1909-чу шеран 10-чу декабрехь Нажи-Юьртан кIоштара Чуьрч-Ирзе юьртахь дуьнен тIе ваьлла нохчийн гIараваьлла поэт, прозаик, драматург, гочдархо, Iилманча, вуьшта аьлча, похIма долу стаг Гадаев Мохьмад-Салахь.\nШа схьаваьллачу юьртах, цигарчу Iаламах лаьцна иштта яздо цо шен «Буьйсанан бере» цIе йолчу поэми тIехь:\n«Со вина борз угIучу ламанан\nСуьйренца хьийзачохь, буьрса\nЛаьттан тхов тиллинчу тишчу тхайн\nбуьн чохь –\nДада сайн ваьхначохь, къаьхьа\nXX-чу бIешеран 30-чу шерашкахь евзира Гадаев Мохьмад-Салахьан цIе нохчийн литературехь. Дагахь а доцуш, цIеххьана, амма шех тоьшуьйтуш, кхиъна ваьлла поэт волуш веара иза вайн литературе.\nНохчийн поэзин жовхIарех цхьаъ лара йогIуш йолу шен «Йисита» стихотворени хIетахь язйинера поэта. 1939-1940 шерашкахь зорбанера араевлира цуьнан поэзин а, гочдарийн а гуларш. Хууш ду, цо дуьххьара нохчийн матте СССР-н гимн а яьккхинийла.\nОцу муьрехь дукха а, кхиамца а къахьоьгура Гадаев Мохьмад-Салахьа оьрсийн а, советски а яздархойн произведенеш нохчийн матте гочъярехь. Гадаев Мохьмад-Салахьан «Стихаш» цIе йолу гулар 1940-гIа араяьлла. Оцу шерашкахь цо зорбане кечйина хилла стихийн, поэмийн, прозин а «Довха дог», «Безаман лирика», «ТIаьххьарлера безам», «Партизанаш», «Попан дийцар» киншкаш куьйгайозанехь йисира. Иштта Гадаевс язйинера «ЧIир екхар а, чIирхо витар а» киншка. Цунна юкъадаханчу ширачу хабарша, туьйранаша, баснеша, притчаша гойтура хIетахь литературе веана волу Гадаев Мохьмад-Салахь кхоллараллин лехамийн шорто йолуш яздархо хилар.\nБилггал хууш дац ГадаевгIеран доьзал Гезлой-эвла дIа маца кхелхина. 1913-гIа я 1924-гIа шо олий, къовсамаш а хуьлу. Амма, билггал шолгIа терахь нийса хир ду бохург бакъдолчунна дуккха а герга ду, хIунда аьлча диъ-пхиъ шо кхаьчначу берана дагадогIур дац Чуьрч-Ирзера Iалам, иштта кIорга иза цуьнан иэсехь соцур а дац. Цигахь ворхIшеран школа чекхъяьккхина Мохьмад-Салахьа. Цигара дIавахана иза Ростов-гIалара рабфаке (рабочий факультете) деша. Цигахь доьшуш волчу шерашкахь бевза цунна дуьххьара философин белхаш, иштта Кантан а, Лапласан а космогонихула хетарш-гипотезаш а. Оцу шиннан белхаш Iамош, царна тIехь талламаш беш, волало иза шен Iилманан белхаш язбан а.\nНохчийн халкъ махках даккхале цо дуккха а меттигашкахь белхаш бина.\nРабфак чекхъяьккхинчул тIаьхьа, дика хаарш долу дешархо хиларна, Ростов-гIалин крайисполкаман аппаратехь балхахь сацийра иза, амма, хIинца вайна хууш доцчу бахьанашна, цхьа хан яьллачул тIаьхьа Нохчийчу цIа вирзина.\nЦигара цIавеъча ишколан директоран болх бо цо (схьахетарехь, Аух-юьртахь (хIинца Дег1астанера Новолакск). Нажи-Юьртан райисполкоман жоьпаллин секретаран, тIаккха оццу кIоштан лаьттан декъан куьйгалхочун даржехь а хуьлу, Нохч-ГIалгIайн историн, меттан, литературин а Iилманан-талламийн институтехь Iилманан белхалочун болх а бо. ХIетахь шен дерриге дахар литературиний, Iилманний дIадала дагахь хиллачу Гадаев Мохьмад-Салахьна доьгIна ца хиллера, дерриге нохчийн халкъана санна, шен махкахь ваха. Халкъан мостагIчун иэхье цIе тиллина волу иза ГIиргIазойчу дIавигира. Оцу тIех хала даьхкинчу шерашкахь набахти чу воьллира иза дуьххьара.\nОьмаро шена еллачу 63 шеран 30 шо гергга хан набахтешкаххьий, ссылкехь а яьккхина Гадаев Мохьмад-Салахьа. Мохьмад-Салахьан кехаташа гойту иза, амнисти хилар бахьанехь, I953-чу шарахь набахтера мукъаваькхина хилар а.\nДукха хан йоццуш схьакарийна набахтехь волуш Гадаев Мохьмад-Салахьа язйинчу стихийн кхин а цхьа тетрадь. Цу тIехь ю цуьнан уггаре а тоьллачех йолчех цхьаъ «ЦIен-Берд» цIе ерг а, цунна коьрте диллина терахь а ду – 1949 шо. Гадаевн и могIанаш а ду цуьнан весетах цхьаъ. Амма шена деккъа цIена цхьаъ бен дехац цо: шен каш а, чурт а хьомечу юьртахь – Чуьрч-Ирзехь хила лаар. Ткъа дисина могIанаш дерриге а шел тIаьхьа буьсучаьрга, тIаьхьенашка, церан кIорггера гIайгIаярца яздина ду:\nУьйрашна вицвелчахь, Далла а\nБазло, бах, лахьти чохь\n… Дог мерза гул а лой, ЦIен-Берде\nДегнийн хьу ясталаш бIаьста-\n1956-чу шарахь Сибрехара уггаре хьалха цIабирзинчех вара Гадаев Мохьмад-Салахь. ХIетахь Iаламат дукха дара цо кхочушдан дагалаьцнарш. Жигара дакъалоцура цо вайн республика юхаметтахIотторехь. Цуьнца цхьаьна язйора шен керла говзарш, дуккха шерашкахь зорбане яха йиш йоцуш Iаьхкинарш арахеца кечйора. 