17 — Сурат Альисрáъ « islamanserlo.net\nМа сийлахь ду-кх хIара вайн дин!\n17 — Сурат Альисрáъ\n17 — Сурат Альисрáъ [Дéхьаваккхар].\n[Маккахь доьссина ‚ 111 аят ду].\n1.Ц1ена ву Шá Шен лай [Мухьаммад] буьйсанна [цхьана муьрехь] «Xьарам» [дихкинчу] маьждигéра «Акъсá» [гéнарчу] маьждиге дéхьаваьккхинарг , шá Оха шéна гóнаха беркат дина долчу , Тхаьш цунна гайтархьама Тхан [яккхийчу] билгалóнашха [инзаре билгалóнаш] . Баккъалла а И [Аллах1] ву Иза хезаш , гуш [верг].\n2.Оха делира Мýсáга жайна , Оха дира и [жайна] Исрáилан к1енташна нийса некъ :»Аша ма лáца Со [1адда] витина [кхин] векал [вéрас] ,\n3.[х1ай] Оха Нýхьаца [х1орд-кéманахь] баьхьначéран т1аьхье ! Баккъалла а и [Нýхь] хилла баркалле лай» [аьлла].\n4.Оха д1ахаийтира Исрáилан к1енташка жайнахь :»[Дéлора] Аша бóхам бийр ма бу лаьттахь шозза , шу [курадевлла] айъалур ма ду [Аллáх1ана муьт1ахь хиларх] доккхачу айъадаларца».\n5.Цаьршиннах [бóхамашха] хьалхарчун ч1áг1о еача , Оха шуна т1е хьовсийра Тхан лайш , ч1óг1ачу буьрсаллийн дай болу , уьш [ницкъаца] чекхбоьвлира [шун] х1усамашкахула , и яра кхóчушйина [яьлла] ч1áг1о .\n6.Цул т1аьхьа Оха шуна юхабелира царна т1ехь тóлам , Оха белира шуна бáхамаш а , к1ентий а . Оха дира шу б1ана алссам .\n7.Аша [муьлхха] дикадича , шайн дог1машна дикадина , [ткъа] аша вóндича , [иза а] цаьрна [шун дог1машна] ду . Т1аьхьарчун [шолг1ачу бóхаман] ч1áг1о еача , [Оха шуна т1е хьовсийра цхьа лайш] цаьрга шун яххьаш вон [г1айг1ане] яйтархьамá а , уьш [бóхамца] маьждиг чубахийтархьамá а , уьш [хьалха] дуьххьара цу чу ма-баххара , цаьрга дóхадайтá а шаьш [ницкъаца] к1елдитинарг дóхадарх а .\n8.Шун Дéла герга ву Шá [уьш бухатóхарца] шух къинхетам бан . Ткъа шу [бóхамашка] духадерзахь , Тхо а духадоьрзур ду [та1заршка] . Оха йина жоьжахати [Дéлах] цатéшачарна [гóлаьцна] набахти .\n9.Баккъалла а , х1окху Kъуръáно шá и уггар нийса долчуьнга а вуьгу , шаьш диканаш дечу муъманáхана кхаъ а боккху — баккъалла а царна йоккха ял хиларца а ,\n10.баккъалла а шаьш эхартах цатéшарш — Оха царна лазош долу 1áзап кечдина хиларца а .\n11.Адамо [Дéле] вóниг доьху [шá сихделлачохь] , шá диканиг ма-деххара , адам [шен кхолламехь] сиха хилла .\n12.Оха йина буьйсá а , дé а [шуна] шиъ билгало , Оха д1айоккху буьйсéнан билгало [и д1атилорца] , Оха йо дийнан билгало серло луш , шоьга [цу чохь] шайн Дéлера комаьршо [рицкъа] лахийтá а , шерийн дагардалар а , хьéсап а шуна хаийтá а . Оха даьстина [билгалдина] и массо а х1ума дастарх а [кхáчаме] 13.Х1óр адамна шен кóча дóжийна Оха цуьнах даьлларг . Къéмата дийнахь Оха лур ду цунна д1адаржийна [долуш] цо шá схьаоьцур долун жайна .\n14.[цуьнга эра ду] «Дéша [айхьа] хьан жайна ! Тоьар ду [хьýна] хьан дег1 тахана хьýна т1ехь лáрарехь [хьéсап дарехь]».\n15.Шá нисвелларг , баккъалла а шен дéг1ана нисло , ткъа шá тилларг , баккъалла а шéна туьлу . Ца хьо хьучо кхéчун [къинан] мохь . Тхо ца хилла [цхьаннé а] 1áзапдеш Тхаьш [царна] элча вахийтталц .\n16.Тхуна лиъча цхьа юрт х1аллак ян , Оха [Тхайна муьт1ахь хиларца] омaр до цуьнан хьóладайшка , ткъа уьш пéсакъ [дàстамалле] хуьлу цу чохь , т1аккха цунна т1ехь хьакъ хуьлу [1áзапан] дош , т1аккха Оха йóхайо и йóхаярх а .\n17.Хийла чкъоьрнаш [къаьмнаш] х1аллакдина Оха Нýхьал т1аьхьа . Хьан Дéла тоьуш ву Шен лайшин къинош довзарехь , гарехь .\n18.Шá сиханиг [дуьне] дéзаш хилларг [милла велахь] , Оха сихдина цунна цу чохь шá Тхайна луург Тхайна [сихдан] луъчунна , цул т1аьхьа [эхартахь] Оха йина цунна жоьжахати — шá цу чувоьдуш [шен] юьхьйóхуш [бехк бóхуш , шéна] г1éло еш .\n19.Ткъа шá эхарт дезнарг , шá [Дéлах] тéшаш волуш цунна [эхартна] хьéга ма-дезза къахьегнарг , уьш — цéран къахьéгар баркалле [мéле] хилла .\n20.Оха лур ду [цáрех] х1óраннá а — х1окхарнá а , вукхарнá а хьан Дéлан даларха [рицкъанах] . Хьан Дéлан далар [рицкъа] ца хилла [Цуьнан лайшха цхьаммо а] дихкина [духатоьхна , уьш 1éса хиллехь а].\n21.Хьажа мýха тóлийна Оха цáрех цхьаберш вукхаьрна т1ехь [дуьнéнан хьéлашкахь] . Эхарт даржашнá а доккха ду , тóлорехь а доккха ду [дуьнéнал а].\n22.Ма вé Аллах1аца кхин дéла , т1аккха хьо охьахаа [хьайгара] бехк боккхуш , [г1оьнча вóцуш] д1атесна .\n23.Хьан Дáла омaр дина , ашa Шéна бен 1ибáдат ца дарцá а , дéца-нéнаца дика хиларцá а . Ткъа цаьршиннах цхьаъ , я ший a хьуна гергахь доккхалле [къáналле] кхáчахь , ахьа ма áла цаьршинга :»Офф-фай» , цаьршинна т1е ма чéха , ахь áла цаьршинга г1иллакхе [хаза] дош .\n24.К1éда-мерза хила цаьршинца къинхетамна , ахь áла :»Х1ай сан Дéла ! Къинхéтам бéхьа цаьршиннах , жима волуш цаьршиммa со [къахéташ] кхиа ма-варра !»\n25.Шун Дéла [массáрел] дика хууш ву шун дог1машкахь дерг . [нагахь санна] Шу дика нах хилахь , баккъаллá а Иза хилла [дохко а бевлла] т1ебоьрзучарна гечдеш .\n26.Ахьа д1ало шен хьакъ гергарло долчуннá а , мискачуннá а , нéкъахочуннá а , [амма] ма дайъа [и даьхний] кхоамаза [т1áламаза].\n27.Баккъаллá а [х1уманна] кхоам [т1áлам] бóцурш — шайт1анашин вежарий хилла , ткъа шайт1а шен Дáлла керста хилла .\n28.Хьо цáрех д1аверзахь , хьан Дéлан къинхетам лоьхуш , ахьа шéга сатуьйсуш болу , ахьа цаьрга áла дай [к1éда] дош.\n29.Ахьа ма дé хьан куьг [сутараллийна] хьан логах дихкина [долуш санна] , д1á а ма хéца и [кхоамаза] дерригé а даржорца , т1аккха хьо охьахаа [хьан] бех боккхуш , г1айг1ане .\n30.Баккъалла а хьан Дáла рицкъа д1á а хоьцу Шéна луучунна , юхá а ýзу [цунна] . Баккъалла а Иза ву Шен лайш бевзаш , гуш .\n31.Аша ма дайъа шайн бéраш къоьллех кхéрарна . Оха ло рицкъа царнá а , шунá а . Баккъалла а уьш байъар доккха къа ду .\n32.Нáхаца лéларна [зинáна] герга ма г1о . Баккъалла а и [зинá] дàстамаллá [боьханиг] а хилла , нéкъéхьá вон а хилла [и некъ].\n33.Аша ма дé Аллах1а шá [дер] дихкина [долу] дег1 бакъонца бен . Шá зуламца вийнарг [милла велахь] , бакъдолуш Оха цуьнан велийна елла [ч1ир эца] бакъо , [шар1ан дóзанал] т1ех ма вóлийла и [вели шá ч1ирца стаг] вéрехь . Баккъаллá а иза хилла [шéна Дéлера] г1о долуш .\n34.Бóбéран бáхамна герга ма г1ó , шá и [цунна] тоьлуш долчунца бен , иза шен г1éметта х1отталц , ч1áг1ам [барт] кхóчуш бé , баккъалла а ч1áг1ам хилла [шех] жоп доьхуш .\n35.Кхоччуш лéладé дустар шаьш дуьстича , нийсачу терзанца óза , и тоьлуш а , вуно дикá а ду [шуна] дерзарехь .\n36.Хьо т1аьхьа ма х1отта шéца хьан хаар дóцучунна . Баккъалла а хазар а , гар а , дог а — уьш дерриге хилла [къéмата дийнахь] шех жоп доьхур долуш .\n37.Хьо ма лéла лаьттахула воккхавуьйш [дозаллийца] , баккъалла а ахьа лаьттана чекх 1уьрг доккхур дац , [я] хьо лаьмнашка кхóчур вац локхаллехь .\n38.И [хьахийна] дерриге — цуьнан вон хилла хьан Дáлла гергахь цадéзаш .\n39.И [дéкхарш] — хьан Дáла хьоьга кхéтамах хьехначух ду , ахьа ма вé Аллах1аца кхин дéла [дéкъахо] , т1аккха хьо жоьжахати кхосса [хьан] бехк боккхуш , [г1оьнча вóцуш] д1атесна .\n40.Шун Дáла шу к1енташца къастийна тов , шá малийкех зудбéраш [шéна доьзал] эцна [лаьцна] ? Баккъалла а аш áла ма óлу доккха [къилахь] дош .\n41.[Дéлора] Бакъдолуш , Оха билгалдина [х1ара маь1ан] х1окху Kъуръáн чохь , цаьрга [цуьнах] хьéхам эцийтархьама , [амма] цо уьш сов ца бóху [бакъóнах] къахкарехь бен .\n42.Ахь áла :»Цуьнца хилча кхин дéланаш , цáра ма-áллара , т1аккха цáра лохур ма бара «1аршан» дéна т1е [боьду] некъ».\n43.Ц1ена ву Иза , лакхаваьлла Иза цáра [Шен хьокъехь] óлучух йоккхачу лекхалле .\n44.Цунна теспахь до варх1 стиглано а , лаьтто а , цаьрна чохь [мел] волчо а , цхьá х1ума дац Цунна хастам барца теспахь деш бен , делахь а шу ца кхéта цéран теспахьах , баккъалла а Иза ву эсала , гечдеш .\n45.Ахьа Kъуръáн дешча , Оха йина хьýна юккъехь а , шаьш эхартах цатéшачарна юккъехь а хьулйина дуьхьало .\n46.Оха дина цéран дегнаш т1ехь пардóнаш , уьш цуьнах [ца] кхéтийтархьама , цéран лергаш чохь къоралла [ч1óг1алла йина] . Ахьа хьан Дéла хьахийча Шá цхьаъ , уьш букътоьхна д1абирзира [цуьнах] къаьхкина .\n47.Тхуна т1ех дика хууш ду цáра шéца [Kъуръáне] ладóг1ар [хьал] , хьоьга цáра ладýг1учу хéнá , [цéран къамел а] уьш къайлаха бист хуьлучу хéнá , зуламхоша óлучу хенá :»Шу т1аьхьа ма ца х1уьтту [шéна] бозбуанчалла лéлийначу стагана бен».\n48.Хьажал цáра хьайна масалш мýха дáлийна , [нийсонах] тилла уьш [оцуьнгахь] , [цундéла] цéран ницкъ ца кхóчу [нийса] некъ [каро].\n49.Цáра элира :»Ткъа тхоьх [деллачул т1аьхьа] даь1ахкаш а , чан [латта] а хилча , баккъалла а тхо [дендина] г1овттор ду тов керлачу кхолларехь ?»\n50.Ахь áла [цаьрга] :»Шу хила т1улг , я эчиг ,\n51.я шун кийранашкахь доккха долчух [долу] цхьа халкъ !» Цáра эра ду :»[т1аккха] Тхо [дáхаре] хьá духадерзор ду [дендина] ?» Ахь áла [цаьрга] :»Шá шу [х1уммá дóцучух] дуьххьара кхоьллинчо [дерзор ду». Шайн кортош [хьала-охьа] тé1ор [лестор] ду цáра хьоьгахьá [цабéшаш] , цáра эра ду :»[ткъа] Маца ду и [тхо г1овттор] ?» Ахь áла :»Кеста хила герга ду и».\n52.Оцу дийнахь Цо кхойкхур ду шу , [т1аккха] аша жоп лур ду Цунна [теспахь деш] хастам барца , шуна хéталур ду шаьш [дуьнéнахь] к1еззиг бен ца 1ийна [аьлла].\n53.Ахь áла Сан [муъма] лайшка , цáра óлийла [керстане] шá и тоьлуш [дика] дерг . Баккъалла а шайт1ано царна юккъе дов туьйсу . Баккъалла а шайт1а , адамна билггал мостаг1 хилла .\n54.Шун Дéла т1ех дика хууш ву шух дерг . Шéна лаахь къинхетам бийр бу шух , я Шéна лаахь 1áзап дийр ду шуна . Оха хьо ца вахийтина [имдиллар] царна т1ехь [ницкъаца т1едóжо] векал [вина].\n55.Хьан Дéла т1ех дика хууш ву стигланашкахь а , лаьттахь а болчáрех дерг . [Дéлора] Оха бакъдолуш тóлийна [базбина , къастийна] цхьаболу пайхамарш вукхаьрна т1ехь [цхьайолчу билгалóнашкахь] . Оха делла Дáвуде Забýр [жайна].\n56.Ахь áла [цаьрга] :»Аша [орца] кхайкха шаьш И [Аллах1] витина [дéланаш] лéриначаьрга . Цéран дóлахь [ма] дац шух зен д1аайъар а , дац [кхéчуьнга и] д1ахьовзор а».\n57.И шаьш цáра [шайга] кхойкхурш , шаьш а бу шайн Дéле гергалла лоьхуш , муьлха ву [и] шайха [Дáлла] т1ех герганиг [хаа г1ерташ] , Цуьнан къинхетаме догдóхуш , Цуьнан 1áзапах кхоьруш . Баккъалла а хьан Дéлан 1áзап , [шех] ларвала вéзаш хилла .\n58.Цхьá а юьрт [ма] яц , Оха шá къéмата дийнал хьалха х1аллак йийр йолуш бен а , я [Оха] шéна буьрса 1áзап лур долуш бен а . И хилла жайнахь д1аяздина .\n59.Тхо совца [ма] ца дира áяташца [элчанаш] бaхкийтарха , [цáрел] хьалхалéрачáра уьш харцдаро бен . Оха елира Самýдашна эмкал [шех царна Дéла цхьаъ хиларна т1ехь] гайтаме масал [дина] , [амма] уьш цуьнца зуламе хилира . Оха ца бохкуьйту áяташца , кхéрамнá бен .\n60.Оха элира хьоьга :»Баккъалла а хьан Дáла [урхаллин] гó бина нáхана». Оха ца дина Тхаьш хьýна гайтина долу гар а , Kъуръан чохь [шá дуур долучарна] не1алт аьлла [долу] дитт а нáхана зер [дина] бен . Оха [цуьнца] кхéрам туьйсу царна , [амма] цо уьш сов ца бóху [кхин] дукха бaхбаларехь [т1ехбийларехь] бен .\n61.Оха [Áдам кхоьллинчу хéна] малийкашка элира :»[лáрамца] Охьата1а Áдамна !» Т1аккха охьатаь1ира уьш [дерриге , цхьа] Иблис дóцург [куралла йира цо] , цо элира :»Со охьа [муха] таь1а ткъа Ахьа шá поппарх кхоьллинчуна ?»\n62.Цо [Иблисо] элира :»Х1ара Ахьа шá соьл вазвинарг [тóлийнарг] гиний Xьуна ? [Дéлора] Ахьа со къéмата дийнналц т1аьхьататтахь , аса дáкъаза йоккхур ма ю цуьнан т1аьхье , [цáрех] к1еззиг бóцурш».\n63.Цо [Дáла] элира :»Д1адоло ! Цáрех шá хьýна т1аьхьах1оьттинарг [милла велахь] , баккъалла а жоьжахати шун [мáссеран а] бéкхам бу , [шá] кхоччуш [болу] бéкхам .\n64.Карзахаваккха хьайн óзаца цáрех хьан ницкъ кхóчург , д1агулбé царна дуьхьал хьайн бéреш а , хьан г1ашлой а , дáкъалáца цаьрца бáхамашкахь а , доьзалшкахь а , ч1áг1о йé царна . Шайт1ано царна ч1áг1о [ма] ца йо , 1éхоран [ч1áг1о] бен .\n65.Баккъалла а Сан [дика] лайш , хьан дац царна т1ехь куьйгалла . Хьан Дéла тоьур ву [царна] векал».\n66.Шун Дéла — Шá шуна х1орд чохь кéманаш лéлóриг ву , шоьга Шен комаьршóнах [сá] лахийта . Баккъалла а Иза хилла шоьца къинхетаме .\n67.Х1орд чохь шух [цхьа] зен хьакхаделча , аша шайга [х1инццалц] кхойкхурш д1абов И [цхьа Аллах1] вóцург , ткъа Цо шу к1елхьарадаьхча [хин йистера] лаьтта т1е , д1адирзира шу [Цуьнах] . Адам баркал дóцуш [ма] хилла .\n68.[шаьш хих к1елхьарадаьхча] Шу маьрша девлла ткъа , Цо шоьца [цхьана] лаьттан йист чуйóжийтарх , я шайна т1е Цо [т1улгийн] дарц даийтарх — т1аккха шуна карор вóцуш шайна [т1ехотта] векал ?\n69.Я шу маьрша девлла ткъа , Цо шу оцу [х1орд] чу кхин цкъа духá а дерзийна , шуна т1е механ [ц1ог1ане] дарц даийтарх , т1аккха Цо шу хин буха дахийта шу [Дéлах] цатéшарна — т1аккха шуна шайна карор вóцуш цуьнца Тхуна т1аьхьавáла дá ?\n70.[Дéлора] Бакъдолуш , Оха лéрам бина Áдаман к1ентийн , Оха лéлийна уьш лаьтта т1ехь а , х1орд чохь а [царна пайденна] , Оха рицкъа делла царна ц1енчáрех , Оха тóлийна уьш тóлóрах а Тхаьш кхоьллинчáрех дукхачарна т1ехь .\n71.Оцу дийнахь Оха кхойкхур бу массó а нах шайн баьччанца [имáмаца] , ткъа шен тептар аьтту куьйга делларг [милла велахь] , уьш — цáра доьшур ду шайн тептар , царна [хурман] хьáсанал зулам дийр [ма] дац .\n72.Ткъа шá х1окху [дуьнéна] чохь б1аьрзе хилларг , иза [иштта] эхартах а б1аьрзé а , нéкъехьá т1ех тилларг а [хир] ву .\n73.Баккъалла а уьш герга бара хьо [1éхийна] д1ахьовзо Оха шá хьоьга хьехначух , хьоьга Тхуна т1ехь и дóцург кхоллийтархьама , т1аккха [ахь и дича] хьо лóцур [ма] вара цáра доттаг1 [вина].\n74.Оха хьо ч1аг1 ца винéхьáра , хьо герга ма вара царна цхьа жимма т1етовжа .\n75.Т1аккха Оха хьоьга 1овшуьйтур ма дара шалха [1áзап х1окху] дуьнéнахь а , шалха [1áзап] велчи а , цул т1аьхьа хьуна карор вáцара Тхуна дуьхьал хьайна г1оьнча .\n76.Баккъалла а уьш герга бара хьо [хьан] лаьттара [махкара] къахко , шаьш хьо цу чуьра áраваккхархьама , т1аккха [цáра и дича] уьш [цу чохь] лаьттар ма бáцара хьоьл т1аьхьа жимма [к1еззиг] бен .\n77.Бакъдолуш Оха хьоьл хьалха Тхан элчанашха бахкийтанчéран лáмаст [хьал] ду и , хьýна карор дац Тхан лáмастана хийцар .\n78.Ахьа [х1отта] дé лáмаз а малх [делкъана] д1атоьвжинчул т1аьхьа буьйсéнан бóданалц , садаржаран Kъуръан [дéшар] а , баккъалла а садаржаран Kъуръан [дéшар] шен [малийкех] теш волуш хилла .\n79.Буьйсанна [1уьйкъа лáмазна] г1атта цуьнца [Kъуръан дéшарца] хьайна [диканехь] сов вóлуш . Хьан Дáла хьо вилла тарло хастамéчу меттиге .\n80.Ахь áла :»Х1ай сан Дéла ! Ахьа чувахийтахь со бакъдолчу чувóлийлах , áраваккхахь со бакъдолчу áравóлийлах , бéхьа суна Хьайна гергара [суна] г1оден ницкъ .\n81.Ахь áла :»Бакъдерг деана , харцдерг д1адаьлла , баккъалла а харцдерг д1адóлуш хилла».\n82.Оха доссадо Kъуръáнах муъманáхана шá дарбá а , къинхетам а берг , [ткъа] зуламхой цо сов ца бóху эшамехь бен .\n83.Оха [керста] адаме [диканца] зовкх хьéгийтача , [пусар дарха] д1адоьрзе [дозаллийца] гéнадóлу и [Тхоьх] , [ткъа] шех [цхьа] вон хьакхаделча , [Дéлан къинхéтамах] догдиллина хуьлу и .\n84.Ахь ала :»Массо а ву шен куьцара 1амал еш , [ткъа] шун Дéла т1ех дика хууш ву мила ву и [шух] нéкъехь уггар нийсаниг».\n85.Цáра хьоьга хоьтту синах [лаьцна] , ахь áла [цаьрга] :»Са — сан Делан г1уллакхех ду . Шуна ца делла [и довзар] 1илманах к1еззиг бен».\n86.[Дéлора] Тхуна лиънехьáра Оха [тептарш чуьрá а , дегнаш чуьрá а] д1атилийна [д1адайъана] хир ма дара Тхаьш [Kъуръáнах] хьоьга хьехнарг , т1аккха хьуна карор вáцара цуьнца [и юхадерзорца] Тхуна т1ех1отто векал ,\n87.хьан Дéлера къинхетам бóцург , баккъалла а Цуьнан комаьршо йоккха хилла хьуна т1ехь\n88.Ахь áла :»[Дéлора] Адамаш а , жинаш а гулделча х1ара Kъуръáн саннарг дарна т1ехь , цáра дийра ма дáцара и саннарг , цáрех цхьаберш вукхаьрна г1оьнчий хилчá а».\n89.[Дéлора] Бакъдолуш Оха билгалдина [юх-юха дáлийна] х1окху Kъуръан чохь массó а масалх [долу масал , амма] адамашха дукхахболчáра [и дерриге а] юхатуьйхира [цхьа бакъдолчух] цатéшар дóцург ,\n90.цáра элира :»Тхо хьоьх тéшар ма дац , ахьа тхуна лаьттах хьаст [шовда] дáккхалц ,\n91.я хьан хурманийн а , кемсийн а беш хиллалц , [т1аккха] ахьа цуьнан юккъехула тáтолаш дáладаллалц ,\n92.я ахьа тхуна т1е стигал кескашкахь йóжаяллалц айхьа ч1аг1 ма-дарра , я хьо Аллах1ацá а , малийкашцá а [тхуна] хьалха схьаваллалц ,\n93.я хьан дешица кхéлина ц1éно хиллалц , я хьо стигал хьалавáллалц , [ткъа] тхо тéшар ма дац хьан хьалавáларх ахьа тхуна т1е жайна доссадаллалц , оха шá доьшур долу». Ахь [цаьрга] áла :»Ц1ена ву сан Дéла [аша кхуллучух] . Хиллий ткъа со адам элча бен ?»\n94.Нах [цáрех дукхахберш] ца совцийра [Дéлах] тéшарха , царна нийсо еанчу хéна , цáра áларо бен :»Аллах1а адам даийтина элча [дина] ?»\n95.Ахь áла [цаьрга] :»Лаьттахь маьрша лéлаш малийкаш хиллехьáра , Оха стиглара малик доссор ма дара царна т1е элча [дина]».\n96.Ахь áла :»Аллах1 тоьур ву сунá а , шунá а юккъехь теш [хиларехь] . Баккъалла а Иза , Шен лайш бевзаш , гуш ву».\n97.Шá Аллах1а [нийсачу новкъа] нисвийриг , иза ву [цу т1ехь] нисвелларг , [ткъа] шá Цо [цуьнах] вóхориг [тилкхазавоккхург] , хьуна карор ма бац царна И вóцург [цу т1ехь уьш нисбан] вéрасаш . Къемата дийнахь Оха гулбийра бу уьш шайн яххьаш т1ехь [болуш] , б1аьрзе , бист ца хуьлуш , къора . Цéран берзар жоьжахати ю . И [жоьжахатан ц1е] г1ел мел ели Оха сов бóхур бу уьш ц1ергахь .\n98.Иза цéран бéкхам бу , баккъалла а уьш Тхан áятех ца тéшарнá а , цáра áларнá а :»Ткъа тхо [мур йоьлла] даь1ахкаш а , латтá а хиллачу хéна , баккъалла а тхо [дендина] г1овттор ду тов керлачу кхолларехь ?»\n99.Царна ца гина [ца хаа] те , баккъалла а Аллах1 , Шá стигланаш а , латтá а кхоьллина волу , ницкъ кхóчуш хилар Шá уьш саннарш кхолла , Цо йина царна 1óжалла , шéгахь шéко йóцу . [амма] Зуламхóша [и дерриге а] юхатуьйхира [цхьa цуьнах] цатéшар дóцург .\n100.Ахь áла :»Шун дóлахь елхьáра сан Дéлан къинхетаман хазнаш , т1аккха шу сутара хир ма дара къоьллах кхéрарна . Адам б1аьрмециг хилла».\n101.[Дéлора] Бакъдолуш Оха елла Мусага исс билгала [йолу] билгало . Ахьа хатта Исрáилан к1енташка , царна и веанчу хéна Фир1авнас цуьнга элира :»Баккъалла а суна хьо [хéта] ма хéта , х1ай Муса , [хьайна] бозбуанчалла [лéлийна]».\n102.Цо [Мусас] элира :»[Дéлора] Бакъдолуш хьуна [х1ай Фир1авн хаа ма] хиъна , х1орш ца йиссийний стигланийн а , латтан а Дáла бен [шайха] гайтамаллаш хилла . Баккъалла а суна хьо [хéта] ма хéта , х1ай Фир1авн , х1аллак хилла [эшна]».\n103.Цунна лиира уьш [Миср] лаьттара д1алелхо [áрабаха , т1аккха] Оха хи буха вахийтара изá а , шá цуьнца [мел] верг — массо а .\n104.Оха элира цул т1аьхьа Исраилан к1енташка :»Дáха [Миср] лаьттахь ! Ткъа эхартан ч1áг1о еача , Оха шу дáлор ду [цхьана] гулдина [дерриге а]».\n105.Бакъонца доссийна Оха и [Kъуръан] , бакъонца [досса а] доьссина иза , Оха ца ваийтана хьо [ялсаманийца] кхаъ боккхуш а , [жоьжахати хилар] д1ахьедеш а бен .\n106.Оха декъна и Kъуръан , хьоьга и нáхана дешийта меллаша . Оха доссийна и [дáкъошкахь , хьéлашка хьаьжна] доссорца .\n107.Ахь áла :»Шу тéшийла цуьнах , я ма тéшийла , баккъалла а шайна цул хьалха хаар делларш , шайна и дешча ч1енигаш т1е оьгу уьш [сужде] корта бетташ .\n108.Цáра óлу :»Ц1ена ву тхан Дéла , баккъалла а тхан Дéлан ч1áг1о кхóчуш йина ма хилла».\n109.Ч1енигаш т1е оьгу уьш [шаьш] боьлхуш , цо [Kъуръáно , белхаро] сов боху уьш [Дáлла] муьт1ахьаллехь [хьастабаларехь , эсалаллехь] 110.Ахь áла :»Аллах1 [áле] кхайкха , я Къинхетамениг [áле] кхайкха , аша муьлха [ц1арца] кхайкхичá а , хаза ц1ераш ю Цуьнан». [т1ех] Ч1óг1á ма дé хьан лáмаз [т1ийра дéшар , дукха] меллаша ма дé и , цу [шинна] юккъехь некъ лаха хьайна !\n111.Ахь áла :»Хастам бу Аллáх1ана , Шá [Шéна] доьзалхо ца лаьцначу , óлаллехь Шéна дéкъахо ца хиллачу , сийсазаллех [ларван] Шéна вéрас [г1оьнча хьашт] ца хиллачу». Вазвé Иза вазварца !\n3 сентября, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 852 Хьаьжна\n« 18 — Сурат Алках1ф\n16 — Сурат Аннахьл »


