ТIеехкина батош, Iанаяхана ботокс, доьза дайна эхь...\nДахначу шарахь мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен рогIерчу кхеташонехь айдинера силиконца а, цхьацца кхечу гIирсашца а зударийн куц-кеп хуьйцучу салонийн дай нахалбахар, церан бизнес лакъор.\nТIаьххьарчу заманчохь Соьлж-ГIаларчу «говзанчаша» йинчу операцех бала хиллачу зударша цуьнга аьрзнаш динчул тIаьхьа Iедалан тIегIанехь шуьйрра дийца долийнера Нохчийчохь платсикан операцеш яр.\nИ бизнес адаман могашаллина кхерам бохьуш хиларх хьул ца деш дуьйцура эфирашкахь баккхийчу лоьраша, амма киношчуьра зударий санна хазбала луучу нохчийн мехкаршна тIехь шайна са йоккхучара тахана а лелош ю шайн бизнес.\nИсторис бакъарехь, дуьххьара пластикан операцеш яр юкъадаьлла ширачу ХIиндойчохь.\nХIетахь, дуккха а бIешераш хьалха, цигахь тайпанашна юкъахь тIемаш лелачу заманахь, дукха хилла оцу тIемаша чолакхбина нах. Хууш ма хиллара, шаьш закъалтна лецначу нехан хIиндоша марош дохуш хилла. ХIетахь дуьххьара Iемина хIиндойн лоьраш марош, балдаш, лергаш юхаметтахIитто.\nТкъа вайн заманахь, пластикан клиникаша, шайн говзалла а, бизнес а кIелхьарайоккхуш, хазаллин индустре ю олу юьхь-марш, дегI куьце далорхьама шаьш ен операцеш.\nЦарна кастом-хеча, коьртара куй хийцарал а доккха хIума ца хета мара "тобар", балдаш дестор, кхийолу йийца ца тору межеш "хазъяр".\nЛехамашкахь бу нохчийн зударий. Къегинчу журналаштIерачу хьоладайн, Голливудан зударийн суьрташка денна хьоьжу уьш хьегамца: оза, лекхачу догIмашца, севсинчу балдашца, кIайн цIергаш гучу а йохуш къажарца шайга схьахьуьйсучу.\nЦиггара долалуш ду дерриг. Зудаберашна моьтту, оцу исбаьхьчу зударех жимма тарлахь, шайн дахарехь баккхий хийцамаш хир бу, доккхачу ирсе шаьш кхочур ду а. Оцу ойланаша балабо уьш пластикан хирурган неIаре я Соьлж-ГIаларчу салонан берте.\nТахана Нохчийчохь меттигерчу а, тIебаьхкинчу а дархошна лоьралла лелош ву цхьа хан хьалха Iамеркахь "Дуьненан Лор" цIе елла пластикан хирург Баиев Хьасан.\nЦуьнга хаьттира оха, хьун кхерам бохьу пластикан хирургино адаман могашаллина, къаьсттина муьлха операцеш лору цо кхераме аьлла.\nБаиев: «Пластикан операцеша пайда а бо, зуламаш а до. Тахана вайн махкахь а, йоллу Кавказехь а даьржина лазар ду. ХIун ду, мила ду а ца хууш, оцу салонашкахь хIара Швейцарин юй, хIара Германехь тIаьххьара араяьлла продукци юй бохуш, ишта нах Iехош, юха йохъеш и хIун ю цахуурш, оцу балдашна чу а етташ, зуламаш до-кх.\nШайна юттург хIун ю а ца хаьа, я хатта а ца хотту, я шена хьалхьахь упаковка схьаяьстича а ца хотту, цу тIехь яздинарг хIун ду а ца хьовсу. Цхьаммо дина олий хеза, тIаккха важа а цунна тIаьхьахIутту».\nШен куц-кеп, васт тахана-кхана пластикан операцица хийца Iалашо лаьцначу мехкаршка, хIун кхайкхам бийр бара ахь аьла дара Маршо Радион рогIера хатар пластикан хирурге Баиев Хьасане.\nБаиев: «Бакъдерг хIунда ца дуьйцу, и масарна а хууш ду, сайна тIебаьхкинчаьрга ас даим олуш ма ду. Шаьш чоьхьадовллушехь соьга олу цара, «хIан-хIа алий тхо дIа ма дахийталах, тхуна хаьа, ахь тIе ца лоций».\nДалла хьлаха а, сайх теша а тешна тIевенчу стагана 1% а сайн шеконаш елахь, цунна тIе куьг даьхьна вац со. ЧIогIа ларвала дезаш гIуллакх ду иза. Вайн цIахь дукха бу тIамо зуламаш дина, некъан бохамаша чевнаш йина бахьанашца операцеш оьшурш.\nХазалла дала дохкуш зудабераш ду вайн цIахь, цхьа а хIума уьш оьшуш бац , ас олуш ду цаьрга, Дала шайна еллачу хазаллех тоам ца беш , шайна зулам хIунда до аш олий».\nКхо шо хьалха Китайхь цхьана цIийндас шен хIусамнанна дуьхьал бехктакхаме гIуллакх айдина, цуьнгара 120 эзар доллар компенсаци яьккхинера.\nМасех шо хьалха чIогIа хаза зуда ялийна хилла цо. Дуьххьара доьзалхо хилла церан йоI, дас тидамбина йоI я шех, я ненах аьттехьа а тера цахилар.\nКитайра вахархо шен доьзалца (къастале)\nШен хIусамненах шекваьллачу цIийндас ДНК-н экспертиза яйтинера, зуда шена ямарт яьллий хьожуш.\nЙинчу тесто шеконаш яшийра къоначу ден.\nТIаккха цуьнан зудчо мукIарло дина хиллера, ша кхуьнга маре яле хьалха масех яйтинчу пластикан операцеша шен куц, васт ца йовззал хийцарх.\nШаьшиннан йоI тоххарчу шех тера хиларх а.\nХIусамнана, пластикан операци яле а, йинчул тIаьхьа а.\nЦIинйдас оцу сохьта шен зуда йита а юьтуш, кхеле кховдийра гIуллакх.\nИштта хазаллина тIаьхьаваларо долчух ваккха а тарло. Генаш къайлахьойла дац.\nАмма пластикан хирурго могашаллина зен до бахахь а, бусулба динехь магош дацахь а, процесс тIетаьIIина дIайоьдуш ю Кавказан мехкашкахь, къаьсттина Нохчийчохь..\nБераш доьлуьйту лоьраш баьхкина Нохчийчу\nМарош тодайтар муха хета шуна?\nМара тобарх цецвала хIума дац\nНохчийн мехкарий стенна гIерта оьрсех тарбала?\nДала деллачу куьцаца къовсавелча...


КIант а, хIордан седарчий а\nХIорда йистехула схьа-вогIучу стагана гIамар тIера цхьа хIуманаш схьа а оьцуш, хIорда чу кхуьйсуш жима кIант гина. Герга а веана хьаьжча, кIанта хьалаийдеш дерш хIордан седарчий хилар хиъна цунна. Ког билла меттиг йоцуш дукха хилла уьш цу хIорда йистехь, дIасахьаьжча бIаьрго ма-лоццу гуш дерш и седарчий хилла.\n– Уьш хи чу хIунда кхуьйсу ахь? – хаьттина цо кIанте.\n– Кху гIамар тIехь кханенга довлахь уьш лийр ду, – аьлла кIанта, ша дийриг а ца сацош.\n– Сонта хIума ма ду и! – мохь баьлла стаге. – ДIасахьажахьа! Миллионаш хир ду и седарчий хIордо кхуза схьатесна, ког билла меттиг яц кху хIорда йистехь церан дукхаллина. Хьоьга хийцалур долуш хIума дац и, эрна къахьоьгу ахь!\nРогIера седа схьаэцна, цхьана мIаьргонна ойлане а ваьлла, тIаккха и седа хIорда чу а кхоьссина, кIанта аьлла:\n– ХIорш дерриге а кIел-хьарадаха ницкъ кхочур бац дера сан-м… Амма сан кIеззигчу гIуллакхо дуккха а хIума хуьйцур ду… кху седана…


Бусулба дешархошна хьакхин жижиг луш хилар гучудаьлла Британехь\nБусулба дешархошна хьакхин жижиг луш хилар гучудаьлла Британехь.\nЕвропехь шуьйра яьржина бежний жижигана метта говрийн жижиг духкуш хиларца йоьзна гIовгIа. ХIинца цунна тIе кхетта кхин цхьаъ скандал: Британерачу ишколашкахь бусулба берашна луш хиллачу кхачанашца хьакхин жижиг хилар гучудаьлла.\nДукхахйолчу Европерачу пачхьалкхашкахь лелачу Iадаташца, нагахь санна бераша я динан, я могашаллин, я иделологин бахьанашца хьакхин жижиг я муьлха а кхин жижиг даане а дууш дацахь, царна церан хьежамашца богIучу кепара кхачанаш латтон декхарийлахь ю ишкол.\nБусулбачарна, масала, хьанал дилха тоьхна йолу юург ло, ткъа дилха дууш доцучу берашна – вегетарианхойн кхачанаш латтабо. Ткъа цу кепара шайн берашна юучунна техь Iуналла дарна церан дай-наноша хIора баттахь мах ло ишколашна.\nАмма хIинца гучудаьлла ма -хиллара, шайн ахчанах билгал хьанал кхача берашна луш бу бохучух тешийла ца хилла. Мел кIезга а цхьана британхойн ишколехь. Кхачанийн хьаналлех шекбевллачу дай-наноша бинчу кхайкхамца, меттигерачу Iедалхоша Бирмингем-гIалин дайшца цхьаьна таллам дIабаьхьнера ишколехь берашна лучу юучунна.\nТIаккха билгал а гучуделира, бусулбачу берийн кхачанна юккъехь хьакхин жижиг хиллийла. ХIинца ишколан куьйгалло берашка а, церан дай-наношка а къинтIера довлар доьхуш официала дIахьедар дина, царна хиллачу восана дуьхьал шаьш компенсаци ян кийча хилар а хьахош. Иштта цу ишколера дIаваьккхина бусулба берашна хьанал доцу жижиг даларна бехке лерина волу белхахо а.\nХIинцалераниг дуьххьара гIовгIа яц хьанал доцушшехь, „халял“ аьлла харц-сертификат тIе а латийна, бусулбачарна хьакхин жижиг даорца йоьзна ерг Британехь. Дукха хан йоцуш гучуделира цигарчу набахтерачу тутмакхашна а хьакхин жижиг даийна хилар, иза хьанал долучуха.\nИ бахьана долуш иштта гнахал делира, набахтешка харц хьанал жижиг латтош йолу McColgan Quality Foods фирма, цига хилла ца Iаш, иштта йоллучу Европехула а цIе яхханчу туьканийн машанашка, масала, Лидле я Шпаре, хьанал ларалуш долу жижиг латтош хилар. ХIинца цу фирман болх толлуш ду меттигера Iедал а, Британерачу бусулба нехан Кхеташо а.\nТкъа цу юкъана Европа мел ю яьржинчу говрийн жижигана гонахьарчу скандалан керла агIонаш гучуюьйлуш ю. Германехь а, Австрехь дIабаьхьанчу талламаша гайтина, бусулба нахана безна ца Iаш, иштта меттигерачу бахархоша а вуно чомехь хеташ бууш болчу „Доьнер“ олучу, туркоша а Iарбоша а бухкучу, хьанал жижигах бина ларалучу кхачанна юккъехь а говран а, хьакхин а жижиг хилар. Доккхачу декъехь и доьнерш юхкуш болчарна шайна а хууш а доцуш.


Экстремизмца къийсам а латтош, бертахь даха сацам бира Исламан конференцино\nНохчийчоь -- Кадыров ву Rolls-Royce Cabriolet машенахь. Цу тlехь Мохьмад Пайхамаран кад а, куз а бу боху, 21Гез2011\nДIабаханчу Зазадоккху-беттан 28-29 шина дийнахь Москох хилира Дуьненаюкъара исламан конференци. Цуьнан цIе яра "Ислам – къинхетам а, машар а баийтар".\nЦу мерорприятехь дакъалоцуш бара 43 пачхьалкхан векалш, шайна юкъахь СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхера а, Мисарара а, Урданера а, Иракъера а, ГIажарийчуьра а, Эмираташкара а, Пакистанера а, Туркойчуьра а, ткъа иштта кхечу мехкашкара а бевзаш болу дешна нах а, бусалба Iилманчаш а болуш.\nКонференцин Iалашо яра тайп-тайпана динаш маьрша цхьаьна дахарехула а, терроризмца а, экстремизмца а къийсам латторехула а яха еза гIулчаш билгалъяхар.\nИ форум вовшахтухуш дакъалоцуш Оьрсийчоьнан президентан администрацин аппаратера нах хиллехь а, гуш дара исламан динца йойьзна структураш баш дIоггара жигара хьийзаш хилла ца хилар. Масала, Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан гIантда, Бусалба динан урхаллан куьйгалхо Гайнутдин Равиль вацара цу конференцехь дакъалоцуш, иза цу форуман цхьаболчу декъашхошца цхьаьнакхета реза хиллехь а.\nДелахь а конференцехь дакъалоцуш бара Гайнутдина куьйгалла дечу структурин муфтийш а, Москох долчу даккхийн маьждигийн имамаш а, тIаьхьо конференци Соьлж-ГIала дехьяьлча Нохчийчу баха царах цхьаберш реза ца хиллехь а.\nКонференцин декъашхошна хьалха вистхилира Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула волу министр Чеботарев Сергей. Дерригдуьненан Исламан Лиган инарлин секретаро Iабдул-Карим Аль-Iийссас шен къамелехь билгалдаьккхира Оьрсийчохь, ша аьлча, Нохчийн Республикехь зеделларг хилар экстремизмца а, терроризмца а къийсам дIахьош.\n"Оьрсийчоь хкечу къаьмнашна а, пачхьалкхашна а, динан векалшна а хетарг хьокъехь сатухуш пачхьалкх ю. Иза Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а, Нохчийн Республикан куьйгалхо Кадыров Рамзан а хилар бахьана долуш ду", - бохуш вара Аль-Iийсса.\nЗазадоккху-беттан 30-чохь Соьлж-ГIала баьхкира конференцин декъашхой. Уьш тIеоьцуш той хIоттийра "Сафия" цIе йолчу даздарш дIахьочу хIусамехь.\nКонференцин декъашхоша сацам барца, "Исламан Турпалхо" цIе тиллира Кадыров Рамзанна. Цул сов Палестинин президенто Iаббас Махьмуда бинчу сацамца, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна елира цу мехкан лаккхарчу совгIатех цхьаъ йолу "Къудсан Седа" орден. Соьлж-ГIаларчу тойнехь иза Кадыровна дIаелира Палестинин президентан хьехамчо Хаббаш Махьмуда.\nКонференцин декъашхоша тIеэцначу резолюцин преамбулехь дуккха а ду дуьйцуш Кадыровх а, цо Нохчийн Республикан куьйгалхочуьнан даржехь бечу балхах а лаьцна. Ткъа резолюцин чулацамах лаьцна аьлча, билгалдаккха догIу иза 21 хьехамах лаьтташ хилар а, цигахь хьехош дерг бусалбанаш дерриг а динашца тарлуш баха безаш хилар а, теракташ яр емал деш хилар а.\nДелегаташа цхьа а сацам ца бира бусалбан уммехь тIеоьцур боцу, я цхьанна вас йийр йолу. Резолюцин кеп ю хьехам санна, иза дац кхочуш дан оьшу фетва.


