Кху кIирнах хилла цхьаболу бIаьрла хиламаш\nОхан-бутт 06, 2012\nКъилбаседа Кавказ, Карта.\nКху къирнах ХIинж-гIалахь хилира «2010-чу шеран Оьрсийчохь бахархой лараран жамIаш» цIе йолу горга стол. Цигахь дакъа лоцуш вара Оьрсийчоьнан пачхьалкхан статистикан фдералан сервисан куьйгалх Суринов Александр.\nЦо дийцарехь, уггара дукха къаьмнаш деха Оьрсийчоьнан Федерацин субъект ю Дагестан. Цу республикехь бехаш бу 117 къоман а, этникан тобанийн а векалш. Бахархой тIекхетарца Дагестан шолгIачу меттехь ю Оьрсийчоьнан субъекташна юкъахь.\nИштта Росстатан куьйгалхочо Суринов Александара дийцарехь, 2002-чу шарца дуьстича Къилбаседа Кавказерачу бахархойн терахь тIекхетна 500 эзар стагана, вуьшта аьлча, 5,5 %. Оцу кепара карарчу хенахь цу регионехь вехаш ву 9 миллион 400 эзар стаг.\nГIебартойн-Балкхаройчоь а , ГIалгIайчоь а дIаяьккхича, вукха республикашкахь а, кIошташкахь а бахархойн терахь алсам даьлла.\nМаршо радион аналистан Фуллер Элищзабетан комментари.\nФуллер Элизабет: Дагестанехь а, Нохчийчохь а уггара дукха бахархой тIекхетна.\nГIебартойн-Балкхаройчохь бахархойн терахь лахделла 4,6 %. Цуьнан бахьана ду, бас Сурриновс , масала ГIалгIайчура нохчийн мухIажарш цIабахар.\n2002-чу шарахь дIадаьхьначу ларараехь уьш ГIадгIайчура бахархой лоруш бара. Ткъа ГIебартойн Балкхаройчура адамаш дIаэхаран терахь алсам ду, цигахь дуьненчу довлучу берийн терахьелла а.\nРосстатан куьйгалхочо Суриновс дийцарехь, Къилбаседа Кавказехь дукхах болу бахархой ярташкахь бехаш бу. Баккхийн хийцамаш хилла цигахь деха адам мел хенаш йолуш ду, бохучех а. Къонан бахархой хиларехь хьалхара позициш дIалоцуш ю Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а (24, 25 шо), ткъа иштта Дагестан (27 шо 3 бутт).\nДешна нах хиларан тIегIа ерриг а Оьрсийчоьнца дуьстича лахара ду Къилбаседа Кавказерачу субьекташкахь. Цигахь дукха бу говзалла карайирзина боцу нах, амма къезиг бу дешна боцу нах.\nЭкономикехь жигаралла гойтуш болу нах а къезиг бу Къилбаседа Кавказехь, ерриг Оьрсийчохь лаьттачу хьолаца дуьстича. Болх беш боцучу, я и болх лоьхуш боцучу I5-64 шаре боьвллачу нехан терахь ду цу регионехь 26%.\nАмма долахь бизнес йолчу нехан терахь алсам ду Къилбаседа Кавказехь юккъерачу барамехь ерриг а Оьрсийчохь схьаэцча: ГIебартойн-Балкхаройчохь -11,1%, Дагестанехь - 10,5%, Нохчийчохь - 9,9%.\n20I0-чу шарахь хиллачу бахархой лараран жамIашца Оьрсийчохь вехаш ву 142 миллион 900 эзар стаг. Оьрсийчоь борхIалгIа меттиг дIалоцуш ю кху дуьнентIехь бахархойн терахь доккха хиларца, Китай а, Инди а, Iамеркан Цхьанатоьхна Штаташ а, Индонези а, Бразили а, Пакистан а, Бангладеш а дIаяьккхича.\n2002-чу шарца дуьстича, Оьрсийчоьнан бахархойн терахь жимделла 2 миллион 300 эзар стаганна.\nКху къирнах хаам баьржира Британин МИ-5 олучу кхерамазаллан сервисо шайн чоьхьарчу гIуллакхийн министре Мэй Терезе хаам бина, Закаев Ахьмадана тIелатар кечдеш ду, аьлла. Цу сервисан белхахоша дийцарехь, Ичкерин лидер вен дагахь хилларг ву цуьнан цIе хьулъеш Е-цхьаъ, аьлла, цара цIе тиллина волу Оьрсийчура вахархо. Ша Закаевс цу стагах лаьцна иштта элира Маршо Радион дехарца.\nЗакаев Ахьмад: Сурт-м кхолладелла хир ду сан. Делахь а, кхачам боллуш сайна хууш ца хилча, оцунах дерг суна дийца ца лаьа. Иза ду-дац къасто дукха хан оьшур яц.\nИза мухха а далахь а, сурт кхолла деллехь а сан, я суна иза хаьахь а, кхеран суьдо бинчу сацамца, цкъачунна и стаг милла а валахь а, иза вийцаре ваккха а, хьехо а йиш яц.\nЗакаев Ахьмад шеко йолуш вац шена тIелатар де аьлла, омра делларг Кремал хиларна.\nЗакаев Ахьмад: Суна сайн мостагI мичара ву хаьа. Сайца гамо лелош верг мила ву а хаьа. Иза Москвара схьадогIуш ду. Путинца а, цуьнан гонаца а доьзна ду иза. И ара ваьлла волу стаг цхьа пекъар хир ву-кх иза а.\nЯ, цхьана хIумантIехь кхера а вина, цхьа хIума тIехIоттийна хир ду цунна, я цара беллачу мехах Iеха велла хир ву иза. Кхин цхьа а бахьана суна ца го. ХIунда аьлча, вай тахана дIахьош йолу политика йоцург кхин вай цхьана а стагана дина зе а дац, зулам а дац.\nТкъа и политика новкъа ерш тахана Москва а ю – Путин, тIаккха Нохчийчохь цуьнан политика дIахьош болу нах а бу. Цаьргара схьа ду иза. Кхин цхьа а тIаьхьало я бух болуш хIума а дац.\nАмма Нохчийчура Iедалша шайн бек ца хиларх лаьцна сихха дIахьедар дина хилар билгалдоккху аналисто Фуллер Элизабета.\nФуллер Элизабет: Дира ду аьлла хеташ ма-хиллара Нохчийчурча Iедалша сихха дIатеттира шайна а хууш Закаевна тIелатр дан стаг хилла бохург. Кадыров зорбанан секертаро Каримов Iаьлвис а, Федерацин Кхеташонан декъашхочо Сабсаби Зияда а элира Закаев политикан фигура яц, аьлла.\nОьрсийчохь цуьнца бала болуш стаг вац аьлла. Иза сепаратистийн лидер а ца, и сепаратисташ боцун дела, элира цара. Амма Закаевн политикан статус лахдан гIортар дукха нах тешо хала долуш ду, хIунда аьлча 3 шо хьалха ша Кадыров гIоьртина дела Закаев Нохчийчу цIа верзо.\nКху къирнах Нохчийчурча полицин ницкъаша а, гергарчара а жигара лоьхуш яра, Теркайистера Бена-юртара 40 шаре яьлла йолу Сентябриева Зулихан. И зуда ши-кхо кIира хьалха цIера яьллачулла тIаьхьа гина стаг вацара.\nЦкъа дуьххьара Зулиахана гергарчу наха лехнера иза шайн ницкъашца. Амма цуьнах гIуллакх хир доций хиича, цара орца даьккхира Iедалшка. Халахеташ далахь а Сентябриева Зулихан йийна карийна.\nПолицин векалша бинчу хаамца цуьнан дакъа карийна Соьлж-гIалахь цхьана петар чохь. Схьагарехь цуьнан садукъийна зуламхоша. Цара Iеха а йина цу петар чу а йигина наб кхоьтуьйта молха а малийна, цуьнан ахча а, дашо мухIара кхин йолу цуьнгара хIумнаш а дIаяьхьна.\nТаханлерачу денна эзарнаш нах бу Нохчийчохь байна лоьхуш. Церах дукхах берш байна бу ницкъаллийн структурийн белхахоша дIабигинчулла тIаьхьа. Иштта кху къирнах тхоьга телефон а тоьхна шен бала белхийна волчу стага дийцинарг дагахь ца кхъета йиш йоцу бохам бара.\nКъант лоьхуш волу да: Орца эщара кхузахь дала. И орца даккха гIерташ меттиг йитина а яц аса. 2009-чу шарахь Август-баттахь 4-чу дийнахь бахка а баьхкина чура кIант чачкъа а вина дIавигина тхан. Цуьнан цIе Iабдул-Езед яра. Фамили Асхабов яра. 26-27 шо долуш вара. Зуда ялийна а вара иза. Оха орца ца доккхуш кху дуьненчохь меттиг йитина яц. Цхаьнгара а а тхуна цуьнах хуьлуш гIо дац-кх. Тхоьгахь боккха бала бу. Дийнахь а, буьйсинна а оцу белхан ойла еш а, сагатдеш а Iаш ду тхо таханий-таханий, бохуш, я дийна ву а, я вийна ву а, хаь вигина а ца хууш.\nНагахь санна шайна цу стагах дерг хаахь, дехар ду тхоьга хаам бар.\nАша ладуьйгIира чекхдолучу кIирнах Къилбаседа Кавказехь хиллачу коьртачу хиламашка. Царна хьесап деш дакъа лаьцнарш яра политикан хьажархо Фуллер Элизабет.\nТалибанах дIакхетта Советан эскархо


Толам массаьргахь а бара - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nТолам массаьргахь а бара\n19.01.2017 14:18 Четверг\nАвтор: Иман АДЗИЕВА\nШколашкахь, массо тайпачу белхан меттигашкахь х1окху деношкахь д1ахьош ду т1едог1учу 2017-чу шарна лерина цхьаьнакхетарш, даздарш. Тайп-тайпана самукъане программаш кхочушъеш, дакъалацархошна совг1аташ луш д1адоьлху уьш.\nИшттачарах дара Нажин-Юьртан к1оштан Зандакъарчу Культуран ц1ийнехь юьртан № 2 йолчу юккъерчу школан дешархой цхьаьнакхетар а.\nКерла шо даздечохь уггаре а самукъанениг ду тайп-тайпанчу ловзоргашца, бес-бесарчу лепаргашца кечйина базалг а, Г1ура-Дада а, Лайн-Аьзни а хилар. Къаьсттина самукъадолу царах кегийчу берийн. Туьйранашкарчу турпалхойх тарлуш, бес-бесарчу духаршца кечло уьш, Керлачу шарна лерина байташ йоьшу цара, исбаьхьа хелхарш до, тайп-тайпанчу къовсадаларшкахь дакъалоцу. Ткъа уггаре а ч1ог1а цара сатуьйсу м1аьрго ю гайтинчу пох1ме хьаьжжина, Г1ура-Дадас совг1ат дар.\nХ1ора а классо самукъане а, безаме а гайтарш кечдинера, вайн республикехь д1ахьочу «Синмехаллаш» телевизионни къийсадаларех тарбала а г1ерташ.\nЗандакъара № 2- йолчу школан оьрсийн мотт, литература хьоьхучу хьехархочо Юсупова Марета т1едог1учу керлачу шарца декъалбира вайн махкахой, юьртахой иштта баркалла элира вайн Республикин Куьйгалхочунна Кадырова Рамзанна. Вайн махкахь иштта парг1ато латторна вайн цхьанакхетарш д1адахьа, берийн кхане кхуллуш церан некъ ирсе бан вай йиш хиларна.\nХан муха чекхйолу ца хууш, чулацаме а, самукъане а д1адахара цхьаьнакхетар. Кхузахь оцу дийнахь массо а бер тоьлла дара, цхьа а эшна дацара.\nДала беркате а, токхе а дойла вайна т1едог1у Керла 2017 шо!


Украина -- "Малхбале" цIе йолчу батальонера гIаттамхой-оьрсий бу Донецк-Мариупол некъ ларбеш, 15Сти2014\nУкраинан малхбалерчу кIошташкахь гIевттинчу оьрсийн герзахошца къийсам латтабо Iедалан эскаро а, цуьнан агIончех вовшахкхеттачу тобанаша а. Оцу юкъанна шайна резабоцчу бахархошна ницкъ бо, лоьцу, етта террорхоша.\nШа вехачу НовохIрадовка-гIалин Iедалан цIийна тIера сепаратистийн, аьлча а, Оьрсийчоьнан байракх ша охьайоккхуш а хаьара Хуров Олександрна шена цхьа бохам бийр буйла.\nБекхам сихха а, къиза а бира.\nДукха хан ялале 36 шо долу кIорабаккхархо Киеверчу дарбанцIийне кхачийра, йохийна моччахал а, мара а, каггийна пхьарс а, пIендарш а долуш.\nХуров: «Ца соццуш йиттира суна цара. Охьавоьжча, мийраш, коьртах тапчан мукъ биттира. Цхьаммо дIадахдора сан куьг, важа цунна тIехь кхийсалора. Со тиларчуьра ваьлча, еттачуьра совцура, юха а еттара».\nХуровс дийцарехь, цунна тIелеттачу наха «ахь даймохк боьхкина» олуш хилла юх-юха, бохийначу чIиркхан ирачу бухца, чкъор а этIош, белша тIера «Сий хуьлда Украинан! Сий хуьлда турпалхойн!» аьлла диллина тату-йоза дIадаккха гIиртина.\nТеррорхоша, Хуров Олександр санна, хьийзинарш бу дуккха а.\nМехкан малхбале Оьрсийчоьнах тоха Iалашо йолуш гIевттинчу наха лечкъа а ца деш лоьцу, идабо меттигера хьаькамаш, Украинан цхьааллехьа болу жигархой, журналисташ, арахьара баьхкина тергамхой, бакъоларъярхой, муьлхха а шаьш йозуш йоцуш кхайкхийначу Донецкан я Луганскан «халкъан республикашна» вон дош аьлларг.\nНах лецар, хьийзор, шуьйрачуа хорша а дерзийна, цунах пайдаоьцуш хьийза сепаратисташ.\nДуьненаюкъарчу бакъоларъярхойн «Хьюмен Райтс Вотч» юкъаралло нах идор талла хьажийнера Донецкан кIошта Нейстат Анна. Цунна гира цигара хьал.\nНейстат: « Цкъа-шозза нислуш ду олийла дац нах идор, цунах система хилла. Дела денна я лецна нах, я лецча, йийсарехь гIело а йина, мукъабаьхна, бохуш хезара суна».\n«Хьюмен Райтс Вотчан» зерашаца, карарчу муьрехь иттаннаш бу террорхошкахь лецна кхобуш.\nСепаратистийн могIаршкара деношкахь ведда юьстахваьллачу Антон цIе йолчу жимчу стага бакъдо лецна латтош дуккха а нах хилар. 25 шо долу иза кхоьру шен цIе ма-ярра йовзийта. Иза дохковаьлла гIаттамхошна юкъа ша вахарх, цара шаьш куп тоьхначу Донецкерчу Iедалан цIийнан маьIIехь, коьртах тоьрмигаш а боьхкина, етташ, цIийша буьзна украинахой байча, цара хьоькху маьхьарий хезча. Иза иштта дуьйцу Антона.\nАнтон: «Нахана етта. ТIаккха уьш, цара ма-аллара аьлча, «низаме балабо». Доьхку украинахошна шайн мотт бийца а, «Украина» боху дош багахдаккха а. Цаьрга уьш Оьрсийчохь бу олу. Дера етта лецначарна-м, хьийза а ма бо. ТIаккха уьш гIалин йистте а буьгий, дIахоьцу».\nАмма тIехь таIзар динчех массо а ца буьсу дийна. Бахначу баттахь ши дакъа карийра Славянск-гIалина гергарчу хийистехь. Царех цхьаъ вара депутат Рыбак Владимир, дийна делккъехь, цо Iедалан цIенна тIера сепаратистийн байракх охьаяьккхича, тобано тIе а летта, вигинера иза.\nИдийначех цхьаберш доьза байна лоруш бу, тамаша бу уьш дийна белахь а.\nIамеркара журналист Островский Саймон а латтийна Славянскехь террорхоша лаьцна кхаа дийнахь. Цо шена иттаннаш гира боху лецна, гIалин къайлахчу сервисан гIаттамхоша дIалаьцначу цIенна бухахь латтош. И цIа, адамаш доьза довш, «Iаьржа Iин» ду, боху бакъоларъярхочо Нейстат Аннас.\nТутмакхашлахь Iийначу Хуров Олександра, кхиберш санна, ша а лачкъийра боху туьтмIаьжигашкахь болчу герзахоша кху беттан 4-чу дийнан делккъехь. Цуьнца цхьаьна лаьцна хилла цхьа кIорабаккхархо а, НовохIрадскера виъ Iедалехьа волу хьаькам а.\nХуровца лаьцна тоба сепаратисташа дIайиттина байракхаш охьайохуш лелаш хилла. Аьчка серашца гоне лаьцна латтадечу 11 гIатах долчу кIоштан Iедалан, хIинца Донецкехь сепаратисташа куп тоьхначу цIийне балийна хилла уьш. Барт хаттар а, еттар а оцу цIийнан пхоьалгIачуй, ялхалгIачуй гIатт тIехь дIахьо, ткъа шолгIачу гIатт тIехь дархошна дарбан чоьнаш ю, ах бIе хиллал лоьраш а болуш, дуьйцу Хуровс.\nОлександр, шегарчу Украинан байракхца бIаьргаш а бихкина, валийна хилла лаьцна. Ша дIакхачийча, террорхоша еттачу шен накъостийн маьхьарий, узарш хезара шена, дуьйцу цо.\nЧукхачорца шена етта йолийра, вуьйр ву бохуш кхерамаш тийсира, тIаккха маха тIуьйхира шена, цунах ша цхьа малвелира, шех хIун хилла а ца хууш, боху Хуровс.\nШолгIачу дийнахь, шайнчех хуьйцу аьлла, террорхоша дIахецна иза а, цуьнан пхи накъост а. Массо а хилла йиттина, чевнаш йолуш.\nСепаратисташлахь, царех веддачу Антона дийцарехь, лецначарна етта нах донбассхой бу. Уьш вуно говза, етта хууш чалтачаш бу, цунна хетарехь, милицехь, къайлахчу сервисехь болх бина хила а мега цара.\nАнтона бакъдо террорхой Оьрсийчуьра бахкина нах хилар. Царалахь гIалгIазакхий а бу, цо дийцарехь.\nКхин цхьа хIума а элира цо. Дахначу кIиранах террорхоша Донецкехь лецна, 7 сохьтехь шайгахь латтийна ЦIечу жIаран векалш царна оьшуш хилла шайн дарбан цIийнехь кхачийначу молханех хийца. Амма и белхахой лецча, уьш шпионаш бу бохуш, хьийзийна террорхоша.\nВедда лела Антон кхоьру ша дIатесна накъостий шена тIаьхьаькхачарна, цара ша гIаттамна юьстахваларна хьийзорах. Цуьнан зуда а, бераш а ду, цуьнца цхьана девдда Киеве даьхкина. «Донецкан халкъан республико» ша вен кхачийна, боху Антона.\nТкъа Хуров Олександр, мехкан патриот, кхидIа хьан некъ муха хир бу аьлла, шега хаьттича, вуьйхира. Ша ши хIума дийр ду элира товелча: Украинан цхьаалехьа а къийсалур ву, шен белшаш тIера террорхоша этIийна йоза-тату метта а хIоттор ду.\nХуров «Ас дош ло, тату кхин а хаза, къегина хир ю. Моьнаш хир-м ду, уьш а дахалур ду дIа. Дерриг а дика хир ду-кх»\nИшшта бу Маршо Радион корреспондентан Бигг Клеран материалан чулацам.\nЦарна низам яздина а дац


