ХІара ду шуна Дала леррина къобалвинчу Іийсан схьаваларх лаьцна долу дІаяздинарг. Иза Даудах схьаваьлла, ткъа Дауд ИбрахІиман тІаьхьенах хилла.\nИбрахІим Исхьакхан да хилла, Исхьакх – Якъубан да, Якъуб – ЯхІудан а, цуьнан вежарийн а да,\nЯхІуд – Парасан а, Зерахьан а да, ткъа церан нана Тамара хилла. Парас Хьацранин да хилла, Хьацрани – Раман да.\nРам Іамминадабан да хилла, Іамминадаб – Нахьшонан да, Нахьшон – Салманан да,\nСалман – БоІазан да. БоІазан нана Рахьаб хилла. БоІаз Іабадин да хилла. Іабадин нана Рути хилла. Іабади Юшайн да хилла,\nЮшай – Даудан да хилла. Дауд Сулим-паччахьан да хилла, цуьнан нана хьалха УръяхІугахь марехь хилла.\nСулим-паччахь РахьбуІаман да хилла, РахьбуІам – Аби-ЯхІун да, Аби-ЯхІу – Асин да,\nАса – ЯхІушаптин да, ЯхІушапти – Йораман да, Йорам – Іузи-ЯхІун да,\nІузи-ЯхІу – Йовтаман да, Йовтам – Ахьазан да, Ахьаз – Хьузакх-ЯхІун да,\nХьузакх-ЯхІу – Маннашан да, Маннаш – Аминан да, Амин – Юши-ЯхІун да,\nЮши-ЯхІу – Яхун-ЯхІун а, цуьнан вежарийн а да хилла. Цу хенахь дерриг а Исраилан къам Бавел-махка дІадигна хилла.\nБавел-махкара цІа баьхкинчу хенахь Яхун-ЯхІу Шалтаалан да хилла, Шалтаал Зурбабелан да хилла,\nЗурбабел – Авадин да хилла, Авади – Элъякъиман да, Элъякъим – Узаран да,\nУзар – ЦІадукъин да, ЦІадукъа – Ахьмин да, Ахьма – Аладин да,\nАлади – ЭлиІазаран да, ЭлиІазар – МатІанин да, МатІани – Якъубан да,\nЯкъуб – Мареман майра волчу Юсупан да. Марема Іийса вина, Дала леррина Къобалвинарг аьлла, цІе йоккхуш волу.\nИбрахІимна тІера Даудана тІе кхаччалц ейтта тІаьхье хилла, Даудана тІера Бавеле йийсаре бахийтталц – ейтта тІаьхье хилла, ткъа иштта ейтта тІаьхье кхиъна Бавелера юхабалийначул тІаьхьа Іийса дуьнен чу валлалц.\nЦуьнан дуьнен чу валар иштта хилира: Іийсан нана Марем Юсупна ехна хилла. Амма иза маре яхале гучудаьлла Марем Делан Синах доьзалхочух хилар.\nЦуьнан хин волу майра Юсуп чІогІа оьзда стаг хилла. Цо шайна юкъахь хьахаделла долу захало, нахала а ца доккхуш, дохо сацам бина хилла.\nЦо цу гІуллакхах лаьцна ойла ечу хенахь, цунна гІенах Везачу Элан малик дуьхьалтесира. Малико элира: «Даудан кІант Юсуп, Марем хьайна дІайига ма кхера, хІунда аьлча цуьнан кийрахь долу бер Делан Синах схьадаьлла ду.\nЦо кІант вийр ву. Цуьнан цІе Іийса тиллалахь, хІунда аьлча Цо Шен къам къинойх кІелхьардоккхур ду».\nИ шадерг а хилла, Везачу Эло Шен пайхамарехула аьлларг кхочуш хилийтархьама. Делан Йозанна тІера дешнаш иштта дара:\n«ЙоІстага, берах а хилла, КІант вийр ву, Цуьнан цІе Іимануал туьллур ю. Иза „Тхоьца Дела ву!“ – бохург ду».\nЮсуп самаваьлча, цо, Везачу Элан малико ма-хьеххара, Марем шена маре схьаялийра.\nАмма бер дина яллалц, цо цунах куьг ца туьйхира. Юсупа цу кІентан цІе Іийса тиллира.


"Iилманца ду дуьне а, къинхетам а"\nАвстри -- Нохчийн студентийн конференцехь даьккхина сурт.10Тов2017\nМел пайденна хир бу Нохчийчоьнна Малхбузерчу университеташкахь доьшу вайнехан кегийрхой?\nЕвропехь Iаш долчу нохчийн берийн, бухахь долчу берашца нийсса, шайн боцучу маттахь Iамон дезаш хуьлу Iилманаш. ТIебаьхкинчу мухIажиршна къастийна леррина программаш яц, масалла, Францерчу ишколашкахь. Массеран а цхьатерра ю дешаран программа.\nАмма керла веъначу, дикка мотт ца хуучу дешархочунна совнах урокаш луш, иза вукху берашна тIаьхьакхион Iалашонца гIо до Францехь хьехархоша. Берашна урокаш еш гIо деш леррина ассоциацеш ю цхьайолчу гIаланашкахь.\nСиха мотт а Iема вайнехан берашна, Iеминчул тIаьхьа, дукхахьолахь, цара дешарна тIехь кхиамаш а боху.\nИшколехь беран дешаран мур шина декъе бекъалуш бу Францехь. Берийн бешахь болу мур дIабалча, шакъаьстина йолчу юьхьанцарчу ишколехь доьшу бераша масех шарахь, цул тIаьхьа "колледж" олучу ишколехь кхин а масех шарахь лакхарчу классийн дешар Iамадо. Цул тIаьхьа "лицей" ю, цигахь бераша шаьш хаьржинчу балхана кечам беш доьшу.\nЦхьаверг кхин дIа а лакхара дешар деша воьду университете, ткъа цхьаверг, лицей чекхъяьккхинчул тIаьхьа, болх бан волало.\nТайп-тайпана ду нохчийн бераша хоржу белхан некъаш. ХIораннан шен-шен бахьана хуьлу ша бинчу харжаман. Ша хIун болх хаьржина а, хIунда хаьржина а дуьйцу шен шо кхачале дуьйна Францехь ехаш йолчу Исаева Раянас: "Со хIокху шарахь колледжехь доьшуш ю, вукху шарахь адвокатан дешар деша лууш ю, хIунда аьлча Францехь дукха нохчий хуьлу проблемаш йолуш, мегарг дIабийца францхойн мотт а ца хууш. Сайна пайда бан а, нахана пайда бан а цига деша яха лууш ю со.\nЦкъа хьалха лицейхь кхаа шарахь деша дезар ду сан, цул тIаьхьа университетехь пхеа шарахь дешча, болх бан йиш хир ю сан. Сан дас-нанас а, кхечу баккхийчара а дуьйцуш хезнера суна, адвокатана дуккха а ахча деллашехь, цо шен гIуллаккх лартIехь ца динера, бохуш. Цундела а лаьара суна и болх бан."\nФранцехь бехачу нохчийн хьашташка а, халонашка а хьаьжжина бу Раянас хаьржина болх.\nАмма дахаран хьелаш хийца а делла, иза цIайирзинчул тIаьхьа, оьшурий техь цунна Францин низаман баххаш довзар, бохучу хаттарна дацаре жоп дала хьалхе ду хIинца а...\nХIунда аьлча, шайн мотт а, шайн дешаран система а дуьненчохь яржорна тIехь жигара къахьоьгуш ю Францин Кампюс-Франс цIе йолу хьукмат.\nКхечу мехкашкара студенташна Францин вузашка деша хIиттан гIо деш йолчу а, Францин дешаран система кхечу пачхьалкхашкахь яржочу а цу хьукмато хIинца Белорусехь а дIахьур бу шен болх.\nМасех де хьалха Минскехь цхьанакхетарш дIадаьхьира Кампюс-Франс хьукматан векалша.\nЦу хьукматан Кавказан а, Оьрсийчоьнан а, Юккъерчу Азин а декъан куьйгалхочуьн гIовсо Аликс Де Гассара элира ша цига керла оффис схьаелла еъна ю, Минскера Университеташца пайде цхьанакхетарш а хилла шен, цигара куьйгалхоша шайна Европаца йолу юкъаметтигаш чIагIъян лаьа а боху, аьлла.\nКампюс-Франсан векалша элира шаьш Минскехь динчу къамелехь, нагахь кегийрхошна Франце деша баха лаахь - иза дан а аьтто хир бу, нагахь царна шайн даймахкахь францхойн маттахь Iилманаш Iамон лаахь - иза дан а аьтто хир бу, аьлла. "Церан дешар ахчанах дозуш а хир дац, дика хаамаш берг шен хьекъалца доьшуш хир ву, Францехь Iедалан чоьтах доьшу бераша," - элира цара.\nДуьненчохь францхойн матто а, дешаран системо а хьалхачул шуьйра меттиг дIалоцуш хиларо Францехь эзарнашкахь доьшуш долчу нохчийн берашна шайн меттиг миччхьа а карориг хиларх тешам ло.\nТIамах нохчийн къомана даьлла зулам хьакхаделира берийн дешарах а. Цундела Европехь дахар маьршачу хорше дирзинчу кегийрхошка баккхийчара, шайна мехаза, маьршачу махкахь деша баьллачу аьттонан хама-пусар даре кхойкху.\nIилма Iаморан мехалла юьйцуш хьехам бо Францерчу Ниццехь Iаш болчу кегийрхошна цигара маьждиган Имам волчу Магамадов Рамзана.\nТелефонаша а, компьютеран ловзарша а ца бахьа пайда, книгаш ешаро бахьа, бохуш дийцира цо ша кегийрхошка бечу кхайкхамехь: "Вай телефонаш тIехь а, компьютераш тIехь а Iерах гIуллакх хир дац шуна, хIай кегийрхой. Вай тахана книгаш еша еза, пайдехьа книгаш тIера дикачу нахана тIаьхьадазан а деза. Ваьш Iаш долчу пачхьалкхехь ишколашкахь а, институташкахь а, университеташкахь а доьшучу берашка боху вай, Iилма Iамаде! Оцу Iилманца дуьне а ду шуна, Делан къинхетам а бу шуна.\nIилма долчу стага ша Iаш волчу пачхьалкхана а пайда бахьа, ша схьаваьллачу пачхьалкхана а... Вайн Нана-ДегIастана чохь вай боккха пайда бийр бу-кх тIейогIучу хена чохь. Европехь а, дерриг дуьненчохь а дIасабаьржинчу вайнаха, нохч-гIалгIайша вешан Нохч-ГIалгIайчоьнна а, вешан Кавказана а боккха пайда бийр бу, хIунда аьлча, оцу Iилманца ду дерриге а..."\nЯйна тIаьхье ю, цIаберзахь а, шаьш хIун лелон деза а хуур дац, бохуш социалан машанашкахь шайх доху бехкаш бух боцуш дуйла а, дуьненан мичча а маьIехь шаьш Iамош долу Iилманаш шайна карор дуйла а гойту спортехь а, дешар тIехь а баккхий кхиамаш гойтучу Европера вайнехан бераша.\nЗуламе дирзина садаIар...


Вашингтон сагтотта ю Украинехь хуьлург бахьана долуш\nДагадовларш юха а дIадоладе аьлла Украинин Iедалшка а, оппозице а кхайкхам бина Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа. Вашингтоно варе бина Киевехь урамашкахь адамашана ницкъ беш болу нах, шаьш санкциш кхайкхор ю аьлла. Цуьнах лаьцна хаам бо Маршо Радион Вашингтонерчу корреспонденто.\nIамеркан вице-президенто Байден Джос телефон тоьхна Украинин президенте Янукович Викторе, шаьш Киевехь хуьлург бахьана долуш саготта хилар хаийта. Цо кхайкхам бина Украини президенте, Iедалан ницкъаш юха а бахий, хьем а ца беш политикан дийцарш дIадоладе аьлла.\nКIайчу ЦIийно динчу дIахьедарца, Iамеркан вице-президенто хаийтина Цхьаьнатоьхначу Штаташа цхьатерра емал деш хилар шина а агIоно ницкъах пайда эцар. Делахь а Вашигтонна хетарехь, махкахь гIоьртина хьал дIанисдаран коьртачу декъана тIехь дуьсуш ду Iедалшна.


Ша вен гIортар пачхьалкхийн юкъаметтигашца доьзна ду, деккъа шеца доьзна дац, аьлла, хета Закаевна\nОхан-бутт 02, 2012\nБритани -- Ичкерин премьер-министр Закаев Ахьмад дакъа лоцуш ву зорбанан конференцехь, Лондон, 12Гезг2009\nБританин МИ-5 олуш йолчу кхерамазаллан сервисо шайн чоьхьарчу гIуллакхийн министре Мэй Терезе хаам бина, Закаев Ахьмадана тIелатар кечдеш ду аьлла. Цу сервисан белхахоша дийцарехь, Ичкерин лидер вен дагахь хилларг ву цуьнан цIе хьулъеш Е-цхьаъ, аьлла, цара цIе тиллина волу Оьрсийчура вахархо.\nМИ-5 сервисан белхахоша бинчу хаамца, иза ву 45 шо долу Нохчийчура схьаваьлла волу, хIинца цуьнан доьзал Лондонехь бехаш волу стаг. Иза дакъа лаьцна ву, аьлла, хета царна 2009-чу шарахь Венехь Кадыровн гIаролхо хилла волу Исраилов Iумар вуьш.\nЕ-цхьаъ цIе йолу стаг Британехь тховкIело йоьхуш хилла. Амма Iедалша юхатоьхна цуьнан дехар. Шена Британе вар дихкина доллушехь, Лондоне веана хилла и стаг. Амма кеманийн портехь иза лаьцна полицино.\nКарарчу хенахь Е-цхьаъ латтош ву, бакъо а йоцуш шайн махка баьхкина болу эмигранташ латточу меттехь. Суьдо бакъо елла цунна Британин арахьарчу гIуллакхийн министралло бинчу сацамна латкъам бан.\nЗакаев вен веана волу стаг шайн махкана кхераме ву, аьлла, иза махкал араваккха дагахь ду Британин Iедалш.\nАмма шен хIинца а кхерамазаллин белхахошца хиллачун хьокъехь къамел хилла дац, бохуш, дийцира Маршо Радионе Закаев Ахьмада.\nЗакаев: Ларвалар а, ларвар а иза Делан карахь ду. Делахь а, бахьанаш хIокхара лела до. ХIинцца, тIаьххьара хиллачу хьолах кхара соьга схьааьлла хIумма а дацара.\nКхара шайна цхьа кхерам бу, аьлла, хеташ хилча соьга хаийтара. Соьца цхьаммо а цкъачунна дина къамел а дац. И къамел дийра хир ду, схьахетарехь. Ца хаьа суна иза а.\nМаршо Радио: Хьуна хаий хьо вен дагахь Лондоне веана волу стаг мила ву?\nЗакаев: Сурт-м кхолладелла хир ду сан. Делахь а, кхачам боллуш сайна хууш ца хилча, оцунах дерг суна дийца ца лаьа. Иза ду-дац къасто дукха хан оьшур яц.\nМаршо Радио: Ткъа хьайна тIелатар дан гIортар стенца дузу ахьа?\nЗакаев: Суна сайн мостагI мичара ву хаьа. Сайца гамо лелош верг мила ву а хаьа. Иза Москвара схьадогIуш ду. Путинца а, цуьнан гонаца а доьзна ду иза. И ара ваьлла волу стаг цхьа пекъар хир ву-кх иза а.


Римера Папа: Езачу Софиян ойла йо ас, боккха цатам хилла суна\nТовбеца-бутт 13, 2020\nТуркойчоьнан Пачхьалкхан Кхеташоно музейн статус дIаяьккхина Айа-Софияна тIера\nРимера Папас Франциска, ша халахетарца тIеэцна, Туркойчоьнан кхело Стамбулера Езачу Софиян килс музейн статусера яьккхар а, цунах маьждиг дан магош сацам бар а, аьлла.\nВатиканехь кIиранан хьехамаш ша беш, Франциска бохура: "Езачу Софиян ойла йо ас, боккха цатам хилла суна".\nПонтификан дешнаша гойту, мел дукха адамаша тидаме эцна Туркойчоьнан Iедало бина сацам, иза мел жоьпалле гIулч ю.\nТуркойчоьнан Пачхьалкхан Кхеташоно (Лаккхара административан кхел) Товбецан-беттан 10-чу дийнахь дIакхайкхийна шен вердикт, ткъа Айа-София маьждиган статусе яккхарехьа волчу президента ЭрдогIан Реджепа хаам бина, кху беттан 24-чохь дуьххьара ламазаш дийр ду цу чохь, аьлла.\nКилсийн дуьненаюкъарчу кхеташоно – 100 сов пачхьалкхера 350 керста килс йогIу цунна юкъа – сацам юхабаккхар доьхуш, кхайкхам бина ЭрдогIане. Ортодоксан керстанийн коьртехь волчу Константинополан патриарха Варфоломей Хьалхарчо а хаийтина хиллачо шена халахетар дина хилар.\nМоскван а, ерриг Оьрсийчоьнан а патриарха Кирилла а хаийтира хьалхо шена гIишлонехь музейн статус юьсийла лааар.\n1500 шо гергга хьалха хIоттийна йолу Айя-София ехха заманашкахь лаьттина керста килс санна. 1453 шарахь, османаша Константинополь яьккхинчул тIаьхьа, маьждиг дина цунах. Музейн статус елла гIишлонна 20-чу бIешеран хьалхарчу декъехь – Туркойчоь таханлерчу хьесапе ерзийначу пачхьалкхан куьйгалхочо Ататюрк Кемал Мустафас.\nЛатта тIера хазанаш Iалашъечу ЮНЕСКО юкъаралло Дуьненан мехаллийн могIара яьккхира Айя-София 1985-чу шарахь.\nЭрдогIан Реджепа бахарехь, гIишлон неIарш йиллина хир ю бусалбанашна а, дуьнентIерачу массо а керстанашна а, амма Туркойчоьнан бакъо яра килсах маьждиг дан, аьлла цо.


