Эшча цаловриг тола хьакъ вац\nОьрсийн хоккейна йиллина шарж\nЧехехь чекхъяьллачу хоккейн дуьненан чемпионатан финалехь вовшашца къовсалуш яра Канада а, Оьрсийчоь а. 6-1 чоьтаца эшийначу оьрсаша, канадхошна совгIаташ далалц са ца тухуш, цу пачхьалкхан гимн а лакхале а дIатесира хоккейн майда. Спортан гIиллакхца ца йогIучу оцу демаршо цецдаьккхина дуьне.\nПрагерчу О2 аренин шатIехь дIахьош яра дуьненан хоккейн чемпионатан финал. Вовшашца говзалла къовсуш канадхойн, оьрсийн тобанаш яра. Ала догIу, финале кхочучу новкъахь Канадин команда цхьанна а ловзарехь эша а ца оьшуш, ткъа ахфиналехь эххар а чехийна тоба эшийна, цу кепара хIора а матчехь толам бокккхуш оьрсийн тобанца долчу ловзаре кхаьчна хилар.\nШен рогIехь Оьрсийчоьнан тоба чемпионате къасторан ловзаршкахь кхоалгIачу метте бен ца яьллера, цул тIаьхьа финалан деалгIачу декъехь шведхой а, ткъа ахфиналехь Iамеркахой а эшон каделира цуьнан.\nХьалхарчу дийнахь Цхьаьнатоьхначу Штатийн тобанна тIехь 4:0 жамIаца толам а баьккхина, и толам базбина а, цунах Iаьбна а, дозаллаш дина а ца бовлуш, хилла болу оьрсийн ловзархой Канадица йолу матч йолаеллачу хьалхарчу мIаьргонашкахь дуьйна цхьа тамашийна мела а, гIийла а хеталора, къаьстина вуно каде а, чехка а болчу канадхошца уьш буьстица. Ловзар доладеллачу миноташкахь дуьйна атаке бахара канадхой, оьрсийн кевнашна хьалха массийта кхераме а хьал а хIоттош.\nТкъа 19-чу минотехь Икин Коди цIе йолчу канадхочуо хьалхара гол тохарца схьадибиллира шен тобанна шайн тамашийначу а, исбаьхьчу а толаме некъ.\nЦул тIаьхьа канадхойн голаш, догIа санна чулега йолалелира оьрсийн кевнашна. Ловзаран шозлагIчу декъехь оьрсашна кхин а кхо гол туьйхира, цу хьалхарчу дийнахь цара Iамеркахошца динчу жамIах и ловзар дIа а дартеш- нийса бIостанехьачу агIор, хIинца эшамехь берш шаьш оьрсий а болуш.\nЦунах тjам бина ца Iаш, шовкъ хьалаяьллачу канадхоша ловзаран тIаьхьарчу, кхозлагIчу декъехь, кхин а ши гол туьйхира оьрсашна.\nЙоллучу матчехь вуно боьхна а, гIийла а хиллачу оьрсийн ловзархойн чакхенан горгали бекале каделира цхьа гол тоха, 6:I бохучу жамIаца и ловзар дерза а доьрзуш.\nНагахь санна нийса цхьа де хьалха, шота сарахь шаьш Цхьаьнатоьхначу Штаташна тIехь толам баьккхича, иза вуно шуьйра даздеш а, цунах юх-юха а тамашаш а, дозаллаш а деш а хиллачу оьрсийн спортхоша шаьш канадхойн карахь оццул йоккхачу чотаца эшар доьналлийца лан ца делира. Хоккейн исторехь цкъа а ца хилла осал кеп хIоттийра цара, толаман совгIаташ канадхошна дIадекъале, церан пачхьалкхан гимн локху мIаьрго тIекхочушехь, цуьнга ла а ца дугIуш, шанан майданера хахкабелла дIабахара оьрсийн ловзархой.\nЦу хьокъехь карладовлу I972-чу шарахь иштта хIинца санна канадхой, советийн тобий чемпионатан финалехь ловзучу хенахь гIарваьллачу спортан комментаторо Озеров Николайс „Иштта хоккей вайна-м оьшуш яц!“ аьлла тоьхна хилла мохь. ХIетахь цкъа хьалха Советийн тоба тулуш йоьдуш хиллехь а, амма шайн шаболу ницкъ гулбиначу канадхоша 6:5 жамIица толам баьккхира. ХIинца, Оьрсийчоьнан тобано оцул спортан Iадаташца йогIуш йоцу амал гайтар шена хиъча, хIун эр дара-те цIеяхханчу комментаторо аьлла хаттар кхоллало.\nЛовзар фотокорреспондетиийн могIаршлахь ловзхар тергалдеш хиллачу оьрсийн вевзаш волчу журналиста Адамагов Рустема шен Фейсьук тIерачу агIонехь яздинера, ша 1968-чу шарахь дуьйна хоккейга хьожуш ву, и санна осала а, маьттаза хIума шена цкъа а гина дацара, аьлла. „СовгIаташ декъа буьйлабелира, ткъа Оьсрийчоьнан тоба букъберзийна, дIаяхара. Гимн а лакхале, байракхаш а айбале. Шайн бIаьргашна гучух тешаш бацара нах. Оццул спрортаца ца догIу лелар дара оьрсийн хоккейхоша гайтинарг- цхьа а тайпа ларам ца хилар- я и ловхарш вовшахтоьхначаьрга а, я хьовсархошка а. Массо а стаг шокехь виснера. Ткъа трибунашкахь болчара шакарш йиттира. Эша а хаа ма деза“, - иштта яздинера журналиста.\nХоккейн матчашка дукха жима йолуш дуьйна шен деца цхьаьна хьежаIемина а, цуьнга болчу безамна тахана а хьожуш а ю ша бохуш дийцира Маршо радионе Венехь ехачу Султанова Йеситас. Оьрсийн спортхой я шаьш толам баьккхича, иза оьзда базбан а, я шаьш эшча, иза доьналлийа тIеэца а ца хууш, осала лела тIаьхьарчу хенахь бохуш дийцира цуо шена зеделларг.\nБIеннаш спортйезархой доллучу дуьнентIехь иштта цец-акъ бевлла бисина Оьрсийчоьнан хоккейн тобано хIоттийначу осалчу гIиллакхах. „ДIабаха. Я сий а дац, я оьзденгалла а“, - аьлла яздинера цу кийсак гойтучу Youtube сайт тIерачу видеона бухахь цхьана спортезархочуо.\n„Ма эхь ду иза, гIело хиллачу беран тIорзанийн санна дара церан лелар“ - аьлла яздинера цхьа кхечо.\nЦу юкъана Оьрсийчоьнан хоккейн тобан пресс-атташе волчу Ларин Игорс оршот дийнахь журналисташка бинчу хаамца, цу тобан декъашхоша хIоттийна осала кеп хоккейн а, спортан а хьукматхоша къастор йолуш ю.\nОьрсийн хоккейхойн демарш


Вильнюсера Европан саммитехь Украиница накъосталлин барт хиларе дог доху Европано\nЛахьан-бутт 14, 2013\nНагахь санна, Вильнюсехь кеста дIахьур йолчу Европан саммитехь Европан Бертан а, Украинин а накъосталлин барт чIагIбарх гIуллакх ца хилахь, гергарчуу шина шарахь иза а эцна лелар волуш цхьа а вац аьлла дIахьедар дина Киевехь еарин дийнахь, Европан парламентан тIехьажаран миссин декъашхочо, Полшин президент лаьттинчу Квасьневский Александро.\n2014-чу шарахь Европан парламентан харжамаш бу, тIаккха керла Европан комисси хоржур ю. Ткъа 2015-чу шарахь Украинехь президентан харжамаш бу. «Геополитикан къийсам бу буьйцуш берш. Цигахь къастош бу ерриг Европан а, Украинин а, Европан Бертан а, Оьрсийчоьнан а кхоллам», аьлла хеташ ву Квасьневский.\nОццу дийнахь, Киево Европан Берте кховдош болу билламаш хааме баьхна Financial Times газетехь Украинин Европан бертехь векал волчу Елисеев Константина.\nДаханчу кхаарин дийнахь Украинин Лакхарчу Радин рогIехь йоцу кхеташо хенал а хьалха дIайирзира.\nЦигахь йийца езаш яра, прокуратурех а, Лакхарчу Раде харжамех а, чубоьхкинчу нахана махкал арахьа дарба дарах а лаьцначу низамийн проекташ.\nИ тIаьххьарниг тIеэцнехь, 7 шо набахтехь токхуш йолу, Украинин премьер-министр лаьттина Тимошенко Юлия махкал арахьа дарба дан яхийта йиш хира яра. Цунна тIехь лаьтта, цуьнан гIуллакх политикан бух тIехь кхоьллина хеташ болу «Батькивщина» оппозицин цхьанакхетаран агIончий а, адамийн бакъонаш ларъярхой а, Европан барт а.\nЛахьанан-беттан 13-гIа де Европан Парламентан тIехьовсархойн миссино билгал даьккхина дара, Украинин Европан Бартаца ассоциацин барт чIагIбаран тIаьххьара де санна.


Мехкдаьттан мехаш охьаэгна\nЗазадоккху-бутт 15, 2016\nМехкдаьттан мехаш охьаэгна кху муьрехь. Бахьана лору трейдерша Оьрсийчоьно а, мехкдаьттан ОПЕК юкъараллехь болчу мехкаша а, иштта ГIажаройчоьно а мекхдаьтта даздеш гIулчаш яха тарлуш хиларца доьзна. Деношкахь хиллачу 3 процент лахбелла мехкдаьттан баррелан мах, 40 долларал а охьабаьлла иза.\nОьрсийчоьнан мехкдаьттан министро Новак Александра дIахьедина шинарийдийнахь, ТехIеран сиха яц мехкдаьттан мехаш бесточу некъатIе яла, амма цо шена 10 шо хьалха дуьнено санкцеш кхайкхош шен хиллачу бараме хьалакхачор бу ша доккхучу мехкдаьттан барам аьлла. Оцу къамело а лахбира мехкдаьттан мах биржанашкахь шинарийдийнахь.\nТехIеране визитца вахна волчу Новака цигарчу мехкдаьттан министрца Зангане Бижанца хиллачу цхьаьнакхетарехь дина и къамел. Санкцеш дуьнено шена духьалъяхале ГIажаройчоьно доккхура дийнахь 4 миллион баррел мехкдаьтта, хIинца – ца кхочу 3 барреле а.


Жима ши бер а эцна, Шема яхана нохчо\n33 шо долчу нохчийн зудчунна дуьхьал бехк-такхаман гIуллакх гIаттийна деношкахь ХIолландин полицино. Иза бехкейо шен ши бер, дега а ца хоттуш, лачкъийна шеца цхьаьна Шемарчу тIемаш лаьттачу Ракка гIала дIадигарна.\nХIоландерчу Iедалан а, берийн ден а ницкъ ца тоьъна оцу зудчо дан леринчунна дуьхьало ян.\nПолицина хетарехь, шина бераца харц кехаташца масийтта Европан пачхьалкхах яьлла жима зуда.\nБерийн хенаш 8 шо йоьIан а, 7 шо кIентан а ду.\nМаастрихт гIалахь ехаш хилла и зуда шен шина бераца.\nТIаьххьара и доьзал гина дахначу шеран ГIадужу-баттахь.\nКарарчу хенахь шен шина бераца еха и «Исламан пачхьалкх» шайх олучу тIеман тобанийн ханна шахьара ларалучу Ракка гIалахь.\nНизаман урхаллашна хетарехь, цу зудчана гIо хилла джихIадхой Шема а, Иракъе а дехьабохуш къайлаха лелачу тобанера, хIунда аьлча, и зуда лаца Iедало арахецна омра доллушехь цуьнан кадаьлла пачхьалкхан дозанал дехьа яла.\nТIаьххьарчу шина шарахь ХIолландин Iедална хааделла махкахь бехачу бусалбанех иттаннаш Шемарчу тIеман тобанех дIакхетархьама, шайн доьзалаш дIатуьйсуш я шайца буьгуш, Шема дIаоьхуш.\nАмма дегара бакъо а йоцуш, бераш а эцна дIаяхана и цхьаъ бен яц зударшлахь, билгалдоккху Хiолландин зорбано.\nМаршо Радион къамел хилира Австрехь вехачу Аьрсбин Абубакарца. Иза кIоргга дин а девзаш бусулба стаг ву. Цунна инзаре хета нохчийн жима зуда шен лааме яьлла, уллехь цIинйдаа воцуш, иштта маьрша лелар.\nАбубакар: «Шен ойла а йина, шех дуста деза стага цхьа х1ума т1е1оттаделча.Т1е ма дайла иза шен чу я нехан чу и саннарг т1едарах.Хаьттина х1ума а доцуш, мича йоьда а доцуш, юххехь стаг воцуш нехан ц1ент1ехь йолу зуда д1аяхар. Хьерадаьлла х1ума ду-кх и соьга хаьттича".\nХIолландин юстицин министралло тергоне эцна ву 180 джихадан ойланаш шайца лелаш, Шема дIавахана бусулба стаг. Царех 35 юхавеана, вийна тIамехь 21.\nХIинца ХIолландин Iедало талламаш жигара баьхна и жима зуда яьхначу Маастрихтехь. Иза къастош ду, мила ву джихадан ойланаш кегийрхойшлахь кхиошверг, уьш Шема кхачош а, дозанал арабохуш гIо деш а.\nХIолландин низамхоша бахарехь, нагахь санна и зуда Шемахь елахь, ницкъ бац цунна доггIу таIзар дан – Шемица цхьа а юкъаметтигаш яц ХIолландин.\nОхан-батттахь Оьрсийчуьра зудий-майрий Дынько Павел а, Гюзель а шайн карарчу бераца цхьаьна лаьцнера Шема тIаме даха новкъадаьлла. Дов листинчул тIаьхьа царна Iедало набахтехь яккха цхьа шой, 5 буттий хан туьйхира.\nДукха хьолахь Шемара юхабахказа буьсу цига баханарш. Цхьаццаберш шаьш арабевллаче юха а кхочу. Олийла дац цара юьхьарлоьцу некъаш церан шайн проблема ю.\nУьш бахьанехь Европехь меттигерчу Iедалша цатешамца луьтту бухахь беха эщарнаш нохчийн. Дериг къам дIатардо дуьненца гамделлачу адамийн декъах-джихIадхойх цхьаццаболчу хаамийн гIирсаша а.\nНохчийн къам юьхьIаьржа хIотто санна...


Дика кIант кхиийна Цоцин-Эвларчу Арсаев Зеламхин дас-нанас\nГIуран-бутт 10, 2016\nПхи-ялх де хьалха социалан машанехула хаам, аьлча а дехар дIасабаржийнер цхьана дог доьхначу стагера. 500 эзар сом гергга ахча дожийнера цо Соьлж-ГIалана юккъехь. Шен иза доьжна хилар цхьа хан яьлча а бен ца хиинера цунна.\nДика кIант кхиийна Цоцин-Эвларчу Арсаев Зелимхин дас-нанас\nШа и стаг ахча къастош болх беш ву. Иза юхадоьрзур хиларх дог диллина хиллера цо. Амма цуьнан бераш кхайкхам бинера цу хьокхехь дуьххьара WhatsApp-хь.\nЦигара иза кхаьчнера кхечу социалан машанашка а. Ши де а ца ийшира дайна ахча шен дех дIатоха. Ахча кара а дина, иза цуьнга дIаделлера Цоцин-эвларчу 18 шо долчу вахархочо. Дуьйцу ахча дайначун йоIа (шен цIе цаяьккхар дийхира цо).\nАхча дайначу стеган йоI: «Базарахь доьжнера тхан ден и ахча. Цоцин-эвлара Арсаев Зеламхас, кара а дина, тхоьга схьаделла иза. Дела реза хуьлда цунна а, оцу гIуллакхан тхуна орцахбевлачу нахана».\nАхча дайна аьлла и хаам гIарбоккхучу хенахь, ша тешаш яцара боху, иза дайначун йоIа. Амма ша а, дуккха а нах цец а бовлуш, ца моьттучу агIор карадеара иза, аьлла, кхин дIа а дийцира цо.\nАхча дайначу стеган йоI: «Цо телефон тоьхна шена карийна аьллера тхоьга. Цига дIа а дахана, цигахь схьаийцира оха иза. ЧIогIа иман долуш жима стаг хиллера иза. 18 шо ду цуьнан. ХIинца ахчанах Iехавала хан йоллушехь, иза ца дира цо. Орцах дуккха а нах бевлира тхуна, къаьстина кегийрхой».\nЦоцин-Эвлара вахархочо Арсаев Зеламхас, шена карийна ахча иза дайначуьнга юха дIадаларх цецволийла а дац и хIума шуьйра бараме диллича. Тахана меттигерачу хаамийн гIирсашкахь сих-сиха кхайкхош хуьлу дашо чIуг, мухIар, ахча карийна, иза дайнарг тIевола олий. Цкъацца моттало, шайн цхьах яйна бохучарел а дукха хуьлий теша, карийна бохурш олий.\nСоьлж-ГIалахь ахча дайначунна иза жимачу стага юхадерзийна аьлла хезча, дукхачу нахана хазахеттера. Иза цхьана агIор къам а, адамаш а зера санна хIума дара, аьлла дийцира соьга Соьлж-ГIалара яхархочо Шаптукаева Заремас.\nШаптукаева: «Ахча адамийн кхетам дIахьош, Iехош хIума ма ю. Шена карийначух рицкъ дан а ца гIерташ, долчуьнга дIаделлера цо. Иза ма ду нохчийн къоман амал гойтург».\nСагIа далар, мел баккхар, гIо-накъосталла дар, оьшучунга хьажар, гIаддайначу стеган дог эцар - нохчийн къоман цIийца хIуманаш ду. Цхьайолчу автобусаш чохь рузбан дийнахь ахча схьа ца оьцу, цхьаболчара, массарна а тIера сагIийна ахча дIало. Дуккха а туьканаш а ю, еарин дийнахь бепиг мах а боцуш дIасадоькъуш.\nМел баккха луурш дукха болуш, махкахь массийта гIо-накъосталлийн фонд а ю. Цига дIахьо наха сагIийна яла луу хIуманаш.\nМах а боцуш сурсаташ чохь долу шелигаш а ду цхьацца меттигашкахь дIахIиттина. Уьш а, Цоцин-Эвлара вахархочо Арсаев Зеламхас динарг а масал ду кхечарна.\n"Горько" олуче кхочуш лаьтта нохчийн ловзар\nГора дуьне яI!