Тхаба-Ерды ца йохкийтина, Умаева "ша кхелхина", Закаев емалво къоман бала кхачарна\nГезгмашин-бутт 13, 2020\nТхаба-Ерды. ГIалгIайчоьнан Iедалан Iалашо яра евзаш йолу ширачу заманара вайнехан килс "Тхаба-Ерды" йохка. Амма ГIалгIайчуьрчу блогерша а, юкъараллин жигархоша а юхаяккхийтина и гIулч.\nСинмехаллин и объект дIаяла сацам бина Джейрах-Iаьссан территорин музейга, хаамбо шен сайта тIехь республикан министрийн кабинето. Оцу хьокъехь омра дина ГIалгIайчоьнан премьер-министра Сластенин Владимира.\nКилс Оьрсийчоьнан бахаман доладечу Росимуществон аукционе яьккхина хилар тидаме ийцира махкарчу бахархоша. Цул тIаьхьа аукцинера дIаяьккхина и лот.\nТхаба-Ерды – Оьрсийчоьнан территори тIехь уггаре ширачу керста килсех ю. VIII – IX бIешерашкара ю иза.\nШи ваша хе ваьхьна. Гуьмса йистехь, Соьлжа чохь жима ши ваша хе вахьна, хаам бира Нохчийчуьрчу талламан комитетан урхалло шен сайта тIехь. Урхалло бахарехь, орцанхошна хица карийна цхьана вешин дакъа, лоьху шолгIаниг.\nКадыровгIеран ловзар. Нохчийчоьнан куьйгалхочун маьхчин Кадыров Абубакаран ловзаргахь вуно дукха хьеший хилла дIадахначу кIирандийнахь.\nСоьлжа-ГIалахь и барам вовшатоьхначара а, хьешаша а ца лелийна масканаш, ца латтийна вовшашна юкъахь дистанци.\nШен "Вконтакте" агIоне пост хIоттийна Кадыров Рамзана. Цунах ловзаргара видео а йоьзна Кадыровс. Цу тIехь гуш бу дуккха а нах. Говраш йоьжначу фаэтонахь. Улле говрберий а хIиттина, далош ду нускал, зезагаш ду кхуьйсуш стиглара охьа, детта герзаш.\nТепсуркаев Салман. Кавказерчу массех пабликаша яржийна, шена тIе а луьйш, ша-шена маьттаза таIзар деш, Нохчийчуьрчу Iедална оппозицехь долчу 1ADAT телеграм-каналан администратор ву ша, бохуш, жимчу стага къамел ден видео. Шегара даьллачу вонашна нах къинтIера а бохий, верзина, шишанна тIехуу иза. "ТаIзар до ас сайна, изза шайна дан рагI 1ADAT-каналан администраторшка дIа а луш", - боху 19 шо долчу Тепсуркаев Салмана.\nЦкъачунна хууш дац, муха мах хадийна яьржинчу видеон Нохчийчоьнан прокуратуро а, чоьхьарчу гIуллакхийн министралло а.\nТелеграмерчу IADAT канало ша схьайиллинчу 5 бетта чохь шена гонахгулвина 6000 сов ешархо.\n"Кадыров Рамзанан режимна дуьхьаллаттархой" олу шаьш-шайх пабликан авторша. Цара дуьйцу, гойту махкахь нах лечкъорах лаьцна а, Iедалан белхахоша бахархошна бечу Iаткъамех лаьцна а.\nЗакаев Ахьмадан дIахьедар. Нохчийчохь а, дозанал арахьарчу нохчаша а, Оьрсийчохь маьрша болх бан аьтто болчу хаамийн гIирсаша а кху деношкахь доккхачу халахетарца йийцарейо Telegram-ан IADAT каналан авторех волу Тепсуркаев Салман, шен дена а, нанна а лоьш, "ша-шена" таIзар деш, верзина а ваьлла, шишанна тIе хууш яьккхина видео. Оцу хиламан хьокъехь дIахьедар дира дозанал арахьарчу Ичкерин Iедалан министрийн кабинетан куьйгалхочо, Лондонехь вехачу политика Закаев Ахьмада.\nЦо кхайкхамбира нохчашка: " Тахана махкарчу Iедале дIасаца, ма латтае къоманна тIехь харцонаш олу хан тIекхаьчна. …Махкара Iедалан векалш кхойкху ас шаьш лелочу харцонех дохкобовларе. Дозанал арахьарчу нохчашка боху ас: самадовла, ма хIаллакдайта шайн децIера халкъ! "\nСтенгахь ву Умаров Мовсар? Нохчийчуьрчу синбахаман хьукматашкарчу белхахошца къамел деш, мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана комментари йина меттигера вахархо Умаров Мовсар вадорна шен гIовс Байтуев Мохьмад бехке ву, бохуш, нохчийн пабликашка баржийначу хаамна. Байтуев шен гонехь ву 20 шера чохь, цкъа а ца хилла нахаца гамо йолуш, цо лоцийла дац стагга а, дIахьойла дац лерина операцеш, цо цхьа а ца лаьцна, аьлла Кадыровс.\nТовбеца-беттан 18-чу дийнахь полицино лаьцна 33 шо долу Соьлжа-ГIалара вахархо Умаров Мовсар. Гергарчара дийцарехь, оппозиционеран-блогеран Абдурахманов Тумсон видео хьажарна бехкевеш лаьцна иза. Амма тIаьхьо хаийтина полисхоша цуьнан цIерачарна, иза шайгахь вац, шайн карара а ваьлла, ведда, аьлла.\nГергарчарна полисхошлахь вевзина Умаров лачкъийнарг – цара чIагIдарехь, Кадыровн гIоьнча Байтуев Мохьмад ву иза.\nФранцера нохчий дита лерина бац шайна аьлларг. Ницца гIалин мэра Эстрози Кристиана кхаарин дийнахь жоьпаш делла полицина ша Францехь бехачу нохчашна дуьхьал хьалхо динчу къамелан хьокъехь. Иза Францерчу нохчийн диаспоро а, меттигерчу бакъонашларъярхоша а бехкевийриг ду цо "нохчаша кхечу къаьмнийн тобанашца наркотикийн базарара монополи къуьйсу ", аьлла дина дIахьедар.\nИштта комментари елира цо Францерчу Дижонехь кхо бутт хьалха Нохчийчуьрий, Къилбаседа Африкерий схьабевллачу нехан иккхина дов довзуьйтуш. Францерчу "Адаман бакъонийн лигано", зуламе ду куьйгалхойх волчу стага иштаниг дийцар, иза расизм ю, аьлла, кхеле велла Эстрози.\nУмаева Мадина йийна яц, боху талламо. Оьрсийчоьнан Талламан комитетан Нохчийчуьрчу урхаллина шозлаг1а а ца карийна гергарчарна иза йийна ю аьлла хета 23 шо долу Умаева Мадина кхалхар талла бух.\nТовбеца-бутт боьрзуш дIакъевлира зудчун ялар толлуш диллина хилла бехктакхаман дов, амма т1аьхьо, бакъоларъярхоша Оьрсийчоьнан Талламан коммитетан куьйгалхочуьнга кехат яздича, юхаг1аттийра иза.\nМангал-беттан 12-чохь Гуьмсехь елла 23 шо долу Умаева Мадина. Марзхоша сихха дIайоьллира иза. Талламан комитетан тIедилларца, эксгумаци йира еллачунна.\nЙоьIан дакъа хьаладаьккхича цуьнан нанас Довлетмирзаева Хутмата дIахьедира, шен йоьIан дегIа тIехь муо гира шена, цундела иза йийна хиларх шеконаш ю шен аьлла. Жимачу зудчун марзхоша чIагIдора, эпилепси йолуш яра иза, лазар деана елла, бохуш. Кхо бер диссина Умаеван – кIант а, ши йоI а.\nНохчийчохь лецна, цкъачунна евзаш йоцчу метте дIабигина Лондонерчу нохчийн политикан Закаев Ахьмадан гергарнаш – ши ваша а, ши йиша а. Оцу хьокъехь Кавказ.Реалиига хаийтина ша Закаевс.\nЛомаев Муса вен гIоьрина Финляндехь. Гезгмашин-беттан 10-чу дийнахь, Нохчийчуьрчу Iедална интенетехула критика еш схаьвогIу блогер Ломаев Муса вен гIоьртина стаг лецира Финляндехь.\nХIинца, цо ша дийцарехь, Финляндерчу низаман урхалло ха хIоттийна цунна тIе, дихкина таллам боьдучу юкъанна ша социалан машанашкахула ен эфираш дIакхехьа. Блогерехь йолчу информацица, иза вен Iалашо йолчу агIоно ах-миллион доллар луш хилла киллерна.\nЛомаев Мусас канал леладо Ютубехь, критика йо Нохчийчуьрчу Iедална.\nИмаман «фетва». Соьлжа-Г1аларчу "Нохчийчоьнан Дог" маьждигехь рузба д1ахьош, Телеграмерчу 1ADAT каналехула махкара Iедал емалдийраш а, "кхийолу Малхбузенан проекташ" латтораш а хIаллакбан беза, аьлла, оцу маьждиган имама. Цунна хетарехь, махкара Iедал къобалдеш воцург бусалбанийн мостагI ву.\nЕвропан кхеле арз. "Iазапна дуьхьалоечу комитетан" ("Комитета против пыток") юристаша Нохчийчуьрчу вахархочун Тепсуркаев Салмананна накъосталла деш, арз хьажийна иза тIе видеокамера а ерзийна, шишанна тIехаоран хьокъехь. Масех де хьалха Краснодар-махкарчу Геленджикера лачкъийна вигина вара иза Соьлжа-ГIала.\n"Новая газето" Тепсуркаев лачкъийна Гезгмашин 5-чохь, Нохчийчоьнал арахьарчу иза болх бан вахана хиллачу меттера, чIагIдо. Редакцехь бух бу иза Соьлжа-ГIаларчу леррина операцеш дIакхоьхьучу ницкъаллин "Терек" тобан базехь латтош ву ала. Тепсуркаев вадор гойту видеорегистраторан тоьшалла довзийтина "Iазапна дуьхьалоечу комитето".\nШоьтан сарахь "Грозный" телеканало Британерчу политикан Закаев Ахьмадан гергарнаш гайтина эфирехь, цуьнга дIахьедар дойтуш. Хьалхо ша Закаевс хаам баржийра, Хьалха-Мартанара шен ши ваша а, ши йиша а 1едало лачкъийна аьлла.\n"Ас дерриг а къоме до къамел. Цига а хевшина, Iедал емалдечаьрга боху, царна коьртехь волчу сайн вешига а цхьаьна – царех цхьа а вац борша. Делан неIалт хилла нах бу уьш. Оцу наха бехбо къинхьегамхой, церан наной, зударий. Тхан кхузахь паччахь а ву, тхо цунна реза а ду, деха, балха а лела. Я шух дешаш а дац, кхоьруш а дац", - элира Закаев Ахьмадан ваша ву аьлла возийтинчо.\nХьалхо Нохчийчоьнан парламентан спикера Даудов Мохьмада кхерам тесира Закаевна, 1ADAT телеграм-каналехула дечу къамелех цуьнгара "хаттам хир бу" аьлла.


