Cümə axşamı, 30 Avqust 2018 02:07\nİTV-də: Aparıcı Arif Alışanovun tələbi ilə işdən çıxarılır\n''İsmayıl Balacanov qonorarını istədiyi üçün qəzəbə tuş gəlib''\n“Meydan TV İctimai Televiziyada (İTV) baş verən ixtisarlar barədə yazandan sonra çoxunun bəxti gətirdi, məlumatı təkzib etmək üçün onları geri qaytardılar. Təkcə Rauf Rəcəbovdan başqa”.\nAdının açıqlanmasını istəməyən İTV əməkdaşı Meydan TV-yə danışır.\nBir müddət öncə telekanalın yeni rəhbəri Balakişi Qasımovun “təmizləmə əməliyyatı” apardığı haqdaməlumatlaryayılmışdı. Mənbə deyir ki, bu əməliyyatın qurbanları arasında “Salam əsgər” hərbi verilişin aparıcısı İsmayıl Balacanov da var.\n“İsmayıl müəllimin ərizəsini alıblar, avqustun 30-dan etibarən işdən çıxarılır. Adam şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkir, öhdəsində azyaşlı, əlilliyi olan uşaq var. Anası isə onkoloji xəstədir. Ailənin yeganə qazanc gətirən üzvüdür. Məsələ ondadır ki, İsmayıl Balacanov işdən fəaliyyətindəki hər hansı qüsura və ya işi bacarmadığına görə çıxarılmır. O, keçmiş sədr Cəmil Quliyevdən qonorarını istədiyi üçün hədəfə alınıb. Adam aparıcı olduğu halda müxbir maaşı alırdı – 460 manat. Buna etiraz etdiyi üçün gözümçıxdıya salındı. Guya İsmayıl müəllim İTV-nin əvvəlki sədri Cəmil Quliyevin otağında AzTV sədri Arif Alışanova söyüb, bu da onun qulağına çatıb. Cəmil Quliyev işini itirdi deyə imkan tapıb İsmayıl müəllimi işindən uzaqlaşdıra bilmədi. İndi İTV sədrinin televiziya üzrə müavini Murad Hüseynov həmin istəyi yerinə yetirir”.\nMənbə deyir ki, İTV-də işə qəbul Balakişi Qasımov tərəfindən həyata keçirilsə də, ixtisar aparma M.Hüseynova həvalə edilib.\nİTV rəhbərliyində təmsil olunan, amma adının Meydan TV-də hallandırılmasını istəməyən başqa bir şəxs də məlumatı təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, Alışanovun yaxın qohumları İTV-də çalışdığından İsmayıl Balacanovun işdən çıxarılmasında israrlıdırlar:\n“Bir bloger gətiriblər, yeni hərbi veriliş açırlar. Olsun. Layihə pis deyil. Amma bunun üçün Balacanovu işdən çıxarmaq ədalətsizlikdir. Adam 4 ildir veriliş aparır. Onu da cəlb edə bilərdilər axı. Qanunvericiliyə görə, ixtisarlar aparılarsa, onun ailə vəziyyəti, öhdəsində əlil azyaşlının olması nəzərə alınmalıdır. Adam qonorarına görə mübahisə edib deyə neçə aydır efirə buraxmırdılar. Yeni gələn rəhbərlik söz verdi ki, gözlə, məsələyə baxacağıq, heç nə etmədilər. Burada çalışanların hamısı bilir ki, Balacanov İTV-də gedən Arif Alışanov-Əli Həsənov davasının qurbanlarındandır”.\nMənbə deyir ki, Arif Alışanovun bütün qohumları – qardaşı, bacısı uşaqları departamentləri dəyişdirilməklə işdə saxlanılıb, heç biri ixtisara düşməyib:\n“AzTV sədrinin bacısı qızı Nilufər kadrlar şöbəsinin müdiridir. Onun adı Alışanova qarşı sui-qəsdlə bağlı aparılan məhkəmə işində də hallandırılırdı. Adına Şamaxıda xeyli torpaq sahəsi var. Onun təlimatı keçərlidir. İsmayıl Balacanovla bağlı də təlimatı o verib. AzTV sədrinin qardaşı oğlu Səyyar Alışanov, bacısı və qardaşı qızları Pərvanə, Günel də işini itirməyib. Baxmayaraq ki, onlar işdən çıxarılan heç kimdən istedadlı, bacarıqlı deyillər”.\nİsmayıl Balacanov Meydan TV-yə deyib ki, bu barədə danışmaq istəmir. O, heç bir sualı cavablandırmayıb.\nCəmil Quliyev Meydan TV-nin bu barədə sualına sualla reaksiya verib:\n“Mən İsmayıl Balacanovu 2013-cü ildə işə götürmüşəmsə, niyə çıxartmalıyam? İsmayıl Balacanov çox güclü yaradıcılıq təfəkkürünə malik adamdır, işə götürəndən sonra heç bir təmasımız olmayıb. Görünür, özü belə qəribə şeyləri uydurur. Bu, onun mənə çox sağoludur?”.\nCəmil Quliyev bildirib ki, deyilənlər İctimai Televiziyada müəyyən adamların intriqalarının təzahürüdür:\n“Mən artıq 4 aydır orda işləmirəm və öz ərizəmlə çıxmışamsa, məndən nə istəyirlər? İkinci, qonorar söhbəti və Arif Alışanovla bağlı məsələ də olmayıb. Məsələ ondadır ki, Balacanov normanı tam yerinə yetirdiyi üçün qonorar almayıb. Yenə deyirəm, bu cür şeyləri İctimai Televiziyada müəyyən qruplar uydurur. Bu qruplar məni öz oyunlarına qatmaq istəyirlər, amma heç nə çıxmayacaq. Nəhayət, kanaldan uzaqlaşdırığımdan problemlərlə də maraqlanmıram”.\nİTV rəhbərliyindən məsələyə aydınlıq gətirən olmadı. Meydan TV-nin suallarını cavablandırmadılar.\nƏmək Məcəlləsinin 79-cu maddəsinin tələblərinə əsasən, yeganə qazanc yeri işlədiyi müəssisə olub məktəb yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirən işçilərin, işçinin şəkərli diabetlə və ya dağınıq sklerozla xəstə olması səbəbinə görə, həmkarlar ittifaqları təşkilatının və ya hər hansı siyasi partiyanın üzvü olması motivinə görə, öhdəsində sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşınadək və ya I qrup əlil ailə üzvü olan işçilərin, məzuniyyətdə, ezamiyyətdə olduğu vaxtda, habelə kollektiv danışıqlarda iştirak etdiyi müddət ərzində işçilərin müəssisənin ləğv edilməsi və əmək müqaviləsinin müddətinin qurtarması halları istisna olmaqla, işəgötürənin tərəfindən əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi qadağandır.\nÇərşənbə axşamı, 28 Avqust 2018 01:34\nLənkəranda sələmçiləri kim himayə edir?- VİDEO\n"Mənə təklif etdi ki, get intihar et, üzürdə yığılan pulu mən götürüm”\nLənkəran rayonu Şıxəkəran kənd sakini Əliyeva Təyibə Güləli qızı redaksiyamıza göndərdiyi məktubda həmkəndliləri tərəfindən təqib və təhqirlərə məruz qaldığını bildirib. Məsələ ilə bağlı hüquq mühafizə orqanlarının seyrçi mövqedə dayanması da iddia olunub.\nBu barədə azadlıq.info məlumat yayıb. Şikayət məktubunu ixtisarla oxucularımıza təqdim edirik:\n"İki min manat borc 20 min manata çatdırılıb"\nƏliyeva Teyibə 2011-ci ildə Şıxəkəran kənd sakinləri olan Əliyeva Dilarədən 1300 manat, Ramazanova Fəridədən isə 700 manat olmaqla aylıq 8 faizlə cəmi 2000 manat pul götürüb.\nBildirdiyinə görə, 2015-ci ilə kimi hər ay faizlər ödənsə də əsas borc qalıb. "2015-ci ildə bacılar pulu qaytarmağımızı israrla tələb etdi. Bizdən polis idarəsinə şikayət etdilər. Guya kürəkənim və oğlum onları döyüb. Amma əslində onlar mənim oğlumu döymüşdülər. Buna görə oğluma 10 sutka inzibati həbs də verdidilər. 2015-ci ilin sentyabrında mən və həyat yoldaşım Ənvər Əliyev polisə aparıldıq. Orada Əlifağa adlı polis əməkdaşına faizə pul aldığımı, faizi aybaay ödədiyimi bildirdim. Amma həmin pulu birdəfəyə qaytarmaq imkanımızın olmadığını da dedim. Orada mənim qoluma qandal vurub həyat yoldaşımı təhqir etdilər. Bundan sonra həyat yoldaşıma məcburi surətdə natorial qaydada sənədə imza atdırıblar.\n2015-ci il sentyabrən 16-dan etibarən 2018-ci ilin sentyabrın 16-na kimi pulu hissə ödəməyimiz barədə müqavilə bağlanıb. Təzyiq altında olduğu üçün müqqvilədə yazılanlara fikir də verməyib. Məbləğ isə 2000 manatdan artırılıb 20000 manata çatdırılıb. 2016-cı ildən Fəridə və Dilarə bacıları yenidən bizdən pul istədikləri üçün məhkəməyə müraciət etdik. Hakim onlara sələmçi olmalarını bildirsə də, məhkəmə qərarı onların xeyrinə oldu. Şirvan Apellyasiya məhkəməsi də bizim 2018-ci ilin sentyabrına kimi vaxtımız olmasna baxmayaraq Lənkəran məhkəməsinin qərarını qüvvədə saxladı. Ali Məhkəməyə isə qərarı ala bilmədiyimizdən şikayət edə bilməmişik”, - deyə şikayətçi məsələnin detalları ilə bağlı bildirib.\n"İcra məmuru və prokuror müavini bizi həbslə hədəlir”\nBu ilin yayından isə məsələ yeni mərhələyə keçib. Bu haqda şikayətçi yazır: "Bundan sonra bizə təzyiqlər artmağa başladı. 20.06.2018-ci il tarixdə həyat yoldaşımı 10 gün müddətinə inzibati həbsə atdılar. Orada onun xəstəlikləri şiddətləndiyi üçün həbsdən sonra 20 gün xəstəxanada yataraq müalicə olundu. Məhkəmənin qanusuz qərarından şikayət etmək üçün bu günə kimi də həmin qərarı ala bilmirik. Lənkəran rayon İcra Şöbəsinin icra məmuru Tural Mustafayev bacıları müdafiə edir, məni həbslə hədələyir. Dəfələrlə aidiyyatı orqanalra şikayət etsəm də heç bir nətiçəsi yoxdur. Bu işdə Lənkəran rayon prokurorluğu sələmçi bacıların müdafiəçisi kimi çıxış edir. Prokurorun Rəşad adlı müavini bizi uzunmüddətli həbsə göndərəcəyini deyir. Fəridə və Dilarə bacıları məhkəmə və prokurorluqdakı himayədarlarına arxalanaraq deyirlər "evini sat pulu ver”. Əliyeva Dilarə isə məni özümü öldürməyə vadar edir. Konkret olaraq mənə təklif etdi ki, get intihar et, üzürdə yığılan pulu mən götürüm”.\nŞikayətçi bildirir ki, Əliyeva Dilarə və Ramazanova Fəridə bacılarını nəinki Şıxəkəran kəndində, eləcə də bütün Lənkəranda hamı sələmşi kimi tanıyır. Onlarla adamı eyni qayda da məhkəmə və hüquq mühafizə orqanları vasitəsi ilə "cəzalandırıblar”. "Araşdırılsa bu sənədlərlə ortaya çıxar. Onlardan faizə pul götürən adamlara qorxu gəlmək üçün cəzlandırdıqları bizim kimi adamları nümunə göstərib deyirlər ki, sizi də filənkəslərin gününə salarıq. Heç kəs də qorxusundan etiraz edə bilmir”, - deyə Teyibə Əliyeva qeyd edib.\nDaha sonda Əliyeva Teyibə saytımız vasitəsi ilə ölkə ictimaiyyətinə və aidiyyatı qurumlara müraciət edir. Özünün və ailə üzvlərinin həyatının təhlükədə olduğunu bildirir. Respublikanın ali hakimiyyət orqanlarından məsələyə hüquqi qiymət verilməsini istəyir.\nXatırladaq ki, Lənkərandan "sələm mafiyası"nın Lənkəran hüquq-mühafizə orqanlarında çalışan bəzi məmurlar tərəfindən himayə olunduğu iddia olunur. Belə ki, Yuxarı Nüvədi kəndindən olan bir qrup sələmçinin indiyə qədər xeyli insanın ev-eşiyini, mülkiyyətini əlindən aldığı deyilir. Həmin şəxsləri isə yerli məmurların himayə etdiyi iddia edilir. Artıq bir neçə dəfə polis mayoru Rüfət İbayev və polis müstəntiqi Bəyəmir Cahangirovun da adı bu məsələlərdə hallandırılıb.\nMəsələ ilə bağlı qarşı tərəfin münasibətini öyrənmək cəhdimiz alınmadı. Buna baxmayaraq digər adı çəkilən şəxslərin mövqe bildirmək hüququ saxlanılır.\nÇərşənbə axşamı, 28 Avqust 2018 00:19\n''Müstəntiq məhkəməyə hər şeyin qanuni aparıldığını sübut edən sənəd təqdim etmədi''\nBakı Apelyasiya Məhkəməsində avqustun 27-də hakim Sahibxan Mirzəyevin sədrliyi ilə Səbayel Rayon Məhkəməsinin 26 iyul prosesində criminalaz.com saydının baş redaktoru Anar Məmmədovun mənzilində aparılan axtarışdan verilən şikayəti rədd etməsi haqda müraciətə baxılıb.\nBu barədə jurnalist Anar Məmmədov Meydan TV-yə məlumat verib.\nJurnalist deyib ki, əvvəla, mənzilində axtarış məhkəmə qərarı olmadan aparılıb və kompüterini, telefonlarını, vergiyə aid sənədlərini müsadirə ediblər. Bundan sonra Səbayel rayon Məhkəməsi işə mahiyyəti üzrə baxmayıb.\nMəhkəmə şikayətə məhkəmə nəzarəti qaydasında baxıla bilməz. Ancaq məhkəmə qərarında bu iddiasını izah etməyib.\n“Bundan sonra apelyasiya şikayəti verdik. Bugünkü prosesdə müstəntiq hər şeyin qanuni aparıldığını desə də, məhkəməyə bunları sübut edəcək sənəd təqdim etmədi”.\nAnar Məmmədov bildirib ki, məhməkə şikayətlərini təmin etməyib.\nİyulun 12-də Anar Məmmədovun xanımı və qayınatası da Bakı Şəhər Prokurorluğunda dindiriliblər.\nİyulun 9-da Baş Prokurorluq məlumat yayaraq, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Elmar Vəliyevə qarşı edilən sui-qəsdlə əlaqədar bir neçə sayta qarşı cinayət işi başlanıldığını bildirib. Həmin media qurumları çağırış xarakterli, ictimaiyyəti çaşdıran məlumatlar paylaşmaqda günahlandırılırlar.\nCriminalaz.com saytı məhkəmə qərarı olmadan bloklanıb.\nÇərşənbə axşamı, 28 Avqust 2018 00:08\n''Pula görə ardıcıl turnirlərdə oynamağa məcburam''\nŞəhriyar Məmmədyarov: ''Bu ölkədə məndən güclü nə qədər idmançı var ki, mənə bir sponsor tapılmadı?''\nŞəhriyar Məmmədyarovun atası Həmid Məmmədyarov Oxu.az saytına məsələ ilə bağlı açıqlama verərək deyib ki, turnirlərə gedəndə xərcin çoxunu özü çəkir.\n"Özü kimlərəsə ağız açmaq, yalvarmaq istəmir. Vətənpərvər bir insan tapılmır ki, onun xərclərini öz üzərinə götürsün. Ümumi götürdükdə, onunla yarışan elit şahmatçılara öz ölkələrində daha çox qayğı var. Bizdə gərək kiməsə ölkə rəhbərliyi tərəfindən göstəriş verilsin. Heç kim könüllü şəkildə yardım etmək istəmir. Şəxsən ölkə başçısı şahmata diqqət ayırır. Avropa çempionatından sonra şahmatçıları qəbul etməsi və onları mükafatlandırması buna bariz nümunədir. Amma tək onunla iş bitmir axı. Gərək digər insanlar, biznesmenlər də qeyrətə gəlsin”.\nO qeyd edib ki, əslində, bu pulu Gənclər və İdman Nazirliyindən xahiş etsək, almaq olar.\n"Amma bu məsələ vaxt apardığı üçün oraya müraciət etmirik. Nazirlik dünya və Avropa çempionatında ezamiyyə xərclərini çəkir. Təsəvvür edin ki, o pul olmasa, ümumiyyətlə, vəziyyət pis olar.\nElə vaxt olur ki, xərcləri təşkilatçılar ödəyir. Elə vaxt isə olur ki, özümüz ödəməli oluruq. İndi ABŞ-da iştirak etdiyi turnir şahmatçıların xərcini ödəmir. Təyyarə, məskunlaşma, qidalanma xərclərini şahmatçılar özləri çəkir.