1957-чу шарахь 3-чу классан дешархошна лерина «Дешаран киншка» кечйира Гадаевс, оцу шерашкахь нохчийн меттан Iамат а х1оттийра. Иштта, оцу муьрехь нохчийн мотт таллархочуьнца Чентиева Марьямца цхьаьна «Нохчийн меттан нийсаяздаран дошам» кхоьллира цо, амма цунна зорба ца туьйхира.\nГадаев Мохьмад-Салахь тIаьххьара набахти чу воьллира 1957-чу шарахь.\nТIаьххьара иза чувоьллинчу буса «Ленинан некъ» газето зорбатухуш хилла «Буьйсанан бере» поэмин дакъа а дешархошна ца девзира – иза а доцуш араделира Iуьйрана газета. Оццу бахьанина и поэма язъянза а йисира.\nГадаев Мохьмад-Салахь нохчийн халкъана мел чIогIа оьшуш ву бохучух кхеташ, цунна орцахъелира нохчийн къоман интеллигенци, хIетахь Н-ГI-н АССР-н яздархойн Союзан председатель волу Арсанов СаьIид-Бей коьртехь а волуш. Нохчийн литературехь Гадаев Мохьмада лелочун доккха маьIна а довзуьйтуш, цара суьдахошка дийхира, тоьпаш тоха дIакхайкхийна кхиэл муьлхха а кхечуьнца хийцахьара аьлла. И дIахьедар тидаме а эцна, СССР-н Лаккхарчу суьдо Гадаев Мохьмад-Салахь виэн кхайкхийна кхиэл ткъе пхи шо набахтехь яккха тохарца хийцира. Цул тIаьхьа и хан лахйира пхийтта шаре кхаччалц.\nКхоллараллин шолгIачу муьрехь язбира Гадаев Мохьмад-Салахьа нохчийн меттан Iилманан белхаш. Амма уьш куьйгайозанашкахь бисина.\nДIадаханчу бIешеран 80-гIа шераш чекхдовлучу хенахь бен зорбанехь арахеца ца йолийра Гадаев Мохьмад-Салахьан цIарах цуьнан говзарш. «Даймахке сатийсар» цIе йолу стихотворени дуьххьара зорбатуьйхира Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан университетан «За кадры» газет тIехь. ХIетахь дуьйна цуьнан говзарш араюьйлу «Ленинан некъ», «Комсомольское племя», кIоштийн а газеташ тIехь, «Орга» альманахехь а. Иштта I993-чу шарахь арахоьцу «Буьйсанан бере» цIе а йолуш Гадаевн гулар а. Цуьнан кхолларалла Iамо йолийра школашкахь а, университетехь а.\nШа набахтера мукъаваьллачул тIаьхьа эха шарахь бен ца вехира Гадаев Мохьмад-Салахь. 1972-чу шарахь ша винчу Чуьрч-Ирзехь кхелхира иза. Цигахь ду цуьнан каш а, чурт а, цунна ма-лаъара, цо са ма-тийссара:\n«Цигахь диънера ас бераллин той,\nПепнаш кIел тIулг богIий, гонаха\nБезамна бIарлагIа елаш цигахь.»\nХалахета иза тахана вайца воцуш, иштта боккха дагахьбалам бу цунна ша дийна а волуш шен гулар зорбатоьхна ца гар а. Делахь а, вай тешна ду, Гадаев Мохьмад-Салахь гуттаренна а вуьсур ву нохчийн халкъан иэсехь, шен къоман санна, бохаме, декъаза кхоллам язбелла стаг санна, шен халкъан, Даймехкан бакъволу патриот, похIма долу поэт, Iилманча санна а.\nКоличество подписчиков: 19487


Нохчийчоьнца а, Кавказца а боьзна рогIера сацам бина Страсбургерчу Кхело\nЕвропера Адамийн Бакъонийн Кхело Оьрсийчоь бехке йина, ши эзар хьалхара а, ши эзар пхиалгIачу а шерашкахь Нохчийчохь 14 стаг тIепаза вайъарна а, Нохчийчохь а, ГIебарта-Балкхаройчохь а доьзалан бакъонаш талхорна а.\nКхело шен беа сацамехь чIагIдо, Оьрсийчоьно церан гергарчеран декъий дIадаохка дIа ца даларца, церан бакъонаш йохийна, аьлла. И аьлла хаам бина «Правовая инициатива по России» а, цуьнан накъосталлин «Астрея» организацино а.\nАхматов, кхинберш а Оьрсийчоьнна дуьхьал бохучу гIуллакхехь, Кхело 7 латкъам цхьаьанатоьхнера, Нохчийчохь оьрсийн эскархоша лецначул тIаьхьа тIепаза вайначу 14 стеган 27 гергарчо бина болу. Кхело бинчу сацамца, и нах шайн хIусамашкара оьрсийн эскархоша дIабигина бу, хIоттийна комендантан сахьт а долуш. Эскархой гIагI-диллинчу машенашкахь а, кхечу тIеман техникица а бахана хилла нехан хIусамашка.


