Hipertansif böhran üçün təcili yardım alqoritmi > Diabet ağırlaşmaları\nHipertansif böhran üçün ilk yardım: hücum zamanı hərəkətlərin alqoritmi\nAsılı olmayan böhranın müalicəsi:\nCorinfar (nifedipin) - dil altında 10-20 mq\nCaptopril - dilin altında 25-50 mq\nClonidine (klonidin) - dilin altında 0.075-0.15 mq\nCarvedilol - dil altında 25 mq\nAsılı olmayan bir böhranı dayandırarkən qan təzyiqinin sürətli bir şəkildə aşağı düşməsi tövsiyə edilmir.\nMürəkkəb böhranın müalicəsi:\nEnalaprilat 1.25 mq IV (kəskin sol mədəciyin çatışmazlığına üstünlük verilir)\nStratifikasiya edilmiş aorta anevrizması və kəskin koronar sindromlu beta-adrenerjik blokaj agentləri (Esmolol - 10 ml (100 mq))\nKəskin sol mədəciyin çatışmazlığı zamanı diuretiklər (lasix-furosemid bir damarda 40-80 mq)\nGanglion blokerləri (pentamin 5% və ya benzokonium 2,5% - 0,5-1 ml in və ya yavaş-yavaş və ya əzələdaxili olaraq)\nNatrium nitroprussid 200 ml 5% qlükoza məhlulu üçün 50 mq. - hipertansif ensefalopatiya üçün seçim dərmanı\nNitrogliserin preparatları (200 ml salin məhluluna perlinganit 0,1 - 10 ml iv damcı (5% qlükoza) və ya izoket 0,1% - 200 ml salin məhluluna (5% qlükoza) 10 ml iv damcı. - ACS və kəskin sol mədəciyin çatışmazlığı, ağız boşluğunun isket və ya nitroqliserin ilə 2-3 dəfə suvarılması böhranı aradan qaldırmaq üçün mümkündür.\nBöhranı dayandırarkən qan təzyiqini ilkin dəyərin 30% -dən çox olmamalıdır (təbəqə edilmiş aorta anevrizması istisna olmaqla).\nHipertansif bir böhran nədir\nBu, bəzən heç bir səbəb göstərilmədən, qan təzyiqinin kəskin artmasının hücumudur. Tonometr göstəricisi kritik bir işarə göstərə bilməz, ancaq bədənin hissəsində pozuntular açıqdır - ürək simptomlarının olması, narahat sinir sisteminin olması, ürək bulanması və qusma. Təcili yardım çağırmaq lazımdır və həkimlər gəldikdə qurbanı klinikaya göndərirlər. Əsas məqsəd qan təzyiqini normal vəziyyətə gətirmək, relapsları aradan qaldırmaqdır.\nNiyə kəskin bir vəziyyət inkişaf edir?\nBelə bir klinik mənzərədəki hərəkətlərin alqoritmini ətraflı öyrənmədən əvvəl, kritik vəziyyətin nə ilə əlaqəli olduğunu, gözlənilməz şiddətlənmədən əvvəl hansı patogen amillərin olduğunu başa düşmək lazımdır. Təzyiq artımının əsas səbəbləri insan həyatının xarici və daxili tərəflərini əhatə edərkən ən gözlənilməz ola bilər. Birinci halda danışırıq:\nantihipertenziv dərman qəbul etməyi dayandırın,\nxroniki həddən artıq iş\niqlim şəraitinin dəyişməsi,\nqidalanma xüsusiyyətləri (artıq duz, qəhvə, yağlı və ədviyyatlı yeməklər).\nPatogen amillərdən danışırıqsa, hipertansif böhranla lazımi vaxtda göstərilən ilk tibbi yardım tələb oluna bilər:\nxroniki böyrək xəstəliyi üstünlük təşkil edir\ndiaqnoz ürək-damar sistemi xəstəlikləri,\nendokrin patologiyalar var - tiroid bezinin problemləri,\nservikal vertebranın osteokondrozu var,\nsinir bozuklukları üstünlük təşkil edir.\nBöhranı dayandırmaq üçün dərhal hərəkət etməlisiniz, sadəcə müəyyən dərman qəbul etmədən edə bilməzsiniz. Aritmi, kəskin baş ağrısı, taxikardiya və angina üçün xəstəyə bədənə oksigenin maneəsiz daxil olmasını təmin edərkən ilk növbədə təcili yardım çağırmaq lazımdır. Təsirə məruz qalan tərəfə hər hansı bir dərman vermədən əvvəl, bir tonometr istifadə edərək qan təzyiqini ölçmək üçün təcili bir ehtiyac var. Digər mütəxəssis tövsiyələri aşağıda təqdim olunur:\nXəstəni düz bir səthə qoymaq, sintetik paltardan qurtarmaq və otağı havalandırmaq tələb olunur.\nİşığın gözlərinizə zərər verməməsi üçün söndürün: nəbz dərəcəsini ölçün, norma ilə müqayisə edin.\nQanama halında, qan tökülməsini dayandırın, qarışıqlıq halında, Klofelin tabletini verin.\nTəcrübə göstərir ki, hipertansif böhran üçün ilk yardım hərtərəfli və vaxtında olmalıdır. Əks təqdirdə vuruşlar inkişaf edir, ürək-damar sisteminin geniş lezyonları, serebral ödem istisna edilmir. Belə bir böhran üçün təcili tibbi yardımın göstərilməsi, ev şəraitində aşağıdakı tibbi müalicə tədbirlərinin alqoritminə uyğun olmağı tələb edir:\nBir insanın yatması, onu mənəvi cəhətdən sakitləşdirməsi, əsəbi olmaması rahatdır.\nXəstəni tam döşlərlə bərabər və dərin nəfəs alması lazımdır.\nQurbanın başına soyuq bir kompres qoymaq məsləhətdir.\nSeçdiyiniz bir tablet Captopril, Corinfar, Kapoten, Nifedipine, Cordaflex içkisini verin,\nİçəridə 20-30 damla damcı damcısı Corvalol, anakart və ya valerian götürün,\nÜrək ağrıları üçün, nitrogliserin tabletlərinin dərman qəbul etməsi tövsiyə olunur (gündə 3-dən çox olmamaq şərtdir),\nBelə xoşagəlməz simptomları olan xəstə təcili olaraq xəstəxanaya yerləşdirilməlidir. Xəstəxanada bir tibb bacısına və ya digər heyətə hipertansif bir böhran üçün ilk yardım göstəriləcək, bu qısa müddətdə ümumi rifahın sabitləşməsinə kömək edəcəkdir. Mütəxəssislərin təcili tibbi yardım tədbirləri aşağıda təqdim olunur:\nHücumu dayandırmaq üçün tibb bacısı, iştirak edən həkimin tövsiyəsi ilə Dibazol və diüretikləri venadaxili olaraq inyeksiya edir.\nTaxikardiya hücumunu tez bir zamanda aradan qaldırmaq üçün İnderal, Obzidan, Rausedil kimi beta-blokerləri venadaxili və ya əzələdaxili olaraq istifadə etmək daha yaxşıdır.\nII tip bir residiv diaqnozu qoyulanda tibb bacısı Hemiton, Clonidine, Catapresan tövsiyə edir.\nTəcili yardım çağıraraq xəstə, xəstənin ümumi vəziyyətini sabitləşdirmək üçün tibb işçilərinin təzyiqi azaltdığı vasitələrdən təxminən xəbərdar olur. Onlardan əvvəlcədən tibbi reçetesiz istifadə edin, ciddi şəkildə kontrendikedir, həyat və sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Budur, müvafiq farmakoloji qruplar və onların nümayəndələri:\nbeta blokerlər: Rosedil, Propranolol, Obzidan,\nantihipertenziv dərmanlar: Apo-Clonidine, Barklid, Chlofazolin,\nseçici kalsium kanal blokerləri: Nifedipin və ya Corinfar,\nnitratlar: Nitrosorbid, Sustak, Nitrong,\ndiuretiklər: Furosemide, Lasix,\nanaljeziklər və narkotik vasitələr (mürəkkəb klinik şəkillərdə).\nHipertansif böhran üçün ilk yardımın alqoritmini öyrənərək bu cür dərmanlara xüsusi diqqət yetirməlisiniz.\nNormodipin. Bu angina pektorisinin növbəti hücumunda geniş istifadə olunan, nəfəs darlığını aradan qaldıran bir kalsium kanal blokeridir. Dərman tablet şəklində mövcuddur, simptomlar yox olana qədər tövsiyə olunan doza gündə üç dəfə 1 həbdir.\nEnap. Lozenglər şəklində mövcud olan ACE inhibitorudur. Fəsadlar üçün ilk yardım olaraq təyin edilmir, ancaq həblər təcili xəstəxanaya qaldırılmadan da böhranı dayandıra bilir.\nHücumu dayandırdıqdan sonra nə etməli\nStandarta uyğun hərəkət etmək tələb olunur, əks halda hipertansif ensefalopatiya (koma) hücumu istisna edilmir. Xəstəyə ilk yardım göstərildikdən sonra xəstəxanaya yerləşdirilməlidir, gələcəkdə hipertansif böhranın simptomatik müalicəsi göstərişlərə uyğun aparılmalıdır. Fəsadlar arasında həkimlər infarkt və vuruş, mütərəqqi angina pektorisini fərqləndirirlər.\nRetsidivin qarşısını necə almaq olar\nGələcəkdə hipertansiyondan qorunmaq üçün əvvəlcədən profilaktika barədə düşünmək lazımdır. Budur dəyərli gündəlik tövsiyələr:\nbütün pis vərdişlərdən qurtulun, düzgün yeyin,\nürək-damar sisteminin xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək,\nqan damarlarını gücləndirin\nstresi aradan qaldırmaq, həddən artıq işləmək.\nYüksək təzyiq yükü\nBelə güclü bir təzyiq spazmı daxili orqanların işini məhv edə bilər və bəzən hətta bir canla başa gəlir. Təsadüfi deyil ki, Səhiyyə Nazirliyi təcili yardım qrupları və klinikalardakı həkimlər üçün hipertansif böhran üçün hərəkətlərin alqoritmini sənədləşdirmişdir. Kardioloqlar əvvəlcə nə edəcəyini bilirlər, lakin kardioloji dispanser həmişə yaxın deyildir.\nPotensial xəstənin özü və yaxınları, qəfil vuruş halında ilk yardım göstərmək üçün nə edilməli olduğunu və əlində hansı dərmanların olması lazım olduğunu bilməsi daha vacibdir. Yalnız diqqətli hazırlıq kritik bir vəziyyətdə kömək edəcəkdir.\nTəəssüf ki, bir çox hipertansif xəstə öz xəstəliklərinə qarşı qərəzli münasibət ilə xarakterizə olunur, çünki əksəriyyəti narahatlıq hiss etmir, qan təzyiqini azaltmaq üçün dərman qəbul etmir və təhlükəli heç bir şeyin baş verməməsinə inanır. Eyni zamanda, bir sıra təhrikedici amillər zahirən sağlam bir insan üçün bir detonatoru işə sala bilər. Burada bir təhlükə nəyi göstərə bilər:\nstresli vəziyyətlər və həddən artıq iş,\nantihipertenziv dərmanların nizamsız istifadəsi və ya onların ləğvi;\nhəddindən artıq emosionallıq\nsəyahət edərkən iqlim bölgələrindəki fərq,\nduz, qəhvə, alkoqol,\nədviyyatlı, yağlı və qızardılmış qidalara ehtiras.\nVəziyyət çətinləşir ki, bütün insanlar təzyiqlə bağlı problemlərini bilmirlər. Buraya bəzi xəstəliklərə aid edilə bilər:\nHipotenziyalı xəstələr də kritik bir hücumdan immunitet vermirlər. Birincisi, çox vaxt hipertansiyon, əvvəlcə aşağı qan təzyiqi ilə xarakterizə olunan vegetovaskulyar distoniya ilə başlayır.\nİkincisi, böhran vəziyyəti üçün hipotensivlər xroniki hipertansiyon daşıyıcıları tərəfindən asanlıqla tolere edilən olduqca aşağı rəqəmsal göstəricilərdir. Məsələn, 100/70 iş təzyiqi olan bir insan 130/90 rəqəmlərinə yüksəldikdə xəstələnə bilər, 150/100 təzyiqi olan hipertansif xəstələr isə pisləşən bir vəziyyətdən danışmazlar. HA təxminən 180/120 və yuxarıda baş verəcəkdir.\nHələ, kardioloqlara görə hansı təzyiq göstəriciləri ənənəvi olaraq ən çox narahat edir?\nRiskin üç mərhələsi\nƏlbətdə ki, hipertansiyonun laqeyd forması nəzərə alınmazsa təhlükəlidir, ancaq bunun üçün hər hansı bir ilkin şərtin olub olmadığını özünüz üçün müəyyənləşdirməlisiniz. Təsdiq bir nəticə ilə - dərhal müalicə tədbirləri alın. Bunu etmək üçün hər gün təzyiqi ölçmək lazımdır: səhər yeməyindən əvvəl və yeməkdən bir saat sonra, eyni zamanda və tonometr yaxınlıqdadırsa, stress zamanı da, gündəliyi də aparın. Təxminən bir həftədən sonra vəziyyətinizi hansı rəqəmlərlə xarakterizə etdiyiniz və nə olacaqsınız Risklərin hansı mərhələsinə aid edilə bilər:\nİşıq - təzyiq artımı situativdir, 140 / 90-150 / 100-dən çox deyil, daha sonra normallaşır. Ürək və qan damarları sağlamdır.\nOrta - təzyiq daim yüksəkdir: 150 / 100-170 / 110, ürək və qan damarlarının işi çətinləşir. Göz damarlarının retinası və spazmlarının qismən pozulması, nəfəs darlığı var.\nƏsas odur ki, 180/110 üçün davamlı təzyiq rəqəmləri, ürək, böyrəklər, beyin işində ciddi problemlər. Təcili tibbi yardım lazımdır.\nBu mərhələlərin hər hansı birində yuxarıda sadalanan amillər həyati orqanlara təsir edən qanda nəzarətsiz bir atışa səbəb ola bilər. Buna görə iş təzyiqinizi bilməli və nəzarət etməlisiniz.\nHipertansiyon diaqnozu qoyulmuş bir insan üçün başlıcası qan təzyiqini aşağı salan dərmanlar qəbul etməkdir, bu qan damarlarının spazmı və kritik qan artımlarını azaldır. Ancaq nədənsə hipertansif bir böhran hələ də baş verərsə, ilk yardım düzgün və təcili olaraq kömək etmək üçün onun mənşəyinin nə olduğunu müəyyən etməkdir. Səhiyyə Nazirliyinin təlimatları təxminən eynidır, lakin alınan dərmanların izahı ilə. Narahat amillərdən asılı olaraq HA üç növə bölünə bilər:\nEmosional sahədə problemlər.\nKəskin spazmodik böhran.\nƏsəblər həddinə çatır\nHər hansı bir insanın bir sinir böhranı və ya daim stresdə olması problemi ola bilər. Çətin dövrümüzdə nadir hallarda kimsə mütəmadi olaraq işdə, işdə, həkimə müraciət edərkən qarşılaşmır. Bir həkim tərəfindən ölçüldükdə təzyiqin artması, tibbi manipulyasiya qorxusundan, sözdə "ağ örtük sindromu" səbəbindən yüksəlir. Stress və sinir gərginliyi bir-birinin ardınca, istirahət və yuxusuz qaldıqda, bədən buna dözə bilməz. Səbəb budur adrenalin ilə qanın həddindən artıq doyması və nəticədə HA əlamətləri:\nüzə, boyuna, qulağa bir qan qanı\nəlləri və ayaqları titrəyir\nbaş ağrısı və başgicəllənmə, başdakı səslər,\nbədəndəki titrəmə hissi.\nXoşagəlməz duyğulara əlavə olaraq, nadir hallarda ciddi bir şey baş verir, buna görə təcili yardım çağırmamalı və həyatdan qorxmamalısınız, simptomların vaxtında aradan qaldırılması ilə bu vəziyyət beş saatdan çox deyil.\nÇox vaxt xəstəlik hamiləlik dövründə obez insanlara və qadınlara təsir göstərir. Su-duz mübadiləsindəki bir dengesizlik, obez insanlarda onsuz da olduqca böyük olan ümumi qan həcminin dövranının pozulmasına səbəb olur. bu kimi amillərə səbəb olan böyrək qan axını:\nÜz və ekstremitələrin şişməsi.\nİnhibe və apatiya.\nZəiflik, üzdən qan çıxması.\nİdarə olunmayan titrək.\nAncaq bu, hamilə bir qadına baş vermişsə, doğuşdan əvvəl bir tibb müəssisəsində müşahidə edilməlidir, çünki son üç aylıq dövrdə ana və körpənin həyatı təhlükə altına düşə bilər. Təzyiq vəziyyəti normallaşdırılmalıdır.\nKramplar və kramplar\nHeç kim xəstəxanaları və tibbi manipulyasiyaları bəyənmir, ancaq ilk iki vəziyyətdə evdə kömək edə bilsəniz və yalnız sonra bir terapevtə müraciət etsəniz, onda konvulsiyalarla HC-nin ciddi bir mərhələsi var, bir adam xəstələndiyində həm təcili çağırışı, həm də təcili yardımı alacaqdır Təcili ilk tibbi yardım, aşağıdakılar ola bilər:\nTam bədən krampları.\nBacakların titrəməsi və sıxılması.\nUzun müddət şüur itkisi.