Хьаькамийн жоьлгалла, Кадыровн шогалла...\nНохчийчохь баккхийчу хьаькамаша латтанаш нахана мехах дохкар а, цара кхидолу зуламаш лелор а Ιорадаьлла. Уьш мехкан администратора Кадыров Рамзана балхах бохош тешаш хилира махкара телехьевсархой.\nХIоразза а меттигерчу телевизионехь лаккхарчу даржхошна дов деш я царах цхьаъ республика куьйгалхочо Кадыров Рамзана балхара дIавоккхуш, къамел дечу хенахь, нах хьовсу цуьнга ша цхьана блокбастере санна. Цхьана хIуманна тIехь шегара ямартло я балха тIехь ледарло гайтинчу стагаца къамел доца ду цуьнан.\nПIераскан дийнахь Iедалхошца шен хиллачу цхьанакхетарехь даржера гIар-татанца вохийна Нохчийочьнан латтенехула а, бахаман юкъаметтигийн а министр Лечхаджиев Супьян а, Хьалха-Мартан кIоштан префект Махчаев Супьян а. Ший а даржхо балхара дIаваккхар бахьана ду бозбунчаллаш лелор а, ахчанашца кхаъ эца гIортар а. Лечхаджиев Супьянна дуьхьал туьхира, цо, стенггара а даккхий, ахча даккха, бохуш, шен белхахой хьийзош хилла, аьлла.\nКадыров Рамзан: "Къамел деш ву хIара шен белхахочуьнга, "соьга ца хоьтту, болх беш ву хьо я вац. Ахча схьада, олу соьга. Ас шуьга ахча даккха 85 объект елла, ткъа аш суна ахча дахьаш дац". Дийцахь, Лечхаджиев, хьан боху хьоьга ахча дан?"\nЛечхьаджиев Супьян: "Рамзан Ахматович, сайн белхахошца ас йинчу итт цхьанакхетарехь динчу къамелийн кийсакех вовшах а тоьхна, суна йина ямартло ю иза, сан гIовсо".\nКадыров Рамзан: "Хабар ма йийцахь! Ахча даккха 85 хIун объект ю ахь цаьрга елларг? Нахана болх бан меттигашаш дIа а лой, юха, хIара бакъо а йоцуш йина ю ахь, олий, ахча лахьаде бохуш и нах хьийзабо. Лечхаджиев, хьо министрийн даржера дIаваьккхина ву".\nХьалха-Мартан кIоштарачу префектна Махчаев Супьянна бехке дуьллу, иза ягорган станцин долахочуьнгара 2 миллион сом даккха гIерташ хилла бохург. ДIаваьккхина волу ший а даржхо оцу цхьанакхетарера араваьккхира, мукъа ву шуьша, аьлла.\nОцу хиламца мел доьзна ду хууш дац, амма Хьалха-Мартан кIоштахь хIокху деношкахь Iедалхоша жигара баькхкина, низамаш а дохош, нахана декъна я цара дIалецна долу латтанаш юхадерзор. ГIойчуьра вахархочо Iисас дийцарехь, цкъачунна кIеда-мерза, латта мукъадаккха, олуш ду.\nIиса: "Шаьш дIалецна а, чуийзийна а йолчу меттигашна тIаьхьабевлла лелаш бу-кх юьртдай, улле бевлла полисхой а. Ши-кхо де хьалха сан лулахочуьнга а меттиг дIахеца аьлла. Ас йоьхкина цхьа меттиг яра, эцна яра иза ас а, дIахеца аьлла иза долахочуьнга. МартантIехь а лелаш бу, боху, уьш.\nШайн агIор, хьалхамартанхой а бу хууш, шайн куьйгалхо дIаваьккхинийла. Амма иза иза цхьа къоман къайле йолуш санна, цхьа а комментари а ца йо цунна.\nЛаттанаш декъарца даржхоша, башхалла а яц, лакхара я лахара, бозбунчаллаш лелош хилар - Нохчийчохь лачкъийна хIума а дац. Кхечарех башха къаьсташ бац Нохчийчуьра хьакамаш. Болх, шайн киса дуза, аьлла, шайга белча санна хета царна. Масех шо хьалха лаьттан дакъа лур ду, аьлла, ахча дIа а делла, ехаш ю Малика цIе йолу зуда. Ша муьлхачу юьртара ю ца хаийтар а дехна, ишшта къамел дира цо.\nМалика: "Ши-кхо шо хаьлха а духкуш дара лаьтан дакъош. Соьлж-гIалин йистошкахь йолчу яьрташкахь 2-3 эзар доллар мах бу церан. 3-4 шо хьалха ас дIаделла ду 3 эзар доллар. Иза хир ду я дац хууш дац, я ахча а дац юхалуш".\nМахкахь латтанаш декъар низамехь дIахьош хилар талла долийча дуьйна схьа сацийна ду даржхоша латтан дакъойх кхаьънаш эцар, амма тIехIоьттина марха дIа ма елли, юха а иза дийр хиларна шеко яц Маликин.\nНохчийчоьнан премьер-министран дарже хIоттийна юьртбахаман министр хилла волу Эдильгереев Абубакар. Иза ханна къона хилар а доцуш, цуьнан белхан похмIалла лаккхара ду, бохуш, маххадийра республикан куьйгалхочо. Цунна хетарехь, юьртбахаман декъо махкахь хIокху шерашкахь лаккхара жамIаш гайтина. Ткъа мцкъадаьллачу юьртбахаман министран дарже хIоттон там бу ТIехьа-Мартан кIоштахь префект волу Дадаев Муса.\nКоррупцина цетоьхна Кадыров Рамзана


Магамадов Салехь а, Исаев Исмаил а\nНохчийчохь Магамадов Салехьан а, Исаев Исмаилан а 20 гергга цIийнах болу нах лецна хилла полисхоша, цу шиннан да-нана долу меттиг йицийта Iалашонца. "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машано" бина цунах лаьцна хаам. Дийцарехь, буьйса юккъе яхначу хенахь берриш а маьршабаьхна, цIа бахийтина.\nХьалха-Мартанарчу СаIди-кIотарара Исаевн а, Магамадовн а гергарнаш лецнера аьлла, дуьйцу "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машанан" секретаро Бесцвет Тима. Цо чIагIдарца, 20 гергга стаг лаьцна вигина хиллера ницкъаллийн структурийн белхахоша.\nБуьйсанна ши сахьт даллац хеттарш деш, лебина уьш, Магамадовн а Исаевн а гергара нах болу меттиг йийца бохуш. Цул тIаьхьа дIахецна Нохчийчуьра бахархой, уьш лацарх протоколаш а ца хIиттош.\nУьш леца объективе бахьанаш хила а ца хилла, аьлла, билгалдаьккхина Бесцвет Тима, "Новая газето" яздарехь.\nСерноводскан кIоштан полицин декъехь адвокат лаца бакъо дIайоккхуш куьйгаш яздайтинчул тIаьхьа, Нохчйичохь лаьцна латточу шина кIентан да-нана махкара араделира. Дас чIадарца, цунна кхерамаш тийсина полисхоша, тIехь ницкъбеш.\nЧиллан-баттахь Лаха Новгородехь лачкхъийна, Нохчийчу валийна ши ваша.


Мултимедиа, Дечкен-бутт 28, 2019\nОршот-де 28 Дечкен-бутт 2019\nДечкен-бутт 28, 2019\nНохчийчуьра бохам, гIалгIайн бартбар, Шемара цIабахкар, Хьабибан къайле\nМинанийн майдана волуш ву Кадыров а, Васильев а\nНохчийчоьнан а, Дагестанан а дозанаш билгалдаха дагахь бу мехкадай Кадыров а, Васильев а. Цхьацца меттигашка сизтохар бен дац цара цкъачунна хьехориг. Хьакамаша дийцарехь, яц шина республикан вовшашка претензеш.\nДечкен-бутт 26, 2019\nГIалгIайн студенташ кароре сатуьйсу\nКъахIирерчу Ал-Азхар университетехь доьшучу Оьрсийчуьрчу студенташа дIахьедо, Мисарахь хилар шайна кхераме ду бохуш. Меттигерчу полицино а, къайлахчу сервисаша а даим рейдаш дIахьо, кехаташка хьуьйсуш, дIалоьцуш, шайн пачхьалкхера арабохуш. Доккхачу декъанна и хьакхало кавказхойх, салафитех а.\nДечкен-бутт 25, 2019\nДозанаш къасторан бахьанаш/Боберашна догIу ахча дIа ца делла/Нохчийчуьра бахархой тIекхетта\nИракъехь лецна зударий дуьхьал бу шайн бераш даймахка дIадигийта\nШайн бераш даймахка дIадигийта реза ца хилла Иракъехь кхелаш йина цхьаболу таджикийн зударий. СаIуда Iаьрбийчуьрчу Таджикистанан векалтан хаамашца, Иракъехь Таджикистане дIахьажо кечдина ду 95 бер. Амма набахтехь такха яккхий хенаш йиттинчу церан наношкара пурба доцуш, бакъо яц бераш новкъадаха.\nДечкен-бутт 24, 2019\n"Газпромо" лело харцонаш йийцина Кадыровс, доза бертахь къастор ду\nНохчийн министр: "ХIай боьха хIума, хIун ду ахь яздинарг?"\nНахана гуш-хезаш бехказбийлийтар кхи дIа а дахьа деза аьлла Нохчийчуьрчу зорбан министро Умаров Джамбулата.\nСерлоне сатийсарца. Нохчийчуьрчу гейн хьомара хелхар\nЛГБТ-юкъараллин агIо лоцуш филм яьккхина Болгарерчу хелхарчас-режиссеро.\nСтохка 21 тIемало вийна Нохчийчохь, Дагестанца доза къасто долийна, йоккха стаг емал йина ЧГТРК-но\nМуха гулделла Нохчийчохь газах 9 миллиард декхар?\nРегионерчу кхелан сацамца, Нохчийчуьрчу бахархошна тIера даккха кечдина 9 миллиард сом декхар муха гулделла ду аьлла хаттар хIутту. ТIеман 1990-чу а, 2000-гIа шерашкара схьа, Соьлжа-ГIала херцаршлахь Iуьллучу заманчуьра дуьйнна вовшахкхетта декхар ду иза аьлла, Думан депутато Саралиев Шамсаила.\nДечкен-бутт 20, 2019\nНохчийн грамматика 3 минотехь (цIердешан лург дожар)\nКху дарсехь вай толлур ду цIердош лург дожарехь. Хууш ма - хиллара, вайн меттан дожарехь кхоалгIаниг ду лург дожар.\nДечкен-бутт 19, 2019\nАбдурахманов Тумсона орцахбевлла Европера нохчий\nПарижерчу а, Европан кхечу гIаланашкара баьхкинчу а нохчаша протестан гулам хIоттийра пIераскана Францерчу Польшин векалтна хьалха. Гуламхоша дийхира Варшаверчу Iедале Полшехь вехачу нохчочунна, Кадыровн режиман критикна Абдурахманов Тумсона политикан тховкIело ялар.\nИнтернетехь лайкаш хIиттийна аьлла, еттара\nНохчийчьурчу хьолана реза дуй шу?\nДу 11 %\nЦхьадолчун реза ду 5 %\nДац 84 %\nЖоп дала ца хIутту со 0 %\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (21.02.2020)\n«ТIехь лело къизаллаш ялхо меттиг бацара»\nСибрех текхна хан дагалоьцуш ю Чапханова Кейпа\nНохчо бехказваьккхина Германерчу кхело, Хамидов Ахьмад лаьцна Дубаехь\n"23-гIа феврал" хIун де ду шуна?


