сан меттиг бу. Цунах хьо кхетча, хаьа-кх хьуна, хIара хьайн кхоллам буйла.\nСуна цкъа а ца лаьара ХIинжа-ГIалахь йиса.\nЖимчохь дуьйна дIаяха лууш яра со, тIаккха юхаеача суна хетара, со хьелур яц кхузахь. Ткъа хIинца со тешна ю, хIара сайн меттиг хиларх. Суна хетарехь, цхьанге а далур доцург дан ницкъ бу сан кхузахь. Ницкъ кхачийна, дан хIума цахиларна, дог даьттIа елха а йиш ю сан. Ког дIа мел баьккхинчохь буьтуш аьшпаш хилча, хьан дан хIуммаъ а ца хуьлу. И тергал ца дан Iема хьо, я кагло хьо.\nТIаьххьара суна сайх лаьцна хезнарг хIун ду, бахамна тIехула хиллачу махинацешна юкъахь хилла ю боху со, сох лаьцна информаци 2012- чу шарахь арадаьллачу "Аргументаш а, факташ а" газета тIехь а ю боху. Казанехь боху, я Назранехь, я Сызранехь ас сайн 70 шо долу нана ша цхьаъ дIатесна а, дуьйцу. Оцу бехкашна дуьхьал хIуммаъ а ца дало хьоьга, хIунда аьлча, лартIахь доцург и хиларна. Хьан меттиг бу - цигара хьо шайн ма-хуьллу араяккха гIертарг. Хьуна Iаламат хала ду цигахь, амма хIетте а хьо цигахь юьсу.\nТарамова лечкъина хиллачу ХIинжа-ГIаларчу петарна тIелеттачул тIаьхьа, "Марем" проектан декъашхоша дIахьедар дина Талламан комитете, бакъо йоцуш хIусам чу гIортарна. Бакъоларъярхоша билгалдаккхарехь, нагахь санна, талламаш бан дуьхьал хилахь, царна кхин дIа латкъам бийр болуш бу.


Эрмалойчоьнан президент лаьттинчу Кочарянан довхаттар долийна\n"Конституцин хIоттам бохорна" аьлла, бехкевинчу 64 шо долчу Эрмалойчоьнан хиллачу президентан Кочарян Робертан дов листар долийна оршотдийнахь. Оцу артиклца а догIуш, 15 шо хан кхачон тарло цунна. Кхелан система муьтIахь йолчу керлачу Iедалхоша ша бехк боцуш юьхьарлаьцна аьлла AFP агенталле Кочаряна.\n2008-чу шеран Зазадоккху-беттан 1-2-чу а деношкахь хиллачу хиламашна бехкелору Кочарян. ХIетахь протестхой дIасалохкучу заманчохь гулбеллачарлахь 10 стаг велира.\nПротесташ йолийнера махкахь, коьртехь хьалхара президент а, пачхьалкхан урхалхочун харжамашкахь кандидат волу Тер-Петросян Левон а волуш, президентан харжамийн жамIаш фальсификаци ю аьлла, дIакхайкхийначул а тIаьхьа, хаамбо RFI гIирсо.\nПрезидентан даржехь кхоалгIачу ханна хила бакъо йоцчу, Кочаряна дIахIоттийначу Саргсян Сержа толам баьккхина аьлла, дIакхайкхийра хIетахь. Кочарянна а, кхи а масех пачхьалкхан лаккхарчу даржашкахь болх беш хиллачу хьаькамна а дуьхьал долийра гIуллакх, Эрмалойчохь "бархатан карчам" хиллачул тIаьхьа.\nХIеттахь пачхьалкхан премьер-министр хIоьттира Пашинян Никол. Стохка аьхка дIалаьцна хилла Кочарян Роберт тIаьхьа йоццачу ханна маьршаваьккхира, юха а ГIуран-баттахь дIалецира.


Ассаламу Iалайкум, цхьа хаттар дара, хьaй аьтто белахь ахь хьайн дIа ма-кхаьчна жоп делча, доккха гIулкх хилар кхунах. Зудчуьна шен цхьана бахьнийца марха дацар, цIийна-де марха дара, цаьршина вовшаха батт йоккхуш цхьана дIадижча марха духий? ДжазакумуллохIу хайран.\nНагахь санна марха долчо – хуьлийла иза стаг йа зуда – эвхьаза гIуллакхан некъаш лелийнехь, масала барт баьккхинехь (оба аьллехь), чIор чIурах кхетийтинехь, иштта и санна долу кхидолу бахьанаш лелийнехь, ши бехке меттиг цхьаьна а ца кхоьтуьйтуш, цуьнан марха доьхна ца лору, оралла араяьлла яцахь.\nНагахь санна барт баккхар бахьана долуш, хьакхавалар бахьана долуш, йа иштта и санна долу кхидолу хIуманаш лелор бахьана долуш оралла араялахь – марха доьхна лору, ши бехкеметтиг цхьаьнакхетта яцахь а.\nЙа вуьшта аьлча: зудчуьнца эвхьаза гIулкхан некъаш лелийча марха доьхна ца лору, нагахь санна ши бехкеметтиг цхьаьнакхетта а яцахь, оралла араяьлла а яцахь. И некъаш лелор бахьана долуш оралла араялахь марха духу. Ши бехкеметтиг цхьаьнакхетча а марха духу, оралла ара яьлла яцахь а.\nЦундела, ахь хьайн хаттарехь хоьттучу кепара, нагахь санна и стаг шен зудчунна барт боккхуш, цуьнца цхьаьне дIавижча, цаьршинан ши бехкеметтиг цхьаьнакхетта а яцахь, цу стеган оралла яьлла а яцахь, цуьнан марха ца духу.\nАмма нагахь санна ши бехкеметтиг цхьаьнакхеттехь, йа оралла яьллехь – тIаккха цуьнан марха доьхна лору.\nТIаккха, нагахь санна рамадан баттахь, багахь марха а долуш, ши бехкеметтиг цхьанакхетийтинехь, и хIума динчо, цкъа ша дохийна марха доькхуш кхаба а деза, тIаккха шена тIера оцу къинан мохь байбеш «каффарат» дан а деза.\nНагахь санна ши бехкеметтиг цхьаьнакхетта а йоцуш, оралла араяларца марха доьхнехь, «каффарат» дар тIе ца дужу, и де доькхуш кхаьбчахьана тоам болуш хуьлу.\n Ши бехке меттиг цхьанакхетар бохучух кхузахь луург иштта ду: борша стеган бехкеметтиган корта зудчуьнан бехкеметтигца къайлабалар.


