Дуьненчохь бехачу нахах ах а бац шаьш бехачу пачхьалкхашкахь шаьш ирсе хеташ\nЧиллан-бутт 01, 2014\nОьрсийчоь -- Махках бовла долу бахьанаш (Gallup)\nХIун оьшу нахана шаьш бехачу мехкашкахь ирсе хила? Цу хаттарна жоп лоьхучу дуьненаюкъарчу Gallup цIе йолчу талламийн агенталло хеттамаш дIабаьхьира 65 пачхьалкхехь, 70 эзар стаго дакъалоцу талламехь. Гучудаьлларг – итт а стагах виъ бен вац ша вехачу махкахь шен Iер-дахарна реза.\nУггаре а дуьненан бахархошна Iер-вахарна аьхна хир яра-кх аьлла хеташ йолу пачхьалкхе Цхьанатоьхна Штаташ ю. Цигахь шаьш ирсе хир дара аьлла хета хеттамашкахь дакъалоцуш хиллачу адамийн 9 процентана. Цул тIаьхьа йогIуш ю Канадий, Австралий. Европа а яц кхин тIаьхьаюьссуш – Швейцарий, Германий, Франций, Британий, Италий а лору дуккхаъчу наха шайна ирс карон йиш йолу гIайренаш.\nХеттамашкахь дакъалаьцначу Оьрсийчоьнан бахархоша шаьшна баха луучу пачхьалкхашна юккъехь хьалхарчу меттехь Цхьанатоьхна Штаташ хьахайора. Политикан куьйгалло а, меттигерачу официала идеологин векалша а мел къахьегарх, Къилбасела Iамерка оьрсашна гам ян гIерташ а, мостагIчун вастехь гайта гIерташ а, амма могIарерачу Оьрсийчоьнан бахархойн сатийсам хилла лаьтташ ю пачхьалкхе.\nЭзарнаш нохчаша шайн керла даймохк хаьржина йолу, ткъа кхин а эзарнаша цига кхача сатуьйсу Германи а ю дуьненан бахархошна уггаре а аьхна хир яра-кх аьлла хетачу меттигашна юккъехь. Хеттамашкахь дакъалаьцначарна шаьш цигахь ирсе хир бара аьлла хета.\nТамашийнарг ду, Германин шен бахархой-м кхин башха шайга кхаьчнарг Делан дика ду аьлла хеташ ца хилар. Немцойн дуккхаъчу дикчу амалшна юккъехь цхьаъ, шеко а йоцуш, вуон амал ю – даима а охьакедаш хилар, мел пайда боцуш хеталучу хIуманна тIехула а латкъамаш бар, дуьне цхьа тамашийначу таьIначу басаршкахь гар.\nНагахь санна немцойн коьртачу шахьарахь Берлинехь и догцадагIар, я даима а охьакедаш хилар хенан хIоттамашца мелла а бакъбан а, даима а аьлча санна мокхачу стигалца а, оьхучу зарзийца а кхетабан гIорта йиш елахь, ца кхеташ дуьссу, цу махкахь уггаре а маьлхе а, гIолехьа хенан хIоттам хуьлуш а, цул совнаха уггаре а тароне а гIаланаш ларалуш йолчу МайнтIерачу Франкфуртехь а, Дармштадтехь а, Мюнхенехь а адамаш иштта леткъаме а, дог ца догIуш а хилар.\nМаршо радион корреспонденто цу гIаланашкахь еххачу хенахь бинчу тергамашца, меттигерачу бахархойн коьртачех амал, малх кхеттехь а, алапа лакхадаькхнехь а, бIаьсте яьллехь а, массо а хIума, гарехь, дика делахь а – даима а цхьа, мел пайдабоцу хилла а, вуон хIума карор, цунна тIаккха латкъамаш бар яра. Вевзаш волчу немцойн шайн поэта аьлла долу дешнаш : „Халонаш ца гинарг хуьлу уггаре а дукхахвоьлхург“ бохуш долу дага а доуьйтуш.\nКхин хьал ду цу махкахь баха хевшинчу вайнахехь. Цкъа а шайн дахарехь Iедалера кхерамий, харцой, гIелой бен, кхин дика ган ца Iеминчу царна мел кIеззиг а хIума тоьу, ирсе хила а, шайгарчу хьолана реза хила а. Ур-аттала цу махкахь баха бакъо хIинца а схьаелла а йоцуш, мухIажарийн лагершкахь а, юкъараIойлашкахь а бехачу нохчашна а хета шаьш ирсе- Iедалхой шайн тIе ца чехарна, мин-минотехь паспорт схьагайта бохуш полисхой ца хиларна, болх бан аьтто боцушехь, Iедало гIо дарна я дIадала ахча доццушехь шаьшна чохь Iе петарш яларна.\nБерлинерачу цхьана мухIажарийн кхерчахь ехаш йолчу Залинас, масала, иштта дийцира Маршо радионе шен хиллачу а, карарчу а дахарах лаьцна.\nЗалина: „Со кхуза схьаена бутт бу. ХIуммаъ дохко а ца яьлла со схьаярна. Мелхуо а, суо хьалхехь кхуза схаьеъна ца хиларна дохкояьлла ю со. ЦIахь болх бац, ваха-ван маршо яц. Со университетехь доьшуш йолчу хенахь сан ненан суна даима а сагатдан дезара, йоьдуш-йогIуш цхьаъ коча ма вагIахьара бохуш. Цул тIаьхьа балха яха гIертачу хенахь а иштта сагатдан дезара...“\nШен кадаьллачу мIаьргонехь Европе схьаян сатессина Iаш ю Соьлжа-гIалин яхархо Сатабаева Марет. Лоьрийн болх беш йолчу цунна шена бIаьргашца гина, Европе ша яхана йолуш, цигахь лоьрийн дахар а, белхан хьелаш а, алапаш а муха ду а. Соьлжа-гIалахь ша оьцучу алапийца дусту цуо и хьал тIаккха.\nСатабаева Марет: „ Кхузахь цхьаьна лоьрийн цIийнахь 5000 сом ду сан алапа, ткъа сан 5 бер ду. Цу ахчанах соьга и бераш ца кхабало. Цигахь Европехь болх беш болу нохчийн лоьраш бевза суна, хаза дика алапа а долуш, Iаш бу уьш, суна баттахь оццул бен ахча ца ло аьлча, цец а буьйлуш“.\nЦхьаццаболчу хаамашца, дийнахь, мел кIезга а, 50-60 стаг яра волу Нохчийчуьра, Европерачу пачхьалкхашка боьдуш болу некъ юьхьар а лоций. Шен цIе яккха ца лиъначу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь миграцийн урхаллин белхахочуо Маршо радиога дийцарехь, карарчу хенахь 60 эзар сов стаго чуделла лаьтташ ду дозанал арахь лелош долу паспорташ кечдан кехаташ.\nЦу нехан доккхох долу дакъа а, шайн ка ма даьллехь, махкара бовда кечлуш ду. Бакъду, цу уьдучийн терахь данне лахдала ца тикча, меттигерчу Iедало дозанал арахь лелош долу паспорташ даларан некъаш мелла а чолхе даьхна, бохуш дийцира цу хьостано. Амма ДегIастанара дIаоьхурш и бахьана долуш лахбелла бац, цара луларчу ГIалгIайчохь, ГIебарта-Балкарехь а цхьана ханна регистраци а йой, цигахь доху шайна оьшуш долу кехаташ.\nДуьненаюкъарчу талламийн Gallup агенталло дIабаьхьанчу хеттамаша гайтира, шайн махкахь шайн дахар ирс доцуш хетачийн уггаре а лакхара терахь ОвхIанехь гучудаьлла хилар. Нохчийчохь цара и шайн таллам бина хиллехь, и жамI кхечу агIор нисдала а сахьт дацара церан.


Саратова Хеда: Ас дозалла до Аня сайна йовзарх\nГIадужу-бутт 07, 2013\nОьрсийчоь - Политковская Аннин доттагIаша сийлаллин васт тоьхна иза яьхначу цIийнан пенах, Москох, 07ГIа2013.\nПолитковская Анна йиц ца йина нохчаша, царна и йина я йийна де билгалдаккха махкахь торуш цкъачунна дацахь а.\nАнин цIе ца евзуш а, цуьнгара гIо ца кхаьчна а хир вац Нохчийчохь эса хьийзийначех стагга а. ГIара мел долу зулам толлуш, ша болх бечу тоьллачу "Керлаа газетехь" и талламаш Iорабохуш хира иза.\nДукха хьолехь Нохчийчоьнца боьзна хуьлура цуьнан болх, цундела кхуза ша цхьаъ ягIахь а, бухахь шорта накъосталла дан нах карабора Анина.\nИшттаех ю бакъонашларъярхо, журналист Саратова Хеда. Политковская Аннин говзалла вуно лекха яра, майраллин доза а дацара, цундела и саннарг Оьрсийчохь хенан йохаллехь кхин кхиахь а тамаша бу, боху ша а къиллойх йоцчу Хедас.\nСаратова: «Аня санна болу нах кеста бевра бу аьлла ца хета суна. Цхьа хIума ду, кху Нохчийчохь иза йолуш, цуьнца цхьаьна лелла ду тхо. Цуо бинчу белхан лаккхара мах хадон лаьара суна. ..Иза йийна хан яьлчул тIаьхьа цунах ойла ма йой ахь. Деллахь, ишшта болх хIинца ма балура бацара соьга, бохуш йо ахь ойла. Дукхачу нахана гIо дина цо. Вайна тIехь деш долу таIзар довзуьйтуш болх бора. Тахана вайна гуш ду-кх оцу Интернет чохь, цо Шамановга деш долу къамел а, масала...».\nПолитковская Анна Нохчийчу йогIучу хенахь, цунна гIо дан лууш шаьш хилла ца Iаш, шайн цIе яьккхийта ца лууш болу Iедалан белхахой а хуьлура, боху Хедас.\nСаратова: «Со теш хилла ю-кх цунна ишшта гIо деш хилла хиларан. Суна цIерш яха а ца лаьа церан. Цуьнан телефон дIаяйначу хенахь, гIалару тхан телефон тIера тухура цо цхьацца нахе. Уьш суна а бевзара. Сан цаьрца цхьана а тайпа гергарло дацара. Цхьаъ царех ОМОН-ан хьаькам Iийна волу Дахиев Бувади вара. Цу Бувадис дIавигина волу сан цIийнда оцу Анегахула схьаваьккхира ас. Цо ала ма эллинехь, иза схьавелира. Лаккхарчу даржехь болчу нахаца цуьнан уьйраш яра. Цо аьлларг дора цара».\nПолитковская Аннина ша Нохчийчу еъча. ша мелла а кхерамазаллехь ю аьлла хетара. Амма Москох, ша ехачу гIалех иза кхерара аьлла хета Саратова Хедина.\nСаратова: «Нохчийчохь йолуш чIогIа майра лелара иза. Миччанхьа чуйоьдура. Оха сецо езаш хуьлура, Аня, цига яха мегар дац, иза дан мегар дац, бохуш. Тхан нана йолчохь, Шуьйтахь, мачаш, кхин а цхьацца хIуманаш йицйинера цо. Москох яхханчуьра, цуьнга уьш дIалуш, цхьанакхийтира тхойшиъ, Пушкински олучу метрохь.\nЦига тIейогIуш, дIа-схьа хьоьжуш, тамаше яра иза. Ас хаьттира цуьнга, цхьана хIуманах кхоьруш ю хьо, аьлла. Хеда, ларлуш хилалахь, иза ма гайталахь, важа ма гайталахь, бохуш, цхьа цеце а йолуш яра иза. Иза йийначул таьхьа ойла еш Iийна со, кхузахь иза ца кхераран бахьана дара тхо, накъостий,. цунна гергахь хилар. Тхаьш дайъитина а, иза ларйийр яра. Цунах майра лелаш яра иза. Москох цунна уллехь накъост вацара».\nДеххачу шерашка даьккхина Политковская Анна еран талламийн гIуллакх. Мел деха теллича а, къасталуш яц и зулам де аьллачуьн цIе. Куьгбехкенаш а, цунна тIехьежнарш а билгалбевла боху, амма оцу зIенан коьртехь лаьттарш къаста ца белла, я къастон лууш дац Iедал. Саратова Хедина къасталур бу аьлла а ца хета и нах.\nСаратова: «ХIара система мел ю, иза къаьстар ду аьлла а ца хета суна. Даржехь болчу наха дина ду и хIума аьлла а хета суна, уьш гучу ца баха сецош ду аьлла а хета бакъдерг гучудаккхар. Иза суна хетарг ду, иза ас аьлла аьлла, суна таIзар дахь а, дан хIума дац...».\nНохчийчоь тахана дIатесна мохк бу. Кхузахь машар а, барт а, иман а, ислам а, дуьненна тIехь мел долу беркат а гулделла меттиг ю. бохуш, кхайкхош ду. Кесст-кесста, дагалоцу Iедало оцу некъа тIехь шай синош дIаделла болу Iедалхой а, низамхой а.\nАмма хьийзийначийн, къизала лайначийн дог а оьцуш, царна зуламаш динарш жоьпе озабайта гIиртина йолу Политковская Анна а, Эстемирова Наталья а, уьш саннарш а шайн гергарчийн а, доттагIийн а, могIарерчу бахархойн а дагалецамашкахь бен бац.\n"Нохчийчохь майра йолу Аня кхерара Москох"


Кадыровс, халкъан багара а дохуш, кхийдадо хийрачу нахана сагIанаш\nОьрсийчоь --Донецкера Ростов кхаьчна, кхидIа шех хиндерг лардеш Iа тIамах едда зуда, 6Мар2014.\nЦхьанне къайле яц Нохчийчоьнан дахар кху тIаьхьарчу 7-8 шарчохь дикачу агIор вуно чIогIа хийцаделла хилар: денбина, дийна цхьа меттиг юй те аьлла, хьакълагIашгахь Iиллина мохк, кху сохьта а хьалаоьхуш ю куьце гIишлош, тохкуш ду тIайш, дохкуш ду некъаш, бутт-батте мел болу а бохург санна, толуш ду дахаран хьелаш. Халкъа дуьхьа къахьоьгучу Iедало, махкахь кхоьллина ирс-токхо дуьненна а дIагойтуш, кхузахь кест-кеста дIахьо тайп-тайпана гулам-цхьаьнакхетарш, Iилманан конференцеш, фестивалаш, спортан къийсадаларш, кхитайпа ловзар-синкъерамаш, даздарш-хашленаш.\nИза цхьа шатайпа, оьшуш хIума доцчу, дахаро хьаьстинчу, таро йолчу нехан, туьйранахь санна кхиъначу, даладеллачу дахаран билгалонаш ю. Цуьнца дозуш, цу тоьллачу дахарца хьакхалуш, элуш хIума дан а дуй те аьлла а хеталуш, гIийла ног етташ, дIадоьдуш ду кхузахь, декъаза лол бетташ бохкучу, эшам хиллачу нехан дахар а.\nЦара, хала а атта а хене бовлуш болчара, хьулам бан ца гIерташ, вуно чIогIа цец а буьйлуш, тIеэцна Кадыровн воккхачуьнан цIарахчу юкъараллин фондо Украине 7.5 миллион доллар ахча хьажо бина сацам. Цара иза вонна а, диканна а кхета ца до цхьа дозаллина, «дуьне цецдаккха» яьккхина гIулч санна бен.\nШен цIе йоккхийла ца лиъна, цхьана кIоштан администарацехь юккъерчу тIегIан хьаькам волу Iедалан белхо ву хIара къамел динарг. «Кхунах хIун хуьлуш ду суна ца хаьа. Хи доцуш, газ йоцуш ярташ ю. БIеннашкахь хилла ца Iа мисканаш. Эзарнашкахь бу болх-некъ боцурш. Цу тIе бахархошка шайн хьашт-дезарш листийта йоккхуьйтуш яц гIум-латта а, тIулг-жагIа а.\nИ ерриге а цаьрга оьцуьйтуш ю. Хьо мел дикачу балхана араваьллехь а, масала хи далийта гIум я латта а доккхуш, хьо ахка волавеллехь а, 5 эзар гIуда туху.Iедало пурба делча бен бел дIа а ца Iуттуьйтуш, шайн мехаш а хIиттина, цхьаннан кара дIаделла ду и гIуллакх.\nМуьлххачу кIоштехь а маьрша долчу хIуманна кхузахь,нехан лаг къийлар чIагIдан санна, зил-дозанаш детта, Советан Iедал долуш а хилла доцчу,мел пайдабоцчу хIуманна токхамаш бойту. Ткъа шаьш ,хьажахь, оьрсийн соьме даьккхича 300 миллион сом сов ахча дIахьажош ду кхечу пачхьалкхана гIоьнна. Бегашена хIумнаш дац кхара кху чохь лелош дерг»… Ишта къамел дира шен цIе йоккхийла ца лиъначу цхьана Iедалан белхочо.\nОццул дукха ахча Украине хьажорах шена а, нахана а хетарг довзуьйтуш вистхилира Щелковск кIоштера 55 шо долу Сулим цIе йолу вахархо а.\nУкраине хьажо цIе тоьхна,7.5 миллион доллар ахча а хьахош, хьо хьаьнцца къамеле ваьлча гучудолу юьхьанца ахь дуьйцург бакъ ца хеташ, цара цхьа сонта.челакха забар санна туьдуш хилар а, цул тIаьхьа и дан маггане а мегар цахиларх хьо тешо лаамца, цара хьуна иттаннаш тоьшаллаш охьадагардеш хилар а. Цара тIех дика кхетадора и шайн аьллар-лаамехь цахилар а, цу декъехь шайга хоьттуш хIума цахилар а.\nУкраинера оьрсий тIекъабеш