Исламан Нур - Свет Ислама - Iумдатул-ахькам: нахаца леларна (зина дарна) догIу таIзар дуьйцу дакъа\nIумдатул-ахькам: нахаца леларна (зина дарна) догIу таIзар дуьйцу дакъа\n347. IубайдиллахI ибн IабдуллахI ибн Iутбата ибн МасIуда а, Абу ХIурайрас а, Зайд ибн Халид ал-ЖухIанис а (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Цкъа Iаьрбойх волучу цхьана стага АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе а веана, элира: «ХIай, АллахIан элча! АллахIан цIарах доьху аса хьоьга: ахьа тхайна юккъехь АллахIан Жайница йогIуш йолу кхиэл яр». Вукха довхочо (динан гIуллакхах цул а алсамо кхеташ хилла волучу) аьлла: «ХIаъ, кхиэл ехьа тхойшинна юккъехь, АллахIан Жайница йогIуш йолу. Вист хила пурба а лохьа суна». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Схьадийца». Цо дийцина: «Сан кIант хIокху стеган ялхо вара. Ткъа цо хIокхуьнан зудчуьнца зина дина. Суна дийцинера: сан кIантана валлалц тIулгаш детта догIуш ду аьлла. ТIаккха аса хIокху стагана оцунна дуьхьал бIе уьстагI белла, цхьаъ къона гIарбаш а елла. Цул тIаьхьа со Iилманан охIлане ваьлча, цара суна дийцира: сан кIантана бIозза шед тоха еза, цхьана шарна шен махках ваккха а веза иза, ткъа хIокху стеган зудчунна – яллалц тIулгаш детта догIу аьлла». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Сайн са Шен карахь долучух дуй ма бу аса: цхьа а шеко йоцуш, АллахIан Жайница йогIуш йолу кхиэл йийр ма ю аса шуьшинна юккъехь! Къона гIарбаш а, уьстагIий а юхадала деза хьуна. Ткъа хьан кIантана бIозза шед тохарца таIзар дан а догIу, шарна махках ваккха а вогIу иза. Ткъа хьо, хIай Унайс, хьада вало, и зуда йолучу а гIой, нагахь цо мукIарло дахь - яллалц тIулгаш тоха цунна». (Унайс) иза йолучу вахара, ткъа цо мукIарло а дира. АллахIан элчанан (АллахIера къинхентам а, маршо а хуьлда цунна) омрица цунна тIулгаш туьйхира. (ал-Бухари: 2695-2696, Муслим: 1697-1698).\n348. IубайдиллахI ибн Iутба ибн МасIуда дийцина, Абу ХIурайрас а, Зайд ибн Халид ал-ЖухIанис а (АллахI реза хуьлда цаьршинна) элира аьлла: «Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «Нагахь маре данза йолучу гIарбашера зина дожахь, хIун дан догIу?». Цо жоп делира: «Нагахь цо зина дахь - таIзарна йогIу шед (гIаж) тухийла аша цунна. Нагахь цул тIаьхьа юха а цо зина дахь - юха а таIзарна йогIу шед тухийла аша цунна. Нагахь кхоазлагIа а цо зина дахь - чуханах йохкий а, дIайохка аша иза» (хIара хьадис ал-Бухарис а, Муслима а далийна, ткъа хьадисан дIаяздар Муслимниг ду).\nИбн ШихIаба аьлла: «Билггал дагадогIуш вац со: кхоазлагIа (зина доьжча) элира техьа цо (дIайохка иза аьлла), я доьалгIа доьжча элира техьа цо иза». (ал-Бухари: 2153-2154, Муслим: 1703-1704).\n349. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) маьждиган чохь а волуш, цунна тIе а веана, бусалба нахах цхьана стага аьлла: «ХIай, АллахIан элча! Зина дина аса!». Ткъа иза цуьнах дIавирзина. Оцу стага, цунна го а баьккхина, цунна юьхь-дуьхьал а нисвелла, юха а аьлла: «ХIай, АллахIан элча! Зина дина аса!». ТIаккха а цуьнах дIавирзина иза. Оцу стага ша-шена дуьхьал, юх-юха а деш, доьазза тоьшалла дича, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), иза шена тIе а кхайкхина, хаьттина цуьнга: «Хьераваьлла-м вац хьо?». Цо жоп делла: «ХIан-хIа». Юха а хаьттина цо цуьнга: «Зуда ялийна вуй, ткъа, хьо?». Цо жоп делла: «ХIаъ». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) омра дина: «ДIа а вигий, валлалц тIулгаш детта цунна».\nИбн ШихIаба аьлла: «Абу Салама ибн Iабд ар-Рахьмана дийцира суна, Жабир ибн IабдуллахIа олуш хезна шена аьлла: «Цунна тIулгаш тоьхначарна юкъахь вара со. (Декъашна) ламаз деш йолучу меттигехь тIулгаш тоха долийра оха цунна. (Деттачу) тIулгаша шена ницкъ бан болийча, дIаведира иза. Ткъа оха ал-Хьаррат олучу меттигехь тIаьхьа а кхиъна, валлалц тIулгаш туьйхира цунна».\n(Цигахь шена и тIулгаш тоьхна волу) стаг – МаIиз ибн Малик ву. Оцу хьокъехь долу дийцар дийциначарех бу – Жабир ибн IабдуллахI, IабдуллахI ибн Iаббас, Абу СаIид ал-Худри, Бурайда ибн ал-Хьусайб ал-Аслами. (ал-Бухари: 5271, Муслим: 16/1691).\n350. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Цкъа АллахIан элчанна тIе (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жуьгтий баьхкира. Цара цуьнга дийцира - шайна юккъерачу цхьана стага а, цхьана зудчо а зина дина хилар. АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира цаьрга: «Товратахь хIун аьлла ду тIулгаш тохаран хьокъехь?». Цара жоп делира: «Оха церан яххьаш Iаьржачу басара йо (я: оха уьш нахала бахарца юьхь-Iаьржа хIиттабо), шед а етта царна». IабдуллахI ибн Салама аьлла: «Харц луьйш ду шу. Оцу чохь тIулгаш тохар тIедожош цхьа аят ду». Товрат схьа а деана, и деша боьлча, царех цхьамма зина диначарна тIулгаш детта аьллачу аятна тIе кхаьчначу хенахь, оцу (аятна) тIе куьг а диллина, цул хьалхараниг а, цул тIаьхьараниг а дIадийшира. IабдуллахI ибн Салама аьлла цуьнга: «Куьг дIадаккхал хьайн». Ткъа цо куьг дIадаьккхича - нийсса оцунна бухахь хилла зина диначарна тIулгаш детта аьлла, омра деш долу аят. Бакъ лоь хьо, хIай Мухьаммад! ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), царна тIулгаш детта аьлла, омра дина. Наха оцу сохьта кхочуш а дина цуьнан и омра. IабдуллахI ибн Iумара аьлла: «Со а вара царна тIулгаш тоьхначарех цхьаъ. Цо иза ларьеш, шен дегI дуьхьал лоьцуш а гира суна». Цо (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Зина диначарна тIулгаш тоха догIу аьллачу аятна тIе куьг диллинарг – IабдуллахI ибн Сурийа (олу стаг) хилла» (ал-Бухари: 4556, Муслим: 1699).\n351. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна суна: «Нагахь цхьаъ, хьан пурба а доцуш, хьан хIусамехь (лелочуьнга) хьежа волахь, (ткъа ахьа и бахьанехь), ласттийна баьхьна тIулг а тоьхна, цуьнан бIаьрг баккхахь, хьуна цхьана а кепара къа хир дац» (ал-Бухари: 6888, Муслим: 44/2158).


Оьрсийн иллиалархо Крид Егор\nОьрсийчуьрчу йиш лакхархочуьнан Крид Егоран инстаграмерчу аккаунте язбеллачара 23 миллион сом вовшахтоьхна Къилба ХIирийчуьрчу цомгашчу йоIана Персаева Арнеллина, яздо "Кавказ.Реалии" портало. Де хьалха Крида кхайкхам бинера цу хьокъехь берана гIо доьхуш.\nЦхьа наггахь бен хуьлуш доцу генетикех хаькхалун лазар токхуш ю йоI. Цунна дарбанна оьшу 160 миллион сом.\nСингаттамана юьстах ца виссина Кридан коллега, хIирийн рэпер MATRANG а. Арнеллина дарбанна 1 миллион сом хьажийна цо. Иштта йоIана гIо дар доьхуш, кхайкхам бина цо шен агIоне язвеллачу Москварчу "Спартак" клубан капитане Джикия Георгийга а, футболхочуьнга Кокорин Александре а, йиш лакхархочуьнга Киркоров Филиппе а, журналисте Познер Владимире а, хIирийн рэп олучу Miyagi & Andy Pandе а, латархочуьнга Гассиев Мурате а.\n"Вечерний Ургант" шоун официалан аккаунтехь зорбане яьккхина а ю цу хьокъехь информаци.\nДагадоуьйту, Къилба ХIирийчуьрчу йоIана кхачам боллуш дарба дан оьшучу препаратан мах 160 миллион сом бу. Zolgensm цIе йолу маха дуьненчохь а уггар а механа безачех бу. Берана ши шо кхачале иза тоха аьтто хилахь, пайда болу цунах. Цундела Арнеллина тIе ца тоьаш долу 65 миллион сом гулдан дезаш ду карарчу беттан 30-чу дийне кхачале.


Нохчийчоь, Шуьйтан кIошт.\nДериг дуьнентIехь хин дикалла толлу Гезгмашин-беттан 18-чу дийнахь.\nГезгмашин-беттан 18-гIа дерриге дуьненахь лоруш ду хин дикалла юстаран де санна. ХIокху цхьана дийнахь талам бо цунна. ТIаккха къастадо и гIуллакх меттадалоран некъаш.\nКъилбаседа Кавказ даима Iалам цIена хиларца гIараяьлла хилла ю. Лекха лаьмнаш, хьаннаш, хIорданаш, шера аренаш хестош йийцина ширачу иллешкахь. ХIинца хьал хьалха санна дац. Цунна бехке адам ду. Къаьсттина хица долу хьал чолхе лаьтташ ду аьлла, дийцира хин говзанчас Головко Александра.\nГоловко: «Къилбаседа Кавказера хиш телхаш схьадогIуш ду. Цунна шен бахьанаш ду. Коьртаниг ду адам. Халахеташ далахь а, саяьккха гIерташ а, техникица юкъаралла кхиийта гIерташ а Iаламца йолу уьйр хадийна вай. Хи вайн хьашташна доладерзо гIерта вай.\nИза бохамца доьрзу вайна. Къилбаседа Кавказехь хиш гамхалуш ду. Лаьтта бухара хиш дIадоьлху мехкандаьтта схьадаьккхина ясса еллачу меттигашка. Лаьмнашкара охьадогIу хиш гамхало. Хин биргIанийн система а ширъелла,ткъа иза хийца ахча тоьаш дац».\nНохчаша даима лоруш хилла хи а, Iалам а. Магош ца хилла иза бехдан. Хьехамаш бан а оьшуш ца хилла хьалха, амма тахана массанхьа иза дуьйцуш далахь а, охьадогIучу хин чу а йохий машенаш юьлуш а, оццу хиш чу нехаш кхуьссуш а нах хуьлу. Цу кепара шеца ларам ца хилар Iаламо жоп ца луш ца буьту, дийцира ТIехьа-Мартан кIоштара вахархочо Авдаев Мохьмада.\nАвдаев: «Хи чIогIа бехделла вай. Вайна чIогIа дика ма дара иза. ЦIерпоштийн хи олуш цхьа хи дара вай. Ломан хи санна шийла а долуш, цхьа дика дара-кх иза. Соьлж-ГIала-СемаIашка олучу хин буру тоьхна даьккхина дара иза. ХIинца изза хи цхьа кира санна кIай а долуш, чам а боцуш ду. Хьалха лардеш дара лаьттан бухара хиш. ХIинца оцу хи тIехь хьаштагI а йоккху, нехаш а гулйо, даьхний а леладо».\nГоловко Александра бахарехь, экологин лоручу кху 2017 шарахь Нохчийчохь хин дуьненаюкъара конфереци дIаяхьча дика хир дапа. Хиш хьалха санна хилийта оьшург адамалла ю, боху цо.


Олимпикан ловзарш, футболан дуьненан чемпионат, хоккейхь дуьненаюкъара къовсамаш – и спортхойн кхиамаш билгалбоху хиламаш даима а ца хиллехь а, амма тIаьхьарчу бIешарахь, мел кIезга а, политикца гергара уьйраш йолуш а, политиках бозуш а хилла.\nИштта дара даханчу бIешеран хьалхарчу декъахь Германехь нацистийн Iедал урхаллехь долчу хенахь 1936-чу шарахь Берлинехь цхьайтталгIа аьхкенан Олимпикан ловзарш дIахьочу хенахь а. Цхьаццайолчу пачхьалкхаша цу ловзарийн бойкот ян езаш бохуш кхайкхамаш бар тергал а ца деш, спорт политиках къаьстина хила езаш ю бохучу бахьанца Дуьненаюкъарчу Олимпикан комитето ловзарш Барселоне дехьа даха ца тикира. Иштта изза бахьана далийра даханчу шарахь Сочехь Олимпикан ловзарш дIахьош а.\n„Спорт политиках къаьстина хила еза“ - и парол, цхьа бозбуанчаллин формула санна, таханналца а схьайохьуш ю цу комитето, хийла коррупцино а, тоталитаран Iедалша а къоман салаьцначу пачхьалкхашкахь ша Олимпикан ловзарш дIахьочу хенахь.\nАмма бакъдолчехь, массарна а хууш, спорт политиках къаьстина цкъа а ца хилла, бохуш дуьйцу Венерчу политологин Iилманчас Чапханов Руслана. Я и ши хIума хIинцачул тIаьхьа а вовшех къаьстина хир ду бохучух теша а хала ду, цунна хетарехь, хIунда аьлча, къаьстина яккхийчу, амма къечу пачхьалкхашкахь спортах идеологи а, шен, олуш ма-хиллара, аьтто куьг до Iедалша.\nЧапханов Руслан: „Спортий, политикий даима а цхьаьна хилла ю. Къаьстина яккхийчу пачхьалкхаша, шаьш къе хилча, я иза популистийн политика лелош пачхьалкхе елахь, цу спортах идеологи а йой, цунах дийна цхьа болам а бой, адамаш цунна тIе дерзадо. Масала, Оьрсийчоь къен пачхьалкхе ю, йоккха елахь а, популизм а ю йигахь яьржина.\nЦигахь боккха тидам тIе бохуьйту цу спортана, иза пачхьалкхено лерина терго еш лелош ю. Советан пачхьалкхе йоьхначул тIаьхьа яккхий комплексаш ю цигарчу Iедалийн, цундела спортехула шайна цхьа компенсаци ян гIерта уьш“.\nИштта ду карарчу хенахь Оьрсийчуьрчу спортошлахь цхьа ша-башха риторика яржар а. Масала, кху деношкахь Цхьаьнакхеттачу Штатийн тобанна дуьхьал эшначу оьрсийн хоккейн тобанан декъашхоша ден къамелаш. Цара шайн дIахьедаршкахь пайда оьцу „майдан“, „санкцеш“ бохучу дешнех. Оьрсийчоьнан хоккейн гуларчу тобан штабан куьйгалло баржийначу хаамехь яздина ду, Оьрсийчоьнан тобанна дуьхьал санкцеш яьхна аьлла.\n„Цхьаьнатоьхначу Штатийн тобанца ловзар доладалле санкцеш юкъаяьхна ала мегар ду – хоккейн фортунера йолу санкцеш“, - аьлла яздинера спортхоша шайн дIахьедарехь, шайн тобанера декъашхо лазор бахьана долуш ловзарехь дакъалоцур долуш ца хиларна нундохуш.\nОццу хоккей тобан штабан куьйгалло жимма хьалха ша даржийначу дIахьедарехь билгалдаьккхинера, шаьш „спортан майдан“ ца хуьлуьйтуш, хьунаре хьовзарх лаьцна.\n„Минскехь вай дашо даьккхинчул тIаьхьа вай даиманна а Iодика йина таьIначу заманийн декъазчу реформаторша дуьненан къийсамаш шарахь деаза дIабахьа беза бохуш хиллачу, цара хоккейн Европа а, уггаре а хьалха Оьрсийчоь а ша шен карах яларна, „спортан майданна“ тIеялон гIерташ къахьегна хиллачу“ - иштта патетикалле дешнашца яздинера БиБиСи хаамийн агенталло йалочу шен дIахьедаран кийсакехь спортхойн куьйгалло.\nИ тайпа дIахьедарш а, спортхоша политиках а, политико спортхойх а пайда эцар кест-кеста нисло Оьрсийчохь. Къаьстина, цхьана спортхо я спортан тоба дуьненаюкъарчу турнирашкахь эшча, уш эшар политикца а, оьрсийн спортхошца харцо юьйцуш хиларца а дузуш нисло.\nДаханчу шерашкахь хийлаза оьрсийн спортхой допинг бахьана долуш гучу а бевлла, царна дисквалификаци йича, дека дуьйлалора Оьрсийчоьнан хьукматхойн аьзнаш, шайн спортхошца харцо йийцина бохуш долу.\nИштта, масала, хIара шо долалуш немцойн АРД телеканалан журналисташ бехха талламаш а бина, чIагIдира, оьрсийн яйчу атлетикера спортхой даима а аьлча санна допингаш муьйлуш бу, ткъа РУСАДА олуш йолу Оьрсийчоьнан допинган дуьхьал комитетан белхахоша иза шайна хуушехь къайлакхоьхьу, аьлла.\nЦунна дуьхьал цу комитетан куьйгалло оцу сохьта дIахьедарш дира, немцойн журналисташ я гаррехь дуьненан юкъаралла Iехон гIерташ ю, я шайна ца хуург дуьйцуш ю, аьлла.\nТкъа даханчу шарахь Оьрсийчоьнан некадархойн Федерацин куьйгалхочуо Сальников Владимира дацаре дира, кхузза дуьненан чемпион яьлла йолу Ефимова Юлия допинг муьйлуш гучуяьлла боху хаам, цу хаамна тIехьа лаьтташ оьрсийн спорт сийсаз ян Iалашо йолу ницкъаш болчух тера ду аьлла дIа а кхайкхош.