Царнаев Сайд-Хьусейнc суьртийн гайтам дIабаьхьира Соьлжа-ГIалахь\nНохчийчоь -- Царнаевс даьккхина сурт\nЦарнаев Сайд-Хьусейн ца вевзаш стаг хира вац Нохчийчохь журналистикца мелла а уьйра йолуш вверг. Иза декъехь а воцуш дIа ца боьду махкахь цхьа а хилам. Шен балха тIехь, масала цигара суьрташ ца оьшу аьлча а, цо доху уьш. Иза шен болх безаш а , цуьнан хам беш а похIма долу говзанча ву. Цундела, цуьнан белхийн гайтаме баьхкинера шортта нах. 200 сов сурт дара, ша кху тIаьхьарчу 13-14 шарахь бинчу белхийн. Царнаев Ссайд-Хьуьсейнах довха дешнаш элира иза вевзачара а, цуьнан суьрташка хьажна, и исбаьхьалла дуьххьара гинчара а. массара а билгалшдоккхург цхьаъ дара- и суьрташ вайн къоман истори хилар. Цуьнах элира историка Ибрагимов Мовсара.\nИбрагимов: «Кху суьрташка хьаьжчхьана, вайн къоман истори ган йиш ю-кх. Со тахана диссертацийн комиссийн кхеташонера вогIуш ву. Оха Iилманан лаккхара цIераш ло. Вайна моьтту тур-тапча а даьккхина лелаш верг турплахо.. Жима волчу дуьйна, шена тIаьхь ала хIума а ца дуьтуш чекхаваьлларг ву къонах. Иштта ву-кх Сайд-Хьусейн а».\nТIеман суьрташ а, маьрша дахаран билгалонаш а, тIеман лараш а къаьстина дукха ю Царнаев Сайд-Хьуьсейнан суьрташкахь. Бала лайначу муьлххачу а стеган бIаьргаш, цкъа а тIом ца гинчеран санна хирг ца хилар го цуьнан белхашкахь. Цундела, белшах тесина масса топ а йолуш жимачу стага йоIан зезаг кховдош долу сурт гича, даган цхьа ша тайпа там хуьлу: адамаш Дала дуьнена чохь маьрша а, машаре а даха кхоьллина ду-кх, олий. Шена а Iаткъам хуьлу, Сайд-Хьусейнан цхьацца суьрташ гича, аьлла Маршо Радиога дийцира Нохчийчоьнан яздархойн кхеташонан куьйгалхочо Ибрагимов Кантас.\nИбрагимов: «Кхуза вогIучу хенахь чIогIа кхаъ а болуш вогIуш вара со. Схьакхаьчча, цхьадолчу суьрташка хьажча, бIаьргах хи делира сан. Царнаев бахьан долуш вайна дицлура дац тIеман дагалецамаш. Шен пхенаш чохь цIена, нохчийн, кавказхой цIий ду».\nЦарнаев Сайд-Хьусейна шеен суьрташ цхьанна а кепара къеста ца до, цхьаъ дика ду, важа-дика дац аьлла. Иза вайн къоман истори ю, элира цо.\nЦарнаев: «хIара вайн историн кийсак ю. хIара дкиа дуй, даций сан бакъо яц. Мах, суьрташка хьожучо хадора бу».\nЦарнаев Сайд-Хьусейна дукха хан а яц журналистикехь волу. Ткъех шо бен. Иза суртдаккхархо вевзачарна ца хаа а мега, амма иза 12 шарахь балетехь хелхарш деш болх бина ву Санкт-Петербургехь. Хелхаре шен дукха жима волчу дуьйна безам хилла бара, гергарчарна ца дезнехь а иза, ша цу тIегIанехь дIавахара, цунах хIумма а дохкох а ца ваьлла, элира цо.\nЦарнаев: «Ши-кхо хьелхар дара сан. Эсамбаев Махьмуда а хIоттийра суна шен цхьа хелхар. Балетан юкъахь а вара со. 12 шарахь дина ас и хелхарш. Цкъа а дохкох а ца ваьлла».\nТахана Царнаев Сайд-Хьусейн масал а хилла дIахоьттина къона суртдаккхархошна. Уьш, цундела дуккха а бара баьхкина, шайн карахь суртдаккхаран гIирс а болуш. Цуьнгара царна схьаэца дуккха а хIума ду. Муьлхачу балхана тIехь кхиам баккха лууш далахь, цуьнан коьрта низам-шортта болх бар ду, элира суртдаккхархочо Царнаев Сайд-Хьусейна.\nЦарнаев: «Хьуна чIогIа дезаделлачу хIуманна тIевирзича, далуш хилла иза. Къьахегаро дойтуш ду и ша дерриг».\n«Селхане нна а, кханенна а юккхъахь цхьа мIаьрго» аьлла дIабаьхара суртдаккхархочун Царнаев Сайд-Хьусейнан суьртийн гайтам. Кхиъ гайтанза дисина ду 30 террабайт суьрташ а.


Вийначу шина вешин да Гасангусейнов мехкан куьйгалхочух кхета лууш ву\n2016-чу шарахь вийначу ГасангусейновгIеран шина вешин да Гасангусейнов Муртазали юха а ша цхьаъ пикете хIоьттина ХIинжа-ГIаларчу коьртачу майданахь, хаамбо "Кавказ.Реалиис". Ларамза вийна ши ваша аьлла, дIахьединчу Дагестанан куьйгалхочуьнца Васильев Владимирца цхьанакхета лаам бу цуьнан хIинца.\n"Сан бераш ларамза дайина аьлла Васильевс. ТIемалой а ларамза бина царех? Жа дажочу цу шинна тIе ларамза нисбеллла хилла полисхой? Шемалан кIоштан полицин декъера сан шина кIентан декъий арадохучу зударшна тIехула ларамза герзаш диттира полисхоша? Ларамза дара ворхIозза митинг хIотто тхуна дуьхьалояр а? Ларамза ду шина шарахь сов сан шина кIентан гIуллакх листар а, куьгбехкенаш жоьпе ца озор а? ХIаъ, ишта ларамза хир ду-кх, Васильевс со тIе ца лацар а...", - хеттарш хIиттадо Гасангусейновс.\nЦул совнах, пIераскандийнахь ХIинжа-ГIалин мэран гIовсах Алхасов Запирца цхьанакхета а лаам бу Муртазалин а, цуьнан векалан Гасанов Джамбулатан а. Митинг хIоттон бакъо ца елларг иза ву.\n2016-чу шарахь Шемалан кIоштарчу Гоор-ХIиндах эвлахь йоьдучу леринчу операцехь вийра 17 шо долу Наби а, 19 шо долу Гасангусейн а. ТIемалой бара уьш аьлла, дIакхайкхийра ницкъаллийн структураша, амма бахархой ца тийшира оцу информацех.\nЭххар а прокуратурано бакъдира, байинарш гIаттамхой бацара аьлла, амма хIетте а ши шо даьлча а билгалбахаза бу зуламна бехкенаш.


"Айса селхана лелийнарг тахана лелор дацара ас". Кадыровн дохковалар\nГезгмашин-бутт 30, 2020\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, Бельгера актер Ван Дамм Жан-Клод а, Америкера актриса Суонк Хиллари а Соьлжа-ГIалахь, 2011 шо.\nГезгамашин-беттан 19-чу дийнахь Кадыров Рамзана махкарчу информацин министраца къамел деш, хьахаделира социалан машанашкахула Нохчийчоьнан куьйгалхо, цо ша ма-аллара, винчу дийнахь мехкаршца сакъоьруш гойту суьрташ. Шен дахарна юкъагIерта цхьаьнненан а яц бакъо, бохура цо – дукха хан яра из оццул халахетта ганза.\n43 шо долчу Нохчийчоьнан куьйгалхочо бохура, "ду дера къинош-м", шена уьш долуш новкъа ду, ша "доьху Веза-Воккхачуьнга уьш тIера дахар". Оцу юккъехула элира, ша мехкаршна юкъахь лаьтташ гойту и суьрташ хазахета шена.\n"Со могуш-маьрша боьрша стаг ву бохург ду иза, делахь а айса селхана лелийнарг тахана лелор дацара ас", - бохура цо.\nАла деза кхузахь, карахь чу малар дутту пел а долуш, мехкарийн гонехь, аьр вай, хьешашца цхьаьна даьхна суьрташ ду дуьйцурш – Оьрсийчуьрчу могIарчу вахархочунна дастаме хеттал хьал а дац царна тIехь гург.\nАмма доьхнарг ду Нохчийчуьрчу Iедалхоша дийриг цара хазош хуьлучу дешнашца цадар. Иштта хета нохчийн журналистана Тимаева Джульеттина.\n"Со дика кхета, бусалба динехь къехьа ду боршачу стага зудчуьнга куьг кховдош. Иза дан ца мега – уьншарахь кхолладелла ламаст ду иза, массарна ца хаахь а. Делахь а, боьршачу стага ларамца дIакховдийна куьг зудчо схьаэцар сов генадаьлла къа а дац, суна хетарехь. Мехкан куьйгалхо вуьйцуш хилча. Иза Оьрсийчоьнан халкъан гIиллакхашца вехаш хиларе терра ", - боху Тимаевас.\nЖурналиста билгалдоккху Нохчийчохь нехан коьрта бала хьаькамаш хилар, цара, Кадыровна тархьама, воккха я жима, зуда я бер ца лоьруш, адамашна Iаткъамаш беш хилар.\n"Сийсазваьллий со? - 100%"\n"Шаьш Iеламнах бу бохучара а, хьаькамаша а дийнахь-буса хьехамаш бо, вай хIун ца дан деза хоуьйтуш. Нехан зудчуьнга хьажар а доьхку, боху, бусалба дино. Ткъа стенна мега буьйсанна юккъехь нехан неIарш а кегъеш, пайда боццу бахьана хьалха а доккхий, зударий дIабига, «Грозный ТВ» чохь уьш сийсазбан, цаьрца доларчу хIуманашца санна хьийза? Стенна мега царна электрошокераш етта, сийсаз багош леян (зударшна электрошокершца ток етташ хилла шен балха тIехь Соьлжа-ГIалин мэра, Кадыров Рамзанан уллера гергарчу стага Кадыров Ислама – ред.)?\nШа бусалба мехаллаш Iалашйо а бохуш, динца йогIуш йоцуш эвхьазлонаш лелор дуьхьалдетта критикаша Нохчийчоьнан куьйгалхочунна.\nТкъа ша Кадыровс боху "Грозный" телеканална лучу комментарехь, ша "Iеламча вац, могIара стаг ву, хелхавала а, йиш ала а хуьлу дог, дахар а деза" шена. Оьзда долучун а, доцчун а юкъара доза лардан а хаьа шена, боху цо.\nБоху, шегара яьлла ледарло Iарайоккхург а лов ша. Ша селхана лелийнарг тахана лелор дацара а боху.\nИштта делахь, дагалаца йиш ю хилларг-лелларг. Дукха хилла зевне даздарш Кадыровс Iедалехь доккхучу 15 шера чохь. Нохчийчоьнан президент (иштта олура цуьнгарчу даржах хьалха) муьлххачу а бахьанах дан гIуртура дезде – тIом лайначу халкъан самалха доккху ша аьлла хетара цунна.\nБIаьрлачу масалех ду хIара а – 2009-гIа шо, Кадыров вина 33 шо дузу, Соьлжа-ГIала йогIу Либанера йишлакхархо Фарес Мириам. Ша Нохчийчохь маре йоьдуш лаьттара цхьа маьIиг ца яьллехь, …Кадыровга, элира цо.\nМухха а нисделлехь а, дIаяхара Фарес Соьлжа-ГIалара шен Либане, ткъа 2014-чу шарахь Америкехь вехачу шен махкахочуьнга-бизнесмене Митри Дэннига маре яхара. КIант хилира церан 2016-чу шарахь.\nЦул ши шо хьалха дара хIара. Соче, "Дуьненан миссис" къовсаме боггIучуьра, Соьлжа-ГIала чубирзира толаман финале кхаьчна болу уггаре хаза зударий. The Daily Telegraph газето дечу тоьшаллица, Кадыровн дагчу юьйжира царалахь йолу Кени махкара Веркейк Кэролайн.\nКадыровс иза шега маре кхайкхина, яздира газето. Веркейкан нийсархочо иштта бохура хIетахь: нохчаша нускалх ахча душ хилар хууш (дийцина цунна цунах лаьцна хьалхо цхьамма), ша и "там" бийхира Кадыровга.\nНохчийчоьнан куьйгалхо цу сахьта гучуьраваьлла, юхавеана цхьа хан яьлча, ахчан метта "Кени-миссисна" ши говр а, кIайн газа а, ши котам а ялош. Веркейка, Кадыров Рамзанна мара а оьккхуш, дош делла шо даьлча юхаян. "Good guy!" (дика кIант ву) аьлла цунах деа беран нанас, яздира Британерчу газето.\nКадыровгахь Iедал лаьттачу 15 шера чохь (йоццачу ханна, "ларамза", Алханов Iалугахь лаьттина президенталла ца лерича) вуно дукха гоьбевлла артисташ а, спортсменаш а байна Кадыровн резиденцина уллехула чекхдолучу Соьлжа-хинна. Хилла царалахь Кадыровна "Happy birthday to you" лекхна Голливудан хазна Суонк Хиллари а, шен "Шторм" хит кхолларца дуьненахь тоьллачех лору Iадхьокху-пондарча Мэй Ванесса а, дуьненан футболан цIуй, Аргентинера Марадона Диего а, Португалера Фигу Луиш а, Бразилера Роналдиньо а, Мисарара Салахь Мохьаммад а, кинон лаккхара говзанчаш, Бельгера Ван Дамм Жан-Клод а, Кадыровс совгIатна Соьлжа-ГIаларчу "Грозный-Сити" цIийнара петар шена елла волу Францера Депардье Жирар а, Америкерчу ринган элий Мейвезер Флойд а, Тайсон Майк а, дуккха а кхиберш а.\nКадыровна хьалха "хелхаран чIинг" эккхийтаза ца висина меттахIоттийначу Соьлжа-ГIалахь иза ган аьтто баьллачу нахах наггахь верг а, хуьлда иза дашо погонаш йолу инарла я "Ласковый май" цIе йолчу йишлакхархойн тобан солист Шатунов Юрий. Ткъа "Оьрсийчоьнан дашо озо" Басков Николайс нохчийн маттахь а тIехь лекхна цунна йиш.\nКадыров волчу хьошалгIа веана нисвелла гоьваьлла месашъяшархо Зверев Сергей а, Соьлжа-ГIаларчу ша тIехь нохчийн хелхар дина дуьненан кхузза чемпион волчу Плющенко Евгенийс а. Уьш-м уьш бу, ша Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира Соьлжа-ГIалахула машенахь а хихкина Кадыров, Ичкерин къонахойх волчу Муцураев Тимуран эшаршка ла а доьгIуш.\nКадыров ша лелийначунна дохковаьлла, шегара дийлинчу зуламашна къера ву бохург бакъ дац.\nЛелларг лелла. ХIинца цунна дохковаьллачу Кадыровс дуьтур дуй "къинош летор"? Диттане а дуьтур дац, боху цхьа зама хьалха Оьрсийчоьнан телеканалех цхьаьннан корреспондент лаьттинчу, хIинца Францехь вехачу Мусаев Лечас (цIе хийцина ю).\n"Цуьнан артисташна, гоьбевллачу нахана ловзарш латтор чекхдаьлла алалур дац соьга. Коронавирус ю лелаш, Кадыров тергалвечохь бац беза нах. Кадыров ша лелийначунна дохковаьлла, шегара дийлинчу зуламашна къера ву бохург бакъ дац. Дац исторехь и санна болу хьаькамаш шаьш севцца ала масалш. Уьш совцабо, вайна а хууш, дуккхаза а нисделла совцош", - дуьйцу Мусаевс.\nЖурналистана хетарехь, Кремло санкци елла ца хилча, дойла дац Нохчийчуьрчу Iедало халкъанна зенаш.\nЦхьаболчу тергамчаша олу, шен оппоненташ хIаллакбеш хьийзачул, Кадыров синкъерамаш, ловзарш латтош Iийча дика ду. Оцу ойланна тIехь ву Мусаев а. Цо дагайоуьйту Гезгамашин-бетта юьххьехь интернетехула 19 шо долу Тепсуркаев Салман юьхьIаьржа хIоттош яьржина видео: тахана а цIакхачаза ву видеон турпалхо, иза Кадыровн ницкъхошкахь хиларх тоьшалла до бакъоларъярхоша а, журналисташа а.\n"Ткъа хIун дуьсу Кадыровн гонаша дечу зуламашна оьгIазбахначу нехан иэсехь? Дика ду, йоккха харцо ю йинарг, лаьцна боьха хабарш дуьйцург-оппозиционер, хаийна шишанна тIе. ЦIе еза йоккху а, ца йоккху а нах, политикаш, бакъоларъярхой оьгIазбахана бара и иэхье видео араяьлча. Кадыровс, таллам а айбина, шен го зуламхой лаха арабоккхучу метта, къобалдина Тепсуркаевна уьнашерашкахь лелла таIзар дар. Нах карзабевлира цо ишта къамел дича. Амма дIатийна юха а. Кадыров ша эриг аьлла ваьлла. Цуьнца цхьаьна паргIатбевлла нах а. КхидIа? Дуй хийцаделла хIума? Дац. Оьрсийчоьнан куьйгаллерчу хьаькамех цхьа а ца ваьлла, ур-атталла низамаш лардан тIехIиттийначаралахь а, къиза чалтанчалла лелор зуламе ду ала. Суна гарехь, дахаран биллам бу иза - Путина, тийна-таьIIина а Iаш, халкъанна къастийна таIзар", - тешна ву Мусаев.