2004-чу шарахь Бесланерчу школехь белларш дагалоьцу кху деношкахь\n2004-чу шарахь гIаттамхоша дIалаьцначу Къилбаседа ХIирийчуьрчу Бесланан школехь динчу тIелатарехь белларш дагалоьцуш, тезетан барамаш буьйлабелла. Оцу школехь белларш дагалеца баьхкира закъалтхой хилларш а, юкхаралхой а, кIоштан а, регионан а Iедалан векалш а, яздо Кавказ.Реалиино.\nШинарин Iуьйранна 9:15 минот яьлча болабелира барам. 2004-чу шарахь Гезгамашин-беттан 1-чу дийнахь изза хан яьлча дIалаьцнера тIемалоша школа.\nТIаьхьо зезагаш а дохкуш, дагалацаран чIурамаш а летош хан яьхьира гулбеллачара. Тезетан барамаш кхин а кхаа дийнахь латтор бу. ТIаьххьара а мемориалан "Маликийн гIала" цIе тиллинчу кешнашкахь хир ю акцин чакхе.\n2004-чу шеран Гезгамашин-беттан 1-чу дийнахь Нохчийчуьрчу тIемалоша Бесланера лоьмар 1 йолчу школана тIелетира, 1 200 дешархо а, хьехархой а закъалте а лоцуш. Оцу трагедехь вийра 334 стаг, шайлахь 186 бер а долуш.


Къаман гIарчIож меттаоттадирца кIувсаш, истингаш Iалашдар, уж наха юкъе доаржадар — «Дзурдзуки»\n9 октября 2019 812 Время чтения ~4 минуты\nУкх шера август бетта тIехьарча деношка кхайкам а баь конкурс яьяр «Дзурдзукаша» истинг хьатега Iомабала чам болча наха шоаех бола хоам а беш анкета кхоачаш долда аьнна. Иштта баьча хоржамах чакхяьнна 15 кхалсаг я таханарча дийнахьа из говзал Iомаеш къахьегаш. Укхаза дакъа лоацаш ба 15 шерагара 65 шерага кхаччалца ха йолаш бола гIалгIай кхалнах. «Дзурдзукаша» кхоачашъешйола «Орнамент — символ жизни. Возрождение войлочного искусства ингушей» яха проект паччахьа грантах кхоачашъеш я. Из чакхъяьлар бахьан долаш аьттув ба наьха из говзал караерзае а, тIехьагIа цох шоашта хIама хьаде а, сискал яа а, дезал кхаба а. Цу проекта кулгалхочо Дзовранаькъан Танзилас яхачох январь бетта цIаькха а конкурс хургья цар из говзал караерзае чам бола кхалнах дIаийбеш. ГIалгIашта юкъе хIама тегар кхалнаьха болх лоархIаш бале а, из болх Iомабеи, говзал караерзаеи чам болаш цу юкъе вала гIерташ цхьа маIа саг а хиннав. Бакъда, 15 кхалсага юкъе атта хургдоацандаь хIанзарчоа юстара висав из. Тегаш дола истингаш, тайп-тайпара догамаш, тегараш долаш да. ХIана аьлча, хьалха денз леладеш хинна наха довзаш дола истингел совгIа, халагIа долаш а, наха дага ца доагIаш а дукха да гIарчIожа догамаш. Цох дийцар тхона Дзовранаькъан Танзилас: «Оаха тхана тIа гIарчIож хьаде а цу тIа догамаш де а Iомабу кхалнах. Наха юкъе дукха дIа-хьа даьржа, довзаш дола истингаш, хетта ферташ а ю хьа. Цул совгIа хьадешше гIарчIож шийх фертах а доаллаш из истинг хьадергдолаш из болх а Iомабу оаха. Цу гIулакха лаьрхIа ГIаьбартой-Балкхарой мехкара говзанча я оаха йоалаяь, хургболча вай истинга пхьарашца къахьегаш. Цу балхах дика кхеташ, хьалха денз гIаьбартой къаьнарча динга гIолла дола гIарчIож хьадеш а, кхыдола догамаш деш а, тIаккха ший балхаш выставке увттадеш а дукха къахьегаш, лаьрххIа говзанча я Халилова Милана. ЦIихеза дизайнер, суртанча, ферта искусствах йола пхьар я из. Вайцига а ший выставка хьая чам болаш я из, вай кхалнах цу гIулакха сутарберзабар духьа. ХIанз дувцаш да тхо цунца из дош». Говзача пхьаро хьа мел хьехаш дола хIама цаI юкъагIа ца дуташ, шоашта ма могга хьаIомаду гIалгIай кхалнаха. Цхьаволчо сурташ доах, цхьаволчо видео тIа доаккх из диц ца далийта а, дикагIа дагалаца а. «Цо хьахьех малагIа оагIо мишта теркалъе еза, малагIа тхан тай мишта мичахьа озаде деза, из оаха деррига хьаIомаду. Ер курс чакхъяьлча, дIахо басараш мишта де деза хьахьехаргдолаш говзанча вехаргва оаха, цул тIехьагIа барзкъаш деш вола саг вехаргва, тIаккха теникаш а кхыдола кара хьаде йиш йолаш мел дола хIама хьаде ховш вола саг а вехаргва. Из оаха иштта лаьрхIад вай пхьараша, шоашта аттагIа, хозагIа, хьамсарагIа бола болх хоржаргболаш. ХIана аьлча, истингаш, кIувсаш, ферташ тега массане а чам хилац, цхьавар кхыдола хIама хозагIа хеташ, цунца товш хул. Оаха тхоашта хьалхашка оттадаь декхар да, вай базарашка, тикашка тханах яь хIама хургйолаш уж хьае вай кхалнах Iомабе. ХIана аьлча, чIоагIа гаьна дайнад вай тхана. Тха, атта а, унахцIена а, дарбане а да вайна ховш ма хиллара. Цу тханах хьаяь хIамаш Дала аьнна дале маьха атта хургйолаш къахьега уйла йолаш да тхо. Хьалха санна уж истингаш вай мехка дIа-хьа даржаргдолаш болх ба ер. Цунга гIолла наха уж дIадовзийта уйла я тха. Адам цец даллал дукха тайпара гIарчIож да вай къаман, — йоах дIахо Танзилас, шоаш дIаболабаьча балхах дег чура яьшаш. Проекта кулгалхочо хьаяхачох хIамаш хьае кхалнах Iомабенначул тIехьагIа, шу чакхдоаллаш ярмарка хургьйолаш я. «Оаха лерхI шоашта из говзал Iомаеш къахьийгача пхьарий хIамаш овттаерца йоккха выставка е. Цига наьха аьттув хургба цIенача тханах хьаяь хIамаш эца а, наха царех совгIаташ де а. ХIаьта шоаша дIаехкача хIамаех, дIахо цу говзал тIехьа шоашта къахьега а болх бе а эшаш йола инструменташ эца аьттув хургба кхалнаьха, — йоах Дзовранаькъан Танзилас. Ала деза еррига уж курсаш, хургбола пхьараш кийчбара гIулакх мах боацаш дIадодаш долга. ХIаьта хьехаш йола моттиг, вешта аьлча кIувсаш, истингаш тега пхьоале ГIалгIайчен керттерча шахьаре Магасе я. Цу гIулакха хьалха а байна из болх беш къахегаш болча «Дзурдзукий» яьттув балар лов тхона. ХIаьта тханах хьаяь хIама унахцIена йолга вай ховш да. Маьлехьа хила къаман духьа «Дзурдзукаша» хьега къа.\n← Проект АНО ИИГО «Дзурдзуки» по возрождению войлочного ковроделия успешно реализуется\tВойлочное ковроделие и искусство исполнения орнамента гIарчош →


Мисарахь лецна латточу гIалгIайн студентийн гIуллакхна юкъахь зуда ю\nСалиходжаева Зулхуморан паспортан скрин\nЭкстремизмна бехкебина, Мисарахь дIалаьцна набахтехь латточу гIалгIайн гIуллакхна юкъаялийна зуда – Салиходжаева Зулхумор. 40 шо долу и зуда ГIиргIазойчуьра орамаш долуш ю. "Кавказ.Реалии" портале цунах хаамбина лаьцначун йоIа.\nАх шо сов заманчохь Салиходжаева КъахIирехь гIалгIайн тутмакхашца Плиев Рамзанца а, Чемурзиев Исмаилца а, Аушев Илезца а, Дзейтов Iелица а цхьана камера чохь яллийна. Цхьана тобанан декъехь хилла ю бохуш, бехкееш ю иза а.\nЦуьнан йоIа дийцарехь, талламхоша, бевзий хьуна гIалгIайн студенташ аьлла, деллачу хаттарна, "бевза" аьлла ду цуьнан жоп. Салиходжаева Зулхуморан пхи бер ду.\nМаршо Радионо яздира, исламан ал-Азхар университетехь доьшуш хилла ГIалгIайчуьра студенташ Мисарахь полисхоша лецарх. Стохка аьхка дуьйна чохь валлош ву Плиев Рамзан а, Чемурзиев Исмаил а, Аушев Илез а Дзейтов Iела а. ПхоьалгIачу церан накъостах Дугиев Хизирх хилларх хууш дац.


Доьзалхочух хьегийначу нанна 15 эзар евро дIадалар тIедожийна Европан кхело\nЦIийнадас кIант лачкъийна дIа а вигина, Соьлжа-ГIаларчу кхело иза дегахь вуьтуш сацам тIеэцначу Нохчийчуьрчу яхархочунна Магомадова Элитина 15 эзар евро компенсаци кхачо тIедиллина Европан кхело. "Медиазоне" бина и хаам "Бакъонан инициатива" организацино.\nЕвропан конвенцин адамийн бакъонаш ларъяран 8-гIа артикл тIехтесна оьрсийн Iедалша аьлла, шен сацам бовзийтина Страсбургерчу кхело.\nДоьзалхо дуьненчу ваьллачу 2010-чу шарахь шен цIийндеца дIакъаьстинера Магомадова Элита. Бакъонашларъярхоша ма яздарра, берана лоьрийн дарба оьшура даим а, хIунда аьлча, дуьненчу воллушехь коьртан хьеца паталоги йолуш хиларна.\nОцу бахьанашца Соьлжа-ГIалара Москох дIаяхара беран нана. Шен воI ган сих-сиха кхочуш хилла да, ткъа 2013-чу шарахь Москохарчу берийн бешара кхо шо долу шен доьзалхо дIавигинера цо Нохчийчу. Герзаца наха лачкъийна хьан кIант аьллера берийн бешан белхахоша зудчуьнга. ХIетахь дуьйнна, хиллачу майрчун гергарчара дуьхьало а латтош, гина ца хилла шен кIант нанна.\nШи шо хьалха арз дира Магомадовас бер шеца хилийтар а доьхуш. Соьлжа-ГIаларчу Ленинск-кIоштан кхело коьрта бахьанаш хьесапе а ца оьцуш, шен деца бер дуьтуш сацам бира.\n2014-чу шарахь некъан бохамехь кхелхинера Магомадован хилла цIийнда, цул тIаьхьа бер цуьнан гергарчаьрга дIаделлера, ненан куьйга кIел а ца луш.\nОццу шеран гурахь Магомадовас латкъам бира Европерчу кхеле, ткъа аьхка 2015-чу шарахь полисхоша эххар а ворхI шо кхаьчна кIант шен нене дIакхачийра.\nМахкара ара а баьхна, кхин тIе а ницкъбийр бу? Австрера нохчий депортацех кхоьру


Зулам тIелацийта жима стаг хьийзийна полисхоша Нохчийчохь\nНохчийчуьра вахархо Арсанухаев Эйдазулам тIелатаца бохуш, хьийзийна меттигерчу ницкъаллин структурийн белхахоша. Цунах лаьцна журналисташка дийцина цуьнан нанас Гунашева Табарака, хаам бо Кавказ.Реалиино.\nЦо дийцарехь, 25 шо долу Арсанухаев лаьцна хилла хIара шо долалуш, шен накъосташна террорхой бакъ лоруш видео гойтуш хилла аьлла. Оццу хенахь лаьцна хилла цуьнан 8 накъост а. Гунашевас дийцарехь, царах цхьаммо юкъахьакхийна хилла цуьнан кIант. Цо чIагIдарехь, ша хьийзийча а, боцу бехк тIе а ца лаьцна дIахецнера иза.\nАмма Стигалкъекъа-бутт чекхболуш жима стаг юха а лаьцна Iедало. Цунна бехке дуьллуш ду, хьул а ца деш, терроризм бакъ ларар я цунна пропаганда яр. Гунашевас дийцарехь, цуьнан кIант юха а хьийзийна полицин белхахоша.\n"Кавказский узело" къастийна Арсанухаев Росфинмониторинган сайто арахецначу террорхойн а, экстремистийн а цIейозана юкъатоьхна хиларх лаьцна. Цу тIехь бу, йина кхел я бина таллам а боцуш, террорхойх а, экстремистех а дIатоьхна нах, дуьйцу "Агора" бакъонашларъярхойн тобанан адвокато Сабинин Андрейс.


Стигалкъекъа-бутт 07, 2021\nОхан-беттан 8-чохь Соьлжа-ГIалахь дIаяьхьначу дуьненаюкъарчу боксан турнирехь Нохчийчоьнан куьйгалхочун 13 шо долчу кIантана Кадыров Адамна толам дIалуш реферис бинчу сацамехь бакъо талхийна хилар гина Дагестанера схьаваьллачу Оьрсийчоьнан ММА-н латархочунна Исмаилов Мохьмадна. Цунна хетарехь, Кадыровн а, ГIебарта -Балкхаройчуьрчу Биттаров Асланан а латар юкъахдаккхар нийса дацара.\n"Цкъа делахь, нийса сацор дацара иза. Сан хаттар суьдхочуьнга а, соне а [Биттировга]ду", - аьллачу спортсменан дешнаш далийна "Чемпионат.com" редакцино.\nОцу юкъанна, ММА-н латархочо билгалдаьккхина, шина кIентан "бехк бацара" аьлла: "Иза ший а ринга тIе лата ваьлла вара. Эцна бара и толам йа бацара? Вайна хуийла дац, шеконаш хиларал совнах. Асланан агIоно кхерабелла и гата юкъа тесча санна хета".\nХьалхо латарна комментари еш, ГIебарта-Балкхаройчоьнан боксан Федерацин президенто Бербеков Нажмудина журналисташка элира, спортхо "эшна" хилар Биттаровн тренерша шайггара ца къастийра, ца бевлла тесира юкъа гата, аьлла.\n"Тренерш цхьаьннан карахь хуьлу, хаа ду шуна, цара шайггара ца бина и сацам [гата юкъатасар]. Ас иза луьстур ду", - аьллера юьхьанца Бербековс. ТIаьхьо федерацин президента хаамийн гIирсаш бехкебира Нохчийчоьнан куьйгалхочун кIантана "толам дIабаларх" лаьцна ша аьлла бохуш доцург яздарна.\nЛеташ "толам дIабелла" Бербековс аьлла дацахь а, массех хаамийн гIирсо тренераш бозуш хиларх лаьцна цо аьлларг тидира иштта.\nЯьржина резонанс Соьлжа-Галахь комментарешка яьккхинчара нийсонца дIадаьхьна латар, чIагIдо. Нохчийчоьнан парламентан куьйгалхочо Даудов Мохьмада хаамийн гIирсаш бехкебира харцдерг даржорна, латарна тIехь шайна "пиар ян" гIерта уьш, аьлла. Цуьнан дешнашца аьлча, рефери "Биттаровн бIаьргаш чу а хьажна, кхийтира иза галъиккхина вуйла".\nХьехориг ду Соьлжа-ГIалахь Охан-беттан 8-чохь "Туьйранийн Зама 6: Леррина операци" це йолу халкъашна юкъара боксан къовсадаларш доьлхуш 13 шо долчу Кадыровна а, ГIебарта-Балкхаройчуьрчу цуьнан нийсархочунна Биттаров Асланна а юкъахь хилла латар.\nЛатарш дирзинчул тIаьхьа, "Грозный-информ" агенталло яздира хьовсархошна хетарехь, Кадыров Адама шеца леташ хиллачунна цхьа а шанс ца йитира аьлла.