5 Шуотойн тукхаман тайпанаш\nИштта тукхаман векалш аренашкахь ехкина яккхий эвланаш, масала: Жима АтагӀа, Йоккха АтагӀа, Чуьйри-Эвла, Дуби-Эвла, Селман-Тевзана, ГӀойтӀа , ЧӀишка, Ярашмаьрда, ГӀой-Чу (СаӀдин-КӀотар), ГӀой-Йист.\nОьрсийн а, нохчийн а тептаршкахь хьехорНисъе\n1859 шеран тӀеман сборникехь яздо, нохчийн къоман ду цхьа мотт буьйцу, Кавказан а, Ӏаьндийн а даккъийн къилбаседа басешкахь, тӀеман хьолашка а, оьрсийн герзан аьттоне хьаьжжина, Российца тайп-тайпана юкъаметтигаш йолу, амма хӀинца Имам Шемалан Ӏедал дохийначул тӀаьхьа Российн Ӏедал тӀеэцна тайпанаш:\nВ. Пожидаевс яздо Турпал Нахчуон тӀаьхьенаша кхоьллира, шайн цӀераш техкина, юкъараллаш: Ичкерихой, Ӏовхой, ЧӀебарлой, Шуотой, Дзумсой, Кисташ, Цхьорой, Галай, ГӀалгӀай, Джейрахой, Ангушт.\nШуотойн тукхаман тайпанашНисъе\nМ.А.Мамакаевс дийцарехь XIX бӀешарахь тукхам юкъадогӀура 10 тайп: Варандой, Вашиндарой, ГӀаттой, КІелой, Маьршой, Нижалой, Нихалой, Пхьамтой, Саьттой, Хьаккой. Дисина тайпанаш кхолладелла XIX бӀешарал тӀаьхьа.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шуотой&oldid=5130772»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 23 сентябрь 12:11\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 23 сентябрь, 12:11.


Урокан ц1е:Яралиев Ю. «Кад.»\n«Шовдана йистехь» Яралиев Юсупан цхььана гуларах ойланаш\n1алашо: Авторан дахар а, кхолларалла а карладаккхар..\nСтихотворенин чулацам бовзийтар.\n1)Ахмадовн Мусан биографи схьайийцитар.\n-Мила ву дийцаран турпалхо?Мел хан ю цуьнан?\n-Маца евзина Хилла Зеламхина Ба1а?Цуьнан кхетамехь мила ю и?\n-Х1ун кхаъ баьккхина хазахетийтира дас Зелимхина?\n-Нана больницера ц1а яре сатуьйсуш, х1ун тайпа сурт дуьхьалтуьйсура к1антана?\n-Зеламхина Зайнаъ цаезаран бахьана дийца.\n-Шен доттаг1чунна Шарпуддинах х1ун накъосталла дан г1ерташ хилла Зеламха?\n-Х1унда дохийна хилла Зеламхас з1ена отделенин кор?\n-Аша х1ун дийр дара цуьнан метта хилча?\n-Зударий цецбаьхнарг х1ун дара?\n-Зеламхин даг чохь 1аь1нарг х1ун хиллера?\n— Ц1ерш яха вай 1амийначу яздархойн?\n-Халкъан барта кхоллараллех лаций дийца?\n-Маца а,мичахь вина Ахмадов 1.?\n-Муьлха дийцар дув ай цуьнан 1амийнарг?\n-Х1ун хан ю дийцар т1ехь гайтинарг,муьлш бу цуьнан коьрта турпалхой?\n-Жимачу доьзалан 1ер-дахар а,церан вовшашца йолу юкъаметтиг а муха гайтина дийцарехь?\n-Зараан дотт1аг1чо цуьнан деда эвлаяъ санна стаг ву аларан х1ун бахьана ду?\n-Вайн махкахь хиллачу т1амо жимачу Зараан дахаре беанчу бохамах лаций дийца.\n-Чов а йина, ша больнице охьайиллинчу хенахь,х1ун ойланаш йора жимачу Зараа?\nΙV. Керла коьчал йовзийтар.\n1973-чу шарахь чекхъяьккхина Веданара №1 йолу юккъера школа. Оццу шарахь деша а вахана, 1978-чу шарахь чекхъяьккхина Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан филологин факультет, нохчийн меттан, литературин, оьрсийн меттан, литературин хьехархочун говзалла а йолуш.Къинхьегаман дахар Ю.С. Яралиевс д1адолийра 1976-чу шарахь нохчийн меттан, литературин; оьрсийн меттан, литературин хьехархочун ц1арх Соьлжа-г1алин к1оштарчу Алда-юьртан №39 йолчу школехь. Цул т1аьхьа изза хьехархочун белхаш бира Хорачарчуй, Элистанжарчуй, Веданарчуй школашкахь а. Цул т1аьхьа – районан газетехь, республикин телевиденехь, культуран министерствехь, «Исламан з1аьнарш» газетехь. Республикан газеташкахь, радиохь, телевиденехь статьяшца а, стихашца а г1аравийлина.Кхоллараллин некъ са а кхеташ д1аболийна 1968-чу шарахь. Дуьххьара зорбане ваьлла 1972-чу шеран июлехь. Къоначу поэтийн республикански конкурсехь, 1978-чу шарахь шолг1а меттиг а, 1982-чу шарахь хьалхара меттиг а йоккхуш, премин лауреат а хилла. «Сатийсамийн анайисташ» (1978), «Даймехкан мукъамаш» (1985), ц1ерш йолуш арайийлинчу поэзин гуларийн авторех цхьаъ ву Юсуп.1989-чу шарахь Ю.С. Яралиевс арахийцира «Шовданехь суьйре» ц1е йолуш поэзин тептар.Тоьлла йолу байташ 2004-чу шарахь Москвахь араяьллачу «Нохчийн поэзин антологии» юкъаяхана.Поэтан цхьайолчу байташ т1ехь даьхна ду г1арадевлла иллеш, эшарш: «Оршот-буьйса», «Стела1ад», «Дог ду холчохь», «Г1иллакх», «Дала ма лайла вай, к1ентий!», «Бакъ ду хьуна…», «Хьоьга хьоьжуш», «Буйннал бен йоцу сан Нохчийчоь».Яралиев Юсуп Сардал-Алиевича язбина 1илманан белхаш а: «Нохчийн меттан тайп-тайпанчу диалекташлахь хорочойн мотт», «Ведана районерчу наха чохь-арахь буьйцучу маттера фразеологизмаш», «Нохчийн хандешнийн башхаллаш, таронаш», «Нохчийн абат карлаяккха езарх лаьцна».1989-чу шарахь дуьйна Яралиев СССР-н журналистийн Союзан декъашхо ву. Яздархойн Союзе т1еэцна 1993-чу шарахь.Доьзал болуш ву, пхеа беран да ву.Вехаш-1аш ву Веданахь.\n2)Хьанал къинхьегам а,стеган говзалла а къобалдъяр.Дахар хаздеш дерг а,кхолош дерг а адам хилар гойту кху стихотворени т1ехь.Стихотворенин филосовски маь1на а, меттан исбаьхьаллин билгалонаш а го.\n1. Дешархошка ешийтар.\n2.Дуьххьара шера а, дика а йоьшуьйту дешархошка.\nVΙ.Хаттарш а луш д1ахьо болх.\n-Муха ду боху поэта адамийн дахар?\n-Х1ун аьлла бина пхьеро нахана кад?\n-Пхьеро биначу кедах муха пайдаоьцур бу наха,поэтана хетарехь?\n-Хьанах доьзна ду кедах хиндерг?\n-Муьлха къинхьегам бу поэта къобалбийриг?\n-Муьлха автор ву вай тахана 1амийнарг?\n-Цо язина муьлха стихотворени вай тахана 1амийна?\n1. Яралиев Ю..дахарех некъ хаар.\n2. Шера ешар,хаттаршна жоьпаш далар.\n1) Яралиев Ю.биографи схьайийцитар.\n-Маца кхоллаелла халкъан барта кхолларалла?\n-Х1ун тайпа произведенеш юкъайог1у халкъан барта кхоллараллина?\n-Х1ун башхалла ю иллешний, туьйранашний юккъехь?\n-Халкъан барта кхоллараллина юкъа х1ун йог1у?\n-Турпалхо Эвтархойн Ахьмад муха къонах хилла?\n-Фольклорана юкъадог1ий иллеш?\n-Муьлха произведенеш 1амийна вай?(«Эвтархойн Ахьмадан илли»,«Таймин Бийболатан илли»,\n«Наьрт-Эрстхойн паччахь Наураз»,«Ницкъ болу Солса»,«Нийса кхел» иштта д1а кхи.\n-Муьлха иллеш девза шуна?\n-Муьлха дийцарш девза шуна?\n-Муьлха авторш бевза шуна?\n-Муьлха произведени 1амийна Гайсултанов 1умари?\n-Хьан яздина«Лоьмий, цхьогаллий» ц1е йолу басни?\n-Муьлха стихотворени 1амийна вай Раиса Ахматови?\n-Сатуев Хь. баснеш муха хета шуна?Церан амалш адамийчух тера юй?\n-«Йиша т1емало» ц1е йолчу поэми т1ехь юьйцург мила ю?\n-Сулаев М. маца вина?\n-Маца вина Ш.Рашидов?\n-Муьлха произведенеш язйина цо?\n-Маца а, мичахь а вина М.Кибиев?\n-«Меттан сий» стихотворенин мехалла?\n-Муьлха дийцар дара шуна хазахетта дагахьлаьттинарг?\n-Очерк х1ун произведени ю?\n-Повесть муьлхачу произведенех олу?\n-Муьлха дийцар 1амийна вай?\n-Маца а,мичахь вина Бадуев С.?\n-Гайсултанов 1умар ваьхна шераш?\n-Муьлха баснеш 1амийна вай?\n-Саракаевн «Ирсе б1аьрхиш» дийцар т1ехь коьрта тема х1ун ю?\n-Ошаевн «Чайра» дийцар т1ехь юьйцург х1ун зама ю?\n-Цу дийцаран коьрта тема х1ун ю?\n1. Дешархошка шайна хазахеташ йолу произведенеш йийцитар.\n-Х1ун пайда ийцира аш 1амийначарех произведенех,яздархойх?\nУьтталгIачу классехь доьшуш яра со хIетахь, 1989 шарахь, суна Дидигов Билухьаьжин (Дала декъалвойла иза) мукъамаш безалучу хенахь. Ткъа цу башхачу мукъамаш тIехь олу дешнаш ша-шах дагахь дуьсура: «Суьйре йоцург накъост воцуш, Со ган лууш, со ца вогIуш, Сагатдеш хьо ю, ма боху, Къайлах даккхий синош дохуш…», «Дайх ала дош доцуш, Даймахкахь каш доцуш, Дала ма лайла вай, кIентий», «Йоккха стаг, хьо дийна юй-те? Йоккха стаг, хьо могуш юй-те? Мацах ахь аьлла дешнаш Тахана сан новкъахь эшна…», «Буйннал бен йоцу, хIай, сан Нохчийчоь, Сиркхонийн мох хьоькху хьан деган кхерчахь. Осала некъаш ду хьан некъах хьерчаш, Доьналлин юьхь йина сан Нохчийчоь. », «Ас сайн ойла, Iехаелла, хьан эшарех тешийнехь, Бехк ма била: ойла тилла хилла хьуна со хIетахь…», «Бакъ ду хьуна, хьоьга са ас тийсина…» … иштта кхидIа а.\nЧитайте также: Правила cod и coi во французском языке\nДайх дисна дахар.\nЧитайте также: Темы для разговора на иностранном языке\nХIун хилла хьеелла-те и.\nАс а сел сагатдеш хилча.\nЧитайте также: Появилось пятно на языке без налета


Вайнеха вуй хьо\nЛекхачу ломал ойла йолуш. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. 89.Мага Исрапилов и Идрис Ирисханов Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. Соьца ваха лур вуй хьо?! Похожие вопросы. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо? Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. ватс хьа яаит вариант йолш цхьа вуй? ? Ломара Хаз Йо1 Б1аьрга Галли, 1уьйре Ма Сиха Йоьду Хьо2017Chechen music 95. Соьца ваха лур вуй хьо?! Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. АБАКАР АЛИЕВ вайнеха зезаг ду хьо 2016г.АБАКАР АЛИЕВ нохчий йо1 хьо 2016г - Duration: 4:25. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. Лекхачу ломал ойла йолуш. Тейпана Дишни йо1 ю со. Соьца ваха лур вуй хьо?! МА ХАЗ ХЕЛХ ЙОЛ ХЬО НОХЧИ ЙО1.\nmp3. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?!. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. Close.\nГ1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. Соьца ваха лур вуй хьо?! Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Тейпана Дишни йо1 ю со. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. Тейпана Дишни йо1 ю со. Тейпана Дишни йо1 ю со. Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. 49 4.15 MB 03:09.YOUTUBE - Дуэт «Хема» - Дала декъала йойла хьо. ИбрахIим: Веза хьаша тIелаца кийча вуй хьо?!Б1аьстенца дара Парижехь Европерачу вайнеха цхьанакхетар хилла. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Текст. Соьца ваха лур вуй хьо?! Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. 30.Аманта Бисултанова - Са дагна хьо везна ваьлла (4 : 3 мин). Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Она как будто долго не решалась подать голос, но через секунды собралась с духом и спросила: « Вайнеха ву хьо?». Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. 1 Хьо-м важ ма вуй. самукъенца а безаме а д1аяьхьира и суьйре. Reef hotel) orchid residence orchid resort boracay orchid resortel orchid vue hotel orchidacea resort orchide orchidea orchidea orchideya orel Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. Получить уведомление по электронной почте? Пользователь Soul задал вопрос в категории Знакомства и получил на него 6 ответовХьо Хьо Хьо скачать музыку бесплатно Страница 16 и слушатьpoiskm.co/show/?page16Абакар Алиев Вайнеха зезаг ду хьо (M95) 04:37.Хамас Хьо Москва ва гертш вуй 05:01. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Тейпана Дишни йо1 ю со. Вайнеха вуй хьо. Соьца ваха лур вуй хьо?! Find out why. Тейпана Дишни йо1 ю со. ну ты конечно тут самый особенный, пуп земли (упрёк).5 Ц1ха борз йи хьо! тоже как бы красавчик. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьай и накъост вуй хаалахь ахь дакх ца бохшахь хьо дагахь волш хьун сурт дакх цун даг деънехьпростотакватсапсмсчистослучайноолаг. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Тейпана Дишни йо1 ю со. Ибрагим дашаев и Хусеин Стат Еза хьо 02:47. Дословный перевод : Ух ты волчара! Maga Bangaev 5 часов назад. Имран Усманов Вайнеха хелхар.mp3.. Нажмите, чтобы раскрыть Хьо вайнеха вуй? Вайнеха вуй хьо? Ева Абрамович 18 апр 2012 в 19:34. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Сун хьо хаз ма хет, а хьо суах ца кхета! раьз йи хьо ? 4:37 Абакар Алиев - Вайнеха зезаг ду хьо (M95). Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со.\nХьо вайнеха вуй?А гордый-qururlu имеющий честь-sherefli. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета.дуй хьан-алахьа, маьрша ву ала, Мот буй хьан д1абийца, Нохчо ву ала, Стаг вуй хьо-алахьа, къомах дог лаза.Вайнеха яхь йолчу К1ЕНТАШНА Лерана Ду Х1АРА Дешнаш. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Соьца ваха лур вуй хьо?! Лекхачу ломал ойла йолуш. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Тейпана Дишни йо1 ю со. суна хьо дукьа еза. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Соьца ваха лур вуй хьо?! Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. Соьца ваха лур вуй хьо?! Хьомениг соьхь ниса кхета, хьо дюнена меха хета. 31.Ислам Яхъяев - Дагна88.Вайнеха Зезаг - Турпал Джабраилов (4 : 42 мин). Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Тейпана Дишни йо1 ю со. Г1илакх доьнал шеца долаш вайнеха к1ант воьвзина.Зезаг санна хаза ю со. Тейпана Дишни йо1 ю со. Дуэт ХЕМА вайнеха къант эксклюзив new 15 тыс.\nКак сберечь энергию дома и в школе