Барневарне бераш схьадоьху нохчаша\nНорвегехь Iедало бераш дIадаьхначу нохчийн доьзална сагатдеш бу Европехь дуккхаъ нах\nМасех де ду Европехь а, Нохчийчохь а Норвегехь бехачу цхьана нохчийн доьзалера Iедалан векалша 4 бер дIадаккхарх лаьцна дийцарш лела.\nМалхбузехь берийн бакъонаш ларйечу хьукмато дас-нанас шайн доьзалхошна кхоччуш Iуналла ца дарна бераш цаьргара дIа а дохуш, я кхечу доьзалшка, я Iедало кхобучу юкъараIойлашка дIалуш хиларна, вуно боккха сингаттам кхоьллина дозанал арахь бехачу нохчашлахь рогIера и тайпа бохам шайн къомах болчу нахах Iоттабаларна.\nДийца-бахарш а ду цу хиламна гонахь шортта – ватсапехула хIораммо шена хета-хеттарг а, дуьйцу хезнарг а, моттаделларг а дуьйцуш. Цхьаболчара массо хIуманна Норвегера Барнаварн цIе йолу берийн бакъонаш ларйаран хьумат бехке йо, иза бехк боцуш доьзалш вовшах къестош хиларна бехке а еш, вукхара мелла а хилла ден-ненан боцуш хир бац, цара ледара Iуналла дина хила мега бохуш дуьйцу.\nХилларг ма-дарра муха ду къасторхьама а, карарчу хенахь дIадаьхначу берийн кхоллам муха бу хаархьама а Маршо радио зIене елира цу берийн деца-ненаца.\nПIераскан дийнахь Барнаварнан белхахошца цхьаьна а кхетта цIаеанчу берийн нанас Раисас иштта дийцира шен бераш дIадахарна гонахь актуалечу хьолах лаьцна.\nРаиса: „Тхоьгахь карарчу хенахь кIеззиг бен информаци яц цу берех лаьцна. Тахана берийн Iуналла дечу хьукматан белхахошца дуьххьара цхьаьнакхетар хилла тхан.\nХетарехь, дика позитиве тIеIаткъам а бина оха царна. Тхуна шаьш реза ду а бохура цара, тхоьца санна кхечу дай-наношца болх бан атта делахь, иштта дукха проблемаш а хир яцара бохура. Дикадерг хир ду аьлла сатуьсу, и цхьаьнакхетар дика чекхделира“.\nЦкъачунна Раисин, ИбрахIиман диъ бер цу шинна гайтина дац. Шишша цхьана доьзале а луш, меттигерчу шина доьзалехь дIатардина ду и бераш Iедало. Мичахь хьаьнгахь ду дена-нанна низамца хоуьйтуш дац. Амма ка ма-доллу сиха уьш юхадерзо некъаш лоьхуш дуй дай-наний. Раисас дуьйцу кхин дIа а.\nРаиса: „Тхан рогIера цхьаьнакхетар 15-чохь хир ю. Шуна ма-гарра, цара мелла а дахдеш ду и гIуллакх. Цара боху шайна хан еза, тхо довза а, тхо муха да-нана ду хьажа а. Оршот дийнахь тхо адвокатана тIе доьлхуш ду, кхел хилале муха хIун ала бохучух цунах дагадовлархьама.\nКхел тхан шинари дийнахь хила езаш ю. Бераш цара кхаа баттана сацон мегаш ду, кхело доккхачу декъехь цу дийнахьехь схьа ца ло боху. ХIинца ма -хуьллу уьш цаьрга сиха схьадалийтархьама адвокатца болх бан безаш ду тхо“.\nДаханчу кIиранахь 4 бер дIадаьккхинчу ИбрахIиман, Раисин доьзалца дерг, кхечу ишттачу хьолехь нисбеллачу нохчийн доьзалшца дерг шен тидамехь латтош ву Норвегехь вехаш волу адамийн бакъонашларйархо Гисаев Ахьмад.\nМаршо радиога цо дийцира, берашна Iуналла дечу Барнаварн хьукматан леламаш даима а бух болуш хиларна шеконаш ю шен, кхечу тергамхойн а, хIунда аьлча, хийла цара бина сацамаш харц хилар гучудийлина меттигаш бу Норвегехь боху цо.\nГисаев Ахьмад: „Кхузарчу нохчийн диаспорин векалш а, куьйгалхой а вовшах а кхетта, кхин дIа хIун болх бан йиш ю бохург дийцаре дина оха. Цхьацца гIулчаш а ю оха яха лерина цу тIехь. ИбрахIиман доьзалан хьокъехь цкъачунна керла хIумма а дац.\nШота дийнахь оха дIаяхьа кечйина митинг ю, берийн хьукматан белхахоша лелочу харцонашна дуьхьал. Цига алсам нохчи а, гIалгIай а богIург хиларх тешна ву со. Тховса цу митингана кечам бан дагахь юха а вовшахкхеташ а ду тхо“.\nШота дийнахь делкъал тIаьхьа Осло гIалахь доьзалшкара бераш дIадахарна шаьш реза ца хилар гойтуш митинг дIаяхьа дагахь бу Норвегехь бехаш болу нохчи.\nИнтернетехула а, мобилан зIеца а дIахьочу флеш-мобца цара кхойкху ка ма-доллу дукха нах цу митинге гулбаларе.


Кадыров Ахматан цIарахчу полке гIуллакх дан 100 къона эскархо хьажийна Нохчийчуьра гуьйранна арме бигинчу салтех. Уьш бу Нохчийчоьнан тайп-тайпанчу гIаланашкара а, ярташкара а бахархой, хаам бо Кавказ.Реалиино, "Грозный Информ" агенталлана тIе а тевжаш.\nБолчу хаамца, эскархочун сийлаллин клубехь полкан эпсарша "дийцина къона салташна полкан исторех а, ламастех а, эскархочун гIуллакх даран къепах а лаьцна". Керла бIаьхой Iаморан дакъошкахь чекхбовла безаш бу юкъараэскаран кечаман курсах, ткъа цул тIаьхьа цара йийр ю бIаьхочун чIаго.\n"Тешна ву цхьаболчара шайн дахар дузур хиларх низамаш лардон эскаршца. Цу Iалашоне кхача арме кхайкхина Росгвардехь гIуллакх дарх хир ду доккха гIо", – аьлла полкан штабан хьаькамо Исламгириев Рустама.\nКадыровн полкан подвалашкахь дуккха а адамаш дайъарх лаьцна яздира "Новая газето". Цо бинчу талламехь дуьйцуш ду документашца тIечIагIдина 30 сов меттигера вахархо вийна хиларх лаьцна. Уьш лецнера 2016-гIа шо чекхдолуш 2017-гIа шо долалуш Соьлжа-ГIалахь полицин постана тIелатар динчул тIаьхьа.\nУьш лецна латтийнера Кадыров Ахматан цIарахчу полкан патрулан-постан сервисан гIишлонехь, хIиттийначу роликашкахь нуьцъала дакъалацийтинера цаьрга, "Исламан пачхьалкх" экстремистийн тобанна байIат дойтуш а, юха сихха цунах дIакъастуьйтуш а.\nСтигалкъекъа-баттахь Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира "Оьрсийчоьнан Турпалхо" цIе тиллина Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкан буьйранчина Чалаев Замидна. Хаамийн гIирсаша дуккхаза а яздина иза Нохчийн Республикехь адамийн бакъонаш талхочу нехан декъахь хиларх лаьцна.


Москохара «Юкъараллин кхел» фондо а, Лахара Новгородехь йолчу Къизаллашна Дуьхьал йолчу Комитето а Францера «Къизаллаш дIаяхарехьа йолчу керстанийн Ассоциацица цхьаьна шина шарахь бинчу белхан жамI ду, Оьрсийчохь Лахьанан беттан 29-чу дийнахь гIарадоккхур долчу рапортехь. Москох туп тоьхначу «Юкъараллин кхел» фондан гIантдас Таубина Натальяс шен Маршо радиоца хиллачу къамелехь дийцира.\nТаубина: «И рапорт тхан Францера белхан накъосташа-социологаша кечдина ду. 2011-чу шарахь дуьйна 2013-чу шеран Зазадоккху-батте кхаччалц дIабаьхьначу белхан жамI ду иза. Оьрсийн пачхьалкхан тайп-тайпана кIошташкахь шайна тIехь къизаллаш лайначу нахаца динчу къамелашна а, Лахарчу Новгородехь болх бечу "Къизаллашна Дуьхьал йолчу Комитетехь" долчу гIуллакхийн а буха тIехь кечдина ду и рапорт. Цу рапортан коьртачу авторша Францехь гIарадаьккхина иза. Оьрсийчохь Лахьанан-беттан 29-чу дийнахь Non Fiction ярмаркехь довзуьйтур ду оха.»\nКъизаллашна Дуьхьал йолчу Комитето шен сайта тIе тоьхначу информацица а догIуш, рапорто чIагIдарехь, Оьрсийчохь системе дирзина гIуллакх ду нахана тIехь кхелан массо тIегIанехь къизаллаш латтор – полицино лаьцчхьана дуьйна, стаг набахти чу воллалц.\nФранцера бакъонашларъярхоша леррина тидаме эцна, Къилбаседа Кавказехь латтош болу ницкъ. Документо билгалдоккху, террорана доьхьал дIахьучу опреацехь лаьцна хиллачу масех вахархочунна тIехь къиза ницкъ бина хилар. Ницкъаллийн структурийн векалша тIемалой доьзалшна тIеIаткъам беш хиларх лаьцна а дуьйцу рапорта тIехь. Леррина даьккхина хьехадо, Нохчийчохь лаьтта хьал.\n«Нохчийн республикехь хьалха санна хIинца а, стагера ца дина зулам тIелацийта Iалашонца пайда оьцу стагана ницкъ барх а, къизалла латторах а. Я, и стаг вен а вийна, цул тIаьхьа, леррина операци дIахьуш вийна тIемало санна гайта кечам беш ницкъ бо, аьлла ду рапортехь.\nУггар боккхачу кхерамехь берш кегий нах бу. Церан агIора шеко хуьлу Iедалийн уьш тIемалошкахьа оза-безам болуш хиларна я, царна гIортор еш хиларна. Коьртачу декъана, цу тайпа гIуллакхех долу жоьпалла нохчийн полицина тIехь ду. Республикехь таIзарза латточу къизаллин тIегIано инзарвоккху. Цо сурт кхуллу, республикехь низамаш болх беш дан а доцуш санна», боху рапорто.\nЦу тайпа дIахьедар дан ондда бух бу рапортан авторийн.\nТаубина: «Талламхойн тоба Нохчийчу яхана лелла белхаш беш. Таханлерчу дийнахь Нохчийчохь болх бечу оьрсийн йозуш йоцчу организацех цхьаъ бен йоцу "Къизаллашна Дуьхьал Комитет" гуттаренна цу республикехь ю къахьоьгуш. Комитетан юристаш цигахь биллина Iаш бу. Схьадиллина хиллачу гIуллакхийн материалашна а, цу кIоштехь къиза ницкъ хиллачара латкъам беш динчу къамелашна а, рапортехь меттиг карийна.»\nКъилбаседа Кавказера кхечу республикера хьал кIезиг довзуьйту хIокху рапорто. Таубина Натальина хетарехь, уьш тидамехь латто хьовсу и республикаш а.\nТаубина: "Кхечу регионашкахь проблема яц олу. Мелхуо а, гуттар гIуллакхаш схьадоьллуш, уьш толлуш а долчу меттигашкахь хьесапе оьцу ницкъ бар. Коьртачу декъана фондо а, комитето а."\nТIаьхьарчу хенахь Дагестанера а кхочу шортта хаамаш, цигарчу ницкъаллийн структураша кегийрахошна бечу тIеIаткъамах а, уьш байъарх а, къизаллаш лелорх а лаьцна. Рапорто хьеха ца йо Дагестан. Иза стенца доьзна ду?\nТаубина: "Цигахь проблема яц аьлла дац иза. Цигарчу хиламашца доьзна тхан карахь цхьа а гIуллакх доцун дера ду иза. Аьлча а, тхоьга гIо ца дехна."\nЕвропан Берто ахчанца гIо а деш вовшахтоьхна дара рапорт. Оццу хенахь, рапорта тIехь хьахийна ду, документа юкъахь мел болчу хаамах долу жоьпалла, Францера «Къизаллаш дIаяхаран керстанийн Ассоциацина» тIехь ду, Европан бертана хетарг гIарадоккхуш дац иза, аьлла.


Кавказхошна даймахка юхабахка лаарх ца тоьу…\nЧеркес Лариса, "Кавказ.Реалии"\n"Кавказхой дахмахках хьоьгу аьлла арадаьккхина дац и низам"\nПрезидента Путин Владимира аттачу яьккхина арахьарчу стагана Оьрсийчоьнан вахархо хила магош йолу кеп. Чергазийн юкъархоша дийцира низаман дикачу а, вончу а агIонех лаьцна\nНизамо дайдо арахьарчу нахана Оьрсийчоьнан паспорташ далар. Иштачарна магош ду, шайн мехкийн паспортех а ца бовлуш, Оьрсийчоьнан бахархой хила. Бинчу хийцамо таро ло Оьрсийчохь лакхара доьшийлаш чекх а яьхна, пачхьалкхехь цхьана шарахь болхбинчу нахана Iедале паспорташ деха. Болуш бара и некъ хьалха а, амма кхо шо дара цунна къастийна.\nСоветан пачхьалкхан паспорт дерг, ша Оьрсийчоьнан паспорт дехале, цуьнан территори тIехь кхо шо даккхина хила везаш вара хьалха, гайта дезара цо шена тIедогIуш рицкъ дуйла а. ХIинца иштачу категорина ца оьшу и тайпа тоьшаллаш.\nНагахь санна арахьарчу стеган зуда Оьрсийчуьра елахь, церан юкъахь бераш делахь, я дех-ненах цхьаъ Оьрсийчоьхь а Iеш, Оьрсийчоьнан вахархо велахь, аттачу долу паспорт далар.\nКерлачу низамо могуьйту хIинца сов хала а доцуш, Оьрсийчохь ваьхна вацахь а, цигахь ханна ваха кехат делла волчу стагна, хуьлда иза Молдовера, Украинера, Беларусера я Казахстанера, яйинчу кепехь паспорт дакха.\nПайде дуй керла низам шайн даймахка дог а лаьтташ, цигахь баха лаам а болуш, дозанал арахьа, масала, Малхбалехь эзарнашкахь бехачу нохчашна, суьйлашна я миллионашкахь болчу чергазашна?\n"Кавказ.Реалиино" дийхира юкъараллийн векалшка низамах хетарг алар. Чергазийн жигархой бу шайна гург довзуьйтуш. Цара билгалдоккху шайн къомах болчу Малбалерчу нахана, шаьш динчу, кхиинчу пачхьалкхера паспорташ дIа а тесна, кхечу пачхьалкхан паспорташ даха арабовла хала гIулч хилар. Кхидерг доцуш, оцу дилеммо а къехкийна Малхбалера кавказхой даймахка берза болчу хьогамах.\nАдыгейрчу жигархочо Богус Адама дийцарехь, чергазашна даима а дезна шайн дай баьхна латта, уьш дог ца дуьллуш беха шаьш цкъа мацца а цига дIакхелхар бу бохучух.\n"Халахеташ делахь а, репатриаци оцу нахана цкъа а ца кхайкхийна, Оьрсийчоьнан политика янне а яц цаьргахьа, яц концепци а. Арахьара чергазий махкахой ца лору Оьрсийчоьно, царех ца хьакхало цхьа а преференцеш, сехьабовла беш хуьлу аьттонаш, керла низам а дац цаьргахьа. Низамо "махкахой" олучу статусера хуьлу уьш, цо ма-баххара тидича, амма кхеташ доцчу бахьанашца ца боьллу чергазашна уьш санна болучарна Оьрсийчу боьллуш болу некъ".\nМасала, Советан Iедал доьхча кхоллаеллачу пачхьалкхийн бахархошна дозанал арахьа бехачу адыгашначул дуккха а атта ду Оьрсийчу дIакхалха, низамо аьттонаш царна бен беш а бац, тIетуьйхира Богуса.\nГIебарта-Балкхаройчоьнан Юкъараллин цIарх ТIехьожучу комиссин (Общественная наблюдательная комиссия) декъашхочо Жемуха Заура бахарехь, керлачу низамо гIодеш категори а ю арахьарчу адыгашлахь. "Суна сайна девза дегахь я ненехь Оьрсийчоьнан паспорт долу Шемара бераш, ткъа уьш шаьш хIинццалц Iийна иза ца луш", - дийцира Жемуха.\nКраснодар-махкарчу "Адыгэ хасэ" юкъараллин лидерна Сохт Аскерна хетарехь, арахьарчу чергазашна мехала ду керлачу низамо уьш Оьрсийчоьнан паспорт схьаэцале цIерачу паспортех бовла декхаре цабацар.\n"Ткъа хир юй пачхьалкх чергазийн репатрианташца къинхетаме? Оптимист вац со кхузахь. Зеделларг догделочех дац. Изза ду Конституцина кечбинчу хийцамашца а – "пачхьалкх кхоьллина къам", "цакхоьллина къам", бохуш, халкъ декъар. Беккъа дIа оьрсашна аьтто беш бен дац и керла низам. Оцу доллучо а шелйо оптимизм, арахьарчу чергазашца Оьрсийчоь нийсо лело йоллу бохург бакъ дац", - аьлла хета Сохтна.\n"ГIебартойн прогресс" юкъараллин куьйгалхочо Бешто Аслана дийцарехь, юхьанца тIехьаьжча, хетало низамо адыгашна даймахка юхабахка аьтто беш санна. Амма дикка дешча кхета, боху цо, и низам Советан пачхьалкх йоьхча Оьрсийчоьнал арахь баха бисинчу оьрсийн аьттонна кечдина дуйла - ца хьакхало иза чергазех.\n"Жимма бонус ло Оьрсийчоьнан паспорт схьаэца Оьрсийчохь дешначу, шарахь болхбинчу студенташна. Цунах арахьарчу чергазий студенташа а эца тарло пайда. Амма алапа лахара долчу пачхьалкхехь атта дац-кха юьстахара тIевеъначу жимача стагана ваха. И дерриг а юьхьаръэцча, ала дерг цхьаъ ду: дукха хир бац керлачу низамо цIехьаберзийна чергазий", - элира Бештос.\nБакъоларъярхой, юкъараллаш шераш ду кавказхошна дуьхьалонаш а ца еш, цIехьаберза некъ битар Оьрсийчоьне доьху, амма Кремль къора ю, леткъа адыгийн жигархой.