ХIинца ял котамах а яла дезар ду...\nМехала мел долу хIума дIаяздеш, чоьте оьцуш мур бу Нохчийчохь шовкъе дIахьош, леррина йозанчаш ара а баьхна.\nМехкан статистикан, чот-хьесап дечу урхалло гIардаккхарца, ерриг Оьрсийчохь дIахьуш ду юьртабахамийн обьект-гIишлош, ахархойн –фермерийн кхаш-аренаш, долара латтанаш, бошмаш ягарьеш йолу кампани.\nОфициалан Iорадаккхарца и болх дIабахьа леррина кхоьллина ю 80 инструктурийн а, 478 дагардаран туш-меттигаш.\nОццу хьостано хааме даккхарца, герггарчу барамехь, йозанчаша чоьте эца езарш ю 608 бъект а, 4 эзар гергга ахархойн-фермерийн бахамаш, 215 эзар сов бахархойн долара беш-дакъош, 1200 нехан латтанаш а.\nМехкан статистикан урхалло чIагIдараца и болх хIинцале 75% бина баьккхина, кхин цхьана шина кIирнах чекхбоккхур болуш бу. Iедалан говзанчашна хетарехь цу балхо таро лур ю Нохчийчуьрчу юьртабахамашкара сурт ма-дарра довза.\nМогIарерчу наха тIе муха оьцу массо ярташкахь йозанчаша беш болу болх?\nНизамах къилба а дина, и лардар лераме а долуш,и болх нийсонан бух тIехь дIа а боьрзур бу, цул тIаьхьа шайга харцо а кхийдор яц аьлла тешна буй те бахархой?\nВайнехан иллехь ялхош ма-хиллара, ягарьеш массо хIума а хьесапе эцча, тIехь йоцу ясакх охьайилла бохуш, лагга-м лоцур дац те долахойн? Цу могIарерчу хеттарша, бегашена а доцуш, садуу бахархойн.\nЕрриг Оьрсийчохь а, и тайпа дIаяздарш дIахьуш хилча, нахана а дерг ловзар аьлла тхан дайша а, Нохчийчохь Iедалдайша иза шайггара леладо олийла а дац, амма адамо сатуьйсург цхьаъ ду-нийсонан, бакъонан бух хилийтар мел дийриг а. Ишта хьажаман агIонча ю соьлжагIалахо Мартаева Айнаъ а.\nАйнаъ: «Кхузахь кхара нийсо лелийчахьана, доцург нахе ца кхийдийчахьана, ца богIу ницкъ ца бича-м, массанхьа дерг леладар-м новкъа дацара. Кхузахь кхара динччуна тIехь IадIа везаш нисло-кх хIинццалц. Iедал массанхьа цхьаъ ца хилча а ма ца долу. ХIинцца баьхкинера тхоьга.\nЦара хIун яздина-м ца хаьа суна. Шина-кхаанхьа куьйгаш-м яздина ас. Цхьа гIоле доццург цара яздарна кхоьру-кх, со а кхоьру, нах а кхоьру. Оха етт язбо, котам язйо цара-м ца аьлла соьга. Леладахь а цу тIехь кхара харцонаш лелор ю-м ца моьтту суна…»\nЙозанчаша ара а баьхна, массо хIума а чот-хьесапе оьцуш дIахьуш йолчу кампанега шеконца хьоьжуш берш дукха бу. Адамашна гIоьнна, церан аьттонна багарбеш ца лору хьал-бахам могIарерчу наха. Царех ву Халил аьлла шен цIе яьккхина Новр кIоштера вахархо а.\nХалил: «Цара хIун леладо-м ца хаьа суна. Леладахь хуур хир ду-кх. Мухха делахь а адамна паргIатонна аьлла цара хIумма а лелор доций-м хаьа суна. ХIинццалц схьа-м ца лелийна..»\nМехала мел долу хIума дIаяздойтуш, леррина бIеннашкахь белхой- йозанчаш ара а баьхна, дIадолийнарг адамна дикачу балхана лелош дац аьлла тешна ву Новр гIалара вахархо Межед а. Цунна гергахь, совнаха а нехан цIий мала, цуьнан ладегIам дебо буттуш бух бу Iедалехь болчара.\nМежед: «Деллахь бац хьуна уьш нахана дикачу балхана арабевлла дIаяздеш-м. Нахана гIулкхана арабевлла бац, мелхо хIун дича цIока йоккхур яра- те аьлла лелаш бу. Доцург коча а дуллуш нах –м хьийзабо цара.\nЦхьа-а дика болх хир бац цунах кхузахь а я Оьрсийчохь а. Цхьа пайда а оьцуш наха бошмаш лелош санна хIума ду цара лелориг. Кхана хьан хIоккхул дитт ду, ахь ял охьайилла еза аьлла коча богIур бу. Ас цу тIера оьцуш, соьмана пайда а боцуш, ас ял мичара, муха ло? Доцург коча а дуллуш нах хьийзо лелош хIума ду. Цунах кхоьруш ву-кх со а, нах а».\nМассо хIума а дIаяздеш, тидам-тергоне эца Iалашо лаьцча санна, жигара дIахьуш йолу кампани могIарерчу наха, шайна долчу декъана, шайна гIоленна, аьттонна йохуш гIулчаш ю-кх аьлла, дика туьдуш дIадолор дац.\nМелхо а цу декъехь нехан кхетаман баьрчче дIа а лаьцна лаьтташ ю шеконах йоьттина дог-ойланаш.


ХIинцца, дукха хан йоццуш, дегI хьулдинчу зударшна Францехь хIордан йистош хьарамъеш гIевттина бара цхьайолчу гIалийн а, департаментийн а куьйгалхой. Ткъа тахана оцу хиламан бIостаналла ю Парижехь толамца шен меттиг дIалоцуш.\nФранцерчу дахаран кепех\nМа-дарра аьлча, дегIаца тилор-тай а доцуш лелачарна маршо яла арадаьлла Париж-гIалин Iедал.\n"Натурализм" бохучу хиламан агIончашна Парижехь хIинца шайнна меттиг билгалйоккхур ю аьлла.\nBFM-телевизионо довзийтира цу гIалин хьаькаман гIоьнчин Брюно Жульяран дешнаш. Ша чIогIа реза ву боху цо цу сацамна, иштта гIалин мэр а, цундела шаьш и гIуллакх чекхдаккха гIерташ ду. Цхьанна а шок ян арадевлла а дац шаьш, я Парижан бахархошна а, я хьешашна а, цундела натуралисташна уггаре дикачех меттиг, я парк, я цхьа беш билгалъяккха гIерта шаьш, боху цо.\nМюнхенехь а, Берлинехь а, Барселонехь а иштта меттигаш хиларна тIе а тевжаш юьйцу шайн позици оцу хиламан агIончаша.\n"Баьццарчеран" экологин партино иштта меттиг хиларан дикалла - туристаш оьхург хиларехь ю боху.\nХууш ма хиллара, 40 гергга евро гIуда а, хийисте бахка бехкам а тIедойжийнера буркини юьйхина болчу зударшна Францин къилбехьарчу иттанаш гIаланашкахь. Амма Iедалан цхьайолчу структураша йинчу дуьхьалонаша, жим-жимма доккхуш, юхадоккхуш ду и зударийн бакъонаш хьоьшу хьал.\nКарарчу хенахь тIехь духар доцучунна 15 000 евро гIуда а, набахтехь яккха хан а тухуш таIзар до Францехь.\nТахана хIоьттинчу суьртехь, и таIзар ишттачарна кхин ца хила мегаш ду, шайна билгалъяьккхинчу меттехь уьш хилчхьана.


Нохчийн мукъамаш. Народная артистка ЧР Раиса Кагерманова\nНохчийн мукъамаш. Эфир от 20.02.17г.\nНохчийн мукъамаш. В гостях Абу Асхабов, Магомед Хасиханов и Магомед Исрапилов\nНохчийн мукъамаш. Айна Денисултанова\n«Нохчийн мукъамаш». Абу Асхабов\n«Нохчийн мукъамаш». Ровзан Хамурзаева\n«Нохчийн мукъамаш». Бислан Суипов\n«Нохчийн мукъамаш». Абубакар Махмудов\n«Нохчийн мукъамаш». Магомед Элисханов\nНохчийн мукъамаш. Нохчийн кхузаманахьлера мукъамаш. Гость программы – Магомадов А


Ламанхойн эмиграци Европехь. Иза муха кхоллаелла?\nКътлбаседа Кавказан Ламанхойн Республикан куьйгалхой\nОьрсийчоьнан импери йоьхча, большевикаша Къилбаседа Кавказ караэцча, кхоллаелла Европерчу пачхьалкхашкахь къилбаседа-кавказхойн, я кхечу цIарца аьлча, ламанхойн эмиграци. Регионера схьабевлла бIеннаш нах дIакхелхина Франце. Францерчу ламанхойх олийла дац уьш массо а бара аристократаш. Хилла царалахь хьоладай, амма дукхахберш бара политикаш, империн эскаршкахь гIуллакх дина бIаьхой – генарчу Франце уьш кхаьчна дийна бисархьама, амма массара а сатийсина йозуш йоцчу Къилбаседа Кавказан Ламанхойн Республике юхакхача.\nОьрсийчоьнан эмиграцица дуьстича, дукха а ца хилла уьш, амма массара а санна йитина даймахкахь – Къилбаседа Кавказехь – йовза хьакъдолу бIаьрла лар.\n1921-чу шарахь кхиайоьлла Парижехь ламанхойн эмиграци, кхузахь баха севцца гоьбевлла нах, политикаш: Дагестанера – Суьйлийн Ахьмадхан, Далгат Iабдул-Iазиз, Баммат Гайдар; ГIалгIайчуьра – Джабагиев Васан-Гири, цуьнан ваша Джабагиев Мохьмад, Куриев Муртуз; Нохчийчуьра – Чермоев Тапа (Iабдул-Межед), Бадуев Iабдул-Межед, Чермоев Абубакар; ХIирийчуьра – полковник Бичерахов Лазарь, Тхостов Ахьмад, Газданов Гайто; ГIебартара – Шаков ИсмаьIал, Джанхотов Руслан, инарла Бекович-Черкасский Темирболат, дуккха а кхиберш.\nКхолламо совгIат кховдоре хьоьжуш, мукъа ца Iийна зударий-ламанхой а, жигара боьлла дахарна юкъа. Цхьаболу мехкарий кхетта шайн хазалла моделийн бизнесехь пайде юйла, оцу тIегIанехь дакъалацарал совнаха, модельераш а хилла. Иштта долийна шайн эмиграцера дахар, масала, Хагундокова Лайлаа а, цхьаболчу Кавказерчу кхечу зударша а. Генна дIасалела доьллачу кеманийн стюардессаш хилла, Бадуева Селима санна, я кабарехь, театрашкахь эшарш лекхна, тIаьхьо Францин Дуьхьалонан декъашхо хилла Чермоева Джанета санна.\nОцу могIарахь шатайпа бу хьахийначу чергазичуьн Хагундокова Лайлаан (Ирен де Луар), инарлин Хагундоков Константинан йоьIан некъ. Юьхьанца моданийн Шанель хIусамехь болх бина цо, ткъа 1936-чу шарахь Испанехь Чоьхьара тIом иккхича а, цул тIаьхьа Дуьненан ШолгIа тIом боьдуш а лаьттина иза Францин Арахьарчу бахархойн легионехь лорйиша.\nХагундокова Эльмисхан (Лейла), Ирен де Луар, Лараме легионан орденан командор, Францин Арахьарчу легионан "лараме нана"\nТIаьхьо цо кхоьллина лоьрийн тобанаш, дIасалела лазартнеш, эпсар яьлла ша тIеэцначу пачхьалкхехь. Францехь уггаре дукха титулаш йолу зуда ю иза – Ларамечу легионан командор, пачхьалкхан массо а лакхарчу тIеман орденийн да. Амма уггаре дезаниг ду цунна шен легионераша "лараме нана" цIе елла хилар. Шина шарахь цкъа Оьрсийчуьрчу нехан ларалучу Сент-Женевьев-де-Буа кешнашка, иза еллачу Дечкен-беттан 21-чу дийнахь, гулло иза дагалаца легионан векалш, ткъа Парижерчу Инвалидийн майданарчу Сент-Луи килсехь доIанаш до цуьнан хьомара.\nЛаманхойн Францерчу эмиграцин башхалла даймахка юхакхача сатийсар хилла а ца Iа, уьш тешаш баьхна шаьш хан ялале цIабаха безаш хиларх – цундела ца оьшуш лерина кхузахь бахамаш гулбан а, бух буьллуш, еххачу ханна дIатарбала а.\nЧермоев Эмилхана Нью-Йоркера яздина шен йишига Баммат-Чермоева Зайнапе: "Хьоме йиша, дита и вайн да-нанас Малхбузе дIакхелхаш ткъа шо хьалха гулйина чамданаш Iалашъяр. Деладенна цаьрга а хьоьжуш, ма тийса са, уьш а эцна, вайн даймахка дIадахаре. Со кхин ца теша, ахь уьш яста еза, гучуьра дIаяха еза. Барт байта вайшинга кхузахь даха, кхузахь сан йишин бераш кхиийта, царна шаьш Францин бахархой буйла хаийта. Церан дуьхьа охьабилла беза вайшимма ваьшшиннан гира дIаяьллачу селханенан мохь".\nЧермоева Зайнап Абдул-Муслимовна (марехь - Баммат)\nАмма суна сайна яйна и чамданаш кху вайн деношкахь а, бераша Iалашйина уьш. Баммат Тимур ву Тулузехь Эйрбас завод йиллар шена пайде дуйла Франци тешийнарг, цуьнан ваша Нажмуддин ву Iеламча, бусалбанашлахь гоьвалла интеллектуал.\nЛаманхой Европе дIабахарх а, церан цигахь дIатарбала баьллачу аьттонех а лаьцна Вачагаев Майрбека къамелдира Кавказан эмиграцех долчу документийн дуккха а гуларш зорбанеяьхна волчу историн докторца Мамулиа Георгийца.\nВачагаев Майрбек : Георгий, Къилбаседа Кавказерчу наха даймахкара бовдуш, шайна баха меттиг Франци стенна къастийна хьахаде вайшимма юьхьанца?\nМамулиа Георгий: Коьрта бахьана ду оцу заманахь Париж дуьненан дипломатин центр хилла хилар. Дагалаца деза, Дуьненан Хьалхара тIом бирзича, машаран конференци Парижехь хIоьттина. 1919-чу шеран Дечкен-баттахь йолаелла 1920-чу шеран Дечкен-батте кхаччалц лаьттина иза. Цигахь къасталуш хилла кхидIаболу дуьненан некъаш, цигахь билгалбохуш хилла Оьрсийчоьнан имперехь даьхначу къаьмнийн кхоллам, РомановгIеран империн декъахь хиллачу, аьлча а, овкъарлаш йсинчу территорийн кхоллам, шайлахь Къилбаседа Кавказан Респулика а йолуш.\nКхузахь тергоне эца деза, дуьххьара Париже вевзаш волу юкъархо, нохчо Iабдул-Межед, я нохчаша цунах ма-аллара аьлча, Чермоев Тапа коьртехь а волуш, дипломатин делегаци яр.\n1919-чу шеран Оханан-баттахь кхаьчна делегаци Париже, цхьа хан юкъайоьлча цунах дIакхетта вевзаш волу кхин политик - Ламанхойн Республикан арахьарчу гIуллакхийн министр Баммат Гайдар. Иза кхечу некъашца кхаьчна. Чермоевн делегаци Константинополехула яхана Париже, ткъа Баммат – ша шуьйрра дипломатин болх баржийна хьийзачу Швецарера вахана цига. 1919-чу шеран Марсхьокху-бутт тIехкаччалц, инарла Деникинан лаамхойх вовшахкхеттачу кIайчу эскарша Къилбаседа Кавказан Республика дIалоцучу хене кхаччалц Iийна Парижехь Баммат Гайдар. Тифлисе юхавахана иза, цигахь хилла Къилбаседа Кавказан тIеман кхеташонан Гуьржийчуьрчу Iедалера векал – векалт лаьттина Дагестанерчу Леваши юьртахь. Баммат цуьнан куьйгаллехь Iийна Деникинна духьалоеш, оцу духьалоно талам баккхалц.\nАмма 1923-чу шарахь Константинополь Кемаль коьртехь волчу туркойн карайирзина, ткъа уьш Советан пачхьалкхехьа хиларе терра, ламанхойн политикийн сихха дIабаха дезна цигара – ас билгалдоккху, дIабаха дезнарш политикаш бу.\nВачагаев Майрбек: Ши куьг лаьцна баьхкина хилла уьш Париже, дукхахберш ца кхиина шайн бахамера мехала хIуманаш шайца дIаяхьа. Оьрсийн эмигранташа, масала, баккхийчара, еккъа цхьа самовараш, иконаш хьош хилла карахь – цунах хIинца а боьлу церан эмиграцехь тIекхиина доьзалш. Оьрсийчохь шаьш битина бахамаш хьехо къаной-эмигранташ боьлча, олуш хилла церан бераша: "уггаре коьртаниг, иконаш а, самовараш а Iалашйина кхара – иза бу вайн уггаре боккха бахам!"\nФранцехь ламанхошна ца кхаьчна ур-атталла Iаббалц баа кхача а, карош болу болх ца хилла таксист бен а. ХIинцца бен юкъайовлуш а йоцу машенаш шаьш цIахь йитинчу шайн говрех а таръеш, царех «аьчка дой» олуш, бина цара и болх. Парижан дуьххьарчу таксистех ву Эльдаров Ахьмадхан. Машенаш йовза боьллачара бина болх уьш ечохь я тоечохь. Цхьаболучех хилла, масала, Куриев Муртузах я Бадуев Iабдул-Межедах а санна, киномеханикаш. (1-ра дакъа, ларъе материал кхидIа)


Тешо тIечIагIйина Беляловн алиби\nОьрсийчоь -- Будденновск. Манг. 19, 1995.\nНохчийчохь хьалхара тIом боьдуш Буденновскана тIелатар деш дакъалаьцна аьлла, бехке веш волу Белялов Рамзан доьзалан даздарехь вара Башкирехь 1995-чу шарахь Мангал-беттан 15-чу дийнахь, хаам бо kavkaz-uzel.eu сайто. Иза тIечIагIдина кхелехь тоьшалла дан цига кхайкхинчу цхьана зудчо. Кхин а кхаа тешан аьтто ца баьлла Беляловн алиби тIечIагIъян, цу дийнахь уьш гина хилар царна иза дагадаийта гIиртинехь а.\nМаршо Радионо дийцина ма хиллара, Ставропол-кIоштарчу Буденовскехь терроран тIелатар деш дакъалаьцна аьлла, лаьцна ву Нохчийчуьра Белялов Рамзан. Цуьнан гIуллакх луьстуш суд ю д1ахьош Ростох Къилбаседа Кавказерчу тIеман гонан кхелехь.\nШа бехке хилар тIе ца дуьту Беляловца цхьаьна кхеле озийна волчу Маздаев Мохьмада а. Талламхойн версица, Белялов а, Маздаев а дакъалоцуш хилла 1995-чу шарахь Мангал-баттахь Басаев Шемал коьртехь волчу тIемалойн тобано Буденновск дIалоцуш.