\nTəşkilatçılar deyir ki, bizim mükafat fondumuz bu qədərdir (mükafat fondu 300 min dollardır – red.), iştirak et, pulunu al. Həmçinin Şəhriyar özü ilə kömək məqsədilə millidəki komanda yoldaşı Rauf Məmmədovu da aparıb. Onun da xərcini Şəhriyar çəkir”.\nHəmid Məmmədyarov Şəhriyara ölkə xaricindən vətəndaşlığını dəyişməklə bağlı çoxlu təkliflər gəldiyini, ancaq qəbul etmədiyini də dilə gətirib:\n"Federasiyada Şəhriyarın maaşı kapitan kimi iki min manatdır. Teymur Rəcəbov da bu qədər maaş alır. Qızım Zeynəb Məmmədyarovada yeddi yüz manatdır. Amma həmişə avqustun 6-da maaş alırdılar. Bu ay onu da almayıblar. Orada federasiya vitse-prezidenti Mahir Məmmədova böyük "sağ ol” düşür. Ona müraciət olunanda, əlindən gələn köməyi etməyə çalışır.\nŞəhriyara Rusiya, ABŞ, Türkiyə kimi ölkələrdən çoxlu dəvətlər gəlib. Amma o, Ramil Quliyev kimi etmək istəməyib. İstəyir ki, Azərbaycan adından çıxış edib, ölkənin reytinqini qaldırsın”.\nGənclər və İdman Nazirliyinin mətbuat katibi Samayə Məmmədova beynəlxalq qrossmeystr Şəhriyar Məmmədyarovun yazdıqlarına reaksiya verib.\nSəmayə Məmmədova modern.az-a deyib ki, Şəhriyar indi yarışda olduğundan onu anlayırlar: "Ola bilər ki, həyəcan və narahatçılıq onda müəyyən hisslər oyadıb və bu hisslər də Şəhriyarı o fikirləri yazmağa vadar edib. Nə yazmasından asılı olmayaraq, Şəhriyar bizim üçün önəmli şahmatçılardan biridir.\nŞəhriyarın yarışlara getməsinə gəldikdə isə Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən 2017-ci ildə təqdim olunan tədbirlər planına əsasən, 250 min manat, 2018-ci ildə isə 200 min manat vəsait ayrılıb. Bu vəsait şahmatçıların yarışa getməsi, yolpulu və qidalanma, səfərləri üçün nəzərdə tutulur. Qeyd edim ki, əlavə xərclər də ödənilib.\nHeç bir şahmatçı qatılıdığı beynəlxalq və yerli turnirlərə öz hesabına qatılmır. Hamısı nazirlik tətəfindən hərtərəfli təmin edilir və ediləcək də. Qarşıda bizi Batumidə keçiriləcək şahmat üzrə olimpiada gözləyir. Əminik ki, Şəhriyar orada da Azərbaycanı layiqincə təmsil edəcək.\nUnutmaq lazım deyil ki, prezidentin ən çox diqqət ayırdığı idman növlərindən biri də şahmatdır. Şahmatçıların qarşılanması, onların həyat şəraitinin günbəgün yaxşılaşması üçün cənab prezident tərəfindən hər zaman diqqət ayrılır. Şəhriyara uğurlar arzulayır və onunla qürur hissi duyuruq".\nMəsələ ilə bağlı Azərbaycan Şahmat Federasiyasının vitse-prezidenti Mahir Məmmədov Unikal.org-a açıqlama verib. Bildirib ki, o, bu günə qədər heç bir yarışa öz hesabına getməyib:\n"Şəhriyar Məmmədyarov hazırda çox ağır bir turnirdə oynayır. Bu ağır turnir yəqin ki, onun əhval-ruhiyyəsinə öz təsirini göstərir. O, heç bir turnirə öz hesabına getmir və hazırda onun ən böyük sponsoru Azərbaycan dövlətidir.\nƏgər onun qatıldığı turnir yığma komandaya aiddirsə, federasiya tərəfindən, klubdursa, qatıldığı yarış həmin təşkilat tərəfindən maliyyələşdirilir. Əgər super turnirdirsə, öz şəxsi statusuna müvafiq olaraq turnir təşkilatçıları tərəfindən maliyyələşdirilir və ona həm yol, həm də qalmaq pulu ödənilir.\nOla bilsin ki, Şəhriyar Məmmədyarov onunla gedən şəxsi məşqçisinə öz pulundan xərcləsin.\nMən də istəyərdim onun şəxsi sponsoru olsun. Hazırda onun bir sponsoru var - Azərbaycan dövləti....\nŞ.Məmmədyarov öz yüksək statusuna görə bundan da yüksəklərə layiqdir. Azərbaycan tarixində bu cür şahmatçı olmayıb. Yaxın gələcəkdə də olacağını düşünmürəm.\nŞ.Məmmədyarov hər cür dəstəyə, sponsora layiq adamdır. Ona ölkə başçısı, federasiyamızın rəhbəri, Gənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən daim dəstək göstərilir. Dəfələrlə Məmmədyarov və ailəsinə dövlət tərəfindən mükafatlar və mənzillər verilib".\nBeynəlxalq qrossmeyster Şəhriyar Məmmədyarov indiki durumundan, xüsusən dəstək almamasından narazılığını ifadə edib.\nO, bu barədə "Facebook” sosial şəbəkəsindəki profilində yazıb ki, Karlsenlə 5 saatlıq oyun ağır və çətin mübarizə şəraitində keçib.\nHazırda Ş.Məmmədyarov kommersiya seriyalı Sent-Luisdə «Grand Chess Tour» turnirinin dördüncü hissəsi sayılan Sinkfild Kubokunda iştirak edir və səkkiz turdan sonra Aronyan, Karlsen və Qrişukla birlikdə 4,5 toplayaraq 2-5 yerləri bölüşdürür.\nKarlsenlə oyuna gəldikdə isə, Ş.Məmmədyarov qeyd edib ki, debütdən böyük üstünlüyü var idi, sonra bir az pis vəziyyət aldı və rəqib 5 saat udmağa çalışdı. Nəticədə oyun heç-heçə bitib.\n"Bir səbəbə görə, qərara gədim 40-45 günlük turnirlərə son qoyacam, gərək az oynayıb özümdə güc saxlayım. Bu qədər ardıcılıqla oynamaq biabırçılıqdır. Bugün jurnalistlər mənə sual verdilər ki, səni bu qədər oynamağa nə məcbur edir. Utandım cavab verəm ki, pul! Deyə bilmədim ki, mənim kimi peşəkar oyunçunun sponsoru yoxdur. Hətta bütün yarışlara öz hesabımla gəlirəm”.\nO qeyd edib ki, burdakı yarışlara qatılanların hamısının sponsoru var. amma sabah yenə oyun var, gərək hazırlaşsın: "Çox heyf, amma şahmat belə məni bezdirir, yorulmuşam! Sabah yenə oynamaq lazımdır! Arada fikirləşirəm ki, bu ölkədə məndən güclü nə qədər idmançı var ki, mənə bir sponsor tapılmadı? Azərbaycana sevgim sonsuzdur, amma heyf mənim gücüm sonsuz deyil. Bir gün mən o Şəhriyar Məmmədyarov olmayacam. O zaman bu söhbətlər sadəcə mənasız olacaq”.\nAzərbaycan Şahmat Federasiyasından Yaşar Məmmədli Meydan TV-yə dedi ki, onlar Mərkəzi Bankdan asılıdır, bütün imkanlarını bank təmin edir: "Ancaq bu məsələyə vitse-prezident Faiq Həsənov cavab versə yaxşı olar, o da Azad Rəhimovun qəbulundadır”.\nFaiq Həsənovla əlaqə saxladıq. Amma o, Şəhriyar Məmmədyarov yazdıqlarından xəbərsiz olduğunu dedi: "Oxuyandan sonra münasibət bildirəcəm".\nŞəhriyar Məmmədyarov 1985-ci ildə Sumqayıt şəhərində doğulub. O, dünyada 20 yaşadək şahmatçılar arasında ikiqat Dünya çempionu tituluna sahib olan yeganə şahmatçıdır. Şəhriyar Məmmədyarov 2017-ci ilin may ayında dünya şahmat tarixində 2800 Elo reytinq balını keçmiş 13-cü şahmatçıdan biri olub və bu uğura imza atmış ilk azərbaycanlı idmançı kimi də tarixə düşüb.\nBazar, 26 Avqust 2018 02:36\n“Azərbaycanda əlil uşaqlarin barəsində qanunsız və məhkəməsiz ölüm hökmünü kim verib?”\nMƏN ÖVLADIMIN GƏLƏCƏYİNDƏN NARAHATAM!!!\nSİZİN DƏ BALALARINIZ VAR, ALLAHDAN QORXUN!!!\nBu məktubu 2016-ci ilin iyun ayında yazmışam, bir neçə dəfə də təkrar dərc etsəm də, hələ ki, nə prezidentdən, nə də, bu müddət ərzində, artıq I vitse-prezident vəzifəsinə yüksəmiş Mehriban xanım Əliyevadan hər hansı formada reaksiya gəlməyib. Ötən ilin bu günlərində məktubun növbəti dəfə dərci ilə bağlı polisə aparılmağımı onların reaksiyası saymaq olarmı, bilmirəm, amma ordad da bir nəticə hasil olmadı. Bu gün həmin məktubu yenidən dərc edib, bu günlərdə poçt vasitəsi ilə birbaşa ünvanlarına da göndərəcəm. Barı bu dəfə bir reaksiya, ya da “hə-yox” cavabı olacaqmı, yaşasaq görərik.\nAzərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevə\nBirinci Ledi, Millət vəkili Mehriban xanım Əliyevaya\nAzərbaycan Respublikasının vətəndaşı, Bakı şəh. Xətai rayonu, Vunq-Tau küç.ev 11b mən. 60-da yaşayan, 18 il hərbi xidmətdə keçən ömrü Sizin hakimiyyətin “simasız quldurlar”ı tərəfindən yeyilən, ən üstün səviyyəli göstərişlər əsasında qanunsuz və məhkəməsiz həbs edilərək qapadılan və bununla da 14 illik mətbu fəaliyyətinə xitam verilən “Nota bene”, “Nota”, “p.s. Nota” və “Polad” qəzetlərinin, “ps-nota.com” saytının baş redaktoru Əlibəyli (Əliyev) Sərdar Məhəmmədəli oğlu tərəfindən\nMən avqust ayının 25-də 24 yaşı tamam olacaq anadangəlmə əlil olan və hazırda ömürlük I qrup əlil statusu daşıyan Əlibəyli Fəxrəddin Sərdar oğlunun atasıyam və Sizə yazdığım bu müraciət də, əslində, yeganə övladım olan bu uşağın taleyindən narahatçılığımnan bağlıdır. Bəri başdan onu da deyim ki, indi içində yaşadığım durumun və əlil övladımın gələcəyi ilə bağlı görünən və gözlənən perspektivlər nə qədər ağır və vahim olsa belə, mənim bu müraciətimi nə xahiş və ya yalvarış kimi qəbul etmənizi, nə də bununla bağlı mənə hər hansı şəkildə minnət qoymanızı rica edirəm. Sadəcə, əlil ovladının taleyinnən bağlı bir atanın və Azərbaycan dövlətinin (Əgər bu dövlət varsa – S.Ə.) faktiki sahibləri olaraq, Sizlərin üzərinə düşməli olan və bundan sonra düşəcək görəvlərnən bağlı, Sizinlə söhbət etməklə, ortada olan və vahimliyi ilə tükləri ürpədən situasiyadan danışmaq istəyirəm…\nDüz 24 il öncə, Tanrı bəndənizə bir bala və onunla birgə, bir ömür çəkiləcək bəla göndərdi. Mən də Tanrıdan gəldi deyə, bu bəlanı balamdan da çox sevib, bağrıma basdım və ötən bu illər ərzində, bir an belə onu qucağımdan yerə qoymadım, sırtımdan düşürmədim. Yorulmadan, yılmadan, əyilmədən qollarımın üstündə və ürəyimin başında gəzdirdiyim balamla birgə, onunla gələn bəla da boy atdı, böyüdü. Bundan sonra da mən bu dərdlə, bu ağır yüklə yaşamağa məhkumam və bu bir tale yazısı, Tanrı hökmü olaraq ömrümün sonunadək boynumun borcudu və üzərimdə olan haqqdı. Bu həm də mənim üçün Tanrımın və övladımın qarşısında sözsüz qəbul olunmalı bir görəvdi…\nAmma bununla belə, əgər səhv etmirəmsə, bu cür problemlərin həllində, həm bütövlükdə dövlətin də, bu dövləti təmsil edənlərin də müəyyən görəvləri olmalıdı. Hələ-hələ, Azərbaycan kimi varlı dövlətdə bu görəv birə-beş artıq olmalıdı ki, əskik olmamalıdı. Bunun üçün dövlət və qeyri-dövlət xətti ilə fəaliyyət göstərən yüzlərlə qurumlar, təşkilatlar var və hər Allahın günündə mətbu və teleefirlərdən onların fəaliyyəti ilə bağlı ağlasığmaz mədhiyyələr söylənir, Heydər Əliyevin başlatdığı, Sizin də davam etdirdiyiniz analoqsuz siyasətin nəticəsində, bütün sahələrdə, xüsusən də sosial sahədə qazanılmış çox böyük uğurlardan bəhs olunur. Oysa, dərhal diqqətinizə çatdırım ki, ötən 24 ildə bu uşağın taleyi ilə bağlı nəinki maraqlanan, heç bircə dəfə də olsun, telefon açıb, öldü-qaldısını belə soruşan olmayıb. Ayrıca da, bütün bu illər ərzində övladımın dövlətin qanunları ilə tanınan, ana südü kimi halal haqlarını belə, böyük məşəqqətlərdən, bəzən məmurlar və dövlət qurumları ilə ölüm-dirim müharibəsinə çıxmaqla əldə edə bilmişəm. Hələ bu yöndə özümə qarşı rastlaşdığım haqsızlıqlardan və qanunsuzluqlardan danışmağa belə dəyməz. 18 illik hərbiçi kimi Vətənə xidmət etdiyim ömrümü yeyən Sizin “simasız quldurlar”, sonradan əlavə peşə kimi qazandığım və 14 ilə yaxın göstərdiyim mətbu fəaliyyətimi də hər cürə əngəlləməyə çalışdılar və həmişə də buna nail oldular. Heç bir əsas və səbəb olmadan, dəfələrlə alnıma cinayətkar damğası vurmaqdan, hətta aylarla (Təkcə son həbs müddətim 1 il 5 ay olub – S.Ə.) qazamatlara da qatmaqdan çəkinmədilər. Bu mənada, bircə şeyi özünüz bir düşünün, 16 ildən çoxdu ki, məni faktiki olaraq, bir əlil uşağın pensiyası ilə yaşamağa və bu boyda dərdlərin içində əzilməyə vadar buraxan Sizin və atanızın yaratdığı sistemdə yaşamaq nə deməkdi? Günü bu gün də, durum qədərindən artıq vahim və dəhşətlidi. Belə ki, nə sirri-ilahidisə, dövlət tərəfindən təyin olunan rəsmi yaşayış minimumu 110 manatın üzərində olunduğu halda, elə bu dövlətin adından verilmiş sənəddə “ömürlük dayə ehtiyacı var” yazılmış I qrup əlilə, cəmi 67 manat pensiya ödənilir. Övladının əlilliyinə görə 24 ildi ki, onun yanında zəlil olan ali təhsilli anası və bütün ömrü Sizin “simasız quldurlar” tərəfindən yeyilən atası işsiz olduğu halda, bu ailənin necə yaşadığını təsəvvür edə bilirsinizmi? Dünyanın heç bir ölkəsində, hətta ən geridə qalmış ölkələrdə belə, bu boyda Allahsızlıq, haqsızlıq və ədalətsizlik yoxdu və ola da bilməz. Belə bir vəziyyətdə, bəndəniz bu uşağın indiyə qədər yaşaya və mümkün müalicələr alması üçün çəkicə onun özündən də ağır pullar xərcləyib. Bəs sizcə, mən bu pulları haradan almışam və bundan sonra haradan almalıyam? Uşaq xəstədi, bunu bildik. Bəs onun anası və atası nədən Sizin analoqsuz siyasət yürütdüyünüz və dünyada analoqu olmayan inkişaf səviyyəsinə gətirdiyiniz ölkədə, gündəlik çörək puluna yetəcək qədər pul-para qazanacaq iş tapıb, işləyə bilmirlər. Düz 16 ildi ki, mənə hərbi xidmətdən niyə uzaqlaşdırıldığımı və o zamanlar mənə böhtan kimi yaxılan siyasi motivlərin kimlər tərəfindən uydurulduğunu araşdırıb, bir nəticəyə gələ bilmirəm. O zaman da, indi də mövcud olan qanunların tələbinə görə, himayəsində əlil övladı olan valideynlərin heç bir halda ixtisara salına bilməyəcəyi açıq-aydın göstərilsə də, Sizin həşəmətli generalların bunu necə və hansı yolla edərək, məni hərbi xidmətdən ixtisara saldıqlarını kimsə izah etməyib, edə də b ilməz. Çünki, qanunların geriyə icrası olmur…\nNə isə, bunlar çox uzun söhbətlərdi və sadəcə məlumatınız olsun deyə söylədim bunları. Ancaq ortada olan vəziyyət bircə şeyi göstərir və sübut etməkdədi ki, bu gün dövlət səviyyəsində yeganə övladı əlil olan bir ailəyə qarşı soyqırım siyasəti həyata keçirilir. Başqa sözlə, Sizin başında durduğunuz dövlətin adından üç nəfərlik ailənin 67 manatlıq əlil təqaüdünə möhtac buraxılması, faktiki olaraq, bu ailənin barəsində qanunsuz və məhkəməsiz ölüm hökmü vermək deməkdi. Hələ orasını demirəm ki, birdən taleyin qismətilə mənim başıma bir iş gələrsə, o zaman, bir əlil uşaqla, bir zəlil ananın başına nələr gələr?!