در صورتی که به ۱۰۰۰ درخواست و ایده نه نگویید، از مسیر اصلی خارج می‌شوید و فقط بار کار زیاد کمر شما را خواهد شکست. ما همیشه به بازارهایی که می‌توانیم وارد شویم فکر می‌کنیم، اما فقط نه گفتن به آنها این قدرت را به ما داد تا روی مسائلی تمرکز کنیم که واقعا اهمیت دارند. در همان روز ، خبر مهم دیگری وجود داشت - عملکرد دراگی ، اما همچنین تأثیر شدیدی بر رفتار قیمت نداشت. اگر بعد از گزارش وی قیمت به شدت تغییر کند ، ما چگونه در فارکس بیشتر سود کنیم؟ مجبور شدیم که تمام معاملات را به صورت دستی با هر نتیجه بسته کنیم.\n.متأسفانه امکان تغییر ارز پایه حساب معاملاتی موجود شما وجود ندارد. در صورت تمایل، می‌توانید یک حساب معاملاتی دیگر باز کنید و ارز اصلی مورد نظر خود را انتخاب کنید کمتر کسی است که در این دوره اسم بیت کوین را نشنیده باشد. همین خود شما که در حال خواندن این مقاله هستید شاید مدتی می‌شود که در حوزه‌ی ارزهای دیجیتال سرمایه‌گذاری می‌کنید ولی آیا می‌دانید تراکنش‌هایی که هر روز انجام می‌دهید در پشت پرده چگونه پردازش می‌شوند؟ وب سایت مدیا اد (mediaad.org) در زمان نگارش مقاله درآمد ماهانه ۱۷۰ میلیون تومانی از سیستم همکاری در فروش دیجیکالا داشته است.\nصلح یکی از قراردادهای پرکاربرد در دنیای امروز است. به لحاظ تاریخی در ابتدا صلح به عنوان وسیله‌ای برای حل اختلافات و دعوای موجود، مورد استفاده قرار می‌گرفته است و به تدریج از آن برای انجام معاملات و مبادلات استفاده شده است. مواد ۷۵۲ و ۷۵۸ قانون مدنی به این دو جنبه از صلح اشاره دارند. لیورمور دچار نشوید فقط کافی است احساسات خود را کنترل کنید و قوانین ترید تان را مو به مو اجرا کنید.\nمعامله گران معمولا پای سیستم هستند و جای خاصی ندارند. می توانیم تمام معاملات را با متاتریدر خرید و فروش کنیم. ارباب رجوع نداریم و نیاز به برقراری ارتباط با شخص خاصی نداریم. ارتباطات محدودی داریم و کلا کار ما سیستمی است.\nراهنمای گام به گام برای استخراج بیت کوین bitcoin mining. این نرم افزار کارآمد در حقیقت ضمن ویرایش ساده و سریع مستقیم اسناد pdf این قابلیت را به guide کاربران می دهد تا به سادگی اسناد را به فرمت های رایج قابل ویرایش تبدیل نمایند. ۱۸ درصد ارگاسم های خانم ها از طریق رابطه واژنی می باشد. به این علت که کلیتوریس در این حالت درگیر می باشد. اگر می خواهید بیشتر در مورد کسب درآمد چگونه در فارکس بیشتر سود کنیم؟ از اینترنت بدانید، اینجا شما آخرین اطلاعات و روش های اثبات شده را پیدا خواهید کرد. 50 راه برای پول در اینترنت\nهرچه تعداد شعبه بیشتری در کشورهای مختلف داشته باشند دارای اعتبار بیشتری نیز هستند. ۱.۶.۹. حساب شخصی حسابی است که پیش پرداخت مشتری و مبالغ کسر شده از این پرداخت ها به عنوان پرداخت در ازای خدمات در آنجا ثبت می شود. این حساب شماره ویژه ای دارد و توسط سرویس ماکسیم ایجاد می گردد. مدیریت سرمایه و روانشناسی معاملات مدرسه فارکس تفاوت اصلی معامله گران حرفه ای و. Live Forex Trading Signals FxPremiere Review alerts sending out daily forex.\nاین سازمان خاطر نشان کرد که شورای امنیت اختیار تحمیل هرگونه تحریم علیه هر طرفی که قوانین جنگی را نقض می‌کند، چگونه در فارکس بیشتر سود کنیم؟ دارد و این شرط بر همه فرماندهان ائتلاف از جمله محمد بن سلمان، قابل اجرا است.\nاطلاعاتی مانند میانگین بازدهی هفته، یک ماهه و چندماهه و همین‌طور سالانه به شما کمک می‌کند بازدهی کل صندوق‌های در سهام، با درآمد ثابت، مختلط را مشاهده کنید.\nMetaTrader 4 دانلود - پلت فرم معاملاتی رایگان (5.5 Mb) برای افتتاح حساب واقعی / مجازی، MetaTrader 4 را دانلود کنید. ۵ پارامتر مهم ( احتمال موفقیت / میانگین سود / میانگین ضرر / روز انتظار / دقت پیش بینی ) برای مقایسه تحلیلگران با چگونه در فارکس بیشتر سود کنیم؟ روحیات شخصی خود وجود دارد که پیشنهاد میکنیم حتما این دو مقاله را مطالعه کنید : چگونه بهترین تحلیلگران بورسی را انتخاب کنیم ؟ و چگونه یک مشاور خوب , متناسب با روحیات شخصی انتخاب کنم ؟ یعنی اگر شما از یک دستگاه اندرویدی به یک دستگاه آیفون کوچ می‌کردید، هیچ راه و روش خاصی برای انتقال چت‌ها و فایل‌های چند رسانه‌ای وجود نداشت. اما خوشبختانه اخیرا این قابلیت با انتشار اطلاعیه رسمی واتس‌اپ، هنگام معرفی رسمی گلکسی زد فولد ۳، به این شبکه اجتماعی افزوده شده است.\nصفحه اسکالپینگ در بهارستان . نحوه درخواست. طرح طراحی رایگان; ایمیل برای ما دریافت فایل چگونه در فارکس بیشتر سود کنیم؟ pdf; وقتی نهضت کاندیداتوری به بهارستان رسید خبرگزاری مهر . تب کاندیداتوری اهالی سیاست برای انتخابات ریاست جمهوری سال آینده در ایام ن� آنقدر هم کاره ساده‌ای هست که توضیح آن فقط اتلاف وقت شماست. متأسفانه عدم داشتن آگاهی‌های لازم باعث شده تا خیلی از کاربران برای خرید این اندیکاتور ها هزینه های بسیار زیادی را پرداخت کرده و با تصور اینکه قرار است با استفاده از آنها میلیارد شوند، سرمایه‌های خود را نیز ز به دست همین اندیکاتورها می سپارند.\nبه نظرتون بهترین راهکار برای شروع تجارت بدون هیچ سرمایه اولیه چی میتونه باشه؟ همبستگی چیست و چگونه می توان از آن در تجارت استفاده کرد؟ وقت بخیر آیا این امکان وجود داره که در هنگام واریز حق بیمه توسط کارفرما،پیامک برای افراد مبنی بر واریز حق بیمه فلان ماه ارسال بشه؟ دقیقا مثل پیامک چگونه در فارکس بیشتر سود کنیم؟ واریز های بانکی\nیکی از ویژگی های جالب صرافی نوبیتکس تقسیم بندی حساب های کاربری به چند سطح مانند بایننس می باشد که البته این مسئله با بایننس کمی تفاوت نیز دارد. در بایننس اهمیت افزایش سطح در کاهش مالیات است در حالی که در نوبیتکس افزایش سطح کاربری باعث کاهش محدودیت های موجود در برداشت رمز ارز از حساب می شود. علاوه بر این برای افزایش سطح حساب در بایننس باید الزاماً حجم معاملاتی خود را به مقدار مشخصی برسانید ولی در نوبیتکس فقط کافی است که مدارک بیشتری عرضه کنید. . محمد خادم سال‌ها مربی تیم ملی بود و پسرانش نیز سابقه ریاست بر فدراسیون کشتی و سرمربیگری تیم ملی را در کارنامه دارند.\nسومین سیگنال اشتباه به حوزه اطلاع‌رسانی مربوط بود. روابط عمومی بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای عنوان کرد که رویکردهای جدیدی در دست تهیه دارد که در روزهای آینده آنها را عملیاتی خواهد کرد. با این حال، اطلاعیه بانک مرکزی نه‌تنها مورد توجه معامله‌گران قرار نگرفت، بلکه برخی با چگونه در فارکس بیشتر سود کنیم؟ تاکید بر ادبیات آن خریدهای خود را بالا بردند. 5- ارائه انواع ابزار های تحلیلی بازار و چارت های قیمتی. IFCMARKETS. CORP. دارای غرامت حرفه‌ای برای بیمه‌ی موسسات مالی در AIG EUROPE LIMITED است.


دیگر چیزی به نام مذاکرات صلح افغانستان وجود ندارد | دری نیوز\nدیگر چیزی به نام مذاکرات صلح افغانستان وجود ندارد\nمتاسفانه سیستم Rssfeed وبسایت فارس نیوز امکان نمایش متن کامل خبرها را ندارد. برای مشاهده کامل این خبر به لینک منبع مراجعه نمایید به گزارش خبرنگار سایت افغانستان خبرگزاری فارس، «رستم شاه مهمند» سفیر سابق پاکستان در افغانستان ضمن اشاره به این موضوع که ریشه مشکلات افغانستان حضور نیروهای بیگانه در این کشور است، گفت: پاکستان باید به تلاش برای کمک به انجام مذاکرات صلح واقعی بین طالبان و دولت کابل کمک کند.\nوی افزود: دولت اسلام آباد نباید آوارگان افغانستان را مجبور به ترک خاک این کشور کند.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان گفت: دیگر چیزی به نام روند مذاکرات گروه چهارجانبه برای صلح افغانستان متشکل از آمریکا، چین، پاکستان و افغانستان وجود ندارد و این روند عملا مرده است.\nروند مذاکرات چهارجانبه صلح افغانستان\nوی خاطرنشان کرد: روند مذاکرات چهارجانبه صلح افغانستان پس از کشته شدن ملا اختر منصور سرکرده سابق طالبان افغانستان توسط نیروهای آمریکایی کاملا متوقف شده است.\nشاه مهمند گفت: آمریکایی‌ها از یک طرف مدعی کمک به روند مذاکرات صلح بین دولت کابل و طالبان افغانستان بودند اما از سوی دیگر به دنبال نقشه ای برای کشتن ملا اختر منصور رهبر طالبان بودند.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان افزود: این تناقض عملا موجب از بین رفتن گروه چهارجانبه و اهداف آن شد.\nآمریکایی‌ها عامل ناأمنی در منطقه و افغانستان\nوی خاطرنشان کرد: آمریکایی‌ها که تعداد زیادی نیرو در افغانستان دارند، خود عامل ناأمنی و باعث تحریک گروه‌های شبه نظامی در این کشور هستند و نمی‌تواند بخشی از راه حل مشکلات افغانستان باشند.\nشاه مهمند بیان کرد: نبود جدول زمانی مشخص برای خروج نیروهای بیگانه در افغانستان به عنوان یک مانع بزرگ در مسیر مذاکرات صلح این کشور است.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان افزود: حل مسایل دیگری مثل تامین نظر طالبان برای انجام اصلاحاتی در شیوه حکومت داری، آزادی کردن برخی اعضای طالبان از زندان‌ها و پایان دادن به تعقیب آن دسته از طالبانی‌ها که نامشان در لیست‌های سیاه قرار گرفته است.\nراضی کردن طالبان برای مذاکره با دولت افغانستان\nوی افزود: از جمله موارد مهمی است که برای راضی کردن طالبان به حضور در پای میز مذاکره با دولت افغانستان، باید به آن توجه شود.\nشاه مهمند اظهار داشت: یکی از اهداف این گروه چهارجانبه نیز کمک به صلح و امنیت در افغانستان است. اما باز هم باید به این نکته توجه داشت که تا زمانی که ریشه اصلی مشکلات افغانستان یعنی حضور نیروهای بیگانه در این کشور از بین نرود.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان افزود: گروه‌های شبه نظامی دست از اقدام‌های فعالیت‌های خود برنخواهند داشت و تشکیل گروه‌های چند جانبه هم نمی‌تواند کمکی به اوضاع افغانستان کند.\nروابط پاکستان و افغانستان با آمدن اشرف غنی\nوی خاطرنشان کرد: روابط دو کشور اگرچه در مقطع کوتاهی بعد از روی کار آمدن دولت اشرف غنی در افغانستان بهبود یافت و اشرف غنی بعد از سفر به چین، دومین سفر خارجی خود را به پاکستان انجام داد.\nشاه مهمند گفت: اما شرط اصلی برای پیشرفت در روابط دو کشور، کاهش حضور و فعالیت گروه های شبه نظامی در افغانستان است.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان افزود: تا زمانی که فعالیت های گروه‌های شبه نظامی در افغانستان ادامه داشته باشد، نباید انتظار بهبود روابط بین دو کشور را داشت.\nراه پایان دادن به فعالیت‌های گروه‌های شبه نظامی\nوی گفت: تنها راه پایان دادن به فعالیت‌های گروه‌های شبه نظامی در افغانستان، حضور طالبان افغانستان و دولت این کشور بر سر میز مذاکره و انجام گفت‌و‌گوهای سازنده برای صلح است.\nشاه‌مهمند گفت: طرح پاکستان برای اجبار مهاجران افغانستان به ترک خاک این کشور و بازگشت کشورشان سختی های بسیاری را بر مهاجرانی که بخش عمده آنها افرادی فقیر و ضعیف هستند، تحمیل کرده است.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان گفت: هیچ کشوری حق ندارد افراد مهاجر را بدون رضایت آنها اخراج کند، وقتی از عنوان آواره برای شهروندان افغانستان که به پاکستان پناه آورده اند، استفاده می‌شود.\nرفتار با مهاجرین در چارچوب قوانین آوارگان\nوی افزود: این بدان معناست که باید با تمام این افراد در چارچوب قوانین آوارگان رفتار کرد و نمی تواند بخشی از آنها را آوارگان غیرقانونی دانست اگر بخشی از آوارگان افغانستان فاقد مدارک شناسایی و قانونی هستند.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان گفت: این مشکل پاکستان است و این مسئولیت برعهده دولت پاکستان است که برای این افراد کارت شناسایی صادر کند.\nشاه مهمند بیان کرد: تنبیه و تحت فشار قرار دادن مهاجران به دلیل جرمی که مرتکب نشده اند، اقدامی مضحک است.\nنداشتن کارت شناسایی را نمی‌توان جرم درنظر گرفت\nوی خاطرنشان کرد: اگر یک فرد مهاجر جرمی مرتکب شود، بدون تردید باید مجازات شود اما صرف نداشتن کارت شناسایی را نمی‌توان جرم درنظر گرفت و آن را بهانه ای برای اخراج آوارگان قرار داد.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان بیان کرد: دولت پاکستان نباید فراموش کند که آوارگان از جمله آوارگان افغانستان در پاکستان تحت حمایت کنوانسیون ژنو هستند.\nشاه مهمند بیان کرد: حدود سه میلیون آواره افغانستان در پاکستان حضور دارند و دولت پاکستان حدود نیمی از این افراد را که مدارک قانونی نیستند و به اصطلاح ثبت نام نشده ند.\nپاکستان به دنبال اخراج مهاجرین قانونی و غیرقانونی\nوی افزود: آوارگان یا مهاجران غیرقانونی می‌داند. پاکستان به دنبال آن است که تا هرچه سریع تر تمام آوارگان افغانستان اعم از قانونی و غیرقانونی را از این کشور اخراج کند.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان گفت: رای آن دسته از آوارگان افغانستان که وضع مالی خوبی دارند و می‌توانند در پاکستان سرمایه گذاری کنند، باید قوانین مشخصی وضع شود تا در آینده دوباره به مشکل برنخورند.\nشاه مهمند بیان کرد: حضور و فعالیت مهاجران افغانستان در بسیاری از بخش‌های پاکستان موجب رونق اقتصادی و ایجاد کسب و کار شده است.\nسیاست دستگیری و تحقیر و بازداشت آوارگان وی افزود: به هرحال، سیاست دستگیری و تحقیر و بازداشت آوارگان باعث انتقادهای فزاینده از پاکستان خواهد شد.\nسفیر سابق پاکستان در افغانستان گفت: ضمن اینکه موجب تشدید احساسات ضد پاکستانی در بین آوارگان افغانستان و مردم داخل افغانستان خواهد شد.\nپاکستان از سیاست خارجی مطلوبی برخوردار نیست شاه مهمند گفت: این کشور نتوانسته روابط مطلوبی حتی با همسایگانش از جمله افغانستان و هند ایجاد کند ما باید مشکلات خود را در خانه خود حل کنیم و نباید کاری کنیم که موجب تشدید خصومت ها شود.\nوی اظهار داشت: طرح های کاسا-۱۰۰۰ و تاپی هم از این قائده کلی استثنا نیست، پاکستان برای دستیابی به انرژی از طریق کاسا-۱۰۰۰ و تاپی، چاره ای ندارد جز اینکه به روند صلح افغانستان کمک کند.شاه مهمند عنوان کرد: جستجو برای مسیرهای جایگزیرین برای طرح‌های کاسا-۱۰۰۰ و تاپی فایده‌ای ندارد.\nوی گفت: یکی از مسیرهای جایگزین احتمالی، استفاده از خاک چین است اما این مسیر بسیار کوهستانی و صعب العبور است و احداث خطوط انتقال گاز و برق از طریق این مسیر به بودجه هنگفتی نیاز دارد.\nایران مسیر دسترسی پاکستان به آسیای میانه سفیر سابق پاکستان در افغانستان در گفت‌و‌گو با ایرنا افزود: مسیر دیگر برای دسترسی پاکستان به آسیای میانه، از طریق خاک ایران است اما ایران خود دارای قرارداد انرژی با پاکستان است و قبل از هرچیز، خواستار اجرا و تکمیل آن قرارداد است.\nشاه مهمند گفت: پاکستان به جای اینکه بدنبال جستجو برای یافتن مسیرهای جایگزین برای تاپی و کاسا ۱۰۰۰ باشد، بهتر است به فکر حل مسایل در افغانستان و بهبود روابط با این کشور باشد.


