Azərbaycan Tibb Universiteti | Udulan qrantlar\n2018-ci ildə udulan qrant layihələrinin siyahısı ATU-da Elmin İnkişafı Fondunun «Elm – Təhsil İnteqrasiyası» məqsədli qrant müsabiqəsi üzrə qalib layihələrinin siyahısı\nLayihənin məbləği, AZN\n1Qeyri-alkoqol mənşəli yağlı qaraciyər xəstəliklərində sirrozun inkişafında rol oynayan gen polimorfizmlərinin proqnostik rolunun tədqiqi\n2Qaraciyər transplantasiyasından sonra biliar fəsadlarının profilaktikasının və erkən diaqnostikasında mikro-RNT-lərin rolu\nMəmmədov Ruslan Aydın oğlu\n3Azərbaycanda klinik materiallardan və ətraf mühitdən izolə edilən Aspergillus fumigatus ştamlarının genotipik xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi\nCavadov Samir Sabir oğlu\nMikrobiologiya və immunologiya kafedrası\n4Oynaq xəstəlikləri zamanı sinovial mayedə və qan plazmasında sərbəst aminturşuların və zülal fraksiyalarının dəyişmə dinamikasının öyrənilməsi və diaqnostik terapevtik məqsədilə tətqiqi\nƏzizova Gülnarə İbrahim qızı\n5Texnogen amillərin canlı orqanizmə toksiki təsirinin azaldılması məqsədilə Azərbaycan florası əsasında hazırlanmış “Şit” fitokompleksinin adaptiv və qeyri-spesifik immunitetə təsiri\nCəfərova Rəna Ənvər qızı\nAMEA-nın elmi-tədqiqat proqramlarının respublika müsabiqəsi üzrə qalib layihə\n6. Bədxassəli şişlər zamanı xərçəng kök hüceyrələrinin İNF- vasitəsilə aktivləşdirilməsinin müalicəvi və proqnostik əhəmiyyəti\nATU-dan icraçı –\nİsayev Orxan Rasim oğlu\n7. Azərbaycanın dərman florasının bəzi endem və nadir növlərinin antimikrob fəallığının, fitokimyəvi tərkibinin tədqiqi və onlardan dərman xammalının alınması üçün biotexnoloji yanaşmaların işlənməsi\nKamilova Nigar Mir Nağı qızı\n(I mama-ginekologiya kafedrası)\nMuradova Sevda Ağarəhim qızı (mikrobiologiya və immunologiya kafedrası)\n8. Bukkal epitelidə siqnal molekulların ekspressiyası: homeostazın stabilliyinin qiymətləndirilməsi və sosial-əhəmiyyətli insan xəstəliklərinin diaqnostikası və proqnozunun optimallaşdırılması üçün markerlər panelinin işlənməsinə yeni yanaşmalar\nATU-dan icraçılar: Məmmədov Arif Məmməd oğlu (Normal fiziologiya), Muradova Samirə Rafiq qızı\n(I daxili xəstəliklər kafedrası) Cəfərova İnara Uğur qızı (onkologiya kafedrası),\n1.Qarın boşluğu üzvlərinin bədxas-səli şişləri zamanı gözətçi limfa dü-yününün aşkar edilməsi və onların metastatik zədələnib zədələnməmə-sinin təcili patohistoloji müayinə ilə müəyyənləşdirilməsi.\n3. Böyük verilənlər («Big Data») mühitində informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması metodları və alqoritmlərinin işlənilməsi və onların bəzi tətbiqləri\nAlıquliyev Ramiz Məhəmməd (AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu)\nATU-dan iştirakçı – İsayev Orxan Rasim (Histologiya, embriologiya və sitologiya kafedrası)\n4. Azərbaycan Respublikasında ağciyər vərəmi olan xəstələrdə vərəm mikobakteriyası ştamlarının molekulyar-genetik mutasiyalarının tədqiqi\nMirsahab (ET Ağciyər xəstəlikləri institute\nATU-dan iştirakçı: Bayramov Rafiq İdris oğlu\n(ağ ciyər xəstəlikləri kafedrası)\nZeynalov Nizami Allahverdi\n(AMEA-nin Kataliz və Qeyri-üzvü Kimya İnstitutu)\nATU-dan iştirakçı: Qasımov Elnur Mübariz oğlu (ümumi cərrahiyyə kafedrası)\nFT – fundamental-tətbiqi xarakterli; KETPL – kompleks elmi-tədqiqat proqramları layihələri\nAzərbaycan Respublikası Prezidenti yanındı Elmi İnkişaf Fondunun elan etdiyi «Elm-Təhsil İnteqrasiyası» məqsədli qrant müsabiqəsinin qalibləri\nI. Layihənin adı: Qeyri-alkoqol mənşəli yağlı qaraciyər (QAYQ) xəstəliklərində sirrozun inkişafında rol oynayan gen polimorfizmlərinin proqnostik rolunun tədqiqi.\nLayihənin rəhbəri: ATU-nun I cərrahi xəstəliklər kafedrasının müdiri AMEA-nın müxbir üzvü, prof.N.Y.Bayramov, həmicraçı - AMEA-nın Genetik Ehtiyatlar İnstitutu.\nLayihənin icra müddəti: 2018-ci il oktyabr – 2019-cu il oktyabr\nLayihənin məqsədi: Azərbaycan populyasiyasındaQAYQ xəstəliyinin sirroza keçidinin erkən diaqnostikasında və proqnozlaşdırılmasında xəstəliyin yaranmasında iştirak edən gen polimorfizmlərinin rolunu ortaya çıxarmaq.\nQeyri-alkoqol mənşəli yağlı qaraciyər (QAYQ) xəstəliyinin etiologiyasında ətraf mühit və genetik amillər mühüm rol oynayır və bu sahədə fəal tədqiqatlar getdikcə artmaqdadır. QAYQ xəstəliklərinin sirroza keçidinin erkən diaqnostikasında və proqnozlaşdırılmasında xəstəliyin yaranmasında iştirak edən gen polimorfizmlərinin rolunu ortaya çıxarmaq vacibdir.\nQAYQ xəstəliyi kompleks və multifaktorial xəstəlikdir. Ətraf mühit faktorları, oturaq həyat tərzi, dieta, şəkərli diabet, hipertenziya, hipertriqliserinemiya və bu kimi digər amillər piylənməyə və nəticədə QAYQ xəstəliyinin inkişafına səbəb olur. Xəstəliyin inkişafında bu amillərlə yanaşı genetik faktorlar da tənzimləyici rola sahibdir. QAYQ xəstəliyində genetik müxtəlifliyin tək nukleotid polimorfizmi səviyyəsində tədqiqi cari tədqiqatın əsasını təşkil edir. QAYQ xəstəliyinin serroza keçidinin proqnozlaşdırılması və xəstəliyin erkən diaqnostikası mümkün olacaqdır.\nGözlənilən nəticələr: Cari layihədə ilk dəfə olaraq Azərbaycanda qaraciyər xəstəliklərində molekulyar genetik səviyyədə tədqiqat aparılacaq və populyasiyada geniş rast gəlinən, qaraciyər xəstəliklərinin yaranması üçün risk təşkil edən gen allelleri aşkara çıxarılacaqdır.\nAzərbaycan populyasiyasındaQAYQ xəstəliyində və sirrozda rast gəlinən gen polimorfizmləri müəyyən ediləcəkdir.\nBunun əsasında piylənmə xəstəliyi olan insanlarda qaraciyər sirrozunu proqnozlaşdırmaq üçün praktik təbabətə yeni müayinə üsulu tövsiyə ediləcəkdir.\nSirrozun proqnozlaşdırılması erkən müalicələrin aparılmasına, sirrozlu xəstələrin ciddi azalmasına və transplantasiya kimi çətin və bahalı müalicələrin azalmasına şərait yaradacaqdır.\nII. Layihənin adı: Qaraciyər transplantasiyasından sonra biliar fəsadlarının profilaktikasının və erkən diaqnostikasında mikro-RNT-lərin rolu.\nLayihənin rəhbəri: I cərrahi xəstəliklər kafedrasının assistenti Məmmədov Ruslan Aydın oğlu, həmicraçı - AMEA-nın Molekulyar Biologiya və Biotexnologiyalar İnstitutu .\nLayihənin icra müddəti:noyabr 2017 –2018-ci illər\nLayihənin məqsədi: Ortopedik qaraciyər transplantasiyasından sonra öd yollarında baş verən fəsadların profilaktikasında və erkən diaqnostikasında orqan spesifik mikro-RNT-lərin rolunu aşkarlamaq təqdim edilən tədqiqat işinin əsas məqsədidir.\nMüstəqil Azərbaycanda orqan transplantasiyası ilə bağlı hüquqi bazanın formalaşdırılmasına 1999-cu ildə başlanılmışdır. “İnsan orqan və ya toxumalarının transplantasiyası haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunu qəbul olunmuş, 2000-ci ildə isə Nazirlər Kabinetin qəbul etdiyi qərara görə, transplantasiyasına icazə verilən orqan və ya toxumaların siyahısı tutulmuşdur.\nQaraciyər transplantasiyasından sonra ən çox rast gəlinən fəsad öd yollarında baş verən sızma və daralma xarakterli ağırlaşmalardır. Təəssüf ki, bu günədək biliar fəsadların erkən diaqnostikası üçün spesifik biomarker mövcud deyildir. Son illər hüceyrələrdə enzimatik proseslərin tənzimində mühüm rol oynayan və genetik məlumat daşımayan mikro-RNT-lərin çoxsaylı nümayəndələri müəyyən edilmişdir.\nGözlənilən nəticə: canlı donordan qaraciyər köçürülən 120 xəstədə əməliyyatdan əvvəl və sonra qanın plazmasında və öddə öd epitelinə məxsus olan mikro-RNT-lərin səviyyəsi (mikro-RNA 517A, mikro-RNA 106A və mikro-RNA 892A) Real-time PZR üsulu ilə yoxlanacaqdır. Bilial ağırlaşmaları olmayan (60 xəstə), anastomoz darlığı, anastomoz sızması, qeyri-anastomik sızma və darlıq baş verən xəstələrdə (60 xəstə) mikro-RNT səviyyələri müqayisə ediləcəkdir. Alınan nəticələrə görə mikro-RNT-lərin biliar fəsadların erkən diaqnostikasında əhəmiyyəti barədə məlumat əldə ediləcəkdir. Tədqiqatın nəticələrinə görə qaraciyər transplantasiyasında biliar fəsadların erkən diaqnostikası və profilaktikası üçün mikro-RNT-lərin istifadəsi barədə klinik tövsiyələr veriləcəkdir.\nIII. Layihənin adı: Azərbaycanda klinik materiallardan və ətraf mühitdən izolə edilən Aspergillus fumigatus ştamlarının genotipik xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi.\nLayihənin rəhbəri: ATU-nun mikrobiologiya və immunologiya kafedrasının dosenti, Cavadov Samir Sabir oğlu, həmrəhbər Əliyev Ramiz Tağı oğlu – AMEA-nın Genetik Ehtiyatlar İnstitutu .\nLayihənin icra müddəti: noyabr 2018 – noyabr 2019-cu illər\nLayihənin məqsədi: Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində ətraf mühitdə yayılmış Aspergillus flavus ştamlarında rezistentliyə səbəb olan mutasiyaların öyrənilməsindən ibarətdir. Həmin ştamlar üzərində genotipik tədqiqatlar aparılacaqdır. Bu zaman rezistentliyə səbəb olan mutasiya növləri və cavabdeh gen bölgələri müəyyənləşdiriləcəkdir.\nBu tədqiqatın aparılması üçün müxtəlif bölgələrdən Aspergillus ştamlarının toplanması ilə yanaşı, müxtəlif klinikalardan da müxtəlif kliniki materialdan izolə edilən ştamlar istifadə olunacağı üçün bir neçə müəssisənin birlikdə çalışması lazımdır. Tədqiqat Azərbaycan Tibb Universiteti, Tibbi Mikrobiologiya və İmmunologiya kafedrasının Klinik Mikrobioloji laboratoriyası, Azərbaycan Tibb Universiteti Tədris Terapevtik və Tədris Cərrahiyyə Klinikaları və AMEA-nın Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun birgə layihəsi şəklində, multidisiplinar formada həyata keçiriləcəkdir.\nAspergillus spp. insan və heyvanlarda allergiya, xronik və kəskin invaziv xəstəliklərə səbəb olan miselial göbədəkdir. Insan orqanizminə hər gün hava vasitəsilə Aspergillus sporları daxil olsa da bu xəstəliyə səbəb olmur. Lakin immun sistemi zəifləmiş və ya ağciyər xəstəliyi olan şəxslər xəstəliyin yaranmasında risk qrupunu təşkil edir.\nMəqsədimiz ölkəmizdə kliniki materiallardan və ətraf mühitdən izolə olunmuş Aspergillus ştamları arasında azol davamlılığı təyin etmək, davamlı ştamlar arasında epidemioloji əlaqəni öyrənməkdir.\nIlk dəfə olaraq Azərbaycan Respublikasında Aspergillus spp. ştamları ilə bağlı araşdırma aparılacaq. Ştamlar identifikasiya olunaraq antifinqal həssaslıqları həssaslıqları müəyyən ediləcək, antifunqal davamlılıq mexanizmləri molekulyar-genetik üsullarla araşdırılacaqdır. Ilk dəfə olaraq molekulyar-epidemioloji üsullar tətbiq olunmaqla Aspergillus spp. ştamları arasında epidemioloji klonlar müəyyən olunacaq və ətraf mühitdə rast gəlinən davamlı ştamların rolu araşdırılacaq. Epidemik ştamların rastgəlmə tezliyinə əsasən profilaktik və nəzarət planı işlənib hazırlanacaq.\nGözlənilən nəticələr: Antibiotiklərə davamlı ştamların ayırd edilməsi nəticəsində müalicə və profilaktika proqramları təkmilləşdiriləcəkdir. Alınan nəticələr Aspergillus spp. ştamları tərəfindən törədilən infeksiyalar zamanı letallıq göstəricisinin azalmasına, mübarizə tədbirlərinin inkişafına səbəb olacaqdır. Bütün bunlar xəstəxanalarda maddi xərclərin azaldılması ilə nəticələnəcəkdir. Ətraf mühitdən izolə edilən ştamlarda aşkar edilən mutasiya formaları ilə klinik materiallardan izolə edilən ştamlarda rast gəlinən mutasiya formaları müqayisə edilərək mümkün yoluxma yolları ilə yanaşı rezistentliyə səbəb olan amillər təsbit ediləcəkdir. Ətraf mühitdən izolə edilən ştamlarda rast gəlinən mutasiyalara səbəb olan müxtəlif mutagen dərman preparatlarının istifadəsi üçün yeni tədbirlər hazırlanacaqdır.\nTəqvim planına uyğun olaraq ATU-nun Klinik Mikrobiologiya Laboratoriyasına, Tədris Terapevtik, Tədris Cərrahiyyə klinikalarına, Elmi Tədqiqat Ağ Ciyər Xəstəlikləri İnstitutuna, B.Ə.Eyvazov adına Elmi-Tədqiqat Hematologiya və Transfuziologiya İnstitutuna müraciət etmiş pasientlərdən 124 Aspergillus spp. ştammı toplanmışdır.\nBundan əlavə Azərbaycanın müxtəlif rayonlarından toplanmış torpaq nümunələrindən 11, Bakı şəhəri xəstəxanalarının havasından 8 Aspergillus spp. ştammı izolə edilmişdir. Toplanmış torpaq nümunələrindən suspenziya hazırlanaraq Sabouraud Dextrose mühitinə əkilmişdir və 7-10 gün ərzində kultivasiya edilmişdir. Inkişaf edən kif göbələyi koloniyalarının identifikasiyası mikroskopik və kultural xüsusiyyətlərə (rəngi) əsasən aparılmışdır. Mikroskopik müayinə üçün laktofenol mavisi istifadə edilmişdir.\nIzolə edilən ştamlardan 65-i Aspergillus niger, 16-sı Aspergillus flavus, 11-i Aspergillus fumigatus, 3-ü Aspergillus terreus və 29-u Aspergillus spp. kimi identifikasiya edilmişdir. Ümumilikdə 34 bəlğəm, 1 plevral maye, 1 yara materialı, 69 qulaqdan sıyrıntı, 8 hava və 11 torpaq nümunəsindən Aspergillus spp. göbələkləri izolə edilmişdir. Toplanmış materiallar əsasında 1 icmal məqalə və 2 tezis (“Sağlamlıq” Elmi-praktik jurnalında “Эпидемиология и механизмы азоловой резистентности штаммов Aspergillus fumigatus” adlı icmal məqalə, “Təbabətin aktual problemləri” elmi-praktik konfrans materialları toplusunda “Заболевания, вызываемые грибами рoда Аспергиллус” adlı tezis, Rafiq Əşrəf oğlu Əsgərovun 85 illik yubileyinə həsr olunmuş Beynəlxalq Elmi Konfrans materiallarının toplusunda “Морфобиологические особенности штаммов Aspergillus, изолированных при отомикозах” adlı tezis) dərc olunmuşdur.\nIV. Layihənin adı: Oynaq xəstəlikləri zamanı sinovial mayedə və qan plazmasında sərbəst aminturşuların və zülal fraksiyalarının dəyişmə dinamikasının öyrənilməsi və diaqnostik terapevtik məqsədlə tətbiqi.\nLayihənin rəhbəri: Əzizova Gülnarə İbrahim qızı – biokimya kafedrası, həmrəhbəri Topçiyeva Şəfiqə Ənvərovna – AMEA-nın Zoologiya İnstitutu.\nLayihənin icra müddəti: 2018-2019-cu illər.\nLayihənin məqsədi: Oynaq xəstəlikləri zamanı sinovial mayedə və qan plazmasında sərbəst aminturşuların spektrində və albumin və qlobulin kimi zülal fraksiyalarında baş verən miqdari dəyişikliklərin tədqiqi və alınan nəticələrin müalicə strategiyasının müəyyən edilməsində tətbiq olunmasıdır. Dayaq-hərəkət sisteminin müalicəsində geniş istifadə olunan və ilan zəhəri əsasında hazırlanan preparatların təsir mexanizminin daha dəqiq tədqiqi üçün ilan zəhərinin aminturşu və zülal tərkibinin aydınlaşdırılması da layihənin məqsədinə daxildir.\nLayihənin məqsədinə, həmçinin, oynaq patologiyaları zamanı orqanizmdə baş verən biokimyəvi dəyişiklikləri aşkarlamaq daxildir.\nArtroz və artritlər kimi oynaq xəstəlikləri müasir dövrün ən geniş yayılmış patologiyası olub, az hərəkətli həyat tərzi, qidalanmada yol verilən qüsurlarla və irsi meylliliklə əlaqədardır. Birləşdirici toxuma xəstəliklərinin yayılmasına görə Azərbaycan ilk ölkələr sırasındadır.\nGözlənilən nəticələr: Tez bir zamanda diaqnoz qoyulması üçün bioloji mayelərdə sərbəst aminturşuların və qan plazması zülallarının miqdarında baş verən dəyişiklikləri aşkarlamaq üçün proteinoqrammalardan istifadə ediləcəkdir. Alınan proteinoqrammalardan kliniki-diaqnostik bioimyanın və həmçinin, təbabətin bir çox ixtisas istiqamətlərində istifadə oluna bilər. Məsələn, hepatologiya, urologiya, immunologiya, onkologiya, genetika, hematologiya kimi sahələrdə.\nLayihədə xüsusi müasir avadanlığın köməyi ilə sinovial mayedə və qan plazmasında sərbəst aminturşuların tam keyfiyyət və kəmiyyət analizi və zülal fraksiyalarının proteinoqrammalarının alınması nəzərdə tutulur\nV. Layihənin adı: Texnogen amillərin canlı orqanizmə toksiki təsirinin azaldılması məqsədi ilə Azərbaycan florası əsasında hazırlanmış “Şit” fitokompleksinin adaptiv və qeyri-spesifik immunitetə təsiri\nLayihənin rəhbəri: Səftər Yusif oğlu Süleymanov – AMEA-nın Molekulyar Biologiya və Biotexnologiya İnstitutu, həmrəhbər Rəna Ənvər qızı Cəfərova – ATU-nun Elmi-Tədqiqat Mərkəzinin şöbə müdiri\nLayihənin icra müddəti: 01 oktyabr 2018-ci il – 31 dekabr 2018-ci il.\nLayihənin məqsədi: Azərbaycan florası əsasında hazırlanmış “Şit”fitokompleksinin texnogen mənşəli toksiki maddələrlə çirklənmiş ətraf mühitin modeli üzərində orqanizmin adaptiv və qeyri-spesifik immun sistemi göstəriclərinə təsirinin öyrənilməsidir.\nMəlumdur ki, orqanizmdə xarici və daxili toksiki amillərin təsiri nəticəsində orqan və sistemlərin funksiyası pozulur, sərbəst radikallı proseslər həddindən artıq fəallaşır, hüceyrə membran lipidlərinin peroksidləşməsi güclənir,oksidativ stress inkişaf edir. Bunların nəticəsində əlavə olaraq külli miqdarda toksiki təsirə malik sərbəst radikallar əmələ gəlir, hansılar ki hüceyrə səviyyəsində orqanların zədələnməsinə səbəb olur.\nBu zaman dərman bitkilərinin istifadəsi xüsusi maraq doğurur. Dərman bitkilərinin tərkibində olan təbii antioksidantlar orqanizmin tükənmiş antioksidant sistemini gücləndirməklə yanaşı eyni vaxtda birbaşa sərbəst radikallarla birləşərək onları neytrallaşdırır, oksidativ stress və lipid peroksidləşməsini zəiflədir. Bütün bu göstərilən təsirlər nəticəsində orqanizmin ətraf mühitin toksiki amillərinə qarşı adaptiv funksiyası güclənir.\nBunu nəzərə alaraq, layihə üzrə orqanizmin ətraf mühitin toksiki amillərinə qarşı adaptiv funksiyası və qeyri-spesifik immun sistemini gücləndirən, müxtəlif infeksion və qeyri-infeksion xəstəliklərinin profilaktikası üçün istifadə oluna biləcək orijinal tərkibli fitokompleks təklif olunur.\nYenilik: “Şit” Fitokompleksinin tərkib hissəsi olan bitkilərin toplanması, fitokompleksin və onun qalen preparatının hazırlanması;\nTexnogen mənşəli toksiki maddələrlə zənginləşmiş ətraf mühitin modelinin yaradılması;\nEksperimentin dürüstlüyünü təmin etmək məksədi ilə eksperimental heyvanların (ağ siçovul) seçilməsi, onların çəkisinin, fiziki fəallıq səviyyəsinin qiymətləndirilməsi və müvafiq eyni şəraitdə saxlanılmasının təmin edilməsi;\nEksperiment zamanı heyvanların fiziki və emosional vəziyyəti, nəsil artırma və letallıq dərəcəsi izləniləcək.\nOrqanizmin ətraf mühitin toksiki amillərinə qarşı adaptiv funksiyasını və qeyri-spesifik immun sistemini gücləndirən, eyni zamanda müxtəlif infeksion və qeyri-infeksion xəstəliklərin profilaktikasında istifadə oluna biləcək Azərbaycan florası əsasında orijinal tərkibli fitokompleksin hazırlanması layihənin yeniliyini təşkil edir.\nGözlənilən nəticə: Texnogen amillərin canlı orqanizmlərə zərərli təsirinin qarşısını almaq və müxtəlif infeksion və qeyri-infeksion xəstəliklərin profilaktika və müalicəsi üçün orqanizmin adaptiv funksiyasını və qeyri-spesifik immun sistemini Azərbaycan florası əsasında hazırlanmış fitokompleks vasitəsi ilə tənzimlənmə imkanlarının əsaslandırılması layihənin elmi əhəmiyyətini göstərir.\n2018-ci ildə udulan Beynəlxalq qrantlar\nAMEA-nın elmi-tədqiqat proqramlarının respublika müsabiqəsi üzrə\nI. Layihənin adı: Bədxassəli şişlər zamanı xərçəng kök hüceyrələrinin İNF-α vasitəsilə aktivləşdirilməsinin müalicəvi və proqnostik əhəmiyyəti.\nLayihənin rəhbəri: Onkologiya kafedrasının müdiri akad.Əhliman Tapdıq oğlu Əmiraslanov. Yerli təşkilatlar: AMEA Biologiya və Tibb Elmləri Bölməsi. AMEA Genetik Ehtiyatlar İnstitutu, Azərbaycan Tibb Universiteti (Histologiya, embriologiya və sitologiya kafedrası).\nXarici tərəfdaşlar: Ludviq Maksimilian Universiteti (Almaniya).\nHeidelberq Universiteti (Almaniya). Şimali Karolina Universiteti (ABŞ). Genom İnstitutu (ABŞ).\nLayihənin icra müddəti: 2018-2020-ci illər.\nLayihənin məqsədi: Bədxassəli şişlərin eksperimental modelində kontrol, yalnız kimyəvi terapiya, yalnız İNF-α və İNF-α ilə kimyəvi terapiyanın kombinə olunmuş qruplarda müalicədən əvvəl və sonra müalicənin effektivliyi arasındakı fərqlərin müəyyən olunmasıdır.\nGözlənilən nəticələr: Layihədə ilk dəfə olaraq İNF-α və Gemsitabin preparatı kombinə olunmuş müalicə şəklində tətbiq olunacaqdır. Layihənin sonunda təklif olunan müalicənin artıq kliniki tətbiqinə başlanılması ilə bağlı təklif veriləcəkdir. Planlaşdırılan layihədə analoji işlərdən fərqli olaraq ilk dəfə in vivo model yoxlanılacaqdır və bunun nəticəsində baha və vaxt aparan siçan və ya siçovul modelinin əvəzinə bu modelin tətbiqi təklif olunacaqdır. Son illər xərçəng xəstəliyinin müalicəsində xərçəng kök hüceyrələrin əhəmiyyətini nəzərə alıb, pre-kliniki və kliniki tədqiqatlar üçün əhəmiyyətli elmi və praktik nəticələrin dərc olunması planlaşdırılmışdır. Qeyd edilən müalicə rejiminin gələcəkdə xərçəng xəstəliyinin profilaktikasında tətbiqi mümkün olacaqdır.