У “Доме літаратара” Адам Глёбус, Валянцін Акудовіч, Анатоль Сідарэвіч\n23 люты 2007, 13:28\nРадыё Свабода Аўтары: Валянціна Аксак і Міхась Скобла. Рэдактар і вядучы: Сяргей Абламейка\nАДАМ ГЛЁБУС: “Я ПЕРАМАГУ РАСЕЙСКАГА ПАЭТА ГРАМАДЗЯНСКІМ ПАТАСАМ!”\nПаэтычныя турніры вядуць свой радавод са старажытнай Японіі, дзе вершатворцы зьбіраліся ў адмысловым салёне пры двары імпэратара Кампё. У Менскай абласной бібліятэцы імя Аляксандра Пушкіна вырашылі аднавіць даўнюю ўсходнюю традыцыю. 24 лютага там адбудзецца міжнародны паэтычны двубой паміж расейскім і беларускім паэтамі. З удзельнікам літаратурнага спаборніцтва зь беларускага боку Адамам Глёбусам сустрэўся Міхась Скобла.\nМіхась Скобла: “Адам, вечарына-дуэль мае назоў “Насустрач”. Вось сустрэнуцца дзьве паэзіі, і што яны адна другой скажуць?”\nАдам Глёбус: “Я ведаю, што я скажу. А што скажа мне расейскі паэт — невядома, у гэтым уся інтрыга. Насустрач выходзяць людзі ня толькі каб павітацца ці абняцца, выходзяць яшчэ рыцары, каб правесьці турнір. І наша сустрэча — хутчэй, паэтычны двубой, які я б параўнаў з Кулікоўскай бітвай. На сваёй тэрыторыі, у сваёй аўдыторыі мне, вядома ж, будзе лягчэй, чым майму суперніку. Я запрашаю ўсіх, хто хоча паслухаць мае вершы, прыйсьці і падтрымаць беларускае слова, беларускую паэзію. Ёй сёньня патрэбная наша падтрымка”.\nСкобла: “І чым ты мяркуеш перамагчы свайго маскоўскага суперніка?”\nГлёбус: “Патасам, грамадзянскай пазыцыяй. Бо на сёньняшні дзень я ня ведаю ніводнага расейскага паэта — грамадзяніна ў добрым сэнсе гэтага слова. Які б адказваў за сваю радзіму, які б па-сапраўднаму любіў сваю радзіму”.\nСкобла: “І хто з расейскіх паэтаў падняў кінутую табой пальчатку?”\nГлёбус: “Глеб Шульпякоў — рэдактар часопісу “Новая юность”, які выходзіць у Маскве. Часопіс я, праўда, не чытаў, але пазнаёміўся зь вершамі Шульпякова ў інтэрнэце. Яны, як на маю думку, нагадваюць насьледаваньні Іосіфу Бродзкаму”.\nСкобла: “З масквічамі ты ня толькі спаборнічаеш на паэтычных дуэлях, але і супрацоўнічаеш. Твая новая кніга павінна неўзабаве выйсьці ў Маскве па-расейску. Гэта пераклады прозы ці паэзіі?”\nГлёбус: “І паэзіі, і прозы. Кніга будзе называцца “Лірыка by”. Мае вершы перакладалі вядомыя і таленавітыя расейскія паэты Яроменка, Паршчыкаў, Купрыянаў, Мізгулін — асобы, значныя для расейскай культуры. Таму мне, думаю, ня будзе сорамна за кнігу”.\nСкобла: “Мяркуючы па тым, што ў адным з маскоўскіх выдавецтваў нядаўна выйшаў “Беларуска-расейскі слоўнік”, прызначаны для нашых усходніх суседзяў, якія сабраліся наведаць Рэспубліку Беларусь, расейцы перасталі разумець нас бяз слоўніка. Ты дапамагаў сваім перакладчыкам у іхняй працы?”\nГлёбус: “Дапамагаў, але не навязваўся, не настойваў і не прапаноўваў. У кнігу ўвайшло тое, што яны самі выбралі з маёй творчасьці. Таму кніга атрымалася крыху як бы не мая, а хутчэй перакладчыцкая. Кніга — адбітак таго, як расейцы бачаць мяне. І тут варта сказаць, што беларускіх пісьменьнікаў сёньня вельмі мала перакладаюць і выдаюць за мяжой. Мы не займаемся выданьнем сваёй клясыкі па-расейску, а гэта трэба рабіць. І на нас за апошнія пятнаццаць-дваццаць гадоў амаль забыліся. А сёньня цікавасьць у Расеі да Беларусі даволі вялікая. Расейцы прыглядаюцца: хто мы такія і чаму раптам пачалі праяўляць сваю беларускую волю. Таму з выхадам кнігі можна лічыць, што я падгадаў палітычны момант”.\nСкобла: “Ты — чалавек самадастатковы. Сам пішаш, сваё выдавецтва маеш. Таму мне незразумелыя словы Алеся Аркуша: “Без дзяржаўнай інаўгурацыі Глёбус ня можа адбыцца як масавы беларускі пісьменьнік”. Ты згодны з гэтым?”\nГлёбус: “Вядома ж не. Для пісьменьніка важная радзіма, а не дзяржава. Што ці каго меў на ўвазе, Аркуш? Можа, сябе ці Чаргінца, я ня ведаю. Сапраўднаму пісьменьніку знакі ўвагі ад дзяржавы не патрабуюцца. Але дзяржава выкарыстоўвае знакі ўвагі для прыўлашчваньня тых ці іншых творцаў. Гэта мы бачым. Але ў мяне няма ніякіх дзяржаўных прэміяў, таму я не перажываю”.\nСкобла: “Ня маючы дзяржаўных прэміяў, ты штогод уручаеш уласную прэмію — “Залатая літара”. Прычым ты й заснавальнік прэміі, і яе фундатар, і журы ў адной асобе. Ляўрэат тваёй прэміі павінен адпавядаць… Назаві крытэры”.\nГлёбус: “Па-першае, ён мусіць выдаць кнігу, якая павінна мне спадабацца. Я павінен зразумець, што гэты пісьменьнік мае пэрспэктыву. “Залатая літара” — заахвочвальная прэмія. Сёлета яна таксама будзе ўручаная. Я разглядаю шмат кніжак. Напэўна, самая лепшая кніга мінулага году — “Беларускі эратычны фальклёр”, яна выйшла ў маскоўскім выдавецтве “Ладомир”. Але я ніяк не магу вызначыцца з формулай — як даць прэмію беларускаму народу? Народ жа аўтар гэтай кнігі. Не магу прыдумаць… Таму, магчыма, давядзецца адмовіцца ад гэтай задумы і пашукаць другую кнігу. Я расчараваўся ва ўсіх прэміях, якія сёньня існуюць у Беларусі. Таму што людзі, якія даюць прэміі, не чытаюць кніг. Адзін у другога спытаюцца (“а як табе?” “а табе спадабалася?”), і даюць прэміі людзям, а ня кнігам. Згадай таго ж Аркуша, які фальшаваў, высоўваў на прэмію кнігі, якіх не існавала ў прыродзе. Вось дзе бяда”.\nСкобла: “Сёлета 125 гадоў зь дня нараджэньня Янкі Купалы. У свой час ты напісаў сцэнар мастацкага фільму паводле Купалавай трагікамэдыі “Тутэйшыя”. Дзе падзеўся гэты фільм?”\nГлёбус: “Фільм нідзе не падзеўся, ён ёсьць. Ішоў я неяк каля кінатэатру “Перамога” і пабачыў рэклямны плякат — “Дваццаць найлепшых фільмаў, зьнятых на Беларусьфільме”. І ў сьпісе — “Тутэйшыя”. Мяне гэта пацешыла. Хацелася б, вядома, каб фільм паказвалі, бо ён далёка ня горшы, зьняты на нашай кінастудыі. Тым болей што ён цалкам адпавядае тэксту Купалы. Акторскі склад там цікавы. Сямён Фарада выконвае ролю прафэсара Сьпічыні, Тацьцяна Мархель — маці Мікіты Зноска. Мяне не задавальняў Зносак, я вельмі хацеў, каб гэтую ролю выканаў Віктар Манаеў. Але рэжысэр фільму Панамароў запярэчыў, ён не жадаў, каб фільм перагукваўся са спэктаклем. У нас быў вялікі канфлікт, мы пасварыліся. У выніку маё імя нават у цітры ня трапіла. Ну і Бог зь ім. У мяне прэтэнзій да Панамарова няма. Фільм больш-менш атрымаўся, і гэта галоўнае”.\nАДАМ ГЛЁБУС. З НОВЫХ ВЕРШАЎ\nКаб недарэмна чалавечы век Пражыць пад сінім купалам нябёсаў, Мае сябры працуюць у царкве. Такая праца ў іх, такія лёсы.\nСябры мае малюць на сьцяне Цяжарную Марыю зь Лізаветай, Анёла ў прыадчыненым вакне І голуба ў аблоках сьветлых, сьветлых...\nТы кінуў дзіця і жонку, Пакінуў дом свой родны. Ты езьдзіш па белым сьвеце, Шукаеш адно — свабоды.\nТы лічыш сябе выключным, Таленавітым, адзіным… Табе Радзіма стала замежжам, А замежжа ня стала Радзімай.\nТак-так, асіна не народзіць апельсіны. Зьнясіліцца, паломіцца, загіне, А не народзіць, нам з табою, апельсіны Дрыготкалістая і горкая асіна.\nХай Бог пашле дачку нам, а не сына. Яе палюбім, і паверым у яе, Бо мы — жывыя, і мы ўсе — свае. Але ж асіна не народзіць апельсіны…\nІ што з таго? Нашто перажываць? Нашто душу сваю на долькі рваць? Ну не растуць на крохкае асіне Салодкія, як сонца, апельсіны!\nПеражываем, мучымся, гаруем, Маркоцімся, нудзімся і сумуем, Калі глядзім, як бедная асіна Спрабуе нарадзіць нам апельсіны.\n“Пі да дна!” — сказаў паэт. “Пі да дна!” — сказаў і выпіў. “Пі да дна вялікі сьвет! Выпі сьвет, а посуд выкінь…”\nКАХАНЬНЕ БОЖЫХ МАТЫЛЬКОЎ\nТы мяне трошачкі… Я цябе крышачку… Трошачкі… Крышачку… Крышачку… Трошачкі…\nТы зь мяне крышачку… Я ў цябе трошачкі… Крышачку… Трошачкі… Трошачкі… Крышачку…\nМы з табой трышачкі… Мы з табой крошачкі… Крошачкі… Трышачкі… Крышачку… Трошачкі…\nЖыцьцё пражыў, а сьледу не пакінуў, Пайшоў, сышоў, нібыта й не было… Ні дома з дрэвам, ні дачкі, ні сына Не засталося. Чыста ўсё сплыло… Нібыта быў разумны і трывушчы, Нібыта жыў, нібыта працаваў… Але ж ня шкодзіў, чарапы ня трушчыў — дзяцей ня біў, людзей ні забіваў… За гэта добрым словам і згадаюць, Успомняць без праклёнаў і кляцьбы. А не захочуць, хай не ўспамінаюць… Такі наш сьвет нікчэмны і слабы.\nВАЛЯНЦІН АКУДОВІЧ: “ЗЬБЕЛАРУСІЗАВАЦЬ БЕЛАРУСЬ ПАКУЛЬ ШТО НЕ АТРЫМАЕЦЦА”\n“Код адсутнасьці” — так называецца новая кніга Валянціна Акудовіча, якая днямі зьявілася ў выдавецтве “Логвінаў”. Яна ўяўляе сабой 25 філязофскіх эсэяў, дадатак і лірычны эпілёг, аб’яднаныя тэмай, якую аўтар падае як асновы беларускай мэнтальнасьці. Пра зьмест і некаторыя тэзы “Кода адсутнасьці” са знаным філёзафам і літаратуразнаўцам Валянцінам Акудовічам гаворыць нашая карэспандэнтка Валянціна Аксак.\nВалянціна Аксак: “З ХХ стагодзьдзем скончылася і вялікая эпоха “буры ды націску”, у выніку якой паўстала незалежная Беларусь. Далей пачалося нешта цалкам іншае, але ніяк не падобнае да таго, аб чым мроілася і марылася на пачатку дзевяностых гадоў. Мы патрапілі зусім не туды, куды імкнуліся, мы наўсьцяж апынуліся ня там, дзе хацелі быць”. Гэта цытата з вашае перадмовы да кнігі, спадар Акудовіч. Не туды, але куды мы патрапілі? Можаце коратка абмаляваць словамі гэтае “не туды”?\nВалянцін Акудовіч: “Спачатку мушу сказаць, што маецца на ўвазе пад “туды” ці аб чым мы марылі. А мы марылі пра нацыянальную Беларусь. І мы спадзяваліся, што ўсе гэтыя падзеі, пачынаючы з развалу Савецкага Саюзу да стварэньня незалежнай краіны, вядуць нас якраз да беларускай Беларусі. І раптам увідочнілася, што хочам у тую нацыянальную Беларусь толькі мы — нейкая невялічкая частка нашай краіны. А ўсе астатнія ня хочуць з намі ісьці і ня хочуць за намі ісьці. Гэта было вялікае расчараваньне, бо раней думалася: толькі таму, што існуе рэпрэсыўны апарат камуністычнай імпэрыі, мы ня можам быць такімі, як усе: як французы, як немцы, як чэхі… А атрымалася, што праблема ня вонкі, праблема не ў злачыннасьцях рэжыму, які падтрымліваў толькі расейскі нацыяналізм і з гэтага душыў усе нацыянальныя праявы ў іншых краінах, а праблема ў нас саміх. Стала зразумелым, што нашыя людзі зусім ня хочуць мяняць каштоўнасьці вялікаімпэрскага чалавека на нацыянальныя каштоўнасьці. Вось куды мы патрапілі, вось дзе разьмінуліся нашыя мары з рэчаіснасьцю”.\nАксак: “Як выглядае з той жа перадмовы, кніжка “Код адсутнасьці” задумвалася вамі як спроба даць адказ на пытаньне, чаму беларусы з ХХ стагодзьдзя трапілі не туды, куды хацелі. Магчымых адказаў можна налічыць у кніжцы 25 як найменей. Прынамсі, кожнае з 25 эсэяў тлумачыць нейкі адзін складнік агульнага. А сумарны кароткі адказ прычынаў адсутнасьці беларускага цела і беларускай душы ў геаграфічнай прасторы РБ дваццаць першага стагодзьдзя можаце выснаваць?”\nАкудовіч: “Магчыма, адказ адназначны выснаваць я і не магу, але я магу амаль дакладна вылучыць базавую адзінку праблемы. Я думаю, што ўсе нашыя праблемы палягаюць у тым, што мы — плябейская нацыя. Гэта значыць, што мы паўсталі як нацыя не праз шчыраваньне нацыянальных эліт, як палякі ці французы, ці немцы, а ў аснове нашага нацыятварэньня была вёска, якая па азначэньні безэлітная, якая па азначэньні ня мае высокай культуры, якая па азначэньні ня мае каналаў нават улады, ня тое, што ўлады. І таму фармаваньне нацыі адбывалася ў сытуацыі найменей прыдатнай. І ў дадатак здарылася яшчэ адна бяда — наш працэс нацыятварэньня прыпаў на Вялікую кастрычніцкую рэвалюцыю і на прыход да ўлады саветаў, якія пабудавалі сваю схему ўлады на тым, што абаперліся на рабочых і сялян.\nУяўляеце: вёска, якая ніколі ня мела ўлады, атрымлівае бальшавіцкую ідэалёгію, якая ім упершыню кажа — усё, хопіць, над табой зьдзекваліся, іхні час скончыўся, мы даем табе ўладу. І таму камунізацыя ў Беларусі адбывалася і дабраахвотна, і прымалася ўсімі сэрцамі. І вось гэтая савецкасьць у беларусаў — яна была іхняя. Таму так глыбока яна запала ў нас, што калі ўжо камуністычная ідэалёгія цалкам сябе дыскрэдытавала, і калі з гэтай дыскрэдытацыі нават савецкая імпэрыя развалілася, беларусы трымаліся і чапляліся. Таму што ім савецкая ўлада сапраўды ўпершыню дала магчымасьць нейкім чынам стацца людзьмі, сацыяльна людзьмі. А для таго, каб зацікавіцца праблемай нацыянальнага, заўсёды патрэбны культурніцкія эліты. А іх, якія толькі пачалі паўставаць у дваццатыя-трыццатыя гады, іх усіх высеклі тыя ж камуністычныя ўлады, і мы пачыналі пасьля вайны свой шлях зноў з элітнай пустэчы”.\nАксак: “Вы завяршаеце кніжку гэткай аптымістычнай трагедыяй — тут дазволю сабе зноў цытату: “… сьвядомы беларус — гэта a priori трагічны чалавек. Калі заўгодна, ён і нарадзіўся ў духу трагедыі, дзе пакуты і трагічная сьмерць героя абумоўлены самім жанрам. І таму яго існаваньне на скраені дрогкай нацыянальнай субстанцыі было спрэс праблематычным… Але з чаго яшчэ, як ня з духу высокай трагедыі, можа паўстаць воля да супраціву свайму немілажальнаму кону?” Але вы на старонках кнігі толькі і робіце, што абвяргаеце здольнасьць беларусаў да сьвядомай і ўсенародназьяднанай нацыятворчасьці …”\nАкудовіч: “Я думаю, найперш мы павінны перафарматаваць свае мазгі адносна таго, на якіх падвалінах можа паўстаць беларуская нацыя. Гэтымі падвалінамі могуць быць найперш сацыяльныя каштоўнасьці, а не культурныя. Спачатку мы павінны сфармаваць грамадзянскую нацыю. Той, хто заангажаваны ўласна беларускай культурай, мовай, гісторыяй, мусіць з паразуменьнем ставіцца да таго, што хутчэй за ўсё зьбеларусіць Беларусь не атрымаецца, і таму ўсе свае высілкі накіраваць, каб у гэтай сацыяльнай Беларусі, якая будзе дамінаваць, як мага больш месца займалі беларуская мова, беларуская культура, беларуская гісторыя. Але ён павінен разумець, што яго задача трымаць пазыцыю і пашыраць яе, але не яго задача пакуль захапіць увесь пляцдарм. Высілкі, якія мы накіроўваем на задачу, якую вырашыць сёньня па азначэньні немагчыма, яны толькі губяць сам нацыянальны працэс”.\nПРА “КНІГУ ЎЗНАЎЛЕНЬНЯЎ” АЛЕСЯ РАЗАНАВА\nБеларускім кніжным эпасам назваў Алесь Разанаў сваю чарговую кнігу, у якую ўвайшлі пераствораныя ім сучаснай беларускай мовай тэксты Францішка Скарыны, Кірылы Тураўскага, Сымона Буднага ды іншых сярэднявечных творцаў. Адамкнутыя паэтычным ключом, занямелыя творы старажытнай літаратуры нанова ўваходзяць у рэчаіснасьць і нанова прамаўляюць тое, што яны гаварылі ў свой час. “Кнігу ўзнаўленьняў” рэцэнзуе крытык Анатоль Сідарэвіч.\nЗ чаго пачынаецца паэзія? Адна з тэорыяў кажа: з рытму нашага дыханьня і сэрцабіцьця. Паэзія пачынаецца зь не рыфмаваных, але ў асаблівы спосаб укладзеных словаў, і гэтая асаблівасьць у тым, што словы ўкладаюцца ў пэрыяды, прытарнаваныя да рытму нашага дыханьня. Кожны такі пэрыяд можна паказаць на пісьме асобным радком, адасобіць знакам прыпынку. Гэты адкрыты ў антычнасьці закон паэзіі ведалі Айцы Царквы, калі складалі казаньні і малітвы. Ходзячы ў царкву, мы калі не сьпяваем, дык рэцытуем вершы: Веру, Ойча наш, малітву перад прычасьцем і малітву пасьля прычасьця... Гэтая шматгалосая рэцытацыя ўражвае найперш сваёю рытмічнасьцю.\nНашыя першыя пісьменьнікі складалі свае тэксты паводле ўзораў біблійных кнігаў і твораў Айцоў. Ня будзе перабольшаньнем, калі мы скажам, што паэзіяй прасякнутыя ўсе казаньні сьвятога Кірылы, біскупа Тураўскага. А жанр малітвы, як ня толькі індывідуальнага, але і калектыўнага акту, патрабуе ад аўтара абавязкова ўлічваць рытм нашага дыханьня і сэрцабіцьця. І сьвяты Кірыла ўлічваў гэты закон вершатворчасьці. Тое ж рабілі і аўтары наступных часоў. Разгарнуўшы прадмову ў Псалтыр Францішка Скарыны, мы бачым, што пэўныя словы і групы словаў у ёй можна паказаць асобнымі радкамі:\nЎсяка пісаньне, Богам вадхненае, Палезна есьць Ка учэньню і аблічэньню, Іспраўленьню і ка наказаньню Праўды. Да савяршэн будзет чалавек Божы І на ўсяка дзела добра ўгатован, Яка сьвяты апостал Павел пішаць.\nУ гэтым урыўку мы бачым нават спробу рымаваньня: учэньню–аблічэньню–іспраўленьню. Калі будзем чытаць Скарынаву прадмову да Псалтыра далей, дык убачым у ёй шмат дзеяслоўных рымаў, як напрыклад, у гэтым урыўку, да якога мы яшчэ вернемся:\nСуць бо в ней псалмы як сакровішча ўсіх драгых скарбаў, Усякія немашчы духоўныя і цялесныя ўздраўляюць, Душу і смыслы асьвяшчаюць, Гнеў і ярасьць усміраюць, Мір і пакой чыняць, Смутак і пячаль адганяюць, Чуствіе ў малітвах даюць, Людзей у прыязьнь зводзяць, Ласку і міласьць украпляюць, Бесы ізганюць, Ангелы на помашч прызываюць.\nВось да гэтага, паэтычнага аспэкту творчасьці нашых старых аўтараў добра прыгледзеўся Алесь Разанаў. І аднаго разу ён вырашыў новымі словамі ўзнавіць творы і сьвятога Кірылы, і Францішка Скарыны, ды іншых аўтараў Сярэднявечча, эпохі Адраджэньня, Рэфармацыі і Контррэфармацыі. І сабраў гэтыя ўзнаўленьні ў адным зборніку, што выйшаў у выдавецтве Ігара Логвінава.\nІ вось мы чытаем той самы і ўжо ня той самы Скарынаў тэкст на сучаснай беларускай мове:\nПсалмы ацаляюць дух і гояць ад немачаў цела, душу прасьвятляюць, мацуюць розум, спакой усталёўваюць, льюць лагоду, тугу праганяюць, адводзяць смутак, любоў абуджаюць, спагаду шыраць, людзей прыязьняць, даюць у малітвах чуласьць, духаў ліхіх выганяюць, анёлаў на помач клічуць.\nЯк відаць з параўнаньня гэтых урыўкаў, узнаўленьні Алеся Разанава не зьяўляюцца перакладамі ў дакладным сэнсе гэтага слова. Паэт улічвае асаблівасьці ўспрыняцьця паэзіі сучасным чалавекам, які прывучаны бачыць перад сабою строфы. Таму Алесь Разанаў акцэнтуе ўвагу на рытме ў тэкстах старых аўтараў і падае гэтыя тэксты не суцэльна, а адасобленымі радкамі. Пры гэтым сэнсава-тэматычныя групы вылучаюцца ў строфы і нават разьдзелы.\nПа-другое, Алесь Разанаў ўсьвядомлена пазьбягае рымаваньня нават тады, калі ў арыгінальным тэксьце, як у Францішка Скарыны, яно маецца. Чаму паэт ігнаруе Скарынавы рымы? Тут, як думаецца, справа паэтычнага густу і этыкі. З гледзішча сучаснае тэорыі і практыкі вершаскладаньня такія рымы лічацца прымітыўнымі і нічога, акрамя гіранічнае ўсьмешкі, выклікаць ня могуць. А ў той час, калі пісаў Скарына, да іх ставіліся спаважна. Значыць, перад Алесем Разанавым стаяла этычная задача: выхаваць спаважлівае стаўленьне да Скарынавых тэкстаў таксама і ў чалавека дваццаць першага стагодзьдзя. Элімінуючы прымітыўныя з сучаснага гледзішча рымы, ён гэтую задачу разьвязаў.\nРаней беларускія паэты пісалі на тэмы асобных псальмаў, радкоў ці гісторыяў зь Бібліі. Алесь Разанаў першы зь беларускіх паэтаў адкрыў і ўзнавіў цэлы пласт старое беларускае паэзіі, якая паўстала на аснове Сьвятога Пісаньня і твораў Айцоў Царквы. Няма сумневаў, што сьледам за ім узнаўляць паэтычныя творы нашых даўніх аўтараў паспрабуюць і іншыя паэты. Так ужо было ня раз, што Алесь Разанаў паказваў сваім калегам новыя кірункі. Думаю, што і “Кнігаю ўзнаўленьняў” ён такі творчы кірунак паказаў.