Исламан Нур - Свет Ислама - Жайнийн цIа\nКъинхетамечу, Къинхетамбечу АллахIан цIарца!\nЖайнин цIе: Кегийчарна а, баккхийчарна a хаа дезаш долу хаттарш-жоьпаш\nЯздинарг: Шайх Салим ибн СаIд ТIавил\nАрадаьлла шо: 2019 – 1440хI\nЖайнин цIе: Iумдатул-ахькам мин калами хайрил-анам\nЯздинарг: Абу Мухьаммад Iабдул ГIани ибн Iабдул Вахьид ал-Макъдиси\nАрадаьлла шо: 2018 – 1440хI\nКхо бух а, церан тоьшаллаш а - хаттар-жоп\nЖайнин цIе: Кхо бух а, церан тоьшаллаш а (Дезткъе итт хаттар-жоп)\nКечдинарш: ИбрахIим IабдахI аш-Шарфави ал-Масри\nЖайнин цIе: ЙИЪ БАКЪО\nАрадаьлла шо: 2018 – 1439хI\nЖайнин цIе: Суннатан баххаш\nЯздинарг: Ахьмад Ибн Хьанбал\nХастам бо вай ваьш кхоьллиначу АллахIана! Цуьнгара гIо а, гечдар а доьху вай! Вайн синоша хьоьхучу вонех а, вайн къилахьчу гIуллакхех а лардар доьху вай Цуьнга!\nАллахIа нийсачу новкъа нисвинарг аддаме а тиларан новкъа а ваккхалур вац, ткъа Цо тиларчу вигинарг аддаме а нийсачу новкъа а ваккхалур вац.\nАса тоьшалла до: АллахI воцург кхин дела цахиларца. Ша цхьаъ ву И, Шеца цхьа а накъост воцуш.\nАса юха а тоьшалла до: Мухьаммад (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна!) Цуьнан лай а, элча а хиларца.\nЛараме ешархо! Ахь каралаьцна долу тептар Сийлахьчу Къуръанан Iаьрбийн маттара нохчийн матте гочдина ткъе пхеалгIа (25) жуз ду.\nАллахIа гечдойла гочдархочунна а, нисдиначунна а, церан дайшна а, наношна а, массо бусалбанашна! Амин!\nРедактор: Абу Ахьмад\nАрадаьлла шо: 2015 – 1436хI\nЛараме ешархо! Ахь каралаьцна долу тептар Сийлахьчу Къуръанан Iаьрбийн маттара нохчийн матте гочдина ткъе ялхалгIа (26) жуз ду.\nЛараме ешархо! Ахь каралаьцна долу тептар Сийлахьчу Къуръанан Iаьрбийн маттара нохчийн матте гочдина ткъе ялхалгIа (27) жуз ду.\nЛараме ешархо! Ахь каралаьцна долу тептар Сийлахьчу Къуръанан Iаьрбийн маттара нохчийн матте гочдина ткъе бархIалгIа (28) жуз ду.\nТабарак 29-гıа жуз\nЛараме ешархо! Ахь каралаьцна долу тептар Сийлахьчу Къуръанан Iаьрбийн маттара нохчийн матте гочдина ткъе уьссалгIа (29) жуз ду.\nIамма 30-гıа жуз\nЛараме ешархо! Ахь каралаьцна долу тептар Сийлахьчу Къуръанан Iаьрбийн маттара нохчийн матте гочдина ткъе итталгIа (30) жуз ду.\nАрадаьлла шо: 2013 – 1435хI\nКъуръанан дозалла 40 хьадис\nИслам-динан тайп-тайпанарчу дакъошха лаьцна шовзткъа хьадис чохь гулдина жайнаш яздар хьалха-хьалха заманашкахь дуьйна схьадогIуш Iеламнехан Iадат ду. Церан лорах вахаран нигатца а, АллахIерчу йоле, Цуьнан къинхетаме сатесна а, хIокху бух цIенчу хьадисехь «…Шух кхузахь волучо хаам бойла кхузахь воцучуьнга» бохург кхочушдаран Iалашонца а, хIокху жайнахь вай а гулдина Сийлахьчу Къуръанан дозаллех лаьцна нуьрах лепа шовзткъа хьадис.\nХIокху жайнарчу хьадисаша гойтур ду Сийлахь Къуръан дешар а, хьехар а, Iамор а беркате Iамал хилар. Дуьненахь а, эхартахь а пайда хедан боцу Iамал хилар а. Доьшучуьнга синтем боссош а, маликаша и доьшучеран гуламаш лоьхуш йолу Iамал хилар а. И доьшучуьра шайтIанаш довдуш хилар а. И доьшург бозбуунчийн вонех ларвеш хилар а. И хууш берш ламазехь хьалхабаха уггаре а хьакъ берш хилар а. Цул а сов цуьнгахь адамийн дегнашна дарба, синошна синтем хилар а. Кхин а мел ю беркатечу Къуръанан дикаллаш, мел йийцарх а кхачор йоцуш?!\nЦундела хIара санна долу жима жайна тоьийла дац Къуръанан беркате дикаллаш йийца, сийлахь-баккхийра пайданаш бийца.\nАрадаьлла шо: 2014 – 1436хI\nАл-Хьафиз ибн Хьажар ал-Iаскъалани\nАрадаьлла шо: 2012 – 1434\nИмам Абу ЖаIпар ат-ТIахьави\nАрадаьлла шо: 2011 – 1432\nАрадаьлла шо: 2012 – 1433\nНохчийн Iаьрбийн, Iаьрбийн нохчийн къамел\nХIара къамел Iаморан жайна Iаьрбийн моттIамочу нохчашна а, иштта нохчийн моттIамочу Iаьрбашна а лерина ду. КъамелIаморан жайна, шена чу тайп-тайпана темийн боккха барам чулацарал совнаха,дешархойн шуьйрачу гонна хьажийна ду.Къамел Iаморан жайнин дIахIоттамо иштта таро ло лексикан дакъойн къепенан гIоьнца уггаре а даьржина долу нохчийн а, Iаьрбийн а дешнаш а, дешнийн цхьанакхетарш а ладам боллуш а, кхоччуш а карадерзо. Кху къамел Iаморан жайнин джумлашна,дуккхаъчу дешархошна лууш дерг тидаме а эцна, транскрипцин хьаьркаш хIиттийна.Транскрипци дIа а нисйина, Iаьрбаша дечу къамелана герга ялийна, йозанехь ма-хиллара а йоцуш. Масала, яздийриг «м́а исмука» делахь, Iаьрбаша олу «ма-смук», ткъа яздийриг «кам уджрату хIáзихIи-ль-гIурфати ли-йаумин в́ахьидин?» делахь, Iаьрбаша олу «кам уджра хIáзихIи-ль-гIурфа ли-йаум в́ахьид?» иштта дIа кхин а. Къамел Iаморан жайна кху заманахьлерачу меттанийн буха тIехь хIоттийна ду. Цо йовзуьйту нохчийн а, Iаьрбийн а меттанийн уггаре карарчу хенахь мехала йолу лексика. Кху кIамел Iаморан жайнин коьрта Iалашо ю дешархошна нохчийн а, Iаьрбийн а меттанашкахь вовшашца тIекере хиларна гIо дар.\nХIара къамел Iаморан жайна нохчийн-Iаьрбийн а, Iаьрбийн-нохчийн а дошам тIехоттарца кхочушдина.