Говраш, адамаш, вирус. Пандеми йоьдучу юкъана Кадыровн маьхчас хIоттийна ловзар\nДIадахначу кIирандийнахь Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан доьзало а, иштта кхайкхинчу хьешаша а доккхачу тойнехь дакъалецира - Кадыровн гергарчу кIанта - Кадыров Абубакара нускал далийначохь.\nМассо а агIор бIаьрла ловзар дара иза - герзаш детташ, файтонашца, говрашца, берешца, иштта, стиглара беракеманца конфетти дIаса а яржош. Регионан урхалхочун гергарчу стеган ловзаргахь дерриг а кхачаме дара, хьешашна юкъахь ларъян езаш хилла дистанци йоцург. Яцара цаьргахь масканаш а, аьлча а, дукхахболчара къа ца хьийгира уьш лелош.\nОцу юкъанна, Нохчийчохь луьра ларйойтуш ю масканийн раж: нахана юкъа вала бакъо яц, нагахь санна, мара а, бат а дIахьулйина яцахь.\nДелахь а, Кадыровс шен социалан машанерчу пена тIехь Iораяьккхинчу видеоца, мехкан куьйгалхочо а, цуьнан гоно а тесна дитира шаьш юкъадаьккхина низам\nКавказ.Реалиига дIахьедира Роспотребнадзоран урхалло, регионехь хIитточу тойнашкахь хьешийн терахьна тоьхна доза ду аьлла, делахь а, дала жоп ца хилира, маса стаг вовшахкхета магийна ду аьллачу хаттарна.\n"Нах гуллучу воьдучу заманчохь, шеца хила еза COVID-19 вирус цахиларх тоьшалла ден кехат. Талламаш бан тарло цигахь. Шина баттана магош ю цкъа дIаелла анлиз, амма хьан тIуналлех тест эцнехь, кхаа денна бен магош яц", - аьлла, дIахьедина хьукмато.\nНагахь санна, ловзаран дайшна хIоккхул-оццул аьлла, нах вовшахтоха магинехь, эпидемиологин агIор, барам цхьа а проблема йоцуш дIахьош бу аьлла Роспотребнадзоро.\nОцу юкъанна, меттигерчу администрацигара хьалххе бакъо еха еза той хIотточара, ткъа кхайкхийначу хьешийн карахь коронавирус яц аьлла, тоьшаллин кехат хила деза.\nСоьлж-ГIалин мэрино карладаьккхира, ловзаршкахь масканаш лелон езаш хилар: "ХIораннан а карахь кехат хила деза, уьш могуш бу аьлла. Де хьалха анализ дIаелла хила езаш ю цара, профилактикан кепаш а Iалашъян еза. Оцу барамехь шеца хила еза антисептикаш а".\nКадыровгIеран той хьахийча, мэрин векало жоп хазийра "ловзарш хIиттош ду, ткъа ларвелларг Дала а ларво" аьлла.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун доьзало санитаран барамаш цу кепара тIехтасар, шалха стандарташ лерина, хаттам бинчу махкарчу бахархоша.\n"Кафеш чохь а, ресторанашкахь а хьан гIуллакхе ца хьовсу, нагахь санна, маска хьоьгахь яцахь. ХIунда аьлча, долахошна гIуда тоха тарло, - боху Соьлж-ГIаларчу Майсарата. - Дукха хьолахь, чувоьддучохь йоза хуьлу дIатоьхна, масканаш йохкахьара аш, шайна гIуда тоха кхерам бу олий. Маска йоцуш араваьллачун таро ю цу бертехь эца а, кассехь мах охьа а буьллуш. ДIасалелачу нехан коча ца оьху. Вуьшта, кеп-кепарчу наха дуьйцуш-м хезна суна, маска яц бохуш, машенашкахь шаьш болчухарана а цхьана гIуданаш детта бохуш".\nСоьлж-ГIаларчу базарахь лелош туька йолчу яхархочо дийцира, базарахула лелачу ницкъахоша, туьканашка оьхучу нахехь масканаш юй хьуьйсуш, терго латтайо аьлла. Нагахь санна, маска йоцуш стаг чувеана каравахь, йа гIуда тоха тарло, йа хьоьгара ахь юхку хIума дIаяккха мега.\n"Пхеа миллионна ю ас юхку хIуманаш. Ца хуьлчу далахь, цхьангара духалург ахча а даьккхина, гIуда такхар гIоле ду суна. Цундела наха ахча дIало", - боху бижутери юхкучу салонан долахочо Эммас.\nЮхкург дIаяккха тарло бохучух цкъачунна информаци яц Кавказ.Реалиин махкарчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера.\nМасканаш а йоцуш, талламаш бийраш\nНохчийчуьрчу полисхоша терго латтайо, хьалха а санна, масканаш лелорна тIехь, боху Къилбаседа Кавказерчу "Iазапна дуьхьало латторан комитетан" офисан куьйгалхочо Пискунов Дмитрийс. ХIора кIиранах бохург санна, хуьлу иза республикехь.\n"Республике чувуллучохь хьовсу хьоьгарчу "ковидан справке". Иза хиларан билгало оьшу царна. Цкъа а цу тIе хьоьвсина бац уьш. Сан машенан хьалхарчу куьзганан бухахь иза хиларх тоам бина. Амма, бакъду, дукха хьолахь, и талламбийраш шаьш а хуьлу масканаш йоцуш", - дуьйцу Пискуновс.\nРесторанашка а, кафешка а воьдучу хенахь а хила еза масканаш, амма хьо стоьлан гонах охьахиинчул тIаьхьа, дIаяккха мегаш ду боху бакъоларъярхочо.\nПискуновс дийцарехь, изза хьал лаьтта пачхьалкхан хьукматашкахь а: "Республикерчу Лакхарчу кхелехь суьдхочун гIовса дехар дира соьга а, прокуроре а, масканаш дIаяхахьара, аудио къамел дIаяздеш аьлла. Ас йоккхур яц элира. Прокуратуран белхахойн низам дохийнарг хир ву ша аьлла, дIахьедира прокуроро а".\nКарабогIучу-беттан 5-чу дийнахь Нохчийчохь Соьлж-ГIалин де даздийр ду. Ткъа иза нисло Кадыров винчу денца.\nДахначу шерашкахь дуккха а эзарнашкахь нах вовшахбетташ, барамаш хIиттабора: концерташ, базараш, фейерверкаш хуьлуш. Оццул адам вовшахтоьхначу дийнахь социалан дистанци муха ларйийр ю, кхеташ вац Пискунов.\nИштта, къаьстина дац, оцу даздарашкахь нах муха ларбан дагахь бу меттиггера Iедалхой.


Сулейманов Бауддин — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nТкъа 1941 – чу шарахь, ямартлонца вайн махкана Германии т1елетча, б1аьхойн дог — ойла г1иттош долу иллеш олура цо радиочухула. Т1аьхьа оцу буьрсачу т1амехь б1аьхаллийн хьуьнаршца г1араваьллачу нохчийн к1антана Нурадилов Ханпашина лерина «Къонахех къонах» ц1е йолу илли а даьккхина.\nПросмотров 10 059\nСулейманов Бауддин биография\nБауди ч1ог1а хаз эшарш илеш ду шун\nхаз мукъам болш. ца хезчо ладог1 .\nКхи цхьа х1ума ду суна ишт хеза дуьцш. Бауди б1аьрса доцш ма хиллай . Бауддис ша ара вига аьлч эц юнусас вига виг нах лелче новкъ вахьхаина бох и эц т1ехул оьг1аз вахана даькхан бох цо и илли. Сун и дицар ишт дуьцш хеза , амма ас и бакъ ду ле дац ца бох шун.


Iедалша хьийзош бу Сочера Олимпан ловзаршна бойкот яре кхайкхина адыгийн жигархой\nСурташ, видео яийта тхоьга\nДечкен-бутт 15, 2014\nОьрсийчоь - Кавказхойн хелхаран тобан декъашхо, Сочи.\nСочехь Олипан ловзарш тIекхачарца доьзна терроран кхерамаш тийсар хьокъехь чергазойн къоман вовшахтохараллин векалша дIахьедар дина, шаьш машаре дийцарш дIадахьарехьа ду Iедалшца аьлла.\nШаьш тIе ца дуьту боху цара муьлхха а криминалан чулацам болу къийсамаш, шайна юкъахь терроризм а йолуш. Цу наха цу тайпа дIахьедар дар ларамаза дац. Оьрсийчоьнан лерринчу сервисийн Iаткъам ловш бу уьш кху деношкахь, цара Сочера Олимпиадина бойкот яре кхайкхина хиларна.\nКхузаманахьлера Сочи-гIала лаьттачу меттехь хилла Саше олу чергазойн эвла. 1763-чу шарахь болабелла 1864-чу шарахь Кавказан тIом дIабирзича, адыгийн къаьмнаш гучур дIадала мега аьлла кхерам хIоьттича, махкахь белла и нах. ТIаьхьарчу хенахь шайгара схьабаьккхинчу махкахь Олимпиада ярна дуьхьал бевлла, цунна бойкотяре кхуьйкхуш бара цхьаболу чергазойн юкъараллан жигархой.\nДаханчу шеран ГIуран-беттан 13-чу дийнахь Оьрсийчоьнан талламан комитетан белхахоша уьш лецна дIабигира Краснодаре. Экстремизмаца къийсам латтооран комитетан белхахоша талламаш бира церан хIусамашкахь. Уьш лацаран бахьана дара Чернышев цIе йолу тIемалошца уьйраш латтош волу стаг хила мега цара лечкъош лелош алар.\nИ бахьана долуш Леррина дIахьедар динера Human Rights Watch вовшахтохаралло. Цу тIехь аьлла дара иза дуьххьара дац Оьрсийчоьнан Iедалш, цхьа а бух а боцуш, Олимпиада хьокехь критика еш бист хиллачу нехан хIусамех хьежар аьлла.\nЦул сов, Оьрсийчоьнан Iедалша сихха сацо деза Сочера Олимпиадан кечъяран процессан критика еш болчу чергазойн бакъонаш къуьйсучу нахана Iаткъам бар аьлла ду Human Rights Watch-чо динчу дIахьедарехь.\nЧергазойн жигархошна сих-сиха бехке дуьллуш ду экстремисташ а, сепаратисташ а хилар. Иза билгалдоккху «Хасэ» олучу ГIебартойн-Балкхаройчоьнан боламан куьйгалхочо Яганов ИбрехIима. ТIаьхьарчу хенахь шайна Iаткъам бар алсам даьлла бохуш, дийцира цо Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь.\nЯганов ИбрехIим: «ТIаьхьарчу хенахь чергазойн юкъараллан вовшахтохараллийн декъашхой вуно боккха Iаткъам лан буьйлабелла лерринчу сервисашкара. Иза доьзна ду лерринчу сервисашна тхо низамаш лардаран кепара даха лаарца. ТIаккха церан Iалашо ю тхо низам дохорна бехке дан.\nЦул тIаьхьа цара тхоьца доьзна хаттар кхочуш дийра ду, шаьш иза исламан къайлах лелачу тIемалошца деш ма хиллара: инзаре къа а хьогуш, тхо хуьнха а лаьхкина, таккха турпалалла а гойтуш, герзаш детташ дайъар».\nЯгановс дийцарехь, уьш юкъахьекхош бу экстремизмана. Цаьрга хеттарш до, уьш тIемалошца уьйраш йолуш болуш санна. Амма шаьш юьхьарлаьцнарг машаре некъ бу, шайна юкъахь берш дешна, кIоргга Iилма долу нах бу бохуш дуьйцу Яганов ИбрехIима.\nЯганов ИбрехIим: «Юкъараллан вовшахтохараллийн жигархой вуно дика дешна нах бу. Ткъа дешна боцучу лерринчу сервисийн белхахошна хала ду цаьрца болх бан. Церан хаарш дац тхоьца лортIехь къамел дан.\nЦаьрга тхуна бехке ца диллало цхьа а низам дохор. Цундела кху тIаьхьарчу хенахь, Олимпиада бахьана долуш, тхо Iаткъам ловш ду. Тхуна цара лелориг низамашца догIуш дац аьлла хета".\nЭксперташна хетарехь, Сочера Олимпиада дIахьош кхерам бу экстремисташа терроран тIелетарш дарна. 2013-чу шеран Товбеца-баттахь «Кавказан Имаратан" куьйгалхочо Умаров Доккас кхайкхам бира шен агIончашка, Олимпиада юкъахяккхар Iалашонца шайга далуш дерг дан деза аьлла.\nСочи туьйлира 2014 шеран Олимпиада дIаяьхьа бакъо йоккхуш Дуьненаюкъарчу Олимпан комитетан Гватемалехь хиллачу къовсамехь 2007-чу шарахь Товбеца-баттахь. XXII Олимпан ловзарш схьадоьллуш Сочехь церемони хир ю тIебогIучу Чиллан-беттан 7-чу дийнахь.\nIедалша хьийзош бу Сочера Олимпан ловзаршна бойкот яре кхуьйкхуш хилла адыгийн жигархой\nШемахь йийна Рустамова, чевнаш йина тутмакхаш, Гериевн гIуда\nМаьрша Европан низамаш\nТхоьца зIе латтае\nСхьадаийта сурташ а, видео а\nТхоьца зIене довла\nМаршо Радио © 2015 RFE/RL, Inc. Ерриг бакъонаш долаяьхна ю


Керла авиакомпани кхуллуш ю Нохчийчохь\nНохчийчоь -- Соьлжа-ГIалара аэропорт\nНохчийчуьра Мокох а кхаьчна, цигарчу кеманца кхача везаш хуьлу хIора а нохчо Европе, я Малхбале. ХIинца кеманийн некъ Соьлж-ГIалара а болалуш, Китайхь я Индонезехь боьрзуш нисбан гIерта мехкан администраци. Оцу Iалашонца йолийна, кестта яла езаш цуьнан йист.\nЦхьанатоьхначу Iаьрбийн эмираташка вахана волуш Ноххчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIадаьхьначу цхьанакхетаршкахь бина сацам бу Соьлж-ГIалахь керла авиакомпании кхоллар. Бахрейнан эмирца хила и барт.\nКарара бутт бовш СаIудийн Iаьрбийн «Ара» авиакомпанера говзанчаш бу махка бахка безаш. Цара кхузахь дIахIоттор бу навигацин керла гIирс, иза лелон Iамор бу меттигера белхахой , Соьлж-ГIаларчу аэропортан белхахойн говзалла лакхаяьккха хьовсор бу ханна дозаналла арахьа а.\nКерла авиакомпани кхоллахь, керла рейсаш елла а аьтто бер бу Iаьрбийн эмираташка а, Бахрейне е, СаIудийн Iаьрбийчу а, Индонезе а, ишшта цхьамоггIа Евоперчу пачхьалкхашка а. Авиацин эксперташна хетарехь, и Iалашонаш ма-бохху кхочуш хилахь, Нохчийчоьно шен меттиг дIалоцур ю дуьненан авиакомпанийн могIанашкахь.\nНохчийчоьнан бахархой сатесна Iа хийцамаш хиларе.. Бизнесхо волчу Рустама бахарехь, Соьлжа-гIалара стенгга а ваха-ван аьтто хилар боккха кхиам бу. Шо шаре мел долу Оьрсийчоьнан аэропорташкахула дIасалела хала хуьлу кавказхошна.\nРустам: «Турци бен ца лела тхо гIалара. Авиакомпани схьа а йиллиина, Эмираташка а, кхечанхь а даха йиш хилча дика хир дара. Цул совнаха, дика хир ду кеман хьалагIатта а, охьахаа а меттигаш йича. Тахана Китай Москохара лела тхо. Ахча а дукха долу, хан а йолу. Москох цу тIе хьийза а бо вайн нах. Верриг ма ваций шера мотт болуш а, оьрсийн мотт хууш а, низамаш девзаш а. Иза ца хаьий а хууш, нах хьийзабо, хьо бакъ велахь а, харц гIуданаш детташ. Ткъа ГIалахь дIабуьйцучу маттах а кхета, хьоьга ларам а хуьлу белхахойн».\nКарарчу хенахь Соьлжа-гIалин аэропортера Москох шозза доьду хIаваъкема. Ишшта кIиранах цкъа рейсаш йо Екатеринбурге а, Алматы а, Астана а, Актау а, Киеве а, кхечу массех гIала а. Москох дIаяьлча, уггаре а чIогIа адамаш дIасалела Казахстане, хIунда аьлча, цигахь беха шортта нохчий . Бизнесхочо Рустама бахарехь, и санна болчу нахана аьтто хилла а ца Iаш, керла авиакомпании кхоллахь, цо мехкан экономикана бохьур бу пайла.\nРустам: «Леррина Москох воьдучул, меллаша кхузахь кеманна тIе а хиина дIавахча, суна гIуллаккх дара-кх иза. Ас тIаккха болх алсам бийра бара, юхкучу хIуманна мах а лахбийр бара. Сан санна, 10-15 эзар стеган гIуллакх а хир дара. Массо а агIора дика хир дара иза».\nХьалхара тIом балале Соьлжа-гIаларчу аэропортехь масийтта хIаваъкема дара. Уьш Москох а, кхечу гIаланашка а лелара. ТIом болабелча, аэропорт а, кеманаш а дагийра тIеман авиацино тIелатар а дина. 2006-чу шарахь Соьлж-ГIалара аэропорт меттахIоттийра, ткъа 2009 шарахь цунна дуьненаюкъара статус елира. Дукха хан йоццуш Кадыров Рамзана омра дина, Сухой-SuperJet олу бархI кема эца аьлла. Оцу контрактан мах хир бу 100 сов миллион доллар.\nКерла авиакомпани схьайоьллур ю Нохчийчохь