Мултимедиа, Дечкен-бутт 23, 2018\nШинари-де 23 Дечкен-бутт 2018\nВИДЕОДАЙДЖЕСТ. КIиранан хиламашлахь. Оьрсийчоьнна тIе кхин а цхьа IиндагI дожийна Титиев Аюб лацаро. Литувас санкцешна юкъа вахийтина Кадыров Рамзан. Freedom House: Маршонан тIегIа лахлуш ю дуьненчохь. Венехь кхело гечдина харцхьа леллачу нохчийн мухIажирийн тобанна. Уьш а кхидолу а керланаш.\nДоьрзучу кIиранан хиламаш. СаIуда Iаьрбийчохь паччахьан доьзалхой лецна. "Борусия" эккхийта гIоьртинчу оьрсичо даредина ша бехке хиларх. Нохчийчохь лаьцна "Мемориалан" меттигерчу декъан куьйгалхо Титиев Аюб. Оьрсийчоьнна мостагIаша го бина аьлла хета 23 % бахархошна. Уьш а, кхиболу а хаамаш.


Доахан эший юртарча наха? - Лента новостей Ингушетии\nТахан вай мехка столице е моллагIча юрта воде, дIа мел хьежача машенаш я массе тайпа. Къона, къаьна, кхал, маIа мел вар машенашца лел. Хеталу, наха яа сискал, бе болх, дешар – цхьаккха хIама ца дезаш санна, духхьал машенаш мара. Заман белгало хургья-кх из.\nЦхьабакъда дикка уйла яйташ да цхьаькха: хIара шу мел доал кIезигагIа гу юрташкарча урамашка доахан е жа дIалахка болхаш бола истий, докъалуш, лаьгIлуш латта хи тоатол санна кIезиглуш латт хьаьлий Iулаш. Сона массаза хеташ дар цхьа хIама, юрта вахача сага бежан, устагIа, говр, коа тIара оалхазараш леладе деза аьнна. Хьалха иштта да а дар из. Iаьдало шоашца къовсам лоаттабой а, доккхий жауIлаш, доахан, говраш лелае гIертар цхьабола нах. Из дика гу вайна йоазонхоша даьча цхьадолча говзамеча йоазошка гIолла, царех я Муталиев Хьажбикара «Хьалхара денош» яха повесть, Ведзижев Ахьмада «Шелбенна кхуврч» яха роман, кхыяраш. ДукхагIйола са бера ха дIаяхай Наьсареи Сурхо тIеи. Шовзткъа итт шу хьалха хинначох тара яц уж шаккха, вахара моллагIа оагIув вай хьаэце а. Царех цхьадола хувцамаш дего могадеш, хьатIаэцаш а дац. Масала, Наьсаре бахача наха жа-доахан леладора хIара цIенах хIана дац аьнна. ХIанз доккха маьждиг долча метте, Ингушская яхеи Дж. Картоева цIерагIареи урамаш вIашагIкхетача хIара Iуйрийна хьалехкар массехк улица тIа бахача наха шоай хьайбаш. Жа, доахан, гамажаш, Iаьсий – массе тайпара коа тIара хьайбаш го йиш яр цига. Цига хIара Iуйрийна латташ Iултеш, гIоккхаз хулар. Йоккхача, шерача улицагIа урагIдахе, тIаь тIагIолла Алханчуртски каналах дехьадаьле, тоаенна латтача даьгIенашка паргIата лела, дажа, салаIа долхар Iула юкъера дийнаташ. ХIанз из моттиг а из улица а машенаша дIаяьхай. Наьсарера нах хIама дуаш бий-те аьле хеталу, цIенденна дIадаьнна доахан теркалдича. Геттара городера нах хинна дIабахаб наьсархой. Тха нана ГI. Ахриева цIерагIча «Электроинструмент» яхача заводе балха яр, бакъда тхо кхо воша – ший кхо воI – школа яьккха валлалца етт лелабир цо. Атта деце а, цунна доакъар Iалашде, Iай массехк бетта йIайхача лоаттабе, ший ханнахьа цунга лор хьажийта, маьхий тохийта вIаштIехьадоалар цун. Цох доккха беркат а хулар. ТIоа, шура, кIолд, кхыметтел керда баьккха налха дIахадацар цIагIара. Сепоратор, къулг – массадола хIама долаш дар тха цIагIа, цунца цхьана дикал лакха йола кхача а цунга хьежжа унахцIено а яр. Iаьсий хулар, етт наггахьа Iаьхара биса шу ца лаьрхIача. Царех а, дукха ха ялале, хьахулар детта доахан. Вешта аьлча, таханарчох тара дацар цу ханара вахар, ювцаш йола оагIув хьаэце. Юрта бахача наьха-м ков-карт диззе хулар жа-доахан, говраш, москалаш, гIажаш, кхыдараш. Юрт а цу даькъе ца йовззал хувцаеннай. Ткъо шу совгIа ха я со хIара Iуйрийна юрта балха хьалъуха. Iуйрийна бархIлагIчох ах даьлча Кен чу Iо а ваьле, Сурхо тIара ийс шера деша школа йолчахьа урагIволавелча, новкъа йоагIа машенаш а дIа ца йохалуш, даьржа, шера Iул доагIаш хулар новкъа гIолла. Юртал ара дажа долхаш хулар массе тайпара хьайбаш. Иштта дар кхыметтел 10 – 15 шу хьалха. ХIанз сурт чIоагIа эргадаьннад. Наггахьа кхалсаг йоагIаш хул етт дIалалла, геттара кIезигденнад жа, гамажаш, вараш каста зоопарке мара гойя а тамаш я. Геттара кIезига я юрташка гаьзарий а. Нах мукъа боацилга дий-хьогI из, цар хьайбаш лелацадар? Тамаш я-кха из иштта дале. Хьалхарчул дуккха мукъагIа ба таханара нах, хIара коа тIа цаI е шиъ машен я, тIаккха хала хилац царна яа буц я, йол Iалашъе. Къахьегаш, доаханна тIехьа цIено лоаттаеш, царна доакъар ийдеш ца кхестар духьа, да мотташ ва со уж кIезиглуш латтилга. Шедар тика чу долаш да. Бакъда цхьа хIама дицлу наха, тика чу хулари ший цIагIа даьккхари вIаший чIоаггIа эргаш хилар. Ювцача Сурхо тIарча школе соца балха яр къамах белоруссера хьаяьнна Любовь Сергеевна Хилько яхаш хьехархо-йоккха саг. Оаха болх беча школан гонахьа бахараш бар тха школан хаьхочун Булгучев Махьмада къонгаш, уж пхиъ вар. Берригаш куцаш-сибаташ долаш, цIе бесаш долаш, тоабенна нах бар уж. ХIаьта Махьмад ше а вар иштта. Уж бIаргабайча, Любовь Сергеевнас оалар:\n-Сали Яхьяевич, уж Булгучевш ма тоабенна, цIе бесаш долаш ба берригаш!\n-Любовь Сергеевна, цар шоай доахан-жа да; шура-даьтта да; москалий Iулаш да. Вай мо тика тIара хIамаш юаш лелац уж. Шедар шоай цIагIа хьадеш да цар мел дуар, цудухьа бац уж вайх тара.\nЙоккхача сага уйла еш цхьа ха йоаккхар, тешар из аз дувцачох. Вешта, бакъдар ма дарий аз дувцар-м. ТIехьарча хана иштта баха ловраш а дукха бисабац юрта. Сурхо тIарча юртдаьга М. Б. Медаровга хаьттар аз, итт, ткъо шу хьалха хиннача Iулашца нийсдича, юртара хьайбай Iулаш кIезигденнад е дийбад, аьнна. Цо аьннари сона хеташ хиннари вIаший тара дар. Iулаш кIезигденнад, долашдараш шоашца дукха хьаьлий долаш дац. Цо яхачох, юрта 2470 цIа да. Iулаш дерригаш 5 да, царна юкъера доахан дIаьлархIача 700 бежан мара хургдац. Цхьадолча Iулашта юкъе 40 бежан мара а хилац. Эггара доккхагIдола Iул да Хутор оалача моттигерча Восточни урамагIа бахача наьхадар. Цхьадола доахан дажа арадахац, уж чуоттадаь лоаттаду, дулха лаьрхIа дохка дага болаш.\nМалагIа бахьанаш да уж кIезигдалара? Дажа моттиг йоацаш-м дац уж. Сурхо тIара Iоволавенна Эккажкъонгий-Юрта Iочукхаччалца, еррига аьрда оагIув даьгIенашта йита уллаш моттиг я. Цига тIайоал лакха, доаханна дика яа мегаргйола буц. Бакъда цига наггахьа мара доахан лелаш гургдац. Дац доахан, дуккхачар дIадаьхад. Леладе хала доландаь даьха а хургда.\n-Урокаш хIана Iомаяц Iа? – аьнна, шийга даьча хаттара жоп луш, цхьан дешархочо ший бала бийцар.\n-Со бIарчча дийнахьа кхий чура хьаара-м валац.\nИз-м цо шийна тIера бехк дIабаккха аьнна хIама дар. Сарахьа а бийсан а Iомае йиш я урокаш-м. Геттара хала ба ший болх ала гIертар дешархо, шийх хьехархочо къахетам бергболаш. Бакъда доаханна эшар малагIа Iунал да довзаш вола хьехархо иштта атта Iехалургвац. Бежан латта моттиг цIенъяри, цунна кIалхьарцар дари, доакъар-хий далари бIарчча дийнахьа цу балхах валла везаш доккха а хала а гIулакх дац. Цул совгIа, доахан леладеча дезалашта юкъе кхувраш сел дукха а бац. Аз хьехача школе 9 «б» классе 20 дешархо ва. Коашка доахан леладечар кулгаш хьалъайдел аьлча, царех кулгаш айдаьраш 7 саг мара вацар. Из деррига аз сенна дувц аьлча, даьша-ноаноша а шоай берий безам кхебац хьайбаш леладара гIулакхаца. Цудухьа ха дIа мел йода, кхы тIа а кIезиглуш, дIагIоргда вай коа-карта леладу хьайбаш.\nМагасера Iоъараваьле, Сурхо тIа бодача новкъа воал со. Вешта аьлча, Эккажкъонгий-Юртарча ФОКа юххе я со дIаховаха дагахьа автобуса тIахувша остановка. Из ФОК хьаяь дукха ха яц, ши-кхо шу мара. Хьалха цу моттиге хIара Iуйрийна хьалехкар юртарча наха шоай доахан. Цига гулдале, дажа додар дикка доккха Iул. Бакъда кастта трактораш йолаелар цига шоай моторш гIертаде, лаьтта чулоацаш карт йир. Хьалъэттар физкультурно-унахцIено тоаяра комплекс. Къаьстта цига, укх тIеххьарча итташ долча шерашка доахан вIашагIдетталуш хиннача моттиге е езар-те из ФОК? Кхычахьара лаьтта къоастаде мегацарий цунна? Мегар. Бакъда къоастаде ловш хиннабац юрта кулгалхой. Цигара Iул а, сона хеташ, из болх баьчул тIехьагIа телхад. Наггахьа саг мара гац сона хIанз цига етт хьалалла Iуйрийна араваьнна. Хьагучох, вай кхыча юрташка а хила тарлу цу тайпара сурт. Даара, малара вай фу дергда сона хац. Вайна лов керда шура, дулх, даьтта хилар. Доахан леладеш ца хилча хулаш дац уж. Из дицде мегаргдац цIаккха.\nДукха ха йоацаш, телевидене гIолла къамаьл деш вар юртбоахама министерствон хьайбаш леладара тIахьожам лоаттабеча отдела кулгалхо Гадиев Гелани. Цхьацца дика хувцамаш хиннадале а, хьайбаш леладара дакъа чIоагIденна, дулхаца, кхыча хьайбай кхачанца вай республика Iалашъяра кхоачам болаш дац аьлар цо. Дукха сагота цу гIулакха мугIарера бахархой а бац, хьайбаш леладар вахача моттиге дикка гIо деш дале а. Цкъа машенаца IовоагIаш, цхьан зIамигача сага дийцар сона, мар воацаш, берашца йисача йишийна вежараша новкъостал мишта ду:\n-Цхьанне етт лу, вокхо Iаса лу. Цу сахьате доккха ма хулий из. ДIадехкача ахча хул.\nДуккха дезал иштта бахаш а ба, доахан чулоаттадеш, дохкаш, царех хьахинна ахча дезала эшачунга дIадохийташ. Массехк шу хьалха хьехархой говзал лакхъяра курсашка вар со. Соца цига нийсвеннавар Яндарера цхьа историк. ЦIаваха чIоагIа сагота вар из. Юххера, сона гучадьлар, из чуоттадаь доахан долаш а, хан-ханнахьа царна доакъар дала, хий моладе дезаш а хилар. Цу тайпара нах вай мехка хиларах, вай базарашка даим ца лаьгIлуш керда устагIан а бежана а дулх хул. Цар дер, сога хаьттача, доккха гIулакх а да.\nСона дицденнадац Шолжа-ГIалий тIа хинна дIадахача бIаьшерен 90-гIа шераш. Дулх дохка тикаш яьсса яр, къайла латтар. Хьаэца хIама дацар базарашка. БIарчча сахьаташ дIахьора аргIах латташ. Юххера хьадеча, говра е гамажа дулх хулар. Цхьан дийнахьа геттара Iуйрийна Мичурина цIерагIча юрта вахар со, цигарча базар тIа дулх дикагIа хиларга сатувсаш. Базар ше хиннача йолаш яр, бакъда дулха хьоаса-м бацар цига хьагуш. Дукха адам дар гулденна латташ. Цу хана хинна мехка цхьаццабола хьакимаш а бар цунна юкъе. Цхьан-шин сахьата лаьттача, юххера (цIаккха дицлуц сона из) палаза галешка а доаллаш, цу галеш тIа латташ сийнача шаькъаца оттадаь мухьар а долаш, дулх хьадера. Галеш а дацар ши-кхоъ мара. Хаьттача, из хиннадар говра дулх. Кхыча хIаманга сатувсилга доацаш, из дулх къувсаш, ше-ше хьалхавала гIерташ, ийца дIа-юха бехар цигара нах. Дуккхабараш кулгаш даьсса а бахар, хIана аьлча дулх массанена дIакхачанзар. ХIанз мо мара вай хьаьлашка хьажа, уж леладе ловш деце, уж ханаш юхаяхкар а кхерам ба. Цу галеш тIа лаьтта мухьар хьоадаь долаш, таханарча денах массехк дош ала ловра сона. Мел дукха базар тIара дулх эца ахарах, цIаккха мухьар тоIадаь гIогI е тIа гац сона. Хьалха санна лораш хьежац мотт сона базара коа чу мел дахьача дулхага. Нагахьа санна царна юкъе лазар долаш бежан хуле, тIаккха фу де деза? ТIаккха, сона хеташ, наха лазараш хургда, зенаш-зуламаш даргда, доккха хатараш хила а тарлу. Укхаза дагадох сона, цхьан зIамсага дийца хIама. Ший да цамогаш хиларах а валарах а лаьца, цо аьлар, сибирски язва яха лазар дола бежан туладеш воаллаш, кулга марцхилг даккхарах цамогаш а хинна, цох велар ший да. Из мел бакъ хила тарлу ховргда хьайбашка хьожаш болча лорашта. Сона-м тешамегIа хетар, цар мухьар тIалатта дулх эцаш хилча. Кхы вIалла деце а, иштта дулх дуаш хилча, цамогаш хург мичав со яха уйла хургьяр дег чу. Из а хургдар кIеззига сатедеш. Вай заман чухь саг дукхача хIамах лоравала везаш ва аьнна хет сона, цу даькъе дуача дулхах а. Сона вовзаш а каст-каста гуш а цхьа зIамига саг ва кирпишкаш хьаеча, наьха шоай доалахьа йолча заводе болх беш. Цо каст-каста хьоахаду:\n-Юртара хьаухаш кхалнах ба соца балха. Хала болх а ба из. Шоашта доахан а леладеш, цIагIа багIа безар уж. Хьона фу хет цох? Даа хIама: дулх, шура, кIолд, тIоа – деррига харг ма дарий царга.\n-Юрта вахача сага доахан леладе деза яхилга нийса да хьа, – оал аз. -Таханарча дийнахьа юрта вахаш со хилча, аз айса леладергдар жа а доахан а. Из-м доккха беркат ма дий. Бакъда цхьа хIама-м да укхаза. ХьатIадоагIаш вIалла ахча а доацаш, уж цIагIа Iохайшача, доахан леладе а вIаштIехьадаргдац цар. Уж доахан феца лелаш дац, царна йол еза, чич деза, хьажкIа-гIадам деза. ХIаьта уж эца ма дезий, цудухьа кIезига-дукха сом-эппаз а хила деза цу тайпарча дезалга. ХIаьта из, вайна ховча беса, болх ца бича хулаш дац. Цудухьа бу хургба цар болх. Доахан, жа леладу а хургда хьона цар-м. ДIахаттал Iа, дий шун, аьнна. ТIаккха ховргда хьона, уж балха сендухьа ухаш ба.\nАз яхачунца раьза хиле:\n-Хоаттаргда аз, – аьле, вода зIамига саг.\nБалха ахара бахьан кхы а хила тарлу. Духхьал доахана машах воахалургвац саг. ЦIагIа хьоар, шекар-чай, сом, баьцадаар эца дезаш хул. Уж хIамаш белггаларча ахчах мара эцалуш хилац. Цудухьа болх ца бича балац юртара нах а. Шоашта совъяьнна шура, даьтта, кIолд, тIоа дабохка мегаций, аьнна, хеталургда цхьачарна. Нийса да из а, цхьаболча наха йохк керда хьаяьккха шура, из эца лаьрххIа наIарга нах хьа а ухаш. Иштта кхыдола хьайбай маша а дохк. Бакъда царна хеттача тайпара мах луш, дIадодац из товар а, хIана аьлча тикашцара яхь (конкуренци) цкъаза уж кIалбуташ а хул. ДукхагIболча наха, шоаш эцар тикашка гIолла эц, маьха еза яле а. Цул совгIа, боккха дезал болча наха, дохка хIама совдаргдац, цхьан-шин Iатта хьалуча машах, цхьа дуккха доахан леладеш ца хилча.\nХьалха, со кхувш воагIача хана, Iаьдала а гIо дора бахача наха, хьайбаша луш дола даар Iалашде. Сона дагайоагIа, Эккажкъонгий-Юрта хинна даьтта доаккха завод. Юрта юкъерча №1 йолча школанна кIеззига хьалмагIаваьннача, доккха ков долаш, къаьнарча хьисапе даьча дIаьхача цIеношка яр из. Шура кхухьаш йола машенаш хулар даим цу коа чу-ара ухаш лелаш, никхага уха нокхармозий санна. Сайре тIаеча, тIоа хьабаьккха яьнна шура (обрат оал цох) нахага йохкар. Доккхий яьш, богаш, ведараш йиззе из хьа а ийце, ята а ятийте, цох кIолдаш йоахар юрташкарча а Наьсарерча а наха. Цох гIо-новкъостал а хулар наха. Цу тайпара хIама хIанз вайцига ду аьнна хезадац сона. Ше цIагIа яьккха кIолд яле а, нахча яле а, тIоа бале а дуккха унахцIенагIа ба, базар тIа ваха ийцачул а, кхыметтел тика тIа бохкачул а. ДIауйла ел оашош, пластиках яьча шушашка я дукхагIа мел йола шура, тIоа. Царна тIехьанахьа яздаь хул «ТIоа 20%», «ТIоа 30%», «ТIоа 40%». Цу проценташкара дIаийккхача, юхейисар фуй тIаккха? Даьра яц из вай дегIа пайдане хIама. Лоацца аьлча, юрта вахача сага доахан, жа леладе деза, цох беркат хиларал совгIа, унахцIена а, куц-сибат ший тайпара долаш а хургва из. Уж хIамаш вайца хилча, кхыдараш-м хьахургдолаш хIамаш да.