\nBelə bir hipertansif böhran olarsa, alqoritmi aşağıda göstərilən təcili yardım dərhal alınmalı, əks halda ölümcül nəticənin qarşısını almaq olmaz. Gecikmə ağır nəticələrə səbəb ola bilər:\nQan damarlarının yırtılması.\nYüngül bir forma ilə bəzən təzyiqi azaltmaq üçün bir həb almaq kifayətdir. Hipertansif böhran üçün ilk tibbi yardım əksər hallarda beta-blokerlər - metoprolol, atenolol və kalsium inhibitorları - nifedipin, kordaflexdir. Sonra yatmalı və dərmanın hərəkətini gözləməlisiniz. Ancaq təzyiq düşməzsə və vəziyyət pisləşərsə, tərəddüd edə bilməzsən, təcili yardım çağırmalısan.\nTibbi müdaxiləni gözləyir\nAdamı yatağa qoyun, başını qaldırın və başına qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün yastıq qoyun. Sakit olmalı, çaxnaşma aradan qaldırmalı, müvəffəq bir bərpa olunacağına inamını ifadə edin. Bundan sonra:\nPəncərəni çöldə soyuq olsa da, həddindən artıq geyimdən azad edin və nəfəsin vahid və müntəzəm olduğundan əmin olun. Çox dərindən nəfəs almağa ehtiyac yoxdur.\nXəstəyə təzyiq üçün tanış olan bir dərman almağa kömək etmək və bu mümkün deyilsə, bir nitrogliserin və ya valoserdin tableti verin və birinin antihipertenziv dərmanlar üçün aptekə getməsini xahiş edin. Qurbanı tək qoymamağınız məsləhətdir.\nBrew Valerian kökü, motherwort otu, şüyüd toxumu və ya oregano, az miqdarda suda "Corvalol" damlayın.\nHər 15 dəqiqədə təzyiqi ölçün və oxunuşları qeyd edin.\nBir şəxs evdə təkdirsə, təcili yardım çağırdıqdan sonra qapını açmalı və bundan sonra müstəqil müalicə almalıdır. Bu vəziyyətdə həkimlər tamamilə xəstə olarsa evə girə biləcəklər.\nTəcili yardımdan həkimlərə məlumat vermək üçün bir qəribdən əsas xəstəlikləri, hansı həbləri qəbul etməsi, əvvəllər onunla olub-olmaması barədə soruşun.\nQapının ağzında həkim\nHəkimin ziyarətindən əvvəl, ən qısa müddətdə mütəxəssisləri gündəmə gətirin - klinik mənzərə, simptomların nəyə səbəb olduğunu, hücumun nə qədər davam etdiyini və danışın. hansı dərmanlar alınır. Sonrakı:\nHücum zamanı təzyiq göstəricilərindəki dəyişiklikləri, xüsusən də qəbul edilən dərmanlardan sonra, həmçinin adlarını qeyd etmək çox faydalı olacaq. Hipertansif bir böhran üçün ilk yardım olduqda, reanimasiya alqoritmi bəzən ətraflı qeydlər üçün vaxt buraxmır. Ancaq şöbədə iştirak edən həkim üçün bu qeydlər əvəzolunmaz olacaqdır.\nVəziyyətdə olan qadınla problem baş vermişsə, hamiləliyin müddəti haqqında danışmaq lazımdır, çünki dərman seçimi və seçilmiş müalicə tədbirlərinin yanaşması bundan asılı olacaqdır. Bir çox dərman fetus üçün təhlükəlidir. Həkimlər maqneziyanı venadaxili şəkildə aça bilər və bir çimdikdə metoprololun dörddə birini verirlər. Bu hamiləliyin erkən mərhələlərində məqbuldur.\nTəcili yardımın qurbanı hansı xəstəxanaya aparacağını yazmaq və onunla getmək mümkün olmadıqda, briqada məlumatlarını və ya xəstəxananın qəbul nömrəsini götür. Bu, qohumlar üçün bir şəxs axtarışını asanlaşdıracaq, həm də təmasda olmağa kömək edəcəkdir.\nTanınmamış dərmanlar və ya tanış həblər qəbul edə bilməzsiniz, ancaq təzyiqi tez azaltmaq üçün çox ölçüdə. Bir çox vasitə tədricən kömək edir və xəstəni dozanı aşaraq hipotenziv komaya ata bilərsiniz. Ayrıca qadağandır:\nAlkoqol içmək və daha da artması üçün onu tabletlərlə qarışdırın.\nÇaxnaşma və təcili yardımın tövsiyəsi ilə xəstəxanaya yerləşdirilməyə müqavimət göstərin.\nMülki Məcəllənin necə və niyə baş verdiyini gizləyin, əgər bu çox uyğun olmayan hallarla müşayiət olunarsa. Əslində, həkimlərin mümkün qədər düzgün kömək etmələri üçün təfərrüatları bilməsi vacibdir.\nƏvvəlcədən hazırlaşsanız və yuxarıda göstərilənlərin hamısına əməl etsəniz, onda yalnız həyatınızı xilas edə bilməzsiniz, həm də sonrakı sağalmanızı sürətləndirə bilərsiniz.\nAxı, hücumdan qurtarmaq da çətindir, xüsusən də yoluxucu xəstəliklər varsa: diabet, ateroskleroz, ürək problemləri, yüksək xolesterol və şəkər, habelə siqaret çəkmək və alkoqol istəmək kimi pis vərdişlər. Buna görə, son şəfa üçün həqiqətən yeni bir insan olmalısınız.\nHipertansif bir böhranın simptomları\nHipertansif böhran üçün ilk yardım, həkimlər qrupunun gəlməsindən əvvəl xəstənin vəziyyətini sabitləşdirməyə yönəlmiş bir tədbirdir. Hipertansif böhran üçün təcili tibbi yardım alqoritmi sadə və başa düşüləndir, lakin həlledici hərəkətlərə başlamazdan əvvəl böhranı digər patoloji şərtlərdən ayırmağı bacarmalısınız.\nsinir sisteminin həddindən artıq istismarı,\nməbədlərdə titrəyən ağrı\nartan tərləmə ilə titrəmələr,\nYaxınlaşan böhranın əsas əlaməti təzyiqin sürətlə artmasıdır. Buna baxmayaraq, əlində bir tonometrin olmaması səbəbindən bu simptom həmişə vaxtında müəyyən edilə bilməz.\nBöhranın xarakterik bir xüsusiyyəti ürək bölgəsindəki ağrıdır. Eyni zamanda, xəstələrə çaxnaşmanın artmasına səbəb olan dayandırılmaq üzrə olduğu görünür. Çaxnaşma hücumları demək olar ki, həmişə bir böhranla müşayiət olunur, bu damar tonunun pozulmasına cavab olaraq adrenalin istehsalının artması ilə əlaqədardır.\nXarakterik bir simptom ürəkdəki kəskin bir ağrıdır\nBöhran həmişə hansısa meylli amilin təsiri altında başlayır. Əsas amil hipertansif xəstəliyin (hipertansiyon) olmasıdır.\nArxa fonda qan təzyiqində sürətli bir artım meydana gəlir.\nstress və fiziki stress\nservikal beldə qeyri-sabitlik,\nantihipertenziv dərmanların rejimində dəyişikliklər,\nçox miqdarda kafeinli və ya qəhvə dərmanı qəbul etmək.\nBütün bunlar təzyiqin qəfil artmasına səbəb olur. Çox vaxt stres içərisində bir böhran inkişaf edir. Bu vəziyyət tədricən görünür. Bir insan uzun müddət ən yüksək ruhi stres vəziyyətində ola bilər, xəsisliyə əhəmiyyət verməz, ancaq bir anda sinir sistemi stresin təsirinə tab gətirməyəcək və hipertansif böhran başlayacaq.\nHipertansiyonlu insanlar bir həkim tövsiyəsini laqeyd yanaşırlar. Bu, antihipertenziv tabletlər alkoqoldan sui-istifadə, siqaret çəkmə və qəhvə içmək rejimində icazəsiz dəyişikliklə özünü göstərir. Bütün bunlar bir böhranla nəticələnir, spirtli intoksikasiya fonunda, evdə müalicə olunmadan, ixtisaslı tibbi yardım tələb edən mürəkkəb bir böhran tez-tez inkişaf edir.\nTəyin edilmiş dərmanlardan icazəsiz imtina böhran yarada bilər\nTez-tez osteokondrozun fonunda bir böhran olur. Bu, servikal vertebra tərəfindən arteriyanın sıxılması səbəbiylə beyinə qan tədarükünün qəfil pozulması ilə əlaqədardır. Bu vəziyyətdə böhran kəskin şəkildə baş verir və ağır simptomlarla xarakterizə olunur.\nBir insanın lazımlı tədbir görməməsi halında tez-tez bu vəziyyətlə qarşılaşacağına əsas verən amillər endokrin xəstəliklər və şəkərli diabetdir. Hüceyrələrin pozulmuş qlükoza dözümlülüyü fonunda, hipertansif bir böhranın inkişafı, xüsusən 50 yaşdan yuxarı xəstələrdə xəstəliyin əldə edilmiş forması ilə rast gəlinir.\nSinir və ürək-damar sistemlərinin müşayiət olunan xəstəliklərinin olması halında böhranların ehtimalı artır.\nHipertansif böhran üçün ilk yardım xəstələrə özləri tərəfindən göstərilə bilər. Buna baxmayaraq, hər kəs bu vəziyyəti ilk dəfə görən insana kömək edə bilmək üçün hipertansif böhranın özünü necə göstərdiyini, təcili tibbi yardım qaydalarını və hərəkətlərin alqoritmini bilməlidir.\nHipertansif bir böhranla hərəkətlərin alqoritmi aşağıdakı kimidir.\nİlk yardımın göstərilməsi, xəstənin özünə arxayın olması və rahatlaşması ilə başlayır. Çaxnaşma hücumunun qarşısını almaq vacibdir, çünki bu, adrenalin istehsalına görə təzyiqin daha da artmasına səbəb olacaqdır.\nBöhran tənəffüs çatışmazlığı və nəfəs darlığı ilə müşayiət olunduğundan xəstənin yerləşdiyi otağa təmiz hava axını təmin edilməlidir. Xəstəyə nəfəs məşqləri etmək də göstərilmişdir - bu, çaxnaşmanı dəf etməyə və nəfəs almağı normallaşdırmağa kömək edəcəkdir.\nXəstə kürəyinin altına bir neçə yastıq qoyaraq yatağa qoyulmalıdır. Xəstəni yorğan ilə örtmək və ona dinclik və sakitlik vermək tövsiyə olunur.\nTermal effektlər rifahınızı normallaşdırmağa imkan verir. Yaranmamış hipertansif böhran üçün təcili yardım, məbədlərə buz tətbiq etmək və ayaqlara isti qızdırıcılar daxildir. Temperaturun təsir müddəti 20 dəqiqədən çox deyil.\nBöhran vəziyyətində, həkiminiz tərəfindən təyin olunan bir dərman qəbul etməlisiniz. Dozajın artırılmasına ehtiyac yoxdur.\nBir insanın ürək bölgəsində ağrı hiss etdiyi bir böhran mürəkkəb hesab olunur. Mürəkkəb bir böhran üçün ilk ilk yardım ürək ritmini normallaşdırmaq üçün dərman qəbul edir. Bu məqsədlə nitrogliserin göstərilir. Standart - 15 dəqiqədən sonra təkrar tətbiq olunmaqla, tamamilə canlanana qədər dilin altından bir qranul. Üçdən çox dərmana icazə verilmir. Böhran taxikardiya və sinə bölgəsindəki ağrı ilə mürəkkəbdirsə, miyokard infarktı inkişaf riski yüksək olduğu üçün həkimlər qrupu mümkün qədər tez çağırılmalıdır.\nHipertansif böhran üçün ilk yardım evdə qan təzyiqi nəzarətçisindən istifadə edərək qan təzyiqinin müntəzəm ölçülməsini əhatə edir.\nBəzi hallarda evdə güclü dərmanlar qəbul edə bilərsiniz, məsələn, captopril. Dərman tableti iki hissəyə bölünür, yalnız yarısı sərxoş olmalıdır, dilin altına qoyun. Anaprilinin alınması ilə əlaqədar bir həkimə müraciət etməlisiniz - bu dərman ürək dərəcəsini normallaşdırır.\nKəskin atlanmış təzyiqi azaltmaqdan daha əvvəl - həkimlə əvvəlcədən müzakirə etmək daha yaxşıdır\nEvdə bir böhranı müalicə edə bilərsiniz, ancaq vəziyyət hədəf orqanların zədələnməsi ilə çətinləşməsə. Kəskin simptomlar yox olduqdan sonra xəstəyə qan təzyiqini normallaşdırmaq lazımdır. Bu məqsədlə müraciət edin:\nDiuretiklər damar tonunu normallaşdırır və artıq mayeni çıxarır. Ən sadə və ən əlverişli dərman Furosemiddir. Antispazmodiklər orta təzyiqdə göstərilir, çünki çox yüksək dərəcələrdə təsirsizdir. Yüksək qan təzyiqi ilə ilk dəfə qarşılaşan xəstə Captopril yarım tabletini qəbul edə bilər. Effekt olmadıqda, dərmanı 45 dəqiqə sonra təkrar tətbiq etmək mümkündür.\nHücumu dayandırdıqdan sonra B vitamini qəbul etmək tövsiyə olunur6 və qızılgül infüzyonu. Bu dərmanlar ürək-damar sistemini dəstəkləyir və xəstənin rifahını normallaşdırır.\nXəstəxanaya yerləşdirmə nə vaxt lazımdır?\nHərəkətlərin alqoritmini bilməklə hər bir şəxs özlərinə kömək edə bilər. Təcrübəsi olan hipertansif xəstələrdə hipertansif böhran evdə effektiv şəkildə dayandırılır, çünki xəstə nə edəcəyini bilir.\nXəstəxanaya yerləşdirmə və hipertansif böhran üçün ixtisaslı tibbi yardım aşağıdakı hallarda zəruridir:\nev tədbirlərinin səmərəsizliyi,\nürək ağrısı kimi ağırlaşmalar\nxəstənin ilk sürətli təzyiq artımı.\nBu vəziyyətlə ilk dəfə qarşılaşan hər kəs təcili yardım çağırıb xəstəxanaya getməlidir. Bir böhranın inkişafına səbəb olan mümkün patologiyaları müəyyən etmək üçün stasionar müalicə lazımdır.\nMürəkkəb bir böhran, miyokard infarktı qədər təhlükəli nəticələrin inkişafına səbəb ola bilər, buna görə xəstələrin mütləq xəstəxanaya yerləşdirilməsi tələb olunur.\nHipertansif böhran üçün xəstəxanaya yerləşdirmə tələb olunur\nBöhran niyə təhlükəlidir?\nHipertansif böhran hədəf orqanlar üçün təhlükəlidir. Təzyiqdə sürətli bir artım səbəb ola bilər:\nBəzi hallarda, qəfil hipertansif böhran ölümlə nəticələnir, çünki heç kim xəstəyə ilk yardım göstərə bilmədi və xəstənin özü də onunla nə baş verdiyini anlamır.\nDiaqnozu olan hipertansiyonlu insanlara həkim tərəfindən təyin olunan təzyiq üçün dərmanları daim saxlamaları tövsiyə olunur. Təcili olaraq, captopril və ya klonidindən istifadə edə bilərsiniz.\nKöçürülmüş hipertansif böhran ürək-damar sisteminin pozulmasına səbəb ola bilər. Bu, aritmiya, vuruş və miyokard infarktı riskinin artması ilə özünü göstərir. Tez-tez təkrarlanan hipertansif böhranlar infarktın inkişafının birbaşa şərtidir.\nYanlış və ya vaxtında tutulmamış hücum tənəffüs çatışmazlığı səbəbiylə ağciyər ödeminə və ya qan tədarükünün pozulmasına görə serebral ödemə səbəb ola bilər. Bu şərtlər təcili xəstəxanaya yerləşdirilməsini tələb edir, qanun layihəsi bir neçə dəqiqə davam edir.\nBir böhrandan sonra ən çox görülən ağırlaşmalar böyrək patologiyasıdır. Bu, hipertansiyonun ilk hədəfinə çevrilən böyrəklərdir, buna görə xəstələr həkimin tövsiyələrinə diqqətlə riayət etməli və hədəf orqanlara zərər verməməsi üçün mümkün olan hər şeyi etməlidirlər.\nHalların 35% -ində serebrovaskulyar qəzalar və beyin ödemi ölümlə nəticələnir.\nHipertansif böhranın başlanğıcının simptomları və onun ağırlaşmaları\nGC-ni müşayiət edən əsas əlamətlər bunlardır:\nDözülməz baş ağrısı, ən çox oksipital bölgədə;\nMəbədlərdə ripple hiss\nBaş dönmə və tinnitus,\nNəfəs darlığı, xəstə hava çatışmazlığını hiss edir, sanki bir şey hava yollarını maneə törədir,\nRahatlıq gətirməyən şiddətli baş ağrısı arasında ürək bulanması və qusma hücumları,\nÜz və boyun dərisinin qızartı və şişməsi,\nAğır tərləmə, titrəmələr,\nBəzən bir sıxıcı təbiətin sternumunun arxasında ağrılar var,\nEkstremitələrin titrəməsi (titrəmə), pozulmuş koordinasiya və nevroloji reflekslər, xəstə ayaqları üzərində dayanıqlı deyil, yerişləri titrəyir və qeyri-müəyyəndir,\nQuru ağız, dözülməz susuzluq, xəstə həmişə içmək istəyir,\nÜrək döyüntüsünün pozulması, onun tezliyi - taxikardiya və ürəkdəki ağrı,\nSönən milçəklər şəklində görmə pozğunluqları, gözlər önündəki örtüklər, görmə kəskinliyinin azalması,\nArtan qıcıqlanma, narahatlıq, qorxu hissi, depressiya, laqeydlik, yuxululuq şəklində emosional pozğunluqlar.