«Трансперенси Интернешнло»: Кадыровна "мах боцу" говр ялар талла деза (видео)\nГезгмашин-бутт 21, 2017\nКхушеран Охан-баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен инстаграмехь дийцира, Дубаин принцо шейха Хьамдан бин Мохьаммед Ал-Мактума "Леонардо" цIе йолу говр елла шена аьлла, яздо transparency.org.ru сайто. И совгIат дукха деза хиларна мах боцуш ду элира цо.\n«Трансперенси Интернешнло» яздарехь, баккъалла а хала ду «Леонардон» мах хадо, хIунда аьлча цу тайпачу говрийн мах хуьлу бIеннаш эзарнаш долларш.\nМухха делахь а, Кадыровна совгIатана еллачу говран мах 3 эзар соьмал лакхара бу, ткъа «Коррупцина дуьхьало яр» цIе йолчу низамца а догIуш, оццул лакхара мах болу совгIат схьаэца магош дац Оьрсийчуьрчу Iедалхочун.\nНагахь и совгIат официалан мероприятехь делла делахь, Оьрсийчоьнан президентан омрица а догIуш, иза дIадала дезаш ду пачхьалкхан хазне. Делахь а Iедалхо шена делла совгIат эца бакъо йолуш ву, Iедалан лерринчу хьукмато хIоттийна мах дIа а белла.\n«Трансперенси Интернешнло» дийцарехь, Кадыровс тIаьхьарчу 3 шарахь даьккхинчу рицкъан барам бу 22,3 миллион сом. Иза кIезиг ду 400 эзар долларал а. Цундела шеко йолуш гIуллакх ду Кадыровга шейхан совгIат пачхьалкхера эцалур ду бохург, яздо «Трансперенси Интернешнло».\nЦу организацин векалша шайн масийтта хаттар ду боху шейха Ал-Мактум еллачу говраца доьзна. Цаьрна жоьпаш доьхуш дехар дан дагахь ю «Трансперенси Интернешнл» Оьрсийчоьнан президентан администраце а, Кадыровн Iедале а.\nКурхалла лелийна Нохчийчуьра ши вахархо лаьцна Санкт-Петербургехь полицино


Лараме Ибрах1им! — Муниципальное образование город Аргун\nТахана билгалдоккхуш ду хьо вина де. Ала дог1у ахьа хьакъйоллу меттиг д1алоцу вайн Устрада-г1алин исторехь. Вайн къомана уггаре хала киртиг т1ех1оттича бакъволу къонаха санна, хьо гуттара а хилла нохчийн халкъаца. Доьналлех ца вухуш, хьайн юьртахойн тешаме да а, ваша а хилла чекхваьлла хьо шина т1еман ц1аргахула.\n15 шо зама ю хьо юьртда волу а. Цу хенахь вайн мехкан куьйгалхочо Россин Турпалхочо Р. А. Кадыровс г1о-накъосталла а деш хьан аьтто баьлла вайн Устрада-г1ала туьйранахь санна ц1инъян, цуьнан сибат ца довззал хийца. Тахана вайн шахьар республикехь а ц1еяххана ц1ена а, исбаьхьа а, куьцехь а г1ала ю.\nЦуьнца цхьаьна билгалдаккха дог1у хьакъйолу юкъараллин къиэпе д1ах1отторехь вайн г1ала кхечу к1ошташна, шахьаршна масал хилла схьайог1уш хилар.\nХ1ета вайна цкъа а дицлур дац 15-20 шо хьалха кхузахь лаьттина хьал: маьрша нах буьйсанна шайн х1усмашкахь д1адийша ца баьхьаш, зуламхоша, талорхоша вайгахь даллийнарг. Хьайн б1онакъосташца цхьаьна юкъ йихкина хьо д1ах1оттар бахьнехь ц1анъелира Устрада –г1ала зуламхойх, д1ах1оьттира къиэпе, ч1аг1делира низам. Устрада-г1алин бахархошна иза цкъа а дицлур дац.\nТахана оха даггара декъалво хьо винчу денца. Аллах1-Дала ондда могашалла лойла хьуна. Хьайн ден-ненан, йиша-вешин, доьзалан, накъостийн вуо ца гуш кхид1а йолчу хенахь а ирс-аьтто болш, ийман-беркат совдолуш г1оза вехийла хьо!\nДепутатийн Устрада-г1алин Советан, г1алин мэрин белхахой, хьан накъостийн тоба


Гезмахмаев ша тIехьерчийначу декхарех ведда, боху цуьнан гергарчара\nЗазадоккху-бутт 24, 2021\n"Новая газете" Нохчийчохь йина кхел а йоцуш нах байъарх дийцинчу, Кадыров Ахьмадан цIархчу полкан полисхо лаьттинчу Гезмахмаев Сулеймана психотропан молханаш дара лелош, Оьрсийчуьра ведда, вахна иза цIахь даккхий ахчанаш тIе а хьерчийна аьлла, дIахьедина "Грозный" телеканалан эфирехь цуьнан гергарчу наха.\nИза даймахкахь волчу заманчохь шайн терго хиллера, тIех чIогIа цуьнан азваларх, тIаьхьо тIекхиира шаьш, наркотикаш цо лелош хиларна, боху девашас Гезмахмаев Салмана.\n"Грозный" телехьожийлан сюжет зорбане яьккхина шайн инстаграмерчу аккаунтехь.\n"Цхьа молханаш ю, боху-кх. Царна тIе хиънера иза, коьртана а галвала волавеллера", - дIахьедо Гезмахмаев Салмана.\nОьрсийчуьра дIавахначул тIаьхьа шайца зIене ваьлла вац, боху гергарчара Сулейман.\n"Ахчанах вохкавелла иза, гуш ма ду", - боху Салмана видео тIехь.\nИштта цо дийцарехь, Гезмахмаев Сулейманан гергарчийн такха дезна цо тIехьерчийна декхарш.\n2017-чу шеран Дечкен-баттахь Соьлжа-ГIалахь нах хIаллакбеш дакъалацийтина Нохчийчуьрчу полисхочуьнга, ткъа иза Iедале латкъа воьлча, гей ву аьлла, вийна. Оцу хьокъехь яздира "Новая газето".\nЦо арахецна Кадыров Ахьмадан цIарх йолчу хадаран полкан белхахо хиллачу Гезмахмаев Сулимана ден тоьшалла. Полисхо лаьттинчо дийцина ша Нохчийчохь нах лоьцуш болх барх а, и нах тIаьхьо байъарх а лаьцна.\nГезмахмаевс тоьшалла дарехь, 2016-2017 шерашкахь дакъалаьцна масех стаг лоцуш, ларбина уьш Кадыровн цIархачу полкехь. Цо йицина лецначу нахах цхьаболучийн цIерш, йовзийтина царна тIехь деш хиллачу таIзаран башахаллаш.\nГезмахмаевс дIахьедина шен белхан накъосте Саралиев Сулимане нах бойъуш дакъалацийтина хиларх лаьцна. Цо, масала, легаш Iаьвдина садаьккхина Мускиев Махьмин, амма сих кхетта ша динарг, наркотикашка вирзина. Шега дайтина зулам дIадуьйцуш, тоьшалла дина хилла Саралиевс, цундела иза а вийна.\nКхел йоцуш Нохчийчохь байъинчу нахах материал зорбане яьллачул тIаьхьа Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкан белхахоша дехар дира Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире. Хаамийн гIирсашкахь шайна ечу Iиттарийн тергояр доьхура цара.\nЕвропан Кхеташонан адамийн бакъонашкахула йолчу комиссара Миятович Дуняс Оьрсийчоь декхарейира "сихонца, озабезам боцуш, йозуш йоцчу кепехь талла" Нохчийчохь, кхел а йоцуш, нах хIаллакбарх лаьцна "Новая газето" яржийна информаци. Журналисташа бина хаам "дегIе зуздоуьйтуш " бу, аьллера Миятовича.


Асадан эскарш тIелатарна дуьхьал акци хилла Истанбулехь\nГIуран-бутт 29, 2019\nХIара сурт даьккхина ГIуран-беттан 24-хь. МухIажираш дIаоьхуш бу шемахон-туркойн дозане.\nИстанбулехь, бIаьннаш демонстранташ дакъа а лоцуш, акци хилла Идлиб провинцина тIелеттачу Шеман эскарна Оьрсийчоьнан тIеман дакъоша гIортор ярна дуьхьал. Дукхах болу цу акцин декъашхой бара Туркойчохь бехаш болу шемахой. Цара кхийкхайора Путинна дуьхьал хьажийна лозунгаш, ша аьлча, "Адамаш дайархо Путин, дӀаяхийта Шемара!" бохуш. Цунах лаьцна хаам бо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nШеман эскаран дакъош тIедуьйладаларна Идлибера арабовлуш бу дуккха а эзарнаш мухIажираш. Шеман къилбаседа-малхбузера и провинци тIаьххьара йоккха регион ю Ефратана малхбузехьа, Асадан режимна дуьхьал болчу наха Iуналла деш йолу, хаам бо Би-би-си-но.\nИдлиб гIалана деза герзаш детташ ду Шеман эскарш Лахьана-беттан чакхенехь дуьйна. Царна гIортор еш ю оьрсийн авиаци. Дамаско а, Оьрсийчоьно а тIе ца лоцу шаьш маьрша бахархошна бомбанаш а, яккхийн тоьпаш а етта бохург, шаьш экстремисташца тIом беш ду бохуш чIагIдеш.\nЦхьаьнатоьхначу Къаьмнийн Вовшахтохаралло ларарехь, мухIажарийн терахь ду цигахь 235 эзар сов стаг. Царах дукхаха берш дIагIерташ бу Идлиба провинцин къилбаседехьа йолчу мухIажараш дIатарбинчу меттигашка я луларчу Алеппо.\nКху деношкахь Америкин Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Трамп Доналда кхайкхам бира Оьрсийчоьне а, Шеме а, ГIажарийчоьне а Идлибехь маьрша бахархошна герз деттар сацаде аьлла.


Оьрсийчоьно шех дIатоьхначу ГIирмехь бусалбанийн хIусамашкахь талламаш беш ю ФСБ\nУкраина, ГIирмехь бусалбанийн хIусамашкахь талламаш беш бу ФСБ-н белхахой, 17Чил2021\nОьрсийчоьно нуьцкъаша шех дӀатоьхначу ГIирмехь бусулбанийн хIусамех хьоьжуш бу ФСБ-н белхахой. "Крымская солидарность" боламан жигархоша бечу хаамца, ФСБ-но талламаш бина Советски кIоштахь вехачу Махамадаминов Абдулборин а, Белогорскерчу Эюпов Азаматан а, Симферополерчу Ялкабов Тимуран а, Сейдаметов Лимуран а, Бахчисарайрчу Ибрагимов Эрнестан а, Федоров Олеган а, ткъа иштта Севастополерчу Шихаметов Яшаран а цIеношкахь.\nБолчу хамца, ФСБ-н векало телефонехула хаам бина, цӀийнах хьажарш дIахьуш ду шаьш бехктакхаман гIуллакх толлуш аьлла. Талламан мероприятеш дIахьуш болчу ФСБ-н талламхоша хаам бина гергарчаьрга, дуьйцург террористийн вовшахтохараллехь дакъалацарца доьзна бехктакхаман гIуллакх ду аьлла. ЦIийнах хьаьжначул тIаьхьа 5 стаг дIавигна Симферополехь йолчу ФСБ-н ГIирмерчу урхалле.\nИбрагимов Эрнест 10 сов шарахь кхачакечбархочуьнан болх бина ву, "Хизб ут-Тахрир" боламанан бехктакхаман гIуллакхехула, 19 шо луьрачу рожехь колонехь даккха хан а тоьхна, чувоьллина Асанов Марлен долахо волчу "Саланчик" кафехь. Ибрагимов вуиштта политикан тумакхийн берашна накъосталла дечу "Крымское детство" проектан жигархо. 2017-чу шарахь цунна дуьхьал долийнера административан гIуллакх.\nЭюпов Азамат дакъалаьцна ву 2019-чу шарахь Мангалан-баттахь Москвахь ЦIен майданехь хиллачу гIирман-гIезалойн хьалхарчу дуьхьалонан акцехь. Иза иштта даима а гIуллакхаш луьстуш ладоьгIуш хилла ву ГIирмерчу бусалбанашна ечу кхелан схьайиллинчу процессашкахь.\nГIирмера маьждигаш: Орта-Джами ‒ ГIирмерчу ханан заманара схьа дуьйна кху деношка кхаччалц (фотогалерей)\nБахчисарай гIалин историн декъан юккъехь лаьтташ ду Орта-Джами цIе йолу маьждиг. ГIирман-гIезалойн маттера гочдича иза ду "юккъера маьждиг" бохург. Орта-Джами ду гIалан визитан картанех цхьаъ. Динан гIишло ю Ханан гIала-цIенна маситта бIе метр гергахь. Цхьана хенахь цу чохь ламазаш дина ГIирман ханаш. ГIирма.Реалиин корреспондент хилира Орта-Джами маьждигехь, хIара суьрташ а дохуш.\nШинарин дийнахь, Чиллан-беттан 16-хь, Оьрсийчоьнан ФСБ-но хаам бира, шаьш ГIирмехь а, ГIезалойчохm а (Татарстанехь) тоба лаьцна, Оьрсийчохь магош йоцучу вовшахтохараллина ахчанца гIо дина йолу аьлла. Цуьнца цхьаьна, хиъна изза бахьана долуш Оьрсийчоьно Iуналла дечу Симферополерчу суьдо лаьцна хилар динна доьзал.\nТIаьхьарчу 4 баттахь 26 политикан тутмакх тIекхетта Оьрсийчохь\n2014-чу шарахь Оьрсийчоьно нуьцкъаша ГIирма шех дIатоьхначул тIаьхьа, "Хизб ут-Тахрир" динан боламехь дакъалаьцна аьлла бехке а вина, зулам дарца доьзна гIуллакхаш а кхуллуш, чувоьллина 100 сов гIирман-гIезало. 2003-чу шарахь Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело сацам бира "Хизб ут-Тахрир" терроран вовшахтохаралла ю аьлла, и махкахь хилар а доьхкуш.\nУкраинин а, дукхахайолчу Европерчу пачхьакхийн а территори тIехь "Хизб ут-Тахрир" болам хилар низамца магийна ду.