Къилбаседа Кавказан метта Гуьржийчоь хIунда хоржу Оьрсийчуьрчу туристаша?\nОьрсийчоьнан пачхьалкхан Думан депутато Дегтярев Михаила хьехар дина бахархошна, Гуьржийчу лелачу метта садаIа Къилбаседа Кавказе гIо аьлла. "Къилбаседа Кавказера курорташ башха ю, кхузаманахьлера а, йораха а ю. Шен рожехь кеманаш ду лелаш ХIинжа-ГIала а, Соьлж-ГIала а, Владикавказе а, Нальчике а, Минводе а. Дуьйла Къилбаседа Кавказе, ерриг республикаш хьоьжуш ю, массо хIума а болх беш ду цигахь. Цигахь массо а бу оьрсийн мотт буьйцуш, лелаш ду Оьрсийчоьнан сом, кхерамазалла ю лаккхарчу тIегIантIехь. Ткъа Гуьржийчохь дан хIума дац аш", -- бохуш вара иза ша куьйгалла дон Думан культурехула а, спортехула а, туризмехула а, ткъа иштта кегийрхойн гIуллакхашкалуа а комитето бинчу белхан жамIашна хьажийначу зорбан-конференцехь.\nДепутато дIахьедар дира, шена нийса хета аьлла, Гуьржийчу рожехь кеманаш лелар сацор, цу махкахь Оьрсийчуьрчу туристийн кхерамазалла ларйеш ца хиларна.\nДуман комитетан гIандас дийцарехь, 2018-чу шарахь Гуьржийчохь хилла Оьрсийчура 2 миллион турист. Цу наха гуьржийн махкахь дайина 3,5 миллиард доллар, ткъа иза 10 сов процент ю цу пачхьалкхехь оцу шарахь IаIийначу дерриг а рицкъан (ВВП).\nДегтяревс дуьйцург бакъдерг делахь, стохка хIора оьрсийн туристо юккъерчу барамехь дайина Гуьржийчохь 110 000 эзар сом.\nДуьненаюкъарчу Валютан фондо (МВФ) далочу терахьашца, 2018-чу шарахь Гуьржийчохь IаIийна дерриг рицкъ дара, лараран кепе хьаьжжина, 16-43 млрд доллар.\nХууш ма хиллара, Оьрсийчоьнан Iедалш дуьхьалдевлла Гуьржийчоьнна Тбилисехь Мангалан-беттан 20-хь дуьхьалонан акцеш юьйлаелчхьана. Цкъа дуьххьара оппозици эргIадъяханера Оьрсийчоьнан Госдуман депутатана Гаврилов Сергейна Тбилисехь православин парламентийн ассамблея схьаелла а, Гуьржийчоьнан парламентан спикеран гIаьнта хаа а бакъо яларна.\nЦул тIаьхьа политикан ницкъийн резабацар дирзира и дуьхьалонан акцеш охьатаIош демонстранташна ницкъ бинчу Iедалшна дуьхьал.\nДукха хан ялале жоп кхечира Кремлера: Гуьржийчоь Оьрсийчуьрчу туристашна кхераме а лерина, сацийра цига рожехь Оьрсийчуьра кеманаш лелар.\nАмма цуьнга хьажна доцуш, Оьрсийчуьра туристаш садаIа лелаш бу луларчу пачхьалкхе, хьалха санна дукха бацахь а.\nКъилбаседа Кавказехь туризман бум ю ала цкъачунна хьалхе ду. Къилбаседа Кавказан федералан гонан 2035-чу шаре кхаччалц йолчу Пачхьалкхан туризм кхиоран Стратегина цуьнан бахьана го кхачамболлуш дика а, оьшшучул а туристийн инфраструктуран объекташ ца хилар. Цул сов, тоам боллуш кечбина бац туризман индустрин белхахой. Ду кхин долу бахьанаш а.\nМасала, 2017-чу шарахь ларарца, Къилбаседа Кавказехь яра 800 гергга хьешан хIусам а, санатори а. Вушта аьлча хIора 1000 вахархочун кхочу царах 0,081. Ткъа и терахь шозза лахара ду Оьрсийчуьра юккъера терахь схьаэцча.\nЛакхохьа хьахийначу Стратегино билгалъяьхна Къилбаседа Кавказерчу субъекташкахь уггар хьалха туризм кхио еза меттигаш.\nДагестанехь уьш ю Дербент гIала а, Таркхойн хIордан берд а, ГIалгIайчохь – Джейрахан кIошт, ГIебартойн-Балкхаройчохь – "Приэльбрусье" къоман парк а, Нальчик а, Гебартой-Балкхаройчохь – ломара салазаш хохку курорташ Архыз" а, "Домбай" а, Къилбаседа ХIирийчохь – Владикавказ а, "Алания" къоман парк а, Нохчийчохь – Соьлж-ГIала а, Къоьзан-Iам а, Ставрополан махкахь – "Кавказские Минеральные Воды" олу вовшах хоттаелла цхьамогIа гIаланаш а.\nВуьшта аьлча, пачхьалкхан Къилбаседа Кавказехь туризм кхиорца йоьзна планаш хIоразза а хIуьтту дагалаьцна йоцчу халонашна хьалха. Кху бIаьста, масала, Къилбаседа ХIирийчохь дов иккхира туризмаца доьзна, лаьмнашкахь фотосесси йинчу евзачу блогерна кхерамаш тесначул тIаьхьа. Цхьаболчу хIирийша дукха эвхьаза зелар лаьррера цу йоIа ломахь даьхна сурташ.\nРадикалаша тIелетарш дар лахделлехь а, цу регионехь юкъа-кара тIематасадаларш хуьлу ницкъаллин структурийн белхахойн а, тIемалой лоручу нехан а.\nТIехула тIе, дуккха а хаттарш дуьсуш ду низамашлардечу органаша бечу балхах лаьцна а. Вуьшта аьлча, Къилбаседа Кавказехь туристийн кхерамазалла цкъачунна зIуган бен тIехь гIуллакх ду. Ткъа цо хьалххе дуьйна аьтто боцучу хьоле хIоттайо Къилбаседа Кавказан регион, луларчу Гуьржийчоьнца юьстича.


ООН-о кхайкхам бина ОвхIанистанан лулахошка дозанаш ма къовла аьлла\nОвхIанистанера бевдда мухIажарш\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин (ООН) мухIажарийн гIуллакхашкахула йолчу агенталло кхайкхамбина ОвхIанистанан лулахошка, дозанаш диллина дита аьлла. ОвхIанхойн йоллу пачхьалкхехь тIелетарш долийна тIалибаша, эзарнашкахь бахархой уьдуш бу тIемалойх.\n"Гуманитаран катастрофан дозанехь ду хIоьттина хьал", - дIахьедина ООН-н мухIажарийн гIуллакхашкахула йолчу лакхарчу комиссаран Урхаллан официалан векало Манту Шабияс пIераскан дийнахь Женевехь дIаяьхьначу брифингехь.\nХьалхо Iедалхойн ницкъийн карахь хилла провинцеш шайн куьйгакIел а ерзош, тIелеттачу "Талибанан" тIемалойх уьдуш бу эзарнаш божарий, зударий, бераш.\n"Маьршачу нахана кхерамзалла латтон ницкъ ца тоарна, барам боцуш дукхачу нехан дахар кхерамна кIел ду. ООН кийча ю къоман Iедалхошна гуманитаран гIо кхачор шордан, царна мел оьшу а", - тIетоьхна Мантус.\nОцу юкъанна, ООН-ан Дуьненаюкъарчу кхачанан программин векало дIахьедина, ОвхIанистанерчу бахархойх кхаа декъана даар-малар дIакхачон аьтто бац аьлла. Ши миллион овхIанхойн берашна маса гIо оьшу, аьлла программан векало Фири Томсона.\n"Тхо кхоьру, хьал кхин тIе а эшна хиларна тIейогIучу хенахь", - дIакхайкхийна Фирис. Цо бахарехь, шо чекхдолучу хенахь пачхьалкхехь мацалла эшон оьшур ду 200 миллион доллар.\nООН-ан зерашца, ОвхIанистарнерчу 390 эзар стага дIатесна шайн хIусамаш шо карадеачхьана.


Вай мехка гIолла мар-сесаг дIа-хьа къастар совдоалаш доагIа\nАьтинга бетта 22 ди 2021 шу\nУкх ворхI шера Россе гIолла мар-сесаг дIа-хьа къастар дукхагIа хулаш латт. Россе бахача наха юкъера вахара хьал хьаийцача, укх шера хьалхарча пхе бетта 251 моттиг я мар-сесаг шоайла къаьста аьнна, хоам бу НСН, FinExpertiza яхача халкъашта юкъерча аудиторско-консалтингови тохкамо.\n2021 шера, наджгамхой бетта денз сели беттага кхаччалца йолча хана, цу организаце яхачох, дIадахача шера хинначул 44% дукхагIа я Россе ерригача регионашкара хьал хьаийцача, мар-сесаг шоайла къастара моттигаш.\nХьагучох, цунна бахьан да латташ дола пандемия оала лазар.\nХоам бу ГIалгIайче гIолла, из хьал кхы а дукхагIа хиларах (3,5 дукхагIа), Нохчашкахьа (2,7 -дукхагIа), Селашкахьа (2,I -дукхагIа), ГIаьбартой-Черсий (2 -дукхагIа), Къилбаседа — ХIирий (2- дукхагIа). ПхийттлагIча мугIаре латт Москва — цига из хьал 63% да.\nТохкамхоша баьча балхага хьежача, 2020 шера эггара кIезигIа дар (1000 сага юкъера мар-сесаг шоайла къастар) хьал, сели беттагара дIадоладенна, мангала беттага кхоачаш Къилбаседа — Кавказа республикашка. Цу тайпара ГIалгIачеи, Нохчашкахьеи из дар-0,6%.\nЭггара кIезигагIа да Белгородске (15%), Воронежски (19%), Калининградски областашка (19%), Хакасе (20%), Ненецки автономни округе (23%).


Кадыров Исламах муха хилла «мостагI»?\nКадыров Рамзанна байташ яьхнера Кадыров Ислама...\nКадыровгIеран исторехь дуьххьара ду «шайниг» хIаллаквеш\nКадыровгIаьра жоп лучу Нохчийчохь лаккхарчу даржашка вохуш лелийна волу Кадыров Ислам, дукха нах цец а бохуш, ваьккхина зуламхочун «дарже».\nБакъду, Кадыров Рамзанан тобанерчу кхечу декъашхошка ма-кхаччара кхаьчна дара хьаькамалла цуьнга а.\n2009-чу шарахь долийра, жима воллушехь, иза даккхийчу даржашка хийшор. Оьрсийчоьнан исторехь уггаре къона мэр вира 25 шо долчу Исламах. Пайде хилла цунна, ша мехкан куьйгалхочун маьхчин воI хиларал а совнах, цуьнан зудчун, Кадырова Меднин, йишин йоI ялор а. Я хIиттийна хила мега Ислам даржашка, цуьнгахь баккъал а цхьа корматалла а карийна. Цунах дерг тахана цхьа а маьIна дац дийца.\nГенна дIа йовза йолаелира Кадыров Исламан цIе блогер-оппозиционер Абдурахманов Тумсо ша цуьнгара лайна аьхзалла гезъяха волавелча. Соьлж-ГIалин цхьана урамехь, шен машенахь воьдуш, маж бахьанехь, салфийа ву, аьлла, сацийна Абдурахманов цунах бIаьрг кхеттачу мэро Кадыров Ислама. Оцу дийнахь лачдаьлла Тумсон дахар - шен доьзал а, нана а, ваша а эцна, махкара вада дезна цуьнан.\n2018-чу шеран Марсхьокху-баттахь, ша Абдурахмановца къамелдеш, Нохчийчоьнан парламентан спикеро Даудов Мохьмада элира: «Ислам тахана вац болхбеш цхьаьнхьа а, я Iедалхо а вац».\nДаудов: Кадыров Ислам цхьанхьа а балхахь вац\nКадыров Ислам Нохчийчоьнан куьйгалхо вен дагалаьцна хиллачийн декъахь хилла мега, яздира шен материалехь «Керлачу газето» («Новая газета»). Цо дийцарехь, Исламан телефонаш тIехь йолчу книги тIера схьа а язйина, Кадыров Рамзанан мостагIашка цуьнан телефон елла Исламан гергарчу цхьамма (Яхиханов Валида). Мехкан куьйгалхочо бакъдира ша вен гIортар, цул тIаьхьа гIаттийна бехктакхаман гIуллакх. Нохчийчуьрчу талламчийн версица, Кадыров Рамзан вен Iалашо хIоттийнарш бу вежарий ЯмадаевгIар.\nIораваьккхинчул тIаьхьа, хезаш хилла а воцу Кадыров Ислам цIеххьана мехкан телеэкранехь гучуваьккхира, шина а куьйгах хьерчийна кисеш а долуш.\nБацара битамаш Ислам даржера дIавокху ала, амма Охан-беттан 25-чохь Кадыров Рамзана яздира шен инстаграмехь, «низамхойн урхаллех жоп луш хилла Iедалан кабинетан куьйгалхочун гIовс Кадыров Ислам дехьаволуш ву низамхойн урхаллашка», аьлла. Амма ца яздинера, стенга билггал дехьавоккхуш ву Ислам.\n«Кавказ.Реалиигахь» йолу информаци юьхьаръэцча, Кадыров Ислам, мехкан куьйгахочунна а ца хууш, финансашца шена ма-тов лелар ду, гарехь, цунна дуьхьалдаьккхинарг.\n«Цуьнгара массо а хIума дIадаьккхина, ша Iедалехь Iаш цо мел гулдинарг», - бохура хIетахь хьостано.\nТIаьхьо мелла а бахам шен долахь бита, бизнес лело магийра цунна Кадыров Рамзана – ягориг юхку станци.\nАмма кхин вацара Ислам Кадыров Рамзанна гергахь. Инстаграме суьрташ а дохкуш, ден маьхчица гергарло меттахIотто гIиртира иза – 2017-чу шеран Стигалкъекъа-беттан 27 дийнахь Мархийн бутт тIекхачарца декъалвира цо Рамзан. Амма цул тIаьхьа, кхин а цхьа-ши пост а хIоттийна, дIакъевлира шен Инстаграмера агIо-аккаунт.\n«Грозный» телекомпанино, ша Кадыров Ислам Iоравоккхуш, ца дуьйцу иза мэран даржера дIа ца ваьккхинийла - низамхойн урхаллех жоп лучу вице-премьеран меттера вохинийла (деза лоруш ду и дарж, ца тешадо иза «доьзална» уггаре уллерчунна бен).\nКадыров Исламан хьал да хьоьгур воцуш дуйла хаийтира «Грозный» телегойтийло деношкахь, мехкан куьйгалхо Оьрсийчоьнан президентца Путин Владимирца Малхбалехула лелачу юкъанна. Хьовсархой цецбехира телеканало ша Кадыров Рамзан гойтучу сюжетехь цхьаьна нисвеллачу Исламан юхь леррина дIакъовларца.\nТкъа селхана Грозный» телекомпанино гайтина видео йовзуьйтуш къамелдечо гезйоккху хьаькамера къизалла: электрошокерца ток етташ, зударий Iадийна хьийза Соьлж-ГIалахь мэр ша волчу муьрехь Кадыров Ислам, наханна тIе доцурш кхуьллу цо, цадинарг дина ала, динарг дареде, бохуш, мохь хьоькху, Iазап латтадо цаьргахь.\nПрограмма дIахьочо бахарехь, телеканало видео Iедале дIаелла, Кадыров Ислам жоьпе озавайта. Иза а ду Нохчийчохь керла хIума: тележурналисташа шаьш къизаллех долу тоьшаллаш низамхошка дIакхачийна алар.\n"Кавказ.Реалиино" видео хьокъехь къамел дира Нохчийчоьнан Iедалерчу хьостанца. Экс-мэро лелийна къизалла гойту сюжет телеканалехула Iораяккха магийнарг Кадыров Рамзан ву, цуьнан гоно цкъа хьалха дийцаредира, муха, маца иза дIагойту, цул тIаьхьа йовзийтина нахана, боху тешо.\nВидео гайта стенна эшна? Оцу хьокъехь дукхахболучарна хетарг цхьаъ ду: Кадыров Рамзан нийсонан да ву, цунна хийраниг а, гергарниг а бен вац, нагахь санна иза харцо лелош гучуваьллехь, боху ойла ю ночашлахь яржош.\n«Инстаграмехь» оцу видеона буха массарел хьалха «лайкаш» хIиттийначаралахь нисвелла, ша а нах хьоьгучу хьолехь воцу Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министран хьалхара гIовс Алаудинов Апти. Махкахь дуьйцу, иза ша а ву Кадыров Рамзанан «куьйга кIел» нисбеллачаралахь, цундела гIерта цунна хьалха «цIанвала», бохуш.\nКадыров Ислам жоьпалле озоро хийлачу хьаькамна хоуьйту шегара хьал тешаме доцийла. Гарехь, эрна а дац иза – кестта «баккхий хийцамаш» хила мега Кадыров Рамзанан гонехь.\nКадыров Исламан некъ:\n2006 шо – Нохчийчуьрчу полицин эскаршкарчу "Терек" декъехь шен белхан оьмар дIайолайо цо;\n2009 шарахь хIоттаво – Нохчийчоьнан куьйгалхочун гIоьнча;\n2010 шо – Майраллин орден;\n2011 шо - Кадыровн орден;\n2012 шо, юьхь – Соьлж-ГIалин мэран хьалхара гIовс;\n2012 шо, юкъ – Нохчийчоьнан министрийн кабинетан куьйгалхочун гIовс, бахамаллин, лаьттах доладаран министр;\n2012 шо, чаккхе – Соьлж-ГIалин мэр;\n2015 шо - Нохчийчоьнан куьйгалхочун а, министрийн кабинетан а администрацин куьйгалхо;\n2016 шо – министрийн кабинетехь вице-премьер, жоп ло низамлардаран урхаллашца а, муниципалитеташца а йолчу зIенех;\n2017 шо, бIаьсте - дIавоккху массо а даржашкара, цхьана ханна латтаво цIера аравала бакъо йоцуш.