\nДела цхьаъ варан жайна\nХIокху жайно Iамадо: уггаре коьрта долу Дела цхьаъ вар, динан бух лоруш долу «Кхин дела вац АллахI бен, Мухьаммад Цуьнан лай, элча ву» боху дешнех нийса кхетар, цуьнца Iамал муха ян еза, АллахI реза хир волуш муха ала деза, иштта ширк а, ширкан тайпанаш а, хIунда аьлча, ширк ду - дуьне а, эхарт а дакъаза доккхуш дерг, ван ма-веззар АллахI цхьаъ вар а, бусалба стага шен иман а, Iакъидат а муха лардан деза а, доIанаш цхьана АллахIе дан дезаш хилар а, бала дIаайбар а, гIо даитар а, оьрца доссор а – цхьана АллахIан карахь хилар а, бIаьрг ца хилийта а, цхьана пайдане сатесна а лагжайнаш а, хIайкалш а охкаран хьукма а, шен хьашташкахь цхьана АллахIе верза везаш хилар а, болх Цунна тIебиллар а, бозбуунчаллех а, хиндерг хаьа бохучарех а, пал туьйсучарех дерг а, беллачаьрга кхайкхар а, цаьрга тIера баланаш дIаайбар дехар ширк хилар а, дитташкара а, тIулгашкара а беркате сатийсаран хьукма а, доьгIначунна оьгIаз эха ца магар а, дуйнаш дукха даарах дерг а, суьрташ дахкар даккхийрачу къинойх къа хилар а, ширк хьадолу хьостех цхьа хьост хилар а, кешнаш даздан а, царна тIехь гIишлош ян а, уьш лаьттара лекха хьалаийдан ца магар а. Доццу аьлча, цIенна АллахI цхьаъ муха ван веза а, ширках муха лардала деза а, Iакъидат цIена муха латтон еза а.\nХьоме бераш! «Пайхамаран ишкол» цIе йолу хIара жима жайна шуна лерина кечдина оха, хIокху жайнин гIоьнца шуна довзийта: АллахI а, Цуьнан элча Мухьаммад а муха веза веза а, муха лара веза а; нахаца муха хила деза а, хьарам-хьанал муха къастон деза а; да-нана,йиша-ваша, гергарнаш муха лара беза а. Боккъал а оьзда, г1иллакхе бусалба муха хила веза а Iамадо хIокху жайно. Беран дог а, ойла а, олург а, лелар а, хьажар а, охьахаар а, хьалагIаттар а, чу-ара далар а, тIекере далар а, духар а оьзда муха хир ду аIмадо хIокху жайно. ХIунда аьлча пайхамара (АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «ЦIоналла ах дин ду». Хьоме бераш! Къоман тIаьхье!Юкъараллин ирс! Вай тешна ду-кха шу кхуьург хиларехь: АллахIана а, элчанна а муьтIахь долуш, пайхамар везаш, дас-нанас аьлларг деш, йиша-ваша дезаш,гергарлонаш лардеш, гонаха болучарна пайдехь долуш, къинойх гена дуьйлуш,ламазехь леррина долуш, эхь-бехк долуш,шалхонаш йоцуш, мотт цIена лебеш, Делах кхоьруш, Iамал-Iибадат дукха дезаш, Дела хьехор алссам долуш... Хьоме бераш! Шун хаза кхиарах доьзна ду-кха: юкъараллин ирс, оьздангалла, хIусамаш гIиллакхо худар,вовшех дог лозу чкъор а хилла дахар, вониг деъначу муьлххачу а хIусамехь дакъа кхачар...\nБусалба беран гıиллакхаш\nТхан хьоме жима чкъор! Хьалакхуьу кегийрахой! Шуна лерина кечдо оха хIара «Бусалба беран гIиллакхаш» цIе йолу, жима жайна. Шун бераллин хене хьаьжжина дагахь латтон атта хилийта, доца дацдина а хIоттийна вай хIара мехала жайна. ХIокху жайно кхиазхойн верасашна гIолоцург хиларах тешна ду вай: берашна динан хаза гIиллакхаш довзийтарехь а, динан оьздангаллех кхеторехь а, тIекхуьучу кхиазхойн чкъор кхетош-кхиорехь а, хIунда аьлча тахханехь кхетош-кхиоран гIайгIа ца бахь – ткъа кхана, вайн юкъаралла дIахIуттур ю, акхаройн а, дийнатийн а амале а йирзина. Имам ибн ал-Къаййима (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла: «Шен берана пайдехь дерг Iамор тIаламбоцуш дитиначо а, иза тесна дитиначо а - кхин дойла йоцуш, доккха зулам дина. Дукхах долчу берийн талхар а, церан хьокъехь ледарло яр а, динан парзаш а, суннаташ а Iамонза дисар а - дайн бехкенна ду…».ХIокху жимачу жайно дайшна-наношна а, берийн верасашна а, доьзалан дайшна а гIо лоцур ду, шайна хьалха долчу берашна динан исбаьхьа гIиллакхаш Iаморехь. ХIокху жайно хьоьху: ДIавижаран а, самаваларан а гIиллакхаш, нишка дахаран гIиллакхаш, хIума яаран а, хи маларан а гIиллакхаш, некъан гIиллакхаш, машенна тIехааран гIиллакхаш, тIе хIума йохаран гIиллакхаш, хIусамера ара-чуваларан гIиллакхаш, салам даларан гIиллакхаш, пурба даккхаран гIиллакхаш, маьждиг чу вахаран гIиллакхаш, гуламан гIиллакхаш, цомгаш хиларан а, цомгашчуьнга хьажа дахаран а гIиллакхаш, КIурIанаца хила деза гIиллакх, АллахIан элчанца хила деза гIиллакх, деца а, ненаца а хила деза гIиллакх.\nСтаг жоьжагıате вохуьйтуш долу 33 бахьана\nХIара «Стаг жоьжагIате вохуьйтуш долу 33 бахьана» дуьйцу жайна яздиначу Шайх Iали Ахьмад Iабдул-Iалий атI-ТIахIтIавийс юьхьаралаьцнарг - хIора адамо а йицъян йиш йоцуш, коьрта агIо ю. ХIунда аьлча цо хIокху жайнахь дуьйцу жоьжагIате стаг вохуьйтуш долу бахьанаш - АллахIа шайн догIмаш а, шайн аманат дина доьзалш а царех кIелхьара бохийла аша, аьлла, кхайкхам бина хилла долу. Къинойн бохамаш Iаламат дукха бу. Масална хьахор вай царех цхьаберш. Стага къинош летор бахьанехь: ШарIан Iилма дагахь ца лаьтта цунна. Къоьлла йогIу цуьнга. ГIуллакхаш халачу довлу цуьнан. Къинош леторо кхин а къинош летон вала эвхьаза воккху иза. АллахIана гергахь сийсаза волу иза. Элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) неIалтана кIел воьду иза. Элчанан а, малекийн а доIанашна юкъара волу иза. Латтанаш текха, мехкаш дегадо. Декъаза валар хуьлу цуьнан. Хораме дахар а, кошан гатто а хир ю цунна. АллахIана гергахь «Iеса лай» аьлла цIе а хир ю цуьнан. Къинош леточуьнан оьмар яцло, беркатаза дахар а хуьлу цуьнан. Эхь дIадоккху къиноша юкъара. АллахIа дIатосу къинош леториг. ШайтIанан йийсаре воьду иза. Далла гергахь а, нахана гергахь а сий дов цуьнан.