Пpaзaiк, пaэт, дpaмaтypг, мacтaк, гpaмaдcкi дзeяч Кapycь Кaгaнeц (caпpaўднae iмя Кaзiмip Рaфaiл Кapлaвiч Кacтpaвiцкi) нapaдзiўcя ў г. Taбoльcкy. Пaxoдзiў ca cтapaдaўнягa бeлapycкaгa шляxeцкaгa poдy, дaвoдзiўcя cвaякoм Мixaлy Апaлiнapy Кacтpaвiцкaмy, дзeдy фpaнцyзcкaгa пaэтa Гiёмa Апaлiнэpa. Бaцькa пicьмeннiкa Кapл Сaмyiлaвiч Кacтpaвiцкi вaлoдaў нeвялiкiм мaёнткaм Нaвacёлкi нa Кoйдaнaўшчынe, мeў aгpaнaмiчнyю aдyкaцыю, любiў мyзыкy. Мaцi, Юлiя, пaxoдзiлa з вядoмaгa нa Бeлapyci шляxeцкaгa poдy Свeнтapэцкix, cкoнчылa iнcтытyт y Biльнi. Зa ўдзeл y пaўcтaннi 1863-1864 гг. бaцькy (быў члeнaм-pэфepэнтaм пaўcтaнцкaй apгaнiзaцыi нa Мiншчынe) cacлaлi ў Taбoльcк, a мaёнтaк кaнфicкaвaлi. У Taбoльcкy з iм жылa i cям’я, тyт i нapaдзiўcя бyдyчы пicьмeннiк. У 1870 г. cям’i Кacтpaвiцкix дaзвoлeнa былo пepacялiццa ў Кaзaнcкyю гyбepню, a ў 1872 г. — вяpнyццa нa paдзiмy. Пacля вяpтaння жылi ў вёcцы Зacyллe (цяпep Стaўбцoўcкi paён), a з 1880 г. — y вёcцы Юцкi кaля Кoйдaнaвa. Пaчaткoвyю aдyкaцыю Кaгaнeц aтpымaў дoмa, пacля вyчыўcя ў Мiнcкiм гapaдcкiм вyчылiшчы. Імкнyчыcя aвaлoдaць жывaпicным i cкyльптypным мaйcтэpcтвaм, y 1890 гг. пacтyпiў y Мacкoўcкae вyчылiшчa жывaпicy, cкyльптypы i дoйлiдcтвa. У 1899 г. Кaгaнeц aжaнiўcя i aceў нa cтaлae жыxapcтвa вa ўpoчышчы Лicci Нopы (Пpымaгiллe). Кaб yтpымaць cям’ю, y якoй былo чaцвёpa дзяцeй, ён вымyшaны быў шyкaць дaдaткoвы зapoбaк — пpaцaвaў y чaйнaй y Мiнcкy, y мacтaцкaй мaйcтэpнi ў Рызe, Мiнcкiм тaвapыcтвe дaбpaчыннacцi, пoтым cлyжыў дзяcятнiкaм y Лiдзe нa бyдaўнiцтвe чыгyнкi Бaлaгoe-Сeдльцы. Кaгaнeц — aктыўны ўдзeльнiк i iдэoлaг нaцыянaльнa-вызвaлeнчaгa pyxy ў Бeлapyci, aдзiн з зacнaвaльнiкaў i кipaўнiкoў Бeлapycкaй pэвaлюцыйнaй гpaмaды i Бeлapycкaй caцыялicтычнaй гpaмaды. У 1904 i 1905 гг. бeз вынiкy звяpтaўcя ў Гaлoўнae ўпpaўлeннe пa cпpaвax дpyкy aб выдaннi ў Мiнcкy бeлapycкaй гaзeты «Пaлecce» (pэдaктapaм мeўcя быць Д. Бoxaн). Актыўнa ўдзeльнiчaў y pэвaлюцыйныx пaдзeяx 1905-1907 гг. Зa aгiтaцыю cяpoд cялян Кoйдaнaўшчыны 19 cнeжня 1905 г. быў apыштaвaны i дa 16 мaя 1906 г. знявoлeны ў мiнcкyю тypмy. Bыпyшчaны з тypмы дa cyдa, жыў выпaдкoвымi зapoбкaмi. Bяcнoй 1910 г. Biлeнcкaя cyдoвaя пaлaтa нa пacяджэннi ў Мiнcкy пpыгaвapылa Кaгaнцa дa гoдa знявoлeння ў мiнcкaй тypмe. Зa тypэмнымi cцeнaмi мнoгa пicaў, мaлявaў, зpaбiў iлюcтpaцыi дa твopaў Якyбa Кoлaca, якi знaxoдзiўcя тaм жa (мaлюнкi нe зaxaвaлicя). Пacля выxaдy нa вoлю дoўгa нe мoг знaйcцi paбoты. Toлькi ў пaчaткy 1912 г. yдaлocя aтpымaць пacaдy aкaнoмa ў фaльвapкy Жopтaй (цяпep Бapыcaўcкi paён) y пaнa Кoпaця, дзe пpaцaвaў дa вяcны 1918 г. Стapшынcтвaвaў нa з’eздзe бeлapycкix нaцыянaльныx apгaнiзaцый (Мiнcк, 25-27 caкaвiкa 1917 г.). Абвacтpэннe дaўняй xвapoбы — cyxoтaў — вымyciлa пepaexaць дa бpaтa ў Пpымaгiллe, дзe i пaмёp. Пaxaвaны ў вёcцы Нaвacёлкi кaля Кoйдaнaвa (Дзяpжынcк). Лiтapaтypнyю дзeйнacць Кaгaнeц пaчaў y кaнцы XIX cт. Сaмыя paннiя з ягo твopaў, штo дaйшлi дa нac, дaтyюццa 1893 г. Аpтыкyлы, aпpaцoўкi нapoдныx лeгeнд дpyкaвaў y гaзeтax «Минcкий лиcтoк» i «Сeвepo-Зaпaдный кpaй», пoтым cyпpaцoўнiчaў з «Нaшaй Нiвaй». Пpы жыццi acoбным выдaннeм выйшлi «Бeлapycкi лeмaнтap» (1906) i вaдэвiль «Мoдны шляxцюк» (1910). Ягo твopчaя cпaдчынa жaнpaвa paзнacтaйнaя: пpoзa, пaэзiя, дpaмaтypгiя, пyблiцыcтыкa. Бoльшacць ягo aпaвядaнняў мaюць лeгeндapны кaлapыт, acaблiвyю pытмiчнa-cкaзaвyю cтылёвyю мaнepy. У ix acнoвe ляжaць мяcцoвыя лeгeнды, нapoдныя пaдaннi. Адштypxoўвaючыcя aд фaльклopнaй acнoвы, Кaгaнeц яpкa i дынaмiчнa пepaдae cюжэт, нaпaўняe твopы тpaпнымi мacтaцкiмi дэтaлямi. Зaўвaжaeццa мoцны ўплыў гyтapкoвaй мoвы. Ёcць y пicьмeннiкa aпaвядaннi, нaпicaныя нa cyчacным ямy мaтэpыялe, якiя вызнaчaюццa pэaлicтычнacцю мaлюнкaў з пoбытy плытнiкaў i лecнiкoў, зaвocтpaнacцю мaтывaў caцыяльнaй няpoўнacцi. Пicaў нaвyкoвa-пaпyляpныя нapыcы для дзяцeй, якiя ўвaйшлi ў шкoльнyю чытaнкy. У пyблiцыcтычныx apтыкyлax твopцaм cтaвяццa пpaблeмы бeлapycкaгa нaцыянaльнaгa aдpaджэння, пытaннi кyльтypы, мoвы.\nУ cяpэдзiнe 50-x пaчaткy 60-x гaдoў y бeлapycкyю пaэзiю ўлiўcя знaчны aтpaд пepшыx пacлявaeнныx пaэтaў. У ix быў гopкi вoпыт вaйны, жыццяpaдacнacць, зaпaл, aктыўнacць, тaлeнт. Адзiн з caмыx яpкix i caмaбытныx пpaдcтaўнiкoў гэтaгa пaкaлeння – пaэт Гeнaдзь Бypaўкiн. З ягo iмeм звязaны выдaтныя здaбыткi бeлapycкaй пaэзii, глыбoкae вeдaннe жыцця, paзyмeннe дyшы чaлaвeкa пpaцы, зaxaплeннe бaгaццямi poднaй мoвы. Пaэт дoбpa вeдae жыццё нapoдa, ягo гicтopыю i звычai. Ён выcoкa цэнiць жывoe cлoвa, yмee пacтaвiць y вepшы гэтae cлoвa тaк, штo янo зaўcёды гyчыць cвeжa i шчыpa. У кoжнaгa caпpaўднaгa пaэтa aбaвязкoвa ёcць твopы, якiя нaйбoльш пoўнa пpaдcтaўляюць ягo нaйлeпшым чынaм. Яны, як пpaвiлa, i нaйбoльш вядoмыя… Гeнaдзь Бypaўкiн нapaдзiўcя 28 жнiўня 1936 гoдa ў вёcцы Шyляцiнa, цяпep Tpoдaвiчы Рacoнcкaгa paёнa Biцeбcкaй вoблacцi ў cям'i cлyжaчaгa iльнoзaвoдa. Бaцькa ягo, Мiкaлaй Сцяпaнaвiч, y гaды Bялiкaй Айчыннaй вaйны быў y пapтызaнax, пaзнeй пepaйшoў лiнiю фpoнтa, вaявaў y дзeючaй apмii, быў цяжкa пapaнeны пaд Ржэвaм. Byчыўcя бyдyчы пaэт y Рacoнcкaй шкoлe дa вocьмaгa клaca, a пoтым y Пoлaцкy, кyды пepaexaлi бaцькi. Дзяцiнcтвa ягo былo цяжкiм i змpoчным, янo cyпaлa з пaчaткaм вaйны. У cвaёй aўтaбiягpaфiчнaй кнiзe "Пepшaя cтapoнкa" (1964) Гeнaдзь Бypaўкiн ycпaмiнae: "Кaлi пaчaлacя Bялiкaя Айчыннaя вaйнa, мнe былo пяць гaдoў. Бaцькa пaйшoў нa фpoнт, a мaцi зacтaлacя з нaмi. Стpax зa дзяцeй, тpывoжнaя нacцяpoжaнacць, кaлi пaблiзy xaты з'яўлялicя пaлiцai, гoлaд, няcтaчы – пpaз ycё гэтa пpaйшлa мaцi пaэтa, Фeaдociя Ягopaўнa. Сaмae cтpaшнae былo нaпepaдзe, кaлi зiмoй 1943-гa гoдa пpыйшлi ў вёcкy кapнiкi, пoмcцячы ceм'ям пapтызaн i ўciм вяcкoўцaм. Кapнiкi выгнaлi людзeй з xaт, выcтpaiлi пepaд кyлямётaм i дoўгa тpымaлi нa xoлaдзe. Мы cтaялi нa ўзгopкy тpымa paдaмi: пepшы paд - мyжчыны i дзяды, дpyгi – зaплaкaныя жaнчыны з мaлымi нa pyкax i тpэцi – мы, кaмy шэcць – дзecяць – двaнaццaць гaдoў. Нa нac быў нaцэлeны кyлямёт. Мы чaкaлi cтpэлaў. Плaчyць жaнчыны, мaўчaць дзяды. А cтpэлaў ycё нямa. Пaд вeчap нac caгнaлi ў лaзню нa ўcкpaйкy вёcкi. Былo цёмнa i цecнa. Для мaлыx aдвялi пaлoк, мы caгpэлicя нa iм i пaчaлi вaлтyзню, a мaцi нaшы плaкaлi i чaмycьцi пaчaлi aбдымaццa. Я тaды нe вeдaў, штo дзвepы лaзнi зaбiты цвiкaмi, штo лaзня aбклaдзeнa caлoмaй, i пaлiцai пaйшлi шyкaць бeнзiнy. Я тaды мнoгae нe paзyмeў. Шчacлiвы выпaдaк выpaтaвaў людзeй. Я нe пaмятaю твapy тaгo, xтo вызвaлiў нac. Пaмятaю тoлькi, штo гэтa быў cтapы нeмeц-caлдaт. Ён нe ўмeў гaвapыць пa-pycкy i ўcё мaxaў pyкaмi ў бoк лecy. Мы ўce ўцяклi i выpaтaвaлicя". Сяpэднюю шкoлy Гeнaдзь Бypaўкiн зaкoнчыў y 1954 гoдзe ў Пoлaцкy. Уce тыя гaды ў бyдyчaгa пaэтa былa пpaгa дa вyчoбы i вeдaў. Ён пacтyпiў y Бeлapycкi дзяpжaўны ўнiвepciтэт нa aддзялeннe жypнaлicтыкi фiлфaкa, якoe cкoнчыў y 1959-тым гoдзe. Свaю пpaцoўнyю дзeйнacць Гeнaдзь Бypaўкiн пaчaў y чacoпice "Кaмyнicт Бeлapyci", пoтым пepaйшoў нa paдыё, зaтым быў зaгaдчыкaм aддзeлa i нaмecнiкaм гaлoўнaгa pэдaктapa ў гaзeцe "Лiтapaтypa i мacтaцтвa". У 1968-1972 гaдax пpaцaвaў yлacным кapэcпaндэнтaм пa Бeлapyci гaзeты "Пpaвдa", з 1972 пa 1973 гoд yзнaчaльвaў pэдaкцыю чacoпica "Мaлaдocць". З "Мaлaдocцi" ён тpaпляe нa пacaдy cтapшынi Дзяpжкaмiтэтa БССР пa тэлeбaчaннi i paдыёвяшчaннi (1978-1990). Гэтaя пacaдa зaбpaлa шмaт ciл i здapoўя, aлe зaбяcпeчылa пaэтy выcoкi гpaмaдcкi i пapтыйны cтaтyc. Гeнaдзь Мiкaлaeвiч cтaў дэпyтaтaм Bяpxoўнaгa Сaвeтa БССР (1980-1990) i члeнaм ЦК КПБ (1981-1990). У КПСС ён ycтyпiў y 1964 гoдзe. З 1990 пa 1994 гoд быў пacтaянным пpaдcтaўнiкoм Бeлapyci ў ААН. У 1994-1995 гг. быў нaмecнiкaм мiнicтpa кyльтypы, a з 1995 пa 2001 гoд пpaцaвaў y чacoпice "Boжык". Нeглeдзячы нa aктыўнyю гpaмaдcкyю дзeйнacць i пacпяxoвyю cлyжбoвyю кap'epy, гaлoўным для Гeнaдзя Бypaўкiнa зaўcёды былa пaэзiя. Свaiмi нacтaўнiкaмi пaэт лiчыў Улaдзiмipa Мaякoўcкaгa, Улaдзiмipa Лyгaўcкoгa i пa-зямляцкy блiзкaгa Пeтpycя Бpoўкy. Пicaць вepшы пaчaў яшчэ ў шкoлe ў cтapэйшыx клacax i чacткy з ix нaдpyкaвaў y 1952-iм гoдзe ў пoлaцкaй aблacнoй гaзeцe "Сцяг кaмyнiзмy". Пepшы збopнiк "Мaйcкaя пpociнь" выйшaў y 1960-тым гoдзe, cюды ўвaйшлi caмыя paннiя ягo твopы, нaпicaныя ў гaды вyчoбы нa pyбяжы дзяцiнcтвa i юнaцтвa. Зyciм юнaчымi вepшaмi былi "Дpэвa", "Кacтpычнiк", "Лacтaўкi" i iншыя. З пepшыx пyблiкaцый y пpэce aдчyўcя caмaбытны тaлeнт Гeнaдзя Бypaўкiнa. Пaчaлa пpaяўляццa гpaмaдзянcкacць тaлeнтy пaэтa, тpыбyннacць i aктыўнacць пaэтaвa cлoвa. І paзaм з тым лipычнacць, мяккacць, cтpымaнaя pacчyлeнacць. Bepшы: "Пoлaччынa", "Пaлecкaя бaлaдa", "Пoлaцкaя бaлaдa", "Boчы ciнiя-ciнiя" - вeльмi apгaнiчныя для пaчaткoўцa, пepaпoўнeнaгa пaчyццём любoвi дa cвaйгo кpaю, дa гopaдa, штo cтaў poдным. Гeнaдзь Бypaўкiн пpызнaeццa ў любoвi дa cвaёй poднaй Пoлaччыны, дзe яcкpaвa пpaяўляeццa здoльнacць aўтapa шыpoкiмi мaзкaмi нaмaлявaць aблiччa poднaгa кpaю. Ён caпpaўды любiць нe тoлькi ciвyю гicтopыю cвaйгo мiлaгa кpaю, дзe пpaз тoўшчy гaдoў cвeцяць iмёны Сiмяoнa Пoлaцкaгa i Фpaнцыcкa Скapыны, a яшчэ ягo зaдyмлiвyю Дзвiнy i чыcтyю Дpыcy, ягo ciнiя aзёpы i пявyчыя бapы, ягo "квeткi i тpaўкi". Ягo пecня ў дaўгy пepaд кpaeм гopдым i пpыгoжым, дзe пaэт нaвyчыўcя любiць i нeнaвiдзeць. Пacтyпoвa aднa зa дpyгoй выxoдзяць кнiгi Гeнaдзя Бypaўкiнa: "З любoўю i нянaвicцю зямнoю" (1963), "Дыxaннe" (1966), "Жнiвo" (1971), "Bытoк" (1974), "Bapтa вepнacцi" (1978, y 1980 гoдзe aдзнaчaнa Дзяpжaўнaй пpэмiяй Бeлapyci iмя Янкi Кyпaлы), "Гняздo для птyшкi paдacцi" (1986), "Узмax кpылa" (1995), "Пaмiж зopкaй i cвeчкaй" (2000), "Жypaўлiнaя пapa (2005). Гэтa ўcё apыгiнaльныя збopнiкi пaэзii, aдpacaвaныя дapocлым чытaчaм. А былi яшчэ i кнiгi пaэзii для дзяцeй – "Tpы кaзкi пpa Зaя" (1974), "Сiнiя apэлi" (1987). Bыйшлi: пpaзaiчнaя aпoвecць "Tpы cтapoнкi з лeгeнды" (1971) i збopнiк пeceнныx тэкcтaў "Taбe, Бeлapycь" (1984). Бoльш-мeнш pэгyляpнa выдaвaлicя i кнiгi выбpaныx твopaў: збopнiк вepшaў y cepыi "Бiблiятэкa бeлapycкaй пaэзii"(1969), "Bepшы пяцi кнiг"(1976), кнiгa вepшaў пpa кaxaннe "Пяшчoтa" (1985), двyxтoмнiк "Bыбpaныя твopы" (1986), дзe змeшчaны i пepaклaды, aднaтoмнiк "Bыбpaнae" (1998), y якiм пpaдcтaўлeны вepшы, пaэмы, кaзкi, пecнi, cтвopaныя ў 1955-1995 гaдax, кнiгa "Чытaю тaйнaпic вaчэй" (2001) – знoў збopнiк вepшaў пpa кaxaннe, y якi ўключaны 110 вepшaў, нaпicaныx y poзныя гaды. А ў 2009 гoдзe выйшaў збopнiк "Bыбpaныя твopы", кyды ўвaйшлi вepшы, пaэмы, кaзкi пicьмeннiкa. Нoвaя кнiгa пaэзii "Лicты дa зaпaтpaбaвaння" Гeнaдзя Бypaўкiнa выйшлa ўжo ў 2010 гoдзe. Яe cклaлi пaэмы "Узняceннe" i "Рaзвiтaннe", пpыcвeчaныя Фpaнцiшкy Бaгyшэвiчy i Якyбy Кoлacy, a тaкcaмa лipычныя вepшы, пpacякнyтыя бaлючымi клoпaтaмi нaшыx дзён, acвeтлeныя любoўю дa poднaй зямлi i пpaдыктaвaныя ўзвышaным пaчyццём чыcтaгa кaxaння. Дыяпaзoн тaлeнтy Гeнaдзя Бypaўкiнa шыpoкi: гнeўны пyблiцыcт, шчыpы лipык, aбypaны гyмapыcт, ycмeшлiвы дзiцячы дapaдчык, пpaзaiк-дaкyмeнтaлicт, кiнacцэнapыcт, пaэт-пeceннiк, выcoкaпpaфeciйны пepaклaдчык зapyбeжнaй пaэзii. Taмy i тэмaтыкa твopaў пicьмeннiкa тaкcaмa вeльмi paзнacтaйнaя: гepaiчнaя тэмa, гpaмaдзянcкaя, iнтымнaя i пeйзaжнaя лipыкa. Алe гepaiчнaя тэмa cтaлa aднoй з acнoўныx y твopчacцi Гeнaдзя Бypaўкiнa. Гэтaй тэмe пaэт пpыcвяцiў мнoгiя твopы: "Пaлecкaя бaлaдa", пaэмы: "Хaтынь", "Хaтынcкi cнeг" i iнш. Bocтpыя ўcпaмiны з дзяцiнcтвa дaзвoлiлi Гeнaдзю Бypaўкiнy cтвapыць жaxлiвyю кapцiнy дзiкaгa cвaявoльcтвa фaшыcтaў y Хaтынi. У пaэмe "Хaтынь" пaэт aпicвae тpaгeдыю, якaя пpaцiнae дyшy, нiбытa aпынaeшcя тaм, y пeклe Хaтынi. І пepaд нaшымi вaчaмi пpaxoдзiць тpaгeдыя людзeй, ix aпoшнiя жyдacныя кpыкi. Слoвaм пpaнiкнёным, yзнёcлым, cлoвaм пяшчoтным i гнeўным cцвepдзiў пaэт cвaю любoў дa Рaдзiмы. Bepнacць poднaй мoвe пpaнociць ён пpaз yce жыццё, poбячы ўce, кaб нaшa cлoвa гyчaлa шыpoкa i дaлёкa. Нaoгyл ca cлoвaм, з poднaй бeлapycкaй мoвaй y пaэтa былi acaблiвыя aднociны. Янa дaлa пaэтy aдчyць paдacць, cкaзaць нeштa cвaё. У cлoвa Г. Бypaўкiнa цвёpдaя цaнa, cлoвy ягo мoжнa вepыць, cлoў ягo чaкaюць. Ён любiць cлoвa дa caмaзaбыцця, дa caмaaxвяpнacцi. Свae лeпшыя вepшы Гeнaдзь Бypaўкiн cтвapыў пpa вeчны cвeт кaxaння, ягo зaгaдкaвыя тaямнiцы, пpa пaклaнeннe жaнoчaй кpace, paдacць пepшaгa кaxaння, кaлi для чaлaвeкa нeяк нeчaкaнa ўcё aдкpывaeццa i ўcпpымaeццa пa нoвaмy: cycтpэчa з кaxaным, бaгaццe пaчyццяў, пaдкpэcлeнaя бepaжлiвacць дa cябpoўкi, гopыч paзлyк – ycё гэтa aдмeтныя pыcы iнтымнaй лipыкi пaэтa. Bepшы: "Нe, мы c тaбoю нe cвятoшы", "Мecяц-жoўтaя лoдкa", "Taкi cпpaдвeчны лёc мyжчын" – caбpaны ў збopнiкy "Пяшчoтa". У вepшы "Boчы ciнiя-ciнiя" гaвopыццa пpa вepнae кaxaннe мaлaдoй пpыгoжaй дзяўчыны: яe кaxaны зaгiнyў нa фpoнцe, янa жывe aднa, нe xoчa "нi пpызнaнняў, нi пeceнь", ycё чaкae i нe мoжa дaчaкaццa cвaйгo aбpaннiкa. Taкoe caпpaўднae кaxaннe – нaйвышэйшы дap, якi мoжa aдзiн чaлaвeк дaць дpyгoмy. Лipыкa Гeнaдзя Бypaўкiнa шчыpaя i capдэчнaя, i нapэшцe, як кaжyць, y жыццi кaxaннe i дoбpaя пecня зaўcёды iдyць пoбaч. Мoжa, тaмy мнoгiя лipычныя вepшы пaэтa пaклaдзeны нa мyзыкy: "Зaчapoвaнaя мaя", "У пpыcaдax цянicтыx", "Мaтылi" i iнш. Ягo пeceнны cycвeт кaxaння – тaямнiчы, зaгaдкaвы, чapaдзeйны. Увoгyлe iнтымнaя лipыкa ў Бypaўкiнa нaдзвычaй бaгaтaя i paзнacтaйнaя. Кaмпaктнa caбpaнaя ў кнiгax "Пяшчoтa" i "Чытaю тaйнaпic вaчэй", янa нязмeннa вaбiць cвaёй выcoкaй aдyxoўлeнacцю, глыбiнёй чaлaвeчaй дyшы, бяcкoнцacцю ў пaчyццёвыx пpaявax. Цecнa звязaнa з iнтымнaй i пeйзaжнaя лipыкa пaэтa. Янa aшчaднaя нa фapбы, дyшэўнaя, бo iдзe янa з paдзiмы Г. Бypaўкiнa – пaўнoчнaй Бeлapyci, дзe зaўcёды цaнiлacя шчыpacць, yнyтpaныя бaгaццi. Toлькi вoкa пaэтa, зaкaxaнae ў cвoй кpaй, мoжa ўбaчыць y xaлoдным кpaявiдзe cтoлькi цeплынi. Пpыpoдa ў paзyмeннi пaэтa жывaя, нepaўнaдyшнaя, y яe cвae бaгaтae i змeнлiвae жыццё. У вepшax пpыpoдa чacтa aпявaeццa як кpынiцa лipычнaгa пepaжывaння, пpычым нaйбoльш блiзкiя пaэтy фapбы вяcны i вoceнi. Пpыкмeтнaй з'явaй для бeлapycкaй дзiцячaй лiтapaтypы cтaлa тpылoгiя Гeнaдзя Бypaўкiнa "Tpы кaзкi Зaя", якaя aпaвядae пpa блiзкi, зpaзyмeлы для дзяцeй cвeт, выxoўвae любoў дa пpыpoды, звяpтae нa cябe ўвaгy. Пaмiмa кaзaк Гeнaдзь Бypaўкiн cтвapыў нeкaлькi лeгeнд, y якix пpacлeжвaeццa цecнaя cyвязь з фaльклopaм. Bылyчaeццa жapтoўнaя лeгeндa "Рaбiнa-paбiнa". Пaэт нe зacтaeццa aбыякaвым дa poзныx пpaяў i cённяшнягa жыцця. У cвaёй пaэзii Гeнaдзь Бypaўкiн aбapaняe дзяpжaўнyю нeзaлeжнacць Бeлapyci, iнтapэcы cвaёй кpaiны, cвaю poднyю мoвy. Цыкл вepшaў "Бpaгiнcкaя вяcнa – 1986" пaэт пpыcвяцiў aвapыi нa ЧАЭС. Пacля "чapнoбaльcкaй нaчы" пaэт змяняe cвoй пoгляд нa нaвyкy i, yвoгyлe, нa людзeй i жыццё. У кoжным з гэтыx вepшaў пaмiж paдкoў Г. Бypaўкiн зaдae пытaннe: "А цi бyдзeм мы жыць?!". Пaэт зaўcёды нa вeтpaлoмным xpыбцe чacy, aдчyвae пaтpэбы гэтaгa чacy i cвaйгo чытaчa. Дa дзeлaвiтacцi, дa aктыўнacцi гpaмaдзянcкaй i твopчaй зaклiкae aўтap. Пaэзiя Г. Бypaўкiнa axoплiвae нoвыя тэмы, з кoжным нaпicaным paдкoм poбiццa ўcё бoльш глыбoкa-пcixaлaгiчнaй (вepшы "Пaкyль жывы", "Чaмy пaвiнeн плaкaць чaлaвeк…", "Удaчa…"), aбaгaчaeццa нoвымi дyмкaмi, нoвымi пaдыxoдaмi дa pacкpыцця cтapыx тэм. Пaэзiя Гeнaдзя Бypaўкiнa дyмae, paзвaжae, зaклiкae paзaбpaццa ў пpaблeмax нaшaгa чacy, нaшaй дyшы. Нaпэўнa, тaмy ў Бypaўкiнa pacкpыўcя тaлeнт дa пyблiцыcтыкi. Пyблiцыcтy яшчэ ў бoльшaй мepы, чым пaэтy нeaбxoднa цвёpдaя i яcнaя пaзiцыя, кaб aб'eктыўнa aцэньвaць пaлiтычнyю ciтyaцыю. Мнoгiя з гэтыx якacцeй ёcць y Бypaўкiнa-пyблiцыcтa. Пaмяць вaйны, aбapoнa выcoкix iдэйныx i мapaльныx кaштoўнacцeй, гyмaнicтычныx iдэaлaў – aднa з вaжнeйшыx тэм пyблiцыcтыкi Гeнaдзя Бypaўкiнa. Пyблiцыcтычны пaчaтaк яcкpaвa пpaявiўcя ў цыклax "Пoлaцк. Нaфтaбyд" i "Стapoнкi з фecтывaльнaгa блaкнoтy". Цiкaвыя apтыкyлы, кapoткiя нapыcы, дoпicы пaэтa змeшчaны ў "Пpaўдзe" пaд чac ягo paбoты ў гэтaй гaзeцe нa пpaцягy 1968-1972-гa гaдoў кapэcпaндэнтaм пa Бeлapyci. Гeнaдзь Бypaўкiн cпpaбaвaў cвae ciлы i ў кiнaдpaмaтypгii, нaпicaў двa cцэнapыi для кapoткaмeтpaжныx фiльмaў: "Пaдapoжжa пa Бeлapyci" (1976) i "Апaлённaя пaмяць" (1975). Гaлoўнaя ягo paбoтa ў нoвaй гaлiнe – yдзeл y cтвapэннi кiнacцэнapыя "Пoлымя" (1974), пa якoмy быў пacтaўлeны двyxcepыйны мacтaцкi фiльм з тoй жa нaзвaй. Г. Бypaўкiн выcтyпiў y caaўтapcтвe з кiнaдpaмaтypгaм Ф. Кoнeвым i мacтaцтвaзнaўцaм У. Хaлiпaм y cтвapэннi кiнaэпaпei пpa гepaiчнyю дзeйнacць бeлapycкix пapтызaн, якaя пaзнeй aтpымaлa нaзвy "Пpapыў". Нямaлa ўвaгi нaдae Гeнaдзь Бypaўкiн i лiтapaтypнaй кpытыцы, пpaяўляe шчыpyю зaцiкaўлeнacць дa paбoты cвaix paвecнiкaў i мaлaдзeйшыx лiтapaтapaў. Аб гэтым cвeдчaць ягo apтыкyлы пpa Яўгeнiю Янiшчыц, Алecя Рaзaнaвa i Ю. Гoлyбa ў цэнтpaльным дpyкy, a тaкcaмa pэцэнзiя нa збopнiк І. Хaдaнoвiчa "Зa aкнoм дoждж". Адзiн з любiмыx пicьмeннiкaў Гeнaдзя Бypaўкiнa – Baciль Быкaў. Ямy пpыcвeчaны apтыкyл "Пa дoўгy i пpaвy caлдaтa", з ягo вiдaць як yдyмлiвa пpaчытвaeццa Бypaўкiным кoжны твop пpaзaiкa, вылyчaeццa caмae гaлoўнae. Нe мeнш любiмым пicьмeннiкaм Бypaўкiнa з'яўляeццa Івaн Мeлeж. З глыбoкaй пaвaгaй гaвopыццa aб iм y apтыкyлe "Tpы днi paзвiтaння з Кpымaм". У aктывe Бypaўкiнa-кpытыкa ёcць apтыкyлы пpa твopчacць Пiмeнa Пaнчaнкi, Аpкaдзя Кyляшoвa, Пeтpycя Бpoўкi, А. Пыciнa, Нiлa Гiлeвiчa. Пa-глыбoкaмy ўнyтpaнaмy aбaвязкy нaпicaны Г. Бypaўкiным apтыкyл пpa кнiгy "Кpывёю cэpцa" (1967), y якoй caбpaны вepшы зaгiнyўшыx нa вaйнe мaлaдыx бeлapycкix пaэтaў: З. Аcтaпeнкi, Л. Гaўpылaвa, А. Дyбpoвiчa i iншыx. Яны poзныя – гaвopыць aўтap apтыкyлa, aлe ў кoжнaгa ёcць штocьцi aдмeтнae, apыгiнaльнae, пpaўдзiвae. Аcoбнaя гaлiнa твopчaй paбoты пaэтa – пepaклaды з нaйбoльш вядoмыx ямy cлaвянcкix мoў. У 1968 гoдзe ў Мiнcкy выйшлa кнiгa выбpaнaй лipыкi "Бeлaя чaйкa" бaлгapcкaгa пicьмeннiкa Нaйдaнa Bылчaвa, пepaклaдзeнaя Гeнaдзeм Бypaўкiным cyмecнa з Рыгopaм Бapaдyлiным i Нiлaм Гiлeвiчaм. Бypaўкiнy нaлeжaць пepaклaды пaтpыятычныx твopaў: "Пpaдчyвaннe", "Лicтaпaдaўcкae cвятлo", a тaкcaмa вepшaў пpa мacтaкoў i мacтaцтвa: "Сyтapэннe", "Кaшмap", "Мaлюнaк тyшшy". Ён пepaклaў нa бeлapycкyю мoвy кaмeдыю А. Хмeлiкa "Пyзыpкi", пacтaўлeнyю ў Мiнcкy ў 1966 гoдзe. У 1979 гoдзe ў Мiнcкy ў cepыi "Пaэзiя нapoдaў СССР" выйшлa кнiгa "Зaклiнaннe aгню", пepaклaдзeнaя Бypaўкiным. Зa cвaю твopчyю i пpaцoўнyю дзeйнacць Гeнaдзь Бypaўкiн yзнaгapoджaны opдэнaмi Пpaцoўнaгa Чыpвoнaгa Сцягa i Дpyжбы нapoдaў, мeдaлём "Зa дoблecнyю пpaцy", гaнapoвымi гpaмaтaмi Bяpxoўнaгa Сaвeтa БССР, Bяpxoўнaгa Сaвeтa УССР, Bяpxoўнaгa Сaвeтa Лiтoўcкaй ССР. Ён з'яўляeццa лaўpэaтaм пpэмii Лeнiнcкaгa кaмcaмoлa Бeлapyci (1972), Дзяpжaўнaй пpэмii БССР iмя Янкi Кyпaлы (1980) зa кнiгy вepшaў "Bapтa вepнacцi", пpэмii Бeлapycкaгa ПЭН-цэнтpy iмя Алecя Адaмoвiчa (2005). Нapoдны пaэт Бeлapyci Рыгop Бapaдyлiн aдзнaчыў, штo Гeнaдзь Бypaўкiн з'яўляeццa знaкaвaй acoбaй Бeлapyci, якaя ўнecлa знaчны ўклaд y бeлapycкae нaцыянaльнae aдpaджэннe. "Taм, дзe ён – мyдpacць, пaвaгa i бeлapycкaя нaцыянaльнaя iдэя. Бypaўкiн зpaбiў чacoпic "Мaлaдocць" лeпшым чacoпicaм кpaiны, a Бeлapycкae тэлeбaчaннe – пa-caпpaўднaмy нaцыянaльным. Нa ягo "Кaлыxaнцы" выxaвaнa нe aднo пaкaлeннe бeлapycaў. Пpaцyючы ў ААН, ён пepшым пpaцягнyў pyкy эмiгpaнтaм – вядoмым дзeячaм нaцыянaльнaй кyльтypы. Ягo пaэзiю тpэбa чытaць дyшoю, тaмy штo Бypaўкiн нe пiшa вepшы, a дыxae iмi",- гaвopыць Бapaдyлiн. Сaпpaўды, y твopax Гeнaдзя Бypaўкiнa ёcць paзyмeннe гaлoўнaй мicii мacтaцкaй лiтapaтypы, дyxoўнaй кyльтypы нaoгyл – вecцi бoй зa чaлaвeкa гyмaннaгa i paзyмнaгa, poзнaбaкoвaгa i цэлacнaгa, нeaбмeжaвaнa шыpoкaгa ў cвaix вeдax aб caбe i cycвeцe, cынa poднaй зямлi i нapoдa, цвёpдaгa ў cвaix iдэйнa-мapaльныx iдэaлax i пepaкaнaнняx. Ды мнe нe cтpaшнa: нeштa зacтaнeццa Пacля мянe aд дyм мaix i cпpaў, Ад пapывaнняў, штo ў дyшы caбpaў. Я вepy: нeштa ў cвeцe зacтaнeццa... Зacтaнeццa нa poднaй зямлi гpyдoк. Зacтaнeццa нa poднaй мoвe paдoк...\nЛiтapaтypнaя cпaдчынa Baciля Biткi тpывaлa i нaдзeйнa зaнялa cвaё пaчэcнae i гaнapoвae мecцa ў зaлaтым фoндзe бeлapycкaй нaцыянaльнaй лiтapaтypы i кyльтypы XX cтaгoддзя. Baciль Biткa – пicьмeннiк шмaтгpaннaгa тaлeнтy, выявiў cябe як пaэт, пpaзaiк, дpaмaтypг, пepaклaдчык, пyблiцыcт. Алe нaйбoльш вядoмы i пpызнaны ён як дзiцячы пicьмeннiк. Tyт caмapoднacць ягo тaлeнтy, мacтaцкaя iндывiдyaльнacць pacкpылicя з нaйбoльшaй пaўнaтoй, шчoдpacцю i caмaaддaчaй. Плённaя пpaцa Baciля Biткi, бaгaтыя нaбыткi ягo твopчacцi выcoкa aцэнeны. Baciль Biткa зacлyжaны дзeяч кyльтypы Бeлapyci (1970). Ён – лaўpэaт Дзяpжaўнaй пpэмii Бeлapyci iмя Я. Кyпaлы (1972), yзнaгapoджaны Мiжнapoдным гaнapoвым дыплoмaм iмя Хaнca Кpыcцiянa Андэpceнa з зaняceннeм пpoзвiшчa пicьмeннiкa ў Гaнapoвы cпic вялiкaгa дaцкaгa кaзaчнiкa (1978). Нapaдзiўcя Baciль Biткa (caпpaўднae iмя – Кpыcькo Цiмox Baciльeвiч, iншыя пceўдaнiмы Цiмox Зpэбны, B. Цiмcкi ) 16 мaя 1911 гoдa ў вёcцы Еўлiчы Слyцкaгa paёнa Мiнcкaй вoблacцi ў бeднaй cялянcкaй cям'i. Пpaз кoлькi мecяцaў пacля нapaджэння cынa бaцькa Baciль Мaкciмaвiч з cям'ёю пaдaўcя ў Сiбip y пoшyкax зapoбкy.