کتاب نیوز | اطلاع رسانی و نقد کتاب - همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها به‌روایت احمد غلامی و سعید رضوانی\nتسویه‌حسابِ سیاسی با سیاست | شرق\nرمانِ «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» نوشته رضا قاسمی در زمان انتشارش در ایران، اوایل دهه هشتاد، موجی از تحسین به وجود آورد؛ چراکه این رمان از جریان تازه‌ای در رمان‌نویسی ایران خبر می‌داد. ساختار منسجم رمان، با روایت‌ها و خُرده‌روایت‌های جذاب و آدم‌هایی که کمتر سروکله‌شان به این شکل در داستان‌های ایرانی پیدا می‌شد، موجبِ موفقیت این رمان شد. اینک با فاصله دو‌دهه‌ای از آن سال‌ها می‌توان نگاه دقیق‌تری بر «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» انداخت. به‌همین‌خاطر با دکتر سعید رضوانی درباره این اثر به گفت‌وگو نشسته‌ایم.\nاحمد غلامی: بحث درباره کتاب «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» را با تعبیری از هانا آرنت آغاز می‌کنم: «وقتی زادبوم خود را ترک کردند، بی‌خانمان شدند، وقتی کشور خود را ترک کردند بی‌تابعیت شدند و آن‌گاه که از حقوق انسانی‌شان محروم شدند دیگر حق نداشتند». کتاب «حقِ حق‌داشتن» به زندگی آدم‌هایی می‌پردازد که از داشتنِ حق محروم شده‌اند. چیزی شبیه آدم‌های این رمان. آدم‌هایی که در سیاره‌ای فرود آمده‌اند که هیچ نسبتی با وضعیت سابق آنها ندارد. با این حال آنها در پی احقاقِ حق خود به شیوه‌هایی متفاوت‌اند. رضا قاسمی راوی آدم‌های در فاجعه است. آدم‌هایی که هریک به فراخور توانایی خود در پی گسترش قدرت خویش‌اند. کسب قدرت برای عینیت‌بخشیدن به خود و هستی خود. قاسمی نشان می‌دهد با اینکه این آدم‌ها همچون اجرام آسمانی به سیاره‌ای در دوردست پرتاب شده‌اند و هیچ جاذبه‌ای به ثبات آنها نمی‌انجامد، اما هنوز در پی گسترش خود و ارتقای قدرت خویش‌اند. بحث را این‌گونه آغاز کنیم تا ببینیم به کجا خواهیم رسید.\nسعید رضوانی: البته مهاجران حق و حقوق دارند و آدم‌های «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» نیز از حقوق اجتماعی بی‌بهره نیستند، اگر بودند که به آنجا مهاجرت نمی‌کردند. لیکن پرسش این است که انسانِ مهاجر تا چه اندازه می‌تواند از ظرفیت‌های کشور میزبان بهره ببرد و حقوقی را که در این کشور دارد در مسیر ساختن حیاتی نو به کار ببندد. وقتی راوی داستان با گذشته خود درگیر است و هر گوشه از ذهنش مشغول مشکل و مصیبتی از گذشته است، طبعا راه به جایی نمی‌برد. از‌این‌رو همین شخص که در کشور خود خواننده بوده، اینجا، یعنی در فرانسه، نقاش ساختمان می‌شود. او حتی شانس‌هایی را که به او رو می‌کند، به دلیل ناتوانی خود و مشغله‌های ذهنی مخربِ خود از دست می‌دهد، یا اینکه خود به آنها پشت پا می‌زند. قاسمی این را در تمام طول داستان با شرح افکار و ذهنیات راوی نشان می‌دهد. گذشته‌ای که راوی درگیر آن است، حتی گذشته محض هم نیست و تنها در ذهن او حضور ندارد؛ بلکه آثار و دنباله‌های آن تا امروز و زمان حالِ او کشیده شده و زندگی فعلی او را مستقیما متأثر می‌کند. این‌ها باعث می‌شود که راوی و سایر مهاجرانِ داستان به‌وضوح زیر حد ظرفیت‌هایی که کشور میزبان به آنها می‌دهد، زندگی کنند، وگرنه امکانات آنها و حقوق اجتماعی‌شان در کشور میزبان کم نیست.\nاحمد غلامی: بد نیست کمی بحث اولم را باز کنم. با استفاده از تعبیر هانا آرنت می‌خواستم به اعماق درون آدم‌های رمان نزدیک شوم. می‌دانم مهاجران قانونی دارای حقوق شهروندی‌اند، اما مسئله من اینجا حقوق شهروندی نیست، اگر بود که از این تعبیر آرنت استفاده نمی‌کردم. آرنت مخالف سرسخت حقوق اجتماعی و اقتصادی است، آنچه اساس حقوق بشر است. آرنت می‌گوید حقوق بشر قادر به تأمین حقوق واقعی نوع بشر نیست. او به حقوق انسان به‌مثابه انسان فارغ از هرگونه حقوق شهروندی باور دارد. در‌واقع جان‌مایه حرف آرنت این است: «دنیا هیچ‌چیز قدسی در انسان به‌صرف انسان‌بودن نمی‌بیند، برای همین وقتی انسان تابعیت خود را در قالب دولت-ملت‌ها از دست می‌دهد، به موجود عجیب‌و‌غریبی تبدیل می‌شود که دنیا نمی‌داند با او چه‌کار کند». مانند همین آدم‌های عجیب‌وغریب رمانِ «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» که انگار تابعیت هیچ کجا را ندارند. آنها مثل سیاره‌ای رهاشده در دل آسمان هستند. صاحب ساختمان، اریک فرانسوا اشمیت در طبقه چهارم می‌نشیند و به نقل از کتاب: «او همه عمرش را برای ساختن جهانی عادل مبارزه کرده بود و عاقبت که کار به ناکامی کشیده بود، به همین دل خوش کرده بود که آن جهانِ آرمانی را در تنها حیطه اقتداری که برایش مانده بود پیاده کند، یعنی همین ساختمان شش‌طبقه‌ای که حالا در بوی تند و زننده پیاز‌داغ آرام‌آرام به‌سوی فاجعه پیش می‌رفت». داستان در طبقه ششم اتفاق می‌افتد. در کشاکش بین همسایگانی که از یکدیگر می‌ترسند، برای یکدیگر گوش می‌ایستند و همدیگر را می‌پایند و با هم رقابت می‌کنند و گاه قصدِ جان یکدیگر را دارند. آدم‌های عجیب‌وغریب همچون راوی، سید، فریدون، علی، کلانتر، پروفت، بندیکت، میلوش، امانوئل و ژان. البته در طبقه ششم فاوستِ مورنائو و سرخپوست هم در اتاقِ راوی در کار اعتراف‌گیری از راوی‌اند. شخصیت‌های خیالی برگرفته از متون دینی و دیگر شخصیت‌ها، رعنا و چند صباحی خاتون که نقش کلیدی در داستان دارند و کلیدی‌تر از همه «میم الف ر» است که غیبتی طولانی دارد. البته در طبقه چهارم، اریک فرانسوا اشمیت، ماتیلد و سگش گابیک، داستانی دارند که باید مجزا به آنها پرداخت. آدم‌های طبقه ششم نه تیپ‌اند نه شخصیت، بیشتر یک مفهوم‌اند. یک ایده از نوع نگرش به زندگی. و آنچه این رمان را جذاب می‌کند، مواجهه این مفاهیم با یکدیگر است. آدم‌های اتمیزه‌شده که گاه به دلایلی از یکدیگر دور و به یکدیگر نزدیک می‌شوند. همین مواجهه‌ها و درگیری‌ها چنان داستان را جذاب کرده که خواننده بی‌وقفه پابه‌پای روایت می‌دود.\nسعید رضوانی: نقطه عزیمت هانا آرنت در تأملاتش درباره حقوق انسان، وضعیت میلیون‌ها انسانی است که در قرن بیستم، مشخصا بعد از جنگ جهانی اول، موطن و تابعیت خود را از دست داده‌اند. آرنت، در موقعیتی که این‌همه انسان به تعبیر او مطلقا فاقد حقوق شده‌اند، سخن‌گفتن از حقوق بشر را مضحک می‌داند؛ زیرا در واقعیت آنها که جز انسان‌بودن مبنایی برای مطالبه حقوق نداشتند، خود را با وضعیتِ ماقبل تمدن و بربریت مواجه دیدند. در جهانی که نظام آن متشکل از کشورهاست، به‌محض آنکه کشوری شانه از زیر بار مسئولیت خود در قبال حقوق شهروندانش خالی می‌کند و حتی گاه حق تابعیت را از آنان سلب می‌کند، شهروندان در فضایی بدون حقوق معلق می‌مانند؛ زیرا هیچ‌کس یا هیچ کشوری حاضر به دفاع از حقوق بشر یا حقوق انسان به حیث انسان نیست. نظام فعلی جهان فقط برای شهروندان کشورهای معین حقوق قائل است، یعنی حقوق بشر در عمل چیزی انتزاعی است که ضامنی برای آن وجود ندارد. به‌این‌ترتیب، به تعبیر آرنت فرض گرفتنِ حقوق بشر به حیث حقوقی که شامل هر فرد انسانی می‌شود و با تولد او اعتبار می‌یابد سرپوشی می‌شود بر واقعیت هولناک حیاتِ کسانی که از تابعیت کشوری معین محروم‌اند و سخن گفتن از حقوق بشر در چنین جهانی، یعنی در نظامی که متشکل است از کشورهای مستقل و جدا از هم، ریاکاری است. هرکس حقوقی را که کشورش به او اعطا می‌کند، از دست بدهد از هر حقی محروم می‌ماند. این‌ها حرف‌های آرنت است اما به نظر من حرف نویسنده رمان مورد بحث ما نیست. اگرچه در تحلیلی رادیکال می‌توان دست‌کم بخشی از معضلات شخصیت‌های داستان را به این نسبت داد که در کشور میزبان از آن حمایتی که شهروندان فرانسه مشمول آن می‌شوند، محروم‌اند. نویسنده مشکلاتِ شخصیت‌ها را در وهله اول به گذشته خود آنان و فرهنگی که خود همراه آورده‌اند و البته وضعیت امروز کشورشان نسبت می‌دهد. حتی می‌خواهم بگویم قاسمی در مواجهه مهاجران با کشور میزبان، نه مهاجران، بلکه کشور میزبان را مظلوم می‌داند. توجه بفرمایید به اینکه اریک فرانسوا اشمیت، صاحب‌خانه، تقریبا ناشنواست و همسرش فراموشی مفرط دارد. هیچ‌کدام از این‌ها نمی‌فهمند مهاجران دارند چه به سر خانه‌شان می‌آورند، خانه‌ای که نمادی از کشور میزبان است. ساکنان طبقه ششم دارند این طبقه را تکه‌تکه می‌کنند. هرکس هر کاری که دلش می‌خواهد به سر خانه می‌آورد و صاحب‌خانه بی‌خبر است تا روزی که همه‌چیز ویران شود.