Гуманитаран гIоьнна 22 млрд. доллар дойур ду кхушара дуьненаюкъаралло\nМангал-бутт 28, 2017\nСтохка дуьненаюкъаралло гуманитаран хьашташна дайина 27 миллиард 300 миллион доллар.\nГуманитаран гIоьнна 22 млрд. доллар дойур ду 2017-чу шарахь\n2017-чу шарахь 22 миллиард доллар хьажор ду Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло гуманитаран гIо дарна. И ахча дойур ду кху дуьнентIерчу тIеман конфликташкахь а, Iалам карзахдаьлла а эшам хиллачу 93 миллион адамна накъосталла деш.\nБерриг а гIо кхачор долу нах беха 33 пачхьалкхахь, шайна юкъахь Шема а, Йемен а, Иракъ а, Къилба Судан а, Нигери а йолуш. Цуьнца цхьана, гуманитаран гIонан коьрта дакъа – 8 миллиард 100 миллион доллар- хьажор ду Шемарчу мухIажирашна.\nКхин а 1 миллиард 900 миллион доллар лур ду Йеменехь бехачу 10 миллион бахархошна. 1 миллиард 300 миллион доллар дойур ду Къилба Суданерчу 5,1 миллион бахархошна. 1 миллиард доллар лур ду Нигерина. Цигахь а ву мацалла а, хьогалла а хьоьгуш 2 миллион гергга вахархо.\nDevelopment Initiatives организацино бинчу хаамца, стохка Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло гуманитаран хьашташна дайина 27 миллиард 300 миллион доллар.\nЦу ахчанах доккхах долу дакъа 20,3 миллиард доллар деллера цхьацца пачхьалкхаша а, Евробертан институташа а. Кхин а 6,9 миллиард доллар вовшахкхеттера наха сагIийна деллачу ахчанах.\nПачхьалкхаша деллачу дерриг а сагIанах 3 дакъа дича, ши дакъа делла Iамерко а, Британино а, Германино а, Швецино а, Японино а.\n2016-чу шарахь Европерчу пачхьалкхаша 25 процент алсамделла гуманитаран фонде ахча. Ткъа Гергарчу Малхбалера пачхьалкхаша 24 процентана лахдина шаьш сагIина лучу ахчанан барам.\nЕрриг а пачхьалкхаш схьаэцча, бохам хиллачу нахана гIо дан уггаре а дукха ахча делларг ю Цхьаьнатоьхна Штаташ - $6.31 миллиард доллар.\nООН орцахъяьлла мухIажиршна\nТховкIело лур яц Евроберто ша цатешачарна\nООН: дуьненчохь миллионашкахь адамаша мацалла хьоьгу\nШемахь кхерамазаллан зонанаш кхолларан план кечйина Оьрсийчоьно\nШемарчу кхерамазаллан зонанехь лаьцна меморандум тIеэцна Астанахь\nСайдуллаев Малик: Европан цивилизацин дакъа хиларе терра, кхетамца хила еза нохчийн кхане


Лоьрийн къоьлла лаьттачех ю Ставрополь а, Нохчийчоь а\nЧиллан-бутт 23, 2022\nРегионашкарчу лоьрийн кхачамаллех хIоттийначу рейтингехь тIаьххьара ю Ставрополь а, Нохчийчоь а. Хьалхара лоьрийн гIо кхачон, 10 эзар вахархочунна кхочург лерича, пачхьалкхехьчул а лахара ду Оьрсийчоьнан Къилбан а, Къилбаседа Кавказан регионийн а могIаршкахь болчу лоьрийн терахь. Дечкен-баттахь динчу диллинчу зерийн статистика гайтина Оьрсийчоьнан могушалла Iалашъяран министралло.\nБинчу талламца а догIуш, юккъерчу барамехь лерича, Оьрсийчохь 10 эзар вахархочунна кхочу 21 лор. Оцу юкъанна, Ставрополан кIоштахь (чакхенгара схьа лерича 9-гIа меттиг), Нохчийчохь (10-гIа меттиг) итт эзар вахархочунна кхочу 16 лор.\nТоъал кхиаме йолчу Ростовн кIоштахь (10 эзар вахархочунна 17 лор), Краснодаран кIоштахь (18) юккъерчу Оьрсийчохьчул а лахара гойту лоьрийн кхачамалла. Пачхьалкхехь болчу юккъерчу бараме гIоьрташ гайтам бу Дагестанехь а, Волгоградан кIоштахь а (20-20).\nОцу юкъанна, 10 эзар вахархочунна сихаллин гIо кхачочу лоьрийн кхачамалла лерича, Дагестан чакхенгара схьа тӀаьхьарчунна хьалха нисъелла пачхьалкхехь а. Сихаллин гIо кхачон бригадаш тIетоьаш йоцчу 10 регионийн топехь нисъелла Ставрополан кIошт (чакхенгара схьа 5-гIа меттиг – 5,8 лор ву 10 эзар вахархочунна).\nДагестанан "Монитор пациента" юкъараллин организацин куьйгалхочо Увайсов Зияутдина дийцира Кавказ.Реалиина, лоьраш тоьаш цахиларх дуккха а нахера аьрзнаш шайга кхаьчна дац аьлла.\n"Генарчу кIошташкахь проблемаш хила тарло, схьагарехь. Дукха хьолахь, лоьраша латкъамаш бо, ярташкарчу кIошта лоьраш балха баха дог даийта "Земский доктор" а, кхинйолчу программашкахула а ахчанаш кхаьчначул тIаьхьа, шайн дала догIу премеш а, алапаш а сецадо бохуш. Амма оцу программаша дог доуьйту, уьш йоьзна яц хIора баттахь лучу алапашца а, премешца а", - билгалдоккху юкъаралхочо.\nУвайсовна хетарехь, нагахь санна, шаьш кхоьллина иштта проблемаш ца хIиттаяхь, дозанаш а ца деттахь, генарчу а, иштта лаьмнашкарчу а кIошташка лоьрийн белхаш бан баха луурш гIура бу цига.\n*Аннекси йинчу ГIирмера хьал а лерина Оьрсийчоьнан официалан статистико.\nПациентийн бакъонаш Iалашъечу "Монитор пациента" юкъараллин организацийн филиалаша ханна болх сацийна ГIебарта-Балкхаройчохь а, ГIалгIайчохь а ахча цахиларна. Ахча оьшу юристашна а, офис лаца а, интернетна а, коммуналан хьашташна а.\nКъилбаседа Кавказехь дIаяьхьначу терапевтийн форумехь Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна "Авиценна" мидал елира, могушалла Iалашъярехь а, лоьрийн Iилманаш кхиорехь а доккха дакъа лацарна. СовгIат дIакхачийра хьаькамна тераптевтийн Iилманан а, медицинан а Оьрсийчоьнан юкъараллин куьйгалхочо, РАН-ан академико Мартынов Анатолийс а, Оьрсийчоьанн Юккъерчу федералан гонийн пульмонолога Малявин Андрейс.\n"Лаамхой" санна Украине хьийсорхьама Нохчийчоьнан бахархой лоьцуш бу - бакъоларъярхой\nГериханова Аминина экстрадици ярна дуьхьал Лондонерчу Румынин векалтна хьалха пикет дIаяьхьна