Кхоллама юхьиг — Сердало\nХIанз шоана гуш долча, цхьан оагIон тIа дIахийшача йоазонгара дIаболабеннаб Озиев ИсмаIала Салмана кхоллама никъ. Цу хана хIетта хьадаь хиннад гIалгIай алапат (алфавит), из латински йоазон кIийлен тIа оттадаь хиннад. Дукха нах хиннабац из йоазув Iомадаь а деша ховш а. ХIаьта ткъеста шу даьннача Салмана геттара чехка карадерзадаь хиннад уж алапаш.\n1923 шера 17 июне «Сердало» газета 4-ча номер тIа арадаьннад эггара хьалха ший деша говзал тохкаш цо даь йоазув. Карарча хана 95 шу дизад, «ГIалгIай боккхийча а кагийча а нахага» цIи йолаш дола из йоазув цо дича денз. Мальсагов Зоврбикаца, Беков Темботаца бувзам а оттабаь, литератураца цIенхаштта уйла йолаш, хиннав цу хана кхийна нийсвенна зIамига саг. Цо ше хьадувцаш, сай лергашта хеза ва со, кепа тоха ший хьалхара йоазув кийчдеча хана, из дийшар ДордагIа Тембот вар яхаш.\nФуд Озиевс цу доккха доацача йоазонца дувцар? Эггара хьалха шоай боахамаш а даь, гIалгIай баха Iохайшача хана, цхьаккха тайпа дунен сердало хиннаяц царна юкъе. Вайцига хьалъухаш хиннаб селий а нохчий а моллаш, хIаьта вай мехкара нах селашкахьа а нохчашкахьа а бусалба дешар деша ухаш хиннаб. ГIалгIай, дина дешара тIехьа а баьнна, дунен сердалонах хIама а доацаш, дIаболабеннаб. «Царна мотташ хиннад, из дунен дешар дийша саг кераста хулаш санна, хIаьна аьлча из дешар кераста наьха меттала доландаь. Шоашта юкъерча моллагIча хьаькъал долаш волча сага шоашка школаш яхка езар вай аьлча а, дунен дешар деша дезар вай аьлча а, чIоагIа раьза боацаш хулаш хиннаб уж, из дийшачох кераста хулаш санна хеташ. ХIанз укх сахьате из дунен дешар гIалгIай шоай наьха меттала арадаьннад, хIанз кхерам бац царна шоаш кераста хилар, хIана аьлча из дунен дешар кераста наьха меттала доацаш, шоай наьха меттала доландаь…»\nЦу тайпара ба Озиевс даьча йоазон керттера чулоацам а маIан а. Юххера, из чакхдоалаш, зIамигача сага аьннад, «сага ма хулла дунен дешар деша деза моллагIча наьха меттала из дале а, хIана аьлча из дешар дийша саг кIоарга хьаькъал долаш хул, хьаькъал хилча долла хIама а хул». Эггара тIехьарча цу йоазон мугIарца, из чакхдоаккхаш, кагий нах дешар тIахьехаш кхайкарал ду цо: «Дешалаш, гIалгIай кIантий, тIехье дага а лаьце, дешалаш!»\nИштта хиннай вай боадон юкъера арадоалаш, дешарга кхайда йола зама. Дуккхача моттигашка школаш, дешара пункташ Iоаяьхка хиннай, шоашта юкъе кхалнаха лаьрхIараш а йолаш. ХIаьта Салман санна бола нах хиннаб къаман юкъе дешар доаржадеш, наха хьехаш, хьаькъал луш хиннараш. Цул совгIа, шоаш а дегIабоагIаш, дуне, Iилма довзаш, хьабаьхкаб уж. Вайна ховча беса, цу йоазонгара дIаволавенна хиннача Озиевс йоккха литературни тIехьале йитай вай къаманна. Цунна юкъе да дувцараш, байташ, поэмаш, доккхий дошлоргаш, ший замах, цу ханарча нахах дола дагалоацамаш, иштта кхы дIахо а.\nОалаш ма хиллара, моллагIа доккха хIама а зIамигчунгара дIадолалу. Из бакъдеш да тахан вай доаладаь халкъа поэт хиннача Озиев Салмана вахарера масал.\n← Постановление Правительства РИ\nСий делаш цар →


Тахана нохчийн хIусамашкахь наггахь болчеран бен хир яц къоман билгало гойтуш хIума. Шира мел ерг я дIаяьккхина, я тхов тIе а кхоьссина ченала а яхана Iуьллу. Мел дукха хIума гина, мотт хаахьара къамел дийр дара цара?\nКIудалш, шира пхьегIаш, кузаш, истангаш, дIатеттина, Европера цIеначу англино, Бельгера а, туркойн кузаша а. Сан къоман истори ю-кх хIара, сайн берашна дIайовзийта езаш олий, чохь лар юьтуш дукха бац.\nНохчийн мотт а, гIиллакхаш а дIадевлла кегийчаьргара бохуш, италхойн кхача а биъна, туркоша дина духар а дуьйхина, немцойн машенаца, цу чуьра ингалсан маттахь екачу эшаре ла а дугIуш лела нах. Берашна, ур-аттала, етташура хIун ю а ца хаьа. Цуьнан чам-м баккхийчарна а бицбелла. Шо шаре мел долу жимлуш ду цIахь даьхний лелочеран терахь а.\nХошкелдахь еха Дадалаева Сарет санна нах дукха бац махкахь. Иза нохчийн кузаш деш ю. Духкуш а яц иза, берашна и говзалла дIалуш ю, мах а ца оьцуш. Ша лелочун маьIнех иштта дийцира цо.\nДадалаева: «Хьалхалера вайн дайшкара дуьйна схьабогIу безам баржош, вайн бустамаш биц ца балийта болх беш ю со хIокху школехь».\nНохчийн кузаш а, истангаш а дуьненахь чIогIа мехала лерина хиллий хIинца гучудала долалуш ду. Цу тIера бустамаш схьа а оьцуш, шаьш кузаш деш ду цхьайолчу пачхьалкхашкахь, аьлла дийцира Дадалаева Сарета.\nДадалаева: «20 шо хьалха вайн кетIахула лелаш бара нах. Со йолчу а баьхкинера уьш, кузаш Туркойчохь динчу кузех хуьйций аша бохуш. Суна айса бина куз сайна хьалха хилийта лаьа, оцу баргалех ас ца хуьйцу, аьлла дIабахийтира.\nЦхьаболчара хийцира. Шаре а ца девлира цара хийцинарш. Бустамех шайн орнамент а йой, кузаш а деш, дукха ахча даьккхина оцу баьхкина хиллачу наха, вайна хIун ду а ца хууш».\nДадалаева Сарета халахетарца билгалдоккху нохчаша шайн къоман мехаллаш дIа а тоьттуш, кхечераниг тIеоьцу аьлла. Иза иштта хила ца деза. Нохчийн истанг а, куз а дукха беза хеташ, цо бахарехь, шаьш лаьтта а тосур бацара иза, пенах дIауллур бара уггаре а сийлахьчу меттехь.\nДадалаева: «Тахана сан чохь, ас бина ши куз бу. Айса беш болу дела ду а ца хаьа суна, амма ас бухкур бацара уьш. Нохчийн хIусамехь хила беза аьлла хета суна. Уьш кхоош ас лаьтта а тосуш бац уьш, пенах тоьхна лаьтташ бу. Вайн ширачу Iадатехь долу и кузаш кхузахь хилар суна хазахета».\nТахана массийта стаг бен вац Нохчийчохь яйна лоруш хилла кузаш а, истангаш а дар говзалла йолуш. Бохка а, эца а уьш механа беза балахь а, сайолуш болх бац иза боху цара. Цундела, кегийрхой цунна тIеберзо атта дац.


Украинехь цIий Iанарна кхоьру дуьне\nГIуран-бутт 10, 2013\nУкраина -- Иттаннаш эзарнашкахь студенташ лаьтта Украинерчу протестан гуламехь, Киев, 10ГIу2013\nКхоалгIа кIира ду Украинехь евроинтеграцехьа болу бахархой а, Iедалан урхаллаш а дуьхь-дуьхьал лаьтта. Цкъачунна цхьа а агIо а юхаяла дагахь яц. Ткъа Евробертан куьйгалхой, оцу юкъана, саготта бу Украинехь цIий Iана тарлуш хиларна.\nЛакхарчу Iедалан гIишлошна гонахара шайн туш чIагIдеш бу Евромайданан декъашхой, урамашкахь баррикадаш а еш.\nХаамийн гIирсаша чIагIдарехь, Киев-гIалин юкъ, цхьа а машен паргIат дIасаяхар а доцуш, сецна лаьтташ ю, оппозицино урамаш дIакъевлина хиларна. Цу хьокъехь Европе интеграцехьа а, Европехь лелачу Iадаташка а, низамашка а гIертачу майданерчу жигархойн куьйгалло шаьшна бехк ца биллар а дийхира гIалин бахархошка.\n„Тхо иза ца дича ца довлура, Йозушъяцаран Майдане арабевллачу бахархойн аьзнашна къорачу Iедална тIеIаткъам бархьама“, - аьлла яздинера „Удар“ цIе йолчу партин векалша шайн леринчу дIахьедарехь. „Нагахь санна Iедална Майданера аьзнаш ца хазахь, тхо царна улле ца даьхкича девр дац. Оха сатуьйсу, некъаш дIакъовларца доьзна долу цатемаш дукха дахлур дац, ткъа Iедална шен халкъо дуьйцург хезар ду аьлла“, - иштта ду цу йозанехь кхин дIа а билгалдаьккхина.\nЦкъачунна Украинан куьйгалла халкъе ладогIа кийча долчух тера дац. ХIунда аьлча, цо Киеверачу Михайлован Майданна тIететтина эскархойн колонна, мел кIезиг а 10 йоккхачу бIаьхой дIасалелочу машенех лаьтташ ю. Цаьрца баьхкина чоьхьарчу гIуллакхий министраллан эскархой, тIамна кечбелча санна, духар а, герз а долу, Йозушйацаран Майда йолчухьа, дуьхьалонан акцин декъашхой болчу агIор дIагулбелла.\nТкъа цу юкъана, Евробертан куььйгалхой а, цхьаццачу Европерчу пачхьалкхийн Iедалхой а вуно саготта бу Киевехь цIий Iанарх а, Iедална а, оппозицин а дуьхь-дуьхьал хIоттар тассадаларшка дерзарх а.\nЕврокомиссин президента Барозу Жозе Мануэла шен Украинин президентаца Янукович Викторца тIаьххьарчу масех дийнахь шозлагIа хиллачу къамелехь юха а билгалдаьккхира, Киевехь кхолладеллачу хьолехь политикан сацам лаха а, карон а безаш хилар.\nЯнуковиче цIий ца Iанадайта Iалашонца цуьнца зIене бевллачу дуьненан куьйгалхойх вара Цхьанакхеттачу къаьмнийн юкъараллин инарла секретар Пан Ги Мун а. Ша Украинехь кхоладеллачу хьолана вуно саготта хилар хьахийра цо, оппозицица машаречу дагадовларшка а кхайкхира Украинан куьйгалхо.\nТкъа Европарламентан президента Шульц Мартина Януковичан хьокъехь ира критика йира. „Сочера ловзарш чекхдевллачул тIаьхьа, и шен Iаьнан ловзарш а саца а дина, эххар а Майданерчу низаме кхойкхучу аьзнашка Янукович ладогIа волалург хиларе сатуьйсу ас“, - аьлла яздинера цо шен „Твиттерехь“.\nИштта немцойн канцлера Меркель Ангелас а, меттигерчу хаамийн гIирсаша чIагIдарехь, шен лаам бовзийтина, вевзаш волу боксёр Кличко Виталий украинахойн тайп-тайпанчу оппозицин партийн а, боламийн а юкъара куьйгалхо хилийта.\nЦу хаамашца, Кличко рогIерачу Евробертан пачхьалкхийн куьйгалхой вовшахкхетаре кхойкхур волуш ву, цхьана кIиранах Брюсселехь дIахьон йолчу.\nХьахо догIу иштта, Кличкос куьйгалла ден „Удар“ партина немцойн Аденауэран цIарахчу фондо ахчанца гIодеш хилар. Ткъа и фонд Меркелс куьйгалла дечу Керста-демократийн партин гергара фонд ю.


Мултимедиа, Гезгмашин-бутт 03, 2019\nШинари-де 3 Гезгмашин-бутт 2019\nГерманин шахьарахь, дийнан делккъехь шайн къоман стаг веро оьгIазалла йоссийна меттигерчу нохчийн дегнаш чу. Оцу хьолехь бу Европера а, Гуьржийчуьра а, Нохчийчуьра а дукхахболу церан махкахой а. Таллам болалуш бен бац, амма яц шеко Германис леррина зулам толлуш хиларх.\nВийначу тутмакхах компенсаци ехар, доьшийлийн къоьлла, маьждигийн кхачо\nВийначу тутмакхах компенсаци ехар, доьшийлийн къоьлла, маьждигийн кхачо (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а)\nГезгмашин-бутт 02, 2019\nХи чохь карийна нохчо, 25 шо тоьхна тIемало, Бесланан трагедех ведда Путин\nХи чохь карийна нохчо, 25 шо тоьхна тIемало, Бесланан трагедех ведда Путин.\n15 шо даьлча а байцалун сингаттам Бесланерчу школана тIелатар дина\n15 шо кхаьчна. ХIора шарахь а санна, цигахь дуккха а нах а гулбелла, билгалдаьккхира и лазаман де. Баьхкинера цу школехь закъалтхой лаьттинарш а, уьш мукъабаьхнарш а, могIарера бахархой а.\n"Уггар а чамбоцу пост ю иза"\nЦхьадолчун реза ду 6 %\nДац 81 %


Беламан де даздар » Нийсо-Дагестан\n07.04.2021 66 0 niyso\nБеламан де даздар\nИ де дуьненчохь хIора шарахь даздеш ду, вайн махкахь Беламан де олу цунах, ткъа, масала, Малхбузерчу пачхьалкхашкахь «Iовдалан де» а олу – иза 1-ра апрель ду. Цу дийнахь забарш еш, беламе хIуманаш лелош, хаза хIуманаш дуьйцуш, самукъадоккху наха.\nИштта нисделира 1-чу апрелехь Соьлжа-ГIалахь, Айдамиров Абузаран цIарахчу Къоман библиотекехь и де даздар. Цхьаьнакхетар вовшахтоьхнера Нохчийн Республикин Яздархойн союзо а, республикин культурин министерствос а.\nЦигахь дакъалоцуш вара Нохчийн Республикин Куьйгалхочун хьехамча Ельсаев Iаламахьад а, Республикин зорбанан а, хаамийн а министр Дудаев Ахьмад а, Парламентан депутат Ахмадов Сайд-Iабдулла а, ткъа иштта яздархой а, журналисташ а, хьеший а, хьовсархой а.\nЗабарен суьйре дIахьош бара поэташ Саиев Iумар а, Борхаджиев Хож-Баудди а. Iумара Беламан де схьадаларан истори йовзуьйту гулбеллачарна.\nХьалхара дош Яздархойн союзан коьртачу редакторна Ирисханов Iимранна ло. Цо, кху денца массо а декъал а вой, тахана санна самукъадаьлла а, деладала дог догIуш а хуьлийла вай олу. Библиотекина Яздархойн союзан цIарах книгаш ло Iимрана, забарийн денца лерина. ТIейогIучу хенахь Беламан де хIора шарахь билгалдоккхур ду олий, хаам бо цо.\nДIадаханчу шеран жамIашца яздархошна юкъахь хиллачу къовсамехь толам баьккхинчу шина яздархочунна совгIаташ далар хилира кху суьйренехь. Берриге а яздархоша бинчу харжамца «2020-чу шеран яздархо» цIе еллера хьалхо дIабаьхьначу цу къовсамехь яздархочунна Нунуев Сайд-Хьамзатна а, поэтана Ахматукаев Адамна а, цу шинне а говран бекъанаш а луш. Кхузахь шина толамхочунна дипломаш дIаделира республикин зорбанан а, хаамийн а министро Дудаев Ахьмада а, НР-н Парламентан депутата Ахмадов Сайд-Iабдуллас а.\nСуьйре дIахьочу хенахь поэташа Борхаджиевс, Саиевс, Ахматукаевс, Ясаевс, Ельсаевс, кхечара а шайн забаре стихаш-пародеш йийшира. Самукъане дийцаршца хьовсархошна хазахетар дира журналиста Газиева Азас, культурин белхахоша Матаев Анзора а, Болатбиев ХIарона а, журналиста Садулаев Мусас, илланчас Абдулкеримов Ильяса.\nБеламан де даздар шайн эшаршца а, мукъамашца а хаздира НР-н халкъан артиста Паскаев Рамзана а, республикин хьакъволчу артиста Абдулкеримов Ильяса а, ткъа иштта Дагестан Республикера веанчу къоначу иллиалархочо Абакар Курбаналиевс а.\nСуьрта тIехь: Соьлжа-ГIалахь Беламан де даздар\nКху деношкахь Соьлжа-ГIалахь, Республикин Къоман библиотекехь, вевзаш волчу нохчийн поэтан Саиев Iумаран юбилейна лерина суьйре дIаяьхьира. Нохчийн Яздархойн союзо а,\nДIадаханчу еарин дийнахь, 21-чу ноябрехь, Соьлжа-ГIалахь, Къоман библиотекехь дIаяьхьира Нохчийн Республикин Яздархойн союзан 90 шо кхачарна лерина йоккха форум. Цуьнан\nХалкъан артистан кхоллараллин суьйре\nКху деношкахь Нохчийн къоман драматически театрехь дIаяьхьира Нохчийн республикин халкъан артистан, Кадыров Ахьмад-Хьаьжин орденан кавалеран Азаев Хьамидан кхоллараллин


Спектаклашна цензура оьшу - Дагестанан муфтият\nЧиллан-бутт 27, 2019\nДагестанан муфтиято дехар дина Делах тешачу нахана хетарг лоруш спектаклаш гойтуш, республикехь лелачу оьздангаллан барамашца а догIуш цензура юккхахьара аьлла. Цунах лаьцна хаам бина муфтиятан декъашхочо Атаев Зайнуллас шен Instagram-хь, яздо Кавказ.Реалиино.\nДиндайн реза цахилар гIаттийнарг ду ХIинжа-ГIаларчу тетатрехь Чиллан-беттан 23-чохь эвхьаза сценаш йолу "Божарий таллар" пьеса гайтар.\nШинарин дийнахь и пьеса хIоттийначу актеро Жидков Ивана бехк цабиллар дийхира Дагестанехь иза гайтарна эргIадвахначу UFC чемпионе Нурмагомедов Хьабибе.\nВевзаш волчу спортхочо критика йинера Жидковс а, цуьнан накъосташа а, эвхьаза сценаш а йолуш, ХIинжа-ГIалахь гайтинчу спектаклна. Нурмагомедовс Дагестанан халкъ кIинтера даккхарга кхайкхинера и пьеса хIоттийнарш.\nДагестанехь "Божарий таллар" пьеса гайтар хьокъехь дов эккхарна комментарий йира шинарин сарахь Оьрсийчоьнан президентан зорбанан секретаро Песков Дмитрийс. "Оьрсийчоьнан низамаш ерриг а пачхьалкхана ду, амма регионашкахь шайн ламасташ ду, тидаме ца эца йиш йоцуш долу", - аьлла цо.