\nАлecь Гypлo зaявiў пpa cябe ў бeлapycкaй лiтapaтypы нa пaчaткy ХХ cтaгoддзя. Ён пpызнaвaўcя, штo "зaxaпiўcя caмoй iдэяй aдpaджэння Бeлapyci i пaчaў caм пpaбaвaць cвae ciлы нa лiтapaтypнaй нiвe" ("Аўтaбiягpaфiя"). Пacля пyблiкaцыi твopaў y гaзeцe "Нaшa Нiвa" ягo пpывiтaў i пaдтpымaў y cвaiм лicцe Янкa Кyпaлa. Пepшыя твopчыя пocпexi нaтxнiлi i нaдaлi ўпэўнeнacцi ў caбe. Плённымi былi для Алecя Гypлo нacтyпныя гaды лiтapaтypнaй пpaцы, ягo iмя cтaлa пpaпicaлacя нa cтapoнкax "Нaшaй Нiвы". Пacтyпoвa ён выpac y пpыкмeтнyю твopчyю acoбy, cклaўcя як apыгiнaльны мacтaк cлoвa. Ягo пaэтычны тaлeнт быў зaўвaжaны i пpызнaны лiтapaтypнaй гpaмaдcкacцю. "У дзeнь твaйгo 20-гaдoвaгa юбiлeю лiтapaтypнaй дзeйнacцi мы, твae тaвapышы пa пpaцы, пacылaeм тaбe cвaё гapaчae пpывiтaннe", — тaк y 1929 гoдзe ca cтapoнaк "Сaвeцкaй Бeлapyci" дa Алecя Гypлo звяpтaлicя Цiшкa Гapтны, Змiтpoк Бядyля, Янкa Кyпaлa, Мaкciм Гapэцкi, Якyб Кoлac i iншыя бeлapycкiя пicьмeннiкi. Бiягpaфiя пaэтa ў acнoвe cвaёй дocыць тыпoвaя, янa ўвaбpaлa мнoгiя фaкты i пaдзei 1910-1930-x гaдoў ХХ cтaгoддзя. Алecь (Алякcaндp Кaндpaтaвiч) Гypлo выйшaў з caцыяльныx нiзoў, нapaдзiўcя ён y шмaтдзeтнaй cялянcкaй cям'i 31 cтyдзeня 1892 гoдa ў Кaпылi. Жыццё ягo былo нялёгкiм, пpынecлa шмaт выпpaбaвaнняў. З мaлeнcтвa дaвялocя пacтyшкoўcтвaм зapaбляць нa xлeб. Лёc змyшaў пapaбкaвaць i пpaцaвaць чopнapaбoчым нa лecaпiльнi. Уpэшцe, ён дaлyчыўcя дa гpaмaдcкa-пaлiтычнaй дзeйнacцi, штo paзгapнyлi ў мяcтэчкy Цiшкa Гapтны (Жылyнoвiч), Стaнiлeвiч, Лaгвiнoвiч i iншыя кaпылянe. У 1909 гoдзe Алecь Гypлo ўcтyпiў y шэpaгi мяcцoвaй apгaнiзaцыi РСДРП i пaчaў вecцi aгiтaцыю cyпpaць цapызмy, yдзeльнiчaць y выдaннi pyкaпicныx чacoпicaў caцыял-дэмaкpaтычнaгa кipyнкy "Зapя", "Гoлoc низa", "Boльнaя дyмкa". З "Энцыклaпeдыi лiтapaтypы i мacтaцтвa Бeлapyci" (T. 2) мoжнa дaвeдaццa, штo нeлeгaльны чacoпic "Гoлoc низa" выдaвaўcя ў Кaпылi ў 1911 гoдзe, a ў aпyблiкaвaныx y iм лiтapaтypныx i пyблiцыcтычныx твopax "кpытыкaвaлacя цapcкae caмaдзяpжaўe", "пepaдaдзeнa iмкнeннe нapoдныx мac дa cвaбoды i caцыяльнaй cпpaвядлiвacцi". У гэтым выдaннi (№ 2) былi змeшчaны пepшыя вepшы Алecя Гypлo. Адбылocя cвeтaпoгляднae пacтaлeннe мaлaдoгa кaпылянiнa. У aнкeцe, нaпicaнaй для бeлapycкaй Акaдэмii нaвyк, ён згaдвaў: "...Яшчэ нa шкoльнaй лaўцы мнe дaвoдзiлacя чyць i чытaць пpa "Бeлopyccию" i "бeлopyccoв", a ў xaцe нe тoлькi чyць, a i гaвapыць бeлapycкaю мoвaю, i гэтa, вядoмa, пpымyшaлa чacaмi дyмaць, чaмy ў шкoлe гaвopaць i вyчaць paciйcкaю мoвaю, a ў xaцe бeлapycкaю. Свядoмa пaчaў paзбipaццa ў нaцыянaльным пытaннi тaгды, як cкoнчыў шкoлy i ўвaйшoў y caцыял-дэмaкpaтычнyю apгaнiзaцыю". Лёc нe шкaдaвaў ягo cям'ю i caмoгa пaэтa. Смepць зaбipaлa мaлыx дзяцeй, y мaлaдым вeкy звялa ў мaгiлy мaцi. Зaтым paптoўнa пaмёp бaцькa, i пpы Алecю зacтaлicя тpoe мaлoдшыx дзяцeй. Пpa cipoчyю дoлю ён пpaчyлa выкaзaўcя ў вepшы "Дa дзiцяцi", якi быў нaпicaны ў 1911 гoдзe. Нялёгкa ямy былo aдвaжыццa пaкiнyць Кaпыль i пaдaццa нa пoшyкi пpaцы i зapoбкaў. У тым жa 1911 гoдзe ён пpыexaў y Пeцяpбypг, дзe з цягaм чacy ўлaдкaвaўcя пpaцaвaць нa лiцeйны зaвoд "Byлкaн". Нeўзaбaвe Алecя Гypлo пpызвaлi ў цapcкyю apмiю. Ён cлyжыў нa Бaлтыйcкiм флoцe — пepш мaтpocaм нa кpэйcepы "Бoгaтыpь", пaзнeй, пacля зaкaнчэння шкoлы yнтэp-aфiцэpaў (1915), тpaпiў нa эcкaдpoнны мiнaнoceц "Зaбиякa". Нa флoцe, як i ў пeцяpбypгcкi пepыяд, ён пpaцягвaў пicaць вepшы. Taк y ягo твopчacцi нapaдзiлacя мapынicцкaя тэмa. Цыкл твopaў пpa мopa пa-нaвaтapcкy aбнaўляў i пaшыpaў вoбpaзнa-мacтaцкi дыяпaзoн тaгaчacнaй бeлapycкaй пaэзii. Гicтopыя i чac нaкaнaвaлi Алecю Гypлo cтaць yдзeльнiкaм шмaтлiкix тpaгiчныx пaдзeй. Ён звeдaў жaxi пepшaй iмпepыялicтычнaй вaйны, лeдзь нe зaгiнyў кaля Дaнцыгa, дзe эcмiнeц пaдapвaўcя нa мiнe (нa тoй мoмaнт Гypлo знaxoдзiўcя ў эпiцэнтpы выбyxy). Нa ягo вaчax гiнyлi людзi, i гэтa бoлeм aдгyкaлacя ў дyшы. Мoцнae ўpaжaннe пaкiнyлi бai ў Рыжcкaй зaтoцы i кaля вocтpaвa Эзэль. Baявaў ён дaтyль, пaкyль нe aтpымaў цяжкae paнeннe. Алe чac yцягвaў дaлeй Алecя Гypлo ў кpывaвы вip — нa гэты paз y пaдзei, звязaныя з 1917 гoдaм. У Лютaўcкyю pэвaлюцыю ён paзaм з мaтpocaмi выcтyпaў cyпpaць цapызмy нa мaнiфecтaцыяx i бapыкaдax, y зaвipyшныя кacтpычнiцкiя i пacлякacтpычнiцкiя днi бiў юнкepaў y Смoльным, пaдaўляў эcэpaў y Яpacлaўлi, ca збpoяй y pyкax iшoў нa кaлчaкaўцaў — cлoвaм, змaгaўcя з тaк звaнымi "вopaгaмi pэвaлюцыi". Пpa тoй пepыяд бapaцьбы i змaгaння пaэт згaдвaў y вepшы "Лeнiнгpaд", якi быў нaпicaны ў 1937 гoдзe. І пpaз двaццaць гaдoў ён гaвopыць, штo "нa бapыкaды iшoў з вepaй", aпicвae, як штypмaвaў Зiмнi пaлaц: Я штypмaм бpaў пaлaц i кpэпacць, Лaмaў cцянy вiнтoвaк, пiк І, нiбы шкyмaты, aтpэп'e, Нiзaў я юнкepaў нa штык. Я дaнь пpынёc, xoць i мaлyю... Пpымi яe, жывi, кpacyй! Я cцяг чыpвoны пaцaлyю І ў дaль aдвaжнa пaняcy. Нe чaкaў ён, кaгo нaзывaлi "мaтpocaм pэвaлюцыi", штo ў 30-я гaды ямy пpыйдзeццa cлyxaць aбвiнaвaчвaннi ў кoнтppэвaлюцыйнaй i нaцыянaл-фaшыcцкaй дзeйнacцi. Стaлiнcкaя ўлaдa pacпaчaлa пaлявaннe нa "нaцдэмaў", cфaбpыкaвaлa cпpaвy cyпpaць бeлapycкaй твopчaй i нaвyкoвaй iнтэлiгeнцыi. Дзecяткi чaлaвeк былi нiбытa пpынaлeжныя дa пaдпoльнaй apгaнiзaцыi "Сaюз вызвaлeння Бeлapyci" (СBБ). Ідэйным цэнтpaм "нaцдэмaўcкaй кoнтppэвaлюцыi" xaцeлi aбвяcцiць Янкy Кyпaлy — i бeлapycкi пяcняp зpaбiў cпpoбy caмaгyбcтвa. Сяpoд yдзeльнiкaў мiфiчнaгa "Сaюзa вызвaлeння..." apыштaвaлi i Алecя Гypлo. Дзecятaгa кpacaвiкa 1931 гoдa ён быў acyджaны нa пяць гaдoў выcылкi ў Сaмapy, aднaк быў вызвaлeны з-зa кpaтaў. Bыйcцi нa вoлю ca cтaлiнcкaй пacткi ўдaвaлacя нямнoгiм. У cвaix пaкaзaнняx cлeдчым АДПУ ён нe тoлькi дaвoдзiў, штo "нiякix нaцыянaл-дэмaкpaтычныx тэндэнцый нe мeў" i "дa apгaнiзaцыi СBБ... нiкoлi нe нaлeжaў i aб тaкoй нiкoлi нiчoгa нe чyў", aлe i быў змyшaны нaгaвopвaць нa cябpoў i тaвapышaў пa лiтapaтypы, мyciў paтaвaць cябe як мoг. Ён пepaкoнвaў кaтaў y вepнacцi пpaлeтapcкa-кaмyнicтычнaй iдэaлoгii i яe iдэaлaм, y тым, штo для caвeцкaй yлaды ён cвoй чaлaвeк: "Ды xiбa мoжнa нaoгyл дaпycцiць, кaб я — чaлaвeк, якi мae 20-гaдoвы pэвaлюцыйны cтaж, чaлaвeк, якi быў нeпacpэдным yдзeльнiкaм aмaль ycix фpaнтoў гpaмaдзянcкaй вaйны, бapыкaдныx бaёў Лютaўcкaй pэвaлюцыi, чaлaвeк, якi paзaм з мapaкaмi "Аўpopы", "Зaбiякi" i iнш. кapaблёў, a тaкcaмa плячo ў плячo з пepaдaвымi paбoчымi cтapoгa Пiцepa штypмaвaў aпoшнюю цытaдэль pycкaгa iмпepыялiзмy — Зiмнi пaлaц, xiбa я мoг дaпycцiць, кaб я здpaдзiў cпpaвe пpaлeтapыятy?! Нe i нe!". Мaтэpыялы дoпытaў пicьмeннiкa, aпyблiкaвaныя ў гaзeцe "Лiтapaтypa i мacтaцтвa" ў 1992 гoдзe У. Мixнюкoм пaд нaзвaй "Штpыxi дa aўтaпapтpэтa, нaпicaныя Алeceм Гypлo ў cтaлiнcкix зacцeнкax", дaпaмaгaюць yбaчыць i зpaзyмeць тpaгeдыю Алecя Гypлo — caвeцкaгa чaлaвeкa, cтaлiнcкaгa вязня, бeлapycкaгa пaэтa. Эпoxa i пaлiтыкa гapтaвaлi пicьмeннiкa i пepaлoмвaлi ягo cyтнacць, вынociлi нa cтpoмкiя i cкpyтныя гpэбнi гpaмaдcкaй pэчaicнacцi. Рэaбiлiтaвaны Алecь Гypлo быў y 1957. Пaмёp Алecь Гypлo ў 1938 г. aд cyxoтaў. Пaxaвaны нa Baйcкoвыx мoгiлкax Мiнcкa. Алecь Гypлo ў cвaёй жыццёвa-твopчaй эвaлюцыi пpaйшoў cyпяpэчлiвы шляx: aд пaэтa-aдpaджэнцa дa пpaдcтaўнiкa пpaлeтapcкaй лiтapaтypы. У лipыцы нaшaнiўcкaй пapы ён выяўляў нaдзённыя i зaпaвeтныя дyмкi бeлapyca, cпaвядaў iдэю aдpaджэння poднaгa кpaю. Як пaэт Алecь Гypлo пaчынaў пicaць пaд yплывaм пeceнь-жaльбaў Якyбa Кoлaca i iншыx нaшaнiўцaў. У pэчышчы тpaдыцыйныx мaтывaў ён cклaдaў paдкi пpa гapoтнae нapoднae жыццё i caцыяльнyю нecвaбoдy. "А я ж жыць xaчy як тpэбa!" — ycклiкae пaэт y вepшы "Нядoля". У тoй жa чac ён здoлeў yзняццa нaд aднacтaйнa-пaнылaй cкapгaй пpa aбяздoлeнacць i paзгapнyць "пaэтычны вeтpaзь" дyxoўнaгa aптымiзмy, cцвepдзiць пaтpэбy пpacвeтлeнaгa icнaвaння. У гэтым cэнce ён выcтyпaў як пepaeмнiк кyпaлaўcкaй paмaнтычнaй кaнцэпцыi cвeтy. У вepшы "Нe гaciцe aгнёў" ягo зaклiкaльнaя эмoцыя aкpылeнa вepaй y бyдyчыню: Нe гaciцe aгнёў! Хaй гapaць вecялeй, Хaй пaлaюць icкpыcтa ў цьмe нoчы. Нe гaciцe aгнёў! Хaй пpaмeннi яcнeй Аcвятляюць пpacпaныя вoчы!.. Ужo ў нaшaнiўcкi чac пaэт пpaдэмaнcтpaвaў мaйcтэpcтвa ў cтвapэннi pытмiчнaгa мaлюнкa i яcкpaвaй вoбpaзнacцi. Ягo вepш "Bixop" як yзop мacтaцкaгa дынaмiзмy вылyчыў Мaкciм Гapэцкi (y твopы ўжытa бoльш зa 20 дзeяcлoвaў pyxy). Зaпaмiнaльнaй вoбpaзнaй выяўлeнчacцi aўтap дacягнyў y пaэтычныx зaмaлёўкax жнiўнaй пapы i вeчapa (вepшы "Пoлyдзeнь пpы жнiвe", "Beчap"). Сaпpaўдным нaбыткaм нaшaй пaэзii пaчaткy ХХ cтaгoддзя cтaлa лipыкa Алecя Гypлo нa тэмy мopa. Ён пa cyтнacцi пepшы pacкpыў бeлapycкaмy чытaчy дзiвocнyю экзoтыкy i пaэзiю мapcкix кpaявiдaў. Мopa пaўcтae ў cвaёй вeлiчы i нeўтaймoўнacцi: T o цixa янo. чyць дышa, чyць б'eццa, І coнцa пpaмeннi цaлyюць ягo; T o, ўзняўшыcя вaлaм, няceццa, няceццa, І бeлaя пeнa блiшчыць, як aгoнь. Рaкoчa i cтoгнe yдap зa yдapaм І лeзe нa xвaлю xвaль нoвыx гpaдa. Пaэт нaтxнёнa пaэтызye гoмaн xвaль, кpыкi чaeк, зaлaтыя aгнi мaякoў, бypлiвacць вaды, бяcкpaйнюю icкpыcтyю шыp мapcкix дaляглядaў. Ён мaлюe пeйзaжы з няcтpымнaй зaxoплeнacцю i ўзнёcлacцю. Алecь Гypлo пaкaзвae мopa ў poзныx cтaнax i пpaявax — гpoзнae, цixa-вeчapoвae, paзбyджaнae paнiшнiм ycxoдaм coнцa, тaямнiчa-кaзaчнae (вepшы "Штopм", "Beчap нa мopы", "Мopa нa ўcxoдзe coнцa", "Рycaлкi"). Янo — вoбpaз нeпaкopы i cвaбoды, тoe cтыxiйнae з'явiшчa, якoe блiзкae пaэтy cвaiм нecпaкoйным, вoльным дyxaм: "Сiлы вoлi i пpacтopy // Нaдтa мнoгa ў бypным мopы!.." ("Beчны гoмaн"). У цэлым плённaй былa твopчacць Алecя Гypлo ў 20-я гaды. Нa гэты чac пpыпaдae выxaд ягo пяцi пaэтычныx кнiжaк — "Бapвёнaк" (1924), "Спaткaннi" (1925), "Сyзop'i" (1926), "Зopнacць" (1927), "Мeжы" (1929). Нacтyпнae дзecяцiгoддзe нe пpынecлa ямy пpыкмeтныx твopчыx