\nAzərbaycanda, ilk dəfə olaraq, onkoloji xəstəliklər genom səviyyəsində analiz edilərək genetika və onkologiyanın kəsişməsi olan molekulyar onkologiya sahəsinin inkişafına şərait yaradacaqdır\nAyrı-ayrı onkoloji xəstəliklər üzrə beynəlxalq standartlar əsasında qan və yüksək keyfiyyətli DNT bankları yaradılacaq\nOnkoloji xəstəliklər üzrə genetik məlumat bazası yaradılacaq ki, bu da ölkədə yeni dərman preparatlarının istehsalı shəsində ciddi uğurların əldə edilməsinə təkan verəcək.\n2018-ci ilin iyul-avqust aylarında qrantın iştirakçısı Ludviq Maksimilian adına Münhen Universitet Klinikasının Ümumi, visseral və transplantologiya şöbəsində olmuşdur. Qed etmək lazımdır ki, həmin şöbənin müdiri prof.Aleksandr Bajin 2018-ci ilin avqust ayında universitetdə olmuş, qarşılıqlı əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi haqqında razılıq əldə olunmuşdur.\nAzərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun\nI Azərbaycan-Rusiya birgə beynəlxalq qrant müsabiqəsi üzrə ATU-nu əməkdaşlarının qalib olmuş layihələri haqqınd\nI. Layihənin adı: Azərbaycanın dərman florasının bəzi endem və nadir növlərinin antimikrob fəallığının, fitokimyəvi tərkibinin tədqiqi və onlardan dərman xammalının alınması üçün biotexnoloji yanaşmaların işlənməsi.\nLayihənin rəhbəri: Mehdiyeva Naibə Pirverdi qızı (AMEA-nın Botanika İnsitutu), həmiştirakçılar - Kamilova Nigar Mir Nağı qızı (ATU-nun I mamalıq və ginekologiya kafedrasının professoru); Muradova Sevda Ağarəhim ızı (Mikrobiologiya və immunologiya kafedrasının baş müəllimi).\nLayihənin icra müddəti: 01 avqust 2018 – 01 avqust 2020-ci illə\nLayihənin məqsədi: İnsan patogenlərinə qarşı təsirə malik yeni antimikrob birləşmələrin kəşf edilməsi.\nAntimikrob preparatlar təkcə infeksiyaların müalicəsində deyil, eyni zamanda yüksək riskli pasiyentlər, hamiləliyi çətin keçirən və doğuşqabağı xüsusi hazırlığa ehtiyacı olan qadındar barədə profilaktik tədbirlərin görülməsi işində olduqca vacibdir. Buna baxmayaraq insan həyatına olan təhlükə yenə də artmaqdadır, çünki bir çox mikroblarda mövcud antimikrob preparatlara qarşı müqavimət formalaşmışdır. Antimikrob preparatlara qarşı müqavimət fövqəladə bir vəziyyətdir və hazırki layihə insan patogenlərinə qarşı təsirli yeni antimikrob birləşmələrin kəşf edilməsinə yönəlmişdir. Yeni antimikrob birləşmələrin kəşf edilməsi məqsədi ilə bitkilərin tədqiqi müxtəlif sahələrdən olan mütəxəssislərin əməkdaşlığını tələb edir.\nVəzifələr: 1. Azərbaycan dərman florasının bəzi endem və nadir növlərinin mövcud areal və populyasiyalarının cari vəziyyətinin öyrənilməsi.\n2. Bitki ekstraktları və ayrılmış bioloji fəal maddələrin bəzi dərmana müqaviməti bakteriya və göbələklərə qarşı antimikrob xassələrinin öyrənilməsi üçün geniş in vitro və in vivo sınaqların aparılması.\n3. İnfeksiya yoluxmuş xəstə qadınlardan alınan mikrob nümunələrin və standart mikrob ştammlarının müqayisəli analizinin aparılması. Xəstələrdən əldə edilmiş mikroblara qarşı ən yüksək antimikrob təsirə malik bitki ekstraktların və ayrılmış fərdi maddələrin təsirinin öyrənilməsi.\n4. Antimikrob təsirə malik bəzi endem və nadir bitkilərin xammalının biotexnoloji üsullarla əldə edilməsi.\n5. Əldə ediləcək bitki xammalının bioloji təsirinin öyrənilməsi.\nGözlənilən nəticə: Azərbaycan dərman florasının bəzi endem və nadir növlərinin mövcud areal və populasiyaların vəziyyətinin və biokimyəvi xassələrin öyrənilməsi və müasir ədəbiyyatda yer alması. Azərbaycanda dərman bitkilərin biokimyəvi tədqiqat metodikasını müasir standartlara uyğun şəkildə əsasının qoyulması. Bitki xammalı əsasında biotexnoloji üsulların tətbiqi. Rusiya alimləri ilə əməkdaşlıq əsasında elmi bacarıq və biliyin qarşılıqlı mübadiləsi.\nII. Layihənin adı: Bukkal epitelidə siqnal molekulların ekspressiyası: homeostazın stabilliyinin qiymətləndirilməsi və sosial-əhəmiyyətli insan xəstəliklərinin diaqnostikası və proqnozunun optimallaşdırılması üçün markerlər panelinin işlənməsinə yeni yanaşmalar.\nLayihənin rəhbəri: professor Hacıyev Ənvər (AMEA-nın Fiziologiya İnstitutu), ATU-dan icraçılar – AMEA-nın müxbir üzvü Məmmədov Arif Məmməd oğlu, biol.ü.f.d., Muradova Samirə Rafiq qızı, tibb ü.f.d. Cəfərova İnarə Uğur qızı.\nLayihənin icra müddəti: noyabr 2018 – noyabr 2020-ci illər.\nLayihənin məqsədi: Qeyri-invaziv yolla alınması mümkün olan diaqnostik markerlər panelinin işlənib hazırlanmasıdır. Bu markerlərin təyin edilməsi, orqanizmin həyat resurslarının qiymətləndirilməsinin optimizasiyası, sosial-əhəmiyyətli xəstəliklərin diaqnostikasının, müalicəsinin və profilaktikasının effektivliyinin monitorinqi bukkal epiteli hüceyrələrindən istifadə etməklə aparılacaqdır.\nDiaqnostik və proqnostik cəhətdən yüksək əhəmiyyətə malik olan markerlərin geniş spektrinin ekspressiyasının tədqiqi nəzərdə tutulur.\nLayihədə aşağıdakı göstəricilər tədqiq ediləcək:\nProliferasiya və apoptoz markerləri.\nBirləşdirici toxumanın tamlığını göstərən markerlər.\nNeyrodegenerativ proseslərin markeri.\nMetabolizmin və hüceyrə müdafiəsinin markerləri.\nAğız böşluğunun selikli qişasının (bukkal epiteli) morfo-funksional durumu bütövlükdə orqanizmin ümumi homeostazını xarakterizə edir.\nBukkal epiteli hüceyrələrində müvafiq siqnal molekullarının təyin edilməsinə əsaslanan markerlər panelinin işlənib hazırlanması insanlarda bioloji yaşın və yaşla bağlı xəstəliklərin, fizioloji qocalmanın tədqiqi baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir.\nGözlənilən nəticələr: Layihənin icrasının nəticəsində texniki cəhətdən sadə, lakin son dərəcə yüksək informativ potensiala malik bir sıra sosial-əhəmiyyətli, o cümlədən yaşla bağlı xəstəliklərin erkən diaqnostikasını və aparılan müalicənin effektivliyini, qocalma prosesinin tempini izləməyə imkan verən qeyri-invaziv diaqnostika üsullarının işlənib hazırlanacaqdır.\nII Azərbaycan-Belarus birgə qrant müsabiqəsi üzrə qalib olmuş layihə haqqında\nLayihənin adı:Metillevorinin təsiri altında klonogen şiş hüceyrələrinin apoptoz mexanizminin in vitro öyrənilməsi.\nLayihənin rəhbəri: Sultanova Gülnar Hacıbəy qızı (AMEA Botanika İnstitutu), ATU-dan iştirakçı: Şüa diaqnostikası və şüa terapiyası kafedrasının assistenti Rəhimov Nurməmməd Rəhim oğlu.\nLayihənin icra müddəti: iyul 2018 – iyul 2020-ci illər.\nLayihənin məqsədi: Poliyen antibiotiklərin arasında ən böyük marağa səbəb olan levorin və onun alkil törəmələridir. Adı çəkilən preparatların müxtəlif eksperimental şəraitdə bioloji aktivliyini təyin etməkdir və onların klonogen şiş hüceyrələrin proliferasiyasına və metabolizminə seçilən antibiotiklərinin təsirini öyrənməkdən ibarətdir.\nBioloji membranlara həssas olan birləşmələrin təsiri altında klonogen şiş hüceyrələrinin proliferasiya və apoptoz proseslərinin mexanizmini molekulyar səviyyəsində in vitro tədqiqi ən aktual məsələlərdən biridir. Istifadə olunan antibiotiklər patogen hüceyrələrinə qarşı məhvedici qabiliyyətə malikdir. Bununla bağlı bir sıra antibiotiklərin eksperimental şiş hüceyrələrinə qarşı yoxlanılması öyrənilməlidir.\nAntibiotiklərin müsbət təsiri ondadır ki, onlar hüceyrə membranların tərkibinə daxil olaraq, ionların keçiriciliyini kəskin artırır. AMEA-nın Botanika İnstitututunun laboratoriyasında alınan müsbət nəticələr Belarusiya MEA Fiziologiya İnstitutunda böyük maraq oyadıb və metillevorinin bədxassəli hüceyrələrinə in vitro təsir etmək üçün birgə tədqiq aparmaq üçün təklif alınmışdır. Nəzərdə tutulan birgə tədqiqat işləri şiş hüceyrələrinə qarşı yeni metodlar və preparatların yaradılmasına imkan açır.\nPoliyen antibiotik xolesterin ilə zəngin olan şiş hüceyrələrin bioloji membranlara yüksək həssaslıq qabiliyyətinə malikdir. Bunu nəzərə alaraq, cərrahi əməliyyatdan sonra bədxassəli toxumaların müxtəlif formalarından alınan hüceyrələrinin proliferasiya və metabolizminə metillevorin antibiotikin təsiri böyük marağa səbəb olmuşdur.\n-Aparılan tədqiqatlar həm fundamental, həm də praktik əhəmiyyət daşıyır. Levorin və onun törəmələrinin fiziki-xassələrinin tədqiq edilməsi yeni effektiv preparatların yaradılmasına gətirib çıxara bilər\n-Adı çəkilən preparatlar cərrahi əməliyyatdan sonra bədxassəli toxumaların müxtəlif formalarından alınan klonogen şiş hüceyrələri proliferasiyasına təsir edə bilər və onlara qarşı yeni müalicəvi preparatların yaradılmasına gətirib çıxara bilər.\n2018-ci ildə davam edilən qrant layihələri haqqında\n1. Layihənin adı: Qarın boşluğu üzvlərinin bədxassəli şişləri zamanı gözətçi limfa düyününün aşkar edilməsi və onların metastatik zədələnib zədələnməməsinin təcili patohistoloji müayinə ilə müəyyənləşdirilməsi.\nLayihənin rəhbəri: ATU-nun Histologiya, embriologiya və sitologiya kafedrasının professoru Muradov Habil Kamil oğlu.\nLayihənin icra müddəti: noyabr 2016 – noyabr 2018-ci illər.\nLayihənin məqsədi: Mədə xərçəngləri zamanı gözətçi limfa düyününün aşkar edilməsi və onların metastatik zədələnib-zədələnməməsinin təcili patohistoloji müayinə ilə müəyyənləşdirilməsindən ibarətdir.\nAşkar edilmişdir ki, mədə xərçəngləri zamanı gözətçi limfa düyünləri 12 xəstədə təyin edilmişdir. Xəstələrin yaşı 40-65 arasında olub, 6 xəstədə (50%) şiş prosesi cisimdə, 4 xəstədə (34%) proksimal hissədə, 2 xəstədə (16%) total zədələnmə aşkar edilib. 9 xəstədə (75%) müxtəlif differensiasiyalı adenokarsinoma, 3 xəstədə (25%) üzüyəbənzər hüceyrəli karsinoma qeydə alınıb. Selikli qişaya invaziya (T1) qeydə alınmayıb, əzələ qişaya invaziya (T2) 1 xəstədə (9%), seroz invaziya (T3) 11 xəstədə (91%) qeydə alınıb. Limfa düyünlərinə disseminasiya 3 xəstədə (25%) müəyyən edilib, 9 xəstədə (75%) metastazlar aşkar edilməyib. 10 xəstədə (84%) mədənin subtotal distal rezeksiyası, 2 xəstədə (16%) qastroektomiya aparılıb. Kontrast maddə-metilen göyü paratumoral sahəyə. Subseroz olaraq inyeksiya edilmişdir. Aşkarlanan gözətçi limfa düyünlərinin ölçüsü – 0,5-0,8 sm civarında olmuşdur.\nAşkar edilmiş gözətçi limfa düyünləri ilə şiş prosesinin diametri, invaziya dərəcəsi və differensiasiya dərəcəsi arasında korrelyasion əlaqəni müəyyən edilmişdir. Tədqiqatın nəticəsində müəyyən olunub ki, şiş diametri və şişin invaziyası ilə aşkar edilmiş gözətçi limfa düyünlərindəki metastatik zədələnmə arasında düz mütənasiblik vardır, belə ki, şişin diametri və şiş invaziyası artdıqca gözətçi limfa düyünlərində metastatik zədələnmələrin miqdarı artır. Diametri 3 sm olan şişlərdə metastatik zədələnmə qeydə alınmadığı halda, diametri 3-5 sm olan şişlərdə 1(9%), diametri 5 sm-dən artıq şişlərdə isə 2 müşahidədə (16%) metastazlar qeydə alınmışdır. Həmçinin differensiasiya dərəcəsi yüksəldikcə gözətçi limfa düyünlərindəki metastatik zədələnmənin miqdarı artır\nII. Layihənin adı: Azərbaycan Tibb Universitetində aparılan eksperimental-klinik yönümlü elmi-tədqiqat işləri zamanı patoloji dəyişikliklərin molekulyar-genetik dəyərləndirilməsinin təmini.\nLayihənin rəhbəri: ATU-nun Patoloji anatomiya kafedrasının müdiri Həsənov Ədalət Bəybala oğlu.\nLayihənin icra müddəti:noyabr 2016 – may 2019-cu illər\nLayihənin məqsədi: Son onilliklərdə yüksək əlillik vəölüm faizi verən xəstəliklərin etiologiya, patogenezi, klinik-morfoloji xüsusiyyətləri aə bu patologiyaların patomorfozunun öyrənilməsinə yönəlmişdir.\nCinsi yolla yoluxan infeksiyalar, qadının həyat tərzi və zərərli vərdişləri, sosial- iqtisadi durum, piylənmə, yumurtalıqların polikistoz sindromunun, eləcə də yumurtalıqların hormonal aktiv şişlərinin olması, yaxın qohumlarında aşkar edilməsi və s. bu xəstəliyin rastgəlmə tezliyini də artırır.\nTədqiqatda klassik patohistoloji müayinə metodları – işıq mikroskopiyası (hematoksilin və eozin, Van-Gizon üsulları) ilə yanaşı müasir histokimyəvi, immun-histokimyəvi, sitoloji və elektron –mikroskopik metodlardan istifadə olunmuşdur. Ağız suyu vəzilərinə tətbiq edilən incə iynə aspirasvion biopsiyası məhdud informativ olmasına baxmayaraq, hər zaman istiqamətləndirici mövqe tutur. Ucuz və asan tətbiq olunan bir üsul olduğu üçün diaqnostika prosesində geniş yer almışdır.\nMüxtəlif intoksikasiyalar, xüsusilə də xronik narkomaniyanın müxtəlif növlərinin diaqnostikasında tədqiqat işlərinin nəticələrinin patoloji anatomiya və məhkəmə təbabətində həm meyitlərin müayinəsində, həm də narkomaniyaya şübhə olan xəstələrin orqanlarından götürülmüş materialların mikroskopik müayinəsində differensial diaqnostika məqsədilə istifadə olunur. Bu isə öz növbəsində psixiatriyada və narkologiyada xronik narkomaniya ilə alkoqolizmin klinik simptomokomplekslərinin diferensiasiyasında, həmçinin morfoloji müayinənin nəticələrinə təsir edir. Həkim-narkoloqlar isə bu xəstələrin müalicəsində hazırkı tədqiqatın nəticələrini əsas götürə bilərlər.\nIII. Layihənin adı: Böyük verilənlər («Big Data») mühitində informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması metodları və alqoritmlərinin işlənilməsi və onların bəzi tətbiqləri (müştərək beynəlxalq layihə).\nLayihənin rəhbərləri: Aliquliyev Ramiz Məhəmməd oğlu (AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu), həmrəhbər – Rüstəmov Rauf Məmməd oğlu (ABŞ AT and T Labs Research), layihənin iştirakçısı İsayev Orxan Rasim oğlu (Azərbaycan Tibb Universitetinin Histologiya, embriologiya və sitologiya kafedrasının dosenti).\nLayihənin icra müddəti:noyabr 2016 – noyabr 2018-ci illər.\nLayihənin məqsədi: Tibbi verilənlərin intellektual analizi (Medical Data Mining) mətnlərin intellektual analizi (Text Mining), məxfiliyi təmin etməklə tibbi verilənlərin intellektual analizi (Privacy-preserving medical data mining), tibbi verilənlərdə anomaliyaların aşkarlanması (Anomaly detection in medical data).\nMəlumdur ki, Big Data mənbələri arasında tibb mühüm yerlərdən birini tutur və tibbi verilənlər təbiətinə görə müxtəlif xarakterlidir. Tibbi verilənlər ədədi, mətn, şəkil və video tipində olurlar ki, onların da analizi data mining sahəsində ən çətin problemlərdən sayılır. Digər tərəfdən fərdi məlumatların təhlükəsizliyi hal-hazırda mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Fərdi məlumatlar içərisində isə tibbi verilənlərin payı daha böyük üstünlük təşkil edir.\nIV. Layihənin adı: Azərbaycan Respublikasında ağciyər vərəmi olan xəstələrdə vərəm mikobakteriyası ştamlarının molekulyar – genetik mutasiyalarının tədqiqi.\nLayihənin icra müddəti:31 mart 2017 – 31 mart 2018-ci illər.\nLayihənin rəhbəri: Axundova İradə Mirsahab qızı (AR SN-nin ET Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutu), layihənin iştirakçısı Bayramov Rafiq İdris oğlu (ATU-nun Ağciyər xəstəlikləri kafedrasının müdiri).\nLayihənin məqsədi: Azərbaycan Respublikasının müxtəlif regionlarında ağciyər vərəmi olan xəstələrdə vərəm mikobakteriyası ştamlarının molekulyar-genetik spesifikliyinin tədqiqi vasitəsilə erkən diaqnostika və epidemioloji nəzarət tədbirlərinin təkmilləşdirilməsi.\nYekun nəticələr: Tədqiqata daxil olmuş 300 nəfər DD vərəm xəstələr əsasən 18-55 yaşında (75%) olan kişilərdir (73%). Bu nəticə Azərbaycanda olan vərəmin epidemioloji vəziyyət ilə uyğundur. Hətta, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) epidemioloji göstəriciləri ilə də eynidir.\nTəhlil zamanı məlum oldu ki, əsasən davamlılıq Flüorxinolonlarda (Fln) təyin olunur. Inyeksion preparatların arasında isə əsasən davamlılıq Amikasinə (Ami) təyin olunmuşdur. Flüorxinolonlara (Fln) davamlı, ikinci sıra inyeksion preparatlara (İP) həssas (59 xəstə - 20%) və Fln – həssas, İP – davamlı (33 xəstə - 12%) olan xəstələrin arasında araşdırma aparılıb.\nBunun səbəbi bu preparatların apteklərdə, açıq satışda olmasıdır, xəstələrin qeydiyyatsız, düzgün olmayan müalicə sxemlərindən istifadə etmələri, müalicəni sona çatdırmamış yarımçıq kəsmələridir. Xüsusilə qeyd etmək istərdik ki, Kapreomisinə (Cm) davamlılıq nadir halda qeyd olunur, bu da preparatın əl çatmamasından irəli gəlir. Bu tip xəstələr təkrar, çoxsaylı dərmanlara davamlı müalicəsini yarımçıq kəsən, müalicələri uğursuz nəticələnən vərəm xəstələridir.\nIlkin araşdırma xəstələrin əsasən böyük, miqrasiya olunan şəhərlərdə yayılması üstünlük daşıyır (Bakı, Abşeron (Xırdalan), Yevvlax, Sumqayıt, Cəlilabad)\nTəhlil zamanı ştammların davamlılıq xüsusiyyətlərini müəyyən edən və ən çox rast gəlinən mutasiya spektrləri təqdim olunmuşdur:\n- RİFAMPİSİNə davamlılıq – rpoB genində WT8(79%), MUT3(77%)mutasiya;\n- İZONİAZİDə davamlılıq – katG genində - WT8(87%), MUT1 (92%), inhA genində WT1(20%), WT2(10%), MUT1(21%) mutasiyalar;\n- FLÜORXİNOLONLARa (Oflo., Levo.) davamlılıq – girA genində - WT2(30%), 3(53%), MUT3C (36%), girB genində WT(9%) mutasiyalar;\n- İNYEKSİON PREPARATLARa (Kan., Ami., Kap.) davamlılıq – rrs genində - WT1(85%), MUT1(85%), eis genində - WT2(80%), MUT1(34%) mutasiyalar daha çox rast gəlinir və üstünlük təşkil edir.\nƏsas vərəm əleyhinə dərmanlara davamlılığı təyin edən fenotipik (BactecMGİT sulu mühitdə və Levenşteyn – Yensen bərk mühitdə əkmə) və genotipik müayinə üsulları (GenoType MTBDRpl və GenoType MTBDRsl) müqayisə olmuşdur. Müqayisədə, 98%-99% eyni nəticələr alınmışdır. Alınmış nəticə eyni molekulyar-genetik metodların vərəm xəstələrinin müayinəsi üçün və əsas vərəm əleyhinə preparatlara Dərman Həssaslıq Testi əldə edərək, xəstəni erkən düzgün müalicəyə cəlb etməsi üçün vacib sayılır və tövsiyə olunur.\nElmi işin nəticələri Azərbaycan respublikası Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tibbi şurasında müzakirə olaraq, 2017-ci ildə aparılan elmi işlərin arasında ən yaxşı elmi nəticə seçilmişdir. Nazirliyin Kollegiyası tərəfindən Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasına təqdim olunmuşdur. AMEA tərəfindən alınmış nəticə mühüm elmi nəticələr siyahısına daxil olmuşdur.\nV. Layihənin adı: Dərman preparatlarının immobilizə olunması üçün tərkibində azot və oksigen saxlayan yeni hidrofob və biosid polimerlərin sintezi və tədqiqi.\nLayihənin rəhbəri: Zeynalov Nizami Allahverdi oğlu (AMEA-nınKataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu), Qasımov Elnur Mübariz oğlu (ATU-nun ümumi cərrahiyyə kafedrasının assistenti).\nLayihənin icra müddəti: 01 aprel 2017 – 01 aprel 2019-cu illər.\nLayihənin məqsədi: Təbii və sintetik polimerlər əsasında yeni hidrofob və antibakterial polimerlərin alınması, yüksək keyfiyyətli nanomaterialların yaradılması, onların müasir fiziki üsullarla xarakterizə edilməsi, gələcəkdə biotəbabətdə, biotexnologiyada, biofizikada, molekulyar və hüceyrə biologiyası və elektronikada istifadə olunması üçün təkliflərin verilməsi.\nSon illər nanogellərin sintezi və onların iştirakı ilə dərman preparatlarının uzun müddətli təsirə malik olmaları tədqiqatçıların diqqət mərkəzindədir. Polimerlərdən istifadə olunması müasir üsullar arasında dərman preparatlarının lazımı orqanlara çatdırılmasında da mühüm yer tutur. Polimerlər bu halda matrisa olub, dərman preparatlarını özündə uzun müddət saxlayı və orqanizmdə onların tədricən ayrılmasını təmin edirlər, belə ki, polimer makromolekullar lazım olan hüceyrəyə daxil olana qədər dərman preparatları polimerdən ayrılmırlar. Bununla əlaqədar təbii və sintetik əsaslı, toksikliyi aşağı olan polimer nanogellərdən daşıyıcı kimi istifadə edilməsi vacib əhəmiyyət kəsb edən polimerlərdən biridir.\nAlınan nəticələr: Cari ildə layihənin tədqiqat strukturuna uyğun N-vinilpirrolidon və 4-vinilpiridinin xitozan ilə alınmış calaq sopolimeri iştirakında gümüş nanohissəciklərinin sintez edilməsi və antibakterial aktivliyə malik gümüş nanohissəcikləri saxlayan xitozan calaq sopolimer nümunəsinə levofloksasin preparatının immobilizə olunması, antibakterial aktivliklərinin yoxlanılması istiqamətində tədqiqat işləri yerinə yetirilmişdir.