\nArtıq olanlar olub və necə deyərlər, ziyanın harasından qayıtsan, xeyirdi. Bundan o tərəfə, daha nə bu dərd çəkiləsidi, nə də bu cür yaşanılası. Düz 24 ildi ki, avtobuslarda, metro vaqonlarında bu uşağın etdiyi qeyri-adi hərəkətlərə və ya adi uşaqlardan fərqli səslər çıxardığına dönüb baxan 10 minlərlə gözlərin qarşısında o o gözlərin sayı qəər ölüb-dirildiyini təsəvvürünüzə gətirə bilirsinizmi? Gətirəmməzsiniz, bunu ancaq yaşayanlar bilir, Sizlər ömrünüz boyu heç avtobusa, metroya minmədiniz ki. Yaxud da, 24 ildi ki, III mərtəbədə faktiki olaraq türmə (kamera) şəraitində yaşayan bu uşağı arada bir “proqulka” üçün həyətə endirib, gün işığına çıxardığımız zamanlarda, hələ dünyanın gəliş-gedişindən xəbəri olmayan 3-4 yaşlı qayğısız və sağlam uşaqların, dörd bir yandan, “DƏLİ GƏLDİ, DƏLİYƏ BAX” haray-qışqırıqları ilə onu dövrəyə almasını görəndə, neçə min dəfələrlə özümüzü cocuq qatili olmaqdan zor tuta, saxlaya bilməyimizdən xəbəriniz varmı?! Olmaz təbii ki. Haradan olacaq?! Amma Sizin də balalarınız və yağ içində böyrək kimi bəslənən gül kimi nəvələriniz var, ALLAHDAN QORXUN!!!\nBütün bunları nəzərə alaraq və bir daha durumun vahimliyini diqqətinizə çatdıraraq, eləcə də Azərbaycan dövlətinin indi az qala bütün dünyaya maddi imkanları baxımından meydan oxumaq səviyyəsində olmasını, dünyanın çeşidli ölkələrində Sizlərin təşəbbüsü ilə aparılan xeyriyyəçilik işlərini, ölkənin içində canlı paraların faktiki olaraq, ya varvarcasına mənimsənildiyini, ya da göyə sovrulduğunu diqqətinizə çatdırmaqla, əfvinizə sığınaraq, Sizdən aşağıdaki məsələlərin təcili həll olunmasını tələb edirəm:\n1. Azərbaycan Respublikasında ilkin yaşlarından əlil olan uşaqların pensiya təminatına yenidən baxılsın və bu pensiyalar, hansı qrup olmasından asılı olmayaraq, minimum 300, maksimum 500 manat həddində müəyyənləşdirilsin.\n2. Mənim 24 yaşlı əlil övladım, nəhayət ki, türmə həyatından xilas olaraq, normal yaşam şəraiti və həyətyanı sahəsi olan müvafiq standartlara uyğun evlə təmin olunsun.\n3. Artıq bu uşağın avtobuslarda və metroda aparılıb, gətirilməsi, mümkünsüz hala gəldiyinə, həmçinin də onu bir an belə evdə tək qoyub, harasa getməyin mümkünsüzlüyünü nəzərə alaraq, onun adına dövlət tərəfindən avtomobil ayrılsın, eləcə də həmin avtomobilin hərəkət təminatını verən aylıq yardım müəyyənləşdirilsin.\nBir şeyi də diqqətinizə çatdırıram ki, bu müraciəti, mənim Sizə və Sizin başında durduğunuz dövlətə hələ də bitməmiş inamımın və şəxsi sayğılarımın nəticəsi kimi Sizlərə ünvanlayıram. Əminəm ki, vətəndaşların ölkənin ali rəhbərliyinə müraciətlərinə qanunla müəyyən olunmuş qaydada baxılması çərçivəsində, bəndənizin bu müraciətini də diqqətlə öyrənib, elə qanunla müəyyən olunmuş müddətdə də görülmüş və görülməmiş işlər barəsində məni məlumatlandıracaqsınız. Bir xüsusi xahişim də var ki, mənim bu müraciətimi nə nazirliklərə, nə yerli orqanlarda, nə də bələdiyyə və icra qurumlarında oturdduğunuz “SARI ŞƏMİSTANIN GƏDƏLƏRİNƏ” göndərməyin.\nÖzünüz də əmin olun ki, qanunla müəyyən olunmuş vaxt bitdiyi gün, Sizə ünvanladığım bu müraciəti, olduğu kimi internet vasitəsilə beynəlxalq humanitar təşkilatlara və Bakıda təmsil olunan bütün səfirliklərə ünvanlamaqla, onlardan problemin həllində yardımçı olmalarını istəmək, ardınca isə, övladımın gələcəyi üçün, özümü mükəlləf bildiyim müəyyən addımları atmaq məcburiyyətində qalacam.\nSəmimiyyət və sayğılarla: / Sərdar Əlibəyli/\nBazar, 26 Avqust 2018 00:25\nAzərbaycanda insan haqlarının acınacaqlı vəziyyəti haqda Almaniyadan açıqlama\nBarbel sonda qeyd edib ki, Almaniya hökuməti və Avropa Birliyi bu ölkədə insan hüquqlarına hörmət etmək lazım olduğunu xatırlatmaq üçün Azərbaycanda öz kommunikasiya kanallarından istifadə etməlidir.\nBazar, 26 Avqust 2018 00:03\nHakimiyyətdə arvadı erməni olanlar at oynadır - sabiq səfir\nŞənbə, 25 Avqust 2018 23:27\nKanslerin səfəri Azərbaycan-Almaniya münasibətlərində nəyi dəyişəcək?\nCavid Cabbarlı: “Növbəti dönəmlərdə Azərbaycan-Avropa Birliyi-Almaniya münasibətləri pisləşəcək“\nDemokratik Azərbaycanı Seç (DAS) ictimia-siyasi təşkilatı İdarə Heyətinin üzvü Cavid Cabbarlı Almaniya kansleri xanım Angela Merkelin Azərbaycana səfəri ilə bağlı açıqlama verib. C.Cabbarlı facebook səhifəsində səfərlə bağlı bunları yazıb:\n“Xanım Merkel Ermənisatnda və Gürcüstanda daha səmimi qarşılandı və daha səmimi görünürdü. Yayılan xəbərlər və fotolar Kanslerin bu iki ölkədən məmnunluğunu nümayiş etdirir. Lakin Azərbaycanda heç də məmnun deyildi. Bu səfərdən demokratik düşərgənin gözləntiləri əksini tapmadı. Xanım Kansler Azərbaycanda demokratiyadan, insan hüquq və azadlıqlarından, mətbuata basqılardan, siyasi məhbuslardan və sair məsələlərdən bir kəlmə də danışmadı. Azərbaycanın inkişaf etmiş iqtisadiyyatından söz açdı. Hətta Heydər Əliyev Mərkəzinin binasını buna nümunə göstərdi.\nƏslində xanım Merkel demokratik dəyərləri qorumaq üçün deyil, lideri olduğu ölkənin maraqları Azərbaycana qədər uzandığı üçün gəlmişdi.\nGörünən odur ki, Azərbaycan tərəfi bütün davranışlarında özünü Rusiyanın vilayəti kimi apardı və Kanslerə açıq mesajlar da verdi.\nHesab edirəm ki, növbəti dönəmlərdə Azərbaycan-Avropa Birliyi və xüsusən Almaniya münasibətləri pisləşəcək. Bu da, Azərbaycanda hökumətin xalqa qarşı daha sərt mövqeydə olacağını təmin edən amillərdəndir“.\nŞənbə, 25 Avqust 2018 20:21\nMerkel Azərbaycanın qeyri-hökumət təşkilatı təmsilçiləri ilə görüşdü\nAlmaniya Federativ Respublikasının Federal Kansleri Angela Merkel Azərbaycanın qeyri-hökumət təşkilatı təmsilçiləri ilə görüşüb.\nBu barədə görüşdə iştirak edən Avropa Ittifaqının “Şərq Tərəfdaşlığı” Proqramının Vətəndaş Cəmiyyəti Forumunun Azərbaycan üzrə koordinatoru, Humanitar Tədqiqatlar Cəmiyyətinin sədri, konfliktoloq Əvəz Həsənov sosial şəbəkədəki statusunda yazıb. Görüş fotosunu paylaşan Ə.Həsənov artıq danışıqların sona çatdığını bildirib.\nGörüşdə eyni zamanda “Rasional İnkişaf Uğrunda” Qadınlar Cəmiyyətinin sədri Şəhla İsmayıl, gənc fəal Turqut Qəmbər, jurnalist Xədicə İsmayıl da iştirak edib.\nŞənbə, 25 Avqust 2018 20:10\nMerkellə Əliyevin birgə mətbuat konfransında Əfqan Muxtarlı ilə bağlı sual\nXarici jurnalist: "Merkellə Əfqan Muxtarlı və həbsdəki jurnalistlər haqda danışdınızmı?"\nAngela Merkel və İlham Əliyev birgə mətbuat konfransı keçiriblər.\nBir xarici jurnalistin "Cənab İlham Əliyev, Əfqan Muxtarlı və başqa araşdırmaçı jurnalistlər həbsdədirlər və siz Avropa Şurası tərəfindən bu mənada tənqidə məruz qalırsız. İqtisadi əməkdaşlıqla yanaşı bu məsələlər də müzakirə olundumu sualına cavabında İlham Əliyev deyib:\n"Azərbaycanda bütün azadlıqlar təmin olunub. O cümlədən, söz azadlığı, mətbuat azadlığı. Azərbaycanda yüzlərlə mətbu orqan fəaliyyət göstərir, onların arasında müxalifət mətbuatı da kifayət qədər çoxdur. Tənqidə görə, fərqli baxışa görə heç kim Azərbaycanda təqib olunmur”.\nİlham Əliyev deyib ki, iki liderin müzakirəsində bütün məsələlər eyni dərəcədə əhəmiyyətli olub, o cümlədən insan haqları və demokratiya da.\nElmar Vəliyevin VİDEO-su yayıldı\n“Əgər şəhid olsam, mənimlə fəxr edin” – Şəhidin son məktubundan misralar\nTanınmış vəkilin hava limanında saxlanıldığı deyilir\n7 -dən səhifə 197


Açıq havada siqaret çəkənlər də 100 manat cərimələnəcək – 1Arada.az\nÖlkədə sərt karantin rejiminə nəzarəti gücləndirmək üçün polis gücləndirilmiş iş rejiminə keçib.\nBu barədə Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəisi, polis polkovniki Ehsan Zahidov 1Arada.az-a açıqlamasında bildirib\n“Cənab nazirin əmri ilə polis əməkdaşları, Daxili Qoşunların əməkdaşları gücləndirilmiş iş rejimi xidmətinə keçir.\n“Sərt karantin rejiminə ciddi şəkildə nəzarət olunur. Küçələrdə, yollarda, eləcə də avtobus dayanacaqlarında tibbi maskalardan mütləq istifadə edilməlidir. Açıq havada maskasını çıxaranlar cərimə ediləcək. Bu qadağa siqaret çəkənlərə də aiddir. Yəni siqaret çəkmək üçün maskanı çıxaranlara da cərimə tətbiq ediləcək”, – deyə qurum rəsmisi bildirib.\nPolis polkovniki onu da vurğulayıb ki, vətəndaşlar maskaları düzgün şəkildə taxmalıdırlar:\n“Maskanı düzgün taxmayanlar da cərimələnəcək. Yalandan çənə altına, ağıza yox, burun və ağız hissə maska ilə örtülməlidir”.\nTagged 100 manat, açıq havada, cərimə, covid-19, daxili işlər nazirliyi, DİN, epidemiya, karantin, polis polkovniki, sərk karantin rejimi, siqaret, siqaret çəkmər, tənəffüs yolları, vəzifəli şəxslər, xüsusi kakrantin rejimi


Səhiyyə komitəsinin iclasında » Atributinfo.az\nSəhiyyə komitəsinin iclasında\nSentyabrın 13-də Milli MəclisinSəhiyyə komitəsininonlayn iclası keçirilib.\nKomitənin sədri Əhliman Əmiraslanovun apardığı iclasda ilk olaraq Milli Məclisin 2021-ci il yaz və növbədənkənar sessiyaları dövründə Səhiyyə komitəsində görülən işlər barədə hesabat müzakirə olunub. Komitə sədri bildirib ki, hesabat müddətində komitənin 13 iclası keçirilib, həmin iclaslarda 24 məsələyə baxılıb və oxunuşlardan keçən 12 qanun layihəsinin hamısı Milli Məclisinplenar iclasındaqəbul edilib.\nHesabat dövründə komitəyə daxil olan 150-yə yaxın ərizə və şikayət araşdırılıb, müvafiq tədbirlər görülüb. Bundan əlavə, hesabat dövründə komitədə koronavirus infeksiyasıilə bağlı ölkədəki mövcud vəziyyət, vaksinasiya vəgörülən digər tədbirlər barədə geniş tərkibli dinləmə keçirilib.\nGündəlikdəki ikinci məsələ olanMilli Məclisin Səhiyyə komitəsinin 2021-ci ilin payız sessiyası üçün iş planıilə bağlı komitə sədri bildirib ki, qarşıdakı sessiyada “Reproduktiv sağlamlıq haqqında” qanun layihəsinin müzakirəsi, həmçinin“Koronavirus (COVİD-19) ilə bağlı ölkədəki mövcud vəziyyət və görülən tədbirlər”,“İcbari tibbi sığortanın tətbiqi ilə bağlı normativ-hüquqi aktlara dəyişikliklərin edilməsi”,“Onkoloji xəstələrə tibbi yardımın vəziyyəti və perspektivləri”,“Optika və optikaçılıq”, “Ürək və qan dövranı çatışmazlığı xəstəlikləri” mövzularındadinləmələrin keçirilməsi nəzərdə tutulub.\nSonra komitədəbirinci oxunuşda təqdim olunaniki qanun layihəsinə baxılıb. Bildirilib ki, komitənin müzakirəsinə çıxarılan “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsiicbari tibbi sığorta ilə əhatə olunmayan və dövlət tibb müəssisələri tərəfindənəhaliyə ödənişli əsaslarla göstərilən tibbi xidmətlərin tariflərinin təsdiq edilməsinin hüquqi əsasının yaradılması məqsədilə hazırlanıb.Komitə sədri qeyd edib ki, qanunun 10-cu maddəsinə edilən əlavəyə əsasən, “Tibbi sığorta haqqında” Qanuna uyğun olaraq xidmətlər zərfinə daxil olmayan və dövlət tibb müəssisələri tərəfindən əhaliyə ödənişli əsaslarla göstərilən tibbi xidmətlərin tariflərini, habelə həmin qanuna əsasən sığortaolunan hesab edilməyən şəxslərə göstərilən tibbi xidmətlərin tariflərini müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) təsdiq edir.\nİclasda Səhiyyə komitəsi sədrinin müavini Rəşad Mahmudov, komitə üzvləriSədaqət Vəliyeva, Məlahət İbrahimqızı, İlham Məmmədov, Kamilə Əliyeva, Soltan Məmmədov çıxış edərək gündəlikdəki məsələlərlə bağlı öz fikirlərini bildiriblər, rəy və təkliflərini səsləndiriblər.\nDeputatlar hər iki qanun layihəsini birinci oxunuşda Milli Məclisin plenar iclasında müzakirəyə tövsiyə ediblər.\nOnlayn iclasda deputatlar Kəmaləddin Qafarov,Ülvi Quliyev, Müşfiq Məmmədli, Anatoliy Rafailov və digər rəsmi şəxslər də iştirak ediblər.


Seul mərkəzində keçən Çonqçon kanalı – HANSAMO\nHome /Yazı/Seul mərkəzində keçən Çonqçon kanalı\nCheongcheon kanalı Seulun mərkəzində yerləşir və 11 km uzunluğundadır. Han çayının kiçik bir qolu olan kanalın keçmişi Coson xanədanlığı dövrünə qədər gedir. Koreya müharibəsi zamanı (1950-1950) tullantı sular və zibillər kanalı kirlənməyinə səbəb olmuşdu. Müharibədən sonra üzərində yol tikilmişdir. Ancaq alınan qərarla 2002-2005-ci illərdə yol dağıdıldı və kanal bu günkü vəziyyətə gətirildi.\nBaşlanğıcda qurumaq üzrə olan kanala, Han çayı və qollarından həmçinin metro stansiyalardakı yeraltı sularda 120.000 tona yaxın su çəkilmişdir.\nYeniləmə proyektindən sonra 11km kanalın üzərində bir-birindən fərqli dizaynda 22 körpü tikilmişdir. Kanalın hər iki tərəfində gəzinti yeri, mağaza və kafelər var. Kanalı hər gün 60.000 turist ziyarət edir.