\nاحمد غلامی: اعتراف می‌کنم که من را غافلگیر کردید و به نکته شگفت‌انگیزی اشاره می‌کنید. اینکه نویسنده معضل و مشکلات شخصیت‌های داستان (مهاجران) را به گذشته و فرهنگی که با خود آورده‌اند و وضعیت کنونی کشورشان نسبت می‌دهد. و بعد می‌فرمایید رضا قاسمی در مواجهه مهاجران با کشور میزبان، طرف کشور میزبان را می‌گیرد و کشور میزبان را مظلوم می‌داند؛ زیرا مهاجران دور از چشم صاحب‌خانه هر بلایی که دلشان می‌خواهد سر خانه می‌آورند، آن را تکه‌تکه و ویران می‌کنند و چیزی نخواهد گذشت که ساختمان و طبقه ششم با فاجعه‌ای روبه‌رو خواهد شد. اگر بخواهیم از این منظر به داستان نگاه کنیم، داستان محتوایی ضدمهاجر پیدا می‌کند و می‌شود از آن خوانشی دست‌راستی کرد. همان نگاه انتقادی به مهاجران که هم‌اکنون بخش زیادی از مردمِ اروپا و آمریکا با آن هم‌داستان هستند و روی‌کار‌آمدنِ تندروهای دست‌راستی در این کشورها، همچون ترامپ در آمریکا، دلیل صحت این مدعاست. اگر برداشت من از حرف‌های شما درست باشد باید گفت رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» رویکردی ارتجاعی و ضدمهاجر دارد و حق را به تندروها می‌دهد که از حضور مهاجران در کشورشان عصبانی‌اند. من چنین نگاهی به رمان ندارم، اما می‌خواهم قبل از گفتن نظرات خودم بدانم شما تا چه میزان با برداشت من از حرف‌های خودتان موافقید.\nسعید رضوانی: بله، من با برداشت شما از حرف‌های خودم موافقم. مقصود من همین بود که قاسمی از مهاجران انتقاد می‌کند؛ اما با تفسیری که از حرف‌های من می‌فرمایید موافق نیستم. انتقاد از مهاجران، قاسمی را در دسته‌بندی راست سیاسی قرار نمی‌دهد، چون او خود مهاجر است و نقد مهاجران به قلم او از مقوله خودانتقادی است که ضروری است و هیچ گروه و دسته اجتماعی نباید از آن غافل بماند. وقتی قاسمی نگاه انتقادی به رفتارها و ذهنیت‌های مهاجران می‌اندازد، نمی‌توان آن را با شعارهای خارجی‌ستیزانه نئوفاشیست‌ها در کف خیابان‌های اروپا یا سخنان سیاست‌مداران پوپولیست غربی یکی گرفت. نویسنده داستان دارد در قلب جامعه مهاجر فرانسه زندگی می‌کند و به‌روشنی می‌بیند که بخشی از مشکلات این جامعه خودساخته است و نمی‌توان همه تقصیرها را به گردن جامعه میزبان انداخت. به زبان آوردنِ این حقیقت ابدا راست‌گرایانه نیست؛ بلکه نگاه انتقادی انداختن به خود است. بگذارید مثالی بزنم. همین قتل‌های ناموسی که متأسفانه این روزها در ایران شاهد یکی از مواردش بودیم، بارها در اروپا به دست مهاجران صورت گرفته. حال اگر جامعه مهاجر به این پدیده اعتراض کند که می‌کند، چنین اعتراضی درست و مثبت و از مقوله انتقادِ سازنده از خود است، نه از مقوله راست‌گرایی و خارجی‌ستیزی.\nاحمد غلامی: بگذارید با اینکه درباره هانا آرنت به‌خوبی توضیح دادید، این نکته را اضافه کنم که چرا بحثم را با این جمله از آرنت آغاز کردم. انتخابِ تعبیری از او هوس‌ورزانه نبود. می‌خواستم بگویم این تعبیر هنوز برای نقدِ رادیکال سرمایه‌داری کارآمد است. جامعه‌ای که مبتنی بر سیستم سرمایه‌داری است و تعداد قلیلی هر روز بیش‌از‌پیش از طبقات جامعه به نفع خودشان سلب مالکیت می‌کنند. با تعبیر آرنت می‌توان برای حق حقوق‌داشتن انسان پافشاری کرد. فرقی نمی‌کند این آدم‌ها شهروند یک کشور سرمایه‌داری‌اند، یا مهاجران بخت‌برگشته‌ای که از جامعه فروپاشیده خود جاکن و حذف شده و به امید ادغام در جامعه سرمایه‌سالار به تبعید رفته‌اند. اگر اشتباه نکنم رضا قاسمی از تبعید بیش از مهاجرت نام می‌برد. تبعید بار سنگین‌تر و سیاسی‌تری دارد تا مهاجرت. تعبیر آرنت بسیار امروزی است و تا حدودی با این کتاب چفت می‌شود. مخاطبان برای استفاده صحیح و کامل از نظرات موافقان و مخالفانِ آرنت می‌توانند به مقالات کتاب «حقِ حق داشتن» مراجعه کنند؛ اما برگردیم به بحث شما که دریچه‌ای تازه درباره رمان به رویم گشود. با اینکه از استدلال شما قانع نشده‌ام؛ اما با اتکا به تأکیدِ راوی کتاب بر اینکه شخصیتی خودویرانگر دارد، این خودویرانگری را به دیگر‌ویرانگری تعمیم می‌دهم و خود را از خوانشی دست‌راستی بر‌حذر می‌دارم. با اینکه روایت رضا قاسمی از یک خودانتقادی فراتر می‌رود و جملگیِ مهاجران را با یک چوب می‌راند. بگذریم. رضا قاسمی راوی مردم سیاره‌ای است که ناخواسته به گوشه‌ای از دنیا پرتاب شده‌اند. پرتاب‌شدگانی همچون اجرام آسمانی که سال‌های سال می‌توانند بدون اینکه به جایی وصل باشند در فضای بیکران کهکشان‌ها سرگردان باشند. هیچ‌یک از شخصیت‌های داستان پایش روی زمین نیست و درواقع به جایی بند نیست. همین پادرهوا و معلق‌بودن آنان را وامی‌دارد تا به هر دستاویزی متوسل شوند تا به هستی خود معنایی بدهند. سید توسعه‌طلب است و میل وافری دارد این توسعه‌طلبی را هم به جان آدم‌ها تسری دهد و آنان را به سلطه خویش درآورد. در توسعه‌طلبیِ جغرافیایی رفته‌رفته اتاق‌های بیشتری را در طبقه شش تصاحب می‌کند و در این طبقه خودش را گسترش می‌دهد. آدم‌ها هم برای او صرفا ابزاری برای ارضای میلی توسعه‌طلبانه هستند. با همسر سابقش زندگی می‌کند و رعنا را نیز از چنگِ راوی داستان به در می‌آورد، گیرم به میل راوی. علی در پی الصاق هویتی به خودش است تا دوباره معنا پیدا کند. او بدون هویت‌های الصاقی نمی‌تواند بار هستی را تحمل کند. از‌این‌رو به مرید و مرادی رو می‌آورد تا این بار سمپاتِ سیاسی‌بودن را با مرید‌بودن تاخت بزند. پروفت شخصیت بی‌نظیری است. او بنیادگرایی است که هنوز از رسالت و رذالتی سرشار است که به‌راحتی می‌تواند دست به جنایت بزند و مثل همه بنیادگراها اگر پای میل و منافعش باشد به‌راحتی از اصول خود بگذرد. کلانتر نیز در پی ایجاد هژمونیِ خود در طبقه شش است، در مبارزه با سید و دیگران، و گاه با ائتلاف با این و آن. این سیاره که در کهکشان سرگردان است و صاحبش چپِ ناکامی است که هنوز دل بر پایه عدالت دارد، جهنمی از ایده‌ها و عقاید است. «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» نوعی تسویه‌حسابِ سیاسی با سیاست است. درواقع کتاب، کتابی سیاسی است؛ اما ضد سیاست.\nسعید رضوانی: نخست درباره آرنت پاسخ بدهم. می‌فرمایید با تعبیر آرنت می‌توان بر حقِ حقوق‌داشتن انسان پافشاری کرد؛ فارغ از اینکه شهروندِ یک کشور سرمایه‌داری باشند یا مهاجر. درست می‌فرمایید. تعبیر حق حقوق‌داشتن، امکاناتی برای تأویل در اختیارمان می‌گذارد؛ اما فراموش نکنیم که اساسِ اندیشه‌های خود آرنت در این زمینه واقعیتِ جهان بود و نه مبانی ذهنی و مفاهیم تاریخی فلسفی. خودِ آرنت، کشورها و حمایت آنان از شهروندان‌شان را تنها ضامنِ تحقق حقوق بشر می‌دانست. و اما داستان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها». من با خوانش سیاسی شما از داستان مخالفتی ندارم؛ اما با آن‌که جنبه سمبلیستی و نمادپردازانه داستان قوی و نمایان است، می‌خواهم توجه شما را به ارزش‌های رئالیستی و غیرنمادین داستان هم جلب کنم. تفسیر نمادینِ شما از شخصیت‌هایی مثل سید یا علی را می‌پذیرم، اما به این نیز توجه بفرمایید که دست‌کم بخشی از هنر و دستاورد نویسنده در آن است که این شخصیت‌ها، اگرچه می‌توانند نمادِ پدیده‌هایی فراتر از خود باشند، شخصیت‌های واقعی هستند. این‌ها در میان مهاجران واقعا وجود دارند، اگرچه ناگفته پیداست که همه مهاجران و حتی اکثر آنها را نمایندگی نمی‌کنند. این‌ها بخشی از مهاجران هستند و رضا قاسمی حق دارد هستی آنها را به ما نشان دهد. این انتقاد شما را که می‌فرمایید نویسنده همه مهاجران را با یک چوب می‌راند، وارد نمی‌دانم. قاسمی ما را با تیپ‌هایی در میان مهاجران آشنا می‌کند و داعیه آن را ندارد که همه جامعه مهاجران را بررسی و معرفی کرده است. پیداست که نویسنده در سال‌های مهاجرت چشمانش را خوب باز کرده و آدم‌های اطرافش را مشاهده کرده و حاصل مشاهداتش را، که به نظر من دقیق بوده، با ما در میان می‌گذارد.