درگذشت استاد پیشكسوت دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی | زارا\nدرگذشت استاد پیشكسوت دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی\nزارا: دكتر حمید بهنیا از اساتید بازنشسته دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی بر اثر عارضه كلیوی و قلبی دارفانی را وداع گفت.\nبه گزارش زارا به نقل از ایسنا، مرحوم دكتر بهنیا ۳۰ سال از حیات خودرا در حوزه آموزش پزشكی گذراند و در بین سال های ۱۳۶۵ تا ۱۳۹۵ كه بعنوان استادیار گروه زنان و زایمان دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی فعالیت داشت، شاگردان زیادی را تربیت كرد. ایشان در زمان حیات خود با وجود فعالیت پزشكی در بیمارستان امام حسین (ع)، مدتی را در سمت معاون آموزشی و رئیس بخش زنان این بیمارستان باز مشغول خدمت بود.\nدكتر محمد آقاجانی رئیس دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی در پیامی درگذشت دكتر بهنیا را به جامعه پزشكی و دانشگاهی كشور و خانواده آن فقید سعید تسلیت گفت.\nبه گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی، متن پیام دكتر محمد آقاجانی رئیس دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی به این شرح است:\nدرگذشت ناگهانی دكتر حمید بهنیا سبب غم و اندوه فراوان شد؛ اینجانب با قلبی آكنده از اندوه درگذشت آن فقید سعید را به جامعه پزشكی كشور، جامعه دانشگاهی، شاگردان و همین طور خانواده محترم ایشان تسلیت عرض می كنم و از درگاه خداوند متعال برای آن مرحوم رحمت واسعه الهی و برای بازماندگان صبر و شكیبایی مسئلت دارم.


شماره ی 949 روزنامه اعتماد ملی منتشر شد | روزناله - راه سبز امید\nخانه > موج سوم, اعتماد ملی\t> شماره ی 949 روزنامه اعتماد ملی منتشر شد\nشماره ی 949 روزنامه اعتماد ملی منتشر شد\nنسخه ی اینترنتی روزنامه اعتماد ملی – شماره 949 در دسترس عموم قرار گرفت . این در حالیست که محمد قوچاني سردبير روزنامه «اعتماد ملي» ساعت 2 بامداد شنبه از سوي نيروهاي امنيتي بازداشت و روانه زندان شد.\nروزنامه اعتماد ملی - شماره 949\nبه گزارش اعتماد ملي، هيچ ادله‌اي در زمان بازداشت به او و همسرش مريم باقي ارائه نشد. بنابراين خبر، ساعت 2 بامداد شنبه، حدود 6 مامور به منزل او مراجعه كرده و با اعلام حكم بازداشت او، به داخل منزل مي‌روند. آنها به قوچاني اعلام مي‌كنند كه از سوي يك دستگاه امنيتي آمده‌اند و حكمي را نيز براي بازداشت او در دست دارند. اين گزارش حاكي است كه ماموران، محمد قوچاني را از منزل به روزنامه «اعتماد ملي» مي‌آورند و ضمن فيلمبرداري از او، كامپيوتر و وسايل شخصي او را به همراه مي‌برند. مريم باقي همسر محمد قوچاني در اين‌باره به خبرنگار اعتماد ملي گفت: تلاش ما براي اينكه بدانيم جرم قوچاني چيست به جايي نرسيد. تنها به ما گفتند كه علت اين ماجرا، وقايع اخير است. ذكر «وقايع اخير» البته اتهام نيست و اگر كسي را بازداشت مي‌كنند حتما بايد مصداق و اتهام او را نيز ذكر كنند. در حالي‌كه براي بازداشت قوچاني تاكنون ادله و اتهامي مطرح نشده است. مريم باقي همچنان خبر داد كه حجت‌الاسلام مهدي كروبي صاحب‌امتياز روزنامه نيز نامه‌اي به وزير اطلاعات نوشته و ضمن آنكه خواستار آزادي سردبير روزنامه خود شده،در نامه آورده است كه آنچه با امضاي بنده منتشر شده، مسووليتش متوجه خود من است نه كسي ديگر. اين طبيعي است كه كارهايم را همكارانم در روزنامه انجام دهند و از اين بابت جرمي متوجه كسي نيست. همينطور محمدجواد حق‌شناس مديرمسوول روزنامه اعتماد ملي نيز خبر داد كه با برخي مقامات قضايي تماس گرفته و علت بازداشت محمد قوچاني سردبير روزنامه را جويا شده و گفته است: طبق قانون مديرمسوول پاسخگوي مطالب منتشرشده در روزنامه است و در اين‌باره هيچ مسووليتي متوجه سردبير روزنامه نمي‌باشد. او تاكيد مي‌كند كه پيگيري‌هايش را كماكان از طريق مراجع مسوول قضايي و امنيتي انجام خواهد داد.\nانفجار بمب درحرم امام شور و شعور اجتماعی ملت ایران در حافظه تاریخ خود این بی‌عدالتی و قانون‌شکنی را باور نخواهد کرد


تفسیر تسنیم - ایت الله جوادی املی - جلد سوم - قسمت 1\nسوره بقره : آيه 30\nو اذ قال ربك للملائكه انى جاعل فى الارض خليفه قالوا اتجعل فيها من يفسد فيها و يسفك الدماء و نحن نسبح بحمدك و نقدس لك قال انى علم ما لا تعلمون\nاين آيه كه مباحث آن به دو بخش اعلام خلافت انسان از جانب خداى سبحان و پرسش و پاسخى درباره خلافت، تقسيم مى شود، سرآغاز آيات ده گانه اى است كه جايگاه انسان را در نظام احسن تعيين مى كند؛ هم دلالت دارد كه انسان از استعداد خاصى در زمينه معرفت حقايق برخوردار است و هم موقعيت فرشتگان در ارتباط با انسان و عدم استعداد و قابليت آنان براى خلافت الهى را روشن مى سازد.\nشمول ملائك در آيه نسبت به همه فرشتگان، حتى گروهى از آنان كه دائما فانى و مستغرق در خدا هستند و اساسا خود را نمى بينند، تا در مقام قياس  با آدم بر آيند، قابل اثبات نيست.\nحرف تاكيد ان به ضميمه اسميه بودن جمله، دليل بر جدى بودن تصميم جعل خليفه و نيز استمرار وجود خليفه الله است و مفرد بودن ضمير در انى مى تواند نشان عدم وساطت فرشتگان در اين جعل باشد؛ با توجه به اين كه اساس در مساله خلافت، حقيقت و جان خليفه الله است و اين مرحله از وجود خليفه، معلم فرشتگان و غير قابل ادراك براى آنان و در نتيجه غير قابل وساطت براى آنان است.\nقيد فى الارض قيد جعل است، نه مجعول. از اين رو تنها اشاره به اين دارد كه مبدا انسان در قوس صعود و جايگاه بدن عنصرى او، زمين است وگرنه لااقل انسان كامل، در همه عوالم غيبى و شهودى خليفه الله است.\nمقصود از خليفه شخص حقيقى آدم نيست، بلكه مراد، شخصيت حقوقى آدم و مقام انسانيت است، يعنى خليفه الله، مطلق انسان ها يا دست كم نوع انسان هاى كامل هستند و مقصود از مستخلف عنه خداوند سبحان است، نه گروهى از فرشتگان كه در زمين مى زيستند، يا جنيان مفسد و خونريزى كه منقرض شدند، يا انسان هاى پيشين موسوم به نسناس، يا مطلق موجودات عالم.\nسوال فرشتگان، براى انكار و اعتراض، يا اظهار عجب و تفاخر نبود بلكه استفهام تعجيبى همراه با نوعى استعلام و استفسار از حكمت جعل خلافت براى آدم و نيز آميخته با نوعى نگرانى از عاقبت آن بود.\nتعبير به من يفسد به جاى ما يفسد ممكن است نشان آن باشد كه فرشتگان از اراده و اختيار و عقل و تركيب وجودى خاص آدم و لوازم اين تركيب آگاه بودند و جواب انى اعلم ما لاتعلمون نيز دقيقا ناظر به همين جهت است كه شما تنها يك روى سكه اين تركيب را ديده ايد و از پاكان و نيكانى كه از چنين تركيبى نشات مى گيرند بى خبرند.\nضميمه شدن حمد و كلمه بحمدك به فعل تسبيح، پيام آور اين نكته است كه پيوسته، بايد تسبيح مسبحان با حمد آنان قرين باشد.\nتقديس شونده در جمله ونقدس لك ذات پاك خداوند است، نه عالم و موجودات آن و نه خود فرشتگان، يا افعال آنان.\nجواب اجمالى انى اعلم ما لاتعلمون ممكن است ناظر به اين باشد كه براى بنده تسليم پروردگار حكيم بيان تفصيلى حكمت ها ضرورتى ندارد.\nاذ: پيش از تبين معناى اذلازم است درباره اصالت اين كلمه يا زيادت آن سخن به ميان آيد؛ ابو جعفر طبرى مى گويد: كسى از اهل بصره كه منسوب به آشنايى با لغت عرب است پنداشته كه معناى اذ قال ربك قال ربك است ؛ يعنى اذ از حروف زايد و بى معناست و به شعر اسود بن يعفر استدلال كرده است. آنگاه جناب طبرى اولا، نقد مبسوطى درباره زيادت كلمه اذ ايراد كرده و ثانيا مورد استشهاد اديب بصرى را كه شعر اسود بن يعفر باشد نقد و بررسى كرده و ثالثا، به آيه محل بحث پرداخته و سر انجام به اصالت كلمه اذ و عدم زيادت آن فتوا داده است. (1) فخر رازى نيز قول به زيادت را باطل دانسته، مى گويد: حق آن است كه در قرآن كلمه بى معنا وجود ندارد. (2)\nقرطبى نيز از معمر بن المثنى ابو عبيده، قول به زيادت كلمه اذ را نقل كرده، مى گويد: زجاج و نحاس و جميع مفسران، زيادت آن را انكار كرده اند و نحاس گفته : اين سخن (زيادت ) خطاست ؛ چون اذ اسم و ظرف زمان است و زايد نمى شود و زجاج گفته : هذا اجترام من ابى عبيده ؛ يعنى اين سخن جرمى است از ابو عبيده (3). غرض آن كه، احتمال زيادت كلمه اذ در غالب نوشتارهاى تفسيرى تازى و فارسى مردود شمرده شده است ؛ چنان كه اندلسى نيز آن را نفى كرده است. (4)\nشيخ طوسى نيز همانند جناب طبرى احتمال زيادت اذ را ناصحيح مى داند (5). نيز، متاخران از اهل تفسير با اشتغال به تبيين معناى اذ از احتمال زيادت آن اعراض كرده، آن را قابل طرح ندانستند.\nمتعلق اذ: درباره متعلق كلمه اذ بين مفسران اختلاف است ؛ كسانى مانند زمخشرى در كشاف و طبرسى در جوامع الجامع، هم احتمال تعلق آن را به اذكر مقدر داده اند و هم احتمال تعلق آن را به قالوا كه در ادامه آيه آمده است، ليكن آلوسى وجه دوم را شايسته و بهتر مى داند و بلاغى (ره ) مى گويد: اگر متعلق به اذكر باشد لازمه اش اين است كه رسول گرامى تنها مامور به ياد آورى خصوص جمله انى جاعل فى الارض خليفه باشد و جمله هاى بعدى بى ارتباط به آن به حساب آيد؛ چون در صورت ارتباط بايد بر سر آن فاء در مى آمد و گفته مى شد: فقالوا...، نظير فاجاءها المخاص... كه در ادامه واذكر فى الكتاب فى الكتاب مريم اذ انتبذت... (6) آمده است. (7)\nاز اين رو مرحوم بلاغى اذ را متعلق به محذونى مى داند كه سياق كلام بر آن دلالت دارد؛ مانند جرت ؛ چون سوق كلام اقتضا مى كند كه تقدير آيه چنين باشد: و زمانى كه پروردگارت به فرشتگان گفت : من در زمين جانشينى قرار مى دهم، در اين مورد گفتگوها و قضايايى به وقع پيوست ؛ به اين صورت كه فرشتگان گفتند....\nبه هر تقدير، مطابق نظر آلوسى و مرحوم بلاغى اذ متعلق به فعلى است كه در ادامه كلامى مى آيد (با در تقدير يا در ظاهر) و آيه بايد چنين معنا شود: و هنگامى كه پروردگار تو به فرشتگان گفت من در زمين جانشينى قرار مى دهم، آنان گفتند...، نه اين كه معنا با ياد بياور زمانى را كه... باشد.\nتذكر 1 فخر رازى از كسانى است كه اذكر را محذوف مى داند و اذ را متعلق به آنان تلقى مى كند و رازى اضمار آن را دو چيز مى داند: يكى معروف بودن چنين تقدير و اضمارى در ادبيات عرب و ديگرى تصريح به آن در بسيارى از مواضع قرآن كريم ؛ مانند:واذكر اخا عاد اذ انذر قومه بالاحقاف ، (8) و اذكر عبدنا داود، (9)واضرب لهم مثلا اصحاب القريه اذ جائها المرسلون اذ ارسلنا اليهم اثنين . (10) آنگاه سخن بسيار نغز و دلپذيرى دارد و آن اين كه والقرآن جاء كالكلمه الواحده . (11) همچنين كمال الدين الزملكانى گفته است ان القرآن كله كالكلمه الواحده . (12)\nتعبير به اين كه همه قرآن مانند يك كلمه، يعنى يك جمله و همه ابعاض  آن\n1- ابو جعفر طبرى مى گويد: ملائكه جمع ملاك است و مفرد آن در كلام عرب بدون همزه به كار مى رود و گاهى مفرد آن مالك به تقديم همزه بر لام استعمال مى شود؛ مانند: جبذ و جذب و شامل و شمال، از كلمات مقلوبه، ليكن در هنگام جمع، هرگز مالك گفته نمى شود، بلكه همواره ملائك و ملائكه به كار مى رود... (13). مفرد ملائكه در قرآن ملك آمده و عنوان ملاك در حديث ذكر شده، ولى در قرآن ياد نشده است. صرف اين كه در تورات از فرشته به ملاك تعبير شده دليل نقل آن به لغت عرب نيست ؛ زيرا تقارب و تشابه يك كلمه در دو لغت دليل انتقال آن از يكى به ديگر نيست، مگر با دليل معتبر. (14)\n2- طبرى در ادامه سخن مزبور گفته است : اصل ملاك به معناى رسالت و فرستادن است...؛ چون فرشتگان همان فرستگادگان الهى بين خدا و پيامبران يا بندگان خاص ديگرند. از اين رو آنها را ملائكه ناميدند.\nشيخ طوسى (ره ) اين وجه تسميه را نقد مى كند و مى گويد: اين سخن نزد كسى صائب است كه همه فرشتگان را فرستادگان الهى بداند. اما در بين صحابه ما اين گفتار به نحو تفصيل مقبول است، نه اطلاق ؛ زيرا فرشتگان دو گروهند: برخى رسولند و بعضى رسول نيستند؛ زيرا خداوند درباره آنان فرمود: الله يصطفى من الملائكه رسلا (15)؛ چنان كه درباره انسان ها فرمود:ولقد اخترناهم على علم على العالمين (16) همان طور كه همه مردم رسول نيستند، همه فرشتگان نيز فرستاده نيستند وگرنه همه آنها براى رسالت مصطفى بودند، نه برخى از آنان. بنابر اين، ملك اسم مشتق نيست، بلكه علم يا اسم جنس است. (17) امين الاسلام (ره ) نيز همين راه را طى رده است. (18)\nشايد بتوان گفت آنچه از اطلاق جاعل الملاتكه رسلا. (19) بر مى آيد رسالت همه فرشتگان است و آنچه از آيه اصطفاى مزبور استفاده مى شودت صفوت ويژه براى رسالت خاص است ؛ زيرا همه فرستادن ها براى ابلاغ پيام خدا به مردم نيست، بلكه برخى از آنها براى انجام وظيفه ديگر نسبت به موجودهاى جدا از مردم است.\n3- زمخشرى الحاق حرف تاء در ملائكه را براى تانيث جمع مى داند. (20) و فخر رازى نيز همين راه را مى پيمايد. (21) برخى بر آنند كه تانيت فرشته از عقيده ترسايان عرب زبان به لغت عربى سرايت كرده است ؛ زيرا آنان بر اين باور بودند كه فرشتگان دختران خدايند. آنگاه نژاد عرب نيز چنين گمان نارواى وارداتى را پذيرفت و آيه كريمه و يجعلون لله البنات سبحانه (22)، در ازاحه چنين وهم فائل است. (23)\nاندلسى احتمال مبالغه بودن را از برخى نقل مى كند. (24)\nالبته اين احتمال مبتنى بر آن است كه حرف تاء جرو اصلى جمع نباشد وگرنه در صورتى كه حرف تاء جزو اصلى ملائكه، كه جمع نباشد وگرنه در صورتى كه حرف تاء جزو اصلى كلمه ملائكه، كه جمع سماعى ملك است باشد، هرگز معناى جداگانه اى مانند تانيث، تاكيد و مبالغه ندارد.\n4- عنوان ملائكه در قرآن كريم چندين بار مطرح شده، و ظاهرا ابليس  در هيچ يك از آنها داخل نيست. در آيه مورد بحث و آيات پس از آن مطالب متعددى درباره ملائكه ارائه شده كه اندراج ابليس در يك مطلب آن مسلم است، اما درباره مطالب ديگر معلوم نيست. مطالب مزبور عبارت است از:\nالف : اعلام جعل خليفه به ملائكه. ب : عرض اسماء بر ملائكه. ج : انباى آدم اسماء را به ملائكه. د: امر ملائكه به سجود براى آدم. مورد چهارم يعنى امر به سجود، شامل ابليس مى شود و اندراج او تحت عنوان ملائكه از راه تغليب است، ليكن دليلى بر اندراج ابليس تحت عنوان ملائكه در سه جريان ديگر نيست ؛ زيرا گر چه تغليب ممكن است، ليكن صرف امكان مستلزم وقوع نيست و ارتكاب تغليب در جريان چهارم به استناد اين قرينه است كه قرآن كريم از يك سو ابليس را مامور به سجود مى داند و از سوى ديگر، فرمان جداگانه راجع به سجود ابليس صادر نشده، و از سوى سوم استثناى ابليس از امتثال ملائكه نسبت به دستور سجود شاهد وحدت امر واندراج ابليس در همين امر و دستور واحد است.