Doqquz ayın sosial-iqtisadi göstəriciləri müsbətdir. İqtisadi artım təmin olunub. Sevindirici hal ondan ibarətdir ki, qeyri-neft sektorunda iqtisadi artım 3 faizdən çoxdur. Bu onu göstərir ki, şaxələndirmə ilə bağlı tədbirlər öz nəticəsini verir. Əlbəttə, biz istəyirdik ki, artım daha da yüksək olsun. Hesab edirəm ki, buna nail olmaq üçün kifayət qədər imkanlar, potensial var. Sadəcə olaraq, biz bu potensialdan maksimum səmərə ilə istifadə etməliyik.\nYenə də qeyri-neft sənayesi sahəsində yüksək göstəricilər mövcuddur. Beləliklə, qeyri-neft sənayemiz 15 faizdən çox artıb. Bu onu göstərir ki, son illərdə aparılan islahatlar, xüsusilə qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı atılan addımlar öz bəhrəsini verir. Deyə bilərəm ki, qeyri-neft sənayemizin 15 faizdən çox artması dünya miqyasında rekord göstərici hesab oluna bilər.\nBununla bərabər, bildiyiniz kimi, son illərdə kənd təsərrüfatına böyük investisiyalar qoyulmuşdur. Kənd təsərrrüfatının inkişafı prioritet sahə kimi müəyyən edilmişdir. Mən, eyni zamanda, əvvəlki illərdə bir qədər təəccüblənirdim ki, nə üçün bu qədər investisiyaların müqabilində, bu qədər dəstəyin, subsidiyaların, güzəştli şərtlərlə verilmiş kreditlərin olduğu bir zamanda kənd təsərrüfatında artım 2-3 faiz idi. Ancaq hazırda bu sahədə də ciddi irəliləyiş müşahidə olunur. Beləliklə, kənd təsərrüfatı doqquz ayda 7 faizdən çox artmışdır.\nSon illərdə aparılan islahatlar, xüsusilə qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı atılan addımlar öz bəhrəsini verir.\nBildiyiniz kimi, son illərdə kənd təsərrüfatına böyük investisiyalar qoyulmuşdur. Kənd təsərrüfatının inkişaf prioritet sahə kimi müəyyən edilmişdir.


YAP-çılar ələkdən keçirilir – REFERENDUM ÖNCƏSİ TƏLAŞ |\nHakimiyyət daxilində referendum öncəsi böyük təlaş müşahidə olunur. Əhalinin sosial vəziyyətinin günbəgün ağırlaşması və işsizliyin böyük sürətlə artması, habelə son qiymət artımları fonunda hakimiyyət ölkədə iğtişaşların baş verəcəyindən çəkinir.\nMüşahidələr göstərir ki, hakimiyyətin üst qatlarında buna qarşı adekvat addımlar atılmaqdadır. Belə ki, referendum qabağı müxalifətin etiraz etməsinə, təbliğat və təşviqat aparmasına heç bir vəhclə imkan verməyən iqtidar referenduma problemsiz getməkdə israrlı görünür.\nHəmçinin, hakimiyyətdaxili qruplaşmaların bəzilərinin referendumu dəstəkləmədiyi, bu akta qarşı çıxdığı da bəlli olduğundan, müxalifətin keçirmək istədiyi aksiyalara bu qüvvələr tərəfindən ani dəstək verilə biləcəyi ehtimalı referendumun baş tutmasında maraqlı görünən qüvvələr tərəfindən hesablanaraq buna qarşı maksimum tədbirlər görülür. Bununla bağlı redaksiyamıza daxil olan məlumata görə, Milli Şuranın 11 Sentyabr və Müsavat partiyasının 18 Sentyabr tarixlərinə təyin etdikləri mitinqlərə icazə verilməyəcək. Çünki hakimiyyətdaxili qruplaşmalardan veriləcəyi ehtimal olunan sürpriz dəstək sayəsində mitinqlərin kütəvi hal alacağına dair hakimiyyətdə qorxu var.\nRedaksiyamıza daxil olan digər məlumata görə, rayon icra strukturları, Dövlət Təklükəsizlik Xidməti (DTX) və Daxili İşlər Nazirliyi (DİN) referendum öncəsi bütün ölkə əhalisinin siyasi baxışları və hakimiyyətə münasibəti ilə bağlı məxfi araşdırma aparıb. Araşdırmalarda hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) üzvlərinin müxalifətə münasibəti, hansı səbəbdən YAP-a üzv olmaları, övladlarının siyasi baxışlarına xüsusi diqqət yetirilib.\nBizi bilgiləndirən mənbə araşdırmaların nəticələri ilə bağlı hər hansı bir məlumata malik olmadığını deməklə yanaşı, bu prosesin İyulun ortalarında başa çataraq Prezident Administrasiyasına göndərildiyini bildirib.


20:57 4 Yanvar 2015\nAğ Ev ABŞ prezidentinin artıq Vaşinqtonda olduğunu açıqlayıb\nAnspress-in məlumatına görə, Ağ Ev amerikalı liderin yerli vaxtla səhər saat 10-da paytaxtda olduğunu açıqlayıb.\nPrezident artıq bazar ertəsindən tam iş rejimində vəzifələrini icra edəcək. Artıq çərşənbə axşamı Meksikanın Prezidenti Enriki Penya Nyeto ilə danışıqlar aparacaq, gələn həftə isə Miçiqan, Arizonaya işgüzar səfərləri gözlənilir.\nObama Oaxu adasına 19 dekabrda həyat yoldaşı Mişel Obama və qızları - 16 yaşlı Mali və 13 yaşlı Saşa ilə birkdə getmişdi. Prezident vaxtının çoxunu, əsasən, qolf oynamaqla, ailə üzvləri ilə birlikdə çimərliyə getməklə, idman zalında məşq etməklə və köhnə dostları ilə görüşməklə keçirib.\nOnun qolf meydançasında tərəf müqabili Havay adalarında istirahət edən Malaziyanın Baş naziri Nəcib Tun Razak olub. Obama keçənilki istirahətində Yeni Zelandiyanın Baş naziri Con Ki ilə qolf keyfi yaşamışdı.\nObama Milad bayramını amerikalı əsgərlərlə keçirib və qeyd edib ki, ABŞ Əfqanıstanda öz hərbi missiyasını başa vurur.


Qafqazda qaz savaşı bitdi, əvəzində suallar qaldı...\nHüseynbala Səlimov Qafqazda qaz savaşı bitdi, əvəzində suallar qaldı... Mart 07, 2016\nHƏR SİTUASİYADA QALİB OLMUR...\nGürcüstanın qaz «şıltaqlığı» bitdi. Artıq bu məsələyə nöqtə qoymaq olar. Bu günlərdə Gürcüstan rəsmiləri bəyan etdilər ki, daha «Gazprom»la danışıqlara və İrandan əlavə qaz almağa ehtiyac qalmadı.\nMəlum oldu ki, Azərbaycan Gürcüstana əlavə həcmdə qaz ixrac etməyə və həm də qazın qiymətini 30-40 dollar aşağı salmağa razı olub.\nDoğrusu, bu prosesdən kimin qalib çıxdığını demək çətindir. Üstəlik, qalibi və məğlubu olmayan proseslər də var, axı.\nO üzdən, birmənalı münasibət bildirmək çətindir. Bəlkə də əsas odur ki, bu prosesdə Azərbaycan Gürcüstanı özü üçün saxlaya bildi, Gürcüstansa daha ucuz və daha çox qaz almaq imkanı qazandı...\nAmma bir məsələ adama rahatlıq vermir. O da budur ki, Gürcüstan Azərbaycan üçün tranzit inhisarçısı olmağından sui-istifadə edir. Bununla bağlı narahatlıq hələ bir neçə il əvvəl də dilə gətirilmişdi.\nBaşqa bir çıxış yolu da görünmürdü: Kəmərləri Ermənistandan keçirmək mümkün deyildi. Belə bir variant o vaxt mümkün idi ki,bu ölkə Qarabağın işğalına son qoysun. Təbii ki, Ermənistan bununla razılaşmadı. Üstəlik, İranla bağlı da problem vardı. O vaxt İranla böyük layihələr gerçəkləşdirmək mümkün deyildi.\nGürcüstan Azərbaycan üçün tranzit inhisarçısı olmağından sui-istifadə edir.\nQAZLA ZƏNGİN ÖLKƏLƏRİN ƏHATƏSİNDƏ...\nQərəz, indi bütün bunlar arxada qalıb və fakt faktlığında qalır: Gürcüstan Azərbaycandan ötrü müstəsna önəmə sahib ölkədir.\nDüzdür, bu ölkə vəziyyətdən sui-istifadə edir. Amma nə etmək olar? Bir məsələ də var ki, Azərbaycan qazla zəngin ölkələrin əhatəsindədir. İrana, Rusiyaya və hətta Xəzərin o biri sahilindəki Türkmənistana Azərbaycan qazı lazım deyil. Bəlkə böyük qaz layihəsi həyata keçiriləndən sonra Azərbaycanın daha çox ölkələrə qaz təklif etmək imkanları yaranacaq. Amma bu, 2020-ci ildən tez olmayacaq (tezləşdirmə, hətta kəməri 2018-ci ilin sonlarına çatdırmaq planları da var – red.). Böyük layihənin ilk işləri hələ indi görülür. Azərbaycan, iqtisadi böhranla çarpışsa da, bu layihə üzərində işi dayandırmaq fikrində deyil.\nHər halda, 2020-ci ilədək Gürcüstanın «şıltaqlığına» dözmək lazım gələcək. Dövlət maraqlarından çıxış edən Gürcüstan qeyri-adi bir iş görmür.\nOnlar daha çox və ucuz qaz almaq istəyirlər. Bunu anlamaq olar. Xüsusən nəzərə almaq lazımdır ki, bu ölkənin maliyyə imkanları daelə böyük deyil.\nBizdən ötrü, təbii ki, Azərbaycanın maraqları daha üstündür. Di gəl, sonda yenə «başqa heç nə mümkün deyildi» fikriylərazılaşmalı olursan.\nDoğrudan dabaşqa yol yox idi. Ya Azərbaycan öz qaz bazarını İrana və yaxud Rusiyaya verməli, ya da yeni güzəştlərə getməli idi. Son nəticədə ikinci variant seçildi – güzəştlər daha məqbul sayıldı.\nRəsmi Bakı bütün ölkələrə, bütün qurumlara güzəştə getməyə hazırdır, təkcə öz cəmiyyətindən savayı...\nÖZ CƏMİYYƏTİNDƏN BAŞQA\nAmma ən böyük anlaşılmazlıq, bilirsiniz, nədədir? Rəsmi Bakı bütün ölkələrə, bütün qurumlara güzəştə getməyə hazırdır, təkcə öz cəmiyyətindən savayı...\nNeft ucuzlaşmağa başlayanda belə ümidlər yarandı ki, neft məhsullarının, xüsusən benzinin qiyməti düşəcək. Amma dövlət rəsmiləri tez bir zamanda bu ümidləri alt-üst etdilər və dedilər ki, Azərbaycanda benzinin qiyməti dünyadakı proseslərdən asılı deyil. Onu da dedilər ki, guya burada benzinin qiyməti ABŞ-dakından ucuzdur! Təsəvvür edin, Azərbaycanı ABŞ-la müqayisə etdilər! Amma azərbaycanlıların gəlirləri amerikalıların gəlirləri səviyyəsindədirmi? Təəssüf ki, həmişə olduğu kimi, belə incəliklərə, az da olsa, diqqət yetirilmədi. Azərbaycanlılar bir daha bu məsələni də acı reallıq kimi qəbul etdilər...\nRəsmilər bir məsələdə haqlı idilər ki, Azərbaycanda neft məhsullarının qiyməti dünyadakı konyunkturadan asılı deyil. Amma bu yerdə neftlə zəngin ərəb ölkələrində insanların dediyi bir fikri xatırlamamaq olmur: «Benzin niyə baha olmalıdır, o ki ayağımızın altından çıxır!..».\nPrinsipcə, azərbaycanlıların da belə düşünmək haqqı vardı. Amma bu haqqı onların əlindən alıblar...\nHər yeni kadrın ilk işi özündən əvvəlkinin biznes strukturlarını və qazanc mənbələrini ələ keçirmək olur... Axı sistemin özü dəyişmir, hər şey elə olduğu kimi qalır. Dəyişən yalnız adlar, bir də soyadları olur...\nBu səbəbdən reallıqlarla barışmaq lazım gəlir. Çox acı olsa da... Son nəticədə təsəllin - üçrəngli bayraqdır. Ən ağır məqamlarda düşünürsən ki, ən azı, Azərbaycan müstəqildir!..\nQalan məsələlərsə çox qəlizdir. Bəli, rəsmi Bakı vətəndaşlarından, nəyin bahasına olursa-olsun, yüksək faizli bank krediti ödəməyi tələb edə bilir. Halbuki özü digər ölkələrə böyük hədiyyələr edir, hətta faizsiz və müddətsiz kreditlər verirdi...\nNeft və qaz haqqında da bunu demək olar. Gürcüstana güzəşt etmək mümkündür, amma söhbət azərbaycanlıların özünə gələndə məsələ düyünə düşür...\nEnerji məsrəfləri hər yerdə istehsal xərclərinin çox önəmli hissəsidir. O səbəbdən neftin ucuzlaşması, total şəkildə olmasa da, digər məhsul və xidmətlərin qiymətinətəsir edə bilərdi. Bu, ölkədəki bahalığı qismən azaldar və insanların dolanışığına birbaşa təsir göstərərdi.\nDi gəl, bu məsələ hökumət adamlarını qətiyyən qayğılandırmır. Onlar bir daha «buna da dözərlər!» -deyərək öz «işləriylə» məşğul olur, gurultulu iclaslar keçirir və siyasi-iqtisadi sistemi dəyişmək əvəzinə bir kadrı o birisi ilə əvəzləyirlər.\nHər yeni kadrın ilk işi özündən əvvəlkinin biznes strukturlarını və qazanc mənbələrini ələ keçirmək, ciblərini daha çox səylə doldurmaq olur... Axı sistemin özü dəyişmir, hər şey elə olduğu kimi qalır. Dəyişən yalnız adlar, bir də soyadları olur...