\nایرانیانی که مانند سید خود را ایتالیایی معرفی می‌کنند تا به خیالِ خود از مزایایی بهره‌مند شوند واقعا وجود دارند. ایرانیانی که اغلب به دلایل سیاسی هرکدام چند اسم دارند، واقعا وجود دارند. شخصیت‌هایی مانند علی هم که هویت مستقلی از خود ندارند و هر روز باید به چیزی متوسل شوند تا بتوانند زندگی کنند همه‌جا هستند؛ اما در میان مهاجران بیشتر به چشم می‌آیند؛ زیرا در موقعیت مهاجرت هویت ملی که نیازِ این‌طور آدم‌ها را تا اندازه‌ای پوشش می‌دهد، از میان برداشته یا کم‌رنگ می‌شود. کلانتر هم که از سرگردانی مهاجرانِ اطراف خود استفاده می‌کند تا آنها را زیر سلطه خود بگیرد در میان مهاجران، دست‌کم در آن سال‌هایی که قاسمی روایت می‌کند، نمونه‌های داشت. پروفت نیز واقعا وجود دارد. از قضا، برخلافِ شما، من پروفت را شخصیتی سیاسی یا به تعبیر شما بنیادگرا نمی‌دانم. او یک بیمار روحی است که چنان‌که اسمش هم نشان می‌دهد، توهم متافیزیکی دارد. روزمرگیِ بخشی از مهاجران هم همان است که رضا قاسمی نشان داده: بی‌کاری و روزها تا دیروقت خوابیدن و زندگی مخفی بدون اجازه اقامت و غیره. قاسمی از جزئیاتی هم برای تقویتِ جنبه رئالیستی داستانش بهره برده و از قضا موفق بوده. فی‌المثل شاهدان یهوه که وقت و بی‌وقت به در می‌کوبند و می‌کوشند مردم را به دین خود جلب کنند و بیشتر هم به سراغ مهاجران می‌روند تا از سرگردانی‌های آنها به نفع خود استفاده کنند. نمونه‌های دیگر هم هست که نیازی نیست همه را نام ببرم. خلاصه کنم، قاسمی در این اثر توفیق داشته؛ چون از محیط و آدم‌هایی نوشته که خوب می‌شناخته و خوب هم آنها را بازتاب داده است.\nاحمد غلامی: در اینکه داستان واقع‌گرایانه است و برگرفته از واقعیتِ زندگی مهاجران، تردیدی وجود ندارد؛ اما خوانشی که من از اثر می‌کنم، برگرفته از تعمدی است که نویسنده دارد تا از اثرش برداشتی چندوجهی شود. البته طبیعی است در نقد و تحلیلِ هر اثری می‌توان از زوایای پنهان هم رونمایی کرد. موافقم با این که می‌گویید پروفت بیمار روانی است. تردیدی وجود ندارد. به یک معنا همه آدم‌های رمان دچار عوارض تبعید هستند. عوارض تبعید را رضا قاسمی درباره راوی به کار می‌برد. طبیعی است آدم‌هایی که تک‌بعدی زیسته‌اند، در تبعید این خصایص به شیوه‌ای بحرانی‌تر در آنها جلوه کند، البته نه همیشه الزاما، استثنا هم وجود دارد. آنچه به خوانش‌های ما شکل می‌دهد، پافشاری نویسنده بر ایده‌هایش است و انتقال آن به خواننده. البته هیچ‌وقت نمی‌شود با قطعیت درباره این ایده‌ها حرف زد. نویسنده هر لحظه می‌تواند زیر میز بازی بزند و بگوید نه من چنین قصدی نداشتم، حتی اگر فکت‌هایش در کتاب موجود باشد. درنهایت می‌گوید من این را برای مستندسازی فضا آورده‌ام. جدل اصلی بین قاعده و قرارداد است. می‌شود زیر قراردادها زد؛ اما انکار قاعده‌ها دشوار است. شما می‌توانید بگویید در بازی شطرنج ما مهره شاه را دو خانه حرکت می‌دهیم؛ اما جایگاه شاه را به‌دشواری می‌توان انکار کرد. اتفاقا در بازی شطرنجِ راوی و سید هم، اسب گاهی از قراردادها سرپیچی می‌کند؛ ولی اسب همان اسب است. می‌خواهم بگویم خوانش شما از رمان بر‌اساس قاعده‌های رمان است و تجربه زیسته‌تان به‌عنوان کسی که این آدم‌ها را از نزدیک دیده‌اید؛ اما من بر‌اساس قراردادها کتاب را می‌خوانم. قراردادهایی که نویسنده با من می‌بندد که هیچ شناختی از جامعه مهاجران ندارم. آنچه این رمان را جذاب می‌کند، به‌هم‌ریختگی زمان است. قاعده زمان به هم نمی‌ریزد، زمان خطی است اما قراردادهایش به هم می‌ریزد و زمان می‌شکند و فصل‌ها پَس و پیش می‌شود. پس مخالفتی با واقع‌گرایانه بودنِ اثر ندارم اما رمان قراردادهای تازه‌ای با من در یک رمان واقع‌گرایانه می‌بندد و اینجا دیگر، سید صرفا سید نیست. پروفت هم می‌تواند پروفت نباشد. همان‌طور که «میم الف ر» تا پایان طبق قرارداد اسمش «میم الف ر» باقی می‌ماند. طبق قاعده او شخصیت واقعی است که غایب است اما برای راوی مظهر عشقی ناب است. اما خاتون، خاتون انگار از دل افسانه بیرون می‌آید، نماد بخت‌برگشته‌ای نفرین‌شده است، همچون زندگی نفرینی خودِ راوی. رضا قاسمی همه‌چیز را چفت‌و‌بست زده تا به آن جهت که خودش دلش می‌خواهد برسد، اما همه این‌ها قرارداد است و دست او را باز می‌گذارد تا در موقع لزوم زیر آن بزند. اهمیتی هم ندارد چه چیز درست است و چه چیز غلط. آن چیزی که اساس رمان است، لذت خواندن در پرتو دیدن و شنیدن است. اگر لازم شد درباره دیدن و شنیدن با هم حرف خواهیم زد.\nسعید رضوانی: اینکه نویسنده تفسیرِ من و شما را می‌پذیرد یا آن را رد می‌کند و به تعبیر شما زیر میز می‌زند، دغدغه ما نیست و نباید باشد. در نقد ادبی مدرن دهه‌هاست که اثرآفرین را از مسندِ انحصاری مفسرِ متن پایین کشیده‌اند. «مرگ نویسنده» که رولان بارت در اواخر دهه شصت میلادی از آن سخن گفت معنایی جز این ندارد که ما در نقد ادبی دیگر نباید بپرسیم نویسنده چه می‌خواسته بگوید و مقصودش چه بوده. برای این رویکرد نسبتا جدید، دلایلِ پرشماری وجود دارد. ساده‌ترین آنها شاید این باشد که میان مقصود نویسنده و آنچه او توانسته در متن محقق کند، همیشه فاصله‌ای وجود دارد. فرض بفرمایید من نویسنده باشم و به قصد بیان معنایی معین دست به خلق اثری بزنم. حال اگر نتوانم آن معنا را در اثرم منعکس کنم، آیا به‌صرف آنکه چنین معنایی را در نظر داشته‌ام اثر صاحبِ آن معنا می‌شود؟ حتی پیش از بارت، آدورنو هم این نکته را دریافته بود. او پیش از بارت خوانندگان را از این برحذر داشته که در متن به دنبال مقصود نویسنده بگردند. آدورنو نیز متوجه بوده که میان مقصودِ نویسنده و معنای متن تفاوتی هست. از نگاه وی، نویسنده در تفسیرِ متن هیچ برتری‌ای نسبت به خواننده ندارد. شأنِ اثرآفرین تنها مبتنی بر اثری است که آفریده. یعنی نویسنده فراتر از نویسندگی، در مقام مفسرِ متنِ خود، صاحبِ حقوق ویژه‌ای نیست. آدورنو تا آنجا پیش می‌رود که می‌گوید اصلا معلوم نیست اثرآفرین اثر خود را بفهمد تا چه رسد به اینکه بهترین تفسیر آن را در اختیار داشته باشد. به این قرار درستی یا نادرستیِ فهم و برداشت ما از «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» نیز ابدا موکول به آن نیست که صاحب این اثر بر فهم و برداشت ما مهر تأیید می‌زند یا نه. فارغ از این نکات، من نظر شما را قبول دارم و منکر این نیستم که رمان از ابعاد نمادین برخوردار است. پیش‌تر هم عرض کردم تأکید من فقط بر این است که نمادپردازی نویسنده، فی‌المثل در خلق شخصیت‌ها، ما را از جنبه رئالیستی داستان غافل نکند؛ چون بخش مهمی از ارزش و اهمیتِ کار قاسمی در همین رئالیسمِ مبتنی بر مشاهده دقیق محیط و افراد پیرامون اوست. به زمان اشاره فرموده‌اید. به نظر من هم زمان از عناصر درخور توجه در کار قاسمی است. او برخلاف بسیاری از نابلدان، حرکت از نقطه‌ای به نقطه دیگر در زمان را، منطقی و بدون خطا انجام می‌دهد. کارش از این نظر پاکیزه و به دور از آشفتگی است.\nاحمد غلامی: زندانی در زندانِ انفرادی بیش از هرچیز به صداها حساس است. شنیدن، تنها وسیله‌ای است که او را تا حدودی از وضعیت بیرون باخبر می‌کند. اما چون این تنها راهِ درک و دریافت از اوضاع جهان بیرونی است، در اغلب موارد با توهم و تخیل درهم می‌آمیزد. مثلا فریادی در شب که از سلول انفرادی کناری می‌آید به‌سرعت چیزی را تداعی می‌کند که می‌تواند اصلا با واقعیت جاری منطبق نباشد؛ اما برای زندانی عین واقعیت است. راوی داستان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» در اتاق خودش به معنای واقعی زندانی است. یک زندانی انفرادی. ارتباطش محدود به همان هواخوری است و گه‌گاه دیدنِ دوستان در کوتاه‌مدت. او از طریق صداهایی که از بیرون می‌شنود، به تخیلش دامن می‌زند؛ اما در اینجا تصاویری نیز وجود دارد که از قبل در ذهنِ راوی نقش بسته است. تصاویری که در شرایط عادی چیزی وهمناک نیستند؛ اما در وضعیتی که راوی آن را روایت می‌کند، فضایی ترسناک می‌آفرینند. بی‌اغراق، رمان از این فضاها کم ندارد.