Тверерчу жимчу стеган гергара нах лоьху Кадыровс Нохчийчохь\nТовбеца-бутт 21, 2019\nТверь гIаларчу урамашкахь латархочун Ефимов Андрейн Кавказера гергара нах лоьхуш ву Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан. Хьалхо дIахьединера цо, шен бакъйолу цIе Алимерзаев ИбрахIим а ю, шен нах лоьхуш ву ша аьлла.\n"Комсомольская правда" газетано яздарца, документашца а догIуш, ши бутт хан йолчу хенахь Тверерчу зудчо шен цIартIе ваьккхина хилла и кIант. Амма иза ца теша, шен дас а, нанас а ша дIавелла хир ву аьлла. Социалан машанашкахь Ефимовс шен да-нан нохчий хилла, ша шен гергара нах лоьхуш ву аьлла, яржийна видео гинчул тIаьхьа, цунна орцахваьллера Тверан кIоштара Кадыровн векал Тарамов Хьасан а, меттигера диаспора а.\n"Тхойшиъ цхьанакхеттера, ас цуьнга аьлла, маьршша Нохчийчу ван йиш ю хьан, хьоьга сатуьйсур ду цигахь. Республикехь жигараллица лоьхуш бу цуьнан гергара нах, амма цкъачунна хууш хIума дац. Ефимов Нохчийчу ваха кечам беш ву",- аьлла Тарамовс.


Нохчех схьабевлла Оьрсийчоьнан турпалхой\nГезгмашин-бутт 27, 2017\nПропагандан Iалашонца турпалхо вина советан эскархо хилла нохчо дIаваьккхича, президенто Ельцина уггаре хьалха Оьрсийчоьнан турпалхочун дашо седа белла нохчо ву Дудаев ДжовхIар вуьйш дакъальцна ФСБ-н белхахо Ханалиев Iумар-Паша.\nНохчех схьабевлла Оьрсийчоьнан турпалхой new\n1996-чу шарахь Охан-беттан 21-чу дийнахь Хабаровскехь визитаца волу Оьрсийчоьнан президент Ельцин Борис ресторанехь сакъоьруш вара, Нохчийчохь Гехи-чу эвлан йистехь сателлитан телефонехула къамел деш волчу президентана Дудаев ДжовхIарна тIеман кемано ракеташ тухуш.\nТой марсадаьлла доьдуш а долуш, Ельцинна тIевера Iедалан зIенах жоп луш волу эпсар. Цо бохура шен хьакаме, федералан кхерамазаллин сервисан директор ву сихонца телефонехула вист хила лууш.\nЕльцин ша цхьаъ чувахара леррина кечйинчу зIе йолчу кабинетана. Амма мел чIогIа дуьйцург ца хазийта кечйина чоь иза хиллехь а, Оьрсийчоьнан президенто гIадвахана бетта мохь хезаш бара массарна а.\n«Иза шеко йоцуш бакъ дуй? Бакъ дуй иза?.. Эхь, баркалла. Соьгара турпалхочун седа!», - аьлла, шен къамел а дерзийна, дукха чIогIа серлаваьлла, хелхаран боларца стоьла тIе шершира Ельцин.\nОцу минотехь, дош а эцна, тахана вайн дезаде ду аьлла, кад айира Оьрсийчоьнан куьйгалхочо!\nШолагIчу дийнахь кху дуьнентIерчу агенталлаш хаам бира, Дудаев вийна аьлла.\nЕльцина ша лур бу аьлла Оьрсийчоьнан турпалхочун седа беллачех цхьаъ вара цхьанне а вевзаш воцу Дагестанерчу Хасавюртан кIоштан ФСБ-н декъан хьаькаман когаметта Ханалиев Iумар-Паша. Цу стагах лаьцна шен «Лубянская Преступная Группировка (ЛПГ) книги тIехь дийцира цу хенахь ФСБ-хь лаккхарчу даржехь болх беш хиллачу Литвиненко Александара.\nХаналиевс схьадиллира Оьрсийчоьнна гIуллакх дан баханчу кхузаманахьлерчу нохчийн Оьрсийчоьнан турпалхойн цIерийн йоза.\n1992-чу шарахь Оьрсийохь «Оьрсийчоьнан турпалхо» цIе юкъаяьккхачхьана, дийна а волуш, Нохчийчохь тIом беш волчу Ельцина пропагандан Iалашонца 1996-чу шарахь и цIе елларг вара цхьа нохчо - ШолгIа Дуьненан тIамехь дакъалаьцна волу Абдурахманов Канти.\nЦу кепара, ма-дарра аьлча, шайн исторехь дуьххьара нохчаша кхоьллинчу йозуш йоцучу республикан лидер вуьйш дакъалаьцна стаг вара Ельцина керлачу Оьрсийчоьнан турпалхо ву аьлла къайлахчу указаца дашо седа белла хьалхара нохчо.\nХаналиев Iумар-Паша, "Московский комсомолец" газета, 2017.\nЦул тIаьхьа даьллачу 20 шарахь Оьрсийчоьнан уггаре а лакхара лоруш йолу турпалхочун цIе елла 20 сов нохчочун. Уьш берш а аьлча санна бу Ичкерина дуьхьал бевлла нах.\nЦарна юкъахь ву, масала, оццу Ельцинан указаца турпалхочун цIе тиллина волу нохчийн тIемалоша Оьрсийчоьнан Iедалшкахьара а ваьлла ямарт хиларна вийна Хьалха-Мартан кIоштан куьйгалхо Эльмурзаев Юсуп.\nЭльмурзаев Юсупана Хьалха-МартантIехь хIоттийна хIоллам.\nНохчийчохь шолгIа тIом боьдуш Путин Владимира масал ийцира шел хьалха хиллачу куьйгалхочух.\n«Оьрсийчоьнан турпалхо» цIе тиллира цо 2004-чу шарахь Соьлж-ГIаларчу стадионехь, эккхийтар а дина, вийначу Нохчийн Республикан куьйгалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжина. Цуьнан кIант Кадыров Рамзан Оьрсийчоьнан турпалхо хилира оццу шарахь ГIура-баттахь.\nОьрсийчоьнан турпалхой хилира 1999-чу шарахь оьрсашкахьа бевлла вежарий ЯмадаевгIара. Ямадаев Джабраилах турпалхо вира, 2003-чу шарахь нохчийн тIемалоша вийначул тIаьхьа. 9 шо хьалха, 2008-чу шарахь Гезгмашин-баттахь Москох Кремлан уллехь вийна Ямадаев Русланна дашо седа белира Путина 2004-чу шарахь.\nТкъа «Восток» батальонан командир волу Ямадаев Сулима Оьрсийчоьнан турпалхо хилира 2005-чу шарахь.\nОьрсийчоьнан турпалхочун цIе елира Путина 1992-чу шарахь дуьйна Ичкерийн Iедалшца къийсам дIахьош волчу «Запад» батальонан командирана Какиев Сайд-Мохьмадана.\nIожалла карийначул тIаьхьа Оьрсийчоьнан турпалхойх дIатуьйхира, тIемалоша вийна кхин а масийтта стаг: Веданан кIоштан администрацин куьйгалхо Загаев Амир, Теркйистан кIоштан администрацин куьйгалхо Завгаев Ахьмад, чоьхьарчу эскаран ротан старшинан даржехь хилла Дангиреев Михаил, ГИБДД-н инспектор Басханов Ризван, шайн хIусаман чуваьлла тIемало вийна, амма ша а кхелхина 15 шо долу кхиазхо Ташухаджиев Мохьмад.\n2003-чу шарахь Оьрсийчоьнан турпалхочун седа белира президенто Путина Нохчийчуьрчу ОМОН-ан командирана Газимагомадов Мусана. Иза госпиталехь велира 2003-чу шарахь Охан-беттан 4-чу дийнахь, некъахьовзам хиллачул тIаьхьа.\nТIедогIучу шерашкахь царах дIакхийтира кхин а иттех стаг, коьртачу декъана цхьацца тIемашкахь дакъалаьцна байина а, хIинца а дийна болу милцой, шайна юкъахь Лорд шех олуш волу республикерчу парламентан куьйгалхо Даудов Мохьмад а волуш.\nОьрсийчоьнан турпалхой Кадыров Рамзан а (аьрро), Даудов Мохьмад а.\nВай лакхохьа хьахийначу Ханалиевх лаьцна аьлча, 2004-чу шарахь Кадыров Ахьмад-Хьаьжа вийначул тIаьхьа хиллачу Нохчийн Республикан харжамашкахь дакъа лецира цо. Амма и дарж дIалаца аьтто а ца хилла Москох юхавирзина тийна-таьIна вехаш вара иза Рублевкехь, цхьана буса баьхкинчу зуламхоша, ницкъ а бина, Дудаев вуьйш жигара хьовзарна белла турпалхочун дашо седа дIабаккхалц.\nМосковский комсомолец газето яздарехь, хIинца и седа юхабезор коьрта Iалашо лаьцна вехаш волчух тера ду Ханалиев.\nТахана - турпалхо, ткъа кхана? (видео)\nШалха ду Нохчийчохь беллачу десантхойх дуьйцурш\nНохчийчуьрчу дешархошна кхузаманахьлера турпалхо хета… Бузова\nКадыров шен ширачу мостагIчунна тIаьхьаваьлла\nИлларионов: Оьрсийчоьнан куьйгалхочуьнга хьаьжжина бу цо тIеийзабо нах а\nИнарла Мунаев Iиса Украинехь кхелхарх лаьцна хаамаш баьржина\nДудаев ЖовхIар - нохчийн маршонан баьчча\nИчкерин Президент ДжовхIар Дудаев вийна 20 кхаьчча тахана\nЗакаев: TIемалошна оьшуш дацара Кадыров Ахьмад-Хьаьжа вер\nЗакаев Ахьмад: Нохчий бийца а, байъа а кIордо хан ю гIазакхашна\nКиевехь лаьцна нохчийн батальонера иччархо «Зона»\n25 шо хьалха Нохчийчоь маьршаяьллера Оьрсийчоьнан эскарх\n21 шо даьлла нохчийн хьалхара президент Дудаев ЖовхIар вийна\nКерлачу Энгенахь ша стаг верна мукIарло дина вахархочо\n3500 эзар соьмах хене валар\nМила тоьлур ву аьлла хета шуна Мейвезер Флойд Нурмагомедов Хьабибах латахь?\nНурмагомедов Хьабиб тоьлур ву 0 %\nМейвезер Флойд тоьлур ву 83 %\nЦхьа а ца тоьлуш доьрзур ду латар 0 %\nЦа хаьа 17 %


Европера Адамийн Бакъонийн Кхел яцахьара йиш яцара нохчийн\nДечкен-бутт 14, 2014\nФранци -- Вилспет ю Страсбургера Адамийн бакъонийн Кхелана хьалха лаьтташ, ГIуран беттан 21, 2013\nШина тIамо хеназа дIабехьнарш, доьза байинарш эзарнашкахь багарло Нохчийчохь. Бехк боцуш хIаллакьхиллачеран дукхалле хьаьжча, Еврокхеле арз -леткъам бан арабевлларш дукха бац. Юххера стаг вайначу бахархошца къамел дича билгалдолу, цкъадолчунна, цу лакхарчу суьде дов кхачо таро цахилар.\nВайнахах дозаделла бIеннашкахь девнаш листина Страсбурган Еврокхелехь. Царех 200 сов дов дIадирзина Нохчийчуьра тIеман хиламаш бахьнехь Оьрсийчоьнна токхамаш бар тIедожош. Бакъонашларьярхоша тIаьххара гIардаьккхинчу терахьца оьрсийн тIеман ницкъаша лецна дIа а бигна, доьза вайина 36 вахархо бахьнехь, тIеман министараллин эскархой бехке а лерина, 2млн.300 эзар евро такхар тIедожийна Оьрсийчоьнна. Вуьшта аьлчи Дуьненан юкъарчу кхело Кремал бехке йина шен хенна куьг бехке зуламдай схьакаро ладаме гIулчаш цаяхарна.\nХууш ма-хиллара, вайнехан коьрта лазам а, ладегIам а хилла лаьтта лецна дIа а бигна ларйоцуш байнарш. Мел бу а ца хууш дукха бу цхьанха баха бевлча доьза байнарш а, нана йолчу хIоьттина, йиша -ваша гина схьабогIу аьлла, цкъачунна арабевллачохь доьза байнарш а. Царех цхьаннах дуьйцуш ю Старопромысал кIоштера яхархо Макка.\nМакка: «1996-чу шарахь вайна сан йиша яхнарг. Март баттахь нана йолчу чухIотта араваьлла иза, Маяковски стадионна сехьаваьллий хаьа, цул тIаьхьа тIепаза вайна. Кхин тIейоьхна йовха бедар а йоцуш беркъа, кога туьйдина тудургаш хилла. Ишта вахана иза вайна-кх.\nШирван яра цуьнан цIе. Тоьлла дегI а долуш, товш, безамехь стаг вара, велавеллий бен стаге дIа а ца хьожуш. 30 шо бен кхин хан яцара. Цуьл тIаьхьа-м 17 шо а даьлла. ГIаш ваха а гена юкъ яцара, цуьнан нана еха меттиг. Кху сохьта а сатуьйсуш Iаш бу гергарниш, оццул хан яьллехь а. Байначу нехан массо тептарш тIаьх-м ву иза. ТIехIотта барз ца хилча, наха шайн стагах дог ма ца дуьллу»\nТайп-тайпанчу хьостанаша бен-бен терахьаш а далош Нохчийчохь эзарнашкахь бу тIепаза байнарш. Царалахь кIезиг бац Дуьненан юкъарчу кхеле орца муха деха деза ца хуурш а, кечдина кехаташ чудала таро йоцурш а. И санначех хуьлчух тера ду Маккас буьйцуш болу БициевгIар а.\nМакка: «ДIавалахь церан арз-леткъам бийр болуш стагга а вац.Кхуьнга хIумма а ца олуш марвашас цхьаъ лела-м дина,амма Европерчу суьде бовла тарой олуш бац уьшша-м»\nЗулам дина, къизалла гайтина веккъа цхьа билггал стаг а, лаккхарчу даржашкахь лаьттина Iедалда вехна а ца Iаш,дийнна пачхьалкхаш жоьпе йоьхуш Европехь болх беш Дуьненан юкъара кхел хиларна далла хастамаш беш бу цхьаболу вайнах.\n«Нохчаша тIехь лелийна боьха мел дерг Iорадаккхарал сов Еврокхелехь нахала дохуш лаьтташ ду Оьрсийчоьнан тIеман министаралло а, куьйгалхоша а кхузахь, адамийн дахар цхьана а чоьте ца оьцуш, лелийна доза доцу харцонаш. Нахана ахчанца гIо хиларал сов стенан меха ду юх-юха а Оьрсийчоьнан куьйгалхой а тIеман буьйранчаш а цу кхело юьхьIаьржа хIиттор.»\nГерггарчу барамехь ишта хьажам бу бахархойн. Схьагучу суьртехь вайнахана цу суьде кхачош долу девнаш кесталгIа лахлур ду бохург аьттехьа а дац.