\nHA simptomları böhranın növündən asılı olaraq fərqlənir:\nHipertansif böhran təzahürü ilə deyil, simptomları hər hansı bir xəstə üçün dözmək çətin olsa da, ölümlə nəticələnə biləcək ağırlaşmaları ilə təhlükəlidir. Vaxtında və ya yanlış göstərilən tibbi yardım xəstə bir insanın həyatına başa gələ bilər. Hipertansif böhranın ən təhlükəli fəsadlarına aşağıdakılar daxildir:\nHipertansif böhran üçün təcili yardım\nHipertansif böhran üçün ilk tibbi yardım xəstənin vəziyyətini sabitləşdirməyə, qan təzyiqinin yavaş-yavaş tədricən azalmasına, təxminən 20-30 mm RT-ə yönəldilməlidir. Sənət saatda. Kəskin bir azalma həyati təhlükəsi olan ağırlaşmalara səbəb olur. İlk yardım təcili yardımı həm xəstənin özü, həm də ətrafındakı insanlar tərəfindən müstəqil olaraq təmin edilə bilər. Hipertansif böhran üçün təcili yardım alqoritmi aşağıdakı standart hərəkətləri əhatə etməlidir:\nQan təzyiqinin artmasına səbəb olmamaq üçün sakit şərait yaratmaq. Bu məqsədlə xəstəni rahat bir vəziyyətə gətirmək və səssizliyini təmin etmək, eyni zamanda 20 damla corvalol, valokardin, həmçinin motherwort və ya valerianın damlaması tətbiq etmək lazımdır.\nXəstənin istəyi ilə tənəffüs funksiyasının bərpası, bir sıra dərin nəfəslər və ekshalasiyaların aparılması, özünü sıx geyimdən azad edib otağa yayılması,\nDana bölgəsindəki xardal plasterlərdən və ayaqları və ayaqlarını istiləşdirmək üçün isti ıslatıcılardan istifadə edərək xəstəni istiləşdirmək lazımdır. Baş bölgəsinə soyuq bir kompres tətbiq etmək tövsiyə olunur. Bu tədbirlər 15-20 dəqiqə davam edir,\nQan damarlarını genişləndirən vasodilatator kimi dərman qruplarının istifadəsi, ürək bölgəsindəki ağrılara işarə edilir (nitroqliserin dilin altındakı 1 tablet, təsir olmadıqda 5 dəqiqəlik bir ara ilə daha 2 tablet almağa icazə verilir, captopril ½ tabletləri, natrium nitroprussid), beta-blokerlər ( propranolol), anti-adrenergik dərmanlar (fentolamin), diuretiklər, bədəndən artıq mayenin (furosemid, arifon) çıxarmaq üçün baş ağrısı yanması üçün, emosional vəziyyətin sabitləşməsinə yönəlmiş antipsikotiklər göstərilir. xəstə (droperidol) və ganglionic (pentamin) və Ence. Yarım saat ərzində ardıcıl yüksək təzyiqlə, dərman istifadəsinə baxmayaraq eyni dozanın istifadəsi, həmçinin təcili yardım çağırışı göstərilir.\nDigər şeylər arasında arterial qan təzyiqini nəzarət altında saxlamaq və ən azı 10-15 dəqiqədə bir dəfəlik ölçmək, həmçinin tənəffüs və ürək sancmalarının tezliyini nəzarət etmək lazımdır. Bu, prosesin dinamikasını və yardımın effektivliyini qiymətləndirmək üçün lazımdır.\nHipertansif bir böhran vəziyyətində xəstəxanaya yerləşdirmə bütün xəstələr üçün göstərilmir.Vəziyyət yaxşılaşdıqda, təcili yardım gəldikdə qan təzyiqi normallaşır, xəstənin həyatı üçün heç bir təhlükə yoxdur, buna görə xəstəxanaya yerləşdirməyə ehtiyac yoxdur. Bu tip HA adətən mürəkkəb deyilir. Gələcəkdə bu cür xəstələr baxım terapiyasını ambulator şəraitdə izləmək və qan təzyiqinin səviyyəsini göstərən gündəlik yazmaq lazımdır.\nBöhran ilk dəfə yaranan, hətta fəsadları olmayan xəstələr üçün xəstəxanaya yerləşdirmə məcburidir. Əlbətdə ki, mürəkkəb hipertansif böhranı olan xəstələr üçün stasionar müalicə üçün təcili prosedur lazımdır. Statistikaya görə, hər üçüncü hipertansif xəstə hipertansif bir böhranla qarşılaşır. HC-yə düzgün və vaxtında tibbi yardımın göstərilməsi, xəstənin həyatı üçün proqnoz müsbətdir, lakin tibbi yardım alqoritminin olmaması və ya effektiv olmaması xəstə üçün ölümcül nəticələrə səbəb ola bilər.\nBİLƏCƏK MƏHSUL! Normallaşma üçün effektiv vasitə ürək işi və damar təmizlənməsi mövcuddur! ...\nHər kəs hipertansif böhran üçün təcili yardımın necə göstərildiyini bilməlidir, çünki bu vəziyyət hipertenziyanın tez-tez ağırlaşmasıdır. Hipertansif bir böhranla, qan təzyiqi rəqəmlərində kəskin və qəfil artım müşahidə olunur, hər zaman bir insanın həyatı üçün təhlükə yaradır və bunun qarşısını almaq üçün təcili tədbirlər tələb olunur. Hal-hazırda, yetkin əhalinin üçdə biri yüksək təzyiqdən əziyyət çəkir və hipertansiyon diaqnozu daşıyır, lakin hamı bunu lazımi dərəcədə qəbul etmir və bir çox hallarda xəstəliklərinə başlayırlar. Bunun səbəbi, əvvəlcə GB'nin bir insana hər hansı bir narahatlıq yaratmaması və bir çoxunun dərmanları nizamsız qəbul etməsidir. Ancaq hipertansiyon müalicə edilə bilməz. Belə cılızlıq və nəticədə hipertansif böhranın inkişafına səbəb olur.\nPatoloji vəziyyətin təhlükəsi\nHipertansiyon (GB) ürək-damar sisteminin (CVS) çox yaygın bir patologiyasıdır, müasir sivil ölkələrin bəlasıdır, çünki müasir texnologiyada insanların həyatı duyğular, gərginlik, tələsik, fiziki hərəkətsizlik və s. İnsanların yarısı xəstəliklərindən xəbərsizdir, təsadüfən aşkarlanır, profilaktik müayinələr zamanı, başqa patologiyalar üçün həkimə müraciət edərkən və ya artıq inkişaf etmiş bir böhran zamanı. Bu fenomen GB məkrli, ağırlaşmalara məruz qaldığı və uzun müddət özünü hiss etmədiyi üçün müşahidə olunur, 50% hallarda xəstələr vaxtaşırı bu dərmanı qəbul etmir. Kişilər və qadınlar eyni dərəcədə tez-tez hipertenziyaya meyllidirlər, hazırda patoloji daha gəncdir və yeniyetmələr arasında, hətta uşaqlarda da rast gəlinir.\nBaş həkim "Qollarında və boynundakı papillomaların sıxılması erkən başlanğıc deməkdir ....\nHipertansiyonun əsas əlaməti yüksək təzyiqdir - arterial hipertansiyon (AH). Davamlı, uzunömürlü və xroniki olur. Hal-hazırda qan təzyiqi normasının yuxarı hədləri dəyişdirildi, bütün yaş kateqoriyalarında onlar 139/89 mm Hg-dir. sütun, və artıq 140/90 - hipertansiyonun ilkin mərhələsi hesab olunur. Qan təzyiqi səviyyəsi ilə təsnifat təklif olunur: 1 dərəcə hipertansiyon -140/90 -159/99, II dərəcə - 160 / 100- 179/109, III dərəcəli hipertansiyon - 180/110 və daha yüksək. Buna görə dərəcələrin adları mülayim, orta və şiddətlidir. Normal qan təzyiqi rəqəmləri 120/80 ilə 129/84 mm Hg arasındadır. Sənət GB mərhələləri:\n1. I mərhələ - qan təzyiqinin artması uyğun deyil, biraz, ürəyin işi pozulmur.\n2. II mərhələ - qan təzyiqi daim artır, sol mədəcikdə artım var, retinal damarlar spazmodikdir.\n3. Mərhələ III - ədədlər yüksəkdir, sabitdir, ürək, böyrəklər əziyyət çəkir, beynin qan dövranı pozulur, periferik damarlar təsirlənir.\nBilmək vacibdir! Başındakı damarlar "öldürə" bilər və ya infarkt vura bilər! Təzyiqdən vaz keçməyin, təbii yolla müalicə olun ...\nBundan əlavə, hipertansiyon digər orqanlara və sistemlərə ziyan fonunda (böyrək, ürək və endokrin xəstəliklər, ateroskleroz və alkoqolizm xəstəlikləri ilə) fonda vacibdir, yəni ilkin, təyin olunmamış etiologiyalı və ikincili, simptomatikdir. Təsnifat düzgün müalicəni seçmək üçün lazımdır. GC ilə, yüksəliş rəqəmləri kritik səviyyələrə çatır, CCC və beynin fəaliyyəti pozulur. Hipertansif böhranlar mürəkkəb və mürəkkəb bölünür:\n1. Yararsız forma GB 1-2 mərhələ ilə baş verir, simptomlar: xəstə əsəbləşir, tələsir, boğulur, əllərin titrəməsi, tərləmə, isti və ya soyuqluq hissi, tinnitus, sinə hissəsindəki qırmızı ləkələr, burun boşluğu ola bilər, baş ağrısı şiddətlidir nəbz, ürək döyüntüsü, ürək dərəcəsi 100 döyüntü / dəq., qan təzyiqi 200/110 mm Hg qədər Böhran sürətlə inkişaf edir və eyni zamanda tez keçir, müddəti 2-3 saata qədərdir, lazımi tədbirlər görüldükdə təzyiq normallaşır.\n2. Böhranın mürəkkəb bir forması, sözdə ikinci dərəcəli böhran, onun əlamətləri: yavaş inkişaf edir, 2 günə qədər davam edir, yaxşı müalicə edilə bilməz. Xəstə ürək bulanması, başgicəllənmə hiss edir, qusma, eşitmə və görmə azalır, qan təzyiqi 220-240 / 120-130 mm Hg-dən yuxarı qalxır. Kursuna görə həyat üçün birbaşa təhlükə yaradır və fəsadlar tez-tez şəklində ortaya çıxa bilər: koma, infarkt, ürək aritmi, damar trombozu, vuruş, ağciyər ödemi, beyin ödemi, böyrək çatışmazlığı, hamilə qadınlarda eklampsi, görmə pozğunluğu olan optik spazmlar. korluğa qədər. Bu vəziyyətdə qan təzyiqinin azalması ilə, dərmanların təsiri altında olsa da, böhran tez-tez vuruşla başa çatır.\nDvornichenko: "Səhər yataqdan əvvəl adi bir içki içsən, səndən bir qurd və parazit çıxacaq ..."\nRusiya Federasiyasının baş parazitoloqu ilə reportajı oxuyun >>\nBöhranların ikincili hipertansiyonla baş verə biləcəyini söyləmək lazımdır. Böhran heç bir səbəb olmadan inkişaf etmir, ümumiyyətlə buna meylli bir sıra amillər var: antihipertenziv dərmanların qəfil ləğvi, aşağı atmosfer təzyiqi ilə meteoroloji şərait, iqlim dəyişikliyi, yuxusuzluq, psixoemosional həddən artıq iş, fiziki həddən artıq yüklənmə, İHD-nin ağırlaşması, prostat adenoması, duz, qəhvə, alkoqolun həddindən artıq istifadəsi. (xüsusilə pivə), siqaret çəkmə, hava səyahət, hormonal balanssızlıq (menopoz, hamilə qadınların nefropatiyası).\nUşaqlarda HA da inkişaf edə bilər, ancaq digər xəstəliklərdə əlavə bir simptom olaraq: böyrək xəstəliyi, hipertiroidizm, feokromositoma. Yetkinlərdə böhran ilkin xarakterə malik ola bilər.\nHipertansif böhran üçün ilk yardım nə olmalıdır? Bir adam evdə təkdirsə, ağzı birdən-birə bükülür, nitqi ləkələnir və GB-dən əziyyət çəkirsə, Captoprili dilinin altına almaq, təcili yardım çağırmaq, qapını açmaq və yatağa getmək lazımdır.\nHipertansif böhran üçün ilk yardımın öz alqoritmi var: xəstəni sakitləşdirin, yatağa qoyun, başını qaldırın, sıx paltarlardan azad olun, təmiz havaya çıxış əldə edin, başına soyuq kompres edin, buzov əzələlərinə xardal plaster qoyun, isti istilik yastığı ilə örtün, 0,325 q Aspirin verin, dil altında Enap, Corinfar, Captopril, mümkünsə nəmləndirilmiş oksigen verin, hər 10-15 dəqiqədə qan təzyiqini ölçün. Doktor gəldikdə sistemi hazırlayın, şprislər, pambıq yun, spirt.\nBöhran üçün tibbi xidmət\nÇətin olmayan bir kurs ilə hipertansiyon üçün ilk yardım: Dibazol venadaxili olaraq, diuretiklər - Lasix, Furosemide tətbiq olunur. Beta-blokerlər yaxşı nəticə verir: İnderal, Obzidan, Anaprilin, Atenolol, Propranolol, Rausedil - bunları in / də etmək olar, ürək damarlarını azaltmaqla arteriyaların lümenini genişləndirəcəklər. Qan təzyiqində kəskin bir azalmaya nail ola bilməzsiniz, çökmə, ürək, böyrəklər və beyin işemiyası şəklində ağırlaşmalar var. Buna görə ilk 2 saatda təzyiqi yalnız 20% azaltmaq mümkündür.\nChazova: "Sizə yalvarıram, təzyiq üçün həb içməyin. Hipertansiyon yaxşıdır, apteki təzyiqlə, damcı ilə yeməyin ...\nMürəkkəb GC ilə hematon, klonidin, katapresan və / və ya hiperstat tətbiq olunur. Hər halda, sublingual Nifedipine və ya Corinfar. Sol mədəciyin çatışmazlığı simptomları ilə diuretiklər təyin olunur, diuretiklər artıq natriumu çıxarır, qan dövranını azaldır və damar tonunu azaldır. Kəskin ürək çatışmazlığında, damarların lümenini narkotik maddələrə qədər genişləndirən nitrat (Sustak, Nitrong) istifadə olunur. Müalicə müddətində, qusma istəyinin olmamasını təmin etməlisiniz. Müalicənin məqsədi yuxarıda göstərilən fəsadların inkişafının qarşısını almaq üçün qan təzyiqi və kəllədaxili təzyiqin azaldılması olmalıdır.\nYardım üçün dərmanlar iynə şəklində və ya dil altına verilir, çünki udma qusma ilə təsirsizdir. Orta hesabla təzyiq 10 mmHg azalmalıdır. Sənət bir saatda. Müsbət bir tendensiya varsa, xəstə xəstəxanaya yerləşdirilmir, ertəsi gün daha bir izləmə və müalicə üçün yerli polisə çağırış ilə yerində qalır. Xəstəxanada tibbi yardım kardioloqlar tərəfindən təmin edilir.\nBöhran fəsadlar olmadan başa çatdısa, bu, yüngül müalicə edilməməyə davam edə biləcəyiniz demək deyil. Böhran ürək-damar sisteminizin disfunksiyasının göstəricisidir və təkrarlandıqda daha çətin olacaq.\nHipertansiyonun profilaktikasından imtina etmək mümkün deyil və buna görə böhranlar. Xəstələr müalicənin əsas qaydasını yadda saxlamalıdırlar: hipertansiyon üçün dərmanlar nizamlı və ömürlük qəbul üçün təyin edilir, siz özünüzü ləğv edə bilməzsiniz. Evdə bir tonometr almaq və təzyiqinizi mütəmadi olaraq ölçmək lazımdır. Siqareti dayandırın, nizamsız iş gününə, oturaq həyat tərzinə yol verməyin, duzun azaldılması şəklində qida məhdudiyyətlərinə riayət edin, qızardın, daha çox gəzin, məşq edin, tam yatmağa və istirahət etməyə çalışın. Mütəmadi olaraq həkiminizi izləyin.\nÜRƏKDƏN Eşitməkdən əziyyət çəkmisinizmi? Bu yazını oxuduğunuza görə qələbə sizin tərəfinizdə deyildi. Əlbətdə ki, yenə də ürəyinizi normal vəziyyətə gətirməyin yaxşı bir yolunu axtarırsınız.\nSonra Elena Malışevanın bu müsahibədə ürəyi müalicə etmək və qan damarlarını təmizləmək üçün təbii üsullar haqqında söylədiklərini oxuyun.\nBu yazıdan öyrənəcəksiniz: hipertansif böhran üçün təcili yardımın nə olması, onu necə təmin etmək lazım olduğunu.