\nشاید یکی از درخشان‌ترین عناصر این رمان همین فضاسازی‌ها باشد. ترکیبِ دیدن و شنیدن. و درست‌تر است بگوییم شنیدن صداها و بعد یادآوری تصاویر. آن‌هم از سوی راوی که منتظر است تا پروفت با چاقو به او حمله کند و تهدیدش را مبنی بر اینکه تخت او تختی است که شیطان بر روی او می‌خوابد، عملی کند. بگذارید تکه‌ای از رمان را بخوانم: «بندیکت که مدت‌ها بود آرام بود و دیگر چیزی را اره نمی‌کرد دوباره بساطش را در راهرو پهن کرده بود. هر روز از ساعت 9 صبح شروع می‌کرد و طوری با حرص و کینه اره می‌کرد که گویی داشت چیزی را می‌برید که عامل همه بدبختی‌های زندگی‌اش بود. آن صحنه‌های مار غاشیه، دیگ جوشان و گنهکارانی که اره می‌شدند از آن دنیا به این دنیا منتقل شده بود. دیگر نه شب آرامشی داشتم و نه روز. پروفت که تا پیش از این ماجرا به‌ندرت از اتاقش بیرون می‌آمد حالا تا صبح صد بار به دستشویی می‌رفت و من هر بار به محض باز‌شدن درِ اتاقش بند دلم پاره می‌شد. آن‌طور که او پاهایش را به زمین می‌کوفت و آن‌طور که با شتاب می‌رفت، فقط برای کشتن کسی می‌شد رفت. حدود ساعت شش، فرسوده و عصبی به رختخواب می‌رفتم اما تا می‌آمد پلک‌هایم سنگین شود از داخل راه‌پله، اریک فرانسوا اشمیت با آن صدای بم و پرحجمش فریاد می‌زد نه گابیک اینجا نه، اینجا نه». منظورم همین آمیزه‌ای از صدا و تصویر است، یا صداهایی که تصاویر ذهنی، آن را می‌سازند. همین است. تحملِ این وضعیت سخت است و توان و جنون خاصی می‌خواهد که راوی داستان آن را دارد. اگر مایل بودید کمی درباره راوی بگویید.\nسعید رضوانی: راوی، هنرمندی است که به سببِ تبعید زیر حد مألوف خود و ظرفیت‌های وجودی خود زندگی می‌کند. او که خواننده بوده از هنرش دور افتاده است. می‌بینید که با نقاشی ساختمان گذران می‌کند. او با رنگ‌هایی که از کار نقاشی ساختمان باقی می‌ماند شب‌ها پرتره می‌کشد و این نشانه‌ای است دال بر اینکه هنر در زندگی او دیگر آن نقش کانونی پیشین را ندارد. راوی درعین‌حال از سطح مادی زندگی پیشین خود محروم است. علاوه بر شغل نقاشی ساختمان، همین وضعیت سکونت او در چنین ساختمانی نشان‌دهنده تنزلِ سطح مادی زندگی اوست. راوی به‌نوعی با زندگی قهر کرده است. این همان چیزی است که راوی آن را بیماری خودویرانگری می‌داند. بله، راوی با زندگی قهر کرده. از‌این‌روست که حتی امکاناتی را که زندگی ناطلبیده در اختیار او می‌گذارد، پس می‌زند. توجه دارید که فرصت فعالیت در زمینه موسیقی را که دوستش برایش فراهم آورده بلااستفاده می‌گذارد. و البته قهر‌کردنِ راوی با زندگی بیش از هر چیز در این نکته نمود پیدا می‌کند که او خود پروفت را با پخش و ارسالِ صداهایی از اتاقش ترغیب می‌کند که او را بکشد. از نگاهی روان‌شناختی/جامعه‌شناختی می‌توان مشکلات راوی را در این یک جمله خلاصه کرد که او مهاجرت کرده اما توانِ تغییر‌دادن خود برای آغاز زندگی جدید را ندارد، به‌همین‌دلیل در گذشته خود غوطه‌ور است و نمی‌تواند وارد حیات اجتماعی جامعه میزبان شود. راوی در مرز سلامت و جنون معلق است و این یادآور راویِ «بوف کور» است. در متن هم تا آنجا که من به خاطر دارم، دست‌کم یک اشاره آشکار به «بوف کور» وجود دارد، آنجا که می‌خوانیم: «منتظرند بهانه‌ای دست‌شان بیاید تا بیندازندتان کنار دست دیوانگانی که در آن طرفِ سوراخِ دیواری مشرف به بیابان چیزهایی می‌بینند که شما، اگر تا صبح قیامت هم بایستید، نمی‌بینید». در رابطه با راوی می‌خواهم به یکی از اشکالات کار قاسمی هم اشاره کنم. نویسنده گاه به طرزی ناشیانه راوی را کنار می‌زند و به‌اصطلاح خود میکروفون را به دست می‌گیرد. مثلا آنجا که در آغاز بخشِ 15 فصل دوم، خطابه‌ای در مذمت زن ایرانی ایراد می‌کند که به‌زعم او ملغمه‌ای ناجور از سنت و مدرنیسم است که هم خدا را می‌خواهد هم خرما را. این‌گونه مداخلاتِ نویسنده در متن به روایت سخت لطمه می‌زند و در‌واقع حاکی از ضعفِ نویسنده است. نویسنده باید آنچه را در ذهن دارد با روایت القا کند. وقتی از عهده این کار برنمی‌آید مجبور است نظریه‌پردازی کند. مجبور است راوی را از جایگاه خود فروبکشد و خود به جای او بنشیند.\nاحمد غلامی: سه زن در این رمان هستند. سه زن که هریک رابطه خاصی با راوی دارند. خاتون، شخصیتی سنتی است که از بستر افسانه‌ها سر برآورده است. زنی است که سیاه‌بختی و شوربختی زودتر از او به جاهایی که قرار است خاتون برود، می‌رسد. رعنا، ترکیبی از زنانگی، زیرکی، منفعت‌طلبی و غرور است. و «میم الف ر» شخصیتی محوری برای راوی است: سادگی، شفافیت و عشق. عشق و ابراز آن به ساده‌ترین شکل. «میم الف ر» بی‌پرده و صریح به جهان پیرامونش عشق می‌ورزد. این‌ها شخصیت‌های منحصربه‌فردی نیستند. آنها برای خواننده آشنایند و هریک را هم در تجربه زیسته خود دیده و هم در رمان‌ها با آنها زندگی کرده است. آنچه فاصله این زن‌ها را عیان می‌کند، قرار‌گرفتنِ راوی در میان آن‌هاست. خاتون، وجدان معذبِ راوی است. زنی که راوی ناگزیر می‌شود او را به خانه سالمندان بگذارد. رعنا، غریزه و وسوسه‌های زمینی راوی است. و «میم الف ر» کسی است که می‌تواند همه پازل‌های زندگی راوی را کنار یکدیگر بنشاند و با عشقی شرقی آنها را به هم کوک بزند. راوی در میان این سه زن ایستاده است. او، اگرچه گرایشی به «میم الف ر» دارد، اما به سمتش نمی‌رود و حتی او را به بدترین شکل از خود می‌راند. حضور این زنان، تضادهای درونی راوی را با خودش عیان می‌سازد. تضادهای تلخ که گاهی به طنز و هزل پهلو می‌زند. خیلی بیراه نیست که بگوییم راوی سویه‌هایی طناز در وجودش دارد که روایت را جذاب کرده است؛ اما ترس، پرده‌پوشی و نیرنگ‌های راوی در جایگاهِ اعترافات عیان می‌شود. آنجا که ناگزیر است در برابر فاوستِ مورنائو و همکارش اعتراف کند. در‌واقع بازمانده شخصیت راوی که در روایت مستور مانده است، در مواجهه‌اش با این دو شخصیت خیالی که پیش‌تر نیز گفتم، برگرفته از متون دینی است، عیان می‌شود و قوام می‌یابد. آنچه در شخصیت راوی کامل و بی‌نقص است انفعال است. او، با اینکه در زندگی دست به رفتارها و کنش‌های ایذایی می‌زند، در‌نهایت آدمی منفعل است و تنها کنشش ترغیبِ پروفت به کشتن اوست. کنشی که با ترس و دلهره همراه است، مثل پریدن از بلندی از سر ناچاری.\nسعید رضوانی: خُب، رعنا تجسمِ همان تیپ زن است که پیش‌تر گفتم نویسنده خود به عوضِ راوی او را به محکمه می‌کشد و محکوم می‌کند. زنی که «به تناسب امکانات و ذائقه شخصی، از ذهنیت زن سنتی و مطالبات زن مدرن ترکیبی ساخته بود که دامنه تغییراتش، گاه، از چادر بود تا ... . می‌خواست در همه تصمیم‌ها شریک باشد؛ اما همه مسئولیت‌ها را از مردش می‌خواست. می‌خواست شخصیتش در نظر دیگران جلوه کند نه جنسیتش اما با جاذبه‌های زنانه‌اش به میدان می‌آمد» و الی آخر. این نکته را که رعنا از این دست زنان است لازم نیست خواننده کشف کند. در داستان بلافاصله پس از توصیفِ این تیپ زن می‌خوانیم: «بی‌گمان زنانی هم بودند که در یکی از دو منتهی‌الیه این طیف ایستاده بودند. اما رعنا درست در وسط این طیف بود.» با استفاده از همین دسته‌بندی که نویسنده انجام داده، یا طیفی که از زنان ایرانی ترسیم کرده، می‌توان جایگاه خاتون و «میم الف ر» را هم در داستان تعیین کرد. خاتون و «میم الف ر» هرکدام در یکی از دو منتهی‌الیه طیفی قرار می‌گیرند که رعنا در وسط آن است. خاتون زنی سنتی است که تیره‌بخت است و راوی از وی می‌گریزد چون می‌ترسد تیره‌بختی‌اش به او نیز سرایت کند. گریز راوی از خاتون گریز از سنت است که از این طریق در داستان مترادفِ سیاه‌روزی و فلاکت می‌شود. «میم الف ر» در منتهی‌الیه دیگر ایستاده است. زنی است که نه‌فقط به ظاهر؛ بلکه واقعا مدرن شده است. او به لحاظ فکری مستقل است یعنی مطابق سلیقه مردم و توقعات آنان زندگی نمی‌کند. توجه فرمایید به صحنه میهمانی خانه سفیر در بخش هفتم از فصل 3. «میم الف ر» در عمل هم مستقل است. او به دنبال عشقش کشور را تنها ترک کرده و در اروپا هم پای پیاده مرزها را پشت سر گذاشته تا خود را به او برساند. این همان زنی است که راوی می‌خواهد. به‌این‌ترتیب وقتی راوی چنین زنی را از خود می‌راند یک‌بار دیگر قهر او با زندگی یا، به تعبیر خودِ راوی، بیماری خودویرانگری او آشکار می‌شود.