Сент-Этьенн-дю-Рувр ю хIинца йоьлхург\nКилсна тIе а куьг хьош хилча...\nГерзана арсаш карахь долчу шина стаго Францерчу Норманди лаьттахь Iуьллучу Сент-Этьенн-дю-Рувре цIе йолчу жимчу гIаларчу килсанахь закъалтана нах лаьцна боху хаам шинари дийнахь делкъа хена баьржира. Кериста мозгIар а, килсан белхахо йолу ши зуда а, килсанахь ламазна чубахана болчу меттигера кериста дин лелочарах ши стаг ву талорхоша лаьцнарг аьлла бара и хаам.\nТIаьхьарчу кIирнашкахь дукха нах бойъуш, дукхачарна чевнаш а еш, масала доцу терроран тIелатар лайначу Францин урхаллин куьйгалла а, полисхойн баккхий ницкъаш а дIагулбелира цу жимчу гIала. Вахара цига иштта оцу сохьта Францин президент Олланд Франсуа а, чоьхьарчу гIуллакхийн министр Казнев Бернар а.\nХье ца луш къаьстинчу хиллачуьн сурт иштта ду. Ши стаг, хьахийна ма-хиллара, карахь даккхий арсаш а долуш чу иккхинера делкъа хан хуьлучу хенахь меттигерчу килсана. Цу чохь цу хенахь нисвелла мозгIарий, кхин диъ адам шайн ницкъе дерзийначул тIаьхьа цхьана зудчуьнна- мозгIарна яда кадаьллера. Арахь орца даккха а, полисхошка хаам бан а иза кхиинчул тIаьхьа цу килсана гобинера иттанаш Iедалан векалша.\nСахьтана а ца яхъелла йолу полисхойн лерина операци чекхйаьлча, ший а талорхо вийнера. Амма и шиъ кхиинера, шаьшна лаьцначарех цхьа мозгIар вен а, - полисхоша чIагIдарехь, цара цунна урс хьаькхнера, - ткъа иштта кхин шина закъалтана арсашца чевнаш ян а. Лазийначех цхьаъ чолхечу хьолехь лоьрийн цIийна кхачийна, иза валаран-висаран дозанехь ву аьлла дIахьедар дина Iедалан векалш.\nШина зуламхо ший а 19-20 шераш долуш хилла. И шиъ Iарбойн мехкашкара орамаш долу Францин ши вахархо ву. Царех цхьаъ хьенан мила ву дукха сиха къастийра Iедалхоша. Цуьнан цIе юкъараллина а, журналисташна а цкъачунна йовзуьйтуш яц полисхоша, цу стеган дахаран некъан цхьайолу башхаллаш а, голатохарш а йовзийтинехь а.\n19 шо долу и жимстаг Сент-Этьенн-дю-Рувре гIаларчу полисхошна а, къайлахчу сервисашна а дика вевзаш хилла тIаьхьарчу масех шарахь шен радикалан хьежамаш бахьана долуш. Даханчу 20I5-чу шарахь шозза лаьцна хилла иза Iедалхоша Шема, ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанах дIакхета дагахь новкъаваьллачуьра.\nЦу Iалашонца цо шена харцахьчу цIарца легала доцу документаш даьхна а хилла шозза а. ШозлагIа лаьцначул тIаьхьа Францин джихадхойх я цаьрца озабезам болчу нахах долчу низамца догIуш ма-хилла, иза полисхойн тергамехь хилла, хIусамера арест долучу хьесапехь Iер-вахар долу гIуда тоьхна а хилла цунна.\nЦул совнаха, когах тоьхна электро-буржал а хилла цуьнгахь, Iедалхошна иза маца-мича воьду бохург тергал дан аьтто луш долу. И буржал, ала дашна, цо шинари дийнахь килса чохь цIий Iаночу хенахь а цуьнца долуш хилла. Муха дан аьтто баьлла цуьнан ша динарг, иза полисхойн тергонехь а хилча, цо лелориг цу буржалийн гIоьнца мелла а тидамехь латтон Iедалхойн йиш а хилча боху хаттар цкъачунна жоп доцуш ду.\nЦу юкъана, полисхойн лерина операци чекхйаьллачул тIаьхьа килсанахь зулам динарш ДаIишан агIончаш бу аьлла дIахьедар дира Францин президенто Олланд Франсуас. Даима а ДаIишан талорех лаьцна дуьненна дуьйцучу цу тобан официала зурма санна ларалуш йолчу Iамакъ интернет-агенталло а дIахьедар дира, килсана тIелатар динарш ДаIишан салти бу аьлла.\nДаIишан агIончаш зуламхой хиллехь я, ца хиллехь а, тешаша чIагIдарехь, цара шайн тIелатар дечу хенахь АллахIу акбар бохуш мохь бетташ хилла. Гучу суьртехь, шайн дагахь Делан дош даржош а, джихадехь дакъалоцуш а хилла и шиъ.\nАмма бусулба динца цхьаьна ца догIу и тайпа къизаллаш а, и тайпа зуламаш а бохуш дела денна аьлча санна дуьйцу ислам динан Iелимаш а, дешначу наха а. Боху иштта Францехь Ницца -гIалахь нохчийн -гIалгIайн ассоциацин куьйгалхочо Магамадов Рамзана, хIунда аьлча Сийлахьчу КъурIанна чохь а, Элчан, Делан салам хуьйла цунна, суннатехь а магийна дац бехк боцучу нехан цIи й Iанор.\nМагамадов: „Вайна хаа дезаш цхьа хIума ду- АллахIан, субхьана ва таIала, КъурIан чохь а, Элчан Суннатца а доцу, ца магош долу хIумнаш ду уьш. Цу наха лелош долу хIума бусулба нахана дуьхьал, царна зе деш, царах бIаьрг бадош хIума ду. Дин исламо леладе бохуш лелош хIума дац тахана цу наха лелош дерг, иза сийсаздеш лелош хIумнаш ду. АллахI Дала нисдойла вай!“\nЦу юкъана килсанахь къиза мозгIар вер а, нах закъалте лацар а дийцаре до Европерчу юкъаралло а, пачхьалкхийн урхаллин векалша а. Цхьаццаболчу политикаша и зулам бахьана долуш Францин низамаш хийцадеза, уьш ка ма -доллу чIагIдеш, бохуш кхайкхамаш бо.\nИштта, масала, цу пачхьалкхан президент хилла волчу Саркози Николяс, хIинцалерчу Францин урхаллин ира критика а еш, элира кхаари дийнахь, масех бутт балале и террор сацон некъаш карон деза мехкан куьйгаллина, аьлла. „ХIара тIом бу, цундела вайн кхин дан хIума дац, къовсамехь дакъа а лаьцна, тола ца тоьлча. Вайн мостагIчуьнгахь я табуш я яц, я морал а яц, я дозанаш а дац“, - элира цо.\nГерманин арахьарчу гIуллакхийн министро Штайнмайер Франк-Валтеро а емал дира 84 шо долу воккха стаг- мозгIар вер. „Фанатийн цабезам ур-атталла килсанах а, Делах тешачу нахах а хьакхалуш бу. Амма вай вешан мехаллаш а, вешан маршо а, вешан Iер-дахаран кеп а дIалур яц цхьанна а“, - элира цо.