\nالبته اگر شاهد منفصل معتبر ارائه شود، ارتكاب تغليب در آن سه مورد نيز، لازم خواهد بود.\n5- گاهى عنوان ملك بر ابليس كه از جن است اطلاق مى شود؛ مانندما كان الله سبحانه ليدخل الجنه بشرا بامر اخرج به منها ملكا(25) و گاهى عنوان جن به مناسبت استتار بر ملك اطلاق مى شود؛ مانند:وجعلوا بينه و بين الجنه نسبا ، (26) چون مشركان جاهليت، فرشتگان را دختران خداى سبحان مى پنداشتند و بين ملائكه و خداوند نسبت پدرى و فرزندى قائل بودند، نه بين خداوند و جن. از اين رو مراد از جنه در اين آيه همان فرشتگانند. البته اين گونه از اطلاق ها با قرينه خواهد بود وگرنه نوع ملك از نوع جن جداست.\nجاعل : درباره جعل در جاعل فى الارض خليفه دو قول وجود دارد:\nنخست اين كه به معناى تصيير و گردانيدن است. پس جعل مزبور دو مفعولى است (مفعول اول خليفه و مفعول دوم فى الارض )؛ يعنى من خليفه اى در زمين قرار مى دهم. اين قول مختار زمخشرى، بلكه تنها وجهى است كه وى ذكر كرده است. (27) ديگر اين كه به معناى خلق است ؛ يعنى من در زمين خليفه اى مى آفرينم (پس جعل مزبور يك مفعول دارد و آن خليفه است ).\nاين قول را ابو حيان اندلسى ترجيح داده است. (28) از اين رو كه ماده جعل كه اگر دو مفعولى اتجعل... بدون ذكر خليفه تكرار شده ؛ در حالى كه اگر دو مفعولى مى بود، بايد جمله به اين صورت بيان مى شد:اتجعل فيها خليفه يفسد فيها .\nممكن است گفته شود به قرينه جمله ماقبل خليفه در تقدير است، ويل جواب دادند كه كلام بدون اضمار بهتر از كلام با اضمار است. (29)\nتذكر: لازم است توجه شود كه عنوان جعل ، در موارد متعددى همتاى عنوان خلق استعمال شده است، ليكن در برخى از مواضع به معناى امر لطيف يا مجرد يا معنوى... به كار مى رود؛ مانند:... اذا جعل فيكم انبياء. (30)الحمد لله الذى خلق السموات والارض وجعل الظلمات والنور(31)\nاز اين رو در موردى كه مقصود، آفرينش بدن مادى انسان است چنين آمده : انى خالق بشرا من طين (32) و در آيه محل بحث كه مقصد حيثيت معنوى انسان است فرمود: انى جاعل فى الارض خليفه .\nنكته ديگرى كه تذكر آن در ارتباط با معناى جعل خالى از لطف نيست اين است كه، اگر جعل به معناى تصبير و متحول ساختن و گردانيدن چيزى از حالى به حالى باشد، محتمل است جعل آدم به عنوان خليفه و ارتقاى او به اين درجه، متاخر از خلق او به عنوان بشر از طين باشد:اذ قال ربك اللملائكه انى خالق بشرا من طين (33)؛ يعنى زمانى بود كه آدم تنها بشرى بود، بدون اتصاف به صفت خليفه اللهى و سپس خليفه قرار داده شد؛ ليكن اين احتمال در صورتى است كه جمله به اين صورت باشد: انى جاعل آدم خليفه . اما با توجه به اين كه جمله وارد در آيه انى جاعل فى الارض خليفه است، حداكثر دلالت آن اين است كه زمين ابتدا متصف به مسكن خليفه الله نبود و سپس خليفه در آن قرار داده شد؛ يعنى متصف به مسكن خليفه الله بودن گرديد.\nخليفه : خليفه، فعيله به معناى فاعل است، نه به معناى مفعول، خليفه يعنى جانشين سابق، نه كسى كه ملحوق به ديگرى است و پس از او بر جارى وى مى نشيند. گرچه برخى چنين پندارى را ارائه كردند. (34)\nفرق بين خليفه و امام در اين است كه خليفه ناظر به گذشته و امام ناظر به آينده است. چه سبق و لحوق زمانى باشد يا رتبى ؛ اگر كسى به دنبال ديگرى جاى او را اشغال كند خليفه نام دارد و اگر كسى راهنماى ديگران باشد و ديگران به او اقتدا كنند امام نام دارد. البته ممكن است فردى هم خليفه باشد و هم امام ؛ خلافتش نسبت به كسانى است كه بر او مقدم بودند و امامتش نسبت به افرادى است كه از او متاخرند و انسان كامل چنين است ؛ يعنى هم نسبت به مردم امام است و هم نسبت به موجود سابق بالذات، يعنى خداوند خليفه است ؛ ليكن در تصوير خلافت انسان از خداوند مطلى است كه در لطايف و اشارات خواهد آمد. (35)\nتاء در خليفه براى مبالغه است، نه تانيث ؛ نظير تاء در كلمه بصيره در آيه بل الانسان على نفسه بصيره # ولو القى معاذيره (36) كه براى مبالغه است و معناى آيه اين است كه انسان كاملا خود را مى شناسد، اگر چه ممكن است بهانه هايى براى تبه كارى هاى خود بتراشد. خليفه در آيه محل بحث نيز چنين است ؛ يعنى آن موجود كاملى كه مى تواند در همه جوانب، آثار خدايى را (در مقام فعل ) در جهان محقق كند.\nنسبح : تسبيح كه براى اظهار برترين تعظيم، يعنى توحيد است (و از اين رو براى غير خداوند جايز نيست، چنان كه عبادت، غايت شكر است و براى غير خدا جايز نيست ) از سبح به معناى آمد و شد و سعى و تلاش در حركت است و آيه شريفه ان لك فى النهار سبحا طويلا. (37) نيز بدين معناست كه براى تو در روز، آمد و شد طولانى و تلاش مستمر است و چون بنده موفق مبادرت و سرعت به انجام عبادت دارد (38) به تسبيح موسوم شده است.\nالبته بعضى از لغت شناسان سبح را به معناى خصوص حركت در مسير حق بدون هر گونه ضعف و انحراف دانسته اند، نه مطلق حركت به بيان ديگر دو جهت را در آن ملحوظ مى دانند: يكى حركت در مسير حق و ديگرى دورى از ضعف و انحراف. از اين رو تسبيح خداوند و جمله نسبح... را به اين معنا گرفته اند: ما امر تو را جارى بر حق مى دانيم و هيچ گونه ضعف و كژى و نقصى در آن نمى بينيم . (39)\nنقدس : تقديس نيز از قدس (سطلى كه از آنان براى وضو و تطهير استفاده مى شود) (40) به معناى تطهير است و در تفاوت آن با تسبيح گفته شده : تسبيح منزه ساختن خداوند از شريك و تقديس، تنزيه او را از هر عيبى است ؛ (41) يا به گفته مولى عبد الرازق كاشانى تسبيح اعم مطلق و تقديس اخص مطلق است ؛ زيرا تسبيح عبارت از تنزيه خداوند از شريك و هر گونه عجز و نقص است، در حالى كه تقديس عبارت از خصوص منزه ساختن خداوند از نقايص مادى و طبيعى چون نيازمندى به زمان و مكان و مانند آن است. اولى ناظر به وحدت و دور بودن خداوند از هر نقص و عيب و دومى ناظر به تجرد او از نيازهاى عالم طبيعت و ماده است. (42)\nنيز گفته شده، تسبيح و تقديس، هر دو به معناى تنزى از نقص است و فرقى از اين جهت بين آنها نيست. تنها تفاوت اين است كه تسبيح درباره خصوص  تنزيه ذات خداوند به كار مى رود و شايد به همين لحاظ باشد كه بعضى تسبيح را به تنزيه الله عن السوء على وجه التعظيم معنا كرده اند، (43) ليكن تقديس اعم است. از اين رو انسان مقدس يا سرزمين مقدس گفته مى شود، اما رجل مسبح و يا ارض مسبحه اطلاق نمى گردد. (44)\nاز برخى عبارت ها بر مى آيد كه فرق تسبيح و تقديس اين است كه در تقديس، نظر به آن جهت وجودى است كه پس از تنزيه و ازاله از عيب و نقص حاصل مى شود؛ يعنى حصول قداست و پاكى پس ازاله نقص و عيب ملحوظ است، در حالى كه در تسبيح چنين چيزى ملحوظ نيست، بلكه، چنان كه گذشت، دو جهت حركت در مسير حق و دورى از عيب و نقص، مورد نظر است.\nتذكر: ممكن است از تقابلى كه فرشتگان بين افساد و خونريزى آدميان، و تسبيح و تقديس خودشان به وجود آورند به دست آيد كه افساد و خونريزى، نهايت شر است و تسبيح و تقديس نيز قله خير و اوج كمال و خوبى است ؛ چنان كه از بيان نورانى امام سجاد عليه السلام بر مى آيد كه حقيقت انسان، حيوان ناطق حامد است. (45)\nممكن است اين آيه ادامه استدلال آيه سابق :هو الذى خلق لكم ما فى الارض جميعا...باشد كه آن نيز ادامه استدلال آيه اسبق : كيف تكفرون بالله و كنتم امواتا فاحياكم... به حساب مى آيد. پس گويد معناى مجموع آيات (28 تا 30) اين است : چگونه به خداوند كفر مى ورزيد، در حالى كه مردگانى بوديد كه او شما را زنده كرد... و همه آنچه در زمين است براى شما آفريد... و شما را، در صورت حفظ شرايط شايستگى، خليفه خود در زمين قرار داد و اين همه به شما كرامت بخشيد.\nپس از آن كه خداوند در دو آيه قبل به نعمت هاى ويژه انسان اشاره كرد و همه نظام كيهانى را براى انسان و هدف از آفرينش آسمان و زمين را بهره مندى انسان دانست مى توان گفت آسمان ها و زمين با همه شوون آنها، براى انسان آفريده شده است. پس زمينه اين پرسش فراهم مى شود كه انسان كيست كه اين مجموعه عظيم براى او آفريده شده است ؟!\nبه بيان ديگر، اين آيه به منزله تعليلى براى غايت بودن انسان براى مواهب و نعمت هاى زمين و تسويه آسمان به سبع سموات است كه در آيه سابق بيان شد و گوياى اين نكته است كه اگر ما همه آنچه را در زمين است براى انسان آفريديم و آسمان هاى هفت گانه را براى و آراستيم بر اثر مقام خليفه اللهى انسان واجد شرايط است.\nنيز ممكن است گفته شود، در پى شمارش نعمت هايى كه خداوند بر انسان ارزانى داشت، اين آيه مقدمه اى است براى بيان نعمت معرفت و اين كه انسان بر اثر برخوردارى از موهبت علم ويژه، مسجود فرشتگان قرار گرفت و بر اثر داشتن چنين فضيلتى، همه فرشتگان براى او خضوع كردند. خداى سبحان، همه نظام ملكى و ملكوتى را براى انسان كامل و او را براى نيل به منصب خلافت آفريد.\nاين احتمال نيز وجود دارد كه در پى تبيين افساد فاسقان و اظهار شگفتى از كفر منكران، در اين آيه اولا، به منكران مى فهماند كه از پذيرش براهين رسول گرامى صلى الله عليه و آله و سلم و به طور كلى از آموختن علم ابايى نداشته باشيد؛ زيرا وقتى فرشتگان نيازمند به علم باشند انسانى كه اكتساب علوم جبلى اوست به طريق اولى نيازمند به آن است. ثانيا، به پيامبر تسلى مى دهد كه از اعتراض منكران نرنجد و از افساد برخى در زمين و جحود آنها در برابر حق پس از آگاهى يافتن تعجب نكند؛ زيرا وقتى فرشتگان بر اثر ناآگاهى از كنه مطلب، آن گونه برخورد كردند، انسان جهول ظلوم به طريق اولى. افساد و جحود نيز اختصاص به امت وى، يا به نسل حاضر ندارد، بلكه عزيزى و طبيعى بشر و هر موجود صاحب فكر و اختيار است.\nبه هر تقدير، اين آيه كه مباحث آن به دو بخش اعلام خلافت انسان از جانب خداى سبحان و سوال و جوابى درباره خلافت تقسيم مى شود، سرآغاز آيات ده گانه اى است كه جايگاه انسان را در نظام احسن تعيين مى كند و دلالت دارد كه انسان از استعداد خاصى در زمينه معرفت حقايق برخوردار است و با شكوفا شدن آن مى تواند از فرشتگان برتر شود و مظهر صفات جلال و جمال و همه اسماى حسناى حق گردد و از اين طريق قدرت تسخير او بر همه آنچه در زمين و آسمان هاست :وسخر لكم ما فى السموات و ما فى الارض (46) ظهور يابد. نيز، موقعيت فرشتگان را در ارتباط با انسان روشن مى سازد و با طرح استفهام آنان و پاسخ خداوند به آن و همچنين با مطرح ساختن فرمان سجده آنان در برابر آدم، عدم استعدادشان را براى مقام خلافت خاص الهى نشان مى دهد و از جايگاه ابليس و دشمنى او با آدم و ذريه او و در مجموع، استكبار شيطان در برابر خدا، پرده بر مى دارد و در نهايت به آسيب پذيرى انسان بر اثر وسوسه هاى ابليس و هبوط و تنزلش از مقام شامخى كه داشت مى پردازد و در ضمن به امكان توبه و تدارك آسيب ها و بازگشت به مقام قرب پيشين، اشاره مى كند.\nمراد از الملائكه\nدر اين كه مراد از الملائكه همه فرشتگان است يا تنها گروهى از آنها، دو قول وجود دارد: شيخ طوسى (ره ) از ابن عباس نقل مى كند كه فرشتگانى كه مخاطب خداوند قرار گرفتند و از خدا سوال كردند، تنها ملائكه اى بودند كه پس از جن ساكن زمين شدند. (47)\nمويد اين احتمال اولا، روايت تفسير امام حسن عسكرى (سلام الله عليه ) است كه فيض كاشانى (ره ) آن را نقل كرده است. (48)\nثانيا، تعبير ديگرى از همان تفسير است :انى جاعل فى الارض خليفه بدلا منكم و رافعكم منها فاشتد ذلك عليهم لان العباده عند رجوعهم الى السماء تكون اثقل عليهم (49)؛ چون تعبير به رجوعهم الى السماء نشان مى دهد كه فرشتگان مخاطب سابقا در آسمان بودند و هنگام خطاب در زمين ساكن بودند و مقرر شد كه دوباره به آسمان باز گردند و چنين نزول صعودى بعيد است شامل همه فرشتگان شود؛ زيرا برخى از آنان حاملان عرش و نيز مدبرات امور در همه عالمند، نه خصوص زمين.\nاحتمال ديگر اين است كه مراد از ملائك به دليل عموم لفظ الملائكه و عدم وجود مخصص، همه فرشتگان باشند؛ چنان كه برخى مفسران چون كاشانى (ره ) آن را اختيار كرده اند. (50) اين احتمال مبتنى بر آن است كه جمع محلى به الف و لام دلالت بر عموم داشته باشد. در حالى كه برخى محققان منكر دلالت آن بر عموم بالوضع هستند؛ زيرا نه لام براى عموم وضع شده و نه مدخول لام و نه مجموع لام و مدخول آن (51) و مى گويند عموم آن را بايد از راه مقدمات حكمت يا قرينه ديگرى به دست آورد (52) و روشن است كه مقدمات حكمت در محل بحث چنين اقتضايى ندارد و وجود قرينه ديگر بر عموم، نياز به اثبات دارد، بلكه ممكن است قرينه بر خلاف آن باشد؛ زيرا در ميان فرشتگان گروهى هستند كه فانى و مستغرق در خدا و دائما در حالى تسبيح و پيوسته ساجد يا راكعنه و اساسا خود را نمى بينند، تا در مقام قياس خود با آدم برآيند.\nدر هر حال، گرچه عنوان ملائكه به صورت جمع و با الف ولام ذكر شده، ليكن افاده عموم آن مورد تامل است ؛ زيرا آنچه از اعلام الهى بر مى آيد و نيز آنچه از استفهام ملائكه استظهار مى شود و آنچه از عرضه اسماء بر آنان به دست مى آيد با آنچه از آيه سجود ملائكه استظهار مى شود يسكان نيست ؛ چون ظاهر آيه سجود ملائكه از آن جا كه دو تاكيد كلهم و اجمعون را به همراه دارد، استغراق و تعميم است، ولى موارد ديگر فاقد اين دو تاكيد است.\nاين مطلب بايد اجمالا ملحوظ باشد تا تفصيل آن در محل مناسب خود ارائه گردد.\n1- فخر رازى بحث گسترده اى درباره فرشته شناسى و اقسام و انواع آن ارائه كرده، مى گويد:\nبدان بعد از كلام خدا و كلام رسول خدا سخنى در وصف فرشتگان اعلى و اجل از كلام امير المومنين على عليه السلام نيست.\nسپس سخنان آن حضرت را كه در خطبه اول نهج البلاغه درباره معرفى ملائكه نقل شده بازگو كرده است. (53)\n2- بحث درباره عصمت فرشتگان مقدار فراوانى از تفسير امام رازى و پيروان و متاسيان به او را به خود اختصاص داده، ليكن ورود در آن مايه خروج از محور اصلى آيه محل بحث است.\nويژگى هاى جعل خليفه\nحرف تاكيد ان در جمله انى جاعل فى الارض خليفه دلالت بر جدى بودن تصميم جعل خليفه دارد (54)؛ چنان كه اسميه بودن اين جمله و صفت مشبهه بودن جاعل دليل بر استمرار وجود خليفه الله است. بر خلاف موردى كه به صورت جمله فعليه و در قالب فعل ماضى بيايد؛ مانند:يا داود انا جعلناك خليفه فى الارض... ، (55) كه در اين صورت (خلافت داود عليه السلام جعل شخصى است، نه نوعى ؛ چنان كه تصريح به شخص معين (داود) نيز توهم هرگونه خلافت نوعى را ازاحه و باطل مى كند، مگر آن كه ذكر شخص مين (داود) از قبيل تمثيل باشد، نه تعيين.