Темирбулатов Салман, тIемалойн баьчча, велла тоьшаллаш даха набахтера Соьлжа-ГIала валийначохь\nНохчийчохь, дог а сецна, велла, махкарчу Iедалхоша бахарехь, цига Владимир-махкарчу набахтера талламан урхалло байначу беттан 26-чу дийнахь тоьшаллаш даха валийна Ичкерин эскарера Гуьмсан кIоштан амир лаьттина Темирбулатов Салман. Иштта хаам бина ницкъхоша цуьнан гергарчу нахе.\nИнформаци хьостанашкара хIинцца бен ца кхаьчна Кавказ.Реалиига.\n47 шо дара Темирбулатовн. Веллачун уллерчу доттагIчо дийцарехь, Нохчийчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин республикерчу урхалло валавайтина хилла иза, цуьнга ша махкахь герз къайладаьккхина меттиг гайтийта. Юьйцу меттиг хилла Веданан кIоштарчу Теза-Кхаьллана гергахь.\nГерз дIахьулдина тоьла карийра ницкъхошна дIадахначу Iай.\nТемирбулатовс ша цкъа а хилла вац Теза-Кхаьллахь, юьйцу тоьла шена евзаш яц, чIагIдора (редакцехь бу цо бина хилла аудиохаам). "Веданан кIошт сан куьйгаллерчу зонехь цкъа а ца хилла", – бохура тIамехь баьчча лаьттинчо.\nКавказ.Реалиин аьтто ца белира Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин пресс-векалтера комментари яккха. Тимербулатов Нохчийчу дIахьажийначу Владимиран централо а ца ийцира телефон схьа – цига жоп далар доьхуш кехат хьажийна редакцино.\nХьалхо оха хаийтира Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацино Тимербулатовна тIехь Iазап латторна Оьрсийчоь бехкейина хилар.\nШена тIехь гIело ярна Темирбулатовс 2018-чу шарахь мацалла кхайкхийра Владимиран централехь, гIоьртинера ша вен.\nТемирбулатовна низамехь йоцчу тIеман гIеранашкахь леларна 20 шо хан кхайкхийра набахтехь яккха. Талламо бохура, иза амир хилла Гуьмсан кIоштахь. Президентан Масхадовн Асланна дуккха а шерашкахь герга лаьттина вара Тимербулатов Салман.


Ненанана » Нийсо-Дагестан\n02.10.2019 112 0 niyso\nМа доккха дозалла ду ненанана дуьнен чохь хилар, ма доккха ирс ду-кх цуьнан йовхоно хьоьстуш хилар. Цуьнан лелар, болар, амат-сибат, ма ша тайпа исбаьхьа хаза хуьлу-кх. Х1ора дош цхьа ша тайпа масаллица, г1иллакхе, кхетамца кхиош хуьлу. Ненанана йолчу кхана доьлху аьлча, оцу буьйсанна наб мича кхетара, са т1ома долий, сихха ненаненан юьхь-сибат ган лаьара. Х1ун совг1ат дийр дара-те ас, муьлха совг1ат даьхьча хазахетар дара-те цунна, бохуш,ойла еш 1уьйренга волура. 1уьйрре хьалаг1еттина туькана вахана, итт туьма делла йовлакх ийцира ас, кхин соьгахь ахча хиллехьара, кхин дезаниг оьцур дара ас, иза а дара-кх, тхан лулахь нускал далочу хенахь, некъ лаьцча суна делла. Хазо т1оьрмиг лехна, цу чу диллина, ненананна даьхьира ас и йовлакх. Цуьнан ши б1аьрг ган безара коран ангали санна лепара, моьттур дара ас дерриг дуьне цунна делла. Дог хьаста, дог эца дукха х1ума ца оьшу-кх. Буьйсанна туьйранаш дийцийта, гуллой, цуьнан мара хьерчаш, ладоьг1ура оха, кхин цхьаъ, кхин цхьаъ бохуш, пекъар, миска ненанана х1ан-х1а ца олуш, цхьа мерза наб шена т1ег1оьртича а, ша мел 1алуш яцахь а, тхоьца ехха 1ара иза, тхан самукъадаккха г1ерташ, ткъа тхуна-м цуьнан карахь-марахь наб кхетара.\nНенаненан муьлххачу хаттарна дала жоп хуьлура, вайн шира 1адатех лаьцна а, г1иллакх - оьздангаллех лаьцна а, цхьа ша тайпа дог токхе деш. Ненанана йог1учу хенахь, оха вовшашка кхаьънаш дохуш, самукъане маьхьарий довлура тхан. Иза д1аяхарна кхоьруш, цунна юххера д1а-м ца довлура тхо, х1етте буьйса йоккхуш ца 1ара. Буьйса йоккхуш 1ехьа, оха аьлча, дехарш дича, цо х1ан-х1а, йиш яц шен олий, невцан кертахь буьйса йоккхуш 1ер г1иллакхе дац олура. И д1айоьдуш г1айг1ане хуьлура тхо, делха дог дог1уш, цо ша сихха юха йог1ур ю аьлча, синтем хуьлура дагна.\nНенаненан кхача а хуьлура цхьа ша - тайпа мерза: етташура, т1о -берам, г1алмакх- чай, сискал, шура,к1алд-даьтта, жижиг- гала, г1абакх,ч1епалгаш.\nШун дуьззий уьш тхуна хьалха йохкура цо, мел яарх тхо дуза мича дузура.\nЦхьана дийнахь со, тхан нана, ненананна ан иккхина йижина ю аьлла, цуьнга хьажа дахара, со чоьхьа ваьлча ,шен юххера маьнга схьалоцуш, хьалаг1атта юьйлира иза. Тхан массеран а маьхьарий девлира, хьала ма г1атта, бохуш.\n- Х1ан-х1а, шен йиш яц божабер чу даьлча, мел жима делахь, хьала ца г1оттуш 1ен, аьлла шена г1о дойтуш, хьалаг1еттира иза. Цо гайтинарг доккха, инзаре хаза г1иллакх дара, цунах ас а, цу чохь мел волчо а масал ийцира. Оццул шегахь вон лазар доллушехь, шен хаза г1иллакх гайтира цо. Аллах1 Дала дукха бахабойла, иштта дайн г1иллакхаш диц ца дайта, кегийрхошка уьш д1акховдо, юкъахь марзо латто и тайпа ненананой, вай къаной а.\n- Вай маца хир ду-те нахах тарделла дехаш!? Буьйсана 1уьйренга довлахьара, 1уьйрана суьйренга довлахьара, кханалерчу дийно х1ун дохьур-те бохуш, палтуьйсуш, д1адолуш


ЗIе а йоцуш, тIехIотта да а воцуш дисина тхан бераш\nГIуран-бутт 27, 2018\n4-гIа бутт бу Мисарахь набахтехь гIалгIайн пхи студент латтон\nБиъ бутт хьалха тIепаза вайна Мисарахь ГIалгIайчуьра пхи студент. Мисаран полицино уьш дIалецна хир бу аьлла, шеко ю церан гергарчийн. Ткъа мича бахьанашца уьш дIабигина, стенгахь латтош бу - тIекхуьуш бац.\nМисарахь байначийн гергарчу нахаца цхьанакхеттачу "Настоящее время" хьостан корреспонденто хаьттира цаьрга, хIун дан дагахь бу уьш, муха бакъдерг лоьху цара шайн доьзалех.\n22 шо долу ГIалгIайчуьра вахархо Дугиев Хизир тIаьххьара зIене ваьллера шен ненаца, ша лачкъийна вигале масех сахьт хьалха. СаIуда Iаьрбийчуьрчу Мединан Динан университетан дешархо ву иза. Iарбойн мотт шарбан Iалашонца Мисара веанера иза аьхка дешарна мукъаваьллачу заманчохь.\n"Виза схьайоьллу цигарчу аэропортехь, цхьана баттана. Ас кест-кеста олура цуьнга "Хизир, яхъехьа хьайн виза". Цо жоп лора: "15 доллар ма бу цуьнан мах". Даим а ахча ца тоьуш ма хуьлу студенташ", - дуьйцу Хизиран нанас, Дугиева Джанната.\nМарсхьокху-беттан 14-чохь Мисарахь дIалаьцна Хизир, ткъа цу беттан 29-чу дийнахь Медине деша юхаван эцна билет а хиллера цуьнан карахь. Шен кIантаца зIе хаьдча, орца даьккхинера Джанната.\n"Циггахь ма ву шен доьзалца тхан эвлара кхин цхьа кIант а. Деша а доьшуш, стипенди а оьцуш Iаш. Цуьнца зIене яьллера со. Цо а элира соьга, шолгIа де ду шен телефон Хизире дIа ца йоьду. Ас боху, хIун хилла цигахь? "Ала лууш вацара со, иза а, кхин а дуккха а бераш дIадигина элира цо соьга", - дагалоьцу Дугиевас.\nНагахь Хизир къайлаваккхар визаца проблема гIоьртина ду бохуш хилча, кхечу гIалгIачун Аушев Илезан кехаташ ма дара низамехь хила ма-деззара. ХIетте а шен хIусамненаца а, кегийчу берашца а цхьана дIавигинера иза.\n"Сан несо дийцира соьга, шайн хIусамчу а лилхина, куьйгех гIоьмаш а тоьхна, тIехь хиллачу бедаршца дIадигинера шаьш аьлла. ТIулгийн цIенкъахь буьйшуш хиллера уьш, дийнахь цкъа хица баа бакъабелла хьокхам лора шайна бохура цо. Берашна худар кечдан довха хи дехча, иза а ца луш хиллера. Шийлачу хица тодо ша бохура берашна худар", - дуьйцу Илезан нанас Аушева Хьавас.\nМогушалла галъяларан бахьанашца, Аушев Илезан хIусамнана маьршаяьккхинера итт де дIадаьллачул а тIаьхьа.\n"ХIетахь дуьйнна даим а цомгуш хуьлуш ю сан нус а, бераш а. ХIинца а бу уьш могуш боцуш, цундела кхуза схьабахканза бисина. Дика ду, цуьнца цхьана набахти чохь сан кIентан накъостий, гIалгIайн бераш хилла. Цара гIо ца латтийнехь, хала хир дара цунна", - боху зудчо.\n20-23 шаре бевлла кегийнах бу Мисарахь байнарш. Визан хан тIехъяьлла кхоъ хилла царех. Миграцин низамаш дохийнарг баттахь чохь сацаво Мисарарчу Iедалхоша. Биъ бутт гергга хан яьлла, ткъа хIинца а чохь латтош бу лецна студенташ.\nОьрсийчохь куп тоьхначу Мисаран консулалло жоп делла, кхи дIоггара даккхий, бакъонаш хьоьшуш хIуманаш ца девлла цаьргара аьлла.\n"Арахьарчу гIуллакхийн министралле а орца дехнера оха, цаьргара жоп данне а дац. Адвокат лаьцна оха, цо а кехаташ дахьийтина, ткъа векалто жоп ца ло. ХIаъ, цигахь бу уьш аьлла, цхьа жоп мукъна а делара доуьйтуш. Шина баттахь сайн кIант дийна вац моьттуш Iийна-кх со", - боху Джанната.\nВерриг а 10 дешархо ву Мисаран Iедалхоша дIалаьцнарг. Ши бутт баьлча дIахецнера царех виъ. Мацалла кхайкхийна хиллера цара набахтехь.\n"Арабаьхначул тIаьхьа депортаци йинера царна. Оцу бераша дийцира, адамаш чохь дуьтийла йоцуш, ледарчу хьелашкахь латтош дара шаьш, бохуш. Шога а бара боху шайца… Нагахь тхо цхьана хIуманна бехке хетахь, хIара ду, важа ду алий, бехк кховдабейша шаьш аьлча, "шу доцург а, тхан кхин а даккхий гIуллакхаш ду" олура боху шайга", - дуьйцу Дугиевас.\nХIокху беттанашкахь Мисарахь набахтехь латточу кегийрхойн гергарчара кехаташ ца яздеш меттиг битина а бац. Оьрсийн а, Мисаран а Iедалхошка а, бакъонашларъярхошка а орца доьху цара. ХIетте а, тахана а шайн доьзалхойх хIун хилла хууш дац царна.\nГIалгIайчоьнан куьйгалхочун Евкуров Юнус-Бекан пресс-гIуллакххошка ситуацех дерг хаттархьама зIене девлира тхо, амма цара жоп ца делира.\nТхан канало официалехь шайга дахьийтинчу кехатна жоп луш, Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло яздира, Мисарарчу полисхоша дIалецначух тера ду гIалгIайн студенташ, амма Мисаран оьрсийн консулалле цунах хаийтина дац. Ткъа иза консулан конвенци ца ларар ду аьлла.\nГIалгIайчуьрчу студентех катоххий шайга информаци кхачае аьлла, тIедожийна оьрсийн министралло. Амма тахана а церан кхолламах лаьцна хууш дац.


Нохчийчуьрчу гIелонах ведда лела ши жима стаг лаьцна юхавигина махка\nНижний Новгородехь полицино лаьцна "Российская ЛГБТ-сеть" олучу цхьаьнакхетаралло Нохчийчуьра вада яхначу аьхка аьтто бина хилла ши жима стаг – Магомадов Салахь а, Исаев ИсмаьIал а. Гуьмсе дабигна уьш ницкхоша.\n"Российская ЛГБТ-сеть" олучу тобанан сихха гIо кхачош йолчу программин координаторе Истеев Давиде дийнахь 3 сахьт даьлча, орца доккхуш, телефон тоьхна а хилла шина нохчочух цхьамма. Оцу хенахь, царна тIечехаш, бетта маьхьарий а хезна телефон чохь Истеевна. Амма Магамадов а, Исаев а вехачу метте сихха дIакхаьчнашехь, уьш бухахь ца карийна адвокатана Немов Александрна, амма гина чохь тIекIелкхийсина хIуманаш.\nБакъоларъярхоша билгалдоккху масех сахьтехь Нижний Новгородехь цхьана а полисхочунна Магамадов а, Исаев а лаьцна хиларх хууш хилла цахилар. Адвоката полицига хаийтича бен гучу ца даьлла ши кIант Нохчийчу дIавигна хилар.