ЗаьIапхойл дукха бу заьIапхочун ахча оьцурш\nШех а, Делах а кхоьручу адаман хатI хьакамашна чудилла Нохчийчоьнан Iедал гIертахь а, коррупцино тIех лечкъаш а йоцуш, каетта махкахь пачхьалкхан а, нехан а рицкъанах. Киса дузучохь цо ца кхоаво я долахо а, я декъазниг а.\nНохчийчуьрчу заьIапхошна беламе хета хIокху деношкахь мехкан прокуратуро шаьш ахчанца кхаъ оьцуш зуламхо лаьцна бохуш баржийна хаам.\nДуьйцург ду масех де хьалха Хьалха-МартантIерачу дарбан хIусаман коьрта лоьран гIовс Джамурзаева Асмалика шен белхан меттехь и зулам деш лацар. Оцу лоьро меттигерчу яхархочуьнгара Дубаева Еленера дехна хилла боху 320 эзар сом, цунна елла дIаяьллалц заIапхочун пенси хIоттош.\nАхча схьаоьццучохь, олуш ма хиллара, куьйга тIера схьалаьцна и зуда. ХIинца болийна боккха таллам бу боху прокуратурерчу хьостано. Лоьро динарг кхело бехке ларахь, цхьа-ши шо даьккхина а Iийра яц иза набахтехь.\nНохчийчохь оцу тайпа кхаанна ахча эцна даржхо лаьцна аьлла хезча, нахана беламе иза хетар шен бух болуш ду. Тахана кIезиг доьзалш бу, масала, ахча а делла даьккхина пенси доцуш.\nДогIу-ца догIу боху къамел дан а дац, хьан кисинахь ахча хилчхьана, цхьа а новкъарло йолуш, могуш-маьрша волчу стагана а хIоттош ду пенси. Дукхачу хьолехь, лаккхарчу барамениг. Муха даккхало заьIапхойн пенси Маршо Радиога дийцира Iайнаъ цIе йолчу зудчо.\nIайнаъ: « Ког боцуш валийначунна а, иза тIебер бу бохуш, 3-4 шо хьалха дара-кх и хIума, со ВТЭК-е яхча. И зуда елха а йоьлхуш, елира цу чуьра ара. Хала муха дац? Ду дера. Вала воллучунна-м цара иза дала а ца ло. Эцца, шайн шортта ахча долучарна-м ло иза хеццна. Дуккха а бу вайн и пенсеш схьаийдина. Кегирхой бу, заьIапхой бу бохуш, пенсеш оьцуш. Ма-дарра бакъдерг дийцича, иштта ду иза».\nДелах ваьхьар вацара-кх, цомгуш воццушехь, заьIапхо ву аьлла ,пенси эца аьлча, нахана тамаше, хьо кхечу дуьненера веана волуш санна хета. Шена а, шен чуьрчу массо берана а даьккхина, кхин тIе хилахь, доккхур а ду, элира Маршо Радион корреспондентаца шен къамелехь цIе яьккха ца лиинчу цхьана Шелан кIоштарчу вахархочо. И хIума деш, шена цхьанна а тайпа эхь а ца хета хIокху пачхьалкхах, боху цо, тIом а баьккхина, шен мел долу дахар а, Iалашонаш а харцийна йолчу.\nИштта, шайна са а йоккхуш, Iедпана бекхамбечеран бехкенна, и пенси догIучарна хала хуьлу иза даккха. Хийла стаг гур ву, милла а дIавахча, карахь Iасанаш йолуш я заьIапхочун гIента тIехь, ВТЭК олучу хьукматна хьалха лаьтташ. Цигахь болх бечу лоьрийн буьрсаллах-м дуккха а хIумаш ду дийца муьлххачу а стеган.\nКхин ца хьа хIума ду оцу хьокъехь тIетоха. Тахана-кхана ца хаьа, амма, Москох реза яц Нохчийочхь заьIапхой дукха баржарна, комиссеш кечъеш ю яийта. Царна я шорттаахча охьадилла деза кхузарчеран, я цхьаъ жоьпе хIоттон везар ву, Iедалан ахчанаш диина аьлла.\nЗаьIапхой а ца кхоабо коррупцино


Глущенко Михаил кхелехь,2015ш\nПолитик Старовойтова Галина юьйш дакъалаьцна ву аьлла, бехкевина, набахтехь даккха 17 шо токхучу Пачхьалкхан Думан депутат лаьттинчу Глущенко Михаилна дуьхьало йина хенал а хьалха набахтера аравалийта Санкт-Петербургерчу кхело. 1998 -чу шарахь Лахьан-баттахь шен цIийнан чувоьдучохь йийра Старовойтова. Цул тIаьхьа пхийтта шо даьлча и зулам вовшахтоьхнарг ву аьлла, бехк кховдийра Глущенко Михаиле. 2015-чу шарахь кхело сацам бира цуьнан хьокъехь. Бехк а тIелецира цо, вуьйр ву аьлла, кхерам теснера шена Тамбоврчу зуламхойн тобанан лидеро Барсуков (Кумарин) Владимира, тIаккха реза хилира ша аьлла, дIа а хьедеш. Оцу тобанан цхьахволу хьалханча ву олура Глущенко Владимир а.\n2019-чу шарахь Барсуков а жоьпалле озийра, Старовойтова ер вовшахтухуш хилла ву аьлла, амма цуьнан гIуллакх кхеле ца кхечира. Талламо хIинца а къастийна дац, мила вара иза ейтинарг а, бахьанаш хIу дара а.\nБилгалдоккхура, цул тIаьхьа Глущенко Михаила хенал а хьалха набахтера аравалийтар доьхуш, яздинчу кехатан цуьнах дош луш куьйгаш яздина хилар Оьрсийчоьнан Турпалхочо, Санкт-Петербургерчу парламенте депутат яха кандидат хIоьттинчу Любовь Егоровас а, гIалин спорткомитетан хиллачу куьйгалхочо Авдеев Юрийс а, физкультура а, спорт а кхиош Оьрсийчоьнан президентехула йолчу Кхеташонан декъашхочо Таймазов Владимира а. "Единая Россия" партин декъашхо ву хьалхара шиъ. ТIаьхьо, "единороссаша" бехкбаьккхича, Егорова а, Авдеев а юкъара делира.\nХенал а хьалха набахтера аравалийта йинчу дуьхьалонна латкъам бан Глущенкон адвокатан ворхI де ду.\nШина тайпа нисло, зерашка даьккхича, Оьрсийчуьрчу Талламан комитето, полицино, кхелаша толлу, луьсту, дерзаде девнаш. Ιедало къобалвеш хилла политик я хьукматан векал вийча, сихха орца а даржадой, схьа а лоху, набахте а кхачаво зуламхо. Шегара юьйлу харцонаш Ιорайохуш хьийза стаг вийча, дукха хьолахь, ца караво Ιедална цΙий тΙехьарчинарг. Царех яра политик Старовойтова Галина, журналисташ Холодов Дмитрий, Листьев Владислав, Политковская Анна, Щекочихин Юрий, Максимов Максим, бакъоларъярхой – Попков Виктор, Эстемирова Наташа.


ХIун лехара "кадыровцаша" ЯмадаевгIеран хIусамашкахь?\n"Нохчийчуьрчу Гуьмсехь, динна куп гоне а лаьцна, штурм а йина, дIалецира ЯмадаевгIеран хIусамаш", аьлла хаам бира еарин сарахь "Росбалт" агенталло, цIе ца яьккхинчу шен хьастана тIе а тевжаш. Цу хьастано хаам бора, "ЯмадаевгIеран доьзалш бехачу Горькийн урамехь коьртах туьтмӀаьжигаш йоьхкинчу бIеннаш герзахоша дIахьош ю леррина операци" бохуш.\nИза бакъ дац аьлла, хаам бира кхечу зорбанан гIирсаша, шайна юкъахь Новая газета а долуш. Цо дийцарехь, Горькийн урамерчу цуьнан 17 хьастано бакъ ца бина и хаам. Цундела Гуьмсехь хуьлург шеконе дилла а мегар дара.\nАмма, цIеххьана, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан зорбанан секретаро дIахьедар дира, Гуьмсехь масийтта хIусамехь паспорташка хьожуш талламаш бина полисхоша а, меттигеррчу администрацин векалша а аьлла. Цо иштта харц дира цу юкъахь леррина ницкъаллин структураш дакъалоцуш яра бохург.\nЦу юкъана "Кавказ.Реалиин" хьастано хаам бина, шена цхьаъ эккхаш а, масатопп кхуссуш а хезира аьлла. Цуьнга билггала ала ца ло иккхинарг граната яра я кхин долу герз дара. Цу кепара кхеташ дара цхьана хенахь вуно ницкъ болуш хилла ЯмадаевгIеран доьзал бехачу куьпахь цхьаъ хуьлуш хилар.\nЖимма хан яьлча "Росбалто" алсамо информаци елира Гуьмсехь хуьлучух лаьцна. Цуьнца а догIуш, "цара гоне лаьцнера ЯмадаевгIар беха куп, цул тIьхьа чу а лилхина хIусамех хьежна уьш".\n"Росбалто" яздарехь, леррина ялийначу цIеяйархойн машенаца цхьайолчу хIусамашкахь гIунаш яссина, хи дIа а оьзна, уьш толлуш. Шаьш лелориг хIун ду дуьйцуш а ца хилла герзахоша. Ткъа, хуьлург бахьана долуш, оьгIазе вистхиллачу ЯмадаевгIеран верасана, Хьмзатана, "Росбалто" дийцарехь, йиттина.\nЭххаре тутьмаьжигаш йоьхкина хиллачу наха дIахьедар дина, шаьш Ямадаев Iийсан цIа дIадоккхуш ду, ши сахьт далале иза маьрша даккха деза аьлла. Дийцарехь, цу хьокъехь цхьа а кехат ца гайтина баьхкинчара.\n"Кавказ.Реалиино" бинчу хаамца, цу хIусамашкахь ЯмадаевгIеран божарий ца беха масийтта шо а ду. Карарчу хенахь вежерех ЯмадаевгIерах дийна висинина хилар хууш ду Iийса а, Бадрудди а.\nЯмадаев Iийса махкахваьлла дуккха а хан ю. Ткъа Ямадаев Бадрудди (Бадик), цхьаболчу хаамашца, вехаш ву Подмосковьехь.\n"Росбалто" яздарехь, ЯмадаевгIеран доьзал дов латтош бу Кадыров Рамзанца, цуьнан да, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа, кхелхинчхьана. 2008-чу шарахь Москох вийна Ямадаев Руслан, кхин а цхьа шо даьлча Дубайхь вийра Ямадаев Сулима.\nКхушеран Товбеца-бутт чекхболуш Гуьмсерчу кхелехь листира Кадыров Рамзан вен гIортарца доьзна бехктакхаман гIуллакх. Иза вовшахтохарна бехке веш вара Ямадаев Iийса. Ткъа Кадыровна тIелатар дан дезаш хилла кхо стаг чувоьллира, хIоранна а ялх шо ах шо хан а тухуш.\nЦундела ЯмадаевгIеран хIусамех хьовсар доьзна хила мега Нохчийчуьрчу ницкъаллин структурашка церах цхьанца боьзна мехала хаам кхаьчна хиларца, яздо "Кавказ.Реалиино". Я Бадик, я Iийса Нохчийчу веана хилла хила а мега, я цу вежарийн тешаме волу стаг веана хиллачух тера ду Гуьмсе, цу шинан кост кхочуш дан.\nМухха делахь а, 15-тта шаре даьлла КадыровгIеран а, ЯмадаегIеран а дуьхь-дуьхьал латтар цкъачунна дерзаза долчух тера ду, яздо "Кавказ.Реалиино".\nДубайхь Ямадаев Iийса лаца гIоьртина Нохчийчура полисхой\nКадыров вен гIоьртинарш таIзаре боьху\nКадыровна кIелояран гIуллакх талларехь новкъарлонаш хуьлу\nГуьмсехь хенаш кхайкхийна Кадыров вен дагахь хиллачу нахана\nКадыровс ша вен гIортар хьокъехь тоьшалла дарх лаьцна хиина зорбанан гIирсашна\nГуьмсехь тIелатар ца дина, паспорташка хьовсуш раж хилла


Оьрсийн беркема дохийна Шемахь\nОршотийнахь Шемин Къилбаседанехь чудаийтинчу Ми-8 Оьрсийчоьнан беркеманчохь хилла 5 стаг велла аьлла, дIахьедар дина Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретара Песков Дмитрийс, пачхьалкхерчу тIеман министраллин хаамашна тIе а тевжаш. Хьалхо тIеман министралло Iорадаьккхинера, 3 экипажан декъахо а, шиъ эпсар а чохь волу беракема дохийна чудаийтина Асад Башаран дуьхьалончаш тIехьожучу Идлиб кIоштахь, аьлла.\nХIаллакдинчу кеманах жоьпалла цкъачунна цхьана Шемахь тIемаш бечу агIоно тIе ца лаьцна. Социалан машанашкахь а, Iарбойн а, Малхбузерчу а зорбанаша яржийна видео а, суьрташ а ду кема доьхна, чудогIучу меттигера. Ду суьрташлахь вийна Iуьллучу беракеман пилотан сурт а. Оьрсийчоьнан официалан хьостанаша цкъачунна я кеманхочун а, я цу чохь беллачийн а цIераш кхайкхош яц. ТIеман министралло чIагIдарехь, беракема Алеппо гIала доьдуш хилла гуманитаран миссица.\nШемарчу бакъоларъярхоша а, меттигерчу бахархоша а масийттаза бехкейира Оьрсийчоьннан авиаци маьрша нах бехачу, Шемин президентан эскарша а, ДАIИШ тобанера тIемалоша а къуьйсучу Алеппо гIалина тIе бомбанаш еттарца.


Нохчийчуьра хаамийн гIирсаш: нохчех дIакъастийна Закаев Ахьмад а, Европера Ичкерин векалш а\nНохчийн тIемалойн буьйранча лаьттина Закаев Ахьмад а, Европера Ичкерин векалш а шайн къомах дIахадош Соьлж-ГIаларчу юккъерчу маьждигехь гулам дIабаьхьна нохчийн къоман векалша, яздо хаамийн гIирсаша. Дийцарехь, цигахь дакъалаьцна динан дайша а, массо а тайпанийн а, къанойн кхеташонийн а, юкъараллийн а, кегийрхойн а организацийн векалша а. Шаьш арахецначу резолюцин чулацам бовзийтина республикерчу Iедална муьтIахь болчу хаамийн гIирсаша.\nДIахьедаран авторша дIакхайкхийна меттигерчу Iедалхойн критикаш Делан а, нохчийн къоман а мостагIий бу, аьлла.\n"Оха дIахьедо, къоман аз хила шун бакъо цахилар. Шу нохчий дац. Нохчийчохь бехачийн а, Европехь бехачу нохчийн а цIарах къамелдан гунахь долуш нах дац шу. Официалехь шу тхайх дIакъастадо оха, нохчийн къоман цIарах неIалт а кхайкхадо шуна", - аьлла, яздина ду резолюци тIехь.\nНохчийн оппозицин политикан Закаев Ахьмадан ша лелочух "Далла хьалха жоп дала дезар ду", билгалдаьккхина йозанехь.\nДозанал арахь куп тоьхначу Ичкерин Iедалан премьер-министр волу Закаев Ахьмад Британехь вехаш ву. Ша ву нохчийн оппозицин IАДАТ телеграм-каналан администратор аьлла, цо дIахьединчул тIаьхьа Нохчийчуьра лаккхарчу даржашкахь болчу хьаькамаша сийсазвеш, кхерамаш тийсина цунна.\nЗакаевгара "доьхур ду", Нохчийчохь Iедало бахархой хьийзабо бохуш, къайлах болх бечу Телеграмерчу оппозицин ойла яржочу IADAT-канало арабохучу хаамийн хьокъехь, дIахьедира парламентан спикеро Даудов Мохьмада а, Думан депутато Делимханов Адама а, республикан муфтийс Межиев Салахьа а.\nЗакаев Ахьмада Гезгмашин-беттан 8-чу дийнахь IADAT-каналехула къамел дира махкара вахархо, каналан жигархо Тепсуркаев Салман сийсазвеш яржинчу видеоца доьзна. Хилларг вуно эхье хIума ду Кадыровн Iедална а, дерриг нохчийн къоманна а, бохура политика.\nГезгмашин-беттан 7-чу дийнахь IADAT пабликехь араелира гIараяьккхина юьйцу видео. Иза Тепсуркаев Салмана ша хьажийна редакце, бохура хьостанан администрацино. Ша IADAT пабликехула махкарчу нехан наношна а, зударшна а вон мел дерг баьхна машанехула, царна ша баьхнарг шена дуьхьалдаьлла, цундела ша до шена таIзар, аьлла, верзина ваьлла волу Тепсуркаев хиира шишанна тIе. Шена шишанна тIехаа я тапча тохийта битинчу шина харжамах цхьаъ бу ша къастийнарг, бохура жимчу стага.\nIADAT канало ша схьайиллинчу 5 бетта чохь шена гонах гулвина 6000 сов ешархо. "Кадыров Рамзанан режимна дуьхьаллаттархой" олу шаьш-шайх пабликан авторша. Цара дуьйцу, гойту махкахь нах лечкъорах лаьцна а, Iедалан белхахоша бахархошна бечу Iаткъамех лаьцна а.