Müvəffəqiyyətli əlaqə üçün 7 şərt » wWw.Qadinlar.Biz ~ Qadınlar Bir Incidir! Populyar Qadın Saytı\nTarix: 26-07-2011, 18:15\nSəs ver: Əlaqənizin daimi və uzun olmasını istəyirsinizsə möhkəm təməllər üzərində olması üçün müəyyən bəzi addımların atılması şərt.\n7. Dəyişməs(n)i qəbul edin : İnsanlar zaman içində olduqları mühitə görə dəyişə bilər. Əlaqələri bu dəyişmələr ayaq da məbləğ. Ancaq əlaqələrdə dəyişmə əsnasında bir-birlərinə uyğunlaşma təmin edən cütlər müvəffəqiyyətli olar əks halda bu dəyişmə problem yarada bilər. Zaman içərisində əlaqələrdəki dürüstlük və yanı həyat fikirindəki cütlər nəticəsi evlilik olaraq belə çevirə bilirlər. NoName


Markus Zusak “Kitab oğrusu” » Qadin.Net ~ İlk milli qadın portalı\nMarkus Zusak “Kitab oğrusu”\n“Kitab oğrusu” (ingiliscə “The Book Thief”)–Avstraliya yazıçısı Markus Zusakın 2006-cı ildə yazdığı romandır. Roman qeyri-adi şəkildə qurulub, təhkiyə Ölüm tərəfindən aparılır.\n1939-cu ilin yanvarı. Almaniya. Nəfəsini dərmiş ölkə. Hələ heç vaxt ölümün bu qədər işi olmamışdı.\nLizel adlı bir qızdan, onun sözlərlə tanışlığından, akkordeon çalan atadan, fanatik almanlardan, yəhudi döyüşçüdən və çoxlu oğurluqdan danışılan əsərdir. “Kitab oğrusu” sözlərin gücü və kitabların ruhu qidalandırma qabiliyyəti haqqındadır.\nƏsərdən seçilmiş hissələr\nAdətən dünyanı belə görürəm.\nYa da, ən azından, belə görməyə çalışıram.\nKİÇİK BİR FAKT\nNə vaxtsa öləcəksiniz.\nXahiş edirəm, narahat olmayın, nə olsun ki, indicə sizi hədələdim.\nBunların hamısı lovğalıqdır – mən qəddar deyiləm.\nMən pis deyiləm.\nBunu təsəvvür etməkdə çətinlik çəkirsinizsə, xoşagəlməz sükut təsəvvür edin. Parçaları və qalıqları ilə üzən ümidsizlik təsəvvür edin. Bu, qatarda boğulmağa oxşayır.\nOrada bütün təbəqələrdən insanlar var idi. Ancaq yoxsullar başqalarından daha tez gözə çarpırdı. Binəsiblər həmişə hərəkətdə olmağa çalışırlar, sanki yerdəyişmə nəyəsə kömək edə bilər. Onlar yolun sonunda köhnə müsibətin yeni görkəmdə onları gözləyəcəyini başa düşmürlər.\nBoz gün idi–Avropanın rəngləri.\nQəbirqazan üçün təlimat:\nYaxşı qəbir qazmaq üçün iyirmi addımdan ibarət dərslik.\nBavariya qəbiristanlar birliyi tərəfindən nəşr edilmişdir.\nKitab oğrusunun ilk qəniməti–uğurlu karyeranın başlanğıcı.\nÖz hekayəsini yazmaq qərarına gəldikdə, öz-özünə sual verdi. Kitablar və sözlər nə vaxt nəyisə yox, hər şeyi bildirməyə başladı?\nHər ikinci sözü “Saumensch” və ya “Saukerl”, yaxud da “Arschloch” idi. Bu sözlərlə tanış olmayanlara izah etmək lazımdır. Aydın məsələdir ki, “sau” donuz deməkdir. “Saumensch” qadını sındırmaq, söymək və ya sadəcə alçaltmağa xidmət edir. “Saukerl” (“saukerl” kimi tələffüz olunur) kişilər üçündür.\nƏminəm, belə insanlarla qarşılaşmısınız. O, birinci cərgədə dursa belə, həmişə fonla qarışa bilirdi. Həmişə bax orada idi. Görünmürdü. Əhəmiyyətsiz və elə də lazımlı deyildi.\nLüöətdə tapılmayan tərif:\nTərk etməmə–inam və məhəbbətin təzahürü, çox vaxt uşaqlar tərəfindən təyin edilir.\nAxırıncı dəfə qardaşını gördüyü an.\nAxırıncı dəfə anasını gördüyü an.\nQadın ütülü yumruqla gedib qapıdakı tüpürcəkləri silməyi əmr edirsə, istədin, istəmədin, gedəcəksən. Ələlxüsus ütü qaynardırsa.\nAğzı da “haylhitler” iylənirdi.\n- Gədə havalanıb,–donquldandı, ancaq həmişə başa düşürdü ki, altı uşağın varsa, belə şeylər mütləq baş verəcək.\n- Oğul, eşidirsən, qaraya boyanıb küçədə gəzişmək olmaz?\nRudini maraq bürüdü və çaşıb qaldı. Ayı artıq sökmüşdülər və o indi sərbəst şəkildə yuxarı, aşağı hərəkət edə, fikirləri kimi utancaq və qaraqabaq olan oğlanın üzünə dama bilirdi.\n- Ata, niyə olmaz?\n- Çünki səni apararlar.\n- Çünki qara olmağı istəmək olmaz və ya yəhudi, ya da bizdən olmayan kimsə.\n- Bəs bu yəhudilər kimdir?\n- Köhnə müştərim qerr Kaufmanı tanıyırsan? Ondan sənin üçün çəkmə almışdıq.\n- Bax, o yəhudidir.\n- Bilmirdim. Yəhudi olmaq üçün nəsə pul ödəməlisən? İcazə lazımdır?\n- Yox, Rudi.–Qerr Ştayner bir əli ilə velosipedi aparırdı, bir əli ilə Rudini. Söhbəti davam etdirməyə çətinlik çəkirdi. Oğlunun qulağındakı barmaqlarını zəiflətməmişdi. Yadından çıxmışdı ki, onun qulağını tutub.–Bu alman və ya katolik olmaq kimidir.\n- O. Bəs Cessi Ouenz katolikdir?\n- Bilmirəm!–Bu yerdə onun ayağı velosipedin pedalına ilişdi və o qulağı buraxdı.\nBir müddət sakitcə getdilər, sonra Rudi dedi:\n- Ata, mən sadəcə Cessi Ouenz kimi olmaq istəyirəm!\nBu dəfə Qerr Ştayner ovcunu oğlunun təpəsinə qoyub izah etdi:\n- Bilirəm, oğul. Sənin əla sarı saçların və böyük etibarlı mavi gözlərin var. Belə olduğuna görə xoşbəxt olmalısan, başa düşdün?\nOğlan özünü kömürlə qaraldıb dünyanı fəth edən dəli idi.\nQız sözsüz qalan kitab oğrusu idi.\nVə gərəksiz yerə mənə göstərəcək ki, təsadüfdən təsadüf doğur. Eynilə risk özündə yeni risk, həyat yeni həyat, ölüm isə yeni ölüm gəzdirdiyi kimi.\nBilirsinizmi, kimsə alman faşizminin antisemitizmdən, hədsiz coşqun rəhbər və hirsli qoyun millətdən doğduğunu deyə bilər. Ancaq bütün bunlar almanların bir maraqlı məşğuliyyətə məhəbbəti olmasaydı, nəticə verə bilməzdi.\nAlmanlar nəsə yandırmağı sevirdilər. Dükanları, sinaqoqları, Reyxstaqları, evləri, şəxsi əşyaları, öldürülən insanları və təbii ki, kitabları.\nDemək olar ki, istənilən ümidsizlik kimi hər şey aşkar əmin-amanlıqdan başladı.\nXoşbəxt olmağın yolları:\n1. “Qəbirqazana təlimat”-ın oxunub qurtarması.\n2. Mariya bacının qəzəbindən xilas olmaq.\n3. Milad gününə hədiyyə edilmiş iki yeni kitab.\nBavariya qəbirqazanlar birliyi adından ümid edirik ki, sizi əyləndirməyə və məzarçı işinin öhdəlikləri, texniki təhlükəsizliyi ilə əlaqədar hər şeyi öyrətməyə müvəffəq olmuşuq.\nDəfn incəsənəti karyeranızda uğurlar arzu edir və ümid edirik ki, kitabımız nədəsə köməyinizə çatacaq.\nO başa düşdü ki, təxmini bacarmaq həqiqətən bacarmaqdan xeyli asandır.\nMəgər qorxduğunu boynuna almaq qorxaqlıqdır? Yaşadığına sevinmək qorxaqlıqdır?\nMəncə, insanların dağıntıya baxmaqdan xoşu gəlir. Qum qalaları, karton evlər–bunlardan başlayırlar. İnkişaf bacarığı insanın böyük məharətidir.\nYaxşı oğruya çoxlu müxtəlif keyfiyyət gərəkdir. Gözə çarpmamaq. Ədəbsizlik. Diribaşlıq. Amma hamısından vacibi axırıncı tələbdir.\nHeç kimin bəxti bir ildə iki dəfə gətirə bilməz, hələ bir gündə demirəm.\nBarmaqlarından çemodan, dəmir, “Mənim mübarizəm” və yaşama iyi gəlirdi.\nŞillə yeyib gülümsəməyin nə olduğunu təsəvvür edin. İndi təsəvvür edin ki, bu sutkada iyirmi dörd saat davam edir. Bu elə yəhudini gizlətmək demək idi.\nÖlümün də ürəyi var.\nTorpağın altında, Almaniyanın Münhen şəhərində iki nəfər zirzəmidə dayanıb söhbət edirdi. Lətifə başlığına oxşayır:\n- Bir sözlə, zirzəmidə alman və yəhudi oturub…\nLakin bu lətifə deyildi.\nDeyirlər, müharibə ölümün ən yaxşı dostudur. Ancaq başqa nöqteyi-nəzər təklif etməliyəm. Müharibə mənim üçün imkansız bir şey tələb edən yeni rəis kimidir. Arxamda durur və dayanmadan bir şeyi təkrar edir: “Edin, edin…” və tər tökürsən. Yerinə yetirirsən. Rəis isə minnətdarlığını bildirmir. Daha çoxunu istəyir.\nÜrək hələ titrəyirsə, əlləri isitmək çətindir.\n“Sonuncu qərib insan”. Lizel kitabı rəfdən çıxaranda o sakitcə nəsə pıçıldadı. Toz oyandı.\nƏlbəttə, müharibədə öldürürlər. Ancaq yanında yaşayıb nəfəs alan birini öldürürlərsə, torpaq həmişə ayağının altından qaçır.\nSəndən oğurlananı oğurlamaq. Ləzzət edir, düzdür?\nQurabiyə oğrusu (hekayə)\n"Vəba günlərində eşq"\n№ 14 - Müəllif: Muselmanka88\nsehv etmiremse eyni adda film de var\nOnlar yolun sonunda köhnə müsibətin yeni görkəmdə onları gözləyəcəyini başa düşmürlər.\n№ 12 - Müəllif: SS,,\nKitab oğrusunun ilk qənimətiвЂ“\nuğurlu karyeranın başlanğıcı.-cox maraqlidir\n№ 11 - Müəllif: gozel eliyeva\nTəşəkkürlər gözəl kitaba oxşayır yüklədim oxuyacam mütləq\n№ 10 - Müəllif: RГјzgar\nOxumaq istədiyim amma hələ də oxumadığım bir kitab\nCox maraqli kitaba oxşayır, filmini izləmişdim bunun.\n№ 8 - Müəllif: ruzigar\nDeyirlər, müharibə ölümün ən yaxşı dostudur.\nAqat çox sağ ol,əsərdən seçmələri bizimlə də paylaşdın.Bu kitab haqqında məlumatımız oldu.\n№ 7 - Müəllif: imp\nMaraqlı kitaba oxşayır tapa bilsəm oxuyaram\n№ 5 - Müəllif: Ramush )\nbaxmaga deyer filmdi )))