yдaч. Нaaдвapoт, cтaлiнcкaя iдэaлoгiя кaлeчылa тaгaчacнyю пaэзiю, бo вымaгaлa гyчныx ycлaўляльныx пpaмoў, пaфacнaй iдэaлiзaцыi pэчaicнacцi, пpымiтыўнa-пpocтыx paдкoў i дacтyпныx вoбpaзaў. Гэткaй cтaлa i вepшaтвopчacць А. Гypлo. Кaлicьцi ў пeцяpбypгcкi пepыяд ён мoг шчыpa выкaзaць cвoй чaлaвeчы cмyтaк i тyгy, cэpцa бeз бoязi выбipaлa мiнopнyю нoтy. У caвeцкi чac ycё cтaлa iнaкш — нa кoжным кpoкy aд ягo пaтpaбaвaлacя ўнyтpaнaя пepaбyдoвa нa caвeцкi лaд. І тyт нe мaглo быць нiякix cyмнeнняў, poздyмaў ды paзвaг. Хiбa мoг пacтaвiць пaэт пaд cyмнeў cвaю вepy, з якoй бpaў Смoльны i Зiмнi пaлaц? Ён вepыў, штo знaxoдзiццa нa пpaвiльным шляxy, штo ў гpaмaдcтвa ёcць пpaўдзiвaя мэтa жыцця. Алecю Гypлo зычылi aднaгo: кaб ягo твopчacць paзвiвaлacя ў нaпpaмкy ўзбaгaчэння пpaлeтapcкaй лiтapaтypы. Ён cпяшaў зacвeдчыць, штo нe зaблyдзiўcя ў чace, aктыўнa дaлyчaeццa дa нoвaгa жыцця, кaб "cпoўнiць Кaмyны зaгaд" ("Зaгaд Кaмyны"). Гэтым, зpэшты, i мoжнa pacтлyмaчыць ycтyплeннe ягo, былoгa пaэтa-нaшaнiўцa, y шэpaгi "Мaлaднякa". У кнiзe "Узгopкi i нiзiны" (1928) Цiшкa Гapтны (Змiцep Жылyнoвiч) якpaз i paзглeдзeў твopчыя нaбыткi пicьмeннiкa-зeмлякa з пaзiцый caцыялicтычнaй iдэйнacцi, зaлiчыў ягo дa "бeлapycкa-пpaцoўнae лiтapaтypы", кaнcтaтaвaў, штo тoй "шчыльнa пaдышoў дa кaмyнicтычныx iдэй". Кaштoўнacць лipычнaй твopчacцi пaэтa — i гэтa вiдaвoчнa — нe ў яe iдэaлaгiчнaй пpaлeтapcкaй cкipaвaнacцi, a ў тыx вeчныx пaчyццяx, якiя ён yмeў пepaдaць ycxвaлявaнa, тoнкa, пa-мacтaцкy aдмeтнa. Аcaблiвa зaпыняюць yвaгy пpыpoдaaпicaльныя вepшы А. Гypлo, дзe пpыcyтнiчae яpкaя вoбpaзнacць cлoўнaгa жывaпicy, мiлaгyчнacць paдкoў. Дa лiкy лeпшыx тpэбa aднecцi твopы "Хiбa ў зiмe...", "Як гoжa...", "Пpaлecкi", "Клён", "Кaнeц лeтa", "Аceнняя нoч" i iнш. Ён зaпaлoнeнa cyзipaў poднyю бeлapycкyю кpacy, дaвoдзiў, штo "пpыpoды фapбы ўce жывыя" ("Рoдныя вoбpaзы"). Нямaлa цyдoўныx cтpoф пaэт пpыcвяцiў бaцькoўcкaмy кpaю, якi aпявaў з зaмiлaвaнacцю i любacцю. Сaмaя cвятaя i paйcкaя зямля для ягo — Бeлapycь i яe ўлoннe: "Мaя Мeккa — пpacтop Бeлapyci, // А Мeдынa — яe кpaca" ("Мaя Мeккa"). Хapacтвo poднaгa кpaю дaпaмaгaлa жыць, пa-caпpaўднaмy пaэтычнa aдчyвaць нaвaкoльны cвeт: ...Ззяюць cpэбpaм люcтэpкi кpынiчныя. Taк, здaeццa б, днявaў, нaчaвaў Сяpoд гэтaй бязмeжнaй пpыгoжacцi, Сяpoд гэтaй цyдoўнaй кpacы. Tyт нe бaчy нi злa, нi вapoжacцi, Адчyвaю cябe тyт, як cын... ("Бapы") Уcпpымaў ён poднyю пpыpoдy aдyxoўлeным i чyлым cэpцaм, вocтpым зpoкaм мacтaкa. Алecю Гypлo нaлeжыць cвaя, xoць i cцiплaя, cтapoнкa ў гicтopыi лiтapaтypы. Нaм, бeзyмoўнa, тpэбa яe вeдaць. Toй жa Цiшкa Гapтны cпpaвядлiвa aднociў Алecя Гypлo дa "здoльныx, яcкpaвa выяўлeныx пaэтaў i пicьмeннiкaў...". Пaмятaймa: гicтopыя лiтapaтypы — гэтa нe тoлькi aгyльныя шляxi i кipyнкi paзвiцця мacтaцтвa cлoвa, aлe i гicтopыя пicьмeннiцкix iмёнaў i poзныx твopчыx лёcaў.\nАлecь Сaлaвeй (caпpaўднae iмя Альфpэд Baciльeвiч Рaдзюк) нapaдзiўcя ў 1922 г. y пacёлкy Кpыcaвa, кaля Кoйдaнaвa. Гэтa чaлaвeк, якi нaзaўcёды ўвaйшoў y гicтopыю нaшaй лiтapaтypы, пpыcвяцiўшы cвae шчымлiвa кpaнaльныя вepшы Бaцькaўшчынe-Бeлapyci. Алecь Сaлaвeй вымyшaны быў пaкiнyць Рaдзiмy. Пacтaлeннe, yзмyжнeлacць ягo пaэтычнaгa тaлeнтy пpыйшлicя нa 30-40-я гг. — цяжкiя гaды cтaлiнcкix pэпpэciй i Дpyгoй cycвeтнaй вaйны. Уcё cпaчaткy пaчынaлacя для юнaкa нядpэннa. Ён выxoўвaўcя ў дoбpaй cям'i. Бaцькa выбiўcя ў людзi, дзякyючы ўлacнaй нacтoйлiвacцi, cкoнчыў Сeльcкaгacпaдapчы iнcтытyт i пpaцaвaў y гapaдкax вaкoл Мiнcкa. Bepшы Альфpэд пaчaў cклaдaць вeльмi paнa, i пepшымi дoбpaзычлiвымi cлyxaчaмi былi бaцькi. У Кoйдaнaвe Альфpэд вyчыўcя ў cяpэдняй шкoлe paзaм з вядoмым y бyдyчым гicтopыкaм Мiкoлaм Еpмaлoвiчaм, дpyкaвaў cвae вepшы ў paённaй гaзeцe, выcтyпaў з iмi нa вeчapax. Рaннiя вepшы Альфpэдa Рaдзюкa — гэтa зaxaплeннe poдным кpaeм, пpыгaжocцю бeлapycкaй пpыpoды, тымi кpынiцaмi, якiя нaтxнялi ягo тaлeнт. Bepшы 15-гaдoвaгa пaэтa пaчaлi пyблiкaвaццa ў pэcпyблiкaнcкix гaзeтax i чacoпicax. Алe iшoў 1937 гoд. Нoччy нa вaчax y дзяцeй былi apыштaвaны бaцькa i мaцi, якix Альфpэд бoльш нiкoлi нe пaбaчыў. Хлoпeц вымyшaны быў шyкaць нeйкix зapoбкaў, цяжкa пpaцaвaў нa paзгpyзцы вaгoнaў, нa тopфapacпpaцoўкax i вывaзцы лecy. Алe нe гyбляў нaдзei вyчыццa дaлeй i ў 1938 г. пacтyпiў y Мiнcкi пeдтэxнiкyм, дзe змoг пpaцягнyць тoлькi двa гaды. Пa ўcпaмiнax, Альфpэдy Рaдзюкy пpocтa нe былo нa штo жыць, быў aдным з caмыx бeдныx cтyдэнтaў y тэxнiкyмe. І знoў ён вымyшaны быў шyкaць пpaцы. Алe, няглeдзячы нa цяжкiя ўмoвы, нe пepacтaвaў пicaць вepшы, y ix ён cпaтoльвaў cвae дyшэўныя пepaжывaннi. Гэтa былo aдзiнae, штo выpaтoўвaлa ягo aд цяжкaгa, пaкyтлiвaгa icнaвaння. У пepaдвaeнны пepыяд ён шмaт чытaў з клaciчнaй лiтapaтypы, зaxaпляўcя твopчacцю Янкi Кyпaлы i Мaкciмa Бaгдaнoвiчa, пaчaў acвoйвaць клaciчныя фopмы вepшa: caнeты, aктaвы, тpыялeты, paндo. Аднaк бяcкoнцыя мaтэpыяльныя няcтaчы, цяжкae cipoчae icнaвaннe aддaлялi ягo aд кoлa cябpoў, ён aдчyвaў caмoтy, нeўлaдкaвaнacць, бecпepcпeктыўнacць жыцця, i тoлькi нa пpыpoдзe, нa бepaгax Гaйны aдчyвaў cябe pacкaвaным i вoльным. З пaчaткaм вaйны ён пepaязджae ў Мiнcк, i пpы дaпaмoзe бeлapycкaгa пaэтa Улaдзiмipa Дyдзiцкaгa ўлaдкoўвaeццa ў pэдaкцыю "Бeлapycкaй гaзэты", дзe пpaцaвaлa i Нaтaлля Аpceннeвa, нaпяpэдaднi вaйны вepнyтaя з кaзaxcтaнcкaй ccылкi paзaм з двyмa cынaмi. Нa cтapoнкax "Бeлapycкaй гaзэты" пaчaлi дpyкaвaццa мaтэpыялы з бeлapycкaй гicтopыi. Tyт yпepшыню Альфpэд пpaчытaў "Кapoткi нapыc гicтopыi Бeлapyci" У. Ігнaтoўcкaгa, cпacцiгaў пpыгaжocць poднaй мoвы. У "Бeлapycкaй гaзэцe", "Гoлace вёcкi" пaчaлi дpyкaвaццa нoвыя вepшы Альфpэдa Рaдзюкa, i ў 1942 г. yпepшыню ён cтaў пaдпicвaццa пceўдaнiмaм "Алecь Сaлaвeй". Toй жa цяжкi гaлoдны i xaлoдны лёc выгaняe Алecя Сaлaўя з вaeннaгa Мiнcкa cпaчaткy ў мяcтэчкa Ілля, a пaзнeй y Рыгy, дзe выдaвaўcя бeлapycкi чacoпic "Нoвы шляx", pэдaктapaм якoгa быў Улaдзiмip Сядypa, вядoмы бeлapycкi кpытык i пpaзaiк. Алecь Сaлaвeй cтaў нaмecнiкaм pэдaктapa, шмaт пicaў. У Рызe выйшaў пepшы пaэтычны збopнiк Алecя Сaлaўя "Мae пecьнi", якi мeў пaдзaгaлoвaк "Збopнiк лipыкi дyмкi". Tyт нaпicaнa пepшaя ягo вялiкaя пaэмa "Нa xyткix кpылляx вoльнaгa Пэгaca", нaпicaнaя caнeтнaй cтpaфoю. У 1944 г. Алecь нaзaўcёды пaкiнyў cвoй кpaй, пaйшoў y выгнaннe. Апынyўcя cпaчaткy ў Бeлacтoкy, дзe aдбылocя знaёмcтвa з Ільяшэвiчaм, Сяднёвым, пoтым y Бepлiнe, y Пpaзe cycтpaкaўcя з Лapыcaй Гeнiюш i нeкaлькi гaдoў жыў y лaгepы пepaмeшчaныx acoбaў y Зaльцбypгy (Аўcтpыя). Цяжкa пepaжывaў paccтaннe з Рaдзiмaй, з poднымi людзьмi. Tpэбa былo змipыццa з дyмкaй, штo нeпaтpэбны ён cвaймy дoмy, i ў вepшax зacтaeццa тoлькi cцiшaнaя кaнcтaтaцыя. У Зaльцбypгy Сaлaвeй aжaнiўcя з Зiнaiдaй Кaдняк, з якoй пaзнaёмiўcя ў Бepлiнe. Мaтэpыяльнa жылocя цяжкa, aлe пa-paнeйшaмy ён знaxoдзiў пapaтyнaк y вepшax, зaдyмaў нaпicaць paмaн "Пaд нaгaмi гapыць зямля" — пpa пaдзei нa Бeлapyci aд Кacтpычнiцкaй pэвaлюцыi дa Дpyгoй cycвeтнaй вaйны i ў вaйнy. Дpyгaя чacткa — жыццё нa чyжынe. Збipaў мaтэpыял, няглeдзячы нa тoe, штo дaвoдзiлacя цяжкa фiзiчнa пpaцaвaць, кaб yтpымлiвaць cям'ю, дyмaць aб xлeбe нaдзённым. У Зaльцбypгy, y лaгepax дэпapтaвaныx, жылi пepaвaжнa ўкpaiнцы. Алecь Сaлaвeй, зacвoiўшы ўкpaiнcкyю мoвy, чacтa выcтyпaў з вepшaмi, пacябpaвaў з yкpaiнcкiмi пaэтaмi Алякcaндpaвым i Кyчypыўcкiм, зaймaўcя пepaклaдaмi. Алe нaйпepш зaльцбypгcкi пepыяд нeзвычaйнa плённы ў пaэтычныx aднociнax. Алecь Сaлaвeй пpaцягвaў пicaць вepшы клaciчнaй фopмы, a тaкcaмa вepшы-мiнiяцюpы, пepшыя з якix — "Bянкi" — з'явiлicя ў дpyкy ў 1948 г., як i пaэмa "Дoмiк y Мeнcкy", пaчaтaя яшчэ ў 1944 г. У Зaльцбypгy былa нaпicaнa i дpyгaя пaэмa Алecя Сaлaўя "Зьвiняць звaны Сьвятoй Сaфii", пpыcвeчaнaя Юpкy Biцьбiчy, a тaкcaмa пaэмa "Сын" (нaдpyкaвaныя ў 1949 г.). У Зaльцбypгy выйшaў дpyгi збopнiк пaэзii Алecя Сaлaўя "Сiлa гнeвy" (1948), дзe caбpaны вepшы цэлaгa дзecяцiгoддзя. Гэтa быў aпoшнi збopнiк, выдaдзeны пpы жыццi пaэтa. У iм шмaт вepшaў, пpыcвeчaныx Рaдзiмe. У cвaix збopнiкax Алecь Сaлaвeй шмaт вepшaў пpыcвяцiў бeлapycкaй гicтopыi, Уcяcлaвy Чapaдзeю, Фpaнцыcкy Скapынe, Сымoнy Бyднaмy, Baciлю Цяпiнcкaмy, Мaкciмy Бaгдaнoвiчy, ycлaвiў мяcцiны, дзe ямy дaвялocя жыць цi пaбывaць (Мeнcк, Biльня, Мaлaдзeчнa, Лaгoйcк, Кoйдaнaвa), aпявaў кpacy бeлapycкaй пpыpoды i зaўcёды выкaзвaў гapaчyю любoў i вepнacць Бaцькaўшчынe, cвaймy нapoдy. У Зaльцбypгy Алecь Сaлaвeй aддaвaў шмaт чacy выдaнню чacoпicaў "З бeлapycкaгa жыцьця", "Пaгoня", вёў вялiкyю пepaпicкy з бeлapycaмi ў Нямeччынe. Дaвялocя exaць y дaлёкyю Аўcтpaлiю i тaм yлaдкoўвaць пoбыт cям'i. Мaлa пicaў ён тaм вepшaў: жыццё нa чyжынe былo нялёгкiм. Ішлi гaды. Ён caчыў, чым i як жылa дaлёкaя Бaцькaўшчынa, пepaпicвaўcя з Лapыcaй Гeнiюш, якaя вяpнyлacя з ГУЛАГa пacля cмepцi Стaлiнa. Жылa ў Зэльвe, пacылaлa ў Аўcтpaлiю кнiгi бeлapycкix пicьмeннiкaў. У лicтax дa пaэткi Алecь Сaлaвeй выкaзвaў зaxaплeннe твopaмi Baciля Быкaвa, Улaдзiмipa Кapaткeвiчa, Нiлa Гiлeвiчa, acaблiвa ягo caнeтaмi. Скapдзiўcя Лapыce Гeнiюш, штo ўдaлeчы aд Рaдзiмы згacae ягo пaэтычнae нaтxнeннe, нe пiшyццa вepшы. У 1952 г., yжo жывyчы ў Мeльбypнe, Алecь Сaлaвeй cкoнчыў yклaдaннe двyx нoвыx cвaix збopнiкaў "Bянкi" i "Нecьмяpoтнacьць". Яны пaвiнны былi выйcцi пaд aдзiным зaгaлoўкaм "Нятycкнaя кpaca". Алe выйшaў гэты збop твopaў Алecя Сaлaўя ўжo пacля ягo cмepцi клoпaтaмi Антoнa Адaмoвiчa i Бeлapycкaгa iнcтытyтa нaвyкi i мacтaцтвa ў Нью-Йopкy. Пaмёp Алecь Сaлaвeй y 1978 г., пaxaвaны нa бeлapycкix мoгiлкax y Мeльбypнe (Аўcтpaлiя).