"Эхье полкан" турпалхой\nПетарбухерчу метрохь гучуевлира "Эхье полкан" турпалхойн сурташ тIелетийна вагонаш.\nПетарбухехь гучуевлла дуьхьалонан акцин керла кепаш\nШи-кхо де хьалха уггаре адамаш дIасалела доладеллачу сохьтехь Петарбухерчу метрохь гучуевлира "Эхье полкан" турпалхойн сурташ тIелетийна вагонаш. Уьш бара бевзаш болу политикаш а, Iедалхой а. Портреташна кIел яздина дара церан хьунарш дийцар – хIунда бахана цу нахана тIе цу кепара тидам.\nИштта, масала, Путин Владимиран портретана кIел язйинера хIара текст: "Пуьтанча, гIортор йина пенсе воьду хан тIетохарна".\nЦунах лаьцна материал арахецна Маршо Радион Оьрсийн сервисо. ХIара цуьнан боцца чулацам бу.\nВалуев Николай а, Матвиенко Валентина а, Макаров Вячеслав а гайтина бара Оьрсийчьурча бахархошна пенсе боьлху хан тIетохаран низам тIеэца кхаж тесна депутаташ санна.\nМетро чуьрчу галерейна юкъаваханера Петарбухерчу полицин хьаьким инарла Умнов а. Цуьнан суртана кIел яздина дара "Гезгмашин беттан 9-чохь Питерехь дуьхьалонан акци дIасалалла омра делла, хIуматоьхначеран декъа бара зударий а, бераш а".\n"Эхье полкан" вагонех лаьцна хаам сихха баьржира социалан машанашкахь. Шайн акцех лаьцна яздира шаьш цуьнан авторша – "АгитРоссия" тобанан жигархоша. Цу тобано шайниг " Путинан пропагандаца къийсам дIахьон федералан канал ю боху, урамашкахь агитаци дIахьон". Иза кхоьллина кхушеран Товбецан-беттан 20-чохь.\nШайн акцина комментари еш "АгитРоссия" тобанан декъашхоша къаьсттина билгалдоккху, шаьш и акци йолинчу хенахь метрохь дукха адам хилла хилар а, цара шаьш иза вуно къобул еш хилар гойтуш хилар а.\nПенсин реформа тIеэцарна бехке болчу нехан сурташ дIадеттар ша цхьа акци яц "АгитРоссияно" дIаяьхьнарг. ГIадужу-беттан 7-чохь цуьнан жигархоша акци вовшахтуьйхира Путин Владимир винчу денна хьажийна йолу. Цара "декъалвира" Оьрсийчоьнан президент, "Аврора" крейсер лаьттачу меттигана дуьхьал долчу Сампсонин тIайна тIе "Петарбух дуьхьал ю Путинна" (Петербург против Путина!) баннер а оьллина.\nПутин Владимир винчу денна хьажийна акци.\nЛахьан-беттан 2-хь, "Хан тоьхна йоцу дуьхьалонан акци" боламан жигархошца цьаьна уьш дуьхьал бахара Петарбухе веанчу Кремлан пропагандистана Соловьев Владимирна. Цу акцин цIе яра "Зарзар хьозан боьхалла" (Соловьиный помет). Соловьев къамел дан кечвеллачу Ленсоветан културан хIусаманна хьалха полицино дIалецира цу акцин 7 декъашхо. "Хан тоьхна йоцу дуьхьалонан акцин" боламан 6 декъашхо дIахийцира дукха хан ялале, ткъа "АгитРоссииян" жигархочунна Иванкин Павелна 10 де хан туьйхира набахтехь яккха.\nАмма и стаг бехке варан бахьана Соловьевна дуьхьал хьажийна текст тIехь йолу кехаташ даржор дацара, полицин белхахоша бохург ца дар дара.\n"АгитРоссиян" жигархой каро атта дац. Уьш кхеташ бу махкахь хIоьттина хаьл бахьанехь шайна тIехь даиман а кхерам лаьтташ хиларх. Цундела шайн цIерш ца йоху цара, журналисташца цхьаьнакхеташ хилча а, цара иза до къайлахчу меттехь.\nКарарчу хенахь "АгитРоссия" тобанан жигархой кечйеш бу керла акцеш. Амма шайн планаш, кхеташ ма хиллара, къайлехь латтайо цара.


COVID-19 уьнна дуьхьал 300 эзар стагана вакцина тоьхна Нохчийчохь\n300 эзар сов вахархочунна вакцина тоьхна Нохчийн республикехь COVID-19 вирусна дуьхьал. Цуьнах лаьцна хаам бо меттигерчу "Грозный-информ" агенталло, Нохчийчуьрчу могушаллан министраллана тIе а тевжаш.\nДийцарехь, республикехь жигара дIайоьдуш ю коронавирус инфекцина дуьхьал вакцина тохар. Могушаллан министраллерчу хьастано чIагIдарехь, Нохчийчуьрчу "массо а поликлиникашкахь а, дарбанан цIийнашкахь а раьгIнаш хIиттина" COVID-19-на дуьхьал маха тохийта луучеран. Могушаллан министралло чIагIдарехь, Нохчийчохь "верриг а вакцина тоьхна ву 300 852 вахархо".\nХьалхо зорбанан гIирсаша хаам бира, Нохчийчохь нахана ца лаахь а, лууш санна вакцинаци еш хиларх лаьцна. Иштта, нах мехий деттийта декхаре беш Iедалхоша административан ресурсах пайдаоьцу. Оцу кепашца махкара гайтамаш дикачу агIор хилийта хьийза Iедалхой, яздо Кавказ.Реалии портало.