Şüur və Onun Təkamülü | Elmi Spektr\n| Tural Ələkbərli, M.D. |\nİnsanın özünə, yaşayışına, ətrafına, digər şəxslərə, bir bütün olaraq içində yaşadığı dünya ilə bağlı fərqindəliyi, yaşanan təcrübələrdən yaranan özünün fərqində olma (ing. self-consciousness) hissinə qısaca şüur demək mümkündür. İnsan davranışlarının təməli şüur ilə birbaşa bağlıdır. Amma onu da qeyd etmək lazımdır ki, insan davranışlarının hamısını şüur idarə etmir, burada psixoanalizin banisi Sigmund Freudun sturuktural modelinə nəzər yetirsək, məncə, yerinə düşərdi. Freudun, psixik aparatın 3 əsas hissəsi adlandırdığı id, eqo və supereqo əslində tam da şüur, şüur öncəsi və şüuraltı adlandırdığımız hissələrin birləşməsi ilə əmələ gəlir (1).\nİd, qısaca desək, hərbir insanda doğuşdan var olan instinktləri, yəni, yemək, hərhansı həzz verici bir şeyi arzulamaq, cinsi istəklər kimi bir çox təməl instinktiv hissi ifadə edir və şüuraltının bir hissəsi hesab edilir. Eqo, hal hazırki reallığı, icra olunan hərəkətləri, verilən qərarları ifadə edir və şüur öncəsinin bir hissəsi hesab edilir. Supereqo isə bütün qanunları, insanın həyatındaki vacib prinsipləri, yaşadığı ölkənin konstitusiyasını, inandığı dinin qanunlarını, ailəsinin ənənələrini, yaşadığı mühitin ənənələrini ifadə edir və şüuraltının bir hissəsi hesab edilir (2).\nBu buzdağı bənzətməsi bir çox elmi məqalədə Freud strukturunun izahı üçün istifadə edilmişdir. Freudun bu strukturuna görə, insan çox vaxt id ilə arzulayır və supereqo ilə bu arzularına qarşı çıxmağa çalışır; nəticədə, ortaq yol tapan eqo ilə bir hərəkət icra edir. Bu savaş isə çox vaxt şüuraltında meydana gəldiyi üçün insan sadəcə hərəkəti icra edir və bu , onda sadəcə baş ağrısı vəya təşviş (ing. anxiety) olaraq büruzə verir. Məsələn, bəzi insanlar yanlarından keçən bir xanımın qısa ətəyinə diqqətlə baxır, bəziləri isə yox. Bunu qeyd etdiyimiz struktura görə izah etməyə çalışsaq, baxmayan şəxsin instinktlərinə qarşı dirənən hansısa şüuraltı qanunlarının üstün gəldiyini, həmçinin, digər şəxsin isə instinktlərinin üstün gəldiyini deyə bilərik. Əslində, hər sadə hərəkətinin arxasında bu id-supergo savaşı dayanan insanların xarakteri də böyük ölçüdə bununla müəyyənləşir. Ailənin sosio-psixolojik vəziyyəti, yetiştirilmə tərzi, inacları və ənənələri, böyüdüyü mühit və o mühitin qanunları, məktəb dövrü və bir çox amillər uşaqlarımızın xarakterinin və hərəkətlərinin formalaşmasında, məhz bu səbəblərlə, böyük rol oynayır.\nHəyatımız üçün bu qədər dəyərli bir mövzunu araşdırmaq və daha da dərindən anlamağa çalışmaq uzun illərdir elm adamlarının diqqətindədir. Şüuru araşdırarkən qarşımıza çıxan ilk sual isə onun mexanizmidir ki, bu da onu araşdıranlar arasında fərqli fikirlərin meydana gəlməsinə səbəb olub.\nGottfried Wilhelm Leibniz Monadologiya və Fəlsəfənin Əsasları (ing. Monadology and other Philosophical Essays) adlı kitabında verdiyi bir misal ilə şüurun sadələşdirilə bilməyəcəyini və bir bütün olaraq araşdırılmalı olan bir mövzu olduğunu bu ifadələrlə dilə gətirib- “Düşünən və şüuru olan bir robot düzəltdiyimizi fərz edək və bu robotu o qədər böyük düzəltdiyimizi düşünək ki, içində rahatlıqla gəzinə bilək (3). Bu halda, biz sadəcə bir birini hərəkətə gətirən dəmir parçalarını, təməl maddələri görəcəyik və bu maddələrin necə düşündüyünü anlaya bilməyəcəyik. Bu isə o deməkdir ki, şüuru nə robotda nə də dəmir hissəciklərində axtarmamalıyıq”\nBu sadələşdirilməzlik teoriyası mənim düşüncəmə görə şüurun qapısını neyroelmə (neuro science) də, təkamülə də bağlayır. Şüurun qapısı neyroelmə ona görə bağlanır ki, özü maddi bir təbiətin parçası olan neyronlardan maddədən üstün birşeyin yaranmasını iddia etmək mənasız olar. Təkamülə isə, ona görə bağlanır ki, bucür sadələşdirilməyən qavramın növün həyatını və soyunu davam etdirməsinə yararlarını araşdıra bilmərik.\nBu çıxılmazlıqda düşünərkən, köməyimizə Churchlandin Neyrobiologiya Bizə Şüur Barədə Nəsə Öyrədə Bilərmi (ing. Can Neurobiology Teach Us Anything About Consciousness) adlı əsəri gəlir (4). Churchland yazılarında, özünün sadələşdirməçi fikirlərinə gələn etirazların bir çoxunun, “bilgisizlik hər hansısa teoriyaya müsbət sübut ola bilməz” qanununu pozduğunu iddia edib. Churchlandə görə, “Neyrobiyologiya şüuru açıqlaya bilməz” deyənlərin əsas problemi şüurun birçox özəlliklərinin açıqlanması üçün neyronların funksiyalarının çeşidləndirilməsinin mümkün olmadığını düşünmələridir və onun iddiasına görə, birşeyi xəyal edə bilmirsinizsə, bu onun mümkün olmadığını göstərməz. Churchlandin bu fikirləri isə yenidən şüur araşdırmalarını neyrobiologiya və təkamülə açır.\nŞüurun təkamülündən danışırıqsa, qısaca, insanın ən son təkamül prosesindəki yerini gözdən keçirməliyik və şüurun insan həyatına, o cümlədən, növün davamlılığına necə müsbət təsir etməsinə baxmalıyıq. Çox dərininə enməyəcəyim bu mövzuya primatlar ilə başlayaq. Primatlar, məməlilərin bir alt qrupudur və təxminən 200 növü əhatə edən bir sinifdir. İlk primatların dünya üzərində 65 milyon il əvvəl ortaya çıxdıqları düşünülməkdədir. Biz, yəni insanlar, bu sinifin içində köhnə dünya meymunları qrupuna üzvük. Bu qrupun içində bizə ən yaxın olan növlər, insanabənzər meymunlar olaraq da adlandırılan oranqutanlar, şimpanzelər, qorillalar və bonobolardır. İnsanın ataları da içində olmaqla, insanabənzər meymunlar ilə köhnə dünya meymunları arasındakı taksonomik ayırımın 30 milyon il əvvəl olduğu təxmin edilməkdədir (5). Təxminən, 6 milyon il əvvəl, bir qrup insanabənzər meymunun şimpanze və bonoboları meydana gətirəcək təkamül xəttindən uzaqlaşdığını, 5.5 milyon il əvvəl isə, Afrikada Australopithecus adı verilən, iki ayağı üzərində gəzən, əllərindən kömək alan, beyin böyüklüyü meymunlarınkina yaxın olan bir cinsin ortaya çıxdığını bilirik (6). Sonra, yaşanan iqlim dəyişiklikləri, dünyanın soyuması və ağaclıq bölgələrin azalması ilə düzlüklərdə (savanna) yaşayan Homo cinsi ortaya çıxır. Bu cinsin ən məşhur növlərindən Homo erectus, ot yeyən Australopithecusdan fərqli olaraq həm ət, həm də ot ilə qidalanaraq müasir insana olduqca bənzəyir. Ət ilə qidalanması bu növə beyin inkişafı baxımından ciddi bir üstünlük təmin edir. Bizim cinsimizin, yəni Homo sapiens-in ortaya çıxış tarixi və məkanı mövzusunda müxtəlif təxminlər var. Bunlardan ilkinə görə, Homo sapiens ilk olaraq Afrikada, 200 – 300 min il əvvəl ortaya çıxdı və köç dalğalarıyla yer üzünə yayıldı. Bu teoriya, yəni, Afrikadan çıxış teoriyası, genetik məlumatlara daha uyğun görünür. Mitoxondrial DNT sekansındakı bənzərlik və fərqliliklər əsas alınaraq edilən bir araşdırmaya görə (7), Afrikada yaşayan soydaşlarımızdakı genetik çeşidlilik digər qitələrə yayılan soydaşlarımızdakı fərqliləşmədən daha çoxdur, yəni, Homo sapiens, Afrikada, digər qitələrə nəzərən, daha uzun müddətdir ki yaşayır.\nPrimat təkamülünün əhəmiyyətli fərqləndirici nöqtələrindən biri, heç şübhəsiz ki, beynin böyüməsidir. Beynin böyüməsi eyni zamanda əvvəldən sahib olunmayan funksiyaların ortaya çıxmasına və ya mövcud funksiyaların fəaliyyətinin artmasına yol açır. İnsanda yüksək həddə çatan bu meyl əslində “inkişaf etmişliyin ölçüsü nədir?” sualını da soruşmağa məcbur edir. İnkişaf etmişlik ölçümüzün beyindəki təzahürünün heç də beynin ölçüsü olmadığı çox açıqdır, çünki, bunu qəbul etdiyimiz təqdirdə, insan beyninin təxminən 4 qatı böyüklüyündə bir beynə sahib olan Afrika filinin insandan daha inkişaf etmiş idrak funksiyalarına sahib olduğunu iddia etməyimiz lazım gəlir. Bunun yerinə, nisbi beyin böyüklüyünü, yəni, beyin-bədən nisbətini istifadə edə bilərik. Lakin, bu ölçüyə görə də siçanın – 10% -lik nisbi böyüklüklə insandan (% 2) daha inkişaf etmiş olmasını gözləməliydik (5). Qəribə sayıla biləcək bu nəticələr qarşısında köməyimizə, neyron şəbəkəsindəki sinaps sayı çatır. İnsan beyninin korteks deyilən bölgəsindəki neyronlar arasında təxminən 1015 ilə 5×1015 sinaps var. Bu rəqəm siçanınkinin təxminən 10 min qatı qədərdir və məhz bu parametri “inkişaf etmişliyin ölçüsü” olaraq qəbul edə bilərik.\nPrimat təkamülündə bir digər əhəmiyyətli inkişaf da, əllərdə, gözlərdə və üz əzələlərində müşahidə olunur. Gomezin fikrinə görə: “Əlin vəziyyəti primat sinifinin əhəmiyyətli bir xüsusiyyətini göstərir: primatlar lazım olduğundan daha çox professionallaşmamaq mövzusunda professionallaşmışdır!” (8). Yəni, primatların müxtəlif orqanları, xüsusilə, beyin, əl və gözləri birdən çox funksiyası yerinə gətirə biləcək şəkildə təkamül keçirmiş görünürlər. Primatların ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri də, önə doğru baxan gözləridir. Bu sayədə iki gözdən gələn məlumatı birləşdirib dünyanın üç ölçülü prizmasına sahib ola bilirlər. Rəngli görməklə birləşdirsək, bu qabiliyyət, heç şübhəsiz, böyük üstünlüklər təmin edir.\nDərinlik hissi sayəsində ağaclar üzərində rahatlıqla yollarını tapan primatlar rəngli görmə sayəsində yetkinləşmiş meyvələri yarpaqların arasında rahatlıqla seçebilir və onları əldə edə bilirdilər (9). Primatların əlləri də bu funksional zənginlikdən payını alır. Dərinliyinə görə, obyektlər bir çox fərqli şəkildə manipulyasiya edilə bilir. Bu da primatlara ətrafları haqqında fərqli formalarda (vizual və toxunma) məlumat təmin edir və mümkün qədər obyektiv və əhatəli bir dünya dizaynına sahib olmalarına imkan verir. Yaxşı, şüur faktı, yalnız, “dünya haqqında məlumat sahibi olmağa” sadələşdirilə bilər mi? Biz insanlar özümüzə “mən” deyə xitab edə bilən yeganə varlıqlarıq. Hər düşüncəmizə “mən” düşüncəsinin yoldaşlıq etməsini, bizi bütün dünyadan ayırd edən bir xüsusiyyət kimi görməyə meyilliyik. Görəsən yaxın qohumumuz olan, ya da ağıllı olduqlarını fərz edilən heyvanların özləri haqqında nə düşündüklərini bilə bilərikmi?\nAynada özünü tanıma, aynaya baxaraq əylənmə və özünü araşdırma şimpanzelərin təcrübi olaraq göstərilmiş bir qabiliyyətdir (10). Bu qabiliyyətin varlığını sübut etmək üçün, anesteziya verilərək yatırdılan şimpanzelərin alınlarına boya çəkilmiş, sonra, oyanan şimpanzelər ayna qarşısına oturdulmuşdur. Bu şimpanzelər alınlarındaki boyanı dərhal fərq edib silməyə başlamışlar. Bu qabiliyyətin fillərdə, delfinlərdə və orangutanlarda da müşahidə olunduğu bildirilmişdir. Əslində böyük ölçüdə ictimai olan bu canlılarda belə bir qabiliyyəti görməyimiz çox da təəccüblü görünmür, amma, özünü tanıma mövzusu mənlik və şüurun təkamülündə xüsusi yeri olan bir mövzudur. Primatların əhəmiyyətli fiziki xüsusiyyətlərindən biri də üz əzələlərinin inkişafıdır. Quşlarda və sürünənlərdə boynun kənarını keçməyən üz əzələləri primat üzünün hamısını örtür. Bu əzələlər vasitəsilə primat şəxsiyyətini, duyğularını və fokuslandığı obyektləri digər primatlara ifadə edə bilir. Bu qabiliyyətin ortaya çıxması və indiyə qədər davam etdirilmiş olması primatların ictimai həyatının gətirdiyi ehtiyaclar haqqında bilgilər verir.\nQrup halında yaşayan bir primat üçün ən əhəmiyyətli qabiliyyətlərdən biri qrup üzvlərini tanımaqdır. Bu tanıma fiziki gücü, yaşı hesablayaraq ünsiyyət qurmağı, bununla yanaşı, ictimai iyerarxiyanı başa düşməyi də tələb edir. Bir primat yemək tapmağın çətin olduğunu və tapdığını qrupdaki üst rütbəli üzvlərlə paylaşmaq lazım olduğunu bildiyindən, bəzən, həmin üst rütbəliləri aldatmağın yollarını da tapmalıdır.\nŞimpanzelərdə və babunlarda, bu növ aldatma davranışları müşahidə edilmişdir (Marian, 1998). Əslində şüurun və şüur kimi yüksək səviyyədəki idrak imkanlarının ictimailəşmə ilə əlaqədar olduğunu göstərən başqa məlumatlar da vardır. Əks edilmiş düşünmə (ing: reflexive thinking), başqa bir deyişlə, öz düşüncələrimiz üzərində düşünmə – qabiliyyətinin maddi bir vasitəni istifadə etməkdən daha çox digər fərdləri vasitə olaraq istifadə etmək nəticəsində yarandığını müdafiə edən Radu Bogdan, delfinlərdə vasitələrdən istifadə etmənin mövcud olmamasına baxmayaraq, inkişaf etmiş bir ünsiyyət və aynada özünü tanıma qabiliyyəti olması tezisini dəstəklədiyini iddia edir (12).\nBütün bu araşdırmaların nəticələrini incələdikdə, heç də şüurun insanlara bəxş edilmiş ilahi bir güc və ya ruh ilə dəstəklənən, açıqlana bilməyən bir mövhum olmadığını, əksinə, məhz elə canlıların təkamülü ilə şüurun təkamülünün paralel gedərək bugünkü müasir insan əqlinə çevrildiyini görürük. Mən də, Churchlandin “birşeyi xəyal edə bilmirsizsə bu onun mümkün olmadığını göstərməz” fikrinə tam qoşularaq, onu əlavə etmək istəyirəm ki, insanoğlunun bu xəyalpərəstliyi sadəcə və sadəcə elm ilə dəstəkləndiyi zaman yararlı olacaqdır, çünki elm ilə özümüzü inkişaf etdirməsək, xəyallarımız miflərin, dinlərin, mənbəyi olmayan inancların iddia etdiyi fantastik fikirlərdən heç nə ilə fərqlənməz.\n1. Sigmund Freud, New Introductory Lectures on Psychoanalysis  (Penguin Freud Library 2)\n2. Pederson, Trevor (2015). The Economics of Libido: Psychic Bisexuality, the Superego, and the Centrality of the Oedipus Complex. Karnac.\n3. Leibniz, G. W. (1965). Monadology, and other philosophical essays.\n4. Churchland, P.S.-nin (“Can Neurobiology Teach Us Anything About Consciousness”)\n5. Roth, G. “The Evolution and Ontogeny of Consciousness”, T. Metzinger (ed.) Neural correlates of consciousness: empirical and conceptual questions (Cambridge, Mass. : MIT Press, 2000)\n6. Sedikides, C. ve Skowronski, J.J.“Evolution of the Symbolic Self: Issues and Prospects”, M. R. Leary, J. P. Tangney – Handbook of self and identity (New York : Guilford Press, 2003)\n7. Cann RL, Stoneking M,WilsonAC. 1987. “Mitochondrial DNA and human evolution.” Nature 325\n8. Gomez, J. C. Apes, Monkey, Children and the Growth of Mind (Cambridge, Mass: Harvard University Press, 2004)\n9. Gray, J. Consciousness: Creeping Up On The Hard Problem (Oxford; New York: Oxford. University Press. 2004)\n10. James L. Gould, Carol Grant Gould The Animal Mind Scientific American Library, 1994 – Science\n11. Through Our Eyes Only? The Search for Animal Consciousness, Marian Stamp Dawkins, Oxford University Press 1998\n12. Bogdan, R. Minding Minds: Evolving a Reflexive Mind by Interpreting Others (Cambridge Mass: The MIT Press, 2000)\nRəsm əsəri: Toğrul Nərimanbəyov – Şərq nağılı (1987). yağlı boya\nCategory: Neyroelm Psixologiya\nPrevious Article İki Dillilik\nNext Article Salih Özçubukçu ilə Müsahibə