– ЭхI!.. Ваьгна а хилла, – аьлла, шен метта охьахиънера Аласха.\nЮкъабоьллачу наха дов а сацийнера, кхин дехьа ца долуьйтуш, машар а бинера, Аласханан йоI Ирсханан висинчу кIантана а ялош, юкъахь хьагI-бода ца хилийта, гергарло чIагIдалийта.\n«Ишта-ишта, машар а хили, хьо дIайига а баьхкина ворданца», – аьллера йоIе. Божал чохь хиллера йоI хIетахь, кхо доккхуш.\nМеллаша баьхьа дIа а хIоттийна, ворданехьа йолаелира йоI, ша ма-хиллара, кхоша буьзначу берзинчу когашца.\n– Собарде, ши ког а цIанбе, тIе хIума а юха. Маре йоьдуш ю хьо! – аьллера гонахболчара.\n– Э-э-э, и аш дуьйцу маре дац xIapa! – аьлла, вордана тIе яьллера йоI.\nОханийн белхаш хала хуьлура хьалха. Къаьсттана лаьмнашца йолчу меттигашкахь. Ялх, 6apxl сту а бужий, йоккхачу гIовгIанца, къаьхьачу вонца, халла цхьа басарш дора. Буьйсанашца стерчий дажадора. ТIехь а Iаш. Нохчмахкахоша «гоьзатахь Iаш» олура цунах. Оцу гоьзатахь Iаш волу Сайда вийнера цхьана буса, хьан вийна а ца хууш. Хьуьна юккъерчу ирзу тIе стерчий а лаьхкина, дIатевжина хиллера и миска. Цигахь наб а кхетта Iуьллучу цунна коьртах диг тоьхнера, берриг хье схьа а тосуьйтуш. ТIаккха юьхь тIе шаьлта йиттинера, шина aгIop йохуш. Юьхьан амат дитина а дацара.\nХьалххе гота йожа дагахь, са ма-тоссура вахначу дений, вешиний иштта ирча Iуьллуш карийнера Сайда.\nМеллаша схьадаьккхина, шен чоа Сайдина тIе а тесна, вукху кIанте аьллера дас Себара:\n– Xlapa сурт вайн нахана ган лаьа суна. Эвла а гIой, дIахаийта xlapa. Маьждигера барам а бан.\nОрца деанера эвлара, СебаргIарна генавоццуш вехаш волу къена-воккха стаг Болатмирза а юкъехь. Цо аьллера, Сайде а хьаьжна:\n– Ма йоккха эрчалла ю xlapa. Xlapa болх балла боьрша йолуш хIума а, хIоккхул къиза адам а хила йиш ма яц, ша и тхоьгара жIаьла дацахь. И, мацца а, адам а дац. ЖIаьла ду ша ма-дарра! Я сийсара а, я тахана а цIахула гуш а дац.\n– Дера хаац, Болатмирза, хьенан жIаьла ду-м, – аьллера Себара, – вуьшта, жIаьла хилар гуш ду, хьеннан и делахь а. Цунна гечде ма ала соьга. И ца алийта, xlapa сурт ма-дарра шуна гайта, дехна ас шу схьа, тамехь ца хетташехь.\n– Эр дац! – наха а аьллера. – Xlapa санначунна гечде олуш а ца хуьлу.\nХила а хиллера Сайда вийнарг Болатмирзин «жIаьла» – Саьлмирза: юххерчу хьуьн чохь БолатмирзагIеран диг а карийнера цIийша а дуьзна, ткъа мича вахна ца хууш, Саьлмирза а вайнера. Цу тIе, Сайдега ян дагахь йолу йоI езаш Саьлмирза хилла хилар а хиънера Себарна. «Шена новкъараваккха вийна. Хьул ца луш Iен стогалла а ца хилла, ведда», – сацийнера Себара. Болатмирзех хабар а тоьхнера: хьоьца хIумма а дац шен, цIера а ма вала, къехка а ма къехка, амма Саьлмирза лохур а ву ша, вуьтур а вац ша, аьлла.\nШи-кхо шо а даьллера, Саьлмирзин лар а ца хаалуш. ТIаьххьара а хиънера: геннарчу цхьана юьртахь Iаш хиллера иза, шена кхин цIе а тиллина, ша схьаваьлла меттиг харц а йийцина. И дIасаволуш долу некъаш а хааделлера. Цкъа кIело йича, карахь цхьа а герз доцуш нисвеллера, эвла йистерчу варшахь. КIант а хиллера Себарца – Асхьаб, шен вешин эрчаяьккхина юьхь цкъа а бIаьргашна дуьхьалара дIа ца йолушверг. Амма Себара ца тохийтинера, герз а доцуш волу стаг вийча, наха бехк буьллур бу аьлла. Гучу а ца бовлуш, IадIийнера хIорш.\nШолгIа, кочахь топ а, юкъахь шаьлта а йолуш нисвеллера, амма цуьнца кхин цхьа стаг хиллера. Нехан стагана юххехь вер а ца тарделла, тIаккха а витинера.\nОццу варшахь кхозлагIа кIело йина xloрш болуш, вогIуш хиллера Саьлмирза, ша, юкъах шаьлта йолуш.\nШега тохийтахьара цунна топ аьлла, хьаьвзинера Асхьаб. Ткъа дас аьллера:\n– Цуьнгахь топ яц. Тапча яц. Цуьнгахь ерриг тухур ю вай а.\nШен топ кIанте дIа а елла, Саьлмирзина дуьхьалвала кечвеллера Себар. Шех бIаьрг кхетча, и вухур вуйла хууш (цуьнан «стогалла» евзаш), жимма тIехъозавалийтинера. ТIаккха, цIокъберг санна, гlapа-тата доцуш, кхоссавелла, пхьарс лаьцна, сацийнера, шегахьа схьа а верзош:\n– Iайт, жIаьла, яI, жIаьла! ХIинца-х ма ду хьо сан карахь! – аьлла, хьалха дIахIоттийнера. Пхьарс дIа а хоьцуш. – ХIинца ас тоьдур ву хьо. Боьрша хетта а тоьдур вац, цу ахь диначу ирчаллина тоьдур ву. Адамах къахета адамалла-м хьоьгахь ян а яцара, берахь дуьйна а! Цицигашкахь, жIаьлешкахь, бежнашкахь ахь даллочу Iазапо а гойтуш дара иза-м. Вуьшта, эхь мукъане а хIунда ца хийтира хьуна, наб кхетта Iуьллучу адамна коьртах диг тоха? Цул тIаьхьа цуьнан юьхь тIе шаьлта еттар хIун дара хьан? Цкъа тоьхча а, уьттазза тоьхча а ца Iебаш! И хьайчул цIена хилар дара?.. Хьай, неIалт хила цу хьан боьхачу юьхь тIе! Боьрша йоцу хIума! Схьаяккха хьайн шаьлта! Ас тухуш ю хьуна хIинца!\nТIаккха, баттара яьккхина, шаьлта тоьхнера Себара Саьлмирзина аьрру белша тIе. Дукха чIогIа ца тоха дагахь тоьхнера, охьавоьжна валале дикка теда ойла йолуш. Амма чIогIа тоьхна хиллера: гIабакхах санна, чуяхана иза, аьтту агIорчу тIа тIе хIоьттинера. Саьлмирза охьавоьжнера.\nТIаккха варшара схьаваьлла Асхьаб хьаьвзинера, Саьлмирзан юьхь ата лиъна.\n– Мегар дац! – аьллера Себара буьрса. – Охьавоьжначул тIаьхьа тоха мегаш дац стагана, дийна и хилча а. ЖIаьло жIаьла а дуьту, охьадоьжча. ОьгIазвахарх, йицъян мегар дац адамалла.\nБуьйсанна гулделлачохь, «кхераме» хIуманаш а дуьйций (шайтIанаш а, белла нах а хьехабой), «майралла» къуьйсуш хуьлура берийн: «Маьждиган мимар чу куй билла мила ваьхьар вара?» – бохуш. Бераш хьовх, дикка андабевлла кегийраш а хуьлура цу къийсамашкахь дакъалоцуш, дукха хьолахь кегийнаш дIахоьхкуш.\nОцу андабевллачех цхьамма – Юнасан Iелас – юкъадаьккхинера цхьана буса, «Шийлачу шовданера» хи дан ваха мила ваьхьар вара, бохург.\nЭвлана башха генахь а ца хиллера, амма дукха буьрса, дийнахь а стаг ваха озалуш меттиг хиллера и «Шийла шовда» эриг, юькъачу хьуьн чохь, кIоргачу Iин чохь, луьста къух даьлла, черчий, хьакхарчий, берзалой, цIокъбергаш хуьлуш (хабарехь)!\nШа ваьхьар вара, аьллера Эскарханан Илеса, пхийтта- ялхитта шо хир долуш волчу.\nИлес дIаволавеллера, цIера чIуьжарг1 а схьаоьцуш воьду ша аьлла. Ткъа Iела, дуьхьал дол-долчухула оьккхуш, цунна кIелхаа вахнера, иза кхеро.\nШалго тапчанаш хуьлура хьалха, тIехь-кIел эчигаш а йолуш, цхьа зIок а йолуш. Цу зIакар тIера цхьа пIилдиг хьала ца саттийнехь, ший а йолура, цкъа йожийча. И тапча а яьхьнера Илеса цIера, дех лачкъийна.\nЮла а юьйлина, карахь и тапча а йолуш, готтачу гIашлойн новкъахула хи долчу Iин чу воьссинера Илес, юххерчу бердах буьйсанан олхазарша хьоькхучу цIогIанаша дегIе зуз а оьхуьйтуш. ЧIуьжарг хих а юьзна, xlapa вухавоьрззушехь, юххерчу ярашлара цхьа хIума хьалаайаеллера, боьха мохь-цIогIа а хьоькхуш...\nЦул тIаьхьа хилларг дагадогIуш а, дийца хууш а ца хиллера Илесана.\nЦхьана куьйгахь хих юьззина чIуьжарг а йолуш, вукху куьйгахь яьсса тапча а йолуш, берийн тобанна юкъаиккхинера Илес, хьераваьлларг санна, вистхилалуш а воцуш.\nШекбевлла бахначарна Iела карийнера ярашлахь, велла. Нийсса даг тIе кхетта хиллера ши хIоъ.\nШен кIентан валар муха хилла а хьаьжна, Юнаса хабар тоьхнера ЭскархангIарах: цIера довла ма гIерта, цхьа а тайпа чIир-гамо хир яц вайна юкъахь аьлла.\nХила а ца хиллера.\nБазарара гIуллакх чекх а даьлла, юьстахваьлла, лаьтташ хиллера ХIарон, накъосте хьоьжуш. Луларчу кIотарара цхьаьна веана хиллера xlapa шиъ. Цхьаьна цIа ваха везаш а хиллера.\nИштта лаьтташ ХIарон волуш, цхьа кхин стаг веанера кхунна тIе, хlapa вевзаш, амма кхунна вевзаш а воцуш. ХIаронан хеннара эр долуш стаг хиллера, шовзткъе иттех шо хир долуш. Амма чIогIа бос баьхьна хиллера, цхьа хIума лоьхуш санна кхерсташ ши бIаьрг а болуш. ХIаронца къамел доло а гIерташ, цунах дош ца хуьлуш воллуш хиллера и стаг. Цо лелориг лартIехь дацар а гуш, хIун ду ца хууш, лаьтташ ХIарон а хиллера.\nОцу минотехь цхьа кхин схьаваьллера базар юккъера, карахь топ а йолуш. Гергахьа а гIоьртина, гlaп-аьлла топ тоьхна, ХIаронца лаьттарг охьавиллинера цо. И охьа а виллина, дIаволавеллера.\n– Собарделахь, хIай, къонах! Xlapa хIун ду ахь динарг? ДIа ма гIолахь! – бохуш, тIаьхьа ХIарон а волавеллера.\n– Суна тIаьхьа ма гIерта, ас вийнарг сайн мостагI ву! – аьллера вукхо.\n– Ой, ткъа, суна юххе а хIоттийтина ца вийча, кхин меттиг яцара хьуна и вен? ТIаьхьа а гIертар ву, дIа а вохуьйтур вац! – аьлла, тапча йиттина, вийнера ХIарона и стаг.\nДагахь хIиттийна суьрташ а доцуш, билггал хилла xlyманаш ду и дийцинарш (цундела яртийн цIерш а ца яьхна, нехан цIерш а кхин ю).\nХIинцалерачу хьесапехь, «акхаралла» ю и, амма дегнаш «къиза» долуш, кхетамаш «акха» болуш лелийна долу «хIуманаш» дац уьш. Къоман исторически кхиаран хьелашкахь иэшарна кхолла а делла, хIетахьлерачу юкъараллин дIахIоттаман хьашташна гIаролехь лаьттина долу законаш ду уьш. Кхечу ламасташца цхьаьна, вайн къоман «юьхь», цуьнан оьздангалла меттахь латтийнарш ду.\nХIинца оьшуш дац: хIинца Iедалан законаш ду лелош. Амма, хIетахь уьш ца хиллехь, къоман лаккхара мораль Iалашлур яцара. Дикачу aгlop яьржина хир яцара вайн жимачу къоман цIе доккхачу дуьнен чу.\nЦецваллал тамашийна дерг кхин ду: оццул «акха» долу и законаш а лелийна вайн дайша йоккхачу оьздангаллица (масала, карахь герз доцуш хилча я нехан стагаца хилча, мостагI цавер, кхидерш). Духовни культурин лаккхарчу тIегIанаш тIехь бен хила амал доцург ду и.\nЦуьнга хьовса безаш бара (цуьнга хьовса безаш а бу!) хIинца дастаме леларш.


Декъешца а тIом бо Оьрсийчохь\nВийна полисхо Нохчийчохь\nБутт хьалха Соьлж-ГIалахь полисхошна тIелатар а дина байинчу тIемалойн декъий, лар а йоцуш дIадоьхкина хилар хиъна, царах цхьана гергарчо журналисташка хаам бинчул тIаьхьа. Мичахь, муха дIадоьхкина уьш хоуьйтуш дац. Цуьнах хаам бийра болуш а бац нах. Хууш дерг ду, уьш цхьана ор чохь Нохчийчохь дIадоьхкинийла. Цхьацца дийцаршца Науран кIоштерачу набахтийн кертарчу кешнашкахь дIадоьхкина а хила мега уьш. Кхузахь хIорш бу дIабоьхкина аьлла цхьанна а тайпан билгалонаш а ца хIоттайо Iедалша. Иза деш ду, декъий схьа ца дахийтар а, царна тIе зиярт дан нах ца эхийта а.\nУьш къайлаха дIадохкар тIедиллина ду лерина оцу гIуллакхан билгалбинчу нахана. Амма царна а хоуьйтуш ца хуьлу, дIавуллуш верг мила ву.\nОьрсийчоьнан низамашца, дихкина ду терроран тIелатаршкахь дакъалаьцначеран декъий гергарчарга дIадала. И низам Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думо тIеэцнера 2003 шарахь. Дукха а юристаш дийцуш дара, иза коьрта низаман масийтта артикал йохош ду аьлла. 2012 шарахь дийца долийра иза юхадаккха мега аьлла. Амма Кремлера дIахьедар дира, иза дийр долуш дац аьлла.\nХийла нохчийн тIемалойн дакъа дIа ца делира цул тIаьхьа. Масхадов Асланан гергар нах тахана а бу, цуьнан дакъ мичахь ду а аьлла, иза бусулба динехь ма доггIу дIадоллийта бохуш. Гелаев Руслан Дагестанан лаьмнашкахь веллачул тIаьхьа, цуьнан дакь схьалур ду аьлла дуьйцуш дара. Юьртахь хIоттийна тезет а, даьккхина каш а дара. ХIинжа-гIала иза схьадан машенца бахнера цуьнан гергар нах. Уьш чу а бахкийтина, билгал иза ву аьлла тоьшалла а дайтина, дакъ дIадахьа бакъо ца еллера царна. Дагестанан прокурора царах цхьаъ йистах а ваьккхина, шен карахь хIума дац, хIара Москохара омарца ду, аьлла бехказа вала гIоьртинера.\nНохчийн юккъараллехь дIа мел хаьттинчо емал до декъий, уьш милла а белахь, гергарчаьрга дIадохка дIа ца далар. «Нохчаша хIинцалц декъешца тIом беш ца хилла»,- олу цхьаболчара. Абуев Мохьмада, иштта элира цу хьокъехь.\nАбуев: «Вайн ворхIе де дуьйна дIавер-схьавер хилла ду. ЧIираш а хилла. Амма цкъа а дакъ дIа ца луш хилла дац. Цхьайолчу хенахь, дакъ нийса неIарга схьадахьаш а хилла. Тахана и декъий дIа а луш хIума хилча, вай сийлахь а долуш хира дара-кх. ДIавуьйш верг, схьавуьш верг а вайн стаг ма ву. Схьадуьйла, аш ца сацийнехь, шу стаг оха сацийна шуна, схьа а эций дIаволла иза, аьлча дика хир ма дара».\nЦхьаболчу тергамхошна хетарехь, декъий дIа ца далар а, цаьрца тIом бар а, нехан оьгIазло алсам ялийта лелош хIума долуш санна нисло. Цхьана агIоно адамалла гайтича, тIаьхьа тIе хин болчеран ойла кхоллалур яцара теша, цара юьйцург харцо а ма яц, хIунда довлуш ду вай царна дуьхьал аьлла, шена цунах хетарг Маршо радиога дуьйцу Магомадов Валида.\nМагомадов: «Шайна луучу хьойла цара и декъий. Цара жоп дала-м деза хьуна. Путинан а, цунна тIаьхьабевллачеран хIума дара иза. Жуьгтиша Iарбойн декъий дIа ца лой, хаькхийн цIокан юккъе хьарчадой, бохуш, церан хIума ду иза».\nНохчийчоьнан прокуратуро а дIахьедар дина, бутт хьалха хиллачу тIелатар толлуш, цунна юридикан агIорара кхоччуш мах хадийна бац аьлла. И кхачамбацарш дIадаха аьлла тIедожийнера цо, меттигерчу ницкъаллийн структурашна. Цул тIаьхьа бина декъий, мичахь а ца хоуьйтуш дIадохка деза аьлла болу сацам.


Кадыров юха а реза вац Ичкерина\nИчкерин агIончашна критика еш цIеххьана пост хIоттийна Нохчийчоьнан куьйгалхочо.\nИчкерина юха а тIекхохкавелла Кадыров\nИчкерин агIончашна критика еш цIеххьана пост хIоттийна Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Инстаграмерчу шен агIонехь.\nНохчийчоь тахана Оьрсийчохь а, дуьнентIехь а уггаре паргIат а, кхерам боцуш а регион хилар билгал а доккхий, Кадыров тIекхохкало, шена хетарехь, иза даре лууш боцучу Ичкерин агIончашна.\n«ХIораммо а ша хаьржина шен кхоллам. Нохчийчоьнан халкъ хьанал къахьоьгуш ду. Ткъа и бохам дIаболийнарш хIинца а даханчу бIешарахь бехаш бу, Ахьмад-Хьажас а, цуьнан тобано а Нохчийчоь йозаш йоцуш хиларан идея йоьхкина бохуш», - яздо Кадыровс.\n«Вайн аьтто бу дагадаийта цара (Ичкерин агIончаша) адам муха Iехийра дийца а, маршонах лаьцна къамелаш а деш, цара баккъалла а юьхьарлаьцнарг хIун Iалашо яра дийца а»,- боху цо.\nНохчийчоь маьрша пачхьалкх хилийтарехьа къийсина нах ямарта хилар гойтуш шен постехь Кадыровс ялайо «цхьана газетехь зорбане яьлла" президентан Масхадов Асланан интеревью.\nЦу интервьюн юкъара Масхадовн иштта дешнаш даладо Кадыровс.\nМасхадов: «Эномикан агIор схьаэцча, со кийча ву муьлхха а интеграцина юкъаваха. ТIеман агIор а ву кийча. Вовшехдозуш ду дозанаш, стигал ларйон система, индусти, экономика. ТIом боьдуш а, цул тIаьхьа а со реза вара муьлхха а дийцарш дIадахьа.\nАс элира Ельцине «Борис Николаевич, халкъан мехала долчух пайда хIунда ца оьцу? Тхо тIемалой ду. Иза тхоьгара дIадаккхалур дац. Пайда эца тхох, Оьрсийчоьнан къилбера доза дIакъовлуш. Ас хIуна дош лахь, цигахула цхьа а чекхвера вац аьлла».\nКхин цхьа цитата а ялайо Кадыровс.\n-Хьовсур вай, - боху цо, - Масхадовс оццу интервьюхь нохчийн къомах лаьцна дуьйцург хIун ду.\nМасхадов: «Шайн амалца нохчий низам доцуш бу. Уьш кIел таIац цхьана а низамана: я Оьрсийчоьнан а, я дахаран а, я нохчийн а».\n«Цу кепара вайн халкъах бага бахханчу мостагIаша а ца яздина», - бохуш эргIад вуьйлу Кадыров.\nИчкерийн агIончашна а, Ичкерин хьалханчаш хиллачу нахана а тIелатар деш Кадыровс пайда эцнарг ю 1998-чу шарахь «Общая газето» зорбане яьккхина Масхадовн интервью.\nКадыровс далийна дешнаш баккъалла а долуш ду цигахь. Бакъдерг дийцича, нохчийн амал юьйцу Масахадовс кхечу бахьанца. Журналист кхето гIерта иза ша исламан пачхьалкх кхуулуш ву аьлла ша дIакхайкхор хIунда дина бохучух.\nМасхадона хетарехь, Дудаев ЖовхIара 1991-чу шарахь дийцара, ша Оьрсийчоьнан цамзана къелхьара а ваьлла, динца йоьзна йоцу пачхьалкх кхуллур ю ша бохуш. "Цуьнан цунах хIумма а доцург хилира. ХIунда аьлча, шайн амалца нохчий низам доцуш бу. Уьш кIел таIац цхьана а низамана, я Оьрсийчоьнан а, я дахаран а, я нохчийн а".\nМасхадовс кхин дIа чIагIдо Кадыровс тидам боцуш дитина цхьа хIума.\n«Церан (нохчийн) дерг ду Аллахах тешар», - боху Масхадовс.\nКхечу бIаьргашца го Кадыровна, Ельцина а, Масхадовс а тIе куьйгаш а таIийна, Оьрсийчоьно а, Нохчийчоьно а бина машаран барт а.\nЦу тIехь яздина ду шина агIоно юкъаметтигаш къастош герзах пайда оьцур бац аьлла. Иза тоьшалла ду аьлла хета Кадыровна Масхадов а, цуьнан агIончаш а йозуш йоцу пачхьалкх кхолла лууш цахиларан.\n- Масхадовс йинарг ямартло яц, амма халкъе а ца хтттуш цу тайпа барт тIеэца реза ца хиллачу Кадыров Ахьмад-Хьажас йинарг ямарло ю? - бохуш хоьтту цо.\nИчкерин агIончашна рогIера критика ян Кадыровс хIара денош хIунда хаьржина кхеташ дац. Цо хьехош болу 20 шо хьалха хилла Машаран барт бина де дIадаьлла а ю цхьа бутт сов хан. Гарехь, баккъалла а ца товчух тера ду Нохчийчоьнан куьйгалхочун, цунна ма хеттара, махкахь токхе а, къепе а хIоттийна дахар дIанисдина воллуш ша а волуш, миччахь хилла иза даре дан лууш боцу Ичкерийн байракхашна кIеллахь цхьаьнабетталуш нах хилар, уьш мел цунна кхераме бацахь а.