Ибрагимовн адвокатна Берл Лазар кхайкха лаьа кхеле\nСоьлж-гIаларчу Октябран кIоштехь дIайирзина яздархочунна Ибрагимов Ризванна тIехь йоьдучу кхелан рогIера кхеташо. Цига кхайкхина вара ши теш. Цхьаъ - книгаш юьхкуччу туькан долахо Джабаева Бирлант, важа - Талламан комитетера белхахо Сосницкий Павел.\nДжабаевас хаам бира, шен туьканчуьра низамхой ду шаьш аьлла, кехаташ гайтинчу кегийчу наха Ибрагимов Ризванан киншкаш дIаяхьара аьлла. Иштта цара дIадаьхьна уьш йоьхкина долу ахча а.\n"Иза дийца оьшуш а дац Джабаевас ницкъаллийн структурашка оцу хьокъехь дина арз дацахь", аьлла, тешо дуьйцург тергал ца дира прокурора Эльмурзаев Ахьмада.\nШолгIа теш Сосницкий Павел ву. Дуьххьара таллам цо болийна Пайзулаева Заирас динчу арзан. Шега динчу хеттаршна жоьпаш лора цо, ша юрист хиларе терра кхачам боллуш, амма цхьадолчунах ала хIума доцуш вуьсура.\nАдвоката Касумов Султана хаьттира, Пайзулаевгара арз схьаоьцуш, цуьнан могашаллех хаттар хIунда ца дира аьхь аьлла. Ша декхаре вацара цуьнга могашалла хатта аьлла, жоп делира талламхочо Сосницкийс.\nБехке ечу агIоно кхеле дийхира, 2015 шарахь дуьйна коьртаца цIе ца йоккху цамгар токхучу Пайзулаева Заирин могашаллан хьал къасторхьама Аштаркхнера тоьшаллаш дехахьара аьлла. Иштта, прокурора а дийхира, рогIерачу кхелан кхеташоне муфтиятера векал а валийна, иза леван веза вай Ибрагимов Ризванан жайнех лаьцна аьлла.\nШа яздархочо тIе ца дитира иза, амма адвоката "нагахь санна жуьгтийн раввин Лазар Берл кхеле валавахь тIелоцур ду" элира. Ший а дехар кхочуш цадаран сацам а бина, ерзийра кхел.\nРогIера кхеташо дIахьура ю пIераскан дийнахь Iуьйрана 10 сахьт даьлча


Туркойчу воьду Байден Джо\nМарсхьокху-бутт 13, 2016\nТуркойчохь оппозици карчам баккха гIортар луьстучу юкъанна, оцу оппозицин лидер ларалучу Гюленна Вашингтоно депорт цаяр бахьана долуш, Хонкаран а, Вашингтонан а юкъаметтигаш шелъелла го дуьненна а. Уьш меттахIитто Iалашо йолуш, кху беттан 24-чу дийнахь Iамеркан Штатийн вице-президент Байден Джо ву вогIуш, хаамбина журналисташка Истамулехь туркойн премьер-министро Йылдырым Бинала.\nЦо бахарехь, Гюленна кхелеозорах доьзна Вашингтонца дечу къамело дегайовхо ло ши мохк вовшех кхетар бу бохучунна, амма Йылдырыма ца довзийтина муьлхачу тIегIане кхаьчна и дийцарш. Ткъа Вашингтоно хьалхо дIакхайкхийра шена Гюлен бехке хилар тешшош хаа оьшу аьлла.\nПремьеро дийцарехь, 80 эзар сов эскархой, пачхьалкхан мехькамхой, кхелахой баьхна балхара, цхьаберш чубоьхкина карчамбархошца хиларна. 270 стаг велла оцу хиламехь, элира Йылдырыма.\nТуркойн президенто ЭрдогIана дош делла махкахошна, ша махкара Гюленан маша бохор бу, аьлла. Ткъа иза кхочушдеш туркойн Iедало репрессеш яржайо, адамийн бакъонаш хьоьшу аьлла хета Iамерканна а, Европан Бертанна, бакъоларънечу дуьненаюкъарчу хьукматашна а, и тайпа дIахьедарш Туркойчоьнна ца тахь а.\nШоьтадийнахь туркой арахьарчу министралло даржийначу дIахьедаро боху, Малхбузенан претензеш бухбоцуш ю. Иштта къамелдира дипломатин урхаллан векало Билкъиз Таньюс. Деношкахь Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацино Туркойчоьне репрессеш совцор хьоьхуш дина дехар цо харцо ю, ттеррорхой бехкебечу меттана дIахьееш, аьлла.


Шуьйтан кIоштан кхело 16 шо хан тоьхна Казбулатов Шамильна 2000-чу шарахь Псковерчу десантхошна тIелатар деш дакъалацарна. Цунах лаьцна хаам бина Оьрсийчоьнан Талламан комитето.\nКазбулатов бехке лерина эскархой байа гIортарна. Талламхойн версица, нохчийн тIемалойн хьалханчо Басаев Шемила куьйгалла дечу тIемалойн могIаршкахь цо, хьежа а еш, Калашниковн автомат йиттина оьрсийн десантхошна.\n2000-чу шарахь Чиллан-беттан 29-чохь даккхийн дарашца Соьлж-ГIалара арабевллачул тIаьхьа гIело хьоьгуш Ведана агIор дIабоьлхучу нохчийн тIеман командиро Басаев Шемила куьйгалла дечу тIемалоша Улус-Кертана гергахь тIом болийра шайна дуьхьал яьллачу Псковерчу десантхойн ротица.\nОфициалан версица цу тIамехь вийна 84 Оьрсийчоьнан эпсар а, салти а. 6 стаг чевнаш хиллехь а, дийна виснера. Нохчий дараш биллгал мел хилла хууш дац, амма ууьш эзарнашкахь дара бохуш чIагIдора Оьрсийчоьнан инарлаша.


Муса-пайхамарх лаьцна (Делера салам хуьлда цунна)\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Хьахаве жайни чохь Муса. Баккъал а, иза вара (Дала Шена) къастийнарг‚ иза вара элча а‚ пайхамар а».\nКъуръан чохь Муса-пайхамарх (Делера салам хуьлда цунна) лаьцна дуьйцуш 73 сов меттиг ю. Цуьнан ден цIе Iимран хилла, Якъубан (Делера салам хуьлда цунна) тIаьхьенах ша хилла волу. Юсуф-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) веллачул тIаьхьа Мисарахь долу хьал хийцаделла. Дела цхьаъвеш болу паччахьаш дIабевллачул тIаьхьа, МусIабан кIант Валийд цIе йолу къиза ФирIавн (паччахь) коьрте веана Мисарахь. Керсталла дарехь дозанал тIехваьлла, ша Дела ву бохуш, харц дов дан хIоьттина иза. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «ФирIавна элира: «ХIай элий! Суна ца хаьа шуна со воцург (кхин) Дела».\nКхечу аятехь деана: «Цо элира: «Со ву лекха волу шун Дела!»\nМисарахь долу къаьмнаш тобанашка декъна цо. Уггаре а чIогIа цо сийсазбинарш Исраилан доьзалш (Якъуб-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) тIаьхьенах болу нах) бу. Царах шена а, шен тайпанах долчу къибтIийн къомана а бацон леш бина хилла цо. Цхьана буса ФирIавнна гIан дайна, Къудусера (Иерусалимера) еанчу цIаро Мисарахь болчу къибтийн цIенош дагош, Исраилан доьзалшна зен а ца деш. Ша самаваьлча, ша-шена гергабинчу нахе и гIан тида, аьлла цо. Цара цунна жоп делла, Исраилан доьзалшна юккъехь цхьа божабер дуьнен чу дер ду, и бахьанехь хьоьгара паччахьалла дIадер ду, хьо хIаллак а хир ву, аьлла. ТIаккха ФирIавна омра дина, Исраилан доьзалшна юккъехь дуьнен чу мел долучу божаберана урс хьакха, аьлла. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, ФирIавна куралла йира лаьтта тIехь‚ цигарчу нахах тобанаш йира цо. Царах цхьа тоба гIелъеш, цо бойура церан кIентий‚ дийна буьтура церан зударий. Баккъал а, иза вара бохамаш бечарах».\nКъибтийн къомах болчу наха балхам бина ФирIавне, божабераш дайар бахьанехь Исраилан доьзалш кхачош бу аьлла. Болх иштта дIабодахь, вайна бацон нах хир бац, аьлла цара. ТIаккха ФирIавна омра дина, цхьана шарахь дина бераш дайа, вукху шарахь динарш дийна дита, аьлла. Iимранан хIусамнана доьзалхочух хилла, Муса-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) шен кийрахь волуш. ФирIавна юхьарлаьцнарг шена хиъча, цIа чуьра ара ца йолуш, ша доьзалхочух хилар хьулдина цо. ФирIавна арабаьхна белхалой хилла, Исраилан доьзалшна юккъехь дуьнен чу девлла божабераш дойуш. Муса-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) Дала ларвина, и дуьнен чу волуш ФирIавнан белхалошна ца хиъна. Мусан (Делера салам хуьлда цунна) нанна Дала дагатесна, бер тIорказ чу а диллина, чуханца и тIорказ цIийнан оганах дIа а тесна, и тIорказ хи чу таса, аьлла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Оха дагатесира Мусан нанна, вакхаве иза‚ аьлла. Хьо цунна (Мусана бохам хиларх) кхераелча, ахь кхосса иза хIорда чу, кхера ма кхера‚ са ма гатде. Оха юхаверзор ву иза хьуна‚ хуьлуьйтур ву иза элчанех».\nЦхьана дийнахь иза вакхо араяьлча, чуха хада а хаьдда, тIорказ хиэ даьхьна карийна цунна. ФирIавнан гIала Нил хина йистехь хилла. ТIорказ цунна улло кхаьчча, цара иза хи чуьра схьаэцна. ФирIавнан зудчо Асета тIорказ даьстича, юьхьа тIехь пайхамараллин нур лепаш бер гина цунна. ТIевеанчу ФирIавна, шена и бер гича, цунна урс хьакха, аьлла, омра дина.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «ФирIавнан зудчо элира: «Суна а‚ хьуна а бIаьрган хазахетар ду-кх (хIара бер)! Ма ве иза‚ вайна пайда бан мега цо я цунах вайн доьзалхо вийр ву вай».\nФирIавна аьлла тIаккха: «Хьан бIаьргана хазахетар ду иза, суна дац». Мусан нана дог бIарзделла Iуьйренга яьлла. Иза шен кIант вуй хаийта герга хилла иза, амма Дала цуьнан дог собарца чIагIдина. Цо шен йоI яхийтина цунна тIаьхьа ладогIа. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Оха хьарам бира цунна и вакхон зударий хьалха. ТIаккха цо (Мусан йишас) элира: «Ас тIенисдай шу, иза шуна кхобур волчу цIийнан охIланна‚ уьш цунна хьехамчаш а хуьлуш».\nТIаккха уьш и бер дохьуш цуьнан нана йолчу баьхкина, цхьаннех ца векхаш хилла волу Муса шен ненах вакха волавелла. Асета цуьнга дехар дина, и бер дакхош ша йолчу хIусамехь Iе, аьлла. Мусан (Делера салам хуьлда цунна) нанас шен хIусамда а, бераш а ду, и бер шен хIусамехь кхабийта шега, аьлла. Асет реза хилла, цо цунна мах а белла бер дакхорна тIехь.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «ТIаккха Оха юхаверзийра иза шен нене‚ цуьнан бIаьргана синтем хилийта а‚ и гIайгIане ца хилийта а‚ Делан ваIда (чIагIо) бакъ хилар цунна хаийтархьама а, делахь а царах дукхахберш хууш бац».\nМуса-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) ткъе итт шо кхаьчча, Дала цунна хьекъал а, Iилма а делла. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Иза (Муса) гIеметтахIоьттина чIагIвелча‚ Оха цунна делира хьекъал а‚ Iилма а. Иштта бекхам бо Оха дикадечарна».\nЦхьана дийнахь Муса-пайхамарна (Делера салам хуьлда цунна) вовшех леташ ши стаг гина, царах цхьаъ хIокхуьнан тайпанах (Исраилан доьзалех), важа – хIокхуьнан мостагIех (ФирIавнан тайпанах) волуш. ХIокхуьнан тайпанах волчо шена гIо дар дехна цуьнга. ОьгIазваханчу Мусас (Делера салам хуьлда цунна) буй тоьхча, ФирIавнан тайпанах верг велла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Цо (Мусас) элира: «ХIара шайтIанан балхах ду. Баккъал а, иза билггал тилош мостагI ду».\nМусас (Делера салам хуьлда цунна) и вен лууш ца тоьхна цунна, цундела дохко а ваьлла шена гечдар дехна цо. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Цо (Мусас хьаставелла Деле) элира: «Сан Дела‚ ас сайн дегIана зулам дина‚ гечдехьа суна». Цо цунна гечдира. Баккъал а, Иза Гечдийриг а‚ Къинхетаме верг а ву».\nМусас (Делера салам хуьлда цунна) Деле чIагIо йина: «Цо элира: «Сан Дела‚ Ахь суна ниIмат далар бахьана долуш, сох цкъа а хир ма вац къинош дечарна гIоьнча».\nМусас (Делера салам хуьлда цунна) къибтIий вер сихонца даьржина, тIаккха ФирIавна сацам бина, иза вен веза, аьлла. ФирIавнан тайпанах волу цхьа стаг ведда Муса (Делера салам хуьлда цунна) волчу веана. Цо цуьнга Мисарара дIавала, ФирIавна а, цуьнан тобано а хьо вен барт бина, аьлла. ТIаккха Муса (Делера салам хуьлда цунна), ФирIавнан тоба шена тIекхиарна кхоьруш, Мисарара араваьлла, Палестинехь йолчу Мадйан шахьара вахана. Цо Деле доIа деш, аьлла: «Сан Дела‚ кIелхьарваккхахь со зуламечу къомах».\nМадйанан хинан коьрте кхаьчча‚ цунна цигахь цхьа нах карийна, эмкалшна а, уьстагIашна а хи малош. Гена йоццуш лаьтташ ши йоI гина цунна, нах шайн даьхнина хи малийна бовллалц ладоьгIуш. Мусас (Делера салам хуьлда цунна) цаьршиннан уьстагIашна хи малийна. Оцу шина йоIа шайн дега ШуIайбе (Делера салам хуьлда цунна) иза дийцича, Муса (Делера салам хуьлда цунна) шена тIе схьакхайкхийтина цо. Цо Мусага (Делера салам хуьлда цунна) шен шина йоIах цхьаъ маре елла, бархI я итт шарахь цо шен уьстагIий дажорна тIехь цуьнца барт а бина. Ша барт бина хан чекхъяьлча, Мисара дIаваха сацам бина Мусас (Делера салам хуьлда цунна). ТIур олучу лома тIе и кхаьчча, Дела кхайкхина цуьнга: «ХIай Муса! Баккъал а, Со АллахI ву‚ Iаламийн Дела».\nДала цунна дIахаийтина, Ша иза Исраилан доьзалшка пайхамар вина вохуьйтуш хилар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Ас хьо хаьржина – ладогIа, хаам беш дуьйцучуьнга. Баккъал а, Со Дела ву‚ кхин дела вац, Со воцург‚ Суна Iибадат де‚ ламаз а хIоттаде, Со хьехорхьама».\nF9h6t7 Very good article. I certainly appreciate this site. Continue the good work!