Qəbələ RLS-in ərazisində 6 mina tapılıb – İNSAN HÜQUQLARINA DAİR BEYNƏLXALQ STANDARTLARIN TƏSBİTİ ÜZRƏ BİRGƏ İŞÇİ QRUPU\nAzərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentlik (ANAMA) tərəfindən aparılan minatəmizləmə əməliyyatları nəticəsində bu il Qəbələ Radiolokasiya Stanisyasının (RLS) ərazisində 6 hərbi sursat aşkar edilib. Bu barədə Trend-ə ANAMA-nın əməliyyatlar üzrə meneceri Samir Poladov deyib.\nANAMA-nın meneceri qeyd edib ki, orada ümumilikdə 2 milyon 330 min kv.m. ərazi yoxlanılacaq. Minatəmizləmə əməliyyatları ANAMA-nın Çevik Əməliyyat Qrupu tərəfindən aparılır. İşlərin 2014-cü ilin sonundadək başa çatdırılması planlaşdırılır. Lakin təxminən 3 aydır başlanan işlərin aparılmasında müəyyən çətinliklər də yaranıb: “Ərazidə meşə örtüyü ilə yanaşı çoxlu kommunikasiya xətləri var. Ona görə də əməliyyat aparılması baxımından bura çox çətin və mürəkkəb ərazidir”.\nQeyd edək ki, 1984-cü ildə SSRİ-nin raket əleyhinə müdafiə sistemi kimi inşa edilmiş Qəbələ RLS Hind okeanı regionunda – 6 min km radiusda ballistik raketlərin buraxılışını izləməyə imkan verirdi.\nAzərbaycan müstəqilliyini elan etdikdən sonra dövlətləarası sazişə əsasən Qəbələ RLS 2013-cü ilədək Rusiyanın istifadəsində olub. 2002-ci ildə “Azərbaycan Respublikası hökuməti və Rusiya Federasiyası hökuməti arasında Qəbələ RLS-in statusu, istifadə prinsipləri və şərtləri haqqında Saziş” imzalanıb. Lakin qarşılıqlı razılığa əsasən Rusiya 2012-ci il dekabrın 10-dan etibarən stansiyanın istismarını dayandırıb, 2013-cü ilin yay aylarında isə stansiya tam olaraq Azərbaycan hökumətinə təhvil verilib.