Уьрсаца полицина тIелатар динарг лаьцна Норвегехь. Нохчийчуьра ву, боху зорбанаша\nЛахьан-бутт 09, 2021\nОсло гIалин Брислетт кIоштахь вийна, полисхошна тIелатар дина жимстаг. Ша сацо хьийзачу цхьахволчу полисхочунна чов йинчул тIаьхьа вийна иза, яздо Кавказ.Реалии портало.\nВидео тIехь гуш ду, кафена гена доццучохь полисхойн машено пенах тIетаIийна тIелеттарг, ялхозза герз долу. Дарбан цIийнехь кхелхина тIелатар динарг.\nХиллчун тешаша дийцарехь, тIехула йоьхна хIума а, йа когахь мачаш а йоцуш, цхьалха хиллера зуламхо. Цара чIагIдо, "АллахIу Акбар" бохуш, тIелеттачо мохь беттара аьлла.\nНорвегин TG ресурсо бинчу хаамца, 30 шо долу Нохчийчуьра схьаваьлла вахархо хилла иза. 2019-чу шарахь а уьрсаца динчу тIелатарна тIехула, Осло гIалин кхело психиатрин дарбан цIийне хьажийнера иза дарба лелон. Дина тIелатар терроран тохар ца лору Норвегин полицино.\n"Хила тарло кхузахь цхьана кепара бахьанаш, амма карарчу хенахь терроран акт ду ала, информаци тхоьгахь яц", - аьлла полицин инспекторо Брекке Эгиль Йоргена шинарин дийнахь хиллачу пресс-конференцехь.\nГIадужу-беттан 13-чохь Норвегерчу Конгсберг гIалахь 37 шо долчу Данин вахархочо Iадца а, чIуца а адамашна тIе тохарш долийра суьйранна. ТIаьххьарчу полицин хаамашца, пхи стаг вийра, шинна чевнаш йинера. Байинчарлахь 4 зуда а, цхьа стаг а вара - 50 шарера 70 шаре кхаччалц.\n2018-чу шарахь уьрсаца тIехбуьлучу нахана тIелатар динера Нохчийчуьра схьаваьллачу 21 шо долчу Азимов Хьамзата Парижерчу операна уллохь. ХIетахь цхьа стаг вийра, веанна кеп-кепара чевнаш йира. Полисхоша герз тоьхна вийра зуламхо.\nСтохка ГIадужу-беттан 16-чохь 47 шо долу историн а, георграфин а хьехархо Пати Самюэл вийра, Москвахь вина, дуккха а хан хьалха доьзал Францино тIеэцна волчу Анзоров IабдуллахIа. Иза ша а вийра лоцучу муьрехь полисхоша. Социалан машанашкахь иза радикалан кхайкхамаш беш лелла хилар билгалдоккхура прессо.\nХьехархочо ша вен масех де дуьсуш, школехь берашна дешан маршонан мах буьйцуш, довзийтина хилла Charle Hedbo журнало Пайхамар Мухьаммад аьшнашвеш дехкина суьрташ. Нагахь санна, цаьрга хьовса лууш дацахь, цо пурба деллера бусулбачу къомах болчу дешархошна классера арадовла. Хьехархо Пати Самюэль вевзаш а ца хиллера Анзоровна, цо динчух лаьцна видео тIехь бинчу кхайкхамехь хиинчул тIаьхьа, цо болх бечу колледжана хьалха а веана, цунна урс тоьхнера цо. Цул тIаьхьа корта схьа а хадийна, цуьнан сурт даьккхина, социалан машанехь даржийнера\nПати Самюэль вер Францино терроран могIара диллина.


Гонаха тийна ду » Нийсо-Дагестан\n17.04.2019 260 0 niyso\nПетаран догIанаш дайар, хIара ду аьлла, доккха халахетар а дац, нагахь доьзалехь, я балхахь стоьлан гIутакха чохь, я, масала, лулахошкахь охьадехкина уьш кхин а делахь. Амма, ма-дарра аьлча, уьш кхуьнгахь долу тIаьххьара догIанаш дара, хьалха лелийнарш кхуо шозза дайинера. ХIорш а дойъур дуйла хууш, керланаш дойтур ду бохуш, Iийнера хIара – хIан, хIинца дIалаца, тIаьххьарнаш а дайи. Бакъдерг дийцича, уьш-м кхунна бен цхьанна а оьшуш а, дера, дацара, хIунда аьлча хIара бен цу петара чувоьдуш стаг а вацара. ДогIанаш-м ур-атталла цу чохь Iаш йолчу кхуьнан нанна а ца оьшура. Иза чуьра арайолуш а яцара: цкъа-делахь, йоккха стаг лифтах кхоьрура, иссалгIа гIатт хилча, гIаш хьала-охьаялар забар ма яций; шолгIа-делахь, ара хIунда йолу? Бевзарш кху гIалахь цуьнан бацара, яахIума кIанта йохьура, цул сов, дуккха а шерашкахь ша къора хиларна, йоккхачу стеган нахаца къамел дар а дIадаьллера. Оцунна-м хIун ден дара? Долчул хаза ду, догIанаш дар кхунна кхозлагIчу дийнахь бен гучуцадалар, ша неIарна хьалха лаьттачу хенахь. Массо а кисана леррина куьг хьаькхначул тIаьхьа, хIара ойла ян хIоьттира, мичахь эгийна я дитина уьш – балхахь, цIахь, кхечу курткин кисанахь? «Ма тентак ю-кх хьо, сан кIант!» – олура нанас хIорш цхьаьна бехачу хенахь. Цуьнан гІоргІа, чІагІделла даьлла, биргIа екаш санна долу аз дара, иза-м цуьнан хIинца а ду. Кхунна чIогIа новкъахетара, нанас и дешнаш нах а болчохь аьлча. Йоккхачу стеган иштта халонаш ца хуьлура, ур-атталла хIинца а цхьа а хIума цунна диц а ца лора, цо хIумма а яйа а ца йойъура, шен тIех дика иэс хиларна. Ма-дарра аьлча, хIинца цо хIун йойъур ю, я хIун йицйийр ю? Цуьнан дахаран гIайгIабар хIинца кIантехь дара. Тентак!.. Хуур дара-кх, кхузткъе итт шо кхаьчна волу хIара санна, иза заводехь болх беш елахьара, хIуъа болх иза хилча а, ткъа машенаш дIахIитточохь буьйсанна ха дар муххале а.\nГалдаьлларг дара, ахь мел чIогIа неI йиттича а, йоккхачу стага иза дIайоьллур яцара, нагахь шена иза етташ хезча а: кIанта чIогIа дихкинера цунна неIарна улле яхар, иза дIаеллар. ХIара шиъ дедда-юкъа гора, ткъа тахана кхозлагIа де а дара хIара нана йолчу ванза. Дукха хьолахь хIара сарахь вогIура, кхуо чорпа а, худар а дой, кхара пхьор дуура. Цул тIаьхьа кхуо баяна тIехь шен репертуар кхочушйора, юха ша буьйсанна балха дIавахале цхьана сахьтана дIавуьжура.\nЧорпа а, худар а чекхдаьлла хир ду йоккхачу стеган, амма меца хиларна-м сагатдеш хир яцара иза, цуьнан хенахь де-буьйса хIума ца юууш даккхар бе а болх бац, иза кхунна цхьаъ хиларна кхоьрура: кIант шел хьалха кхалхарна. «Муха ву хьо? – хоттура цо шен чIогIачу озаца, хIоразза а шеконца кхуьнан юьхьа тIе а хьоьжуш. – Аз-м ца велла хьо? ХIумма а лозий хьан?» Цуьнан шен хIинццалц схьа лозуш цхьа а хIума яцара. Лерса а, бIаьрса а лагIделлера, корта а хьийзара, амма цхьа а лазар дацара – хIан-хIа, ур-аттал цергаш ца лезнера ненан цкъа а. Ата а лора, кег а лора цуьнан уьш, амма лаза ца лозура. Цуьнан хIинца а ах сов цергаш йиснера – шен кIентан чул дукха.