Seventh Pillar - Мохьаммад Эль-Фазази\nМохьаммад Эль-Фазази, экстремистийн динан г1уллакхдархо, набахти чу воьллина Мароккохь Касабланкина 2003 шарахь т1елатарехь дакъалацарна, цо шен йо1е яздинчу кехат т1ехь дуьйцу цхьайолчу къизаллех лаьцна 2009 шеран 21 июлехь.\nСан йо1а масех хаттар х1оттийна суна хьалха бусулба нехан Германехь йолчу эмиграцин хьал-динах а, церан немцойн пачхьалкхаца йолчу юкъаметтигах а лаьцна. Ас со ирс долуш лору, х1унда аьлча цо и теманаш суна айбина хиларна, х1унда аьлча цо суна таро ло цу проблемех долу сайна хетарг ала, лоьхуш волчунна жоп дала а.\nСуна д1аала лаьа, цкъа-делахь, со, Мухаммед бин Мухаммед Эль-Фазази, х1ара мог1анаш яздеш волу, цхьаммо ницкъаш х1орш яздойтуш цахилар. Я цхьамма а ницкъаша ца яздойтуш яздо, я со гайта г1ерташ ца яздо. И дерриге а гойтуш хила дезаш ду, шари1атах йолу ойланийн жам1ат а, дешаш а, ас кхузахь далош долу.\nЦул сов, сан Марокко набахтехь долу хьал-де цхьа ша тайпа ду, кхузарчу бакъо тидаме эцча, суна кхузара хьал а, сан адамашца йолу юкъаметтиг а даго къобал деш ю. Сан х1умма а дац цхьа парг1ато йоцург. Со Ницкъ Болчу Аллах1е кхойкуш а ву и парг1ато сайна ницкъ макхоччу кеста юхаeрзор доьхуш. Х1унда аьлча, массарна а хууш ду, Марроко 1едална а т1ехь, со бехке веш долу Касабланкехь йинчу теракташна бехке цахилар. Иза Марроко спецслужбийн доккха г1алат ду. И г1алат нисдина хила дезаш ду.\n«Со бусулба ву, кхин х1умма а дац».\nНемцойн г1алахь Гамбургехь хилла йолчу сан ойланех а, динах лаьцначу кхетамех аьлча, суна иштта хетта: Со тайп-тайпанчу хьостанех дина адам ду. Ала мегар ду жам1 деш (резюме): Со кхеташ вац цхъаболчу нахана моьттучех, шаьш со тешаш воцу аргументаш далош.\nСайн сан аса корта бетташ къаьсттина цхьа шайх вац, къор1ан а, элчана суна а доцург. Цул сов, со кху заманан стаг ву; 32 шарахь французийн меттан а, математикан а хьехархо а хилла, иштта 30 шо сов Da’waand г1уллакх а дина, Марроко Исламан г1уллакхийн министерствон ц1арах ас хьехамаш а лелийна. Вуьшта аьлча, со бусулба ву, кхин х1умма а вац. Со салафист-джихадист вац, со ламастан салафи а вац. Со Бусулба Ваша а, я иштта кхин а вац. Со бусулба ву, кхин х1умма а дац.\nСан книгех а, къамелех а, я гочдарех а лаьцна аьлча - шайна юкъахь сан цхьайолу шаьш сан мостаг1ий инзарбохуш йолу ойланаш йолчу - уьзаш тида еза шаьш ма ярра а, зама а, меттиг а тидаме а оьцуш. Ас кхузахь массарна а хозуьйтуш д1абоху, со Марроко мостаг1аллин аьрру аг1онан гонийн т1елетарш лайнарг вара. Со сийсаз ваккха г1ерташ, хьийзаш, сан белхаш газеташкахь а, форумашкахь нийса ца гойтуш меттигаш лелайора. Сайн книгашкахь дуккха а далийнарг оцу 1иттаршна делла жоп дара, сайна деш долчу т1елетаршна еш йолу дуьхьало яра. Со къера ву мелла а сайна хезаш а, лелош а долчунна ниссачу хьесапехь сайн аьррохьара мостаг1аллина a, кхечу ницъашна а жоп дала ницкъ ца кхочуш т1ехваьлла со хиларна. Иштта кхето деза сан книгийн, статьяшaн чулацамах.\n«Со цхьайолчу сайн ойланех юхаваьлла ву».\nШеко яц, ас набахтехь яьккхинчу дуккха а хено суна таро йира ойла ян а, х1уманах кхета а. Суна эхье ца хетта сайн хила йолчу цхьаболчу кхетамех кхин цкъа а ойла а йина, царех цхьаберш нийса ца лоруш д1атаса а. Иза дикачу аг1ор лара дезаш г1уллакх ду, белхаме х1умма а дац.\nГерманерачу а, кхечу малхбузе пачхьалкхийн бусулбан эмигрантех лаьцна аьлча: Уггар хьалха цу хаттаршна жоп дала дезаш берш шаьш цу эмиграцехь а болуш, хьал-де ма-дарра а хаа и хууш, шаьш и дерриг а лаа ловш, бахархошца цхьана а бехаш болу дешна нах бу.\nАс сайна хетарг цунах алар кхачаме хир дац, х1унда аьлча со цигахь шозза бен хилла вац, ши к1ира даьккхина Германехь, и к1езиг хан ю. Иза к1езиг хан ю дерриг хаа халкъаца, махкаце, ура-атталла бусулба нехан тобаца гергарло таса а. Цигахь ала таро хир яра бусулба эмигранташ, миччара уьзаш белахь а, Германи уьзаш бог1у деша, балха, лоьраллина г1о оьшуш я иштта кхечунна а. Германис уьзаш цхьана къаьсттинца бартаца т1еэцна.\n«Германи – т1еман зона ма яц».\nИ барт цхьана хорманахь т1еэцна д1аязбина болуш хила беза. Оха кхузахь бохург таронца хила мегаш йолу баккъал контракташ ю, шаьш кхочуш йина хила езаш йолу. Иза вай АхдАмaм ала мега йолу шиний аг1онна а кхерамазаллин контракт ю. Аллах1о а боху шен езначу книги т1ехь: «Айхьа кхерамазалла еллехь, и т1елацам лаpбе.»\nКхузара гуш ду и контракташ (барталлаш) талхош дерг, масала, къоле – иза хьанал я бахархой байъа Джихад бух т1ехь пурба далар я нах чубохка набахтийн к1eрамаш, адамаш 1адош йолу а – суна гарехь барталла дохор а, тешнабехк а бу, хьаъа и куьг та1ийна делахь, посольствехь, консульствехь я эмиграцин отделехь дина хуьлда иза.\nГермани – т1еман зона яц. Германи – иза белхан аре ю, дешарна школа ю, инвестицин семинар ю, дарбaнна больница ю, товараш дохка – эцарна базар ю. Вукха аг1ор Германи бертахь машарца дахаран а, дика 1ер-дахаран а меттиг ю. Цу дерригенна а уьш декхарийлахь бу (эмигранташ) – немцойн кхелахошна а, полицина а, ша кхечу махкахой лар беш а, 1уналла деш болчарна а.\n«Т1ехьа бисинчу боьхачу неха тоба.»\nБакъду, дешна доцу адамаш ду, Германи НАТО декъашхо ю, цуьндела иза декъашхо ю Афганистанан бусулбанашца т1ом латтош а, Израиль т1емаца к1ел лаьцна лелаш йолчу пачхьалкхийн.\nАса иза бакъ ду боху. Харцо иза даима а ю харцо. Х1ора а цунна дуьхьал къийсам латто декхарийлахь а ву, немцой халкъ а цхьана. Суна хууш ду (немцой халкъ) т1амна а нехан мехкаш д1алецарна а дуьхьал хилар, цо цкъа дина а ца 1аш шена т1ом цабезар д1а а хаийтина.\nИза оцу нахаца дийцаре дар а, т1екаре лелор а эмигрантийн г1уллакх ду. Иза дан деза машаречу демонстрацешца а, забастовкашца а реза цахиларан акцешца а, шаьш къепе йохош т1елетаршна а, нах байарна а, вийнарг я кочур ву я 1еса ву а бохуш, долчу г1уллакхашна генара долу.\nНемцойн я кхечера а арахьарчу политикана реза цахилар гайта деза гражданийн машаречу г1ирсашца йолучу дуьхьалоярца.\nАргументан ницкъ тоьпан д1аьндаргаца а, лелхачу доьхкаршца а бац. Цу методаша хийцамашка кхачор дац. Цара мелхо ч1аг1дийра ду бусулбанаш т1ахьа дисиначу къоман тобанаш ю, церан меттиг Гамбурган а, Франкфуртан а, Берлинан урамашкахь яц, хьехнаш чохь ю бохург. И ду мадарра дерг.\n«Ас массарна а цхьана машарехь дахар хьехо».\nИштта т1етоха лаара суна: Гамбург (х1унда соьга делла хаттар Гамбургах лаьцна дара) – шена чохь дуккха а секташ, идеологийн а, политикан хьежамаш йолу г1ала ю. Цул сов, ислама дина тобанаш а, ас лакхахь аьллачу а, кхечу а бахьанашца, дуккха а маьждигаш дина, уьш 1едало лардеша ду. Дуккха а бусулбан мехкашкахь йоцу дина парг1ато а ю. Кхузахь дешначу наха, кхечеран ала йиш ерг, дуккха а бусулбан мехкашкахь дихкина ду.\nДуккха а, ша гайта луучунна гайта йиш йолуш гаронаш ю кхузахь дуккха а. Иза юха а дац бусулбан нехан дуьненахь. Ислам кхиарна еш цхьа а новкъарло яц. Бакъонан кепан таронашца а, хьеша-денан а юкъаметтигца а шен кхетам гайта а, дин гайта а таро ю.\nСо ца теша Германин куьгалхошна бусулба нехан дехарна шайн лергаш д1адукъур дара бохучах, шайн офисан не1арш д1ач1ог1ур яра бохучах а. Цундела ас доьху массаьрга а машаре дахаре. Аллах1ан доккха дуьне шена луучуна диллина ду: Нагахь вер-ваккхар, ц1ий, талор, къола бен дезаш воцучуьнна везачу Аллах1а динца хьаса бац, я Германехь а, я кхечу меттехь а.\n«Ахьа хьайн къица даьккхина долу пхьуран цастор – мерза а, чомехь а ду.»\nВахарна ахьча д1аккха, балхах я белхазаллах лаьцна дицча, суьна ца моьтту иза немцойн пачхьалкха могийтуш ду аьлла болх барна метта белхазаллийн я кхин тайпа пособеш ялар. Иза бакъ ду ц1адола белхаш бусулба стегана дог1уш ца хилар, амма кхуьзахь дуккха а кхин белхан таронаш ю, уьш ислама динца юьстича халал санна магийна a ю. Иза г1олехь ду бусулбанна шен вахарна шен куьйгашца а, хьацарца а ахьча д1аккхар, хьунда аьлча цуьнна иштта яккхина баьпкан юьхк чоьмехь а, мерза а ю.\nГамбурган некъашкахь Джихад Далла т1е боьдучу некъ хиларе терра дагахь долуш болчех аьлча, цара ойла ян еза дахарх, х1унда аьлча и бакъ долу Джихад ду. Гамбургехь 46 ламазан ц1а хиларо гойту немцойн пачхьалкхан бусулбанашца йолу юкъаметтиг. Муьлхачу исламан махкахь цхьа к1еззигчу барамехь ю килсаш? Суна и маьждигаш динчара декъаpх я маьждиган юкъараллийн дерг к1езиг хаьа. И т1аьхьарчуханна хилла декъадаларa бусулбанийн дина амалш гайтина г1ардаьлла а ду. Оцу ледарчу хьоло гойту бусулбан г1араяьлла г1айг1анe г1орасизала а.\nЦхьадолчу г1уллакхашца уьш немцойн пачхьалкхаца диалоге бевлча, цара пачхьалкх кхера йо оцу ерриге а конфликташца.