www.islamannur.org - Эвлаяийн кешнашна тIе зихIарте вахар\nЭвлаяийн кешнашна тIе зихIарте вахар\nХаттар даийтина эвлаяийн кешнийн хьокъехь, и даийтиначо боху:\n«Тхан махкахь - Iиракъехь бидIаташ ду, уьш – цхьаболу нах эвлаяийн а, дикачу нехан а кешнашна тIе оьху геннара схьа. Кошана тIехIуьттучу хенахь когара мачаш дIа а йоху цара. Ткъа и кешнаш шайна тIехь маьждигех тера гIишлош йина а ду. Шаьш оцу чубоьлхучу хенахь, зихIартан ламаз олий, шиъ ракаIат ламаз а до цара. Цара олуш ду: иза – суннат ду. Мегаш дуй и я дац? Оцу хьокъехь кхетам лохьа тхуна, АллахIа кхетам лойла шуна – шайгахь дика дерг дан. АллахIа диканца бекхам а бойла шуна - тхо бахьанехь».\nКоьрта хаттар ду хIара, чIогIа ладаме а долуш. Иза – бидIате долу зихIарташ дарца а, кешнашна тIе гIишлош йогIарца а, царна тIехь маьждигаш дарца а кешнаш даздар ду. ЧIогIа маьIна долуш хаттарш ду хIорш.\nХаа дезаш ду: кешнашка зихIарт дар суннат дуйла, хIунда аьлча пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла:\n«Кешнашка гIо, х1унда аьлча цо эхарт дагадоуьйтур ду шуна».\nАмма кешнашка дахаран Iалашо яц - веллачуьнга кхайкхар, иза орцане кхайкхар, цуьнгара гIо дехар, я кошах хьекхадалар, иштта царех тера дерг. Мелхо а, кешнашка дахаран Iалашо - эхарт дагадаийтар, веллачунна доIа дар, цуьнах къинхетам бар дехар ду, нагахь иза бусалба велахь. ХIара ю и кешнашка дахаран Iалашо.


ГлавнаяНовостиВопрос алимуВирдыФильмыЗияртыБиблиотека Главная\nБиблиотека Ненан мотт!\nДала делла совг1ат а, аманат а ду вайн ненан мотт!\nХьо хастош дош ала х1оьттича,\nКарий со хьуна хервелла.\nДахар сайн къаналле лестича,\nХийти-кха, байттамал, аьлла.\nХьо хестор-м коьрта ца хилла,\nМа дац хьо панара зезаг.\nД1атесна ца буьтуш г1ийла,\nХилла хьох ирс иэца дезаш.\nНана, хьо къинт1ера яла,\nХьан к1ентий хербелла хьоьха,\nШи-кхо дош хьан маттахь алахь,\nДоьалг1аниг ца карош, буху…\nХастам бу, халкъашкахь вайн эла Мухьаммад (Делера салам-салават хуьлийла цунна) вазвина, цуьнан уммат кхечу уммател сийлаллехь лакхадаьккхинчу Аллах1на. Аллах1ера салам-салават хуьлийла 1аламех къинхетам беш Дала ваийтина волчу вайн Элчанна Мухьаммадна, цуьнан доьзалшна, асхьабашна, массо хьелашкахь царна т1аьхьабаьзначарна а.\nДала Шегарчу хьикматца, лаамца халкъаш къаьмнашка декъна. Делан кхел дуьненахь лелаш хиларан билгало ю х1ора къоман шен мотт хилар.\nВезчу Аллах1а боху Шен Сийлахьчу Къуръана чохь: «Цуьнан (Аллах1ан) делилех ду стигланаш, латта кхоллар‚ шун меттанаш а‚ беснаш а хийцадалар. Баккъалла а, цуьнца делилаш ма ду Iаламашна».\nКоьмаршачо делла деза совг1ат, аманат ду вайн ненан мотт. Далла гергахь, вайн дайшна, наношна гергахь – и 1алашбеш, т1аьхьенга д1акхачо безаш ду вай. Элчано (Делера салам-салават хуьлийла цунна) аьлла-кх: «Шайга кховдийна тешам (аманат) д1акхачабе; шайна ямартло йинчунна, ямартлонца бекхам ма бе».\nВезчу Аллах1а ша дийцича, я Элчано (Делера салам-салават хуьлийла цунна) Аллах1ера схьакхачийча бен хуур дац вайн меттанаш кхолладаларан хьикмат, бахьана а. Дала Сийлахьчу Къуръана чохь хьахийна вайна оцу бахьанех цхьа бахьана. Аллах1а боху вайга: «ХIай нах! Баккъалла а, Оха шу кхоьллина стагах а‚ зудчух а; шу халкъашка а‚ тайпанашка декъна, вовшашна довзийтархьама. Баккъалла а, Далла гергахь шух уггар сийлахь верг - шух Делах уггар кхоьруш верг ву-кх. Баккъалла а, Дела къайлахдерг девзаш ву‚ сов дика хууш ву».\nЭзарнаш шерийн истори йолуш къам ду нохчий. 1илманчаша ч1аг1дарехь, Йеменера дуьйна Шумерехула, Митанни, Урарту пачхьалкхашкахула схьаеана ширачех долчу вайн къоман лар Кавказе. Шайл хьалха кху махкахь цхьа а къам даьхна доцуш, Къилбаседа Кавказехь орамера, бухера къам ду нохчий. Коьртачу декъана, вешан матте, махке болу безам, уьш ларбан болу лаам сов хиларца даима къаьсташ хилла вайн къам.\nШен тарихехь (исторехь) дуккха халонаш лайна вай къомо. Хийла чолхе мур беана, къам дерриг х1аллакьхилла дан герга а хуьлуш. Амма мел хало хиларх, шайн мотт ларбина вайн дайша.\nЦуо гойту, вайн къоман кхиарехь, иэс лардарехь матто д1алоцу меттиг мехала а, йоккха хилар. Вайн къоман кхетам кхио аьтто беш, цуьнан тешаме г1оьнча хилла таханлерчу дийне схьабеана нохчийн мотт. Оцу хьокъехь халкъан поэта Арсанукаев Шайхис, шелла говза кхин ала йиш йоцуш, башха хаза аьлла:\nБ1ешераш хийла д1аихна и бекаш\nХьацарлахь, къийсамехь кхиъна и бу,\nКхоьллинчу халкъана сов хьанал бецаш\nДаима ша хилла нохчийн мотт бу\nБ1ешерашкахь маршоне сатуьйсуш леттачу нохчаша зийнарг чу а лоцуш, муьлххачу къоман маттана дог1уш долу башха мог1анаш яздина халкъан поэта Мамакаева Мохьмада:\nСий ойбуш, 1алашбахь,\nЦу халкъан парг1ато\nГенарчу Г1ум-Азехь (1944-1957 шш.) я шаьш кхолламо Иордане, Турце, кхечу мехкашка а кхиссарх а, шайн мотт ца бицбар бахьанехь, Делан лаамца – нохчийн къам ца дайна. Оцу маттаца, вовшашкара кар-кара оьцуш, шайн т1аьхьенашка д1акхачийна цара къоман г1иллакхаш, 1адаташ, тарих…\nШа кхиийнчу ненан мотт хаар Даймохк безарх ду, вина мохк безар – Ийманах лерина. Хьовсийша ма говза аьлла-кх нохчийн поэта Саидов Билала:\nХьо ца безаш волчо шен нана лорур яц,\nНенан сий ца дечо мехкан сий лардийр дац,\nНенан мотт цахаар – шен кхерч цаларар ду,\nКхерчан да цахилар – маьттаза вахар ду…\nТкъа Даймохк безаро, дайн г1иллакхаш лараро гойту стеган Ийман а, оьздангалла. Делан къинхетамца, вайн бусалба ду; вешан мотт 1алашбан, иза безаран бухехь Даймохк беза а декхар ду вай. Делан Элчано (Делера салам-салават хуьлийла цунна) аьлла ду: «Баккъалла, къонахчунна шеен къам дезар ду».\nХалкъан барта кхолларалла, г1иллакхаш, 1адаташ довза а, царах кхета аьтто а бо матто. Цул сов, оцу меттан йозано д1абаханчу вайн дайшна а, т1екхуьучу чкъурана а юккъе шен хьесап далур доцу мехала з1е тосу. Оцу йозано гойту вайна вайн дайн динах,1аламах… хилла кхетам.\nК1орггера ненан мотт хууш, и безаш волчуьнгахь г1иллакх, яхь, оздангалла ца хила йиш яц. Дагабахкийта вай вайн хилла нохчий меттан хьехархой. Ма оьзда нах бара уьш! Ма хаза, ц1ена, аьхна бара цара буьйцу нохчийн мотт. Ткъа нохчий поэташ, прозаикаш Мамакаев Мохьмад, Айдамиров Абузар, Арсанукаев Шайхи, Гадаев Мохьмад-Салахь… нохчийн яхь, оьздангалла ларъеш баьхна.\nБусалба дин, дайн г1иллакхаш – и ши г1ортор ю-кх вай вешан къам кхиорехь т1етовжа дезарш. Ненан мотт бицбахь, дайн г1иллакхех, 1адатех херлур ду вай. Цул сов, Делан аманат – мотт – т1аьхьенашка д1а ца кхачийнарш хир ду вай. Ткъа иза доккха къа ду.\nВезчу Дала хьекъал, собар лойла вайна, вай дайша дитина кост-весет – ненан мотт 1алашбар, нохчаллах ца дохар – кхочушдан. Аллах1а Шен къинхетамах ма дохийла вай!\nИлесов 1елин 1арби,\nА-Хь.Кадыровн ц1арахчу «Некъ» ц1е йолчу\nТРК-н зорбанан декъан лакхара говзанча.\nИлесов Арби Алиевич, ведущий специалист отдела издательства ТРК «Путь» им. А. Кадырова\n8929 894 34 91\nОбраз жизни МОЯ ИСТОРИЯ Молодежь сегодня Динан Новкъахь Час Истины Библиотека СагIин дозалла\nВоспитание детей согласно Сунне Пророка\nИМАМ НАВАВИЙН ШОВЗТКЪА ХЬАДИС\nО совершении хаджа ради Аллаха\nДжамухьан во1 1амр (Дела реза хуьлийла цунна)\nДоIина жоп даларан некъаш\nКерлабевлла хаварижаш Экстремисташ\nХьатиман воI Iадий (Дела реза хуьлийла цунна)\nСуфизм – безопасность для человека и стабильность для государств\nНаш адрес ТРК "Путь"\tг. Грозный, пр. А. КадыроваБизнес-центр, 15 этаж\n8 (8712) 294527\tinfo@putyislama.ru\tCopyright © 2013 putyislama.ru Powered by Pathanim.


Бахархойн гIайгIа беш – Керла Дахар\nБахархойн гIайгIа беш\nНохчийн Республикин Хьалхарчу Президентан, Россин Трупалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин ц1арахчу региональни юкъараллин фондан саг1а хедаш дац. Х1ора дийнахь бохург санна, к1ошташка кхачадо саг1ийна лерина сурсаташ. К1оштан админстрацехь билгалдо ярташка и сурсаташ д1асадекъар.\nГ1ийла-миска бохкучарна, заь1апхошна, бо-берашна качадо саг1а уггаре а хьалха. Саг1ига хьашто ерг юьстах ца вита, массо а х1уманан низам лардарехь само йо к1оштан администрацин куьйгалхочо Ахиядов Нурдис.\nКарантинан бехкамаш ларбар а х1инца д1адаьккхина дац, цу т1ехь ледарло ян мегар цахилар а тидамехь латтадо цо.\nК1оштан бахархоша даггара баркалла олу шайн керта саг1а дохьуш баькхинчарна. Х1ара ун-бала вайна т1ера Дала д1а а айбина, дахар хьалхалерчу хорша а дирзина, кху вайн махкахь могаш-маьрша вай дехарх хиларх дог тешна а бу уьш, шайн до1анашкахь цара Деле доьхург а иза ду.\nPrevious Заседание оперативного штаба\nNext Маьждигийн неIарш юха а йиллина ю


Лада Приорина тIехь лечкъабо Нохчийчохь нах. Европера цIаоьхурш а цхьаьна - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Лада Приорина тIехь лечкъабо Нохчийчохь нах. Европера цIаоьхурш а цхьаьна\nСо цхьана мIаьргонна дехьавала дийзира, тонка эца, ткъа уллохь лаьттачу туькана чу а ваьлла, суо араволуш, Iаьржа „Приора“ гира суна цигахь соцуш, лоьмарш а йоцуш. Цу чуьра аралилхинчу веа стаго Хьусейн машен чу а такхийна, дIавигира“, — иштта даладо „Кавказский Узел“ интернет-сайтано цу стеган дешнаш.\nИльясов нуьцкъаха дIавуьгуш теш хиллачунна хетарехь, иза Хьусейнан ваша тIемало хилла хиларца доьзна хила там бу. „2003 -чу шарахь вийра цуьнан ваша, цул тIаьхьа церан доьзал Норвеге дIабахара“, — бохуш дийцира цуо. Ткъа хIинца иза цIавар цуьнан оьрсийн паспорт карладаккха дезаш хиларца доьзна дара, бохуш, дийцира цу стага.\n„Иза ша-м чIогIа кхоьруш вара, шен цхьа а сингаттам-м хир бац теша, бохуш. Амма со вара-кх иза, кхузахь цунна цхьа а зе-зулам хир дац, аьлла, тешийтинарг“, — бохуш, байтамала дора Ильясовн накъосто шен Кавказски Узелца хилачу къамелехь.


Могушалла чIагIъян сов ахча делла Къилбаседа ХIирийчоьно\nIедалан ахча дохка комаьрша ю могушаллин министраллаш\nКъилбаседа ХIирийчоьнан Iедало медицинина йинчу харжах цецбуьйлу эксперташ\nЭцнарг эцнийла гойтуш ю Къилбаседа Кавказан республикашлахь цхьа ГIалгIайчоь, амма цигахь а совделла ахча - 19 процент ю. ГIалгIайчохь «бюджетера хала ду деккъа дIа ахча дайа, амма йина йохк-эцарш цигахь а яц йийцаре еш», билгалдоккху «Коммерсанто».\nКъилбаседа ХIирийчоьнан могушаллин министраллан пресс-гIоьнчалло жоп ца делира, комментари йоьхуш, зIенеяьллачу Къилбаседа Кавказан сервисна - хаа таро ца хилира, хIора а сом тергонехь долчу махкахь миллионаш стенна дойу эрна.\nПачхьалкхан цIарх гIирс, молха оьцу лоьраш а бац хьал довзийта лаам болуш. «Ахча кIезиг ца дайина. Амма аш ден хаттар аттачех дац, тIеххула къамел ас дарх ца тоьа. Экспертиза хIун бахьаница йина суна ца хаьа, цундела дац сан шуна дала жоп», - элира махкахь тоьллачех ларалучу цхьана лоьро.\n«Антирутина» цIейолчу проектца цхьаьна экспертиза йинчу «Коммерсантан» говзанчаша бахарехь, цкъачунна ерриг а йохк-эцар а яц теллина – 60 процент бен. Лерина яц федералан 233-чу низамца а догIуш, шаьш даьккхинчу ахчанах дарбадечу хьукматаша хIиттийна контракташ.\n«Коммерсантан» эксперташна хетарехь, пачхьалкхан цIарх йохк-эцарш еш сов ахча дайарх, массо а контрактца коррупцин лар го олийла дац. Бинчу талламан тептарна юккъе нисъелла регионаш – уьш шаьш хIун, стенах оьцу гойтуш йоцурш ю.\nКъилбаседа ХIирийчоьнан контрактийн максимуме бевлла молханийн мехаш пачхьалкхехь лелачел лакхара бу (бакъду, Къилбаседа Кавказан сервисна хууш дац, и контракташ йина чекхъевлла я ца евлла).\nМасала, "Пэгинтерферон альфа-2а" молханах 6 миллион совъоьккхуш ахча дала лерина яра мехкан могашаллин министралла. Ткъа лега йиш ю арифметикан гIоьнца, эца дагахь къастийначу 557 баттах (цхьаьннан мах – 8700 сом) доккхийла дац 4,9 миллион сом бен.\nЯ эр вай, Къилбаседа ХIирийчоьно дIахьочу аукционехь 400 дийнатийн могашалла меттахIоттош долу вакцина-молха дара 1,6 миллион соьмах дохка кхайкхийна.\nХIора цхьана декъах доьхура 1697 сом. Лерича, берриг а мах ца хуьлу 680 эзар соме кхочуш а.\nАла догIу, и контракт цкъачунна хIоттоза лаьтта. Хила тарло, вакцина гIолехь йолуш, мах лакхабаьлла хила а.\nМухха а делахь а, регионийн юкъарчу статистико гIиттадо хеттарех, жоп доцуш дуьту дуккха а.