\nХІара саннарг хир дуй хууш, тІаьхьалонна догІанаш дайтина ца Іаш, неІаран горгалин метта стогар хІотто лууш а вара хІара, горгали, нуьйда тІетаІийча, хьалалеташ. Амма, гуттар санна, ца ларийра – гІуллакхаш дукха хиларна. ДогІанаш болх бечохь дисина я цІахь охьаэгийна. Корта охьатаІийна, кхин а цхьана минотехь лаьттина, лифт схьакхайкхира кхуо. Ойлане ваьлча, корта лохха охьабохуьйтуш Іедал дара кхуьнан, букъ тІе а баьккхина, гІайгІане хІара гича, ур-аттал нус а юхий хьовзура: «ХІун хилла? ХІун хилла?» – олий. Нана-м йийца а ца оьшура. Цо цу сохьта шен коьрта хаттар лора: «ХІун лозу хьан?» Цкъа кхуьнан коьрта тІе куьг а диллина, цо элира: «Корта тилла хилла хьан-м. ХІунда тилла хьан корта?» Иштта хаттарш луш хазахетара нанна. «Ойн, хьо муха ца кхета? – олура кхуо, нанна цхьа а дош хезар доцийла а хууш. – Сан кхузткъе итт шо ма ду. Кхетий хьо, кхузткъе итт! Со къена ву!» Иза-м хаза гІерташ а дера яцара. Ша-шена билгалдаьккхинера нанас – кІентан кІунзал бу.\nАра а ваьлла, корта хьалаайира кхуо. Кхеран корашкахь бода бара. И хІун сонта хІума ду – бодашкахь Іар? ХІун ду иза? Тоьках ахча кхоор я дахаран тІаьххьарчу шарахь Соьлжа-ГІалахь кийра боьссина болу кхерам. «Иштта ойла дика яло», – кхетийра хІара нанас. Ойла ян! Стенах йийр яра цо ойла?\nХІокху маршрутехула автобусаш ледара лелара, сарахь-м наггахь бен ца йогІура уьш. Кестта хІокхунна шен когаш шелбалар хааделира, тІаккха хІара ирхкхиссавала волавелира. Хаза сурт-м хьаха ду – ирхкхиссалуш волу воккха стаг. Кхин а хаза ду социйлехь массо а кхиссалуш хилар – баккхийнаш а, кегийнаш а. Автобус кхин шовзткъа минот яьлча еара, хІокхунна цуьнга хьежа кІордийначу хенахь.\nЧоь шиъ яра, ший а жима а яра. Цхьанна чохь кхуьнан кІанттий, нуссий дара, вукхунна чохь – хІарий, кІентан кІанттий. КІентан йоІа кухни чохь шена дІасабоьллуш болу маьнга хІоттабора. Бакъду, ден да буьйсанна машенаш дІахІитточохь ха дан волавелчхьана, кІентан йоІ цуьнан метта дехьаяьллера. Нагахь перестройка цхьана-шина шарна кхин а яхъеллехьара, кхарна йоккха петар лур яра. Амма хІусамна йолу рагІ тІаьххьарчу масех шарахь меттахйолуш яцара. Цхьа дегайовхо яра: кегийнаш, зуда-маралла а дина, хІусамера дІабахар. Делахь а уьш дІабаха сиха-м бацара.\nУггар хьалха кхуо кисанаш теллира – ур-аттал стохка дуьйна ша тІейохазчу пальтон а тІехь, юха ша туькана кхехьна тоьрмигаш, шкафан а, сервантан а гІутакхаш.\n– Ахь хІун лоьху? – хаьттира несо, цуьнан озо гойтура иза кхуо лелочунна реза цахилар.\n– ДогІанаш дайина ас. Бабин.\nКхуо йоккхачу гІовгІанца уьш лехаран бахьана кхара шена лохуш гІодаре сатийсар дара. Дика хир дара – ца бешаш, гуттар а долчу резадацарца цара аьлча: хьуьлла ду хьан догІанаш, бен а доцуш охьакхуьссу ахь уьш… Амма цхьа а вист ца хилира, массо а телевизорна чувоьллера.\nСхьахетарехь, догІанаш кхуо я машенаш ларъечохь, я заводехь дитина. Кухни чу а вахана, картолаш а йохйина, чайник тІехІоттийра кхуо, юха:\n– ХІума юий аш? – хаьттира, неІарехьа мохь а тухуш.\nВистхуьлуш цхьа а вацара, делахь царна яахIума ца еза. ХIума а кхаьллина, ха дан ваха кечвелира хIара.\n– ХIан, со вахара, – элира кхуо учара дIа.\nДуьхьал юха а цхьа а вист ца хилира. ХIун эр дара цара? «ГIо»?\nАвтобус, дукха ца Iаш, схьаеара. Дикачу меттиге охьахиира хIара, пальтон массо а нуьйда дIа а тесна, бIаьргаш дIа а къевлина, дIатийра. Кхуьнан белхан меттиг гIалин кхечу агIор яра, дIакхачале жимма наб ян а кхиира хIара.\nХехой Iен чоь – цхьана кога тIехь долу жима цIа дара – цу чохь столлий, гIанттий, дечиган маьнгий . Кхин а тоькаца йовхо лун пеш а, «Океан» олу шира радиоприемник а лаьттара чохь. Дийнахь ха деш волу хехо дIа а вахийтина, догIанаш лаха хIоьттира хIара. Амма кестта гучуделира кхузахь уьш цахилар.\nШаьш гуттар а деш ма-хиллара, машенаш лаьтта меттиг теллира кхуо – ши эзар машен дIахIоттош йоккха майда яра иза. Къеггинчу серлонехь фараш а, катафоташ а шатайпа лепара. Буьйсанна машенаш дIаюьйшучу йоккхачу меттигах тарлора хIара майда. Дийнахь синтем боцуш дIаса а хехкаелла, царах хIора а шен меттигехь дIатаръеллера, неIарш, кораш леррина дIа а къевлина, чIогIа наб а кхетта.\nШаьш, машенашка хьовсуш, го баьккхина девлча, хехойн дIатовжа бакъо яра. ХIара маьнги тIе дIатаьIира, коьрта кIел куй а биллина, тIе пальто а тесна. Дечиган маьнга готта а, боца а бара, тоькан пеш цкъа дIайовш, юха тIех йохлуш яра, цул сов, буьйсанна чохь латийна лампа хила езара кхеран – цундела синтем боцу гIенаш гора кхунна цхьаъ вукхунна тIаьххье. Масала, кхунна гIенах дуьхьалтуьйсура, нана йолчохь пена тIехь кхозу сахьт саца а сецна, ша гIанта тIе а ваьлла, иза доладалийта гIерташ. Дерриг а дегош хуьлу – гIант, ненан когаш, догIа карахь долу куьг, пена тIера сахьт, хIинцца цхьа бохам хир бу… ХIара самаволу. Цхьаммо ондда неI етта – схьахетарехь, тIаьхьависина веана машенахь верг. Иза чу а витина, юха а дIавуьжу хIара. Иштта гуттар а хуьлура: дог доьхначу а, дегабаам бинчу а, доккха халахетар хиллачу а хенахь кхунна наб йогIура. Дукха хан йоцуш, нана Соьлжа-ГIалара дIаюьгучу хенахь, уггаре а ца торучу меттигашкахь набарна охьаоьгуш вара хIара, цхьанхьа охьахиъча я корта дIатовжийча.