Сатуева Сацита йина 1955-чу шарахь Казахстанехь, Семипалатинск г1алахь. 1973-чу шарахь Хьалха-Мартанан 3-г1а юкъардешаран школа чекх а яьккхина, воспитателан, цул т1аьхьа хьехархочун болх беш а йолуш, Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетехь физико-математически факультет кхиамца чекхъяьккхира Сацитас. 2000-чу шарахь Хьалха-Мартанан к1оштан дешаран декъан (х1инца дешаран урхалла) куьйгалхо х1оттийра.\nСатуева Сацита доккха зеделларг а, шуьйра хаарш а долуш белхан дика говзанча а, каде куьйгалхо а ю. Дуккха а шерашкахь Сацита шен белхан декхаршца дика ларорна, цуьнан къинхьегаман кхиамаш билгалбаьхна «Российски Федерацин юкъарчу дешаран сийлахь белхахо», «Нохчийн Республикан хьакъ йолу хьехархо» ц1ераш тохкуш. Ткъа иштта «Къинхьегамца билгалъяларна» а, «Профсоюзан сийлахь белхахо» а, кхин а мидалш а, Нохчийн Республикан а, министерствон а, к1оштан администрацин грамоташ а, кхидолу совг1аташ а делла Сатуева Сацитина.\nХьалха-Марта нохчийн къоман исторехь доккха маь1на лелийначу вайн яккхийчу шахьарех ю. Х1окху к1оштара бевлла махкахь ц1е яххана бевзаш болу дешна нах, шайхаш, политикаш, яздархой, 1илманчаш. Масала, эвлаяъ Яндаров Солса-хьаьжа, яздархой Бадуев Са1ид, Сулейманов Ахьмад, Бексултанов Муса, 1илманчаш Яндаров 1андарбек, Овхадов Муса, Вагапов 1аьрби, пондарча Димаев 1умар, хелхарча Ахмадов Рамзан, композитор, иллиалархо Даудов Рамзан иштта кхин д1а а.\nХьалха-Мартанан к1оштан бахархойн барамца республикехь яккхийчех ю.\nХьалха-Мартанан к1оштан дешаран урхаллина юкъайог1уш 1 гимнази а, 31 юьззина юкъардешаран школа а, 1 ООШ а, 1 суьйренан школа а, 9 т1етоьхначу дешаран учреждени а ю.\nДийнахь доьшуш 22067 бер ду, суьйранна доьшуш – 564, кружокашкахь а, секцешкахь а дакъалоцуш 7000 сов бер ду.\nУрхаллин учетехь 3248 заь1апхой-бераш ду, царах 53 ц1ахь 1амош, 12 дистанционни дешаран компьютерш йолуш бу.\nК1оштан дешаран системехь болх беш 1267 хьехархо ву, царах лакхара категори йолуш – 549, 1-ра категори йолуш – 196, 2-г1а категори йолуш – 327 ву.\nЛакхара дешар дешна 1067 хьехархо ву, юккъера лерина дешар дешна 417, юккъера дешарца верг – 99.\n6 школехь капитальни тодарш дина, цхьана школана г1ишло ян йолийна, вукха школашкахь кир-басарш а дина.\n«Массо а школа (3 йоцург) ц1еяларан сигнализаци йолуш ю, 31 – чуьра а, арахьара видеотергаман системаш йолуш а ю, – бохуш дуьйцу дешаран Урхаллин хьаькама Сатуева Сацитас. – Х1ора дешаран шарахь х1отточу белхан планаца школийн администрацешна а, хьехархойн коллективашна т1ехь тидам латтабар а, дешархойн хаарийн мониторинг а хьо д1а. Д1адаханчу шарахь школашкахь долу белхан а, дешаран а г1уллакхаш 25-за теллина, оцу талламийн жам1ашка хьаьжжина справкаш а, омарш а х1иттийна, хьехархойн коллективашкахь уьш дийцаре а дехкира. Талламаша гайтира дешаран системехь, коьрта долучунна г1уллакх дийно-дийно дикачу аг1ор лесташ хилар а.\n2011-чу шарахь ЕГЭ-хь дакъалоцучарех аттестацех чекх ца бевлларш нийсса ах жимбелла ши шо хьалхалерачул.\nИлла-билла а яла еза 2 экзамен д1аяларехь 100% жам1аш гайтира: №5 гимназис, Хьалха-Мартан т1ерачу №7, Олхазар-к1отарарчу №1, №2, Гихт1арчу №2, Гехичуьрчу, Г1оййистерачу, Шалажерчу №1, №2 йолчу школаша, ткъа №7 йолчу школо 94% сов жам1аш гайтира. Стохкалерчуьнга хьаьжча, дикка жам1ийн гайтарш хьалаайинера кхечу школаша а.\nКхоъ дашо а, цхьаъ дато а мидалш а ехира. Тхан к1оштанера лакхарчу дешаран заведенешка деша д1ах1оьттира 339 дешархо вайн республикехь, 94 – Россин вузашка. Тхан урхаллехь кружокашкахула, секцешкахула, факультативашкахула пох1ма долчу берашца беш урокашкахь боцу болх бу. Цуьнан жам1 олимпиадашкахь, фестивалашкахь, конкурсашкахь дакъалацар ду. Д1адаханчу шарахь школан муьрехь толамаш а баьхна олимпиадашкахь дакъалоцуш 840 дешархо вара. Декъашхоша дика хаарш гайтира нохчийн меттан, литературан, оьрсийн меттан, литературан, историн, бакъонан, обществознанин, биологин предметашкахула. Царах 50 толамхо а, 113 призераш а хилира.