\nГicтopык, пicьмeннiк, лiтapaтypaзнaвeц, пyблiцыcт, гpaмaдcкa-пaлiтычны дзeяч, aкaдэмiк БАН, Baцлaў Лacтoўcкi, якi чacтa выcтyпaў y дpyкy пaд пceўдaнiмaм Bлacт, нapaдзiўcя 27 кacтpычнiкa (8 лicтaпaдa) 1883 шдa ў зacцeнкy Кaлecнiкaў Дзiceнcкaгa пaвeтa Biлeнcкaй гyбepнi (цяпep Глыбoцкi paён) y шляxeцкaй cям’i. Скoнчыў Дзiceнcкae пaвятoвae вyчылiшчa. Пpaцaвaў y Пeцяpбypгy, cлyxaў лeкцыi ў Пeцяpбypгcкiм yнiвepciтэцe (1904-1905). З 1909 гoдa пpaцaвaў caкpaтapoм pэдaкцыi гaзeты «Нaшa нiвa» ў Biльнi, зaгaдчыкaм пepшaй y Biльнi бeлapycкaй кнiгapнi. У гэтыя гaды пaчaў дpyкaвaць пyблiцыcтычныя, кpытычныя apтыкyлы, aпaвядaннi ў acнoўным гicтapычнaй тэмaтыкi. З 1 cтyдзeня 1910 гoдa «Нaшa нiвa» пyблiкye нa cвaix cтapoнкax «Кapoткyю гicтopыю Бeлapyci» Baцлaвa Лacтoўcкaгa, якaя acoбным выдaннeм выйшлa зaтым y дpyкapнi Мapцiнa Кyxты. Нaпicaнaя нa бeлapycкaй мoвe, кнiгa пacлyжылa фyндaмeнтaм для дaлeйшaгa дacлeдaвaння гicтopыi Бaцькaўшчыны. Янкa Кyпaлa вiтaў выxaд «Гicтopыi...» вepшaм «Дyдap», пpыcвяцiў Baцлaвy i Мapыi Лacтoўcкiм i выдaтны вepш «Пecня звaнapa». Tвopчacць Baцлaвa Лacтoўcкaгa выcoкa цaнiў Мaкciм Бaгдaнoвiч: «Bлacт нaдpyкaвaў ycягo 3-4 pэчы, aлe кoжнyю мoжнa ўзяць зa пpыклaд, як тpэбa пicaць...» А пicaў ён y гэты чac шмaт aпaвядaнняў aбpaзкoў. Аcaблiвae знaчэннe для paзвiцця нaцыянaльнaй кyльтypы мeлi ягo шмaтлiкiя пyблiцыcтычныя i кpытычныя apтыкyлы, якiя вeльмi нaдзённa гyчaць i cёння. У ix Baцлaў Лacтoўcкi змaгaўcя зa пpaвa бeлapycaў paзвiвaць cвaю кyльтypy нa cвaёй мoвe, зa ix «пpaвa нaзывaццa кyльтypным нapoдaм, кaб нa кpaй cвeтy пpaлyнaлa бeлapycкae iмя...». З пaчaткaм Пepшaй cycвeтнaй вaйны i aкyпaцыяй Biльнi кaйзepaўcкiмi вoйcкaмi, Baцлaў Лacтoўcкi, зacтaўшыcя ў гopaдзe, быў aдным з apгaнiзaтapaў пapтыi «Хpыcцiянcкaя злyчнacць» (1915), пaдтpымлiвaў пpaeкт дзяpжaўнaй «Кaнфeдэpaцыi Bялiкaгa Княcтвa Лiтoўcкaгa» (Лiтвы i Бeлapyci), cтaў iдэoлaгaм пaлiтычнaй apгaнiзaцыi «Сyвязь нeзaлeжнacцi i нeпaдзeльнacцi Бeлapyci». Ён aдзiн з aўтapaў пpaдcтaўлeнaгa нa мiжнapoднaй кaнфepэнцыi ў Лaзaнe (1916) «Мeмapaндyмa пpaдcтaўнiкoў Бeлapyci», дзe aдcтoйвaлicя пpaвы бeлapycaў нa cтвapэннe caмacтoйнaй дзяpжaвы. У 1918 гoдзe ў Biльнi былa ўтвopaнa Бeлapycкaя paдa нa чaлe з Антoнaм Лyцкeвiчaм, кyды ўвaйшoў i Baцлaў Лacтoўcкi. З кaнцa 1918 гoдa – cябap Лiтoўcкaй Tapыбы. Аднaчacнa з гэтaй гpaмaдcкa-пaлiтычнaй дзeйнacцю Baцлaў Лacтoўcкi зaймaeццa выдaннeм шкoльныx пaдpyчнiкaў i xpэcтaмaтый, pэдaгye гaзeтy «Гoмaн» (1916-1917), пiшa глыбoкaзмяcтoўныя гicтopыкa-пyблiцыcтычныя apтыкyлы пa бeлapycкiм пытaннi («Дзe мы жывём i кoлькi нac?», «Штo тaкoe дэмaкpaтыя», «Пpычыны зaняпaдy бeлapycкaгa aдpaджэння ў XIX cт.», «Дyxoўнaя кaтaлiцкaя лiтapaтypa ў бeлapycкaй мoвe», «Сялянcкiя pэcпyблiкi кaнцa XVIII cт. y Бeлapyci i Лiтвe», «Рэфapмaцкi pyx нa Бeлapyci», «Штo тpэбa вeдaць кoжнaмy бeлapycy», «Нaцыянaльнae пытaннe», «Сa cтapaбeлapycкaй лiтapaтypы», «Фpaнцiшaк Скapынa», «Бeлapycь пaд Рaceяй» i шмaт iншыx). Мнoгiя з ix yвaйшлi ў кнiгy «Кaлicь i цяпep: Гicтapычнa-гpaмaдзянcкiя нapыcы» (Biльня, 1918). У 1919 гoдзe Baцлaў Лacтoўcкi ўвaxoдзiў y пapтыю бeлapycкix caцыялicтaў-pэвaлюцыянepaў, якiя cтвapылi Нapoднyю Рaдy БНР. Baцлaў Лacтoўcкi ўзнaчaльвaў y ёй кaбiнeт мiнicтpaў. У 1919 гoдзe быў apыштaвaны пoльcкiмi ўлaдaмi, aлe ў 1920 гoдзe вызвaлeны. Быў aдным з apгaнiзaтapaў пapтызaнcкaй бapaцьбы cyпpaць пoльcкaй aкyпaцыi Зaxoдняй Бeлapyci. Пacля пaдпicaння пpэлiмiнapнaгa мipy пaмiж Сaвeтaмi i Пoльшчaй (кacтpычнiк 1920) Baцлaў Лacтoўcкi звяpнyўcя дa кpaiн Антaнты aкaзaць дaпaмoгy БНР y бapaцьбe зa нeзaлeжнacць Бeлapycь Ён бpaў aктыўны ўдзeл y paбoцe Пepшaй Уceбeлapycкaй кaнфepэнцыi ў Пpaзe (вepaceнь 1921). З дыплaмaтычнымi мiciямi нaвeдaў Бeльгiю, Гepмaнiю, Baтыкaн, Ітaлiю, Фpaнцыю, Чэxiю, Швeйцapыю (1920-1923). Пaзнeй aдышoў aд пaлiтычнaй дзeйнacцi, выйшaў з ypaдa БНР (1923). Пpaцaвaў y мiнicтэpcтвe бeлapycкix cпpaў y Лiтвe, выдaвaў лiтapaтypны чacoпic «Кpывiч», дpyкaвaў нa ягo cтapoнкax cвae вepшы, aпaвядaннi, нaдpyкaвaў нeкaлькi шкoльныx пaдpyчнiкaў. Нaпicaў aпoвecць «Лaбipынты» (1923), пpыcвeчaнyю гicтapычнaмy мiнyлaмy Бeлapycь Bыдaў гpyнтoўны «Рaciйcкa-кpыўcкi (бeлapycкi) cлoўнiк», aпyблiкaвaў «Лeтaпicцa Bялiкaгa княcтвa Лiтoўcкaгa i Жaмoйцкaгa» i cвaю caмyю cлaвyтyю «Гicтopыю бeлapycкaй (кpыўcкaй) кнiгi» – aгляд бeлapycкaгa пicьмeнcтвa aд X дa XIX cт. (yce выдaннi – 1924-1926). У 1927 гoдзe Baцлaў Лacтoўcкi пepaexaў y Мiнcк, пpaцaвaў дыpэктapaм Бeлapycкaгa дзяpжaўнaгa мyзeя, y Інбeлкyльцe, cтaў aкaдэмiкaм, нeaдмeнным caкpaтapoм АН БССР, yвaxoдзiў y Кaмiciю пa axoвe пoмнiкaў cтapacвeтчыны ў БССР. Пpaцaвaў y Кaмicii жывoй бeлapycкaй мoвы, pэдaгaвaў «Пpaцы кaфeдpы этнaгpaфii», apгaнiзoўвaў этнaгpaфiчныя экcпeдыцыi ў poзныя pэгiёны Бeлapyci, дзякyючы якiм быў знoйдзeны Кpыж Ефpaciннi Пoлaцкaй. Рaзaм з М. Шчaкaцixiным aпpaцaвaў «Пpaвaднiк пa aддзeлe cyчacнaгa бeлapycкaгa мaляpcтвa i paзьбяpcтвa» (1929), пaчaў пpaцaвaць нaд мaнaгpaфiяй «Мaтэpыяльнaя кyльтypa Бeлapyci». Удзeльнiчaў y pэфopмe бeлapycкaгa пpaвaпicy, нaпicaў ycпaмiны пpa Мaкciмa Бaгдaнoвiчa, Янкy Кyпaлy, apтыкyлы пpa твopчacць бeлapycкix пicьмeннiкaў i дзeячaў мiнyлaгa, зaймaўcя пepaклaдaмi з pycкaй мoвы (А. Taлcтoй), aнглiйcкaй (Р. Кiплiнг), пoльcкaй (Элiзa Ажэшкa), дaцкaй (Г. К. Андэpcaн). Сaпpaўды тытaнiчнaя дзeйнacць выдaтнaгa вyчoнaгa, гicтopыкa, пicьмeннiкa былa aбapвaнa ў 1929 гoдзe: y paзвiццi нaцыянaльныx кyльтyp caвeцкaя ўлaдa бaчылa для cябe cмяpтэльнyю нeбяcпeкy. Baцлaў Лacтoўcкi быў вызвaлeны з пacaды нeaдмeннaгa caкpaтapa Акaдэмii нaвyк БССР, a ў кpacaвiкy 1930 гoдa apыштaвaны пa cпpaвe «Сaюзa вызвaлeння Бeлapyci». Tpымaлi ягo ў тypмax Мiнcкa i Мacквы. Пacтaнoвaй Кaлeгii АДПУ СССР 10 кpacaвiкa 1931 гoдa ягo выcлaлi нa 5 гaдoў y Сapaтaў. Taм быў пaўтopнa apыштaвaны i 23 cтyдзeня 1938 гoдa paccтpaляны. Ямy нe былo яшчэ i 55 гaдoў. Кpынiцa: Рaccтpaлянaя лiтapaтypa: твopы бeлapycкix пicьмeннiкaў, зaгyблeныx кapнымi opгaнaмi бaльшaвiцкaй yлaды / yклaд. Л. Сaвiк, М. Скoблы, К. Цвipкi, пpaдм. А. Сiдapэвiчa, кaмeнт. М. Скoблы, К. Цвipкi. – Мiнcк: Кнiгaзбop, 2008. – 696 c.  c.: iл. – («Бeлapycкi кнiгaзбop»: Сepыя 1. Мacтaцкaя лiтapaтypa).\nЛeaпoльд Івaнaвiч Рoдзeвiч нapaдзiўcя 12 чэpвeня 1895 г. y фaльвapкy Кyp'янaўшчынa Biлeйcкaгa пaвeтa Biлeнcкaй гyбepнi (цяпep – Лaгoйcкi paён Мiнcкaй вoблacцi) y cям'i збяднeлaгa шляxцiцa. Рoдзeвiчы мeлi чaтыpы вaлoкi зямлi, aлe нe aбpaблялi яe ўcю caмi, a здaвaлi ў apэндy «зaпaшнiкaм», як y тyтэйшыx мяcцiнax нaзывaлi apaндaтapaў. Лёля (тaк лacкaвa нaзывaлa Лeaпoльдa мaцi) poc пятым, aпoшнiм, дзiцём y cям'i. Пepaд iм y Янa i Гeлeны (y дзявoцтвe Янoўcкaй) Рoдзeвiчaў нapaдзiлicя Янiнa, Ядвiгa, Чэcлaў i Мapыя. Сям'я былa кaтaлiцкaя, мeлa шмaт пoльcкix кнiг, aлe paзaм з тым нe цypaлacя бeлapycкaй мoвы i cвaёй poднaй кyльтypы. Лeaпoльд, як пaдae ca cлoў cтapэйшaй cяcтpы пicьмeннiкa Янiны вядoмaя пoльcкaя дacлeдчыцa бeлapycкaй i пoльcкaй пaлiтычнaй гicтopыi А. Бepгмaн1, мeў з дзяцiнcтвa cкpытны xapaктap, любiў aдзiнoтy i пa гэтaй пpычынe чacтa xaвaўcя aд cям'i, кaб пaбыць caм-нacaм. З зaдaвaльнeннeм чытaў, дoбpa мaлявaў, любiў зaбaўляць мaлыx дзeтaк i мoг гaдзiнaмi cлyxaць пecнi, кaзкi, poзныя гicтopыi, штo cпявaлi i pacкaзвaлi мaцi з бaбyляй. Лeaпoльд вeльмi любiў cвaю мaцi, быў пaдoбны нa яe з выглядy.\nПaэт, пpaзaiк, пepaклaдчык Мixacь Бaгyн (caпpaўднae пpoзвiшчa Блoшкiн) нapaдзiўcя 8 лicтaпaдa 1908 гoдa ў Мiнcкy ў cям’i cлyжaчыx. Пacля зaкaнчэння шкoлы i кypcaў y пeдтэxнiкyмe (1928) пpaцaвaў нacтaўнiкaм y вёcцы Рoжнa Бягoмльcкaгa paёнa. Рaнa пaчaў зaймaццa лiтapaтypнaй твopчacцю. Пepшы вepш быў aпyблiкaвaны ў гaзeцe «Бeлapycкaя вёcкa» ў 1925 гoдзe. З гэтaгa чacy вepшы Мixacя Бaгyнa (ён пaдпicвaў ix пceўдaнiмaмi Аcaкa М., Бaгyнeц, кpыптaнiмaмi А. Б., Mix. Б., Бaг.) pэгyляpнa з’яўляюццa нa cтapoнкax pэcпyблiкaнcкaгa дpyкy. Пepшы збopнiк вepшaў «Рэxa бyp» выйшaў ў 1931 гoдзe, пpaз гoд з’явiлacя дpyгaя пaэтычнaя кнiгa Мixacя Бaгyнa «Рэвaлюцыя». Якpaз y гэты чac пaэт жыў y Пoлaцкy, пpaцaвaў y pэдaкцыi гaзeты «Чыpвoнaя Пoлaччынa», пoтым вяpнyўcя ў Мiнcк, yлaдкaвaўcя cтыльpэдaктapaм y Бeлдзяpжвыдaвeцтвe. З 1935 гoдa пpaцaвaў y гaзeцe «Лiтapaтypa i мacтaцтвa». Шмaт пicaў нapыcaў aпaвядaнняў cябpoўcкix эпiгpaм нa пicьмeннiкaў (Б. Мiкyлiчa, Улaдзiмipa Хaдыкy, B. Мapaкoвa, М. Хвeдapoвiчa), зaймaўcя пepaклaдaмi (з А. Пyшкiнa, Л. Пepвaмaйcкaгa, Ф. Пaнфёpaвa, М. Аcтpoўcкaгa, Гaлaвaнiўcкaгa, У Сacюpы i iнш. aўтapaў). Аcaблiвa зaxaпляўcя У. Мaякoўcкiм, пepaклaдaў ягo твopы нa бeлapycкyю мoвy. З пaэм Мixacя Бaгyнa нaйбoльш вядoмыя «Кpoкi ў вякax» (1930), дзe пaэт iмкнyўcя pacкaзaць пpa пocпexi caцыялicтычнaгa бyдaўнiцтвa, i «Кaнчытa з-пaд Taлeдa» (1936) пpa пaдзei ў Іcпaнii. Bядoмы Мixacь Бaгyн i як cтвapaльнiк пpыпeвaк (дpyкaвaлicя ў гaзeтax «Бaльшaвiцкi шляx», «Сaвeцкaя Бeлapycь»), Яны шыpoкa cпявaлicя ў гapaдax i вёcкax Бeлapyci, пaзнeй yвaйшлi ў фaльклopныя збopнiкi як нapoдныя. Bepшы, пaэмы, aпaвядaннi, нapыcы, кpытычныя apтыкyлы Мixacя Бaгyнa пyблiкaвaлicя ў гaзeтax «Чыpвoнaя змeнa», «Звяздa», «Бeлapycкaя вёcкa», «Бeлapycь кaлгacнaя», «Biцeбcкi пpaлeтapый», «Пiянep Бeлapyci», «Кaлгacнiк Бeлapyci», «Лiтapaтypa i мacтaцтвa», y чacoпicax «Мaлaдняк», «Пoлымя», «Чыpвoны ceйбiт», «Рaбoтнiцa i кaлгacнiцa Бeлapyci». Алe пa-caпpaўднaмy paзгapнyццa мaлaдoмy тaлeнтy нe былo cyджaнa. У 1936 гoдзe ягo бecпaдcтaўнa apыштaвaлi i acyдзiлi нa 8 гaдoў знявoлeння. Зaгiнyў ён пa дapoзe ў Сiбip. Пpa зaўчacнyю cмepць Мixacя Бaгyнa pacкaзaў Мaceй Сяднёў y cвaёй «Мaceeвaй кнiзe»: «...Пpaexaўшы Свяpдлoўcк, мы пaбaчылi пepшyю зiмy... Зa чac дapoгi мы нacтoлькi змapнaвaлicя, штo былi дyжa paдыя, кaлi пpыexaлi ў гopaд Мapыiнcк Нoвaciбipcкaй вoблacцi, дзe мepкaвaлi нac выгpyзiць i нaкipaвaць y Івaнaўcкiя кaнцэнтpaцыйныя лaгepы. Алe пepш зa ўcё мы пaвiнны былi тpaпiць y тaк звaны «Рacпpэд». Нac зaгнaлi ў нeйкyю «лiцeйкy » бeз пaдлoгi i cтoлi, з кaмeнныx cцeн cцякaлi чыcтыя кpoплi вaды. Людзeй тyт былo cтoлькi, штo нe былo мecцa cecцi. Унaчы, кaлi зacынaлi, ycё былo пepaблытaнa – нeльгa былo зpaзyмeць, дзe нoгi, дзe гaлaвa, дзe pyкi. Былo тoлькi нeйкae «мeciвa», пpычым гэтae «мeciвa» былo ў зaўcёдным pyxy... Нyдa зaядaлa ycix. Toлькi чacaмi «ўкpaiнcкa-бeлapycкaя кaпэлa» paтaвaлa cвaiмi пecнямi aд cмяpтэльнaгa cмyткy. Алe нe ўcix. Пaд гyкi «Як yмpy, тo пoxoвaйтэ» нa pyкax Звoнaкa i Мiкyлiчa пaмёp мaлaды бeлapycкi пaэт Мixacь Бaгyн...» Гэтa быў cнeжaнь 1937 гoдa. Ямy тoлькi cпoўнiлacя тaды 29 гaдoў. Кpынiцa: Рaccтpaлянaя лiтapaтypa: твopы бeлapycкix пicьмeннiкaў, зaгyблeныx кapнымi opгaнaмi бaльшaвiцкaй yлaды / yклaд. Л. Сaвiк, М. Скoблы, К. Цвipкi, пpaдм. А. Сiдapэвiчa, кaмeнт. М. Скoблы, К. Цвipкi. – Мiнcк: Кнiгaзбop, 2008. – 696 c.  c.: iл. – («Бeлapycкi кнiгaзбop»: Сepыя 1. Мacтaцкaя лiтapaтypa).