Польша -- Нохчийн хелхаран тоба "Ловзар"\nДуьненна хаза Iаьмна дош ду «нохчо». Юьхьанца маршонехьа гIертарна тIамо хIаллакдечу къомах дузура иза.\nРогIехь хийцаделира васт, Оьрсийчоьнан президентан а, цуьнан гонан а пропаганда шайнначул дагахкхийтира кхечу яккхийчу пачхьалкхийн дайшна. Кремло тиллина «террорист», тIаккха – «дуьненаюкъара террорист» боху маьттаза цIерш дIаэйора нохчийн къомах.\nДуьне-м хIинца а дац дуьззина Кремло нохчашна бинчу оцу белхех мукъадаьлла. Юкъ-кара хIинца а хеза цхьацца бахьанаш довларцана и маьттаза цIерш нохчий хьахош карлайохуш.\nТкъа хIун до шаьш нохчаша шайн хатI дуьненан бIаьргашчохь цIандеш, тодеш, хаздеш?\nБакъдерг бакъ хила деза, вуно дукха бу нохчий къам шайн леларца, шайгарчу масалшца сийлалле доккхуш бехарш. Церан оьздангалло, хьуьнаро, хьекъало къоман васт даккха а доккху лакхенга.\nХуьлда иза Малхбалехь, я хуьлда Малхбузехь, тахана нохчаша шаьш бехачу массо а пачхьалкхашкахь санна гойту шаьш дикане гIерта доьгIна къам дуйла, шайх бухарчу нахана бала пайда буйла.\nТахана наггахь а мохк бац Европехь нохчаша шайн нахах дозалла дан йиш йоцуш. Спортах дерг-м ас дийца а ца оьшу, хIора пачхьалкхехь бу оцу пачхьалкхана сий IаIош нохчий. Иза вай доьлла агIо ю вайн.\nКарарчу хенахь керлачу чкъурах бовлуш бу инженераш, дизайнерш, технологаш, дипломаташ, депутаташ, Iилманчаш.\nНохчийн къоман синбахамалла а ю уьш бех-бехачу мехкашкахь яьржаш.\nДоккха довха масал ду Польшерчу «Ловзар» ансамблерчу къона хелханчаша гойтург.\nКху деношкахь ерриг Польшин TNV телевизоно латточу «Мам Талант» («Похьма ду соьгахь») цIейолчу шоу программехь толам баьккхина оцу тобано.\nПолшера нохчийн хелхаран тоба Ловзар\nБаккхийберца тIеэцна хелханчийн говзалла дуккха а кIошташкарчу полшахоша.\n«Ловзар» тоба кхоьллинарг а, иза кхиошверг а ву Нохчийчохь дика бевзачу ТашаевгIеран доьзалера Ахьмад. Иза генахь велахь а, цунна белхан амал беш гIодо Декъастахь евзаш а, езаш а йолчу цуьнан йишас Ташаева Марема.\nТашаев Ахьмадан дозалла\nТашаев Ахьмадан «Ловзар ансамбле гулделлачу берашлахь цуьнан шен доьзалера хилла ца Iаш, ву, масала, Теркйистерчу Ломаз-Юьртара схьаваьлла ши ваша АхмадовгIар - Iиса а, Абу а.\nВоккхахволчу Iисаца иштта къамел хилира Маршо Радион.\nАхмадов Iиса: Тхо дукхадеза полшахошна\nЦхьана хIуманца похIма долу стаг, хууш ма-хиллара, дуккха а кхин хаза хаарш долуш а хуьлу.\nТашаев Ахьмад Полшера нохчийн бераш хелхаршна Iамийна а ца Iа. Белосток-гIалахь ах-бIе нохчийн берана ненан мотт а хьоьху цо меттигерчу школехь.\nЦунах лаьцна иштта дийцира Ахьмада.\nТашаев Ахьмад: Нохчийн берашна мотт Iамор а ду суна деза\nТашаев Ахьмад Полшехь цхьалха вац нохчийн синбахам баржочех. Масала, меттигерчу рок-тобанашца гергарлоне а вахана, нохчийн а, полшхойн а мукъамийн симбиоз кхуллуш схьавогIу цигахь веха музыкант Закаев Жандар. Цунах лаьцна а дуьйцур ду Маршо Радионо хенан йохалла.\nИштта, бут-батте мел болу Кремло дуьненан бIаьргаш чохь нохчашна тIекхоьллина харц цIерш къомана тIера йохуш, нохчийн тоьлла амалш, агIонаш шаьш бех-бехачохь гойтуш, бухарчу нахана марзъеш схьабогIу дуккха а нохчий Европехь, Iамеркахь, Малхбалехь. Цара тешам ло, цхьа хан йогIур ю нохчех лаьцна дуьненан ала диканиг бен а доцуш.\nХелханчийн "Ловзар" тоба


Эсамбаевн сийнна - хелхаран фестивал\nКъийсадаларш дIадаьхьара 3 номинацехь. ХIораннехь-кхо меттиг яра толам баккха. Ша дечу хелхаран диплом даьккхира, Нохчийчурчу декъашхочо. Гуьржийчура шиммо, цхьана дина хелхар тайна, оцу номинацехь хьалхара меттиг царна елира.\nТобанехь деш долу хелхар дика дина аьлла Нохчийчура а, Лаххарчу Новгородера хелханчаш билгалбехира. Ткъа, коьрта совгIат, оцу фестивалан Гран-при яьккхира «Нохчо» ансамблан йиъ декъашхочо.\nНохчийн хелхарш, цхьанца а дуста мегар дац. Иза къоман цIийца ду аьлла, билгалдаьккхира ша йистхуьлуш, фестивалан жюрин куьйгалхочо «Балет» цIе йолчу журналан коьрта редактора, профессора Уральская Валерияс.\nУральская: «Хелхар девзачу а, дезачу а Нохчийчохь, къийса чIогIа жоьпалле ду. Хала ду, нохчашца хелхар къовса. Къоман цIийца ду хелхар. Цундела, чIогIа мехалла ду, кху къийсадаларехь толам баккхар».\nКхаа дийнахь лаьттина и хелхаран фестиваль, хьовсархой ша берш чу а ца тарлуш дIаяхьара. Даима зал юззина яра. Наха, чIогIа дика тIе а оьцура хелханчаш гойту шай говзалла, аьлла Маршо радиога дийцира, ша а хиллачу хелханчас, «Вайнах» тобан ветерана Тарамова Лидас.\nТарамова: «ХIора шарахь, и фестиваль хуьлуш йолу чIогIа дика ду. Со а хелха йийлина йолун дела, суна хазахета иза дIахьош хилар. Шортта хаза хелха бовлуш нах гира суна».\nШа а хелхаран говзанча йолун дела, Тарамова Лидина тайнера, тIебаьхкинчу хьешаша тидаме йиллина йолу номерш. Царна юккъахь, уггаре а дика шена хеттарг а, мила ву дийцира цо.\nТарамова: «ТIебаьхкинчарна юкъахь дикка говзалла йолу тобанаш яра. Францера а, Испанера а бара. Испанхой хелхабовлуш хазахийтира суна. Казахстанера еана йоI а дика елира хелха».\nИштта фестиваль хилар а, цигахь кхечу пачхьалкхашкара векалш богIуш хилар а дика хета, «Вайнах» тобан ветеранна Тарамова Лидина. Къоман, оцу хореографин исбаьхьаллан шира ламасташ хилар дIа а гойтуш, тIекхуьучу чкъуран иза марзадар а хуьлу, аьлла кхин дIа а дийцира цо.\nТарамова: «Хелхаран хIора тобанна декъашхой бара цигахь хьовсуш. Церан дай-наной а бара. Кегий берашна а пайдехь ду иза. ТIекхуьучу чкъуран а дика мероприяти ю иза».\nЭсамбаев Махьмудан цIарах дуьненаюккъера фестиваль дуьххьара дIаяхьара 2008 шарахь. Йохьанца дукха ца хиллехь а, хIора шарахь, алсамдолуш ду цигахь дакъалаца луучеран терахь.\nРеспубликан лаккхара Iедалшна доккха хIума хеташ ду иза кхузахь еш хилар а, дуккха а наха дакъалоцуш хилар а. 20I3 шарахь, 5-гIа фестиваль, дика кечйина яцара. Сцени тIехь, кIирхIан тIе кIайн шаршо а оьллина, цу тIе Iаьржа басарца язйина яра фестивалан цIе. Иза чIогIа ца тайнера республика куьйгалхочун.\nОццу шарахь иза дIа ма йирзинехь, цхьа бутт сов хан ялале, балхара дIаваьккхира культуран хIета хилла волу министр, ша а гIарваьлла хелханча Музыкаев Дикалу. Цуьнан меттан хIинца волу Дааев Бауди дIахIоттош, Нохчийчоьнан куьйгалхочо дIахьедар дира, ша хIинцачулла тIаьхь, оцу министралле коьрте, кхолларалца, исбаьхьаллица воьзна воцург бен хIоттора вац аьлла.