Дагестананера депутат: "Со безамах ловзуш яц"\nЛахьан-бутт 22, 2019\nЙишлакхархо Айсаева Iайшат\nДагестанан депутат: "Со безамах ловзуш яц"\nМатериалан автор Гафурова Марият - "Кавказ.Реалии"\nКоллегас-артиста Айсаева Iайшата йиш лакхар бахьана долуш бехкаш даьхна депутаташкара\nМахачкаларчу Кировн кIоштан куьйгалхочо Сагидов Салихьа емалбина депутаташ, меттигерчу администрацин гIишло чохь "Единая Россия" партин керлачу коллеган Айсаева Iайшатан леларна тIехула. Де хьалха кIоштан парламентан декъашхо хIоьттинчу йишлакхархочуьнгара шога бехкаш даьхна интернетехь.\nСагидовна ца тайна администрацин хIусам чохь, стоьл тIе вота а етташ, жимчу зудчо: "Хаалахь, со безамах ловзуш яц хьуна" бохуш, йиш лакхар. Депутаташа куьйгаш а детташ, тIеоьцу цо хIоттийна кеп. Социалан машанашкахь яьржина видео.\n"Кеп-кепара говзаллаш йолу нах кIоштан гуламехь гулбар вон гIуллакх дац, амма депутата стоьл тIе вота а етташ, йиш лакхар - товш доцург ду. КIоштан депутаташка дехар дара сан, цу кепара видеош ма яржаяхьара аш, йа цу тайпа суьрташ а ма хIиттадахьара", - яздина кIоштан урхалхочо Инстаграмерчу шен пена тIехь.\nОцу дешнашца вистхилла Сагидов кIоштан администрацин кхеташонехь а. Этика ца хууш хила а тарло йишлакхархочунна, амма уггар хьалха ша бехк боккху депутаташкара, пачхьалкхан хьукмат чохь цу тайпа "концерт" хIоттаяйтина болчу аьлла, билгалдоккху хьаькамо.\n"Кхин проблемаш яц кIоштахь? Цунна ца хууш хила а тарло, амма цигахь 20 сов депутат ма ву иза йоцург а", - боху Сагидовс.\nСоциалан машанашкахь бахархошна цатайнарг кхин ду. Массара а бохург: "спортхошна тIаьххье политике артисташ а баьхкина" ду. Мел а "жигара бевлла нах, царна интересе ду, мила ву депутатийн гуламашкахь хаа", бохуш, дийцаредо Дагестанерчу Атаев Эдуарда.\nИшта критика йина керлачу депутатна, Халкъан гуламан спикерна Шихсаидов Хизрина хьестаяларна а, хIунда аьлча, мандат шен кара ма кхеччи, уггар а хьалха Айсаева баркаллаш баха йолало цунна.\n"Сох тешам хиларна баркалла "Единая Россия"@er_dagestan. Даггара баркалла ала лаьа вайн хьомечу, ларамечу Шихсаидов Хизрина а", - яздина Айсаевас Инстаграмехь.\n"Кавказ.Реалиига" юкъаралхочо Гасан-Гусейнов Муслима дIахьедарехь, Дагестанан бахархой оьгIабахар Айсаева Iайшатца доьзна дац, "хьаькамаша майдана гулбийраш мискачу нахаца бала боцу нах хилар ду".\nТкъа ша йишлакхархо-депутат реза ца хилира, социалан машанашкахь шегара бехкаш дахарх "Кавказ.Реалии" портална комментари яла. "Интернетерчу деса къамелашна яйа хан яц" шен аьлла цо.\nДелахь а, цуьнгахьа гIо даьккхина Махачкаларчу Кировн кIоштан депутатийн гуламан куьйгалхочо Абиева Эльмирас. Шайн белхан хан чекхъяьллачул тIахьа яьккхина ю боху цо, Айсаевас йиш локху видео. "Сесси йирзинчул тIаьхьа депутаташ вовшахкхета чай молуш, тайп-тайпана къамелаш а деш. Оцу цхьанакхетаро адамийн барт бо, юкъаметтигаш латтайо", - аьлла, тешна ю спикер.\nЦо бахарехь, криминале хIуммаъ дац Айсаеван леларехь. Профессионале йишлакхархо ю иза, Дагестанан республикан хьакъйолу артист ю, пачхьалкхан филармонин иллиалархо а ю, дийцина Абиевас.\n"Тхан депутатийн корпусехь Айсаева Iайшат хиларх даккхийде тхо. ЧIогIа хIайт аьлла йоI ю иза, дуккха а мехала гIуллакхаш до цо, сагIанаш доху, кеп-кепара барамаш вовшахбетта. Цунах жигара депутат хир ю аьлла, догтешна ду тхо. Еаридийнахь депутатан мандат делла цунна, ткъа шоьтадийнахь тхоьца Эльтаван хьуьнхахь синтарш дугIуш ю иза", - аьлла, дийцина "Кавказ.Реалиига" Абиевас.\nЦо дийцарехь, 2015-чу шарахь "Единая Россия" партин резерве нисъеллера Айсаева. Кху деношкхаь хенал а хьалха цхьахволчу депутато шегара декхарш охьадехкича, мукъадаьлла мандат цуьнга кховдийна.\nТкъа Махачкаларчу Советан кIоштан депутатна Луговой Русланна хетарехь, гIоьналлин гIуллакхаш дийцар кхузахь догIуш дац. "Тахана депутатера, меценатера йа спонсорера санна, доккхачу декъанна оьшург ахчанца гIо ду. Ткъа и нийса дац", - боху "Кавказ.Реалиига" Луговойс, депутат даим а субботникашкахь лела везаш вац, низамаш юкъа а дохуш, уьш кхочушдарна тIехь терго латто езаш ву аьлла, билгалдоккхуш.\nМуниципалан депутаташка бисина тешам байина ца Iаш, регионерчех а бIаьрг бадийтина, йишлакхархочунна мандат а делла аьлла, тIетоьхна Луговойс.\n"Цуьнан когаш куьйгаш санна бу". Порьес хастийна Нурмагомедовн латаран говзалла\nНохчийчохь шеконе диллина Саратовхь нохчийн студенташ лецар бух болуш хилар\n"Левада-Центр": Сталинна хIоллам (памятник) хIотто реза бу Оьрсийчоьнан ах бахархой


[quote author=Викуля link=topic=63663.msg2014431#msg2014431 date=1391878058] Здравствуйте!Переведите пожалуйста :-[ Са мерза ойлаш,ю хьоца хьерчаш, Ирсе еш доима со дахарехь! Хьо болу сан безам сан ц1ийца боьлла, Со лахь а,хир бу иза доима дагчохь! Нагахь хьай дахарехь новкьарло йинехь, Гечделахь суна,кьинхетам беш! Вуй те хьо дуьненчохь,сох хьогуш лелаш? Сан ц1енчу безаман тидам ца беш? Нагахь ас ца хууш вас еш,дош аьллехь, Доьху ас,кьинт1ера валалахь хьо! Хьо болу сай безам,сай дагчохь кьуйлуш, Сийлахьчу безамца й огуш ю со! [/quote]


17 шо долу Бекир Сулейман\nТуркойн тIеман ницкъашна дуьхьал тIом бан реза ца хиларна курдийн тIемахоша тоьпаш тоьхна вийна 17 шаре ваьлла Бекир Сулейман а, цуьна Iаьрбийн къомах волу доттагI ал-Шакр Махьмут Iаьзиз а дIавоьллина Шемарчу ХIасакахI гIалахь.\n19-чу бIешарахь хилла Кавказан олу тIом дIабирзинчул тIаьхьа махкахбевлла Шеман территори тIехь баха хевшинчу нохчийн тIаьхьенехь вара Бекир. Цуьнан доьзал бехаш бара Туркойчоьнан дозанца йолчу Рас-эл-Iайн эвлахь. Шемахь тIом балале хьалха оцу юьртахь бехаш бара кхин а эзарнаш нохчий. ТIаьхьарчу масех дийнахь цу меттигашкахь тIом беш бу туркойн тIеман ницкъаш курдийн герзаца лелачу тобанашца.\nБекир Сулейман вехаш вара ХIасакахI гIалахь. Рас-эл-Iайна веана хиллера шен гергарчу нахе хьажа-хIотта. ЦIеххьана тIемаш буьйлабелча цу эвлара аравала аьтто боцуш висина хиллера кIант.\nТуркойчохь вехачу нохчийн журналисто Исаев Сасланбека дийцарехь, Бекир а, цуьнан Шемарчу Iаьрбех волу доттагI ал-Шакр Махьмут Iаьзиз а, кхин а 33 цу эвлара вахархочуьнца цхьана тоьпаш тоьхна вийна курдийн тIеман тобанийн декъашхоша. Бахьана хилла уьш реза цахилар туркойн эскархошца тIом бан.\nИсаевс Кавказ.Реалиига бинчу хаамца, тоьпаш тоьхна цу нахана Рас-эл-Iайн эавлан йистехь ХIасакахI гIала боьдучу некъаца лаьттачу Эл-Сафахь цIе йолу ресторан хиллачу гIишлон чохь.\n"Бекир а, Iаьзиз а дIалаьцнера курдийн тIемалоша Рас-эл-Iайнахь, Эл-Абра кIоштахь, нуьцкъала тIаме ваха реза ца хилла аьлла. И шиъ дIакхачийнера туркоша тIеман операци йолаяллалц боkх беш хиллачу ресторанан гIишлоне.\nВерриг цига валийна хиллера 35 стаг. Бекир а, Iаьзиз вийна гIортанчу хIоранна шозза герз а тухуш. Iаьзизан гергарчу нахана карийна хиллера церан декъий. Цара уьш дIадаьхьнера Эл-Тамир эвла. Цигахь Бекиран дакъа дIаделира цуьнан гергарчаьрга", - дийцира нохчийн журналисто Исаевс.\nБекир вийна хилар тIечIагIдина Туркойчохь бехачу цу кIентан гергарчу наха а. Исаев дийцарехь, иза дIавоьллина ХIасакахI цIе йолчу гIалахь.\n2015-чу шарахь нохчийн журналист хиллера Шемарчу вайнах бехачу ярташкахь Рас-эл-Iайнахь а, Эль-Сафахьехь а. Цо дийцарехь, цу хенахь цу эвланашна кхераме берш бара, лулара территорешна Iуналла деш болу "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанан тIемалой.\n"Къомах нохчийн а, гIалгIай а болу меттигера бахархой цу нахана дуьхьал лаьтташ бара шайна герзаца гIо деш болчу курдашца. Шемахь революци ялале хьалха Рас-эл-Iайнан юьртда а, хин кхачо яран системан куьйгалхо а, инженера а, дарбанан хIусаман коьрта лор а нохчийн къомах бара.\nЦу эвлахь а, юьртана гонаха а долчу латтанашна Iуналле деш болу нохчий меттигера элита яра. Шемахь гIаттам иккхинчул тIаьхьа исламхой лоручу тобанех доглозуш болчу меттигерчу кегийрхойх цхьана декъо Шеман маьрша Армица цхьана арабехира цигара президентан Асад Башаран агIончаш.\nЦул тIаьхьа Рас-эл-Iайн дIалецира курдийн тIеман тобанаша", - дийцира нохчийн журналисто.\nШеман Маьрша Армина цхьаболу нохчий тIехIиттар бахьана долуш оцу эвлара дIабахара нохчий, шайн юрт курдийн караяхча.\nЦарах дукхахберш дIатарбелира Рас-эл-Iайна 15 чакхарма йолчу луларчу вайнах бехачу Эл-Сафахь эвлахь. Курдаш цу чу ца бахабеллера, иза гоне лаьцнра, цхьана хенахь дуьхь-духьал лаьттира курдаш а, меттигера бахархой а.\nХанна бина машар\nТIаьхьо, курдашца барт а бина, шайн эвла Рас-эл-Iайна цIабирзира нохчий. Ткъа Шеман Маьрша Армин агIончийн баха ховша дийзира Туркойчоьнан территори тIехь йолчу курдаш бехачу Джейланпынар эвлахь. Нохчийн позицеш гIелйелира Рас-эл-Iайнахь маситтоза.\n"Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанна юкъахь нохчий гучубевлча Гуьржийчуьра нохчех волчу Шишани Абу Муслима шен тобанца тIом болийра Рас-эл-Iайн дIалаца дагахь.\nИ бахьана долуш нохчийн кегийрхойх цхьа дакъа дIатарделира Эл-Сафахь эвлахь, шайн тIеман тобанаш вовшахтоьхна. Уьш реза хилира курдашца цхьаьнан "Исламан пачхьалкхана" дуьхьал тIом бан. Курдашца цхьаьна РаккахI гIала кхаччалц дIа а бахара уьш тIемаш беш.\nОццу хенахь курдаша кхоьллира шайн тIеман тобанашка мобилизаци яран система. Шемарчу ярташкахь беха нохчийн кегийрхой маьрша бара оцу системах, церан шайн ларбаларан тIеман тобанаш хиларна.\nИ хьал хийцаделира, Туркойчоьно тIеман операци йоло мегаш ю аьлла хаамаш баьржинчул тIаьхьа, бохуш дуьйцу Исаевс.\n"Нохчаша шаьш Туркойчоьнца цкъа а тIом бийр бац бохура, царна иза нийса ца хетара. Царна мегаш яра Асадан раж. Уьш цу махкахь кхиъна бара и раж а лаьтташ. Амма коьртаниг уьш юкъагIерташ бацара цигахь хуьлучу политикан хиламашна.\nДАIИШ-ца цара тIом бира и нах шайна кхераме хиларна. Коммунистийн тобанах дIакхетта суннатойн туркошца я Туркойчоьнан тIеман ницкъашца йогIуш йолчу Шеман Маьрша Армица тIом бан уьш лууш бац. Иза церан тIом бац", - дерзира журналисто.


Мала я хой-те шоана Мàли? — Сердало\nВай меттала долча романех эггара дукхагIа мехко дешаш, дезаш тIаийцарех да «Беке къонгаш» яха Боканаькъан ХIаме Ахьмада книжка. ХIаьта Чахкнаькъан Идриса СаIида яьздаь гIалгIай литературе хьалхара роман – «Дошо бIоагIий» халкъ мехках даккхар дувцар дале а къаьста кепатоханзар, «Лоаман Iуйре» альманаха тIа цун цхьан даькъа кепатохар ца лаьрхIача. Бакъда, «Беке къонгаш» яха роман шерра дIадайзар радио, цу хана кога отташ латтача телевидене, «Сердало» газете, НГIАССРа кхыча газеташка, альманахашка гIолла дувцарах, довзийтарах. Цул совгIа цу романа терко йир гIалгIай къамо ше. Из книжка хеттар, цун сийдора, дешар, дешархошца студенташца вIашагIкхетарашка, иштта семинарашка, конференцешка цох дувцар, Iилманца тохкар. Цун шоллагIдола дакъа ара маца даргда яха хаттараш дора.\nТIехьагIа, эрсий меттала доаккхаргдий из яха а баьлар нах. Из шедар кхоачашхилар. «Беке къонгаш» книжка бахьан долаш ХIаме Ахьмад вай литература классик ва аьнна тIаийцар. Авторо, цу тIа дувцачун доакъашхо ше хилча санна яздаь да из, хозача, шаьрача, цIенача гIалгIай меттала. Вай йоазонхой дукха произведенеш: повесташ, дувцараш, стихаш, поэмаш, пьесаш я. ХIаьта вай укхаза хьоахадаьр да, ши роман, уж яздешше а гIалгIай меттала яздаь хилар белгал а деш.\nВай меттала долаш санна сакхетам лакхбеш, эрсий меттала дешалуш дола Базоркин Идриса «БIаьшерений боадонгара» цIи йола роман вай укх наькъа дувцаргдац. ДIахо вай дувцаргда, гIалгIай меттала йоазонаш деча кхалнахах – йоазонхоех хьалхара роман яздаьча Тамасханаькъан Лейлай «Мàли» цIи йолча книжках. Ер йоазув, вай меттала долча шин романах дош аларца доладар бахьан да, уж вIаши дустара кепаца дешарашта дицденнар дагадохийта. Нагахьа санна «Беке къонгаш» яхача романа тIа ювцар вайцига керда Iаьдал отташ хинна ха яле, «Дошо бIоагIий» яхача романа тIа 1944 шера гIалгIай мехках бахарах дувц. ХIаьта Тамасханаькъан Лейлай «Мàли» цIи йолча книжка тIа бувцар ба безам. Из бакъду авторо, къовларгашта юкъе цун шолагIйола цIи «Безам» аьнна язъяро а. Цунца цхьана вайна гуш да, романа кертера турпал Мàли йолга. Йизза цIи-м Маликат я цун. Цхьабакъда, автора лайнад, из зIамига йолча хана цох яьха хинна «Мали» яха цIи тилла.\nЙоазон чулоацам дикагIа, дукхагIа бовзийта тоам бар, бакъда, ма дарра романа куц даьшхача дукхагIчар из Iодеша уйла тIагIоргьяц аьнна хеталу. Цудухьа вайна лов из нахага дешийта. Вай дика кхетаду «Интернет» оалача укх заман кечало, каьхата тIа даь йоазонаш (газеташ, журналаш, книжкаш) дешалга тIехьатетталга, цар лерхIам геттара лохбаьлга. Къахьегама е дешара декхарашта мара уж дешаш Iаяха дукха нах бац. Хила-м безар!\nХIаьта тIехьленна дуссаргдар, исторически лерхIаме хургдар, архивашка ухкаргдараш каьхаташ тIа дита йоазош да, цу «Интернето» вахаре доккха новкъостал дой а.\nВай дувцача «Мàли» цIи йолча романах автора кхыдолча празаически йоазоний мах хоадабеш, цIихезача литературоведа Малсагнаькъан Абос язду: «…Къаьстта ловргдар сона прозах лаьца кIеззига-дукха ала. Из хIанзалца вай теркамга хиннача прозах къердаш я. Цкъа дале: алхха, ший исбахьален никъ болаш хиларца, говзамеча литературни меттала язъйирца, турпалий оамал кIоаргга кховдаш малха яккхарца, говзаме куцаш оттадирца…\nБелгалде деза, ший хIара произведене тIа дика лоархIаме проблемаш увттаеш, хадданза наьха уйла тIаозаргйола сурташ йоазонхочо кхувлалга…» (хьажа: Тамасханова Лейла. Мали (Безам). Роман Махачкала 2017. ОагI 7.)\nАланза далац из йоазув ший башхало йолаш, бувца мотт цIена, эздий болаш хилар. Цунца ба цун мах а. Духхьал из бахьан долаш деша тоам ба автора прозаца а стихашца а даь йоазош. Ховш да Тамасханаькъан Лейлай «Мали» цIи йолча романа тIара доакъошта «Литературни ГIалгIайче» яхача журнала оагIош тIа кепайийтталга. ХIаьта къаьстта книжка а даь кепатеха арадаьннад из цхьа шу совгIа хьалха, нийсагIа аьлча, 2017 шера, Махачкале. Из бахьан долаш вай аьттув ба, йоазув хийцца Iодеша юкъ-юкъера леха а ца дезаш. Цудухьа ала лов, дешалаш из башха йоазув, аьнна.\n← Iилмангахьа къахьийгарашта баркал оалаш\nЛорае еза оамал →\nУченые подсчитали количество бактерий на Земле