Салам далар а, cхьаэцар а — Зори Ислама\nАналитика Интервью Ислам Новости Разное\nШа Iаш волчу урамехь а, куьпахь а, юьртахь а, луларчу ярташкахь а шех нахана беркат долуш ву Воккха-Дада. Цунан беркатах ирс эца, цунах дагабовла, цуьнга «шира хабарш» дийцийта, хьехам байта дукха кегийрхой оьху. Тахана а баьхкинера уьш. Шена гуонахьа уьш охьа а ховшийна Iара воккха стаг, церан хаттаршна, сих ца луш, жоьпаш а луш.\n— Воккха-Дада, салам даларх лаций дийцахьа тхуна. Хьаьнга дала мегар ду салам, хьаьнга дала мегар дац? ХIун гIиллакх ду салам даларехь а, схьаэцарехь а лелон дезаш? – хотту цунна аьрру агIор хиъна Iаш волчу жимачу стага.\nШега диначу хаттарна жоп дала цкъа а сихлуш Iедал дац Воккха-Дадин. ХIинца а, ойланийн уьйриган юьхь лохуш санна, кIеззиг соцунгIа а хуьлий, шен къамел дIадолийра цо:\n— Нохчаша , божарша вовшашка салам даларан гIиллакх ларъя езаш дуккха а агIонаш йолуш ду. Пхийттара ваьллачунна хIоранна а тIехь ду и далар, схьаэцар. Вайн божарша бен луш дац салам. Iаьрбаша салам дас – кIанте а, вашас – веше а, девеше а, бераша – дега-нене а, цIийндас шен хIусамнене а, зударша вовшашка а ло. Иза церан гIиллакх а, Iадат а ду. Вайн халкъан гIиллакхашца догIуш дац иштта саламаш далар.\nЦул сов, массеран а бакъо яц салам дала. Могаш болчеран, тIеман (бIаьхаллин) декхарех чекхбевллачеран, шаьлтанца юкъйихкинчеран бакъо хилла салам дала а, схьаэца а. Салам даларна юкъа ца богIу зударий, цомгашнаш, заьIапхой, юкъехказа болу кхиазхой, юкъяьстина къаной, цхьана цIийнах болу нах, бархIалгIачу дега кхаччалц ненахой, уьссалгIачу дега кхаччалц – стунцахой. Вай хIинцца хьахийначара вовшашка салам цадалар уьш цаларар дац, мелхуо а, цаьрца болу ларам, эхь- бехк шатайпанчу тIегIанехь хилар ду. Вуьшта аьлча, вовшашна бехке нах бу уьш.\nСалам мич-миччахь а, хьаьнг-хьаьнгга а луш цахилар вай дуьйцуш хилча, кIеззиг шуна масалш дало лаьа сунна. Хьовсал, цхьа стаг шен нийсархойн цхьана тобанна тIекхаьчча: «Ассаламу Iалайкум», — аьлла, салам дала деза. Оцу тобанехь воккхах волчо схьаэца деза салам «ВаIалайкум ассалам» олуш. Нагахь санна тобанехь пхеаннал сов стаг велахь, церан массеран а куьг лоцуш, чекхвала ца оьшу. ТIевогIуш делла салам кхачам болуш хир ду. Нагахь санна тобанехь пхеаннал кIезиг нах белахь, хьаькам вуй, воккха вуй бохуш гуонна юккъехула а ца лелаш, аьрру агIорхьара аьтту агIор, куьг луш, чекхвала веза.\nЦхьадолчу халкъийн, цу юкъахь казахийн, гIиргIизойн салам хьалха далар толам лоруш ду. Нохчийн иштта дац. Вайн гIиллакхашца салам даларан хьалхе тIевеанчуьнгахь, тIехволучуьнгахь, воккхачуьнгахь, лакхара охьавогIучуьнгахь, хIусам чу вогIучуьнгахь ю. Масала, хьалха заманчохь говрахь вогIучо гIаш вогIучуьнга, ломара охьавогIучо ломах хьалаволучуьнга, карахь ларча йоцучо мохь бохьуш вогIучуьнга хьалха луш дара салам.\nТахана вай тидам тIебахийта беза хьаькама, даржехь лакхара волчо, Iилма долуш волчо хьал-бахам дукха болуш волчо, салам хьалха дала дезаш хиларна. Даржо, хьаькамалло, хьал-бахамо кураваьккхина вац, гIиллакхах вохийна вац боху шатайпа билгало ю иза.\nТIевогIучо йиъ-пхиъ метр герга кхаьчча луш ду салам. Стаг тIевогIуш гича, тобано къамел сацо деза, вогIург тIекхаччалц. Нагахь тобано и ца дахь, тIехволург я тIевогIург цаьрга салам ца делча а волу.\nСалам дала а, куьг лаца а ца деза кхача бууш Iачунна тIекхаьчча. Ишттачохь, «ГIоза юийла ахь» аьлча тоьаш ду. Вайн халкъалахь магош дац ламаз дечунна, Къуръан доьшучунна, луьйчучунна тIекхаьчча а, цIанонна ваханчохь (хьаштагIа чохь) салам далар. Салам делча, иза схьа а оьцуш, дегI нисдеш хьалагIаттар тIедожадо вайна вайн гIиллакхаша. Ша волччохь метах хьайна я кIеззиг хьалаайвелла Iан мегар дац.\nБолх бечунна тIекхаьчча а дала деза салам-маршалла. Цуьнца цхьаьна, ялта, хасстоьмаш дIабуьйш велахь – «хьоькъийла», мангал хьокхуш велахь – «гIоза яайойла», йоькхана хуьлда, даьхни Iалашдеш велахь – «дебийла», ала деза.\nСалам деллачул тIаьхьа куьг кховдоран а ду шен гIиллакх. Юккъехь ши гIулч йисича кховдадо куьг. Геннара куьг а кховдийна тIегIертар вайн дайша осала лерина. Делахь а, хьаькамо иза дарх, цунна бехк-м муххале а ца буьллу, мелхуо а, иза цуьнан догдикалла а, адамалла а лору.\nГIодаюккъе дихкинчу доьхкарал лахахь куьг дIа а ца кховдадо я салам дIаоьцучо дIа а ца лоцу.\nСалам луш дIакховдийна куьг (пхьарс), голехь саттийна хила ца деза.\nДукхах болчу баккхийчарна хууш а, цара лелош делахь а, къоначарна юкъахь дукха бац зударий, божарий цхьаьна болчу кхаьчча, зударшка маршала хьалха хатта дезий хууш берш. Цкъа хьалха цаьрга маршала а хоттий, тIаккха божаршка салам дала догIу. Иштта, кхечу халкъийн векалш чохь болчу нисвеллехь, хьалха цаьрга хатта деза салам-маршалла. ДIаса къаьсташ а, хьалха Iодика церан йо.\nВайн гIиллакхашца догIуш дац, бал берзаре ца хьоьжуш, синкъерамехь а, ловзаргахь а болчаьрга салам а луш тIехIоттар. Бал чекхбаллалц собар дан деза. Иштта товш а, догIуш а дац шел хьалхара тоба доIа а, кадам а бина ялале, уьш юкъах а бохуш, салам луш, тезетан дайшна тIехIоттар. Хьалхарчара кадам бина баллалц собар дан деза. ТIаьхьарчу хенахь юкъадаккха гIертош ду салам даларца догIуш доцу кхин цхьа «гIиллакх» а. ДIабоьдуш гулам я кхеташо йолуш, тIаьхьа а висина чувогIучо (кхечу меттигашкахь а нисло иза) чохь берш шаьш болчуьра хьала а гIиттош, чIогIа салам ло. Иза мегар дац. ТIаьхьа а висина ишттачу а, кхечу а метте (алссам адамаш гулделлачу) кхаьчнарг тийна-таьIна охьахаа веза паргIат йолчу метте. Иза товш а, хаза а хуьлу.\nВайн дайша лардеш лелийна гIиллакхаш, цу юкъахь салам даларан а, схьаэцаран а, куьг даларан а гIиллакхаш лардар, лелор шуна, къоначарна тIехь ду. Салам далар а, юхадерзор а дайн хета мегар дац. Бусалба дино а боху вайга вовшашна юкъахь салам-маршалла даржаде.Салам далар деза суннат ду. Шега делла салам схьаэцар, цул деза а долуш, важиб ду. Делахь-хIета, салам даларал а деза ду иза схьаэцар. Цундела иза даларехь а, схьаэцарехь а ледарло ян а, шена хет-хетарг лело а маггане а мегар дац. Вайн дайша лелочуьнга хьовса деза, царах Iама деза, масал эца деза. Вайн халкъ мел деха латта дезаш ду салам даларан а, бIеннаш кхидолу а гIиллакхаш. Уьш ца лардича-м вай нохчий а хир дац», — дерзийра Воккха-Дадас шен къамел. Цунна баркалла а аьлла дIабахара кегийрхой, юха а цуьнца къамел дан, цуьнга ладогIа хьаьгна а болуш.\n← Поручительство в Исламе\nНовкъа воьдуш-вогIуш →\n«Друзья, сегодня получил поздравление с самыми теплыми пожеланиями по случаю Дня народного единства от нашего Президента Владимира Владимировича Путина!


Стенна ца лела нохчий Гуьржийчу деша?\nГезгмашин-бутт 22, 2015\nГуьржийчоьнан къоман библиотеканна керла хIусам ю еш Тбилисехь. Цу чохь жайнийн музей елла дагахь а ю пачхьалкх. Дуккха зама ю гуьржий Iилманна тIаьхьабевлла беха. Церан ламаст ду хааршка кхийдар, дешарна тIера хилар. Хьалха боьлхура нохчий Гуьрже деша. Ткъа хIнца стенна ца лела?\nТIедогIучу шарахь схьайоьллур ю Тбилисехь къоман билблиотекан керла гIишло. Цу чохь хир ю жайнин музей а. Гуьржийчоьнан парламентан библиотекан директора Кекелидзе Давида боху ipress.ge сайтатIехь, и музей Нью-Йоркерчу библиотекан музейх таръеш йийр ю.\n... Ала догIу, дуккха а дукха заманаш ю гуьржийн Iилманца хьан-сан догIу а, уьш цуьнга гIерта а. Дуьненан къайленашка а толлуш, уьш йосту цара цахеддаш. Цуьнга хьажжина алсам ю гуьржийн гIаланашкахь лаккхара а, доьшийлаш а.\nГуьржех боьлхий, цигахь Iилманаш Iамош хилла хьалха Кавказан лаьмнийн дукъал сехьа дехачу къаьмнаша. 19-чу бIешарахь, оьрсийн экспансино тIемашца шаьш хьийзабечу юкъанна, лелла вайнах Тифлисе Iилманна тIаьхьа.\nНохчийн къомах дуьххьара историк-этнограф ву аьлла цIетоьхна волчу Лаудаев Умалта а, шен къоман хьал-дахар дуьненна дуьххьара йозанашкахь дийцарца вевзачу гIалгIачо Ахриев Чахьа а Тифлисехь арахецна шаьш вайнах бовзуьйтуш язбина белхаш.\nТкъа тахана? Мел оьцу вайнахана гуьржаша Iилманаш Iамош кхиийначу зеделлачух пайда? ХIун мах бу Iилманашка кхийдачу нехан бахархошлахь?\nНохчийн къоман кхиар тергалдечунна гойла ду Соьлж-ГIаларчу хьукматаша,мехкан урхалло адамашна кхийдочу аьттонашлахь коьртаниг Iилма доцийла. Нохчийчохь 350 математик, физик, химик, географ ца тоьаш доладелла школашкахь дешаран шо. Бац и гозанчаш мехкан лакхарчу доьшийлаша оьшшучул Iамош, арахьоьцуш.\nАмма ду тIаьхьий-хьалхий деш маьждигаш. Бу, Iилманчаш кхуьуш бацахь а, баьржаш дуккха а дика спортхой. Ткъа дешаре, хааршка, Iилмане кхийдар лагIделча вочудолу хьал. Духу юкъараллан кхиарехь мехаллийн терза.\nТемина гонах хилира тхан Маршо Радион гуьржийн Радио Тависуплеба декъерчу корреспондентца Рухадзе Окропирца къамел. Цо дийцарехь, хIумма а эшна дац Гуьржийчохь тIевеъначу жимханна деша луш долу хьелаш. Делахь а, кIезиг бу хIинца Тбилисерчу университеташкахь доьшуш нохчий, гIалгIай.\nРухадзена хетарехь, гармони хила еза нехан спорте, Iилмане, дине кхийдарца. Ткъа деша бахка луучу вайнахана чIагIна дац Гуьржийчоьнан доза.\nРухадзе: «Спорт езаш хила веза массо а, суна хетарехь. ДегIан жигаралла цхьанненна а новкъа ма яций. Изза алалур ду Iилманах а. Iилманчаш а бу, дешна, дуьнентIехь мелдерг хууш къам а ду. Халкъ хууш хуьлу дерриг а, бодане, акха ца хуьлу.\nДин. Гуьржийчохь дин чIогIа ду хьалха заманашкахь дуьйна а, иза шира керста мохк хиларе терра. Амма оцу агIонна тIех чухьадда а дац адам Гуьржийчохь. ХIунда аьлча, мозгIаран болх хала болх бу, ахча ца доккху ахь килсехь болх бора аьлла.\nСо тешна ву, «къоман яхь» боху кхетам еза мехалла хиларх. И яхь кавказхошкахь массаьргахь а ю. Оцо вай массо а вовшех тар а до. Юкъаралла могуш елахь, маьрша хила лууш елахь, спорт а, Iилма а, дин а гармонехь хила деза вовшашца. Иштта экономика а. И дерриг а хила деза гармонехь.\nТбилисин университет карарчу муьрехь лаккхарчу тIегIане кхаьчна. Кхуьуш ю сиха а, дика а. Цига къилбаседа кавказхой цабахкар, я бахка царна некъ бацар – цигахь политикан духьало хилла ца Iаш, меттан проблема а ю. Хьалха Советан Iедал долуш цигахь оьрсийн маттахь хьехара, хIинца – гуьржийн а, ингалсан а меттанашкахь хьоьху. Масала, Тбилисера медицинан университетехь Азера дукха бу доьшуш.\nКъилбаседа кавказхошна политика ю аьлла ца хета суна новкъа, Гуьржийчу ван виза а ца оьшу, парггIат бахкало, деша йиш ю».\nДеношкахь Оьрсийчоьнан спортан министра Мутко Виталийс дIахьедина, Къилбаседа Кавказо вуно дика ирхенаш йоху спортехь, аьлла. Шеко а йоцуш, иза бакъ ду.\nТкъа маца хезар ду, «къилбаседа кавказхоша ирхенаш йоху дешарехь, шайна Iаьмнарг дуьллу къоман Iилманан, экономика деборан хьармана», аьлла?..


Къилба тIеман гонан талламхойн дакъойн тIеман Iамораш хилла Къилбаседа ХIирийчохь\nКъилбаседа ХIирийчохь ломах йолчу "Дарьял" полигонехь тIеман Iамораш хилла, тIеман талламхойн хIаваан-десантан кечам барехула.\nКъилбан тIеман гонан 300 сов эскархо вара цигахь дакъалоцуш. Ломахь йолчу полигонехь цара Iамийра парашютаца кемантIера чулелха а, беркеманашна тIера герз детта а, маскировкех пайда эца а, хаа хаам бина Оьрсийчоьнан тIеман министралло.\nКъилбаседа ХIирийчохь а, Карачой-Чергазичохь а, Ростовн махкахь а дIатардинчу тIеман дакъойн Iамораш дIахьуш ду Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаш Украинин дозане тIедуьгучу юкъанна.\nОьрсийчоьнан тIеман министраллан Къилбан гонан зорбан сервисо хаам бина ма хиллара, Адыгейрчу а, Дагестанерчу а, Къилбаседа-ХIирийчуьрчу а, Нохчийчуьрчу а 20 полигонашкахь а, иштта Эрмалойчоьнан а, Абхазин а, Къилба-ХIирийчуьрчу а, Оьрсийчоьнан базашкахь а массо а эскарийн тIемалоша дакъалоцуш Iамораш хилира кхушара Марсхьокху-баттахь.\nДаккхий батальонан тактикан Iамораш дIадаьхьира Оьрсийчоьнан Къилбехь а, Кавказехь а. Цу юкъа озийна Къилберчу тIеман гонан массо а эскарийн говзанчаш, юкъаялийна авиаци а, Iаьржачу хIордерачу флотан хIордакеманаш а дара.