Bakıda avtobus sürücülərinin iştirakı ilə baş verən "yol terroru": 34 ölü, 78 yaralı\nBakıda avtobus sürücülərinin iştirakı ilə baş verən "yol terroru": 34 ölü, 78 yaralı\nCəmiyyət 14 Yanvar 2014 13:09 (UTC+04:00)\n2013-cü ildə Bakı şəhəri üzrə avtobus sürücülərinin iştirakı ilə 68 yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib. Bu zaman 34 nəfər ölüb, 78 nəfər xəsarət alıb. Bu barədə Trend-ə Daxili İşlər Nazirliyi (DİN) Bakı şəhər Baş Polis İdarəsi Dövlət Yol Polisi İdarəsinin İctimai qurumlarla əlaqə bölməsinin rəisi, polis polkovnik-leytenantı Vaqif Əsədov bildirib.\nOnun sözlərinə görə, fiziki şəxslərə məxsus avtobusların iştirakı ilə baş verən qəzalarda 8 nəfər ölüb, 16 nəfərin xəsarət alıb, hüquqi şəxslərə məxsus avtobusların iştirakı ilə baş verən qəzalarda isə 26 nəfər ölüb, 62 nəfər xəsarət alıb. 2012-ci illə müqayisədə avtobus sürücülərinin iştirakı ilə baş verən qəza 2 hadisə, 41 xəsarət, 4 ölüm faktı azalıb.\nV.Əsədov yük avtomobillərinin iştirakı ilə baş verən yol hadisələrinin statistikasını da açıqlayıb. Belə ki, ötən il yük avtomobillərinin iştirakı ilə 77 yol qəzası baş verib. Bu zaman 24 nəfər ölüb, 71 nəfər xəsarət alıb.\navtobus sürücülərinin iştirakı ilə baş verən yol qəzaları\nMüəyyən məhsullarda müşahidə edilən qiymət artımı mövsümi xarakter daşıyır - Nazirlik


Qarabağ atları Britaniya telekanalında - FOTO\nMayın 11-dən 15-dək Kral Vindzor At Şousunda iştirak etmiş 15 Qarabağ atı haqqında reportaj Böyük Britaniyanın İTV kanalında yayımlanıb.\nPublika.az xəbər verir ki, Reportaj ITV kanalının təxminən 700 min izləyicisi olan “Sabahın Xeyir Britaniya” adlı populyar əyləncəli -informasiya verilişinin hava xəbərlərinin aparacısı və at çaparı Laura Tobinin təqdimatında verilib.\nXatırladaq ki, Qarabağ atlarının Kral Vindzor At Şousunda iştirakı Avropa Azərbaycan Cəmiyyəti (TEAS) və Azərbaycan Atçılıq Federasiyasının (ARAF) birgə təşkilatçılığı ilə baş tutub.\nAvropa Azərbaycan Cəmiyyətinin direktoru Lionel Zetter İTV kanalına müsahibəsində Azərbaycan və Qarabağ atlarının Vindzor Şousunda iştirakının təmin edilməsi barədə danışıb. O deyib ki, Qarabağ atları öz sürəti, dözümlülüyü və çevikliyi ilə məşhurdur.\n“Onlar sadəcə şou üçün olan heyvanlar deyil, həmçinin gündəlik istifadəyə də yararlıdır. Onlarla məşq etmək olur. Qarabağ atları polonun Azərbaycan versiyası olan çovqan oyununda iştirak etmək üçün də kifayət qədər cəld və sərtdir”.\nLionel Zetter daha sonra məlumat verib ki, TEAS yalnız atların deyil, həmçinin rəqqaslar qrupunun Bakıdan Vindzora gəlməsini təmin etmək üçün ARAF və Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi ilə birgə çalışıb. TEAS, həmçinin, mədəniyyət pavilyonunu da təşkil edib. Burada Azərbaycan milli geyimləri sərgilənib və Azərbaycanın unikal topoqrafiyasını göstərən videolar da nümayiş etdirilib. Yüzlərlə qonağa Azərbaycanın təravətləndirici limonlu çayı və paxlavası canlı muğam musiqisi sədaları altında təqdim olunub.