Несарарчу "Ангушт" клубан футболхошна таIзар дина, Прохладный гIалахь меттигерчу "Энергетик" клубаца ловзар дIадирзинчул тIаьхьа суьдхойн тобанна тIелатар дарна, хаам бо Кавказ.Реалиино ГIебартойн-Балкхаройчуьра футболан тоба, 2:1 жамI а долуш, толарца дIадирзира ловзар.\nХилларг иштта ду. Ловзаран 88-чу минотехь "Ангуштан" кевнашна чу "штрафной" кхайкхийна суьдхочо. Оцу тобан футболхочо Алиев Бек-хана оьзда доцу дешнаш аьлла суьдхочунна Смирнов Сергейна.\nСуьдхочо цIен кехат гайтина Алиевна, иза ловзарна юкхарвоккхуш. Ша дIавоьдуш Алиевс шен куьйгах хьарчийначу кисанан цуьрг тIекхоьссина суьдхочун гIоьнчанна.\nФиналан шок тохарца "Ангуштан" ловзархоша го бина суьдхошна, ткъа кIеззиг багатольхначул тIаьхьа царна етта буьлабелла футболхой. Иштта Балаев Мохьмада шозза бетах бу тоьхна арбитрна, Зязиков Руслана мийра а, буй а тоьхна цунна, ткъа Алиев Бек-хана суьдхочуьнан гIоьнча Наумов Виталий лаьтта охьатоьхна тIе мийраш биттина цунна.\nПолисхой юкъагIортар бахьана долуш сацийна иккхина буй-тIара. Амма "Ангуштан" со ловзархочо Мархиев Сафарбека дов даьккхина "Энергетикан" футболхошца. Цул тIаьхьа Прохладнерчу футболхошна гIо дан тIебевдда фанаташ, дов марса а доккхуш.\nХилларг бахьана долуш ЮФО-н (Къилбан федералан гонан) а, СКФО-н (Къилбседа Каваказан федералан гонан) а футболан федерацийн бертан талламан-дисциплинан комитета сацам бина Алиев Бекханна шина шаранна дисквалификаци ян, Балаев Мохьмадна а, Зязиков Русланна а изза таIзар дан цхьана шаранна. Мархиев Сафарбекана а, ткъа иштта латарехь дакъалаьцначу "Энергетикан" ловзархошна Аслануко Аланна а, Орсаев Артемна а дисквалификаци йина 6 ловзарна. Цул сов Прохладный гIаларчу стадионна билламан шина ловзарна дисквалификаци йина, ткъа "Энергетик" футболан клубанна гIуда тоьхна 10 эзар сом барамехь, хьовсархойн латарехь дакалацарна.\nЮФО-н а, СКФО-н а футболан федерацийн барто бинчу хаамца, суьдхошна ала хIумма а дац, цара беш болу сацамаш озабезам боцуш а, нийса а бина хилла, эшначул тIаьхьа "Ангуштан" цхьа а шанс ца йисна шолгIачу девизионе хьалаяла, ткъа и бахьана хилла цуьнан ловзархой оцу кепара леларан.


Пхеа шерачохь Къилбаседа Кавказехь шаьш 250 тIемало верах дIахьедина Росгвардино\n2016-чу шарера 2021-чу шаре кхаччалц Къилбаседа Кавказехь тIемалой бара аьлла хета 250 стаг верах дIахаийтина Росгвардино. ГIаттамхой кечбеш хилла 29 база а йохийна шаьш, боху цара ишта.\n"2016-чу шарера 2021-чу шаре кхаччалц Оьрсийчоьнан Федерацин Къилбаседа Кавказан территори тIехь йиъ эзар сов леррина операци дIаяьхьна, цигахь вийна 250 тIемало, уьш кечбеш хилла 29 база а, 193 тIемалойн куп а хIаллакйина, 517 къайле карийна", - яздо Новости агенталло, Росгвардин пресс-гIуллакххойн информацина тIетевжина.\nИштта Росгвардехь дIахьедина, оцу пхеа шерачохь 4,5 эзар герз а, 300 эзар гергга кеп-кепарчу калибран тIеман гIирсаш а, тонн сов хила тарлу лелхийтарш а схьаяьхна шаьш аьлла.\nОхан-баттахь Росгвардин куьйгалхочо Золотов Виктора хааме даьккхира, Къилбаседа Кавказехь террорхойн кхерам лахбаларх.\nКху шеран Зазадокху-баттахь Оьрсийчоьнан президентан векала Чайка Юрийс дIахьедира, Къилбаседа Кавказехь дIаяьхьначу лерринчу операцех лаьцна. Цо дийцарехь, 2020 шарахь Къилбаседа Кавказехь ницкъхоша 1,5 эзар лерина операци дIаяьхьина, вийна 45 тIемало. 113 низамехь йоцчу тобанийн декъашхо лаьцна, уьш терроран тохарш, низамхошна, маьршачу бахархошна тIелетарш дан гIерташ лелла, бохура REGNUM агенталло, Чайкас бинчу хаамна тIе а тевжаш.\nФедералан гонан куьйгалхочо дийцарехь, буьйцучу нахера даьккхина 900 герз а, 120 эзар патарма-хIоъ а.\nОьрсийчоьнан Iедалхоша Къилбаседа Кавказехь терроризм хIаллакйина шаьш бохуш, дIахьедарш дешшехь, регионехь кест-кеста кхийсарш яр нисло, лоьцу цхьахйолчу террорхойн юкъараллашкахь дакъалаьцна бу олий нах. Дукха хьолахь, таIзаре хIиттийначара даредо, тIехь ницкъ а бина, бехкаш тIелоьцуьйту шайга олий.


Iазап лайначо дуьйцу, дош хIунда ца хета Нохчийчоьнна Европан адамийн бакъонашкахула кхело а, Цхьаьнатоьхначу Къаьмнийн Вовшахтохараллан адамийн бакъонашкахула комитето а бохург\nБан ма безза таллам а ца беш, тIаIзарехь, бакъо йоцуш ялх нохчо латторна Цхьаьнатоьхначу Къаьмнийн Организацин Комитето Оьрсийчоьнан Iедалхой жоьпе хилар тIечIагIдина.\nЛецначийн тоьшаллашца, къаьсттина къизаллаш лелийна цаьрца чоьхьарчу гIуллакхийн министраллана чуйогIучу ОРБ-2 (оперативан-таламан бюро) олучу меттигехь Соьлж-ГIалахь. Цу декъах чекхваьлла ву, 2004-чу шарахь Стигалкъекъа-беттан 26-чу буса Соьлж-ГIаларчу Маяковскийн урамерчу шен хIусамера лачкъийна вигина Ломаев Муса а.\nТIаьхьо къаьстина ма-хиллара, ницкъахоша вигина хиллера иза. Цара бехке вора Муса, чоьхьарчу гIуллакхийн белхахошна дуьхьал теракташ дарна а, низамашкахь а доцуш, вовшахтоьхначу гIаттамхойн тобана юкъахь хиларна а. Ломаевн гIуллакхах лаьцна кIорггера яздинера Политковская Аннас.\nДийнна шарахь, Мусас дийцарехь, цунна тIехь ца лелош таIзар дитина а дац: дуьххьара Соьлж-ГIаларчу Ленинскан кIоштан полицин декъехь, цул тIаьхьа лакхахь хьахийначу ОРБ-н декъа тIехь а. Кхело бехказваьккхира Ломаев, амма хIетте а, цунна тIаьхьара долуш дацара Iедал. Аьтто белира цуьнан Оьрсийчуьра вада, карарчу заманчохь Финляндехь вехаш ву иза. "Кавказ.Реалиис" къамел дина шеца, Ломаев Мусаца.\n- Муха лачкъийна вигира со хоьтту ахь? Кисанахь лелочу фонарикан серло кхийтира сан корах чу. НеI а йохош, чу лилхира цхьа нах. Оцу мIаьргонехь со дехьа чу вала ларийра. Сихаллехь со кара ца вора царна. Со лаьтташ волчу чохь талламаш бора цхьаммо, Iаьржачу боданехь сох тидам ца хилира цуьнан. Хьолах кхеттачул тIаьхьа, вала меттиг бацара, со царна гучувелира. Царех цхьаъ виссалц, массо а туьтмIаьжгаш йоьхна бара. "Ассаламу Iалайкум, кIентий! Шуна хIун оьшура?" хаьттира ас. Хьалхахьа лаьттачо меллаша суна тIе куьйг даийтина, сан кач-белш а лаьцна: "Хьо ву-кх тхуна оьшург" элира. Со уьйтIа ваьккхира цара. Тоьпан мукъ сан хьаж тIе а тоьхна, вожийра со. Юха а масийттазза туьйхира суна. УьйтIара маса кетIа а ваьккхина, милцойн УАЗик тIе вигира со. ТIаккха со машен чу а тоьхна, сан кIесаркIаг чу автоматан мукъ хIоттийна, иза юла а юлуш, цхьана накъостах хаьттира соьга. Суна цуьнан цIе яккха ца лаьа. Боккъал аьлча, суна хууш дацара цунах дерг. Шаьш тоьпаш тухур ю аьлла, суна кхерам тесира цара.\n- Хьо лачкъийна вигинарш милцой бара? Айхьа лелийначу зуламашна мукIарло де бохура цара хьоьга?\n- ХIаъ, уьш берриш а нохчий а бара. Цхьана оьрсичо пIелг Iоьттина бац сох цкъа а. Ленинск кIоштан полицин декъе валийна хиллера со. Чу кхаьчхьана ницкъбан болийра суна тIехь. Хадданза масех дийнахь а, буса а Iазапаш латтийра соьгахь. Оперативан белхахоша хийца а луш, еттара суна. Суна дIоггара дага а ца догIу, хIун дара хуьлуш дерг. Куьйгех тоьхначу гIоьмаша ницкъбина, куьйгаш дистинера сан. Вала меттиг а ца хуьлий, цара тIедохку зуламаш тIелоьцура ас, амма юха а бакъ ца дора. Масех кIиранах суна тIехь ницкъ латтийна, соьгара шайна оьшург ца даьлча, ОРБ-2 олучу меттиге дехьаваьккхира со. Цу хенахь Нохчийчохь уггар а инзаре меттиг лоруш яра иза. Нохчашна кхерамаш тийсинчу Ханкаларчу базана а, кхинйолчу оьрсийн эскарша куп тоьхначу меттигашна а шен къизаллица тIехъэккхаш яра ОРБ-2. И дерриг а сайна чохь а долуш вехаш ву со. Лайна Iазап цкъа а дагара ца долу суна, цуьнца вехаш ву со.\n- ХIинца а белхаш беш буй и полисхой?\n- Цхьаберш даржехь кхин а лакхабевлла, вуьйш байина, бу царах балхара дIа а бевлла, чохь а севцна, шайн къинойх цIанбала гIертарш а бу.\n- ОРБ-2 бюрохь нохчашна тIехь ницкъбар ООН-ан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело бакъдина. Церан карах зуламаш лайначу нахана а цо цхьа дегайовхо юьту аьлла хетий хьуна?\n- Церан къизаллаш лайна эзарнашкахь, йа кхин а сов а нах багарбан йиш ю сан. Амма, йа ООН-ан а, йа Европан кхелан а сацамаша коьртера дуьйна цхьаъ хуьйцур ду аьлла, суна ца хета. Оьрсийчоьнна дуьхьал ЕСПЧ-н кхелехь тоьллачу нохчочунна шен цIенна хьалха тоьпаш тоьхна, йа иза тIепаза дIавайина меттигаш хилла.\n- ХIинца ОРБ-2 декъехь хIун хийцаделла?\n- Кадыровн куьйгакIел ю иза хIинца. Со цигахь волчу хенахь федералан урхаллехь яра. Кадыров Рамзанна чIогIа новкъа дара иза. Цуьнан да вийна цара бохуш, 2004-чу шарахь кхо жимастаг вара цигахь лаьцна латтош. Дуьйцуш хезна суна, цкъа Кадыров веанера боху цига, ша бекхам бан воллу царна бохуш. Ха дечара эккхийна хиллера иза. Ша мехкан куьйгалле веанчул тIаьхьа, Кадыровна, хьалхалера белхахой дIа а баьхна, ОРБ-2 шен урхалле ерзо некъаш карийра. Соьгахь йолчу информацица, тахана а къизаллаш ю цигахь лелош.\n- Финляндера схьа цигара хьал хьайн тергонехь латтадо ахь? ТIаьххьарчу шерашкахь нохчий стенах уьдуш бу?\n- Тоххара санна жигара тIемаш бац цигахь. Уьду нах цигарчу кхераман а, терроран а атмосферех. Цигахь бераш кхиадойла а яц, кханене догдохийла а яц. Мичча хенахь а Кадыровн Нохчийчохь вен кхерам бу хьуна. Муьлххачу а полисхочо хьуна тIехь шена са яккха тарло, олуш ма-хиллара, "жамIаш" а гайтина. Цунна зен хир дац, цуьнгара бехк а боккхур бац, ткъа хьуна, йа пхи шо, йа итт шо хан кхачор ю набахтехь яккха. Иштта тарло хьо цу чохь вахкон а. Хьан а, хьан доьзалан а дахар цхьана мIаьргонехь доьхна, даржа тарло. Оцу доллучух а уьду-кх нах.\n- ДIавахнарг цхьа а юхавогIий?\n- Шайн лаамехь даймахка богIу, Нохчийчохь шайна кхераме ца хетарш. Бакъду, дарба дан дагахь Европе баьхкина нах а цхьана баха буьсу кхузахь. Хьажахь, хIара ду-кх дахар а, таронаш а, тIахьало а, олий хета царна.\n- Дахначу шерашкахь Европехь нохчаша масех доккха зулам дира. Оцу тIехула шуьца йолу юкъаметтигаш хийцаеллий?\n- ХIан-хIа, Европан юкъаралло доккхачу декъанна емалдо цхьана стага шегара долуьйтург, амма доллучу къомана бехкаш ца дохку цара. Цу кепарчу бохамех сайна хезча, чIогIа новкъадогIу суна, ас сагатдо зуламан новкъа бевллачийн дайшна а, наношна а.\n20 кавказхо доьза вайарна бехкейина Оьрсийчоь Европан кхело\nНабахтеш - нохчийн маршонан тIаьххьара хIусамаш\nКиллер: Ас видео йоккхур ю хьан гергарчарна дан деззарг деш


Транспорта тIехь а, туьканашкахь а, ресторанашкахь а QR-кодех пайдаэцийта Думе низаман проекташ кховдийна\nПачхьалкхан думе низаман пректаш кховдийна Оьрсийчоьнан куьйгалло, нахана юкъахь а, цхьайолчу юкъарчу транспорта тIехь а QR-кодех пайдаэцийта. Куьйгаллин сайта тIехь бина цунах лаьцна хаам.\nХьалхарчу низаман проектаца тарло, нах вовшахбетташ, дIахьочу барамашка а, синбахамаллин хьукматашка а, ресторанашка, кафешка а, йохка-эцаран туьканашка а лела бакъо ю бахархойн, прививка йина хиларх QR-код дIа а гойтуш, лоьраша вакцина ян цамагоран кехат-тоьшалла гойтуш, йа коронавирус текхна ву аьлла, чIагIден документ карахь долуш.\nЧиллан-беттан 1-чу дийне кхаччалц билгалъяьхначу меттигашка ваха оьшу документаш стагехь дацахь, вирус яц аьлла, ПЦР-тест гайта оьшур ду. Цул тIаьхьа оцу тайпа бакъо хир ю вакцина магийна цахиларх лоьраша делла кехат долчу бахархойн.\nQR-кодех пайдаэцарх а, уьш оьшучу объектийн ларам тIеоьцур бу регионашкарчу Iедалша. Низаман ламасташ лелар ду 2022-чу шеран Мангал-беттан 1-чу дийне кхаччалц.\nШолгIачу низаман проектехь билгалдина ду прививка ярх QR-код, лоьраша прививка ян цамагор, йа коронавирус текхна ву аьлла, тIечIагIдар оьшург хилар цIерпошташца а, кеманашца а дIасавоьдуш, я дуьненаюкъарчу дIасалеларшкахь. Iедалхоша терахь билгалдаккхалц, дуьйцу кехаташ доцучара коронавирус цахиларх ПЦР-тест гайтича тоаме хир ду. И низамаш хьакхалур ду арахьарчу пачхьалкхийн бахархойх а.\nКоронавирусан инфекци йолу нах алсамбовларца Санкт-Петербургехь Лахьан-беттан 1-чу дийнера схьа дуьйна нах гуллучу меттигашкахь юкъаяьхна QR-кодаш. Цул совнах, Лахьан-беттан 15-чу дийнера дуьйна QR-кодаш гайта оьшур ду фитнес-центрашкахь а, бассейнашкахь а, театрашкахь а, концертан залашкахь а, кинотеатрашкахь а, музейшкахь а, суьртийн гайтамашкахь а, ткъа Дечкен-беттан 1-чу дийнера дуьйна кафешкахь а, ресторанашкахь а цхьаьна.\nТатарстанехь бахархой юкъарчу транспорта тIе буьтур бу коронавирусна дуьхьал вакцинаци яйтарх сертификатийн QR-кодашца.\nЛахьан-беттан 12-чу дийнахь долчу хьелашца, COVID-19 вирусна дуьхьал къийсам латточу федералан оперативан штабан информацица, пандеми яьржичхьана билгалваьлла 8 992 595 коронавиурс кхетта стаг. Кхелхина лоруш ву 252 926 дархо.