\nİlk Yardım Alqoritmi\nTəcili yardımda ümumi səhvlər\nHipertansif böhran, xəstənin müəyyən simptomları və şikayətləri ilə müşayiət olunan qan təzyiqinin kəskin və qəfil artmasıdır. Böhran vəziyyətində, qan təzyiqinin spesifik problemli dəyərlərini müəyyənləşdirmək çətindir, çünki müəyyən bir xəstənin iş təzyiqinə əsaslanmaq lazımdır. Həyatın normal ritmində normal və ya bir qədər azaldılmış təzyiqə sahib olan bir insan üçün, 130/90 mm Hg-dən yuxarı bir tonometr işarəsi hipertansif böhrana çevrilə bilər. Sənət 150/100 mm Hg iş təzyiqi olan "təcrübəli" hipertansif xəstələr üçün. Sənət təzyiq təxminən 200/120 mm RT səviyyəsində kritik olacaq. Sənət və yuxarı. Hipertansif böhran həm onsuz da çoxdan mövcud olan hipertansiyon fonunda baş verə bilər və ilk dəfə tamamilə sağlam bir insana qalib gələ bilər.\nBuna görə hipertansif bir böhran şübhəsi varsa, xüsusi tonometr göstəricilərinə deyil, xəstə şikayətlərinə etibar etmək lazımdır:\nüzün qızartı, tərləmə, istilik hissi,\nrahatlama gətirməyən ürəkbulanma və qusma,\ngözlərin qarşısında uçan, gözlərdə qaralma və digər görmə qüsurları,\nhava olmaması, nəfəs darlığı,\nürəkdəki, sternumun arxasında sıxıcı ağrılar,\ntaxikardiya - dəqiqədə 90-100-dən çox döyünmə;\nqarışıqlıq, məkanda oriyentasiya itkisi, nitq pozğunluğu,\ntəşviş, çaxnaşma, ölüm qorxusu.\nHipertansif böhran üçün ilk yardım xəstənin həyatı və sağlamlığının qorunmasında son dərəcə zəruri bir cəhətdir. Hipertansif bir böhranı olan bir xəstəyə ilk yardım prinsiplərini hər kəsin bilməsi çox vacibdir, çünki ən sadə hərəkətlər həkimlərin gəlməsindən əvvəl qiymətli dəqiqə qazanmağa kömək edir.\nAdətən, bu vəziyyətdə əsas ilk tibbi yardımı həkimlər və ziyarət edilən təcili yardım briqadasının paramedikləri, habelə poliklinika və poliklinikaların ümumi praktikantları təmin edir. Sonra xəstə ixtisaslaşdırılmış terapevtik və ya kardiologiya şöbələrində xəstəxanaya yerləşdirilir, burada dar mütəxəssislər - kardioloqlar ona kömək edəcəklər.\nHipertansif böhran üçün ilk yardımın ən vacib prinsipi: "Zərər verməyin!". "Kömək" ilə həddindən artıq çox hərəkət etmək daha yaxşıdır. Aşağıda ilk yardımdakı tipik səhvləri təhlil edəcəyik.\nAnlamaq vacibdir ki, özündə hipertansif böhran deyil, təhlükəlidir, lakin bunun səbəb ola biləcəyi ən ciddi fəsadlar: miyokard infarktı, atriyal fibrilasiya, ağciyər ödemi, konvulsiyalar və digər patologiyalar.\nBu ağır vəziyyətin ilk yardımı və sonrakı ixtisaslaşmış müalicəsi məhz belə ağırlaşmaların qarşısını almağa yönəldilməlidir.\nHipertansif bir böhrandan şübhələnirsinizsə nə etməli\nTəcili bir hipertansif böhranla, alqoritm belə görünür:\nİlk addım təcili yardım çağırmaq və ya xəstəni ən yaxın tibb müəssisəsinə diqqətlə nəql etməyə başlamaqdır.\nBir tonometr tapmağa, qan təzyiqini ölçməyə və qurbanın nəbzini saymağa çalışın.\nXəstəyə arxayın olmaq, onun üçün sakit, sakit bir mühit yaratmaq, uğurlu nəticəyə iman aşılamaq çox vacibdir.\nXəstədən hipertansiyondan əziyyət çəkdiyini, hansı dərmanları qəbul etdiyini, bu gün dərmanı qəbul edib-etmədiyini və ya spirt içdiyini unutduğunu soruşmaq lazımdır. Bütün bu məlumatlar sonra həkimlərə ətraflı məlumat verilməlidir.\nXəstəni ayaqları aşağı oturaraq yarı oturacaq vəziyyətə gətirmək lazımdır - bu, alt ekstremitələrin damarlarından venoz qanın geri dönməsini azaldır, bu da ürəyə yükü xeyli azaldır. Eyni vəziyyətdə xəstəni bir tibb müəssisəsinə aparmaq lazımdır.\nMümkünsə, zərərçəkmişi təmiz havaya, pəncərə və qapılara aparmaq, təmiz hava təmin etmək və nəfəs almağı asanlaşdırmaq üçün yaxasını açmaq lazımdır.\nSürətli bir ürək döyüntüsü ilə - taxikardiya, nəbz dəqiqədə 90 vuruşdan çox olduqda və xəstə "ürək sinəsindən atlayır" - karotid sinusların masajı kimi bir üsulun təsirli olduğunu göstərir. Bunu etmək üçün, hər iki tərəfdən karotid arteriyanın pulsasiya bölgəsində boyun yan hissələrini ovuşdurmaq və ya masaj etmək lazımdır. Masajın müddəti 10-15 dəqiqədir.\nQurbanın yanında hipertansiyon dərmanı varsa, ona əlavə bir dərman dozası vermək lazımdır. Ən təsirli və sürətli təsir tabletin udulduğu və ya dilin altına qoyulduğu zaman olacaqdır.\nİkinci zəruri dərman hər hansı bir sedativ dərman olacaq - valerian, motherwort, birləşdirilmiş sedativlər, korvalol və s.\nBir həkim olmadan istifadə üçün təsdiqlənən üçüncü və son dərman nitrogliserindir. Bu dərman, Dünya Sağlamlıq Təşkilatı və ya ÜST tərəfindən arterial hipertansiyon, angina pektorisinin və ürəkdəki ağrıların hücumları ilə miyokard infarktının və prehospital mərhələdə ilk yardımın ən yaxşı vasitəsi olaraq qəbul edilir. Bu dərman hər hansı bir avtomobildə ilk tibbi yardım dəstində, eləcə də ictimai qurumların ilk yardım dəstlərində olmalıdır: yanacaqdoldurma məntəqələri, ticarət mərkəzləri, dükanlar və s. Nitrogliserin tablet, kapsul və sprey şəklində mövcuddur. Nitrogliserinin standart vahid dozası 0,5 mqdir. Bu, onun və dilin və ya yanağın altına alınmalıdır. Ayrıca nitrogliserini qəbul etməyin vaxtını xatırlamaq və gələn tibb işçilərinə məlumat vermək lazımdır.\nGələn həkimlər vəziyyəti qiymətləndirəcək, təzyiqi və nəbzini ölçəcək, bir kardioqram çəkəcək və qan təzyiqini aşağı salan dərmanların venadaxili qəbuluna başlayacaqlar. Bundan sonra zərərçəkən ən yaxın kardiologiyaya və ya reanimasiya şöbəsinə aparılacaq, orada xüsusi qayğı göstəriləcək, həmçinin hipertansif böhranın mümkün fəsadlarının ətraflı diaqnozu veriləcəkdir.\nPrehospital baxımdakı ümumi səhvlər\nHipertansif böhran üçün ilk yardımın ən çox yayılmış və kobud səhvlərini təhlil edəcəyik:\nXəstənin özünün və ya başqalarının təcili tədbirlərini həyata keçirməkdən imtina. Hipertansif bir böhran üçün lazım olan ilk yardım olduqca sadədir və xüsusi bilik və bacarıq tələb etmir.\nBaşqalarının çaxnaşması. Başqalarının həyəcanı, lazımsız təlaşları və əsəbləri xəstə narahatlığını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər və böhranın gedişatını ağırlaşdıra bilər.\nQurbanlara hipertansiyon üçün "xarici" dərmanların qəbulu. Başqa bir xəstəyə təyin olunan hipertansiyon dərmanlarını təklif etmək tamamilə yolverilməzdir. Bu çox ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Beləliklə, məsələn, böyrək arteriyasının anomaliyaları üçün müəyyən qrup dərman qəbul etməsi şiddətli böyrək çatışmazlığına və hipertansif böhranın kəskinləşməsinə səbəb ola bilər.\n"Qan damarlarını genişləndirmək" məqsədi ilə alkoqol qəbulu. Alkoqolun bu təsiri çox qısadır və etil spirtinin ürəyə təsiri yalnız böhran mənzərəsini daha da ağırlaşdıracaq. Üstəlik, nitrogliserin və təzyiq əleyhinə dərmanlarla birlikdə alkoqol gözlənilməz nəticələr verə bilər. Alkoqol intoksikasiyası hipertansif bir böhranın klinik mənzərəsini əhəmiyyətli dərəcədə silir və diaqnozu müdaxilə edir.\nİki və ya üç qat dərman qəbul etmək "etibarlılıq üçün". Dərman dozalarının icazəsiz artması tamamilə yolverilməzdir. Qurbana təzyiqə qarşı standart dərmanı verməyi planlaşdırırsan - bu bir standart doza olmalıdır. Nitrogliserinin dozası 1 mq-dan çox olmamalıdır!\nTəzyiq çox tez düşür. Kardioloqların bütün dünya tövsiyələri göstərir ki, hipertansif böhran müalicəsində qan təzyiqinin aşağı düşmə səviyyəsi iki-üç saatda ilkin təzyiqin 20-25% -dən çox olmamalıdır.\nAlkoqol və ya bəzi dərmanlar kimi tibb işçilərindən bir böhranın səbəblərini gizlətmək. Ayrıca kobud bir səhv, həkimlərə təzyiq və nitrogliserin üçün dərman qəbul etməsi barədə məlumat verməməkdir.\nHipertansif böhran üçün proqnoz\nXəstəliyin proqnozu aşağıdakılardan asılıdır.\nXəstənin yaşı. Xəstə nə qədər gənc və sağlam olarsa, bu ağır vəziyyətə dözmək bir o qədər asan olar.\nBöhran növü və hədəf orqanlara zərər. Beyinə, böyrəklərə və ya miyokard infarktı ilə mürəkkəb bir böhran tamamilə əlverişsiz bir vəziyyətdir, ağır əlilliyə və hətta ölümünə səbəb olur.\nHipertansif böhran üçün ilk tibbi yardımın və sonrakı müalicənin uyğunluğu. Fəsadların daha erkən müalicəsi və qarşısının alınması başlanırsa, xəstənin uğurlu nəticə əldə etmək şansı daha yüksəkdir.\nProqnozu pisləşdirən və ölümü artıran şərtlər: piylənmə, şəkərli diabet, tromboza meyl, xroniki ürək və böyrək xəstəlikləri, alkoqolizm, siqaret.\nHipertansif böhran hallarının 60% -i arterial hipertansiyonun uzun və nəzarətsiz bir kursunun nəticəsidir, buna görə hipertenziyanın effektiv və sistemli müalicəsi vacibdir. Yüksək qan təzyiqi üçün dərmanlar çox diqqətlə seçilməli və gündəlik alınmalıdır.\n(2 səs, orta reytinq: 4.00)\nHipertansif böhran hipertansiyonun bir komplikasiyadır. Bu xəstəlik olduqca mürəkkəbdir və buna görə tez kömək tələb olunur.\nBelə bir xəstəlikdən əziyyət çəkənlər xəstəliyin hər an baş verə biləcəyini xatırlamalıdırlar və buna görə də hər zaman buna hazır olmalı və hipertansif böhran keçirən xəstəyə təcili yardımın necə göstərildiyini bilməlisiniz.\nBelə bir xəstəliyin inkişafının bir çox səbəbi var. Çox vaxt ağırlaşmalar aşağıdakılarla baş verə bilər:\nAntihipertenziv dərmanların özbaşına dayandırılması, həmçinin nizamsız suqəbuledici.\nBədənə ağır yüklər.\nBəzi xəstələr düşünürlər ki, təzyiqi tez bir zamanda standart dəyərlərə endirsəniz, bu simptomlardan xilas olmağa kömək edəcəkdir. Həkimlər təzyiqi tez bir zamanda azaltmağı məsləhət görmürlər.\nBu çökməyə səbəb ola bilər və şüur itkisinə səbəb ola bilər. Əgər dava ağırdırsa, beynə qan axını da pozula bilər.\nTəzyiqi tədricən aşağı salmaq tövsiyə olunur. Saatda 20-30 millimetr civə. Bu cür əlamətlər ilk dəfə ortaya çıxsa, dərhal bir mütəxəssislə əlaqə qurmalı, klinikadan kömək qrupu çağırmalısınız.\nKömək vaxtında verilməsə, subyektiv pozğunluqların görünüşü də mümkündür. Bu vəziyyətdə bədəndə baş verən proseslər səbəbiylə daxili orqanlar zədələnə bilər. Onsuz da həkimlərin məcburi köməyi tələb olunacaq.\nHəm də qeyd etmək lazımdır ki, ümumi qəbul edilmiş rəyə baxmayaraq, hipertansif bir böhran qan təzyiqinin xarakterik saylarını təyin etmədən inkişaf edə bilər. Belə nömrələr hər biri üçün fərdi olacaqdır.\nBir böhran meydana gəldikdə, fərdi orqanlar arasında fəsadların yaranma ehtimalı da kəskin şəkildə arta bilər. Bu, məsələn, sinir sistemi, ağciyər ödemi və ya infarkt ola bilər.\nQan təzyiqi yalnız universal olaraq qəbul edilən iki mexanizm sayəsində yüksələ bilər:\nEvdəki hipertansif bir böhran üçün ilk yardımı düzgün göstərmək üçün təzyiqin artmasının səbəbini dəqiq müəyyənləşdirmək lazımdır.\nYüksək qan təzyiqini göstərən əsas simptomlar arasında bunlar aşağıdakılardır.\nBaş ağrısı (ümumiyyətlə oksipital bölgədə).\nTəzyiqin əhəmiyyətli və kəskin artması.\nMəbədlərdə ağrılı ripples.\nQusma və ya yalnız ürək bulanması.\nGörmə pozğunluğu. Nadir hallarda olur.\nŞiddətli sinə ağrısı.\nBədənin bəzi hissələrində dərinin qızartı.\nHal hazırda həkimlər iki növ böhranı ayırd edirlər. Bu:\nHiperkinetik. Adətən xəstəliyin erkən mərhələlərində görünür. Kəskin başlayır. Bu vəziyyətdə təzyiq kəskin şəkildə artır, nəbz sürətlənir.\nHipokinetik. Adətən xəstəliyin sonrakı mərhələlərində özünü göstərir. Eyni zamanda qan təzyiqi bir neçə dəfə yüksəlir. Bu tip böhran tədricən inkişaf edir (bir neçə saat - bir neçə gün).\nHipertansif böhran üçün ilk yardım, hansı yüksək təzyiqli tabletlərin ən təsirli olduğunu bilmək ehtiyacını da əhatə edir.\nFəaliyyətləri bu xəstəliyə və onun müalicəsinə qarşı yönəlmiş bütün mütəxəssislər, adətən müştərilərinə xəstəliyin başlanğıcında hansı hərəkətləri görmək lazım olduğunu öyrətməyə çalışırlar.\nHəm də qeyd etmək lazımdır ki, xəstələrin özləri həkimlərin köməyinə müraciət etməmək üçün ilkin mərhələdə özlərinə necə kömək etməyi bilirlər.\nAncaq buna baxmayaraq, bəzən bir mütəxəssisin müdaxiləsi olmadan bir şey etmək olmur, çünki ilk təzahürlər xəstənin əvvəllər tanımadığı hipertenziyanın başlanmasına səbəb ola bilər.\nMüştərinin təcili yardıma ehtiyacı olduqda, bu cür dərmanlar alınmalıdır:\nNitrogliserin. Ümumiyyətlə tablet şəklində satılır. Lakin enjeksiyonlar daha təsirli olacaq. Bədənə sürətli təsir göstərə və təzyiq səviyyəsini tənzimləməyi bacarır.\nNatrium nitroprussid. Qan təzyiqini aşağı salmağı bacarır. Dərmanın təsiri tənzimlənə bilər. İdarə olunduqdan sonra qısa bir müddət işləməyə başlayır. Məhsulu istifadə etdikdən sonra təzyiqi daim yoxlamalısınız.\nDərman qan damarlarını genişləndirə və ürək fəaliyyətini yaxşılaşdıra bilər. Dərman qan içində uzun müddət qaldığından, böyük dozada zəhərlənmə mümkündür. Bulantı şəklində özünü göstərə bilər.\nDiazoksid. Yuxarıda göstərilən dərmanlarla müqayisədə bu nadir hallarda alınır. Bu, alətin səbəb ola biləcəyi çox sayda yan təsirdən qaynaqlanır. Yan təsirlərin sayını azaltmaq üçün bu dərmanı kiçik dozalarda qan təzyiqini aşağı salan digər dərmanlarla birləşdirmək tövsiyə olunur.\nHydralazine. İntravenöz inyeksiya. Arteriyaları rahatlamağa kömək edir. Dərman istifadə baş ağrısı və taxikardiyaya səbəb ola bilər.\nKoroner xəstəliyi olanlar üçün tövsiyə edilmir. Alət hamilə qadınlar tərəfindən istifadə edilə bilər, çünki sağlamlıq üçün təhlükəsizdir.\nQeyd etmək vacibdir ki, böhran zamanı fəsadların qarşısını almaq üçün və bir klinikanın tələb olunmaması üçün müştəri öz təzyiqini daim nəzarətdə saxlamalıdır. Bu cür göstəricilər hətta qeyd edilə bilər.\nHəkimin qarşısının alınması üçün təyin etdiyi vəsaitləri götürmə vaxtını qaçırmamaq da vacibdir. Bir keçid xoşagəlməz nəticələrə səbəb ola bilər. Bir mütəxəssis bu məqalədəki videoda hipertansif böhran haqqında danışacaq.