525-ci Qəzet - Yaxın və uzaq Borçalı: Sarvan şəhəri\nİlya Çavçavadze: “Azərbaycan türkü xəyanət etməz”; Erməni terroru; Borçalı bəyləri və qaçaqçılıq hərəkatı; Qurtuluş mücadiləsi; Gürcü-Müsəlman İttifaqı; Dağ Borçalının qondarma Ermənistana ilhaqı; Veliçkonun “hörümçək erməniləri”; Qarşı yatan qarlı dağlar; “Zalqamız köçdü gidər, Su kimin axar gidər”; “Qıpçaq qonaqsevərliyi”; Terrorçu Baqramyan batalyonu; Dostluq və qardaşlıq şəhəri.\nUlu Borçalı – tanış olduğu qədər məchul, qayım olduğu qədər kövrək, şaqraq olduğu qədər hüznlü yurdumuz... Sazlı-sözlü, davul-zurnalı, duz-çörəkli məskənimiz... Qır atların belində, yay-kamanı çiynində, xançalı kəmərində Türküstanı, Dəşti-Qıpçağı, Qafqazı, Anadolunu yel tək aşıb dolaşan qarapapaq türklərinin son duracağı... Qocaman dağ kimi dəryalara sinə gərən nigaran məmləkətimiz...\nVə bu qutsal yurdumuzun döyünən ürəyi – Sarvan şəhəri... Uzaq yollarının qovşağı Sarvan... Sərhədlərin, siyasətin, maraqların kəsişməsi... 1932-ci ildən Borçalı, 1947-dən Marneuli adlandırılan can Sarvan! Üləmalar, aşıqlar, dərvişlər, qabarlı əllər, çalpapaq qaçaqlar, ağalar-bəylər yurdu. Dosta sadiq, düşmənə kəsərli, qəlbi geniş, torpağı bərəkətli, süfrəsi ruzili Sarvan! Bu torpaqları yurd yapan, Gürcüstan və Azərbaycan dostluğuna sadiq ağır türk uruğlarının, qocaman qarapapaq sülalələrinin comərd şəhəri...\nBu dostluq və qardaşlığa, borçalıların vəfa və mərdliyinə İ.Çavçavadze, A.Sereteli, A.Çavçavadze, Q.Orbeliani, N.Barataşvili, M.Cavaxaşvili kimi gürcü ziyalıları, əcnəbi səyyahlar, alimlər, yazıçılar, hərbçilər şahidlik edib, eyni zamanda bu gürcü vətənpərvərləri və hətta ermənilərə xidmət etmiş A.S.Puşkin, A.S.Qriboyedov, G.Mayevski, V.Veliçko, N.İ.Şavrov, S.N.Beqiçev, İ.O.Simonin, N.N.Muravyov kimi bir çox rus ziyalıları bu xalqın riyakarlığından, hiylələrindən, nəinki torpaqlarına, mülklərinə yiyələndikləri türklərə, həm də hmayədarları olan ruslara, gürcülərə qarşı düşmənliklərindən heyrətlənmişdir.\n... Məşhur gürcü ədibi İlya Çavçavadze 1887-ci ildə yazırdı: «Azərbaycan türkləri… ürəyiaçıq, sakit, təmkinli və vüqarlıdırlar. Azərbaycanlı bir adama hörmət edib inanarsa, heç vaxt ona xəyanət etməz. Azərbaycanlılar yalnız ağıllı və mərd adama hörmət edirlər. Ermənilər adımızı ləkələməklə, milli ləyaqətimizi tapdamaqla kifayətlənməyərək bizi yer üzündən birdəfəlik silmək üçün bütün tariximizin, salnamələrimizin üstündən qələm çəkir, tarixi yadigarlarımızı, abidələrimizi… bütün tarixi sərvətlərimizi müxtəlif hiylələrlə öz adlarına çıxırlar» (Dilarə Əliyeva Ürək bir, dilək bir. Bakı, 1981, s. 145).\n... Qafqaza yaxşı bələd olan rus məmuru və publisisti V.L.Veliçko “Qafqaz...” kitabında yazır ki, iranlıların təqibindən qurtularaq II İrakliyə pənah gətirmiş, Borçalı torpağında ermənilər üçün salınmış Şulaverdə yerləşdirilmiş erməni məlikləri Abo və Məcnun 1795-ci ildə İran şahı Qacar Tiflisə hücum edəndə, öz gürcü himayədarlarını, xristian dindaşlarını sataraq, şah qoşunlarına bələdçilik etmişlər. Borçalı igidləri isə Yadigar oğullarından Sadıq Bəyin, oğlu Allahverdi Bəyin, qardaşı oğlu Xudu Bəyin başçılığı ilə II İraklinin tərəfində iranlılara qarşı vuruşmuşlar. Allahverdi Bəyin arvadı Nabat xanım isə dağ yolları ilə çarın arvadı Darecanı və uşaqlarını xilas edərək Duşetə müşayiət etmişdir.\n... Tiflisdə milli varlığımızı yaşadan fədakar ziyalımız Mirzə Məmmədoğlu Maşov “Xudu Borçalı” tarixi povestində və “Yadigaröyünün yadigar qılıncı” sənədli hekayəsində borçalılarla gürcülərin silah dostluğunu təsvir edərək, sənədlər əsasında göstərir ki, iranlılarla həmin müharibədə 150 nəfər say-seçmə Borçalı igidi sayca qat-qat çox İran ordusunu qəhrəmancasına dəf etmiş və onların hamısı “vətən uğrunda, torpaq uğrunda mübarizə apararaq həlak olmuşdur”.\n... Vaxtilə əzəli yurdlarımızda yaradılmış qondarma Ermənistan dövləti 1918-ci ildə Gürcüstana qarşı işğalçı müharibəyə başlayanda da Borçalı türkləri gürcülərlə çiyin-çiyinə ümumi düşmənlə döyüşmüş və işğalçı erməni ordusunu rəzil etmişlər...\n... Vətənpərvər və istedadlı alim dostumuz rəhmətlik Rövşən Mustafayevin rəhbərliyi ilə tarixi mənbələr əsasında hazırlanmış çox dəyərli ensiklopediyadan (Преступления армянских террористических и бандитских формирований против человечества (XIX-XXI вв.). Краткая хронологическая энциклопедия. Автор идеи и научный руководитель Ровшан Мустафаев. Баку, 2002) cənubi Gürcüstanda keçən əsrin əvvəllərində ermənilərin türklərə və gürcülərə qarşı törətdikləri soyqırımından bəzi faktları təqdm edək: 5 yanvar 1918. Axılkələk. Erməni bandaları Açaraça, Danqal, Mulanis, Murçaxet, Radızka, Gavur, Gümriz kəndlərinə hücum etmişlər. Həmin kəndlərin sakinləri vəhşicəsnə öldürülmüşdür (s.60); 21 may 1918. Axılkələk. Rus hərbi həkimi Xoroşenkonun məlumatına görə, Axılkələkdə və ətraf kəndlərdə erməni terror təşkilatı «Daşnaksütyun»un peşəkar qatilləri bir-neçə yüz azərbaycanlını qətlə yetirmişlər (s.88); may 1918. Ahıska. Erməni bandaları tərəfindən erməni terror təşkilatı «Daşnaksütyun»un proqramına görə «əzəli erməni» torpağı sayılan Ahıska tutulmuşdur. Vəhşicəsinə öldürülən dinc əhali əsasən gürcülərdir. Və bir qayda olaraq, erməni qətlinin qurbanları – qadınlar, qocalar, uşaqlardır (s.89); 31 avqust 1918. Xəlil paşanın erməni terroruna son qoyacağı barədə bəyanatından qorxuya düşən qondarma erməni hökuməti rəsmi üzr istəyir, rəqəmləri xeyli azaltsa da, rəsmən etiraf edir ki, 1918-ci ildə erməni terror təşkilatları və quldur birləşmələri 400.000 azərbaycanlı, 120.000 gürcü, 22.000 ləzgi, 15.000 kürd qətlə yetirmişlər (s.93-94); 1919-cu ilin baharı. Paris. «Daşnaksütyun»un liderlərindən Ov.Kaçaznuni proqram xarakterli çıxış edərək, erməni respublikası və milli nümayəndə heyətinin sülh konfransına verdiyi Böyük Ermənistan haqqında sərsəm Memorandum barədə, bu Memoranduma görə erməni dövlətinə daxil olacaq Türkiyə, Azərbaycan, Gürcüstan əraziləri haqqında danışır, bu plana Ahıska-Axılkələk və Borçalı da daxil edilir (s.121-127); 1920. Tiflis. Quldur Dronun dəstələri Tiflisə hücum edərək şəhər ətrafında dinc kəndliləri qırır (s.144); fevral-mart 1921. Daşnak S.Vrasyanın başçılıq etdiyi quldur dəstələri dinc azərbaycanlıları kütləvi şəkildə qırır, 1926-cı ildə xaricə qaçan və ABŞ Dövlət departamentinin Yaxın Şərq üzrə gizli müşaviri olan Simon Vrasyan daşnak həmkarı, SSRİ-nin böyüklərindən olan A.Mikoyana erməni agenturası vasitəsilə Ahıska türklərinin, Krım tatarlarının, çeçen və inquşların, azərbaycanlıların sürülməsi barədə təlimatlar verir (s.147); aprel-iyun 1945. Moskva. «Daşnaksütyun» və erməni kilsəsi Türkiyə, Azərbaycan torpaqlarını tutmaq üçün Stalinlə danışıqlar aparır; Ahıska türkləri sürüldükdən 3 il sonra, 23 dekabr 1947-ci ildə və 10 mart 1948-ci ildə SSRİ Nazrlər Sovetinin azərbaycanlıların Ermənistan SSR-dən köçürülməsi haqqında qərarları çıxır və həyata keçirilir (s.154-164)...\n... Ermənilərin insanlığa qarşı cinayətləri Gürcüstan ərazisində bu gün də davam edir. Bu yaxınlarda gürcülər və Borçalı türkləri, Gürcüstana növbəti dəfə xəyanət etmiş ermənilərlə Abxaziyada üz-üzə gəlmişlər...\n... Bu gün də gürcülər, borçalılar və ahıskalılar Samsxe-Cavaxetdə, Kvemo-Kartlidə, Tiflisdə xain erməni təxribatı, ərazi iddiaları, separatçılıq, mədəni sərvətlərin mənimsənilməsi, torpaqların zəbt olunması ilə üzləşməkdədirlər...\nErməni xisləti dəyişmir və vaxtilə gəlmə erməniləri Axılkələkdəki Dırqına kəndində ürək genişliyi ilə qarşılamış, onlara yer vermiş, əvəzində xeyirxahlarının otlağına yiyələnmiş təzə qonşuların həyasız nankorluğu ilə üzləşmiş məşhur el şairi Xasta Hasanın söylədikləri yada düşür:\nErməniyə yol açıldı,\nYuva saldı Dırqınada\nYerli getdi, yersiz qaldı,\nƏcəb haldı Dırqınada.\nAdına deyillər Tigrən,\nÜzündəki ətdən igrən,\nƏlindəki dəmir dirgən\nÇayırları düz gördülər,\nÖzlərini yüz gördülər,\nXəstəni yalnız gördülər,\nMəşhur el şairi Pulateli Molla Məhəmməd Səfili keçən əsrin əvvəllərində Ahıskada ermənilərin şərəfsiz hərəkətlərinə, insanlığa, dinə-imana zidd davranışına ürək yanğısıyla münasibət bildirib:\nXerolilar Osmannıya qaçarlar,\nErmənilər sədirlərə keçərlar,\nCami havlisində şarab içərlər,\nNə gündən günlərə qaldın, camican.\nErmənilər gəlür bunda dururlar,\nİstikani bir-birinə vururlar,\nƏzənin yerinə zəngi vururlar,\nOxunmaz əzənlər, qaldın, camican.\nErmənilər kəndi dinin taparlar,\nİstikani bir-birindən qaparlar,\nMehrabın yerinə bir xaç tikarlar.\nSəfili bekar durub gəzməsin,\nErmənilər camiləri bozmasın,\nAllah sənin işin hillə bəzəsin,\nXeyir olsun sənin işin, camican.\nTarix boyu dostluğa sadiq olmuş Borçalı türkləri bu gün də Gürcüstanda, Qarabağda vəfa borcunu ləyaqətlə ödəyir, erməni fitnələrinə sinə gərir, torpaq savaşında şəhid verirlər. Borçalını Borçalı edən də məhz bu milli xarakter, bu ruhu yaşadan və gənc nəslə ötürən insanlarımız, ailələrimiz, nəsillər-soylarımızdır. Borçalı əhalisi etnik kimliyini və gələnəkləri, sosial qaydaları, o cümlədən tərəkəmə-qarapapaq elatında müstəsna əhəmiyyəti olan ağa-bəy titullarını və qaçaqçılıq gələnəyini uzun illər yaşatmışlar. Ağalar-bəylər tarix boyu xalqa öndərlik etmiş, milli mənafeyi qorumuşlar. Ermənilər məhz buna görə dövlət məmurları ilə müsəlman zadəganlarının münasibətini pozmağa çalışmışlar, rusiyalı mənur və hərbçilərin ilk dövrlərdə Qafqaza nabələdliyindən məharətlə istifadə etmişlər. Qafqaz xalqlarının mental xüsusiyyətlərinə bələd olmayan çar məmurları ermənilərin təhriki ilə türk və dağlılarla ünsiyyətdə kobud səhvlərə yol vermişlər. Qafqazda, Anadoluda, Türküstanda uzun müddət xidmət etmiş, Ahıska və Qarsın fəthinin fəal iştirakçısı olmuş, Abbasqulu ağa Bakıxanovla birlikdə Ahıska mədrəsəsinin kitabxanasını müsadirə etmiş, Şərq dillərini bilən general N.N.Muravyovun xatırladığı kimi, yerli psixologiyanı bilməyən rusiyalı məmurun Qafqazda sadə görkəmli ağsaqqala qarşı sayqısızlığı böyük bir tayfanı ayağa qaldırmış, iğtişaşlar və toqquşmalarla nəticələnmişdir. Lakin qabaqcıl rus ziyalıları, hərbçi və məmurlar son nəticədə xəbis erməni xislətini anlamış, dağlı və türk xalqlarına rəğbət və hörmətlə yanaşmış, A.S.Puşkin, M.Y.Lermontov, A.A.Bestujev-Marlinski, L.N.Tolstoy kimi böyük rus ədibləri bu münasibəti öz məşhur bədii əsərlərində ifadə etmişlər.\nAhıska kitabxanasının müsadirəsi zamanı baş vermiş, Qars fatehi adlandırılan general Muravyovun xatırlayıb sonradan qələmə aldığı təsirli hadisənin Qafqazdakı tarixi münasibətlər baxımından ibrətamiz olacağını düşünərək təqdim edirəm (Тифлисские Ведомости, № 4, 25 января, 1829 г.). Muravyov yazır ki, Əhmədiyyə camesindəki kitabxananı araşdırmaq üçün 70 yaşlı ağsaqqal olan Ahıska əfəndisini köməyə dəvət etdik. Əlyazmaları araşdırılan vaxt kitabxanada, bu müqəddəs elm məbədində, bir top mərmisi tapılır. Mərmi kitabxananın divarını deşib içəri düşmüş, amma partlamamışdı. Muravyov mərmini götürüb ixtiyar əfəndiyə yaxınlaşır və kədərli təbəssümlə soruşur:\n– Hörmətli əfəndi, bəs bu naməni hansı sıraya yazaq?\nRus zabitinin bu sözləri qocaya çox təsir edir, sifəti tutulmuş əfəndi mərmini alıb əlində hərləyir və dərindən köks ötürüb deyir:\n– Bunu isə bu dünyanın faniliyi haqqında xatirələr cərgəsinə yazın…\nBu kimi bir çox siyasi, psixoloji, iqtisadi amillər, məmurların ədalətsizliyi, yerli mülkədarların zülmkarlığı və erməni təxribatı Borçalıda Mehralı Bəy, Halay Bəy, Aslan Bəy kimi əsilzadələri, eləcə də, Cöyrə oğlu Qara, Şıxlı Məmməd oğlu Kəjdər, Xaccaoğlu Qəmbər, Cöyrə oğlu Xəlil kimi sadə zümrədən olan bir çox dəliqanlıları qiyama qaldırmış, qaçaqçılığa sövq etmişdir. Borçalının ağa-bəyləri milli amalla, xalq təəssübkeşliyi ilə mübarizə aparmış, həmvətənlərinin hüquq və ləyaqətini qorumuş, tariximizin şanlı qəhrəmanlıq salnaməsini yaratmışlar.\nDarvazlı Abdulla Bəy oğlu Borçalı Mehralı Bəyin adı Qafqaz və Osmanlı tarixinə qızıl hərflərlə yazılmışdır. Zalım məmurlara, istismarçı zadəganlara və mülkədarlara, erməni terroruna qarşı mübarizə aparmış, xalqın haqqını qorumuş Mehralı Bəy həbs və təqiblərə görə öz atlıları ilə Çıldır hüdudundan Osmanlıya keçmişdir. Qars-Çıldır əhalisi Mehralı Bəyin gəlişini bayram kimi qutlamış, Aşıq Şenlik uca qaya üstündən “Mehralı Bəy atlıları” koçaklamasını oxumuşdur. Türk mənbələrində deyildiyi kimi, Çıldır mahalının əhalisi bu türkünü Qarsın işğalda olduğu qırx ilin təsəllisi və qara günlərin “İstiqlal marşı” adlandırmışdır. Osmanlıya göstərdiyi müstəsna xidmətlərə görə Mehralı Bəy Paşa rütbəsinə yüksəlmiş, beşinci Rütbədən Məcidiyyə Nişanı (Ordeni) ilə təltif olunmuş, Sivasda qurulan, əsasən qarapapaqlardan və çərkəzlərdən ibarət qırx (40) həmidiyyə alayının komandiri olmuşdur. Qarapapaq alayı ilə ağır görəvlə Yəmənə göndərilən Mehralı Bəy yalquzaq səhralarda misilsiz qəhrəmanlıq göstərir, az bir qüvvə və sursatla, yardımsız, dözülməz istilərdə və susuzluqda iri miqyaslı üsyanları yatırır. Yəmən döyüşlərinin sonlarında, artıq qələbənin əldə olunduğu vaxt namərd gülləsinə tuş gəlib şəhid olur. Hərbi birlikləri gəmi ilə geri dönərkən təxribat nəticəsində qardaşı yüzbaşı Əli Bəy də şəhid olur. Mehralı Bəyin xatirəsi xalqın yaddaşında əbədiləşmiş, haqqında bu gün də Borçalıda və Türkiyədə dastanlar və türkülər söylənir. Mehralı Bəy türküsü Atatürkün də sevimli nəğməsi olmuşdur.