Pirallahı qəsəbəsi sürətli inkişaf dövrünü yaşayır (FOTO) - Trend.Az\nPirallahı qəsəbəsi sürətli inkişaf dövrünü yaşayır (FOTO)\nCəmiyyət Materials 22 Avqust 2013 16:13\nÖlkəmizin iqtisadi və maliyyə imkanlarının günbəgün artması mühüm sosial-qitisadi layihələrin icrasını sürətləndirir\nÖlkəmizin iqtisadi və maliyyə imkanlarının günbəgün artması mühüm sosial-qitisadi layihələrin icrasını sürətləndirir.\nNazirlər Kabinetinin 2013-cü ilin birinci yarısının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş müşavirədə dövlət başçısı İlham Əliyev əldə olunan uğurları statistik rəqəmlər əsasında diqqətə çatdıraraq bu fikri xüsusi olaraq bildirmişdir: "Azərbaycan böyük tikinti meydançasıdır, Bakı şəhəri, digər bölgələr abadlaşır, qurulur, eyni zamanda, nəhəng sənaye, infrastruktur layihələri icra edilir. Dövlət investisiya proqramının icrası nəticəsində biz bütün bu məsələləri ardıcıllıqla həll edirik. Proqram üzrə gedirik və ildən-ilə öz investisiya imkanlarımızı da artırırıq." Cari ilin də uğurla başa vurulacağına əminlik məhz bütün proqramların vaxtında uğurla icra edilməsindən irəli gəlir. Ölkə Prezidentinin daim bildirdiyi kimi, bütün işlərimiz sistemli şəkildə, proqramlar əsasında aparılır. İlk növbədə, strateji istiqamətlər düzgün müəyyənləşdirilir. Bu strateji hədəflərə çatmaq üçün konkret icra mexanizmləri də vardır- maliyyə resursları və əlbəttə ki, peşəkarlıq. Bu amillər istənilən məsələnin həllinə zəmin yaradır.\nÖlkənin hərtərəfli inkişafında iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinin əhəmiyyətli rolunu önə çəkən cənab İlham Əliyevin Prezident kimi fəaliyyətə başladığı gündən Bakı və Bakıətrafı qəsəbələrin, regionların sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə göstərdiyi diqqət uğurlu nəticələrdə öz təsdiqini tapır. Uğurlu neft siyasəti bugünkü inkişafın təməlində dayanır. Məhz bu siyasət böyük maliyyə resurslarının yaradılmasına geniş imkanlar açır ki, bundan da səmərəli istifadə nəticəsində həm insanların rifah halının yaxşılaşdırılması, həm də ölkəmizin inkişafının uğurlu və uzunmüddətliliyi təmin edilir.\nHər bir ölkənin inkişafında iqtisadi amil mühüm rol oynayır. Əbəs yerə iqtisadiyyat inkişafın təməl daşı kimi dəyərləndirilmir. İqtisadiyyatın inkişafı isə uğurlu sosial-iqtisadi islahatlardan asılıdır. Bu islahatlar zamanın tələbinə uyğunlaşdırıldıqda uğurların davamlılığı üçün zəmin yaranır. Malik olduğu zəngin təbii resurslardan səmərəli istifadə etməklə iqtisadi qüdrətini və maliyyə imkanlarını artıran Azərbaycan hazırda qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından da xüsusi diqqət çəkir. Cari ilin ötən dövründə qeyri-neft sektorunda artım 11 faiz təşkil etmişdir. Ümumi daxili məhsul 5 faiz artmışdır. Bir əsas məqamı qeyd edək ki, qarşıdakı on il üçün əsas hədəflər Azərbaycanı inkişaf etmiş ölkələr sırasında görmək, bu günə qədər 3 dəfə artan ümumi daxili məhsulu daha iki dəfə artırmaq, Azərbaycanı yüksək gəlirli ölkəyə çevirməkdir. Bu günün sosial-iqtisadi göstəriciləri növbəti on il üçün qarşıya qoyulan məqsədlərə yüksək səviyyədə nail olacağımıza əsas verir. Bu gün beynəlxalq səviyyədə inkişafın Azərbaycan modelinin mövcudluğundan geniş bəhs olunursa və onun tətbiqinin vacibliyi bildirilirsə, bu onu göstərir ki, həyata keçirilən siyasət uğurludur, seçilən yol düzgündür. Beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərdə Azərbaycanın uğurlu siyasətinin nəticəsi olaraq xarici yardımdan asılı olmayan, özünü təmin edən ölkə olmasının faktlar əsasında qeyd edilməsi də ölkəmizə beynəlxalq baxışın yüksək səviyyədə olduğunu göstərir. Azərbaycan iqtisadiyyatı Cənubi Qafqaz iqtisadiyyatının 85 faizini təşkil edir. İqtisadiyyatın düzgün əsaslar üzərində qurulmasının nəticəsidir ki, Azərbaycan 2009-cu ildən dünyanı bürüyən, nəticələri bu günə qədər gəlib çıxan iqtisadi və maliyyə böhranından uğurla çıxdı. Həmin illərdə, yəni 2009-cu ildə iqtisadi artım 9,3 faiz, 2010-cu ildə 5 faiz olmuşdur.\nƏvvəldə də qeyd etdiyimiz kimi, uğurların əldə olunmasında mühüm amillərdən biri hər sahə üzrə konkret proqramların qəbulu və uğurlu icrasıdır. Bakı və Bakıətrafı qəsəbələrin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramının uğurlu icrasının nəticəsidir ki, bu gün Bakı dünyanın ən gözəl şəhərlərindən birinə çevrilib, paytaxtla bölgələr arasında fərq müəyyən dərəcədə aradan qaldırılıb. Dövlət başçısı İlham Əliyev bildirir ki, əgər bu gün bu fərq kifayət qədər böyükdürsə, bunun səbəbi onda deyil ki, regionlar inkişaf etmir. Bunun səbəbi ondadır ki, Bakı şəhəri son bir neçə ildə çox sürətlə inkişaf etmişdir. Belə ki, "Bakı şəhərinin qəsəbələrinin 2006-2007-ci illər üzrə sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair Tədbirlər Proqramı""nın uğurlu icrası nəticəsində Bakının bütün rayonlarında, o cümlədən qəsəbələrində infrastruktur təminatı daha da yaxşılaşdırılmış, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və idmanın inkişaf etdirilməsini təmin edən tədbirlər həyata keçirilmiş, yeni məktəblər, xəstəxana, poliklinika tikilmiş, mövcud binalar əsaslı təmir edilmiş, müasir tipli idman kompleksləri istifadəyə verilmişdir. Prezident İlham Əliyev mütəmadi olaraq Bakının rayonlarında və qəsəbələrində olur, görülən tədbirlərlə, həyata keçirilən quruculuq və abadlıq işləri ilə yaxından tanış olaraq aidiyyəti qurumlara müvafiq tapşırıqlarını verir. Bu işlərin davamlılığını təmin etmək üçün Prezident İlham Əliyevin 4 may 2011-ci il tarixili sərəncamı ilə "2011-2013-cü illərdə Bakı şəhərinin və onun qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı" təsdiqləndi.\nQeyd edək ki, Dövlət Proqramının qəbulundan öncə Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə Bakı şəhərinin və paytaxtətrafı qəsəbələrin sosial-iqtisadi inkişafına dair keçirilən müşavirədə bu inam ifadə edilmişdir ki, Bakı şəhərinin qəsəbələrinin yeni inkişaf proqramının qəbul olunmasından sonra qəsəbələrə yeni həyat gələcək. Bunun üçün birgə səylərin göstərilməsinin vacibliyi önə çəkilmişdir: "Bütün dövlət qurumları, yerlərdəki nümayəndələr bu proqramın icrasında fəal iştirak etməlidirlər. Bakı bizim paytaxtımızdır, doğma, əziz şəhərimizdir. Elə etməliyik ki, Bakı şəhərində bütün işlər yüksək səviyyədə görülsün."\nNazirlər Kabinetinin cari ilin birinci yarısının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş iclasında dövlət başçısı bildirmişdir ki, Proqramın icrası ilin sonuna qədər başa çatmalıdır. Bakı şəhərində quruculuq işləri davam edir, infrastuktur layihələri icra edilir, məktəb, tibb ocaqlarının tikintisi davam edir, qəsəbəarası və qəsəbələrdaxili yollar tikilir və ilin sonuna qədər proqramın böyük hissəsi icra edilməlidir. Yolların tikintisinə xüsusi diqqət yetirilir. Dövlət başçısı bu diqqəti belə əsaslandırır ki, yol olmasa, heç bir inkişafdan, ölkəmizin çoxşaxəli inkişafından, turizmin inkişafından söhbət gedə bilməz.\nÖlkə Prezidenti İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu gün rayonlar arasında sağlam rəqabət gedir. Sevindirici hal həm də budur ki, görülən işlər ictimaiyyətdə böyük ruh yüksəkliyi yaradır və hər kəs həyata keçirilən quruculuq, abadlıq işlərinə, rayonun inkişafına öz töhfəsini verməyə çalışır. Birgə səylər uğurlara yol açan əsas amillərdəndir.\nBu inkişaf, tərəqqi dövlət başçısı İlham Əliyevin 21 dekabr 2012-ci il tarixli sərəncamına uyğun olaraq Pirallahı, Cilov və Neft Daşları qəsəbələri daxil olmaqla Bakı şəhər inzibati ərazi vahidi tərkibində yaradılmış Pirallahı rayonunda da geniş vüsət alıb. Rayonun cari ilin ötən dövründə əldə etdiyi sosial-iqtisadi göstəricilərinə, görülən işlərə diqqət yetirdikdə sürətli inkişafın reallıq olduğunu təsdiqləmiş olarıq.\nQeyd edək ki, ərazisi 34,96 kv.km olan rayonda cari ilin birinci yarısında əhalinin sayı 47 nəfər artaraq 18273 nəfərə çatıb. Əhalinin say tərkibi işlərin miqyasında mühüm rol oynayan amillərdəndir. Bir əsas məqamı nəzərə alsaq ki, dövlətin həyata keçirdiyi siyasətin önündə Azərbaycan vətəndaşı dayanır, onların problemlərinin həlli dövlət məmurunun qarşısında mühüm vəzifə kimi qoyulur, bu rəqəmin daşıdığı önəm özünü qabarıq şəkildə büruzə verir.\nQəsəbənin simasının dəyişdirilməsi, yaşıllıqların genişləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar da rayon sakinlərinin rahat yaşayışının təmin edilməsinə yönəlib.\nYolların kənarında yaşıllıq zolaqları genişləndirilir, dəmir köşklər götürülür, zəbt olunmuş ərazilərin boşaldılması və təmizlənməsi işləri davam etdirilir. Qəsəbənin əsas magistral yolunda asfalt döşəmə işləri aparılmış, piyada keçidləri müəyyən edilmişdir. Sakinlərin rahat gediş-gəlişini təmin etmək məqsədilə yol kənarı səkilərin təmirinə başlanmışdır. Burada əsas işlərə paralel olaraq səkilər boyu yaşılıqların və qazonların salınması da nəzərdə tutulub.\nQəsəbədə uşaqların və gənclərin asudə vaxtlarının səmərəli təşkili üçün də davamlı tədbirlər həyata keçirilir. Belə ki, "Uşaq əyləncə parkında" futbol meydançasının tikintisi başa çatdırılmış, parkın ərazisi abadlaşdırılmış, müxtəlif attraksionların yerləşdirilməsi işləri həyata keçirilmişdir. Eyni zamanda "Gənclər Mərkəzi"nin tikintisinə hazırlıq işləri görülür.\nQeyd etdiyimiz kimi, bu işlər bir məqsədə xidmət edir ki, insanların rahat yaşayışı təmin edilsin. Dövlət başçısı İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illlərdə sosial-iqtisadi inrkişafı Dövlət Proqramı"nın icrasının dördüncü ilinin yekunlarına həsr olunmuş konfransında bildirmişdir: "Dövlət siyasətimizin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşıdır. Hər şeyi biz Azərbaycan vətəndaşı üçün edirik. Budur bizim məqsədimiz. Biz xalq üçün çalışırıq, qururuq, yaradırıq, ölkəmizi gücləndiririk. Biz istəyirik ki, Azərbaycan qüdrətli dövlətə çevrilsin. Hamımız istəyirik, hər bir normal vətənpərvər adam bunu istəyir ki, mövqeyimiz daha da möhkəm olsun, gücümüz də artsın. Nəyə görə? Ona görə ki, insanlar daha da yaxşı yaşasınlar. Budur, əsas məqsəd."\nBu gün Azərbaycanın hər bir bölgəsinin, paytaxın hər bir rayonunun sürətli inkişafı təbii ki, dövlət başçısı İlham Əliyevin diqqət və qayğısından, həmçinin tapşırıqlarının hər bir rayon rəhbərliyinin ictimaiyyətlə birgə səyləri əsasında icrasından irəli gəlir. Ölkə Prezidenti bildirir ki, hər bir rayon, kənd, qəsəbə iqtisadi inkişafı öz həyat tərzində hiss etməlidir. Möhtərəm Prezidentimizin ayrı-ayrı rayonların sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair sərəncamları əsasında dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Prezidentin Ehtiyat Fondundan vəsaitlərin ayrılması da bu diqqət və qayğının təzahürüdür. Dövlət başçısı bütün çıxışlarında bildirir ki, hər bir dövlət məmuru öz xalqına xidmət etməlidir: "Hər bir icra başçısını mən vəzifəyə təyin edərkən, onu qəbul edərkən ona bir neçə əsas istiqaməti göstərirəm: inkişaf, quruculuq, səmərəli iş, təvazökarlıq və insanlara xidmət."\nSözsüz ki, bu amillərin vəhdətliyi fonunda qarşıya qoyulan məqsədlərə yüksək səviyyədə nail olunur. Bakı şəhər inzibati ərazi vahid tərkibində yeni yaradılmış Pirallahı rayonunun qısa müddətdə qazandığı uğurlar da rayon rəhbərliyinin, eyni zamanda rayonun parlamentdə təmsilçilərinin sakinlərlə birgə səylərinə, əldə olunan müsbət nəticələrin yüksək səviyyədə dəstəklənməsinin növbəti addımlara stimul verməsinə əsaslanır.\nSosial məsələlərin həlli istiqamətində ciddi addımlar atılır. Qəsəbə sakinlərinin suya olan tələbatının ödənilməsi üçün görülən işlər öz müsbət nəticəsini verir. Belə ki, Zirə qəsəbəsindən adaya gələn mövcud su kəmərinə qanunsuz qoşulmuş xətlərin kəsilməsi suyun həcminin 3 dəfəyədək artmasına səbəb olmuşdur ki, bu da sakinlərin su ilə təminatına öz müsbət təsirini göstərir. "Azərsu" ASC-nin yaxından köməyi ilə rayona 2 ədəd su maşının alınaraq qəsəbə sakinlərinin ixtiyarına verilməsi də bu məqsədə xidmət edir. Rayona Ceyranbatan su anbarından yeni içməli su xəttinin çəkilməsinə başlanmışdır ki, bu işlərin cari il ərzində başa çatdırılması nəzərdə tutulur. Eyni zamanda Zirədə tikilmiş 30 min kubmetrlik 3 ədəd su anbarından Pirallahı istiqamətində magistral su kəmərinin tikintisinə başlanmış, hazırda işlər sürətlə davam etdirilir. Onu da qeyd edək ki, cari ilin mart ayından başlayaraq rayonunun Pirallahı qəsəbəsinin 5 məhəlləsinin daxili su xətləri yenidən çəkilib.\nDigər qəsbələrdə olduğu kimi Pirallahıda da əhalinin qaz təminatının yaxşılaşdırılması prioritet məsələlərdəndir. Qaz xətləri yeniləşdirilir, eyni zamanda yeni yerüstü borular tikilir. İşlər davamlılığı ilə diqqət çəkir.\nQəsəbədə mədəniyyət evlərinin, idman komplekslərinin, məscidlərin əsaslı təmiri və tikintisi işləri də sürətlə həyata keçirilir. Görülən işlərin ümumiləşdirilmiş ifadəsi budur ki, qəsəbə sürətli inkişaf dövrünü yaşayır. Rayon mərkəzi olaraq Pirallahı qəsəbəsinin gələcək inkişaf perspektivinin kompleks şəkildə və planauyğun həyata keçirilməsi məqsədilə ilkin olaraq qəsəbənin baş planının hazırlanması istiqamətində tədbirlər görülür.\nBir rayonun timsalında təqdim olunan inkişaf, tərəqqi bu fikri söyləməyə əsas verir ki, ölkənin iqtisadi və maliyyə imkanları genişləndikcə bu, hər bir rayonun, qəsəbənin, bölgənin, həmçinin insanların gündəlik həyatında özünü büruzə verir. İqtisadiyyatın güzgüsü isə dövlət büdəcsidir. Dövlət büdcəmizin ildən-ilə artması sosial-iqtisadi islahatların uğurlu icrasından xəbər verir. Artıq qeyd olunduğu kimi, cari ildə Bakı və Bakıətrafı qəsbələrin, regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramlarının icrası başa çatır. Uğurlu nəticələr, eyni zamanda qarşıya qoyulan hədəflər yeni Dövlət Proqramlarının qəbulunu zərurətə çevirir. Qəbul olunan Proqramların uğurlu icrasında əsas məqsəd Azərbaycanın iqtisadi qüdrətini daha da artırmaq, hərtərəfli inkişafını sürətləndirmək, əhalinin sosial müdafiəsini yüksək səviyyədə təmin etməkdir.