30 Mar. 2020 14:13\nCənubi Qafqaz ölkələri arasında koronavirus təhdidinin bu gün işğalçı Ermənistana daha çox təsir göstərməsi müşahidə olunur. Pandemiyaya qarşı zəif mübarizə Ermənistanda yoluxanların sayını artırmaqla yanaşı, onun iqtisadiyyatını da sürətlə məhv etməkdədir. Düşmən ölkədə bu fonda açıq etiraf olunur ki, Ermənistanda vəziyyətin bu şəkildə davam etməsi onun bir dövlət kimi süqutunu sürətləndirməklə yanaşı, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqəli siyasətini davam etdirməsinə də imkan verməyəcək.\nErməni siyasi ekspert Akop Köçəryan da bildirir ki, koronavirus və onun iqtisadi nəticələri erməni hakimiyyətinin cəmiyyətə misilsiz nailliyyət kimi göstərməyə cəhd etdiyi hər şeyi məhv etdi. İqtisadiyyatdakı gözləntilər yaxşı heç nə vəd etmir. O, baş nazir Nikol Paşinyanın hazırkı durumla bağlı fikrinin reallıqdan uzaq olduğunu və insanların belə nağıllara inamının qalmadığını bildirib: “Reallıq budur ki, Ermənistan keçən il xarici bazarlara 2,6 milyard dollarlıq mal ixrac edib. Baş nazir deyəndə ki, ixrac beş il ərzində 30 milyarda çatmalıdır, qeyri-ciddi idi. Belə çıxır ki, 5 il ərzində ixrac 12 dəfə artmalıdır. Koronavirus Ermənistana dəhşətli zərbə vuracaq. İl hələ yeni başlayıb, amma belə templərlə ilin sonuna nə olacağını təsəvvür belə etmək olmur. Əksinə, azsaylı istehsal sahələri də bağlanır. Ən dəhşətlisi isə virus bəlasının orduya bulaşmasıdır. Bu, döyüş hazırlığından tutmuş ordunun şəxsi heyətlə təminatına qədər hər şeyə ciddi təsir edəcək”.\nEyni mövqeni digər erməni siyasi ekspert Armen Badalyan da bölüşür. Ekspert vurğulayır ki, ölkəsi böhran əleyhinə idarəetmənin çox aşağı keyfiyyətinə sahibdir. Onun sözlərinə görə, koronavirus ilkin dövrlərdə Ermənistanda ciddiyə alnmırdı: “Biz gördük ki, ilkin dövrdə bu infeksiya sadəcə nəzərə alınmırdı. Koronavirusun kiminsə iti olduğu bildirilirdi, sonra bu virusu pinsetlərlə qoparmaq, onu ev arağı ilə təmizləmək haqqında danışılırdı. Lakin məlum oldu ki, bu metodlarla ona qarşı mübarizə aparmaq mümkün deyil. Üstəlik, 5 aprel referendumu ilə bağlı görüşlər dayandırılmaq əvəzinə davam etdirilirdi. Nəticədə virus genişləndi, hətta orduya da sıçradı”. Ermənistan müdafiə naziri David Tonoyan isə baş verənlərə görə əhalini günahlandırmağa çalışır: “İnfeksiyanın orduya nüfuz etməsinin qarşısını almaq mümkün deyil, çünki hərbi qulluqçuların böyük bir hissəsi gündəlik olaraq mülki sakinlərlə ünsiyyətdədir”. O bildirib ki, daha əvvəl döyüş bölgəsinə daxil olmayan hərbi hissənin 3 hərbi qulluqçusundan nümunə götürülüb və COVID-19 testi nəticəsində hər 3 hərbi qulluqçuya koronavirus diaqnozu qoyulub. Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Şuşan Stepanyan öz “Facebook” səhifəsində yazıb ki, daha 2 hərbi qulluqçuda koronavirus aşkarlanıb: “3 hərbi qulluqçuda koronavirus tapılması ilə əlaqədar döyüş bölgəsinə düşməyən eyni hərbi hissənin 32 hərbi qulluqçusundan, bundan sonra isə daha 5 hərbi qulluqçudan koronavirus xəstəliyi üçün nümunə götürülmüşdü. Test nəticəsində 2 hərbi qulluqçuya koronavirus diaqnozu qoyulub, 35 hərbi qulluqçunun test nəticəsi neqativdir. Təsdiq olunmuş hallar sözügedən hərbi hissədə qeydə alınmış ilk koronavirus halı ilə əlaqədardır. Hərbi qulluqçular xəstəxanaya yerləşdirilib, onların sağlamlıq vəziyyəti qənaətbəxş olaraq qiymətləndirilir. Hər iki hərbi qulluqçu təcrid olunub”. Amma Ermənistanın “1in.am” saytı yazır ki, əslində, orduda yoluxanların sayı daha çoxdur və bura cəbhə boyu ərsazilərdə olan hərbu qulluqçular da daxildir: “Ermənistan müdafiə naziri David Tonoyan məlumat verib ki, Silahlı Qüvvələrin hərbi hissələrindən birində xidmət edən 3 hərbçidə koronavirus testi müsbət çıxıb. Bu da əsgərlərin infeksiyaya yoluxması deməkdir. Nazir eyni zamanda məlumat verib ki, əsgərlər mülki şəxslərlə təmas nəticəsində yoluxublar. İnfeksiyanın yayılmasının, necə deyərlər, məşhur olan iki qaynağı – Eçmiədzin və sexdə yoluxma halları vardır. Yoluxmanın bu iki qaynağın hansından, ola bilsin, 3-cü, az məlum olanından gəlməsi haqqında isə məlumat verilmir.\nİnfeksiyanın orduda yayılması halı cəmiyyətdə müəyyən ajiotaja səbəb olub, bir çox hallarda isə hətta elə bir rəy yaradıb ki, sanki düşmən paytaxtı ələ keçirib. Bizim hamımızın orduya münasibətdə qayğıkeş və diqqətli olması şübhəsizdir və təbii, bizim hamımız arzu edərdik ki, infeksiya orduya, üstəlik, müharibə rejimində olan orduya keçməsin. Ancaq bu mənada vəziyyət kritikdir. Birincisi, nazirin verdiyi məlumata əsasən, koronavirusa yoluxan əsgərlər Dağlıq Qarabağda deyil. Amma reallıq bunun əksini deməyə əsas verir. Eyni zamanda, Ermənistanın ön cəbhə xəttində də virusun yayılmasına dair məlumatlar var. İkincisi, bu 3 yoluxma halı sayıqlığın qatbaqat artırılması və sonrakı daha sərt addımların atılması üçün yeni stimul ola bilər. Bu da infeksiyanın digər hərbi hissələrə keçməsinin qarşısını almağa imkan verər. Amma reallıq yenə bunun əksini göstərir. Bundan əlavə, ordu infeksiyaya nə qədər həssas olsa da, öz daxili münasibətlərinin özəlliyinə, idarəçiliyinin xüsusiyyətlərinə, eyni zamanda operativliyinə görə xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınması tədbirlərini, – təbii, əgər bu tədbirləri lazımi qaydada həyata keçirərsə, – daha asan reallaşdıra bilər. Yenə ıks hal müşahidə olunur. Şübhəsiz, 3 əsgərin infeksiyaya yoluxması haqqında siqnal orduya görə məsuliyyət daşıyanların sayıqlığını daha da artırmalıdır. Digər tərəfdən, cəmiyyət də sayıqlığını itirməməlidir. Hər bir vətəndaş unutmamalıdır ki, verdiyi reaksiya, hətta bu ən səmimi narahatlıq olsa belə, orduya münasibətdə tamamilə əks effekt verə bilər. Əslində elə bu da indi müşahidə olunur. Buna uyğun olaraq diqqətli, hesabatlı, lakin eyni zamanda məsuliyyətli olmaq lazımdır. Çünki infeksiya, onun ətrafında yaradılan ajiotaj ordunun döyüş qabiliyyətini aşağı salır. Bu halda Qarabağ müharibəsinin yenidən alovlanması Ermənistan üçün ciddi problemlər deməkdir. Bunu Azərbaycanda da yaxşı sezirlər”.\nƏslində, erməni tərəfinin bu həyəcanı əbəs sayılmır. Elə politoloq Qabil Hüseynli də bildirir ki, Ermənistan koronavirus pandemiyasına görə Rusiya və digər dövlətlərin köməyinə möhtacdır. Lakin bütün ölkələr bu virusdan əziyyət çəkir və heç kimi Ermənistan maraqlandırmır. Koronavirus pandemiyası ilə Rusiyanın bütün ölkələrlə əlaqələri kəsməsi və hazırda Gürcüstan üzərindən yük daşımalarında ciddi problemin yaşanmasını şərh edərkən ekspert İrəvanın daha ağır duruma düşəcəyini bildirir. Politoloq koronavirus səbəbindən Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazasını boşaldacağını düşünmür. Lakin Ermənistana yardım etməyəcəyini də bildirir: “Rusiyanın Ermənistandakı hərbi bazası Moskvanın regionda təsir gücü baxımından əhəmiyyətlidir. Bu mənada, Rusiyanın hərbçilərini Ermənistandan çıxarması real görünmür. Digər tərəfdən, bu gün Rusiya istəsə də, öz hərbçilərini Ermənistandan çıxara bilməz. Koronavirus pandemiyası Ermənistanda sürətlə yayılmaqdadır. Ermənistanın zəif səhiyyə sistemi bu virusun qarşısının alınmasında acizdir. Hətta virusun Ermənistanda yerləşən rus hərbi bazasına da sıçradığı ilə bağlı xəbərlər mövcuddur. Bu mənada, rus hərbçilərinin ölkəyə qaytarılması virusun Rusiyada sürətlə yayılması ilə nəticələnə bilər”. Politoloq qeyd edib ki, Ermənistan həm mövcud koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar, həm də ölkədə yerləşən rus hərbi bazasında yoluxma hallarının qarşısını almaq üçün Moskvadan yardım tələb edir: “Lakin bu gün mövcud vəziyyət bir çox dövləti öz içinə qapanmağa məcbur edir. Rusiya öz ölkəsindəki vəziyyəti düşünməyə məcburdur. Bu baxımdan deyə bilərəm ki, Moskvanı hazırda nə Ermənistan, nə də oradakı hərbi bazası düşündürür. Kreml üçün bu gün əsas prioritet Rusiyada koronavirus pandemiyasının qarşısını almaqdır”. Məhz bu durumda Ermənistanda vəziyyətin daha da ağırlaşması gözlənilir. Siyasi və Hərbi Təhlillər İnstitutunun direktoru, rusiyalı ekspert Aleksandr Xramçixin isə qeyd edir ki, belə vəziyyətdə Qarabağ savaşının yenilənməsi Ermənistan üçün ciddi problem deməkdir: “Qarabağda isə müharibə qaçılmazdır, çünki Ermənistan tərəfi status-kvonu saxlamaq istəyir, Azərbaycan tərəfi isə yaranmış vəziyyətlə barışmaq niyyətində deyil. Amma indi Ermənistan çətin durumdadır”. Xramçixin qeyd edib ki, Azərbaycan ordusu silahlanma səviyyəsinə görə Ermənistan ordusunu üstələyir: “Ermənilər səngərlərdə otura bilərlər, azərbaycanlılar mütləq hücuma keçəcəklər. Çünki Azərbaycan əraziləri qaytarmaqda israrlıdır”.