\nنيز گفته شده، آوردن جمله اسميه آن هم با تاكيد ان براى قطعى نشان دادن مساله خلافت به فرشتگان است، تا به وسيله اين ابلاغ بليغ و رسا، آنان دچار عصيان و طغيان و اعتراض نشوند و چيزى كه شايسته عبوديت آنها نسبت به ربوبيت الهى نيست از آنان صادر نشود و چنين هم شد؛ زيرا آنان فرصت به دست آمده براى مناجات و گفتگوى با رب ودو و عالم به همه خيرات و شرور و خالق همه اشيا را غنيمت شمرده، به جاى اشكال و اعتراض، سوال كردند و به صورت استفهام و از طريق اشاره به آنچه مبغوض ذات اقدس خداوند است (فساد و سفك دماء) و آنچه محبوب اوست (تسبيح و حمد و تقديس ) نهايت خير خواهى و عشق خود را نسبت به حضرت نشان دادند.\nآوردن ضمير متكلم مفرد در كلمه انى به جاى متكلم مع الغير: انا نيز از اين روست كه در مواردى خداى سبحان، فعل را به صورت جمع مى آورد كه وسايطى در كار باشد؛ مانند: انا انزلناه فى ليله القدر(56)، و ارسلنا الرياح لواقح (57) انا جعلنا الشياطين... (58) و انا ارسلنا الشياطين... (59) و نظير آنچه در مساله خلافت حضرت داود آمده است : انا جعلناك خليفه.... (60)\nدر اين گونه موارد خداوند، فعل را با توجه به وجود وسايط، به صورت جمع مى آورد (افزون بر نكته تفخيم و تعظيمى كه در برخى موارد ملحوظ است. اما در مسئله خلافت انسان كامل كه هيچ واسطه اى از فرشتگان در كار نيست (به ويژه بنابر اين كه همه فرشتگان مخاطب اين خطاب باشند) جمع آوردن ضمير متكلم وجهى ندارد، (61) ليكن چنين نتكه اى هم در اين مقام وجود ندارد؛ زيرا محل بحث از قبيل بيان مسائل توحيدى از جانب است كه تعدد و كثرتى در آن تصور ندارد؛ مانند: اننى انا الله ، (62) يا لا اله الا انا. (63)\nشايان ذكر است كه، عدم وساطت فرشتگان، مربوط به حقيقت و جان خليفه الله است كه اساس در مساله خلافت است و اين مرحله از وجود خليفه است كه معلم فرشتگان است و ادراك آن مقدور آنان نيست. از اين رو نمى توانند در آن، واسطه فيض شوند وگرنه شكى نيست كه فرشتگان در مراحل نازله خليفه الله، يعنى جسم و بدن او، وساطت دارند.\nتذكر: اگر برخى از فرشتگان مهيم و متحير بر اثر استغراق در شهود الهى و بقاى در فنا و استمرار محو بدون صحو، مشمول خطاب و محاوره نباشند، وساطتى نيز در جعل خليه ندارند؛ زيرا فرشته محكوم به محو محض، همان طور كه در حوار اعلام و در امر به سجود و در تعلم از انباء و اخبار اسماء حضور ندارد، در جعل خليفه نيز واسط نخواهد بود.\nتذكر: در مبحث لطايف و اشارات به تفصيل خواهد آمد كه مراد از فى الارض اين نيست كه انسان كامل، خليفه خدا در خصوص زمين است، بلكه او خليه الله در همه عوالم (غيبى و شهودى ) است (64) و تعبير به فى الارض اشاره به اين دارد كه مبدا انسان در قوس صعود، ماده ارضى و نيز جايگاه بدن عنصرى او، زمين است و حركت وى از ماده و زمين آغاز مى شود.\nبه بيانى ديگر، قيد فى الارض قيد جعل است، نه مجعول ؛ يعنى خلافت كه مجعول است مطلق است و جعل آن مقيد. از اين رو كلمه فى الارض بر خليفه مقدم شده است ؛ برخلافت مورد خلافت داوود عليه السلام كه مى فرمايد:يا داود انا جعلناك خليفه فى الارض كه قيد فى الارض متعلق به خليفه، و جارو مجرور ظرف خلافت است. از اين رو مطابق اين آيه، داوود خليفه در زمين است، نه همه عالم.\nخليه كيست و خلافت چيست ؟\nدر تعيين مصداق خليفه احتمال هاى متعددى مطرح است كه مورد بررسى قرار مى گيرد:\n1- اختصاص آن به شخص حقيقى آدم عليه السلام ؛ چنان كه زمخشرى (65) و طبرسى رحمة الله عليه (66) گفته اند.\n2- تعميم آن به انسان هاى كامل.\n3- تعميم آن به همه مومنان وارسته و پرهيز كار.\n4- تعميم آن به همه انسان ها اعم از مومن و كافر؛ چنان كه ظاهر كلام الكاشف (67) و المنار (68) اين است كه مطلق انسان ها به طور بالفعل به اين تاج كرامت مكرم شده اند؛ گرچه در برابر نعمت خلافت همانند بسيارى از نعمت ها و فضيلت هاى ديگرى كه خداوند به آنان ارزانى داشته ناسپاسى كنند و ظلوم و جهول شوند.\n5- تعميم آن به همه انسان ها اعم از مومن و كافر، ليكن نه به گونه اى كه در احتمال چهارم گذشت (جعل خلافت بالفعل براى همه انسان ها)، بلكه در اين وجه، كه مختار ماست، آنچه جعل شده حقيقت جامع خلافت براى حقيقت انسان است و چون هم خلافت الهى مقول به تشكيك و داراى مراتب گونه گون است و هم كمال هاى انسانى درجات مختلفى دارد هر مرتبه از خلافت براى مرتبه ويژه اى از مراتب هستى آدمى جعل شده است.\nتوضيح اين كه، منشا خلافت انسان، نهادينه شدن علم به اسماء در نهاد اوست و بى ترديد علم به اسماى حسناى الهى حقيقتى داراى مراتب است ؛ به هر ميزان آدمى به صراط مستقيم اعتقاد، اخلاق و عمل هدايت يابد، اسماى الهى در هستى او از قوه به فعليت رسيده، به تبع آن، خلافت الهى نيز ظهور مى كند.\nبنابر اين، كسانى كه در حد استعداد انسانيت هستند، تنها از استعداد خلافت بهره مندند (گرچه مراتب قرب و بعد قوه نيز مختلف است ) و كسانى كه در كمال هاى انسانى و الهى ضعيف يا متوسطند، چون علم به اسماى الهى در آنان ضعيف يا متوسط است ظهور خلافت الهى نيز در آنان ضعيف يا متوسط است و انسان هاى كامل كه از مرتبه برين علم به اسماى الهى بهره مندند، از برترين مرتبه خلافت الهى نيز برخوردارند.\nبررسى احتمال هاى پنج گانه\nيكم : احتمال يكم پذيرفته نيست ؛ يعنى مراد از خليفه شخص حقيقى آدم عليه السلام نيست، بلكه مراد شخصيت حقوقى آدم و مقام انسانيت است. به بيان ديگر، عصاره انسانيت و مقام شامخ انسانيت در قصه خلافت به صورت آدم جلوه كرد و آدم الگوى انسانيت شد؛ چنان كه آنچه فرشتگان در برابر او خاضع شدند شخص آدم نبود، بلكه آدم همانند كعبه، به منزله قبله قرار گرفت و شخصيت و انسانيت او كه شخصيت و انسانيت همه انسان هاست مسجودله واقع شد كه تحقيق آن به تفصيل در آيات بعد خواهد آمد.\nبر اين مدعا (كه اجمالا شخص آدم، مقصود نيست ) شواهدى دلالت دارد:\nالف : گزارش تصميم بر جعل خليفه به صورت جمله اسميه :انى جاعل فى الارض خليفه ارائه شده و مفيد استمرار است.\nب : زمان زمين و قدرت بر تسخير و كشف منافع و امكانات آن و استفاده از بركات و آثارش به نوع انسان واگذار شده است، نه انسانى خاص. اين نشان مى دهد كه خليفه خدا در زمين، يعنى جانشينى كه بتواند به عنوان آيت و مظهر ويژه و ماذون از طرف او تصرف كند و امكانات بالقوه زمين را به فعليت برساند نوع انسان است، نه انسان خاص.\nج : آگاهى از اسماء به آدم عليه السلام اختصاص ندارد، بلكه در او و همه فرزندانش به صورت بالقوه به وديعت گذاشته شده است، به طورى كه هر انسانى اگر توانست با سير در مسير حق، آن را به فعليت برساند و آثارش را ظاهر سازد و سهمى از علم اسماى الهى بهره او شود به همان اندازه از خلافت الهى بهره مند مى شود.\nد: ظهور پرسش استفهامى فرشتگان :اتجعل فيها من يفسد فيها و يسفك الدماء و نحن نسبح... ؛ چون ظاهر اين تركيب خصوصا به قرينه تقابل بين من يفسد... و نحن نسبح... افساد يك نوع در مقابل اصلاح نوع ديگر از موجودات، يعنى فرشتگان است، نه افساد فردى از افراد يك نوع و لازمه اش است كه خلافت مجعول نيز براى همان نوع باشد، گرچه فى الجمله، نه بالجمله.\nه : آيه ولقد خلقناكم ثم صورناكم ثم قلنا للملائكه اسجدوا لادم (69)؛\nزيرا نشان مى دهد آدم نه به عنوان شخص بلكه به عنوان الگوى نوع انسان و عصاره بشريت، مسجود فرشتگان واقع شد؛ چن خطاب در اين آيه متوجه نوع انسان است (70) و از اين كه آدم بر اثر مقام خلافت مسجود فرشتگان قرار گرفت بر مى آيد كه مقام خلافت نيز اختصاص به آدم ندارد.\nبه همين لحاظ دشمنى شيطان نيز اختصاص به آدم ندارد. به همين لحاظ دشمنى شيطان نيز اختصاص به آدم ندارد و در عين حال كه در سوره طه تعبير شده است : ان هذا عدو لك ولزوجك ، (71) در سوره اعراف آمده است :يا بنى ادم لا يفتنكم الشيطان (72).\nعلامه طباطبايى (قدس سره ) شاهد ديگرى نيز ذكر كرده اند و آن آياتى است كه سخن از خلافت دارد و آن را به همه انسان ها استناد مى دهد؛ مانند:\nاذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح (73)،ثم جعلناكم خلائف فى الارض (74) و يجعلكم خلفاء الارض ، (75) ولى از ملاحظه سياق اين آيات بر مى آيد كه مقصود در اين آيات، خلافت امتهاى كنونى از امتهاى پيشين است، نه خلافت نوع انسان از خداوند يا از جن يا انواع ديگر غير از انسان.\nالبته اين معنا ممكن است از خطاب به داوود پيامبر:يا داود انا جعلناك خليفه فى الارض (76) به دست آيد، به توهم اين كه مراد از خلافت در اين آيه، نظير خلافت آدم است و لازمه اش اين است كه خلافت، به آدم عليه السلام اختصاص نداشته باشد، ليكن پاسخ اين است كه اولا، خلافت حضرت داوود با جعل مستقلى تحقق يافته است ؛ در حالى كه شهادت اين آيه براى آيه محل بحث مبتنى بر اين است كه خلافت حضرت داود عليه السلام از همان جعل اولى، يعنى انى جاعل فى الارض خليفه نشات گرفته باشد.\nثانيا، اصل اين كه مراد از خلافت داوود، چيزى شبيه همان خلافت حضرت آدم باشد ثابت نيست ؛ چون احتمال دارد خلافت آن حضرت نيز همان خلافتى باشد كه در آيات سه گانه مزبور آمده ؛ يعنى مراد، خلافت داوود از حكمرانان و زمامداران گذشته و خليفه به معناى حاكم و زمامدار باشد، كه طبعا حوزه چنين خلافتى خصوص زمين است، نه همه عالم و ظاهرا به همين لحاظ ظرف فى الارض در آيه مربوط به خلافت داوود، قيد خلافت قرار گرفته و تعبير به خليفه فى الارض شده است، بر خلافت آيه محل بحث كه ظرف فى الارض قيد جعل واقع شده و به صورت انى جاعل فى الارض خليفه بر خليفه مقدم شده است.\nاگر مقصود، خلافت حضرت داوود از خدا نيز باشد خصوص خلافت از حاكميت تشريعى خداوند مراد است، نه خلافت تام و مطلق كه مقصود در آيه محل بحث است ؛ يعنى داود عليه السلام در قضا و داورى به حق خليفه الله است، كه باز هم خلافتى است در حوزه زمين. البته، چنان كه گذشت و خواهد آمد خلافت از خداوند، مراتب و درجاتى دارد. (77)\n1- لازم است توجه شود، چون آيه محل بحث مفيد استمرار است، اگر با جمله اى جداگانه، خلافت يكى از انسان هاى كامل بازگو شود، مى تواند نشانه تداوم همان استخلاف مستمر و جعل مستدام باشد.\n2- بيان بعضى از شوون خلافت تام درباره حضرت داوود عليه السلام نشان محروميت وى از ساير شوون خلافت الهى نيست ؛ زيرا آن حضرت چونان انسان هاى كامل ديگر به اندازه سهمى كه از علم اسماى الهى داشته خليفه الله بود و اثبات برخى از شوون خلافت مستلزم نفى شوون ديگر نيست.\nدوم : احتمال دوم مويد به بعضى از رواياتى است كه در ذيل آيه محل بحث وارد شده است ؛ مانند روايتى كه مى گويد: پس از اين كه آدم فرشتگان را از اسماى حجج خداوند با خبر ساخت آنها دانستند كه مسميات اين اسماء، از فرشتگان به مقام خلافت شايسته ترند:فعلوا انهم احق بان يكونوا خلفاء الله فى ارضه وحججه فى بريته...(78) و نظير همين روايت است روايت امير المومنين عليه السلام :انى اريد ان اخلق خلقا بيدى. اجعل ذريته انبياء مرسلين وعبادا صالحين وائمه مهتدين ؛ اجعلهم خلفائى على خلقى فى ارضى... . (79)\nاين روايت به ضميمه روايت ديگرى كه در ذيل همين آيه وارد شده و در آن از آدم نيز به اولين خليفه الله تعبير شده : فكان آدم اول خليفه الله (80) نتيجه مى دهد كه مجعول در آيه خلافت، آدم و هر انسان كامل ديگرى است.\nتذكر: بر اساس اين احتمال گرچه خلافت الهى مقول به تشكيك است، ليكن حد نصاب در خليفه الله شدن، انسان كامل است و هر كس به اين حد نصاب رسيده باشد خليفه الله است و اين مقام اختصاص به اكمل انسان ها، يعنى خاتم انبيا صلى الله عليه و آله و سلم ندارد و به بيان ديگر، تفاوت هاى موجود در ميان انسان هاى كامل، تاثيرى در اصل خلافت الهى ندارد، بلكه فقط آثار ديگرى بر اين حد نصاب رسيده باشد خليفه الله است و اين مقام اختصاص به اكمل انسان ها، يعنى خاتم انبيا صلى الله عليه و آله نددارد و به بيان ديگر، تفاوت هاى موجود در ميان انسان هاى كامل، تاثيرى در اصل خلافت الهى ندارد، بلكه فقط آثار ديگرى بر اين تفاوت مترتب مى شود؛ مانند اين كه درباره رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آمده است : در قيامت از هر امتى شاهدى حاضر مى كنيم تا همه اعمال و عقايد آن امت را زير پوشش شهادت خود داشته باشد و به آنها گواهى بدهد و تو را شاهد همه امم و انبيا قرار مى دهيم :فكيف اذا جئنا من كل امه بشهيد وجئنا بك على هولاء شهيدا . (81) از اين رو خود آن حضرت فرمودند:آدم و من دونه تحت لوائى يوم القيامه (82). و اين مقام، ويژه انسان اكمل، يعنى صادر نخست و تجلى اول است.\nپاسخ احتمال دوم اين است كه، اين گونه روايات مفيد حصر نيست و دلالتى بر نفى خلافت براى انسان هاى مومن و پرهيز كار، گرچه در حد متوسط يا ضعيف و بر نفى مرتبه بالقوه آن براى انسان هاى غير مومن ندارد.\nسوم : ممكن است گفته شود احتمال سوم مقتضاى سنخيت ميان خليفه و مستخلف عنه است، زيرا در صورتى كه مستخلف عنه، خداوند سبحان باشد (چنان كه تبيين خواهد شد) انسان هاى معاند، ملحد، كافر و فاسق هيچ سنخيتى در صفات كمالى با خداوند ندارند و با توجه به اين كه سنخيت ميان خليفه و مستخلف عنه، درجاتى دارد، و در نتيجه حقيقت خلافت نيز داراى مراتب گونه گون است، اين وجود متعين مى شود؛ يعنى همه انسان هايى كه از صلاح و تقوا برخوردارند خليفه خدايند و در نهايت، كامل ترين خليفه كسى است كه به عنوان صادر اول يا ظاهر اول، تجلى مى يابد و انسان هاى ديگر، داراى مراحل متوسط يا نازل خلافت الهى خواهند بود.\nپاسخ احتمال سوم اين است كه لازم توجيه مزبور نيز تنها اثبات خلافت فعلى براى همه انسان هاى مومن است و اقتضاى نفى خلافت، گرچه در حد قوه براى ساير انسان ها، ندارد.\nچهارم : احتمال چهارم كه مختار الكاشف و المنار است، اولا، ممكن است از برخى روايات به دست آيد، نظير آنچه درباره داستان نماز بر حضرت آدم عليه السلام از قول جبرئيل نقل شده :انا لانتقدم على الادميين منذ امرنا بالسجود لادم ؛ از وقتى ما فرشتگان مامور به سجده بر آدم شديم بر انسان ها در نماز تقدم پيدا نمى كنيم و امام آنان نمى شويم (83) و در تعبيرى ديگر آمده : فليس لنا ان نوم احدا من ولده ؛ ما فرشتگان نمى توانيم امام احدى از فرزندان آدم شويم (84) و در سوره اعراف نيز، چنان كه گذشت، همه انسان ها را مخاطب قرار داده، مى فرمايد:ولقد خلقناكم ثم صورناكم ثم قلنا للملائكه اسجدوا لادم (85) كه دلالت دارد آدم به عنوان الگوى نوع انسان، مسجود فرشتگان واقع شد.