Мила ву бусалба стаг? - Шейх Iалий Ат-ТIантIавий\nМИЛА ВУ БУСАЛБА СТАГ?\n1909 - 1999 шш.\nЗорбане даьккхина 1939 шарахь.\nВайн дин хIокху кхаа хIуманах хIоттаделла ду: Iилма (довзар) а, кхетам (тешар) а, Iамал (болх) а.\n[Iилма, довзар, хаар]\nБусалба стаг – иза девзинарг ву, хиънарг ву, сийлахь а, нуьцкъала а волчу АллахIа, Ша элчанаш ца бохкуьйтуш цхьа зама яьлча, Мухьаммад (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) элча вина ваийтина хилар, даим дуьсур долчу шариIатца, массо хенаца а, меттигца а догIуш долчу. АллахIа Шена тIелаьцна, оцу шариIатана тIаьхьабаьзнарш дуьненахь а, эхартахь а ирсе хилийтар. Цо иза Iаламашна делла къинхетам бина, массо нахана куьйгалла а дина. АллахIа элчанна тIе доссийна жайна, цу юкъахь доцуш цхьаа хIума дац. Иза Къуръан ду, АллахIан хьалхалера (кхоллаза) къамел. АллахIа Исламаца кхочушдина чекхдаьхна дерриге элчаналлаш а, динаш а, цундела, пайхамарийн мохIур долчу Мухьаммадал тIаьхьа кхин пайхамар вац.\nБусалба стаг – девзинарг ву, хиънарг ву, Исламан бIогIам а, цуьнан бух а, цуьнан тогар а, цуьнан серло а АллахIан Жайна (Къуран) а, Цуьнан пайхамаран Суннат а хилар. Къуръан тIехь деанарг а, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) билггал аьлла дерг а Бусалба динера ду. Ткъа и доцург кхидерг – цхьацца наха юкъадаьхна долу хIуманаш, йа цхьаболчара совнаха цунна тIедиттина долу хIуманаш, йа Къуръан тIехь а доцуш, йа нийсачу хьадисехь а доцуш, йа цаьршинца дуьстина даьккхина а доцуш, йа цаьршинан маьIнех схьаэцна а доцуш, йа бусалба умматан Iеламнехан бартхилла а доцуш долу – уьш Бусалба динера хIуманаш дац, хIокху лаьтта тIехь мел болчара уьш ду бахахь а.\nБусалба стаг – девзинарг ву, хиънарг ву, Ислам кхидолчу динех тера ца хилар а, иза цаьрца дусталур ца хилар а. ХIунда аьлча иза – дин а, низам а, куьйгалла а, гIиллакхаш а долу дела. Цо билгалйо Делан лайна а, цуьнан Элана а юкъахь хила еза юкъаметтиг. Цо хIиттадо наха вовшашна юкъахь лело деза низамаш. Цо билгалйо бусалба пачхьалкхана а, кхийолчу пачхьалкхаш-на а юкъахь хила езачу юкъаметтиган бакъонаш. Ислам бусалба стагца цхьаьна ду, иза Iуйьранна араваьлча а, суьйранна цIа воьрзуш а, иза лакха хьалаваьлча а, иза лаха охьавоьссича а. Иза цунах къаьсташ дац бIаьрганегIар тухучу ханна а, ког биллал йолчу меттигна а.\nДуьненахь цхьаъа Iамал, цхьаъа болх, цхьаъа гIуллакх дац Исламаца доьзна доцуш, шен хьокъехь АллахIан хьукм цо билгал деш доцуш: (1) йа мегаш гIуллакх хила деза иза, ша динчунна\nйа Iазап а, йа ме́л а хир боцуш долу; (2) йа дича дика дерг хила деза иза, дича ме́л а болуш, ца дича Iазап а хир доцуш; (3) йа тIедоьжна ва́жиб (декхар) хила деза иза, динчунна ме́л а болуш, ца динчунна таIзар а хир долуш; (4) йа ца дича дика дерг хила деза иза, Iаддитича ме́л а болуш, динчунна Iазап а хир доцуш; (5) йа хьарам дерг хила деза иза, ша́ ца динчунна ме́л а болуш, динчунна таIзар а хир долуш.\nХIара пхи хьукм ду (важиб а, дича дика дерг а, мегаш дерг а, Iаддитича дика дерг а, хьарам дерг) хIора гIуллакхан динца йолу юкъаметтиг билгалйоккхург. Цхьаъа болх а, гIуллакх а, Iамал а яц оцу пхеаннах цхьанна кIел ца йогIуш. Цундела бусалба стага ца олу цкъаа: «ХIара гIуллакх динан дозанел арахь ду, динца цуьнан юкъаметтиг а яц»; кхин а ша́ ца аларе терра: «Ислам пачхьалкхах къаста деза», хIунда аьлча пачхьалкх динан да́къанех цхьа да́къа ду, «Барóат» сурат Къуръанах къаста йиш йоцуш цуьнан цхьа су́рат ду, ткъа иза дерриге пачхьалкхан белхаш дуьйцуш ду.\nБусалба стаг – девзинарг ву, хиънарг ву, Бусалба Низам – ШариIат – уггар кхачаме низам хилар; иза, Европин дерриге низамаш шех схьадевлла долчу Риман низамал мехала а, чулацаме а, кхачаме а хилар. Бусалба стаг – тешна верг ву, вайн дахаран низамаш, адамийн юкъаметтигца а, вочунна бекхам барца а, даьхнаца а, куьйгалла дарца а, пачхьалкхан коьрта низмца а доьзна долу дерриге низамаш а, бакъонаш а вайн ШариIатера схьадевлла хила дезаш хиларх, вайн динера схьаэцна хила дезаш хиларх.\nБусалба стаг – девзинарг ву, хиънарг ву, Къуръан тIера цхьа а́йат керстадинарг (духатоьхнарг), йа динехь массарна а девзаш-гIарадаьлла долу цхьа хьукм духатоьхнарг Исламера араволуш хилар.\nБусалба стаг – девзинарг ву, хиънарг ву, тайп-тайпана хьелашна хьукманаш дохуш ижтихIад дар ШарIехь оьшуш хIума хилар; ижтихIад дечунна, иза цу тIехь гIалат ва́лахь а ме́л хуьлуш хилар, цо къахьегарна а, шен ницкъ цунна баларна а цунна дика бекхам беш. Ткъа нагахь санна цо ижтихIад дина даьккхина хьукм нийса хилахь – кхин цхьа ме́л а хуьлу цунна, нийса хиларан ме́л. Кхин а, бусалба стаг – иза хууш верг ву, динан баххашкахь ижтихIад дар мегаш ца хилар, хIунда аьлча, и баххаш доьххьала дIа шайх лаьцна йа айат, йа хьадис долуш долу дела, ткъа нисса доьххьала дIа маьIна долуш долу айат а, хьадис а долчу хIумангахь ижтихIад дар нийса дац.\nКхин а, бусалба стаг – иза хууш верг ву, баххаш ларалуш доцучу хаттаршкахь Iеламнехан бекъамаш зене ца хилар, хIунда аьлча уьш хIора а Элчанера (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) жоп лохуш волу дела, хуьлийла иза хьанафú мазхIабера, йа шáфиIú мазхIабера, йа мáликú мазхIабера, йа хьанбалú мазхIабера. Мелхо а, уьш иштта бекъабалар АллахIера къинхетам бу, умматана паргIато а ю. Ткъа, зене дерг – динан баххашкахь бекъабалар ду, тешар тIехь а, кхетам тIехь, и санна долчарна тIехь а. Иштта бекъабеллачерах нийса верг цхьаъ ву, биссинарш тилар чохь бу, хIунда аьлча бакъ дерг масийтта хуьлийла дац. Ткъа нийсонна тIехь верг – иза Пайхамаран а (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна), цуьнан асхьабийн а, уггар дика хилла болчу доьххьара заманашкара бусалба нехан а некъа тIехь верг ву.\nБусалба стаг – девзинарг ву, хиънарг ву, «Ла́ила́хIа иллалла́хI, Мухьаммадун росу́лулла́хI» а аьлла, Къуръанна а, Суннатна а доьхьал болу кхетам а боцуш, хьарам дерг хьанал а ца деш, хьанал дерг хьарам а ца деш верг бусалба хилар, кхиболчу бусалба нехан доллу хьукманаш цуьнан а хилар, вай цуьнца динан вежаралло цхьаьнатухуш а хилар. Бусалба стагана керста ву ала мегаш дац, динан баххех цхьа бух цо керстабеш бухатухуш бацахь, йа Iеламнаха массара а керстаналла лерина хIума цо дина дацахь.\nБусалба стаг – девзинарг ву, хиънарг ву, Ислам-дин нийсачу Iилманца а, пайданечу корматаллийца а, дикачу кхиамца а бIостаналла йолуш доций, иза цунна доьхьал доций, иза атта а, паргIат а, кIеда а дин дуйла, иза готта а, шога а, хало еш а дин доций.\nБусалба стаг – иза тешнарг ву, хIокху Iаламан цхьа Дела хиларх, хьалхалера а волуш, вуьссур а волуш (цкъаъа дIавер воцуш, лийр воцуш, даим хир волуш), хезаш а, гуш а волуш, Шен кхачамаллин куьцаш а долуш, кхачамбацаран куьцех цIена а волуш. Кхин а, бусалба стаг тешнарг ву, массо хIума кхоьллинарг АллахI хиларх а, чаккхе а, дерзар а Цуьнга хирг хиларх а.\nБусалба стаг – иза АллахIана цхьанна Iибадат дийриг ву, даим Иза дагахь латториг ву, Цунна ша́ гуш вуй хуург ву, пайда бийриг а, зен дийриг а Иза вуй хуург ву, дика Цуьнан керахь дуй а, Иза массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш вуй а хуург ву. Бусалба стага цхьаьнгга а доIа ца до Цуьнца цхьаьна, адамашка кхочуш далуш доцу цхьаъа хьашт ца доьху цо Цуьнга бен, гIо а ца лоху цо Цуьнгара бен, баккъалла долчу кхерарца кхера а ца кхоьру иза Цунах бен. Адамаш реза дархьама Иза оьгIаз а ца вохуьйту цо, Иза шена реза хилчахьана кхиверг оьгIаз вахарх бен-башха а ца хета цунна.\nБусалба стаг – тешнарг ву, АллахIа тайп-тайпана кхолларш кхоьллина хиларх. Церах цхьадерг чIогIачу хIуманах кхоьллина ду, адамаш а, дийнаташ а, седарчий а санна. Церах важадерш нуьре хIуманах кхоьллина ду, малийкаш санна. Малийкаш АллахIан кхолларех цхьа кхоллар ду, уьш дуккха а ду, цара хIумма яа а ца юу, мала а ца молу, шайна АллахIа омру динчунна тIехь Цунна Iеса а ца хуьлу уьш, шайга де аьлларг а до цара. Буьйсанна а, дийнахь а тасбихь деш ду уьш, кIад ца луш. Кхин а Цуьнан кхолларех ду жинаш. Царна вай го, вайна уьш ца го. Царна юкъахь бусалбанаш а ду, царна юкъахь керстанаш а ду. Церах ду шайтIанаш а – уьш дерриге шайца вон долуш ду, царна юкъахь диканаш дац.\nБусалба стаг – тешнарг ву, АллахIа, адамех къинхетам беш, царна юкъара цхьа къонахий хаьржина хиларх, даккхийчу къинойх ларбина а болуш, кхачамбацарех цIанбина а болуш. ТIаккха Цо царна Жабраил дахийтина (малийкех цхьа малийк ду иза, Делера салам хуьлда цунна), цо цаьрга дIакхачийна АллахIан кхайкхам. АллахIа царна Iамийна дуьненахь адамаш ирсе дийр долу хIума а, эхартахь уьш Iазапах кIелхьара дохур долу хIума а. Кхин а Цо царна тIедожийна хилла и кхайкхам шайн къаьмнашка дIакхачор. Уьш – элчанаш бу. Церах доьххьарниг Адам ву, церах тIаьххьарниг Мухьаммад ву, АллахIан къинхетам-маршалла хуьлда царна массарна.\nАллахIа, Шена лиънехьара деккъа цхьа жайна а доссийна, массо нахах цхьа уммат дина хир дара, делахь а, Цуьнан хьекъалаллийца хила дезна Цуьнан кхайкхаман кхачамалла жим-жима кхуьуш кхиар, «цивилизацин» кхачамалла кхиар санна. Цундела, хIора (керла) кхайкхам шел хьалхарниг хийца а хуьйцуш, иза кхочуш беш богIуш хилла. Ткъа, тIаьххьара а Мухьаммадан (АллахIан къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) кхайкхам тоьллачу кхачамаллехь беана, шел тIаьхьа шена тIеоьшуш кхин цхьаъа хIума доцуш. Иза иштта бáран ши бахьана ду:\nХьалхарниг: Мухьаммадана беллачу кхайкхаман а́мал шеца кIедалла йолуш ю, иза шен кегийчу хьукманашкахь хан-зама кхиарца хийцалуш кхиа йиш йолуш бу; цундела массо хенахь керла болуш санна гуш хуьлу иза, хьалха девзаш хилла доцу маьIнаш а, керла агIонаш а гучуюьйлу цуьнан хIорозза, къаьсттина уьш гучуюьйлучу заманна иза боссийна болуш санна.\nШолгIа бахьана – адамийн дахаран а́мал а, Ислам доладелчахьана дуьйна таханенга кхаччалц, адамаш цхьанакхетарга таьIна хилар ду. Тахана вайна ма-гарра, адамашна юкъахь зIе хилар паргIатда́ларо уьш цхьаьна доьзалан бераш санна хилийтина, малхбаленан чаккхенгахь аьлла дош малхбузенан чаккхенгахь хаза а хезаш. И бахьана долуш, кхайкхам дIакхачор аттачу даьлла, къаьмнийн дукхалла бахьана долуш элчанаш совба́ха оьшуш доцуш.\nБусалба стаг – тешнарг ву, «вахьйу» (АллахIа пайхамараллийца Шегара луш болу хаам) бохучуьнан маьIна элчанна тIе малийк доссар хиларх. Иза, байтахошна (поэташна) а, яздархошна а бевзаш болу, синна луш болу хаам бац. Бусалба стаг – тешнарг ву, «вахьйу» адамо бахьанаш лелорца цунна кхочуш ца хиларх. Мелхо а, иза АллахIа луш долу хIума ду, къахьегарца хуьлуш доцу, талламца а, Iилманца а, ойла йарца а шена тIекхачалуш а доцу. Цундела ца олу пайхамарна, иза доккха похIма долу стаг ву, йа байтахо ву, йа философ ву. ХIунда аьлча и дерриге хIуманаш пайхамараллех къаьсташ ду, цунах тера дац, пайхамараллин даржал дуккха а лахара гIуллакхаш ду уьш. Бусалба кхетамана доьхьал догIуш а ду иза иштта алар.\nБусалба стаг – тешнарг ву, АллахIа Шен виъ элчанна тIе жайнаш диссийна хиларх. Мусанна тIе Таврат доссийна Цо, Давудана тIе Забур а, Iийсанна тIе Инжил а, Мухьаммадана тIе Къуръан а доссийна Цо, АллахIан къинхетам-маршалла хуьлда царна массарна. Ткъа хIора къомо шайн жайнаш хийца а хийцина, талхийна, цхьа Къуръан доцург, иза ша охьа ма-доссора диссина, хIунда аьлча АллахIа Шена тIелаьцна долу дела иза лардар: [Бакъдолуш, Оха Тхаьш досса а дина Къуръан, Оха лардеш а ду иза]. («Ал-Хьижр», 9 айат).\nБусалба стаг – тешнарг ву, АллахIа массо адамаш Къемат дийнахь гулдийр хиларх. Веллачуьнан са цуьнга юхадерзор ду Цо, иза па́на хилла дIаваьллехь а, цунах латта хиллехь а, цуьнан дегI да́га а дина цунах чим хиллехь а, иза акхароша диъна хиллехь а, йа олхазарша дIасадаьккхина хиллехь а. ТIаккха Цо хьесап дийр ду царна, дуьненахь цара лелийначунна – дика хиллачарна диканца бекхам а бина даиманна ялсамани бохуьйтур бу Цо уьш, вон хиллачарна таIзар деш жоьжахати бохуьйтур бу Цо уьш.\nБусалба стаг – тешнарг ву, АллахIа гечдеш ца хиларх, Iиба́дат дарехь Шеца накъостий барна; Цо гечдеш хиларх иза доцучунна, Шена луучунна. Бусалба стаг – тешнарг ву, ша валале хьалха тоба динчуьнан къа дIадойъур хиларх, цкъаъа иза дан а ца дича санна, нагахь санна цу тобанца цхьаьна къа Iаддитар а хир делахь, ша́ кхин цу тIе юхавоьрзур вац аьлла хадам болуш сацам а бийр белахь, хьалха хиллачунна дохко а вер велахь. Иштта долу тоба ду и къа дIадойъуш долу бакъдолу тоба. ТIаккха, цул тIаьхьа иза юха а оцу къа тIе юхаверзахь, юха а цо бакъдолу тоба дича юха а АллахIа гечдийр ду цунна, цуьнан и къинош хIурдан чопа санна дукха хилахь а: [Ахь ала: «(Къинош леторца) шаьш шайна зен дина долу Сан лайш! Ма дилла дог АллахIан къинхетамах; бакъдолуш, АллахIа гечдо массо къиношна]. («Аз-Зумар», 53).\nТкъа, шен къина тоба а дина, делахь а цу тIера ца волуш верг, йа юха а цу тIеверза ойла йолуш верг – иза шен Делаца ловза гIертарг санна ву. Дала лардойла вай цу балхах.\nБусалба стаг – тешнарг ву, массо хIума АллахIан хIоттамца, Цуьнан кхиэлаца лелаш хиларх; АллахIа Шен хIора лайна цуьнан ирс а, цуьнан дакъазалла а, цуьнан рицкъа а декъна даьлла хиларх. Хьуна хIоттийна хилларг дIакхочур ду хьоьга, хьо мел гIийла хиларх а, кхечунна хIоттийнарг цуьнгара даккха а лур дац хьоьга. Хьан дахарехь диссина цхьа де делахь, хIокху дуьнена тIера массо нах вовшах кхетча а цаьрга вен лур вац хьо. Хьан Iожаллин хан тIекхачахь, валар тIекхочур ду хьуна, хьо лекхачу бIов чохь хилахь а. Къоламаш хьалаайдина девлла, тептарш дакъаделла а девлла. АллахIа хIоттийна кхел юхатоха цхьаъа вац, Цуьнан лаам сацо а цхьаъа вац. ХIетте а, АллахIа вайна омру дина (тIедожийна) Iамал йар а, къахьегар а (бахьанаш лелор).\n[Iамал йар, къахьегар]\nОцу массо хIуманал тIаьхьа, бусалба стаг – къера а хуьлуш, тешалла дийриг ву, шена Iибадат дан хьакъ долуш АллахI воцург кхин дела ца хиларца, Мухьаммад АллахIан элча а хиларца. Бусалба стаг – дан ма-дезза ламаз дийриг ву, шен-шен хенахь, цуьнан ва́жибаш а, суннаташ а лар а деш, АллахIана хьаста а луш. Бусалба стаг – рамадан баттахь марха кхобург ву, АллахIах теша а тешаш, цуьнгара ял хиларга дог а дохуш. Бусалба стаг – дог реза а долуш, шен даьхни тIера закат луш верг а ву, шен ницкъ кхачахь хьадж динарг а ву.\nТIаккха, бусалба стаг харц а ца лоь, цо гIийбат а ца до, йа нахана юкъахь мотт-эладита а ца леладо, цхьанненна а новкъарло а ца йо, йа цхьанна а зулам а ца до. Иза шен бIаьрг а, куьг а, бехкеметтиг а вочунах цIена латтош хуьлу. Иза уггар дикачу гIиллакхашка кхача гIерташ хуьлу. Хьекъале дерг миччахь делахь а схьаоьцу цо. Ша́-шена дезарг шен бусалба вешийна а дезаш хуьлу иза. Боьхачу гIуллакхана а, лартIехь доцучунна а генахь Iа иза. Дикаллийна а, АллахIах кхерарна а тIехь гIоьнча ву иза хьанна а; къа латорна а, дозанал тIехваларна а гIоьнча вац иза цхьанна а. Вон хIума шен куьйга сацадо цо, иштта сацо ницкъ ца кхачахь шен маттаца сацадо цо, и дан а ницкъ ца кхачахь шен дагца духатуху цо иза, ткъа дагца мукъане а вониг духатохар ийманан уггар гIийла да́къа ду. Бусалба нехан хьаккъаш кхочуш до (церан бакъонаш ларйо) цо: церах гIийлачунна накъосталла до цо, мискачунна гIо до цо, цомгачуьнга хьажа воьду иза, церан зударех шен бIаьргаш духатуху цо, церан сий а лардо цо. Бусалба нахана юкъара хIора воккха-стаг шен да лору цо, хIора жима-стаг шен ваша лору цо, хIора жима бер шен кIант а, шен йоI а лору цо, хIора зуда шен йиша лору цо.\nТIаккха, къаьркъанах ларло иза, риба́ ца леладо цо. Шеконаш йолчу хIуманех лар а ло иза, цаьрга ша хьарам долчу хIуманна тIе ца вигийтархьама; дихкина долчу дозанна уллехула а ца хьийза иза, ша цул тIех ца валийтархьама.\nИ массо хIума АллахIа доьхьа до цо, шен ма-хуьллу иза шен дегIа а, сина а доьхьа хилийтарх гена а волуш; ша, шеца цхьаьна дегIан а, синан а лаамаш болу адам дуй а, ша церах къастийла доций а хууш; ткъа АллахIа цуьнга хаттам бийр бац цуьнан ницкъ кхочуш хиллачунна бен.\nИштта ву бакъволу бусалба стаг а, зуда а… Везан Дела, йа АллахI, бакъдолу бусалба нах де Ахь тхо!\n Кхузахь а, кхидIа а «бусалба стаг» бохучух лууш дерг бусалба адам ду, стаг а, зуда а.\n Масала, ламаз-марха парз хилар; корта бахош долу малар хьарам хилар, зина́ хьарам хилар, и. кх. дI.\n ИжтихIа́д – бусалба Iилманаш Iаморехь лаккхара гIулч яьккхина кIоргене кхаьчна волчу Iеламстага шена хьалха нисделла долчу гIуллакхан хьокъехь Бусалба дино бохург билгалдан гIортар ду, Бусалба динан баххаш тIе а тевжаш. Iеламстага шен Iилманца цхьана гIуллакх тIехь къахьегар ду иза, оцу гIуллакхах дерг Бусалба динехь билгалдан гIортар ду = иза. Адамо (Iеламстага) беш болу болх бу иза, цундела иза нийса хила а йиш ю, гIалат хила а йиш ю; йа вуьшта аьлча, Iеламстаг оцу балха тIехь нийсачунна тIенисвелла хила а тарлуш ду, гIалат ваьлла хила а тарлуш ду. Иза гIалат хиллехь, цхьа ме́л бу цунна, цо къахьегарна. Иза нийса хиллехь, ши ме́л бу цунна, къахьегарна а, нийса хиларна а, хьадисехь деана ма-дарра.\n Цхьа хало хилча, йа цхьа цаторийла хилча кхечу мазхIабехь долчунна тIетовжа аьтту бу, ткъа иза къинхетам бу, атто ю, хало дIаайъар ду.


Делимхановна дуьхьал санкцеш яьхна Iамерко\nОьрсийчоь -- Депутат Делимханов Адам, Москох, 2013\nЦхьаалин Оьрсийчоь“ партин цIарах Пачхьалкхан Думин депутат волчу Делимханов Адамна дуьхьал санкцеш юккъеяхна Цхьаьнатоьхначу Штаташа.\nЦкъа хьалха Делимханов Адам цхьана къайленечу „Братский круг“ цIе йолчу мафин тобанца воьзна хиларна бехке веш ву Цхьаьнатоьхначу Штаташа аьлла хаам баьржича, массо а цецваьллера, и хIун тоба ю теша, юьйцу а хезна йоцу, аьлла. ДIаладоьгIча, Iамеркахоша\nThe Brothers’ Circle я „Братский круг“ шех олуш ерг оьрсийн маттахь „Братва“ аьлла цIе яьржина йолу кегийчу а, баккхийчу а зуламхойн, жоьлгий цхьаьнакхетаралла хилла.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн финансийн министраллин сайта тIехь бинчу хаамаца, Делимханов Адамна дуьхьал Вашингтоно санкцеш юккъеяхар иза цу „Братван“ куьйгалхошна санехь болх беш хилар бахьана долуш ду. „Тахана финансийн министралло билгалвоккху Делимханов Адам Султанович, Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутат волу, иза „ Brothers’ Circle“ цхьаьнакхетараллин уггаре а мехалчарех декъашхочун Рахимов ГIафурана санехь я цуьнан дехарца лелаш хиларна“, - аьлла яздина ду цу министраллин сайта тIехь.\nТкъа ша и Рахимов ГIафур 2012-чу шарахь дуьйна Iамеркерчу Iедалхойн „Iаьржачу могIаршлахь“ ларалуш хилла, цуьнан мафица йолу зIенаш бахьана долуш.\nИштта финасийн министраллин интернет-агIонна тIехь билгалдоккхуш ду, „Братва“ цIе йолу тоба тайп-тайпанчу къаьмнийн векалех лаьтташ хилар а, Евразерачу пачхьалкхашкарчу мафин тобанийн куьйгалхой цу юккъехь хилар а, ткъа иштта мацах Советийн республикаш хиллачу мехкашкахь цуьнан базанаш хилла ца Iаш, иштта Европехь а, Гергарчу Малхбалехь а, Африкехь а, Латина-Iамеркехь а иза жигара хилар.\nХьукматхоша чIагIдарехь, Делимханов Адамна дуьхьал санкеш яхарца хIинца „Братва“ мафин 23 декъашхочунна а, цу тобанца йоьзначу ялх цхьаьнакхетараллийна а дуьхьал гIуданаш даьхна Цхьаьнатоьхначу Штаташа.\nДелимхановна дуьхьал санкцеш йохучу дийнахь Вашингтоно иштта цхьа могIа кхечу доллучу дуьнентIехь а гIараяьллачу мафин тобанийн декъашхошна дуьхьал а яьхна иштта бехкамий гIулчаш. Масала, Италерачу „Каморра“ мафин ворхI декъашочунна хIинцачул тIаьхьа, Делимхановн санна, дихкина хир ду Цхьаьнатоьхначу Штаташка вахар-вар, ткъа церан чоташна тIера ахчанаш, нагахь санна церан уьш цигахь делахь, гIорор ду, церан схьаэца йиш йоцуш.\nИштта ю Японерчу „Якудзина“ декъашхошна а, кхин а масех кхечу кегийрохчу зуламхойн тобанийн декъашхошна дуьхал яхна гIулчаш а. Цундела, мафиозин романтиках йолу кинош хазахеташ болчара я Марио Пьюзон киншкаш, ала тарло, Делимханов ледарчу компанехь ца нисвелла аьлла.\nАмма кинойн я киншкийн хаздина дийцарш а дитина, бакъдолу дахар схьаэцча, Оьрсийчоьнан уггаре а таронечу нахах цхьаъ ларалуш волчу Делимхановна жима хIума дац санкцийн могIаршлахь нисвалар. 20II -чу шарахь „Финанс“ журнало хIоттийначу оьрсийн миллиардерийн чотехь 3I3-чу меттехь хилла волчу Делимхановн таро цу хенахь 300 миллион доллар я 9 миллиард сов сом леринера.\nЦундела, цецволийла хир дацара, цуо шен рицкъанех цхьа дакъа, дукхаъчу оьрсийн лакхарчу хьукматхоша а, политикаша а деш ма-хиллара, Цхьанатоьхначу Штаташкарчу банкашкахь я бизнесан активашкахь латтош хилча. Иза иштта ду я дац бохург талла аьтто бац, амма Нохчийчоьнан куьйгалхочуо Кадыров Рамзанс Iамеркахоша Делимхановн дуьхьал йинчу санкцешна оьгIазе комментарий яро гойту, и хIума царна мелла а лазаме хиллийла.\nДелимхановн цIе Iамеркахоша гIуда динчарна юккъехь ю боху коста даржа а кхиале шен „Инстаграмерчу“ агIонна тIехь Нохчийчоьнан куьйгалхочуо яздинера, шен гергара накъост цхьа а бух боцуш бехке веш ву аьлла. „Делимханов гIарваьлла оьрсийн политик ву, Ахьмад-Хьажа Кадыровн командехь а волуш, дуьненаюкъарчу терроризмаца а, ваххабизмаца а къийсам латтош волу.\nИ хир ду Цхьанатоьхначу Штатийн куьйгалхошна ца дезаделларг“, - аьлла яздинера цуо. Цул совнаха, вуно кIоргера дуьненаюкъара политика шена йовзар гойтуш цуо кхин дIа йолчу шен комментарехь билгалдаьккхира, „нагахь санна низам а, дуьненаюкъара нормаш а йохочарна дуьхьал санкцеш йохуш елахь, тIаккха уьш уггаре а хьалха Либи а, Иракъ а, ОвхIан-мохк а бохийначарна дуьхьал яха еза, къорза революцеш ечарна дуьхьал яха а еза.\nИштта кхеле бала беза цу пачхьалкхашкахь бIеннаш эзарнаш нах байарна бехке берш а, Белградна тIе бомбеш йиттинарш а, тIалибашца тIом бо аьлла ОвхIанехь цкъа хьалха тIом а баьккхина, ткъа хIинца цаьрца дагадовларш дIахьош берш а“, - аьлла. Цул совнаха, Украинехь трагеди кхолларна а бехке йира Кадыровс Цхьанатоьхна Штаташ. Ткъа и дерриге а дагардинчул тIаьхьа шен къамел цуо дерзийра: „Ма-дарра аьлча, цу санкцех долчу хабарийн цхьа а мах бац-кх. Царех я шело а ца йогIу, я йовхо а. Оьрсийчоь – иза сийлахь йоккха пачхьалкхе ю, и тайпа хIумнаш дехкийн цIиз-бизал башха тергал дан а ца дезаш йолу“ бохучу дешнашца.\nШена бен-башха а дац Iамеркхоша санкцеш яр бохучуна деха къамел лерина волчу Нохчийчоьнан куьйгалхочуо иштта карладаьккхира, кхо шо хьалха Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь шен говран бакъонаш хьешна хилар. ХIетахь Кадыровн цIенчу хIух болу дин говрашхахкархойн къовсамна юккъе ца битинера Iамеркан Пачхьалкхан департаменто, цу динан да адамийн бакъонашларйархоша нахана таIзарш дарна а, нах байарна а бехке веш ву аьлла.\nНах байарна бехке веш, ала дашна, Делимханов Адам а вара цхьана хенахь. Даима а цIенчу дашух йинчу тапчийца лелаш ву бохуш вуьйцуш волу иза 2009-чу шарахь Дубайхь цхьа кхин Оьрсийчоьнан турпалхо - Ямадаев Сулим верна бехке а вина, дуьненаюкъарчу лехамашка виллинера Интерполо. Бакъду, 2011-чу шарахь ЯмадаевгIеран доьзало шайн цуьнца цхьа а дов дац аьллачул тIаьхьа иза цу лехамашкара дIаваьккхира.\n"Вешина" Делимхановна дуьхьал санкцеш яьхна Iамерко