Tarix: 14-07-2016, 15:32 Oxunma sayı: 575 Bölmə: Cəmiyyət\nXeberle.com-un anspress-ə istinadən xəbərinə görə, son günlər xüsusilə "Facebook" sosial şəbəkəsində dilçiliyə birmənalı qarşılanmayan bəzi yeni sözlərin daxil olması barədə fikirlər yayılıb. Bu sözlər heç də birmənalı qarşılanmayıb.\nHətta qeyd edilən sözlərdən "ilhamlanan" bəzi vətəndaşlar Azərbaycan dilinə yeni gülməli sözlər "gətirməyi" də unutmayıblar. Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya komissiyası sədrinin müavini, filologiya elmləri doktoru, professor Sayalı Sadıqova da bir qrup insanın müzakirəyə çıxardığı gülüş doğuran sözlərdən komissiyanın xəbərsiz olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, bu barədə heç bir təklif verilməyib və bu sözlər heç biri işlək olmayacaq.\nS. Sadıqova yeni sözlərin yaradılması ilə bağlı komissiyaya çoxsaylı müraciətlərin də daxil olduğunu deyir. Məsələn, vətəndaşlar müraciət edir ki, günəşin adını niyə "günəş" qoymusuz? O, 24 saat dolandığı üçün adını "dolanan" qoyaq. "Təbii ki, bu baş verə bilməz. Yaxud da "bucaq" sözünün "künc" sözü ilə əlavə edilməsi ilə bağlı da çoxsaylı müraciətlər daxil olur. Axı riyazi termin olan "bucaq" sözünü "künc" sözü ilə əvəz etdikdə çətinlik yaranır. Məsələn, "altıbucaq" yerinə, "altıkünc" sözü çətin səslənir".\nSumqayıtda məhəllədaxili yolların vəziyyəti sizi qane edirmi? -VİDEOSORĞU\nTarix: 5-05-2015, 22:31 Oxunma sayı: 881 Bölmə: Cəmiyyət / Sumqayıt / Manşet\nTarix: 10-05-2016, 14:32 Oxunma sayı: 466 Bölmə: Siyasət\nTarix: 9-06-2016, 11:34 Oxunma sayı: 719 Bölmə: Cəmiyyət\n"Türkiyə Universitetləri Məzunları” İctimai Birliyi (TUMİB) Azərbaycan Respublikasının Prezidenti\nTarix: 29-11-2017, 11:55 Oxunma sayı: 205 Bölmə: Siyasət\nTarix: 20-11-2015, 15:22 Oxunma sayı: 575 Bölmə: Cəmiyyət / Kriminal\nRamil Usubov Sumqayıtda polis olmaq istəyənlərlə görüşəcək\nTarix: 25-11-2014, 13:40 Oxunma sayı: 1 021 Bölmə: Manşet / Cəmiyyət / Sumqayıt


"Yenə o bağ olaydı" şeiri Qarabağa yazılıb - Mikayıl Müşfiqin qohumu\n6 Mart 2017 13:45\nAdını tarixə yazmağı bacarmış şairimiz Mikayıl Müşfiqin büstü ilə bağlı yaşanan hadisələrdən sonra onu bir daha yaxından tanımaq və tanıtmaq ehtiyacı yarandı. Bu yolda bizə bələdçilik edən Vahab Yunus oğlu İsmayılzadə həmin nəslin davamçılarındandır. O, 1958-ci dünyaya gəlib. Atası ilə Mikayıl Müşfiq doğma əmioğlu olublar. Bakıda onun atası Yunus Dağlının adına küçə də var.\nMilli.Az azvision.az-a istinadən Vahab Yunus oğlu İsmayılzadənin müsahibəsini təqdim edir:\n- Mikayıl Müşfiqin atası Mirzə Əbdülqədir Vüsaqi İsmayılzadə mənim Əbdül Cavad babamın qardaşıdır. Əbdülqədir İsmayılzadə "Şah İsmayıl" əsərinin müəllifidir. Cavad İsmayılzadə isə 1990-cı ilin 20 yanar hadisələrində şəhid olub. Həmin vaxt 28 yaşı vardı. Deyilənə görə, əmim Əsəd İsmayılzadə 27 yaşında NKVD-nin zirzəmisində döyülüb və dünyasını dəyişib. Onun da məzarı yoxdur. Vahab əmim isə 1938-ci ildə 22 yaşında olarkən ancaq İsmayılzadə soyadınını daşıdığına görə həbs olunub.\nYeri gəlmişkən, bir məsələni də deyim. Gecə saat 4 olardı, internetdə xəbərləri oxuyurdum. Siyasi söhbətlər bizlik deyil. Biz şeiriyyat adamlarıyıq. Siyasət - "siyah" (qara) və "sət" (örtük) sözlərindən yaranıb. Bir şey ki, qara örtüyün altındadır, onun barəsində nə danışmalıyam? Siyasətdə nə baş verdiyini yalnız o qara pərdənin arxasında oynayanlar bilirlər. Demək istədiyim nədir: İnternetdə bir nəfərin çıxışına baxdım. Biz həmişə "kişi kişinin dalınca danışmaz" şüarınını nəzərimizdə saxlamışıq. Ancaq bunu deməsəm, olmaz. O adam Mikayıl Müşfiqin adını hallandırıb. Deyir ki, Məmməd Əmin Rəsulzadənin büstünü götürəndə heç kim danışmadı, ancaq Mikayıl Müşfiqin büstünü götürən kimi, çoxları danışmağa başlayıb. Mikayıl Müşfiq Müsavatın təsiçilərinin cərgəsindəki gənclərdən biri olub.\n- Biz uşaqlıqdan özümüzü iki şərt üzrə yetişdirmişik. Bizim dövrün cavanları demək olar ki, hamımız eyni xasiyyətdə olmuşuq. Bizlərdə yalan, hərislik, paxıllıq olmayıb. O şərtlər isə budur. "Eyibdir", "günahdır"! Bir addım atanda və yaxud da bir söz danışanda birdən dayanırsan, "bu, eyibdir", "böyüklərimizin adına yaraşmaz" deyirsən. Birdən deyərlər ki, filankəsin oğlu və yaxud qardaşı oğlu belə elədi. Bu, həmişə nəzərimizdə olub. Bir iş görmək istəyəndə isə fikirləmişik ki, "bu, günahdır", birdən Allahın acığına gələr. Yəni həyatımızı bu iki şərtin üzərində qurmuşuq. Çox istərdim ki, bugünkü insanlar da həmin iki şərtə qayıtsınlar, eyib və günahı nəzərə alısınlar. Və öz üzərlərində işləsinlər.\nO vaxt da Qarabağ probelmi vardı. Müşfiqin "Yenə o bağ olaydı" şeirini çox xoşagəlməz şəkildə deyirlər. Şairi başa düşmək üçün gərək şair olasan. Ona görə də bu gün qarma-qarışıqlıq yaranıb. Bayaq dedim ki, Müşfiq hansı təşkilatın üzvlərindən olub. Həmin ərəfədə Qarabağ əsas məsələ idi. Ermənilərin o vaxtdan Qarabağda gözləri vardı. İmkanları da vardı. Əgər onlar bu işə qarışmasaydılar, Müşfiq gülələnməsəydi, Qarabağ o vaxt da bugünki vəziyyətdə olacaqdı. Müşfiq görün, necə deyir:\n"Şəngülüm, Şəngülüm" şeirini uşaqlarıqda hər birimiz eşitmişik. Mikayıl Müşfiq cavanlığına baxmayaraq, dərin adam olub. Dərinliyi isə bundadır ki "Şəngülüm Şüngülüm" uşaqlar üçün kiçik bir poemadır. Görün, o necə başlayır, necə sətiraltı mənalar var: Biri varmış, biri yoxmuş, məzlumların dərdi çoxmuş. Allah məzlumları sevir. Allah məzlumların haqqını zalımlardan alan Allahdır. Ardınca isə deyir ki, saqqallı bir keçi varmış. Gəzdiyi yer qayalarmış. Dağdan-daşa atılarmış. Hər zəhmətə qatlanarmış. Yaşarmış öz əməyilə. Bir kimsənin köməyilə dolanmaqdan utanarmış... Atalar sözünə diqqət yetirin. Belə kişilər olub. Siz onların fikirlərini hansı hədəflərə yönəldirsiniz? Ay mənim xalqım, ay mənim əzizlərim! Əgər düzü qəbul edə bilmirsinizsə heç olmasa, onları tələffüz etməyin!\n- Böyüklərin yanında deməyə utanram, ancaq var. Bizim dövrümüz də gələr, inşallah. Mənim istəyim bilirsiniz, nədir? "Mən" sözünü ən balaca hərflərlə yazın. Bizim məmləkətimizdə elə övladlarımız, elə yaradıcı insanlar, elə kişilik rəmzi ola biləcək şəxslər, dostlarımız var ki, bu gün özlərini tanıtmağa utanırlar. Kimlərəsə oxşamasınlar deyə, belə edilər. Elə yaradıcı insanlarımız var ki, heç gözə görünmürlər. Məsələn, Seyid Əzimdən, Sabirdən sonra yetişmir, çıxmır. Nə üçün çıxmır? Heç axtarırsınız ki? Gəlin, mən o kişiləri sizə göstərim. Füzulinin bir şeirini bir neçə saniyəyə oxuyarsan, amma bir beytini ola bilsin ki, bir həftəyə sənin üçün xırdalayarlar. O beyti dərk etmək həftələrlərlə, aylarla vaxt alır. Ona görə, biz çalışırıq həmin qəzəlləri adi sözlərlə ifadə edək ki, indiki oxuyucuların ondan qidalanmaq imkanları olsun. Biz bunları özümüzü tanıtmaq, şəkil çəkdirmək üçün etmirik, xalqa xidmət göstərmək istəyirik. Bu gün gücümüz buna çatır. Mən və mənim xüsusiyyətdə insanlar Vətənimiz - necə deyim, bilmirəm, 50 milyonluq, 70 milyonluq, yaxud da 100 milyonluq Vətənimiz uğurunda həmişə xidmət etməyə hazırıq...\nzamin · 6 Mart 2017 14:0210\nAllah hamısını Rahmat elasin.\n$.$.$. · 6 Mart 2017 14:0600\nVahab muəlim məqaləni sətir sətir oxudum inanin aqladim. Sizin kimi insanlara şairlərə cox ehtiyaci var bu xalqin Dahi Muşfiqin bustunun sökulməsinə cavab olaraq prezidentimiz öz sözunu deyib . Muşfiq hər zaman qəlbimizdə yaşayacaq\nAydlndl · 6 Mart 2017 14:0640\nRehmetliyin oglu mehebbetden yazlb muwfiq mehebbetden dalgalarda ne qarabag?\nAydnldl a · 6 Mart 2017 15:5110\nIlk defe sene layk !!! Düz deyirsen !!!!\nAzad · 6 Mart 2017 16:5200\nsöz vermişdim comment yazmayim amma maraq məni üstələdi.Mikayil Müşviqin qohumu həqin o şerin 2- ci bəndini bilir(yenə o bağ olaydi,yenə o qumlu sahil) Sən allah deyin hansi sahildən söhbət gedir-Göyçə? ya Göy Göl? Bəs qum?O göllərin sahili qumdur?\n$.$.$ · 6 Mart 2017 18:0410\nunutdum Vahab muəllim Muşfiq Yenə o baq olaydi şerini ilk aşqi sevgilisi DİLBƏR XANİMA yazib belə də nə olur olsun kimə yazib yazmayib dəxli yoxdur MUŞFİQ ÖLMƏZ ŞAİRDİR!\nAydlndl · 6 Mart 2017 21:2400\nO xanlmla sevgili olmaylb.O xanlma ureyini de acha bilmeyib.


Resm Dersleri - kurslari Bakida kurslar telimler - KURSLARIM.AZ\nElan kodu: 6520\nEvdə fərdi olaraq dərs keçirəm. İxtisasım rəssamlıq olub. Digər rəsm dərslərinə nəzərən risunuk'u anlayışı olmayan tələbələrə belə fərqli texnikalar ilə öyrədirəm. 0-dan başlayaraq 1 aya belə gözlə görünən bir nəticə görə bilərsiniz.\nYaş 8-17 arası tələbə qəbul olunur.\nDərslər həftə'də 3 dəfə-dir.\nRəsm və heykəl hazırlığı kursu\nResm,heykelden ve marzipannan kurs(hazirliq) kecirem Garayevda.Ali tesilim var-ADRANI bitirmiwem,heykeltarawam. Resm-40azn(materiallar sizden) Heykel 50azn(materiallar sizden) Marzipan 50azn(materiallar\nRəssamlıq akademiyasına hazırlıq kursu\nYeni açılan MagicalArt rəsm kursumuza həvəskar rəssamları dəvət edirik. 5-15 yaşa qədər uşaglara yaş həddinə uyğun olaraq sıfırdan: • karandaş • sulu boya • quaş • sketch ve s. texnikaların öyrədilməsi. *1 ödənişsiz\nRessamliq dersleri. Ressamligin en derin sirrlerini oyrenin. Ushaglar sergide ishtirak edir, diplom alir ve qezet ve jurnallarda shekilleri chap edilir. dersler heftede 2 defe 1 saat ferdi kechirilir. unvan 7 mkr. kurs\nE-Learn-Tədris İnkişaf Mərkəzi. Nəsimi rayonu 2 ci mkr, Hüseynbala Əliyev küç.3224 Memar Əcəmi m . Yaxinliği. K. Abşeron binasi. Ətrafli melumat üçün :wp aktivdir\nRəsm kursları Tərəqqi-1 Tədris Mərkəzi sizləri rəsm kursuna dəvət edir. Təcrübəli müəllimlər, bir pulsuz sınaq dərsi. Əcəmi və Xətai filialları.\nhazirliq kurslari online kurslar komputer kurslari python kurslari bakida kurslar siyahisi php kurslari tibb kurslari


Aleksandr Proxanov: Bakı - həyat ağacı - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nXəbər verildiyi kimi, tanınmış rusiyalı ictimai xadim, “Zavtra” qəzetinin baş redaktoru, yazıçı Aleksandr Proxanov iyunun sonlarında Azərbaycana səfər edib. Səfər zamanı A.Proxanov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən qəbul edilib, birinci xanım Mehriban Əliyeva ilə görüşüb, respublikamızla, burada baş verən quruculuq prosesləri ilə tanış olub, İsmayıllı rayonunda əcdadlarının yaşadığı İvanovka kəndinə baş çəkib. Yazıçı öz təəssüratlarını ”Zavtra” qəzetində dərc edilmiş “Bakı – həyat ağacı. Yeni Azərbaycan sivilizasiyası bütün xalqların, mədəniyyətlərin, dillərin və ənənələrin simfoniyası üzərində qurulur” məqaləsində bölüşüb. AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.\nMünbit torpağa düşən kiçik toxumdan qol-budaq ataraq çətir əmələ gətirən, sonradan bol çiçək açan tumurcuqlarla örtülən nəhəng ağac böyüdüyü kimi, yeni dövlət də əbədiyaşar təbiət qanunu əsasında eynilə bu cür yaranır.\nMən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin dəvəti ilə Bakıya gəldim və mavi Xəzərin sahilində yaranan bu yeni dövlətin qazandığı uğurları böyük maraqla və həvəslə müşahidə etdim. Bu dövlətin təməlini onun banisi və qurucusu, əfsanəvi Heydər Əliyev qoyub. O, sovet dövlətinin idarə olunmasında möhtəşəm təcrübə toplamış güclü, bacarıqlı siyasi xadim, təcrübəli aparat işçisi, diplomat və xüsusi xidmət generalı idi. Haqsız təqiblərə və təzyiqlərə məruz qalan, vəzifədən uzaqlaşdırılan Heydər Əliyev faciəli bir məqamda Bakıya qayıtdı: Azərbaycan doğulmağa macal tapmamış ölürdü. Hakimiyyəti kommunistlərin əlindən alan Xalq Cəbhəsi sərsəm islahatları, idarə etməyi və döyüşməyi bacarmaması ilə ölkəyə əzab verirdi. Qarabağda bir-birinin ardınca rayonları itirən Azərbaycan çalxalanırdı, parçalanmaq həddində idi. Azərbaycanda diletantlar, fırıldaqçılar və sərsəmlər meydan oxuyurdular. Heydər Əliyev bu xaosu aradan qaldırmalı oldu. Öz iradəsi, incə strategiyası ilə sərsəm Xalq Cəbhəsini cilovlaya bildi, ölkənin içərilərinə doğru irəliləməyə can atan erməni qoşunlarının hücumunu dayandırdı. Heydər Əliyev elə bir təməl qoydu ki, onun üzərində yeni Azərbaycan dövləti ucalmağa başladı.\nBu gün Heydər Əliyevin bütün dünyəvi cizgilərini qoruyub saxlayan obrazı rəvayət, əfsanə, mif xarakteri kəsb edir, xalqın bütün tarixi yaddaşını, onun gələcək haqqında arzularını özündə cəmləyir. Bakıda inşa edilən Heydər Əliyev Mərkəzi möhtəşəmdir. Bu, sadəcə memorial deyildir. Bu, bir növ bakılıların Böyük Liderin xatirəsi qarşısında baş əyməyə gəldikləri məbəd, müqəddəs məkandır.\nHeydər Əliyev, onun ardınca oğlu İlham Əliyev dağıdıcı xaosun qarşısını alaraq, hakimiyyət strukturlarını möhkəmləndirərək ölkənin mənəvi təməlini də inkişaf etdirməyə başladılar. Şairlər, müğənnilər, tarixçilər, filosoflar, din xadimləri - ölkənin mənəvi dəyərlərini, onun dərin qaynaqlarını, gələcək ümidlərini qoruyub saxlayan hər kəs xalqa ölkələrinin, onun tarixi taleyinin bənzərsizliyindən danışır. Onlar izah edirlər ki, nə üçün Allah bu xalqı yaradıb, ona dəniz, dağlar, isti çöllər, zümrüd meşələr kimi pay verib, bitib-tükənməyən neft kimi sərvət, ulduzları daim sayrışan mavi səma bəxş edib.\nMən görkəmli musiqiçilərin və şairlərin məzarları üzərinə çiçəklər qoyanda gənc dövlətin onların istedadı ilə necə inkişaf etdiyini hiss edirdim. Hər bir dövlətin öz qəhrəmanları və şəhidləri, Vətən uğrunda canlarından keçən igidlər panteonu var. Burada, Bakıda qəhrəmanlara dərin ehtiram hissi hökm sürür. Sovet İttifaqı dağılanda, gücdən düşmüş qırmızı səltənət əzablar içində çırpınanda sovet tankları Bakıya daxil oldu. Bakı küçələri qana boyandı. Bu qan ölməkdə olan sovet dövlətinin sonuncu qanı, əzablar içində doğulan yeni ölkə uğrunda axıdılan ilk qan idi.\nMən Şəhidlər xiyabanında məzarlar üzərinə qızılgüllər düzəndə böyük kədər hissi ilə o qorxulu anların qurbanlarının ruhunu anırdım.\nİnkişaf etməkdə olan dövlətin pula ehtiyacı var idi. Bu pulları neft verirdi. O neft ki, vaxtilə varlı Nobellərin əlləri ona doğru uzanırdı. Faşistlərin tank karvanları ona can atırdı. Qüdrətli sovet sənayesinin motorlarını qidalandırırdı. İndi bu neft yeni ölkənin sərvətinə çevrilib. Hakimiyyət nefti özəl şirkətlərdən olan şəxslərə paylamayıb. Neftdən əldə olunan dollarları göyə sovurmayıb, onları hiyləgər işbazların sərvətinə çevirməyib. Neft şirkətlərinin gəliri yeni yolların, aeroportların və limanların yaradılmasına, paytaxtın yenidən qurulmasına yönəldilib.