\nИнтеллектуальни ловзарша берийн кхетам мелла а лакхабоккхий хууш, оха аьтто бо дешархойн цу юккъахь дакъалаца. Масала, КВН, «Брейн-ринг», «Къона эрудит». Дика кхиамаш бехира к1оштарчу дешархоша «Умники и Умницы» олучу телевизионни ловзарехь. «Берийн кхетош-кхиорехь доккха дакъа лоцу т1етоьхначу образованин учрежденеша а. Масала, кхерчо (ДДТ) республикански берийн кхоллараллин фестивалехь дакъа а лаьцна призерийн меттигаш ехира: вокал – 2 меттиг; хореографи – 2 меттиг; сольни лакхар – 3 меттиг; исбаьхьаллин дош – 3 меттиг; инструментальни лакхар – 2 меттиг.\nИштта Правительствон кегийрхойн комитето д1аяьхьначу «Хьоме г1ала» ц1е йолчу республикански фестивалехь 3 – г1а меттиг яьккхира берийн кхоллараллин кхерчан кхиархоша. «Изобразительное искусство» бохучу конкурсехь – 3-г1а, суьртийн выставкехь «Февралан эхо» – 2-г1а меттиг (кегийчеран тоба), хьалхара меттиг (баккхийчеран тоба) яьккхира.\nДешархойн кхетош-кхиоран балха т1ехь коьрта аг1о бусулба динан а, нохчийн г1иллакх-оьздангаллин а буха т1ехь кхиор ду. Цунна т1едоьг1на дуккха а мероприятеш йо Ненан, Нохчийн Зудчун, Нохчийн меттан деношна лерина. Нохчийн яздархошца, поэташца цхьанакхетарш, конференцеш, диспуташ йо. Патриотизм кхиорехь 1елам нахаца, администрацин белхахошца, нуьцкъаллин структурийн белхахошца, патриотически клубашца, иштта кхечаьрца а цхьаьнакхетарш а до. Школийн а, к1оштан а, «Т1арикъатан бух», «Ас Ислам 1амадо», «Устазийн а, шайхийн а дахар девзаш берш» боху конкурсаш йо.\nСпортехь а бу кхиамаш. Даханчу шарахь юкъардешаран школийн дешархошший, ДЮСШ-н кхиархоший – 24 республикански, 8 ерригроссин, 1 дуьненаюкъарчу тайп-тайпанчу спортан къийсадаларшкахь дакъалецира, лакхара толамаш а бехира. Цхьана дешаран шарахь 50 спортан мастеран кандидат, 8 спортан мастер а кечвира. №5 йолчу гимназин баскетболан команда НР-н ц1арах президентан къийсадаларшкахь а, СКФО-н хьалхеяккхарехь а дакъа лоцуш а йолу 8 шо ду.\n2 эзар сов бер стохка сада1а а дахийтира оха.\nАс лакхахь дийцинарг (кхин дуккха а дийцаза а дисна) тхан кхиамех ду, амма уьш тхоьга бахабелла вайн республикин Куьйгалхо Кадыров Рамзан бахьана долуш, цо массо к1ошташкахь санна, тхо долчохь а къахьега а, деша а дика хьелаш кхолларна.\nБолуш бу тхан лазамаш а, кхачамбацарш а. Уггар хьалха, школаш цатоаро ч1ог1а ницкъ бо хьехархошна а, дешархошна а. Классаш т1ех юьзна хуьлу, цо дешаран низам галдоккху. Уггар хьалха – Хьалха-Мартан чохь а, Г1ойт1ахь а 5 школа т1еоьшу. Хьехархой а бац тоьаш, уггар хьалха математикин, физикин, кхечу пачхьалкхан меттанийн а. Цхьацца йолчу предметийн хаарийн т1ег1а хиладезачул а лахара ду цхьайолчу школашкахь.\nЧ1аг1бан безаш урхаллин материально-технически бух а бу. Ледара болх беш ю дай-нанойн комитет а. Амма массо х1ума а цхьаьнца дустарца девза. 40 шо кхочуш ду со дешаран системехь болх беш йолу. Тахана санна хазачу, ц1еначу, йовхачу чоьнаш чохь цкъа а дешна дац вай а, вайн бераша а.\nТ1екхуьу чкъор дешна ца хилар шайн бехкенца бен диса йиш йоцуш хьелаш ду тахана. Тхо – хьехархой-м оцунах кхетара, амма дай-наной кхета а лаьара. Х1унда аьлча оха луш дерг коьрта долучунна 1илма ду, цара дала дезарг г1иллакх-оьздангалла, иман-ислам ду. Ткъа уьш ца хилча 1илманах а дан х1ума дац. Х1ора гуламехь иза цаьрга д1акхачо г1ерта тхо, школехь а, ц1ахь а бераша лелон дезарг дуьйцуш, царна 1уналла дар доьхуш. Бахамна т1аьхьа а девлла, бераш тергал а ца деш леларш бу дуккха а. Шортта яа-малий, тоьлларг, хьехархойн а доцург, барзакъ а, езачух телефон а, шен ка ма-деллинехь машен а эцча, шен бер ша ч1ог1а леладо моьттуш берш дукха бу-кх, халахеташ делахь а.\nБерана коьртаниг – 1илма 1амадар, дуьне довзийтар, хьарам-хьанал къасто хаар, г1иллакх-оьздангалла хилар дуйла ца хууш болчарна шаьш шайн берашна деш дерг дика доций ца хаьа. Ц1ахь хьоьхуш цхьаъ долуш, тхо кхин 1амо г1ертарх г1уллакх ца хуьлу.\nЦундела сан кхайкхам бу-кх массо а дай-наношка: совдаккхийша шайн берашна т1ехь 1уналла дар, царна даима г1иллакх-оьздангалла хьоьхуш, церан синошца иман, эхь-бехк кхиош, уьш деша а, къахьега а 1амош. Цул дика болх аш шайн берашна бойла а яц. Кхана царна карон дерг и ду. Дала аьтто бойла шун!», – дерзадо Сатуева Сацитас шен къамел.