10 декабря в 11:20 (2009 г.)\nЧемпионан цIе ларъян юкъавер ву З.Байсангуров Нохчийн корматаллин боксер Байсангуров Заурбек 19-чу декабрехь юха а ринге вала лерина ву. WBA-н версихула интерконтинентан чемпионан цIе ларъярехьа долу цхьаьнакхетар Украинерчу Запорожье шахьарахь дIахьур ду Заурбека. Вежарийн КличковгIеран K2 East Promotions промоутерски компанис дIахьон йолчу турнирехь коьрта хилам хилла дIахIуттур ду вайн махкахочун тасадалар. Турнирехь дакъалоцу берш тахана дуьненахь уггар а тоьллачех болу боксераш хиларна «Чемпионийн лига» аьлла цIе тиллина цунна. Ткъа З.Байсангуровх лата цу суьйранна ринге вер ву немцойн цIеяххана волу боксер Франк Шабани. Иза дIахаийтира турнирана лерина Запорожьехь дIаяьхьначу пресс-конференцехь. Къийсадаларш вовшахтоьхначарна хетарехь уггар коьрта лоруш ду нохчичун а, немцочун а тасадалар.\nЗ.Байсангуровс дийцарехь цунах лата леринарг зеделларг долу, говза боксер ву. Франк Шабанис 19 тасадалар дIадаьхьна корматаллин рингехь, царах 18 шен толамца дерзийна.\n– Суна гина иза леташ. Франк чIогIа тIахъаьлла, юхавалар хIун ду ца хууш боксер ву. Иза дегIана сол а лоха ву, делахь-хIета, юххе тIе а оьхуш лата гIуртур ву иза. Амма иза эшорна сайн берриг а ницкъ тIебохуьйтур бу ас, – бохура Байсангуров Заурбека.\nЕвропан 53 пачхьалкхана боксан центр хилла дIахIуттур ю Запорожье 19-чу декабрехь. ХIунда аьлча, «Eurosport» телеканалехула дуьххьал схьагойтур ду турниран тоьлла тасадаларш. Цу суьйранна рингехь хир бу цIеяххана боксераш Никулин Дмитрий, Федченко Сергей, Бурсак Макс, Бражник Валерий, Русаль Виталий, кхиберш. Билгалдаккха деза цу турнирана В.Русаль Iамош верг Байсангуров Увайс хилар. Иза Заурбекан тренер а, деваша а ву.\nДагадаийта лаьа цIеяххана волу вайн боксер Байсангуров Заурбек 1985-чу шеран 2-чу мартехь вина хилар. Иза ТIехьа-МартантIера ву. Боксах лата Iама волавелла шен пхи шо кхаьчча. Кхиазхошна юккъехь дукха сиха кхиамийн лакхенашка кхечира иза. Хьалхе яьккхира Европан чемпионатехь. Шозза совгIатан меттигаш ехира дуьненан чемпионаташкахь. Шен 19 шо кхаьчча З.Байсангуровс дуьххьара дакъалецира баккхийчарна юккъехь Россехь хьалхе яккхаран чемпионатехь. Цигахь дашо мидал а яьккхира. Цул тIаьхьа корматаллин боксерашна юккъе вахара иза.\nСпортехь баккхий кхиамаш бахарна Нохчийн Республикан Президентан Кадыров Рамзанан Указца Нохчийчоьнан уггар а лакхара совгIат – Кадыров Ахьмад-Хьаьжин орден елла Заурбекана.


Динул-Ислам - Хьадис - Iумдатул-ахькам - 4 хьадис - ЦIано еш а, ламаз оьцуш а деш долу цхьадолу хIума\n«Шух цхьаъ ламаз оьцуш хилахь, шен мера чу хи дуьллийла цо, тIаккха иза охьадоккхийла цо. ТIулгашца цIано еш волчо шалза терахьца йойла. Набарх самаваьллачо шен ши куьг кхозза дIадуьлийла, (ламаз эца кечдина долу хи чохь долчу) пхьегIана чуIоттале, бакъдолуш шуна ца хаьа шайн куьйгаш мичахь Iийна (йа мичахула лелла)».\nМуслима дийцинчу хьадисехь иштта аьлла ду:\n«Шен шина мераIуьрга чу хи хьалаозийла цо».\nИштта хIокху дешнашца а дийцина ду и хьадис:\n«Ламаз оьцучо мера чу хи кхорзийла».\n- ЦIано еш а, ламаз оьцуш а деш долу цхьадолу хIума ду хIокху хьадисо дуьйцург.\n- Араваханчо цIано йан мегаш ду тIулгашца а, хица а. ХIокху хьадисехь хьахийнарг тIулг бу. ТIулгашца цIано еш хилахь шалза терахьца тIулгаш леладе аьлла Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна). Шалза терахь – иза шалха доцу терахь ду, масала кхоъ, пхиъ, ворхI, исс, иштта кхидIа а. Цундела, хица цIано йан аьтту боцучахь, тIулгаца цIано еш хилахь, уггар кIеззиг кхаа тIулгаца цIано йан еза. Нагахь санна кхаанца кхачам боллуш цIано хилахь, кхин сов тIулгаш ца лелийча а хIумма дац. Амма нагахь санна кхаанца цIано хуьлуш ца хилахь, цIано хуьлччулц лело деза тIулгаш. ТIаккха, масала цIано йарна лелийнарг ялх тIулг хиллехь, терахь шалза хилийта ворхIолгIа тIулг лелор дика ду. Иштта и санна хир ду кхидIа дерг а.\n- Вижинчура самаваьлча, ша́ цхьана пхьегIана чура ламаз оьцуш хилахь, цу чура хи схьаэца куьг чуIоттале хьалха кхозза ши куьг дилар дика ду. ХIунда аьлча, хьадисехь ма-аллара, вижинчахь ши куьг мичхьа лелла ца хуу дела, наб кхетта а волуш ши куьг бехкеметтигах кхетта хила тарло дела. Цундела, хи чу Iоттале дилар дика ду и шиъ. Ткъа нагахь санна дила а ца дуьлуш, шен ши куьг, йа цхьа куьг цо оцу хи чу Iоттахь, и хи боьха лорур дац, цуьнца ламаз эца мегар дац а эра дац, йа цо къа латийна а эра дац, хIунда аьлча оцу чуIоттале хьалха и ши куьг дилар важиб долу хIума дац, дича дика долу хIума ду, суннат долу хIума ду. Иштта ду иза, нагахь санна шен ши куьг билггал боьха хилар цунна хууш дацахь, амма нагахь санна вижинчура самаваьлча шен ши куьг боьха хилар цунна билггал хууш хилахь, тIаккха и шиъ дIадилар дика хилла ца Iа, мелхо важиб хуьлу, дIадила дезаш хуьлу. ТIаккха, хIинца вай дицинчу кепара дика лоруш ду муьлхха кхечу бахьанна а ша́ шен ши куьг боьха хиларх шек велахь и шиъ дIадилар; амма шена и шиъ боьха хилар билггал хаахь – дIадила деза цо и шиъ, дIадилар важиб хуьлу оцу хьолехь.\n- Ламаз оьцучу хенахь мера чу хи кхарзар дика лоруш хIума ду. Цхьаболчу Iеламнаха (масала хьанбалий мазхIаберачара) важиб ду аьлла ламаз оьцучу хенахь бага хи кхарзар а, мера чу хи кхарзар а, делахь а дукхах болчу Iеламнаха (церах бу шафиIий мазхIаберанаш а) иза важиб дац аьлла, дича дика долу хIума ду аьлла, суннат долу хIума ду аьлла, хIунда аьлча ламаз эцар дуьйцуш долчу айатехь Дала хьахийнарг юьхь йилар а, ши пхьарс билар а, коьрта тIе хи хьакхар а, ши ког билар а бен доцу дела. Цундела, и йиъ меже ю ва́жиб ерг, кхийолу меженаш йилар суннат долчунна юкъадогIуш ду, дича ме́лехь долчунна юкъадогIуш ду. Иштта долчу хIуманех ду доьххьара ши куьг дилар а, бага хи кхарзар а, мера чу хи кхарзар а, лергашна дилар а.\n- Мера чу хи кхарзаран куц хIокху хьадисехь билгалдина ду. Мера чу хи «диллар» ду доьххьара, и бохург мера чу хи хьалаозар бохург ду. ТIаккха и хьалаоьзна хи охьадаккхар а ду. И хIума бага хи кхаьрзинчул тIаьхьа, юьхь йилале деш ду, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ламаз эцаран куц дуьйцуш долчу хьадисашкахь жимма тIаьхьа дуьйцур ду вай иза, Дала мукъа лахь.\n- Боьха ларалуш йолу хIума дIайоккхучу хенахь, цунах цIанлучу хенахь, кхозза цIано йар дика хилар го вайна оцу хьадисера. Боьха хиларна шеко йолуш долу куьйгаш кхозза дилар дика лерина хилча, билггал боьха юй хууш йолу хIума цIанйеш хилча кхин а чIогIа хуьлу иза кхозза йилар.\n- «Хьайн куьг мичахь Iийна (йа мичахула лелла) ца хаьа хьуна» бохучу дешнаша гойту вайна эхье долчу хIуманан цIе яккхар дика ца хилар, цуьнан меттана цхьа кхин дош лелор дика хилар. Ткъа и санна долу масалш Къуран тIехь а, Суннатехь а вуно дукха ду.


Кадыров къера хилла Украине бахначу нохчашна юккъехь байъинарш хиларна\nЗазадоккху-бутт 01, 2022\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, республикан парламентан спикер Даудов Мохьмад а\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана хаам бина, Украинана тIелеташ декъехь хилла республикера шиъ тIемало вийна, аьлла.\nРегионан куьйгалхочо шен телеграмехь пост арахецна, нохчийн тIемалошлахь хилла зенаш дуьйцуш: "Халахетарца олу, Нохчийчуьра дIабахначарна юкъахь байъинарш бу. Шиъ вийна, кхиъ ялханна чевнаш йина".\nЧиллан-беттан 26-хь Кадыровс дIахьедира, оьрсийн эскаран декъехь Украинана тIелеттачу нохчийн тIемалошна юккъехь байъинарш бац, аьлла. Киев гIалана генавоцуш волчу нохчочо Бакаев Iелас Кавказ.Реалиига еллачу комментарехь Кадыровн дешнаш - харцдерг ду элира, нохчийн нуьцкъахойн гергарчеран хаамашна тIе а тевжаш. "Цара боху дайъина адамаш таппашкахь тIелоьцуш ду", - тIетуьйхира Бакаевс.\nЧиллан-бетан 24-чу буса Оьрсийчоь тIамца чугIоьртира Украинана. Оьрсийчоьнан тIелатар бахьана долуш, ООН-н зерашца, мел лахара а велла 102 маьрша вахархо, шайлахь ворхI бер долуш, ООН-ан адамийн бакъонехула волчу Лаккхарчу комиссара бахарехь зераш кхин а дукха хила мега. Украинан Iедалхойн хаамца, тIом болабеллачу пхеа дийнахь 350 стаг вийна, шайлахь 16 бер долуш.\nУкраинан тайп-тайпанчу кIошташкахь дIахьош ду къиза тийсадаларш. Оьрсийн эскарера боккха кхерам лаьтта Харьковна, Херсонна, Черниговна, Суманна, Метропольна а тIехь, шортта тIеман техника ю Киеван юххе гIерташ.\nШиъ нохчийн тIеман батальонаш ю – шейх Мансуран а, Дудаев Джовхаран а цIарах – Украина ларъеш, оьрсийн тIемалошна дуьхьало еш дакъа лоцуш.


Нохчийчу а, ГIалгIайчу а кхаьчна кхиазхойн къиза ловзар «Сийна Кит». Далош терахьаш дацахь а, наха дуккха дуьйцу беллачех я оцу новкъа бевллачех. Берашна тоъал шайца Iаьржа философи а йолуш, кхерамца уьш леца а лоьцуш, шаьш-шайн бойучу кхачабо социалан машанашкахула къайлахчу тобанийн лидерша.\nХIун лоьху шаьш-шайн дойучу бераша?\n12 шарера 16 шаре кхаччалц йолу хан ю даьржинчу, шайх ловзарш олучу боламца Iожаллин бохь буьйгIуш. Мехкаршна коьрте дуьллу лидерша, шу хаза а дац, кIентий шух ца беша, хиндерг къаьхьа ду шун, дита хIара харц дуьне, олий. Шу дена-нанна ца оьшу, массо а таронаш шул хьалха дIалецна, къен, миска дахар ду шуна кхача дуьсург, дуьйцу кIенташка.\n"Сийначу китан" хьалхара гIулч яьккхина ларало пхенаш хедийча\nИза юхьар а лоцуш, ловзаран бал болийнарш бIе эзарнашкахь бу Оьрсийчохь. Кхаьчна «Сийна Кит» Нохчийчу а, ГIалгIайчу а. Иза кхаьчнийла гуш ду массо а тайпа зIенашкахь – ватсапера, «Вконтакте», Инстраграме, Фейсбуке кхаччалц.\nНохчийчохь хилла къамел ду даьлла лелаш ватсапехула. КIанте зIе етта «Сийначу Китан» махкарчу лидеро. Къамело кхетадо кIант Iожаллин ловзаран гурашка воьдуш вуйла. 50 гIулч яккха еза цо ловзар дерза а дина, ша а леш. Амма юкъара валахь вен кхерам бу иза я цуьнан гергарниг, хоуьйту лидеро.\nЛидер: Чекхдаккха деза долийнарг.\nК1ант: 50 гIулч ца яьккхича, со юкъара ара ца волуьйту?\nЛидер: Чекх ца даьккхича гIуллалкх хир дац.\nК1ант: Чекхдаьлча, со лийр волуш ма ву!\nЛидер: Iалашонаш чекхъяьхча хуур ду хьуна.\nК1ант: Нохчо ма ву хьо, стенна бойу ахь нохчий?\nЛидер: Ас цхьа а вуьйш вац, ловзар ду ишта. Со хIун дан деза дуьйцуш ву. Адамо ша-ша дуьйш дац?\nК1ант: … Ас чекх ца яккхахь хIун хир ду?\nЛидер: Чекхъяккхар гIоле ду хьуна, ца яккхахь хуур а ду.\nНохчийчоьнан дешаран департаментера ду аьлла даьржина кехат. «Терго елаш, дай-наной, машенашлелорхой! «Вада я ле!» аьлла ловзар ду моде даьлла. ТIекхоччуш йоьдучу машенна хьалхахула некъ хадор ю ловзучу беран Iалашо. И ловзар даьржина ерриг а Оьрсийчухула. ДIахаийта массарна а!» - боху кехато.\nЛела даьллачу ловзаро тергоне баьхна цхьаболу дай-наной. Цара а лоьху аз даржийна машанашкарчу Iожаллин тобанан лидер. Амма оцу юкъанна болам бац сецна а. ХIинцца шен вешин бераша кхачийна шийла кхаъ буьйцуш ю ватсапехула зуда.\nАз: "Самаваккха со ламазна, «Сийна кит» бохуш, бегаш беш ву ши кIант. Вукхара цу сохьта шаьш ловзара юкъаязвина олу. Кхара шаьш бегаш бинера аьлча, шайна шун уллера гергарнаш муьлш бу хаьа, бекхам бийр бу боху. Иштта цу ловзара юкъа озон гIерташ бу-кх хIорш а».\nГIалгIаша а доху орца. Суьрташ, тексташ ю машанашкахула лелаш. Дуьйцу хIоккхахь, дIогахь бер делла, ша-шен пхенаш хедийна, бохуш.\nНохчийчохь ватсапехула кхераме ловзар лелочу лидерна тIаьхьадаьлла Iедал кху муьрехь. Нах теша, иза хIинцца лаьцна, Кадыров Рамзанна тIекхачор ву бохучух. Бакъду, Кадыровс ша а даьккхина орца мехкан телегойтийлехула. Иза Iалашбан гIерта кхерамечу ловзаре берзале къона нохчий.\nКадыров Рамзан: "Сийна кит", иза хIун ю хIинца ян а?\nКадыровгара орца шен кара эцна, даржош ву кху деношкахь мехкан муфти а. Цо йовзуьйту нахана даьржинчу къизачу ловзарца шена гушйолу Iесалла.\nМуха туьду махка «Сийна Кит» кхачар бахархоша, хIун дан догIу, иштаниг иккхича даима балакхочуш хуьлучу мехкан куьйгалло? И хаттар Маршо Радионо делира журналисте Лакаева Залинига.\nЛакаева: «Цхьана а динца иза догIуш дац. Оццул дуьхьалонаш ешшехь, стенна даьржина иза аьлча, интернетах, машанех бозабелла бу тахана баккхийнаш а тIехь. Ши шо долу сан йишин йоI а ю-кх соьца телефон къуьйсуш! ТIаккха цу чуьра дерриг а схьаоьцу беро.\n«Сийна кит» стенна яьржина? Тахана зама чехкаяьлла, да а, нана а рицкъ лоьхуш, хьадда-дедда хьийза, бер ша-шена дисина, оцу интернетехьа дирзина. Юкъарлонаш дац кегийчийн, шайн хеннаранаш карабо цу чохь, цара юкъа а ийзабо. Бераш хьуна юххехь хилча а, бIаьргашна хьалха хилча а, уьш хьоьца бац – виртуалан дахарехь бу.\nВовошашца гергарчийн контакт яцар ду моьтту суна дерриг а. ГIодина, кегийнаш машанашкара схьабаха беза, хетарехь. Демократи юьйцучохь дац, Мехкан куьйгалхоша ницкъаша и зулам сацоре сатесна ву кху муьрехь махкахь массо а. Ас берашна доьхкур дара, «фонарик» эриг йоцург, кхин телефон лело а».\nПсихологаш а бу даьржинчу кхераме ловзаро сингаттаме кхачийна. Цара боху, ша дуьззина адаман бакъонийн декъахь цахилар, дегара я ненера оьшшучул йовхо цатоар, кегийчийн могIаршлахь херо лан Iеткъар ду Iожаллин ловзаре бер дерзориг. Цара доьху воккхачуьнга, хьайн беран догъэца, тергое, йовхонца тIекIаде, ларде иза дуьне цунна къахьдаларх.