\nاحمد غلامی: به‌عنوان بحث پایانی می‌خواهم درباره یکی از مهم‌ترین علت‌های موفقیت رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» حرف بزنم. به نظرم آنچه این رمان را از دیگر آثار ایرانی متفاوت می‌کند، زبان و لحن آن است. زبانی که میان ترجمه و تألیف ایستاده است. زبان و لحن، چندان قرابتی با داستان‌نویسی ایرانی ندارد. اما رمان طعم زبان فارسی را دارد. رولان بارت می‌گوید هر زمان واژه‌ها طعم داشته باشند، نوشتار به وجود می‌آید. آنچه رضا قاسمی را از همتایان ایرانی و نویسندگانِ ایرانیِ خارج‌نشین متفاوت می‌کند، ساختار ذهنی اوست. او ذهنی مدرن دارد. ذهنیت مدرن یعنی رویکردی انتقادی به خود. و این در رمان کاملا مشهود است. بگذریم از اینکه این خودانتقادی منجر به خلق قهرمان داستان با ویژگی‌های خودویرانگری می‌شود. اما این نگاه انتقادی به خود و به فرهنگ و سنت خود، موجب خودآگاهی نویسنده است. تعین‌بخشیدن به جایگاهش به‌عنوان نویسنده در مواجهه با سنت و دنیای مدرن. زبان فارسی همواره با شوخی و طنز همراه بوده است. همان ویژگی‌ای که تنیده در سنت و فرهنگ ایرانی است. در تلخ‌ترین روایت‌های ما و در تلخ‌ترین سرنوشت‌های ما رگه‌هایی از طنز در گفتارهای ایرانی دیده می‌شود. این زبانِ در میان ترجمه و تألیف، ویژگی بارز رمان است و هوای تازه‌ای است که خوانندگان را مشتاق می‌کند تا آن را بخوانند. خوانندگان به هنگام خواندن، با زبانی روبه‌رو می‌شوند که تصور می‌کنند با یک رمان خوب از نویسندگان غربی روبه‌رو هستند. اما به‌سرعت زبان و لحن نویسنده فارسی‌زبان آنان را مجذوب خود می‌کند. رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» به خواننده فارسی اعتمادبه‌نفس می‌دهد و حس جاه‌طلبی‌اش را ارضا می‌کند. همان چیزی که بیشتر ایرانی‌ها در رمان‌های فارسی به دنبالش هستند.\nسعید رضوانی: دلایل توفیق رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها» متعدد است، ازجمله می‌توان به ساختار مدرن رمان، موضوع بکر آن، آشنایی عمیق نویسنده با موضوع و البته طنزِ اثر اشاره کرد. نویسنده در بسیاری از بخش‌های رمان از طنزی ظریف و بیش‌وکم پنهان سود جسته است که شاید صحنه‌های بازجویی بارزترین مثال آن باشد. در مورد نگاه انتقادی نویسنده به خود تنها تا حدودی با شما موافقم. ظاهرا وقتی شما از رویکرد انتقادی نویسنده به خود صحبت می‌کنید، نویسنده را با راوی یکی فرض می‌کنید؛ اما حتی اگر این فرض درست باشد، باز می‌بینیم که راوی، اگرچه از خود انتقاد می‌کند، شخصیتش از همه مهاجرانی که در رمان حضور دارند، مثبت‌تر تصویر می‌شود. و اما زبان. به نظرم این حس شما که زبان رمان جایی بین تألیف و ترجمه قرار گرفته، در درجه اول ناشی از سادگی و بی‌پیرایگی زبانِ اثر است. نویسنده ابدا به دنبال خودنمایی با زبان نیست. قاسمی از این آفتِ خودنمایی که در سال‌های اخیر هم‌زمان با فقر محتوایی به نثر روایی ما زده و حتی در نثر علمی فارسی دیده می‌شود برکنار مانده است. نثر او در خدمت روایت است و به‌عنوان ابزار تفاخر مورد سوءاستفاده قرار نگرفته است. زبان رمان درعین‌حال پاکیزه است و جز در مواردی نسبتا اندک از خطا به دور مانده است. به‌این‌ترتیب با شما کاملا موافقم که زبان را نیز باید از علل توفیق رمان دانست.


معناي ديگري براي واجب تعبدي و توصلي\nتفاوت بين اين دو معناي واجب تعبدي و توصلي\nآيا واجب، بواسطه عمل غير از مکلف ساقط مي‌شود يا نه؟\nتمام مباحثي که در شک در تعبدي و توصلي، تا بحال بيان کرديم، يعني گفتيم که: بعد از اين که وجوب واجبي مسلم است، شک مي‌کنيم که، آيا اين واجب تعبدي هست يا توصلي؟ روي تعريف مشهور براي تعبدي و توصلي است که، بگوييم: تعبدي يعني واجبي که، در غرض مولا و سقوط امر، قصد قربت معتبر است و توصلي يعني واجبي که، در سقوط امر، قصد قربت معتبر نيست.\nلذا شک در اين که اين واجب، آيا تعبدي است يا توصلي؟ بر مي‌گردد به اين که، آيا در اين واجب، قصد قربت معتبر است يا نه؟ که بحثش را مفصل عرض کرديم.\nاما براي توصلي معناي ديگري هم در کلمات وجود دارد که، شايد بر طبق اين معناي دوم، در فقه بيشتر مورد نياز باشد و آن اين است که گفته‌اند: واجب توصلي آن واجبي است که، به سبب فعل غير هم، امر ساقط شود و اختيار مکلف در سقوط امرش دخالت نداشته باشد و همچنين آن واجبي که، به مصداق محرم هم، اگر اتيان شود، امتثالش تحقق پيدا مي‌کند.\nمثلا در باب تطهير ثوب، اگر لباس نجس باشد، تطهير ثوب براي صلاه واجب است، در اينجا اگر غير هم اين لباس را تطهير کرد، واجب محقق مي‌شود و اختيار مکلف هم درش دخالت ندارد، اگر بدون اين که اختيار مکلف در آن نقش داشته باشد، مکرها يا مجبورا انجام داد، يا يک دستگاهي لباس را تطهير کرد، باز هم تطهير واقع مي‌شود.\nاگر با آب غصبي اين لباس تطهير شد، باز هم تطهيرش مسلم است و کسي نمي‌گويد: اگر کسي لباس را با آب غصبي شست، نجاستش بر طرف نمي‌شود.\nروي اين معنا، بعضي از واجبات تعبديه به معناي اول، توصلي مي‌شود، يعني يک واجبي داريم که، درش قصد قربت معتبر است، در نتيجه طبق معناي اول، واجب تعبدي مي‌شود، در حالي که طبق اين ميزاني که الان براي واجب توصلي بيان کرديم، توصلي مي‌شود.\nمثلا ولي ميت، بايد قضاي صلوات ميت را انجام دهد، حال يا آن نمازهايي که عن عذر قضاء شده يا بعضي هم مي‌گويند: اگر عن غير عذر هم باشد، بايد ولي قضا کند، لذا وقتي مي‌خواهد قضا کند، بايد قصد قربت هم بکند، اما اينجا فتوا داده‌اند که، اگر غير هم اين نمازها را قضا کرد، از ولي ساقط مي‌شود. پس اين واجبي هست که بر طبق معناي اول، واجب تعبدي است و درش قصد قربت معتبر است، اما بر طبق اين معناي دوم، واجب توصلي است.\nبحث شک در تعبدي و توصلي را، بر طبق معناي اول به اتمام رسانديم، اگر شک کرديم که واجبي، تعبدي، هست يا توصلي؟ به اين نتيجه رسيديم که، اطلاق لفظي که، دلالت بر توصليت يا تعبديت داشته باشيد نداريم، اما از نظر اصل عملي، اصاله البرائه عقلي و نقلي داريم.\nاما در اينجا که اصل وجوب واجب مسلم است، لکن نمي‌دانيم که اگر اين واجب را، ديگري هم انجام داد، آيا از مکلف ساقط مي‌شود يا نه؟\nدر اينجا مرحوم نائيني(قدس سره الشريف) مفصل بحث کرده و عنوان بحث را در سه قسم قرار داده‌اند که، ما هم ان‌شاء‌الله بايد سه قسم را متعرض شويم؛ يک قسم اين است که، اصل وجوب واجبي مسلم است، اما شک داريم که اگر غير انجام داد، آيا واجب از اين مکلف ساقط مي‌شود يا نه؟\nقسم دوم اين است که اگر اختيار مکلف نبود، اما اين عمل در عالم خارج واقع شد، آيا واجب از اين مکلف ساقط مي‌شود يا نه؟\nقسم سوم اين است که اگر اين واجب، با يک مصداق محرم امتثال شد، آيا در اينجا امتثال واقع شده است يا نه؟\nمرحوم نائيني(ره) در قسم اول فرموده‌اند که: هم بايد در مقتضاي اصل لفظي صحبت کنيم و هم در مقتضاي اصل عملي و در اين قسم اول هم فرموده‌اند: در دو جهت بايد بحث کنيم؛ يکي آنجايي که استنابه در کار باشد، دوم آنجايي که استنابه در کار نيست و تبرع است.\nمثلا اگر کسي مريض است و حج هم بر او واجب بوده، رفيقش که خبر دارد که اين مريض متمکن از حج نيست، تبرعا براي او حجي را انجام مي‌دهد، مي‌خواهيم ببينيم از نظر قواعد، آيا اين عمل کافي است يا نه؟\nالبته ممکن است در بعضي موارد، ادله خاصه و روايات باشد که فعلا کاري به آنها نداريم، ما هستيم و بحث اصولي و کبروي و مقتضاي قواعد اصوليه، در اين فرع مورد ابتلا و فرع مهم.\nپاسخ استاد: عرض مي‌کنم که مسئله واجب کفائي و عيني هم، بي ارتباطي با اينجا نيست در اين که، شک کنيم که، واجب عيني است و يا کفائي؟ اينجا بحث در اين است که، يقين داريم از اول تکليف متوجه من بوده، مي‌خواهم ببينيم که اگر ديگري انجام داد، با اين که يقين داريم که تکليف از اول بر عهده او نبوده، آيا ساقط مي‌شود يا نه؟\nدر باب قضاي نماز ميت ادله، فتاوا و روايات داريم که، قضاي نماز پدر بر ولد اکبر واجب است، همين مقدار يقين داريم که خطاب متوجه ولي شده است، يقين داريم که اين واجب، يک واجب تعيني است، يعني از باب اين که بايد انجام دهيم، لکن مي‌خواهيم بحث کنيم که، اگر ديگري انجام داد، آيا از اين شخص ساقط مي‌شود يا نه؟\nدر باب اداي دين، بر مديون واجب است که، دين خودش را ادا کند، حال اگر شخصي متبرعا يا غير متبرعا، دين مديون را پرداخت کرد، آيا ذمه مديون فارغ مي‌شود يا نه؟