А320 кема дохорна бехке хила мега аэробусан шолгIа пилот\nЗазадоккху-бутт 26, 2015\nФранцерчу Алпашкахь охьадоьжначу А320 аэробусан шолгIа пилот и кема дохо дагахь хилла аьлла дIахьедар дина Францин прокуратуро. Марселан прокуроро Робэн Бриса дийцарехь, кеманан хьал дIаяздечу аппарато гойтуш ду шолгIачу пилото, 28 шо долчу Германин вахархочо Любиц Андреаса кема леррина чухаьхкина хилар. Кема дохале жимма хьалха цхьа пилот араваьлла хилла кабини чуьра.\nЮхавеача цуьнан аьтто ца баьлла кабинин неI схьаелла. Иза леррина дIакъевлина хилла чухула. Прокуроро дийцарехь, кема лаьттах кхетталц Любиц дийна хилла. Рекордер тIехь хезаш ду цо садоьIуш. Хьалхо цуьнга ладоьгIна волчу кема дохар толлучу эпсаро дIахьедар динера The New York Times газете, диктафон тIехь хезаш ду пилот кабини чуваха гIерташ неI етташ хилла хилар аьлла.\nБарселонера Дюсселдорфе доьдуш долу Germanwings авиакомпанин кема чудеана Зазадоккху-беттан 24-чу дийнахь. Цу лайнер тIехь хилла 150 стаг, коьртачу декъана Германера а, Испанера а бахархой. Уьш берриш белла.


Путина а, ЭрдохIана а барт бина шайн юкъаметтигаш тоян\nЭрдохIан Реджеп а (аьрро), Путин Владимира а комбосурт.\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира а, Туркойчоьнан президенто ЭрдохIан Реджепа а телефонехула барт бина цхьаьнакхета. Цунах лаьцна хаам бина Туркойчоьнан куьйгалхочуьнан сайт тIехь.\nТукройчоьнан президентан ЭрдохIан Реджепан сайт тIехь динчу дIахьедар тIехь аьлла ду шина лидеро барт бина хиларх лаьцна, юкъаметтигаш латто а, цхьаьнакхета а. И цхьаьнакхетар маца хир ду цкъачунна аьлла дац.\nВВС-но дийцарехь, Путин Владимира шен ЭрдохIан Реджепаца хилла дагадовларш дIадирзича дош делла, Оьрсийчоьнан Iедало туркойн министраллашца дийцарш дIахьура ду аьлла, шина пачхьалкхана юкъахь йохка-эцар а, экономикехь юкъаметтигаш а юхаметтахIиттор Iалашонца.\nЦул сов, Кремл дагахь ю Оьрсийчура туристашна Туркойчу баха доьхкаш бина сацам юхабаккха. Кремлан зорбанан сервисо бинчу хаамца, Оьрсийчоь лууш ю Туркойн пачхьалкхо Оьрсийчоьнан махкахойн кхерамазалла ларъян кхин а алсам гIулчаш яхар.\nЭрдохIанца къамел деш Путина емалдина 41 стаг а вуьш, Истанбулерчу Ататаюркан цIарах йолчу дуьненаюкъарчу кеманпортан тIелатар дар. Шина а президенто юха а дIахьедар дина Оьрсийчоь а, Туркойчоь а кхин дIа а дагахь ю терроризмаца къийсам латтон аьлла.\nКхаарин дийнахь хаьлхо Оьрсийчоьнан президентан зорбан секретаро Песков Дмитрийс хаам бинера, Путина а, ЭрдохIана а телефонехула къамел дина аьлла. Цу тайпа дийцарш дуьххьара хилла цу шина лидерна юкъахь стохка Лахьан-баттахь дуьйна Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а юкъаметтигаш телхинчул тIаьхьа.\nОьрсийн а, туркойн а юкъаметтигаш тояларехьа гIулч яьккхина Оршот дийнахь, ЭрдохIана Путине кехат дахьийтинчул тIаьхьа. Цу тIехь Туркойчоьнан куьйгалхочо шаьш халахеташ хилар хаийтинера Оьрсийчоьнан тIеман кеманца инцидент хилар бахьана долуш. Песковс дийцарехь, ЭрдохIана оьрсийн пилот верна къинтера довла шайна аьлла Путине.\nКремло динчу дIахьедарна тIехь аьлла ду Оьрсийчоьнан пилот верна жоьпе озийна волу Туркойчоьнан вахархо бехке хилар толлуш нийсо лелоре сатесна ду шаьш аьлла.\nКарарчу хенахь дIаяьхна яц Оьрсийчоьно Туркойчоьнна дуьхьал кхайкхийна йолу экономикан санкцеш. Цаьрца а догIуш, дихкина ду Туркойчоьнан сурсаташ Оьрсийчу дар. Ткъа иштта дихкина ду туркойн компанешна а, бахархошна а Оьрсийчохь болх бар. Цул сов, шайн кема чудаийтина аьлла Оьрсийчоьнан Iедалша дихкина шайн туристашна Туркойчу садаIа баха.\nШемахь дIахьочу тIеман операцехь дакъалоцуш долу Су-24 олу бомбанаш туху кема чудаийтира туркойн тIелетачу кемано стохка Лахьан-баттахь. Туркойчоьно дIахьедар дира цу кемано шайн доза дохийнера аьлла а, ша варе дар тергал а ца деш дIадоьдуш дара иза аьлла а. Оьрсийчоьно иза бакъ дац бохуш чIагIдора.\nИстамбулан майданахь - рогIера бохам\nИстанбулехь эккхийтар дина шемахочо-шахIида\nШемахой уьду тIамех Туркойчоьнан дозанашкахьа\nКремло маьрша шемахой хIаллакбаро инзаръяьккхина Меркел Ангела\nЕвробертан лидерш реза бу Туркойчоьнна\nМигрантийн а, туркойн а амалбеш ю Евробарт\nТуркойчоь-Европа: визанех долу дийцарш\nТуркойчоьнера компенсацига сатуьйсуш ю Кремл\nГерманино къобалйина эрмалойн геноцидах резолюци