Шена динчу тIелатарх дийцина меттавеанчу Абдурахманов Тумсос\nОппозицин блогеро Абдурахманов Тумсос Фейсбукерчу шен агIонехь ма-дарра дийцина шена динчу тIелатарх. Цо бахарехь, кхо бутт хьалха иза дIехьаваьллачу Швецерчу Евле (Gävle) гIалахь дина ду зулам. Блогер вижинчу заманчохь жIов етта волавелла цунна тIелеттарг. Цуьнан карара охьайоьжна жIов караеанчу Тумсон аьтто баьлла, иза эшон. Цул тIаьхьа дийцина зуламхочо, шен Iалашонех а, ша хьан ваийтина а.\nКхайкхийна баьхкинчу полисхоша юьхьанца бехкевинера Абдурахманов стаг вен Iалашонца тIелетта аьлла. Амма кхо де даьлча блогер бехказваьккхинера.\nТумсос бахарехь, дикка кечам а бина, шен амалш а, шен вахар-вар а девзина дина зулам дара иза. Шена чIир кхайкхийначу нохчийн парламентан спикер Даудов Мохьмад винчу дийнахь шена тIелатар дина хилар а ларамаза ду аьлла ца хета цунна.\nЧиллан-беттан 26-чу дийнахь вевзаш воцу стаг тIелетира Европехь вехачу блогерна Абдурахмановна. Ша вен веанарг йиттина охьавиллина гойтуш, видео яьккхира ша Абдурахмановс. ЦIийлахь Iуьллучо бохура видео чохь, ша Москвара ву, Соьлжа-ГIаларчу Iабдурахьман цIе йолчу цхьана стага ваийтина ша Абдурахманов «кхерон».\nТIелатар динчул тIаьхьа дарбан хIусаме кхачийна Абдурахманов. Кхерамзалла латторхьама ехха кхебира къайленехь иза волу меттиг. Дукха хьолехь прессо бина хаамаш бара Абдурахманов Полшехь ву аьлла.\nАбдурахманов Тумсо нохчийн оппозиционер-блогер ву, шена Нохчийчуьрчу Iедалхоша боцу бехк тIехьерчо болийча дIавахана иза даймахкара.


"Санитарин диктатурина" дуьхьал акцеш хилла Францехь\nИштта дуьхьалонан акцеш хилла Францехь иттаннаш гIаланашкахь\nФранцехь иттаннаш эзарнаш нах акцешка арабевллера санитаран кехаташ даларан система юкъаяьккхарна дуьхьал, хаам бо Свобода Радионо. Марсхьокху-беттан 7-хь хилларг йоьалгIа демонстраци яра оцу пачхьалкхехь "санитаран диктатурина" дуьхьал дIаяьхьнарг.\n"Евроньюс" телеканало бинчу хаамца, дуьхьалонан акцеш хилла Францехь 150 гIалахь. Иза жоп ду, коронавирсца къийсам дIабахьаран керла барамаш юкъабаха Францин Конституцин кхеташоно бинчу сацамна делла долу.\nОцу сацамца а догIуш, пачхьалкхехь доьхкуш ду бахархошна культуран меттигашка а, спортан комплексашка а баха, вакцинаци йина хиларан сертификат я карахь COVID хьакхаелла ца хиларан тест а йоцуш.\nТаIзар-аттестаци. Шайн бакъонаш къовсуш бу ГIалгIайчуьра орцан медицинан белхахой\nНизамо бакъо ло балхара дIабаха вакцина тоьхна боцу белхахой.\nОршотан дийнахь дуьйна талламца чекхволуьйта раж юкъайоккхуш ю Францехь кафешкахь а, ресторанашкахь а, махбаран центрашкахь а, ткъа иштта геннарчу гIаланашка дIасалелачу цIерпошташна тIехь а. Бахархойх цхьа дакъа вуно дуьхьал бу керлачу дехкаршна.\nДуьхьалонан акцеш хиллашехь, иштта дехкарш пIераскана дийнахь юкъадаьхна Италехь. Талламца чекхволуьйта раж хIоттийна культуран а, спортан а меттигашкахь а, ресторанашкахь а, юкъараллин тарнспорта тIехь а. Iедало дIахьедина иза оьшуш хиларх лаьцна дешаран шо мелла а кхерам боцуш дIадоло.


Аджарехь а гучуяьлла коронавирус\nБатумехь коронавирус кхетта адам хааделла дуьххьара. Оцу хьокъехь кIирандийнахь брифингехь дIахьедина Аджарин премьер-министра Рижвадзе Торника, боху «Керланаш-Гуьржийчоь» агенталло.\nГуьржийчохь карарчу ханна ун кхетта ву 33 вахархо. ТIаьххьарчу дийнахь-буса коронавирус лаьцна кхаамма. Масала, Батумерчу инфекцин дарбан цIийне йиллина зуда диъ де хьалха схьаеана Италера, ун зуьйш, аэропортера дIакхачийна хилла иза лоьрашна тIе.\n"Тахана Аджарехь дуьххьара гучуяьлла вирус. Тхан лоьраш дерриг а деш хьийза, ун даржанза ду. Оха болх бо иза махкахула ца даржийта. Доьху бахархошка, цабохар. Лоьраш а, Iедал а сема ду, эшначохь дIахIитта», - аьлла къамелдина Аджарин телегойтийлехула Рижвадзес.\nТаханенна Гуьржийчохь, коронавирус кхетта хиларх шеко йолуш, лоьраша Iуьналлехь кхобу 73 стаг, карантине хьажийна ву 427 вахархо (карантине дукха хьолехь хьийсабо ун алссам даьржинчу мехкашкара баьхкина хьеший – китайхой, корейхой, гIажарой, италхой, францой, германхой, австрихой, испанхой, швейцархой, норвегаш, данихой).\nГуьржийчоьно дозанаш дихкина Эрмалойчоьнца, Азербайджанца, Оьрсийчоьнца, Туркойчоьнца. Амма кир дехьа-сехьа лоьлуьйтуш бу. Кеманаш ца лела цкъачунна ГIажарийчу, Китай, Итале.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ЛугIаташ юкъахь уггаре а дика а, гIараевлларш а муьлхарш ю?\nАссаламу Iалайкум Олхазар, цхьа хаттар дара сан хьоьга, ЛугIаташ юкъахь уггаре а дика а, гIараевлларш а муьлхарш ю? Масала, «Аль-Iарабиййа лин-нашиин», «Аль-Iарабиййа байна ядайк». АллахI реза хуьлда хьуна.\nАлхьамдулиллахI, вассолату вассаламу Iала росулиллахI!\nАс айса оцу жайнашца мотт Iамийна боцу дела, церах дика дерг а, гIарадаьлла дерг а билггал муьлхарг ду ала лур дац соьга. Цундела, вайн махкахь Iаьрбийн мотт хьоьхуш волчу цхьана дешнастаге хаьттира ас цунах лаьцна, йа вуьшта аьлча хIара хьан хаттар цуьнга яздира ас, ткъа цо «Ал-Iарабиййату байна йадайк» аьлла жоп делира.\nТIаккха, и жайна суна сайна гина, доьххьала дIа хьаьжча вуно дика жайна а хийтира суна иза: тIаьхь-тIаьхьарчу да́къошкахь таханлера дахарх лаьцна хIиттийна дарсаш дара цу юкъахь, ткъа и бохург – иза Iамош волчунна говза мотт бийца Iемар хилар ду.\nТIаккха, мотт Iаморах лаьцна долчу шина хаттарна жоп луш цхьа ши хьехар динера вай хьалха, и шиъ кхузахь хьуна а яздо вай жимма хийцам бинчул тIаьхьа, хьайна пайде ду аьлла хетахь лелор ахь иза:\nМотт Iаморехь хьуна гIо дийр долчу хIуманех ду ахь дуккха ешар. Ешар, ешар, ешар.\nАс айса лелийначух цхьадерг а дуьйцур ду хьуна, ешарехь – кIирнах цкъа арадолуш долу Iаьрбийн маттара журнал хилийта хьайн доьшуш, доьххьара дуьйна чекхдаллалц («от а до я», оьрсаша ма-аллара). Журнал тайп-тайпана теманаш йолуш хила деза: шариIатан Iилма а, дуьненаюкъара керланаш а, могшалла а, культура а, экономи а, ловзарш а, иштта кхидIа а. Иштта ду аьлла хетачу журналех ду, масала, «Ал-ваIй ал-исламий» цIе йолуш долу журнал, «Ал-МужтамаI» цIе йолуш дерг а. Iилманан агIор а, метта агIор а пайда хир болчу журналех ду баттахь цкъа зорбане долуш долу «Ал-Байан» цIе йолу журнал. Айхьа вуьшта доьшуш долчу дешарца цхьаьна, иштта и теманаш ерриге гулйеш долу журнал хьо цхьана-шина шарахь доьшуш хилахь, хьуна вуно говза мотт Iемар бу, Дала мукъа лахь. Доьххьара хала хир ду хьуна, амма юхавала мегар дац. Бакъду, Iаьрбийн махкахь воцучунна хала хила мега и журналаш каро, делахь а, олуш кица ду-кх вай, доггах вилхинчуьнан бIаьргех цIий даьлла, олий.\nКхин а, айхьа Iамош долчу цхьана жайница цхьаьна кхин цхьа жайна деша хьажа. Масала, «Ал-Iарабиййату байна йадайк» Iамош хьо хилахь, цуьнца цхьаьна цу тIехь айхьа Iамош йоллу тема цхьана кхечу жайни тIера еша. Масала, хIокху кIирнах ахь «Ал-Iарабиййату байна йадайк» тIехь Iамориг «мубтадаъ, хабар» делахь, уьзза тема шолгIачу жайни тIехь еша гIорта. Иза а ас деш хилларг ду: мотт Iамочу институтехь хьоьхуш долчу жайница цхьаьна сайн чохь «Ан-нахьвул-мустатIо́б» цIе йолуш долу жайна доьшура ас, цунах суна доккха гIо а хуьлура, алссам кхетам а лора цо, институтехь хьоьхучул жимма совнаха Iилма а лора».\nТкъа дика хуург АллахI ву!\n27.04.2012 = 06.06.1433


Бакаев: «Историкаша юх-юха а дIагайта деза бакъдерг»\nБибулатов: «Хууш ду «аьккхи» бохург нохчашна дуьхьала бен аьлла доцийла. Со кххета цхьана элпаца гIалат дича. Оха дIахоуьйтура ду тхайн цу хьокъехь хетарг».\nНорвегехь веха гIараваьлла суртдиллархо Хасханов Руслан а ву Хасав-юртарчу аьккхех. Иза а шек ву и цхьана къоман юкъахь къестамаш бан болийча санна хеташ.\nХасханов: «Хасав-юртара аьккхий нохчий бу. Вайна юккъера барт бохалур бац цхьангге а. Ткъа и хIума лелочарна карор ду шаьш лоьхург».\nНохчийн селхане шайна ерзо лууш дукха къахьоьгу луларчу мехкашкахь а. Масала, Гуьржийчохь а ондда болх болийна, ПIаьнкIаз-чIожера нохчийн орамаш болчу кистойх беккъа гIалгIай бан гIертарх.\nБордзгор: «ПIаьнкIаз-чIожехь бехачу нохчех кистой аьлла язъеш хилла даима. Иза исторехь схьадогIуш хIума ду. Тахана а кхеран баккхий наха нохчех олух кистой».\nБакаев: «Гуьржийн а, эрмалойн а, Iарбойн ширачу тептаршкахь талламаш бича, билгал долуш ду цхьа сурт: дIадахначу шина эзар шарахь вайн къомах «нохчий» я «нахчамат» аьлла ца Iаш, «кистий» а, «дзурдзукхой а олуш хилар.\nВайн Iилманчаша а, вайн историкаша хIора дийнахь юх-юха а дIагайта деза бакъдерг, цу тIехь мало а ца йеш».


Машаран Флотилина Дина ТIелатар Ша Толлур ду Боху Израило\nИзраил -- Оранж а, цIен а, баьццара а бос болчу Рэйчел Корри хIурдан кеманна уллехь бу израилан ницкъаш, 05Ман2010\nПалестинина гIо а эцна Газа асане йоьдуш хиллачу «Машаран Флотилина» Израилан лерринчу ницкъаша тIелатар даран хьокъехь шен таллам бийр бу ша аьлла дIахьедар дина Израило. Израилан премьер-министран администрацино даржийначу дIахьедаро бахарехь дуьненаюкъара шиъ хьажархо а волуш вовшахтоьхначу комиссино таллам бийр бу, Газа асанна улле хIурдан-кеманаш ца дахкийта гIерташ, Израило динчун.\nЙозуш йоцчу комиссин коьртехь хир ву Израилан Лаккхарчу Кхелан суьдхо Тиркель Яков. Хьалхуо Израило юхатоьхнера дуьненаюкъара таллам дIабахьийта аьлла Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Организацино шега кховдийна хилла ойла. Амма реза хилла арахьара ши хьажархо оцу комиссина юкъавита. И шиъ ву Нобелан цIарах долчу машаран совгIатан лауреат Тримбл Дэвид а, Канадин ТIеман Юстицин урхаллин хьаьким хилла волу Уоткин Кен а.\nПалестинахойх дог лозучу жигархоша чIагIдарехь гIо-накъосталлин сурсаташ а эцна Кипрера Газа асане доьдуш дара ялх хIурдан-кема. Газа асанна йина блокада йохо гIерта хIурдан-кеманаш совцо кхин некъ бацара бохуш чIагIдо израилан Iедалша.\nИзраилан премьеро Нетаньяху Беньямина бахарехь уьш шек бац, шаьш нийса лелла хиларх.\nЙозуш йоцу комисси кхолла Министрийн хIусамо бинчу сацамо дерриг а дуьне тешорг хиларх тешна ву со Израил низамехь а, йиллина а, жоьпаллехь а лелаш хилар\nНетаньяху Беньямин: Со тешна ву, израилан тIеманхоша динарг хьоле хьаьжжина а, дуьненаюкъарчу кепашца догIуш а, шаьш шай ларбархьамма дина хIума хилла хилар, йозуш йоцчу комиссин талламо тIечIагIдийриг хиларх. Йозуш йоцу комисси кхолла Министрийн хIусамо бинчу сацамо дерриг а дуьне тешорг хиларх тешна ву со Израил низамехь а, йиллина а, жоьпаллехь а лелаш хилар.\nМаршо радио: Амма, веллачу иссанна юкъара исс шен махкахо хилла йолу Туркойчоь ца теша Израило дIахьур болчу талламах. Туркойн арахьарчу гIуллакхийн министро Давотоглу Ахмета элира:\nДавотоглу Ахмет: Со ца теша, дуьненаюкъарчу хиш тIехь маьршачу хIурдан-кеманашна тIелетачу пачхьалкхо бан ма беззара таллам бийр бу бохучух.\nЦундела, Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Организацин нийссачу урхаллин кIел йолу дуьненаюкъара комисси кхоллар доьху оха. Израилхоша цхьана агIора бечу талламан цхьа а маьIна дац.\nМаршо радио: Европан Барт догйовхо йолуш бу, Израило Газа асанна йина блокада лахъйийриг хиларх. Ассошиэйтед Прессо дуьйцу дипломатан хьосташна тIе а тевжаш, гIо-наъкосталлин сурсаташ бен дехьа ца дохуьйтучу Карни а, Керем-Шалом а олучу дозанашкахь йолу блокада жимма гIелъйийр йолуш ю. Делахь а и информаци официала кепара тIечIагIъйина яц.\nIsrael - investigation.MP3


Давутоглу: Терроран тоба санна лела Оьрсийчоь Шемахь\nОьрсийчоь Шемахь «терроран организаци» санна лела аьлла дIахьедар дина Туркойчоьнан премьер-министро Давутоглу Ахьмада. «Нагахь Оьрсийчоь кхин дIа а, бахархой махкара лоьхкуш, терроран тоба санна лелахь, цунна шайн жоп вуно ондда хир ду» - аьлла дIахьедар дина Давутоглус, Оршот дийнахь Киевехь вистхуьлуш.\nТуркойчоьнан а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигаш вуно гIоьртина ю стохка Лахьан-баттахь туркойн кемано оьрсийн бомбанаш туху кема чудаийтинчул тIаьхьа. Оьрсйчоьнан президенто Путин Владимира иза шайна тIехьаша дина тохар ду элира.\nКиевехь Давутоглуца дагадовларш дIадаьхьначул тIаьхьа хиллачу зорбанан конференцехь Украинин премьер-министро Яценюк Арсенийс баркалла элира Туркойчоьнна, Украинехь хуьлучух цо лаьцна позици бахьана долуш.