\nСахьт-м нана йолчохь, схьагарехь, билггал сецна хир ду. Кхуо кIиранах цкъа дулура иза, амма селхана-тахана саца мегаш дара сахьт. Къанъеллачу йоккхачу стагана стенна оьшура хан ларъяр? ХIан-хIа, билггал хенан гуттар а бала кхочура цуьнан. «Нийса лелаш дуй сахьт?» – олий, хIоразза а хоттура цо, хIара ша йолчу веача. Цунна цкъаццIа кIиранан муьлха де ду а, беттан хIун терахь ду а ца хаьара, амма де-буьйсанан хан – иза ша дара. Бодашкахь Iаш хуьлура иза, цхьа а варе сатуьйсуш а, я цхьанхьа а яха сиха а яц, амма хьалаоьккхий, стогар лато йоьдура – сахьта тIе хьажархьама. «Дуьйлиний ахь? – хоттура хIоразза, кIант дIаваха хьалагIаьттича. – Хьо юхаваллалц лелар дуй иза?» –\n«Лелар ду, лелар ду…» Ца тешаш, синтем боцуш сахьте хьожура нана – Соьлжа-ГIалара кхин хIумма а яцара цо шеца схьаэцна, иза доцург (сахьт шина куьйгаца цунах иза тасаелла дела дисира карахь). Дала тIе ма доийтийла иза сацар. «Ас хьоьга хаьттира, дуьйлиний ахь аьлла. Ахь – дуьйлина элира, юха хан тIекхаччалц лелар ду. Лела ма ца лийли. ХIунда? Дула вицвеллера хьо? Со йиц ца елла, хьо вицвелла, и муха ду?»\nИза шен ткъа шо кхаьчначу хенахь дуьйна Кавказехь яьхнера – Тбилисехь, Ереванехь, Соьлжа-ГIалахь. Цуьнан цхьа шатайпа кавказахойн акцент кхоллаеллера, схьахетарехь, гуьржийн акцент хила мегара иза. Ма-дарра аьлча, Тбилисехь бехачу оьрсийн акцент, цхьа шалхалла долу сурт, оцу ширачу меттан генара юхаалар. «Самаели со – ялх даьлла. Жимма хан яьлча, хьаьжи со – юха а ялх даьлла лаьтта. И хIун ду, муха ду? Iуьйре я суьйре? Ца хаьа суна. И сахьт лаха хIунда ца туху ахь? Айса дулур ду ас, хьуна дицлуш хилча. Я ахь хуъушехь ца дуьйлина иза?» ХIара собаре ладугIуш Iара, амма иза гIуллакх доцург дийца йолаелча, кхуьнан собар кхачадора: «Тоьар ду! ХIун дуьйцу ахь, ойла ехьа! Муха хуъушехь? Суна стенна оьшу иза?..» Амма иза къора ма яра. Леррина кхуьнан бете хьоьжура нана, кхетара, оьгIаз а вахана, кхуо дов дойла. Юха бехказъялархьама дуьйцура: «Серлаели, малх а хьаьжи, ялх а даьлла, лаьтташ ду сахьт. Иза муха ду? Иштта хуьлийла ма дац. Иштта хила ма ца хуьлу. ТIаккха лаьтташ ду-кх сахьт: я доьхна, я ца дуьйлина. Нагахь лахахь кхозуш хиллехь…» Ур-аттал ишарш а гуьржийн яра цуьнан я оьрсийн уьш гуьржех тера лелачу хенахь. ШолгIа оьгIазваха кхуьнан ницкъ ца кхочура – гIаддайна шен кIунзал болу корта охьабохуьйтура кхуо, вист а ца хуьлуш Iара.\nХIаъ, догIанаш, уьш заводехь дисина, билггала. Хало цхьана хIуманца яра: пIерасканан де тIедеанера, иза белхан де дацара. ТIаьхьарчу хенахь заводо кIиранах кхаа дийнахь болх бича, доккха хIума дара, ткъа еарин дийнера оршот дийне кхаччалц дукха хьолахь мукъа денош дара. Цу деношкахь заводе кхача шатайпа – тIехь цIен раз сиз болу пропуск я юкъадуьллу кехат дезара. Амма кхуьнан я иза, я важа а яцара, цундела хехочуьнца дийца дезара. Делахь а хIумма а дац, мухха ваьлла а, чекхвер вара цига-м. Оршот де кхаччалц нана ша юьтийла дацара.\nКхунна дагадогIу, догIанаш тата а доккхуш, охьаэгар – кладовой чохь стоьлан когана уллехь. ДогIанаш охьаоьгуш даьлла и шатайпа тата кхунна муха дицделла? «Дада, хьан склероз ю». «Батя, хьан склероз ю». «Воккха дада, хьан склероз ю». И дош чIогIа лела даьлла кхеран доьзалехь.\nБуьйсанна юккъехь арахь малъелира, дуькъа ло доладелира, машенаш Iаьнан ханна дIайийшош санна. Кестта гонах дерриг а кIайделла дIахIоьттира, тийна дара, Iаьнан хьуьнахахь санна.\nХIинца дерриг а хехь волчух гIоьртина дара. Жима а, буьрса а, эскархойн шуьйра доьхка юкъахдихкина зуда шена ма-гинна, кхунна хиира ша кхуза эрна веанийла. ХIара, раз а вирзина, бехке вела а къежаш, эхь доцуш дехьа вала ца гIерта ша бохуш санна, турникетана гергахьа веача: «Пропуск!» – аьлла, мохь а тоьхна, цхьана хенахь чохь тапча хилла хумпIар доьхканна тIехь кхаьзначу меттиге ка туьйхира зудчо. Хадам боллуш долу цуьнан лелар а гина, хIара цу сохьта проходнойра аравелира.\nАвтор: Олег Ждан (Гочйинарг - Арсанукаев Муса)


Дукха адам ду хIинца а Афганистанера арадала гIерташ\nКабул, аэропортана гонаха\nКабулан аэророртехь а, цунна гонаха а эзарнаш нах бу гулбелла, "Талибана" дIалаьцначу Афганистанера дIабаха аьтто баларе сатуьйсуш,яздо "Карара хан" телеканало. CNN телекомпанино бинчу хаамца, церан терахь ду 10 эзар хиллал. Британино хаам бина, тIаьхьарчу шина дийнахь ши эзар стагана эвакуаци йина шаьш аьлла. Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа дуьйцу шаьш талибаш Кабул чубаьхкинчул тIаьхьа 18 эзар стаг цигара араваьккхина бохуш. Эвакуаци йинчарна юкъахь бу Американ махкахой а, цаьрца болх бина афганхой а.\nАфганистанна а, малхбузерчу пачхьалкхашна а юкъара "хIаваан тIай" уггар хала цу тайпачу операцех цхьаъ ю аьлла, президенто Джо Байдена. НАТО-н векалша кхайкхамаш бо талибашка, эвакуаци ярна новкъарло ма е шайна бохуш. Амма тIемалоша дIахьедина, афганхой махкара дIабаха ца лаьа шайна аьлла.\nТалламан-чекхволуьйту меттигаш ехкина цара аэропорте боьдучу некъашна тIехь, дукхачу хьолехь чекх ца буьйлуьйту цара махкахбовла гIерта нах. "Карара хан" телеканалан журналисто дийцарехь, дукха нах бу хIинца а аэропорте кхача гIерташ.