\nTarixin nəfəsi duyulan, valehedici Şərq həyat tərzi, qədim küçələri, qalaları və karvansaraları olan Bakı həmişə mavi dənizin sahilində gözəl şəhər olub. İndi isə paytaxt gələcəyə can atan yeni dövləti, onun ideyasını, futurologiyasını, sürətli sıçrayışını təcəssüm etdirir. Dünyanın ən yaxşı memarları öz layihələri ilə Bakıya gəlirlər. Şəhər fantastik binaları, büllur qüllələri, işıqsaçan göydələnləri ilə inkişaf edir. Gecələr Bakı təyyarədən göy qurşağının bütün rəngləri ilə alov saçan çıraqbana bənzəyir. Gündüzlər yeni prospektlərin və stadionların əhatəsində müasir Bakını gələcəyin şəhərinə çevirən bu gözəl tikililərin bir-birini əvəzləməsi baş gicəlləndirir.\nDövlət güc strukturlarını yaratdı. Xalq Cəbhəsi dövründə Azərbaycanın ordusu olmayıb – yaxşı təchiz edilmiş erməni hissələrinin zərbələrinə davam gətirməyən pis silahlanmış, nizamsız qruplaşmalar olub. İndi isə dövlət neft gəlirlərindən istifadə edərək yeni ordu - ən müasir silahlarla təchiz olunmuş, gözəl zabit korpusu olan nizami ordu yaradıb. Həmin ordu ötən ilin yazında Dağlıq Qarabağ ətrafında döyüşlər zamanı qələbə əzmini nümayiş etdirib. Bu ordu ermənilərin ələ keçirdikləri ərazilərin bir hissəsini işğaldan azad edib. Hücum Moskvanın təkidi ilə dayandırılıb.\nDaxili işlər orqanları baş alıb gedən qanunsuzluğa son qoyub. Qısa müddətdə bütün qanuni oğrular zərərsizləşdirilib, bütün cinayətkar qruplaşmalar darmadağın edilib. Bu gün dövlətdə vətəndaşların əmlakını əlindən alan, maliyyə axınlarına nəzarət edən, küçələrdə özbaşınalıq edən quldurlar yoxdur. Gecələr Bakı küçələrinə çıxın, gəzin, diskotekalarda rəqs edin, bolluğu ilə insanları heyrətləndirən və sevindirən saysız-hesabsız xudmani restoranlarda yemək yeyin. Səksəkə içində ətrafa boylanmayın, arxadan zərbə alacağınızdan qorxmayın. Burada nə qolu zorlular, nə də qatillər var. Qadınlar qafqazlılara xas gözəl simalarını, al dodaqlarını və parlayan gözlərini çadra altında gizlətmirlər.\nBəs yeni dövlətin daxili siyasətini necə qurmalı? Bugünkü Azərbaycan cəmiyyətini təşkil edən xalqların, mədəniyyətlərin və etiqadların müxtəlifliyinin öhdəsindən necə gəlməli? Ölkənin dövlətçilik ideyasının, Azərbaycan arzusunun, Azərbaycan seçiminin bu müxtəlif dillər arasında itib-batmaması üçün nə etməli?\nDəhşətli dramatik hadisələr, nifrət və vətəndaş müharibəsi törədən ukraynalılar Ukrayna dövlətini bu ölkədə yaşayan başqa xalqları, onların dillərini, əsasən də rusları boğmağa çalışmaqla, rusofobiya, rus dilinə, rus təşkilatlarına hücumlar etməklə, böyük slavyan qardaşlığı, yaxın keçmişdəki sovet tarixi ilə bağlı olan hər şeyi ukraynalının yaddaşından silməklə yaradırlar. Azərbaycan lap əvvəldən bu yolu rədd etdi. Burada yeni Azərbaycan sivilizasiyası Azərbaycanda məskunlaşan bütün xalqların, mədəniyyətlərin, dillərin və ənənələrin simfoniyası üzərində qurulur. Hazırda burada çoxsaylı ruslar öz övladlarını rus məktəblərində oxutdururlar. Bakı həm də rus dilində danışır. Ruslara da xüsusi qayğıkeş münasibət var. Rusiya ilə siyasi, iqtisadi və mədəni tərəfdaşlıq aparıcı rol oynayır. Prezident Heydər Əliyevin vəsiyyətinə əməl edən yeni dövlətin bugünkü ideologiyası qarşıdurma üzərində deyil, harmoniya üzərində qurulur. Sovet keçmişi yeni postsovet indisi ilə vəhdət təşkil edir, Böyük Qələbə, böyük sovet tikintiləri barədə xatirələr qayğı ilə qorunub saxlanılır.\nİslam dininə etiqad edən Azərbaycan dini ekstremizmi rədd edir. Başqa ölkələri və əraziləri bitib tükənməyən müharibə, nifrət ocaqlarına, qan çanağına çevirən dini radikallar burada sığınacaq tapa bilməyiblər.\nAzərbaycanın xarici siyasəti də elə həmin harmoniya prinsipi üzərində qurulub. Yeni dövlət qüdrətli sivilizasiyaların qovuşduğu məkanda yaradılır. Türkiyə ilə münasibətlər gözəldir. Bu münasibətlər Ankara ilə Moskva arasında indi artıq yoluna qoyulmuş şiddətli münaqişə günlərində Azərbaycanı vasitəçiyə çevirib. İndi Rusiya Türkiyə ilə birlikdə Yaxın Şərqdə sülhün yaradılmasına çalışır.\nQədim sivilizasiyaya malik İran müasir Azərbaycanın tərəfdaşıdır. Azərbaycan yazıçıları, siyasətçiləri və filosofları ilə Azərbaycan qəlbinin mahiyyəti, hələ sonunadək ifadə olunmamış Azərbaycan arzusunun məzmunu haqqında danışarkən tez-tez belə bir fikir eşidirdim ki, Azərbaycanın rolu çoxsaylı dövlət və xalqlar arasında harmoniya, maraqlar balansı yaratmaq, münaqişə edən qüvvələr arasında barışdırıcı qüvvə olmaq, çoxsaylı xalqları mürəkkəb simfonik vəhdətə gətirməkdir.\nBəs Qarabağ, bəs müharibə? Bəs münaqişə xəttində ardı-arası kəsilməyən atışmalar? Hələ də Azərbaycan ailələrinə gələn qara kağızlar? Onilliklər boyu uzanan bu müharibə ürəkləri sərtləşdirir, qəlbləri nifrət və ədavətlə doldurur. Bu müharibə bugünkü Azərbaycanın ən böyük faciəsidir. Bu faciə Azərbaycan cəmiyyətini daim gərgin vəziyyətdə saxlayır, onu daim səfərbər edir, dövləti daim təkmilləşməyə sövq edir.\nAzərbaycanlılar təbiət etibarilə müharibəyə deyil, ticarətə, vuruşmağa deyil, dostluğa və barışığa meyil göstərən sülhpərvər və şən xalqdır. İndi isə yeni ölkədə avanqard arxitekturanın əhatəsində, yeni tarixi və mədəni vəzifələrin təsiri, daimi səfərbərliyin təzyiqi altında çoxmillətli, yaradıcı, şüurunda öz xalqının misilsizliyi ideyası olan, bəxtinə parçalanmış sərsəm dünyaya harmoniya və həmrəylik örnəyi nümayiş etdirmək kimi tarixi missiya düşmüş yeni Azərbaycan milləti yaranır.\nMən dəniz platformalarında neftçilərin necə çalışdığını, şərabçıların böyük çəlləkləri necə doldurduqlarını, gənc şairlərin öz şeirlərini necə həvəslə oxuduqlarını gördüm. Şamaxı yaxınlığında molokan ruslarının, əcdadlarımın yaşadığı İvanovka kəndində yumrusifət, möhkəm və zəhmətkeş molokanlarla bir süfrə arxasında oturdum. Onlar məni molokan əriştəsinə qonaq etdilər, dini mahnılarla sevindirdilər.\nİntellektuallar Klubu Bakıda öz şöbəsini açmaq niyyətindədir. Rus və Azərbaycan intellektuallarının münasibətləri getdikcə daha da sıxlaşır. Azərbaycan siyasətində Rusiya istiqaməti strateji istiqamətə çevrilir. Mən Prezident İlham Əliyevlə və onun xanımı, ölkənin Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva ilə uzunsürən söhbətimdə bu barədə danışdım. İndi Moskvada biz rusların işləri, uğurlarımız və uğursuzluqlarımız arasında, Rusiya dövlətinin qorunub saxlanılması və inkişaf etdirilməsi üzrə əsrlər boyu davam edən işlərimiz arasında bilirəm ki, Qafqazda Rusiyanın dostu var və mən şərab dolu qədəhimi gənc Azərbaycan dövlətinin sağlığına qaldırmaq üçün mavi Xəzərin sahilinə qayıtmaq arzusundayam.\nAZERTAG.AZ :Aleksandr Proxanov: Bakı - həyat ağacı


Sənan Qurbanov: “Belə səhvlərin hazırlıq oyunlarında olması yaxşıdı” - Sport24.Az\nSənan Qurbanov: “Belə səhvlərin hazırlıq oyunlarında olması yaxşıdı”\nTarix: 2019-07-11 15:44\nTürkiyənin Bolu şəhərində təlim-məşq toplanışında olan “Qəbələ” ikinci yoxlama oyununda Ukraynanın “Vorskla” klubu ilə qarşılaşıb. Sport24.az xəbər verir ki, görüşdən sonra (1:3) “qırmızı-qaralar”ın çalışdırıcısı Sənan Qurbanov oyun barədə fikirlərini klub saytına açıqlayıb:\n“Bolu toplanışında ikinci oyunumuz idi. İlk matça nisbətən daha çox səhv buraxdıq. Bunlar qapımıza qol vurulması ilə nəticələndi. Belə səhvlərin hazırlıq oyunlarında olması yaxşıdı ki, toplanış müddətində onları aradan qaldıraq və bir daha təkrarlanmasın. İkinci hissədə yağışlı hava oldu, oyunun sürəti də artdı. 20-25 dəqiqə topa komandamız nəzarət etdi. Lakin qol vura bilmədik. Hərçənd bunun üçün imkanlarımız da var idi. Futbolçularımız istədiyimiz elementləri yerinə yetirməyə çalışdılar. İyulun 17-də son matçımız olacaq. Çalışacağıq ki, tam heyətlə oynayaq. Yeni futbolçularımız Klesio və Kristian bu gün 25-30 dəqiqə oynadılar. Vaxtımız az olduğu üçün onların qısa müddətdə komandaya uyğunlaşmasına çalışacağıq. Onlar tam formalarını bərpa edə bilməsələr də, bu mərhələ üçün optimal duruma düşmələrinə nail olmalıyıq. Çünki ayın 25-dək komanda tam formalaşmalıdı”.


Bakının görkəmi yenə dəyişir: "giriş qapısını" parklanma sahəsinə döndərirlər - FOTO\n14:34 13.01.2021 (Yenilənib 14:07 13.01.2021)\n"Məlumdur ki, şəhərin "giriş qapısı" funksiyasını yerinə yetirən vağzal onun haqqında ilk təəssürat yaradır. Bu baxımdan Bakı Dəmir Yolu Vağzalındakı vəziyyət olduqca önəmlidir"\nBAKI, 13 yanvar — Sputnik. Bakı Dəmir Yolu Vağzalının ətrafında nəqliyyatın sıxlığının nizamlanması və sərnişinlərin rahatlığının artırılması məqsədilə vağzalın ərazisində üç yeni parklanma sahəsi yaradılacaq. Onlardan biri vağzalın qarşısında, biri Cəfər Cabbarlının heykəlinin arxasında, digəri isə Süleyman Rəhimov küçəsində, qatarlardan çıxış platforması meydanında təşkil ediləcək.\nBu barədə Sputnik Azərbaycan-a məlumat verən "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin mətbuat katibi Natəvan Bayramova bildirib ki, müasir texniki avadanlıqlarla təchiz ediləcək ərazidə ümumilikdə 160 ədəd nəqliyyat vasitəsinin parklanması nəzərdə tutulub. Bundan başqa, fiziki məhdudiyyətli şəxslər üçün 10 ədəd xüsusi yer və 36 ədəd velosiped üçün ayrıca sahə ayrılacaq.\nBakı Dəmir Yolu Vağzalının ərazisində parklanma sahəsi\n"Məlumdur ki, şəhərin "giriş qapısı" funksiyasını yerinə yetirən vağzal onun haqqında ilk təəssürat yaradır. Bu baxımdan Bakı Dəmir Yolu Vağzalındakı vəziyyət olduqca önəmlidir. Parklanma sahələrinin yaradılması vağzalın ətrafında indiyə qədər mövcud olmuş xaotik hərəkətin və tıxacların aradan qaldırılmasına səbəb olacaq", - deyə o qeyd edib.


Fransa “Dağlıq Qarabağ hökumətini” tanımır- FRANSIZ DEPUTATIN İDDİASI – EtikXəbər\nFransanın “Agoravox” portalında Fransa-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun vitse-prezidenti Bertrand Sorrenin “Azərbaycan: Fransa Dağlıq Qarabağ hökumətini tanımır” adlı müsahibəsi dərc olunub.\nEtikxeber.az xəbər verir ki, müsahibədə B. Sorre ikitərəfli münasibətlərə toxunub.\nParlamentlərarası dostluq qrupunun rolundan söz açaraq, onun Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə verə biləcəyi töhfədən danışıb.\nMinsk qrupunun həmsədrlərindən biri olan Fransanın münaqişənin həllində mühüm rol oynadığını və oynamaq istədiyini qeyd edib. Bildirib ki, münaqişə diplomatik yolla həll edilməlidir.\nB. Sorre “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın olmadığını söyləyərək, ölkəsinin bu məsələ ilə bağlı aydın mövqeyi olduğunu xatırladıb. Bildirib ki, Fransa “Dağlıq Qarabağ hökumətini” tanımır.\nB. Sorre Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumundan, ölkəmizin yüksək təhlükəsizlik təminatı ilə böyük beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsindən, EXPO 2025 Universal Sərgisinə namizədliyindən danışıb.\nO, Bakıya səfərləri zamanı ölkəmizdə demokratiyanın şahidi olduğunu vurğulayıb. Qeyd edib ki, Azərbaycanda qadınlara səsvermə hüququ bir çox Avropa ölkələrindən əvvəl verilib.\nB. Sorre iki ölkə arasında təhsil və turizm sahələrində olan əlaqələrdən də söz açıb.\nUEFA Millətlər Liqası: Altıncı tur – NƏTİCƏLƏR – FOTO


Azərbaycanın kişi velosipedçisi şosse yarışını yarımçıq tərk edib - YENİLƏNİB | Report.az\nAzərbaycanın kişi velosipedçisi şosse yarışını yarımçıq tərk edib - YENİLƏNİB\nAzərbaycanın kişi velosipedçisi şosse yarışını yarımçıq tərk edib - YENİLƏNİB İştirakçılar öncə fərdi ötüşmədə (time-trial) mübarizə aparacaqlar\n18 İyun , 2015 16:19\nBakı. 18 iyun. REPORT.AZ/ I Avropa Oyunlarında Azərbaycanı şosse velosipedi növündə təmsil edən Elçin Əsədov mübarizəni yarımçıq tərk edib. "Report"un məlumatına görə, 40 velosipedçi arasında 52 km məsafəyə yürüşə çıxan E.Əsədov yolun 12,9 km-liyindən sonra çıxışını başa vurub.\n"Bakı 2015" I Avropa Oyunlarında şosse velosipedi növündə qadınların fərdi ötüşmə (time-trial) yarışına yekun vurulub. "Report"un məlumatına görə, Azərbaycanı təmsil edən Yelena Pavluxina 6-cı yeri tutub.\nO, finişə 33 dəqiqə 57.45 saniyəyə çatıb.\nQızıl və bürünc medallara hollandiyalı Ellen van Diyklə (32:26.87) Annemiek van Vlöten (33:33.56), gümüş medala isə ukraynalı Qanna Solovey (33:03.37) sahib olub.\nBu gün "Bakı 2015" I Avropa Oyunlarında şosse velosipedi üzrə yarışlara start verilir. "Report"un məlumatına görə, iştirakçılar öncə fərdi ötüşmədə (time-trial) mübarizə aparacaqlar.\nBilgəhdə təşkil olunacaq yürüşlərdə Azərbaycan yığma komandasının 2 üzvü çıxış edəcək. Saat 10:00-da qadınların yarışı start götürəcək. 25 km məsafəyə yürüş edəcək 29 velosipedçi arasında Azərbaycanı Yelena Pavluxina təmsil edəcək. O, start xəttinə saat 10:15-də çıxacaq.\nSaat 13:00-dan etibarən 52 km məsafə qət etməli olan 40 kişi velosipedçi arasında isə Azərbaycanın idman şərəfini Elçin Əsədov qoruyacaq. Onun start xəttinə saat 14:22-də çıxacağı gözlənilir.\nİngilis versiyası Azerbaijan ranked 6th women's road cycling\nRus versiyası Сегодня в борьбу вступают 2 азербайджанских велосипедиста


Aktrisamız təltif olunub » Reyting.az\nAktrisamız təltif olunub - Foto\nTarix: 23-07-2021 17:53 | Bölmə: Mədəniyyət\nAzərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrının tanınmış aktrisası, Əməkdar artist Nahidə Orucova Teatr Xadimləri İttifaqının qərarı ilə “Sənətkar” medalı ilə təltif olunub.\nReyting.az xəbər verir ki, İttifaqın sədri, Xalq artisti, professor Azərpaşa Nemətov bu mükafatı Nahidə xanıma təqdim edərkən ona teatr sahəsindəki uzunillik, səmərəli fəaliyyətinə və eyni zamanda 60 illik yubileyi münasibəti ilə xoş arzularını bildirib.\nNahidə Orucova ona göstərilən diqqətə görə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqına təşəkkür edib, teatr sənətinin inkişafı naminə bundan sonra da əzmlə fəaliyyətini davam etdirəcəyini vurğulayıb.\nQeyd edək ki, indiyə qədər "Sənətkar" medalına Akademik Musiqili Teatrın direktoru, Əməkdar incəsənət xadimi Əliqismət Lalayev, teatrın tanınmış aktyorları, Xalq artistləri - Afaq Bəşirqızı, İlham Namiq Kamal, Ramiz Məmmədov (mərhum sənətkar), Əməkdar artist Boris Qrafkin layiq görülüblər.\n1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrında "Solist - vokalist" kimi fəaliyyətə başlayan istedadlı aktrisa indiyədək bir-birindən maraqlı obrazlar qalereyası yaradıb.\nN. Orucova 2012-ci ildə “Əməkdar artist” fəxri adına layiq görülüb. 2013-cü idən Prezident Mükafatçısıdır.