\nاگر واجبي را از اول شک داريم که، به عين من مکلف تعلق پيدا کرده، يا اين که اين واجب، واجب کفايي است، در اين مورد ميرسيم که، مرحوم آخوند(ره) و ديگران مي‌گويند که: اصاله الاطلاق اقتضاء عينيت دارد، اما اينجا بحث در عيني و کفايي نيست، بحث در اين است که، واجبي يقينا به من متوجه است، مثلا در باب حج، اين شخص مريض مستطيع است و بايد انجام حج دهد، اما تمکن از حج ندارد، مي‌خواهيم ببينيم اگر غير حج را انجام داد، از ذمه مکلف اين تکليف برداشته مي‌شود يا نه؟ بنابراين بين اين بحث و واجب کفايي فرق وجود دارد و اين بحث فعلا در توصلي و تعبدي است.\nپاسخ استاد: اينجا در حقيقت يقين داريم که واجب عيني است، در تعريف واجب کفايي مي‌گوييم که: از اول وجوب به يک جامع تعلق پيدا کرده است، اما در اينجا اين را نمي‌گوييم، بلکه از اول يقين داريم که، تکليف به اين شخص تعلق پيدا کرده است.\nدر واجبات کفائيه، کسي که واجب را انجام مي‌دهد، اين نيست که اگر او انجام داد، از ذمه ديگران برداشته مي‌شود، بلکه واجبي امتثال کرده، لذا ديگران مرتکب معصيت نمي‌شوند، نه اينکه بگوييم: از ذمه آنها به سبب فعل غير برداشته مي‌شود.\nعرض کردم که مرحوم نائيني(ره) هم در اينجا، اصلا عنوان عيني و کفايي را مطرح نکرده‌اند. وقتي اساس استدلال را هم بيان کنيم، ملاحظه مي‌کنيد که، اين ارتباطي به مسئله عيني و کفايي ندارد، ممکن است در بعضي جاها بي شباهت هم نباشد، ولي بحث، بحث جدايي است.\nمقتضاي اصل لفظي در اين مسئله\nحکم مسئله در فرض نيابت\nعرض کرديم مرحوم نائيني(ره) فرموده: بايد در دو جهت بحث کنيم؛ يکي اين که کسي استنابه کند و ديگري را نائب کند براي اين که، اين واجب را اتيان کند.\nدر اينجا فرموده‌اند: در باب نيابت دو مبنا وجود دارد؛ يک مبنا اين است که، عمل نائب «ليس عملا للمنوب عنه»، نائب خودش عمل را انجام مي‌دهد، مانند بهائم نيست که، اراده او، مقهور اراده منوب عنه باشد، بلکه نائب به اراده و اختيار خودش عمل را انجام مي‌دهد. در نتيجه عمل نايب عمل منوب عنه نيست يک عمل مستقل است.\nبنابر اين تعريف و مبنا در باب نيابت، شک ما بر مي‌گردد به اين که، آيا اين وجوب، يک وجوب تخييري است يا تعيني؟ وقتي که شک مي‌کنيم که، به سبب استنابه غير، اگر غير اين فعل را انجام داد، آيا ذمه آن شخص اول بري مي‌شود؟ در حقيقت شک ما بر مي‌گردد به اين که، آيا وجوب در اينجا، تعييني است يا تخييري؟ آيا تعيينا اين شخص بايد اين عمل را انجام دهد يا اين که مخير هست بين اين که، اين شخص عمل را انجام دهد يا شخص ديگري عمل را انجام دهد؟ شک بر مي‌گردد به اين که، وجوب تخييري در اينجا هست يا نه؟\nفرموده‌اند: اصاله الاطلاق تعينيت را اقتضاء مي‌کند، اصاله الاطلاق مي‌گويد: وقتي خطاب متوجه شما شده، خطاب مي‌گويد که: نماز ميت را قضا کن، اينجا ديگر عدلي وجود ندارد و اگر ديگري عمل را انجام دهد، اصاله الاطلاق تعينيت را اقتضا مي‌کند.\nاما مبناي دومي هم هست که مرحوم نائيني(ره) فرموده‌اند: به نظر ما تحقيق در حقيقت نيابت، اين مبنا دوم است که بگوييم: استنابه معنايش اين است که، عمل نائب، عمل منوب عنه است و نائب وجود تنزيلي منوب عنه است و جاي او نشسته است.\nدر اينجا مرحوم نائيني(ره) فرموده‌اند: روي اين حساب، ديگر مسئله وجوب تخييري در کار نيست و شک به وجوب تخييري بر نمي‌گردد. وقتي شک مي‌کنيم که، آيا اگر غير انجام داد، از ذمه اين شخص ساقط مي‌شود يا نه؟ در اينجا چون مي‌گوييم: عمل غير، همان عمل منوب عنه است، ديگر عدلي براي آن نيست، تا دو طرف واجب تخييري را درست کرده بگوييم: يک طرفش عمل خود اين شخص است و طرف ديگرش عمل ديگري است.\nدر اينجا مسئله وجوب تخييري نيست، منتها مثال را در اينجا روي همين مسئله قضاي صلاه ميت آورده‌اند که، بر ولي واجب است، وقتي اين را تحليل کنيم، سه جهت درش وجود دارد.\nجهت اول اين است که فرموده‌اند: مولا اصل تحقق اين نماز را در عالم خارج اراده کرده است.\nجهت دوم اين است که فرموده‌اند: در خود همين نماز ميت، دليل داريم که، ولي مخير است بين اين که، ديگري را استنابه کند يا اين که خودش مباشرتا عمل را انجام دهد.\nجهت سوم اين است که فرموده‌اند: اين عمل مشروط به عدم تحقق فعل از غير است، يعني اگر غير اين نماز ميت را خواند، اينجا بر ولي چيزي نيست.\nبعد فرموده‌اند: در اينجا در حقيقت شک بر مي‌گردد به اين که، در موردي مثل قضاي نماز ميت، اگر شک کنيم که آيا بوسيله فعل غير از ذمه ميت ساقط مي‌شود يا نه؟ در حقيقت در اينجا ديگر شک ما به وجوب تخييري بر نمي‌گردد، خود اين خطاب، چون به حسب ظاهر مقيد به اشتراط نيست، همين کافي است که بگوييم: اگر غير هم انجام داد فايده‌اي ندارد.\nپس اين تمام کلام در جايي که مسئله استنابه باشد، اما در جايي که مسئله استنابه نيست، عرض کردم مثل اين که کسي، چون با اين ميت خيلي رفيق بوده، تبرعا نمازهاي ميت را قضا مي‌کند، يا ديون ميت را مي‌پردازد، اين مسئله چگونه است؟\nاگر دليل نداشتيم، در موردي که عملي بر انسان واجب است و ديگري بدون اين که او را استنابه کنيم، عمل را انجام داد، فرموده‌اند: اينجا در حقيقت شک ما بر مي‌گردد به مسئله بقاي موضوع.\nموضوع وجود نماز قضاء بر ولي، جايي است که، ذمه ميت مشغول باشد و اين قضاء مشروط به اين موضوع است، يا در باب دين، موضوعش اشتغال ذمه است، عقل مي‌گويد: وقتي ديگري تبرعا انجام داد، ديگر اشتغال ذمه در کار نيست و عقلا منتفي مي‌شود.\nمرحوم نائيني(ره) در اينجا درتعليلي فرموده‌اند: اطلاق صيغه اين اشتراط را نفي کرده و مي‌گويد: فرقي نمي‌کند، اگر ديگري هم اين عمل را انجام داد، باز بر شما واجب است و بايد انجام دهيد.\nبه عبارت اخري اگر در واقع با فعل غير اين واجب ساقط شود، معنايش اين است که، اين واجب مشروط به عدم فعل غير است و ما شک مي‌کنيم که، اين شرط در اين واجب هست يا نه؟ اصاله الاطلاق اين اشتراط را نفي مي‌کند، چه غير انجام دهد و چه انجام ندهد، واجب بر ذمه شما هست.\nپس مرحوم نائيني(ره) تا اينجا مقتضاي اصل لفظي را، هم در فرض استنابه و هم در فرض تبرع بيان کرده و بعد وارد اصل عملي شده‌اند.\nفرمايش ايشان را در اجود التقريرات، جلد 1، صفحه 146 ببينيد و همچنين فرمايش مرحوم محقق عراقي(ره) را اين بحث، در نهايه الافکار که، مرحوم بروجردي(ره) تقريرات ايشان را نوشته که، اين قسمت را نياورده، اما از تقريرات مرحوم آملي(ره) در اين چاپ جامعه مدرسين، اين تکه بحث را با خط ريز آورده است.\nنهايه الافکار، چاپ جامعه مدرسين، جلد 1، صفحه 204 را ببينيد، ايشان هم بحث را سه قسمت کرده و در هر سه قسمت، به مرحوم نائيني(ره) حمله کرده و مفصل جواب داده‌اند. فرمايشات مرحوم نائيني(ره) را که اين را ان شاء الله دنبال مي‌کنيم.\nمعانی واجب توصلی\nکفایت اتیان مأمور به توسط فرد دیگر\nسقوط ذمه منوب عنه\nشک در وجوب تخییری\n۴,۰۸۰ بازدید هم رسانی


تاسیسات 24 ساعته مشهد - تاسیسات 24 ساعته\nمجموعه تاسیسات 24 ساعته پس از سال ها ارائه خدمات تاسیساتی به مشتریان، از سال 1394 با راه اندازی سایت، دسترسی مشتریان به خدمات تخصصی خود را ساده تر کرده است و در حال حاضر در چندین شهر کشور خدمات حضوری ارائه می دهد.\nهمچنین اگر در بعضی از شهرها، افراد به مجریان متخصص دسترسی نداشته باشند، می توانند سوال خود را یا از طریق بخش سوالات هر مقاله، انجمن تاسیسات و در اسرع وقت به پاسخ برسند.\nعلاوه بر این مجموعه ما در راستای راهنمایی و پاسخ به سوالات مشتریان مقالات و فیلم های آموزشی رایگانی از تمام بخش های تاسیسات مکانیکی ساختمان تهیه کرده است که می تواند کمک شایانی به رفع معضلات مشتریان نماید.\nلازم به ذکر است که این مجموعه، متخصصان خود را از بین استادکاران ماهر و خبره، پس از گزینش و مصاحبه فردی و فنی انتخاب می نماید تا خیال مشتریان را از خدمات بی کم و کاست خود راحت نماید.\nهمکار ما در حال اجرای لوله کشی آب و فاضلاب\nبه عنوان یکی از سوابق مجموعه می توانید نحوه اجرای لوله کشی آب و فاضلاب پوش فیت خیابان مفتح (آقای مهندس رزجی) را مطالعه نمایید.\nمزیت های انحصاری مجموعه تاسیسات 24 ساعته در مشهد\nیکی از چرایی هایی که در حین انتخاب مجموعه های تاسیساتی در ذهن مشتریان ایجاد می شود، این است که چرا باید یک مجموعه را رد و یا انتخاب نمایند.