Iамеркан а, оьрсийн а шпион лаьцна Германехь\nЦхьаьнатоьхна Штаташ -- Дийцарш дирзинчул тIаьхьа пресс-конференци луш ду Германин канцлер Ангела а, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн президент Обама Барак а, 02Заз 2014.\nIамеркахойн къайлахчу сервисаша немцойн канцлеран Меркел Ангелин телефонехула долчу къамелашка ладегIна хиларна дегабаам хIинца а тийна бацара Германин куьйгаллехь. Амма кху деношкахь цигарчу къайлахчу сервисхойн могIаршлахь Iамеркахойн айкханча гучуваларо и дегабаам кхин а алсамбаьккхина.\n„Къуьнна къола дича Далла а хазхетта“ - аьлла ду цхьана кицанехь. Цунах терра хьал кхолладелла хилла немцойн кхайлахчу сервисашкахь. Ша меттигерчу бахархошна тIехь кIирйелла тергонаш латточу, низамца долуш-доцуш, церан компьютерш чохь доллург толлуш, церан телефонехула долчу кхамелашка ладоьгIуш йолчу немцойн БНД цIе йолчу къайлахчу сервисан белхахо тIетаьIIина цу сервисан къайленаш Iамеркахошна юхкуш хилла.\nТовбеца бутт болалуш лаьцна волу и шпион, мел кIезга а, тIаьхьарчу шина шарахь Iамеркерчу Централа талламийн урхаллийна, я вуьшта аьлча, CIA-йна болх беш хилла. Цу юкъана цу кадечу кIанта мехала къайленаш тIехь йолу 2I8 документ дIаделла хилла Iамеркхошка, цу шен балхах 25000 евро ахча а оьцуш, бохуш чIагIдо немцойн Iедалхоша.\nАмма уггаре а тамашийнарг цу шпионах долчу дийцарехь кхин ду – ша Iамеркахойн, немцойн шина къайлахчу сервисна цхьана хенахь болх бар ца тоьаш, иза тIехула тIе оьрсашна а шен говзалла йохка гIерташ хилла.\nЦу Iалашонца догцIенчу шпиона Мюнхенерчу оьрсийн векалте электронан поштехула кехат яздина хилла, шен жимхалла оьший шуна аьлла. Ткъа ша боккъал а пайдехьа хила йиш йолуш, оьшуш стаг вуйла бохучунна тоьшаллийна цуо шен кехатца цхьаьна кхаа къайлахчу документийн копеш а тесина хилла.\nЦу тIехула гучу а ваьлла иза. Google сайти тIехь кхоллинчу имайл адресна тIера цуо оьрсийн векалте яздина кехат немцойн Конституци ларйаран хьукмат цIе йолчу къайлаха сервисо лаьцна хилла. Цара цуьнга оьрсийн цIарах кхоьллинчу харц адресехула жоп яздина, вовшахкхетийта вай, аьлла. Амма агентийн дахаран баххаш мелла а Iамийначу шпионо иза тIе ца эцна, тIехула тIе шен адрес дIа а къевлина, кхин зIене ца ваьлла иза. ХIетте а цу хьукмато а, ша шпионо болх беш хиллачу БНД къайлахчу сервисо а юкъахь схьалехна иза волу меттиг.\nВайн заманахь ур-аттала ишколера хьалхарчу классашкарчу дешархошна а шал-шера хууш ду, имайлаш а, телефонан зIенаш а къайлахчу сервисаш тергал еш юйла.\nТкъа шина пачхьалкхана болх беш волчу немцойн уггаре а нуьцкъалчу къайлахчу сервисан агенто цу хIуманна ойла а ца еш, хийрачу пачхьалкхийн консулаташка ша шпион санна балха дIаэца боху имайлаш дIасатийсаро гойту, и миллионашкахь ясакхйаларойн ахчанаш дууш йолу немцойн къайлаха сервис муьлхачу тIегIанна тIехь болх беш ю, цуо и тайпа нах балха дIаоьцуш хилча.\nБакъду, белхан корматалла башха лакхара яцахь, Джеймс Бондах йолчу фильмашка дуккха а хьежна хиллачух тера ду и пекъар. ХIунда аьлча, шен Iамеркерачу зIехочуьнца иза Германин луларчу Австрехь цхьаьнаветталуш хилла.\nЦигахь луш хилла цунна моттбеттарах болу кхаъ. Иштта цигахь Iамеркахоша цунна елла тIехь шпионийн программаш йолу ноутбук а – Нью-йорк гIалахь хенан хIоттам гойту эпп латийча, Вашингтонерчу CIA- ца зIене валалуш йолу. Доцца аьлча, кино чохь санна.\nХIинца кхехкаш ю немцойн юкъаралла. Цхьана агIор, иза оьгIаз яхана ю доллучу дуьненна а тIехь терго латто гIертачу Цхьанатоьхначу Штаташна.\nАмма кхин а алсамох церан оьгIазло кхуллург ду Германин къайлаха сервисаш сел гIорасиз хилар. Кху тIаьхьарчу кIиранашкахь Бундестагехь кхоьллинчу леринчу комиссино толлуш дара, Iамеркхойн муха кадаьллера канцлеран Меркел Ангелин телефоне ладегIа бохург. Ткъа шпион юккъера цу комиссин балхах йолу информаци Iамеркахошка дIатоьлуш хилла!\nЦундела цецволийла дац немцойн хаамийн гIирсашкахь кху деношкахь хезаш долчу шайн урхаллех а, къайлахчу сервисех а, низам лардаран системех догмовла довларх. „И хилам – БНД къайлаха сервис банкрот хиларан тоьшалла ду.\nСтенна оьшуш ю вайна и хьукмат, цуьнан шен белхахой а вовшех теша йиш ца хилча? Вайна цара деш тешна а цхьа а дика болх а ца хилча, ахчанаш даар бен?“ - иштта ю меттигерчу бюргерша а, хаамийн гIирсаша уггаре а алсамох хозуьйту ойла.\nТкъа Германин урхалла? Цуо дера дика шена ишттачу хьелашкахь уггаре а дика карадирзинарг – киснахь буй хьежор. Китайхь официала визитаца йолчу Меркела цигара схьа „эхI, ма эхь дара шуна иза!“ - бохучу хьесапехь бехк баьккхира Iамеркахойх, доттагIашна тIехь шпионалла лелош ма ца хуьлу аьлла.\nТкъа Германин президента Гаук Йоахима, нагахь санна иза бакъ делахь, „тоьар ду хIинца!“ ала деза вай Iамеркахошка элира.\nКхаа мехкан иччархо?


Крайстчёрчехь маьждигашкахь адамаш дайинарг ша цхьаъ хилла\nЗазадоккху-бутт 18, 2019\nКерлачу Зеландера Крайстчёрч гIалахь терроран тIелатар дарна кхело бехккховдийнарг, цкъачунна болчу хаамца, ша цхьаъ хилла и зулам динарг. Иштта хаам баржийна полицино. Цуьнца цхьаьна хилла аьлла шеко йолуш лаьцна хилла кхин а кхо стаг, дакъалоцуш ца хилла адамаш дайарехь.\nШина маьждигехь 50 стаг вийна терроран тIелатардинарг кхелана хьалха хIоттийна шотдийнахь. 28 шо долу Австралин махкахочунна Таррант Брентонна ха деш вара герзаца волу ши полисхо.\nКхелехь цуьнга адамаш дайарна бехк кховдийра. "Iамеркан аз" портало хьалхо хаам бинера, полицино лаьцна ву цуьнца зулам деш дакъалоцуш хиларна шеко йолу кхин а 2 стаг аьлла.\nШотдийнахь зорбанан-конференцехь Керлачу Зеландин премьер-министро Ардерн Джасиндас дIахьедар дира, Таррант сацийра герз деттачура полицино аьлла. "Иза кхин а дIадахьа дагахь хиллера тIелатар", - элира цо.\nКрайстчёрчерчу маьждигашкахь адамаш дайар "гина доцу адамашна ницкъбар ду", - бохуш яра премьер-министр. Ардерна дIахьедар дира, меттигерчу низамшана тIехь герз лелорца боьзна хийцамаш бан безаш хиларх лаьцна.\nКерлачу Зеландин полицин комиссаро Буш Майка, биглалдаьккхина, кхин нах хилла я ца хилла цу зуламна юкъаозийна бохург, къаьстар ду тIаьхьо аьлла.


ХӀокху версин 2 хийцам хьажа дезаш бу. ЧӀагӀъелла верси хьажжина (2019, 25 апрель).\nЛаманхойн республика — 1917 шарахь Къилбаседа Кавказан Цхьанакхетначу Берто Нохчийчоьнан, ДегӀастанан, Теркан Областан латтанаш тIаьхь кхайкхийна пачхьалхк. Ламанхойн республикан йозуш цахилар къобал динера: Туркойчоь, Германи Австро-Мажарчоь, Болгари, Гуьржийчоь, Азербайджан, ГӀоба.\nИ республика Петарбухехь дӀакхайкхо дагахь йолчу Россехь демократин Республикана юкъагӀура ю, аьлла, ойла а хуьлу ламанхойн куьйгалхойн. Иштта кеп-куц долу ламанхойн Ӏедал лаьтта эха шарал сов. Цу хеначохь цара кечйо Российн ханна долчу Ӏедалан куьйгалхо Керенски Александара реза хиларца тӀеэцна йолу конституци.\n1918-чу шеран Охан-баттахь Къилбаседа Кавказан Цхьанакхетначу Берто цхьацца Европерчу пачхьалкхашка кхайкхамаш бо Ламанхойн Республикан Ӏедал, къобал а дай, тӀеэцахьара, олий. Цу хенахь леррина Кавказе ваийтина волчу Германин векло немцойн инарло фон Лоссовс цу Бертан куьйгалхошна хьалха хаттар хӀоттадо Ламанхойн Республика дӀакхайкхорах лаьцна долу. И пачхьалкх къобул ян мега Стигалкъекъа-баттахь Батумехь хир йолчу дуьненаюкъарчу конференцехь, бохуш, хуьлу Германин векал. Стигалкъекъа-баттахь 11-чу дийнахь хиллачу конференцехь дӀакхайкха до Ламанхойн Республика кхоллар. Оццу дийнахь иза Туркойн-пачхьалкхо а, Германино а къобул йина, олий, хаам бо цу форумехь. Амма Германино Ламанхойн Республика къобулеш бинчу бертан бух карийна бац цхьана а архивехь.\nЙозуш ца хилар кхайкхадарНисъе\nАрахьар политика а, Оьрсийчоьнан тӀеӀатӀкъам аНисъе\nЛаманхойн Республико ша йозуш йоцуш хиларх лаьцна дипломатан хаам хьажабо Москох. Иза арахьарчу гӀуллакхийн халкъан комиссариате дӀакхачабо Германин Москох волчу векло графа Мирбаха. Стигалкъекъа-беттан 15-чу дийнахь Советан Ӏедало дӀахьедар до шаьш Ламанхойн Республика къобул ян реза дац, олий. Москохо официала далийна долу бахьана хуьлу Къилбаседа Кавказехь дехачу къаьмнаша хӀинцале а сацам бина шаьш Оьрсийн Республикана юкъадогӀуш хиаларх лаьцна, олий. ЦултӀаьхьа Ламанхойн Республикан куьйгалхочо Чермоев Ӏабдул-Межеда (Тапас) кхайкхам бо туркойн Ӏедалшка шайна гӀо-накъосталла дахьара, олий. И гӀо цунна дан а до Туркойчоьно. ГӀадужу-беттан 10-чу дийнахь Изет-Паша Юсуф коьртехь волчу эскарша дӀалоцу Дербент. Чермоевн Ӏедал дӀатарделлачу гӀишлонна тӀехула дӀатуху йозуш йоцучу Ламанхойн Республикан байркх. Дукха хан яляле туркойн эскарша дӀалоцу Темирхан-Шура олу гӀала. ХӀинцалера Буйнакск ю иза. Ткъа Лахьан-беттан 8-чу дийнахь туркойн эскарш чудоьлху Порт-Петровскана (ХӀинжа-гӀалийна). Азербайджанехь долу Ӏедалш а хуьлу Ламанхойн Республикана гӀо деш. И пачхьалкх хӀоттош Чермоев Тапин Ӏедална азербайджанхоша юхалург ло 60 миллион сом. Лахьан-беттан 27-чу дийнахь Чермоев Тапа а, цуьнан накъостий а Бакохахь цхьаьнакхета Малхбузерачу пачхьалкхийн векалшца. Чермоевн Ӏедал цу регионехь низам хӀотто гӀертар шаьш дикачу агӀора тӀеоьцу а олий, Британин а, Францин а, Италин а, кхин йолчу а пачхьалкхийн векалша дӀахьедар до, Ламанхойн Республика йозуш йоцуш хилар Хьалхарчу Дуьненан тӀамехь толам баьккхинчу пачхьалкхийн Берлинехь хир йолчу конференцехь дийцаре дийра ду, олий.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ламанхойн_республика&oldid=5141262»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 29 сентябрь 15:09\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 29 сентябрь, 15:09.