КΙиранан хиламийн тидарш Карлсон Элизабетица цхьаьна\nЗазадоккху-бутт 30, 2012\nКарта - Къилбаседа Кавказ\nРогΙера ГΙебарта-Балкхаройчоьнан а, Кхарачой-Чергазийчоьнан а амир вийна. Дагестанехь гΙаттамхошца латтабе къийсам жигара баккха керла эскарш хьовсийна. Инарла прокуроран гΙовса Сидорук Ивана бахарехь, эскарша Къилбаседа Кавказехь стохка 1500-за къоладина, ахчанехь аьлча 18 миллиард соьмана.\nКΙиранан хиламашлахь, дукха хьолахь хуьлуш ма-хиллара, баларш-бисарш довлу хьалха. Ιедалан лаккхара толам а, Кавказерчу гΙаттамхойн боккха эшам а лору Оьрсийчуьрчу а, дозанал арахьарчу тергамхоша кху кΙиранах ГΙебарта-Балкхаройчоьнан, Кхарачойчоьнан а тΙемалойх долчунна Кавказан имаратна хьалха жоп луш а, ша тΙемаш беш а схьавоΙу Занкишиев Ιелим, амир ΙубайдуллахΙ,вер. Шаьш Нальчик-шахьарахь дΙаяьхьначу операцехь иза вийна хилар дΙакхайкхийра Ιедалша шинарий сарахь.\nКъилбаседа Кавказехь тΙаьххьарчу муьрехь кхелхинчу амирех дуьххьара вац Занкишиев Ιелим. И хиламаш дагабохкуьйту вайна комментатора Карлсон Элизабетас\nКарлсон: «ТΙаххьарчу шина шера чохь ГΙебарта-Балкхаройчохь байъинчу амирех кхоалгΙаниг ву Занкишиев. ГΙалгΙайчоьнан амир Адам вийра ши бутт хьалха. Цул тΙахьа ши кΙира даьлча вийра Дагестанера амир Салихь – Даудов ИбрахΙимхалил.\nЗанкишиев ша-шеггара кхоллаеллачу Умаров Доккин Кавказ Имарато дарже хΙоттийра дахначу шеран Гезгамашин баттахь, цул хьалха вийначу амиран ΙабдуллахΙан-Джаппуев Аскеран меттана. Джаппуев шен исс бΙаьхочуьнца цхьаьна Старопол-махкан дозанерчу цхьана юьртарчу хΙусамехь вийра. Оцу тобанна ницкъаллин дакъошка айкхъялларг яра кхелхинчех цхьаьннан, Закариян, цΙийннана».\nДжаппуевл хьалха амир лаьттира ГΙебарта-Балкхаройчохь СейфуллахΙ-Астемиров Анзор. Иза шарахь гергга Ιийра оцу меттехь, ткъа вийра лурчаха полисхоша Нальчикехь, ларамза цунна тΙе шаьш Ιиттаделча.\nТΙаьххьарчу заман битам бу амираш а, джамаΙаташкара могΙара тΙемалой а болу меттигаш Ιедало Кхарачой-Чергазийчохь а, Дагестанехь а айкханчийн гΙоьнца Ιорайохуш хилар. И хΙума мелла а кΙезиг даьржина ду Нохчийчохь, аьлла хета комментаторна Карлсон Элизабетина. И тΙечΙагΙдеш масал даладо цо, ерриг а Оьрсийчоьно боккха кхаъ а кхайкхийна, лохуш волу Умаров Доккин Нохчийчохь ша Ιалашван аьтто болуш хилар.\nИштта пайда оьцу Ιедалан ницкъаша, боху комментатора, тΙемалойн карахь, цара лелаеш мобилан телефонаш хиларх а. Ткъа нохчо Умаров Докка оцу тΙехь а ву ларлуш, цо ца оьцу телефонах пайда, чΙагΙдо Карлсон Элизабетас.\nСтенна ду оццул дукха дараш ГΙебарта-Балкхаройчоьнан а, Кхарачой-Чергазийчоьнан а амирашлахь, хеттаре юьйлу Ингалсара журналист, Кавказ таллархо. Нохчаша санна, кхарачоша я гΙебартоша ца кхоьллина шайна базанийн маша, тоьланаш. Ши шо хьалха гурахь, Тырнауз-гΙалина уллера молибден доккхуш йисина хьехаш Ιедало тидаме эцчхьана, тоъал къайлене меттигаш а йоцуш бисина уьш, боху Карлсона. Делахь а оцу хьоло яй ца йо кхарачойн а, балкхаройн а амирашкара юьйлу ледарло – цхьа а Ιалашо чΙагΙъеш дина хΙума а доцуш, цара ярташкахь буьйсанаш йохуш хилар.\nКарлсон Элизабетас билгалдоккхуш ма-хиллара, Умаров Доккина тΙехь ду хΙинца маьΙ-маьΙнерчу кхаа мехкашна тΙе шен цΙарх керла эмираш бахкар. И болх дΙахьош кестта шура гулъян там бу Умаров Доккас.\nНохчийчуьра, Ханкалара, деношкахь Дагестанан агΙор дΙаяхна тΙеман ницкъийн ковра ю Карлсон Элибетин тидамехь рогΙехь. Массех километр деха танканийн, гΙагΙадиллинчу машенийн, артиллерин кочар, цхьаццаболчу хаамашца, 25 эзар эскархочух лаьтташ дара. И эскарш Дагестанан къилбе а кхаьчна, Буйнакскана, Карабудахкентна гонаха охьахевшина, цигарчу меттигерчу хьостанаша чΙагΙдарехь.\nТкъа тамаше дара юьхьанца Оьрсийчоьнан тΙеман министралло а, Дагестанерчу Ιедалдайша а и хΙума дехха дацаре дар. Амма уьш цигахь хилар а, цара гΙаттамхошца тΙемаш бийр буйла а гойту хΙинца ша мехкан куьйгалхочо Магомедов Мохьмадсалама а. Эскарш чудахкар къобал а деш, шен махкарчу бухарчу ницкъашна довдира цо деношкахь хиллачу кхеташонехь.\nКарлсон: «Карабудахкентера а, Буйнакскера а террорна дуьхьал лаьттачу дакъойн хьаькамаш кΙоршаме емалбира Магомедовс, цаьргахь гΙаттамхошна духьал латта тоаъл гΙора дацарна, цигахь дахначу кΙиранах коьрта маьждиган имам вийча».\nШа меттигерчу полицин дика а вон агΙонаш юьйцуш, ца хьахийра Магомедовс, цуьнан могΙаршкахь, шайн накъостий а бухкуш, гΙаттамхошца зΙенехь хиларца Ιорабуьйлу полисхой. Ца хьахийра, полицина цхьаьнхьа, цхьана стага шена "вахΙабхо" гира аьлла мотт барцана, цо гина бохучу пекъарна тΙехь Ιедалан ницкъаша эрадоккхуш хилар а. Амма таханлера полицин хьаькам, оцу кепашна тΙе а тевжаш, болх беш ву, боху комментатора Карлсон Элизабетас.\nЦо дикачу массаллица дагалоьцу хьалхо чоьхьарчу гΙуллакхийн министр Ιийна Магомедов Ιабдулрешед. Оцу инарло, бехк-гунахь а доцуш, тоъал бина таллам а боцуш, стаг бехкеван дихкинера Дагестанехь. Ткъа хΙинца леларш кхин гΙиллакхаш ду.\nДагестане даьхкинчу эскарех дерг аьлча, цара кестта гойтур долчух тера ду керла терахьаш – байъинчийн, доьза байначийн. Бакъду, еарий дийнахь шен кхайкхам баржийна махкахула Дагестана муфтис Абдулаев Ахьмад –Хьажас аьйкх буьйлучарна лерина. Муьлххачу а кепехь мотт тохар ШарΙо доьхкуш сакхт ду, стаг "вахIабхо" ву бохуш, бохама кΙел, Ιедалан оьгΙазлонна кΙелвигар а, къехьа ду боху муфтис шен кхайкхамехь.\nТидаме эца богΙу, Карлсон Элизабетина хетарехь, кхин цхьа хилам а – БуьрийтΙехь кху кΙиранах Оьрсийчоьнан Инарла прокуроран гΙовса Сыдорук Ивана дина дΙахьедарш. Цо дийцарехь, 1500-за къоладина стохка Къилбаседа Кавказехь дΙатардинчу эскарша. Иштта дΙа кхин а, цхьа инзаре ду, Ιедалан кисина кхевдинчу эпсарийн, инарлийн, дерриг а эскарийн а амалш йовзуьйтуш, Сыдорука дийцинарг.\nКарлсон: «Стохка Лахьан-баттахь федералан хьесапдаран палатано бинчу талламо гайтира Къилбаседа Кавказехь эскархоша 18 миллиард сом лачкъийна а, аьхаза дайъина а хилар. Сыдорука бахарехь, Къилбаседа Кавказна федералан бюджетера стохка делларг дара 270 миллиард сом. Ткъа оцу ахчанах лачкъийна дакъа хуьлу лаххара а 6 процент. Оццул хилла Ιа ала а дац».\nСидорук Ивана тоьшалла до, 361 эскархо-къолахо жоьпе озийна, бохуш. Амма цо латкъам бира, кхелаша оцу нахана тΙех кΙеда таΙзарш къастийна дан, аьлла. Амма иза ерриг а Оьрсийчоьнан хатΙ довзуьйтуш хΙума дуйла-м ца хаийтира инарла прокуроран гΙовса Сидорук Ивана.\nВайна дагадогΙу хьалхо федералан гонан куьйгалхочо Хлопонин Александра меттигашкара хьакамех, цара гΙаттамхошна къайллаха закт луш хиларх лаьцна, дийцинарг. Ткъа Сидорука ца даьккхира Хлопонинан и къамел цхьалха, ца хазийра масса процент оцу ахчанах тΙемалойн каракхочу. Оцу тΙехь, деккъа дΙа бахар бен, бух болуш дийца хΙума доцчух тера ду Ιедалхойн.\nИштта яра кΙиран хиламаш туьдуш Кавказ евзачу тергамхочо , журналиста Карлсон Элизабетас Маршо Радиона йина комменташ.\nКΙиран хиламийн тидарш Карлсон Элизабетица цхьаьна


ЭрдохIанан партино толам баьккхина Туркойчоьнан парламентан харжамашкахь\nЛахьан-бутт 03, 2015\nТуркойчоь -- AKP партин куьйгалхочуьнан ЭрдохIан Реджепан агIончаш Анкарахь шайн партин штаб-хIусаман хьалха даздеш бу шаьш парламентехь ьлолам баккхар. Лахьан-бутт, 2, 2015\nХIинцалера парламентан харжамаш Туркойн махкахь кху шарахь шозлагIа дIахьош бара. Яханчу аьхкенан юххьехь хиллачу харжамашкахь пачхьалкхан куьйгаллехь йолчу Нийсонан, кхиаман партине абсолютан толам ца баккхабеллера, кхин цхьа могIа партеша хьалхачул алсамох кхаьэнаш гулор бахьана долуш.\nЦундела харжамийн жамIехь кхоллаезачу урхаллехь коалицин ярехь барт ца хилира парламенте кхаьчначу ницкъийн. И бахьана долуш туркойн президенто Эрдоган Реджепа керла, хенал хьалха харжамаш дIахьур бу кхин цкъа а аьлла дIакхайкхира, шена Конституцино лучу бакъонах пайда а эцна.\n2002-чу шарахь дуьйна Туркойчохь Iедалехь йолчу Эрдоганан партина хаъалла эшам бара и аьхка хилла харжамаш, дуьхьара парламентехь абсолютан алсамалла а йоцуш Нийсонан а, кхиаман а парти йитина болу. Малхбузерчу цхьа могIа тергамхоша хIетахь хьулдеш а доцучу хазхетарца комментареш йора, Эрдоганан чакхенан юхьиг ю гучуяьлларг, хIицначул тIаьхьа ислам динна тIетевжаш волчу Эрдоганан кхин аьтто хир бац, еккъа цхьаьна шен партин ницкъаца Туркойчохь куьйгалла дан, бохуш.\nКхузахь ала догIу, бусулба дин политикан коьртехь лаца гIерташ волу Эрдоган Реджеп а, цуьнан накъостий а Туркойчохь Iедале баьхкинча дуьйна схьа Малхбузехь цхьа мелла а кхерам санна тIеоьцуш ду цу махкара куьйгалла.\nЦул хьалхарчу иттанаш шерашкахь тIеман карчамашца Iедал цхьаьна ницкъера вукхуьнга долуш, демократин хьаса шайца боцучу режимаша Туркойчохь Iедалан архаш шайгахь латточу заманахь ца хиллачу кепара сингаттам а, кхерамаш а кхуллура Малхбузерчу политикийн гуонашкахь демократикаллечу харжамашкахь тоьллачу Эрдоганан партино.\nЦуьнца доьзна дара, къаьстина Германехь Меркел Ангела канцлер хаьржинчул тIаьхьа Туркойчоь кесталгIа Евробертана декъашхо хир ю бохучуьнга даха дог а ца туьку курс Цхьаьнакхеттачу Европано юхьарлацар. Ша Меркел Ангелас а ша Iедалехь йолчу иттех шарахь хийлаза дIахьедарш динера, Туркойчоь Евроберта юккъе ян хьакъ яц, цигахь адамийн бакъонаш ларйар тоъаллачу барамашкахь ца хиларна бохуш.\nТкъа Европин неIарехь латтар кIордийначу Туркойчоьнан Эрдоган коьртехь волчу куьйгалло керла некъ юхьаралецира – экономикан хьелаш тодар, коррупцица къийсам латтор, регионехь уггаре а нуьцкъала пачхьалкхе хилла дIахIоттар. Цу тIехь даханчу шерашкахь цу пачхьалкхан гIеххьачул сов кхиамаш а хилира. Иштта, масала, карарчу хенахь дуьненчохь уггаре а кхиаме схьайогIучух ларалуш ю Туркойчоьнан экономика. Ткъа Европехь, къаьстина Германехь лаккхара дешарш дешна болу, академикийн хааршка кхаьчна болу туркойн къомах говзанчаша Туркойчу дIаоьхуш бу, Германехь а, йоллучу Европехь шайна белхийн перспектива ледар хеташ.\nЦу хьелашкахь кест-кеста хеза Малхбузехь Анкара агIор бехкаш дахар, цигахь демократин мехаллаш хьоьшу, ткъа Эрдогана османийн султанийн Iадаташка куьйгалла до махкана, бохуш.\nХьал хийцадала доладелира даханчу кIиранашкахь, Европе туркойн махкахула бIеннаш эзарнаш мухIажарш схьаэха буьйлабеллча. Цу махкахь парламентан харжамаш дIабахьале ши кIира хьалха Меркел Ангела яхара Истамбуле, ша Эрдоганна белшашгIортош хилар гайта санна. Цуо шеца цхьа могIа Туркойчуьнна вуно санехь совгIаташ а даьхьира, масала, мухIажаршна гIо дан 3 миллиард евро Туркойчуна лург хилар довзийтар, я туркошна Европе дIасалела визанаш ялар аттачу доккхур долуш хилар хаийтар.\nИ дерриге а ларамаза дац аьлла тешна ву политолог Чапханов Русланна. Цунна хетарехь, туркойн Iедалша шайн дозанаш мухIажаршна схьаделларца гайтина Европина, цуо шен мах хьакъ болчу агIор бан безийла.\nЧапханов Руслан: „Туркойчоьно Шемара миллион а, цхьаъ ах миллион а мухIажарш тIе а лаьцна, уьш лелош бара. Делахь а, Европано цу хIуман хадон безачу агIор мах хадош а бацара, хам беш а бацара. Цул тIаьхьа Туркойчоьнан каделира, шаьш деш дечун кхочучу барамехь Европе сий дайта а, пачхьалкхашна юккъехь конструктиван диалог мел мехала ю, пачхьалкхаш и тайпа болх цхьаьна бан безаш бу бохург гайта а. Цара шайн дозанаш схьа а диллина, цхьа миллион герга стаг Европе схьавеъча, кхузарчу политикехь боккха сингаттам хилла цунах, Евробарт йоха тарло боху кхерам а кхоллабелла, Туркойчоьнан ролах кхета а кхетта. Цигахь харжамаш хила ши кIира диссинчу хенахь Меркел Истанбуле яхар а ларамаза нисделла дацара“.\nЦу юкъана керлачу шен ницкъах бIоболарца а, ша нийсачу некъа тIехь хиларх тешарца харжамашкахь толам баьккхинчу Эрдоганан партина 49 сов процент кхаьнаш кхаьчна. И бохург ду, цу партин кхечу парламентерчу ницкъашца коалици ян дехар дац, ша еккъа цхьаммо министрийн кабинет кхолла бакъо ю цуьнан.\nЕвропехь а, доллучу дуьнентIехь а гаррехь Туркойчоьнан рол алсамйаларх кхеташ волчу президентан Эрдоганан керлачу урхаллин болх дIаболон тоьллачех хьелаш хIиттина – тIаьхьрчу иттех шарахь Анкарага мелла а сонталлийца а, критикеца а хьежна Европа хIинца мухIажарш бахьана долуш цуьнга дехаре хIуьттуш ю, ткъа яханчу харжамашкахь I5 процент сов кхаьэнаш а гулдина Эрдоганан партин кхерам тессина хилла йолу курдойн парти партина гIеххьачул эшам хилла, урхаллехь министрийн метте кхача цуьнан векалийн сатийсам а ца буьсуш.\nТуркойчу вахана Римера Папа\nМаьждигехь Далла Iамал йина Туркойчохь визитаца волчу Римера Папас\nЭрдогIан - Путин: политиках а, газах а\nПутинан а, ЭрдохIанан а цхьаьнадогIу пхи хIума\nТуркойчохь адамаш лецарна дуьхаьл бу еврокомиссараш


Амнистин билламашна реза яц Украинера оппозици\nКхаарин сарахь тIеэцна амнистех лаьцна низам кхочушдан дага яц Украинера оппозици. Дуьхьалонан акцин декъашхой реза бац шаьш дIалецна гIишлонаш дIахеца. Ницкъаца оппозцин лагер дIасацалаллийта иза ларъяр чIагIдан сацам бина демонстранташа.\nЦуьнах лаьцна хаам бина Майданан коменданто Парубий Андрейс. Амнистех лаьцначу низаман билламаш шаьш кхочуш бан дагахь ца хиларх лаьцна Незалежности майданахь гулбеллачарна хьалха вист хуьлуш дIахьедар дира «Маршо» олучу оппозицин партин лидеро Тягнибок Олега.\nАмнистех лаьцна долчунизаман проектаца а догIуш, дуьхьалонан акцин декъашхой жоьпаллех хьалха бохуш бу, къоршаме зуламаш динарш боцурш. Цу документ тIехь аьлла ду амнисти йийр ю, нагахь 15 де далале демонстранташа шаьш дIалийцина йолу Iедалан гIишлонаш маьрша яхахь аьлла.\nЦу проектон автор ву президентан Лаккхарчу Радехь волу векал Мирошниченко Юрий. Цо дийцарехь, ницкъаца Майдан дIасалала дагахь дац Iедалш. Ткъа амнисти ярх лаьцна долу низам болх бан долалур ду Украинин куьйгалхочо тIе куьг а таIийна долу иза зорабанан гIирзашкахь арадалахь.