Школашкахь хиджабаш лелор дехкар нийса лаьрра Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело\nШколашках хиджабаш лелор доьхкуш Ставропол-мехкан Iедало тIеэцна сацам низамца лаьрра Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело. Цунах лаьцна хаам бина «Интерфакс» агенталло. Цу кепара цу кхело юхатоьхна адвокато Мусаев Мурада Ставропол мехкан кхело хиджабаш лелор дехкар нийса ду аьлла бинчу сацамна бина латкъам.\nСтавропол-махкарчу масийтта вахархочуьнан лаам кхочуш беш волчу Мусаевс дIахьедар дина «РИА Новости» агенталле, кхин а лакхарчу инстанцешкахь, масала Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхелан президиумехь, хиджабаш ехкар юхадаккхийта хьожур ву ша аьлла. Цкъачунна хууш дац дагахь ву иза я вац дуьненаюкъарчу суьдашка латкъам бан.\nСтавропол-кIоштан Iедало дихкира меттигерчу школашкахь хиджаб лелор 2012 шо чекхдолуш. Цул хьалха цхьана школан директоро школе ца йитинера хиджаб йоьхна йоI. Цу девнна юкъагIоьртира Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир, школан духар юкъадаккха деза аьлла хьехар а деш.


«АллахIа ша во иза харц». Шайх Iабдурахьман Димашкъийаc – Нохчийчоьнан муфтига\nНохчийчоьнан муфти Межиев Салахь а, Британера имам, шайх Димашкъийа Iабдурахьман а\n"Хьан динлелор харцхьа ду. Хьо теша Кунта-Хьаьжа, Батта тIе а хиина, нах тергал а беш, уьш АллахIна гонах боьхуш хьийза бохучух. Хьанна хаьа, кхана иза Марс тIе дехьаволий а», - аьшнашбо Нохчийчоьнан муфтин Межиев Салахьан кхетам дIадахначу кхаарийдийнахь даржийначу видео-къамелехь Димашкъийас.\nМежиевн кхетам богIуш бац Исламан орамца, «АллахIа ша во иза харц», боху имама. «Ша АллахIа ма боху: АллахI воцчуьнга, цхьаьнгге а ма кхайкхалаш. Ткъа хьаоьгара динан кхетам бу беллачаьрга кхайкха а магош».\nПайхамара Мухьаммада ца хьехна шел тIаьхьа богIучарна хан хьалха дIакхелхинчу безачу нахе кхайкха, АллахIе шайна хьалхара гIо деха олуш хилла бусалбанаша Пайхамаре а, цуьнан асхьабашка а, уьш дийна болуш, царна тIе а кхочий – ца халла геннара дIа доьхуш, уьш ган а гой, цаьрга шайгга олуш хилла, билгалдоккху Димашкъийас.\n«Ткъа аш кхойкху кошахь бохкучаьрга. Беллачарний, дийначарний юкъахь Bluetooth- зIе йолуш санна", - тIетуху шайха.\nШен къамелехь Британерчу имамо емалйо Нохчийчуьрчу Iедало нахаца латтош йолу юкъаметтиг. Оцу Iедале боху Димашкъийас: «Ахь туьрца, цIарца «дарба до» хьайн халкъанна. Адамаш даима а деха кхерамна кIел, Iуьйрана а, суьйрана а. Ма хила Къаддафи [Либера лидер] санна, цо а олура, воьлуш, ша веза шен халкъанна, ткъа цул тIаьхьа хилира цунна шех хилларг (Къаддафи МуIаммар шен махкахоша къиза вийра, лаца а лаьцна - ред)».\nДимашкъийас тIетаIIош билгал доккху, Iилма ду герзал деза, боху: «Нагахь санна шуна шаьш цигахь ницкъ а болуш, коммунистийн гIоьнца (Оьрсийчоьнца бохур ду иза шайхан – ред) дIатарделла девлла моттахь, шу галдевлла!»\nДуьххьара вистхуьлуш вац Димашкъийа муфтига Межиевга. Хьалхара шен видео-къамел цо цуьнга дира бутт гергга хьалха, Нохчийчоьнан куьйгалхочун хьехамчин Шахидов Адаманний, СаIудийн Iаьрбийн муфти лаьттинчу шайхан тIаьхьенах волчу ибн Баз Салехьанний къовсам иккхича. Ший а Iаьрби Iораяккха гIерта Нохчийчоьнан куьйгалло чIагIдечу «ламастийн» Исламан кеп.\nДимашкъийас шега ша емалвеш волчу Iабдул-ВаххIабан жайнешкахь хIун гIалаташ ду схьагайта, аьлла, бинчу кхайкхамна дуьхьал рогIехь, ша даима а беш ма хиллара, емалбира «ваххабисташ» (18-чу бIешерачохь ваьхна, дуккха а дин хьоьху жайнеш яздина Iеламча ву Мухьаммад ибн Iабдул-ВаххIаб).\nМежиевн оцу къамелан хьокъехь ю Димашкъийас шолгIа арахецна видео.


Дечкен-беттан 19, 2017\nДечкен-беттан 14, 2017\nХудожник Пашаев: "Суна чIогIа тIеIаткъам бина Бисултанов Аптин байташа!".. Байташа в, исбаьхьаллин дашо а бечу тIеIаткъамо ницкъ луш, ир-кара хIитточех ву суртдиллархо Пашаев Абу.\nДагестанехь вехачу нохчочо, цигахь Iедалан белхашкахь леллачу Чиргизбиев Имампашас язйина книга зорбане яьлла кестолгIа. Цу тIехь цо дуьйцу, нохчий махках бахарх, юха даймахка берзарх а, цул тIаьхьа лайначу тIеман Iазапах а.\nДечкен-беттан 13, 2017\nДекъий латточу меттигашкахь, лоьрашка шайн велларг этIа ца вайта токхамаш бо нохчаша.\nХIюман Райтс Вотч бакъонашларъяран организацино артикл арахецна, Нохчийчохь низамаш талхош хиларх, адамийн бакъонаш цхьана а меха лоруш цахиларх.\nСталинна неIалт ала йиш яц Кадыровн а\nДечкен-беттан 12, 2017\nДечкен-беттан 11-чу дийнахь Нохчийчохь леррина операцеш дIахьош лаьцначу 22 стеган цераш. Амма и терахь хийцалуш ду. Цхьаболчу хаамашца (къаьсттина цунах лаьцна дукха хаамаш бу социалан машанашкахь) Цоцин-Эвлахь а, Гелдаганахь а, Куршлойн-Эвлахь а, БIачи-Юртахь а, Шелахь а, Гермачигахь а, Аргунехь а дIалецна ву 100 герга жима стаг.\nБер адам а доцуш санна...\nДечкен-беттан 11, 2017\nРохинджашна орца эцна бахана къонахий\nДуьнено дуьххьара гIараяьккхира оцу къоман цIе – рохинджа кх шо хьалха. Шаьш дехачу Мьянмехь буддисташа байира иттаннаш бусалба рохинджаш, дагийра маьждигаш, хIаллакбира кхерчаш. Бовда дийзира шайн ярташкара вуно дукха бахархойн. Цига орца эцна вахана пхийттех нохчо...


Инфоурок › География ›Конспекты›Урок-конспект "Хасбулатов Ямлиханан дахар а, кхолларалла а"\nТ1ейог1у урок конференцин кепехь д1аяхьа, дешархошна бес-бесара т1едахкарш ло. Вийца лерина яздархо волчух кечван веза цхьа дешархо. Оцу авторх лаьцна статья ешна хила веза иза учебник-хрестомати т1ера. Кхечу ресурсашкара материал кечйина велахь кхин а дика хир ду. Иза конференцин коьрта хьаша хила везаш ву.\n3-4 корреспондент а оьшу и тайпа урок д1аяхьа. Дешархошна юкъахь уьш а цхьа урок хьалха билгалбина хила беза, х1унда аьлча, конференци д1аяхьа хьалххе кечдина хаттарш хила деза цара. (Учебник т1ехь ялийна коьчал евзаш хила беза уьш).\nШеран дохаллехь а и тайпа урокаш д1ахьуш хилча, передачин кепехь хилча дика хир дара. «Вай долчохь хьошалг1ахь…» ц1е а йолуш. Маршаллин дешнаш олуш, шайн ялош афоризм я кхин цхьана байт юкъара мог1анаш хилча дика хир ду.\n«Вайн кхерчарчу ц1арочул а\nХьаша вохвеш, йовхо луш,\nЮ вайнехан комаьршалла,\nДу вайнехан оьзда дош».\n(Иштта, оцу дешнашца йолон мегар ду урок).\nКху тайпанчу урокаша берийн дог-ойла ойъу, еша а, йовза а догдоуьйту нохчийн литература. Боккъал а хьошалг1а веънарг ша яздархо волуш санна, бераша актеран болх дукха сиха кераберзабо. Берийн къамел кхион а боккха пайда хуьлу конференцин кепехь йолчу урокашкахь. Шаьш бакъболу корреспонденташ болуш санна, кечам а дика бо цара.\nТкъа уггар а диканиг, и 4-5 стаг хилла ца 1а урокехь дакъалоцуш. Вукху бераша лерина ладоьг1на ца хилахь, царна хуур дац жам1 дан. Церан а дезар ду урокан мах хадон, шайна хетарг ала. Дийнна классе жигара дакъалацийта таро ю ишттачу урокашкахь.\nУрокан ц1е: Хасбулатов Iимранан Ямлихан\n1алашонаш: Хасбулатов Ямлиханан дахаран а, кхоллараллин а некъ бовзийтар; дешархойн ойла а, тидам а, барта къамел а кхиор; нохчийн яздархой а, исбаьхьаллин литература а йовза а, талла а лаам г1аттор.\nКхочушдан лору жам1аш: дешархошна хаа деза шайна оьшург текстера схьалаха а, оьшу хаттарш кечдан а; шайн белхан план х1отто, цу планан рог1аллехь болх бан, вовшашца а, хьехархочуьнца а къамеле бовла, къамел д1адахьа, хаа деза предложенеш нийса х1иттон а, барта къамел дан а, 1ама беза шайн кхиамаш а, кхачамбацарш а довза, царех пайдаэца.\nХьехаран некъаш: телепередачин кепехь суртх1оттор, хаттаршца доьзна къамел дар, дешархойн хаамаш, вовшашца дагабовла 1амор.\nУрокан тайпа: урок-конференци\nГайтаман г1ирс: яздархочух лаьцна йина презентаци.\nУрокан тайпа: урок-конференци.\nХьоме дешархой, тахана вай д1аяхьа лерина ю шакепара урок. Иза конференцин кепехь д1ахьур ю вай. Цунна кечам бина баьхкина дешархой бу.\nВай долчохь хьошалг1ахь ша Хасбулатов Ямлихан волуш санна, цуьнга хаттарш а луш, юха дийцинчун жам1аш деш, вовше дага а довлуш, хаза д1ахьур ю вай вешан рог1ера нохчийн литературин урок.\nДешархойн хаарш жигардахар\n- Нохчийн исбаьхьаллин литература маца дуьйна ю кхоллаелла?\n- Ц1ераш яха хуур дарий шуна дуьххьара нохчийн литературе баьхкинчу яздархойн ?\n- Исбаьхьаллин литературин жанрийн ц1ераш яха?\n- Нохчийн г1араваьллачу х1инцалерачу 5 поэтан ц1е яккха?\n- Журналистехь къа а хьоьгуш, нохчийн литература кхиийначех цхьа а поэт вевзий шуна?\nТахана шуна вевзар ву шен дахаран шераш журналистикина д1аделла хила волу поэт Хасбулатов Ямлихан.\n(Хьалххе кечбина дешархой схьа а кхойхий, юх-юххе партанаш нисйой, охьаховшабо билгалйинчу метте).\nМаршалла а хоттуш, конференцин 1алашо а йовзуьйтуш, хьеше дош далар.\nХьешо байт ешар.\nБаркаллин дешнаш. Передача ерзор.\nЖам1 дар. (Бераша йийцаре йо конференци. Мах хадабо шаьш бинчу белхан. Билгалбоху кхиамаш а, кхачамбацарш а).\n(Хасбулатов Ямлиханан дахарх, кхоллараллех лаьцна кечйинчу презентаце хьовсар)\nУчебник т1ерачу статьяца болх бар.\n(Цкъа хьалха хьехархочо, цул т1аьхьа дешарошка д1адоьшуьйту статья).\nМичахь дIаяхана Хасбулатов Ямлиханан бералла, къона хан?\nХIун кхоллам хилла Ямлиханан ден Iимранан?\nМаца язйина поэто шен дуьххьарлера стихаш?\nЦIераш яха Хасбулатовн гуларийн, уьш маца араевлла а дийца.\n2. Белхан тептар т1ера хьалхара т1едиллар кхочушдар.\nVI. Урокан жам1дар\n- Стенах лаьцна дийци вай тахана урокехь?\n- Хасбулатовн кхоллараллехь коьрта теманаш билгалъяха?\n-Дийца Хасбулатовс шен «Къоьзана» поэмехь дуьйцучу коьртачу хаттарех лаций.\n- Поэтан амал муха билгалйоккху яздархочо Кусаев Iадиза?\nДийца шайн кхиамех лаций.\nСуна кхета хала дара…\nСо ца кхийти…\nХаарийн мах хадор. ( Мах дешархошка шайга хадабойту).\nVIII. Ц1ахь кхочушдан дезарг.\n1.Учебник-хрестомати т1ерачу хаттаршна жоьпаш кечдар.\n2. «Дош», «Стаг хилла ваьллехь хьуо ара» еша.\nУрок-конспект "Арсанукаев Шайхин дахар а, кхолларалла а"\n10-чу классан дешархошна талламан болх\nВсего просмотров: 43957


Дуьненаюкъарчу пачхьалкхийн лидерша дог оьцу Францин бахархойн\nДуьненан синбахамаллан тIаьхьалонан хIоллам лерина – Парижера килс (Собор парижской богоматери) ягарца доьзна дуьненаюкъарчу политикаша а, католикан килсийн лидерша а шаьш саготта хилар дIахаийтина Францин бахархошка.\nКатастрофа хиллачу меттиге кхаьчначу Францин президенто Макрон Эммануэла хIора францхочун "цхьа дакъалг" ду даьгнарг аьлла.\n"Тхан дог-ойла массо а католикашца а, массо а францхошца а ю. Вайн махкахой а санна, хIокху сарахь со чIогIа дог доьхна ву, вайн хIораннах а цхьа дакъалг охьахарцарна", - аьлла Макрона. Президенто чIагIо йина, килс юхаметтахIоттор ю аьлла. Шайн ницкъ, говзалла, ахча а ца кхоош, килс юхаденъян лаам болчу нахе кхайкхамбан дагахь ву иза.\nПарижехь "къемате цIеяларх" доглазар хаийтина Ватикано а.\n"Килсах цIеяларх хаам доккхачу халахетарца тIеийцира оха. Францина а, доллу дуьненна а ортодоксан символ хилла лаьттара и килс", - яздина Твиттерехь Ватиканан пресс-гIуллакххочо Джизотти Алессандрос.\nIамеркан президенто Трамп Доналда яздина: "Iаламат хала ду Парижерчу Нотр-Даман килсах яьллачу цIаре хьежа. ЦIе йойуш пайдаэца мегар дара тIемаюьйлучу цистернех", - аьлла хетта президентна.\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкахь президент лаьттинчу Барак Обамас яздина Твиттерехь шен халахетарх: "Notre Dame – дуьненахь а уггар езачух хазна яра. ХIара гIайгIане миноташ тIехIоьттича, оха ойлайо Францин халкъан", - аьлла.\nФранцин коьртачу шахьарехь Парижехь оршотан суьйранна яьгна Нотр-Дам олу килс. XII-XIV -чу а бIешерашкахь йинчу цу килсе бIаьрг тоха хIора шарахь боьлхура 13-14 миллин стаг.