Маж йолу аьрзу — Википеди\nМаж йолу аьрзу\nМаж йолу аьрзу — (Gypaetus barbatus), (оьрсаша "Бородач" олу). Йоккха аьрзу ю иза готтийро деха тIемаш а долуш, деха йIога а долуш. ЧIениг кIел морсачу месийн маж ю цуьнан. Настаршна тIехь а, пIелгашна тIе кхаччалц месаш ю. Букъ Iаьржа бу. ЧукIело сирло ю, ал бос а бетталуш. Корта кIай бу, бIаьргашна тIоьхула Iаьржа томмагI а долуш. Шок етташ санна ду цуьнан екаран аз.\nУьш хуьлу Кавказан лаьмнашкахь, Юккъерчу Азехь, Алтайхь, дозанал арахьа кхилбехьарчу Европехь, Африкехь. 5-6 шо кхаччалц кIорни ца доккху маж йолчу аьрзуно. Стен, боьршан ши аьрзу даиманна цхьана хуьлу. Баннаш адам тIе ца кхочехь, ламанан даккъашкахь, мокхазан, тIулган бердашкахь до цара.\nМаж йолчу аьрзунан бен боккха хуьлу, цхьа метр стомма а ши метр го болуш а. Баннаш до диттийн генех, кердагех, тIергах. И цхьа бен дукху а шерашкахь лаьтта. ХIоьаш 1 я 2 хуьлу ал басахь, мокха тIедарчий а долуш. Шина, кхаа баттахь гIовтту кIорнеш. Ижонна таллар хIаваэхь го туьйсуш ду. Еллачу бежанан дилх а, даьIахкаш а, акхарой а, олхазарш а доу цо.\nБухара класс: Neognathae\nБухара доьзал: Aegypiinae\nКуц: Маж йолу аьрзу\nIUCN 3.1 Least Concern : / 22695174\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Маж_йолу_аьрзу&oldid=1785583»\nТӀаьххьара хийцам бина 2017, 9 январь 12:19\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2017, 9 январь, 12:19.


Францера бакъоларъярхо:"Нохчаша интеграци тIе ца оьцу бохург бакъ дац".\nЕвроперчу нохчийн гулам\nФранцерчу йозуш йоцчу цхьаьнакхетараллаша дIахьедар арахецна политикан мухIажарна Гадаев Мохьмадна Оьрсийчу депортаци яр а, оцу бахьаница иза Нохчийчуьрчу ницкъхой каракхачийтар а шайн Iедална бехкедеш. Оцу документа буха куьйгаш яздина Comite Tchetchenie ("Нохчийчоьнан комитет") а, Amnesty International-ан Францерчу декъан а векалша.\n"Францин Iедало Гадаев махкахваккхарца шога талхийна кхераме йолчу, тIехь Iазап а, гIело а латтор йолчу пачхьалкхе стаг дIа цахьажоран принцип", боху дIахьедаро. Цул совнах, авторша билгалдоккху, "адаман дахар а, цунна тIекховдар юхадаккхар а" дуьйцучохь цхьа а юкъарадахарш дан йиш яцар. И принцип "массо а пачхьалкхаш ларъян декхаре хилар, дуьненаюкъарчу могIарчу бакъонийн императив иза хилар" билгалдоккху цара.\nГадаевн историно сингаттаме баьхна Францера а, Оьрсийчуьра а бахархой. 2010-чу шарахь Нохчийчуьра ведда иза, ша вадорах а, тIехь гIело латторах а, пхеа баттахь Соьлжа-ГIаларчу ОМОН олучу ницкъхойн базехь кхабарх а дIахьедар а деш. Гадаевн доьзална политикан тховкIело елла хилла Польшехь, ши шо даьлча цигара уьш дIабахна Франце. Ша эмиграцехь волуш цо тоьшалла дина Нохчийчохь ницкъхоша низамехь а доцуш, лаьцна латтош волчу кхечу вахархочун, Умарпашаев Исламан гIуллакхан хьокъехь.\nФранцехь Гадаевс юкъараллин болх дIакхехьна, накъосталла латтийна ша санна болчу муIхажаршна, декъахь хилла "Европерчу нохчийн ассамблеян а", "Барт-Маршо" юкъараллийн а. Мигранташна дуьхьал Iедалехь гIаьттина болам юьхьаръоьцуш, Лакхарчу Вьеннин департамент 2019-чу шарахь шозза гIоьртира иза Оьрсийчу дIахьажо, амма административан кхело юхабехира и сацамаш. Масийтта бутт баьккхира мухIажара депортацин лагерехь. 2021-чу шеран Зазадоккху-беттан 10-чохь мухIажаршна тховкIело ялар къасточу Халкъан кхело юхабаьккхира цунна депортаци кхайкхош бина сацам, амма иза Охан-беттан 9-чохь махкахваьккхира, Оьрсийчу дIакхачийнначу дийнахь Нохчийчуьрчу ницкъхоша бехктакхаман дов айдира цунна дуьхьал, цо низам а дохош герзаш лелийна аьлла. ХIинца лаьцна латтош ву Гадаев Нохчийчохь.\nКавказ.Реалиига Францерчу бакъоларъяран "Нохчийчоьнан комитет" цхьаьнакхетараллин куьйгалхо Шодо Паскаль ю Гадаевна хилла бохам стенна кхетта дуккхаъчу нехан дагах, Францерчу юкъаралло мел къобалбо мигранташна дуьхьал гIаттийна болам, кхидIа мел дахлур ду, даймахкахь низамехь боцу тIеIаткъамаш ловш хиларх шеко йоццушехь, нохчий махкахбахар дуьйцуш.\n– Францерчу кхечу бакъоларъярхошца цхьаьна Гадаев Мохьмадна депортаци ярна ахь хьо резайоцийла хаийтина. И ситуаци ша къастийна схьаэцча, хьуна хIун ца тайна?\n– Цхьаъ делахь, "Нохчийчоьнан комитето" нохчашна депортаци яр хIоразза а тидаме оьцу, депортаци йинчу хIораннах дог а лозу, Гадаев Мохьмадна лозуш санна. Шиъ делахь, Мохьмадах дерг: депортаци кхайкхош бинчу сацамна дуьхьал говзалла шайгахь йолччу эксперташа бархI агIонтIехь яздина документ дара, цо ма-дарра, аргументаш а ялош хоуьйтура, стенна мегар дац цунна депортаци ян. Амма Iедало хIетте а сацам бира иза Францера дIавахийта, ша эксперташа а, бакъоларъярхоша а бохучух ца дешаш санна.\nПаскаль Шодо, Францера бакъоларъярхо\nХууш ду, 2010-чу шарахь Мохьмадна мухIажаран статус елира Польшехь, иза цигара веанера Франце. Политикан статус луш, буьззина бух болуш карийнера даймахкахь иза низамехь йоцчу гIелонна бухахь валлор ву бохург. Нохчийчуьра, Оьрсийчуьра ситуаци хийца ца елла, цIахь цунна низамехь боцу тIеIаткъам бийр болуш бара.\n– КхидIа леллачу хиламаша гайтира иза: Шереметьевохь Гадаев ФСБ-н белхахоша шайгахь латтийра, цул тIаьхьа Новый Уренгой гIалара Нохчийчуьрчу ницкъхоша дIавигира. ТIаьххьара болчу хаамашца, Гадаев чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин ТIехьа-Мартанарчу декъехь ву, реза ца хилла бакъоларъярхошкара гIо тIеэца.\nМохьмад депортаци йинчаралахь дуьххьара вац, тIаьххьара ца хиларна кхоьру тхо.\n– Йозуш йоцчу прессин а, бакъоларъярхойн а тидам цунна тIехь мел бу, вониг ца хила там бу. Амма тидам лахлушшехь, цунна вуно ирча таIзар дийр ду. Европан Бартан пачхьалкхашкхахь депортацеш дIаяхъяларх кхоьру тхо. Мохьмад депортаци йинчаралахь дуьххьара вац, тIаьххьара ца хиларна кхоьру тхо.\n– Францерчу цхьаболчу политикаша а, хаамийн гIирсаша а популизман гIирс юкъабаьккхина, эмигранташкара вониг бен ца долу, уьш Францина хьашт бац, цара зулам дохьу, бохуш даржадо. Цунна хIун жоп лур дара ахь?\n– Массо а эмигрантийн хадабойла дац цхьа мах – ша-ша ву хIора стаг. Массо а нохчех а оьшуш дац юкъахь ала – стага ша-ша шех жоп царалахь а. Уьш вуно тайп-тайпана нах бу шайн амалшца, дешна хиларца, леларца, кханене гIертарца. Францера дахар дика тIеэцнарш бу нохчашлахь, иза хала тIеоьцурш а бу. Амма аьттехьа а ала йиш яц нохчаша интеграци хала еш ю. Уьш аьшпаш бу, вон цIе тIекхоллар ду.\nНизамехь йолчу интеграцина XXI бIешера чохь дуьхьал ца латтало, вайн массарна а делладелла лаьтта дуьне. Нехан бакъо ю дехьа-сехьа бийла, адамийн адамех хьулдала йиш яц. Кхеташ ду, уьш декхаре бу шаьш баьхкинчу меттигера низамаш а, ламасташ а лардан, амма низамехь йолу миграци тахана сацалур яц.\n– Хьуна хаалой Францерчу юкъараллехь мигранташна дуьхьалояр шагделча санна, иза Францерчу бахархойн лаамца лела болам болуш санна?\n– Халахеташ делахь а, хаало. Франци а, дерриг дуьненона а хала зама ю хIара. Iедале кхоччуш ца ялуш юьсу экономикан, социалан дукха проблемаш. Муьлххачу чолхечу заманахь а санна, проблемашна кхин нах бехкебан атта ду. Атта ду ала: "Вайн дерриг а телхина мигранташ бахьанехь".\nАмма атта ду атта жоп дала, бехк кхечарна тIебахьа, оьгIазалла, догдатIар, кхерамаш царна тIебассо.\nХаамийн гIирсаша, схьаоьций, дестадо хилларг, масала, Ниццехь а, Дижонехь а лелла сингаттам санна, бусалба нах зуламхойх а, террорхойх а тарбой. Юьйцурш ю нохчийн диаспора гучу а ялале проблемашкахь еха кIошташ. Амма атта ду атта жоп дала, бехк кхечарна тIебахьа, оьгIазалла, догдатIар, кхерамаш царна тIебассо.\nНохчех оцу ситуацехь дискриминацина кIелбахьа атта ду, хIунда аьлча, 1990-чу шерашкахь, маршонехьа гIертачу Нохчийчохь тIемаш боьлхучу хенахь дуьйна а кхолладелла деха церан негативан васт, уьш тIеман бIо, террорхой болчуха. ТIе вон цIерш а кхуллуш, цхьаболчу наханна атта дийца лаьа чолхечу хIуманех лаьцна. Оцо хьалха дIа ца йоху проблемаш.\n– Тахана Францин а, Европан Бартан а Iедалша хIун дан деза нохчийн а, кхиболчу мигрантийн-бусалбанийн а интерграци аттачу яккха?\n– Масех момент ю, суна хетарехь, парггIат нохчийн хьовха, ца ваьлла мухIажир хилларг массо а парггIат интеграци ян ца вуьтуш. Уьш дукха хьолехь мегаполисашка дIатарбо баха, масала, Парижан йистехь, буьту цхьа а гIо я терго йоцуш. Суна хетарехь, яккхий гIаланашкахь хал оду интеграци ян, кегийчу, юккъерчу бараман гIаланашца дуьстича. Йоккха гIала – иза иэеллачу культурийн бен бу, цигахь гIоьртина хьал лаьтта меттигаш нисло, цундела францойн юкъараллин мехаллаш, культура, ламасташ довза атта кегий меттигашкахь хуьлу.\nШолгIа гIалат – мигранташ иэбой, цхьаьна дIатарбо, оцо аьтто ца буьту уьш тIеэцначу мехкан дахар, коьрта мехаллаш йовза, и нах шаьш-шайлахь лела буьсу, гонахарчу дахарца дIаиэн кIезиг меттиг ло. Доьшучу хенахь школехь, колледжехь юкъарло лаьтта кегийрхойн, цара атта йо интеграци, баккхийчаьрца дуьстича.\n– Нохчий а къастийна, царна гIодан стенна лиина хьуна?\n– 20 шо хьалха девзина суна Нохчийчуьра хьал, цигарчу къоман векалша радиочухула шайн даймахкара тIом буьйцуш. Суна оьрсийн мотт хаьа, цундела со кхетара къамелах, суна довза лиира дерриг а. Журналистан Нива Аннин Chienne de guerre: une femme reporter en Tchétchénie («Заддийн тIом») книга со инзарйоккхуш яра, суна цо гIодира хиламаш зен, алссам нохчий, церан дахар довза.\nФранцехь массо а шена-шена ву, оццул бертахь адам гаро цец ца воккхийла дац.\nАс "Нохчийчоьнан комитетна" хаийтира сайна волонтер хила лаьийла. Юхьанца гIодора ас тIамах кIелхьара бевллачарна, администрацешна церан гIуллакхаш довзуьйтуш, дарбан хIусамашка лелаш, деша хIиттарца накъосталла деш, мигрантан статус йоккхучохь хьаьвзаш. И нах бевззашехь, церан къоман хазачу амало дог дузийра сан. Уггаре хьалха, церан бертахь хиларо, шайн махкахойх церан балакхачаро, шайна бевзаш боцчу нохчийн а тIехь. Кхечу шайн нехан доьзалшкахь проблемаш лилхича, орцахбовлу уьш, гIодан гIерта. Францехь массо а шена-шена ву, оццул бертахь адам гаро цец ца воккхийла дац.\nКъена чкъор нохчаша айдаро, муьлххачу а воккхачуьнга церан ларам хиларо цецъяьккхира со. ЧIогIа хьаша-да везаш, шен дог схьадиллина дехаш къам ду иза. Кхечу пачхьалкхашкахь наггахь а нислуш йоцу башхалла ю церан хаза амал.\n– Хьуна муха хета, Францехь мигранташна дуьхьалояр дуьжур ду я дестар ду? Нохчашна депортаци яр лаьттар дуй кхидIа а?\n– Иза дозу дуккха а хIуманех. Суна теша лаьа тхайн политикаша, Оьрсийчу дIахьажийча, Нохчийчоьнан ницкъхошка Гадаев Мохьмадан дIаваларх йолу истори тидаме оьцийла, диц дойла дац Франци дерриг а дуьненан кхетамехь адамийн бакъонаш, кехат тIехь а доцуш, баккъал а Iалашъярца гоьяьлла пачхьалкх хилар. И кхетам вайх дIакъастабалур боцу кхетам хила беза. Даймахкахь баха кхераме долчу нахе а хила беза къинхетам.\nГадаевн агIолоцуш дIахьедарш дина кхечу дуьненаюкъарчу а, Оьрсийчуьрчу а цхьанакхетараллаша. Гадаев махка юхавогIур волу гIулчаш яхаре кхойкху цара Францин Iедал, сацор доьху, бух а болуш, шайна тIехь Iазап хIотторах кхоьручу нохчашна Оьрсийчу депортаци а, экстрадици а ян йолчу Iалашонца йолийна процедураш.\nХаамийн гIирсаша дицарехь, хьехархо Пати Самюэль вийначул тIаьхьа Франци депортаци ян дагахь ю 231 мигрантанна, царалахь цхьа дакъа ду нохчий. Радикалан исламехь хилар до царна бехке. Буьйцучу нахах 180 стаг цхьацца зуламаш дарна набахтешкахь бохкура Пати вуьйчу хенахь.