\nثانيا، در توجيه آن مى توان گفت : عناد و كفر و فسق انسان معاند و كافر و فاسق، ملازمه اى با عدم سنخيت بين نوع انسان و خداوند ندارد؛ زيرا حتى انسان كافريا معاند يا فاسق نيز از علم و عقل و امكانات بالقوه يا بالفعل برخوردار است كه در هيچ موجود ديگرى حتى فرشتگان مشاهده نمى شود؛\nيعنى در چنين انسانى نيز، عالم اكبر منطوى است : وفيك انطوى العلم الاكبر؛ (86) ابتكار و خلافيت او مظهر خالقيت خداوند و آزادى و اختيار و حاكميت او مظهر اختيار و حاكميت على الاطلاق خداوند است.\nتنها تفاوت انسان مومن با كافر در اين است كه مومن از چنين مقام و قدرتى سوء استفاده نمى كند، بلكه آن را در راه خير و صلاح و منويات و خواسته هاى مستخلف عنه خويش به كار مى گيرد.\nاما كافر ناسپاسى كرده، در برابر اين امانت بزرگى كه بر دوش او نهاده شده (امانتى كه ساير موجودات حتى فرشتگان توان حمل آن را ندارند؛ گرچه در آينده معلوم خواهد شد كه تطبيق آيه عرض امانت، بر خلافت آسان نيست ) جهالت و ظالم روا داشته، در مسير فساد و خونريزى، از آن سوء استفاده كرده است ؛ همانند بسيارى از جانشينانى كه از امكانات و موقعيت به دست آمده سوء استفاده مى كنند و شكر مقام را به جا نياورده، بلكه براى ارضاى تمايلات نفسانى خويش از آن بهره باطل مى گيرند و روشن است كه كفران نعمت با عدم وجود آن نعمت مساوى يا ملازم نيست.\nمويد اين مطلب آن است كه، پس از اعلام جعل خليفه از جانب خداوند، آنچه را فرشتگان در جواب خداوند به عنوان عدم شايستگى انسان براى خلافت بيان داشتند دو صفتى است كه نوع انسان باز مى گردد، چنان كه آنچه را معيا شايستگى خود دانستند دو صفتى است كه به نوع فرشته باز مى گردد و اين نشان مى دهد كه آنچه آنان از انى جاعل فى الارض  خليفه فهميدند خلافت نوع انسان بود. از اين رو گويا در سوال خود گفتند: اين نوع بر اثر دارا بودن تركيب وجودى خاص كه به فساد و خونريزى منتهى مى شود شايستگى خلافت تو را ندارد، بلكه خليفه تو بايد نوع فرشته باشد، كه نه تنها از فساد و خونريزى به دور است، بلكه پيوسته تو را تسبيح و تقديس مى كند.\nخداوند نيز در پاسخ آنها، اين برداشت را نفر نكرد و به آنها نفرمود شما بد فهميده ايد و خليفه مجعول من مفسد و خونريز از نوع انسان نيست، بلكه تنها بعضى از انسان ها هستند. خداى سبحان ابتدا فرمود: من درباره اين خليفه چيزى مى دانم كه شما نمى دانيد و سپس آگاهى او به همه اسماء را مطرح ساخت. گويا مى خواهد بفرمايد: معيار خلافت انسان جامعيت او و مظهريت وى، گرچه در حد بالقوه، نسبت به همه اسماء است. پس  جامعيت انسان سبب خلافت او شده و آنچه معيار خلافت است برخوردارى از همين امكانات بالقوه اى است كه درجات فعليت آن به عدد انسان ها و به رقم شرايط و اوصاف آنان متفاوت است.\nهر انسانى بر اثر اين كه استعداد او در حد معينى به فعليت مى رسد، از درجه خاصى از خلافت برخوردار و جانشين خدا در روى زمين مى شود؛ جانشين كه چون آيت و مظهر خداوند مى تواند خلق و ابتكار داشته باشد و در موجودات عالم تصرف كند و استعدادها و امكانات بالقوه زمين و غير زمين را به فعليت برساند.\nحاصل اين كه، اين مقام، امانتى است كه بر دوش هر انسانى گذاشته شده است، گرچه بعضى از آنها به جاى آن كه از اين امانت، در راه اراده صاحب امانت، بهره گيرند ظلم و جهالت پيشه كردند و ظلوم و جهول شدند و آن را در مسير خواست هاى شيطان به كار گرفتند و دشمن را بر سر سفره دوست نشاندند.\nدر مقابل، عده اى ديگر حق اين منصب را ادا كردند و بعضى از اين عده (انسان هاى كامل ) همه شوون خلافت را رعايت كردند و به همه وضايفى كه مستخلف عنه براى آنان معين كرده، لباس عمل پوشاندند.\nاين احتمال نيز وجود دارد كه منشا پندار اختصاص مقام خلافت به انسان هاى كامل، خلط نظام تكوين و تشريع باشد؛ زيرا در نظام تشريع شرايط فراوانى در استخلاف مطرح است كه لزوم وثاقت و امانت و طهارت خليفه برخى از آنهاست، ولى آنچه در نظام تكوين راجع به استخلاف مطرح است قدرت بر ابتكار، و صلاحيت مظهريت اسماى حسناست، نه بيش از آن. البته افساد، سفك خون، تخريب و اهلاك حرث و نسل منافى مقام خلافت است، ليكن اين به معناى ناسپاسى و قدرنشناسى انسان نسبت به مقام عظيمى است كه براى او جعل شده، نه به معناى عدم جعل اين مقام براى نوع انسان.\nصاحب المنار مى گويد: چنان كه سنت خداوند در عالم تشريع و در محدوده افراد انسان، بر اين جارى شده كه به وسيله يك فرد از برگزيدگان بشر، احكام تشريعى خود را اعلام كند و در ميان آنان به اجرا در آورد و او در واقع خليفه و جانشين خدا در ميان بشر است، سنت او در احكام تكوينى و در گسترده مجموع عالم نيز بر اين قرار گرفته كه قوانين و سنت هاى تكوينى عالم را به وسيله يك نوع از انواع مخلوق هايش آشكار كند و آن نوع انسان است. از اين رو، نوع انسان را برگزيد و به او امتيازها و كرامت هايى عطا كرد و عصاره آن امتيازها همان جامعيت او نسبت به ساير مخلوق هاست ؛ چون ساير مخلوق ها حتى فرشتگان، از هستى محدودى برخوردارند و تنها مظهر اسم معينى از اسماى الهى هستند و شايد آنچه در روايات آمده كه گروهى از فرشتگان قيامت فقط راكع و گروه ديگر فقط ساجدند، اشاره به همين محدود بودند مظريت آنان باشد.\nاين انسان است كه با آن كه ضعيف و جاهل آفريده شده : و خلق الانسان ضعيفا، (87)والله اخرجكم من بطون امهاتكم لاتعلمون شيئا(88) حقيقتا مايه عبرت هر معتبر و شگفتى هر متعجب است ؛ زيرا او با همه ضعف آغازينش پس از شكوفايى استعدادش به دست انبيا، در امور عظيم و مهم تصرف مى كند و با همه جهل ابتدايى خود، عالم به همه اسماء مى شود.\nهر حيوانى از طريق الهام يا غريزه، به نفع و ضرر خود عالم است و قواى او در اندك زمانى كامل مى شود و به فعاليت مى افتد؛ اما انسان با آن كه در حال تولد، از الهام، جز گريه براى رفع نياز نصيبى ندارد و رشد احساس و شعور او نيز به كندى صورت مى پذيرد، پس از حصول رشد و كمال، به او نيروى عقل داده مى شود و با آن بر كائنات سلطه پيدا مى كند و هر گونه كه اين قوه فرمان دهد در كائنات تصرف كرده، آن را تحت سيطره خود در مى آورد، تا آن جا كه همه آنچه ساير حيوانات از راه غريزه به آن مى رسند (همانند عواملى كه آنان را از سرما و گرما حفظ مى كند و اعضايى كه با آن به غذا دست مى يابند و آنچه كه با آن از خود دفاع مى كنند و بر دشمن خود غلبه مى يابند و...) او از راه نيروى عقل، كه همچنان سر و حقيقت آن براى انسان مجهول است، به آن دست مى يازد و آن قدر پيش مى رود كه اين اختراعات شگفت آور عصر كنونى را از خود بروز مى دهد و اختراعات غير قابل احصاى ديگرى را نيز در آينده، ارائه مى كند.\nهر تقدير، انسان با برخورداى از اين قوه، هم از استعداد غير محدود برخوردار شده و هم با خواسته ها و گرايش نامحدود و علم و عمل بى حد و حصر، مجهز گرديده است و نتيجه آن شده كه مجموعه نوع انسانى با همه ضعفى كه در هر يك از افراد آن وجود دارد، توانسته به اذن خدا، تصرف هاى نامحدودى در كائنات داشته باشد.\nنكته قابل توجه اين است كه، خداوند در عرض اين امكانات طبيعى و تكوينى كه براى اظهار اسرار آفرينش و تسخير كائنات در اختيار انسان نهاده، احكام و شرايعى را نيز براى اعمال و اخلاق و حقوق او وضع كرده است، تا او را از ستم و فساد دور سازد و به كمال و رشد برساند و در واقع، همان قوه مرموز (عقل ) را شكوفا كند و به قرب الهى برساند:... ويثيروالهم دفائن العقول (89).\nبر اثر اين همه كرامت و فضيلت است كه انسان، خليفه خدا در زمين و شايسته ترين مخلوق براى منصب خلافت الهى شده است ؛ كسى كه آثار و بركات خلافتش، تا كنون آشكار گشته، عجايب صنعش در معدن و نبات و دريا و صحرا و هوا مشهود شده، خلاقيت و ابتكار و اختراع و اكتشاف و تلاش او تا جايى پيش رفته كه توانسته شكل زمين را تغيير دهد؛ زمين سخت را نرم كند، سرزمين بى آب و علف را سر سبز، و خراب را آباد، خشكى هاى آن را به دريا و خليج مبدل كند، از راه تلقيح و پيوند، ازواج جديدى از نبات بيافريند، در انواعى از حيوانات، مطابق خواست خود تصرفاتى كند و آنها را مطابق ميل خودش تربيت و تغذيه و توليد كند؛ به گونه اى كه در خلقت و خلق و صنف آنها دگرگونى هايى به وجود آورد؛ يعنى صغير را كبير و كبير را صغير، اهلى را وحشى و وحشى را هلى سازد و از هر نوع آنها بهره خاص ببرد و آنها را در خدمت جامعه بشرى در آورد.\nآيا حكمت خداوندى كه خالق و هادى هر موجودى است :اعطى كل شى ء خلقه ثم هدى . (90) اقتضا ندارد كه چنين انسانى با اين همه مواهب را خليفه خود كند سنت هاى الهى را در عالم تكوين برپا كند و عجايب صنع و اسرار خلقت و بدايع حكمت و منافع احكامش را اظهار كند؟ آيا براى كمال خداوندى و سعه علم او نشانه اى اشكارتر از انسانى كه او را به احسن تقويم (91) آفريده يافت مى شود؟ آيا خليفه شدن چنين انساى با چنان معنا از خلافت، شگفتى دارد؟ و آيا اظهار شگفتى از خلافت چنين انسانى و ايراد سوال در زمينه چنين خلافتى جز ناآگاهى به شخصيت انسان و هدف از خلافت او، منشا ديگرى دارد؟ (92).\nنقد احتمال چهارم : آنچه در توجيه احتمال چهارم بيان شد، گرچه براى توجيه عدم انحصار خلافت در شخص آدم عليه السلام و انسان هاى كامل، بلكه همه انسان هاى مومن، مفيد است، ليكن براى توجيه احتمال چهارم، يعنى اثبات خلافت بالفعل براى همه انسان ها حتى كافران و فاسقان و معاندان، ناتمام است و تنها مى تواند قوه و استعداد خلافت را در انسان هاى غير مومن اثبات كند. سر نارسايى توجيه مزبور در احتمال پنجم بررسى مى شود.\nپنجم : تبيين نارسايى احتمال چهارم و تثبيت احتمال پنجم مستلزم بيان نكاتى چند درباره معناى خلافت و ويژگى هاى و صفات خليفه الهى است، تا نكات مزبور به مثابه محكمى باشد كه هر گونه متشابهى در اين بحث به آن ارجاع شود و از تشابه و ابهام بدر آيد و متقن، محكم و شفاف شود:\n1- خلافت چيزى است كه در حدوث و بقا مرآت استخلاف است و هرگز چهره خود را از سمت استخلاف بر نمى گرداند و به استدبار آن مبتلا نمى شود؛ چنان كه خليفه كسى است كه در آغاز و انجام سمت خود، آيينه مستخلف عنه است و هيچ گاه از آن قبله منحرف و از آن كعبه منصرف نگردد.\nاگر چيزى در حدوث يا بقاى خود مرات استخلاف نبود چنين چيزى استقلال است، نه خلافت و اصالت است، نه نيابت و ولايت است، نه وكالت ؛ چنان كه اگر كسى در آغاز يا انجام سمت خود آيينه مستخلف عنه نبود، مثلا بر اثر غبار آلوده شدن جان صبغه مراتى را از دست داد و اصلا كسى را نشان نداد، يا در عين صلاحيت حكايت و ارائه و چهره نمايى به سمت خود يا به سوى ديگرى منحرف شد و از قبله اصلى الهى منصرف گشت و خود يا بيگانه را نشان داد چنين كسى هرگز خليفه نخواهد بود، بلكه خليعه خواهد شد و چنين شخصى غاصب است، نه منصوب و مطرود است، نه منسوب و مغضوب و ممقوت است، نه نايب و محبوب، و اين مطلب را مى توان از آيه كريمه يا داود انا جعلناك خليفه فى الارض فاحكم بين الناس بالحق و لاتتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله ان الذين يضلون عن سبيل الله لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب ؛(93) استفاده كرد؛ زيرا از اين آيه چنين استنباط مى شود كه نشانه خلافت الهى حق مدار بودن است و انسان هوا محور از راه خدا گمراه است پس مادامى كه انسان در سبيل خداست سهمى از خلافت او را داراست و همين كه از راه خدا به كژراهه افتاد خليع و معذب خواهد بود.\n2- عنوان خلافت غير از مظهريت و ايتيت است ؛ چنان كه عنوان خليفه غير از عنوان مظهر و آيت است و تغاير آنها با يكديگر به نحو عموم و خصوص است ؛ يعنى هر خلافتى با مظهريت همراه است، ولى هر مظهريتى با خلافت مصطلح و معنون در محل بحث همراه نيست ؛ چنان كه هر خليفه اى مظهر و آيت خداست، ولى هر مظهر و آيتى خليفه مصطلح و مطروح در محل بحث نيست.\nمثلا، كمال و جمال ملائكه مظهر و آيت كمال و جمال الهى است و خود فرشتگان نيز مظاهر و آيات خداى سبحانند، ليكن آنان مصداق خليفه اصطلاحى خدا نيستند و ابليس نيز مظهر اضلال كيفرى است ؛ چنان كه هر موجود طبيعى اعم از جماد و نبات و حيوان و انسان طالح و سفاك و مفسد نيز مظهر و آيت نامى از نام هاى الهى است، ولى هيچ يك از آنها خليفه مصطلح خداوند نيست و اوصاف و افعال آنها نيز صبغه خلافت افعال الهى را ندارد.\nالبته اگر براى مفهوم خلافت و نيز عنوان خليفه معناى وسيعى طرح شود و از حوزه آيه محل بحث خارج گردد شمول آن نسبت به انسان غير مومن محذورى ندارد.\n3- اگر تفكيك بين عنوان خلافت و عنوان خليفه ممكن باشد مى توان چنين گفت : كسانى كه ملحدانه به سر مى برند و از حسن فاعلى بهره اى ندارند ولى گاهى فعل حسن از آنان صادر مى شود، مانند كافر ايثار گر و مشرك نثار كننده و ملحد مبتكر و نو آور و تبه كار فنان كه كار آنها خدمت به جامعه بشرى است گرچه خودشان خليفه خدا نيستند، ولى فعل آنان خلافت فعل خدا را ارائه مى كند و آنچه درباره تاييد دين به سبب شخص فاجر وارد شده نمودارى از اين احتمال است :ان الله يويد هذا الدين باقوام لاخلاق لهم ؛ (94)\nيعنى گاهى خداوند دين خود را به وسيله گروه هايى كه خلاق و بهره معنوى و اخروى ندارند يارى مى كند. اين حسن فعلى خلافت فعل خدا را به همراه دارد، گرچه خود فاعل، يعنى شخص محروم از فيض الهى خليفه خدا نيست.\nو چون خصيصه اى براى تاييد دين نيست كار هر كس كه در راستاى سود جامعه بشرى شكل گرفته باشد و احسان عمومى را به همراه داشته باشد مى تواند بيانگر خلافت كار الهى باشد، گرچه خود آن شخص سهمى از خلافت خدا ندارد؛ زيرا كافر خليع است، نه خليف و جنيف است، نه حنيف و مغضوب است، نه منصوب و خائن است، نه امين و روشن است كه هرگز خائن نايب امين محض نخواهد بود.\n4- محور خلافت مصطلح و مدار خليفه اصطلاحى همانا علم اسماى الهى است ؛ يعنى مظهر همه اسماى حسناى خداى سبحان بودن و نضد و نظم ويژه آنها را ملحوظ داشتن و حفظ امامت و ماموم بودن اسماء خدا خواهد بود.\nپس موجودهايى كه مظهر بعضى از اسماى الهى هستند نه همه آنها، چونان فرشتگان كه فقط آيت اسماى تنزيهى خداوند هستند و نظير حيوانات كه فقط مظهر اسماى تشبيهى خدايند، خليفه خداوند نيستند و انسان امين وارسته كه مظهر همه اسماى الهى، اعم از تنزيهى و تشبيهى است از خلافت سهمى دارد و خليفه خداست.\nالبته خلافت داراى حقيقت تشكيكى است ؛ زيرا علم اسماى حسناى الهى نيز حقيقت مشكك است. مثلا، در انسان كامل هم آنان اسماى حسنا به نحو كمال يافت مى شود در انسان متوسط يا ضعيف همه آنها به طور متوسط يا ضعيف حضور دارد و اگر انسانى نتوانست يا نخواست اسماى الهى را هر چند در حد متوسط يا ضعيف به فعليت برساند خلافت وى در حد قوت است، نه فعليت و خود او نيز خليفه بالقوه است، نه خليفه بالفعل، گرچه مراتب قرب و بعد قوه نيز مختلف است.