Ассаламу Iалайкум! Сан цхьа хаттар ду хьоьга! Со наггахь сайн лулахочунца ара валар нисло, тIаккха тхойшинна ламаз хан гена яле нисло. Со тIе йогIу ламазан хан тIе кхачале сайн ламаз дан гIерта мел кIезиг хан йиснехь а, суна и гIоле хета. Лулахочо олу соьга ламазан хан тоххара дIа яьлла, ахь дийриг ламаз дац, ахь йийриг моттаргIа йу олий. Ахь ламаз тIе догIучу ламазца доькхуш цхьана дан деза олу цо. Мила ву тхойшиннех нийса верг? Хьан жоп йаздаре са туьйсу ас.\nДоьххьара, ламазан хенаш билгалйийр ю вай:\n– Делкъа ламазан хан: Малх стигал юккъера малхбузехьа жимма дехьабаьлча дуьйна дIайолалой, цхьана хIуманан IиндагIан дахалла оцу хIуманан яхалле нисдаллалц ю.\n– Малхбуза ламазан хан: Делкъа ламазан хан дIаяьллачул тIаьхьа дуьйна дIайолалой, цхьана хIуманан IиндагIан дахалла оцу хIуманан шозза яхалле кхаччалц ю; малх цIий бала болалун хан а ю иза. ХIара хан, кхин тIаьхьа а ца тоттуш ламаз дича гIолий йолу хан ю, ткъа хIокху хена чохь ламаз дан а ца делла, тIаьхьависсинчо, малх чубуззалц йолчу юкъахь а дан мегаш ду иза.\n– МаьркIижа ламазан хан: Малх чубуьзчначул тIаьхьа дIайолалой, маьлхан цIен зIаьнарш а, суьйренан цIийялар а дIаяллалц ю.\n– Пхьуйра ламазан хан: МаьркIижа хан дIаяларца дIайолалой, Iуьйра ламазан хан хиллалц ю.\n– Iуьйра ламазан хан: ШолгIа сатасар дIадоладелча дIайолалой, малх гучубала болабаллалц ю.\nЦул тIаьхьа, шена хаа а хууш, ламаз ца деш ламазан хан дIаялайтар уггар даккхийчу къинойх доккха къа ду, цхьаболчу Iелам-наха керстаналла ду а аьлла иза, цундела, Делах кхера веза бусалба стаг, шена хаа а хууш ламазан хан дIаялийтарх ларвала а веза иза, керстаналлийна чу ца вожархьама.\nЦул тIаьхьа, оцу ламазийн хенаш уьш елахь а, ламазан хенан чаккхенга кхаччалц ламаз тIаьхьататтар хьарам ду, мегаш дац. Оцу хенахь дина долу ламаз нийса-м ду, парз тIера долуш а ду, делахь а къа дужу и тIаьхьатеттинчунна тIе.\nОцу лакхахь долчуьнца дуьстича хьуна девза хьайн хаттарна жоп: хьайн ламаз дан аьтту боллушехь ламаз цуьнан хенан тIаьххьарчу декъе тIаьхьататтар хьарам ду, делахь а, вукху ламазца доькхуш дийр ду ас аьлла хан дIаялийта а мегар дац, хIунда аьлча иза кхин а доккха къа ду. Цундела, шолгIа ламазан хан тIехIоттале, мелла а сиха ламаз дан деза, шолгIачуьнца доькхуш дийр ду аьлла ца деш дита мегар дац.


1 Kings Глава 2 American Standard и Чеченский (нохчийн мотт) переводы\nДауд-паччахьан валаран хан тІееара. Шен кІанте Сулиме весет а деш, цо элира:\n«ХІинца со, сан хене кхаьчна долу массо а адам санна, коша вижа герга вахана. Ткъа хьо, чІагІлой, доьналла долуш хилалахь.\nАхьа хьайн Везачу Делан весеташ ларделахь, Цуьнан некъашца а лелаш, Цуьнан хьехамаш а ларбеш, Цо билгалдаьккхинарш а, Цуьнан омра а, Муса-пайхамаран товрат тІехь яздина ма-хиллара, кхочушделахь. ТІаккха хир ву хьо массо а хІуманна тІехь кхиамаш болуш, ахьа хІуъа дахь а, миччахьа хьо гІахь а, хьанна тІе хьо водахь а.\nТІаккха кхочушдийр ду Дала Ша суна делла долу Шен дош. Везачу Эло соьга аьлла: „Нагахь хьан тІаьхьено доггах, шен доллучу синца Суна хьалха шайн дахаран некъаш тешам хиларца лардахь, даим хьан тІаьхьенах хир волчу цхьаццаммо паччахьалла дийр ду Исраилан халкъана тІехь“».\nКхин а Дауд-паччахьо элира: «Хьуна дагадогІу-кх, Царуятан кІанта Йоаба хІун дира суна? Цо Исраилан халкъан эскаран ши хьаькам вийра. Уьш бара Неран кІант Абунар, ИтІаран кІант Іамасаъ. Маьршачу хенахь, тІамехь Іанош санна, цІий Іанийра Йоаба церан. Цу шиннан цІийх дуьзира цо шен гІодаюкъара доьхкий, шен когара мачашший.\nХІинца ахьа хьекъалца чекхдаккха и гІуллакх, амма къеналлин Іожаллица ма валийта Йоаб.\nТкъа галІадхо волчу Барзалайн кІентех къинхетам бе, уьш хьайна тІе а озош, айхьа дола дечарна юкъа а бохуьйтуш. Цара дика гІо дира суна, хьан веших Абушаламах со кІелхьарволучу хенахь.\nКхин а, диц ца долуьйтуш, дагалацалахь, Бахьрум олучу меттигера бен-яманхочун Герин кІант ШамаІи а ву хьуна. Со Махьанайм олучу меттиге воьдучу хенахь, цо чІогІа сардамаш доьхкира суна. Иза Йордан-хин йистехь сайна дуьхьал кхетча, аса Везачу Элах дуй биънера, айса, тур тоьхна, иза вуьйр вац аьлла.\nТкъа хьуна хьайна а хуур ду, хьо хьекъал долуш хиларе терра, иза шен цІий Іанорца эхарте вахийтархьама айхьа дан дезарг».\nТІаккха Дауд-паччахь, дІа а кхелхина, шен дайх дІакхийтира. Иза Даудан гІалахь дІавоьллира.\nДауд-паччахьо Исраил-махкахь паччахьалла дина йолу ерриге а хан шовзткъа шо яра: царах Хьеврон-гІалахь ворхІ шарахь, ткъа Ярушалайм-гІалахь ткъе кхойтта шарахь.\nТІаккха шен ден Дауд-паччахьан метта Сулим паччахь хилла охьахиира. Цуьнан паччахьалла дика чІагІделла лаьттира.\nЦхьана дийнахь Хьагатан кІант Адан-ЯхІу, Сулиман нанна Бат-ШабаІна тІе а веана, цунна хьалха охьатаьІира. Бат-ШабаІа хаьттира цуьнга: «Маршонца дуй те хьан вар?» Адан-ЯхІус жоп делира: «Маршонца ду», – аьлла.\n«Хьоьга деха цхьа хІума дара сан», – элира Адан-ЯхІус. «Деха хьайна», – элира Бат-ШабаІа.\nТІаккха Адан-ЯхІус элира: «Хьуна хаьа, и паччахьалла суна догІуш дарий. Дерриг а Исраилан халкъ соьга, хин волчу паччахье санна, хьоьжуш Іаш дара. Амма хІара паччахьалла, соьгара дІа а даьлла, сан вешина кхечи, хІунда аьлча иза Везачу Элера кхаьчна дара цунна.\nТкъа хІинца цхьа хІума доьху ас хьоьга, ахьа иза дІа ма татталахь». «Ала хьайна», – элира Бат-ШабаІа.\nТІаккха Адан-ЯхІус элира: «Ас доьху хьоьга Сулим-паччахье дехар дар, хІунда аьлча цо ахьа аьллачунна дуьхьало йийр яцара. Суна цуьнгара шунамхо йолу АбишагІ сайна йига пурба дезара».\n«Дика ду, – элира Бат-ШабаІа, – хьан дуьхьа доьхур ду ас паччахье».\nИза а аьлла, Бат-ШабаІ Сулим-паччахьна тІе яхара Адан-ЯхІус аьлларг дІадийца. Паччахь, хьала а гІаьттина, цунна хьалха охьа а таьІна, шен паччахьан гІанта тІе юха а охьахиира. Паччахьан нанна Бат-ШабаІна а деара гІант, тІаккха иза паччахьна аьтту агІор охьахиира.\nБат-ШабаІа элира: «Сан цхьа жима дехар дара хьоьга, кхочуш ца деш ма дитахьара ахьа иза». «Деха, сан нана, дуьхьало йийр яц ас хьан дехарна», – элира Сулим-паччахьо.\nТІаккха нанас элира: «Шунамхо АбишагІ хьайн вешина Адан-ЯхІуна зуда хилийта дІалохьа».\nСулим-паччахьо, шен нене жоп луш, элира: «ХІунда доьху ахьа Адан-ЯхІуга шунамхо йолу АбишагІ яхийтар? ТІаккха-м и ехна ца Іаш, паччахьалла а дІадалар хІунда ца доьху ахьа цунна. Иза сан воккхах волу ваша ма ву? Цунна и ехарца динан да волчу Абу-ЯтІарина а, Царуятан кІантана Йоабана а паччахьалла доьхуш ю хьо».\nТІаккха Сулим-паччахьо, Везачу Элах дуй бууш, элира: «Дала, Шен лааме хьаьжжина, луьра таІзар дойла суна, и дешнаш Адан-ЯхІус шен Іожаллина ца аьллехь.\nВезачу Эло со сайн ден Дауд-паччахьан гІанта тІе охьахаийна. Ша делла долу дош Цо кхочушдина, суна а, сан доьзална а паччахьалла а делла. Цу дийна волчу Везачу Элах чІагІо йо ас тахана Адан-ЯхІу лийриг хиларх!»\nТІаккха Сулим-паччахьо ЯхІу-ЯдаІан кІант БенъяхІу вахийтира иза вен. Цо Адан-ЯхІу вийра.\nДинан дега Абу-ЯтІарига Сулим-паччахьо элира: «Хьо вен хьакъ дара, амма хьайн лаьтта тІе Іанатот-гІала дІаваха могуьйту ас хьуна. Сан дас хьегна болу баланаш а хьоьгуш, сан дена Даудана хьалха вайн Хьалдолчу Элан деза тІорказ ахь лелийна дела, цкъа хІинца ца воьйтуш вуьту ас хьо».\nДинан да Абу-ЯтІари Далла гІуллакх деш волчуьра дІаваьккхира Сулим-паччахьо. Иштта кхочушхилира Шилун олучу меттигехь Іелех а, цуьнан тІаьхьенах а аьлларг.\nСулим-паччахьо динчух лаьцна Йоабана а хезира, хІунда аьлча иза а вара Абушаламехьа а воцуш, Адан-ЯхІугахьа бевллачарна юкъахь. ТІаккха цо, ведда Везачу Элан Четар чу а ваьлла, сагІа доккхучу кхерчан маІаш схьалецира.\nЙоаб, ведда вахана, Везачу Элан четар чохь, сагІа доккхучу кхерчан маІаш а лаьцна, лаьтташ ву аьлла, Сулим-паччахье дІахаийтира. ТІаккха Сулим-паччахьо ЯхІу-ЯдаІан кІант БенъяхІу хьажийра цига, – «ГІой, Йоаб виэ», – аьлла.\nБенъяхІус, Везачу Элан четарна чу а ваьлла, Йоабе элира: «Паччахьо аравала боху хьоьга!» Вукхо жоп делира: «ХІан-хІа, суна кхузахь вала лаьа». БенъяхІус паччахье дІадийцира Йоаба шега аьлларг.\nТІаккха паччахьо БенъяхІуга омра дира: «Цо боххург дей, вен а вей, дІаволла иза. Иштта со а, сан ден тІаьхье а паргІатъер ю Йоабера баьллачу бехках, хІунда аьлча цо бехк боцучу нехан цІий Іанийна.\nСан дена Даудана ца хууш, шел дуккха гІоле а, дог цІена а волу, цхьа а бехк боцу ши стаг, тур тоьхна, вийнера цо. Уьш бара исраилхойн эскаран хьаькам хилла волу Неран кІант Абунар, яхІудхойн эскаран хьаькам хилла волу ИтІаран кІант Іамасаъ.\nЦеран Іаьнна цІий Йоабан коьрта тІе а, цуьнан тІаьхьенна тІе а дужийла абаденналц. Ткъа Даудана а, цуьнан тІаьхьенна а, цуьнан цІенна а, цуьнан паччахьаллина а Везачу Элера маршо хуьлийла абаденналц!»\nТІаккха ЯхІу-ЯдаІан кІанта БенъяхІус вахана Йоаб вийра. Иза шен цІерачу яьссачу аренгахь дІавоьллира.\nЦул тІаьхьа ЯхІу-ЯдаІан кІант БенъяхІу Йоабан метта эскаран хьаькам вахийтира Сулим-паччахьо. Ткъа динан да волу ЦІадукъа Абу-ЯтІарин метта динан коьрта да хІоттийра цо.\nТІаккха ШамаІи схьавалаве аьлла, омра дира Сулим-паччахьо. ШамаІига Сулим-паччахьо элира: «Хьайна Ярушалайм-гІалахь цІа а дай, кхузахь Іе, кхузара цхьана а метте дІаса а ма вала.\nНагахь хьо, кху гІалин чуьра ара а ваьлла, Кхидрун-хих дехьа валахь, хьо вуьйр ву, ткъа иза хьан-хьайн бехкенна а хир ду».\nШамаІис паччахье жоп делира: «Дика ду, сан паччахь волу олахо, ахьа омра ма-дарра, иза кхочушдийр ду хьан лай волчу аса». Иштта дикка хан яллалц Іийра ШамаІи Ярушалаймехь.\nАмма, кхо шо даьлча, ШамаІин ши лай Гати-гІалин паччахь волу МаІхин кІант Ахаш волчу ведда дІавахнера. ТІаккха ШамаІига хаам бира, хьан ши лай Гати-гІалахь ву аьлла.\nШамаІи, гІаьттина, шен вир а йоьжна, Гати-гІала Ахаш волчу шен ши лай схьалаха вахара. Иштта, и шен ши лай а валош, Гати-гІалара юхавирзира ШамаІи.\nТкъа Сулим-паччахьна тІедаьхьнера, ШамаІи, Ярушалаймера Гати-гІала а вахана, юхавирзина аьлла.\nПаччахьо, шен ялхошка ШамаІи схьа а валавайтина, элира цуьнга: «Везачу Элах дуй ца биънера аса, хьоьга дІа а хоуьйтуш, нагахь хьо миччанхьа а гІала чуьра аравалахь, цу дийннахь хьо лийр ву аьлла? Ткъа ахьа соьга: „Дика ду. Ахь боххург дийр ду ас“, – элира.\nАс хьайга, Везачу Элана хьалха дуй бууш, дина омра кхочуш хІунда ца дира ахьа?»\nТІаккха паччахьо кхин а элира ШамаІига: «Хьуна а, хьан дагна а хаьа сан дена Даудана айхьа дина вон. Ахьа йина хІуьттаре хьайн коьрта тІе ерзайойла хьуна Везачу Эло!\nТкъа Сулим-паччахь декъал хуьлийла! Даудан тІаьхьенан паччахьалла меттах ма долийла Везачу Элана хьалха абаденналц!»\nТІаккха ЯхІу-ЯдаІан кІанте БенъяхІуга Сулим-паччахьо омра дира, ШамаІи ве аьлла. Вукхо, вахана, иза вийра. Иштта велира ШамаІи. Цу хенахь дуьйна Сулим-паччахьан паччахьалла чІагІделла лаьтташ дара.