Инстаграмо схьайиллина Кадыровн аккаунт юха а дIакъевлина\nДаудов Мохьмад, Кадыров Рамзан, Делимханов Адам\nНохчийчоьнан куьйгалхо кест-кеста эфирашка вуьйлуш хилла @kadyrov._95 аккаунт шина денна къевлина а латтийна, меттахIоттийра, амма юха а блок тоьхна цунна. Изза дина, мехкан куьйгалхочо дечу гIуллакхех жигара дуьйцучу агIонашна а, доккхачу декъанна, Кадыров Ахьмадан цIарахчу фондан @za_kadyrova_95eng аккаунтана. Карарчу хенахь, церан агIонашка ваьлча яьсса аккаунташ гойту.\nКадыровн дахарх дуьйцуш кхин а агIонаш ю инстаграмехь, масала, @za__kadyrov__95 аккаунт. Карарчу заманчохь иза а къевлина ю.\nДахначу шинарин дийнахь фейсбуко хаам бира, санкцийн "Магнитскийн тептаре" ваьккхинчу Нохчийчоьнан куьйгалхочун масех аккаунт дIакъовларх. Иштта дIаяьхнера республикан куьйгалхочун гонерчу нехан агIонаш а: Делимханов Адаман а, Даудов Мохьмадан а, Висмурадов Абузайдан а, Усмаев Вахьитин а, Хучиев Муслиман а. Еарин сарахь схьайиллира Даудовн аккаунт. Кадыровн гIоьнчас, "Грозный" телеканалан директоро Дудаев Ахьмада хьалхо дийцира, дIакъевлина агIонаш Нохчийчоьнан куьйгалхочун гIуллакх долуш яцара, уьш лелош кхин нах бара аьлла.\nКарладоккху, 2019-чу шеран Мангал-баттахь а блок тоьхнера Кадыровн аккаунтана. 2018-чу шеран Лахьан-баттахь а дIакъевлинера иза. Ткъа фейсбукера а, инстаграмера а Кадыровн шира агIонаш дIаехира 2017-чу шеран ГIуран-баттахь.\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна дуьхьал санкцеш яьхна хиларца доьзна дара иза.


Шема а, ворхI шаре бирзина тIом а...\n2011-чу шеран бIаьстенан юьххьехь Шемарчу ДараIа олучу цхьана жимчу гIалахь масех кхиазхоша шаьш доьшучу ишколан пеношна тIе графиттица урхаллин критика еш йозанаш яздинера.\nПолисхоша тIаккха и бераш лаьцна шайн декъе дIа а дигина, царна къиза таIзарш динера. Иттанаш шерашкахь дуьхьало а ца еш Асадан режим а, Баас партин харцонаш а ловш Iийна меттигера бахархой дуьххьара урамашка бевлира тIаккха.\nIедалхоша и дуьхьалонан акци цIийла карчийра. ДараIахь митинге арабевлларш лийцира. Масех стаг вийра, чевнаш а йира дуккхаъчарна. Социалан машанашкахула хилларг даьржинчул тIаьхьа цу гIалин бахархошца солидаралла гайта йоллучу Шемахь а гIаланашка бевлира маьрша бахархой Зазадоккху-беттан 15-чохь.\nИштта дIаболабелира тахана шен 7 шо дуьзна Шемара тIом.\nХIетахь, Шемин тайп-тайпанчу гIаланашкахь дуьхьалонан акцешка адам арадийла доладелча, ткъа Асадан нуьцкъалийн структураш уьш къарбан гIерташ, царна дуьхьал таIзарш дечу муьрехь цхьанна а ца моьттура, цу гIаттамах вайнзаманхьлера уггаре а къизачех а, бехачех а, я чакхе а, я машаре некъ а ца го тIом хир бу аьлла.\nЦа моьттура цхьанна а и тIом сел дера, сел шуьйра, сел шога нохчех хьакхалур бу аьлла. Цул хьалха а, цуьнца нийса а ОвхIанехь а, Иракъехь, Либехь а хилла тIемаш санна генара, телевизионехула гинчул бен кхин герга ца гIуртуш йолу конфликт а хилла, иза а буьсур бу аьлла хеталора.\nАмма, мел тIаьхьа а, 2013-чу шарахь и тIом кIезга я дукха нохчийн тIом а хилар къаьстира, цкъа хьалха иттанашкахь, тIаккха бIеннашкахь а нохчийн къомах нах цу тIамо шена юккъеийзон буьйлабелча.\nНохчийчуьра а, Москохара а, Европерчу пачхьалкхашкара а дийна доьзалшца вайнах Шема дIаиха буьйлабелча.\nЦкъа юхьанца Шемара тIом Асадна дуьхьал гIаттам а, мохк Баас партин режимах маьрша баккхарехь къийсам а болчу хенахь, я вуьшта аьлча, тIеман ши агIо – Асадан агIой, гIаттамхойн агIой - бен йоцучу хенахь цу тIаме бахначу нохчийн цхьа бахьана дара цига баха. Асадна дуьхьал къийсамехь дакъалацарца цуьнан коьртачу гIорторна Путинна а, Оьрсийчоьнна а дуьхьал къийсам бар.\nТкъа Шемара хьал чолхе мел доьрзу а, гIаттамхойн могIарш бекъа мел ло а, ткъа режимна дуьхьалчу гIаттамах глобале динан тIом мел хуьлу а бен-бен дирзира нохчий Шемарчу тIаме буьгу бахьанаш а.\n2014-чу шеран аьхка Шемахь бусалба Халипат кхоьллина, массо а бусалба стаг цу Халипатан куьйгалхочунна БагIдади Абубакарана байIат дан декхарийлахь а ву, шен кадолушв ерг Шема хиджрат да дезаш а ву аьлла дIа а кхайкхинчул тIаьхьа дагахь а доцучу барашка дирзира Шема хьевддачу нохчийн терахь.\nЕккъа цхьана Европерчу пачхьалкхашкара эзар сов стаг вахара дуьненчохь уггаре а баккхийчу Iеламнаха емал ечу ша шех "Исламан пачхьалкх" олучу ДАIИШ тобанан могIаршла верзархьама Шема. Царна юккъехь зударий а, бераш а, ур-атталла кхианза зудбераш а дара.\nТахана цу нехан цхьа дакъа я тIемашкахь дийна я бомбашна кIелахь делла. Цхьа дакъа ша шех "Бусалба Пачхьалкх" олуш хиллачу тобан къизаллаш ма-ярра гича, дедда кIелхьараделира, амма кIелхьарадаьллачул тIаьхьа шаьш юхабирзинчу пачхьалкхашкахь кхеле озийна.\nЦхьаццаберш хIинца а ДАIИШах дисинчу цинцашлахь тIом беш ду. Ткъа бисинарш, доккхачу декъехь зударий, бераш, Иракъехь а, Шемахь а лийцина, набахтешкахь бохкуш бу.\nШина тIамехь оьрсийн эскарша ца бойъуш бисинарш, наноша тIамах бовдийна хийрачу мехкашкахь кхиош хилларш, дуьйцу а ца хезначу хийрачу лаьттарчу генарчу меттигашкахь даиманна бисар а, бIеннашкахь кегий бераш байлахь дисар а, къона зударий жоьра бисар а – Шемарчу тIамо нохчийн къомана юккъехь дитина жамI.\nАмма иза хилла а ца Iа.\nРадикалечу исламхойн идеологин цамгаро дийна цхьа чкъор лацар а ду нохчашна Шемарчу тIамо бинчу тIеIаткъаман цхьа дакъа. Рибат, тагIут, бакъия, царех терра цхьа могIа дешнаш а дахкийна Шемарчу тIамо нохчийн маттана юккъе.\nШайн бераш лаха Шема яхана хилла нохчийн ши зуда\nШема – даймохк – набахти


«Эздел» юкъарле дIадихьар «Метта говзал» яхача гIалгIай метта клуба аргIанара вIашагIкхетар — Культурно-просветительский центр "ЭЗДЕЛ"\n01.07.2016 24.11.2017 НовостиКлуб ингушского языка "Метта говзал", Язык\nИюнь бетта 28-ча дийнахьа «Эздел» яхача, гIулакх-оамал сийрдадаккхара йолча юкъарлос дIадихьар «Метта говзал» яхача гIалгIай метта клуба чудоагIаш дола аргIанара вIашагIкхетар.\nИз дар июнь бетта 27-ча дийнахьа хIара шера дIахьош долча Россе къоначар денна хетадаь. Из дош дашха укхаза гулбеннабар боккхийнахи кагий нахи. ЛаьрххIа къоначар хаттарашка ла а дувгIаргдолаш, хьалха дIаяхача ханашкахьа вай кагий нах, йоI, зIамига саг мишта хиннаб, карарча хана мишта, малагIча оамала тIехьа хила беза цар дувцаргдолаш, укхаза бийха бар ГIалгIайчен халкъа йоазонхо Коазой Аюпа Iисаи, ГIалгIайчен йоазонхой цхьогIон доакъашхо Матенаькъан Iумара Iабаси.\nВIашагIкхийттачар дийцар гIалгIай кагийнах, кIант, йоI хьалха шой хана мишта бар, малагIча гIулакхашта тIехьабар уж, мел лоархIам болаш дар цар гонахьарча наха юкъера гIулакх. «Дукхача хIаман мах бар тайпан, цIен кхийна эздий кIант, йоI хьаоттар, къаьстта дезале кIаьнк вар сийдолаш дар къаман. Цу ханарча кагийча наха шоайла тIехбаьнна цабоагIа бегаш бицар вIалла а. ХIаравар шийгара гIалат далар кхераш, шийна улувра нах лорабеш хулар. ХIанз хийла зIамига саг, йоагIаш е йодаш йоI бIаргаейча, ше машенаца вале, сигнал а техе вода. Из мегаргдолаш дац, ше лай хилар да цу тайпарча зIамигача сага хьахьокхар. Дахача а дахкача а лоралуш, вай кхалнах лора а беш хила деза вай», — йоах Коазой Iисас.\n— ХIара саг укх дунен чу ший моттиг хьалаца вена ва. Воккхачун, зIамигачун, маIачун, кхалчун ше-ший оамал я хила езаш. Вай къаман из массаза а долаш хиннад. Тахан а из, кхы кега ца долийташ, дIадахьа деза вай хIаране. Воай кагий нах лорабе беза, 20 шера е 30 шера хала дас, нанас хьалкхебаь дезал бовргбоацаш, цар шоаша цхьаннача харцахьча чукховсаргбоацаш, лорабе беза вай уж. ХIана аьлча вай кхоане я из. ЦIена кхетам болаш, Iилма ховш йола тIехье хьалкхер моллагIча а къама доккха совгIат да. ХIаьта из совгIат вай къама хилийта деза вай. — йоах Матенаькъан Iабаса.\nХIаьта вай къоначарна ловца боаккхаш оаха ях. Дала даькъала болба вай кагий нах. Дала цIена, тешаме тIехьа хьакхейойла вай къаман.\nВечер поэзии Али Хашагульгова Центр «Эздел» провел очередную встречу в рамках языкового проекта Клуб ингушского языка «Метта говзал» Центр «Эздел» провел очередную встречу в рамках языкового проекта Клуб ингушского языка «Метта говзал». «Пишу во славу ингушей» Презентация книги Барахоева Абдул-Хамида Г1алг1ай метта в1ашаг1кхетар «Метта говзал»\nНазад Назад: Центр «Эздел» собрал на ифтар представителей сферы образования\nВперед Вперед: В Центре «Эздел» прошла встреча с учёным из Норвегии


Даьла кердача цIенна гIо эш -\nДаьла кердача цIенна гIо эш\nДаьлера салам-моаршал хилда цунна, Даьла элчас аьннад йоах: «Хьазилга бIы миссел маьждиг даьча сага Дала ялсмала цIа догIаргда», аьнна. Ер къамаьл аз ишта доладу дIахододача къамаьла, «Сердало» дешархой, оаша дикка теркам тIабохийтаргболаш.\nПхьилекъонгий-Юрта хьалдеш да берригача цу юрта бусалба наха лаьрхIа керда доккха юкъара маьждиг. Цигара гIишлон балхаш 2013 шера дIадоладаь дале а, рузкъ хьатIадоагIа наькъаш сайца хилар бахьан долаш болх ма хетта дика дIабодаш бац цига. Кхозза вIаштIарадаь маьждиг да Пхьилекъонгий-Юртарча бахархой барт а кхийтта хьалдеш дар. Ше ма дарра Даьла цIа хьалдетта йистедаьлча цу чу цхьатарра дIа а этта ламаз де аьттув хургба 3500 сага.\nХьалдеш латтача маьждига гIишло юрта чувалале гаьннара гуш я, 60 метр лакхал дола цун диъ мимар бахьан долаш геттара гаьнара бIарг тIаотт царна. Миччахьара тIахьажача бIарг кхетаргболаш урагIдахад маьждига мимараш. Царна юккъе ягIача йоккхача гергача моартоло (купол) геттара хоза сибат доаккх маьждига.\nЮххьанца Даьла цIа хьалде доладаьча хана цу юртарча таро йолча сага шийна дIатIаийцадар из гIулакх, маьждиг чакхдаллалца ший рузкъа дIатIадохийтаргда ше цу гIулакха аьнна. Бакъда, хьал массаза а цхьатара хилац, цхьацца бахьанаш юкъе а лийлха цу гIулакха рузкъа хьахийца хинначунгара маьждига хьадоагIаш хинна ахча юхасецад. Цхьан юкъа болх сеца хиннабале а юртарча наха шоай болча низаца таронца дIахобихьар маьждига болх, амма гIишло йоккха хилар бахьан долаш цар гулдаьча хIамах кхоачам хилац. Цудухьа мехка бахархоша а шоашта могача тайпара дакъалаьцад цу юкъе.\n«Юрта бахархоел совгIа, мехкахоша дукха новкъостал даьд укхаза. Белгалдаьча карта тIа ахча хьатIатоссаш а, хьадай кара из хьалуш а, шоай цIи ма яккха аьле къайлагIа Iеш а дукхача наха новкъостал даьд укхаза. ХIаьта а доккха маьждиг ма дий ер, рузкъа дукха дIатIагIоргдолаш боккха мах болаш. Цудухьа ма хулла сихагIа ер даьлча дикагIа хеташ болх ба тха. Цхьацца спонсораш, таро йолча наха ери-ери дергдар оаха аьнна шоашта цхьа болх дIатIа а ийца болх боре дика хургбар. Масала е кораш, е наIараш е кхыдар вIаштIехьадаргда тха аьнна цхьа дакъа дIатIа а эцаш наха гIодоре чIоагIа гIо-новкъостал хулар тхона цох», – йоах Пхьилекъонгий-Юртарча имама Пхьилекъонгий Мухьмада.\nДIоахал а шорал а цхьаттарадолаш 38 метр йолча боарамах да хьалдеш латта маьждиг. Кхо гIат йолаш, йиъ оагIорахьа нах чуарабувла йиъ ниI а йолаш хургда Даьла цIа. Маьждига доккхача коа административни хьал теркалдарах дола цIеноши, ламаз эца моттигаши хургья Iалашъяь.\n«Тхоашта могача тайпара болх а беш дIадоахк тхо. Карарча хана оаха беш бола болх ба моартолаш хьаяр. 18 моартол я уж ерригаш маьждига тховна тIа хьае езараш. Уж Дала аьннадале кхы хIама юкъе ца эккхаш дIачакхъяргйолаш я. ХIаьта юкъера йоккха моартол цхьан сага дIатIаийца новкъостал а даь хьаяй. Цунна чура эша болх хьабеш ба», – йоах маьждига гIишлон прораб волча Ведажанаькъан Сайт-Ахьмада.\nМоллагIа керда маьждиг хьалдича, цигара эггара хьалхара Далла гIулакх дарах бола болх адам ламаза тIахьехаш азан дар (молла кхайкар) да. Ма хулла сихагIа муадзино кхайка шоаш цу маьждиге ламаз де тIахьехар догдоахаш ба юрта бахархой. Цул совгIа уж дог тийша ба маьждиг хьалдетта а даьнна цу чу Далла гIулакх де шоаш болабелча Даьлацара шоай бувзам дикка чIоагIлургхиларах.\n«Ер маьждиг хьалдоладичахой, укханга сатувсаш, укх чу дIачу а даха цкъа ламаз далца мукъагIа дийна дусадалара аьнна хеташ уйла-нигат долаш да тхо», – аьнна дийцар юрта вахархочо Султыганаькъан Джамбулата.\nХовш ма хиллара Пхьилекъонгий-Юрт мехкарча юрташта юкъе йоккхагIчарех я. Цудухьа юрта массехка рузбан маьждиг да. ХIаьта ер 3500 саг чуэца таро йола доккха керда маьждиг хьалдаь даьлча юрта мел бола бахархой цхьан рузбадеш хургхилар догдоахаш ба юрта бахархой.\nОалаш да пенаш хьал а детта тхов тиллачул тIехьагIа чура балхаш дуккха а халагIа да аьле. ХIанз цу хьал тIа да Пхьилекъонгий-Юртара маьждиг. МоллагIдолча хIамангахьа дакъа лаца чам болаш саг вале цига болх бе а дакъалаца а аьттув ба ахча даларца а е дIаваха шийна ховш бола болх хьабарца а.\n← Кабмин выделит средства на создание выездных медицинских бригад\nБлагодаря нацпроекту села преображаются →