\nبه بيان ديگر، خلافت الهى از سنخ كمال وجودى و مقول به تشكيك است و مراحل عالى آن در انسان هاى كامل نظير حضرت آدم عليه السلام و انبيا و اولياى ديگر يافت مى شود و مراحل مادون آن در انسان هاى وارسته و متدين متعهد ظهور مى كند.\nقرآن كريم گرچه عنوان خلافت الهى را صريحا در افراد مومن متعهد استعمال نكرده، ليكن آنچه را معنون اين عنوان و به طور حمل شايع مصداق نيابت، خلافت، مظهريت و نظاير آن است درباره مردان الهى كه برابر وظيفه دينى عمل مى كنند به كار گرفت ؛ مثلا جهاد و مقاتله رزمندگان دينى را كه فعل مباشرى آنان است به خداوند اسناد مى دهد:فلم تقتلوهم ولكن الله قتلهم (95)،قاتلوهم يعذبهم الله بايديكم و يخزهم و ينصركم عليهم ويشف صدور قوم مومنين و يذهب غيظ قلوبهم، (96) كه در اين آيات امور فراوانى كه به دست مجاهدان پرهيز كار و نستوه ظاهر شده به خداوند اسناد داده شده است ؛ يعنى فعل مباشرى انسان مومن، فعل تسبيبى خداوند قرار گرفته و اين همان استخلاف و استنابه است. غرضه آن كه، گرچه مرتبه كامل خلافت الهى انسان كامل يافت مى شود، ليكن گسترده خلافت به وسعت انسانيت وارسته است و تفصسل آن در ثناياى بحث مطرح خواهد شد.\n5- نمودارى از نضد اسماى حسنا و نظم ويژه آنها اين است كه خليفه خدا داراى وصف رحمت و صفت غضب است، ليكن هماره غضب وى به امامت رحمت او ظهور مى كند و رحمت وى همواره غضب او را رهبرى مى كند؛ زيرا مستخلف عنه، يعنى خداوند چنين است كه رحمت او بيش از غضب وى و پيش از جلوه مى كند؛ يعنى مهندسى غضب او را رحمت وى طراحى مى كند و غضب او به زعامت رحمت وى ظهور مى كند. پس اگر موجودى غضبناك گردد و غضب او به امامت و هدايت رحمت وى نباشد چنين موجودى خليفه اصطلاحى خدا نيست و آن كه خشم او مامور لطف او نبوده و قهر او مقهور مهر او نباشد و نيش او مسبوق به نوش وى قرار نگيرد خليفه خدايى كه رحمت او امام غضب و سعى مى كند و مهر او بر غضب وى پيشى مى گيرد نيست.\nاز آنچه گذشت كمال و اتفاق وجه مختار (پنجم ) رشون شد و در نهايت، افزون بر اين كه پرسش خليفه كيست پاسخ داده شد، پرسش  خلافت چيست نيز پاسخ خود را يافت و نيازى به تكرار نيست.\nمستخلف عنه كيست ؟\nشكى نيست كه خليفه به معناى من يخلف عن غيره، يعنى كسى است كه از غير خود جانشينى مى كند. پس هر خليفه اى خلافت از مستخلف عنه را بر عهده دارد. دراين كه در خلافت محل بحث، مستخلف عنه كيست آراى متعددى است كه به بعضى از آنها اشاره مى شود (گرچه اجمالا از مباحث قبل، به دست آمده كه مستخلف عنه خداست ).\n1- فرشتگانى هستند كه در زمين بودند و به جنگ جن هايى رفتند كه به فرماندهى ابليس در زمين زندگى مى كردند و دست به فساد و خونريزى زده بودند.\nاين گروه از فرشتگان از جانب خداوند مامور نابود كردن گروه تبه كار جن شدند و پس از آنها بر زمين حاكم شدند؛ در حالى كه ابليس نيز خود را در ميان آنان مخفى كرده بود. پس از آن كه خداوند آنان را از اراداه خود دباره جعل خليفه آگاه ساخت بر آنان گران آمد؛ چون خداوند به آنان فرمود: مى خواهم به جاى شما در زمين خليفه اى قرار دهم و شما را به آسمان ببرم و آنان مى دانستند كه عبادت در آسمان سنگين تر از عبادت در زمين است.\nاين بيان كه از جمع بين روايت تفسير منسوب به امام حسن عسكرى عليه السلام و روايت قمى از امام صادق عليه السلام به دست مى آيد. (97) لازمه اش اين است كه مخاطب در و اذ قال ربك للملائكه... فرشتگانى باشند كه پس از نابودى جنيان، خلافت و حاكميت زمين را به دست گرفتند، نه همه ملائكه ؛ چنان كه در مبحث مراد از ملائكه ، (98) گذشت و گفته شد كه شيخ طوسى در تبيان ، آن را به ابن عباس نسبت مى دهد.\nالبته اين دو روايت با ظاهر روايت ديگر قمى از امام باقر عليه السلام منافات دارد؛ چون ظاهر آن روايت اين است كه هنگام جعل خليفه، موجوداتى كه در زمين زندگى مى كردند جن و نسناس بودند (نه ملائكه ). (99) خصوصا با توجه به اين كه، خليفه در آيه، جايگاهش زمين است و فرشته بودن با زمينى بودن (كه لازمه اش شهوت و غضب و تضاد و تزاحم است ) سازگار نيست ؛ زيرا مطابق آياتى نظيربل عباد مكرمون لايعصون الله ما امرهم و هم بامره يعملون (100)همه فرشتگان معصومند و ممكن نيست امتى زمينى باشد و در زمين كه منطقه تزاحم و قلمرو حركت است زندگى كند و در عين حال همه افراد آن، معصوم و مصون از خطا و معصيت باشند. بلكه از آيه قل لو كان فى الارض ملائكه مطمئنينن لنزلنا عليهم من السماء ملكا رسولا (101) بر مى آيد كه حتى گروهى از فرشتگان نيز، در زمين زندگى نمى كنند؛ چون در اين صورت، خداوند پيامبرى از جنس فرشته براى آنان در گذشته يا حال مى فرستاد.\nافزون بر اين كه، اگر مستخلف عنه ملائكه باشند و انسان خليفه و قائم مقام آنها باشد ديگر جا براى گرفتن ونحن نسبح بحمدك و... و اين كه ما به اين مقام شايسته تريم باقى نمى ماند؛ چون در اين صورت آنها اصل و انسان فرع خواهد بود. چنين تعبيرى در قرآن كريم نشان دهنده اعطاى مقامى برتر از مقام فرشتگان به انسان است ؛ مقامى كه فرشتگان ظرفيت و شايستگى آن را ندارند و تنها انسان است كه از چنين ظرفيتى برخوردار است.\n2- جن هاى فاسد و خونريزى هستند كه منقرض شدند. اين احتمال را شيخ طوسى رحمة الله عليه از ابن عباس نقل مى كند. (102)\n3- همه موجودات هستند؛ زيرا آدمى نسخه جامع عالم است و از همه انواع كائنات و اصناف موجودات، نمونه اى در او به وديعت گذاشته شده است ؛ چنان كه از امام على عليه السلام نقل شده :\nاتزعم انك جرم صغير و فيك انطوى العالم الاكبر (103)\nبر اساس اين احتمال، انسان قائم مقام همه موجودهاى عالم است.\n4- انسان هاى پيشين موسوم به نسناس هستند كه در روايت قمى از امام باقر عليه السلام. (104) از آنان ياد شده است. روايت امام باقر عليه السلام نيز دلالت دارد كه هزار هزار عالم و آدم ديگر غير از عالم و آدم كنونى، آفريده شده بود:لعلك ترى ان الله انما خلق هذا العالم الواحد؟ اوترى الله لم يخلق بشرا غير كم ؟ بلى والله لقد خلق الف الف عالم والف الف آدم. انت فى آخر تلك العوالم و اولئك الادميين . (105)\nدر تاييد اين قول گفته شده ممكن است اجساد كشف شده از زير خاك كه باستان شناسان تاريخ آن را به هزاران سال پيش نسبت مى دهند از همين نسل هاى سابق انسان باشد؛ زيرا مطمئنا تاريخ نسل كنونى به مراتب كمتر از اين مقدار است.\n5- خداى سبحان است ؛ زيرا سياق آيه محل بحث و آيه بعدى اين است كه خداوند در مقام اعطاى كرامت و كمال به انسان است ؛ كرامتى كه نياز به زمينه مناسبى چون علم به اسماء دارد و ملائكه مكرم از زمينه مزبور محرومند.\nچنين كمال و كرامتى در صورتى تصور دارد كه اولا، اناسن خليفه خدا باشد و ثانيا، قلمرو خلافت و حوزه تصرف او همه آسمان ها و زمين باشد، نه خصوص زمين، و زمين تنها مسكن او باشد؛ چنان كه در ادامه تفسير آيه خواهد آمد.\nاز اين وجوه پنج گانه، وجه پنجم صحيح است ؛ زيرا خلافت انسان از جن و يا نسناس كرامتى براى وى به نمى آيد و نيازى به علم به اسماء و يا برخوردارى از مقام تسبيح و تقديس ندارد، تا سبب سوال فرشتگان شود. افزون بر اين كه اولا، ظاهر جمله انى جاعل فى الارض خليفه اين است كه متكلم براى خود خليفه تعيين مى كند، نه براى ديگران و ثانيا، جريان سجده براى خليفه نيز نشان مى دهد كه او خليفه خداست، نه خليفه شخص ديگر، چرا كه براى خود آن مستخلف عنه، سجده ملائكه مطرح نيست، چه رسد سجده براى خليفه او. ثالثا، نسل هاى فراوانى يكى پس از ديگرى آمدند و هر كدام جانشين ديگرى بود و آفريدگار همه آنها خداى سبحان بود، ولى هنگام آفريدن هيچ يك، فرشتگان را در جريان آفرينش  نسل جديد قرار ندارد و از آن به عنوان خليفه ياد نكرد، وگرنه فرشتگان، مسبوق به جعل خلافت بوده اند.\nو اين گونه از جعل خلافت، تعجب نمى كردند. غرض آن كه، خلافت تاريخى فراوان بود، ليكن هرگز خداوند از هيچ يك با عنوان خليفه ياد نكرد. پس معلوم مى شود كه خلافت انسان، جريانى تاريخى و طبيعى و اجتماعى... نيست، بلكه مطلبى الهى است.\nاما وجه سوم كه مستخلف عنه را همه موجودات مى داند و انسان را نسخه جامع عالم معرفى مى كند، گرچه خلافت به اين معنا نيز كمال و كرامتى عظيم براى انسان است، ليكن اشكال وجه مزبور اين است كه بر چنين كمالى خلافت اطلاق نمى شود و چنين معناى نمى تواند مراد از خلافت باشد؛ گذشته از آن كه اشيا هر كدام در مقام خود قرار دارند و به انجام وظيفه خود مشغولند و در چنين حال، مجالى براى تصوير خلافت نيست. البته چنين كمال و جامعيتى مى تواند منشا خلافت الهى قرار گيرد؛ يعنى چون انسان نسخه جامع عالم است و عالم اكبر در او به وديعت نهاده شده و از همه انواع كائنات، نمونه اى در او وجود دارد، باعث شده تا زمينه مساعدى براى مقام خليفه اللهى او فراهم گردد؛ چنان كه به لحاظ چنين جامعيتى مى توان گفت از آدم كار عالم ساخته است، ولى از عالم كار آدم ساخته نيست.\nاز اين رو آدم مى تواند به جاى عالم بنشيند، ولى عالم نمى تواند جانشين آدم شود.\nافزون بر قرينه سياق كه ذكر شد قراين منفصله اى نيز وجود دارد كه مستخلف عنه ذات اقدس خداوند است و آن روايات زيادى است كه از آدم تعبير به خليفه الله و از انسان هاى كامل از ذريه او تعبير به خلفاء الله مى كند؛ مانند دو روايتى كه در مبحث خليفه كيست و خلافت چيست به آن اشاره شد. (106)\n1- چون آدم (انسان كامل ) جانشين خداست، خليفه عالم نيز خواهد بود. پس اگر اراده هر دو قسم از خلافت از عنوان جامع خليفه محذور داشته باشد، اراده يكى (خلافت خدا) بالمطابقه و ديگرى (خلافت عالم ) بالالتزام بدون اشكال است.\n2- پاسخ به سه پرسش در مبحث اشارات به تفصيل خواهد آمد: الف : در حالى كه خداوند در همه شوون و امور مبسوط اليد است و بر همه چيز احاطه دارد و در همه جا حاضر است و غيبتى ندارد تا كسى جاى او را در غياب وى پر كند و خلفى ندارد تا انسان از خلف او وارد صحنه هستى شود چگونه انسان خليفه خداوند است ؟ ب : كار اين خليفه چيست و او به عنوان جانشين به قائم مقام خداوند، چه وظايفى بر عهده دارد؟ ج : مستخلف عليهم چه كسانى هستند؟ (107)\nاجمالا در اين جا گفته مى شود: بر اساس احتمال دوم در بحث خليفه كيست و خلافت چيست ، يعنى احتمال اين كه مقام خلافت اختصاص  به انسان هاى كامل داشته باشد، با توجه به اين كه در اين صورت و مطابق اين احتمال، خليفه در آيه، خليفه مطلق خداوند است، نه خليفه نسبى، لازمه اش اين مى شود كه چنان كه خداوند بكل شى ء محيط(108) و على كل شى ء شهيد (109) است خليفه او نيز بايد به اذن او بر همه عالم احاطه داشته باشد و مظهر همه اسماى حسناى او باشد و چيزى در جهان به نام فعل و فيض حق وجود نداشته باشد مگر اين كه خليفه خدا، واجد كمال آن و قادر بر انجام آن باشد و به تعبير ديگر آيينه اى باشد كه همه اوصاف مستخلف عنه و صاحب صورت را نشان دهد به اصطلاح كون جامع باشد و چنين مقامى اختصاص به انسان كامل دارد و شامل انسان هايى كه كالا نعام بل هم اضل (110) يا شياطين الانس... (111) يا فهى كالحجاره او اشد قسوه (112) هستند نمى شود.\nبخش دوم آيه سوال و جوابى درباره خلافت آدم است. پس از آن كه خداوند اراده خود را درباره جعل خليفه در زمين اعلام كرد، فرشتگان گفتندن آيا كسى را در زمين خليفه قرار مى دهى كه در آن، فساد و خونريزى مى كند، در حالى كه ما تسبيح و حمد تو را به جا مى آوريم و تو را تقديس  مى كنيم.\nخداى سبحان در پاسخ آنان فرمود: من از چيزى باخبرم كه شما از آن آگاهى نداريد؛قالوا اتجعل فيها من يفسد فيها و يسفك الدماء و نحن نسبح بحمدك و نقدس لك قال انى اعلم ما لاتعلمون.\nصاحب تفسير تبيان و بيشتر مفسران تصريح كرده اند كه استفهام در اتجعل براى انكار و اعتراض يا اظهار عجب و تفاخر نبود، بلكه استفهام تعجيبى و همراه با نوعى استعلام و استفسار از حكمت اين عمل و نيز آميخته با اندوه و نگرانى از عاقبت آن نبود.\nبه بيان، فرشتگان مى دانستند كه آدم موجودى ملكى و زمين است و موجود زمينى مادى و مركب از قواى شهويه و غضبيه است و قلمرو ماده، منطقه تزاحم ها و درگيرى ها و لازمه اش افساد و خونريزى است (113) يا اين كه چون انسان در مقايسه با جن يا انسان هاى قبلى، (114) از سه قوه شاهيه، غاضبه و عاقله برخوردار است، از حكمت چنين جعلى پرسيدند؛ زيرا آثار دو قوه شهوت و غضب كه جز افساد و تباهى نيست نمى تواند حكمت جعل و ايجاد باشد و اگر حكمت جعل و ايجاد ظهور بركات قوه عقليه، يعنى تقديس و تسبيح باشد ما آن را انجام مى دهيم و آفرينش انسان براى چننى مقصودى از قبيل تحصيل حاصل است. (115)\nبه بيان سوم، از اعتراف فرشتگان به علم و حكمت خداوند در پايان دومين آيه پس از آيه محل بحث : انك انت العليم الحكيم بر مى آيد كه آنان اصل حكمت در جعل خلافت در زمين را قبول داشتند و بر اين باور بودند كه اين عمل خداوند بى حكمت و مصلحت نيست، اما نمى دانستند آن مصلحت چيست ؛ زيرا جعل خلافت براى اين است كه خليفه از مستخلف عنه حكايت كند (يعنى بايد بين خليفه و مستخلف عنه سنخيت باشد. از اين رو در موارد ديگرى كه سخن از جعل خليفه نيست، بلكه تنها سخن از اصل خلقت انسان و يا سجده فرشتگان بر انسان، مطرح است چنين سوالى از جانب فرشتگان عنوان نشده است ؛ مانند موردى كه خداوند به ملائك مى فرمايد:انى خالق بشرا من صلصال من حماء مسنون # فاذا سويته و نفخت فيه من روحى فقعواله ساجدين (116)و در همه شوون و آثار و احكام و تدابيرش نشانى از او داشته باشد و تسبيح و حمد و تقديس او گويد، در حالى كه زمينى بودن از خليفه با چنين چيزى سازگار نيست ؛ زيرا موجود زمينى از آن جا كه مادى و مركب از قواى غضبى و شهوى است و قلمرو ماده، منطقه تزاحم و تغيير و انحلال و افساد و بطلان است، خواه ناخواه به فساد و تباهى كشيده مى شود و چنين وجودى نمى تواند از مبداى كه از اسماى حسنا و صفات علياى جمال و جلال برخوردار و از نقص در ذات و صفت و از شر و فساد در عمل منزه است حكايت داشته باشد. افزون بر اين كه، غايت حمد و تسبيح و تقديس، با حمد و تسبيح و تقديس  ما حاصل است. پس بايد ما خلفاى تو قرار گيريم. در اين صورت فايده جعل خلافت در زمين چيست ؟! (117)\nبه بيانى ديگر، كسى كه مى خواهد خليفه خداوندى شود كه اراده اش مطلق و علمش بى پايان است بايد اراده او نيز مطلق و علمش بى پايان باشد، در حالى كه انسان موجودى است كه علم او كه صرف اراده اش مى شود به تدريج حاصل مى گرايد و طبيعى است كه محدوديت علم و احاطه، منشا فساد و سبب درگيرى و در نهايت خونريزى است. علم انسان بر اثر تدريجى بودن و محدوديت آن، هيچ شباهتى به علم خداوندى ندارد و هر قدر كه بر علمش افزوده مى شود جهالتش بيشتر آشكار مى شود. (118)\nبه عبارت ديگر، جمله انك انت العليم الحكيم قرينه متصله اى باشد بر اعتراضى نبودن پرسش فرشتگان ؛ چنان كه خود تسبيح و تقديس  فرشتگان، قرينه متصله ديگرى است بر اين كه آنها در پرسش خود قصد اعتراض به خداوند نداشته اند؛ زيرا با اعتراف به نزاهت مطلق خداوند از هر عيب و نقص، ديگر مجالى براى نقد و نارضايى از كار حق نخواهد بود.