\nYaddaşlarda əbədiləşmiş və türklüyün tarixinə düşmüş öndər şəxsiyyətlərdən biri də Kəpənəkçi Emin ağa Acalovdur. Çar məhkəməsi tərəfindən əsassız təqib edilən, istintaqdan yayınaraq qaçaqılığa başlayan Emin ağa kiçik dəstəsi ilə Borçalı, Qars, Ərzurum, İrəvan, Ağbaba, Ahıska çevrəsində haqq və ədalətin bərpasına çalışmışdır. Məhkəmə işinə xitam verildikdən sonra 1905-ci ilə qədər doğma kəndi Kəpənəkçidə dinc həyat sürmüşdür. Bu dövrdə Borçalı və Tiflisdə erməni terroru şiddətləndikdə Emin ağa bu qətliama biganə qalmamış və 1912-ci ilə qədər silahlı mübarizə apararaq, əhalini qırğınından qurtarmışdur. Növbəti dəfə 1917-ci ildə baş qaldıran erməni terroruna qarşı da Emin ağa silaha sarılmış və mübarizəsini zəfərlə davam etmiş, bəyləri, qaçaqları səfərbər edərək, erməni quldurlarına sarsıdıcı zərbələr endirmişdir. Bu dövrlərdə erməni terroru şaxələnərək gürcüləri də təhdid edir, vəziyyətin gərginliyi türkləri və gürcüləri 1917-ci ilin yayında Tiflisdə kəndlilərin qurultayında ermənilərə qarşı Gürcü-Müsəlman İttifaqını yaratmağa məcbur edir (V. Qurko-Kryajin. Erməni məsələsi. Bakı, 1990). Həmin ilin oktyabrında isə, Gürcüstana ərazi iddiaları qaldıran həyasızlaşmış ermənilərin quldur liderləri Tiflisin özündə erməni milli konqresinə toplaşır, Erməni Milli Mərkəzi və Milli Şurası yaradılır.\nBu təhlükəli vəziyyət Emin ağa və məsləkdaşlarını siyasi fəaliyyəti genişləndirməyə vadar edir. Ermənilər tərəfindən amansız təqib, qətliamlar, qarət və işgəncələr Borçalı türklərini çıxılmaz vəziyyətə salır. Heç yerdən dəstək görməyən, soyqırım təhlükəsi ilə üzləşən borçalıların dünyəvi və dini liderləri 1918-ci ilin noyabrında Borçalı-Qarapapaq Hökuməti yaratdıqlarını elan edir, müxtəlf ölkələrə müraciət edirlər. Bu Hökumət tezliklə Cənubi-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyətinə (Qars İslam Şurası) birləşir və Emin ağa Qars Cümhuriyyətinin başqanı seçilir. Mirzə Cəlilin məsləkdaşı, “Molla Nəsrəddin” dərgisinin yaradıcısı, siyasi-ictimai və ədəbi xadim Ömər Faiq Nemanzadə isə bu Cümhuriyyətin Nazirlər Şurasının sədri və Ahıska Hökuməti Müvəqqətəsinin başçısı kimi fəaliyyət göstərir. 1919-cu ilin aprelində ingilis ordusu Qars Cümhuriyyətini buraxır və rəhbərlərini, o cümlədən Emin ağanı həbs edərək Maltaya sürgün edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Baş Naziri Fətəli Xan Xoyskinin xahişi ilə Emin ağa Maltadan Tiflisə göndərilib Metex həbsxanasına yerləşdirlir. Məhbəsdən qaçan Emin ağa Qazağa köçərək, ömrünün sonuna qədər burada yaşayır, 1937-ci ildə vəfat edir və orada da dəfn olunur.\nQars hökuməti dağıldıqdan sonra xalqı erməni-bolşevik terrorundan qorumaq üçün Cənubi Qafqazda aşağıdakı müvəqqəti hökumətlər qurulur: Naxçıvan Şurası, Çingiz bəy hökuməti (Şahtaxtı mərkəz olmaqla Vedi, Eçmiyazın yörəsi, Zəngibasarın bəzi kəndləri), Qulp (Duzluca) Şurası, Oltu müvəqqəti hökuməti, Ağbaba Şurası, Çıldır milli Şurası, Batum İslam cəmiyyəti, Şəvşət milli Şurası, Borçalı-Qarapapaq İslam Şurası, Əcərə və Çürüksu hökumətləri, eləcə də digər türk yurdlarında Krım Respublikası, İdel-Ural Respublikası, Türküstan Respublikası, Dağıstan Respublikası...\nBorçalı bəylərindən Əlimərdan bəy Topçubaşov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Sədri olmuş, bu sülalənin digər nümayəndələri də ölkəmizə ləyaqətlə xidmət etmişlər. Ahıskadan Osman Sərvər Atabəy, Borçalıdan Nağı xan, İsrafil ağa Acalov, Nərimanovlar, Əmircanlılar, Ağalarovlar da tariximizdə iz buraxmış öndərlərdir. Sarvanın Bayramlı sülaləsindən İsmayıl ağa, Hüseyn ağa, Hacıxəlil ağa, Mursaqulovlar sülaləsindən Almaz ağa, Halay ağa, Təkəlinin Yadigarovlar nəslindən Sadiq Bəy, Allahverdi Bəy, Xudu Bəy, Mustafa bəy, bu nəsildən məşhur hərbçilər və generallar Nadir bəy, Abuzər bəy, Əli bəy, İsrafil bəy, Davud bəy, Kərim bəy, Həsən bəy, Əsədulla bəy, Vəli bəy xalqa öndərlik etmiş, tarixi-milli proseslərin iştirakçısı, vətən, xalq amallı şəxsiyyətlər olmuşlar.\nZadəganlarla yanaşı, Borçalının sadə təbəqədən olan cəsur insanları – Xaccaoğlu Qəmbər, Umud Salmanlı, Cöyrə öğlu Qara, Sarvandan Şıxlı Məmməd oğlu Kəjdər, Cöyrə oğlu Xəlil kimi igidlər də əhalinin yaddaşında erməni quldurları, əzazil mülkədarlar və soyğunçu məmurlarla mübarizə aparan el qəhrəmanları kimi qalmışlar.\nBu bəylərin və el qəhrəmanlarının başçılıq etdiyi azsaylı qaçaq dəstələri öz şücaəti ilə hətta çar ordusunun nizami hərbi qüvvələrini də yenə bilmişlər. Mehralı Bəy, sonradan imperiyanın daxili işlər naziri olmuş “intriqa sərkərdəsi” erməni Loris-Melikovun başçılıq etdiyi nizami kazak qoşununu azsaylı silahdaşları ilə, bu döyüşün şahidi olmuş el şairi Rəmzinin yazdığı kimi, “qırıb, peşman etmişdir”:\nLoris Melkon dedi: kəsdim arayı,\nKaptan Paşa mana vurdu yarayı,\nMehralı Bəy verməz oldu sırayı,\nQırıldı qazağım, peşman yeridi...\nCənubi Qafqazda, o cümlədən Borçalıda türklərin qaçaqçılıq hərəkatı çarizmə qarşı müqavimətin və aşağı təbəqələrin narazılığının təzahürü idi. Qazax-Borçalı və Ahıska bölgəsinin mədəniyyətinin və hərb tarixinin dəyərli tədqiqatçısı Valeh Hacılar türk qaçaqçılığının milli azadlıq amalı və sosial amillərlə bağlılığını belə ifadə edir: “Borçalı-Qazax mahallarında sinfi qarşıdurmanın və çarizmə qarşı azadlıq uğrunda mübarizənin ilk və ən geniş yayılmış forması qaçaq hərəkatı idi” (Valeh Hacılar. XIX yüzillikdə Borçalıda qaçaqçılıq hərəkatı. Tbilisi, 2003, s.6).\nQaçaqçılıq hərəkatı bolşeviklərin dövründə də mövcud olub və 1940-cı illərə qədər davam edib. Bolşeviklər qaçaq hərəkatını öz sinfi ideologiyalarına uyğunlaşdırmaq istəsələr də, bu cəhd baş tutmur. Qafqazda qaçaqçılıq, Orta Asiyada basmaçılıq, Şimali Qafqazda abreklik bolşevizmlə toqquşur. Bu proses Borçalıda da izlənir. 1918-ci ildə hərbi eşelonla Ermənistandan qayıdan erməni-bolşevik qoşunu Sarvan dəmiryolu stansiyasında (başqa adla “Sandar” stansiyası) dayanır, yerli əhali ilə konflikt yaranır və atışma başlayır. Bu xəbəri eşidən Sarvandan Bayramlı Hacıxəlil ağa öz dəstəsi ilə yetişərək, bolşeviklərin hərbi eşelonunu ərazini tərk etməyə məcbur edir.\nV.L.Veliçko Qafqazda qaçaqçılıq hərəkatı və bu hərəkatda ermənilərin təhrikedici rolu haqqında maraqlı məlumat verir. Azərbaycanlıların Xan Baba (Bakı qəzası), Qaçaq Kərəm (Gəncə qəzası), Halay Bəy Mursaqulov (Borçalı) kimi qaçaqlarının çar məmurlarının ədalətsizliyindən qaçaqlığa başladıqlarını, kasıblara, qadınlara, uşaqlara qətiyyən toxunmadıqlarını, əksinə, köməksizlərə, fəqirlərə yardım etdiklərini, məzlumların haqlarını qoruduqlarını yazan Veliçko azərbaycanlı-müsəlman qaçağının öz mənəvi-əxlaqi keyfiyyətlərinə görə “cibində fəlsəfə doktoru diplomu və vizit kartında fəxri adı göstərilən çox hörmətli xristian-ermənidən... hiyləgər tülküdən” qat-qat üstün olduğunu bildirir: “Aclıq döyüşkən adamı qarətçi edə bilər... hörümçək ermənilər tərəfindən maddi istismara məruz qalan və müxtəlif idarələrdəki rus mundirli adamların həmişə erməniləri müdafiə etdiyini görən təbiətən çılğın və döyüşkən tatar özgə nə etməlidir?..”\nVeliçko Azərbaycan qaçaqlarının ermənilərə qarşı mübarizəni də ləyaqət və mərdliklə apardığını göstərir. Borçalının Qızılhacılı kəndindən olan, mərdliyi, şücaəti və alicənablığı ilə ad çıxarmış, məşhur əsilzadə nəslinin nümayəndəsi Halay Bəy Mursaqulovu çar məmurları haqsız həbs etmişlər. Veliçko yazır ki, Halay Bəyin qohumu saxtakarlıq edərək onun mülkünü zəbt etmiş və sonra da nişanlısını qaçırmışdır. Təbii ki, Halay Bəy bu təhqirə dözə bilməzdi və o, həmin adamı öldürür. Veliçko bu məqamın qafqazlı üçün anlaşılan olduğunu, ancaq çar məmurlarının bunu qavramadığını, Bəyi həbs edərək Sibirə sürgün etdiklərini yazır. Müəllif vurğulayır ki, çar məmurları formalist olmasaydılar, yerli anlayışları qavrayıb mərd və cəsur Halay Bəyi əfv etsəydilər, yaxud orduya göndərsəydilər, o, hökumətə sədaqətlə qulluq edər, qəhrəman olardı. Lakin məmurların “küt formalizminə”, yerli psixologiyanı anlamadığına görə, savadlı, hökumətə loyal olmuş Halay Bəy Sibir sürgünündən qaçaraq qaçaqçılığa başlamışdır. Alicənab Halay Bəyin qaçaqlığı da mərdanə olmuşdur. Veliçko yazır ki, Halay Bəy bir-neçə nəfərlə 100-dən çox adamdan, əsasən, hərbçilərdən ibarət karvanı basarkən, qadınların zinət əşyalarının çoxunu özlərinə qaytarmışdır. Dörd silahdaşı ilə hərbçilər tərəfindən ciddi qorunan, erməni varlılarının dincəldiyi Borjoma enib, xalqı istismar və təhqir edən milyonçu erməni qadınına çay dəmlətdirib özlərinə qulluq etdirmiş, bununla da onun nüfuzunu sarsıtmışdır. Müəllif yazır ki, bu hadisə erməni varlılarının istismarından və həyasızlığından təngə gəlmiş yerli əhaliyə ləzzət etmişdir.\n«Ermənilərin orada (Qafqazda – A.H.) XIX yüzilliyin birinci yarısında böyük miqdarda peyda olduğunu» deyən V.L.Veliçko, yalnız 1828-1830-cu illərdə Cənub Qafqaza «qırx mindən artıq İran və səksən dörd mindən artıq Türkiyə erməniləri gətirilərək Gəncə və İrəvan quberniyalarının ən yaxşı dövlət torpaqlarında yerləşdirilmiş, bu ermənilər Gəncə quberniyasının dağlıq hissəsi və Göycə gölü sahillərində müsəlmanların şəxsi torpaqlarında məskunlaşdırılmışdır. Eləcə də, yalan şəhadətlə torpaqsız gəlmə ermənilər nəhəng dövlət torpaqlarını tutmuşlar» yazan N.İ.Şavrov, V.Veliçko, İ.Çavçavadze, A.S.Puşkin, A.S.Qriboyedov (A.Qriboyedovun ölümünə erməni şərəfsizliyinin səbəb olmasını S.N.Beqiçev, İ.O.Simonin, N.N.Muravyov kimi rus şahidlər özləri təsdiqləyir. Bax: Две версии одной трагедии // За стеной Кавказа. М., 1989, с. 468-479; Asif Hacılı. Vəzir Muxtarın ölümü: müsəlman fanatizmi, yaxud erməni fitnəsi // “Mütərcim”, 2012, 1-2) təəccübləndirən erməni saxtakarlığı daim türk mədəniyyətinə, abidələrimizə, məzarlarımıza, musiqimizə, folklorumuza, mətbəximizə də tətbiq olunub.\nBir çox rus, avropalı, amerikalı ziyalılar Qafqaz müsəlmanlarının, ilk növbədə, Azərbaycan türklərinin tarixi faciələrinə, eləcə də rusların burada düçar olduğu konfliktlərə məhz ermənilərin səbəb olduğunu, ermənilərin türklərdən fərqli olaraq, ruslara patoloji nifrət bəslədiyini və hər məqamda xəyanət etdiyini, “hörümçək-ermənilərin” müsəlmanları çar məmurlarının köməyi ilə amansızlıqla istismar etdiyini, torpaqlarını tutduğunu, Gürcüstanı erməniləşdirməkdə olduqlarını konkret faktlarla göstərirlər.\n1846-1851-ci illərdə Tiflisdə Zaqafqaziya canişininin dəftərxanasında işləmiş, Azərbaycan dilini və mədəniyyətini öyrənmiş məşhur rus ədibi Yakov Polonski də əsərlərində Borçalı qaçaqlarının alicənab xarakterini tərənnüm etmişdir. Tədqiqatçılar prof. Murtuz Sadıxov və ptof. Valeh Hacılar onun natamam “Karvan” poemasının (1851) baş qəhrəmanının («Тамур-Гасан», «Таш-Тамур», «Таму» adlarıyla) prototipinin Borçalı mahalının Qasımlı kəndindən Daşdəmir Ağa olduğunu təsdiqləmişlər.\nDediyimiz kimi, yalnız əsilzadələr deyil, sadə insanlar da zülmə boyun əyməmiş və mübarizəyə qalxmış, öz sərkərdəlik istedadı, cəsarəti və ədaləti ilə xalq arasında ad çıxarmışlar. Borçalının məşhur qaçağı Cöyrə oğlu Qara çar üsul-idarəsi, yerli soyğunçular və istismarçı ermənilərlə mübarizə aparıb, zalım mülkədarları və ədalətsiz məmurları cəzalandırıb, yoxsulların, zəhmət adamlarını haqqını qoruyub. Adil bəylər, o cümlədən Halay Bəy, İsmayıl ağa, Qasımlı Aslan ağa Cöyrə oğlu Qara ilə isti münasibətdə olub. Sonradan çar idarəçiliyi ilə düz gəlməyən, yerli müftəxorlar və zalımlarla toqquşan Halay Bəy Mursaqulav və Aslan Ağa dağlara çəkilib, qaçaq düşdükdə Cöyrə oğlu Qara ilə silahdaşlıq ediblər.