Бахархой декхарх мукъабахар "нийсонца бина" сацам бу аьлла Каримов Iаьлвис\nНохчийчоьнан куьйгалхочун пресс-секретарь Каримов Iаьлви\nНохчийчохь бахархоша газах тIехьерчийна шира декхарш дIадайарх вистхилла Нохчийчоьнан куьйгалхочун пресс-секретар Каримов Iаьлви. "Тахана долчу хьелашка а, объективе хаамашка а хьаьжна, нийсонца тIеэцна сацам бу и", - аьллачу Каримовн дешнаш далийна "Новости" агенталло.\nЦо дийцарехь, хьесапаш дечу заманчохь тидаме эцна, и декхар тIехьарчаран бахьанаш.\nМаршо Радионо яздира, халкъ дуьхьал гIаттарна кхоьруш, Соьлжа-ГIаларчу Заводской кIоштан кхело "Газпром межрегионгаз Грозный" организаци декхаре йина хиларх махкахошна тIера коммуналан йолах долу 9 миллиард сом тIерадаккха.\n"Шуьйрра дIа а кхайкхош, декхар охьадилла дезашверг жоьпалле ийзоро иза дан амал дацарна холчахIоттаво. Оцу бахьаница ерриг юкъаралла сингаттаме кхачайо. Ткъа оцу хьоло сахьт дац бахархой протесте баха а", - аьллера терго ечу хьукматан пресс-гIуллакххочо.


Кадыров Рамзана а, цуьнан йишин кIанта а эцна Бузова Ольгин инстаграмме язбелларш\nНохчийчоьнан куьйгалхо а, цуьнан гергарнаш а - мехкан некъан инспекцин буьйранча Черхигов Идрис, кхиберш – бу телевиденин программа лелорхочо, эшаршлакхархочо Бузова Ольгас шен инстаграм-аккаунтехь машен къовсучу рекламе баьхна. Социалан машанерчу церан аккаунте язбала кхойкху нах, кхоже йиллина BMW машен.\nКъовсамехь дакъалоцучарна язбала кховдийначу 134 инстаграм-аккаунташлахь ю, масала, дукха хан йоццуш Кадыровс Швецера Нохчийчу дIавигинчу, "Ахмат" клубе дIахIоттийначу UFC-латархочун Чимаев Хьамзатан аккаунт а.\nМел мах белла Кадыровс, цуьнан йишин кIанта, Чимаевс Бузова Ольгин аккаунтехула шайн аккаунташ дебориг, хууш дац. Амма 2019-чу шарахь, хаамийн гIирсаша бахарехь, и санначу рекламин цхьана постах Бузовас доьхуш хилла лаххара а 500 эзар сом. И мах, тешна а, лакхабаьлла, эщаршлакхархочун аккаунте язбелла нах 16 миллионера 23 миллионе кхаьчна хиларе терра.\nОцу кепехь Кадыровн накъосташа шайн инстаграмм-аккаунташ рекламе ехкира ши бутт хьалха. ХIетахь джип яра 12 миллион язвалархо волчу блогеран Литвин Михаилан аккаунтехула къовсаме йиллина. Машаренчу 137 агIоне нах язбала кхойкхучу барамехь шайн-шайн аккаунташ рекламе ехкинера Кадыров Рамзанан гергарчара а, цуьнан гоно а.\nЦул хьалхо Оьрсийчохь вевзачу рэпера Моргенштерна дийцира Кадыровн доьзало социалан машанашкарчу аккаунташка нах лехьабечу барамашкахь дакъалоьцуш хиларх. Нах шайн аккаунташка язбала кхайкхийта луучо дара охьадуьллуш 400 эзар сом. Оцу цхьана барамехь КадыровгIара делира реклама кхайкхийначу аккаунтан дена масех миллион сом.\nОфициалера Кадыров Рамзанан инстаграм-аккаунт къевлина ю Американ санкцешна юкъа иза язвинчу 2017-чу шарахь дуьйна. Карарчу хенахь Кадыровн лоруш ю кхин аккаунт, 6,5 миллион стаг ву цунна язвелла.


ОвхIанистанерчу тIалибаша кхерамаш туьйсу\nОхан-бутт 22, 2015\nТIедогIучу пIераскандийнахь долор ду шаьш хIора бIаьста долош хуьлу тIелетарш, аьлла дIахьедина ОвхIанистанерчу тIалибаша. Электронан зIенашкахула ТIалибано боху, ша оцу дийнахь Iуьйранна, 5 сахьт даьлча, болор бу тIемаш «тIебаьхкинчу оккупанташца а, церан тIеман базанашца а». Иштта, лерина бу тIалибаш шайн мехкан эскаршна а, хьаькамашна а, полицина а дуьхьал тIемаш болон.\nОвхIанистанера Атлантикан тIеман альянсан дукхаха дакъош биъ бутт хьалха дIадахчхьана тIалибашна шаьш дуьхьаллаьтта цигара эскарш. Ткъа бухара ницкъаш Iамо севццачу арахьарчу эскарша ца бо тIалибашца тIемаш, уьш овхIанхойн эскарш Iамош севцца ду цигахь.


Эзопах а, маттах а дийцар - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nЭзопах а, маттах а дийцар\nКсанф цIе йолчу философан лай хилла Эзоп. Ша волчу беза хьеший а кхайкхина, царна шун кечде аьлла цо Эзопе: хьалхарчу дийнахь – уггаре а вон, шолгIачу дийнахь – уггаре а тоьлларг.\nХьалхарчу дийнахь мотт кечбина Эзопа.\n– ХIара мотт хIунда кечбина ахь? – хаьттина Эзопе.\n– Соьга уггаре а ледара пхьор кечде аьллера. Маттал вон хIун хир ду ткъа? Матто бо вайна бохамаш, девнаш до, аьшпаш буьтту, хIилланаш леладо, эгIадо. Матто мостагIалла дуллу адамашна юкъа, гIаланаш йохайо, дийнна пачхьалкхаш хIаллакйо. Матто бохьу вайн дахаре бала. Маттал а эшна хIума хила йиш юй тIаккха?\nШолгIачу дийнахь а маттах даарш кечдина Эзопа. ХIусамда а, хьеший а цецбевлла.\n– Соьга уггаре а тоьлла пхьор кечде аьллера, – кхетийна уьш Эзопа. – Философна маттал а тоьлашха хIун хир ду? Меттан гIоьнца девза вайна Iилма, хаарш гулдо, тайп-тайпана хаттарш луьсту, дехар до, маршалла хотту, дехарш кхочушдо, вовшашна синъайам ло. Меттан гIоьнца гIаланаш хIиттайо, культура кхиайо. Маттал а тоьлла хIума дац аьлла хета суна!\nГочдинарг ПЕТИРОВА ПетIамат


Къилбаседа ХIирийчуьрчу юьртбахаман министран Вазиев Казбекан вашас, Вазиев Эльбруса 19 шо долу велосипедахь воьду жимстаг вийна, тIе машен тоьхна. Mash телеграм-канало яздо цунах лаьцна хаам. Некъан бохам Iоттабелла карарчу беттан 12-чохь Транскам цIе йолчу федералан трасси тIехь.\nFord машенахь воьду Вазиев ца кхиъна машеннна урхалла дан, галваьллачу цо некъан йисттехь вогIучу велосипедхочунна тIетоьхна шен машен, хаам бина Къилбаседа -ХIирийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло. Машенлелорхо лаьцна ву, дIахьош таллам бу оцу инцидентна гонах.\nКъилбаседа ХIирийчоьнан куьйгалхочун Битаров Вячеславан ваша бахьанехь инцидент хилира ГIуран-беттан 12-чохь ГIебарта-Балкхаройчохь. Кавказ.Реалиин хьостано чIагIдарца, шен Toyota Land Cruiser 200 машенца дуьхьал оьхучу машенийн асане ваьллачу Битаров Казбека "ВАЗ-2107" машенах тоьхнера шен автомобиль. ДуьхьалйогIучу машенахь хилларш белла: да а, нана а, церан жима ши бер а. Жим-тIама лазийнера Битаров а, цуьнан хIусамнана а.\nНекъан бохам хиллачу шолгIачу дийнахь дIабоьхкира белларш. Оцу юкъанна тезетахь тхилира Къилбаседа-ХIирийчоьнан муфтий. ТIаьхьо дIакхайкхийра цо, байинчийн цIийнах болчийн цхьана а кепара претензеш яц БитаровгIаьрга аьлла.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Малийкашка дехар (доIа) дан мега бохуш цхьа хьадис гина суна...\nАссаламу Iалайкум! Малайкашка дехар (доIа) дан мега бохуш цхьа хьадис гина суна, иза бакъ хьадис ду йа дац ала, хьан йиш а, хан а хилча. Хьадис иштта ду:\nОт Ибн Аббаса сообщается, что посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Поистине, у Аллаха на земле есть ангелы, которые записывают даже об упавшем листке с дерева, и если кого-либо из вас постигнет хромота на безлюдной земле, то скажите: “О рабы Аллаха, помогите мне, помогите мне!”» аль-Баззар в “Зауаид муснад” 303.\nИ маьIна долуш деана масийтта хьадис ду, и хьадисаш цхьаболчу Iелам-наха нийса ду аьлла, вукхара нийса дац аьлла.\nМасала, Ибн Ас-Суннийс дийцина иштта хьадис:\n«Шух цхьанне хьайба эрна арахь дIададахь, цо кхойкхийла: «ХIай АллахIан лайш, сацадейша (иза)! ХIай АллахIан лайш, сацадейша (иза)!» - бакъдолуш, нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIан кхолларех цхьа кхоллар ду лаьтта тIехь, иза сацор долуш».\nТIабаранийс дийцина «Ал-МуIджамул-Кабир» тIехь иштта хьадис:\n«Шух цхьанне хьайба эрна арахь дIададахь, цо кхойкхийла: «ХIай АллахIан лайш, сацадейша суна (иза)! ХIай АллахIан лайш, сацадейша суна (иза)!» - бакъдолуш, нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIан кхолларех цхьа кхоллар ду лаьтта тIехь, шуна иза сацор долуш».\nБайхIакъийс дийцина «ШуIабул-Ийман» тIехь IабдуллахI ибн Iаббаса – Дела реза хуьлда цаьршинна – аьлларг:\n«Бакъдолуш, нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIан малийкаш ду, ларвеш долу малийкаш а доцуш (цхьа кхин малийкаш ду), дитташ тIера охьиэгаш долу гIаш дIаяздеш. Ткъа нагахь шух цхьаъ эрна арахь астагIа эккхар нислахь, цо кхойкхийла: «ГIо дейша суна, хIай АллахIан лайш, АллахIа шух къинхетам барг».\nУьзза дешнашца – тIаьххьара къинхетам бехар доцург – иза дийцина Ал-Базза́ра «Муснад» тIехь Пайхамарера схьа (Делера салават а, салам а хуьлда цунна).\nИбн Iаббаса аьлла долчу оцу дешнийн иснад нийса ду аьлла Хьафиз Ибн Хьаджара а, Шейх Ал-Албанийс а. И хьадис Пайхамарера схьа а (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) нийса ду аьлла цхьаболчу Iелам-наха. Ткъа цхьаболчара и хьадис гIийла ду аьлла.\nТIаккха, дуккха а Iелам-наха оцу хьадисаца Iамал а йина, оцу хьадисехь дерг лелийча дика хилар гойтучу кепара шайн жайнашкахь хьаха а дина иза.\nМасала, Шейх Ал-Албанийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Хьафиз (Ибн Хьаджара) нийса лерина долу и Ибн Iаббасан хьадис Имам Ахьмада а чIогIа лоруш хиллачух тера ду, хIунда аьлча цо цуьнца Iамал йина хилла. Цуьнан кIанта IабдуллахIа дийцина «Масаил» тIехь, шен дас олуш хезира шена аьлла: «Пхоьзза хьадж дина ас, шозза хьайбанна тIехь а, кхозза гIаш волуш а. … Цкъа, хьадж дечу хенахь некъах тиллера со, гIаш воьдуш а вара со. ТIаккха (хIара дешнаш): - «ХIай АллахIан лайш! Некъа тIе нисвейша со», - ала волавелира со. И олучара ца сецира со, сой некъа тIе нисваллалц».\nИмам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла «Ал-Азкар» жайни тIехь, «Некъахочо Дела хьахор» дуьйцучу меттехь:\n«ШЕН ХЬАЙБА ШЕХ ДIАДЕДЧА ОЛУШ ДЕРГ\nВай дийцина Ибн Ас-Суннийн жайни тIехь, IабдуллахI ибн МасIуда – Дела реза хуьлда цунна – АллахIан Элчанера схьа – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дийцина дешнаш: «Шух цхьанне хьайба эрна арахь дIададахь, цо кхойкхийла: «ХIай АллахIан лайш, сацадейша (иза)! ХIай АллахIан лайш, сацадейша (иза)!» - бакъдолуш, нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIан кхолларх цхьа кхоллар ду лаьтта тIехь, иза сацор долуш».\nАс бах: Iилманца баккхий лоруш хиллачу цхьаболчу сан шейхаша дийцира суна, шен цхьа хьайба деддера аьлла, хетарехь бIарза дара моьтту суна иза. ХIара хьадис девзаш хиллера цунна, цундела и дешнаш аьлла хиллера цо, тIаккха оццу хенахь сихонца АллахIа сацийна хиллера цунна иза.\nЦкъа со а вара цхьана тобанца новкъа воьдуш. Цу тобана юкъара цхьа хьайба дIадеддера, иза схьа ца лацалуш биссинера уьш тIаккха. Ткъа ас и дешнаш элира, тIаккха и хьайба сихонца сецира, и дешнаш доцург кхин цхьаъа бахьана а доцуш».\nИмам БайхIакъийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла, Ибн Iаббасан дешнаш дийцинчул тIаьхьа:\n«ХIара Ибн Iаббасера схьа дийцина ду. Iелам-нахана юкъара дикчу наха лелош а ду иза, шаьш лелорехь иза бакъ хилар шайна хууш долу дела».\nИмам Ибн Таймиййас – Дала къинхетам бойла цунах – азкараш дуьйцуш яздинчу шен «Ал-Калим Ат-ТIаййиб» жайни тIехь далийна и хьадис, «Дедда долчу хьайбанна олуш дерг» аьлла цIе а тоьхна.\nИштта Имам Ибнул-Къаййима а – Дала къинхетам бойла цунах – далийна иза, «Ал-Вабил Ас-Соййиб» жайни тIехь, «Дедда долчу хьайбанна олуш долу зикр» аьлла цIе а тоьхна.\nУьш боцучу кхин а дуккха а Iелам-наха далийна иза, иштта оцу некъахочунна и хIума тIеIоттаделча аьлча дика ду аьлла.\nЦундела, некъахочуьнан хьайба дIадедча, йа иза некъах тилар нисделча, оцу хьадисехь ма-дарра ала мегар ду цо, «ХIай Делан лайш, гIо дейша суна, йа сацадейша суна иза, йа некъа тIе нисвейша со», аьлла. Цу хьадисехь билгалдина ду, некъахочунна гIо дан йиш йолуш, Дала хIиттийна малийкаш хилар.\n Имам Ибн Iалла́н Ас-Сидди́къий, «Ал-футухьат ар-роббаниййахI», 2/642; Шейх Ал-Албаний, «Силсилатул-ахьадис ад-даIифахI», 2/111.\n Имам Ибн Iалла́н Ас-Сидди́къий, «Ал-футухьат ар-роббаниййахI», 2/642; Шейх Солихь А́л Аш-Шайх, «Шархь кашф аш-шубухIа́т» (аудио).\n Шейх Ал-Албаний, «Силсилатул-ахьадис ад-даIифахI», 2/111, 2/158.\n Шейх Ал-Албаний, «Силсилатул-ахьадис ад-даIифахI», 2/111.\n Олуш верг Имам Нававий ву, Дала къинхетам бойла цунах.\n Имам Ан-Нававий, «Ал-Азкар».\n Имам Ал-БайхIакъий, «Ал-А́да́б», 2/403.