Нохчийчоь шолгIа ю Оьрсийчохь хьалхарчу дийнахь кхажтасарехь дакъалацарца\nНохчийчоь, хуьлуш ма хиллара, жигара дакъалоцуш ду Оьрсийчуьйрчу харжамашкахь хенал хьалха кхажтасарехь. Гезгмашин-беттан 17-хь республикехь кхаж тесна 300 сов эзар я 39,46% харжамхоша, яздо Кавказ.Реалиино республикан харжамийн комиссина тIе а тевжаш.\nЕрриг Оьрсийчоь Гезгмашин-беттан 17-хь кхаж тесначу харжамхойн терахь ду - 16,85%.\nНохчийчоьнан статистика шолгIа ю Оьрсийчохь. Хаьлхарчу меттехь ю Оьрсийчоьнан тIеман министр, "Единая Россия" партин тептарна лидер волу Шойгу Сргей схьаваьлла Тыва. Цигахь хIинцале а кхаж тесна 40% сов меттигерчу бахархоша.\nНохчийчохь гуш-хезаш кхатасарехь дакъалецира шен доьзалца веанчу республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана а, муфтийс Межиев Салахьа а, харжамийн комиссин гIантдас Байханов Iумара а, кхиболчу республкерчу Iедалехь лаккхарчу даржашкахь болчу наха а.\nНохчийчохь харжамаш дIабоьлхуш бу тIехьожуш бозуш боцу тергамхой а боцуш. "Голос" (арахьарчу агенташна юкъатоьхна ю иза Оьрсийчохь) тобано бинчу хаамца, Гезгмашин-беттан 17-чу сарахь Нохчийчуьра цхьа а латкъам ца кхаьчнера цаьрга харцонаш лелийна хиларх лаьцна. Дустуш аьлча, Ставрополан махкара 13 латкъам бинера, Дагестанера – 6, ГIалгIачуьра – 12.


ХӀусам — Википеди\nХӀусам — ламастан, стаг ваха кечйина гӀишло я Ӏаламан къайлаволийла. Практикан функци, йоцуш хӀусамо символан роль ю, арахьара хаосах лардеш адаман оьздангаллин аренашкахь структуран ойла кхочушйо, уьйр йо доьзалан я тайпанан хьалхарчу чкъоьрашца. Иштта ойла йича хӀусам кхетайина ца Ӏа шен веха гӀишло, амма шуьйрачу маьӀнехь цӀа а, эвла а, мохк а кхетадо.\nХӀусам цӀарца кхетадо гуттаренна нах беха квартиран цӀенош, юкъара хӀусамаш болх бечу я доьшучу хенахь беха, хьешан цӀенош йоцучу хенахь бахархьама. Квартиран цӀеношна юкъадоьду хьешан цӀийнан тайпана а, къанойн интернаташ.\nТӀехулара куц, пенийн а, чухулара а хӀусам йина гӀирс тайп-тайпана бу (иза хила тарло дечиг, гата, тӀулг, бетон, латта, кибирчиг, болат, аьнгали, даьӀахк, ло).\n1.1 Ширачу Мисран хӀусамаш\n1.2 Ширачу Грецин хӀусамаш\n1.3 Ширачу Руман хӀусамаш\n1.4 ХӀусамаш Русехь\n1.5 Интерьеран а, план хӀотторан а истори\n1.5.1 Юкъара чоьнаш\n1.5.2 Чучча чоьнаш\n1.5.3 Сени чоь\n2 Болх цӀийнах къастабар\n3 ХӀусаман эволюци XIX—XX бӀешерашкахь\nАдамаша хӀусам лелайо хьалхалера бахаман юкъараллин хӀоттаман заманара дуьйна. Юьхьанца уьш яра тайп-тайпана хьехаш. Ӏаламан хӀусамашка кхочуш ца далора ширачу адаман хьашташ, уьш тоян буьйлабелира. Бехачу майдане тӀулг била буьйлабелира (масала, шира хӀуттийла Ла Ферраси, Эль-Кастильо хьех), тӀулгийн керташ (ХӀуттийла Ильски Краснодаран махкахь) ян йолийра, я тӀулгуш духкура кертан меттана (Волчи грот хьех ГӀирмахь). Аренашкара адамийн шира хӀусамаш хилла тоьланаш а, баннаш а.\nКлимат хийцаяларо, шелъяларо, дийзийтира адамийн тӀаьхь-тӀаьхьа жигара хӀусамаш ян. Юьхьанца лерина белхан гӀирс боцуш, белхан гӀирс хилира дечиг а, дийнатийн даьӀахкаш а. Дуьненахь уггаре ширачех йина йолу хӀусаман 10 эзар шо ду, иза йина мамонтан даьӀахкех; карийна ССРС махкахь Межирич юьртахь, Киевн гена йоццуш, хӀинцалерачу Украинехь. ХӀусам мамонтан цӀуканашца къевлина хилла хила тарло. ХӀусам карийна 1965 шарахь ахархочун 2 метр кӀоргехь, шен кертахь ларма йоккхуш.\nХӀусамаш таханлерачу кхетамца ян ян йолийра, схьагарехь, неолитат заманехь дуьйна, амма маьӀ-маьӀӀехь, тайп-тайпана оьздангаллашкахь хӀусамаш яр цхьаьна хенахь ца доладелла. Иштта, Ширчу Мисран уггаре хьалхара евза неолитан хӀусамаш ю вайн эрал X эзар шо хьалхара, ткъа Грецехь карийна вайн эрал 6000 шо хьалха йинарш. Луьра Ӏаьнаш долчу къилбаседа регионашкара хӀусамаш, гоьрга я деакӀуо чоь ю юккъехь кхерчан меттиг а йолуш, лакхахь кӀура дӀабахийта Ӏуьрг а долуш. Наггахь ишттачу хӀусамехь адамаша буьйса йоккхура шайн хӀусаман дийнаташца. Болгарин гӀалахь Стара-Загора музей ю «Неолитан хӀусамаш»(болг.)нохч., цигахь гойту оцу муьрера хӀусаман бахамехь оьшу хӀуманаш: дуьххьарлера бепиг дотту пеш, куьйга хьовзо хьер, кхира пхьегӀаш, кхин а.\nАлтайн тюркийн конусан ковстан юрта\nКхерстаран дахарера охьахевшина дахаре девлчи хӀусамаш кӀез-кӀезиг хийцало. ХӀусаман куц, барам, латтар къаьста яккхий башхаллашца, дозу регионан къоман а, оьздангаллин а башхаллех, цуьнан хӀусамден социалан хьолех. Екъачу хьаннаш йоцучу кӀошташкахь йора поппар чутоьхна, кибирчиган, буьда кибирчиган гӀишлош. Европера хьаннех ехаш йолчу кӀошташкахь а, Азехь а дора хьаннийн цӀенош. Юьхьанца иштта цӀенош лаьттара цхьана чоьнах, тӀаьхьа ян йолийра гӀишлош, масех чоь йолуш, шен-шена лерина йолу: масала дуьйшу чоь, хӀума юу чоь, хьешан чоь, кхин дӀа а.\nВайн эрал IX эзар шо хьалха юкъадовлу дуьххьарлера тӀулгийн цӀенош. Археологашна тӀулгийн дахаран гӀишлош карийна ширачу нах хевшинчу меттигашна юкъара ю Къилба-Малхбален Анатоли Чайоню а, Палестинера Иерихон а.\nТӀаьхьара неолитера бӀогӀамаш тӀиера хӀусам тояр\nБорзан бӀешеран муьрехь Европехь уггаре яьржина хӀусам лаьттах аьхкина тоьланаш хуьлу. Цаьрца цхьаьна ду латтан тӀехулара цӀенош, пенаш дуттура тӀулгех я дора зӀарех тӀе поппар а тухий. Неолитан а, Борзанан бӀешеран а дозанехь яьржа бӀогӀамийн хӀусам, кхин тӀе из алело область дикка шуьйра ю — италин террамар а, Альпашна йисттера(ингалс.)нохч. Ӏаьмнаш тӀехь йина гӀишлош а тӀиера, Океанера бӀогӀаман гӀишлошка а, Калимантанера даякийн хӀусамашка а кхаччалц.\nТӀемаш даржар бахьнехь ян йолайо чӀагӀйина ярташ (нах хевшина меттиг Березняки, Ярославлан область, Тушемля гӀала, Смоленскан область).\nЦхьайолу хӀусаман кепаш (масала гӀа́ланаш) билгалчу историн муьрашкахь, долахь хила таро яра, цуьнца догӀу социалан хьал долчеран (масала элий). Юьхьанца, алсама лелориг юьртабахам болуш, цӀенош дора кегийрачу тобанашца (ярташ, поселкаш, кӀотарш). ТӀаьхьа пхьоланаш кхиарца тӀаьхь-тӀаьхьа гӀаланаш кхиара.\nШирачу Мисран хӀусамаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМассо а кхечу меттигашкахь санна, Мисран махкара хьалхара хӀусамаш тоьланаш а, хьехаш а, тайп-тайпана дийнатийн цӀоканех дина рагӀуш а, юьйцина конструкцеш лелош йина хӀусаман яра. ТӀаьхьа лело йолийра малхехь якъийна кибирчиг. Уггаре яккхий а, шира а кибирчигах йина меттигех ю Меримде Бени-Салама, иза кхоллаелла некъел хьалхарчу муьрехь. Ишттачу кибирчигийн хӀусамаш овалан хуьлура, цӀенкъа латта хьаьккха, тхьов къовлура эрзаца. Оцу кепара хӀусамаш йисина тӀаьхьа а — Хьалхара паччахьаллин муьрехь а, тӀаьхьа а. Алсама таро йолу нах, масала, цӀуйн таро яра дукъошах хӀусам ян. ПирӀунийн гӀаланаш хила тарлора яккхий кибирчигийн гӀишлош.\nШирачу Грецин хӀусамаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nШирачу хӀусамех чӀогӀа кӀезиг археологин хаамаш бу. Цхьаьна декъех ширачу хӀусаман сурт хӀотталур ду гомеран поэмашкахь. ХӀусам ондда йихкина яра латталерца; цӀийнан коьрта дакъа керт хилла. Иштта цӀийнан комплекс юкъаян тарлора беш, хасбеш, бани, бассейн. Ша къастош яра зударийн агӀо (гинекей), иза хила тарлора шолгӀачу гӀат тӀехь.\nКлассикан муьран гӀалин хӀусамаш билгалйохура гӀалин планан структурица. ГӀала еакӀуо куьпашна екъаро, иштта йеакӀуо гӀишлош йойтура, кхин тӀе массо гӀишло тера барам болуш а яра. Йовха климат хиларна коьрта чоьнаш цӀийнан къилбаседан агӀора хуьлура. Кораш а, неӀарш а арайовлура чоьхьарчу керта, циггахь тӀегӀанаш а яра шолгӀачу гӀот тӀевала. Чоьнаш йоькъура функцица: андрон (божарийн чоь) лерина яра тойнашна, ойкос (кхерч болу чоь), кхин а. ГӀишлош юттура яттанза йолчу кибирчигех, тхов бора дечиган, бедан тӀе гераг юьллура я латта тосура.\nЭллинистийн муьрехь хӀусамаш кхиаран Ӏаткъам бора бахамашца нах къастар. Алсамо таро йолчу наха дора ах куп дӀалаьцна я сов цӀенош. ХӀусаман коьрта тайпа хуьлу перистилан цӀа, иза дукхахьа нисло юхадина пастадан цӀа.\nШирачу Руман хӀусамаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКъаьстина социалан декъадаларо Руман имперехь йийкъира хӀусамаш тайп-тайпана социалан тобанийн кепашка. ГӀалан бахархой тӀекхетар бахьнехь, алсама долу дакъа миска нах хуьлура, тӀаккха юкъаелира инсула тайпана хӀусам. Инсула дуккха а гӀоташ йолу цӀа дара, цунна чуьра чоьнаш мехах чубуьтуш яра. Дукха хьолахь хӀусам баккхал я цхьа пхьолгӀа яра, тӀехула кхин тӀе йина вахаран гӀат а йолуш. Иштта тӀехула хӀусам ян таро хилира имперера гӀишлошъяран техника кхиарна, масала, руман бетон юкъаялар, дика тодар нартолан къовламийн техника. Амма ша конструкцин дикалла дукха хьолахь лахара хуьлура, цундела уьш чуоьгура. Инсулашкахь хи а, канализаци а яцара. Локхалла инсулийн хила тарлора 5-6 гӀат.\n«ВеттигӀеран цӀа», Помпеи. Чоьхьара керт\nАлсама хьал долчу румхойн хӀусам яра атриуман-перистилан цӀенош (домусаш). Гуттаренна а модификаци еш, кхин тӀе гӀоташ еш, бух бира юккъехь чоьхьара керт йолу дуккха квартиран цӀенош-гӀунаш тӀаьхьа юкъадовларан. Атриуман-перистилан цӀеношна чохь, атриум а, перистиль а йоцуш, дуккха чоьнаш яра тайп-тайпана функци йолуш, цхьа низам доцуш тӀеечу хӀусамаш цхьаццанхьа дийна цхьа хӀусам юй теша олий хаттар а хӀотталора.\nШа-кепара хӀусамаш хилла императорийн резиденцеш. Юьхьанца, хила тарло, уьш домус тайпана хилар, ткъа тӀаьхьа царех шортта корпусаш йолу ансамблаш хилла. Царна юкъайогӀура шеш гӀаланаш, Ӏаршан залаш, базилика, бассейнаш, стадиумаш, ларарий, бахаран корпусаш, кхин гӀишлош.\nРуман элийн кхин цхьа тайп хӀусаман хилла виллаш(ингалс.)нохч.. Вилла гӀалин арахьара дахаран хӀусам хилла. Калориферан йовхо юкъаяларо таро йира церан дерриг шарахь веха хӀусам хила. Виллаш тайп-тайпана яра, цхьаьна гулахь гӀишло а хила тарлора, шен функцешца екъна гӀишлош а хила тарлора. Дукха хьолахь гӀайренаш тӀехь я бухташкахь лаьтта, виллашна юкъабогӀура кема соцу причал а. Уггаре яккхий вилланаш яра шуьйра архитектурин-ландшафтан композицеш цхьаьна ойланца дина.\nХӀусамаш Русехь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nХьажа иштта: Оьрсийн къоман хӀусам\nШирачу Русан заманахь, феодалийн юкъаметтигаш кхиарца, хийцаяла йолало тайпана кӀотарш яккхий юкъарчу хьолашца йолу ярташца, иза хилира бахам цхьаьна доьзало лело буьйлабалар бахьнехь. Адамийн хӀусамаш оцу муьрехь шен хьалха хилла кеп лелайора — иза латтан тӀехулара я цхьа дакъа лаьттах доьллина цӀа, тоьла. Къилбаседехь пенаш даран коьрта гӀирс дукъош хилла, къилбехахь даьржина дара каркасан конструкцеш чу поппар а тоьхна. ЦӀенош дара цхьаьна чоьнах лаьтташ, кхерч латтара дукха хьолахь тӀехьарчу пенаца, цӀенкъа охкийн бахаман сурсаташ ор чу йохкура.\nИзба-уьйр. Ши чоь йихкина юккъехь сенино. БайкалтӀехьен къаьмнийн этнографин музей.\nЭлий бехачу эвланашкахь хуьлура гӀишлойн дифференциаци шен Ӏалашонца: билгалйовлу килсаш, лайшан къаьстина хӀусамаш, дааран сурсаташ Ӏалашде хӀусамаш. Уггаре чолхе структура яра элийн хӀусамийн — хоромийн. Хоромаш, дукхах ерг, хьаькхна вовшех хиттина дукъойх йина яра, уьш кхаа декъах лаьттара: сени, йовха чоь, шийла бахаман чоь.\nИнтерьеран а, план хӀотторан а истори[нисйе бӀаьра | нисйе]\nХьалхалерачу хӀусамех а, церан интерьерех а кӀезиг хаа, амма аьтту болу церан историн тӀаьхьа терго ян уггаре атта лочкъийлашка кхаччалц. Шира Руман архитектора Витрувийс тардолуьйтура, хьалхара архитектурин гӀишло тӀе поппар хьаькхна геннех йина бун хилар, — атта хӀусам(ингалс.)нохч.. ТӀаьхьуо Филипп Табора (Philip Tabor) билгалдоккхура, XVII бӀешеран голландин цӀенош бух хилар таханлерачу архитектурин:\nДахаран хӀусамах вай ма-кхеттара, хӀусамийн а хӀусам ю — Нидерландаш. XVII бӀешеран деаннах хьалхарчу кхаа декъехь и ойла чагӀъелира. Нисса оцу хенахь голландхойн хилла кхечера йоцу вовшахкхетта таро, церан таро яра меттиг беркате тоян.\nЮкъара чоьнаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nXX бӀешеран юьххьера ламастан финнийн цӀа Ювяскюля гӀалара\nЛамастан японийн цӀа (минка)\nЮккъера бӀешерашкахь дукхаха йолу капиталан хӀусамаш яра керташкахь, цигахь цхьацца белхаш а дора, тайп-тайпана хиламаш а хуьлура. Оцу хӀусамашкахь дехара дукха адам, царна юкъахь доьзал, гергара нах, белхалой, ялхой, хьеший. Церан дахар дара дукхаха дерг коммуналан, хӀусаман чоьнаш цуьнца йогӀуш а яра. Йоккхачу чоьнехь(ингалс.)нохч. дукхаха дерг массара цхьаьна хӀума яара, гуламаш бора, ткъа йоккха сирла чоь юкъара дуьйшу чоь яра.\nЧучча чоьнаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЧучча чоьнаш йолу хӀусамаш ян йолийна италин гӀаланашкахь XV а, XVI бӀешерашкахь, архитектурин ЮхаметтахӀотторан муьрехь. Кертара хӀусамех къаьстина, гӀалан дукхаха йолу чоьнаш стенна хьажийна ю билгала хууш дацара, амма хӀоранна а церан луларчу чоьнаш чу йоьдуш масех неӀ хуьлура. Эванс Робина (1944—1993)(ингалс.)нохч. юьйцура иштта план «шаьшша лаьтта, амма дика вовшахтесна палатийн матрица» санна. Цуо таро лора гӀалан бахархошна ерриг гӀишло чухула паргӀата лела чучча чу а оьхуш, цкъаццӀа къайленийн дозанаш дохош. «Чухула лела чучча чухула бен таро а яцара. Ламеш а, сени чоьнаш а, нагахь уьш елахь а, цхьаьна чу йоьдура, цигара кхечу чоьне, цкъан а ца бора „юкъара некъ“. ХӀусаман пенаш чоьнаш къастаяхь а, хӀусаман йиллина план яра. Йиллинчу плано бахархой лаахь а ца лаахь а социалалле а, уьйране а буьгура.\nСени чоь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nСени чоь юкъаяларан уггаре хьалхарчех масала карадо Бофор-Хаузехь (инг. Beaufort House), иза дина 1597 шарахь лондонан Челсихь ингалсан архитекторан Зоп Джонан(ингалс.)нохч. проектаца, цуо шен чертежаш тӀехь яздина: «Ехха дехьаволийла массарна юккъехула» (инг. A Long Entry through all). Оцу хӀусамера хӀора чуьра аравалалора урам тӀе юкъарчу сенин чухула а, юкъара чу-ара волу неӀархула а, чучча чухула а ца лелаш. Оцу хенан иштта архитектурин болх боккха хийцам бара. Ингалсан архитектора Пратт Роджера(ингалс.)нохч. яздина, «юккъехула чекхволу цӀийна дохаллехь юкъара чоь хиларо, таро йора адамашна вовшен са ца гатдайта чучча чухула лелаш». XVII бӀешарахь йукъаралла екъаелла, адамашна юкъара харцо совъяьлла, юкъараллин классаш а, чкъоьраш а кхин а чӀогӀа къаьстина. Оцуо архитектурин Ӏаткъам ца бича ца болура. Ехаш йолчу хӀусамехь дукха луьра йоькъу чоьнаш ялхошна а, лахара классашна а; ялхочун бакъо яцара тоьхначу дозанал аравала, хӀусамден хьеший болуш я хира нах болуш муххале а. Оцу къечарна а, хьал долучарна а социалан декъадаларо дира, XIX бӀешарахь дукхаха долу британин гӀалан цӀенош сени чоьнаш йолуш, чучча чоьнаш дӀа а йохуш.\nСоциолога Рубцински Уитольда(ингалс.)нохч. билгалдаьккхира, оцу хенахь «хӀусам екъаелира дийнан а, буьйсенан а чоьнашна, формалан а, формалан йоцу а меттигашна». Оцу хенара чоьнийн яра цхьа неӀ юкъара сени чу йоьдуш, цунах чеккхенца хилира юкъарчух, долара башха чоьнаш.\nБолх цӀийнах къастабар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАмстердамера цӀа, дина 1669 шарахь\nШирачу заманахь а, Юккъера БӀешерашкахь а дукхаха долу адамаш болх бора шеш дехачохь: шайн цӀахь, я цӀийнан гергахь: лаьттан декъа тӀехь, даьхьанан кертахь, пхьолгӀехь я баккхал чохь. XVII бӀешеран Голландехь долийра тӀехь-тӀехьа алсама болх, пхьоланаш я бизнес, хӀусамах къасто, иза доьзна дара промышленностан революцица, яккхий фабрикаш яхкарца, кегийра пхьераш арататтарца.\nИнгалсан Ренессансан яккхийра хӀусамех къаьсташ, Голландехь «дешийн» XVII бӀешарахь хӀусамаш йора дикка жима майда йолуш, хӀоранна а чохь вехара максимум виъ-пхиъ стаг. Оцу заманан голландхой шайна бен тӀе ца товжура, шайн ницкъех бен ца тешара, кхин а хӀусамехь ялхой ца лелабора. Цундела хӀусамаш кегийра йора: цӀа цунна чохь беха доьзалан ницкъашца леладалийта. Оцу заманан Голландийн беха хӀусамех хилира дегӀана аьхна бен, хӀусаман Ӏалашо яра садаӀийтар, доьзале а, гергара накъосташка а. Шена хилар иштта ладаме дара; цундела, голландийн цӀийнан компакталле хьаьжна ца Ӏаш, цунна чохь чучча чоьнаш а ца йеш, йора юкъара сени. XVII бӀешо чекхдолуш, голландийн хӀусамийн таханлерачу кепах тера йолу трансформацин процесс чекхъелира.\nХӀусаман эволюци XIX—XX бӀешерашкахь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nПромышленностан революцис гӀаланашкара хӀусамийн мах цӀеххьана хьалабаьккхира: мехах чубуьтура бедан тӀе, тоьли чу, божалаш чу, ларми чу.\nКъиечу нехан кӀошт, Бат, Йоккха Британи\nБритани|Йоккха Британехь]] заводашкара а, фабрикашкара а дукха белхалошна ийшира хӀусамаш. Иза бахьнехь, гӀишлошъяр сихдан а, дораха дан а, буьйлабелира массашкахь тӀегӀан тайпана дукха дакъош долу блокех цӀенош дан. Ингалсан гӀаланийн урамаш дуьзира ирча кибирчигийн шина тӀегӀан цӀенойн могӀанаш — лахахь кухни кӀоран пеш йолуш, урам тӀе а, жимачу беша а араволийла, лакхахь — еккъа цхьа чоь массарна а.\n↑ Е. В. Смирницкая ХӀусаме. bigenc.ru. Теллина 2018 шеран 14 августехь.\n↑ Gregorovich, Andrew (1994), «Ancient Inventions of Ukraine» (http://www.infoukes.com/history/inventions/), <http://www.infoukes.com/history/inventions/>\n↑ Межиричская стоянка. Памятник археологии, 1965 г. (оьр.). Путеводитель по Украине. Doroga.UA. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 14 октябрехь. Теллина 2012 шеран 2 октябрехь.\n↑ Музей «Неолитни хӀусама» — Стара Загора Архивйина 2010-01-24 — Wayback Machine\n↑ Manor House. Middle-ages.org.uk (May 16, 2007). Теллина 2012 шеран 4 январехь.\n↑ Rybczynski Witold. Home: A Short History of An Idea. — London: Penguin, 1987. — P. 56. — ISBN 0-14-010231-0.\nСамые удивительные дома мира Архивйина 2012-01-19 — Wayback Machine\nНеобычные дома. Нестандартная архитектура Архивйина 2013-09-29 — Wayback Machine\nСтроим дом из дерева(ТӀе цакхочу хьажорг)\nДом каталог чохь йу хьажоргаш Open Directory Project (dmoz).\nЖилище — одно из основных материальных условий существования человека Архивйина 2014-10-29 — Wayback Machine\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ХӀусам&oldid=7926072»\nКӀезиг билгалонаш йолуш универсалан кеп лелош болу йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 3 март, 23:44.