Стагана урс хьаькхначу ФСБ-хочунна 9 шо хан тоьхна\nНабахтин халачу хьелашкахь такха 9 шо хан тоьхна ФСБ-н майор лаьттинчу Стерлягов Павелна ГIебарта-Балкхаройчуьра Макитов Хьусай верна. "Дийриг а кхетош, адаман могашаллина зен дар, оцу бахьаница адам далар" артиклца бехкевина Стерлягов, хаамбо "Бакъонийн Зона" ("Зона Права") цIе йолчу интернет-хьасто.\nТалламе ша бехке вац баьхна Стерлядов вилхина шена хан кхайкхош, аьлла: "Сан карах стаг велла, амма вацара со и дахарх ваккха дагахь". ФСБ-хо бехке ву, ткъа стаг вен воллуш ца хилла, аьлла ю кхелехь бехккъасторхоша тIеэцна вердикт.\nПрокуроро дехначу 10 шарна дуьхьал тоьхнарг ду 9 шо.\nТалламо чIагIдарехь, 2018-чу шеран Охан-беттан 5-чу дийнахь белхан декхарш кхочушдан ГIебарта-Балкхаройчуьрчу Эльбрусан кIошта хьажийна волу Стерлядов а, цуьнан коллега а летта шаьш дига аьллачу метте шен машенахь дIадига реза цахиллачу Микитовх. ЧIоггIа мелла хилла ши ФСБ-хо. Микитовна иттех чов йина уьрсаца Стерлядовс. Йинчу чевнех оцу меттехь велла Микитов.\nШина ницкъхочо йиттина Микитовца хиллачу, цуьнгахьа гIодаккха воьллачу стагана а. Шаьш зулам динчу меттера цул тIаьхьа бевдда ФСБ-хой.


Юха а виртуал-кхийсарш: Павловский – Кадыров\n"Кремлах доладало пакет" хьенан карахь ю?\nТIех шога аьллехь а, шен заманахь Парнас партин куьйгалхочо аьлларг цунах юкъ-кара олу, юьхь-духхьал ца алахь а –интернетехула.\n2011-чу шарахь ло Немцов Бориса хIара жоп, шега журналисто, Кадыров Рамзана хьо ву ма боху Москох гуламаш вовшахбеттарг, аьлча.\nНемцов: «Кадыров коьртаца дика вац. Цунна дарбадан деза. Цу тIе, сихха. Иза тован чувилла веза. Морфин, промидол. Шизофреникашна муха до дарба? Иштта. Цомгушчаьрца собаре хила гIоьрту со. Хала-м хета, и тайпа нах мехалчу Кавказан регионан коьртехь болуш. Теша-кх, цкъа мацца а иза даржера воккхур ву бохучух, жоп лур ду цо доллучух а».\nКадыровс хийлачуьнга олуьйтуш долу «къурд» хIетахь Немцовга ца алийтира. Аьллехь, иза дийна виса а тарлора.\nДукха хьолехь шена аьллачунна цу сахьта шогга жоп ло Кадыровс. Я иза ца кхиича – гоно.\nКадыровс стенна делла жоп оццул сиха?\nОьрсийчоьнан прессо тергал деш, лехьош, даржош долучух ду оршоьтадийнахь «Дождь» телеканалехь политологан, политтехнологан, цхьана муьрехь президентан хатI хаздеш къахьегначу, хIинца идеологехь Путинна дуьхьаллаьттачу Павловский Глеба аьлларг.\nКадыров Оьрсийчоьнан рогIера президент хила ресурс йолучех, «Кремлах доладало пакет» карахь йолучех ву, Павловскийна хетарехь.\nОцу аламна сихха, де-буьйса далале, шен Telegram-канале жоп кхоьссина Кадыров Рамзана. «Кремлан «контролан пакет» хьаьнгахь ю, бохуш, къамелаш дечу, шаьш хьекъалчаш ду моьттучарна хаьийла Кремлан администрацин шен да вуйла – ву иза вайн Куьйгалхо – Оьрсийчоьнан Президент».\nПавловскийга а ду жоп. «ЖIаьла лета, шен дех ийзалуш, юха а къерзаш. Ткъа эффект янне а яц. Цкъацкъа, я доьналла а, я хьекъал а доцу арахь кхобу жIаьлеш, вовшах а кхетий, къиза хуьлуш болу къуй санна, лата чухьаьлха. Амма, цIогIанаш охьа а таIийна, «Iанц-Iанц» аьлла, шайн дена тIедовдийта тоьу барзо «гIигI» аьлча», - яздина Кадыровс.\nПавловский Глеба аьлларг дуьххьара дац хезаш. «Кадыров хила тарло Оьрсийчохь президент» кест-кеста олу.\nОьрсийн кхетамехь оьрси бен хуьлийла дац оцу меттехь\nМаршо Радионо хаьттира Оьрсийчохь бевзаш болчу политологашка, мел маьIна долуш, хила торуш ду иза – буй Кадыров Рамзанан Кремлан коьрте хаъал ницкъ, аьлла.\nЮшков Игорь Оьрсийчоьнан Iедалан финансийн университетехь хьехархо а, Халкъан энергетикан кхерамзаллин фондан зерахо а ву. Цунна хетарехь, оьрсех воцург хуьлийла дац президент, Павловский ша-шен гIараваккха гIерта, ткъа Кадыровна пайде дац иза Кремл дIалаца воллу боху эладитанаш.\nЮшков: «Оьрсийн кхетамехь оьрси бен хуьлийла дац оцу меттехь. Кадыров кхо шо, масала, даьлча ерриг а Оьрсийчоьнан президент хIотта мега бохург, сан кхетамехь, хин доцург ду. Ткъа и къамелаш даржор, Павловскийх шех аьлча, церан иза шайх дош даржорхьама ду.\nИштта, шен Кадыровн рейтинг охьаяккхархьама а. ХIунда аьлча, оцу къамелаша йохайо цуьнан регионан куьйгалхочун цIе. Цундела Кадыровна зуламе ду и тайпа эладитанаш.\nЦу тIе даьлча, хаттар хIоттало, мел эвсара до цо Нохчийчоьнах куьйгалла, олий. Нохчийчохь урхалла дика деш хила а тарло цо. Амма массо а кхета, Нохчийчоь Оьрсийчоьнан юкъарчу низамийн гонера яьлла ехийла. Цигахь лела процессаш кест-кеста хуьлу кхечу регионашкарчех къаьсташ. И практика ерриг а Оьрсийчоьнехула яржийта луурш, суна хетарехь, кIезиг бу».\nКадыров – политикийн, куьгалхойн могIаршкахь оьшуш йолчу фигурех ву\nКремле кхача тарлучу хьаькамех вуй Кадыров, мел мах бу цуьнан Оьрсийчоьнан политикан олимпехь иза эшар, я ца эшар зийча, аьлла хаьттира Маршо Радионо пачхьалкхан политтехнологеш дика евзачу талламчига, Гайдар Егоран цIарахчу экономикан политикан институтан лакхарчу Iилманчига Казенин Константине.\nКазенин: «Кадыров – политикийн, куьгалхойн могIаршкахь оьшуш йолчу фигурех ву. Иза охьадаккха мегар дац терзанна тIера. Хьанна а, мухха а хетахь, иза долуш ду, юьстахтоттийла а дац», - элира Казенина.\nКадыровна товр доцу дош ца олуш, цунна тIелеткъарш тергал ца беш схьавеана, схьавогIуш а ву президент Путин. Цундела а олу Кадыровс ша цуьнан «гIаш-салти» ву кест-кеста.\nПавловский Глеба бохучо деш кхин зен доцийла кхеташ волчунна кхета ду Кадыровс цунна делла жоп стенна ду майра а, шога ала мегаш а.\nНемцов Бориса шен заманахь шийла мах лора Кадыровна. Парнас партин куьйгаллехь цуьнан гIовс лаьттинчу Яшин Ильяс тахханалц схьадахьа шен накъостан ламаст. Цо ша «Кадыров Рамзан. Къоман кхерамзаллина лаьтта кхерам» цIе а йолуш, стохка Чиллан-баттахь баржийначу талламца дехха охьадагардира Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца шена а, шен гонна а гуш долу сакхташ.\nТкъа ша Кадыров а, цуьнан уллера го а шайна Iаламат яккхийн гIаланаш хIиттош хьийза, рицкъанах букъбелла лела\nАмма Москох Яшина Кадыров Iоравоккхучу меттехь дов-гIовгIа эккхийтира цуьнга ладугIа баьхкинчех цхьамма. ГIишло эккха тарло, бомба ю йиллина, аьлла, полици еъначу юкъанна дара иза а. Суьрто гойтура Кадыров вожо Яшинан а, цуьнца лелачу оппозиционерийн а гIора хир а доцийла.\nЯшин: «Коьртачу галморзахаллех цхьаъ ю Кадыров Рамзанан цIе тIех айар. Бахархойн цхьа дакъа ясакх яла хотIа доьжна ду. Ткъа ша Кадыров а, цуьнан уллера го а шайна Iаламат яккхийн гIаланаш хIиттош хьийза, рицкъанах букъбелла лела».\nКегий, тIех маьIне а бац аьлла хетачу битамаша а дика гойту хьал. Гуглехула ахка-лаха воьлча, мониторо схьалург Кадыров Рамзане аьлларг дац, цо делла жоп ду – борз гича, цIога охьадохуьйтучу жIаьлех, хьекъалча ша ву моьттучух, иштта дIа кхин а. Ткъа Павловскийс дина къамел ма-дарра хаза хало хуьлу, муьлхха а дош лехаме диллина ахкарх а.\nЖима, амма мила ву мила гойту битам.


КIистий, я Гуьржийчуьра нохчий. Паьнказан истори (чаккхе)\nПаьнказан чIаж – Гуьржийчоьнан Кахетера, Алазань хин ирхошкара Ахмета муниципалитет. Карарчу хенахь цигахь ю 16 нохчийн юрт. Царех шайн коьрта шахьар лору бахархоша уггаре йоккханиг – Дуиси.\nДуисехь масех стага тIеэцна хилла керста дин, бусалбанашца буьстича, дукха хилла а бац иштанаш. Юьрт йилла баьхкинарш бусалба а болуш баьхкина, цундела килсан луург чекх ца даьлла.\nДах ца делла оцу нехан керсталла. XX бIешарахь, Iедалан шайн бала боцийла хиича, юха бусалба дине бевлла уьш а, юьртахь цул тIаьхьа массо а хилла бусалба.\n– Суна яйна, со Паьнказа вахана волуш, Джоколера килс. ДогIа тоьхна лаьттара иза, цига лелаш нах бац, элира соьга, гарехь, иза заманах йисина гIишло бен яц.\n– ХIаъ, иштта ду иза, туристаш бен ца хуьлу цигахь. Иза хIинца историн, синбахамаллин хазна бен яц.\n– Оьрсийн импери йоьхча, 1917-чу шарахь, муха тIеэцна Гуьржийчохь керла Iедал чIожан бахархоша?\n– Тхо кхузахь вежарий санна даьхна, ца хилла къаьмнашна юкъахь гамо, ларуш даьхна вовшийн Iадаташ, дин. Амма Оьрсийн импери йоьхча цхьацца проблемаш юьйлаелла. Тхан регионехь ваьхна массарна а вевзаш хилла эла, меньшевик Чолокашвили Какуца. Ломан регионехь гIаттам айбина цо йозуш йоцу Гуьржийчоь 1924-чу шарахь большевикийн караяхча. Паьнказахь кест-кета хуьлуш хилла иза. Массо а кIистой цуьнгахьа латтар цецвийла хIума а дац. Дуй биина доттагIий хилла цуьнан кхезахь. Иза тешаш хилла нохчех. Цара цхьана тIемаш бина большевикашна дуьхьал. Паьнказара нохчех боцчу цхьа нах большекикашкахьа бевлла, къовсам баьлла кхузахь. 1921-чу шарахь Тбилиси дIалаьцна большевикаша, Советан Iедал дIахIотто долийна Гуьржийчохь. Большекикашкахьа болчу нохчашка дита а дуьтуш, герз дIадаьккхина кхузахь нахера. Iедале баьхкина чIожахь большевикашца хилла бахархой. Делахь а, тхо кхузахь машарехь даьхна, дехар а ду.\n– 1944-гIа шо – нохчийн къоман историн къаьхьа агIо. Советан Iедало нохчийа, гIалгIай а, массо а меттигашкара дIа а лехьабеш, дIахьийсийна Казахстане а, ГIиргIазойчу а. Паьнказара нохчий хье ца байта муха баьлла аьтто? Депортацех муха хьалхабевлла уьш?\n– Дерг муха хилла аьлча, нохчий кхузахь шаьш Паьнказах бохур бац моьттуш а ца Iийна, мелхо а, шаьш бохор бу бохуш, кечлуш хьийзина. Суна тхан дас а, кхечу къаноша а дуьйцура, шаьш шайна депортаци йийр ю аьлла хеташ, бежаний дайъина, жижиг а дакъийна Iийра, дама, кхиерг а кечйинера, аьлла. Далла хастам бу, ца нисделла ишта.\nСуна хетарехь, тхо кIелхьара даьккхинарг дут хан паспорташ тIехь, къам гойтучохь, нохчий ду аьлла яздина цанисдалар – «кIисти» олий яздеш хилла хьалха. Тхан нохчийн фамилеш гуьржийн кепе яьхна язйина. ШолгIа делахь, гуьржийн Iедална, халкъанна, Iилман а, куьлтуран а интеллигенцина гергахь тхо пачхьалкхера къам хилла, сванаш а. хевсураш а, бацой а санна. Царна хууш хилла нохчийн а, гуьржийн а орамаш юкъара буйла. Вайн Iадаташ а, менталитетан дуккха а агIонаш тера ю вовшех. Гарехь, цара дика мах хадийна тхан. Уггаре коьртаниг, тешийна пачхьалкх кIистий Iедална муьтIахь хиларх. Бакъдерг ала деза, Сталина а, Берияс а вайнах, нохчий а, гIалгIай а даймахканна тешнабехк бина я немцошкахьа бевлла аьлла ца баьхна махках. ХIан-хIа. Нохчийчохь, ГIалгIайчохь шайна Советан Iедал дIа ца хIоттаделча йина царна депортаци. Вайн къам даима а хилла Iедална дуьхьал, цундела лаххьийна даьккхина махках. Ткъа тхуна гIодина гуьржийн Iедало, Iилманчаша, куьтуран интеллигенцино, яздархоша.\n– Паьнказа кхиош къахьегначу масех кIисточун цIеяккхалур ярий хьоьга?\n– Ас школехь болх бина 28 шарахь, оха даима дозалла дина тхаьш нохчий хиларх, дозалла дина кхечунхьа ца боьлхуш, кхузахь тхайн дай баха севцца хиларх. Дукха бу Паьнказара нохчий кхетош-кхиийна, царна диканиг дина нах. Масала, Албуташвили Мате. Иза керста хилла ву, Джоколорчу килсехь мозгIар хилла иза, школехь а хьехна, нохчийн къам дезаш ваьхна. Нохчийн маьлхий тайпанах хилла иза. Дукха пайда кхаьчна цуьнгара Паьнказарчу нохчашна. Хьехархо а, адвокат а хилла, кIистошний, кхузарчу кхечу къамьанашний юкъахь барт латтош ваьхна иза. Тхан даймохк, тхан Iадаташ, тхан амалш йийцина цо шен этнографин "Паьнказан чIаж" жайнехь. Иза ешча, цецвер ву хьо, оццул воккха патриот, керста, нохчо оцу заманахь ваьхна хиларх.\nВаьхна, масала, Маргошвили Юсуп, хьехархо хилла иза а, 1922–1924-чу шерашкахь Дуиси юьртахь дуьххьара школа йиллина цо. Азербайджанехь хьужарахь дешна хилла цо, хьехна Iаьрбийн мотт. Уллера вевзаш хилла цунна Чермоев Тапа (глава Горской республики в I917–I918-чу шерашкахь лаьттинчу Ламанхойн Республикан президент – ред.).\nБуьритехь а, Нохчийчохь а ваьхна Маргошвили, амма дерриг а дIа а тесна, школа а йиллина, шен дерриг а дахар кIистошна дIаделла цо. Гуьржийн яздархочун Казбеги Александран жайнеш нохчийн матте а даьхна цо.\nДукха бу нохчийн хьесапах, хотIах ца къаьсташ, нохчий хилла баьхна кIистой, масла, Мехкан-Кхелан декъашхой. Уьш массо а баьхна Паьнказахь шайн къоман Iадаташца, ламасташца. Нохчалла тхаьшка схьакхачийначу оцу нахах дозалла до ас. Уггаре коьрта сан дозалла ду со нохчо хилар.\nХангошвили Хасухах дуккха а ехира шайн чIожахь баьхнчу, нах Iамош, шайн къоман гара кхиош леллачийн, лелачийн цIерш. Уьш бу: этнограф Маргошвили Лайлаъ, историк Борчишвили Эдуард, яздархо Хангошвили Нона, журналист Бордзикашвили Сулхьан, Шавхелишвили АбрахIам, филолог Шавхелишвили Белла, дуккха кхиберш.\nДахар хазлуш ду тахана Паьнказахь, Тбилиси кийча ю Гуьржийчоьнан и тайна агIо тоян, шо шаре мел дели дебаш лаьттачу туристийн могIаршна товр йолчу хьесапе ерзо.