“İsrafil İsrafilovu o vaxtdan gözüm almırdı...”\nƏməkdar artist Telman Əliyev: “O, teatra gəldiyi gündən illuziyalar sərgiləyirdi”\n“Brejnev dönəmindəki durğunluq illərinin təfəkkür tərzi ilə müasir idarəetmə yalnış baxışdır”\nQədim Şuşa və Gəncənin ruhunu özünün genetik dəyərlərində yaşadan teatr sənətinin ustadlarından biri də əməkdar artist Telman Əliyevdir. O, gənclik illərindən səhnəmizin sevilən aktyoru, gözəl sənətkar kimi dəyərləndirilib. Azərbaycanın elə bir ərazisi yoxdur ki, orada tamaşalarda rol oynamasın. Həyatda nə əldə edibsə, bunları alının təri ilə qazanıb. T.Əliyev 50 ildir sənət taleyini beləcə yaşamaqdadır.\n–Telman bəy, ilk olaraq səhnəyə gəlişinizlə bağlı oxucularımıza məlumat vermənizi xahiş edərdik...\n– Məktəb illəri çox yaxşı yadımdadır. 20 saylı məktəb nizam-intizamına və təmizliyinə görə Gəncədə seçilirdi. Atam rəhmətə gedəndən sonra, ana tərəfim Şuşalı olduğuna görə, dayımın təkidilə təhsilimi Şuşada davam etdirdim. Şuşada Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun tələbələrindən ibarət ilk dəfə operaya baxdım. Bütün bunlar mənə qəribə görünürdü. Onlar hara, opera hara? Tofiq və Əli müəllimin təşəbbüsü ilə tələbələrdən ibarət truppa yaradılmışdı. Onlar köhnə “Realny Məktəbdə” tamaşalar hazırlayırdılar. İlk dəfə “Leyli və Məcnun” operasına Opera və Balet Teatrının Şuşaya qastrol səfərində baxdım. Əlövsət Sadıqov, Bakir Haşımov, Rübabə Muradova kimi böyük sənətkarlar sözün həqiqi mənasında məni ovsunladılar. Yaxşı səsim olduğuna görə, o zaman Bakıda keçirilən məktəblərarası 22-ci olimpiadada “Arzular” mahnısı ilə iki qalibdən biri oldum. Münsiflər heyətində Xan Şuşinski də var idi. Ancaq teatr məni elə özünə elə bağlamışdı ki, Şuşaya deyil, Gəncəyə qayıtdım. Gəncə teatrının Məmmədağa Rzayev, Ağa Məmmədov kimi aktyorları “İnşaaatçılar” klubunda dərnək yaratmışdılar...\n– Bu dərnək teatrın nəzdindəydi?\n- Xeyr. O zaman peşəkar aktyorlar müxtəlif klublarda dərnək yaratmışdlar. İndiki “Uşaq Mədəniyyət Mərkəzi”ndə görkəmli aktyor Hacıbaba Bağırov tələbələri yığıb dərs keçirdi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Gəncə teatrının baş rejissoru Həsən Ağayevə müraciət edərək dedim ki, teatrda çalışmaq istəyirəm. Məni sorğu-suala tutduqdan, danışığımı, tələffüzümü, səsimi yoxladıqdan sonra burada çalışmağıma razılıq verdi. Teatrda təmir işləri getdiyindən üç ay sonra gəlməyimi istədi. Bu zaman əsgərliyə gedəsi oldum. Geri döndükdən sonra teatrda çalışmağa başladım. Əvvəllər kiçik rollarla oyanyırdım. İlk böyük rolum isə “Bəxtsiz Cavan” tamaşasında Fərhad oldu. Arıq olduğum üçün bədən quruluşum baş rolları oynamağa imkan verirdi. Günlərin birində komediya tamaşaya qoyulası oldu. Zülfüqar Baratzadə mənə Altay Məmmədovun “Kişilər” komediyasında qəhrəman obrazı versə də, bundan imtina etdim. Çünki, əsərdə qəhramanların çoxu bir-birinə bənzədiyindən mən xarakterik rollar oynamaq istəyirdim. Ona görə ki, xarakterik rolların fərqli və müxtəlif özünəməxsus xüsusiyyətləri var. “Xarakter üçün məni dublyor seçin” demişdim. Beləcə Zülfüqar müəllim bu rola çox həvəsli olduğumu görüb, özünü xəstəliyə vurdu. Sonucda onun rolunu oynadım. Beləcə həmin rolun sayəsində daha çox tanındım, tamaşaçılar tərəfindən sevildim.\n–Bəs bir aktyor kimi püxtələşməyinizdə hansı rejissorların əməyi oldu?\n–Təbii ki, həyatım boyu çox rejissorlarla işləmişəm. Hər birinin sənət taleyimdə öz yeri var. Ancaq, Nəsir Sadıqzadənin əməyini heç zaman unutmaram. Onun bizim Gəncə teatrında hazırladığı tamaşaların hər biri əsil sənət məktəbi idi. Çünki, o, həm pedaqoq, həm də savadlı rejissor idi. Nəsir müəllim qədər sənətə can yandıran insan az tapılardı. Onun təklifi ilə, “Hacı Qara”da, “Əkizlərin nağılı” və bir sıra tamaşalarda oynadım. Bir dəfə Nəsir müəllim birinci dərəcəli aktyor olmağıma baxmayaraq dedi ki, mütləq ali təhsil almalıyam. Beləliklə, Mədəniyyət və İncəsənət universitetinə sənədlərimi verdim və yüksək balla qəbul olundum. “Abituriyent” verilişində mənim və Konservatoriyadan bir qızın haqqında veriliş hazırladılar. Ailəm instituta daxil olduğumu televiziyadan öyrəndi. Beləliklə Bakıda qalmalı, Gəncə teatrı ilə sağollaşmalı idim. Bir ildən sonra “Kütləvi Teatr Tamaşaları Rejissorluğuna” keçdim və Gəncə Teatrına döndüm. “Bəxtsiz Cavan”, “Solğun Çiçəklər” və başqa əsərlərdə maraqlı rollar oynadım. Bunların hamısı mənim dünya görüşümdə və sənətdə püxtələşməyimdə böyük rol oynadı.\n–Bir sıra aktyorların bəzən yalnız bir profili olur. Yəni dramatik, ya da komediya janrında rollar ifa edirlər. Ancaq, siz bir qədər fərqli şəkildə, yəni daha çox xarakterik rollarınızla tanındınız. Bu sizin üçün çətin deyildi?\n–Nəsir müəllim deyirdi: “Siz opera və ya musiqili teatr artisti deyilsiniz ki, yalnız bir planda çıxış edəsiniz”. Səs tembrlərinə görə aktyorlar rollara uyğunlaşdırılır. Dram Teatrında bir qədər rəngarənglik var. Aktyor üçün rolun və obrazın xarakterinin fərqi olmamalıdır. O, hər bir rolun öhdəsindən gəlməlidir.\n–Heç belə bir hal olubmu ki, tamaşaçılar desin: “Bu gün Telman Əliyev oynayır. Biz onun tamaşasına gedirik”?\n–Bəli, olub. Tamaşaçılar tərəfindən seviləndən sonra bu cür deyənlər olurdu. O zamanlar teatrların sayı çox deyildi. Bakı, Gəncə, Naxçıvan, Lənkəran, Mingəçevir və Sumqayıtda teatr var idi. Biz respublikanın bütün rayonlarını qarış-qarış gəzirdik. Çox zaman qarşıma çıxanlar Kənd Təsərrüfatı Akademiyasını bitirən kadrlar idilər. Həmin Akademiyanın nəzdində yaradılmış “İctimai peşə” fakultəsində dərs deyirdim. Kənd təsərrüfatı sahəsində işləyən mütəxəssislərin incəsənət, teatr sənəti, mədəniyyət işləri haqqında bilgiləri olmalı idi. Çünki, istənilən təşkilati məsələlərdə aciz qalmasın deyə öyrədilirdi. Mən orada düz 8 il çalışdım.\n–Bu fakultə indi fəaliyyət göstərirmi?\n–İndi bundan xəbərim yoxdur, ancaq bilirəm ki, o çox düzgün yol idi. Mən bilirdim ki, çəkdiyim əziyyətlər heçə getmir. Çünki tələbələrimin hərəsi bir rayonda aqranom və başqa sahələr üzrə işləyirlər.\n–Gəncədə çalışdığınız dövrdə Azərbaycan sərhədlərindən kənara çıxa bildinizmi?\n–Gürcüstana gedirdik. Tiflisdə, eləcə də azrbaycanlılar yaşayan bölgələrdə qastrollarda olduq. Ermənistanda azərbaycanlılar yaşayan bölgələrdə tamaşalar oynayırdıq.\n–Siz həm də Azərbaycanda ilk Poeziya Teatrının rəhbəri oldunuz.\n–Ötən yüzulin 80-ci illəri idi. Gəncə Dövlət Poeziya Teatrı yaradılanda ilk bədii rəhbər kimi məni təyin etdilər. Burada düz yeddi il çalışdım. Bizdə poetik dillə yazılan əsərlər az olduğu üçün ssenarilərin çoxunu özüm yazırdım. Bununla yanaşı, Nizami Gəncəvinin poemalarını səhnələşdirdim. Bu tamaşalara tərtibat verməklə, geyim eskizləri ilə tam Nizami dövrünü göstərməyə çalışdım. Aktyorun gəliri ilə bizdə yaşamaq hər zaman çətin olub. Ona görə rəssamın işini də özüm görürdüm. Poeziya Teatrında 11 ssenarim səhnələşdirildi. Qeyd edim ki, şeirlə ssenari hazırlamaq çox çətin bir işdir.\n–Gəncədə hansı rejissorlarla işləmisiniz?\n–Həsən Ağayev, Yusif Bağırov, Nəsir Sadıqzadə, Əşrəf Quliyev, Tofiq Kazımov, ilk qadın rejissoru Gülcahan Güləhmədova, Hilal Həsənov və başqa dəyərli rejissorlarla işləmişəm.\n–Bəs necə oldu ki, Gəncədən Bakı teatrlarına döndünüz?\n–Bu təklif mərhum böyük sənətkarımız, yaxın dostum Səyavuş Aslandan gəldi. Məni Dövlət Musiqili Komediya Teatrına dəvət eləmişdi. Ancaq həmin dönəmdə teatrın bədii rəhbəri Hacıbaba Bağırov oldu. Bütün bunlara baxmayaraq, hər hansı bir problem də yaşanılmadı. İsa Məlikzadənin “Hərənin öz ulduzu” tamaşasında Kar Kələntər rolu ilə bu teatrda ilk çıxışım oldu. Beləcə Bakıya uyğunlaşmağa başladım. Daha sonra Həsənağa Turabov mənə Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında işləməyimi təklif etdi. Mədəniyyət və İncəsənət universitetinin aktyorluq fakultəsində müəllim kimi çalışmağa dəvət etdilər. O vaxtdan universitetdə dərs deyirəm.\n–Gəncə Tatrından Akademik Milli Dram Teatrına gələndən sonra özünüzü necə hiss etdiniz?\n–Hər bir peşəkar aktyor üçün Azərbaycanın əsas ana teatrı olan Akademik Milli Dram Teatrında işləmək həm də qürur mənbəyidir. Kimlərin burada çalışdığını düşünəndə bir qədər insanı xof basır. Ancaq kollektivə tezliklə uyğunlaşa bildim. Siyavuş Aslan yaşına görə xəstələnəndə məni onun yerinə dublyor verirdilər. Bütün bunlara baxmayaraq mən bilirdim ki, Siyavuş Aslan səhnədə Siyavuş Aslandır. Hərənin öz yeri var. Həsənağa Turabov direktor və bədii rəhbər kimi elə bir şərait yaratmışdı ki, özümü burada yad hiss etmirdim.\n–Ancaq, sonradan süni şəkildə konfliktlər yaranmağa başladı.\n–Həsənağa Turabov və Əlabbas Qədirovdan sonra teatra yeni direktor təyin olundu. O vaxtdan bəri gözüm almırdı İsrafil İsrafilovu. Çünki bura ənənəyə bağlı teatrdır. Kimlər gəlib kimlər gedib. Özümü daha geniş mənada təsdiqə doğru getdiyim bir vaxtda, İsrafil İsrafilov məni işdən çıxardı. Teatra gəldiyi gündən illuziyalar sərgiləyirdi. Onun verdiyi vədlərə inanmırdım. Axı sənətdən başqa, həm də idarəetməni bilirəm. Deyirdi ki, “sizin səfərləriniz yalnız xarici dövlətlərdə olacaq. Ən aşağı 800 manat maaş alacaqsınız və s.” Bunu reallaşdırmaq üçün böyük bir yükün altına girmək lazım idi. Axı İsrafil İsrafilov bu qədər əziyyətin içinə girəcək insan deyil. Tamaşanın yaranması, bazara çıxarılması, satılması böyük bir prosesdir. Bu insan ömrü boyu pencəyini kresloda sürüdüb. Aktyorla amirlik metodu ilə danışmaq olmaz. Aktyor teatrın ifadə vasitəsidir, simasıdır, bütün sənətlərin kompleks şəkildə təqdimatıdır. Bunu aşağılamaq, öz məhsulunu pisləmək deməkdir. Bunları dərk etmədiyi üçün indi o iflasa uğramışdır.\n–Siz İsrafil İsrafilovla bu barədə görüşüb danışmısınızmı?\n–Bəli, üz-üzə söhbətlərimiz olub. Heç kimin deyə bilmədiklərini ona demişəm. Ancaq elə bir davranırdı ki, sanki mən heç nəyəm. Hamının mənim kimi düşündüyünü görəndə aktyorlara qarşı çıxmağa başladı. Bilindi ki, İsrafil İsrafilov tənqidi sevmir. O, təkbaşına idarəçiliyi seçmişdi. Direktor vəzifəsinə başlayanda teatrın bədii və tekniki personalının əlli faizini dəyişdi. Teatrda bir kadr yetişdirmək üçün uzun müddət vaxt tələb olunur. Hətta baş rejissor və digər rejissorlar da teatrda ixtisar olundu. Yalnız qısa müddətli müqavilə rejiminə keçildi. Müqavilə “mən istədiyim vaxt səni uzaqlaşdıra bilərəm” deməkdir. Yuğ teatrını Akademik Milli Dram Teatrına daşıdı. Ölkənin öndə gedən sənətkarları, aktyorları isə kənarda qaldı. Bundan sonra bütün söz-söhbətlər başladı.