\nبنابراین در این بخش از مزیت های مجموعه تاسیسات 24 ساعته که به عنوان یک مجموعه تخصصی در زمینه تاسیسات شناخته می شود، صحبت می کنیم تا شما مشتریان عزیز در شهر مشهد بتوانید بهتر تصمیم گیری نمایید.\n* بهره گیری از نیروهای متخصص\nشرکت ما در راستای رضایت مندی مشتریان و تعهد اخلاقی خود، از مجریان متعهد، خلاق و سخت کوش در این حرفه بهره گرفته است تا آسایش و رفاه مشتریان را تامین نماید.\n* دسترسی در 24 ساعت شبانه روز\nهمان طور که از اسم مجموعه مشخص است، همکاران ما در 7 روز هفته و حتی ایام تعطیل به صورت 24 ساعته در دسترس و آماده خدمت رسانی می باشند.\n* کیفیت و زیبایی در حین و پس از اتمام کار\nاگر جز افرادی هستید که علاوه بر کیفیت، به زیبایی کار نیز اهمیت می دهید، ما متعهد می شویم که همکاران ما علاوه بر اجرای بی نقص پروژه، پس از اتمام کار به طور کامل محل را نظافت نموده و نگرانی شما را در این خصوص برطرف می نمایند.\n* سرعت عمل بالا\nنیروهای شاغل در این مجموعه علاوه بر سرعت بالا در تحویل کار، به دلیل این که در سراسر مناطق شهرهای تحت پوشش از جمله مشهد حضور دارند، در اسرع وقت در محل پروژه حاضر شده و مشکل شما را برطرف می نمایند.\n* تضمین رفتار حرفه ای مجریان\nاین مجموعه، تنها با مجریانی که با اصول مهارت های فردی و رفتاری از جمله نوع پوشش، برقراری ارتباط و مشتری مداری و همچنین مهارت های فنی از جمله نصب، تعمیر و سرویس بخش های تاسیساتی ساختمان آشنا باشند، فعالیت می کند.\nبنابراین مجموعه تاسیسات 24 ساعته، از هر لحاظ، صلاحیت رفتاری و حرفه ای مجریان خود را تضمین می نماید تا شما با خیال راحت انجام پروژه خود را به تاسیسات کاران مجرب این مجموعه محول نمایید.\n* ارائه فیلم ها و مقالات آموزشی رایگان در سایت\nهمان طور که گفته شد، روزانه در سایت تاسیسات 24 ساعته، مقالات و فیلم های جامع و کاربردی در زمینه تاسیسات منتشر می شود که هم برای افراد متخصص در حوزه تاسیسات ساختمان و هم افرادی که پیش زمینه ای در این خصوص ندارند، مفید می باشد.\nدر واقع کسانی که ابزار کار مناسب جهت فعالیت های تاسیساتی را در اختیار داشته باشند، می توانند با تماشای فیلم و مطالعه مقالات رایگان در سایت به راحتی مشکل تاسیساتی خود را برطرف نمایند.\nهمچنین در انتهای هر فیلم یا مقاله این سایت، بخشی برای درج نظر مشتریان طراحی شده است که افراد می توانند، سوالات تخصصی خود را در آن بخش مطرح نمایند تا متخصصان در کمترین زمان ممکن پاسخگوی سوالات آنان باشند.\nیکی دیگر از مزیت های این مجموعه این است که پس اتمام کار، رفع مشکل و کسب رضایت شما، هزینه خدمات دریافت می گردد.\nهمچنین اگر پس از مشاوره و بررسی پروژه، کار را به مجریان متخصص ما بسپارید، هیچ نوع هزینه ای بابت رفت و آمد مجری، از شما دریافت نمی گردد.\n* وجود تعرفه خدمات در سایت تاسیسات 24 ساعته\nمجموعه ما در شهر مشهد و دیگر شهرهای تحت پوشش خود، تنها بر طبق تعرفه های عرف تاسیسات که در سایت هم موجود می باشد، از مشتری هزینه دریافت می نماید.\n* ضمانت جبران خدمات\nتمامی خدمات مجموعه ما دارای ضمانت می باشد. اگر به هر دلیلی مجری کار را به درستی انجام نداد و یا در زمان گارانتی پس از تحویل کار دوباره مشکل ایجاد شد، تاسیسات 24 ساعته متعهد به انجام صحیح پروژه توسط همان مجری یا ارسال متخصص دیگر بدون دریافت هزینه اضافه می باشد.\nمجموعه تاسیسات 24 ساعته در مشهد چه معایبی دارد؟\nبر مبنای اصل صداقت با مشتریان در مجموعه تاسیسات 24 ساعته، لازم است که در کنار مزایای مذکور، معایب مجموعه را نیز به اطلاع شما برسانیم.\n* محدودیت شهرهای تحت پوشش خدمات حضوری مجموعه\nدر حال حاضر این مجموعه، خدمات حضوری خود را در چندین شهر کشور از جمله مشهد ارائه می دهد و در حال گسترش فعالیت خود در شهرهای دیگر نیز می باشد.\nاما به هر حال مشتریان شهرهای دیگر که فعلاً نمی توانند از خدمات حضوری مجموعه بهره مند شوند، می توانند از خدمات اینترنتی ما که در بخش ارائه فیلم ها و مقالات آموزشی رایگان ذکر شد، استفاده نمایند.\n* عدم تخفیف در قیمت خدمات مجموعه\nبا توجه به این که خدمات تاسیساتی این مجموعه توسط استاد کاران ماهر و متخصص انجام شده و خدمات مجموعه تضمین شده می باشد، هیچ نوع تخفیفی در تعرفه اعلامی به مشتریان داده نمی شود.\nخدمات مجموعه تاسیسات 24 ساعته در مشهد\nمجموعه تاسیسات 24 ساعته در تمام زمینه های تاسیساتی به فعالیت حرفه ای می پردازد. اما برای این که بیشتر با این مجموعه آشنا شوید، ریز خدمات آن را در هر بخش توضیح خواهیم داد.\nیکی از امور بسیار مهم در ساختمان سازی که توسط مجریان حرفه ای انجام می گیرد، لوله کشی آب و فاضلاب است که هم برای تامین آب مصرفی و هم دفع فاضلاب مکان هایی مثل حمام، سرویس بهداشتی و آشپزخانه کاربرد دارد.\nدر واقع انجام یک لوله کشی اصولی و استاندارد، باعث می شود با گذشت زمان دچار مشکلاتی نظیر تعمیر یا تعویض لوله ها نشوید.\nاما نگران نباشید، اگر علاوه بر انجام اولیه لوله کشی، به هر علتی مجبور به بازسازی، تعویض و یا تعمیر لوله ها شدید، مجموعه تاسیسات 24 ساعته در کنار شماست تا این مشکلات را به راحتی برطرف نمایید.\n⦁ ریز خدمات مربوط به لوله کشی آب و فاضلاب در مشهد\n* تعویض و بازسازی لوله کشی شوفاژ\n* لوله کشی توکار آب ساختمان توکار\n* سرویس بهداشتی، شیرآلات و رادیاتور\nآیا از جمله افرادی هستید که به نوین و امروزی بودن فضای دکوراسیون داخلی سرویس بهداشتی، نظیر شیرآلات، نوع توالت فرنگی، رادیاتور و حوله خشک کن و ... علاقه مند هستید؟\nپس می توانید برای زیبایی دوچندان و جلوه بیشتر این تجهیزات، نصب آن ها را به متخصصان مجموعه تاسیسات 24 ساعته بسپارید.\n⦁ ریز خدمات مربوط به سرویس بهداشتی، شیرآلات و رادیاتور در مشهد\n* تعویض توالت فرنگی قدیمی با توالت فرنگی توکار و وال هنگ\nامروزه بر خلاف گذشته که بیشتر از سیستم گرمایش رادیاتور و شوفاژ، جهت گرم کردن منزل استفاده می شد، از سیستم گرمایش کف که به عنوان یک ویژگی خاص و لوکس در طراحی خانه ها به حساب می آید، برای گرم کردن خانه ها استفاده می کنند.\nاین روش، علاوه بر زیبایی بیشتر، هم ایمنی بالاتری دارد و هم مصرف انرژی را به حد قابل توجهی، کاهش می دهد.\nبه همین منظور یکی از فعالیت هایی که در مجموعه تاسیسات 24 ساعته به شکل حرفه ای دنبال می شود، اجرای سیستم های گرمایش از کف می باشد.\n⦁ ریز خدمات مربوط به گرمایش از کف\n* نصب، تعمیر و سرویس پکیج\nپکیج ها که نوعی از سسیتم های گرمایشی ساختمان ها هستند، دارای مزایای زیادی مثل نصب، تعمیر، سرویس سریع و آسان در محل می باشند.\nاما چون پکیج های ایرانی و خارجی تفاوت هایی با یکدیگر دارند، خدمات تخصصی بر روی آن ها توسط افراد غیر متخصص مشکل است.\nپس اگر به دنبال ماهرترین مجریان، جهت انجام خدمات مربوط به پکیج منزل خود می گردید، کافی است از خدمات تخصصی مجموعه تاسیسات 24 ساعته بهره ببرید.\n⦁ ریز خدمات مربوط به پکیج در مشهد\n* سرویس و تعمیر پکیج ایرانی و خارجی\n* نصب، تعمیر و سرویس کولر گازی\nحتماً می دانید که در فصول گرم سال، آن چه که می تواند از گرمای طاقت فرسای ساختمان ها بکاهد، همین سیستم های سرمایشی از جمله کولر گازی می باشد.\nبنابراین با توجه به حساسیت این وسیله در منازل، مراحل نصب، تعمیر و سرویس آن باید فقط به دست استادکاران ماهر صورت بگیرد.\nبدین منظور گروه تاسیسات 24 ساعته با مجریان منصف و با تجربه خود استفاده از کولر گازی را برای شما ساده و شیرین خواهند کرد.\n⦁ ریز خدمات مربوط به کولر گازی در مشهد\n* سرویس و تعمیر کولر گازی ایرانی و خارجی\nپمپ های آب خانگی که امروزه تنوع بسیار زیادی هم در بازار دارند، برای تقویت فشار آب مورد استفاده قرار می گیرند و نصب و تعمیر آن ها جز از افراد کاربلد بر نمی آید.\nاگر پمپ آب منزل خاموش نشده و بی وقفه، حتی بدون باز کردن شیر آب کار می کند و یا لرزش و سر و صدای زیادی دارد.\nو یا موارد دیگری از این قبیل، همه و همه نشان دهنده این است که به یک نیروی تاسیساتی حرفه ای نیاز است تا این مشکلات برطرف شود.\nبنابراین با توجه به این که انواع خدمات مربوط به مراحل نصب و تعمیر پمپ آب و منبع در مجموعه تاسیسات 24 ساعته انجام می شود، شما می توانید با خیال راحت این خدمات را در شهر مشهد به ما بسپارید.