"Шен бакъонаш йоцийла а хууш, садетта нохчийн нанас"\nКху беттан 20-чохь Дуьненаюкъара берийн де ду аьлла билгалдаьккхина Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Юкъаралло.\nАдамашна юккъехь уггаре а гIийла, шаьш шайна гIо дан а, орца кхачо а аьттонаш боцурш ду бераш, массо а хIуманна тIехь баккхийчарех доьзна а долуш. Цундела церан бакъонаш ларъяр декхар дина тIедиллина ду церан дай-наношна а, йоллучу юкъараллина а.\nБакъдолчохь амма дуккха а меттигаш нисло, берашна гIелонаш еш а, цаьрца баккхийнарш къиза хуьлуш а, бераша мацалла а, хьагалла а, тIемаш а, шайн хенаца ца богIу хала белхаш бан безар а ловш.\nНохчийн доьзалшкахь цIахь а, арахь а уггаре а баккхий сатийсамаш шайца боьзна а, уггаре а боккха тидам шайна тIехь латтош а, доцуш ца мегаш дукхадезаш а хуьлуш ду бераш.\nЦхьадолчу дас-нанас уьш шогаллехь кхиадахь а, царна цхьаццаболчу доьзалшкахь тухуш я уьш дера човхош нислахь а, амма цхьа а доьзалан да я нана къера хир дацара шена шен доьзалхо, олуш ма хиллара, шен сил а дукха ца деза бохучунна.\nКъаьстина нанойх хьакхалуш ду и хIума – берах ца къастархьама ша вуьшта ловр доцурш ловш хуьлу хийла зудчо, бохуш дийцира Маршо Радионе деа беран нана йолчу Гадуева Зинас.\n"Ца лолвш хIун ду нохчийн зудчо! Оцу берах ца яла гIерташ марзхойн хало а лов, цIийнден хало а лов, иза наркоман велахь а, молуш велахь а, болх беш вацахь а. Болх ца хилча, да-м суна болх ца карабо, олий паргIат волу, ткъа нана ца йолу шен беран рицкъ ца лехча, базар йолий а, мичча а йоьдий а", - бохуш, дуьйцу берийн нанас.\nНагахь санна, Нохчийчохь берийн кхетам-кхиоран болх доллучу декъехь а дегахь-ненехь а долуш, цара шайн берашна Iуналла дар башха Iедал юккъе ца гIерташ дуьсуш делахь, кхин хьал ду берийн бакъонаш лакхарчу тIегIанна тIе яьхначу Европехь.\nБеран тохар а, ур-аттала цуьнан сийдоъучу, цунна синан чов хуьлучу агIор иза човхон а ца магадо Малхбузехь. И бахьана долуш дукха цакхетамаш а, бохамаш а хуьлу нохчийн доьзалшкахь, берана тоьхна гучудалар я цуьнан бакъонаш Iедална доьзалехь кхоччуш Iалаш ца йо аьлла хетар бахьана долуш.\n"Ца дезаш ца тухий цу берана-м" бохуш долу вайнахалахь даьржина хIума Австрехь, масала, чекх ца долу, цигахь нохчийн зударшца болх беш йолчу Товсултанова Луизас дийцарехь.\n"Нохчийн доьзалшкахь бераш вуно мехала а, чIогIа дукхадезаш а хуьлу. Царел деза хIуммаъ дац вайн. Делахь а, уьш кхетор цхьа ша-тайпа ду вайн.\nМасала, вай бере «дIавала, ас вуьйр ву хьо» алар я «дIавала, ас еттар ю хьуна» алар цхьа а башха хIума ларлуш дац. Ткъа кхузахь иза кхечу агIор тIеоьцу, иза магийна дац. Цундела и хIума кхузахь муха ду а хьовсуш, Iама а Iемаш, вайн бераш вайн мел деза а, царел дезох вайн хIуммаъ доцийла а, вай кхуза уьш бахьана долуш даьхкина дуйла а гойтуш хIума дан дезара вай", - аьлла, тIечIагIдира Луизас а.


Къилба Америкин цхьайолу пачхьалкхаш\nЙуккъераазин тобан меттан геннаш\nЛитературин мотт (малхбузан Iаьрбийн меттан Iилманехь лелайо термин инг. Modern Standard Arabic — хӀинцалера стандартан Ӏаьрбийн мотт) — цхьаъ бу. Литературин матто хӀинцалерачу дуьненахь а, Ӏилманехь а дукхах долу хӀуманийн дошаман тӀаьхьало цхьаьнатуху, амма оццу хенахь цхьацца Ӏаьрбийн пачхьалкхашкахь чӀогӀа кӀезиг лелабо къамелехь.\nФильмаш, телевидени, газеташ, кхин ерш а дукхах дерг хӀора Ӏаьрбийн пачхьалкхехь Ӏаьрбийн литературин маттахь ю.\nИслам, хьалхарчу рогӀехь, Къуръан, хилира цхьанатуху фактор юкъара литературин мотт кхиарехь. Мальтийн меттан масаллийца хаалур ю мотт кхиарехь йолу исламан роль. Мальтехь, керсталла долчехь магӀрибан меттан кепах кхиина ша болу мальтийн мотт.\n«Къуръан доьссина эзар сов шо доллушехь таханлера дешана Ӏаьрбаша, цӀахь шайн меттан кепаш а лелош, юкъараллин дахарехь литературин мотт буьйцу, грамматика атта а еш, дошам карла а йоккхуш. Къуръан санна дика литературин меттан масала ду, исламал хьалхара поэзин классикан мотт а, бедуинийн мотт а».\nКлассикан Ӏаьрбийн мотт тахана ненан мотт бац Iаьрбийн. Амма тахана а, хийцина дошаман хӀоттамца, иза лелабо дерриг аьлчи санна газеташкахь а, жайнашкахь а, Тунис, Марокко, кӀеззиг Алжир а дӀаяьккхичхьана, цигахь Ӏаьрбийн меттан литературин меттан роль лелайо французийн матто. Ӏилманан а, техникин а литературехь кхечу Ӏаьрбийн пачхьалкхашкахь, нагахь ца тоахь дешан ресурс лелабо ингалсан мотт.