Нохчийчуьрчу Сбербанкан куьйгалхо лехамашка велла меттигерчу Iедалша\nНохчийчуьрчу Iедалша бехктакхаман гIуллакх долийна Сбербанкан Нохчийчуьрчу декъан куьйгалхочун Джабраилов Сайд-Мохьмадана дуьхьал. Царна хетарехь, банкиро бакъо а йоцуш, ахчанца схьаэцна дIасаделла цхьа миллиард сов сом. Цунах лаьцна хаам бина Нохчийчуьрчу МВД-н зорбанан сервисо.\nДжабраилов лехамашка велла полицино. Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллана хетарехь, карарчу хенахь иза лечкъина ву махкал арахьа.\nНохчийчуьра парламентан спикер Даудов Мохьмад (Лорд) 30 миллион сом ахча даккха гIоьртина Сбербанкан республикерчу декъан куйьгалхочуьнгара, хаам бинера «Кавказ.Реалии» портало селхана, шен Москох хьастана тIе а тевжаш.\nИза цо дина хилла Мангал-бутт юккъе баьлчхенахь, уллехь Оьрсийчоьнан МВД-н Нохчийчуьрчу урхаллан куьйгалхочун когаметта Алаудинов Апти а, Нохчийчоьнан коьрта прокурор Абдул-Кадыров Шарпуди а волуш, Грозный-Сити хIусамехь бизнес-центр чохь йолчу республикан Iедалан ден хьалхарчу когаметтан Закриев Якъубан кабинет чохь.\nИ нах гаранти яла безаш хилла, Сбербанкан Нохчийчуьрчу декъан куьйгалхочун Джабраилов Сайд-Мохьмадана дуьхьал тIемалошна накъоасталла дина хила мега аьлла шеко йолуш бехктакхаман гIуллакх долор хиларан, нагахь иза ахча дала реза ца хилахь.\nДжабраилов и ахча дала реза а ца хилла, цхьана ханна мукъа денош а эцна садаIа вахана. Амма иза республикера дIаваханчул тIаьхьа Нохчийчуьрчу Iедалша иза сихха федералан лехаме велла.


"Герз даларан йилбазмохь" цхьаьнатоьхна сурт.\nEurochechens тобано яьккхина „Герз даларан йилбазмохь“ ю юьйцург.\nEurochechens тобано масех шарахь болх бина яьккхина „Герз даларан йилбазмохь“ цIе йолу и фильм карарчу хенахь уггаре а дукха нохчий бехачу Европерчу гIаланашкахь яккхийчу кинотеатрашкахь дIакъевлинчу лерринчу гайтамашкахь хьажа аьтто хир бу луучеран.\nХIинцалца схьа цхьана Белгехь бен хьовсархойн тидаме йиллина йоцу иза хIинца ган йиш ю Австрерчу нохчийн а, нохчий боцучийн а, хIунда аьлча, филмехь буьйцу мотт нохчийнарг белахь а, амма субтитрашкахь персонажийн къамелаш гочдеш ду ингалсан а, оьрсийн а меттанашка.\nВенерчу Аполло кинотеатрехь шоьта дийнахь 16 сахьт даьлча гойтур йолчу кинофильме хьовса баха кечлуш дуккхаъ нохчи бу йоллучу Австрера. Европехь бехачу нохчийн тобано дуьххьара яьккхина йолу филм диаспорашкарчу ка ма доллу алсам нахана гайта Iалашонца иза кхайкхош кху деношкахь цхьа могIа Австрера юкъараллин цхьаьнакхетараллаш ю, шайна юккъехь Австрерчу нохчийн нанойн цхьаьнакхетаралла а, "Нохчийн Зударийн Кафе" олу кхерч а, "Нохчийн-ГIалгIайн Кхеташо" а.\nШа филм яьккхина тоба масех де хьалха дуьйна Вене а кхаьчна, техникаца дерг а, логистикаца а дерг а дIанисдеш, шоьта дийнахь хила дезачу гайтарна кечамаш беш ю.\n„Герз даларан йилбазмохь“ филман режиссерца Загаев Мовсарца къамел хилира Маршо радион, Аполло кинотеатрехь тIаьххьара кечамаш беш йоллуш филм яккхарехь декъахиллачийн тоба а йолуш. Шайн тобанах лаьцна а, шаьш яьккхинчу филмах лаьцна а иштта дийцира Загаев Мовсарс.\nЗагаев Мовсар: „Аренца дехаш ду вай. Кху аренца вайна гонахьарчу нахана вай хIун адамаш ду гойтуш, вайн гIилкхаш, Iадаташ муха ду хоуьйтуш, цхьа во-дика тIеIоттаделча нохчийн къонахий цунах чекх муха бовлу гойтуш а филм ю иза.\nТхан цхьа тоба ю, масех шо хьалха вайн аренца бехачу нахана информацица гIо дан Iалашонца вовшахкхетта, нохчийн мотт къоначарна биц ца балийта а, оьшучохь гIо дан а“.\nЗагаев Мовсар а, цуьнца болх беш йолу тоба а профессионалан кинош яхар дешна Iамийна бац, амма масийта шо хьалха шаьш нохчех лаьцна кино йоккхур яра аьлла дуьйладелча кхийтира шаьш боху Мовсара, иза вуно доккха Iилма дуйла а, цуьнан баххаш ца Iамийча шаьш девр доцийла а. Цундела шерашкахь киноговзалла караерзон гIерташ къахьийгира шаьш.\nЗагаев Мовсар: „Со кхузахь доьшуш вара, соьца доьшачара даима а хоттур соьга, интернет чохь нохчех лаьцна тIамца доьзнарг бен кхин хIумма а дац, шайн кинош гайтахь тхуна, шу дикох довза лаьара тхуна олий. Амма хIетахь иштта филмаш яцара. Цундела тхаьш йоккхур ю-кх оха иштта цхьа кино аьлла Iалашо лецира оха.\nАмма цул тIаьхьа кхийтира иза вуно боккха болх буйла, говзалла оьшуш. ХIетахь дуьйна и говзалла Iамош дукха болх бира оха, хIинца кийча ду-кх вай кино яккха дуьйдала аьлла тхайна хетча бен дIа а ца болийра оха и болх“.\n„Герз даларан йилбазмохь“ цкъачунна я кинофестивалашкахь а, я интернетехь а гайта бакъо яц, киноиндустриян низамашца. Цундела цхьа-цхьаццачу Европерчу гIаланашкахь дIакъевдинчу гайтаршка баханчеран бен аьтто хир бац и филм кесталгIа ган.\nМовсарс а, цуьнца болчу накъосташа а сатуьйсу, Венехь Аполлон театрехь тIедогIучу шоьта дийнахь 16 сахьт даьлча гойтуш йолчу шайн филме хьовса алсам махкахой бахкаре.\n„Герз даларан йилбазмохь“\nЗагаев Мовсар: „И филм шуьйрачу хьовсархошна ган йиш йоцуш масех шо долуш хуьлу, цкха фестивалашкахула чекх яла еза иза. Ткъа вайнехан иштта дукха сатоха собар а хир дац, аьлла, дIакъевлинчу гайтамашкахь лерина вайнахана иза гайта арадевлла ду тхо. Австрехь алсам хьовсархой богIур бу аьлла тешна а ду тхо“.\nМагомадов Русланан "Чиллан-бутт" тоьлла Казанерчу конофестивалехь


Стохка ГIура-баттахь дуьйна кхушара Лахьан-батте кхаччалц лаьрша адамаш даларан терахь алсамдаьлла даьлла Оьрсийчохь 2 миллион 400 эзарал а, хаам бо Свобода Радионо, "Ведомости" газетана тIе а тевжаш.\nДемографаша дуьйцург а далош, газето билгалдоккху, цу кепара гайтамаш талхар хилла дацара Сийлахь-боккха Даймехкан тIом боьдуш а бен бохуш: 1941-чу шарахь дуьйна 1945-чу шаре кхаччалц адамаш далар 2-3 лакхара дара. Цул тIаьхьа адамаш даларан уггар лакхара терахь дара 2003-чу шарахь, оцу шарахь дахар дитира 2 миллион 370 эзар Оьрсийчоьнан вахархочо.\nБилгалдоккхуш ду, кху тIаьхьарчу 12 баттахь бахархойн терахь лахдалар герга гIоьртина хилар 1 миллионнна, ткъа иза уггар лакхара гайтам бу кху тIаьхьарчу 20 шарахь.\nАлсам адамаш даларан бахьана ду COVID-19 ун даржар. Коронавирусца къийсам латторан оперативан штабо дийцарехь, цхьана Лахьан-баттахь коронавирусан ун даларх а, цуьнан тIаьхьалонаш а бахьана долуш хIора дийнахь леш вара юккъерчу барамехь 1 222 стаг.\nДелахь а, демографаш билгалдоккхуш ма хиллара, бахьана цхьана коронавирусах доьзна хилла ца Iан: 200 эзар сов стаг алсам валаран бахьана оцу цамгарца доьзна дац. ЦхьамогIа эксперташна хета, махкара могушалла ларйон система ницкъ хилар ловш ю аьлла.\nИштта тIех сов адамаш даларна Iаткъам бина бахархой къанлуш хиларо а: 2020 шо долалуш нагахь 60-къа шарал тIехбевлла Оьрсийчуьра бахархой 32,8 миллион хиллехь, хIара шо долулуш церан терахь дара - 33,5 млн. Цул сов, масех эзар стаг алсам валаран бахьана ду наркотикаш лелор а, корта бахо маларш мелар а.


ДегI цIена а, хаза а лелор - 30 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам Коьрта агIо\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ 30 хьадис\n- Мекхаш дацдар вайн Пайхамаран а (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна), ИбрахIим пайхамаран а (Делера салам хуьлда цунна) гIиллакхех хилла ду, кхиболчу пайхамарийн суннатех хилла а ду. IабдуллахI ибн Iаббаса (Дела реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) шен мекхаш дацдора, йа церах цхьадерш дIадохура. Къинхетаме волчуьнан доттагIчо ИбрахIима а деш хилла ду иза». Зайд ибн Аркъама (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира: «Шен мекхаш дац ца дийриг вайх вац».\n- ГIурба де́ ниййат долчунна суннат ду зул-хьидджа (гIурбанан) беттан хьалхара итт де дIадоладелча мас а, мIара а ца хадор, ша гIурба дийна валлалц. Делан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Зул-ХьидджахI бутт болалуш (стиглахь) шайна бутт гича, шух цхьаъ гIурба ден лууш хилахь, шен мIара а, шен мас а ма хадайойла цо».


КΙиранан хиламийн зераш\nМангал-бутт 08, 2013\nNorth Caucasus Engl. Map\nШемахь тΙом бечу нохчех жоп дала гΙерта Кадыров, уьш цига, шега а хоттий, боьлхуш санна. ХΙинжа-ГΙалин мэр лацар хинболчу мехкан ден харжамашца доьзна долчух тера ду. ГΙалгΙайчохь мел хинчу зуламех жоп дала декхаре во кхело Магас. Иштта бу, кху кΙиранца а бозуш, комментатора Фуллер Элизабетас тергоне эцна хиламаш.\nМасса нохчо ву Шемахь тIемаш беш?\nТидаме бевлллачу хиламех бу Нохчийчоьнан администратора Кадыров Рамзана юха а Шемахь тΙемаш бечу нохчийн лаьцна еарий дийнахь шен официалан сайта тΙехь аьлларг. «Вай 100 процентна къобалйо президенте Асадехьа йолу Оьрсийчоьнан позици» боху Кадыровс. ЧΙагΙдо, Шема тΙом бан бахана бΙеннаш, Европера нохчий а бу, уьш интернетой, шаьш бехачу мехкашкаххьий цига баха кечбеш а бу.\nАмма комментаторна Фуллер Элизабетина хетарехь, Кадыровс хΙинца бохург галморзахдолу стохка аьхка дийцинчух.\nФуллер: «Къайле яц оцу тΙехь Кадыровн хаарш тоьллачех дацар»\nХΙетахь цо, бакъ дац, элира Шемарчу тΙаме нохчий кхаьчна бохург, Иза Оьрсийчоьнан позици аьшнашъярхьама дуьйцу, Европера нохчий, шайна тΙом бан лууш хилча, Къилбаседа Кавказан хьаннашка кхочур бара, аьлла.\nФуллер: « Стохка Товбецан а, Марсхьокху а беттанашкахь, аьшпаш бу уьш, аьлла аьттехьа а ца дитира Кадыровс Оьрсийчуьра нохчий Шемахь леташ бу бохург».\nКомментатора иштта билгалдоккху бахначу баттахь Кадыровс Шемахь болчу тΙемалойн тΙаьххьара хьахийна терахь цул ши кΙира хьалха далийначул маситтаза лахара хилар.\nБританерчу Гардиан газетерчу журналиста стохка вовзийтира Шемарчу гΙаттамхойн цхьа баьчча – нохчо ал-Шишани Абу Ιумар. Журналиста бохура, нохчий кхечу Шемарчу тΙемалойл майра а, говза а бу. Цо ца дуьйцура, уьш мел бу, амма Кавказ-Имаратан Кавказцентр сайто довзуьйту кавказхойн терахь 150 стаг дара, уьш берраш а бацара я Нохчийчуьра а, я Дагестанера а.\nКадыровс, ша ца аьлча ца волуш санна, шеггара, бакъдолчуьнца догΙуш а доцуш, олу иштаниг. Цунна мега Шемара нохчий мелла а хилча а, уьш шен куьйга кΙелхьара дΙа а бевлла, цига кхаьчна ца хилчхьана, Европера нохчий цо шенчех лоручух тера а дац, чΙагΙдо комментатора Фуллер Элизабетас.\nАмировс мила вийна ма хетта, цо хьенан некъ хадийна хетта...\nГΙараяьлла тема ю «къиза Рузвельт» шех дагестанхоша олуш хилла Амиров СаΙид, ХΙинжа-ГΙалин мэр, яьккхийчу таронийн да Ιедалша лаьцна Москох дΙавигар.Дуьххьара гΙарабаьккхина бехк бара Амировн омрица вийна Дагестанехь Талламан комитетан белхахо Гаджибеков Арсен, аьлла.\nФуллер: «Кхин а дукха галморзахаллаш гучуюьйлуш ю кIира хьалха лаьцначу Амиров СаΙидна гонаха».\nАмировгара девлла хила тарлуш долчу зуламийн кочар дено-дено дахдеш ду. Бакъду, и кочар охьадагардечу официало хΙинца, ша дицдеш санна, хьаха а ца до цо талламхо вейтина бохург. Масала, Дагестанан вице-премьера Амировгара девлла зуламаш дагардеш, Путина кхайкхийначу коррупци къаръеш бечу тΙеман йийсар иза волуш санна вийцира, амма ца хьахийра Гаджибеков вер.\nЦу тΙе ала догΙу, Амировна дуьхьалбоху бехкаш толлург а ву терроризмаца дозу гΙуллакхаш луьсту говзанча.\nМел латтор ву Амиров лаьцна, маца дер ду Ιедал цунна бехке мел дийриг легна? И хаттар диллина дуьсу, жоп кхеташ делахь а. Амма...\nФуллер: «Делахь а, Талламан комитетан куьйгалхочо Бастрыкина, беттанаш оьшур ду боху Амировгара мел даьлларг талла».\nФуллер Элизабетина хетарехь, Ιедалхойн логика иштта ю: гурале Дагестан къастаяла еза шен куьйгалхочуьнца. Амировс боккха тΙеΙаткъам бора махкарчу дахарна, цо къасто а тарлора, мила хир ву Дагестанан президент. Амировн зΙенаш кегъян а, цо хьаькамийн гонех кхоьллина маша бохон а, иза харжамашна генаваккха а Ιалашо йолуш иза ца лаьцна олийла а дац.\nМагас "бехке" ву ГIалгIайчохь мел динчу зуламашна\nФуллер: « Кху баттахь кхо шо кхочу ФСБ-но Кавказ-Имаратан ГΙалгΙайчоьнан вилайатан куьйгалхо ву аьлла, Басаев Шемала 2004-чу шарахь вовзийтина хилла Магас-амир лаьцна».\nХΙинца Ростов-шахьарахь дΙахьочу кхеле кхачийначу цуьнан, Тазиев Ιелин, я Евлоев Ахьмадан – ший а цΙе яра лелаш - девнехь дуьйцуш ду ГΙалгΙайчохь 3-гΙа эзар шо долалуш мел лелла даккхий зуламаш.\nДийцарехь, цо кхоьллина тΙеман тоба, гΙовттамашна хьалха вийлина, байина алссам милцой, 24 меттехь терроран тохарш дина.\nКарарчу ханна кхелехь луьстуш ду Старопол-махкарчу Невинномыскехь 2007-чу шарахь динчу эккхийтарехь цо лаьцна боху дакъа. Амма ца баьхкина кхеле дукхахболу тешаш.\nИштта, кху муьрехь луьстуш ду кхело Магаса ГΙалгΙайчоьнан президент Евкуров чохь хиллачу машенна дайтина бохуш дуьйцу тΙелатар. Кху беттан 20-чохь тоьшалла дан ваха веза кхеле шен Евкуровн а.\nТамаше ду Магасна 2004-чу шарахь Бесланера школа дΙалацар бехке диллина а дацар. ХΙетахь, и бохам хиллачу деношкахь гΙараяьккхина йохура Ιедалша цуьнан цΙе.\nКIиранах хиллачун зераш