4 декабря в 10:30 (2009 г.)\n«Вайнах».. ХІинца санна кест-кеста ца хуьлура хьалха нохчийн хелхарш телевизор чохь ган аьтто. ДагадогІий шуна, вайн цІахь а, мел генарчу Іамеркерчу бахархоша а дезаш тІеоьцуш долу «Вайнах» боху хелхар? Духар, шаьлтанаш, чехка цІий, Кавказан а, нохчийн къоман а шатайпа амал, гІиллакх... Дукха дара оцу цхьана хелхарца гайтина! ЙоІа девна юкъа йовлакх кхоьссича соцура мел къаьхьа къап-къарс! Мила яра иза 70-чу шерашкахь коьрта солист хилларг? Аьлча тешна ца валлал ду жоп. Иза дера яра оьрсийн къоман йоІ Павликова Лидия. Цул тІаьхьа Лида евзара Айдамирова Лида аьлча. ТІом бахьанехь луларчу Краснодарехь ехаш ю иза, амма доккхачу хазахетарца еана «Вайнахана» лерина кестта дІахьон долчу даздаршка. «Даймохк» газетан редакцин хьаша яра Лида 23-чу ноябрехь.


Муьлхха а юкъара кеп талхор зударша даима а экама хIума дой тIелоцучарах ду. Тахана вайна юккъехь долчу кIезиг-мезигчу хIуманах цхьа доккха бахьана а дой, шайлахь дийца доладой, вовшашна кхиссарш-Iиттарш ян зударий буьйлабелча, «ванах, ма доккха хIума деана-кх кхарна юккъе, - олий вуьсу. ДIа тIаьхьакхиъча, механ тай диллал а бахьана а ца хуьлу цуьнан. Амма гIуллакх цхьана кепе дерзийча, вовшашна ечу восах уьш кхеташ хилча, яппарш ян царна бахьана дуьсур дацара аьлла хетало.\nТаханлерачу дийнахь шун тIоттон, иза кечдан масийтта кеп хаа езаш хьал нисделла вайна. Iарбойн, нагахь, кепехь елахь, Iарбойн хила еза иза; шведийн елахь – шведийн; японийниг – японийниг, а вайниг елахь – нохчийниг хила езаш ю иза. Дуьйцург тIерачу кхачанах лаьцна дац, юьйцург шун дIадахьаран кеп ю.\nВай тIелаьцна яьллачех лара мегар ду аьлла хета суна, оьрсашкахула вайна юккъехь яьржина йолу Европан къаьмнийн кеп. Урс-Iайг аьтто агIор диллар, мIара хьалхарчу бошхепана аьрру агIор биллар.\nВайна, къаьсттина зударшна, дицделла догIу, хьеший чу ма-кхеччинехь салам-маршалла а хаьттина, юьхь-куьг йилина уьш паргIат бевлича: «цкъачунна са теде, яахIума хIинцца йина йолуьйтур ю», - аьлла, царна хьалха хий, туьхий, шозза-кхузза кхаллал хIумий йилла езаш хилар. Цара некъахь мел хан текхна, уьш кхачанах кхетаза мел хан яьлла ма ца хаьа. Зударий, шун наноша, ненан наноша лелийначех а, Дала кхоьллина цхьа а тайпана шуна тIе эхь догIун долчех а дац шуна иза. Цхьана Iовдало: «хIара-м дера, хIокху коржамашца дуза а дина, вайга яахIума ца яийта ма йоллу», - аьллехь, иза кхоччуш мацвелла ца хилла. «Мацвеллачо мазца юу», - олуш ду вайн. Иза эрна аьлла ма дац. Мацвеллачуьнан собар кхачон ца гIерташ, йолуш ерг хьалха йилла, дукха дахарш. Ша стаг волчо, цу нIаьвлас санна, шуна бехк буьллур бац, стаг воцчо биллинарг шух летар а бац. Меца верг, йовханиг, мерзаниг тIекхаччалц, шен са тедина юха хир ву. Цхьамма забар йо ша бохуш, бохучух терра цхьа доьхнарг а кхуссий, вай дузон гIерташ ю хIусамнана, цIена а, хазачу а гIиллакхах херадоху вай. И тайпа хIуманаш вайна юккъе дукха даьржина. Масала, цхьана туьнталго: «эхьал кхакха тоьлу» алар тахана вайн къоман коьрта гIиллакх хилла дIахIоьттина. Леррина тIаьхьа а ваьлла, талламца дуьне доладелчахьана вайна юккъехь иза иштта хилла ма дара», - бохуш, иттех стаг къийсавелла ца Iа соьца.\n«Чу нах богIур бу аьлла шайга доьзалан дас, хьалххе хаам ца бинера, юьхьIаьржа хIиттийна цо шаьш», - бохуш, безбеш дукхе-дукха хIусамнаной гина суна. Сан йижарий, дукха дахарш, царах тIаккха чу кхайкхина нах хуьлу, иза кхин ма ду. Нохчийн воддца шуна тIехь дерг – доггаха чу вогIург тIелацар а, йолуш йолчух тоам а бина, ерг хьалха йиллар ду-кх. Важадерг цIинадена тIе ма дужу! Вайн дайшкара схьадогIучо шуна тIедожийна дукъ – елаелла-екхаелла, чувеанчунна юха а чу ван догдогIун долччу кепара лелар ма ду. ГайтIингаран гIуллакх хьалхадаьккхина леларг чу цалестор бен молха дац. Шена хьалхара хьаьвда лах ма-деллинехь, иза ша а соцур ву.\nЭрначу хабарех ду, нохчашна хьалха урс-мIара хIун ю хууш ца хилла, бохурш. И дерриге а каг ца до ткъа, йоIах муха цIеннана хир ю хаархьама, цо текх цIена лелоре а, кIентан цесте (оьрсаша подкинжальный ножик олу цунах) хьожуш а хиллехь. Куьйгашца хIума яа вай Шемалан халчу заманахь бен дуьйладелла дац. Иза бакъдеш ду вайна юккъера цхьацца долу кхин хIуманаш а. Масала, цастар доккхуш юу хIума тIомехьара йолош ю, хорбаз хуьлда иза, я паста. Наьрс, сийна хох, саьрмасекх шегахьа зIуьдиг йолуш берзийна бац аьлла, шаьш цуна хьоьггушехь, царах ца кхеташ шун тIера хьалагIевттина нах суна хIинца а бевзаш бу. Бепиг охьадилларан а ю шен цхьа нисйина кеп, дилла дезачу кепара дерзийна дацахь, ша мел меца хиларх иза схьаоьцур дац оьздачу стага. Цастаран букъ болу агIо стагана тIе а ерзайой дуьллу бепиг охьа (иралла кхетта агIо кIел йохуьйтуш). Хьахийначара а, хьахоза дисанчара а гойту шуьне хаар а, цигахь лела ма-везза лелар а, доккха маьIна долуш хилла хилар.\nIайг, мIара, урс муха лаца деза догIу бохучунна гонах хезаш дукха къамелаш ду. Нагахь уллехь волчунна цунах новкъарло ца хилахь, хьайна аьтто болччу агIор лаца эр дара ас.\nКIезиг лелаш дац чай доттарца, даарца, маларца доьзна хабарш а. Иза вайна юккъедаьлла дукха хан яцахь а, цуьнца доьзна а цхьацца некъаш хIиттина. Масала, бошхепана чохь тIуналла йолуш чай далар, хIусамнена оьзда цахилар лоруш меттигаш нисъелла соьца. Хiунда аьлча, стака схьаоьцуш, цу тIера бошхепа тIадамаш оьгу. Шуьнехь нисвеллачуьнан оьздангалла лахара хилар гойту, бошхепа чохь чай дисаро. ХIунда аьлча, пхьегIаш дIахьош хIусамнанас, гонах хьийзачу кхечо, иза шена тIеIано мега.\nШунна гонах дIанисдалар кхочушдан хала гIуллакх хуьлий дIахIутту вайлахь. Хьалха вай бийцинчу, лара безаш болчу наха, вовшашца йохье бийларца охьаховша ца туьгуш, цхьа сахьт хан йойу. Цул а оьшуш дерг, шайна хьалха кхача биллича, охьахевшинчара вовшашна хьалха бошхепаш дIасатеттар ду. Нагахь гонаха хьийзачеран хIоранна а хьалха яахIума йилла аьтто боцуш меттиг нисъелча, лахара дуьйна вовшийн кар-кара луш, стоьлан баьрчехьа дIакхачайо яахIума. Кхача хьалхий-тIаьхьий охьабилларан рагI иштта хила еза: тхьамда, тхьамдина аьтту агIор волчунна, тIаккха аьрру агIор Iаьчунна, и.кх.дI. а, цхьана эшшара дехьа-сехьа кховдош, юьххье кхаччалц. Кхача деза хIума ду, иза дIаса теттар мегачарех ца лерина. Кхача «Ахьмадана» я «Мохьмадана» хьалха буьллуш бац, иза меттигана буьллуш бу.Ткъа цига милла а нисвала тарло. Ишттачу метте стаг кхаьчча, вай массо а хьалалелхий, шен-шен меттиг цунна яла гIурту. ТIевеънарг гIараваьлла Турпал-Iела велахь а, паргIат йолчу меттиге охьа а хиъна кхачанах кхета везаш ву иза. Вайн хьал муха нисло аьлча, рузбанан ламазана нах дIанисбелла бохкучу хенахь, цхьана хьенеха чу а вогIий, массо а дIасатоьттуш, шен «дех» йисинчу меттиге кхача гIерташ, Далла гIуллакх дан баьхкинчара нисдина могIанаш хедош, нах ламазана юкъара бохуш меттигаш нисло. Ишттаниг кест-кеста ган тарло шуьнан гонах а. Вайна ма-хаъара, хьалхарчу могIане хIоьттина дича а, тIаьхьарчу могIане хIоьттина дича а, даггара ойла Далла тIе а яхийтина дичхьана, ламаз ша кхача дезачу дIакхочур ду.\nТахана шуьне нисвеллачунна Iаламат хала ду, кху чохь «хьаша мила ву, юьртахо мила ву», бохург къасто. ХIунда аьлча, тхьамдина уллера меттиг еза хеташ, цига гулбала лууш хуьлу цхьаберш. Ишттаниг ца нисдалийтархьама шуьна гонах нах охьаховшаран кеп йовза еза. Цунах къамел лакхахь доцца хьахаделлехь а, кхин цкъа карла ца даьккхича дер дац: тхьамдина аьрру агIорхьа хийр-хийраниг хьалха а хаош, дIанисбо хьеший. Тхьамдина аьрру агIор ховшораш юьртара, лула-кертара нах бу. ТIаккха чоьхьаваьллачунна хеттарш дан ца оьшуш, бIаьрг ма-туьйххи хаьа ша ала дезарг, дан дезарг, муьлххачу а кепан хьалхара Iалашо и ма ю. ХIусамда, нагахь охьалахлахь а, неIсагIехь дIатарло.\nНагахь санна шуьна гонаха хIусамден ненахой, дехой цхьаьна нисбеллехь, хьалхарниш аьтту агIор ховшош ду, аьрру агIо тайпана болчарна йогIуш ю. Ненаваша, деваша ву тхьамдина аьтту, аьрру агIонаш дIалоцурш. Цигара дIа гергарло лахдаларе хьаьжжина дIатарло.\nЧоь готта хилар бахьанехь, я гулбелларш дукха хиларна, тIейохьург хьалха йилла аьтто боцуш нисло шуьнна гонаха хьийзачу кегийрхошна. Цу хьолехь, схьаеънарг стоьлана лаха маьIIе охьахIоттайо. Цигара дIа хевшина Iачара, лакхахь ма-аллара, кар-кара кховдош тхьамда волчухьа дIахьо.\nЮург-мерг хьалха йиллар-дIаэцар а ду шен кеп йолуш, кегийрхошна стоьла гонаха хьовза аьтто болуш хьал нисделча. Аьтту агIорхула бен охьа йилла йиш яц юург, яссаелла пхьегIа аьрру агIора дIаоьцу. Иза а Тарамца-Хьарамца доьзна ду (цхьацца долчу къаьмнийн иза кеп нийсса бIостанехьа ю)..\nШуьне хиъначунна тIехь цхьа декхар дац аьлла хеташ берш кIезиг ца хаабелла суна. Яар, малар, шайна дага, бага а деънарг лелор доцург, важадерг дерриге а хIусамна кочахь ду моьтту царна. Иза дац данне а бакъ. Шуьне веанчо лелон дезарш, цунна хаа дезарш дукхе-дукха ду. Уьш шадерш а вай дийцина девр дац. Амма коьртачарах цхьацца хьахор ду.\nХьалхарниг – шена уллехь нисвеллачунна цхьана а кепара новкъарло ца яр; хIусаман дайшна а, чохь гулбеллачарна а товр доцург шех ца далийтар; чухула дIаса бIаьргаш ца къерзор; бIаьрг тIехIоьт-хIоьттинчу хIуманна тIекхача гIерташ, шунна тIехула тIаьрзенаш дIаса ца хьийзор; дуьйцург-олург хезачуьра а ваьлла, нойна чуиккхина мацйина херси санна, юучунна-молучунна голаш хьала бина чу ца валар; цкъа цхьанна, тIаккха вукхунна лере оьхуш шабарш ца дар; ша бохучунна, дуьйцучунна массеран а тидам тIебахийта гIерташ вист хуьлучу хенахь мохь ца бетта.., мел дийца а дукха ду-кх и лелон мегар доцурш.\nСутарчу стагана (зудчунна), аьр вай бепиган цастар, шена хьалхарниг лулахочунчул а мелла а эшна хеташ схьадогIуш ду дуьне доладелчахьана а. Цундела иза даиманна а лулахочунна хьалха кхийда.\nОьзда стаг шуьна тIехь гуш хуьлу: дагалаца Паскевичан шуьнехь Тайми Бийболатах А.С.Пушкина бина тидам. Оьзда стаг цхьана а хIуманна тIехь нахал къаста гIерташ ца хуьлу. Юучунна-молучунна чуваьлла ца хуьлу, хабарца тIех цаволу. «Цо яа юий-те хIума?» - боху ойла кхоллайолуьйту цо шех. Амма кхачанах цакхеташ юхаваьлла а ца гойту цо ша. «Ванах, къамеле ладугIуш ван мукъане а вуй-те хIара», - олий хоьтуьйту. Амма динчу хаттарна дала нийса жоп хуьлу цуьнан. Букар вахана бошхепахь воллуш гур вац иза, амма хьокха боьгIна шайтIа санна, вогIавелла Iаш а хир вац.\nТаханлерачу дийнахь ган тарлучух сурт хIоттор вай. Тайнигийн цIелиг санна кечйина йолчу хIусаме кхойкху стаг. Механа деза, варкъ даьккхина барзакъ а духий, мухха хаийтина а цуьнан мах хаийта гIерташ, чухула хьийза йолало Байсари. Механа дукхе-дукха еза пхьегIаш ша охьайохкуш, уьш Пилкъар паччахь волчуьра дукха хала, дуьненан даьхни ца кхоош еъна хилар хаийта кхуьу иза. Чувеанчо дIасахьаьвззинчохь царех цхьаъ охьатохарх кхерарна син-пIилдиго хорам бо цунна.\nСакъера, самукъадаккха вуьгу олий, чу а вуьгий, шайн бахам-тароне хьожуьйту цхьаццаволчо. Ишттачуьра стаг: «Дала ларвойла-кх со юха кхуза кхачарх», - ша-шега а бохуш, ара-м сиха эккха. Иштаниг нислуш ду вайна.\nВеза лоруш волу хьаша тIевоьссича, уьстагI ара а озабой, цуьнгара пурба даьккхинчул тIаьхьа, уьстагIна урс хьокхий – корта, накха, аьтту пханар (уьстагI дума болуш хиллехь – дума а) цунна хьалха буьллуш ду. Хьешана хьалха йилла езарг хIун ю-м массарна а бохург санна, хууш дара. Амма уьш шена хьалха дехкича, царех дезар муха дан деза хууш стаг кIезиг нисло.\nКоьртан аьтту агIор бIаьрг болччуьра, мочхалх йоккхий цетуху, аьтту бIаьрг-лерган юьхьигах а, меттан буьхьигах а хIума йоккху. Нагахь санна цу юьртахь лоруш стаг велахь, юьртахь махкана везаш-вевзаш стаг а волуш, кху пхьорах веттаваллал веза ца хета ша-шена, - олий.\nНагахь санна хьаша пханарх тасавеллачул тIаьхьа, цо иза ца дууш дитар, новкъа даккха дIадилла бохург ду.\nВай-м хьовха, кавказхойн а вон лоруш ду, коьртаца мочхал далар. Аьрру пханар а дац шуьнчу дуьллучех.\nВы здесь: Главная / Этика / Саид-Магомед Хасиев