\nХӀинцалерачу Ӏаьрбийн литературин меттан дошаман хӀоттаман амалехь ду, цуьнан коьрта дакъа деккъа Ӏаьрбийн хилар. «Ӏаьрбаша лакхара мах хадабо шайн меттан дош кхолларан таронан, го бохалла а, нийсалла а дош кхолларан парадигмийн закъалт хилла долу Ӏаьрбийн литературин мотт таханлерачу юкъараллин хьоле нисбарехь. Цу тӀе билгалдаккха деза, таханлерачу номинацин процессашкахь уггаре жигара хилар жамI дина моделаш. Иштта, тӀаьхьарчу хенахь Ӏаьрбийн литературин меттан дошам хаъал юьзина ية- суффикс тӀе а тухуш тӀекхоьллина цӀераш бахьнехь, цуо кхуллу дериватан могӀа жамI даьккхина маьӀна долу хьолашца: استقلالية лаамалла; حركية динамизм, динамика; شمولية максимализм; тоталитаризм; اشكلالية — новкъарло». Дошаман хӀоттаман цхьадолу дакъа юкъарасемитийн ду, кӀеззиг дерг — кхечу меттанашкара ду, масала, дешнаш: «телевидени» — تليفزيون, دكتورة докторан дарж, سكرتير секретарь, فيلم фильм. Дерриг схьаэцна европин меттанашкара дешнаш дукха дац, цхьаъ процент гергга бен дац.\nӀаьрбийн литературин меттан билгалдоккху диъ доккха вокабуляр кхиаран синхронан дакъа: исламал хьалхара юкъараллин-тайпанийн дошам (VII бӀешо чекхдолуш VIII долалуш); дошам шорйалар, йуккъера бӀешерийн Ӏаьрбийн цивилизаци кхоллаялар а, кхиар а, къагар а бахьнехь (XII бӀешо кхаччалц); киар сацаран мур а, Ӏаьрбийн литературин мотт лелабаран диапазон лагӀъялар а бахьнехь (XIII—XVIII бӀешераш), керла мур болабалар а (XIX бӀешеран юкъ).\nДошаман кхане чӀогӀа йоккха хиларе ца хьоьжуш, дукха хьолахь иза доза тоьхна бац, меттан селханеца тӀех буьзна а бу. Масала дац дош, нийсса догӀуш дешца къам. Оцу дешан метана леладо дош (أمة, уммат), билгалйоккхуш хилла долу хьалха, динан контекстехь а, хӀинца «бусалбачеран йукъаралла». Дош «къомалла» (قومية, каумиййа), схьадаьлла юьхьанцера кхерсташ лела Ӏаьрбийн дошаман юкъара къаум, цуо билгалдоккху «тайпа» дош «кхерсташ лела тайпа».\nФонетикан агӀора литературин Ӏаьрбийн мотт шуьйра кхиина мукъаза фонемийн системан амал йолуш бу, шен башхалла йолуш къомкъаргийн, эмфатикан, цергаш юкъара элпаш а долуш.\nӀаьрбийн мотт чӀогӀа кхиина флективаллан амал йолуш бу. Семитийн а, хӀиндоевропин а меттанийн флективалла а, флективалла тера хилар а цхьаболчу меттан талламхоша доккхачу хаттаре хӀоттийна. ХӀиндоевропин меттанийн флективалла къаьстина хилам бу семитийн меттанийн флективаллах, хӀунда аьлчи таро ю кхин а чӀогӀа юкъаметтиг латто ораман флексица. Ӏаьрбийн меттана амалехь ю агглютинаци. Цхьаболчу Ӏилманчаша, масала, А. А. Реформатскийс, лору, семитийн меттанийн фузи — агглютинацин башха кеп хилар, хӀунда аьлчи семитийн дешан фузи — шен луьра формулашца йоьду процесс ю, иза Ӏаьрбийн авторшна хазахета гойтуш кхоъ элп долу орамца فعل дар маьӀна долуш, ткъа шеш фузи кхуллу мукъа аьзнаш, орамах мукъа ду. Цунах тера, амма иштта дац, семитийн боцу меттанашкахь а хаало, масала, германийн. Иштта ду, масала, дешнаш цхьааллин а, дукхаллин а терахьашкахь ингалсан маттахь: foot — feet, tooth — teeth я ингалсан харц хандешан ораман мукъа аз хийцар я немцойн маттара онда хандешан мукъа аз хийцар, амма германийн меттанашкахь дац гуттаренна а фузин формулаш лелаяр. Ӏаьрбийн меттара дукхаха долу дешнаш дуьххьарлерачу кепан тӀедалало.\nГӀараваьлла волу Ӏаьрбийн меттан говзанчо С. С. Майзелас дийцарехь, таханлерачу Ӏаьрбийн литературин маттахь кхаа мукъаза элпех лаьтта орамаш 82 % дерриг а Ӏаьрбийн дешан орамашлахь.\n↑ Сайт университета Лаваль (2010 год) Архивйина 2013-02-26 — Wayback Machine\n↑ Доклад Pew Research Center о распространённости ислама в мире" (2009 год) Архивйина 2012-02-05 at WebCite\nArabic.ru Архивйина 2015-07-25 — Wayback Machine — арабский язык и арабский мир\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ӏаьрбийн_мотт&oldid=8486283»\nТӀаьххьара хийцам бина 2022, 26 май 21:55\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 26 май, 21:55.


Мацалла хьегар сацор ду ша, аьлла Саакашвилис\nЛахьан-бутт 20, 2021\nГуьржийчоьнан хилла президент Саакашвили Михаил набахтин дарбан хIусамера дехьаваьккхина Гори гIаларчу тIеман госпитале, цигахь цо дош делла мацаллахь хьегар сацор ду ша аьлла.\n"Рустави 2" телеканало хаам барехь, Саакашвили дIакхачийна тIеман госпитале реанимобилана тIехь, цуьнца ю цуьнан нана а, цуьнан адвокаташ а, цуьнан дарба лело лор а.\nГуьржийнн экс-президент Саакашвили реанимацехь вуьсуш ву: иза кхетам чуьра ваьллера мацалла хьоьгучу 49-чу дийнахь\nСаакашвили Михаил лецира Гуьржийчохь ГIадужу-беттан 1-хь, тIаьххьарчу 8 шарахь дуьххьара иза шен даймахка цIавеъча, дуьхьал а воцуш, шина бехктакхаман гIуллакхехула шозза чуволла кхел йинчу. Хилла президент лацаран бахьана дара низамца догIуш доцуш доза хадор.\nЛахьан-беттан 8-хь Саакашвили дехьаваьккхира набахтин дарбан хIусаме, ткъа Лахьан-беттан 18-хь иза кхетам чуьра ваьллера мацалла хьоьгучу 49-чу дийнахь. Саакашвили Михаил дехьаваьккхира реанимаце, набахтин дарбан хIусамехь адвокташца цхьаьнакхеттачу хенахь догмалделла кхетам чуьра ваьллачул тIаьхьа.\nСаакашвили лацар бахьана долуш Гуьржийчохь хилира цуьнан агIончийн дуьхьалонан акцеш. Лахьан-беттан 15-хь оппозицино дIакъевлира транспорт дIасалелар Тбилисерчу коьртачу магистралашкахь. Дуьхьалонан акцийн декъашхоша доьхург дара экс-президент могIарерчу дарбанан хIусаме дехьаваккхар.