\nBorçalının Qaçaq Nəbisi sayılan, maarifpərvər şəxs, N.Nərimanova Qızılhacılıda məktəb fəaliyyətində yardım edən, başqalarını təşviq üçün öz bacısını bu məktəbə yazdıran Cöyrə oğlu Qaranın həyat yolu və əhvalatları bir dastan mövzusudur. Cöyrə oğlu Qara erməni terroruna qarşı fəal mübarizə aparıb: 1918-ci ildə qatil Andronikin başçılığı ilə ermənilər böyük dəstə ilə Qızılhacılıya hüçum edərkən, Cöyrə oğlu Qara onların qarşısını kəsib darmadağın edib; Andronikin 800 nəfərlik qoşunu və ətraf erməni kəndlərinin namərd sakinləri Çörük-Qəmərliyə hücum edəndə Cöyrə oğlu Qara Qızılhacılıdan İsrafil Ağaya köməyə yetişib, ağ atlı və ağ çərkəzi paltarlı Qaçaq Qaranı görən ermənilər vahimə içində qaçışıb. Cöyrə oğlu Qaranın dəstəsi Axılkələk, Boqdanovka tərəflərdə türklərə divan tutan ermənilərin daşnak-quldur dəstələrini də Yel dağındakı döyüşdə böyük itkilərə məruz qoyub. Cöyrə oğlu Qara xalq arasında məşhur olub və sevilib, haqqında rəvayətlər, nəğmələr qoşulub. Sovet dönəmində bunlar unutdurulsa da, bəziləri xalqın yaddaşında qalıb.\nBu rəvayətlərdən birində deyildiyinə görə, Tiflisdə, Meydanda kələkbazların felinə düşən, pulu əlindən çıxan və çətin vəziyyətdə qalan Faxralı şair Nəbi bu dar məqamda bədahətən qaçaq Qaranı anır:\nTəsadüfən Şeytanbazarda olan Qara yetişərək məsələni çözür... Sovet dönəmində ermənilərin fitnə-fəsadı ilə Cöyrə oğlu Qara təqib olunur, 1928-ci ildə həbs edilir, 1929-da öldürülür. 1933-cü ildə ailəsi Qazaxıstana sürgün edilir. Cöyrə oğlu Qaranın dəstəsinə babam Məhəmmədin bacısı oğlu Sarvanlı Kəjdər Şıxlı Məhəmməd oğlu da üzv olub...\nBorçalıların, Sarvan şəhərinim əhalisinin həyat tərzi, xarakteri həm də bu mahalın özünəməxsus coğrafiyasından, füsunkar təbiətindən, rəngarəng ətraf mühitindən gəlir. Babakər, Ləlvər, Qaradağ, Yağlıca dağlarını, Güllübağ, Ağqula, Ağkörpü, Mollaoğlu, Xocerin, Sadaxlı meşələrini, bol sulu Kür, Anaxatır, Əlgət çaylarını, Pərvanə, Gümüş, Armudlu kimi dumduru gölləri, gur bulaqları, düzənləri, yarğanları, təpələri əhatə edən bu bölgənin coğrafi rəngarəngliyi əhalinin həyat tərzinin, etnoqrafiyasının müxtəlifliyinə, çoxşaxəli təsərrüfatın formalaşmasına səbəb olub. Təbii şəraitə uyğun olaraq, qışlaq – yaylaq arasında tərəkəmə heyvandarlığı və selləmə suvarmaya əsaslanan əkinçilik əsas təsərrüfat növləri kim inkişaf edib.\nLakin 1921-ci ildə boışeviklər tərəfindən Borçalının iki hissəyə parçalanması və Dağ Borçalı adlanan cənub hissəsinin Ermənistana verilməsi borçalıların tarixi taleyinə, güzaranına və təsərrüfatına ağır zərbə vurub. Qaraxaç (indiki Cavaxet) və Ağlağan (indiki Bazum) dağ silsilələri boyu yerləşən Loru-Pəmbək, Cəlaloğlu, Ağbaba (Amasya), Allahverdi, Kalinino, Abaran (indiki Noyamberyan) kimi yeraltı və yerüstü sərvətləri ilə zəngin mahallardan ibarət Dağ Borçalının tarixi ərazilərinin bolşeviklər tərəfindən ermənilərə verilməsi ilə, xalqımıza qarşı müdhiş cinayət törədilib.\nƏzəli Azərbaycan torpaqlarında yeni yaradılmış qondarma erməni dövlətinə əlavə olaraq Borçalının dağlıq hissəsinin verilməsi milli-mənəvi, tarixi-siyasi faciə oldu, ənənəvi həyat tərzinə, insani əlaqələrə, iqtisadiyyata, demoqrafiyaya, xalqın bütöv orqanizm kimi yaşamına sağalmaz zərbə vurdu. Dağ Borçalının Ermənistana verildikdən sonra qarapapaq türklərinin xeyli hissəsi Osmanlıya köçdü.\nBolşeviklər bununla kifayətlənməyərək, türklərə qarşıı növbəti cinayəti 1944-cü ildə törətdirlər – Krım, karaçay, balkar, Ahıska türkləri ilə bərabər 1944-cü ildə qarapapaqlar da Orta Asiyaya sürgün edildi. XX yüzilliyin sonlarında isə Dağ Borçalıda, Qərbi Azərbaycandakı digər mahallarımızda qalmış soydaşlarımız hamılıqla yurdlarından çıxarıldı.\n... Bu yaxınlarda Tovuz sınırlarında ölkəmizə qarşı silahlı təcavüz törədilən, qondarma Tavuş adı verilmiş ərazi də erməni əsarətində olan yurdumuz Dağ Borçalının bir hissəsidir...\nBu məqamda, istedadlı alim, tərcüməçi, şair, rəhmətlik Arif Abdullazadənin fəhmlə söylədiyi sətirlər yada düşür:\nQoca dünya özbaşına fırlanır hələ...\nƏrazisinin bölünməsi Aran Borçalıya xas bir çox tarixi təsərrüfat növlərini və ənənəvi əlaqələri sarsıtdı, əhali yeni şəraitə uyğunlaşmağa məcbur oldu. Tarixən heyvandarlıq, əkinçilik, dəmirçilik, xarratlıq, dulusçuluq, xalçaçılıq, boyaçılıq kimi peşələrin geniş yayıldığı Aran Borçalıda ticarət və sənaye, ictimai iaşə və xidmət sahələri inkişaf etməyə başladı.\nKür, Əlgət, Anaxatır (Xram), Debet çayları axan bölgədə bağçılığın və bostançlığın inkişafı ilə emal sənayesi genişləndi. Beləliklə, Yağılca düzü, Babakər, Ləlvər dağları ilə əhatələnmiş Sarvan mühüm kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, ticarət mərkəzinə və tranzit qovşağına çevrildi.\nBütün Borçalıda olduğu kimi, sarvanlılar da tərəkəmə həyatının başqa bir mühüm atributunu – təsərrüfat və istirahət əhəmiyyətli yaylaqları və köç gələnəyini qoruyub saxlamışlar. Borçalıda hər kəndin öz yaylaq sahəsi var. Sarvan əhalisinin ənənəvi yaylaq yeri Barmaqsız (Zalqa) mahalında, Dəlidağ çevrəsindədir. Gur çəmənlik və şəfalı bulaqlarla, o cümlədən babam Nayvəlinin adıyla bağlı buz bulaqla məşhur olan həmin ərazi bu gün də sarvanlıların sevimli yaylaq, istirahət və məclis yeridir. Qeyd edək ki, Sarvan qonaqpərvərliyi, dadlı-duzlu, sazlı-sözlü məclisləri, müxtəlif xalqların mətbəxinin sintezi olan çeşidli və ləzzətli süfrəsi ilə məşhurdur. Lakin mətbəxdəki yeniliklərə və rəngarəngliyə baxmayaraq, əsl sarvanlılar üçün süfrənin şahı klassik tərəkəmə yeməkləri olan qurutlu xəngəl və sadə bozartma ilə qovurma, şirniyyatdan isə qatlama olaraq qalır.\nQarapapaq-tərəkəmə ruhunda yaylaq anlayışının məhrəm duyğu və detallarını Sarvanlı ədib Abdulla Şaiq “Köç” hekayəsində uşaq dili ilə gözəl təsvir edib. Sarvanın köklü sakinləri olan Abdulla Şaiqi və nəslini sarvanlılar dərin hörmətlə anır. Görkəmli ədib Abdulla Şaiqin böyük qardaşı Axund Yusif Ziya Mustafa oğlu Talıbzadə – dövlət xadimi, hərbçi, diplomat olmuş, Tiflis, Xorasan və Bağdadda yüksək dini savad almış, Naxçıvanın ilk hərbi komissarı işləmişdir. Bolşeviklərin məqsəd və məramını qəbul etməyən, Yusif Ziya bu vəzifədən istefa verərək Orta Asiyaya gedib sovetlərə qarşı basmaçı hərəkatına qoşulmuş, bu hərəkatın komandanı Ənvər paşanın müavini görəvində Qırmızı ordu ilə döyüşlərdə şəhid olmuşdur. Yusif Ziya Talıbzadənin adı sovet dövründə yasaqlanmış və son vaxtlara qədər ctimaiyyətə məlum olmamışdur. Bu nəslin əcdadı – Abdulla Şaiqin və Yusif Ziyanın atası, Abdulla Şaiqin oğlu, görkəmli alim akademik Kamal Talıbzadənin babası, Sarvanın Talıblılar nəslindən Axund Mustafa Axund Süleyman oğlu Zaqafqaziya Şeyxülislamının müavini, Qafqaz diyarının qazisi və Şiə Ruhani idarəsinin üzvü olmuşdur. Geniş torpaq sahələri və yaylaq yerləri, Sarvan dağlarında adına məşhur bulaq olan, dini savadlı, ərəb və rus dillərini yaxşı bilən, çar hökumətinin vergi sistemində işləmiş ulu babam Nayvəli Axund Mustafa ilə yaxın münasibətdə olmuşdur. Ata tərəfdən nənəm Mileyla Söyün qızının anası Yetər Cümbül qızı da Mustafalılar nəslindəndir, Abdulla Şaiqin qohumudur. Mileyla Söyün qızının ata tərəfdən nənəsi Molla Qızlarbəyim isə Sarvanın seyid nəslindən savadlı və bilikli xanım olub.\nAbdulla Şaiqlə bağlı bu böyük şəxsiyyətin xarakterini bəlirləyən bir əhvalatın da maraqlı olacağını düşünürəm: sovet rejimi ziyalıları sınamaq üçün şəhərdə şayiə yayır ki, Hüseyn Cavid azad edilib və filan vaxtda gəmiylə dəniz limanına (və ya dəmiryol vağzalına) gələcək. Həmin vaxtda limana Abdulla Şaiqdən başqa heç kim gəlmir...\n... Abdulla Şaiqin vəsf etdiyi köç yollarında, sarvanlıların yaylaq yeri olan Barmaqsızda, Sarvan kəndinin əkizi olan Dağ Sarvanı yerləşir. Yəni aran-dağ həyat tərzinə uyğun olaraq, Sarvan cüt kəndlər quruluşu ilə formalaşıb – Aran Sarvanı (Marneuli şəhəri) və Barmaqsız (Zalqa) rayonunda Ərcivan Sarvanı (Dağ Sarvanı) mövcuddur. Eyni adlı sakrebulonun inzibati mərkəzi olan Ərcivan Sarvanının 300 il əvvəl Aran Sarvandan yaylağa gedənlər tərəfindən salımdığı deyilir.\nBorçalı yaylaqları yalnız təbiət baxımından deyil, tarixi-mədəni məkan kimi də zəngin və məchul mənəvi aləmdir. Barmaqsız (Zalqa) rayonu dağlıq ərazi olduğundan bir çox qədim etnik, etnoqrafik, mədəni, dil özəlliklərini qoruyub saxlayıb. Burada gürcülər, Azərbaycan türkləri, ayrım, aysor, molokan, alman, ermənilərdən başqa tarixi mənşə və mədəniyyətinə görə maraqlı və elə də geniş tanınmayan ernik qrup – berzenlər (urumlar) – türkcə danışan, əksərən özünü yunan hesab edən xristian (ortodoks) toplumu da yaşamış və bu gün cüzi sayda yaşamaqda davam edirlər. Berzenlər əsasən heyvandarlıq və sənətkarlıqla, xüsusən, daş, mərmər, qranit işi ilə məşğul olmuşlar. 1990-cı illərdəki ağır iqtisadi vəziyyət zamanı berzenlərin əksər hissəsi Yunanıstana köçüb və onların mülklərinin çox hissəsini beynəlxalq erməni mafiyasının və kilsəsinin maliyyələşdirdiyi ermənilər kələkbazlıqla və insafsızcasına çox ucuz qiymətə alıblar.\nTürkdilli urumların başqa bir hissəsi Krımda yaşayıb, sonradan çar hökuməti onları köçürərək, Ukraynanın Mariupol əyalətində yerləşdirib. Sovet dövründə Gürcüstan berzenlərinin müəyyən hissəsi Şimali Qafqaza, Rusiyanın Stavropol vilayətinə köçürülüb və qədim türk məskənləri olmuş Beştau (Pyatiqorsk), Acısu (Kislovodsk), Həsəntiki (Yessentuki), Temirxan-kala (Jeleznovodsk), İssi-su (Qoryaçevodsk) kimi şəhər və qəsəbələrdə məskunlaşdırılıb. Vaxtilə Osmanlıdan Qafqaza və Krımdan Mariupola köçürülmüş urum-berzenlərin etnik mədəniyyətində türklük güclü yer tutur. Bəzi maraqlı məqamları diqqətə çatdırmaq istərdim: urum folklorunda, o cümlədən “Koroğlu”nun urum versiyasında, təmasda olduqları bütün xalqlara iztirab və faciələr gətirmiş ermənilər xristian urumların da əsas düşməni kimi göstərilir:\n... Dağıstan çölüne çıxar canımız,\nErmeninin əlindən axar qanımız...\nUrumlar “İncil”i türk dilində, yəni öz türk ləhcələrinə olan tərcümələrdə oxuyur. Türk folkloruna xas əksər janrlar, dastanlar, şeir növləri, musiqilər, rəqslər, nəğmələr xalq yaradıcılığında geniş təmsil olunub. Müğənniləri tərəfindən Azərbaycan və Türkiyə nəğmələri geniş ifa edilir. Xristian ayinləri ilə qədim türk mərasim və inanclarının sintezi izlənir.\nVaxtilə Gürcüstandakı məskənlərindən, səfalı və bərəkətli torpaqlardan yaxşı həyat dalınca Yunanıstana köçmüş urum-berzenlər bu gün doğma yurdları Barmaqsızın – Zalqanın həsrətini çəkir, bu xiffət onların türkcə manilərində, nəğmələrində ifadə olunur. Zalqa berzenlərinin folkloruna xas vətən həsrətli mətnlərdən topladığım bəzi nümunələri təqdim edirəm:\nZalqamız köçdü gidər,\nSu kimin axar gidər.\nİnsanlar gözü yaşlı,\nÜrəgim yaxar gidər.\nBağlandı baca qapı,\nAh bənim dərtli Zalqam.\nNə güzəldir dağlari.\nGəlin gidəx biz orya,\nOğul, uşax dağıldi,\nKövlər sahabsız qaldi.\nGəzir ana, babalar,\nGözlərində yaş ğaldi.\nDərdim çoxdir kimsələr görməz,\nZalqadan çıxdıq üzümüz gülməz.\nAyrılığa dayanamam bənim Zalqam,\nÜrəg görüb geri gidilməz.\nUnudulmaz o qarli dağlar,\nAtəş düşdügi yeri yaxar.\nZalqa yürəgimizi yaxar...\nBəli, vətən həsrəti ürəkləri yaxar, gözlər yaşlı qalar, oğul-uşaq dağılar, bu ayrılığa dayanılmaz! İnanıram ki, borçalıların, ahıskalıların, urumların, eləcə də gürcülərin nəğmələrlə süslədiyi o dumanlı dağlar, çiskinli yaylalar, göy çəmənlər, buz bulaqlar, qayalardan yonulmuş məzarlıqlar unudulmayacaq, azğın erməniyə qalmayacaq. Şükür ki, son illər yaylaqlarımız şenlənib, yurddaşlarımız hər yay avqustun əvvəli müxtəlif ölkələrdən Borçalıya gələrək, yaylaqlarımıza qalxıb bayramlaşır, Sarvanoba və digər kəndlər də öz şənliklərini keçirir, yurd sevgisini çocuqlara, gənclərə aşılayırlar.\n... Nəhayət, Sarvan yaylaqlarından enək Sarvan şəhərinə. 1932-ci ildən Borçalı, 1947-ci ildən Marneuli adlandırılmış, 1964-cü ildən şəhər statusu verilmiş Sarvan 73 kəndi və 100 mindən çox əhalisi olan rayonun, keçmiş Borçalı qəzasının, indiki Marneuli munisipalitetinin inzibati mərkəzidir. Marneuli indiki Bolnisi, Dmanisi, Qardabani, Tetriskaro, Zalqa iıə birlikdə, mərkəzi Rustavi şəhəri olan Kvemo-Kartli regionuna daxildir. Tiflisdən 30 kilometr cənubdadır, qərbdən Azərbaycan, cənubdan Ermənistanla həmsərhəddir. Dəniz səviyyəsindən 420 metr yüksəklikdə olan şəhərin 25 mindən çox əhalisinin 90 faizə qədəri qarapapaq soylu Azərbaycan türkləridir. Adı da, mənşəyi də, mahiyyəti də türk olan aşağıdakı Sarvan nəsilləri bu torpaqların əzəli sakinləri, yüz illərlə gürcülərlə dostluq etmiş, çörək kəsmiş, dar gündə onlara arxa durmuş köklü qarapapaq soylarıdır: Alaxançallılar, Anteslər, Bayramlılar, Bebanlar, Bədəllilər (Bədəlovlar), Cəfərlilər, Çıldırlılar, Darğallılar, Dəmirçilər, Gərəkməzlilər, Gülməmmədlilər, Hacallılar (Hacalovlar), Hacıyevlər (Nayvəlilər), Hasanuşağı, Hümbüllər, Hüseynovlar, Həzilər, Xaslar (Xasməmmədovlar), Xaccauşagı, Xudular, Kələlər (Kələyevlər), Qabulovlar, Qanlılar, Məşədiəlləzlər, Məmmədxanlılar, Mustafalılar, Minasazlılar, Novruzlular, Seyidlər, Şəriflilər, Talıblılar, Yavıxlılar (Yaqubovlar), Yetirmişlilər...