Çox məqsədli degreaser və təmizləyici etmək: addım-addım - Tips - 2022\nEvimizi yuxarıdan aşağıya sürtmək məsələsində nənələrimizin reseptləri həqiqətən möcüzə yaradırmı? Təmiz məhsullarımızı daha sağlam DIY formulları ilə ticarət edə bilərikmi? Redaksiyada qollarımızı bükdük və kitabdan çıxarılmış çox məqsədli təmizləyicinin effektivliyini sınaqdan keçirdik Çox təmiz bir ev ağıllıdır *. Bu ekoloji gözləntilərimizə uyğun olacaqmı? Şəkillərdə cavab verin!\nÇox məqsədli təmizləyici üçün maddələr\n- Kül - Su - İki konteyner (kovalar, qablar, qablar, salat qabları ...) - 1 kolander - 1 incə mesh bez - 1 çay qaşığı efir yağları\nBir kül yuyucu vasitə edin Bu resept iki əsas mərhələdə baş verir. Birincisi, bir kül şirəsi etməkdir. Bəli, bəli, düzgün eşitmisiniz, kül sulu nənələrimizə yaxşı tanışdır. Tamamilə sərbəst və ekoloji cəhətdən ağ və rəngdəki ləkələri aradan qaldırmaqda çox təsirlidir. Ətrafınızdakıları sorğu-suala tutaraq, əlbəttə ki, yaxşı bir iş görmək təəssüratını yaşayarkən (həmçinin istəyinizlə çox maraqlanmağınıza baxmayaraq) odun külü verməkdən məmnun olacaq birini tapacaqsınız. Sandıqları yandırmayın və ya son manqalın qalıqlarını istifadə etməyin, işləmir!\nKülü yandırın Külünüzü istifadə etməyə tələsməyin: böyük parçaları çıxartmaq üçün ələ verməyə başlayın. Bundan sonra işinizi asanlaşdıracaq bir əməliyyat.\nSu əlavə edin Sonra bir doza kül üçün üç damla su əlavə edin. Hamısını yaxşıca qarışdırın.\nXahiş edirəm gözləyin! Qəribə qarışıqınız sonra minimum bir gecə istirahət etməlidir. Beləliklə, külün içərisindəki kalium suda seyreltiləcəkdir. Ertəsi gün bütün küllərin batdığını və səthində bir az sarı və sabunlu suyun qaldığını görəcəksiniz.\nSuyu süzün Pambıq cuna bezini və ya bir dəsmal qoyun (tikənlər bunu yaxşı bilirlər!) Və kül suyunuzu süzmək üçün çörəklərinizə qoyun.\nSu tökün Başqa bir qabda süzülmüş suyunuzu tökün. Parça hərəkət etməmək üçün diqqətli olun.\nNəticəni izləyin Bu əldə edəcəyiniz şeydir! Köhnə konteynerinizdə dibində qalan bir yığın yaş kül qalır. Digərində mükəmməl süzülmüş kül suyu, camaşırxana etmək üçün istifadə edə bilərsiniz, ancaq burada təmizləyici məhsulun əsası olaraq istifadə ediləcəkdir.\nSu əlavə edin Çamaşırlarınızı bir şüşəyə köçürün və resepti tamamlamaq üçün bir stəkan su əlavə edin.\nƏsas yağları əlavə edin Sonra bir çay qaşığı efir yağları əlavə edin. Dezinfeksiya xüsusiyyətləri ilə tanınan limon efir yağını seçdik, ancaq özünüzü müalicə edin!\nİstifadədən əvvəl silkələyin İndi çox məqsədli degreaser və təmizləyiciniz hazırdır! Hər istifadədən əvvəl sarsıntı ilə banyoda olduğu kimi mətbəxinizdə sınayın. Özümüz üçün, bu məhsula, təbii və ekoloji baxımdan qalib gəlirik, lakin çox təsirli!\n*Çox təmiz bir ev ağıllıdır , Julie Frédérique, Mişel Droulhiole və Camille Anseaume, Leduc nəşrləri\nHakimiyyətə qarşı necə ola bilər\nBağışlayın, mən bu ifadəni sildim\nCopyright 2022 \_ Çox məqsədli degreaser və təmizləyici etmək: addım-addım...


Bakıda polis 21 yaşlı bu qızı axtarır - FOTO - Medianews\nNəşr edilib: 2022/01/15 16:48 Rubrika: Baxış sayı: 674 Müəllif: Turan\nBakıda 21 yaşlı qız itkin düşüb.\nMedianews.az xəbər verir ki, bu barədə Daxili İşlər Nazirliyi məlumat yayıb.\nQeyd olunub ki, Bakı şəhəri Nəsimi rayonu ərazisində yaşayan 21 yaşlı Pərvanə Məmmədova ötən ilin dekabrın 28-də yaşadığı ünvandan çıxaraq geri qayıtmayıb.\nOnun əlamətləri belədir: boyu 175 sm., orta bədən quruluşlu, sarışın, uzun sarı saçlı, gözləri mavi rənglidir.\nHəmin şəxsi görənlər və barəsində məlumatı olanlar DİN-in “102 – Zəng Mərkəzi”nə, həmçinin Nəsimi Rayon Polis İdarəsinə (012) 440-02-02 şəhər və (055) 805-93-93 mobil nömrələrinə zəng vuraraq məlumat verə bilərlər.


Sevgililər günü ərəfəsində atılan qız sevgilisindən qisasını aldı - FOTO - son xeberler\nSonxeber.az oxu.az-a istinadən xəbər verir ki, mərkəzi küçələrdən keçən sakinlər binalardan birinin üçüncü mərtəbəsinin pəncərəsindən rəsmlərin, kitabların, paltarların atıldığını görüblər.\nBundan əlavə, yerdə videokamera, yataq dəsti və köhnə kətillər olub.\nŞahidlərin sözlərinə görə, bütün bu əşyaları çölə gənc qız atıb. Onun qəzəbli danışığından məlum olub ki, sevgilisi onu 14 fevral - Sevgililər günü ərəfəsində atıb.\nO da qisas almaq səbəbi ilə oğlan üçün dəyərli nə varsa mənzildən çölə atıb.\nDünyada Baxılıb: 5204 Tarix: 13 fevral 2020


Indoneziyada qəzaya uğramış Rusiya təyyarəsinin qalıqlarının axtarışı davam edir\nİndoneziyada xilasetmə dəstələri çərşənbə günü vulkanik zonada qəzaya uğramış Rusiya təyyarəsində ölənlərin axtarışını davam etdirir.\nHadisə qurbanlarının ailə üzvləri Cakartada cəsədlərin gətirildiyi xəstəxanada toplaşıb. Təhqiqatçılar təxminən 45 sərnişinlə havaya qalxmış Rusiya təyyarəsinin qəzasından sonra kiminsə sağ qaldığına inanmır.\nTəyyarənin qəzaya uğramasının səbəbi aydın deyil. Sukhoy Superjet 100 təayyarəsi çərşənbə günü nümayiş üçuşu yerinə yetirmək üçün Cakarta hava limanından səmaya qalxmışdı. Təyyarənin sərnişinləri jurnalistlər, mümkün alıcılar və ekipaj üzvlərindən ibarət idi. Uçuş bir saat davam etməli idi.\nFransa xəbər agentliyinin verdiyi məlumata görə, İndoneziyanın nəqliyyat nazirliyi pilota 3 min metr yüksəklikdən 1800 metr yüksəkliyə enmə haqda icazə verdiyini təsdiqləyib. Pilotun enməyə icazəni nə üçün istədiyi aydın deyil. Yüksəkliyi dəyişdikdən bir qədər sonra təyyarə ilə rabitə kəsilmiş və o, 2220 metr yüksəklikdə vulkan dağına çırpılmışdır.\nSukhoy Superjet 100 Rusiyanın Aeroflot və Ermənistanın Armavia hava şirkətləri tərəfindən istifadə edilir.\nİndoneziyada ekspertlər qəzaya uğramış rus təyyarəsinin qara qutusunu axtarırlar\nRusiya təyyarəsinin qəzası nəticəsində ölən sərnişinlərin axtarışı davam edir\nRusiya təyyarəsinin qalıqları aşkar edilib\nİndoneziya səmasında yoxa çıxan Rusiya təyyarəsinin axtarışına başlanıb


Tramp Şimali Koreyaya humanitar yardım planını dəstəkləyir - Meydan.TV\nBaşlıq: Tramp və Kim Jong Un\nTramp Şimali Koreyaya humanitar yardım planını dəstəkləyir\nCənubi Koreya və ABŞ prezidentləri telefonda müzakirə aparıblar\nCənubi Koreya Prezidenti Moon Jae deyib ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp ölkəsinin Şimali Koreyaya humanitar yardım göstərməsi ilə bağlı planını dəstəkləyib, - “Reuters” xəbər verir.\nMoon Jae və Tramp çərşənbə axşamı 35 dəqiqə telefonda Pyonyang ilə dialoqu davam etdirmək yollarını müzakirə ediblər.\nAğ Ev mövzuyla bağlı dərhal münasibət bildirməyib.\nApreldə jurnalistlər Trampdan Şimali Koreyaya bəzi sanksiyaların asanlaşdırılmasına hazır olub-olmadığını soruşmuşdular. Tramp demişdi ki, o və Moon "müəyyən humanitar şeyləri" və Cənubi Koreyanın Şimali Koreyaya qida ilə kömək etməsi ehtimalını müzakirə edirlər.\nŞimali koreyalıların təxminən yarısı şiddətli qida təhlükəsizliyindən əziyyət çəkir. Birləşmiş Mİllətlər Təşkilatı mayın 3-də bildirib ki, son 10 il ərzində isti və daşqınlar Şimali Koreyada ən pis məhsuldarlığa gətirib çıxarıb.\nTramp və Şimali Koreya lideri Kim Jong Un iki dəfə görüşüb, amma iki lider arasındakı görüşlər nəticə verməyib. Şənbə günü Şimali Koreya sahilindən raket buraxıb, ancaq Tramp və administrasiyası silah testlərini dəf ediblər.\nqısa linklər: http://mtv.re/h17f7x


İnternetə çıxışı olan mobil aparatlar Yer kürəsi əhalisinin sayını ötəcək\nİnternetə çıxışı olan mobil qurğular 2016-cı ilədək Yer kürəsi əhalisinin sayını ötəcək. Bu barədə "Cisco" şirkətinin tədqiqatında qeyd edilib.\n"BMT"-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) məlumatına görə, 2016-cı ilədək Yer kürəsinin əhalisi təxminən 7,3 milyard təşkil edəcək, halbuki 2016-cı ilədək internetə çıxışı olan mobil qurğuların sayı 10 milyardı ötəcək.\nMobil aparatların populyarlığı sayəsində qlobal mobil internet trafiki 2016-cı ilədək 18 dəfə artacaq (1 ay üçün 10,8 eksabayt və ya 1 il ərzində 130 eksabayta qədər) "Cisco" şirkətinin "Visual Networking Index" tədqiqatında qeyd edilib. Müqayisə üçün, 130 eksabayt – bu, təxminən 33 milyard DVD-disk məzmunu və ya 4.3 kvadrillion "MP3" fayl, yaxud 813 kvadrillion "SMS" mesaj deməkdir.\nAnalitiklərin məlumatına görə, 2016-cı ilədək dünyada mobil onlayn trafikin həcmi stasionar qurğuların analoji göstəricisini 3 dəfə ötəcək. Planşet kompyuterlərdə internet trafikin həcmi 5 il ərzində 62 dəfə artacaq.\n"Cisco" şirkətinin proqnozuna görə, internet bağlantının orta sürəti gələcək 5 il ərzində 9 dəfə artacaq. Tədqiqat məlumatına görə, 2016-cı ilədək təxminən 4 milyard mobil qurğu "IPv6" internet-protokolunu dəstəkləyəcək.


Payız gerçəklədi: dağlarda sulu qar gözlənilir - 24.09.2021, Sputnik Azərbaycan\nPayız gerçəklədi: dağlarda sulu qar gözlənilir\nYüksək dağlıq ərazilərdə yağışın sulu qara keçəcəyi ehtimalı var. Qərb küləyi 15-20 m/s, arabir 25 m/s, Kür vadisi rayonlarında arabir 30 m/s-dək güclənəcək. 24.09.2021, Sputnik Azərbaycan\nBAKI, 24 sentyabr — Sputnik. Sentyabrın 25-dən 26-na keçən gecədən başlayaraq Bakıda və Abşeron yarımadasında arabir yağış yağacağı gözlənilir. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a verilən xəbərə görə, bəzi yerlərdə yağışın intensivləşəcəyi ehtimalı var. Yağış gündüz tədricən kəsiləcək.Sentyabrın 26-sı səhər şimal-qərb küləyinin 15-20 m/s, arabir 23-25 m/s, yarımadanın bəzi yerlərində arabir 28-30 m/s-dək güclənəcəyi gözlənilir.Azərbaycanın rayonlarında sentyabrın 26-sı gündüzədək qeyri-sabit hava şəraitinin davam edəcəyi, bəzi yerlərdə şimşək çaxacağı, arabir yağış yağacağı, ayrı-ayrı yerlərdə leysan xarakterli intensiv, şimal-şərq rayonlarında isə güclü olacağı, bəzi yerlərdə dolu düşəcəyi gözlənilir.Yüksək dağlıq ərazilərdə yağışın sulu qara keçəcəyi ehtimalı var. Qərb küləyi 15-20 m/s, arabir 25 m/s, Kürvadisi rayonlarında arabir 30 m/s-dək güclənəcək.Çaylarda sululuğun artacağı, bəzi dağ çaylarından qısamüddətli daşqın və sel keçəcəyi ehtimal olunur.\nxəbərlər, hava, sulu qar, dağlıq ərazi, bakı, hava proqnozu, azərbaycan\n15:28 24.09.2021 (Yenilənib: 00:05 17.11.2021)\nYüksək dağlıq ərazilərdə yağışın sulu qara keçəcəyi ehtimalı var. Qərb küləyi 15-20 m/s, arabir 25 m/s, Kür vadisi rayonlarında arabir 30 m/s-dək güclənəcək.\nBAKI, 24 sentyabr — Sputnik. Sentyabrın 25-dən 26-na keçən gecədən başlayaraq Bakıda və Abşeron yarımadasında arabir yağış yağacağı gözlənilir. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a verilən xəbərə görə, bəzi yerlərdə yağışın intensivləşəcəyi ehtimalı var. Yağış gündüz tədricən kəsiləcək.\nAzərbaycanın rayonlarında sentyabrın 26-sı gündüzədək qeyri-sabit hava şəraitinin davam edəcəyi, bəzi yerlərdə şimşək çaxacağı, arabir yağış yağacağı, ayrı-ayrı yerlərdə leysan xarakterli intensiv, şimal-şərq rayonlarında isə güclü olacağı, bəzi yerlərdə dolu düşəcəyi gözlənilir.\nYüksək dağlıq ərazilərdə yağışın sulu qara keçəcəyi ehtimalı var. Qərb küləyi 15-20 m/s, arabir 25 m/s, Kürvadisi rayonlarında arabir 30 m/s-dək güclənəcək.


ABŞ-ın Suriyaya dair prioritetləri AÇIQLANDI » Altun.az\nABŞ-ın Suriyaya dair prioritetləri AÇIQLANDI\n"İŞİD terror qruplaşması ilə mübarizə ABŞ-ın əsas prioritetidir".\nAltun.az xarici mətbuata istinadən xəbər verir ki, bunu ABŞ-ın dövlət katibi Reks Tillerson deyib.\n"Hesab edirik ki, bizim birinci dərəcəli prioritet İŞİD üzərində qələbədir", - deyə Tillerson CBS telekanalının müxbirinin ABŞ-ın Suriyaya qoşun yeritmək planının olub-olmamasına dair sualına cavab verərkən bildirib.\n"Düşünürəm ki, İŞİD təhlükəsi azaldıqdan və ya ləğv edildikdən sonra diqqətimizi artıq Suriyada vəziyyətin sabitləşməsinə yönəldə bilərik", - deyə o qeyd edib.\nQeyd edək ki, ABŞ-ın dövlət katibi Reks Tillerson ötən həftə Ankarada rəsmi səfərdə olarkən bəyan edib ki, Suriya prezidenti Bəşər Əsədin taleyini yalnız Suriya xalqı həll etməlidir. ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Nikki Heyli isə Bəşər Əsədin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasının artıq ABŞ üçün prioritet olmadığını qeyd etmişdi.\nAzərbaycanlı qız Türkiyədə izdivac verilişində nişanlandı - VİDEO 26 noy 2016, 13:32\nSüni intellekt 2075-ci ilədək bəşəriyyəti məhv edəcək 24 sen 2016, 12:27\nBu məşhurların nə zamansa evli olduğuna təəccüblənəcəksiniz – FOTOLAR 23 noy 2016, 21:49\nUkraynada müharibə davam edəcək-Putin təhdid etdi 02 dek 2018, 10:36\nÖvladları Ancelina Colidən imtina etdilər 03 noy 2016, 21:21\nAlim Qasımov: “Ustadıma həmişə rəhmət oxunacaq” 26 dek 2016, 19:43\nAzərbaycanda nə dəyişdirilir? - REFERENDUM AKTI 26 sen 2016, 11:05\nBAKIDA DƏHŞƏT: 670 bal toplayan tələbə intihar etdi 11 okt 2016, 10:47\nCəlilabadda bir fabrikdə 5 qadın zəhərləndi... 31 yan 2019, 16:27