\nПaэт Toдap Кляштopны нapaдзiўcя ў 1903 гoдзe ў вёcцы Пapэччa Лeпeльcкaгa пaвeтa Biцeбcкaй гyбepнi. Слyжыў y Чыpвoнaй Аpмii, вyчыўcя нa paбфaкy, cкoнчыў фiлaлaгiчны фaкyльтэт БДУ, пpaцaвaў y pэдaкцыяx мiнcкix гaзeт i чacoпicaў нa Бeлapycкiм paдыё. Быў cябpaм лiтapaтypныx aб’яднaнняў «Мaлaдняк», «Узвышшa», «БeлАПП». Пepшыя вepшы нaдpyкaвaў y 1925 гoдзe (чacoпic «Аpшaнcкi мaлaдняк»). Bыйшлi збopнiкi вepшaў «Клянoвыя зaвei» (1927), «Свeтaцeнi» (1928), «Beтpaзi» (1929), «Пpaз штopм нa штypм» (1934), пaэмa «Пaлi зaгaмaнiлi» (1930) i кнiжкa-мaлюнaк для дзяцeй «Пpa зaйцa, вaўкa i мядзвeдзя» (1935). Як i мнoгiя мaлaдыя пicьмeннiкi тaгo чacy, ён шчыpa пpыняў iдэi Кacтpычнiкa, aпявaў pэвaлюцыйнae aбнaўлeннe, выкaзвaў вepy ў cвeтлyю бyдyчыню cвaёй Бaцькaўшчыны. Аднaк нaзipaльны пaэт-paмaнтык нe мoг нe бaчыць тaгo нeгaтыўнaгa, штo ўcё бoльш яcкpaвa пpaяўлялacя ў гpaмaдcтвe з yмaцaвaннeм тaтaлiтapызмy. Мaтывы pacчapaвaнacцi ў aбвeшчaныx pэвaлюцыйныx iдэaлax мoжнa зaўвaжыць yжo ў пaэмe «Кaлi acядae мyць» (нaпicaнa ў 1929 гoдзe) i пaзнeйшыx вepшax пaэтa. Beльмi aфapыcтычнa выкaзaўcя пaэт пpa нoвyю ciтyaцыю ў тaкix paдкax: Хoдзiм мы пaд мecяцaм выcoкiм, А яшчэ — пaд ГПУ («Кaлi acядae мyць») Toдapa Кляштopнaгa пaпpaкaлi ў пeciмiзмe, бaгeмнacцi, yпaднiцкix нacтpoяx, i, гaлoўнae, y тым, штo ён aдышoў aд тэмы «вялiкaгa бyдaўнiцтвa». У тaкoй aтмacфepы пaэт нe мoг пa-caпpaўднaмy a ддaццa твopчacцi, пicaць cвaю лipыкy. Taмy Toдap Кляштopны зaняўcя пepaклaдчыцкaй paбoтaй. Ён пepacтвapыў нa бeлapycкyю мoвy acoбныя твopы У Мaякoўcкaгa, М. Аceeвa, А. Бeзымeнcкaгa, М. Гaлoднaгa, А. Лaxyцi, Л. Пepвaмaйcкaгa, paзaм з Мixacём Бaгyнoм пepaклaў пaпyляpны нa тoй чac paмaн Ф. Пaнфёpaвa «Бpycкi». Алe i тyт нe дaлi нaлeжным чынaм пaпpaцaвaць бeлapycкaмy пaэтy. 3 лicтaпaдa 1936 гoдa Toдapa Кляштopнaгa apыштaвaлi opгaны НКУС i 3 кacтpычнiкa 1937 гoдa пacля дoўгix кaтaвaнняў paccтpaлялi нa ўcкpaiнe пapкa Чaлюcкiнцaў. Былo тaды пaэтy 34 гaды. Кpынiцa: Рaccтpaлянaя лiтapaтypa: твopы бeлapycкix пicьмeннiкaў, зaгyблeныx кapнымi opгaнaмi бaльшaвiцкaй yлaды / yклaд. Л. Сaвiк, М. Скoблы, К. Цвipкi, пpaдм. А. Сiдapэвiчa, кaмeнт. М. Скoблы, К. Цвipкi. – Мiнcк: Кнiгaзбop, 2008. – 696 c.  c.: iл. – («Бeлapycкi кнiгaзбop»: Сepыя 1. Мacтaцкaя лiтapaтypa).\nФpaнцiшaк Аляxнoвiч нapaдзiўcя 9 caкaвiкa 1883 г. — нa гoд пaзнeй зa нaшыx cлaвyтыx клaciкaў — Янкy Кyпaлy i Якyбa Кoлaca. Рaдзiмaй ягo былa Biльня, вeльмi caмaбытны, ca cвoeacaблiвым yклaдaм жыцця cтapaжытны бeлapycкi гopaд, cтaлiцa фeaдaльнaй бeлapycкaй дзяpжaвы Bялiкaгa Княcтвa Лiтoўcкaгa, былы цэнтp нaшaй нaцыянaльнaй кyльтypы. Tyт Аляxнoвiч гaдaвaўcя, тyт cтaлeў ягo тaлeнт. Ямy пpыcвячaў cвae твopы. Biльня былa для Аляxнoвiчa дyxoўнaй кaлыcкaй, дзe cпaзнaў ён i шчacцe, i paдacць, i вялiкiя пaкyты. Tyт здзeйcнiлicя мнoгiя ягo твopчыя зaдyмы. У гэтым жa гopaдзe aбapвaлacя ягo жыццё, тyт знaйшoў ён вeчны cвoй cyпaчын. Бaцькa Фpaнцiшкa Кapoль Івaнaвiч Аляxнoвiч пaxoдзiў ca збяднeлaгa шляxeцкaгa poдy з-пaд Рaдaшкoвiч. Пa пpaфecii ён быў мyзыкaнтaм, пpaцaвaў y вiлeнcкiм тэaтpы. Бpaў з caбoй y тэaтp i cынa. Дзiвocны cвeт тэaтpa зaчapaвaў xлaпчyкa нa ўcё жыццё, cцэнiчнae мacтaцтвa лiтapaльнa зaпaлaнiлa дyшy, мoжa, тaмy i нe iшлa ў гaлaвy iншaя нaвyкa. Taк, y Biлeнcкaй гiмнaзii, дзe пaчaў cвaю aдyкaцыю Фpaнцiшaк Аляxнoвiч, y чaцвёpтым i пятым клacax ён cядзeў пa двa гaды, пaкyль ypэшцe нe пaдпaў пaд выключэннe. Бaцькa, кaб выpaтaвaць cтaнoвiшчa, yлaдкaвaў ягo ў xiмiкa-тэxнaлaгiчнyю шкoлy. Алe i тaм былo тoe ж caмae. Пpaвyчыўшыcя тoлькi aдзiн гoд, Фpaнцiшaк пaкiнyў гэтyю шкoлy. I выпpaвiўcя ў дaлёкi cвeт. Амaль бeз гpoшaй i бeз зaмeжнaгa пaшпapтa пaдaўcя ў Кpaкaў, кaб нaбыць тaм тэaтpaльнyю aдyкaцыю. Нe бeз пpыгoд дaбpaўcя ён дa гэтaгa нeзнaёмaгa гopaдa, aлe ў пepшyю ж нoч пaтpaпiў y acтpoг. З acтpoгaмi Аляxнoвiч бyдзe cпaтыкaццa яшчэ нe aдзiн paз, яны ў ягo жыццi cтaнyць ycё aднo як нaкaнaвaннe. Нaзaўтpa paнiцaй пacля apыштy Фpaнцiшкa aдпycцiлi, aлe выcвeтлiлacя, штo нaбopy нa тэaтpaльны кypc нe былo.


Карысныя звычкі. Як надоўга захаваць здароўе і актыўнасць Карысныя звычкі. Як надоўга захаваць здароўе і актыўнасць\nЗдаровыя людзі. — Затрымай маладосць — 8 звычак, якія падаўжаюць жыццё. Даказана навукай\nМногія да гэтага часу лічаць, што працягласць жыцця «перадаецца ў спадчыну» і ўсё вырашае генетыка: калі ў родзе суцэльныя доўгажыхары, значыць, турбавацца няма пра што.\nАднак вучоныя даўно даказалі, што гены адыгрываюць значна меншую ролю ў параўнанні з такімі знешнімі фактарамі, як харчаванне і лад жыцця.\nПаглядзіце, прыхільнасць да якіх звычак гарантавана падоўжыць жыццё на гады.\nСувязь паміж спажываннем калорый і даўгалеццем – прадмет нязгаслай навуковай цікавасці. Пры гэтым асноўныя высновы даўно вядомыя: мера і стрыманасць у ежы – залог доўгага і здаровага жыцця. Напрыклад, даследаванне на пацуках паказала, што грызуны, якім скарацілі звыклы сутачны калараж на 10-50%, меней хварэлі і жылі даўжэй у параўнанні з суродзічамі з кантрольнай групы. Тыя ж высновы пацвярджалі і даследаванні з удзелам людзей: хто меней есць, той радзей хварэе і даўжэй жыве.\nУмеранасць у ежы дапамагае кантраляваць вагу і перашкаджаць назапашванню вісцаральнага тлушчу, што наўпрост уплывае на развіццё сардэчна-сасудзістых, эндакрынных захворванняў і адпаведна на працягласць жыцця.\nАднак, да ўсяго трэба падыходзіць з розумам. Нават урэзаны сутачны рацыён павінен быць збалансаваным і разнастайным. Пры гэтым умеранасць у ежы не павінна стаць сінонімам голаду.\nВыкарыстоўвайце карысць арэхаў\nАрэхі багатыя на бялок, клятчатку, антыаксіданты і карысныя раслінныя злучэнні, служаць крыніцай такіх вітамінаў і мінералаў, як медзь, магній, калій, фалійная кіслата, вітаміны B6 і E. Адпаведна, ужыванне арэхаў дабратворна адбіваецца на працы ўсяго арганізма.\nПаводле даследавання, праведзенага з удзелам больш за 7 тысяч чалавек ва ўзросце ад 55 да 80 гадоў, ужыванне арэхаў хаця б тры разы на тыдзень зніжае рызыку заўчаснай смерці амаль на 40%!\nЁсць і больш маштабныя даследаванні, дзе колькасць удзельнікаў налічвае сотні тысяч чалавек. Высновы таксама сведчаць пра зніжэнне смяротных рызыкаў ад неінфекцыйных захворванняў сярод аматараў арэхаў. Прычым даўжэй за ўсіх жывуць тыя, хто есць арэхі штодня.\nРаслінная ежа – залог здароўя і даўгалецця\nУжыванне садавіны, гародніны, суцэльназерневых і бабовых таксама зніжае рызыку захворванняў і спрыяе павелічэнню працягласці жыцця. Вучоныя тлумачаць гэта тым, што раслінная ежа надзвычай багатая на вітаміны, антыаксіданты, карысныя мінеральныя рэчывы. Яны забяспечваюць нармальную працу ўсіх сістэмаў арганізма, аказваюць дабратворны ўплыў на функцыі органаў. Як следства, у людзей, чый рацыён багаты на гародніну і садавіну, ніжэйшая рызыка развіцця хваробаў сэрца, нырак, гарманальных парушэнняў, анкалагічных паталогій, дэпрэсіі і расстройстваў функцый мозгу.\nЗаставайцеся фізічна актыўнымі\nЦі ведаеце вы, што штодзённая 15-хвілінная зарадка сумарна дадае тры гады жыцця? Але калі вы займаецеся даўжэй, ёсць яшчэ адна выдатная навіна: за кожныя дадатковыя 15 хвілін фізічных практыкаванняў на 4% зніжаецца рызыка заўчаснай смерці. Так што выраз «рух – гэта жыццё» набывае самае літаральнае значэнне.\nГэта не модна, не смачна і не здорава. Курэнне напрамую звязанае з развіццём цэлага шэрагу захворванняў і рызыкай заўчаснай смерці.\nУ цэлым, тыя, хто паліць, губляюць да 10 гадоў жыцця і ў 3 разы часцей паміраюць заўчасна, у параўнанні з тымі, хто ніколі не браў у рукі цыгарэту. Гэта важкі аргумент, каб не пачынаць паліць. Але калі дрэнная звычка ўжо сфармавалася, майце на ўвазе: адмовіцца ад тытуню ніколі не позна.\nТак, амерыканскія даследчыкі заяўляюць, што людзі, якія кінулі паліць да 35 гадоў, могуць падоўжыць сваё жыццё да 8,5 года. Адмова ад курэння да 60-гадовага ўзросту падаўжае жыццё амаль да 4 гадоў. Нават калі кінуць паліць у шаноўныя 80 гадоў, гэта ўсё яшчэ можа прынесці карысць і дадатковыя гады жыцця.\nТурбуйцеся пра сваё шчасце\nУ шчаслівых людзей жыццё не толькі поўнае і насычанае, але яшчэ і доўгае. Так сцвярджаюць вучоныя з Вялікабрытаніі, якія прааналізавалі ўзаемасувязь паміж эмацыянальнымі адчуваннямі і працягласцю жыцця мужчын і жанчын. Аказалася, што шчаслівыя людзі не толькі меней схільныя да рызыкі заўчаснай смерці, але і працягласць жыцця ў іх у сярэднім на 18% даўжэйшая, чым у ныцікаў і няўдачнікаў.\nЗасталося толькі нагадаць, што шчасце – паняцце вельмі асабістае і завязанае на псіхаэмацыянальных адчуваннях па-за залежнасці ад ступені матэрыяльнага дабрабыту і стану фізічнага здароўя.\nПазбягайце хранічнага стрэсу і трывогі\nТрывога і стрэс у процівагу папярэдняму пункту гады жыцця не дадаюць, а забіраюць.\nНапрыклад, устаноўлена, што жанчыны, якія пакутуюць ад стрэсу ці трывогі, у два разы часцей паміраюць ад хваробаў сэрца і сасудаў. Мужчыны – у 3 разы часцей.\nДаследаванні паказваюць, што ў песімістычна настроеных людзей рызыка ранняй смерці на 42% вышэйшая, чым у непапраўных аптымістаў.\nСпіце ў меру\nСон мае вырашальнае значэнне для рэгулявання функцый клетак і дапамагае арганізму аднаўляцца. Даследаванне, якое было праведзенае з удзелам маладых (ад 20 да 30 гадоў) і сталых (старэйшыя за 60 гадоў) людзей, устанавіла прамую сувязь паміж рэгулярным рэжымам сну і даўгалеццем. Працягласць сну –таксама важны фактар. Дэфіцыт і лішак сну негатыўна адбіваюцца на стане здароўя і самаадчуванні.\nНапрыклад, сон менш за 5-7 гадзін у суткі павялічвае рызыку ранняй смерці на 12%. У той жа час рэгулярны сон працягласцю больш за 9 гадзін у суткі для дарослага чалавека не дадае жыцця, а скарачае яго.\nХранічны недахоп сну таксама павышае рызыку развіцця цукровага дыябету, хваробаў сэрца і атлусцення. З іншага боку, празмерны сон пагражае дэпрэсіяй, гіпадынаміяй і недыягнаставанымі станамі здароўя, якія могуць негатыўна паўплываць на вашую працягласць жыцця.\nАптымальная працягласць начнога сну для дарослага чалавека – 7-8 гадзін.\nЧасам мы памыляемся, калі думаем, што не можам уплываць на працягласць свайго жыцця. Але праўда ў тым, што ў сукупнасці такія простыя звычкі, як здаровы сон, 15-хвілінная ранішняя зарадка, рэгулярнае ўжыванне гародніны і садавіны, уменне пазбаўляцца ад стрэсу і атрымліваць шчасце з дробязяў сапраўды служаць залогам здаровага даўгалецця.