Нагахь санна Европерчу цхьана пачхьалкхехь политикан я гуманитаран тховкIелонан да ша хилар бахьана долуш ша кхерамазаллехь а ву, ша тешамечу хинбердашка а кхаьчна аьлла цхьанна хетахь, муьлхачу а мIаьргонехь а тешам цуьнан боха сахьт доцийла гойту тIаьхьарчу 13 шарахь Австрехь вехаш хиллачу Мукушев Русланан масало.\nЖеневерчу конвенцица догIуш ма-хиллара, цу Алпийн махкахь мухIажар санна тIеэцна а волуш, конвенционан паспорт а долуш, кху дуьненан муьлхачу а маьIIе, цхьа Оьрсийчоь дIаяккхалца ваха а, ван а маршо Iедалера йолуш волу иза кху карарчу дечкен батахь лаьцна Чехин дозанна тIехь.\nКехаташ талла иза сацийначу некъан хадаран хьукматхоша Русланан паспортан хан чекхйаьлла, цо иза низамца догIуш ма-хиллара, дахдайта чуделла ду аьлла тоьшалла до кехат гича, Iедалхошна карийнера иза сацон а, дIалаца а бахьана.\nТкъа сацийначул тIаьхьа лехамехь болчу нехан могIарш теллинчу цу полисхошна гучуделира Мукушев Руслан Оьрсийчуьрчу Iедало лоьхуш хилар. Цундела цара цунна Оьрсийчу депортаци ярца кхерам а тессина, набахте воьллира 5 беран да волу жимстаг.\nМаршо радио зIене елира хIетахь дуьйна Чехерчу набахтехь воллучу Мукушев Русланан хIусамненаца Азица. Азас дийцарехь, шозлагIа тIом болабеллачу муьрехь Нохчийчохь долахь аптека а йолуш, мах беш хиллачу церан доьзалан бохамаш меттигерчу куьйгана цIена боцучу цхьаццаболчу Iедалхоша а, оьрсийн Iедалхоша а цуьнгара кхаьънашна ахчанаш дахар а, эххар а Руслан и кхаьънаш ца луш дуьхьал валар а бахьана долуш буьйлабеллера.\nМукушева: „Цуьнан паспорт хан чекхйаьлла дара, амма иза дахдайта кехаташ чуделла дара. Уьш чуделла дуйла гойтуш, цунна дIасалела бакъо луш документ а дара цуьнгахь. Амма чехийн Iедалхоша и документ шайн махкахь мегаш дац аьлла, сацийна компьютер чукхоьссина хIара.\nТIаккха царна гина иза Оьрсийчоьно лехамкашка велла хилар. ХIинца шаьш депортаци йийр ю аьлла цунна. Ткъа хIара лехамашкахь кхоссар цхьа а бехк болуш дац. ЦIахь долчу хенахь кхуьнан аптекера кхаьънаш доьхуш бара Iедалхой. Юха кхо ша и къаьънаш лур дац аьлча, цара кхуьнан лицензи ширъеллла ю аьлла, акт хIоттийра. Ткъа тхо цIера девлачул тIаьхьа цара цунна дуьхьал гIуллакх схьадиллина хилла“.\nАзас дуьйцу кхин дIа а, Русланна, иза чувоьллича дуьйна схьа тIекхача кадаьлла цхьа а стаг вац бохуш. Шен хIусамда билгал депортаци ечу набахтехь ву я цуьнгахь хIун хьал ду хууш дац цунна иза бахьана долуш боккхачу сингаттамехь йолчу зудчунна.\nМукушева: „Цунна тIаьхьа вахана а, иза гина а цхьа стаг вац. Иза лаьцначул тIаьхьа кIира даьлча официале кехат даийтира тхоьга, иштта иза лаьцна ву, мичахь ву а дуьйцуш. Адвокат цуьнан цигарчу Iедало велларг ву.\nСо кхуза Венехь адамийн бакъонашларйархошна тIе яхнера, юха уьш Чехерчу Австрин векалтица зIене а бевлла, цу векалтин белхахоша толлуш ду и хIума хIинца. Бюрократийн проблемаш бахьана долуш кхин 40 денна сацон мега аьлла тхоьга иза цигахь“.\nМукушев Руслан, Австрин махкахь мухIажар санна къобалвина дуккхаъ шерашкахь вехаш волу лаца а, ткъа Оьрсийчоьнна дIавала-м тешна а бакъо яц Европерчу цхьанна а кхечу пачхьалкхийн Iедалхойн, хIунда аьлча, Евробертан низамашца, мухIажарех болу сацамаш цу бертана юккъе йоьлхучу пачхьалкхийн цхьаьнадогIуш ду.\nБакъду, цхьаццайолчу меттигашкахь политикан тховкIело йолчу нахана бехке дуьллу, уьш Оьрсийчохь терррорхой санна лоьхуш бу бохург. Ткъа иза стагера тховкIело дIаяккха а, иза махках воккхуш Оьрсийчу дIавала а бахьана луш хIума хила тарло.\nАмма Мукушев Русланаца дерг кхин ду. Цхьа а бахьана дац цунна депортаци ян, цо я Австрехь а, я Чехехь а хьешна низам а дац. Цул совнаха, цуьнан гIуллакхна орцах бевлла Чехера Австрин векалтина белхахой а бу.\nЦундела, и пхеа беран да кесталгIа шен доьзална тIе Вене юхавоьрзур ву, даламукълахь. Доцу бахьанаш а лоьхуш, оьрсийн харцонех а, таIзарех а бевдда болу нах оцу оьрсийн харцонна кIела дIабалар я уьш дIабала гIортар дуьххьара нислуш дац къаьстина Малхбалерчу Европин пачхьалкхашкахь.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Таханлерачу дийнахь дин тIера гал ца вала хьанна тIаьхьаваза веза? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Дукха хаттарша-м до ас, делахь кхиъ цхьа хаттар дара сан. Вайн Пайхамара (соллаллохIу IалайхIи ва саллам) аьлла дара-кх "хIар уммат 73 (я 75) тобане декъалур ду тIаьхьарчу заманахь". Вайна тахана ма-гарра декъаделла (цхьа берш) вай, цхьана тобанна шайниг вукху тобанал гIолехь хеташ. ТIаккха хаа лаьара суна, таханлерачу дийнахь дин тIера гал ца вала хIун некъ лелон беза, я хьанна тIаьхьаваза веза, хIун дича нийса хир дара теша Далла гаьргахь? Вайн Пайхамара (соллаллохIу IалайхIи ва саллам) хIун аьлла кху хьокъах лаьцна? Дала диканца бекхам бойла шуна.\nАллахIа Шен лайшна даийтина долу дин довзаран некъ цхьаъ бу – Цо диссийна долу Цуьнан жайнаш а, и жайнаш схьакхачош, церан маьIна деш, уьш адамашна хьоьхуш Цо бахкийтина болу элчанаш а, пайхамарш а. Цундела, адамана Делан дин довза лаахь – иза Делан жайнашка хьажа деза, Цуьнан пайхамарийн дахаршка а хьажа деза. И боцург кхин нийса некъ бац Делан дин довза.\nТкъа, Делан Дош долу Къуръан шел хьалха хилла долчу массо жайнийн меттана доссийна ду. Делан Элча Мухьаммад пайхамар (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) – уггар тIаьххьара элча а, пайхамар а ву. Къуръан – хIокху вайн умматан жайна ду, Мухьаммад (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) – хIокху вайн умматан пайхамар ву. Мухьаммадан (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) умматана шен дин нийса довза лаахь, иза Къуръане а хьажа деза, Мухьаммад пайхамаран (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) дахаре а хьажа деза.\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла цу хьокъехь: [Алиф Лам Мим. ХIара жайна (Къуръан) – шеко йоцуш куьйгалла ду (АллахIах) кхоьруш болчарна].\n[Рамадан бутт бу иза, шена чохь Къуръан доссийна болу; (и Къуръан) нахана куьйгалла ду, (цунна чохь) нийса дерг гойтуш йолу билгалонаш а, тоьшаллаш а ду, (бакъо харцонах) къастор а ду].\nКхин а аьлла ду Къуръан тIехь: [Бакъдолуш, АллахIан Элча – дика а, хаза а масал хилла ду шуна].\nИмам Ибн Касира (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла оцу айатан маьIна деш: «ХIара сийлахь айат – боккха бух бу АллахIан Элчанна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) тIаьхьавазарехь, цуьнан дешнашкахь а, цо лелийна долчу хIуманашкахь а, цуьнан хилла долчу хьелашкахь а».\nАбу Шурайхь ал-Хуза́Iийс (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Цхьана дийнахь АллахIан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) тхо долчу ара а ваьлла элира: «Кхаъ бу шуна! АллахI воцург кхин дела а вац, со АллахIан элча а ву аьлла тешалла деш дац шу?». Асхьабаша жоп делла: «Дера ду». Цо аьлла тIаккха: «Бакъдолуш, хIокху Къуръанан цхьа йист АллахIан керахь ю, цуьнан важа йист шун керахь ю (шуна а, АллахIана юкъахь хIоттаелла зIе ю иза), цунах тассалойла шу, бакъдолуш цул тIаьхьа цкъаъа тилар чу а гIур дац шу, хIаллак а хир дац шу».\nДжубайра (Дела реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана дийнахь тхо Пайхамарца (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) цхьаьна Джухьфа олучу меттехь дара. Цо элира тхоьга: «АллахI воцург кхин цхьаъа дела а вац, Цуьнца цхьаъа накъост а вац, со АллахIан элча а ву, Къуръан АллахIера деана а ду аьлла тешалла деш дац шу?». Оха элира: «Дера ду». Цо элира: «Кхаъ бу шуна тIаккха! Бакъдолуш, хIокху Къуръана цхьа йист АллахIан керахь ю, цуьнан важа йист шун керахь ю (шуна а, АллахIана юкъахь хIоттаелла зIе ю иза), цунах тассалойла шу, бакъдолуш цул тIаьхьа цкъаъа хIаллак а хир дац шу, тилар чу а гIур дац шу».\nИбн Iаббаса (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) ша́ хьадж дечу хенахь нахана хутIба деш (хьехам беш) элира аьлла: «Бакъдолуш ас шуна юкъахь ши хIума дитина, нагахь санна шу цаьршинна тIаьхьада́захь цкъаъа тилар чу эгар дац шу: АллахIан Жайна (Къуръан) а, Цуьнан Пайхамаран Суннат а».\nIирба́да (Дела реза хуьлда цунна) дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «Бакъдолуш, соьл тIаьхьа шух ваьхначунна дуккха а бекъабаларш карор ду. Ткъа шу хуьлийла сан Суннат (некъа) тIехь а, соьл тIаьхьа нийсонна тIехь хир болчу хали́фийн Суннат (некъа) тIехь а. (Шайн ма-хуьллу чIогIа) тассалойла шу цунах, шайн кхелашца схьалоцийла аш иза».\nИмам аз-ЗахIабийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) деана долчунна тIаьхьава́зар – бух бу, нур ду. Цунна доьхьало йар – тилар чу вахар ду, хIаллакьхилар ду. Цо магийна доцург а, цо хIоттийна доцург а юкъадаккхар – духатоьхна ду».\nТIаккха, Къуръано а, Суннато а гойтуш дуккха маьIнеш ду, луш дуккха а бакъонаш ю, цаьршиннах схьадовлуш ШариIатан кхидолу баххаш ду. Оцу массо хIуманах (Къуръанах а, Суннатах а, цаьршиннах схьадовлуш долчу баххех а, маьIнех а, бакъонех а) ШариIат а, ШарI а олу. Цундела, Къуръанаца некъ ца лаьцнарг тилла стаг ву, Суннатаца некъ ца лаьцнарг тилла стаг ву аларе терра, ШариIатаца некъ ца лаьцнарг тилла стаг ву, йа ШарIаца некъ ца лаьцнарг тилла стаг ву алар а нийса ду. Цхьаболчу Iеламнаха иштта а, вуьшта а олуш ду иза, лууш дерг цхьа маьIна а долуш. Имам аз-ЗахIабийс аьлла: «ШарIана а, динна а тIаьхьавазар – декхар ду. АллахIах тешаш болчеран некъ Iадда а битина, шен лаамца а, хетарца-моттарца а, духатоьхна долчу Iадаташца а кхин некъ лацар – вон хIума а, керла юкъадаьккхина хIума (бидIат) а ду».\nТIаккха, оцу Къуръанах а, Суннатах а, цаьршиннах схьадовлуш долчу маьIнех а, бакъонех а, кхидолчу баххех а кхеташ берш а, уьш девзаш берш а Iеламнах бу. Цундела, Къуръан тIехь АллахIа вайга омру дина аьлла ду, вайна ца хуург хуучаьрга хатта аьлла, Iеламнахе хатта аьлла. Ткъа оцу ШариIатах кхеташ берш, иза девзаш берш, иза нахана довзуьйтуш берш Iеламнах болу дела, вай хIара дин довзарехь тIаьхьадаза дезарш а уьш бу. Цундела аьлла Имам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах), Пайхамаран (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) каш тIе зерате ваханчо цу тIе куьг хьакха мегаш ца хилар дуьйцуш: «Цу тIе куьг хьакхар а, цунна барт баккхар а дика лоруш хIума дац (макрухI ду). … И ду нийса дерг, и ду Iеламнаха аьлла дерг а, церан барт хилла дерг а. Iехавала ца веза Iилма доцуш болчу дуккха наха и нийсадерг а ца лелош, кхидерг лелорах. ХIунда аьлча, тIаьхьавазар а, Iамал йар а Iеламнаха аьлла долчуьнца бен хила дезаш дац. Iилма доцучара юкъадаьхна долчу хIуманашка а, церан жохIлаллашка а хье́жа ца веза. … Ткъа цхьанна дагадагIахь, ша́ и куьг хьаькхча а, и санна долу хIуманаш лелийча а шена беркат хилар чIогIох хир ду аьлла – иза цуьнан жохIлалла (цадовзар, Iилма ца хилар) бахьана долуш ду, иза гIопул хилар бахьана долуш ду. ХIунда аьлча, беркат – ШарIаца а, Iеламнаха аьллачуьнца а догIуш долчуьнца ду…».\nИза довзуьйту вайна хIокху айато: [МуьтIахь хуьлийла шу АллахIана а, муьтIахь хуьлийла шу Элчанна а, (шун гIуллакх лелош) шун гIуллакхан дай болчарна а]. Оцу айатан маьIна деш, «гIуллакхан дай» бохучух лууш берш Iеламнах бу аьлла цхьаболчу асхьабаша а, Iеламнаха а. Оцу айато тIаккха бусалба нахе омру деш хуьлу, АллахIана муьтIахь хиларца а (Къуръан), Элчанна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) муьтIахь хиларца а (Суннат), Iеламнахана муьтIахь хиларца а (и шиъ девзаш болу Iеламнах).\nЦигара схьа девза вайна, гал ца валаран некъ хIун бу, хьанна тIаьхьаваза веза а. Къуръан а, Суннат а, цаьршиннах схьадолуш долу ШарI а, и кхо хIума девзаш болу Iеламнах а – и бу нийса некъ. Цундела, тIаьхьавазар – Къуръане а, Суннате а боьрзуш хиларца а, ШариIат дика девзаш хиларца а, Делах кхерар доккха долуш хиларца а уммат юкъахь гIарабевлла бевзаш болчу баккхийчу Iеламнахана хила деза.\nТкъа дика хууш верг сийлахь-цIена волу АллахI ву!\n20.05.2011 = 17.06.1432\n Сурат «Ал-БакъарахI», 1-2 айат.  Сурат «Ал-БакъарахI», 185 айат.\n Сурат «Ал-Ахьзаб», 21.\n ТIабараний. Нийса хьадис а ду иза: «Сохьихьут-таргIиб ват-тархIиб», № 38.\n ТIабаранийс а, ал-Базза́ра а дийцина ду иза. Нийса хьадис а ду иза: «Сохьихьут-таргIиб ват-тархIиб», № 39.\n Хьаким. Нийса хьадис а ду иза: «Сохьихьут-таргIиб ват-тархIиб», № 40.\n «Джузъун фит-тамассуки бис-сунан», 13 агIо.\n Уьзза жайна, 32 агIо.\n «Ал-ийдохь фи манасикил-хьаджи вал-IумрахI», 398 агIо.\n Сурат «Ан-Нисаъ», 59 айат.\n Хьажа, масала: Имам ал-Ла́лака́ий, «Шархь усул иIтикъод ахIлис-суннати вал-джамаIахI», 1/80-81.