(119)\nبه بيان چهارم، سوال فرشتگان از قبيل پرسش اعتراض آميز برخاسته از ثروت سالارى و روحيه استكبارى بنى اسرائيل درباره زمامدارى طالوت نيست كه به پيامبرشان گفتند: چگونه او زمامدار باشد، در حالى كه ما از او شايسته تريم :انى يكون له الملك علينا و نحن احق بالملك منه ولم يوت سعه من المال (120)، بلكه از قبيل سوال هاى موسى از خضر است كه صرفا از محدوديت ظرفيت علمى سائل ناشى مى شود.\nاز اين رو فرشتگان، بسان بنى اسرائيل نگفتند ما از او به خلافت سزاوارتريم، بلكه اظهار داشتند: اگر مراد از جعل خلافت براى انسان، تسبيح و تقديس الهى است ما از آن برخورداريم، نه انسان ؛ از انسان جز خونريزى و تباهى كارى ساخته نيست.\nخصوصا با عنايت به اين كه فرشتگان معصومند و هرگز كار باطل نمى كنند و بلكه بدون اجازه خدا سخن نمى گويند:بل عباد مكرمون # لايسبقونه بالقول (121)؛ يعنى آنها حتى در اين پرسش استفهامى نيز از جانب خداوند ماذون بودند؛ چنان كه انسان ها در روز قيامت جز با اذن خدا سخن نمى گويند:لايتكلمون الا من اذن له الرحمن (122).\nكسى كه بدون اذن خدا سخن نمى گويد و كلامش جز حق نيست و كسى كه همانند حضرت مسيح و فرشتگان عبد محض است و از عبادت پروردگار استنكاف و استكبارى ندارد: لن يستنكف المسيح ان يكون عبدا لله ولا الملائكه المقربون (123) و كسى كه عندالله است و از تسبيح و سجود در برابر خداوند ابايى ندارد:ان الذين عند ربك لايستكبرون عن عبادته و يسبحونه وله يسجدون (124) و آنچه را به آن امر مى شود انجام مى دهد: و يفعلون ما يومرون (125) او پرسش اعتراض آميز نيز ندارد، بلكه بدون اجازه خدا سوال نمى كند. (126)\nاشكال : ظاهر رواياتى كه در ذيل اين قصه وارد شده، اين است كه آنان مرتكب معصيت و خطا شدند و چنين چيزى با انكارى و اعتراضى بودن سوال سازگار است ؛ چون استفسار و استعلام صرف گناه محسوب نمى شود؛ مانند روايات زير:\n1-... فردوا على الله عزوجل هذا الجواب، فندموا فلاذوا بالعرش  فاستغفروا... (127)\n2- اما بدء هذا اليت فان الله تبارك و تعالى قال للملائكه : (انى جاعل فى الارض خليفه ). فردت الملائكه على الله تعالى. فقالت : (اتجعل فيها من يفسد فيها و يسفك الدماء). فاعرض عنها فرات ان ذلك من سخطه فلاذت بعرشه...(128)\n3- ان الله تعالى لما امر الملائكه ان يسجدوا لادم فردوا عليه... فغضب عليهم ثم سالوه التوبه...(129)\n4- ... عظم ذلك عليهم و غضبو الله...(130)\n5- ... فطنت الملائكه ان ذلك سخط من الله عزوجل عليهم... (131)\n6- ... فردوا على الله تبارك و تعالى... فحجبهم عن نوره سبعه الاف عام فلاذوا بالعرش...(132)\nظاهر اين روايات با توجه به تعبيرهاى وارد در آن مانند رد فرشتگان و غضب آنان و سپس ندامت و استغفار و تعبيرهايى چون سخط و غضب خداوند بر آنان و محجوب ساختن آنان را نور الهى، اين است كه استفهام فرشتگان انكارآميز به حساب آمد و آنان در اين اعتراض مرتكب گناه شدند؛ زيرا مجرد استعلام و استفسار براى آگاهى از حكمت الهى امرى پسنديده است.\nاز اين رو برخى محققان مانند مرحوم بلاغى كه با اعتراف به اعتراضى نبودن استفهام گفته اند:ولكن مع ذلك كان الاولى بهم ان لايصدر منهم هذا السوال فى هذا المقام و ان كان سوالهم للتعلم، بل يفوضوا الامر الى الله و حكمته و علمه بما هو الصالح (133) دچار نوعى تهافت شده اند؛ مگر به عنوان ترك اولى و از باب حسنات الابرار سيئات المقربين . (134)\nاما استشهاد الميزان به جمله انك انت العليم الحكيم تام نيست ؛ زيرا اين اعتراف شاهد بر اعتراض نبودن استفهام ملائك نيست ؛ زيرا اظهار اين سخن پس از سوال آنها و جواب و روشنگرى خداوند بوده، نه پيش از آن.\nممكن است گفته شود، لازمه اين بيان، معصوم نبودن فرشتگان است.\nپاسخ اين است كه، با توجه به تواتر روايات مزبور چاره اى جز پذيرش يكى از دو ذوجه نيست ؛ يا گفته شود گناه آنان در حد ترك اولى بود كه منافات با عصمت هم ندارد، چنان كه درباره پيامبران چنين گفته مى شود و چنان كه مرحوم بلاغى ترك اولى بودن سوال فرشتگان را اختيار كرده و يا اين كه تفصيل بين طوايف و طبقات فرشتگان داده شود و اين كه آنچه در آيات قرآن وارد شده، مبنى بر مكرم و معصوم بودن فرشتگان :بل عباد مكرمون # لايسبقونه بالقول و هم بامره يعملون (135) مربوط به فرشتگان مقرب است، نه اوساط و نازلان از آنان ؛ اگر چه ظاهر آيه شامل عموم فرشتگان باشد و اما آنچه در آيه محل بحث وارد شده، مربوط به گروهى از اوساط و يا نازلان از فرشتگان است كه پس از انقراض جن يا نسناس، بر زمين حاكم شدند.\nبه ويژه مبى بر اين كه، جمع محل به الف ولام (الملائكه ) افاده عموم نمى كند.\nوجه دوم مختار كسانى است كه تفصيل مى دهند و مى گويند: گروهى كه در وصف آنان گفته شده :يخافون ربهم من فوقهم و يفعلون ما يومرون (136)،لا يعصون الله ما امرهم و يفعلون ما يومرون (137) ولا يسبقونه بالقول و هم بامره يعملون (138)، از فرشتگان نورانى آسمانى هستند كه احيانا به آنها وحى نيز مى شود، نه از ملائكه زمينى (الماديه اللطيفه ).\nدر هر حال، چنان كه بعضى از مفسران (139) اشاره كرده اند مويد اعتراضى بودن سوال فرشتگان، كثرت تاكيدهايى است كه در كلام آنان پس از جواب و روشنگرى خداوند، وارد شده است : 1 تعبير به سبحانك كه تاكيدى معنوى است. 2 نفى علم ذاتى از خودشان و حصر علمشان در آنچه خداوند به ايشان داده است. 3 تاكيد به ان . 4 آوردن جمله اسميه. 5 آوردن ضمير فصل انت . 6 آوردن دو صيغه مبالغه عليم و حكيم . همه اين امور نشان مى دهد كه كار ناشايستى از آنها سر زده بود كه با اين همه تاكيد، در مقام تدارك آن بر آمدند.\nمويد ديگر، نحوه مقابله خداوند و سبك و سياق احتجاج او با آنان است كه فرمود: اگر راست مى گوييد و در ادعاى خود صادقيد مرا از اسماى اينان باخبر سازيد:انبئونى باسماء هولاء ان كنتم صادقين (140). اين نحوه بيان و خطاب، با مخاطبانى مناسب است كه تخلف و يا سخن ناپسندى از آنان صادر شده باشد.\nبا اين بيان روشن مى شود كه آنچه به عنوان قرينه متصله براى اعتراضى نبودن سوال ملائك ذكر گرديد به نظر بعضى از مفسران سخنى ناتمام است.\nپاسخ : تحقيق در مساله آن است كه اولا، روايات ضعيف يا مرسل در احكام فرعى حجت نيست، چه رسد به مسائل علمى و حكم اعتقادى. ثانيا، اثبات تواتر آنها آسان نيست. ثالثا، عالم فرشتگان منطقه تشريع و احكام فقهى نيست وگرنه براى آنان شريعت، رسالت، حدود و كيفر و پاداش  مى بود.\nرابعا، احتفاف محاوره مزبور به تعبيرهاى تسبيح، تقديس، علم و حكمت نشانه اعتقاد، اعتراف و اذعان فرشتگان به نزاهت كار خدا از ناروا قداست فعل او از ناشايسته بوده، بلكه هماره سراسر صنع الهى علم و حكمت است.\nاعتقاد به نزاهت از عيب و نقص و اذعان به علم و حكمت قرينه كافى بر استفهامى بودن سوال است. خامسا، آيه عصمت فرشتگان از تخصيص ابا دارد. البته نمى توان همه انواع فرشتگان را استقصا و احكام همه آنان را بررسى كرد و فتوا به عصمت هر فرشته اى داد، ليكن فرشتگان معهود قرآنى كه مدبرات الهى هستند معصومند، به ويژه آنان كه به عرش خدا مرتبطند و لياذ و عياذ آنان به عرش الهى است ؛ چنان كه در برخى روايات مورد سوال آمده است. سادسا، ثنا و تنزيه فرشتگان، سند تدارك نيست ؛ زيرا سيره ملك و سريره فرشته، تسبيح هماهنگ با ثنا و نيز تقديس الهى است.\n1- گرچه در روايات مزبور، غضب خداوند مطرح است، ليكن در برخى از روايات چنين آمده كه فرشتگان براى رضاى خداوند غضب كردند و بر اهل زمين متاسف شدند. پس غضب ملائكه و تاسف آنان صبغه عبادى داشته كه در بحث خواهد آمد. (141)\n2- عده اى از مفسران جمله حاليه ونحن نسبح بحمدك و نقدس  لك را چنين معنا كرده اند: چگونه آدم را خليفه خود قرار مى دهى، در حالى كه ما شايسته تريم ؛ چون ما تو را تسبيح و تقديس مى كنيم و از طبرسى رحمة الله عليه و زمخشرى نقل شده كه گفته اند اين جمله به منزله اين گفتار است :اتحسن الى فلان وانا احق منه بالاحسان و به همين لحاظ و از آن جا كه ظاهر اين بيان مشتمل بر نوعى عجب و تفاخر است در مقام دفع آن بر آمدند و گفتند: سوال فرشتگان صرفا براى استفسار و استعلام بوده است.\nدر حالى كه از آنچه گذشت به دست آمد كه اين جمله، سمت و سوى ديگرى دارد و بدين معناست : در حالى كه ما تسبيح و تقديس تو مى كنيم و تو از كار لغو و بى حكمت و فعل قبيح منزه و مقدس هستى، چگونه كارى مى كنى كه حكمت آن روشن نيست ؟!\nمطابق اين بيان روشن است كه سوال فرشتگان، حتى به حسب ظاهر، مشتمل بر نوعى عجب و تكبر نيست، تا در مقام توجيه آن برآييم و تشبيه آن به جمله اتحسن الى فلان... نيز ناصواب است.\nسر تعبير به من يفسد\nتعبير به من يفسد به جاى ما يفسدممكن است نشان آن باشد كه فرشتگان از اراده و اختيار و عقل آدم آگاه بودند و تعجب و نگرانيشان از اين بود كه مى دانستند اگر حقيقت اعلايى به نام روح (142) با پيكره اى مركب از شهوت و غضب پيوند داده شود و غرايز، مسلح به اختيار و تدبير گردد و با نيروى بى حد عقل تركيب شود با فوران شهوت، چه تباهى و فسادى كه برپا نمى شود: يفسد فيها و با زبانه كشيدن شعله غضب چه خونها كه بر زمين نمى ريزد:\nو يسفك الدماء؟ (143) به گونه اى كه هيچ درنده اى از ساير انواع موجودات به آن نمى رسد؟ زيرا خونريزى و فساد آنها تنها محدود به تامين نيازهاى بدنى آنهاست.\nجواب خداوند نيز دقيقا ناظر به همين جهت است كه شما تنها يك روى سكه اين تركيب را ديده ايد و با نگاه منفى به آن نگريسته ايد، ليكن اين سكه روى مثبتى نيز دارد كه سبب مى شود مصالح و منافع اين تركيب، به مراتب بيبش از مفاسد و مضار آن باشد. (144)\nتذكر: آمدن جمله يسفك الدماء بعد از جمله يفسد فيها از قبيل ذكر خاص بعد از عام و از باب اهميت خاص مزبور و دليل بر اين است كه مهمترين و يا بالاترين مصداق فساد قتل نفس محترمه و انسان بى گناه و بدترين انحاى قتل، كشتن به نحو خونريزى است ؛ زيرا كشتن از راههاى ديگر به زشتى و دشوارى خونريزى نيست ؛ چنان كه تكرار كلمه فيها براى تاكيد افساد در زمين و شدت استبعاد است وگرنه ذكر اين ظرف، يك بار كافى بود.


ایمان عباسی : تجربه فوق العاده ای بعد از "دندان نیش" ... هرچند به آن حد از کمال نمی‌رسد و ضعف‌هایی دارد، اما همچنان "خرچنگ" از نظرم یک تجربه ناب و خاص سینمایی...\nچیزی که باید در فرم دنبالش بود این است که هدف اثر را پیدا کنیم. اینکه از این پیرنگ به دنبال چیست. بی شک "عشق" موضوع محوری اثر است، اما فیلمساز از این استعاره‌ها به دنبال چه است؟ در هر دو فاز، ما حاکمیتی دیکتاتوری را بر این مردم شاهد هستیم که هویت انسانی آن‌ها را گرفته و با شکل دادن باورهایی دروغین، آن‌ها را صرفاً به ماشینی تبدیل کرده که به دنبال اهداف تعیین شده برایشان هستند، اما هدف چیست؟ در "دندان نیش" اگر ما نقدی بر مدرنیته داشتیم که چطور انسان‌ها را منزوی ساخته - برداشت‌های سیاسی بماند -، اینجا به چه می‌توان رسید؟ "شهر" که در اثر نشانی از مدنیت و تمدن است - نوعی مدینه فاضله - انسان‌های مجرد را قبول نکرده و در صورت شناسایی با آن‌ها برخورد می‌کند. مردم ابتدا باید در هتل زوج خود را پیدا کنند تا به آغوش جامعه بپیونند، مسلماً این دیدگاه محکوم است اما در مقابلش دیکتاتوری دیگری را داریم که از پایه با رابطه مخالف است! تکلیف چه می‌شود؟ اما چرا ایده زوج شدن باید در قالب سرمایه داری و هتل نمایان شود و مجرد بودن در قالب گروهک چریکی که همچون انسان‌های اولیه زندگی می‌کنند؟ پاسخ اینجاست که انگشت انتقاد فیلمساز اول به طرف مدرنیته و سیستم حکومتی شهر نشینی و متمدن است که در رابطه ای تنگاتنگ با هتل قرار دارد، یعنی مدنیت جهان اثر، صرفاً انسان‌هایی (بخوانید ربات‌هایی) را قبول دارد که مطابق یک نظام از پیش تعیین شده، ازدواج کرده باشند. خانواده ای معمولی داشته باشند و معمولی زندگی کنند. کاملاً تحت کنترل. جنگلی‌ها اما جنبشی هستند که از دل این محدودیت‌ها تشکیل شده‌اند و به دنبال آزادی از این اسارت هستند اما خودشان در بند زندان دیگری هستند. در نهایت هرچند پایان باز فیلم را چندان دوست نداشتم و برایم آنچنان تأثیر گذار نبود، فیلمنامه اش در انتها و پس از کور شدن دچار حفره شد و مقداری نیز از ریتم افتاد، اما به دلیل ایده درخشان و شکل دادن جهانی ناب، تماشای "خرچنگ" را توصیه می‌کنم.\nشناسه نقد : 5641782\nرضا حاج محمدی: نقد و بررسی فیلم خرچنگ


نگاهی به بحران مهاجران و پناهجویان اروپا در آستانه سال جدید میلادی | دری نیوز\nنگاهی به بحران مهاجران و پناهجویان اروپا در آستانه سال جدید میلادی\nمتاسفانه سیستم Rssfeed وبسایت یورونیوز امکان نمایش متن کامل خبرها را ندارد. برای مشاهده کامل این خبر به لینک منبع مراجعه نمایید روز جمعه گارد ساحلی ایتالیا اعلام کرد که ۳۷۱ مهاجر آفریقایی را در آستانه سال نوی میلادی از آب های بندر جنوبی رجیو کالابره نجات داده است. این مهاجران که (۳۱۲ مرد و ۵۹ زن) از کشورهای چون نیجریه، ساحل عاج و سنگال راهى اروپا شده بودند. هیچ کودکی در میان ایشان نبوده است. این افراد طی روزهای اخیر و در جریان عملیات تجسس در نزدیکی تنگه سیسیل پیدا شده اند.\nدر فرانسه هم بیش از چهارصد پناهجو به قصد گذر از کانال مانش و ورود به بریتانیا به بزرگراه آـ۱۶ ریختند و موجب مسدود شدن این شاه راه شمالی فرانسه شدند. آنها که قصد ورود به یوروتونل را کرده بودند با دخالت پلیس به جنگل «لاند»، محل برپایی اردوگاه ۴۵۰۰ نفره پناهجویان رانده شدند. در این روز همچنین صدها پناهجوی آفریقایی پس از گذر از نرده های مرزی مراکش تلاش کردند تا با شناکردن خود را به سواحل سِئوتا در جنوب اسپانیا برسانند. طبق اعلام صلیب سرخ اسپانیا، ۱۸۵ تن از مهاجران موفق شدند تا به سئوتا برسند. دو نفر نیز غرق شدند و ۱۲ نفر تحت مراقبت های پزشکی قرار دارند. مقامات مراکش هم ۱۰۴ مهاجر را بازداشت کردند. در سالی که گذشت نیز ۱۵ مهاجر که در تلاشی مشابه برای رسیدن به اسپانیا به آب زده بودند، جان خود را از دست دادند.