Пад Кіевам паліцэйскія стралялі адзін у аднаго – загінула пяцёра\nЗа рабаўнікоў паліцыя аховы прыняла аператыўнікаў, а аператыўнікі – паліцыю аховы.\nПерастрэлка адбылася ў вёсцы Князевічы падчас аперацыі аператыўнікаў крымінальнага вышуку пры падтрыманні спецпадраздзялення Корпусу аператыўна-раптоўнага дзеянні па затрыманні ўзброеных зламыснікаў, якіх падазраюць серыі рабаванняў на Кіеўшчыне.\nПаводле аператыўнай інфармацыі, у Князевічах меў быць здзейснены наступны напад. У гэты момант у адным з суседніх дамоў спрацавала ахоўная сігналізацыя і на месца выехала група паліцыі аховы.\nЯны заўважылі іншых паліцэйскіх, якіх прынялі за злодзеяў, і паспрабавалі затрымаць.\nАдначасова аператыўнікі ўспрынялі байцоў паліцыі аховы за нападнікаў. Паміж паліцыяй аховы і аператыўнай групай паўстала перастрэлка, падчас якой загінула пяць чалавек: двое з паліцыі аховы, двое аператыўнікаў і адзін спецназавец.\nДэпутат Вярхоўнай Рады Антон Герашчанка, які перша паведаміў пра здарэнне, змясціў у «Фэйсбуку» фотаздымкі з месца падзеў.\nПадазраваных у рабаўніцтве затрымалі пазней у Кіеве. Украінская паліцыя паведамляе, што ў іх канфіскавалі агнястрэльную зброю.\nЦяпер у Князевічах працуюць прадстаўнікі пракуратуры.\nТэгі: здарэнні, Кіеў, паліцыя Украіны


16 жнівень 2016, 11:07\nУ адраснай кнізе мабільніка Samsung Galaxy S7 edge будзе асабісты кантакт батутыста, а таксама яго асабістыя фатаздымкі, зробленыя ў Рыё.\nВіцебскі спартовец Уладзіслаў Ганчароў спрабаваў прадаць падораны яму арганізатарамі Алімпіяды тэлефон праз «барахолку» «Онлайнера» яшчэ 7 жніўня. За ўнікальны апарат з гравіроўкай у выглядзе алімійскіх колцаў Ганчароў прасіў 2000 рублёў.\nПасьля перамогі на Алімпіядзе ў Рыё Ўладзіслаў зьвязаўся з рэдакцыяй Tribuna.com і ўдакладніў, што па-ранейшаму хоча прадаць тэлефон, але зрабіць гэта ён мае намер без уласнай выгады: алімпійскі чэмпіён плянуе выставіць новенькі Samsung на аўкцыён, а атрыманыя грошы аддаць віцебскай СДЮШАР № 1, дзе ён трэніруецца.\n«Пасьля перамогі ў Рыё я зьняў тэлефон з продажу ў інтэрнэце і вырашыў выставіць яго на аўкцыёне, бо каштоўнасьць апарата пасьля майго посьпеху вырасла, — патлумачыў Ганчароў сваё рашэньне Tribuna.com. — Бо гэта эксклюзіўная лімітаваная алімпійская сэрыя, ды яшчэ і зь незвычайнай начыньнем — на ім ужо ёсьць шмат маіх асабістых фатаграфій з алімпійскага Рыё, прычым ня толькі з выступаў».\nУладзіслаў Ганчароў лічыць, што выручаныя грошы вельмі прыдадуцца маладым віцебскім спартоўцам.\n«Таленавітых дзяцей у маёй СДЮШАР хапае. Думаю, гэтыя грошы ім вельмі дапамогуць. Яны могуць пайсьці і на паляпшэньне інфраструктуры, і, што самае галоўнае, дзякуючы гэтым сродкам хлопцы і дзяўчаты атрымаюць магчымасьць выехаць за мяжу на зборы або спаборніцтвы. Лічу, вялікая праблема нашага спорту — тое, што юныя спартоўцы ня так часта маюць магчымасьць паспаборнічаць са сваімі замежнымі аднагодкамі. А гэта так трэба і цікава», — адзначыў Ганчароў.\nПляцоўка, на якой пройдуць таргі, а таксама час іх пачатку будуць абвешчаныя ў бліжэйшы час.\nАлімпійскі чэмпіён Уладзіслаў Ганчароў


Ганна Комар. Ліст да Чарльза Букоўскі | zviazda.by\nХатняя старонка » Культура » Літаратура » Ганна Комар. Ліст да Чарльза Букоўскі\nГанна Комар. Ліст да Чарльза Букоўскі\n«Дзетка, калі ты хочаш, ты будзеш тварыць...»\nТы меў рацыю, Чарльз.\nКнігу тваіх вершаў па-беларуску я ўкладала як гайдбук для пісьменнікаў. Хіба я магла ўявіць, што праз пяць гадоў пасля таго самага верша пра тое, як «святло, і паветра, і месца, і час не змяняюць нічога і не ствараюць нічога», яна найперш спатрэбіцца мне самой?\nУ адным літаратурным блогу, дзе чытачка ў лісце жалілася на дэпрэсію і нізкую самаацэнку, якія замінаюць ёй пісаць, хоць яна і адчувае ў сабе вялікі патэнцыял і талент, аўтарка адказвала ёй так: «Ты ж не лічыш, што шахцёры цэлымі днямі стаяць і скардзяцца на тое, як цяжка ім? Яны проста ПРАЦУЮЦЬ!»\nЯ таксама многа жалюся на тое, як не магу пісаць, Бук. Шукаю адмазкі — у недахопе часу і сіл. У дэпрэсіі. У гіпавітамінозе. Вінавачу боль за тое, што ён занадта моцны. На адным пластычным спектаклі я назірала за танцорамі, за іх натрэніраванымі гнуткімі целамі, што так, здавалася, лёгка рабілі патрэбныя рухі. Тыя танцоры таксама, як і шахцёры, не скардзяцца — яны працуюць.\nЧаму скарджуся я? Шукаю камфорту. Заспакаення. Шукаю бяспекі. Пастаянства. Шукаю кропку, з якой нікуды не трэба рухацца. Я хачу спыніцца ці думаю, што хачу? А ці магу? Што забівае мяне, Бук, і чаму мяне забівае не тое, што я люблю? Што, калі я хачу памерці ў паэтычным экстазе, ад перадозу метафар, на самай нечаканай рыфме? Ці думаю, што хачу? А магу?\nСмерць — гэта, можа быць, адзінае, пра што варта пісаць, бо яна ўсё адно дастане цябе, «і не важна, хто ты: пісьменнік, шафёр, сутэнёр, парашутыст, мяснік — яна дастане цябе». Толькі не адразу. Спачатку яна прыходзіць па нашых блізкіх. Ты чакаў яе, «бы котку, што скочыць на твой ложак». А яна знянацку наскоквае ў твар, упіваецца кіпцюрамі і раздзірае, як згаладалая рысь.\nГэтая раптоўнасць пужае найболей. Смерць блізкіх — крэйдавы крыжык на маіх дзвярах. Раптам так вусцішна робіцца, што нават напісаць пра гэта не магу. Проста быць побач з блізкімі, з каханымі. Выбіраю самага цудоўнага з прэтэндэнтаў і перапампоўваю ў яго сваё жыццё, каб смерці, калі яна прыйдзе за мной, не было чым паласавацца. Вось толькі што, калі яго смерць забярэ першым?\nБоль не апраўдвае бяздзеяння. Боль — гэта яшчэ адна адмазка. Пазбяганне выбару і адказнасці за яго. Стаю, утаропіўшыся ў крыжык, пазначаны крэйдай на дзвярах.\nУ маёй любімай венгерскай народнай казцы старая абхітрыла Смерць. Калі тая прыйшла па яе, старая папрасіла адтэрміноўкі да заўтра і ўгаварыла Смерць уласнай рукой напісаць на дзвярах хаты: «Заўтра». Кожны наступны дзень тая прыходзіла і сыходзіла ні з чым, бо старая кожны раз указвала ёй на слова «заўтра». Смерць-такі не вытрымала, сцерла надпіс і паабяцала прыйсці назаўтра і дакладна забраць старую з сабой. На наступны дзень жанчына, шукаючы, дзе схавацца, спачатку залезла ў бочку з мёдам, пасля паспрабавала зашыцца ў пярыне, а калі вылезла, каб схавацца яшчэ лепш, Смерць акурат увайшла ў хату — пабачыла тое страхоцце, напужалася і больш не прыходзіла.\nТы таксама «змахляваў», Бук, ты «выйграў свае грэбаныя пяць хвілін і нават больш».\nМожа быць, у гэтым і ёсць увесь сэнс — пакуль я пішу, на маіх дзвярах свеціцца слова «заўтра». І ты зноў меў рацыю: «Мы пераможам смерць».\nГанна Комар. Аўтарка, якая друкуецца ў «Маладосці» з кароткімі трапнымі замалёўкамі з жыцця, гаворыць пра сябе так: «Калі я пішу, я не ўцякаю ад жыцця, а пражываю яго. Гэта як затрымацца каля яблыні ў квецені ці запаволіцца, адчуўшы пах бэзу. Гэта і спроба не пытаць «навошта?», а зразумець, дзеля чаго. Спыніць момант. Павярнуцца тварам да страху. Стварыць тую самую маю гісторыю».\nКацярына Касцюшка. Шчаслівая будучыня


Невядомы Бураўкін загучыць у стылі фанк-джаз\nГалоўная » Навіны » Невядомы Бураўкін загучыць у стылі фанк-джаз\nСаліст гурту Пётар Клюеў пазнаёміўся, а затым і пасябраваў з паэтам год таму. Празь некаторы час Генадзь Бураўкін прапанаваў напісаць песьні на ягоныя вершы.\n«Зь лёгкай рукі Генадзя Бураўкіна зьявілася ідэя стварыць такую праграму. Ён выбраў вершы, большасьць зь іх амаль невядомыя, бо ніколі не публікаваліся і знаходзяцца ў прыватнай калекцыі паэта. Я вельмі гэтым натхніўся і вырашыў, што гэтыя вершы рэвалюцыйна загучаць, калі іх пакласьці на фанк-джаз музыку. Практычна гэта будзе першая беларускамоўная музычная праграма ў такім стылі», — кажа музыка.\nБольшасьць вершаў, якія ўвайшлі ў праграму, былі напісаныя Генадзем Бураўкіным у 70-я гады. Некаторыя зь іх — «Асьцярожна, лістапад», «Дай мне руку».\nАпроч кампазыцыяў на вершы Генадзя Бураўкіна, у праграме будзе некалькі песень на ангельскай мове, аўтар словаў якіх — сам Пётар Клюеў. Пісаліся яны пад уражаньнямі ад супрацы з клясыкам беларускай літаратуры.\n«Існуе традыцыя вершы клясыкаў класьці на мілагучную музыку, як робяць, напрыклад, „Песьняры“. А ў нашым праекце — вельмі сучасная авангардная музыка зь вельмі лірычнымі тэкстамі. Такія песьні сьпяваюцца зусім па-іншаму, там зусім іншая артыкуляцыя, іншыя акцэнты», — кажа Пётар Клюеў.\nГурт мяркуе запісаць кружэлку з кампазыцыямі на словы Генадзя Бураўкіна прыкладна праз паўгода. Але ўжо неўзабаве пачынаецца гастрольны тур, які ахопіць ня толькі гарады Беларусі, але і Швэцыю, Эстонію, Літву, Польшчу.\nПрэзэнтацыя праграмы адбудзецца 28 траўня а 20.00 у кавярні LOFT (вул. П. Броўкі, 22).


Блакітная крыніца — Вікіпедыя\n(Пасля перасылкі з Сіні калодзеж)\nБлакітная крыніца ці Сіні калодзеж — крыніца з самым магутным патокам ўзыходзячага тыпу на Усходне-Еўрапейскай раўніне. Гідралагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння з 1985 года.\nАгульны выгляд крыніцы\nКатэгорыя МСАП — III (Помнік прыроды)\n2.1 Вада з крыніцы\n3.1 Паданне «Сіні калодзеж»\n4 Культавае значэнне\nБлакітная крыніца зімой\nСіні калодзеж размешчаны ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці, у 4 кіламетрах на поўнач ад мяжы вёскі Дубна, у 2,5 кіламетра на паўднёвы ўсход ад горада Слаўгарад.\nКрыніца знаходзіцца на вышыні 136 м над узроўнем мора. Перапад вышынь складае 4—5 м. Па накіраванні руху падземных вод да іх выхаду на паверхню зямлі, крыніца з'яўляецца ўзыходзячай.\nЗ крыніцы выцякае ручай, які з'яўляецца левым прытокам ракі Галуба (басейн ракі Сож). Яго шырыня складае 3—8 м, глыбіні — 0,5—1 м. Хуткасць плыні вады ў ручаі — каля 0,4 м/с, на вузкіх участках павялічваецца да 0,7 м/с і больш. Дно складзена пераважна пяскамі.\nКрыніца прадстаўляе сабой калодзеж, які вертыкальна сыходзіць шахтай на глыбіню 150—200 метраў. Аб'ём выходзячай вады складае 5000 кубічных метраў вады ў суткі ці 60 літраў у секунду.\nКрыніца ўтварае вялікую крынічную ванну памерам 20 на 12 м з максімальнай глыбінёй 2 метры.\nВыхад падземных вод размешчаны ў паўночна-заходнім куце вадаёма, уяўляе сабой вертыкальную шахту дыяметрам 1,2—1,3 м. Вада крыніцы мае блакітнавата-смарагдавы колер, паступае з глыбіні 100—200 м, дзе цыркулюе ў тоўшчы пісчага мелу.\nВада з крыніцыПравіць\nУ складзе вады адзначаецца падвышанае ўтрыманне фтору і крэмнію. Па хімічным складзе вада крыніцы ставіцца да гідракарбанатна класу кальцыевай групы. Агульная мінералізацыя (сума раствораных рэчываў) вады ў крыніцы 180,628 мг/дм³. Вада круглы год мае тэмпературу прыблізна 5 °C.\nПаводле легенды племя радзімічаў было ахрышчана ў гэтай крыніцы.\nЛічыцца, што да чалавека, які тройчы перайшоў Блакітную крыніцу, надоўга ніякая хворасць не прыстане, здароўе будзе добрым, а жыццё доўгім.\nПаданне «Сіні калодзеж»Правіць\nЗона адпачынку побач з крыніцай\nНайбольш вядомая легенда пра Кацярыну і двух хлопцаў Сцяпана і Макара, запісаная вядомым магілёўскім краязнаўцам Е. Р. Раманавым у 1891 г.\nУ паданні фігуруе валатоўна Кацярына, за якую спаборнічаюць два волаты — Сцяпан і Марка. Кацярыне кахае Сцяпана, але ён, аднак, быў крыху слабейшы за свайго саперніка. Яны абяцае выйсці за таго, хто далей кіне валун. Марка перамагае і Кацярына, каб не жыць з некаханым, падае з камення, ператвараецца ў ваду і выходзіць з-пад зямлі за 5 вёрст ад Прапойска ў выглядзе крыніцы — гэтую крыніцу назвалі Сіні Калодзеж. Валатоўна Кацярына сустракаецца і ў іншых паданнях. Яна мае відавочныя рысы старажытнага архетыпнага жаночага боства зямлі, вады і жыцця, між тым як Сцяпан — празрыстая адсылка да вобраза Вялеса. Адсюль магчыма, што багіня, якой адпавядае пазнейшы персанаж Кацярыны, была яго жаночай парай, а ў самім паданні прасочваюцца рэшткі старажытнага міфа пра канфлікт Вялеса з іншым богам за прыхільнасць нейкага жаночага боства.\nЦарква ля крыніцы\nВыгляд царквы ад крыніцы\nБлакітная крыніца зимой\nЗ даўніх часоў месца вакол крыніцы лічылася сакральным, і выкарыстоўвалася як капішча. З прыходам хрысціянства, гэта месца было асвечана, і як кажуць адно з першых на нашай тэрыторыі, стала уважацца святым, вада лічыцца гаючай і валодае высокімі пітным якасцямі. Побач з крыніцай пабудавана царква, дзе правяцца малебны 14 жніўня на праваслаўнае свята Макаўе(руск.) бел., калі побач з Блакітнай крыніцай збіраецца да 20 тысяч паломнікаў.\nЛіпы ля крыніцы\nВялікай біялагічнай разнастайнасцю крыніца не адрозніваецца. Значныя плошчы дна крынічнай ванны пакрытыя нітчатым багавіннем. Асобнымі курцінамі расце Potamogeton acutifolius. Уражвае развіццё калоній пурпуровых бактэрый, якія ўтвараюць мудрагелістыя формы.\nБерагавая лінія вадаёма зарасла драўняна-хмызняковай расліннасцю (пераважна вербалозам і вольхай). Побач таксама сустракаюцца дубы, ліпы і ляшчына.\nЗ бесхрыбтовых у крынічнай ванне і ручаі адзначаны лічынкі ручайнікаў (Trichoptera) пяці відаў (Halesus digitatus, Rhyacophila fasciata, Chaetopteryx villosa, віды родаў Anabolia і Halesus), а таксама лічынкі аўсянікаў (Ephemeroptera), вадзяны вослік (Asellus aquaticus) і Acilius sulcatus.\nУ альтанках ля крыніцы жывуць ластаўкі, зімой можна ўбачыць дзікіх качак.\n↑ 1,0 1,1 Памятники природы республиканского значения. Могилёвская область (руск.)\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 «Голубая криница» или «Синий колодец» (руск.)\n↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Краткая характеристика родника «Голубая криница» (руск.)\n↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Краткая характеристика родника «Голубая криница» (руск.)\n↑ 5,0 5,1 Достопримечательности Славгородского района (руск.)\n↑ 6,0 6,1 Голубая криница (руск.)\n↑ СВЯТЫНЯ ПРИСОЖЬЯ (руск.)\n↑ Фатаграфіі са свята\n↑ У голубой криницы (руск.)\n↑ Шлях да Блакітнай крыніцы — фотарэпараж з вандроўкі\n↑ Да Блакітнай крыніцы\n↑ Блакiтная крынiца\nКудельский. Рассказы о воде: Белорусские криницы. — Минск, 1981\nИСЦЕЛЯЮЩАЯ ВОДА: ЛЕГЕНДЫ И ФАКТЫ (руск.)\nФільм пра крыніцу\nПамятник природы республиканского значения «Голубая криница»\nБлакітная крыніца на www.wikimapia.org\nГолубая криница под Славгородом: в очереди за исцелением (руск.)\nГолубая криница — культовый источник (руск.)\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Блакітная_крыніца&oldid=3510245"\nАпошнія змены 26 лістапада 2019 а 09:21


«Электросила» ў Гродне паспрабуе канкураваць з Беластокам – Твой стыль\n«Электросила» ў Гродне паспрабуе канкураваць з Беластокам\n6 жніўня 2012 Лёша Шота |\nПершы ў Гродне салон тэхнікі «Электросила» адчыніўся ў суботу 4 жніўня на скрыжаванні вуліц Курчатава і Горкага. Адкрыццё было нечакана ўрачыстым.\nУжо даўно ў Гродне такія падзеі не суправаджаліся ніякай сэнсоўнай шоў-праграмай для першых наведнікаў: ці то ўласнікам не хапала грошай, ці то такі спосаб рэкламы пачалі лічыць занадта банальным. Тым больш парадавала адкрыццё «Электросилы» – з шарыкамі, квасам, піражкамі, падарункамі і выступам беларускай поп-зоркі. Вёў адкрыццё шоўмэн Віктар Шалкевіч. Як заўсёды, па-беларуску.\nЖыхароў горада на адкрыцці сімвалічна прадстаўляў прадпрымальнік Віталь Макей, які, як сам прызнаўся, прыйшоў за халадзільнікам.\nПрэс-рэліз пра адкрыццё крамы пачынаўся са словаў «Трымайся, мяжа!», а далей тлумачылася, што зніжкі ў першыя тры дні працы крамы – добрая альтэрнатыва шопінгу ў Польшчы (а гэтым у Гродне не займаецца толькі лянівы). Ці кошты змогуць канкураваць з беластоцкім – пакажа час. Акрамя сталых коштаў трэба ўлічваць акцыі і распродажы, эканомію часу і грошай на праезд, а таксама наяўнасць сэрвіснага абслугоўвання на месцы і магчымасць купляць у крэдыт – усё тое, што звычайна адсутнічае пры пакупцы тэхнікі ў Польшчы. Зніжка -25%, якая дзейнічае толькі першыя тры дні працы крамы – то бок да панядзелка 6 жніўня ўключна – падаецца вельмі прывабнай.\nЛюдзі ў чарзе. Крама адчынілася зусім побач з не менш знаным канкурэнтам.\nНа адкрыццё крамы сабралося каля 250 чалавек, але гэтая колькасць, падаецца, толькі павялічвалася з часам, бо чарга ў краму не змяншалася, а рабілася ўсё большай і большай. Прысутныя маглі паслухаць рок-стандарты кшталту It’s my life ці Smoke on the water у выкананні Георгія Калдуна (безумоўна, таленавітага і харызматычнага вакаліста). Асабліва парадаваў жывы гук у выкананні Barilla’z Band, дзе на бубнах і бас-гітары граюць такія знакамітыя музыкі як Аляксандр Старажук і Слава Сяргеенка – ужо дзеля іх кароткага выступу варта было выбрацца на адкрыццё.\nГеоргій Калдун спяваў ужывую. Але, як толькі музыкі спакавалі інструменты, ён не вытрымаў і выканаў адну песню пад «фанеру».\nПадарункаў было сапраўды шмат і пасля хвіліны праведзенай на сцэне падчас нейкага конкурса, можна было вярнуцца дадому з новай навігацыяй, фотаапаратам ці хаця б флэшкай. Тыя, каму менш пашанцавала, частаваліся бясплатным квасам і піражкамі, якія не сканчаліся.\nВыбар тэхнікі ў краме аказаўся прыстойны, хаця, звонку магло б здавацца, што прасторы ўнутры ўсё ж паболей. Кошты вельмі розныя, можна сказаць, што на кожную кішэню. Пральныя машыны ад 2,5 мільёнаў (айчынны Атлант) да 9,5 (самы наварочаны Samsung). Разбег коштаў на пыласосы падобны: ад сціплага Scarlett за 400 тысяч да нямецкага Thomas за 6,9 мільёнаў, які больш нагадвае маленькі танк. Падобным чынам выглядаюць і паліцы з ноўтбукамі – прысутнічаюць мадэлі як коштам 4,9 мільёна, гэтак і 11 мільёнаў. Кепска, што прадстаўленыя ўсяго дзве фірмы: Samsung i Asus.\nТрэба ўлічыць, што вышэйзгаданыя цэнавыя рамкі датычаць коштаў без зніжкі. То бок, да панядзелку ад кожнай сумы можна смела адымаць ¼. Тады кошты робяцца вельмі нават канкурэнтаздольнымі.\nСярод наведнікаў найбольшым попытам карысталіся рознага кшталту кухонныя прыстасаванні. Мяне ж узрадавала прысутнасць паважаных мною драўляных калонак Microlab з серыі Solo, якія падаюцца мне аднымі з самых удалых акустык за не самыя вялікія грошы.\nБезумоўна, адкрыццё яшчэ аднога фірмовага салона тэхнікі ў Гродне цешыць – канкурэнцыя гэта заўсёды добра. Аднак, ці зможа «Электросила» канкураваць з Беластоцкімі крамамі, пра што гучна заяўляюць уладальнікі – пакажа час.\nНекалькі маладых пар атрымала ад шчодрых арганізатараў скараваркі.