Мохк кхаьба саг -\nМохк кхаьба саг\nДукха ха йоацаш, Сурхо тIара нах бувцаш вагIаш, цхьан йоазонхочо аьлар: «Цу юртара хьаваьнна цIихеза цхьа БатIал-Хьажа мара саг вац». Со цунца къовса оттанзар, хIана аьлча мел аз дувцарах, цо ший уйла хувцаргьяцар, цу уйлан тIа чIоагIвенна хилча. ХIаьта а сай дагахьа аьлар аз, БатIал-Хьажа мехка сий долаш саг хиннав, бакъда Сурхо тIа тайп-тайпарча хана баьхаб мехка накъабаьнна, шоашта караденна гIулакх цIена дIахьош яхь йола мехкарий а кагий нах а. Царех ва хIанз а Питере вахаш вола кинорежиссёр Дакиев Мухьмад. Овла цу юртара болаш ва вай хьалхара президент хинна Аушев Руслан, цига хьалкхийна а ваьхарех а вар Муцолгнаькъан Охлой Iусман-Молла. Шоай балхаш тIа доккхий толамаш доахаш, хьаьнала баьха дIабаха нах-м бийца варгвоацаш дукха ба цу юрта. Сона из дика хов, хIана аьлча бера хана денз цу юртаца вувзавенна хиннав со. Воккха хинначул тIехьагIа цун школашка 23 шера берашта хьехаш къа а хьийгад. Лакхе аз хьоахабаьча нахах, шийгара дуккха дика хIамаш хьадаьннарех вар Аушев Хасолта Къамбулат. Вай Сибрера цIадаьхкачул тIехьагIа, кхийна нийсвенна зIамига саг вар из. Школа яьккха баьнна, дIахо вай мохк юха меттаоттабара гIулакх кхоачашде дезаш хиннача мехкарех, кагийча нахах цаI вар Къамбулат. 60-ча шерашка Буро тIарча юртбоахама институте деша отт из. Цу хана из каст-каста гора сона тхоайцига хьоашалгIа вайя. Цкъаза бийса а йоаккхар, хIана аьлча цун даь-йиша яр са даь-нана. Наьсаре яхаш йола из йолча Iо а вена, Буро тIа деша хьалводаш аттагIа дар цунна, Сурхо тIара водачул. Цу хана хIанз санна машений пада баьржабацар вай мехка. ДукхагIбола со морг малав яха къонахий, кагий нах е говраца е гIаш лелар. Ший машен йолаш наггахьа саг мара вацар. ДукхагIча даькъе уж бар Сибрера цIабоагIаш цигара машенаш хьалйоалаяь нах. Масала, са даь-даи, цун воккхагIвола воIи, ши веший-воIи Казахстанера цIабоагIаш «Москвич-401» яха цIенна машенаш йоалаеш баьхкабар. Цу тайпара гIалгIай кхы а бар Наьсаре.\nКъамбулат дикка боккхача дезале кхийна вар, цул воккхагIа виъ вошеи цхьа йишеи дар, из ше эггара зIамагIа вар Эсбе Хасолта берашта юкъе. Мухьмад, Султан, Бембулат, Хоасбулат яхаш бар цун вежарий, хIаьта цаI мара йоаца йиша Хадчат яхаш яр. Султани Хадчати, Къамбулати сийрдача юхьара, жогIара бIаргаш долаш, дукхагIа эрсашта таралесташ бар, тIадувхача барзкъанна эргаш хилар мара кхы башхало йоацаш. ХIаьта Мухьмади, Бембулати, Хоасбулати юхь-сибата хьатаро бар. Цу дезала юкъе лакхара дешар деша гIерташ, ший уйла кхоачашъяр духьа низ-хьинар кхо ца деш вар зIамагIвар.Из геттара кIайча юхьара а вIалла гIалгIашта тара а вацар, гIалгIай мотт бувцарах ца вайзача вовза хала а дар. Студент волча цунна дукха эшар, хIаьта а барзкъанна хоза лелар из. Цу ханарча модах йола сийрда бос бола хачи, цунца товргйола коч ювхаш кагий нах бIаргаго хала дар Наьсаре. ДукхагIчар галфе хачеш, иккаш ювхайора, цар уж шоаш болчул дуккха къаьнагIа а хетийтар. ХIаьта Къамбулатах арахьара тIавена хьаьша ва мотталора, куца-сибата а барзкъанна а гIалгIашта юкъе эргаш хиларах. Балхах, халонах къехкаш вацар из студент волаш а. Укх тайпара цхьа моттиг дагайоагIа сона цун вахарера. Цхьан сарахьа из тхацига нийсвелча, тха нана сагота хьувзар, хьекха беша латта гIадамаш цIада ворда яле а, уж хьалтIадотта саг воацаш. Из дIахайча, хургволча юртбоахама болхлочо ше воагIаргва аьлар уж тIадотта. Из еррига гIадамий ворда етта яллалца, цунна юхе лаьттарех ва со.\nГуйре яле а, сайре йIайха яр къаьстта а цу тайпара болх беш воаллача сага. Бакъда салаIа Iо ца ховш, из еррига ворда етта ваьлар юрта кхийна зIамига саг. Цу тайпара балхаш деш ше лийнавеце а, хIаьта а дика лоархIавир из низ а сабар а эшача цу гIулакхах. Бера уйланца, цу хана сона хетаделар, зехьа а хержаяц укхо юртбоахама институт, аьнна. Укхаза цо хьахайтар ше наха гIо де кийча хилар, гIо эшача сагаца къахетаме хилар. ТIехьара оамал цо хьагойташ кхы а моттигаш нийсъелар цун а тха а юкъарча вахаре. Сурхо тIарча лаьтта (цу хана тха даьй хинна урд дар цига) хьалкхедаь ялат чуэцаш, вордаца лелаш йола тха даь-нана чIоагIа лозаяьяр. Говра вордаца аьлен йистегIолла хьалйоагIаш, цхьан фуд ца ховча хIамах къаьхкача говро текхаяьяр из, беррига букъ чIормабоаккхаш, дегI дикка дохадеш. Из дийна йисарах чIоагIа тамаш йора наха. Iоюжалацар из, Iо а хоалацар дехьа-сехьа гIайбаш оттадийя мара. Юххьанца лораша цIагIа хьачуухаш, тIехьагIа машина чу гIайбаш оттадийя больнице дIакхувлаш, дарба дир цунна. Цу хана цунга хьожаш, лораш тIакхувлаш, лийннарех вар Буро тIара студент.\nКастта институт яьккха воалл Къамбулат. Укхаза сона дагавох Ведзижев Ахьмада «Кхуврчара цIи» яхача дувцара турпал – юртбоахама управлене керттера инженер. Къамбулатах яздича санна да из дувцар цхьаццайолча моттигашка. Цу дувцара турпал санна районе къахьега дIаволалу Аушев а. Пхьилекъонгий-Юртарча совхоза керттера инженер волаш балха хьожаву из духхьашха. Цига волаш, гIаш дIа-юха лела хала доландаь, «Иж» яха ага доалла мотоцикл еннаяр цунна. Из тха коа Iо а оттайийя, водар из кхыча городе е республике ваха везаш моттиг нийсъелча, хIаьта мотоцикл дукхагIча даькъе цунна накъайоалар балха дIаводаш-чувоагIаш, кхашка гIолла лелаш. Дикка Iемавацар из цу тайпарча транспортаца лела. Цкъа Аьлтий-Юрта водача цо шийца вигар со. Кашамашта IотIех а даьнна, къаьна бойни йолча моттиге тхо Iокхоачача хана, гIаьле лотайир Къамбулата. БоккхагIбола вежарий зерате, зикаре бале а, зIамагIбараш гIаьле озаш, сакъерда моттиг нийсъелча цох салоIам хулаш бар. ГIаьлен тов дика цIийеннача хана, хьахьекхача михо дIа а йихьа, фоартан чу яхар мотоцикл лехкаш вагIачунна. Дикка воагаваьчох тара вар из, хIана аьлча транспорт соца а яь, тIера Iо а ийккха, дIаяккха йийзар саготдеш йола гIаьлен тов. Цхьаькха цхьа моттиг а яр, из мотоциклаца дикка хьакхаштаваьнна воацилга хьахайташ. Балха ваха аьнна мотоцикл лотае эттача, вож хьаллотаеннаяцар. Цу хана гаьна доаццаш доаллача кхийна пенаца хьалъоттаяь латтар тхона даь-дас Казахстанера посылка санна почтаца яйта хинна цIаста мо цIе, хозалла бIарг тIа ца отташ йола «Школьник» яха велосипед. Вайцига цу тайпара велосипедаш цу заман чухьа геттара кIезига яр. Хьаллоталуш йоаца ший транспорт коа гIолла тетта волавеннавар совхоза керттера инженер. Скоростах латта мотоцикл, цIаьхха хьал а лотаенна, дIаийккха хиннаяр, тха велосипед IомIаьд а еш, кхийна пенаца «тIаьнаш тIа» эттаяр из. Цхьа ког дикка чIормабоаккхаш лозабаьбар Къамбулата. Цул тIехьагIа дикка ха яьлар, амма йохаяь тха велосипед хьоахаеш вацар «авари» яь саг. Хьакхашта къамаьл дора оаха Къамбулатаца. Цхьан дийнахьа:\nТха велосипед хьа маца эцаргья Iа? – хаьттар оаха.\nВела а венна:\nСурхо тIарча ГIубажкъас хьаэцаргья шоана велосипед, – аьлар Къамбулата.\nВелосипед цо бокъонца хьаэцаргйоацилга хайча, цунна из «юхадекха» барт бир оаха. Бакъда хIанз а малагIча тайпара цунна бекхам бергба хацар тхона. Тхона вIалла дага а доацаш, ше-ше хьахилар шедар, цо тхоашта даь зулам юхадийкхар оаха. Из цхьаннахьа арахьа дIаваха цIагIа вацар, коа латта мотоцикл тетташ хахка дагадехар тхона. Айеннача моттиге латтар из. Цигара из меттагIъяккхар духьа, скорость хьаяьккхар оаха эггара хьалха. ТIехьашкахьа чуедар тха мотоцикл, кхийна тIа а кхийтта, тIехьашкарча лампаех залгIа йир. ДIахой нанас таIазар дергдолга, даь-нанас барт беттаргболга дицделар тхона, цох боккха кхаъ хинна. Тхоай йоахаяь велосипед цIаера оаха цу тайпарча наькъаца. Мотоцикл тетта ший метте Iо а оттаяь, лампай Iоакъингаш, цхьаккха хIама ца хилча санна, вIашкаоттайир оаха шоаш латта езача моттиге. ЛаьрххIа ца хьежача, хIама зувргдолаш дацар. ДIа цхьа ха яьннача гIолла, цIавенача Къамбулата лотайир ший транспорт. ХIа аьнна цо из дIайолайолийташшехь, «заргI», аьнна, Iолийгар Iоакъингаш. ХIанз из тха бехках дацар, цун ший бехках дар.\nИштта хоза а сакъердаме а дIахьора оаха ха-зама тхоай гаргарча сагаца. Бе-беча моттигашка балхаш дир Хасолта Къамбулата, дIахо дIайодача хана. Масала, из хилар Наьсаре хиннача ПМК-432 керттера инженер, «Экажевский» совхоза керттера инженер, «Маяк» яхача Сурхо тIарча совхоза директор, Наьсарерча кирпишкаш еча завода директор, ГIалгIай республика хьаяьчул тIехьагIа АПК кулгалхо, МТС директор. Цу моттигашка цо болх беча хана а, наггахьа вIашагIкхетараш хулар тха. Масала, «Экажевский» совхоза керттера инженер из волча хана, аз саг йоалаеш моттиг нийсъелар. ШоллагIча-кхоалагIча дийнахьа Къамбулат вера, шийца цхьаькха новкъост а волаш. Со-м, цун сибатага диллача, цунца хиннар гIалгIа хиларах тийша ваьннавар. Хаьттача, из хиннавар цу хана совхоза директор хинна Ясиновский. БаьгIа, несийга чай доттийта, ловца баьккха дIабахар уж. Уж ши саг керте латтача хана, совхоза гIулакхаш дика лелар, дIадийнар дикка беркат хулаш чуэцар, боахаме бар дукха цIихеза звеньевойш, механизатораш. Белгалдаккха деза укх совхозе къа а хьегаш, Албогачиев АртагIах Социалистически Къахьегама Турпал хинна хилар. Иштта хьинаре къахьийгарех вар звеньевой Угурчиев Iамархан а. Цига болх бе дIаволалуш, кхыйола транспорт еннаяр Аушевна. ХIанз цо лелайора «Газ-69» оала машен, наха цох «бобик» оалар. Аьхки йIайхеи Iай шийлеи хулар цу чу. Цудухьа йIайхача хана тIера гата Iодоахар, шийлача хана гатанна кIалха метта тIа тувса тхан ювргIа чуболлар. ХIаьта а шийла хулар цу чу. Из мелла цо дика лелайой а, цкъаза цо а водителага ла ца дувгIаш моттигаш нийслора. Цу тайпара цхьа моттиг дагайоагIа сона. Сурхо тIарча цхьан таьзете мурдаш болча а хинна, Наьсаре IочудоагIар тхо. «Бобика чу» водителал совгIа сои, са даь-нанеи, кхы а массехк саги вагIар. Наьсарерча переезде IотIакхаьчар дикка хаьхка йоагIа тха машен. Переезд къайла яр, хьалтIакхаьча яла йоаллар эгIара хьалйоагIа цIермашин. Тормоз техача, из болх беш ца хинна, шлагбаума юкъегIолла чакхлийлхар тхо. Цхьа Даьла бIарг IотIахьежа дийна дисар тхо цу бус, хетаргахьа, из дар Къамбулатах даьлла ираз бахьан долаш.\nДукха ха йоацаш, Къамбулат хьоахавича, цун тайпан сага аьлар:\nСел дика а вацар из болхлошца.\nХIана? Фу дора цо? – хаьттар аз.\nКхашкара ялат цIадахьийтацар цо нахага, – аьлар цо.\nЦунга айса хIама ца оале а, дагахьа велавелар со. Цхьавола саг хул, еррига совхоз Iа шийна дIалой а дукха хетаргйоацаш, вузаргвоацаш. Цо шийна караденна гIулакх цIена кхоачашдеш хиннад, ший моттиг нийса лелаеш хиннай, из бахьан долаш цох бехк боаккхилга а дац. Цо шийна а чукхахьацар Iаьдала доалахьа хинна рузкъа. Из зе хала а дацар. Цу тайпарча балхаш тIа хиннача хьакимаша говр хахккал цIенош дора, рузкъа Iоадора. Бакъда Къамбулат кхыча тайпара саг вар. Ший дезалца, наьнаца Сагова Хьавайца ши цIа долча готтача квартире ваьхар из йIаьххача хана. ХIанз Наьсарера сбербанк йолча даьгIача пхезза вIаштIардаьча цIагIа номер 5 (пхиъ) йола квартира яр цунна еннар. Цул тIехьагIа, цIермашина станцена гаьна доацаш хиннача зIамигача цIагIа баьхар уж. Къамбулат валале массехк шу хьалха хилар со цар коа. ДехьагIа керда цIенош даьдар цо. Уж а дар хIанз дечарна юхе дуккха зIамагIа. Цар чу дIачуваьлча доккха хIама хургда мотташ вар со, бакъда шийлача (фусам-да кетар тIакхелла ваьгIар тхоца) цIагIа кхыметтел мебель а яцар. Иштта саг вар Аушев Къамбулат, Iаьдала хIама чу ца да, из доацаш вахаргволаш вар из.\nЖурналисташца чIоаггIа хьоашал долаш вар наьсархо. Цун фусам-нана Муцольгова Рая Шолжа-ГIалий тIа «Сердало» газете, Наьсаре хиннача радиопункте, юххера «Ленина никъ» («Путь Ленина»), «Наьсарен оаз» яхача газеташка къахьийга саг а, Россе журналистий доакъашхо а яр. Цо деш хинна йоазош (эрсий меттала яздора цо) хоза хеташ дешар района бахархоша. Къаьстта а сона езаеннаяр цо кхалнаьха цIай 8 март долаш лорах Томова Томайх язъяь хинна дукха йоккха йоаца очерк. Иштта Раяс яздора хьехархоех, артистех, халкъа боахаме къахьегача кхыча нахах. Ше ювцаш, хестаеш хилча дукха дезаш яцар. Наха тIера а Iимерза а саг яр Муцольгова.\nЦхьаькха цхьа журналист а вар Аушевца хьоашал долаш, из вар «Сердало», «Ленина никъ» яхача газеташка, телерадиокомпане болх баь вола, М. Ломоносова цIерагIча Москверча паччахьалкхен университета факультет журналистики яьккха хинна Сагов Iалихан. Из каст-каста ювцача фусаме хулаш, Къамбулатаца хоза гIулакх леладеш вар. ДоттагIала, балха нийсса цхьацца дукха дезаш кхыдола хIамаш а дар Къамбулата. Къаьстта дукха езар цунна футбол. Наьсарерча Iама йисте хьалдаь «банковски цIа» долча стадион яр цхьан хана. Цига районерча командас тIаийбора республикан кхыча районашкара баьхка хьаьший. Цу тайпарча дийнахьа стадиона тIа гуллора дукха адам, кхыметтел даим дулх дохкаш латта нах а, шоай базар йите, царга хьажа боагIар. Къона волаш Къамбулат ший новкъосташца воагIар цига. Наха Iоховша гIандаш дацар гобаьккха бай тIабаьнна латтача ара. Къамбулат а цунцарбараш а цхьаннахьа юстаро биткъа ювргIа Iо а билле, шоашта даар-малар а оттадийя, хьожар футболага. Вешта аьлча, салаIар а футболага хьажар а цхьана тардора цар. Наьна мотт а дика ховра цунна. Эггара хьалха цунгара Iомадир аз «урхе» фу яхилга да, «мухале» фу яхилга да.\nКъамбулатеи Раяйи боккха дезал бар. Тахан царех волаш ва воI Рустем, пхиъ йоI: Лейла, Фатима, Мадина, Зарема, Аза.\nЭггара тIехьа Хасолта Къамбулат сона вайра Наьсарерча больнице. Могаш воацаш, желудок лазаш, дарба деш вар из цу заман чухь. Карарча хана из а цун фусам-нана а боацаш ба. Къамбулат кхелхав 2011 шера, хIаьта Рая – 2020-ча шера. Сай бера ханацара саг, республикан дика къахьегамхо санна висав са дег чу. Аушев Къамбулатах иштта ала йиш йолаш, кхы а дукха нах ба аьнна хет сона вайна юкъе.\n← Свыше 15 трлн рублей выделят на снижение уровня бедности\nПрограмма выполнена на 100 % →


Дийцаре дира Нохчийчоь кхиоран гIуллакхаш\n21 августа в 13:40 (2010 г.)\nКху шеран 17-чу августехь Россин Федерацин Президент Медведев Дмитрий цхьаьнакхийтира Нохчийн Республикан Президентаца Кадыров Рамзанца. Цу шимма дийцаре дира Нохчийчоьнан социальни дакъа а, юьртан бахам а кхиоран, республика минех цIанъяран хьокъехь долу гIуллакхаш. Къаьсттина тидам тIебахийтира минаш дIаяхарца йоьзначу проблемашна. – Дукха хан йоццуш суо Нохчийн Республике вар дагалоьцу ас. Суна тайра хIинца Соьлжа-ГIалахь а, кхечу меттигашкахь а долу сурт. Цо гойту республика кхуьуш хилар, дуккха а гIуллакхаш дина хилар. Дера, Iаламат дукха ма бу бан безаш болу болх а. Цундела, Рамзан Ахматович, ас дина тIедахкарш кхочушдарх лаьцна дуьйцур ду вай..., – бохура къамелан юьххехь Россин Президента.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо мехкан Президентана дийцира республика кхиорехь деш долу гIуллакхех лаьцна: «Оха коьрта лору социальни дакъа кхиор. Цу декъехь беш дуккха а белхаш бу. Герггарчу хенахь йина ер ю 600 дархочунна цхьана ханна дарбанаш лелон таро лун йолу республикан больница, 600 меттигна лерина «Серноводск» санатори. Кестта схьайоьллур ю 30 эзар хьажархочунна охьахха меттиг йолу стадион а, спортан комплекс а... Дешаран декъехь кху шарахь йина ер ю 9836 меттигна лерина дешаран заведенеш. Юьртан бахаман сурсатех гIуллакх даран консервийн шиъ а, шекаран цхьаъ а заводаш ю еш.\nСоьлжа-ГIалахь кхеташо дIахьочу хенахь вай юкъадаьккхира минаш дIаяхаран гIуллакх. Таханлерчу дийнахь а билгалбаккха а бу оцу декъехь дIабахьа безачу белхашна финансировани яран барам... делахь а хьан тIедиллар тидамера ца даьлла», – бохура Р.Кадыровс.\nРоссин Президента Д.Медведевс билгалдаьккхира минаш дIаяхаран хьокъехь долу къамел а, гIуллакхаш а чекхдаха дезаш хилар, оборонан министерствона а, МЧС-на а, кхечу ведомствошна а ша кхин цкьа а хьокъала доллу тIедахкарш дийриг хилар.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо минийн проблемех дуьйцучу хенахь хьахийра Соьлжа-ГIала цIанъеш, куьце ялош белхи дIахьочу хенахь снарядаш, минаш, лелхаш болу кхин гIирсаш карийна хилар а, ларамаза царна тIенисвелла ши стаг кхелхина хилар а. Оцо гойту ур-аттал Соьлжа-ГIала а минех цIанйина цахилар, кхийолу гIаланаш а, ярташ а хьехочохь а дац.\nШина президента юха а йийцира юьртан бахам кхиорехь йолу проблемаш. Кадыров Рамзана чIагIдарехь царах ю керла техника эца а, мелиораци ян а таронаш цахилар. «Хьалха 144 эзар гектар майданашка хи дара дуьллуш. Тахана иза дуьллуш дац. И гIуллакх меттахIотторна федеральни Iалашонан программица билгалдинарг 800 миллион сом бен дац. Ткъа иза оьшучуьнга хьаьжча вуно кIезиг ду. Хидиллар меттахIоттийча иттаннаш эзарнаш белхан меттигаш кхолла аьтто хир бара», – бохура республикан куьйгалхочо.\nЦу тайпана вовшех дика кхеташ, вовшийн боккха сий-ларам беш дIадахара цхьаьнакхетар. Вай тешна ду цуьнан тIаьхье вайн халкъана а, Нохчийчоьнна а беркате хирг хиларх.