Гайтукаев Аб. «Ненан мотт бицбинехь…» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nЖима велахь а, цхьана тамашийначу хIуманан тидам бина аса. Апрель бутт герга бан боьлча, нохчийн маттах лаьцна йолу стих я кхин хьекъале аьлларг лаха араволу жима а, воккха а, хьехархо а, дешархо а. Иза дика билгало ю, дика г1иллакх ду. Тхаьш ара а девлла лехнарг, цкъа 1амийнарг тхуна а (дешархошна) дика дагахьлаьтта, иэсехь дика ларло ишттаниг.\nХалкъан кица а ма ду вайн: «Жимчохь 1амийнарг т1улга т1е яздина йоза санна ду, воккха хилча 1амийнарг ша т1е яздина йоза санна ду», – аьлла.\nАмма суна цхьа кхачамбацар го вай дуьйцучуьнца доьзна. Цхьана хена чохь дан дезаш гIуллакхаш хуьлу дахарехь (марха кхабар, дастар, ялта чудерзор, синтарш дIадер, экзаменаш дIаялар, дешаран керлачу шарна кечамбар, белхех вахар…), даима дан дезарш хуьлу (Дела цхьаъ вар, Делан Элча, Делера салам-маршалла хуьлийла цунна, бакъвар, да-нана ларар, цаьршинна муьт1ахь хилар, ойла, дег1 а ц1ена латтор, г1иллакхе хилар, х1аваъаца садаIар…).\nКъуьйсийла доцуш, мотт безар, ларар, 1амор, говза, нийса, ц1ена бийцар оцу шолг1ачарна юкъадог1уш ду. Иштта аса х1унда боху? Дера боху, мотт ца хиъча адамийн юкъаметтигаш, уьйраш чолхе хир йолун дела. Мотт ца хиъча, 1илманашлахь а 1илма долу (наука, наук) хьесапдаран 1илма (математика) 1амалур дац, кхидолу 1илманаш 1амалур дац. Шен мотт ца бевзича, кхин меттанаш муха девзар ду стагана?! Ткъа дешна воцу стаг – иза стом ца лучу диттах тарво нохчийн кицано.\nКху шара, Нохчийн меттан денна кечамбечу хенахь, тхайн дегахула цхьа дийцар девзира суна (цунна а 30 шо гергга хьалха дуьйцуш хезна ду иза). Бен доцуш ца витира со оцу дийцаран чулацамо, шуна а иштта хетар ду аьлла ч1аг1дан х1уттур вара со.\nОцу т1ехь иштта дуьйцу:\n«Немцошца хиллачу Даймехкан тIаме вахана хила жима стаг. Ницкъ ма-кхоччу летта иза мостагIчух, амма, ца луъушехьа, мостагIчун каравахар нисделла цуьнан. Германехь висна иза, цигара шена зуда а ялийна. Шен цIа са ца гатдеш ца Iийна хIара, амма тIехIоьттина даьллачу хьолехь ша хаьржина некъ гIолехь карийна кхунна.\nСамах а, гIенах а кIантаца дехаш хилла винчу ненан сурт, амма ненах дерг цахааро дагна ницкъ бора. Шен оьздачу маттахь, хIара яхьах ца вохийта дош олуш, нанас тIаме хьажийна вара шен кIант.\nТIом чекхбаьлча а шен кIантах лаьцна цхьа а хаам ца кхаьчча, нанас шена тIе Iаьржа духар дуьйхира. Оцу духарца хIора сарахь кетIа а йолий, цигарчу гIанта а хоий, юьрта чу богIучу новкъа бIаьрг бетташ Iара и ехха. КIантана иштта цо сагатдира ткъе итт шарахь гергга.\nДаймехкан тIамехь халкъо толам баьккхина 30 шо а дуьзнера хIинца. Шен Iаьржачу духарца нана кетIа яьллачу хенахь кхаьрга веара вевзаш воцу хьаша. Цо дийцира ша путевкица Германе вахарх, цигахь шена дайнарг.\nГерманехь вехаш волчу оцу ненан кIанта дехар дина хиллера шен Даймахкара веана стаг шена гича, ша вина-кхиъначу юьрта гIой, дийна елахь шен нене кост дIатохахьара аьлла.\nХьешо нене дийцира:\n– Хьан кIант дийна ву, могаш ву, Германехь вехаш ву иза шен доьзалца. Хьо йолуш юй хьажий, хьоьга маршалла ло бохура. Аьтто балахь, ган доьгIнехь – гур ду бохура…\nХьаша хIусаме кхайкхина, цунна юург-мерг елира бухарчара. Нанас шен Iаьржа духар а хийцира. Хьаша новкъа ваккха шаьш кетIа девллачу хенахь, цIеххьана шена дагадеана хаттар дира нанас хьеше:\n– Дийцахьа, къамел муьлхачу маттахь дира ашашимма?\nЖима воха а воьхна, хьешо жоп делира:\n– Немцойн маттахь…\nХьаша дIа а вахале, сихха чу а яхана, шен Iаьржа духар юха а тIедуьйхира нанас. ТIаккха элира, хьешана хезаш:\n– Иза сан кIант вац, цо шен ненан мотт бицбинехь. Иштта ца Iамийнера аса иза…»\nВешан мотт бийцахь, 1амабахь, ларбахь, оцу немцойн махкахь ваьхначу стагах тарлур дац-кха вай т1аккха. Дийцаран масало хаза кхетам ло вайна.\nНенан мотт ларбан, мазал мерза бийца, цунах дозалла дан хьуьнар, доьналла лойла вайна Дала!