Чиллан-бутт 19, 2019\nКамерех дIалачкъош ву Кадыров\nХIирашна ца лаьа Кавказера блок-посташ дIайохийла\nКадыровс блок-посташ дIаяха аларо гIайгIане баьхна "Чермен" пост латтош болу хIирийн хьаькамаш\nХIара Iа долалучу муьрехь дара Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Къилбаседа Кавказан республикийн дозанашкахь лаьтта полицин хаш дIадаха дезара, цара дерза ца дуьту нехан дегнаш чуьра тIеман хьал, аьлча.\nЦхьаболучара, Кадыров бакъ ву, "КПП" олучу полицин хаша ирча сурт латтадо регонехь, олу. Амма хIирийн хьаькамашна ца тайна дIахьедар, кхерамзаллина эшам хир бу, боху. Массарел а чIогIа оьшу блок-пост ю ГIалгIайчоьнца лаьтта "Чермен" пост, аьлла хета царна.\nШи кIира хьалха оцу хьокъехь вистхилла Къилбаседа ХIирийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министр Скоков Михаил.\n"Оперативан белхахо суо хиларе терра, сайга хаьттича, ас аьндерг цхьаъ ду: пост йита еза, йитина ца Iаш, кхин а тIе чIагIъян а еза", билгалдаьккхина Скоковс.\n"Кавказ.Реалис" динчу хаттарна жоп луш, хIирийн полицин урхаллерчу пресс-гIоьнчалло а элира, Черменерчу постехь хийцамаш бац, хир бу ала меттиг а яц, хьал Скоковна хетачунна тIехь дуьсур ду.\n…Делахь а, реза бац блок-постна, шина мехкан доза кест-кеста хедош, дIасалела нах.\n"Цхьаъ делахь, цхьа гетто а йиттина, кхечу гетто воьдуш санна хета. Шиъ делахь, тIех йоккха ю цигахь лела коррупци, хьуо чувоьдучу махках а догдоккхуш. Къаьмнийн юкъаметтигашна Iаткъам бо къиза хьийзачу полисхоша", элира "Кавказ.Реалиига" гIалгIайн блогеро Балаев Бешара.\nЦунна хетарехь, "вай дIасадаха, дакъошка декъа кхоьллина ю блок-посташ, цара дIайоккху адамашкара конституцино маьрша дIасалела елла бакъо".\nКавказехь проблемаш хиларх къера а хилла, уьш дIайохучу метта, нахана юкъахь посташ латтайо, иза харцо ю, боху Балаевс. Изза яздо цо социалан машанашкахь а. Бакъво гIалгIаша, массара а санна.\nАмма Къилбаседа ХIирийчохь нийсса бIостанехьа кхетадо хьал. "Чермен" пост ца хилича ца йолу, цо кхерамзалла латтайо, олу дукхахболучара.\n"Оцу постехь дуккха а полисхой кхелхина, цара талла сецочу террорхойн карах. Цхьана агIор – блокпостехь лаьтта рагI, нехан къадбалар, вукху агIор – иттаннийн маьршачу нехан дахар, иза дIадахьа арабевлларш… Хила дезарг кхеташ ду - лаьттийла №I05 йолу "Черменера пост!", яздо машанехь БуьрийтIерачу С. Лаурас.\n"Чермен" блокпост , 2004 шо\nЦо бохучунна тIетов ХIирийчуьра Д. Чермен.\n"Шена тIера волало, ала деза Кадыровга. Посташ оьшуш ца хилича, Кавказехь терроризм къарйина хилича, дIадаха цо шен хаш, ма латтае кхаа турсан гонехь ша вина Цоьнтара. Оьрсийчоьнан уггаре паргIатчу регионехь цунна стенна оьшу оццул ха? Ша а ма лела, шена гонах хан рота а яккхий. Масал гайта. Ша бункер чохь а Iаш, оха блок-пост дIакъовла еза?", яздо хIирийн жимчу стага.\nКадыровна постех лаьцна критика йира деношкахь "Бесланан наной" юкъараллан куьйгалхочо Дудиева Сусаннас а. Цунна тIетайра дуккха а нах.\n"Туристаш блок-постех кхоьру бохург бакъ ду. Дукхахболучарна хета а хета кхузахь тIом болуш санна, блок-посташ гича-м муххале а", элира "Кавказ.Реалиига" ХIирийчоьнан яхархочо Дзарахохова Лаурас.


Проект:ГIалгIай мотт/Хой шоана — Википеди\nПроект:ГIалгIай мотт/Хой шоана\nГIалгIай тархьара чу тIехьарча бIаьшаренашка гIалгIай метта 5 йоазон алапий ларда тIа хила кхийнад:\nШира гIалгIай йоазув (дукхагIдар дайна дIадаьннад)\nТаьрахь 4 (цунах хьадоалар а) цаI мара дац гIалгIай метта классашца хувцалуш.\nГӀалгӀай «Малх» яха дош хьадаьннад ширача гӀалгӀай «ма» (солнце) яхачохи «алхха» (только) яхачохи.\n«Им дила», «Керасти де» яха хандешаш кхы духхьала динца дувзаденна дац. «Им дила» яхар юххьанцара «къоабалде, бакъдаь тӀаэца, раьза хила» аьнна маӀан долаш хиннад, тӀаккха «керасти де» — «къоабал ца де, бакъ ца де, тӀа ца эца, раьза ца хила» яхилга да.\nНах шоайла мархӀалелхар (юкъ тӀа кулг а дулаш) Сибарера цӀабаьхкачул тӀехьагӀа мара доладаьдац. Цул хьалхагӀа на́ха шоайла доазув лорадаьд тӀех ца бувлаш.\nГӀалгӀаша леладу «набахте» (эрс: тюрьма) яха дош, эрсий «на вахте» яхача шин дешаех хьадаьннад. ХӀаьта къаьнача гӀалгӀай ӀаьдалагӀа гӀалгӀай набахтенаш хиннаяц. Цун когаметта бехк баьннача сагацара лерхӀам хоадабеш хиннаб, хӀаьта геттара харца хӀама даьчунна «байтмал» еш хиннай.\n«Эздел» яха дош «эзе де» (эрс: Делай взвешеннно) яхачох хьадаьннад.\n«ХьоалчагӀа» хьалхагӀа алхха йоагӀача-йодача деш долча цӀайнах оалаш хиннадац. Дуккха нах чу а бехаш деш долча моллагӀча цӀайнах оалаш хиннад «хьоалчагӀа». Масала, хьоалчагӀа доттагӀал тоссаш деш хиннад е гаьнарча меттера саг цӀавеча.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Проект:ГIалгIай_мотт/Хой_шоана&oldid=42452»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 25 Саькур 2021, 11:49.


Некъ Галморзахболучехь Ду Дуьне\nСтигалкъекъа-бутт 14, 2011\nХIара дуьне шера делхьара муха хир дара? ХIора а стеган информацина тIекхача таро а йолуш, таIзар дарна а ца кхоьруш, шайн дахарца доьзначу дийцаршкахь дакъа лаца йиш а йолуш. Дуьненаюкъарчу адамийн бакъонашна тIехьожучу Амнести Интернешнло шен рапорта тIехь бахарехь, даханчу шаро цхьа жимма дегайовхо елла цу кепара дуьне хила тарлург хиларна. Амма дукхахдолу Iедалш цкъа а ца хиллачу кепара дуьхьал ду цунна. Амнести Интернешнло кечдинчу рапортан буха тIехь кечйина Маршо Радион корреспондентан Синделар Дэйзин (Daisy Sindelar) материал йовзуьйту оха нохчийн маттахь.\nТунисерчу урамашкахь хиллачу оьгIазечу дуьхьалонан акцийн жамI хилира махкахь режим харцор а, Юккъерчу Малхбалехь а, Къилбаседа Африкехь а суй тесна гIаттийна демонстрацийн тулгIе а.\nДаханчу шеран ГIуранан баттахь Iедалша а, къелло а дакъазваьккхинчу, урамашкахь гIудалкх тIера мах беш леллачу Бувазизи Мохьмамеда, гIад а дайна, ша-шех цIе тесча йолаелира Тунисера революци.\nДуьненаюкъарчу адамийн бакъонашна тIехьожучу Амнести Интернешнло рогIехь арахецначу шеран рапорта тIехь бахарехь, къомана тIехь ницкъ беш хилла Тунисера Iедалш кхеттера, шайна йисинарг чIогIа кIезиг хан юйла.\n...къомана тIехь ницкъ беш хилла Тунисера Iедалш кхеттера, шайна йисинарг чIогIа кIезиг хан юйла\nИ дуьхьалонан акцеш коррупцина а, бехачарна а, къечарна а юкъара башхаллаш бахьанехь а ца юьйлаеллера.\nАьмнести Интернешнлан инарла секретара Шетти Шалила бахарехь, дахана шо цкъа а ца хиллачу кепара информаци гучуяларан а, дIасаяржаран а билгало йолуш дара.\nШетти Шалил: Адам цхьанакхетар а, харцонна дуьхьала далар а -- и ду вай массарна а дегайовхо елларг. Хиллачух, баккъалла а, кхаъ хилла ду тхо. Тхайгахь мел болу ницкъ и болам чIагIбарна а, шорбарна а тIеберзор бу оха. ХIокху маьIнечу шарахь адамийн бакъонашкахьа болу болам дерриг а дуьненахь баржийта.\nМаршо радио: Амнестино бахарехь, ерриг а Юккъерчу Малхбалехь реформашкахьа болу кхайкхамаш алсамбовлар информацина тIекхочийла хиларца а, юкъараллина вовшахкхета хаарца а доьзна ду.\nОццу хенахь, и таронаш кхерамехь ю. ХIунда аьлча, ницкъ беш а, кхаьънаш оьцуш а долу Iедалш чIогIа сема ду, шаьш долчохь оцу тайпана хIума ца хилийта гIерташ.\nПолитикан репрессеш чIагIъелла ГIажарийчохь. Цул совнаха, дахаран кхерамзаллин хьелаша сагатдойту Иракъехь, Пакистанехь, ОвхIанехь .\nБалканашкахь а, Советан пачхьалкхана юкъайогIуш хиллачу республикашкахь а адамийн бакъонаш талхош ю дела денна. Маьрша вист ца хуьлуьйту цигарчу Iедалша. Цхьанакхета йолу бакъо а, зударийн а, мухIажарийн а, жигархойн а, кегийчу къаьмнийн векалийн а бакъонаш йохайо.\nКарарчу беттан 28-чу дийнахь 50 шо кхочучу Амнести Интернешнл Организацино арахецначу 400 бIе агIонах лаьттачу керлачу рапорто боху, иттаннаш пачхьалкхаша бага ца гIаттайойту, чубухку, къизаллаш латтайо бакъонаш ларъечу жигархошна тIехь.\n...иттаннаш пачхьалкхаша бага ца гIаттайойту, чубухку, къизаллаш латтайо бакъонаш ларъечу жигархошна тIехь\nИнформацина тIекхочу некъаш доьхкуш, интернетах хедош, мобилан телефонийн зIе дIайохуш ду дуьненара дукха пачхьалкхийн Iедалш.\nАьмнестин Европерчу а, Юккъерчу Азин а программин директоран когаметто ДалхIюйзен Джона бахарехь, дуьне муьлхачу агIор доьрзур ду ца хаьа - цхьана агIор, цкъа а ца хилла паргIатонаш ю, вукху агIор, луьра репрессеш ю.\nIаьрбийн протесташка, уьш, дуьненан кхечу меттигашкахь а хинболчу хийцамийн билгалоне санна, дуккха а нах хьоьжучу хенахь, Юккъера Ази санна йолчу меттигашкахь хIинца а, хьалха санна, къаьмнаш буйнахь латтош ду цигарчу режимаша.\nОцу мехкашкарчу лидерша кхин а чIагIъеш ю репрессеш. Юккъерчу Малхбалехь а, Къилбаседа Африкехь а эгачу режимашка кийрахь шело а йолуш хьоьжу уьш, элира ДалхIюйзена.