1. Сад. Шегахь хьехам болчу КъурIанах /дуй боу Аса/.\n2. ХIаъ‚ цатешнарш куралла чохь а‚ мостагIалла чохь а бу-кх.\n3. Мел тIаьхье хIаллакйина Оха царел хьалха‚ цара кхийкхира - яцара и /кIелхьара баьлла/ бовдаран хан.\n4. Цецбелира уьш шайга шайн юккъера кхерамча варх. Цатешачаьра элира: "ХIара харцволу бозбуанча ву.\n5. Цо делех цхьа дела вина? И тамаше хIума ду!"\n6. Царех хьалдолу тоба дIаяхара /олуш/: "Шу дIалела‚ собар а де шайн делий тIехь. Баккъалла а, хIара ду дезаш долу хIума".\n7. Тхуна ца хезна оцунах тIаьхьарчу миллатехь. Иза шаьш кхоьллина хIума а бен дац.\n8. "Цуьнга боссина хьехам вайна юккъера?". ХIаъ‚ уьш шеконехь бу-кх Сан хьехамах. ХIаъ‚ цара /хIинца а/ ца Iевшина Сан Iазап.\n9. Ткъа цаьргахь ю хьан везза волчу‚ /пайхамарна ниIмат/ луш волчу Кхиош-кхобучун къинхетаман хазнаш?\n10. Я церан ду стигалнийн а‚ лаьттан а‚ цу шиннан юккъехь долчун а паччахьалла? Хьалаболийла уьш /стигла/ гIирсашца.\n11. /Паймарна дуьхьал вовшех тоьхначу/ тобанех цхьа кIеззиг бIо бу уьш –бохор бу хьуна иза.\n12. Харцбира /пайхамарш/ царел хьалха Нухьан къамо а‚ Iадаша а‚ ФирIавно а‚ хьостамаш долчу.\n13. Самудаша а‚ ЛутIан къамо а‚ Айкатан дайша а - цу /ерриге/ тобанаша.\n14. Массара харцбира элчанаш - бакъхилира Сан бекхам.\n15. Уьш хьоьжур ма бац цхьана мохье бен - цуна хан яхъяр хир дац.\n16. Цара элира: "Тхан Кхиош-кхобушверг‚ сих де тхуна тхан дакъа Хьесапан де дале".\n17. Сатоха /ахь‚ хIай Мухьаммад/ цара дуьйцучунна‚ дагавайта Тхан лай Давуд‚ шегахь ницIкъ хилла волу. Баккъалла а, иза /Далла/ тIевоьрзуш верг вара.\n18. Оха муьтIахь дира /Давудана/ лаьмнаш - цуьнца цхьана тасбахь деш суьйранца а‚ /малх/ дIакхетарца а.\n19. Олхазарш а‚ гулдеш /тобанашкахь/ - массо а Цуна тIедоьрзу /муьтIахь хиларца, тасбахь дарца/.\n20. Оха чIагIдира цуьнан паччахьалла‚ делира цуна хьекъалла а‚ дов къастон хаар а.\n21. Хьоьга деъний довхойн хабар? Уьш михьрабе хьала ма белира.\n22. Уьш Давуд волчу чоьхьа белира‚ иза царех кхеравелира. Цара элира: "Ма кхера. Ши довхо ву. Тхан цхьаберш вакхарна чугIиртина. Кхиэл е тхуна юккъехь нийсонца‚ харцо ма елахь‚ нис де тхо нисчу новкъа.\n23. ХIара сан ваша ву‚ цуьнан дезткъе ткъаяссан уьстагI бу‚ сан цхьа уьстагI бу. Цо аьлла: "Суна кхачо е цуьнца". Иза соьл тоьлира довехь".\n24. Цо /Давуда/ элира: "Хьуна зулам дина цо хьан уьстагI бехарца шен уьстагIий тIе. Баккъалла а, цхьаьна гIуллакх дечарех дукхачаьра вовшашна гамо йо‚ иман диллинарш а‚ дика Iамалш еш берш а боцучаьра - ма кIеззиг бу уьш!" Давудана хиира Оха ша питне лаьцна хилар. ТIаккха шен Кхиош-кхобучуьнга гечдар дийхира цо‚ гора воьжира иза‚ /Далла/ тIевирзира иза.\n25. Оха цуна из гечдира. Баккъалла а, цуна Тхоьгахь гергарло а ю‚ хаза тIетовжийла а ю.\n26. ХIай Давуд! Оха хилийтина хьоьх лаьттахь халип. Кхиэл е нехан юккъехь нийсонца‚ тIаьхьа ма хIотта дезаршна - цара тилор ву хьо Делан некъах. Баккъалла а, Делан некъах тилалуш берш - царна чIогIа Iазап ду цара хьесапан де дицдарна.\n27. Оха эрна ца кхоьллина стигал а‚ латта а‚ цу шиннан юккъехь дерг а. Иза цатешачаьрна моттар ду. Бала бу цатешачаьрна /жоьжахатин/ цIергара.\n28. Я Оха хуьлуьйту иман диллинарш а, дика Iамалш йинарш а лаьттахь боьхалелачарех тера? Я Оха хуьлуьйту /Делах/ кхоьруш берш къинош дечарех тера?\n29. Жайна ду /хIара/‚ Оха ша хьоьга доссина‚ беркате долуш‚ цаьрга цуьнан аятех ойлаяйта‚ хьекъал долчаьрна дагадайта.\n30. Оха велира Давудна Сулейман - дика лай. Баккъалла а, иза /Далла тIе/ вухавоьрзуш верг ву.\n31. Цуна /Сулейманна/ гайтира суьйранца барг туху /кха коган тIехь хIотталуш/ говраш.\n32. Цо элира: "Баккъалла а, суна дукхадиза ниIмат сан Кхиош-кхобург хьехорал кирхьаца /малх/ дIахьулбаллалц.\n33. Схьаялаел уьш суна тIе!" Волавелира иза /урс/ хьекха ностарех а‚ логех а.\n34. Оха питне лецира Сулейман‚ цуьнан тажана тIе дегI кхуьссира Оха‚ тIаккха иза /тоба дарца Тхуна/ тIе вирзира.\n35. Цо элира: "/Везан/ Дела‚ гечдехьа суна‚ ло суна паччахьалла соьл тIаьхьа цхьаннена хир доцчу тайпана. Баккъалла а, хьо ву-кх луш верг".\n36. Оха муьтIахь бира цуна мох‚ байа лелаш цуьнан омраца цуна луучу‚\n37. ШайтIанаш а – массо гIишлоярхо а‚ хIоьрда буха уьйдург а (маржанаш лоьхуш)‚\n38. Важаш а‚ дихкина долу буржолашкахь.\n39. /Оха элира цуьнга/: "ХIара - Тхан совгIат ду. Зовкх хьега‚ я схьалаца хьесап а доцуш".\n40. Баккъалла а, цуна Тхоьгахь гергарло а ю‚ дика тIетовжийла а ю.\n41. Дагавайта Тхан лай Аюб‚ цо кхийкхира шен Кхиош-кхобучуьнга: "Баккъалла а, со схьалаьцна шайтIано халонца а‚ Iазапаца а".\n42. /Элира цуьнга/: "Тоха хьан когаца! ХIара - шийла лийчар а ду‚ малар а ду".\n43. Оха белира цуна шен доьзал а‚ кхин царел а цаьрца цхьана Тхоьгара къинхетам а хилла‚ хьекъал долчаьрна хьехам а хилла.\n44. /Оха элира цуьнга/: "Схьаэца хьан куьйга цIов‚ цуьнца тоха‚ хьан дуй къар ма бе!" Баккъалла а, Тхуна иза карийра собаре. Дика лай ву. Баккъалла а, иза /Далла тIе/ воьрзуш верг ву.\n45. Дагабайта Тхан леш ИбрахIим‚ Исхьакъ‚ ЯIкъуб‚ шайгахь ницIкъ хилла болу /Далла Iибадат дарехь/‚ тидамалла а хилла болу /дин кхочушдарехь/.\n46. Оха цIанбира уьш цIена Iалашонна - /эхартан/ цIа дагадайтан.\n47. Баккъалла а, уьш Тхан гергахь хаьржинчарех‚ дикачарех бу.\n48. Дагабайта /хьахабе/ ИсмаIил а‚ АльясаI а‚ Зуль-Кифл а - берриге а дикачарех бу.\n49. ХIара хьехам бу. Баккъалла а, /Делах/ кхоьручаьрна дика тIетовжийла ю.\n50. Iаднан бошмаш ю царна‚ /шайн/ неIарш еллина йолу.\n51. Тевжина лаьтташ /хир бу уьш/ цигахь‚ цара боьхуш цу чохь дуккха стоьмаш а‚ малар а.\n52. Царна бу бIаьргаш гатта болу‚ цхьана хеннара болу /мехкарий/.\n53. ХIара ду-кх шуна хир ду аьлларг хьесапан денна.\n54. Баккъалла а, хIара Тхан рицIкъ ду‚ цуна кхачадалар дац.\n55. ХIара! Баккъалла а, /Делан/ дозанах баьллачаьрна вон тIетовжийла ю-кх!\n56. Жоьжахати - цу чохь бегар бу уьш - ма вон дIадуьшийла ю-кх /иза/.\n57. ХIара /Iазап/ Iовшийла цара‚ и ду лелина хи а‚ нотIкъа а.\n58. Кхин а‚ цуьнан кепара‚ тайп-тайпана /Iазапаш хир ду царна/.\n59. ХIара толгIе ю шуьца цхьаьна /жоьжахатина/ чу йоьдуш. "Марша догIийла" дац царна. Баккъалла а, уьш цIаргахь бегар бу-кх.\n60. Цара элира: "ХIаъ‚ шуна "марша догIийла" дац-кх. Аша хьалхадаьккхина тхуна хIара. Ма вон чIагIо ю-кх!"\n61. Цара элира: "Везан Дела‚ хIара тхуна хьлхадаьккхинчунна тIетохалахь Iазап шозза цIаргахь".\n62. Цара элира: "Вайна хIун хилла ца ган божарий‚ вай шаьш вочарех лоруш хилла болу /дуьненахь/?\n63. Вай ца дешаш дара царех‚ я /вайн/ бIаьрг царех дIатили?"\n64. Баккъалла а, иза хьакъ-бакъ ду - жоьжахатин дайша вовшашца къийсар.\n65. Ахьа ала: "Баккъалла а, со кхерамча ву. Ма вац цхьа а дела Ша веккъа Цхьаъ волу‚ нуьцIкъала волу АллахI бен.\n66. Ша стигланийн а‚ лаьттан а‚ цу шиннан юккъехь долчун Да волу‚ Ша везза волу‚ гечдеш волу".\n67. Ахьа ала: "Иза - сийлахь доккха хабар ду.\n68. Шу цунах дIадоьрзуш ду.\n69. Суна ца хили хаар Лаккхарчу Элих лаьцна уьш къуьйсуш болуш.\n70. Суна вехьеца хаийтина со билгала кхерамча вуйла".\n71. Хьан Кхиош-кхобучо аьллера маликашка: "Баккъалла а, Со кхолла воллу адам поппарах.\n72. Аса иза нисвича‚ цу чу Сан сих са а диллича цуна суждане гIолаш".\n73. Сужд дира маликаша массара цхьаьна.\n74. Иблис доцург - цо куралла йира‚ и хилира керстанех.\n75. Цо /Дала/ элира: "ХIай иблис‚ стено дуьхьало йина хьуна сужд дан Аса кхоьллинчуьнна Сан куьйгашца? Курадаьлла хьо‚ я хьо хилла хьалхадала гIертачарех".\n76. Цо элира: "Со цул /адамал/ дика ду. Со кхоьллина Ахьа цIарах‚ и кхоьллина Ахьа поппарах".\n77. Цо /Дала/ элира: "Арадала цу /ялсамане/ чуьра. Баккъалла а, хьо неIалт аьлла /массо диканах/ хадийнарг ду.\n78. Баккъалла а, хьуна Сан неIалт ду бекхаман де даллалц".\n79. Цо /Иблисо/ элира: "Везан Дела‚ хан яхъехь сан уьш /адамаш/ буха ден бен де кхаччалц".\n80. Цо элира: "Баккъалла а, хан яхъйиначарех ду-кх хьо!\n81. Билглчу хенан де кхаччалц".\n82. Цо элира: "Хьан возаллех дуй боу аса: аса тиланне а тилор ма бу уьш берриге.\n83. Царех Хьан сов цIена леш боцурш".\n84. Цо элира: "Баккъалла а, хьакъ-бакъ Аса олу:\n85. Юзанне а Аса юзор ма ю жоьжахате хьоьх а‚ хьан тIаьхьа мел хIоьттинчух а – царех массарех а".\n86. Ахьа ала: "Аса цу тIехь цхьа а мах ца боьху‚ со сайна тIедиллинчарех а вац".\n87. Иза /КъурIан/ беккъа Iаламашна хьехам бу.\n88. Шуна хаанне а хуур ду оцунан хабар цхьа хан яьлча.


Инфоурок › Начальные классы › Презентации › Презентация по чеченскому языку (Абат) на тему"Элп Уь уь" (1 класс)\nМукъа аз а,элп а Уь,уь.\nДешдакъош вовшах таса. Туь дуь буь куьй буьй суьй не са ка да ра ре ха\nЗорбанан йоза мог1анан элпашца д1аязде. Ба-бас кхи-ош 1а-хар бу. Цуь-нан ко-чахь бе-карг бу.\nХ1етал –метал:Пх1идаш ехачу меттигах х1ун олу? (уьшал)\nНомер материала: ДВ-482597


Путин витина G-7 тобано\nБелги -- G-7 саммит йолаелла Брюсселехь.\nДуьненан уггаре а нуьцкъалчу пачхьалкхийн куьйгалхойн Джи-7 тоба вовшахкхетта Брюсселехь кхаари дийнахь, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а воцуш.\nКхин ца вуьту кху лаьттан нуьцкъалчара шайн декъа Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир – иза кхаари дийнахь Брюсселехь дIайолаеллчу Джи-7 саммите ца ваийтина, Оьрсийчоь а цу мехалчу клубан декхашхойн могIарера араяьккхина.\nI997 шарахь Оьрсийчоь цу клуба юккъе эцчахьана дуьхьара дIахьош ю саммит иза юккъехь а йоцуш. Дуьненан куьйгалхойн могIаршлахь ша хилар сел деза лоруш а, царна юккъехь шена даима ша-башха язйина меттиг а, цхьа лерина экама шеца йолу юкъаметтиг лелор а дезна хиллачу Путин Владимирна хIинцалера саммит генара тергал ян, хетарехь, атта хир дац.\nКхин а лан хала хила там бу цунна, кху деношкахь Францехь шозлагIа дуьненан тIом дIаболучу муьрехь Нормандихь Гитлерна дуьхьало еш хиллачу пачхьалкхийн юкъара эскарш охьадиссарна леринчу даздаршкахь, - ишттачу хьолехь хIинцалца схьа даима хуьлуш ма-хиллара, - Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентаца Обама Баракца шен цхьаьнакхета йиш ца хилар.\nАмма и дерриге а - Джи-7 саммите Путин ца витар а, Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента цунна пен беттар а, - Оьрсийчоьно Украинехь лелочу питанечу политикан а, ГIирма ах- гIайренна цуо аннекси яран а тIаьхьалонаш ю. Масала, хIетахь хиллачу Джи- 8 клубера Оьрсийчоь араяккха сацам цу тобан вукху ворхI декъашхочо – Цхьаьнатоьхначу Штаташий, Германиной, Франциной, Британиной, Канаданой, Япониной, Италиной баханчу зазадоккху баттахь, цхьа барт а болуш, тIеэцнера – Кремло ГIирма шен дола ма-яьккхина.\nХIетахь дуьйна, жим-жима йохуш, Оьрсийчоьнна а, цуьнан лаккхарчу хьукматхошна а дуьхьал санкцеш юккъейохучу Малхбузено Оьрсийчоьнан президентан гергарчу гуонера цхьа могIа лаккхара гIентан дай Европе а, Цхьаьнатоьхначу Штаташка а, Канаде а чубуьтуш бац.\nШа Путин Владимир цу санкцийн гIуданаша цкъачунна лаьцна вацахь а, амма ца бевлла бен цуьнца зIене ца бовла, цунна юхь-дуьхьал ца нисбала гIерта Малхбузерчу пачхьалкхийн куьйгалхой. Иштта, масала, Францехь цига даздаршка вогIучу Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент Обама Барак, Путин Владимир, ца хууш а, ларамаза а вовшашна гар ца хилийтархьама, Францин президента Олланд Франсуас шозза пхьор даа дезар ду цхьана Еарин сарахь.\nЖурналисташна гучудаларехь, цкъа хьалха Обама Баракца хIума кхалла дезар ду хьешан ден, тIаккха цул тIаьхьа Путин Владимирца. Ала дашна, Путинца дуу пхьор Олландан коьртачу резиденцехь – президентан кхерчахь, - хир дац, цхьанхьа кхечу меттехь хIоттийна хир ду. „Олландан зорхана цу кепара дукха ялта даар лан халуо хилахь а, делахь а и сацам, дипломатийн агIо тидаме эчца, уггаре а нийса берг болчух тер ду, вовшашна тIера воцу Цхьаьнатоьхначу Штатийн, Оьрсийчоьнан ши лидер дуьхь-дуьхьал ца кхетийтархьама“, - бохуш яздинера Associated Press агенталлийн репортеро цу хьокъехь.\nАмма Францера даздарш еари дийнахь бен дIадолалур дац. Ткъа цкъачунна дуьненан нуьцкъалчу пачхьалкхийн куьйгалхой Брюсселехь шайн цхьаьнакхетар дIахьош бу.\nЦигахь цара дийцаре дечу хеттарех доккхаха долу дакъа Украинерчу хьолана лерина ду. Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яхар цара хьахор долуш дацахь а, амма Кремле Украиница дагадовларш дIадоладе аьлла кхайкхам бан дагахь ю Джи-7 тоба.\nИштта хIинцалерачу саммитан декъашхоша толлур долу коьрта хаттар „кхин дIа хIун до вай?“ бохург санна билгалдаккха мегар ду. Украинера хьал тIейогIучу хенахь кхин аттачу долуш ца хилахь, ткъа иштта Оьрсийчоьно Европе энерги латторехь шена тIеэцна йолу чIагIонаш кхочушйеш ца хилахь, Малхбузено яха йиш йолу гIулчаш йийцаре йийр ю цара.\nЦул совнаха, цара тIедожор ду Оьрсийчоьнна Украинин керла хаьржина президент Порошенко Петр къобалвар а, цу пачхьалкхан малхбалехь питанаш сацор а, шен зуламхой а, эскархой а Украинин лаьтта тIера а, цуьнан дозанашна уллора а юхабахар а.\nУкраинин керла хаьржинчу президентах Порошенко Петрах аьлча, шинари дийнахь дуьйна Европехь волчу Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан цхьаьнакхетар хилира цуьнца Полшехь. Обама Баракс цунна шен накъосталлин тоьшаллаш а дира.\nДжи-7 Iаткъам бан гIерташ ю Оьрсийчоьнна