Ставрополерчу ГИБДД-н хьаькаман долахь хилла 21 хIусам а, 6 машен а\nКоррупцица доьзна лаьцначу Ставрополерчу некъан полицин хьаькаман Сафонов Алексейн долахь кхин а ара-чу ца баккхалун бахам – 21 хIусам а, ялх автомобиль а, хилар гучудаьлла. Шен а, шен гергарчийн а цIартIе баьккхина хилла цо буьйцу бахам. Цунах лаьцна дIахьедина Оьрсийчоьнан инарла прокуроро Краснов Игоря Новости агенталлана еллачу интервьюхь. Чохь дашо унитаз а йолуш, исбаьхьа доккха цIа Сафоновн долахь хилар гучудаьллера хьалхо.\nКрасновс бахарехь, гергарчу хенахь кхело луьстур ду, билгалбаьккхина бахам пачхьалкхан дола берзош искан дIахьедар. Инарла прокуроро иштта тIетоьхна, оцу гIуллакхца доьзна лебечу Сафоновн куьйгакIел хиллачу цхьа могIа белхахойн активаш хилла бIеннашкахь миллионашкахь соьмийн меха.\n"Бехкзуламан жоьпалле озийна оцу гIуллакхна тIехула беза ара-чу ца бакхалучу бахаман да а, цуьнан куьйгакIел хилла цхьа могIа белхахой а. Оцу даржашкахь шаьш долчу заманчохь, къастаза ду стенгара долуш хилла ахча, цара эцначу бахаман барам бу бIеннашкхаь миллионаш соьмаш", - аьлла Красновс.\nСтаврополан кIоштарчу ГИБДД-н куьйгалхо Сафонов Алексей а, 30 сов цуьнан белхан накъост а лаьцна ву баккхийчу барамашкахь кхаьънаш эцарна кху аьхка. Шеконашка эцначийн белхан меттигашкахь а, церан хIусамашкахь а талламаш бира. Сафоновн шахьарахь беза йийбар а, дашон варкъ диллина техника а, иштта, дашо унитазаш а гучуевлира. ЧIагIдарца, лецна ГИБДД-н белхахой "зуламхойн тобанехь документаш а, исбаьхьа машенийн номерш юхкуш" лелла.\nИштта, талламан версица, Сафоновс куьйгалла а деш, Ставрополан дозана тIехь дIасалелачу кир кхоьхьучу машенийн долахошкара кхаьънаш а оьцуш, царна харц кехаташ а хIиттош белхаш бина цара. Талламан комитетан лараршца, 19 миллион сом ахча даьккхина цара.


Европехь ракеташна дуьхьал турс кхоьллина Iамерко\nРумыни -- Девеселу олучу меттехь ракеташна дуьхьал система кхоллар дIадолоран церемони, 03Стиг2011\nЕвропера ракеташна дуьхьал система болх бан йолалуш аьлла официалан кепара дIахьедар дина Цхьаьнатоьхначу Штаташа Еарин дийнахь. Вашингтоно 10 шо хьалха дIакхайкхийнера ГIажарийчоьнан баллистикийн ракетех лардала леррина турс кхуллуш ду шаьш аьлла. И турс кхолларан хронологи иштта ю.\n2007: Iамеркин президенто Буш Джорджа хаам бира Полшехь ракеташна дуьхьал йолу система а, ткъа Чехехь радар а кхолла дагахь ю Цхьаьанатоьхна Штаташ аьлла. Иза хила езаш яра Калифорнехь а, Аляскехь а кхоьллинчу ракеташна дуьхьал йолчу системан дакъа.\n2009: Iамеркин президенто Обама Барака сацийра Бушан план кхочашъяр, цуьнан метта хIорданан стратеги юьхьара а лаьцна. ГIажарийчоьнан ракеташна дуьхьаллаттар мелл а сиха хир ду хIордан кеманех пайда а оьцуш аьлла. Ткъа латтан тIехь йолу базанаш ян дагахь хилла Iамерка мелла тIаьхьа.\n2010: Цхьаьнатоьхна Штаташа дIахьедар дина ракеташна дуьхьал система тIехь йолу хIордан кеманаш хьовсор ду шаьш 3000 километр генара хоьцу ракетех НАТО-н Европера ницкъаш ларбар Iалашонца аьлла. НАТО реза хилла и система шайна кхерам бохьуш ю аьлла синтем байначу Москохца дийцарш дIадахьа.\n2011: Iамерко еххачу ханна ракеташна дуьхьал йолу система дIахIотто Дуьненаюкъарчу хIорде хьажадо Monterey олу хIордан кема. Нидерландаш реза хуьлу Iамерко ракетийн турс дарехь дакъалоцуш тIехь радараш долу хIордан 4 кема хьажо. Туркойчоьно шен территори тIехь дIахIоттайо Iамеркин радио локацин станци.\n2012: Чикагохь хиллачу НАТО-н саммитехь Альянсо дIахьедар до Къилба Европа баллистикийн ракетех ларъян аьто бу шен аьлла. ТIейогIучу хенахь ерриг а Европа, Гренландина тIера Азоран гIайренашна тIекхаччалц ларъян аьтто хир бу аьлла дIакхайкхадо НАТО-но цу саммитехь.\n2013: Оьрсийчоьно юкъахдоху ша НАТО-ца дIахьош хилла дийцарш.\n2015: Цхьаьнатоьхначу Штаташа чекхдоккху Румынехь Девеселу олучу меттехь шен ракеташна дуьхьал система кхоллар.\n2016: Iамеркин Цхьаьнатоьхначу Штаташа дIахьедар дина Девеселу меттехь йолу ракеташна дуьхьал йолу система болх бан йолаелла аьлла. ШолагIа система кхолла йолийна Полшин территори тIехь.\n2018: Полшехь болх бан йолалур ю цигахь кхуллуш йолу ракеташна дуьхьал йолу система.\nУкраинана ‘джавелин’ олу герз дала деза боху Iамерикан инарла\nБаллистикан ракеташ зийна ГIажарийчоьно\nКъилбаседачу Кореено керла баллистикан ракет зийна


Bloomberg: Шемахь гIаш эскаршца операци кечъеш ю Оьрсийчоь\nОппозицин ницкъашкара Идлиб схьайоккхуш, гергарчу кIиранашкахь Шемахь шуьйра операци йоло дагахь бу, Оьрсийчоьнан эскарийн гIоьнца.\nОьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран "поваран" Пригожин Евгенийн куьйгакIел болу бIеннашкахь тIемалой карарчу заманчохь тIелата кечлуш бу. Танкашца цхьана, 50 стаг цхьана тобанехь а волуш, оьрсийн авиацин гIоьнца буьйлабала Iалашо ю церан.\nBloomberg агенталло кхааридийнахь Iорабаьккхина и хаам, шайн къайлахчу хьостанашна тIе а тевжина.\nПлан ишта ю. Шеман салтишца оьрсийн эскархой декхаре бу, уггар хьалха, маьрша бахархой чуьра арабаха некъ бала, цул тIаьхьа Идлибехь экстремистийн "Аль-Каида" организацица боьзначу гIаттамхошца кхачо йоллуш толам баккхалц тIемаш бан.\nBloomberg хьостано тIеман "Вагнер" компани хьахош яцахь а, хаамийн гIирсаша Пригожинна тIеязйинарг и ю.\nОцу юкъанна, шайн лаамца, контрактна куьйгаш яздина, Шемарчу конфликтехь дакъалаца бахнарш Дейр-эз-Зор олучу провинцехь стохка Чиллан-баттахь хIаллакбича, Кремло тIе ца дуьтура, шайн "Вагнерца" уьйраш хилар.\nЙохийна оьрсийн дронаш а, байина "эпсарш а"\nШемарчу оппозицин хьосташа бечу хаамаш тIехь а билгалдоккху, Идлибехь тIаьххьарчу хенахь Оьрсийчоь жигара хьийзаш хилар. Масала, Марсхьокху-беттан тIаьххьарчу деношкахь дийца даьккхира, "оьрсийн иччархойн кеманаш" гулдаларх.\nХIинцале а хууш ду, Идлибан къилбехьа хIаллакдинчу Оьрсийчоьнан мел лахара а, кхаа дронах. Марсхьокху-беттан 3I-чохь Джейш олучу эвлахь чудаийтира цхьаъ, карарчу беттан 4-чу дийнахь Сахъянехь дохийра кхи цхьаъ, ткъа 9-чохь дийца даьккхира, Таманехь дрон хIаллакдина бохуш.\nЦул совнах, кху беттан 4-чохь Идлибан зорбанаша хааме даьккхира байинчу а, лазийначу а оьрсийн спецназхойх. Аджаз эвлахула оппозицино доладечу территори тIе бовла гIертачу юкъанна "Фатх Мубин" олучу тобанхоша йинчу кIелоне нисбеллера уьш. ТIаьхьо къаьстира, Шеман эскархой а цхьана, вийнарг исс стаг хиллийла.\nОццу дийнахь Джуринан кIоштахь минаш тIехь лилхира Оьрсийчоьнан эпсарш. Кхоъ веллера, шинна дера чевнаш йинера, хаамбира "Ведомости" гIирсо, тIеман, дипломатин хьосташкара шайга кхачийначу информацица.\nИшта, карарчу беттан 6-чохь "Джабхат Нусра" цIарца леллачу организацин ("Аль-Каидан" га ду иза) тIемалоша дийцира, кхечу оьрсийн спецназхойн тобанера байинчех а, лазийначех а. Шеман салтишца къилба малхбалерчу Хальбан олучу эвларчу оппозицина тIекхача гIерташ хиллера уьш.\n"Уьш цигахь бац"\nОхан-баттахь дуьйна дIахьош ю Идлибехь, яхъелла тIеман операци. Провинцин коьрта дакъа оппозицин тобанаша шайн карахь латтош ду хIинца а.\nОфициалан версица, Оьрсийчоьнан авиацино гIо а латтош, Шеман президентан Асад Башаран эскаро дIахьош ю и операци. Москвано дIахьедарца, Оьрсийчоьно гIо латтадо Асадна тIеман авиацица а, инфрастурктурашца а, тIеман полицица а.\n2015-чу шарахь официалехь Шемарчу конфликтна юкъагIоьртинчу Оьрсийчоьнан тIеман министралло масийттазза билгалдаьккхира, гIаш эскаршца операци шаьш дIахьур ю бохучух дуьйцийла а яц аьлла.\nНагахь лаьттахула операци йолош яцахь, хIун деш хилла оьрсийн спецназхой тIемаш лаьттачу Аджазехь а, Джуринехь а, Хальбанехь а? Буьйлабелла лелачу заманчохь кIелоне нисбелла уьш?\nОьрсийчоьнан тIеман министралло эпсарш Шемахь байар бакъ ца дахь а, беллачийн гергарчара а, бевза-безачара а журналисташка церан цIераш дIайийцина: лакхара лейтенант Никонов Кирилл а, капитан Сысков Дмитрий а, майор Мицык Роман а.\nРБК агенталлан информацица, Оьрсийчоьнан лерина операцеш дIахьочу Ницкъашлахь гIуллакх деш хилла уьш.\nБилгалдаккха догIу, оьрсийн тIеман министралло байначу беттан 31-чу дийнахь маслаIат дIакхайкхийначул тIаьхьа гучудуьйлуш ду дронаш хIаллакъяр а, оьрсийн эскархойн тIелетарх а.


Мерза зама дагайоуьйту "Синтаро"\nГIадужу-бутт 19, 2017\nSintar, radio receiver made in Chechnya\nКIира хьалха Соьлж-ГIалахь шотдийнахь дIахIуттучу «Северный базарчик» олучу меттехь суна карийра еххачу хенахь айса лехна «Синтар» олу магнитофон. Иза юхкучу воккхачу стага, чIебарлойн диалектехь хестайора иза, кху базарахь иза бен кхин карор яц, хIинца а болх беш ю, цкъа а латийна а яц бохуш.\nШена алапина дуьхьал балхахь елла иза Дудаевн заманахь, бохура цо. Караэцча а гуш дара иза хир хаддалц лелийна а, лекхна а, охьайиттина а хилар. 1000 сом аьлла ша хIоттийнчу меха тIера 700 соьме кхаччалц охьавелира воккха стаг.\nЦIа еъча, иза болх беш а ца хиллера, амма цуьнан мехалла кхечу агIор лору ас а, и «Синтар» оьцучара а. Нохчийчохь йина хиларан тоьшалла долуш и цхьа хIума ю, хIетахь дуьйна йисина. ХIинца и радио а, магнитофон а Оьрсийчохь а раритет лоруш ю.\n1960-чу шерашкахь дуьххьара арахецна радио «ГIала» аьлла цIе а йолуш. Оьрсашна «I» элп ала ца хууш, «Гиала» аьлла дIаяхана иза юкъараллехь. Ткъа ша цIе «ГIала» бохург, тамашийна хетахь а, йоьзна яц вайнехан гIишлонца. Иза ю, стечу сен цIе – гIала. И цIе а гIалгIайн цхьана профессора тиллина боху цунна.\nЦхьа хан яьлча, 1980-чу шерашкахь цуьнан цIе хийцина «Синтар» аьлла. Иза а дина журналистийн гIоьнца. Цуьнах дуьйцу, хIетахь зорбане долуш хиллачу «Комсомольское племя» газетан нохчийн журналиста Караев Руслана. Радиозаводе корреспондент вахийтина хилла цо цхьацца хаттарш а долуш.\nКараев: «ХIетахь вайн махкахь чIогIа гIараяьлла яра иза. «ГIала» а ца олура цуьнах, «Гиала» олура. Ас хатта аьллера корреспонденте хIунда тиллина цунна и цIе а, хIун маьIна а ду цуьнан аьлла. Заводан коьрта инженер вара нохчи, цунна чIогIа хазахетта хилла и цIе.\nРигехь завод ю «Дзинтарс» шайн конкурент а йолуш, цундела дика хир ю бохура цо. Кхиъ 3-4 шо даьлча, «Синтар» аьлла цIе а йолуш, арахийцира цара радиош. Тхан редакцина чIогIа хазахеттера иза».\n1980-чу шерашкахь а, Нохчийчохь хиллачу радиозаводо, хенал хьалха а йолуш, арахецна хилла кегий радиош. Иза кисанахь а лело йиш яра, оццул жима яра иза, бохуш хIинца а цецвуьйлуш, дуьйцу Караев Руслана.\nКараев: «Оцу радиозаводехь ечу продукцех со уггаре а цецвоккхуш йолу продукци яра жима радио. Блокнотан барамехь, 5 миллиметрал кхин стомма йоцуш, кисанахь лело приемник яра и. Болх беш а яра иза. Йоккхачу «Синтарочул» а чIогIа дика лоцура мел йолу тулгIе».\nНохчаша шайн мохк бозуш цахилар дIакхайкхича а, болх беш яра радиозавод. Оцу хенахь ян йолийнера «Синтар» олу магнитофон, ас базарара эцнарг санна ерг. Оцу барамерчу магнитофонех тоьллачарех лоруш яра иза. Iалхан-гIалара вахархо Хабибулаев Гилани 1980-чу шерашкахь оцу радиозаводехь болх бина ву. Цо шен дагалецамаш иштта бовзуьйту.\nХабибулаев: «1989-чу шарахь и «Синтар» араяьлча, доккха хIума хетара. Кхечу магнитофонашна конкурент яра иза. Советан пачхьалкхехь хIетахь арахоьцучарех тоьлларг яра иза. Майра ала йиш ю».\nХIинца радиозавод хьовха, махкахь мел тоьлла хиллачу индустрийн лар а яц йисина. «Синтар» я кхиерг а хена-заманахь яхь тамаш бу. Церан меттана шортта еш ю Соьлжа-ГIалахь самукъадаккхаран центраш.\n"ВоIа дех жоп ца ло" баьхна зама дIаяьлла