Москварчу «Россия» кинотеатрехь дIайоьду нохчийн а, оьрсийн а эстрадийн артисташа хIоттийна концерт чекхъяла гергаяханера. Концертан программа ерзош, сцени тIе велира Нохчийн Республикин халкъан артист Усманов Iимран. Хаза назма санна, даггара алалуш долу илли долийра цо. ХIокху халачу дуьненах оьзда, хаза чекхваьллачу къаночун болар санна, зал чуьра хIораннан даг тIе паргIат некъ беш, тамехь мукъам бара иллин. Ойлане ваьлларг дай баьхначу нохчийн ярташка цIа верзош, цхьа мерза, цхьа гергара илли:\nХийла ойла йина,\nАхь стаг вина\nСо новкъа велира...\nЗал адамех юьззина яра. ЛадугIуш Iачу оцу нехан цIахь, Нохчийчохь, хIинц-хIинца бен еттачуьра яккхий тоьпаш а, бомбанаш а севцина денош дацара хIетахь. Иллин хьалхарчу могIанашца ша-ша гIоттуш, зал чуьра дерриг адам а гIаьттира. Боьлхуш бара церан бIаьргаш, дегнаш...\nВайн цIахь хиллачу къизачу тIемашна дуьхьал дукха митингаш, акцеш лаьттира цхьана муьрехь, делахь а, тховса хIокху зала чохь хIара илли санна тIаме цабезам а, Даймахке безам а гойту «гIаттам» гина бацара цхьанххьа а.\nКонцерт дIаязъеш камера караэцна къахьоьгуш воллучу оьрсийн операторан беснеш тIехула а керчира сан лаьттан къина хьаьвдда бIаьрхиш...\nИштта хуьлуш хилла-кх дай оьзда баьхначу кIентийн цхьана иллин ницкъ а!\n«Нохчийн халкъ цIа дерзочу, деллачуьра денлучу, юхаметтахIуттучу муьрехь, корта к1ел бахьа тхов бале хьалха, дайша шайн беллачийн кешнийн баьрзнаш цIандечу дийнахь кхолладелла дара «Сан Даймохк» а, и тайпа кхидолу иллеш а», – аьллера Бисултанов Аптис Дикаев Мохьмадан дешнаш тIехь даьккхинчу оцу иллин хьокъехь.\nШеко а йоцуш, ладогIа кIентий мел бу дехар долуш, тоьлла илли ду иза. Ткъа вуьшта, даима дагахьбаламца дуьсуш дерг кхин хаттарш дара: мила ву техьа оццул нохчийн марзонца, чомаца оцу иллин мукъам баьккхина волу композитор, автор?\nХалкъана хIунда ца вевза иза? И цхьаъ доцург кхин иллеш доцуш а хилла хир ма вац иза? Йовзаза юьсур ю техьа цуьнан цIе?\nИ санна болу мукъам муьлх-муьлххачу даг чу ма ца боссабо Дала.\nМахках яьккхина бералла\nШела шахьарехь дехачу Iалавдин а, МинигIазан а цхьаъ бен воцу доьзалхо вара иллин автор Ганаев Олхазар.\nИза вина 1939-чу шарахь, 28-чу мартехь. Шен пхи шо долуш деца-ненаца генарчу Казахстане 13 шо хан яккха хьажийра иза. «Чили» станцехь дIаелира цуьнан бералла. Олхазаран да Iалавди лаьттаца къахьегар а, хьанал вахар а дезаш бусалба нохчо вара. Шаьш дехачу колхозехь ялташ кхиош болх бора цо. ХIетахь машенца я тракторца рицкъа даккха аьтто хилар наггахь бен ца нислора. Дуккха а нахана дагайогIу хир ю «ХТЗ» олу чкъургаш тIехь кIомсарш йолу Харьков гIаларчу тракторийн заводера трактор. Ишттачу цхьана тракторнтIехь болх беш Iалавди а вара. Дас шеца оханан аренашка вуьгуш, улле воккхий, лелавора шен жима кIант. Шен дас лелочун терго еш, цуьнан даим къахьега дезар дагах кхеташ, яккхийчу ойланаша жима дог дIалоций, шен дена уллехь трактор тIехь Iара иза. Дешна цахилар дуьне хала даар дуй хууш волчу Iалавдина шен кIанта дика доьшийла лаьара. Чилерчу ишколе деша вохуьйту кIант. Юьхьанцарчу классашкахь дуьйна ишколехь массеран а тидам боьдий, шен хааршца къаьсташ хуьлу кIант. Нанас МинигIаза даим а хаза кечвой, цIена духар духий хьажаво иза ишколе. Артистана санна къегина лелар дезара цунна. Шен дас Даймахкана сагатделча, назманаш олуш йогIу суьйренаш а езара цунна... Чилехь I0 класс кхиамца чекх а йоккхий, Москварчу Сеченевн цIарах йолчу медицински институте деша воьду Олхазар, амма дешаран ши шо дIадолучу хенахь нохчашна цIа бахка бакъо йолий, шела цIадоьрзу цуьнан да-нана а. Уьш кхоьрура шаьш шайн цхьаъ бен воцчу кIантах а бевлла, цхьалха къанбаларна. Нохчийчу цIа кхойкху цара шайн кIант. Институт дIа а тосий, цIа воьрзу иза. Нохч-ГIалгIайн хьехархойн институтан историко-филологически факультете деша хIутту 1961-чу шарахь.\nГанаев Олхазар гIараваьлла вевзаш студент вара 60-чу шерашкахь. Цунна ца хууш, цо ца лелош хIума дацара. Дешаран шерашкахь бевзира цунна поэт Дикаев Мохьмад, тахана Нохчийн Республикин яздархойн Союзан правленин председатель волу Мамакаев Эдуард, профессор Туркаев Хьасан, публицист Нашхоев Мурад, Супаев Руслан. Ткъа царна хьоьхуш бара къомах доглозуш болу къонахий, бакъболу патриоташ Музаев Нурди, Мальсагов Дошлукъа, Ошаев Халид, иштта дуккха а кхиберш. Къаьсттина Музаев Нурдица дара цуьнан гергарло, ерриг а Соьлжа-ГIалахь бохург санна юьйцуш хуьлура царшиннан забарш. Олхазарна карабирзина болх бара шена мел гинчух лелар. Забаре, комаьрша, адам дезаш стаг вара иза. Цуьнан накъост а, цхьанакурсахо а хиллачу Нашхоев Мурада дагалоьцу: «Iуьйранна дара иза. Нурди вара хьалхара урок яла ван везаш. Цуьнан метта, кафедри тIе хьала а ваьлла, куьг ген-гена дIаса а туьссуш дIахIоьттира Олхазар. Юха, кисанара гIайбин чкъуьйриг санна долу доккха йовлакх схьадаьккхина, мерах а хьаькхна, хьовзийна, хьовзийна доккхачу кисана а диллина, Нурдех лела вуьйлира: «Чеченски гуруппа в Москве - это Вам не Суэцки канал, который захотел - открыл, захотел - закрыл...».\nГIадбахана боьлу студенташ тапъаьлла дIатийра, айавеллачохь Олхазар а вуьтуш. НеIарехь лаьтташ Нурди вара. Цунна хезаш хиллера Олхазар. Кхин ала хIума ца хилла: «Ганайов! Натурални Iартист ву-кх хьо, Iартист», – элира Нурдис.\n(Ткъа «чеченски гуруппа в Москве» бохург, иза дуьххьара ГИТИСе деша яхана нохчийн актерийн тоба яра, цхьацца бахьанашца цигарчу кхечу студентех летта аьлла, Iедална дIа а хезна, дIакъевлина Нохчийчу юхахьажор ю аьлла хабар даьлла).\nЦхьана а стагаца девне вацара Олхазар. Забар яра цуьнца даим а лела накъост. Дешар тIехь мало йоцуш, похIма долу студент вара иза, амма шена дош цахетарг тIехдалийта а хаьара цунна... Кхана Нурдина дIаяла езаш экзамен яра. Де а самукъа ца долуш, киншка дIасакегийна, дIавижар гIолехь хетта, юьстахдехкира тептарш. Iуьйранна, ша гоьнна кIел шунаш дуьхь-дуьхьал нисдеш, лерина дIайиллина хеча, иту хьаькхча санна шаръелла йолу, схьа а эцна, паччахьан эпсаран санна, къегина крем тухуш лелош йолу мачаш юьйхина, экзамен яла институте ваха новкъаваьллера хIара... МоггIара хоттуш, Олхазарна тIекхечира рагI. Дукха лерина аз а, дегI а тодина, хьалагIаьттина, схьадийца волавелира: «Нурди, и хьан тIаьххьара араяьлла киншка кхузза ма йийшира ас. Лермонтовн а, Пушкинан а белхашца цхьанамогIаре юьллур яр-кх ас иза». Нурдис: «Схьаял и «хIума» – элира («хIума» – иза зачетни киншка яра цуьнан). Олхазар шен «5» диллина киншка а эцна, кабинет чуьра ара ваьллий-валазий волуш, Нурдис Олхазаре хаьттира: «Ганайов! Ой, ткъа кхузза мукъа хIунда йийшира ахь и сан киншка?». Олхазара, доккха са а даьккхина, элира: «Дера йийшира, сел адам-да кхетар воцуш, оццул чолхе муха язйийр яра бохуш, цецвуьйлуш, оьгIазъоьхуш».\nСтудентийн шерашкахь дукха тIеIаткъам хилира Олхазаран дог-ойла кхиарна. Ша йиша-ваша доцуш хиларе терра, даим а нах безаш, ша дIакхаьчначохь шена йиша-ваша дан хууш вара иза. Ша вевзачарна самукъадолуш, хIуманан гIайгIа йоцуш, ирсе стаг ву а моьттуш, кийрахь даим а дог тийжаш илланча вара иза. Димаев Iумаран мукъамех цуьнан сина кхача хуьлура. Нохчийн иллийн орам бевзачарах хилла болчу Магомедов Султанах, Буркаев Мовладах, Цицкиев Идрисах вара Олхазар.\nДикаев Мохьмад вара цуьнан деган накъост. Нохчийн халкъан иллеш а хилла девзира оцу шина доттагIчун цIеначу дог-ойланах кхолладелла долу иллеш. Дикаевн дешнаш, Ганаевн мукъам болу, хIара илли а хийланна хезна хир ду.\nТхан юьртахь тийна ду,\nНаб яйна со цхьаъ ву,\nСахиллалц леларх, кIад ца луш\nАс лоьхург мила ю?\nГанаев Олхазар нохчийн мотт, наха, бийца ца бешаш, куралла ечу хенахь а, иза баьрчехь кхаьбначарех вара. Цунна иза хаьара, цо даим хаза а буьйцура иза.\nНохчалла – иза бакъволчу къонахчун даг тIе цкъа кхаьчначул тIаьхьа, ша валлалц тоьаш ю кхаба. Цхьа де, цхьа дош я цхьа кхиверг дош хетий волу муьлхха а стаг къонахчун новкъа. Иштта цхьана дийнахь, цхьаннан дош дош долчу дийнахь, гучуволу илланча я тIемало.\nМамакаев Мохьмада, ша Игаркера цIа вирзинчул тIаьхьа, 1956-чу шарахь Москвахь дина хилла къамел студенташа, кегий наха кар-кара оьцуш, мехала хеташ лелош дара 60-чу шерашкахь.\nКъайлах доьшуш цуьнан къамел тIехь долу тептарш дара студенташкахь. Сел забаре волчу Олхазаран а, Дикаев Мохьмадан а бIаьргех хи даьккхира Мамакаев Мохьмадан хабаран чулацамо. Иштта оцу шина доттагIчун кхоллараллина тIеIаткъам бира халонаш, баланаш Iаьвшинчу яздархочун дагардийцаро.\nОлхазарх композитор а, Мохьмадах поэт а хилира цхьана дийнахь.\nЛадугIу йиш лакха хууш вара Олхазар. Цхьана а кепара музыкальни дешар дешна воццушехь, цунна карадирзинера дечиг-пондарна, кехат-пондарна тIера рояль, пианино, биста кхаччалц долу пондарш.\nИштта забарана даьккхича санна нисделира Окуев Шимин дешнаш тIехь, Шела шахьарх лаьцна долу илли:\nШела – шера аре хьосту ас лорий,\nЦу лаьмнийн лулахь, даим дагна уллехь.\nАмма бакъду, дукхахболу илланчаш, композиторш шайн къоман хотIах боьхна хьийзачу хенахь, Советан Iедалан низамца догIу иллеш, мукъамаш шех дIахердора цо. Iедало цкъа а цхьа а совгIат дина вацара иза композитор ву аьлла. Иза студент волу хан яра иза. Цхьана суьйранна карара ахча дIадаьлла, юург-мерг хаьдда хилла цуьнан. Ойланаш еш Iашшехь, Сибрех ахьвайнаха мацаллий, шелой лайна хан карлаяьлла цунна. Цхьа кхунна цкъа а хезна боцу мукъам балош белха хIоьттина кхуьнан карара дечиг-пондар. Эццахь тIекхаьчначу Дикаев Мохьмада дехар дина и мукъам, биц ца беш, юх-юха алар. Оцу мукъамна лерина байташ яхьаш вухавеана Мохьмад. Иштта кхолладелла и илли. Обкоман цхьана рогIерчу собранехь дIааьлла и илли дуьххьара. Шен керла илли ду иза аьллера Олхазара. ДIааьлла ваьлча тийналла хIоьттира, цхьа а стаг шена хетарг ала ца ваьхьаш.\nОбкоман хьалхара секретарь волчу Алмазовс хаьттина, муха илли дара иза аьлла. Цунна уллехь хиъна Iачу Гайрбековс шега «отличная песня» аьлча, тIараш тоьхна Алмазовс, тIаккха цунна тIаьхьара - зал чохь болчу массара а. «Коммунистийн дехаршца» аьлла, кхин цкъа а дIаалийтира «Сан Даймохк» илли.Советан Iедалан хенахь а «Сан Даймохк» бохучу иллино дог самадоккхура ша махках а, маттах а дIакъаьстина ваьлла аьлла хетачун. Iедалан балхахь болчара зударшка коьрта туьллу х1ума д1аяккха аьлла политика йолийча, чIогIа беламе доккхура цо, велалора иза, шен кийрара белхар ца хазийтархьама, амма республикин баккхийчу хьаькамийн бIаьргаш Iовжадора цуьнан иллеша. Йовлакхан, куйнан меттигаш хийцаяьхча, вайн къомах хиндерг ма-дарра гуш волчу цо муьлххачу а хьаькамашка юьхьдуьхьал олура вайх хила доллург, ткъа цара, шаьш ца кхета кеп ялайой: «Иштта ша цхьа Iовдал вара хIара-м тхан», – олий, йойура цуьнан бакъдолчун къахьалла. Iедале эцавелла стаг вацара иза, ткъа цо а дора цуьнан кара ца ваха хIуъа а. Олхазарна безаш нах бара поэт Рашидов ШахIид, артисташ а, актераш а Дудаев Муса, Багалова Зулай, илланчаш, артисташ Дагаев Валид, Эдисултанов ШитIа. Дагестанехь, ГIебартойн-Балкхарехь, ГIалгIайчохь, Кавказан кхечу республикашкахь хуьлура иза шен концерташца.\nДукха экъанаш араевлира Ганаевн иллеш яьхна. Вайна ма-хаъара, тахана Нохчийн Республикин пачхьалкхан радион фонотекехь, тIом бахьанехь, ларъелла яц уьш. Бакъду, цо гастролаш еллачу луларчу республикашкахь радион фондашкахь, филармонешкахь каро там болуш яра цуьнан башха аз, исбаьхьа локху дечиг-пондар хаза йиш йолу экъанаш.\n70-чу шерашкахь Ганаев Олхазар цIе яххана вевзаш артист вара. Иза дагавогIучара билгалдоккхура цунах лаьцна шаьш тидам бинарг – Олхазар санна тамехь кечвелла, цIена лелаш стаг дуьнен чохь а наггахь бен карор вацара. Юьртахь догIано дашийначу гIашлойн некъашкахула эткаш юьйхина бен ваха-ван хIуттур воцучу дийнахь, цуьнан мачийн айраш, лаьтта ца вуссуш лелаш волуш санна, цIена хуьлура. «Шелара француз» олура цунах. Ткъа иза иштта оьзда лелийнарг цуьнан накъост, хIусамнана Малика яра.\nЦуьнан хIусам а, доьзал а\nШела шахьарна уллехь Iуьллуш жима юрт Эвтара. ВорхI вешин йиша Малика шен девешин йоIаца Кхокхица Шела базара еанера шайна цхьацца сал-пал эца дагахь. Кино чуьра воьссича санна, хаза кечвелла жима стаг вайра цунна. «Хьажал, хIара ву хьуна и тхан Ганаев», – аьлла, вовзийтира иза Маликина. Уьш дIасакъаьстинчул тIаьхьа ши бутт белира Шелара Эвтара боьду некъ иза буьстина ца волуш. 1971-чу шеран 13-чу январехь цхьа метр лекха луо диллинера Шелахь. ГанаевгIеран уьйтIахь долу луо новкъа хеташ, иза дIадоккхуш доллура нускал...\nИштта, шен цхьа а йиша-ваша доцуш, ша гIийла хеттачу Олхазаран хIусамнана хилира ворхI вешин цхьаъ бен йоцчу йишех.\nОлхазара цIечу дипломца чекхъяьккхира институт. Шеларчу №1 йолчу ишколера дIаболийра цо шен къинхьегаман некъ. Ткъа 1970-чу шарера дуьйна №9 йолчу ишколехь оьрсийн мотт а, литература а хьоьхуш болх бира цо.\nОццу хенахь Шелан кIоштан газетехь болх беш а вара иза. ПетIамат а, Амнат а цIерш йолу ши йоI кхиира Олхазаран а, Маликин а.\nПетIамат 4 шо долуш яхара хьалхарчу классе деша. Ишколера дешна яьлча, Махачкалара лоьрийн институт яьккхира. Карарчу хенахь Соьлжа-ГIаларчу нанойн а, берийн а Центрехь лоьран болх беш ю, ткъа Амнат хIусамнана ю.\nМаликас дагалоьцу шен хIусамда Олхазар: «ХIара дуьне хIумма а йоций шен хеначохь хиъна стаг вара иза. Цундела дуьненан хIуманан пусар дина, дош хетта вацара. Даим а хьеший лаьттара тхан хIусамехь. ХIетахь тахана санна аьттонаш бацара. Газ яцара Шелахь, амма цкъа а цуьнан накъостий бахкарх бовха кхача ца хIоттош Iийна дацара тхо. Хуьйцуш юхуш 9–10 тайпа костом-хечий, мачаш яра цуьнан. Шен накъостех, хьешех ша дIахаьдча ша а, шен хIусам а лийр ю моьттуш хуьлура иза. Де-буьйса хьесап ца дора цо хьошалгIа ваха. Буьйсанна сахьт, я шиъ даьлла хан елахь а, «дехкан лерггал нитташ хьалакъедда боху, уьш баа доьлху вай», – олий шен накъостий а оьций, мел гена юьрта а хьошалгIа ваха новкъаволура иза. Цуьнан забарех ца кхеташ верг бала а хуьлий лелара.\n1975-чу шарахь дара бохуш ю-кх со иза. Ленинграде сакъера ваханера иза, шегара ахча чекхдаьлча, соьга телеграмма яийтинера: «Операция «краснуха» провалилась, прошу Вас выслать мне деньги», – аьлла. Деана Iедал хьаьвзира тхан керта, «краснуха» бохург хIун пароль яра шун хоьттуш. Иза вевзарг уьйтIа гулвелча, бIаьргех хиш дуьйлуш, боьлура тхан лулахой, гергара нах. КIант вац аьлла, тхайна атта ца дехаш, керла цIенош дира оха. Иза цуьнан дог-ойла ца йожийта, суна дан лиънарг дара. 1994-чу шарахь дина девлира цIенош. Доккха зуькар дайтина, тхаьш керла, деха дахар дIадолийча санна, девлира тхо царна чу. Делахь а, самукъадолуш вацара иза. Цхьана суьйранна, учахь йолчу терхина тIетевжина, куьйга корта а лаьцна, гIийла Iаш карийра суна иза. «Хьол хьалха вер ву-кх со дуьнен чуьра дIа. Суна санна хьан мах хууш, хьуна гонаха буьсу болчарах цхьа а ца хаьа суна». Цо забар ца йина дуьххьара суьйре яра иза...».\nДагахь боцу тIом гIаьттира Нохчийчохь. Шела яссаеллера. Ирча беттанаш, денош даьхкира. Лула-кулара жIаьлеш доцурш кхин хезаш адамаш доцуш, адамийн къелла хIоьттира юьртахь. Цаьргара хьал-де хаа дагахь Эвтарара Маликин ваша Iайнди веанера оцу дийнахь.\nЮучунна гIайгIа беш, дIасауьдуш лелара Малика, юха и шиъ Iаччуьра кхуьнан лерса, бIаьрса юкъах доккхуш, гIовгIа елира. Сихделла хьаьвзира дуьне, Маликина сихделла, ткъа царшинна иза сецна хиллера...\nЧукхеттачу йоккхачу тоьпах велла Iуьллуш карийра Маликина шен ваша а, цIийнда а.\n1995-чу шеран 24-чу мартехь дара иза.\nИштта ваьхна вара композитор, илланча, патриот волу Ганаев Олхазар.\nВаьхнера... Амма иза вала волавелла дукха хан яра. 90-чу шерийн юьххьехь дуьйна, хала деттадала дуьйлира цуьнан дог, нохчочо нохчочунна тIе куьг кховдо долийча дуьйна.\nМалх шелбелла, нур кхоьлина Даймохк цунна кхин ца лепара...