Украина а, кавказхой а: шеран жамIаш\nКавказхоша тховкIело лохучу меттигех цхьаъ ю Украина. Амма тешаме яц оцу пачхьалкхо мигранташца лелаен юкъаметтиг.\nКавказхойн дог-ойла хьаеш дара 2019-чу шарахь гIалгIа Сейнароев Салман лацар а, изоляторера иза дIахецар а. Цо дешин хIуманаш юхку туька яьхьина а, цуьнан хехо вийна, бохура талламо. Ткъа ша Сейнароев Оьрсийчоьнехьа болчу Донбассерчу сепаратисташца тIемаш бина ву. Шайхан Ушурмин батальонера шен накъост Тумгоев Тимур махках ца ваккхийта гIерташ а хьийзира иза хьалхо, ша лацале.\nТумгоевх дерг аьлча, иза дIавелира Украино Оьрсийчоьне, сихха кхел йира цунна Ростовхь, 18 шо кхайкхийра Шемарчу диктаторна Асадна дуьхьал тIом бина аьлла.\nДукха нах бара кхеташ Сейнароевн дов могIарчех доцийла. Кхеле веара ГIирмарчу гIезалойн Мажлисан лидер Чубаров Руфат а тIехь. Цо а, батальонан буьйранчас ЧIебарлойн Муслима а дийхира гIалгIачух долу жоьпалла шайх тешор.\nЛаьцна шо гергга хан яьлча дIахецна Сейнароев Салман – талламчин аьтто ца баьлла иза бехкехиларх Iедал тешон. Кечдина тоьшаллаш дац тоам боллуш вовшахтоьхна – шина кхело аьлла ишта, реза ца хилла дов листа, прокуроре юхахьажийна материалаш.\nЯхначу гурахь Украинерчу бакъоларъярхоша сацамбира шайн пачхьалкхо дIавеллачул тIаьхьа Оьрсийчоьно набахте хьажийна волу Тумгоев юхавалавайта гIорта – дехна иза Донбассехь йийсаребинчу оьрсийн тIемалойх хийцар. Амма цкъачунна хууш дац, юхьаръэцна я ца эцна Украинан къайлахчу сервисаша и дехар.\nКавказерчу бIаьхойн сатийсамаш\nШайх Ушурмин батальон деа шарахь лаьттина тIеман аренашкахь, дукха хан йоццуш Украинан тIеман министралло динчу буьйраца а догIуш, охьадиллина цо герз. Амма «Кавказ.Реалиигахь» йолчу информацица, тIеман дозанна гергахь беха батальонан бIаьхой-кавказхой кийча бу ма-эшнна пачхьалкхан гIароле дIахIитта.\nУкраинин маршо ларъян кхечу пачхьалкхашкара баьхкинчу тIемалошна мехкан паспорташ даларх долу президентан Зеленский Владимиран омра къаьсттина тайна Шайх Ушурмин батальонна. Оцу документо лучу аьттонашна бух кечбеш дара Iедал, оцу хьокъехь дерриг а дина девлла шаьш, тIебаьхкинчу бIаьхошна паспорташ дала долор ду, аьлла шен телеграм-каналехь дукха хан йоццуш премьер-министро.\nДелахь а хьалхе ду Украинехь кавказхошца йолу миграцин политика хийцаелла ала. Кхин бу пачхьалкхехь Iедалхой, керла ву президент, амма тохаралерра нах лаьтта миграцин урхаллин коьртехь – цара ваьккхира махкара ара шайн пачхьалкханна гIуллакх дина Тумгоев а, кхин масех а кавказхо а, дIабелира уьш хIинца шаьш набахтешкахь кхобучу Оьрсийчоьнан кара.\nУкраинехь миграцин политика хийцаелла йоцийла гойту дагестанхочун Омаров Русланан кхолламо. Украинехь вина иза, Оьрсийчоьнан-Украинан тIамехь дакъа а лаьцна цо. Амма ца магадо мехкан вахархочун паспорт цунна дала Кхерамзаллин урхалло. Кхелашка а, миграцин хьукматашка а ша жимчу стагах лаьцна хьийсочу кехаташкахь цо олу: «ДаIишехьа ву Омаров», ткъа ца даладо оцу хьокъехь цхьа а тоьшалла.\nКхин а цхьа гIарадаьлла дов. Интерполехула Оьрсийчоьнан Талламан комитето дIавехначу Илаев Амхьадан. Иза 10 шо хьалха легалехь веана Украине, ваьхна Харьковна гергахь шен доьзалца цхьаьна.\nНохчийчохь цо оьрсийн доьзал хIаллакбина, боху меттигерчу талламчаша. Амма цара буьйцу оьрсийн доьзал бийна Илаев Амхьад а, цуьнан ваша а махкара дIаваханачул тIаьхьа. Делахь а и тайпа «кег-мерса» тоьшаллаш Оьрсийчохь тергалдеш а дац. Тамашениг ду Украинера кхел а, прокуратура а Оьрсийчуьрчу къайлахчу сервисаша бохучух тешар, Илаев цIахьажо веза боху цара. Тидаме ца оьцу Украинерчу низамхоша, ИлаевгIар «кадыровхоша» шайн кхо ваша хIаллавича махкахбевлла хилар а.\nСтенца бозало сатийсам?\nКавказхошна нийсо гойту гIулчаш а йоху Украинерчу низамхоша. Нохчо Бакаев Iела бехкевира Нохчийчуьрчу Новр-ГIалахь Росгвардин декъанна тIелатарна. ДецIера ведда, кемана хиина, Киеве кхечира иза. Цигахь лецира, амма дIахецна.\nШа Украинехь витар доьхуш цо дина дехар миграцин урхалло зуьйчу юкъанна цунна адвокат лецира Швецерчу нохчийн VAYFOND юкъаралло. Юристан аьтто балла Бакаев Интерполан тептарара ваккхийта. Амма кхин а массех кавказхо ву махке Оьрсийчоьно дIавоьхуш – оцу наха догдоху Украина шайгахьа яларе.\nБахарзоша тидамза вуьтуш ву кхин а цхьа кавказхо-мигрант – Саитов Мохьмад-Эмин. Стохка бIаьста иза лаца кхайкхира цо Лакхарчу Радин депутатна Найем Мустафана йиттина аьлла. Саитов махка юхаван кийча ву, нагахь санна кхело нийсо йийр елахь, дIахьедира тIаьхьо цуьнан адвокато. Киеве юхавеара Саитов. Кхеле цо дийцира ша стенна тешна шеца харцо лелор яц бохучух. «Iедал хийцаделла» аьлла дара цо довзийтина бахьана.\nТамим Ахьмадан ларамбечу хьабашитийн жамаIатера ву нохчо Саитов. Цуьнан сатийсам а хилла кхочуш цхьана декъанна – изоляторе ца хьажош, шен цIера аравала дихкина цунна кхело. Иза теша шеца Украинерчу Iедало нийсо лелор хиларх.


Харжамаш а дIабирзина. Уьш бахьнехь, харжамийн таппашкахула чекх а дохуш далийна нускалш а дерзийна цхьадерш дIа, вуьйш кхана -лама гучудаха дезаш ду.\nЦкъа вовшашка дист хилла а доцчу кIантана йоIана захало хьахо сихаллехь замой а тIе а оьхуьйтуш, харжамаш тIекхача кIира хьалха дуьйна каде хьийзинчу бахархоша, доьзалш кхолла дукха кегийрхой цхьаьнатоьхна махкахь.\nКхаж тосучу дийнахь нускалш далийча цхьаболчара 500 эзар, вукхара цхьа миллион Iедало ахчанаш ло бохуш юкъараллехь даржийна хабар эладита санна кхетийнарш а бу.\nЦу зударий балор гонаха йоккха гIовгIа гIаьттича официалан дIахьедар Iорадаккха дезна муфтиятан а. Динан урхаллин хьаькамо буххера дуьйна а харцдина рогIера ролитикан кампании дIахьучу дийнахь зуда ялинчунна ахча ло бохург.\nХарц дина цхьайолчу эвланашкахь нускал дало Iалашо лаьцнарш дIаязбеш арабевлла Iедалан векалш леллашехь.\nЦхьана-а Iедалхочо делла пурба а доцуш уьш шайггара лела хIуьттур барий те?\nЦара шаьш дуьххьара хIиттийна испискаш Соьлжа гIала дIа стенна кхачийна и бакъ ца хилча?\nХьаьнга, мича хьукхмате дIаелла уьш?\nЦул тIаьхьа а стенна язбина зуда яло карзахбевлла кегийрхой дIа?\nИ хеттарш,схьагарехь, бахархошна нускалш санна, гуттаренна а жоп доцуш дисна.\nБакъду нохчашлахь кху муьрехь и керла балийна зударий буьйцучуьра охьабохкуш а бац. Харжамийн а, нускалийн а хьокъехь шайна хуучух наха ма-дарра дуьйцу. Соьлжа кIоштера юьртахой бу хIара къамелаш дийраш.\nЮьртахо: "Харжамашкахь со ца хилла. Со цу дийнахь цIахь яцара. Бакъду, и де нисдан а гIерташ дукха зударий-м балийна наха. Дукха нах Iехабелла".\nВахархо: «Харжамашка-м мила вахнера. Цара шаьш дIа чутийсар и кхаьжнаш-м. Iедалехь йолчу партина дIало. Цу дийнахь тхан юьрахь 6 зуда гучуйоккхуш меттигаш яра. ХIинца тIедогIучу кIирнах а бу зуда ялийна масех барам. Юьхьанца цхьаъ дийца а дийцина цул тIаьхьа бакъ дац аьлла дIа-м дерзи цара иза…Хаац.»\nМогIарерчу бахархоша дечу къамелашкахь гучу ма даллара, бакълена а шайна ахчанаш делла даьлла моьттуш Iехабелла, катоьхха захалонаш тIе а кхехьна, зударий балийнарш бу дукха.\nЦаралахь кIезиг бац таро йоцурш, гIийла бохкурш, и бахьанехь таттабелла декхарийла бахнарш.\nЦарна диснарг цхьаъ ду- шаьш цхьа лол а тоьхна тIехIиттина халонаш эшор.\nДахарий шу кхаьжнаш таса?


Бучехь тIеман зуламаш деш дакъа лаьцна хила тарло Къилбаседа Кавказера бахархоша\nБучехь байъинчу нехан вежараллин кешнашкара декъешна уьш бовзархьама эксгумаци еш ю, 2022-чу шеран Охан-бутт\nУкраинан тIеман министраллин коьртачу талламо зорбане даьккхина , юкъарчу 35-чу эскаран къаьстинчу 64-чу бригадехь лаьттачийн цIераш тIехь йолу документ. Хараборовскан махках дислокации йолу и тоба, украинхойн агIоно бахарехь, Украинан Буча гIалахь дукха нах байъарна бехке ю.\nКехата тIехь 1648 цIе ю, царах 51 стаг, паспорт схьаделлаxe меттигашца дуmстича, - Къилбаседа Кавказан а, Оьрсийчоьнан Къилбера а регионашкара схьаваьлла ву.\nУьш бу Дагестанера 31 стаг, кхоккха стаг Нохчийчуьра, Къилбаседа ХIирийчуьра (царах шиъ, "Фортангано" бахарехь – гIалгIайн къомах ву), ГIебарта Балкхарайчуьра, Краснодаран махкара а, Волгоградан кIоштара, Ростован махкара ши стаг а, цхьацца – Кхарачойн-Чергазийчуьра а, Ставрополан а, Астраханан а кIошташкара а.\nГIарадаьккхинчу кехатехь гойту 64-чу бригадехь лаьттачийн терахь. Хууш дац, царах баккъала Бучехь хилларш муьлш бу. Царах цхьаммо тIеман зуламаш деш дакъа лаьцна бохучунна тоьшаллаш а дац.\n64-гIа бригада – иза маьрша нах байъарна бехке хила мегачех цхьаъ хилла ца Iа. Радио Свободан хаамашца, оккупацин юьххьехь а, иза чекхйолуш а Бучехь хилла, масала, Нохчийчохь зачисткаш ярца "гIаръевлла" Кемеровера ОМОН, "кадыровхой", Владивостокера хIордан гIашсалтий.\nОхан-беттан 2-хь дуьйна хаамаш кхача дуьйладелира баттахь сов оьрсийн эскарша дIалаьцна хилла йолу Буча гIалахь бIеннашкахь маьршачу нехан декъий керийна бохуш. Суьрташ, видеош тIехь цхьахдолу урамаш ма-дарра аьлча декъех доьттина ду. Украинан Iедалхоша маьрша нах байъарна оьрсийн эскарш бехкедо – иза доккха тIеман зулам ду. Оьрсийчоьнан тIеман министралло маьрша нах байъарна бехкаш тIе ца лоцу, даьхна суьрташ, видеош питана а, "Киеван режимо малхбузерчу зорбанашна лерина хIоттийна кеп а" ю аьлла.\nБозуш боцучу талламхоша а, украинхойн Iедалхша а Оьрсийчоь бехкейо Украинан кхечу гIаланашкахь тIеман зуламаш дарна – нах бехачу меттигашкахь кассетийн тIеман гIирс лелор а, маьршачу инфраструктурина, нах бехачу кварталашна тохарш дарна а, маьрша нах байъарна а, зударий хьийзорна а.\nБуча, Ирпень, Гостомель гIаланашкахь маьрша нах байъарна бехке ю аьлла украинхойн Iедалхоша 141-гIа Кадыров Ахьмадан цIарах йолу, иштта "Север" цIарца евзаш йолу лерина полк. Кадыровхойн оцу тIамера роль – видеош яхарал совнаха, меттигера нах кхерамехь латтор ю аьлла гиначара деллачу тоьшаллийн дуьххьара официалехь тIечIагIдар ду иза.


"Армата" танк дIаяйна Мавзолейна хьалха\nМоскох ЦIен майданехь эскарш толаман денна хьажийначу парадана кечлуш дIаяйна керлачу тIегIанера ю аьлла араяьккхина «Армата» цIе йолу танк. Цунах лаьцна хаам бина цигахь хиллачу журналисташа. Танк сецна нисса Мавзолейна хьалха. Цул тIаьхьа иза дIатакхо цунна тIе яхана леррина техника. Амма танк дIа а ца такхош латтийна, кечам бар чекхдаллалц.\nЦIечу майданана го бина лаьтта эскаршхой дIабахча танкана уллехь сурташ даха хIиттина майданехь хилла хьовсархой. Эхаре а цуьнан аьтто баьлла хьала а летта шен ницкъаца дIаяха.\n«Армата» олу танк уггаре а керла танк ю Оьрсийчохь йина йолу. ТIеман министралло кху беттан 4-чу дийнахь дуьххьара гайтира цуьнан сурт, тIе тесна телат а доцуш