"Тергонера яьлла принтер". Муха болх бо Думехь Кавказерчу депутаташа\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Дума\nМотт бацахь а, гIуданаш а долуш\nПаргIат кепара охьатохарх латарехула кхузза хилла олимпин чемпион, Дагестанан цIарх Оьрсийчоьнан пачхьалкхан Думан депутат Сайтиев Бувайсар авторшна юкъахь дIаязвина 32 низаман проектан. "Депутатан клуб" портало Товбеца-баттахь хIоттийначу "Депутат пайденна хилар" рейтингехь 440 парламентарина юкъахь Сайтиевс дIалаьцна 376-гIа меттиг.\nЦо сагатдечаьрна юкъахь ду бахархой патриоташ санна кхеташ кхиорца доьзна хаттарш. Сайтиевн фамили кIеллахь ю "Оьрсийчоьнан Федерацехь патриоташ кхетош кхиор" низаман проектана. Иза Пачхьалкхан Думе кховдийнера парламентарийн йоккхачу тобано, амма Iедало цунна гIортор ца йира. Бахьана дара цу проектехь хьехош болу барамаш хIинцале а кхечу акташца дIанисбина хилар, ткъа патриотийн мероприятеш а, уьш дIаяхьа оьшу харж а билгалъяккхалур ца хилар, яздора "Ведомости" газето.\n"Цхьааллин Оьрсийчоьнан" фракцин кхин цхьа Дагестанера депутат Сафаралиев Гаджимет вевзаш ву, шен лаамехь ненан мотт Iаморах лаьцначу девне низаман проектан агIонча санна. Цу низамна дуьхьал болчу нахана хетарехь, бераша ненан мотт шайн лаамехь Iамор бац, цунна экзамен яла ца дезан дела.\nЮккъехула аьлча, нохчийн депутат Саралиев Шамсаил а вара цу низаман проектан авторшна юкъахь. Амма, маттаца доьзначу хаттарна гонаха дов иккхинчул тIаьхьа, цо шен цIе юхаяьккхира и проект кечйинчу авторшна юкъара.\nДепутат Сафаралиев авторна юкъахь дIаязвина ву 267 низаман проектан. Дукха хан йоццуш цо юкъадаккха деза аьлла хьахийначех дара Оьрсийчоьнан криминалан кодексан 307 артикл хийцар. Дуккха а нахана кхераме зулам дарна таIзар кхин а луьра хила деза аьлла хета цунна. Цу тайпа зулам динчу нахана гIуда тоха деза аьлла хьалхататтар динера депутато 100 эзар сом барамехь. Я низам дохийнарг набахте хьажо веза, бохуш вара иза цхьана шараннна.\nДагестанерчу депутато Гаджиевс кхечу парламентарешца цхьаьна дакъалаьцна 303 низаман проект кечйеш. Ткъа оццу республикерчу Гаджиев Мурада шен цIе язйина 240 проектана кIелла. Гаджиев Мурадан проекташна юкъахь ду сихха гIо эцна йоьду лоьрийн машенна новкъарло йинчу нахана таIзар дарх лаьцна кховдор. Цу низаман проектан авторшна хетарехь, машенлелорхочо новкъарло ярна лоьраш тIекхача гIертачу стеган могашалла галъяллехь, я иза веллехь бехкениг чуволла декхар ду 5 шаранна.\nКадыровхой а, цензура а\nНохчийчуьрчу депутаташа (Цхьааллин Оьрсийчоь партин декъашхоша) Делимханов Адама а, Селимханов Мохьмада а, Догаев Ахьмада а кIел куьг яздина, хийцам бан беза аьлла, "Этилан спиртана а, алкоголах а, спиртах а лаьттачу сурсаташна а пачхьалкхо терго ярх" а, ткъа иштта 21 шо кхачанза болчу жимачу нахана малар дохка дехкарх а лаьцначу низамна тIехь хийцамаш барехула долчу низаман проектана.\nИ проект кечйинарг ву церан Думера накъост Саралиев Шамсаил. Дуьйцург кхеточу кехата тIехь цо хьахийна цу гIуллакхан зеделларг хилар цхьамогIа пачхьалкхашкахь, шайна юкъахь Казахстан а, Iамеркин Цхьаьнатоьхна Штаташ а, Фиджи а, Индонези а, Скандинави а, Финлянди а, Норвеги а, Швеци а, Япони а, Исланди а, Парагвай а йолуш.\nСаралиевна Скандинави, пачхьалкх а йоцуш, регион хилар хаийтинчул тIаьхьа, цо дош делира и гIалат дIанисдан.\nСаралиев – "Скандинави-пачхьалкхах": "Географи тоъал евза суна"\nЮккъехула аьлча, Селимханов юкъахь ву Интернетехь Iедал а, цуьнан символш а ца ларарна а, уьш сийсаз ярна а гIуда тоха догIу аьлла, динчу хьалхататтаран. И хийцмаш бина административан низам дохорах лаьцначу Оьрсийчоьнан кодексна тIехь.\nЦул сов, Селимхановн цIе ю "Информацех а, информацин технологех а, ткъа иштта информаци Iалашъярх а" долчу низамна кIеллахь. Цу низамца а догIуш, доьхкуш ду интернетехь а, зорбан гIирсашкахь а харц хаамаш баржор, ткъа иштта бакъо луш ю и низам дохийна зорбан гIирсаш дIакъовла.\nТIаьхьо низамаш хилла и ши проект лоруш ю Оьрсийчохь дешан маршо гатъярца.\nДепутаташ а, "аьчкан кирхьа" а\n"Цхьааллин Оьрсийчоь" фракцина юкъарчу Кхарачой-Чергазийчуьра а, ГIебартой-Балкхаройчуьра а, Къилбаседа ХIирийчуьра а, Дагестанера а, Нохчийчуьра а депутатийн цхьа барт хилар гойтуш ду, низам хиллачу "Iамеркин Цхьаьнатоьхначу Шататаша а, кхечу пачхьалкхаша а доттагӀалла доцург лелорна дуьхьало ян оьшучух" лаьцначу проектана кIеллахь лаьтташ церан цIерш хилар.\nОьрсийчоьнан министрийн кабинет дагахь ю санкцийн сурсатех пайда эца\nИ низаман проект Думе кховдийначу йоккхачу тобанна юкъахь бу берриг а Къилбаседа Кавказерчу республикийн цIарх болу Оьсрийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутаташ. Цу низамо Оьрсийчу чудар дехка бакъо ло муьлхха а сурсат, нагахь иза динарг доттагӀалла доцу пачхьалкх ялахь. Иштта "контрсанкцешна" юкъадаха мегаш ду муьлхха а кхечу пачхьалкхара сурсат, Оьрсийчохь а иза дан аьтто белахь.


«Дешар – сердало, цадешар – боадо» (гIалгIай халкъа кица) — Сердало\nМоллагIа дале а шийгахьа кхетам бола дешар дика да. Хоза хета яхадац вай даьша «Дешар – сердало, цадешар – боадо». Халача замашкара хьабаьхкача цар дика кхетадаьд дешаро адам паргIатонна а, сердалонна а тIадугалга. Юххьанца вай мехка Iилма даржа доладеннача хана шоашта ма могга тIатеIIа деша болабеннаб дукхаш гIалгIай. Шоашта эшашдола хIама довза а ха а хьаийца Iодеша книжкаш хиннадеце а, шоай аьттонга хьежжа къахьийгад цар гонахьарча лоалахоел тIехьа ца биса гIерташ, дунен тIа яржаш латтача паргIатонах дIакхе гIерташ. Из цар вIаштIехьа а даьннад.\nХьалха хинна хала ханаш дIаяьннай. ХIанз аьттув ба наьха моллагIа шоашта дезаш дола литература хьа а ийца Iодеша а цу тIера эшаш дола хIама хьаIомаде а. Йолаш я хIара юрта библиотекаш. Царшка да эшаш дола литература. Нагахьа санна цига деце кхычахьа районни, мехка библиотекашкара хьадеха йиш я эшаш дола книжка.\nМоллагIйолча библиотеке дIачувахача, цига бIаргаго йиш я наьха сакъердалургдола книжкаш. Цу даькъе кхоачам болаш теркам тIабохийт вай мехка библиотекашка. Бакъда, ха дIа мел йода библиотеке деша нах кIезигагIа ух.\nДIадахача кIира Наьсарен районни библиотеке яха хилар со цигара балха хьал миштад ха а, дешархой бий тахка а. Сона хургба аьнна хийттача тайпара беце а болаш бар дешархой.\nДукха хана денз цу библиотеке болх беш, наха эшашдола книжка дIадаларца цар дехараш кхоачаш деш къахьегаш я библиотека метадист йола МутаIалнаькъа Iайшет. Цо дийцачох сона хайр мел боккха лерхIам бу ГIалгIайчен бахархоша дешара.\n– Iайшет, хIанз дешара нах цIагIа болаш салоIа ха ма йий вайна, дешархой хулий шун библиотеке литература деша баьхке?\n– Дешархой дукха ба, кагегIбараш санна боккхий нах а хул тханцига деша баьхке. Шоаш дешара чухецача хана аьхке деша аьнна хьаденна литература дешар духьа бераш а ух. Царна деша книжкаш даларца гIулакх де хьож тхо.\n– ДукхагIа малагIа литература деха шугара наха?\n– ДукхагIа гIалгIай йоазонхой книжкаш дезаш хул дешархой. Уж доацаш вай доазол дехьарча йоазонхой книжкаш дешараш а хул дукха. Тхоашка долаш дола книжка дIалу оаха баьхкарашта, нагахьа санна тхога доаца книжка цар дIадехе, кхыча библиотеке из книжка хургдолча дIахьожабу оаха уж. Е юха уж хьатIабоагIача хана хургдолаш кхычахьара дийхе хьа а дайта. Вешта наггахьа книжка мара дац тхога библиотеке доацаш.\n– ДукхагIа малагIа литература да вай мехкахоша дешар?\n– ДукхагIа гIалгIаша дешар вай тархьарца, оамалца, халкъаца дувзаденна, вай йоазонах лаьца, вай къамах лаьца книжкаш да. Цул совгIа гIалгIай йоазонхоша яздаь романаш дешараш а ба. Таханарча дийнахьа цхьа саг дIавахийтавац оаха раьза воацаш, цунна деза гIулакх ца деш. ХIана аьлча оаха гIулакх дарг хьежжа мара тхо долча юха нах хьатIа а латтаргбац.\n— Шоай дешархошта кийчъяь, цар дог гIоздаргдолаш керда хулаш долча хувцамашца эяь выставкаш хулий шун?\n– ХIара цIай мел долча хана цунца эяь выставка е хьож тхо. ТIеххьара оаха яь выставкаш я «Так начиналась война», «Трагедия ингушских парней». Царшка гIолла тхо гIерт вай мехка бахархошта, цу халача унзарча ханашка наха эза бала мишта бар а, цига денале дакъа лаьцараш малаш бар а дIахайта.\n– ГIалгIай меттал дешаш, вай литература хоаттараш дукха бий?\n– ХIанз тIехьарча хана укх ахкан оаха мел беш бола болх гIалгIай меттал ба тха, хIана аьлча, гIалгIай мотт Iомабе а из бовза а безам болаш дукхаш ба. Царна из Iомабе аттагIа хургболаш къахьега оаха.\n– Мотт кердабоаккхараш, из баха бутараш дукхагIча даькъе йоазонхой ма бий, уж хулий шунцига деша а байташ яьзъе а баьхке?\n– Тхацига деша дукха йоазонхой ух. ХIара кIира «Творческий клуб молодых авторов» яха тоаба яь тханцига гуллуш. Цига йоазонхой хьа а баьхке вай мотт а вай итстори а дувцаш, шоаш язъяь байташ кхычарна ешаш, тIаккха вокхачар уж тоаеш болх дIахьу.\n– Баркал хаттарашта жоп даларах. Болх беркате хилба шун.\n– Баркал хилда шоана а, шун болх а хилба беркате.\nТахан латтача заман вай кхувш йоагIача тIехьен дукхагIа интернете гIолла довз ха чам болаш дола хIама. Вай библиотекаш яьсса латт мотташ яр со яха айса Iайшетаца къамаьл дилца. Дикахетар хилар сона вай йоазонхой двуцараш, цар байташ дега хьамсара а йолаш, цунца чам а болаш вай мехкахоша ешалга хайча.\nШий къаман дух, цун культура, вахар из деррига хьамсара хургда библиотеке ухача наха. Цудухьа бакъахьа да вай воашта ма могга дийшача. Дийшар вайнавац.\n← Выплачивая пенсию, государство возвращает долг\nХьехархо, йоазонхо, эзди къонах →


Лерринчу ницкъашна лерина кхерамзалла\nГIагIа диллина Toyota Land Cruiser 200 машен, юккъера мах - 5,5 млн сом\nКъилбаседа Кавказехь хьал таделла бохучу хенахь, цигахь болх бечу низамхоша, шайн кхерамазалла ларъен хьелаш лакхадохуш ду. ХIокху цхьана баттахь цигарчу низамхоша йиъ механа вуно еза машен эцна. Ткъа церан белхан эвсаралла лакхаер ю ала-м дац.\nТойота Ландкраузер-200, гIагIанца чIагIйина. Кхерамазаллийн 5-гIа класс. ГIагIан стомалла 6 сов сантиметр. Чохь цIока а йолуш, дохдеш долу гIенташ а, дезчу дечкаца кечйина панель а, арахь а, чохь а маситта видеокамера а, вочу новкъахула йоьхуьйтуш гIо ден гIирс а, 9 динамик а, ишшта кхин дIа а.\nИ машен эца аукцион кхайкхийна ГIалгIайн мехкан Талламан комитето. ХIокху цхьана баттахь Къилбаседа Кавказерчу низамхоша, йоьалгIа машен ю иштта оьцуш. Цхьаьннан мах бу 5 миллион ах миллион сом. Жимма хьалхо и тайпа машен ийцира Дагестанерчу дозан ял яьккхархойн хьукмато. Цхьана баттахь цхьа миллион доллар ца кхоччуш бюджетера ахча дойъучу оцу низамхошна йогIуш юй теша оццул еза машенаш, аьлла хета юккъараллехь.\nМиччанхьахула дIасавахча а тIех-сов эскархойх, полисхойх яьккхина лаьттачу Къилбаседа Кавказан регионехь, уьш дукха хилар тидаме эцча, кхерамзалла йоцийла гуш ду. Бахархой ларбан тIехIиттийначу низамхошка, шайн догIмаш а ларлуш ца хилча, дахаран тIаьхье муха хир ю, ца кхета нах.\nОьрсийчуьра Кавказе балха баьхкина талламчаш, масала, дIасалела, гонаха шайн гIаралхой а болуш, дукха хьолехь гIагIанца чIагIйинчу тIеман машенашца. Царна юкъахь, гарехь, тIех къаьсташ, къорза хир ю "Ландкраузер-200" машенаш. ТIелатар дан Iалашо лаьцначо, цу чохь цхьа хьаькам ву, аьлла, цунна тIетухур ду герз. Кхеташ ду, могIарера Iедалхой а лелор бац оцу машенашца.\nХIокху шеран гурахь а, тIедогIучу шарахь а Оьрсийчоьнан финансашкахь инфляци хила мега бохучу хенахь, оцу кепехь ахчанаш дIасакхийсар ша цхьа хила дезаш хIума долуш санна лору даржхоша.\nЦхьа шо хьалха, Нохчийчоьнан Iедалан цIарх 15 "Мерседес Е350" а, шиъ "Ландкраузер-200" а, цхьа" Порше Кайен" а ийцира. 113 миллион сом деллера царех. ХIетахь Москохарчу хаамийн гIирсаша гIовгIа яьккхира, стенна оьцу сел еза машенаш, аьлла. Амма, гарехь, нохчийн полисхошна гIолехьа хетачух тера ду урамашкахь гIарол дикачу машенаш чохь дар. Ткъа белхан меттигаш цатоарца хьалхарчу меттехь йолчу Къилбаседа Кавказан дукхахболу бахархой, хьалха а санна, шайн къоьллин бух боцчу ор чохь буьсуш бу.


Нохчийчохь лецначу берийн наной бакъонашларъярхочуьнга орца доьхуш бу\nБакъонашларъярхо Саратова Хеда\nКхааридийнахь цхьанакхетар хилла Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министран Алханов Русланан а, бакъонашларъярхочун Саратова Хедин а Соьлжа-гIалахь. Террорхойх дIакхета арабевлча, полисхоша дIалецначу кегийрхойн кхолламех дийца Iалашонца дара шайн цхьанакхетар аьлла Саратовас.\nДахначу оршотдийнахь дийца даьккхира, байначу баттахь а, кху деношкахь а ницкъахоша гIаттамхой бу аьлла, кегийрхойн тоба дIалацарх. Бакъонашларъярхочо дийцарца, цуьнга орца дехна лецначийн гергарчара а, юьртахоша а. Шайн берийн бехк хиларх мукIарло до цара, амма доьху царна гечдар аьлла Саратовас.\n"Сан кара кхаьчна дIалецначу берийн гергарчара а, церан юьртахоша даийтина кехат. 200 сов куьйгъяздина оцу кехатна буха. Оцу бахьанца цхьанакхеттера со Алханов Русланца. ДIалецначу кегийрхойх а, полисхойн лелар а дийцаредира оха. Дайша а, наноша а шайн бераш юхадерзадар доьху шайн хIусамашка, тIейогIучу хенахь шаьш меттахIиттор бара уьш боху", - дийцина бакъонашларъярхочо "Чечня Сегодня" агенталле.\nИшта Саратовас бахарехь, мехкан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане а цхьана гIо доьху берийн гергарчара. Цара дехар до, шаьш шайн бераш нисдан хьовсур дара, шогаллица царна кхелаш ма яхьара аьлла.\nМинистро билгалдаьккхина, тIекхуьучу кегийрхошца кхетош-кхиоран болх совбаккха а беза, цхьаболу полисхой шайгарчу бакъонел а совбуьйлуш хилар а магийта мегар дац аьлла.