\n⦁ ریز خدمات مربوط به پمپ آب خانگی و منبع در مشهد\n* تعمیرات موتورخانه\nموتورخانه از جمله بخش هایی در ساختمان است که افراد تا پیش از خراب شدن آن، اهمیتی به سرویس و رسیدگی به آن نمی دهند.\nاما به محض اینکه دچار ایراد می شود و گرمایش، سرمایش و آب گرم مصرفی ساختمان دچار مشکل می شود، افراد اظهار نارضایتی می کنند.\nاگر مشکلات ایجاد شده در موتورخانه خیلی جدی نباشد، معمولاً می توان با تعمیرات بخش هایی که دچار مشکل شده اند این مسائل را را رفع کرد.\nاما گاهی هم ممکن است پس از چندین سال استفاده از موتورخانه و تعمیر چندین باره آن، سیستم به حدی برسد که نیاز باشد کل موتورخانه به صورت کامل بازسازی شده و همزمان تمام تجهیزات آن به صورت کامل تعویض گردد.\nپس بدیهی است که چه برای اجرای اولیه، چه بازسازی و چه تعمیر موتورخانه به افرادی که به صورت تخصصی در این کار مهارت داشته باشند نیاز دارید.\nگروه تاسیسات 24 ساعته در مشهد، این کار را با انتخاب مجریان مجرب در حوزه تعمیر موتورخانه برای مشتریان ساده کرده است تا هیچ نگرانی از بابت معضلات موتورخانه برای آن ها وجود نداشته باشد.\n⦁ ریز خدمات مربوط به موتورخانه در مشهد\n* اجرا، بازسازی، سرویس و تعمیر و نگهداری موتورخانه\n* نصب و تعمیر حمام و جکوزی خانگی\nاز چندین سال قبل که وان و جکوزی حمام وارد بازار شده است، افراد بسیاری اقدام به خرید و نصب آن ها در آپارتمان و منزل مسکونی خود نموده اند.\nاین وان و جکوزی خانگی علاوه بر فوایدی که دارد، می تواند جنبه لوکس تری به محیط سرویس بهداشتی منازل ببخشد. پس بدیهی است که راه اندازی و تعمیرات آن ها باید حتماً به افراد خبره سپرده شود.\nیکی از مجموعه هایی که می توان جهت نصب و تعمیر وان و جکوزی خانگی، به آن اعتماد کرد، مجموعه تاسیسات 24 ساعته می باشد که در این حوزه خدمات شایانی را ارائه داده است.\n⦁ ریز خدمات مربوط به وان و جکوزی خانگی\n* نصب و تعمیر کابین سونا جکوزی\n* نصب، سرویس و تعمیر کولر آبی\nکولرهای آبی که هنوز هم از پرطرفدارترین سیستم های تهویه هوا هستند، شاید حداقل سالی یک بار نیاز به تعمیر و سرویس داشته باشند.\nاز آن جایی که فرآیند نصب، تعمیر و سرویس کولر آبی دردسرهای خاص خود را دارد، اکثراً ترجیح می دهند که این کار را به یک مجری متخصص بسپارند.\nدر این حالت پیشنهاد ما به شما مجموعه تاسیسات 24 ساعته در شهر مشهد می باشد که به عنوان یکی از برترین شرکت های تاسیساتی شناخته می شود.\n⦁ ریز خدمات مربوط به کولر آبی در مشهد\n* برقکاری بخش های مختلف ساختمان\nشاید بتوان گفت مهم ترین بخش در ساختمان سازی، عملیات برق کشی آن می باشد، چرا که کوچک ترین بی دقتی می تواند، ایمنی ساکنان یک ساختمان را به خطر بیندازد.\nپس انتخاب مجموعه و مجریانی که کار سیم کشی برق ساختمان را انجام می دهند، از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.\nبنابراین ما در مجموعه تاسیسات 24 ساعته در شهر مشهد با استادکاران مجرب و متخصص در حوزه برق ساختمان، در کنار شما هستیم تا برقکاری بخش های مختلف ساختمان به بهترین شکل ممکن انجام دهیم.\n⦁ ریز خدمات مربوط به برقکاری ساختمان\nهمان طور که گفته شد همه این موارد خدماتی هستند که به صورت حرفه ای و تخصصی در مجموعه تاسیسات 24 ساعته توسط استادکاران ماهر در هر حوزه صورت می گیرند.\nبنابراین شما می توانید با اطمینان خاطر از نتیجه خوب کار خدمات تاسیساتی مورد نیاز خود را از مجموعه ما بخواهید.\nخدمات مجموعه تاسیسات 24 ساعته در مشهد برای چه مشتریانی مناسب می باشد؟\n* اگر سیستم های تاسیساتی محل سکونت یا محل کار شما دچار مشکل شده است.\n* اگر به دنبال شرکتی مطمئن هستید تا بتوانید کار نصب و اجرای تجهیزات تاسیساتی ساختمان را به آن بسپارید.\n* اگر برای نظم و ایمنی در کار، اهمیت ویژه ای قائل هستید.\n* اگر به تخصص، پوشش و حسن رفتار سرویسکار اهمیت می دهید.\n* اگر به دنبال زیبایی، کیفیت و سرعت عمل بالا در انجام کار و نتیجه رضایت بخش از خدمات تاسیساتی هستید.\n* اگر تمایل دارید که کار خود را به مجموعه ای بسپارید که در 7 روز هفته و 24 ساعت شبانه روز به آن دسترسی داشته باشید.\n* اگر فردی هستید که به خدمات تضمین شده و گارانتی پس از تحویل کار اهمیت می دهید.\n* اگر نمی خواهید بابت ایاب و ذهاب سرویسکار هزینه ای از شما دریافت شود.\nمی توانیم به شما اطمینان دهیم که بهترین مجموعه برای فعالیت در حوزه تاسیسات ساختمان شما، مجموعه تاسیسات 24 ساعته می باشد.\nمراحل ثبت درخواست خدمات تاسیساتی مد نظر مشتریان در مجموعه تاسیسات 24 ساعته در مشهد\nمشتریان پس از اعتماد و تصمیم گیری جهت سپردن خدمت تاسیساتی مورد نظر خود به مجموعه تاسیسات 24 ساعته از دو طریق می توانند سفارش خود را ثبت نمایند.\n1- مشتریان محترم می توانند از طریق صفحه تماس با ما در سایت تاسیسات 24 ساعته، با شماره تماس های مجموعه، جهت ثبت سفارش خود تماس بگیرند و سفارش خود را ثبت نمایند.\nسپس مسئول ثبت سفارش، به مشتری اعلام می کند که زمان رسیدن مجری به محل پروژه بین 1 الی 2 ساعت پس از ثبت نهایی می باشد.\nهمچنین به مشتریان گفته می شود که اگر حداکثر تا 20 دقیقه پس از ثبت سفارش، از طرف مجموعه یا مجری با شما تماسی گرفته نشد، به این مفهوم است که فعلاً مجری آزاد در محل درخواست شما وجود ندارد.\nدر صورت موافقت مشتری با شرایط ذکر شده، مسئول ثبت سفارش را با ذکر مشخصات کامل، در اپلیکیشن مجموعه و در بخش خدمت مورد نظر مشتری ثبت می کند.\nدر مرحله بعد سفارش درخواستی به همراه مشخصات مشتری از طریق اپلیکیشن به دست مجریان خواهد رسید و مجری که شرایط انجام کار را از لحاظ مهارت تخصصی و نزدیک بودن به محل پروژه داشته باشد، با مشتری تماس خواهد گرفت.\nدر نهایت مجری در اسرع وقت، در محل پروژه حضور پیدا خواهد کرد و کار تاسیساتی را به بهترین شکل ممکن انجام می دهد.\n2- در این روش، مشتریان ثبت سفارش را از طریق پر کردن فرم درخواست سرویسکار در سایت تاسیسات 24 ساعته انجام خواهند داد.\nدر واقع در این روش پس از باز کردن فرم درخواست سرویسکار توسط مشتری، نوع خدمت مورد نیاز و سوالاتی پیرامون آن خدمت، از مشتری پرسیده می شود تا مجموعه نسبت به نوع سفارش درخواستی به اطلاعات دقیق تری دست پیدا کند و بتواند خدمات بهتری ارائه دهد.\nسپس مشتریان، بعد از انتخاب روز و ساعت مورد نظر خود، از طریق همان فرم ثبت درخواست سرویسکار و با درج اطلاعات تماس خود، مثل نام، شماره تماس و محل انجام پروژه، می توانند منتظر تماس از طرف مجموعه باشند.\nهمان طور که گفته شد، در صورت امکان حضور مجری در محل پروژه، حداکثر 20 دقیقه پس از ثبت، از طرف مجموعه با مشتری تماس گرفته خواهد شد تا سرویس مدنظر مشتری، با کیفیتی عالی به انجام برسد.\nهمچنین ناگفته نماند که در این روش ثبت هم، همانند روش تماس تلفنی، مدت زمان رسیدن مجری به محل پروژه، بین یک الی دو ساعت پس از ثبت نهایی سفارش می باشد.\nدر ضمن لازم به ذکر است که در هر دو روش ثبت سفارش، مشتری هزینه را پس از اتمام کار و رضایت مندی از حسن انجام کار به استادکار پرداخت می کند.\nنظرات مشتریان درباره استفاده از خدمات مجموعه تاسیسات 24 ساعته\nبرای مشاهده و بررسی فیلم ها و صداهای ضبط شده از رضایت مشتریان در سایت تاسیسات 24 ساعته، کافی است بر روی فیلمها بزنید.\nمحل قرار گیری فیلم\nرضایت سرکار خانم دکتر نجفی از خدمات مجموعه در زمینه لوله کشی مطب دندانپزشکی\nنظر سرکار خانم جلالی از خدمات مجموعه در زمینه لوله کشی ساختمان نوساز 8 طبقه\nمحل قرارگیری صدای مشتری\nرضایت سرکار خانم آقاجانی از خدمات مجموعه در زمینه نصب و تعمیر پمپ آب\nتا اینجا با مجموعه تاسیسات 24 ساعته و نوع خدمات آن، بیشتر آشنا شدید. همان طور که گفته شد، این مجموعه در شهر مشهد نیز به فعالیت تخصصی در حوزه رشته های تاسیساتی می پردازد.\nبنابراین شما شهروندان مشهدی می توانید همین حالا از طریق شماره تماس های موجود در سایت با ما تماس بگیرید و یا با پر کردن فرم درخواست سرویسکار، سفارش خود را ثبت نمایید تا در اسرع وقت از خدمات ما بهره مند شوید.