Iийса-Пайхамарх лаьцна (Делера салам хуьлда цунна)\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Маликаша аьлла хан хьахае: «ХIай Марьям, баккъал а, Дала хаьржина хьо‚ Цо цIанйина хьо‚ Цо хьо хаьржина массо Iаламан зударел. ХIай Марьям‚ муьтIахь хила хьайн Далла‚ суждане а гIо‚ рукуIе боьлхучаьрца рукуIе а гIо (ламаз дечаьрца ламаз де)».\nIийса-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) нана Марьям Далла Iибадат дечу хенахь жима хилла, шен 15 шо бен доцуш. Дала Джабраил-малик (Делера салам хуьлда цунна) дахийтина и йолчу, хаза юьхь-сибат долчу стеган куьцахь. Цо цуьнга кхаъ баьккхина, хьуна цIена кIант вала ваийтина Делан геланча ву ша, аьлла. Джабраил-малико (Делера салам хуьлда цунна) Маръяман кучан чета Iаь тоьхна, цунах бахьана хIоьттина Маръям доьзалхочух хилла (боьрша стаг улло вахана а воцуш).\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Маликаша аьлла хан хьахае: «ХIай Маръям, баккъал а, Дала кхаъ боккху хьоьга Шегара Дашца, шен цIе Масихь йолуш, Маръяман кIант Iийса, ша дуьненахь а, эхартахь а сийдолуш хинверг, ша (Дала) гергабинчарах а хинверг. Нахе вистхир ву иза агана чохь а, гIеметта хIоьттича а (30 шо кхаьчча), дикачу нахах а хир ву иза. Цо (Маръяма) элира: «Сан Дела‚ муха хир ву сан кIант‚ сох стаг хьакхавелла а ца хилча?». Цо (Дала) элира: «Иштта Дала кхуллу Шена луург. Шена цхьа болх лиъча‚ Цо олу цуьнга: «Хила!» – тIаккха и хуьлу. Цо цунна (Iийсана) Iамор ду йоза‚ нийсо а‚ Товрат а‚ Инжил а».\nЦул тIаьхьа Вифлеем йолчу агIор дIаяхана и, новкъахь цунна доьзалхочух йолчунна хуьлуш долу лазарш хааделла. ТIаккха иза гIайгIане а йолуш, дакъаделлачу хурманан дитта кIел яхана, цигахь Iийса (Делера салам хуьлда цунна) дуьнен чу а ваьлла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Иза (Джабраил-малик) цуьнга кхайкхира цуьнан (хурманан дитта) кIелара: «Хьо гIайгIане ма хила, Хьан Дала хьуна бухахь (хин) татол хилийтина. Хьайна тIе ластаде хурманан диттан га, цо егор ю хьуна мадъелла тIеда хурманаш. Ахь яа, мала а мала, хьайн дог паргIат а даккха. Хьайна нахах цхьаъ гича, ахь ала: «Ас чIагIо йина Къинхетаме волчунна марха кхаба, тахана адаме йист хир йолуш ма яц со». ТIаккха и яхара цуьнца (Iийсаца) шен нах болчу, (шен карахь) ша и хьош, цара элира: «ХIай Маръям, ма тамашийна хIума деана ахь! ХIай ХIарунан йиша! Хьан да вуон стаг ма ца хилла, хьан нана ма ца хилла харц некъ лелош». Цо ишар йира цунна (Iийсана) тIе. Цара элира: «Тхо муха дистхир ду аганна чохь долчу бере?» Цо (Iийсас) элира: «Со Делан лай ву, Цо соьга жайна а делла, Цо сох пайхамар а вина. Цо со беркате а вина, со миччахь велахь. Цо соьга весет дина, ламаз де, закат ло, аьлла, – со дийна мел ву. Сайн нанна дика хила аьлла (весет дина соьга), Цо сох ца вина нахана ницкъбийриг а, дакъазаваьлларг а. Маршо ю суна со дуьнен чу ваьллачу дийнахь, со лийр волчу дийнахь а, со юха денвийр волчу дийнахь а!»\nБакъду, наха къобал ца дина шайна гина Iаламат, цара аганчуьра бер дистхилар бозбуанчаллех ду, аьлла. Оцу заманахь марха кхабарна юкъадогIуш хилла вистцахилар а, яахIума цаяар а.\nЦул тIаьхьа Iийсас (Делера салам хуьлда цунна) аьлла: «Баккъал а, АллахI – сан Дела а, шун Дела а ву, Цунна Iибадат де аш. ХIара бу нийса некъ».\nВифлеем шахьарахь кхуьуш хилла Iийса (Делера салам хуьлда цунна). Ша аган чохь волуш вистхиллачул тIаьхьа, берашна мотт Iемачу хене валлалц вистхилла вац иза. Цул тIаьхьа Дала хьекъал а, говза мотт а белла цунна. Бакъду, цуьнгахь долу делилаш къобал ца дина жуьгташа, бехк боцчу Маръямана тIехь харц цIе а кхоьллина цара.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Цара керсталла дар бахьанехь, цара Марьямана тIехь чIогIа харц цIе кхуллуш аьлла долу дош бахьанехь а (неIалт аьлла царна).\nIийса-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) ворхI шо кхаьчча, цуьнан нанас Iилма Iамадайта дIавелла иза. Дала цунна тамашийна белхаш гойтуш хилла. Шеца ловзуш долчу берашна цо дуьйцуш хилла, церан наноша царна дIайиллинчу юучу хIуманах лаьцна. ТIаккха жуьгтий кхерабелла, и бер бахьанехь шайгара харцо гучуяларна а, шаьш даржах дохарна а. Къайлах Iийса (Делера салам хуьлда цунна) вен барт бина цара. Дала Маръямана дагатесна, шен кIантаца Иерусалиме дIаяха еза ша, аьлла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Оха хилийтира Маръяман кIантах а, цуьнан ненах а делил. Оха и шиъ даха хаийра къайлах йолчу лекхачу меттехь, хьаладолуш шовда долуш».\nIийсан (Делера салам хуьлда цунна) гергарчу хьесапехь 30 шо кхаьчча, Дала цуьнга Инжил а, пайхамаралла а делла. ТIаккха Iийса-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) Делан пурбанца шен халкъ дине кхайкха волавелла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Царна тIаьххье Маръяман кIант Iийса вахийтира Оха, шел хьалха хилла долу Товрат бакъдеш. Оха цуьнга Инжил делира, шегахь нийса некъ а, нур а долуш, шел хьалха хилла Товрат ша бакъдеш долу, ша нийса некъ а, Делах кхоьруш болчарна хьехам а хилла долу».\nДала хIора пайхамарна луш долу Iаламат – оцу заманахь бехачу нехан хьоле а, лазаме а хьаьжжина луш хилла. Iийса-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) заманахь бIаьрса доцуш бераш дуьнен чу довлар а, лоьрашка дарба ца далуш йолу барс (проказа) олу цамгар а яьржина хилла. Оцу цамгарна дарба деш хилла Iийсас (Делера салам хуьлда цунна), Делан пурбанца. БIаьрса доцчун юьхьа тIе цо куьг хьаькхча, цуьнан бIаьрса меттах1уттуш хилла, барс цамгар йолчун дегIа тIе цо куьг хьаькхча, цуьнан цамгар дIайолуш хилла. Цул сов, веллачун коша тIе а вахана, цо доIа дича, Делан пурбанца велларг денлуш хилла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «(Дала иза) Исраилан доьзалшка элча вина вохуьйтур ву. (Цо эр ду): «Баккъал а, со веана шуьга шун Делера билгалонца‚ ас поппарх кхуллур ду шуна хьозанан суьртех тераниг‚ цунна чу 1аь тухур ю ас – Делан пурбанца хьоза хир ду цунах‚ ас дарба дийр ду бIаьрса доцчунна а‚ барс (проказа) цамгар йолчунна а‚ белларш а денбийр бу ас, Делан пурбанца‚ ас дуьйцур ду шуна аша юучух а‚ аша шайн цIеношкахь дIаюьллуш йолчух а лаьцна. Баккъал а, оцу балхехь билгало ю шуна‚ шу Делах тешаш делахь».\nИ даккхий Iаламаташ, билгалонаш шайн бIаьрга гича а, кIезиг болчу наха бен ийман ца диллина цуьнга. Бакъду, царах дукхахберш шайн керсталлехь а, тиларна чохь а чIагIбелла. Iийса-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) Исраилан доьзалшка вахийтина тIаьххьара пайхамар ву. Цхьана дийнахь хьехам беш, шел тIаьхьа вогIур волчу пайхамаран цIе а, цуьнан куьцаш а дуьйцуш, шен къоме кхаъ баьккхина цо.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Маръяман кIанта Iийсас аьлла хан хьахае: «ХIай Исраилан доьзалш! Баккъал а, со шуна ваийтина Делан Элча ву, сол хьалха хилла Товрат бакъдеш а, Ахьмад (Мухьаммад) цIе йолуш сол тIаьхьа вогIур волчу элчанца кхаъ боккхуш а».\nШена тIаьхьахIиттинчаьрга кхаа дийнахь марха кхаба, аьлла, омра дина хилла Iийса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна); шийтта стаг хилла уьш. Шаьш марханаш кхаьбна бевлча, цара цуьнга дехар дина, чохь даар долуш шун доссадехьа шайна стиглара, аьлла. Iийса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) царна хьехам бина, Дала шуна и ниIмат делча, аш дан ма-деззара шукра ца дарна кхоьру ша, аьлла. Цара и дехар ца дитича, ша ламаз дечу метте а вахана, Iийса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) Деле доIа дина, церан дехар кхочушдар доьхуш.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Хьаварийюнаша (Iийсана тIаьхьахIиттина апостолш) аьлла хан хьахае: «ХIай Маръяман кIант Iийса, хьан Делан ницкъ кхочур барий тхуна стиглара шун доссо?». Цо элира: «Делах кхера шу, шаьш ийман диллина делахь». Цара элира: «Тхуна лаьа цу чуьра хIума яа, тхайн дегнаш паргIатдаха а, хьо тхоьга бакълийна хилар тхуна хаа а, оцу тIехь тхо тоьшалла дечарах хила а». Маръяман кIанта Iийсас элира: «ХIай АллахI – тхан Дела, стиглара шун доссадехьа тхуна, дезде хир дара тхуна цунах – тхан хьалхарчарна а, тхан тIаьхьарчарна а хьоьгара билгало а хир яра. Тхуна рицкъа а лохьа, рицкъа лучарах уггаре а диканиг ма ву Хьо». Дала элира: «Ас доссор ду шуна и (даарх дуьззина шун). Цул тIаьхьа шух керсталла диначунна Ас чIогIа Iазап лур ду, Iаламехь Айса цхьанна ца а деллачу кепара».\nТIаккха Везачу Дала стиглара шун доссийна царна, уьш цуьнга хьоьжуш а болуш. И герга мел хуьлу, Iийса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) Деле доьхуш хилла, Iазап ца доссош къинхетам боссабехьа цуьнца, бохуш. Iийсана (Делера салам хуьлда цунна) хьалхха и сецча, цунна тIе тесна гата дIадаьккхина цо, ша олуш: «БисмиллахIи хойриррозикъийн (рицкъа лучарах уггаре а диканиг Волчу АллахIан цIарца)». Оцу чохь ворхI чIара а, ворхI хьокхам а хилла. Iийса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) оцу чуьра даар даа, аьлла, шайга омра дича, цара жоп делла, ахь хьалха диъча бен дуур дац шаьш, аьлла. ТIаккха Iийсас (Делера салам хуьлда цунна) къечаьрга а, балехь болчаьрга а, цомгашчаьрга а омра дина, – цхьа эзар кхо бIе гергга хилла уьш. Цара и даар диъча, цомгаш берш тобелла, балехь берш паргIатбевлла, меца берш буьзна. Дала царна хIора дийнахь доссош хилла и шун, цара массара оцу чуьра даар дууш а хилла. Бакъду, шайна деллачу ниIматана шукра ца дина цара, и бахьанехь дIахадийна царах и дика. ТIаьхьий-хьалхий и даккхий Iаламаташ гучудевлча, жуьгтийн Iеламнах шайгара дарж дIадаларна кхерабелла. Мотт-эладита эцна, оцу заманахь волчу паччахьна тIе бахана уьш, Iийса (Делера салам хуьлда цунна) хьо даржах вохон гIерташ ву, аьлла. ТIаккха оцу паччахьа Iийса (Делера салам хуьлда цунна) схьалаца эскархой бахийтина.\ndYSH0V I respect your work, regards for all the interesting blog posts.


Амриев цIавалош богIуш бу нохчийн полисхой\nБеларусе леррина тоба яхана бохург бакъ ца до Нохчийчуьрчу полисхоша.\nАмриев валош Соьлж-ГIала богIуш бу нохчийн полисхой\nКарарчу хенахь Амриев Мурад Нохчийчу валош богIуш бу республикера полисхой. Цунах лаьцна хаам бина Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхаллан зорбанан сервисо.\nЦо динчу лерринчу дIахьедарехь аьлла ду, зорбанан гIирсашкахь тайп-тайпана информаци ю яржош, Брянскан кIоштахь Амриев дIалацарх а, цигахь полицин белхахоша низамца догIуш доцу хIуманаш лелийна аьлла а.\nИ бахьана долуш бахархой кхето беза аьлла хета шайна, боху Оьрсийчоьнан чохьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхаллан зорбанан сервисо.\nЦо чIагIдарехь, Амриев Мурад федералан лехаме веллера Соьлж-ГIаларчу полицин номер 3 йолчу декъан белхахоша, шена хууш а долуш харц документ лелорна. Талламхоша масийттоза полице кхайкхинера жима стаг, амма иза тIе ца веара. И бахьана долуш лехаме веллера шаьш иза боху МВД-н векалша.\nНохчийчуьрчу полисхойн версица, кхин дIа хилларг иштта ду. Беларусин Брянскан кIоштахь Амриев дIалаьцча, низамо ма бохху, цига иза схьавало вахана Оьрсийчоьнан МВД-н Нохчийчуьрчу урхаллан ши белхахо. Иза Нохчийчу вало везаш вара тоьшаллаш дан.\nПолисхоша чIагIдарехь, Беларусе леррина тоба яхана бохуш цхьаболчу журналисташа яздинарг бакъ дац.\nОьрсийчоьнан чохьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхалло бинчу хаамца, карарчу хенахь Амриев карахь ву Нохчийчуьрчу полисхойн. Иза цIавалош богIуш бу уьш.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Букъ тIера мас дIаяккхар муха ду боьрша стагана?\nАссаламу Iалайкум ва рохьматуллохIи ва барокатухIу. Букъ тIера мас дIаяккхар муха ду боьрша стагана?\nАдаман дегIа тIера месаш кхаа декъе екъалуш ю.\nХьалхарниг: дIаяхар дика ца лоруш йолу месаш ю, масала божарша маж дIаяшар санна, йа божарша а, зударша а цIоцкъамаш дIадахар санна, хIунда аьлча цу шинне хьокъехь даьхкина хьадисаш долу дела. ХIокху юкъадогIу хьадж, йа Iумрат дечо коьрта тIера мас дIаяккхар а.\nШолгIаниг: дIаяхар дика лоруш, мелехь лоруш йолу месаш ю, шариIато дIаяхар тIедожийна йолу месаш ю. Масала, пхьаьрса кIелхьара месаш санна, бехкеметтиг гонахьара месаш санна, мекх ларгар санна, хIунда аьлча цу хIораннех а лаьцна даьхкина хьадисаш ду.\nКхоалгIаниг: шайн хьокъехь шариIатехь цхьанне агIор деана йа айат, йа хьадис доцу месаш ю. Масала коьрта тIера а, накхана тIера а, букъ тIера а, настар тIера а месаш санна. Оцу кепара йолу месаш дIаяха а, йита а мегар йолу месаш ю, хIунда аьлча шариIатехь церан хьокъехь деана цхьаъа хIума доцу дела, цундела адамо шена лаахь дIаяха мегар ду уьш, шена лаахь йита а мегар ду.\nБакъду, нагахь санна букъ тIера, йа кхечу мегаш йолчу меттера месаш дIаяьхча зен хир делахь – тIаккха мегар дац уьш дIаяха. Кхин а мегар дац иза нагахь санна керста-нахах тарвалархьама, йа борша стаг зударех тарвалархьама лелош делахь а.\n «Фата́ва́ Аш-Шабакатил-Исла́миййахI», фатван лоьмар: 1926.\n «Фата́ва́ Исла́миййахI», Шейх Ибн Ба́з, 1\_219.


Стигалкъекъа-бутт 26, 2014\n"Дицдан омар" цIе йолчу кинон чуьра схьаэцна сурт, вайнах цIерабахарх лаьцна кино гайтар дихкина Оьрсийчохь\nМасех нохчийн кинояккхархо ву таханлерчу дийнахь нохчийн къомана тIехIиттинчу уггар чолхечу киртигах кинош йохуш – къам цIерадаккхарх а, даханчу бIешарахь Нохчийчохь бола а бина, берзазчу тIамах а лаьцна. Оьрсийчохь церан кинош гайта магийна яц, къаьмнийн юкъаметтигаш йохор ю цара аьлла, бахьана а хIоттийна. Амма цу пачхьалкхал арахьа цу киношна совгIаташ ло, похIмаллин лакхара мах хадош. Оццу хенахь, арахьарчу хьажархойн нохчех а, Нохчийчоьнах а лаьцна ойла хийцало.\nНохчийн къомаха болчу режиссерийн лазам, шайн къоман лазаманна уллехь бу. Цундела хьовсу уьш уггар хьалха, къоман иэсехь а, дахарехь а кIорга лар йитинчу хиламех лаьцна кинош яха. Нохчийн къам цIерадаккхарх лаьцна кино яккха араваьллачу кинояккхархочо Коканаев Руслана, хетарехь, го баьккхина кечамаш бинера, и кино уггар хьалха Оьрсийчохь гайта.\nАмма цунах гIуллакх ца хилла. Деношкахь Оьрсийчоьнан културан министралло дихкина цунна а и кино гайта, къаьмнийн юкъаметтигаш телхар ю аьлла. Маршо радиоца телефонехула динчу къамелехь кинояккхархочо дийцира.\nКоканаев Руслан - нохчийн кинояккхархо\nСхьагарехь, нохчийн къам цIерадакхарх я, Нохчийчохь Кремло латтийна тIом, нохчийн бIаьргашна ма-гарра, Оьрсийчохь я Нохчийчохь буьйцийла хир яц Путинан Iедал мел ду. КГБен векал волчу цуо, шен карахь Iедалан ницкъ мел бу, цкъа а магор дац, НКВДен харцо а, къизаллаш а йийцар. Амма цо магадо, гомий-чIомий гIазакхий мотт буьйцу, юьхь-сибатца а стеган дегазалла кхуллучу кепара нохчийн къомаха векалш гайтар. И тайпа кинош Iаламат дукха ю Оьрсийчохь.\nКъона режиссера Магомадов Руслана яьккхина кхин цхьа кино ю, «ЦIа» олуш. Иза а яц гайта магийна. «Чилла» цIе йолуш, кхин цхьа кино яьккхина цо, вайнах цIерабахарх лаьцна. Иза а, къайлаха-къулах гайтира, ур-атталла, Нохчийчохь а.\nКинош-хьовха, депортацех лаьцна Нохчийчохь интеллигенцин гулам вовшахтоьхна политолог, адамийн бакъонашларъярхо Кутаев Руслан ву, кисанахь наркотикаш карийна аьлла, лаьцна латтош. Оьрсийн а, церан муьтIахь долчу меттигера а Iедалша зуламаш дан мегаш ду. Цара юкъаметтигаш ца талхайо, церан хьесапехь. Царах лаьцна дийцаро талхайо.\nХIокхунах лаьцна алсам ладогIа сан «Заманан билгалонаш» цIе йолчу программехь, тIедогIучу кIиранан сарахь – Мангал беттан хьалхарчу дийнахь.