Дуьненаюкъаралло лакхайоккхур ю шен машарбархойн эвсаралла\nГаити, архивера сурт.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан 64 эскархо вийна 2018-чу шарахь\nХийцалучу а, чолхечу хьелашкахь болх бан дезаш хуьлу 100 эзар стагах лаьтта Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан машарбаран ницкъаш. Иза тидаме а эцна, 145 пачхьалкхо къобулйина цара дIахьош йолу операцеш мелла а кхиаме а, говза а хилийтар Iалашо йолу план, хаам бо "Iамеркан аз" зорбанан портало.\nЦо яздарехь, цунах лаьцна дIахьедар дина Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан инарлин секретаро Гутерриш Антониус, Нью-Йоркехь дIайоьдучу Инарлин Ассамблейн гурашкахь вовшахкхеттачу машарбарехула кхеташонехь.\nДуьххьара Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан машарбархой Гергарчу Малхбале хьовсийра 1948-чу шарахь. Церан декхар дара Израилна а, цуьнан лулахойн, Iаьрбийн пачхьалкхашна а юкъахь карийна маслаIат лардарна терго яр. Цу хенахь дуьйна "сийна касканаша" дакъалаьцна 70 цу кепарчу миссехь.\nАмма конфликтийн чулацам а, кеп а хийцалуш ю хан дIа мел йоьду. Ткъа машарбархой дезаш хуьлу иза тидаме эца, шайна юкъара дараш лахдан а, шайн эвсаралла лакхаяккха а.\nГутерриша дийцарехь, машарбархойн кхачамбацарш дIадохуш болх болийна цара хIинцале а.\nДуьненаюкъара машарбархой хьалха санна мехала а, кхечу ницкъашца хийца аьтто боцу а гIирс бу, элира цу кхеташонехь дакъалоцучу Францин президенто Макрон Эммануэла. Делахь а уьш вовшахтухуш хиллачу кепехь церан бисар чекхдолуш ду аьлла хета цунна.\nМакрона дийцарехь, ма дарра долу хьал тидаме а эцна, ойла ян еза хан тIекхаьчна, машарбархошка хIун далур ду а, хIун далур дац а къастош.\nКху дуьнентIехь керла конфликташ гучуйоьвлуш ю шо-шаре мел долу а. Машарбархой хьовсо оьшуш гIуллакх хуьлу ледара политикан хьал лаьттачу пачхьалкхашка. И бахьана долуш болх бан хала а хуьлу царна, еххачу хенахь уьш латто дезаш а хьулу цигахь дуьненаюкъаралла.\nЦул сов, шаьш машарбархой хуьлу цу девнашкахь эшам хуьлурш. Иштта хIара шо доладелчхьана дерриг а конфликташкахь вийна 64 Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан эскархо.\nКарарчу хенахь дуьненаюкъаралло 4 континентана тIехь дIахьош ю 14 мисси. И болх беш шарахь дойуш ду 7 миллиард доллар. ХIетте а царна тоьаш яц оьшуш йолу техника, масала беркеманаш, ткъа тайп-тайпанчу регионашкахь болу эскархой кечбар дац цхьатерра говзалла йолуш.


ГIадужу-бутт 13, 2012\nДай-наношкара бер дIадаккхар - Европерчу нохчийн гIайгIа\nИрс, машаре дахар, паргIато лоьхуш, Европе кхаьчначу вайнехан цхьаболчу доьзалийн хьал дакъаза даьлла. Меттигерчу Iедалша кхелан сацамашца нохчашкара ницкъаша бераш дIа а даьхна, кхечу доьзалшка кхион дIаделла. Дуккха а бу иштанаш мухIажиршлахь. Оцу хьолана орца олучохь ду тахана дерриг а нохчийн къам.\nИ хиламаш вуно инзаречу дийцаршца, кхерамашца , эладиттанашца цхьана бийцаре бовлу Европехь бехачу нохчашлахь. Цхьаболчара нохчашкара дIадоху и бераш Iедало меттигерчу доьзал боцчу бахархошна дIалуш ду бохуш чIагIдо, вукхара уьш къайлахчу сервисхоша леррина цаьрцара нохчалла дайъархьама, царна шайн мотт а, Iадат а дицдалийтархьама дIадохуш ду бохуш дуьйцу. Нисло и хIума бусулба динца йолчу гамонна лелош ду бохурш а.\nТкъа бакъдерг-м, наха шайг-шайгара тIе а детташ, иза кхин а инзаре даккха ца гIиртича а, ша -шех а ду баккъал а ирча.\nКарарчу хенахь еккъа цхьана Австри-пачхьалкхахь нохчийн доьзалшкара дIадаьхна, керлачу дай-наношка дIаделла иттанашкахь бераш. Кхин дIадолу Европера мехкаш ца дийцича а. Тайп-тайпана ду цу хIуман бахьанаш а, гуларахь цхьа юкъара цIе тиллина, диагноз хIоттон йиш йоцуш. Амма коьртаниг цу хIора а бохамехь цхьаъ ду - и санна хIума нисделлачу муьлххачу а нохчийн доьзална Iаламат боккха сингаттам а, Iийжам а бу иза.\nЦу хиламан бухе кхача а, иза кхидIа Европехь болчу нохчашна юкъахь ца баржийта а Iедалца а, шаьш нохчийн мухIажиршца а хIун болх бийр бара те, муьлха гIулчаш яхалур яра те и хIума сацон, бохучу гIайгIанца вовшахкхеттера Венехь нохчийн диаспоран векалш, шайлахь адамийн бакъонашларъярхой а, Iелам нах а, ткъа иштта бераш шайгара дIадаьхна болу дай-наной а болуш.\nИ цхьанакхетар вовшахтуьйхира Австрехь вехачу адамийн бакъонашларъяран жигархочо Банжаев Вахас. Цо иштта дийцира Маршо Радионе.\nБанжаев: „21 бер ду нохчашкара дIадаьккхина карарчу хенахь, Францерчу а, Германерчу а, Белгерчу а доьзалшка дIасаделла уьш. ХIора деа кIиранахь цкъа бен гойтуш а дац шайн долучарна. Цхьанатоьхначу Къаьмнийн Юкъараллин берийн бакъонаш ларъярехула волчу инспекторе а, нанойн бакъонаш ларъяран испекторе а, ткъа иштта мухIажарийн хьукматашка а кехаташ яздина оха и хIума латкъош. ХIинца митинг еш ду-кх тхо Цхьатоьхначу Къаьмнийн Юкъараллин офисна хьалхахь“.\nМаршо Радио: Ткъа хIун бахьана ду и бераш дIадахаран? Беккъа цхьана нохчашкара дохуш ду уьш я кхечу къаьмнех а хьакхалуш хIума ду иза?“\nБанжаев: „Цигахь масех бахьана ду. Хьалхарниг - нохчаша нохчийн Iедалехь кхетош-кхиоран болх бо шайн берашна, царна етташ а хуьлу, дов деш а нисло. Берана кху Австрин низамца тоха йиш яц. Ткъа цунна тоьхний хиича, я етта, аьлла, я хьенехагIеран чохь мохь хьоькхуш, девнаш хуьлу, аьлла, цхьаммо мотт тоьхча, тIаккха „югендамт“ олуш йолчу бераш лардечу хьукматера нах а, полици а схьакхочу, и бераш дIадаха.\nКхин цхьа бахьана ду, - со ма-дарра ца дийцича ца волу, хIунда аьлча со кху массийта шарахь и хIума толлуш, къахоьгуш а ву, - цхьаболу вайнехан дай-наной и бераш буьйсанна шаьш чохь а дуьтий, балха боьлху. Иза а магош дац. КхозлагIа бахьана ду, нагахь санна бер цхьана бахьнийца ишколе ца доьдуш диснехь, „югендамто“ оцу сохьта полице хаам а бой, Iедалхой схьа а богIий, бераш дIадуьгу. И саннарг низамца дац, цара лелош ерг харцо ю. ХIинца дукха хан йоцуш иштта цхьана нохчийн доьзалера кхо бер схьа а даьккхина, Германе тайп-тайпанчу доьзалшка дIасадекъна“.\nБанжаев Вахас хьахийна болу и тIаьхьарлера бохам – кхо бер нохчийн дай-наношкара дIа а даьккхина, кхечу доьзалшка, ур-аттала Германе а тIаьхьа, дIасадекъар шеца Iоттабелла болу доьзал Венехь бехаш бу. Цу доьзалан нанас Заремас дийцарехь, цо шен берашна етташ хилла бохучу бахьанийца дIадаьхна цуьнгара бераш.\nЗарема: „КIантана берийн бешахь мерах цIий деанера сан. Сан кхин а чохь ши бер а дара жима, со со а, доьзалхочух а йолуш, кеста лоьрийн цIийна яха езаш яра. Ткъа хIусамда цIахь вацара сан. Цундела ас чехкачу орцан машен схьа а кхайкхина, и кIант лоьрийн цIийне вигийтира. Цигахь лоьро хаьттина хиллера, кхуьнан нана мичахь ю, аьлла, ткъа иза дIавигинчу чехкачу орцан машен тIерачу белхахоша цуьнга аьллера, нана схьа ца еъна, аьлла. Сан чохь кхин бераш хилар а, уьш шаьш дита со йиш йоцуш хилар а ца хьахийнера. ТIаккха цу лоьро ас кIантана коьртах йитина хиларна оьхуш ду цунна цIий, аьлла, сацам а бина, Iедал даийтинера суна.\nЧу а лилхина, озийна карара 11 бутт кхаьчна кIант а, ши шо къаьчна йоI а дIадаьккхира соьгара. Юха цул тIаьхьа дарбан цIийнахь операци а йина, дуьненчу ваьлла волу сан жимха кIант а, соьга шина кIиранах дарбан цIа чохь бен лела ца войтуш, дIа а ваьккхина, цIа хьажийра со“.\nКарарчу хенахь Заремин воккхаха доьзалхо хала а, атта а цIаверзийна, амма кхаа доьзалшка дIасакхийсина ду цуьнан кхин а кхоъ бер. Хийрачу нахаца кхууьш долчу шен берашна нохчийн мотт а, Iадаташ а дицделла ца Iаш, ур-аттала ша шайн нана хилар а дицлуш лаьтта, бохуш, дуьйцу къоначу зудчо. Къаьстина ялх шо кхаьчна йолу шен йоI шена дуьхьал йолуш лаьтта, боху цо.\nЗарема: „Со бIаьрг тоха яхча, суна тIе а ца йогIу сан йоI, ма эха кхуза олу, шен нана а, да а долуш ду, хьо шен нана а яц, олий. Иза лелочу доьзало суна иштта леррина дуьхьал йохуш ю иза. Цхьа кIант, 5 шо кхочуш волу, Венехь австрихойн доьзалехь ву сан, важа жимахниг, и бераш дIадохучу хенахь дуьненчу ваьлларг, цуьнан кхо шо ду, иза Венехь вац, Лахара Австри олучу меттехь ву. Иштта дуьне мел ду дIасабекъна кхара сан уьш“.\nВенерчу адамийн бакъонашларъярхочо Банжаев Вахас дуьйцу кхидIа, меттигерчу Iедалца цхьана болх бан гIерташ ша а, шен накъосташа а бечу балхах лаьцна.\nБанжаев: „8 шо хан ю кхузарчу Iедалшка цу хьокъехь, тхан ишттаъ-ишттаъ Iадаташ ду шуна, оха и санначу хьелашкахь гIо дан кхоьллина „къанойн кхеташо“ а ю шуна, аш мичахь хIун проблемаш ю тхоьга хаийтича, тхо цигахь долу хьал нисдан а хьовсур ду шуна, бохуш, со лела. Амма Iедало и ца до. Цара полици схьа а ялайой, и гIулакх сихонца кхеле а лой, цул тIаьхьа 2-3 де далале, кхелан сацам бо, и бераш дIадаха. Цу кхелехь я берийн да-нана а ца хуьлу, я цхьа а церан векал а ца хуьлу. Иза харцо ю.\nАс ца боху, нохчийн агIор дерриге а низамца а, нийса а ду. Делахь а, вайн вешан култура а, Iадаташ а ма ду, вайн дин а ду. Вайн култура а, дин а лара дезаш ма ду кхузара Iедал а. Иштта вайн махкахошка а дуьйцу оха даима а, цу берашна ца тухуш, царна тIе мохь ца хоькхуш, уьш вайгара дIа ца дахийта хьовсий вай, бохуш, уьш дIадаьхча, иза боккха сингаттам ма бу. Хала ду-кх и хIума лан чIогIа“.\nШеко йоцуш, тайп-тайпана ду цу берех хIора а дIадаккхаран бахьанаш, уьш дIа а даьхна, царна тIаьхьа боьлхуш Iачу церан дай-наноша шайгара, бехк-гуьнахь а доцуш, и бераш дIа а даьхна, дIадигина Iедало, бохуш, чIагIдахь а. Дерриге а хуьлийла дац я цхьана эшшара бакъ а, я цхьана эшшара харц а я Iедало дуьйцург а, я дай-наноша дуьйцург а.\nБилгал цхьаъ ду - хIора а Iедало бер дIадаькхинчу доьзалехь берг инзаре боккха бала а, сингаттам а бу. Уггаре хьалха цу хьолехь балехь дерш, дех-ненах а къастийна, хийрачу доьзале дIаделла долу ховха бераш ду.\nНохчийн дай-наношкара бераш дIадоху европехь


Бусалба нехан терахь шозза алсамдер ду Европехь гергарчу 30 шарахь\nФранци - Страсбургерчу маьждигехь ламаз, Товб. 9, 2013\n2050-чу шарахь Европехь лаххара а 7,4 процент бахархой хир бу бусалба нах.\nБусалба неха терахь шозза алсамдер ду Европехь гергарчу 30 шарахь\nБусалба нах дIоггара дукха бац Европехь. Пью Центро дийцарехь, берриг а цу континентехь бехачу нахах 5 процент бен бац Ислам дин лелош. Амма цхьайолчу Европерчу пачхьалкхашкахь, масала, Францехь а, Швецехь а бусалба нехан дакъа лакхара ду.\nPew Research Center-о (Пью Центро) хиндерг ду аьлла дийцарехь, гергарчу 20-30 шарахь бусалба нехан терахь шозза алсамдала мегаш ду. Цкъа ца хиллачу кепара дукха нах бу тIаьхьарчу хенахь Европехь тховкIело лоьхуш. Царах дукхахберш бу Шемара а, кхин йолчу а коьртачу декъана бусалба пачхьалкхашкара баххархой.\nБусалба мигрантийн тулгIено онда дискусси эккхийтина дуккха а пачхьалкхашкахь политикан иммиграцина а, кхерамазаллина а, хир долчу бусалбанийн терахьана а гонаха.\nГергарчу 20-30 шарахь Европехь бусалба нехан терахь муха хийцалур ду къастор Iалашонца Пью Центро кхоьлина 3 сценари. Уьш йоьзна ю тIейогIучу хенахь хир йолчу миграцин тIегIанах.\n2016 шарахь бинчу талламца, Европерчу бусалбанийн терахь ду 25,8 млн стаг. Вуьштта аьлча 4,9 процент берриг а бахархойх.\nНагахь таханца сихонца Европе оьхуш болчу нехан миграци сацийча, 2050 шарахь бусалба нехан терахь алсамдер ду 7,4 проценте кхаччалц.\nИза хир ду бусалба доьзалшкахь бераш дуьненчу довлар алсам хилар бахьана долуш, кхечу Европерчу бахархойн доьзалшца дуьстича.\nШолгIа сценарий ю юккъерчу барамехь миграци хиларца йоьзна. 2016-чу шарахь хилла санна миграци сацор ю, амма иза хир ю хьалха ша ма хиллара. Оцу хьелашкахь бусалба нехан дакъа хир ду 11,2 процент 2050-чу шарахь.\nЭххар лакхара миграци хиларан сценарино гойтург ду 2014-2016-чу а шерашкахь санна миграци хилахь хин дерг. Цу сценарица 2050-чу шарахь 14 процент хир бу бусалба нах Европехь. Вуьшта аьлча, карарчу хенахь болчул а кхузза дукха. Амма уьш кIезиг хир бу керстанелла а, цхьа а дин лелош боцучу нахалла а.\n2050 шарахь бусулбанаш алсамбевр бу 73 процентана\nЕвроперчу паччахьаша а, президенташа а ифтаре кхойкху бусалбанаш\nХьеста ца делча а бу Европана магийта некъаш\nАвстрехь никъаб лелорна гIуда тоьхна нохчийн зударшна\nГIуданаш деттарх а ца йосту шайн яххьаш зударша\nМолла Хийтанаев дIаваьккхина балхара