Кагирхой форум «БАРТ» - Сердало\nКагирхой форум «БАРТ»\nУкх шерарча 11-ча мартера денз 13-ча марте кхаччалца «Iармхи» курорте дIаяхар кагирхой форум «Барт». Форуме дакъалоацаш бар вай мехкара 9-11 классера дешархой, 30 саг, хIаьта из вIашагIъеллараш а, дIаехьараш а бар – «Доазув ца довза дегаш» цIи йолча, гIо эшача наха новкъостал деча фонда кулгалхо, Бекмурзиев Мувса, иштта кагирхой гIулакхий комитета болхлой, къамай гIулакхий министерствой болхлой, кхыча мехкара бийха хьаьший.\nФорума керттера декхар дар хIаране дувцачунга ладувгIа, цун оамалашта сатоха, вахар кхетаде — кагирхой Iомабелар, кхамашта юкъера мотт лаха хар, динашта юкъе машар латтийта Iомабелар, герзаца хIама тоаде йиш йоацалга кхетадар.\nВай лакхе аьннача тайпара, из форум вIашагIаеллача вай республикера къамай министерствос, «Доазув ца довза дегаш» цIи йолча фондо, цу лоарIамерча вIашагIкхетаре бийхабар тайп-тайпара моттигашкара-гIулакхашкара нах: бусалба дина викал, психолог, наха юкъера гIулакхаш леладу нах, кагирхой комитета болхлой. ХIаьта Iомалураш, тренингаш еш хиннараш бар вай мехкара лакхерча классашкара дешархой.\nВай берашта хьеха, уж Iомабе бийхабар Дагестанера цIи хеза журналист а, блогер а вола Амиров Мухтар, иштта Дагестанера С. Афанде цIерах йолча бусалба дина института хьехама дакъан кулгалхо Яхьяев ИбрахIим.\nВIашагIкхетара программа дIахьош, аьттув хилар вай дешархой команде болх бе Iомабала, цхьаццадола, паччахьалкхен а, сага а вахаре хила йиш йола бахьанаш а увттадеш, царца доагIача хаттарашта жоп ле. ДукхагIча даькъе, форум «Iарамхи» курорте дIаяхар, Iалаьмате хозача моттиге.\nДагестанера хьаьшаша вай дешархошта хьийхар тоаба вIашагIайолла мишта еза а, цун юкъе пайдане хургболаш болх мишта бе беза а. ЛоархIаме а, пайда хьабоалаш а да цу тайпара ловзараш. Бокъонца а долаш цу тайпара хаттар вахаре эттача, шоай фу де деза ховргда цар. Тренингех пайда хьабаларах цхьаккха шеко а яц.\nКонфликташ мишта дIайоах, мишта хьахилийтац – кагирхошта дийцар психолога Дзейтава Маретас. Из я ГIалгIай паччахьалкхен университета психологе кафедра доцент. Иштта ше хьайийлача «Генезис» цIи йолча фонда кулгалхо я.\nБекмурзиев Мувсас белгалдаьккхар, форума керттера тема – экстремизма духьале йир хержар – ца ховш хиннадоацалга. «Тахан, къонача тIехьен проблемаш ювца эттача, цул лоархIамегIа кхы хIама дац вай мехка», — аьлар цо.\nМассане а кхетаду тахан, кхувш йоагIаш латтача тIехьен хьоашка экстремизма уйлаш чукхувсаш латталга а, ца хаддаш цу хIаманца къовсам лоаттабе безалга а.\nИштта, ший дешархошца форуме дакъа лоацаш яр дукханена вай мехка йовза ЖIайрахара хьехархо, блогер, Льянова Рая. Ший дешархошца цхьана цо а хьаийцар курсаш чакхъяхарах дола диплом.\nШозлагIа хулаш яр укх шера ер тайпара форум, дIахо – хIара шера из хилийта лаьрхIа ба форум «Барт» дIахьораш…\n«Сердало» № 34


Вакцинаци йина а боцуш, коронавирус лацахь, болх дика барна баттахь а, шарахь а лучу ахчанах бохур бу коронавирус лаьцна Краснодаран администрацера даржхой. Иштта ду кIироанах цкъа хуьлучу аппаратан кхеташонехь гIалин мэра Первышов Евгенийс дина дIахьедар, яздо "Коммерсантъ" газето.\n"Вай массо а герггарчу контактехь болх беш ду адамашца, цундела администрацин белхахочо ун нахера лаьцна ца Iаш, ша даржо а тарло. Роспотребнадзоро а, оперативан штабо цкъачунна декхаре ца бо куьйгалхой вакцинаци йина хила, дуккха а регионашкахь иза хIинцале а деш хилар вайна гуш делахь а. Ваьшна къастор ду вай: нагахь санна шуьца коронавирус хаалахь, и хьакхаелларг вакцинаци яйтина вацахь, цунна лур дац вай беттан преми, шо дирзича луш долу ахча а. Деккъа алапна тIехь веха рву иза", - дIахьедина Краснодаран мэро.\nУьнна дуьхьалоечу оперативан штабо далочу терахьашца, Краснодар махкахь вакцинаци йина лаххара а 700 эзар стагна – бахархойх 12% ю иза.\nХьалхо Краснодар-мехкан куьйгалло дIахьедира, вакцина ян балхахь болу нах, бисина бахархой а ша тIетеIор бац, аьлла.\nТаханенна вакцинация н балхахь болу нах декахре бен меттигаш ю Москва, гонахара мохк, Якути, Сахалин, Красноярск-мохк, Кузбасс.\nНохчийчохь яьржина лела парламентан куьйгалхочун Даудов Мохьмада озах терайолу аудио. Вакцмна тохийта дуьхьалболчу нахана хинболу эшамаш бовзуьйту цо. Соьлжа-ГIалин мэра Кадыров Хас-Мохьмада вакцина тохийтарехьа агитация н кхойкху Iеламнах а, полици а. Ткъа мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана баккхий эшамаш хир бу вакцинаци яйта цалуучарна, аьлла.


Техасехь нах байар толлуш ду полицино\nЛахьан-бутт 06, 2017\nКIирандийнахь Техас штатерчу Сазерленд-Спрингсан баптистийн килсехь мича бахьанашца герз диттина 26 шо долчу Келли Патрик Дэвина цкъачунна къастанза ду полицина. ТIаьххаьрчу хаамашца, 26 стаг вийна, 20-нна гергга чевнаш йина цо. Пхеа шарера 72 шаре кхаччалц хенаш йолу нах бу байинчарлахь. Пасторан 14 шо кхаьчна йоI а йийна оцу зуламехь.\nNew York Times газетано хаамбарца, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн тIеман- хIаваан ницкъашлахь гIуллакх дина а ву Келли. Масех шо хьалха шен зудчунна а, жимачу берана а тIехь ницкъбарна 12 бутт набахтехь яккха хан а кхайкхийнера цунна.\nКIирандийнахь килсехь шайн динан хьашташ кхочушдан дан гулбелла хилла меттигера бахархой-баптисташ. Килс чуьра арабовлучу юкъанна оццу юьртарчу цхьана вахархочо гер детта долийнера царна тIе. Шена Келлина а йина чевнаш, хIетте а аьтто баьлла цуьнан машенахь зулам динчуьра къайлавала. Иза лохуш тIаьхьабевллачу бахархошна карийра иза йохийначу машенчохь велла.\nIамеркан президент Трамп Доналд кадам беш вистхилла. Президентна хетарехь, Келли психикан проблемаш йолуш хилла.


"Сий лардеш" зуда еро ялсмани луррий-те?..\n"Сий лардеш" зуда ер, коллаж\nКхушара масситтаза нисделла Нохчийчохь вежарша я дайша йижарий, шайн йоIарий, доьзалан сий лардеш, байар. Ишттаниг нисделла кху деношкахь Соьлж-ГIалахь а.\nШайна тIе пIелгаш ца хьежадайта, нахе шаьш ца дийцийта, шайн лаамехь лела зударий, гергарчара шайггара кхел а еш, дIабахар Нохчийчохь керла дац.\nЮкъараллехь гIара а долуш, ишта меттигаш вуно дукха нисьелла кху тIаьхьарчу 5-6 шарахь къаьсттина. ПIелгара, лергара я кочара хьайина, механа еза цхьа-а дашо хIума а йоцуш, хийла байина зударий карийна гIалахь а ,тайп-тайпанчу кIошташкахь а.\nЦу могIарера зулам дарна бехк токхаман гIуллакх долийна Соьлжа гIалин Заводан кIоштехь. Прокуратуро хааме даккхарца йиша ерна бехке веш лаьцнарг ву 30 шо долу вахархо. «Цхьа еза хIума коьртах а тоьхна шен йиша йийна кIанта. Цул тIаьхьа цо цуьнан дакъа нацкъаро лаьттах доьллина.\nМасех де даьлча, тIаьхьа а кхиъна, зуламхо схьалаьцна. Юьхьанца бехк тIе ца лоцуш дуьхьало йина цо, амма шеко йоцу тоьшаллаш далор бахьнехь цуьнан даре дан дезна»,- ишта дIахьедар дина кху беттан 18-чу дийнахь низаман урхаллин хьостано.\nЦу кеппара вашас I9 шо долу йиша йийнера стохка гурахь Хьалха Мартанан кIоштан таьнги чуьра а. Цуьнан дакъа схьакарийнера вешин цIийнан ларми чохь. I5-тий,I9 -ний бен шераш доцу ши йиша йинера Шелковск кIоштехь а. Ишта гергарчара шайггара кхелаш йина масалш дукха ду. Бахархоша ечу къароца тахана Нохчийчохь хала ду шайна ма тов лелла зудабераш дайанза юрт каро. Цу хьокъехь, билггал шена хIуъчух дуьйцуш ву 64 шо долу цхьана юьртара вахархо.\nВахархо: «Тхан юьртахь суна хууш ши масал ду-кх ши зуда йийна. Цхьаъ урс диттина йийна, важа топ тоьхна. Буьйсанна лаьттах йоьллинера шен тIелхигашца. Барз бинера,каш ца хIоттийнера. Юьртахь цIерш цаяхарх хаа ма хаьий хилларг. Ишта меттигаш шорта нисьелла»\nЭвхьаза лелачу зударшна гергарчара кхел ярах дуьйцуш волчу вахархочо билгалдаккхарца луьра Севетан Iедал долуш а кхачош хилла вайнаха галбевлла мехкарий Iожалле. И ву дуьйцуш кхин дIа а.\nВахархо: "Со курсашкахь вара гIалахь. 46 шо хьалха ду иза. Шелара вара бохуш Iа со иза, цхьа кIант вара тхойца. Паркехь хилла иза а, сан доттагI а. шен йиша нина цунна цхьанца йогIуш. Бутт хан хилла иза цIера едда лелаш йолу ,гергарчара лохуш… Собарделахь, кхуьнга а аьлла, дIа тIеведдачу цо дагтIе урс а тоьхна охьайиллина шен йиша. ТIаккха «хIара урс хьоштана чу кхоссалахь» аьлла и схьа а делла,кIайлаваьлла. ТIехь гуттаренна томмагIа ца дита а юьйш хилла-кх лартIа ца леларг".\nМуха кхетадо нохчаша , тIе эхь ца даийта олий, юьхьIаьржонах ларлуш, шайн зударшна кхел яр? Цу хаттарна жоп далар цхьабосса ца нисло. Дино а. низамо а магош цахиларна а, и къобал ца дийраш а бу. Адам дийна дIа а ца доккхуш, кхето хьовса дезар-кх аьлла, ойла кхобурш а бу.\nМакка: «Шена тIе ца хIоьттича хуур дац. Адам дер онда хIума ду. Дуьненчу Дала кхоьллина адам дер атта хIума дац. Цунна цхьа таIзар дийр дар-кх е а ца юьйш. Шайна атта ен а йийна дIайоккхучул а дола дан дезар-кх. Кхето хьаьжна а, чуйоьллина а, я кхечу пачхьалкхе дIаяхийтина а. Саццане а соцуш ца хилча тIаккха кхин некъ бац тIаккха йийна дIа ца яьккхича…»\nБакъдерг аьлчи нохчашлахь алсам бу оьздангаллех боьхна,аттачу амале бирзийнарш байина дIабаха беза аьлла хьажам берш. Царалахь кIезиг бац зударий а. Царех ю пхеа беран нана СоьлжагIалин кIоштера Малика а, цхьа могIа божарий а.\nМалика: «Ва везан Дела, и ерал хьалха кхин хIума ца догIу соьга хаьттича. Ас легаш Iаьвдина юьйр яра иза кхин дан хIума ца хилча.. Цунна кхин дан догIуш хIума ма дац. Соьга кхочуш и хилча тайпа-тукхам а, нохчийн къам а юьхьаьржа ца хIоттийта ас юьйр яр-кх. И саннарг дIаваккхар гIоле ю-кх».\nВахархо: "Тоьхна юьйра ю-кх. Наха деш дерг а и ду-кх. гучура дIайоккхур ю-кх".\nЦхьаболчара чIагIдарца, хьалха мухха хиллехь а Нохчийчохь тIаьхьий хьалхий тIемаш лелхар бахьнехь хаъал дукъделла махкахь шайна ма тов лелачу мехкарий могIарш. КIезиг масалш дац боху цара нохчийн зудабераш, шайна ма тов леларал сов, ур-аттал керста динехь болчаьрга биста кхаччалц маре ихна а.\nЙоIа, йишас юьхьIаьржа хIоттийча...


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Суна хьалха ши выбор ю лаьтташ, йа Къуръан Iамадар, йа Iарбо мотт Iамабар... Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Суна хьалха ши выбор ю лаьтташ, йа Къуръан Iамадар, йа Iарбо мотт Iамабар, шии цхьани Iамада ца лара йо со, нахьв чIогIа халахета суна, дешнаш дукха ду, дуккха Iамо езаш хуьлу. ТIаккха шариIатехь ас цу шиннех муьлхаг хьалха Iамо деза? Йа Къуръан, йа Iарбо мотт? ДжазакаллахIу хайран!\nАхь дан дезарг шариIатехь хIара ду а ца олуш, хьан хьолехь ахь хIун дича гIолий хета сайна эра ду ас, хьан пурбанца.\nХьо мотт Iамочу тIегIана тIехь ю хIинца, хIинцца Iилма Iамо йолалуш ю хьо. Цундела, суна хетарехь, ахь алссам ойла тIеяхийта безарг мотт бу. Хьоьгуш долу къа кхечу хIуманел алсам Iаьрбийн мотт Iаморца хила деза хьан. ХIунда аьлча Iаьрбийн мотт Бусалба динан Iилманийн догIа ду. Къуръанах а кхетар яц хьо мотт хууш ца хилча. Суннатах а кхетар яц хьо. Кхидолчу Iилманех а кхетар яц хьо. Цундела, Iаьрбийн мотт Iамор тIехь кхечул алсам къахьега деза ахь. Шайхул-Ислам Ибн Таймиййас (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Нагахь санна цо Къуръан дагахь Iамийнехь, йа цунах цхьадерг дагахь Iамийнехь, иза цуьнан маьIнех кхеташ а вацахь… Къуръанан маьIнех ша кхоьтуьйтур волу хIума Iамор гIолий ду цунна, маьIнах кхеташ воцург юх-юха доьшучул а».\nДелахь а, иза, хьо Къуръанах дIахада еза бохург дац. Мелхо а, Iаьрбийн мотт Iамочу хенахь уггар дика цу балхана гIо хуьлуьйтучу бахьанех цхьа бахьана ду Къуръан дешар. Иштта хьехар дора тхуна, оха мотт Iамочу хенахь. Иштта иза кара а дира тхуна. Дагахь ца Iамалахь, деша-м деша деза ахь иза дуккха, алсам мел дийши а хьуна мотт Iамарна пайдехьа ду иза.\nИза хьоьга и шиъ цхьаьне дIадахьалуш ца хилча дерг ду. Амма нагахь санна хьайга цхьана кIирнах (масала́) 5 могI Iамалур белахь, йа кхин сов Iамалур белахь, мотт Iаморца цхьаьне, и дан мегар ду ахь. Нагахь санна хьоьга Iаммане Iамалуш дацахь, хьайн мотт Iамабе, дикка.\nТIаккха, мотт Iаморехь хьуна гIо дийр долчу хIуманех ду хьуна ахь дуккха ешар. Ешар, ешар, ешар. Ас айса лелийначух цхьадерг а дуьйцур ду хьуна, ешарехь – кIирнах цкъа арадолуш долу журнал хилийта хьайн доьшуш, Iаьрбийн маттара, доьххьара дуьйна чекхдаллалц (от а до я, оьрсаша ма-аллара). Журнал тайп-тайпана теманаш йолуш хила деза: шариIатан Iилма а, дуьненаюкъара керланаш а, могшалла а, культура а, экономи а, ловзарш а, иштта кхидIа а. Иштта ду аьлла хетачу журналех ду, масала, «Ал-ваIй ал-исламий» цIе йолуш долу журнал, «Ал-МужтамаI» цIе йолуш дерг а (доьххьаралераниг Мисрехь духкуш долуш ду, шолгIаниг цкъачунна долчух тера дац). Айхьа вуьшта доьшуш долчу дешарца цхьаьна, иштта и теманаш ерриге гулйеш долу журнал хьо цхьана-шина шарахь доьшуш хилахь, хьуна вуно говза мотт Iемар бу, Дала мукъа лахь. Доьххьара хала хир ду хьуна, амма юхаяла мегар дац. Хьо саннарш вайн чIогIа кIеззиг бу. Дала аьтту бойла хьан! Дела реза хуьлда хьуна!\nТкъа дика хуург сийлахь-веза волу АллахI ву!\n17.01.2012 = 23.02.1433