انتشار نسخه جدید مرورگر گوگل - ITIRAN | آی تی ایران\nآی تی ایران> تکنولوژی> انتشار نسخه جدید مرورگر گوگل\nانتشار نسخه جدید مرورگر گوگل\nآی‌تی‌ایران مارا در Twitter دنبال کنید 4 آبان , 1395\nمرورگر 55 Beta Chrome با تغییرات اساسی و قابلیت‌های بسیاری برای کاربران و برنامه‌نویسان منتشر شد. اولین نسخه Chrome 55 Beta برای تمامی سیستم‌عامل‌ها قابل دسترسی است و همچنین قابلیت های هیجان انگیزی نیز برای کاربران اندروید به همراه آورده است.\nچگونه آیکون‌های قدیمی گوگل را به مرورگر کروم برگردانیم؟\nاین نسخه از کروم، نرم‌افزار دانلود منیجر اختصاصی خود را دارد که برای اولین بار ابتدا ماه گذشته در Chrome Dev و حالا در نسخه Chrome 55 Beta حضور دارد. این نرم افزار علاوه بر ایجاد لیست فایل های دانلودی، صفحات وب را نیز دانلود می‌کند. با کلیک به روی گزینه Download در منوی بالای صفحه، می‌توانید صفحات وب را دانلود کرده و در مواقعی آفلاین مشاهده نمایید و برای دسترسی به آن صفحه، دیگر به اتصال اینترنت احتیاج نخواهید داشت.\nتغییرات Media Player\nChrome 55 تغییراتی در پلیر صوتی و تصویری مرورگر HTML5 ایجاد کرده است. اول اینکه داخل صفحه ایی که اطلاعات تصویری یا صوتی دارد، گزینه دانلود مشاهده می‌شود که با کلیک روی آن می‌توانید ویدیو و یا فایل صوتی موجود در آن صفحه را دانلود کنید.\nالبته در سایت‌هایی که پلیر های خود را در صفحه اعمال کرده‌اند، و یا مثلا زمانی که فایل مورد نظر فقط یک فایل صوتی و یا تصویری نیست، این گزینه ممکن است با اشکالاتی مواجه شود. همانطوری که ممکن است حدس زده باشید، ویدیو‌های یوتیوب را نیز نمی‌توان به این شکل دانلود کرد. علاوه بر این، کاربر باید حتما ابتدا فایل مورد نظر را اجرا کند و فایل‌ها به صورت خودکار دانلود نخواهند شد.\nبه اشتراک گذاری داخل صفحه\nاین قابلیت که به آن Web Share API گفته می‌شود هنوز در دست تکمیل است و به طور کامل به عنوان یک استاندارد موجود در این مرورگر عرضه نشده است. این قابلیت به وب سایت ها این اجازه را می‌دهد تا داده های خود را با وب سایت‌های منتخب کاربر به اشتراک بگذارند. این گزینه دقیقا مثل گزینه به اشتراک گزاری اندروید عمل می‌کند با این تفاوت که داخل صفحه اینترنت قرار دارد.\nقابلیت‌های مخصوص برنامه نویسان\nهربار که نسخه جدیدی از کروم منتشر شده است، قابلیت‌های متفاوتی هم برای کاربران و هم برای برنامه نویسان ارائه شده است، این مسئله درمورد این نسخه نیز صدق می‌کند.\nمدیریت یکپارچه داده های ورودی\nامروزه وب سایت ها همانطوری داده ها را شناسایی می کنند که 10 سال پیش می‌کردند. قابلیتPointer Event این امکان را به کاربر می‌دهد تا داده ها را راحت‌تر به صفحات انتقال دهند.\nاین گزینه در ادامه قابلیت قبلی است اما این بار صفحات اینترنت این قابلیت را دارند تا دستورات لمسی که شما به آنها می‌دهید را تغییر دهند. مثلا از پایین آمدن ناگهانی صفحه جلوگیری کنند و یا فقط اجازه زوم بدهند.\nChrome گوگل گوگل کروم گوگل کروم 55 مرورگر گوگل


پلتفرم Zapper.fi چیست و چگونه کار می‌کند؟ – ارز تودی\nآموزش کسب درآمد با پلتفرم Zapper.fi\nبه طورکلی پلتفرم Zapper برای مدیریت و استفاده از دیفای در یک واحد مستقل شکل گرفته است. با توجه به سختی‌های موجود در فارمینگ بهره آیا بهتر نیست به کمک یک داشبورد پورتفولیو خود را مدیریت کنید؟ این همان کاری است که زپرفای انجام می‌دهد. یک داشبورد مدیریت پورتفولیو برای DeFi که استخر‌های نقدینگی و موقعیت‌های استخراج نقدینگی شما را پیگیری می‌کند؛ این روز‌ها بحث دیفای داغ است، از این رو Zapper Finance (که به عنوان Zapper شناخته می‌شود)، یک پلتفرم جامع مدیریت دارایی دیفای است. Zapper Finance (یا Zapper.fi) محصول ترکیبی از ابتکارات مردمی DeFiZap و DeFiSnap است.\nپلتفرم زپرفای (Zapper.fi) چگونه کار می‌کند؟\nتاریخچه Zapper. Fi\nویژگی‌های پلتفرم زپر\nچگونه از زپر استفاده کنیم؟\nمزیت‌های استفاده از پلتفرم Zapper\nسایر ویژگی‌های Zapper\nابزار ردیابی پورتفولیو\nایجاد نقدینگی در Zapper\nاستخر‌های نقدینگی زپر در یونی سواپ\nاستخر‌های توکن (Token Pools)\nخطرات استفاده از پلتفرم Zapper\nآیا زپر امن است؟\nلازم است بدانید “Zapping In” و “Zapping Out” دو فعالیت اصلی هستند که پلتفرم Zapper را تشکیل می‌دهند. این بدان معناست که شما می‌توانید برای وارد شدن و خروج از موقعیت‌های DeFi به داشبورد Zapper دسترسی پیدا کنید. به عنوان مثال، اگر می‌خواهید در استخر صرافی یونی سوآپ ETH-DAI شرکت کنید، باید ۵۰ درصد ETH و ۵۰ درصد DAI مبادله کنید. با این حال، برای چند معامله این زمان و کارمزد گس مجدد به همین شکل محاسبه می‌شود. اما با استفاده از این برنامه می‌توانید این کار را با یک کلیک انجام دهید. در نتیجه، پس از تأیید تراکنش خود، در “یونی سوآپ ETH-DAI” وارد استخر “zapped In” می‌شوید. در این حالت شما نیز می‌توانید بدون اشتراک‌گذاری اطلاعات KYC یا کنترل دارایی از زپرفای استفاده کنید.\nبعد از برنده شدن DeFiZap در hackathon مجازی Kyber DeFi، پروژه‌ای که توسط Kyber DeFi ایجاد شده بود، استارت راه اندازی این پروژه شکل گرفت. این سیستم onrampsهای منحصر به فرد دیفای را ارائه می‌کند که به کاهش شوک از دست دادن موقت کمک زیادی می‌رساند. DeFiZap همچنین یکی از برترین دریافت‌کنندگان کمک‌های مالی در چهارمین دور Gitcoin Grants است.\nداشبورد DeFiSnap جهت ردیابی برای مکان‌های DeFi مورد استفاده قرار می‌گیرد. از آنجایی که دیفای‌اسنپ نیز دریافت‌کننده کمک‌های مالی در پنجمین دور Gitcoin Grants بوده است، می‌توان آن را با دیفای زپ مقایسه کرد. DeFiSnap به دلیل ادغام با DeFi معروف شد. DeFiSnap به کاربران اجازه می‌دهد موقعیت‌های برجسته را ردیابی کنند، اما به آن‌ها اجازه نمی‌دهد که از پول خود استفاده کنند. زپرفای در ماه مه سال ۲۰۲۰ هنگامی که DeFiSnap و DeFiZap با هم ترکیب شدند، شکل گرفت. برای ایجاد راحتی و دسترسی بهتر با دیفای، این پلتفرم دو پروتکل درجه یک را باهم ادغام کرد. در ادامه، خلاصه‌ای از اطلاعاتی را مشاهده می‌کنید که از وبسایت رسمی پلتفرم Zapper بدست آمده است.\nکاربرد پلتفرم زپر مدیریت پروژه‌های دیفای Web3\nتعداد کاربران بیش از ۱ میلیون کاربر از ابتدای سال ۲۰۲۰\nتعداد پلتفرم‌های پشتیبانی شده در زپر ۲۴۴ پلتفرم\nمقدار سرمایه گذاری کاربران از طریق زپر بیش از یک میلیارد دلار\nپلتفرم Zapper دارای تعدادی ویژگی منحصر به فرد است:\nامکان ادغام با انواع سیستم‌های DeFi\nانتقال پول به سیستم عامل‌های مختلف\nفراهم کردن ویژگی‌های چند مجموعه‌ای و امکان توزیع دارایی‌ها را در چندین مجموعه نقدینگی\nجمع‌آوری بهترین فرصت‌ها در یک داشبورد\nانجام کلیه کارها تنها در یک وبسایت\nاستفاده از تعداد زیادی “زپرز”\nکنترل موقعیت‌های دیفای در یک تصویر فوری از دارایی‌ها و بدهی‌ها\nتقسیم نقدینگی به نسبت مورد نیاز (به عنوان مثال، این نسبت‌ها در یونی سواپ ۵۰/۵۰ و در Balancer ۸۰/۲۰ است.)\nشما می‌توانید با روش‌های زیادی در DeFi با Zapper سرمایه‌گذاری و با این روش در زمان، تلاش و هزینه گس خود به مقدار قابل توجهی صرفه‌جویی کنید. بدون نیاز به بازدید از هر وب سایت، می‌توانید با پروتکل‌های DeFi پیشرو از جمله Balancer،Curve، یونی سواپ و یرن فایننس کار کنید.\nدر مرحله اول نیازی به ثبت نام و ایجاد حساب نیست.\nتنها به کیف پول متامسک خود متصل شوید. (می توانید به یک یا چند کیف پول متصل شوید)\nبرای این کار کافی است به روی منوی کشوی در کنار آدرس کیف پول بالا سمت چپ کلیک کنید. سپس گزینه مدیریت آدرس‌ها را انتخاب کرده و ادرس یا آدرس‌های کیف پول اتریوم خود را وارد کنید.\nدر این مرحله با پرسشنامه‌ایی مواجه می‌شوید.\nدر این پرسشنامه در مورد روش و استراتژی مورد نظر شما برای سرمایه‌گذاری در دیفای سؤال می‌شود. این پرسشنامه به شما کمک می‌کند تا نوع سرمایه‌گذاری را بفهمید و همچنین اهداف و ریسک‌پذیری خود را بار دیگر محک بزنید.\nبعد از مشخص کردن استراتژی، شما مستقیماً وارد یک Zaps می‌شوید.\nدر تب “Invest” به دنبال پروتکل‌های پشتیبانی شده باشید.\nشما می‌توانید نقدینگی را اضافه کنید، پاداش دریافت کنید و از جمله موارد دیگر مانند امتیازات رای دادن را در این بخش داشته باشید.\nدر نظر داشته باشید که وبسایت Zapper هزینه‌ای از شما دریافت نمی‌کند؛ البته در زمان Zap In یا Zap Out باید هزینه گس اتریوم را بپردازید، همچنین زپر هیچگونه مراقبتی در قبال دارایی‌های شما انجام نمی‌دهد.\nپلتفرم Zapper به شما امکان می‌دهد موقعیت خود را در میان محبوب‌ترین پروتکل‌های DeFi ردیابی کنید، برای مثال بالانسر، کرو، dYdX، توکن ستز، سینتتیکس و یونی سوآپ. همچنین رپر به شما امکان می‌دهد تا دارایی‌های خود را به تفکیک سیستم عامل‌ها مشاهده کرده و پول نقد را به پروتکل‌های پشتیبانی شده منتقل کنید. شایان ذکر است که یکی از مهم‌ترین مزیت‌های زپر، نحوه ساده‌سازی روند مالی آن است.\nاستخراج نقدینگی به صورت دستی زمان زیادی به طول می‌انجامد، اما با زپر این زمان کوتاه‌تر است چرا که نیاز به دیدن و جستجوی چندین پروتکل نیست. دلیل این سرعت بالاتر نیز یکجا قرار گرفتن وام، معاملات مارجین و تجمیع در Zaps است. شما همچنین می‌توانید با ترکیب بسیاری از معاملات در یک معامله با Zapper، در هزینه گس اتریوم صرفه‌جویی کنید.\nاز طریق داشبورد زپر می‌توان به صد‌ها نقدینگی دسترسی پیدا کرد، در نتیجه، شما می‌توانید از بین انواع استخر‌ها بر اساس نیاز‌های نقدینگی آن‌ها را انتخاب کنید و شروع به دریافت هزینه و سایر پاداش‌ها کنید. به یاد داشته باشید تا زمانی که کیف پول خود را متصل نکرده‌اید، نمی‌توانید به اطلاعات داشبورد دسترسی داشته باشید.\nاگر کیف پول‌های متعددی دارید، می‌توانید آدرس ۰x را وارد کنید و سپس روی آدرس‌ها کلیک کنید. این به شما این امکان را می‌دهد تا بسته به آنچه در کیف پول خود دارید و آنچه در مخزن نقدینگی موجود است، حساب خود را تجزیه کنید و سپس تفکیک تخصیص دارایی خود را بسته به پروتکل که در آن قرار دارند انتخاب کنید.\nتوانایی دیدن معاملات یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد در ابزار ردیابی پورتفولیو است. ممکن است از این بازار برای جستجوی مبتنی بر پروتکل یا توکن استفاده کنید. این ویژگی نسبت به استفاده از سایت Etherscan برای کشف مواردی مانند یک رمز SNX به مراتب آسان‌تر است. با وجود اینکه Etherscan ابزاری کارآمدی است، اما موارد استفاده متفاوتی نسبت به این ابزار دارد. به بیان ساده‌تر، یافتن توکن در کیف پول خود در Etherscan دشوارتر از Zapper است. فراموش نکنید که تکنولوژی دیفای همه چیز را برای شما آسان‌تر می‌کند.\nزپر از طریق یک رابط واحد به شما امکان می‌دهد منابع خود را جمع کنید. جهت ایجاد نقدینگی، می‌توانید از زپر برای انتخاب استخر‌های مختلف استفاده کنید. همچنین می‌توانید استخرها را بر اساس نقدینگی طبقه‌بندی کنید. اگرچه استخر‌های نقدینگی مختلف ممکن است درآمد کمتری را ارائه دهند، اما ایمنی استخرها نیز در این حالت کمتر خواهد بود.\nیکی از مزیت‌های زپرفای این است که به شما امکان می‌دهد با استفاده از توکن‌هایی که در کیف پول خود دارید اما آن توکن در استخر نیست، کار خود را شروع کنید. بنابراین، اگر می‌خواهید LP در استخر yCurve باشید، باید از یکی از استیبل کوین‌های مشخص شده استفاده کنید در غیر این صورت نمی‌توانید نقدینگی ارائه دهید. از طرف دیگر وبسایت zapper.fi به شما امکان می‌دهد با آنچه در حال حاضر در کیف پول خود دارید شروع کنید. شما می‌توانید تمام دارایی‌های خود را با یک حرکت ساده و یک کلیک مشاهده کنید. پیگیری پروتکل‌های مختلف همیشه مهم است، به خصوص اگر از چندین آدرس کیف پول اتریوم استفاده می‌کنید.\nفرض کنید برای تأمین نقدینگی نیاز به استیبل کوین USDC است، اما شما در کیف پول خود فقط ETH دارید. Zapper می‌تواند در زمان شما برای انتقال ETH به صرافی غیر متمرکز مانند Uniswap صرفه‌جویی کند. می‌توانید تا پایان مراحلی که زپر برای شما انجام می‌دهد، در زپر بمانید. این فرایند رایگان نخواهد بود؛ زیرا برخی از هزینه‌های گس وجود دارد، اما شما می‌توانید نقدینگی را در یک معامله به سرعت تأمین کنید، حتی اگر استیبل کوین مورد نیاز را نداشته باشید.\nدر یونی سواپ سه نوع مدل استخر وجود دارد:\nاین‌ها استخر‌های کم خطر با پاداش کم هستند. این استخر‌ها برای توکن‌هایی که پشتیبانی اتریوم را دارند، استفاده می‌شوند. از این رو پیشنهاد می‌کنیم به طور کامل برای معاملات، هزینه‌های معاملاتی و پاداش‌ها با اتریوم کار کنید.\nاستخر‌های استیبل سرمایه‌گذاری‌هایی با ریسک بالا و پاداش بالا هستند؛ برای مثال استخر ETH-DAI. از ا«جایی که سود این استخر‌ها زیاد است، تریدر‌ها آن را می‌پسندند. البته عیب بزرگ این استخر سود ناپایدار و ریسک بالای آن است، به این معنی که ممکن است سود رمز ارز اتریوم شما به طور کامل از بین برود. با این حال، اگر هزینه‌ها به اندازه کافی بالا باشد، هزینه فرصت می‌تواند جبران شود.\nبرای هولدر‌ها، این استخرها ایده‌آل هستند؛ برای مثال ETH-MKR. اگر شما توکن‌هایی دارید، چرا از آن برای تأمین نقدینگی در یک مجموعه ثابت استفاده نمی‌کنید؟ البته این را به عنوان یک توصیه سرمایه‌گذاری برداشت نکنید. در هر صورت ابتدا سعی کنید اطلاعات خود را در آن مورد بالا ببرید. بنابراین اگر به دنبال کسب درآمد بیشتری هستید، این موضوع ارزش مطالعه بیشتر را دارد. با این حال، کسانی که تأمین‌کننده نقدینگی هستند، بهتر است از استخر‌های که زیر ساخت بهتر و محکم‌تری دارند استفاده کنند. در عوض استفاده از برخی منابع مبهم و ناپایدار که سود زیادی را هم ارائه می‌دهند، به دنبال نشانه‌هایی از حجم بالا و مشارکت زیاد ارائه‌دهندگان نقدینگی باشید.\nالبته فراموش نکنید که باید از استخر‌هایی با توکن‌های تخصصی و عجیب و غریب نیز خودداری کنید. یا حداقل قبل از ورود به این نوع استخر‌ها در مورد توکن‌های آن به خوبی تحقیق کنید. با این حال، چند مسأله وجود دارد که باید قبل از تصمیم‌گیری برای تبدیل شدن به تأمین‌کننده نقدینگی از خود بپرسید. از چه منابعی می‌خواهید به خوبی استفاده کنید؟ آیا مقداری DAI اضافی دارید؟ آیا می‌خواهید توکنی را که مالک آن نیستید ارائه دهید؟\nاول از همه، در حالی که از پروتکل DeFi استفاده می‌کنید، همیشه از عقل سلیم استفاده کنید. به این معنا که صفحه Zapper را به عنوان نشانک در مرورگر خود ذخیره کرده و فقط از همین طرق استفاده کنید. شما نباید روی هیچ پیوند ایمیل ناخواسته، بدون توجه به میزان مشروعیت آن کلیک کنید. چرا که این احتمال وجود دارد که یک طرح فیشینگ و کلاهبرداری باشد.\nخطرات استفاده از ویژگی‌های Invest همانند سایر انواع ریسک نقدینگی است. اگر از فرصت ارائه دهنده نقدینگی در هر پلتفرم DeFi استفاده کنید، خود را در معرض نقص‌های احتمالی قرارداد هوشمند قرار می‌دهید. اگر مقدار زیادی پول منتقل می‌کنید با خرید بیمه از شرکت‌هایی مانند Nexus Mutual می‌توانید از پول محافظت کنید.\nبا این حال، تیم توسعه دهنده پلتفرم زپر در تلاش برای بررسی قرارداد‌های هوشمند است، اما شما نیز باید مراقب ریسک‌های موجود در این سیستم باشید. فراموش نکنید که امکان ایجاد مشکل و خطرات در هنگام انتقال توکن‌ها به یا از استخر‌های مختلف وجود دارد.\nیکی از مهمترین خطرات استفاده از Zapper لغزش و خطای کاربر هنگام خرید و معاملات است. برای مقابله با این مورد، روی نماد کوچک در گوشه بالا سمت راست کلیک کنید. مقابله با این مورد، روی نماد کوچک در گوشه بالا سمت راست کلیک کنید. شما می‌توانید تحمل لغزش (slippage) و همچنین حداکثر درصدی (۱، ۲ یا ۳ درصد تحمل لغزش) را که مایل به از دست دادن در آنجا هستید انتخاب کنید. وقتی روی “تأیید” برای اجرای Zap کلیک می‌کنید، با پیغامی خطا مواجه می‌شوید که به شما دستور می‌دهد وب سایت را مجدداً بارگیری کنید یا در صورت فراتر رفتن از آن، تحمل لغزش خود را افزایش دهید.\nاین ویژگی به شما کمک می‌کند از در صورت ورود به یک معامله با هزینه‌ی بالا جلوگیری می‌کند. این ویژگی چندان عقلانی نیست، به همین خاطر تحمل لغزش خود را با فکر و درست انتخاب کنید. خطرات دیگر مربوط به اکوسیستم دیفای است. در سرویس‌هایی مانند Uniswap این خطرات شامل هکر‌ها یا احتمال از بین رفتن موقت داده‌ها است.\nپلتفرم Zapper به سرعت خود را به عنوان یک پروتکل پیشرو در مدیریت دارایی معرفی می‌کند، این پلتفرم بودجه خود را به طور کامل تأمین و با حمایت قوی جامعه، برآورده کردن خواسته‌های فارمر‌ها و ارائه‌دهندگان نقدینگی را ایجاد می‌کند. زپر جدیدترین برنامه‌ها و سیستم عامل‌های دیفای را به شما اطلاع می‌دهد. در بیشتر موارد، dApp جدید در داشبورد Zapper ظرف چند روز پس از انتشار ظاهر می‌شود.\nالبته در حال حاضر تنها از شبکه اتریوم پشتیبانی می‌کند، دلیل آن هم این است که شرکت معتقد است از آنجا که اتریوم بیشتر فعالیت‌های DeFi را میزبانی می‌کند، موردی مناسبی برای این کار است. از سوی دیگر، در صورتی که بتوانند تعداد کافی از کاربران و نقدینگی را جذب کنند، ممکن است بلاک چین‌های دیگر را هم مورد بررسی و پشتیبانی قرار دهند.\nزپر دیفای چیست؟\nیک پلتفرم جامع مدیریت دارایی دیفای است که استخر‌های نقدینگی و موقعیت‌های استخراج شما را پیگیری می‌کند.\nپلتفرم Zapper چه کاربردی دارد؟\nبا کمک این برنامه می‌توانیم تمامی امور مربوط به دیفای و قراردادهای هوشمند را در زمان کمتر و به صورت بسیار راحت‌تر انجام دهیم.\nتاریخ انتشار: ۲۰مهر ۱۴۰۰ آخرین به‌روزرسانی: ۲۷ فروردین در 5:07 pm\n۲۷فروردین ۱۴۰۱ ۱۲:۵۲ ب٫ظ\nسلام من کیف پول لجر دارم میتونم به پلتفرم وصل شم؟\n۲۷فروردین ۱۴۰۱ ۱۲:۵۴ ب٫ظ\nبله این پلتفرم از لجر و ترزور پشتیبانی می‌کنه. برای اطلاعات دقیق در مورد سایر ولت‌ها می‌تونین به وبسایت زپر دیفای رجوع کنین.