\nQədim yolların üstündə olan Sarvan bir çox tarixi hadisələrə şahidlik edib: 1625-ci ildə İran qoşunu ilə gürcülərin tarixi Marabda döyüşü; 1918-ci ilin dekabrında Gürcüstana xaincəsinə hərbi təcavüz etmiş işğalçı Ermənistan ordusu ilə Anaxatır çayının sahilindəki həlledici döyüş; 1921-ci ildə bolşeviklərlə silahlı toqquşma; 20-30-cu illərdə zorakı kollektivləşməyə qarşı qiyam məhz Borçalı ərazisində baş verib...\nBorçalıların əcdadları, qədimlərdən bu torpaqlarda məskunlaşmış yerli türklər bütün dövrlərdə gürcülərlə dost, qardaş və müttəfiq olublar, gürcü dövlətçiyinin qorunmasında böyük rol oynayıblar. XI əsrdə Qərbə doğru qıpçaqların şimaldan, oğuzların cənubdan yeni axını başlayır. Gürcülər bu türkləri «yeni qıpçaqlar» («kivçakni axalni») adlandıraraq, yunan, gürcü, ərəb mənbələrinin “yerli”, “bizim”, “buntürklər”, böyük şərqşünas və qafqazşümas alim, akademik N. Y. Marrın «avtoxton» adlandırdığı yerli türklərdən fərqləndirirlər.\nQurucu Davidin dövründə türk-gürcü ittifaqı xüsusilə güclənir, yeni türk-qıpçaq soyları Gürcüstanın siyasi həyatında həlledici rol oynayır. «Şəhər və qalaların qorunmağı, hətta öz drujinası» üçün də qoşunu olmayan çar Qurucu David 1118-ci ildə qıpçaqları köməyə çağırır. «Açıq bənizli, sarı saçlı, mavi gözlü» qıpçaqların (rus mənbələrində «polovslar», kumanlar) Qafqazdakı hökmdarı Artık xan (Atrak xan) Qurucu Davidin qaynatası idi və onun dəvətini qəbul edib 50 minlik ordu, ümumilikdə 300 minə qədər adamla gələrək Gürcüstanın cənubunda yerləşir (Картлис Цховреба. История Грузии. – Тбилиси, Издательство АРТАНУДЖИ, 2008, c. 189). Qıpçaqlar Atrak Saruxanın başçılığıyla səlcuq-oğuzları məğlub edərək, 1121-ci ildə Tiflisi alır, Gürcüstanın paytaxtına çevirir və qohumları olan Baqratlılara, Qurucu Davidə bağışlayır. Qıpçaqlar nəinki gürcü dövlətini qoruyub saxlayır, hətta Qurucu Davidin fəal xarici ekspansiyalarının da təminatçısı olurlar. III Georginin və Tamarın hakimiyyəti dövründə də on minlərlə «yeni qıpçaq» Gürcüstana dəvət olunmuş, istədikləri yerlərdə yerləşdirilmiş yeni qıpçaqlar ölkənin hərbi, siyasi, maliyyə işlərinə rəhbərlik etmiş, XII əsr gürcü intibahının rəhni olmuşlar. Gürcüstanın ən parlaq çağlarının baş komandanları Kubasar, Qutluq Arslan qıpçaq orduları ilə Gürcüstanın rifahına şərait yaratmışlar. Bu dövrdə Gürcüstanda türk-qıpçaq dili geniş istifadə olunmuş, gürcü dövlətçilik, hərb terminləri əsasən qıpçaq sözlərindən yaranmışdır.\nQeyd edək ki, Gürcüstanda əksər tarixi dövrlərdə, Borçalıda isə indiyədək türk dili əsas ünsiyyət vasitələrindən olub: «Keçmişdə geniş ərazidə (o cümlədən Gürcüstanın xeyli hissəsində) ünsiyyət dili funksiyasını yerinə yetirmiş Azərbaycan dilini çox vaxt azərbaycanlılarla qonşu olan gürcü əhali də bilib, azərbaycanlılara isə digər xalqlarla təsərrüfat ünsiyyətində gürcü dilini bilməyə böyük ehtiyac olmayıb» (Н.С.Волкова. Этнические процессы в Грузинской ССР // Этнические и культурно-бытовые процессы на Кавказе. М., 1978, С.17 N.S. Volkova. Gtniçeskie proüessı v truzinskoy SSR.// Gtniçeskie i kulğturno–bıtovie proüessı na Kavkaze. M., 1978, s. 17).\nXristian qıpçaqlar Gürcüstanın bir çox yerlərində öz dini ibadətgahlarını, o cümlədən məşhur qıpçaq məbədi olan «Qıfçax-avank» monastırını (А.Е.Крымский. Низами и его современники. Б., 1981, с. 173) tikərək istifadə etmişlər. Qıpçaqların Gürcüstana belə həvəslə dəvət olunması barədə Ukrayna Elmlər Akademiyasının qurucusu, 60-a qədər dil bilən, dünyacaməşhur fenomenal Krım-tatar alimi Ağatanğel Efim Qırımlı (Aqafangel Yefimoviç Krımski) yazır: «XII əsrdə bu qıpçaqsevərlik gürcü çarlığının irsi ənənəsi olmuşdur» (Крымский, c.173).\n... Ermənilər də öz tarixi-irsi xislətinə sadiqdirlər: son 150 ildə kütləvi məskunlaşdıqları Samsxe-Cavaxeti regionunu bu gün də təhlükəli erməni terrorçuluğu və separatçılığı mərkəzinə çeviriblər... Kvemo-Kartlidə ərazi iddiaları və təxribatdan əl çəkmirlər, erməni əhalinin sayını süni şəkildə artırmağa çalışırlar... Abxaziyada konflikt zamanı Baqramyan adına batalyon yaradıb 1990-95-ci illərdə öz dindaşları olan gürcülərə qarşı amansızcasına döyüşüb, mülki gürcü əhalisini qətl edib, işgəncələr verib, təhqir və qarət eləyib, yurdlarından didərgin salıblar... Son illərdə isə, artıq Abxaziyanın dord rayonunda erməni muxtariyyəti yaradılması tələbi ilə fəaliyyətə başlayıblar.\n... Elə bu günlərdə Ninosminda rayonunda yaşayan azərbaycanlı əhalinin otlaqlarına yiyələnməyə cəhd ediblər və toqquşma baş verib. Ahıska Universitetində təhsil alan Azərbaycan vətəndaşları, Ahıska türkü olan tələbələrə və orada yaşayan ailəyə basqın ediblər. Polis tələbələri Azərbaycana evakuasya etməyə qərar verib.\nGürcü xalqı ilə tarixi dostluğa həmişə sadiq olmuş borçalılar isə bu gün də Gürcüstanın mənafeyini uca tutan sadiq vətəndaşlar olaraq, suveren dövlət quruculuğunda fəal iştirak edirlər. Gürcüstan Respublikasının 1991-ci il İstiqlal Bəyannaməsini imzalamış istiqlalçı deputatlardan biri Sarvanlı millət vəkili, ictimai-siyasi xadim Akif Həsənovdur. Borçalıda yaşayan soydaşlarımız öz zəhməti, zəkası, bilik və bacarığı ilə Gürcüstanın müstəqilliyinə və inkişafına layiqli töhfələrini verirlər.\nEyni zamanda indiki Marneuli rayonundakı öz doğma yurdlarını – Sarvan şəhərini və Qızılhacılı, Gorarxı, Candar, Qaçağan, Baydar, Keşəli, İlməzli, Kosalı, Lejbəddin, Təkəli, Əmbərli, İmir, Saral, Sadaxlı, Kirəc Muğanlı, Xancığazlı, Seyidxocalı, Qayaxocalı, Axılmahmudlu, Ağqula, Daştəpə, Ulaşlı, Kürüstü Kəpənəkçi, Sahbuzlu, Baytallı, Mamay, Ağaməmmədli, Bəylər, Hallavar, Mollaoğlu kimi tarixi məskənləri şenləndirirlər.\n25 mindən çox əhalisi olan Sarvan şəhəri bu gün sürətlə inkişaf edir, burada milli ənənəmiz gürcü koloriti ilə ahəngdar şəkildə birləşir. Abdulla Şaiqin ev-muzeyi, Nizami Gəncəvi və Şota Rustavelinin, Nəriman Nərimanovun, Sarvanlı Mixeil Cavaxaşvilinin abidələri, Nizami, Nəsimi, Füzuli, M.F.Axundov, Sabir, Səməd Vurğun, Məmmədəmin Rəsulzadə, Şıxəli Qurbanov və Borçalı kökənli tanınmışlardan Xudu Borçalı, Abdulla Şaiq, Kərim Şərifov, Əmrah Aslanov, Ayvaz Həsənov, Hacımurad Xəlilov adına küçələr, eləcə də məscidlər, minarələr, çayxanalar, aşıqlar, nərd, təsbeh, təndirlər, şəhərin səsləri, ətirləri, qoxuları, bazar satıcılarının hazırcavablığı, həftəbecər musiqi birləşərək bu ecazkar şəhərdə gürcü çalarlı Azərbaycan mühitini, iki xalqın dostluq mücəssəməsi olan mədəni sintezi canlandırır.\nSarvanın ərazisindən ölkələrarası dəmir və avtomobil yolları keçir. Yüz əlli illik tarixi olan Sarvan həftəbazarına ətraf kənd və rayonlardan, Tiflisdən, Rustavidən alıcı və satıcılar gəlir. Sarvan hazırda Gürcüstanın ən dinamik, gur, işgüzar, çoxsəsli, çoxdinli, çoxdilli, gəliş-gedişli, pozitiv yaşayış məntəqəsidir desək, yanılmarıq.\nBu qarışıq və gur mühitdə soydaşlarımız tarixi adət və ənənələri, milli kimlik şüuru və Azərbaycan sevgisini qoruyub saxlayırlar. Bəzən digər bölgələrimizdə unudulmuş qədim türk adətləri, deyək ki, toyda şirniyyat və meyvələrlə bəzədilmiş şax gəzdirilməsi – Altaylardan gələn arxaik nəsil ağacı tapıncına bağlanır. Pirlərə, o cümlədən Nayvəli ocağındakı pirə inam, ağaclara əski, qaytan bağlanması, pirdə şam yandırılması və sairə qədim türk inanclarından qaynaqlanır. Ramazan, Novruz, Yeni il və sovetdən qalma Mayovka (keçmiş 1 May bayramı) böyük şövq və məclislə qeyd olunur. Sarvan əhalisi etnik və dini ayinləri icra eləyir. Son dövrlərdə islam məbədləri abadlaşdırılmış və yeniləri tikilmiş, dini təhsil və ibadət üçün şərait yaradılmışdır.\nKoloritini saxlamış Borçalı ləhcəsi, Sarvan şivəsi öz və tədqiqatçılarını gözləməkdədir. Akademik Məmmədağa Şirəliyevin rəhbərliyi ilə 1950-ci illərdə burada dialektoloji tədqiqatlar intensiv aparılırdı. Babam Məhəmməd Hacı oğlunun dəfələrlə qonağı olmuş ekspedisiya üzvləri Borçalının türk ruhuna valeh olubmuş.\nBu torpaqlarda zəngin ənənələri olan aşıq yaradıcılığına maraq yenə də böyükdür. Borçalı aşıq məktəbinin özəlliyinin, Aşıq Şenlik, Xındı Məmməd, Aşıq Oruc, Aşıq Sadıq, Dost Pirməmməd, Alxasağa, Qul Allahqulu, Şair Ağacan, Aşıq Hüseyn Saraclı, Aşıq Əmrah, Aşıq Həsən, Aşıq İsmayıl, Sarvan Bayram, Aşıq Kamandar, Aşıq Göycə kimi ustadların ənənəsinin qorunub inkişaf edəcəyinə ümid edirik.\nSarvan şəhərində Azərbaycan ədəbi-mədəni mühiti də canlı və zəngindir, şəhərdə istedadlı yerli ədiblər, müəllimlər, həkimlər, jurnalistlər, musiqiçilər fəaliyyət göstərir, maraqlı əsərlər yazılır, tədbirlər keçirilir, müzakirələr aparılır, kitablar çıxır. Borçalını son dərəcə zəngin, rəngarəng, istedadlı ədiblər və alimlərlə təmsil olunmuş çağdaş ədəbi mühitinin yorulmaz tədqiqatçısı və naşiri Müşfiq Borçalının fədakar fəaliyyətini xüsusi qeyd etmək istərdim.\nTiflis-Borçalı ədəb-mədən mühitində milli mətbuatımızın olduqca zəngin ənənələri olmuş, burada «Tiflis əxbarı» (1832), «Ziya» (1879-1880), «Ziyayi Qafqaziyyə» (1880-1884), «Kəşkül» (1883) jurnalı, «Kəşkül» qəzeti (1884-1891), «Şərqi Rus» (1903-1905), «Molla Nəsrəddin» (1906-1918), 1918-1921-ci illərdə «Gələcək», «Al bayraq», «Vətən», «Yeni dünya», sovet dövründə «Kommunist» (1921), «Yeni fikir» (1922-1927), «Yeni kənd» (1927-1938), «İşıqlı yol» (1924), «Dan ulduzu» (1926-1931), «Şərq kolxozçusu» (1931), «Qızıl Şəfəq» (1926-1930), «Yeni qüvvə» (1930-1939), Adıgündə «Adıgün kolxozçusu» (1931) və bir çox mətbuat orqanı dərc olunmuşdur. Hazırda ölkə səviyyəsində gələn ilin martında yüz ili tamamlanacaq, əvvəllər “Kommunist”, “Yeni fikir”, “Yeni kənd”, “Sovet Gürcüstanı” adları ilı çıxmış “Gürcüstan” qəzeti çıxır. Gürcüstanda istedadlı və səriiştəli, vətənpərvər və millətsevər, yüksək peşəkarlığa malik bir ços azərbaycanlı jurnalist fəaliyyət göstərir (Bax: Nizami Məmmədzadə, Mahmud Kamaloğlu. Gurcustanin azərbaycanli jurnalistləri. Tiflis, 2015).\nBu gün Borçalıda virtual mətbuat nümunələri, yerli informasiya kanalları, internet səhifələri, TV və radio kanalları, gənc blogerlər fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Respublikasının dəstəyi ilə Sarvanda Azərbaycan Mədəniyyət mərkəzi yaradılıb, İnteqrasiya Mərkəzi işləyir.\nCənubi Qafqazda, o cümlədən Tiflisdə, Borçalıda, Ahıskada türk dilli təhsilin qədim və zəngin ənənəsi olub və XIX yüzildə Rusiyanın tərkibinə daxil edildikdə də bu ənənə qorunub, üsuli-cədid məktəbləri yaranıb. Hələ 1836-cı ildə Qazan universitetində çıxışında Mirzə Kazım bəy əsas yerli dil kimi türk dili tədrisinin vacib olduğu məntəqələr arasında Qazax, Gəncə, Şuşa, Şamaxı, Quba, Dərbənd, Bakı, İrəvan, Naxçıvan, Lənkəranla yanaşı, Tiflis və Ahıskanın da adını xüsusi qeyd edir, Tiflis dedikdə Azərbaycan türklərinin yaşadığı Borçalı bölgəsini də nəzərdə tutur (М.Казем-бек. Избранные сочинения. Б., 1985, с. 346). Professor Şurəddin Məmmədli Tiflisdə “dünyəvi məktəbimizin tarixi 1847–1849-cu illərdən” başladığını göstərir (Ş.B.Məmmədli Gürcüstan Azərbaycanlıları. Gürcüstanda Azəri Türkləri məskunlaşan inzibati-ərazi vahidləri.Statistik-ensiklopedik bilgilər (elektron kitab), s.4.), Ahıska ilk dünyəvi məktəblər isə 1900-cü illərdən geniş fəaliyyətə başlayıb.\nSovet dövründə Gürcüstanda çoxsaylı türk dilli orta təhsil müıssisələri, 1930-50-ci illərdə Tiflisdə, Başkeçiddə, Ahıskada, Çörük-Qəmərlidə və Borçalıda Türk Pedaqoji Texnikumları, 2006-cı ilə qədər Tiflis Pedaqoji Universitetinin nəzdində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı bölməsi fəaliyyət göstərmişdir.\nHazırda Tiflisdə, Borçalı mahalında, o cümlədən Sarvanda ana dilində orta məktəblər işləyir, 12 illik təhsil aparılır, Azərbaycan Respublikası bu məktəbləri dərsliklə təmin edir. Son dövrlərdə gürcü dilində orta təhsil alanlar da az deyil. Gürcüstanın ali məktəblərində təhsil alan Borçalı gənclərinin təhsil haqqını SOKAR vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası ödəyir. Lakin Gürcüstanda Azərbaycan məktəblərinin problemləri də yox deyil, ilk növbədə, məktəblərin gənc kadrlarla təmin olunması, iki ölkə arasında azərbaycandilli təhsil sahəsində müvafiq qurum və mütəxəssislərin əməkdaşlığı, Gürcüstanda ali təhsil səviyyəsində azərbaycanşünaslıq üzrə müəllim kadrların hazırlanması, məktəblərdə çalışan müəllimlərə ixtisasartırma kurslarının ölkəmizdə vəya Gürcüstanda təşkil edilməsi, məktəblərin texniki təminatı kimi həlli mümkün məsələləri qeyd etmək istərdik.\nTarixən Sarvanın Azərbaycan məktəblərində və Texnikumda görkəmli müəllimlər çalışmış və bu gün yüksək səviyyəli pedaqoji kadrlar çalışmaqdadırlar. Sarvan məktəblərinin məzunlarından bir çox ziyalılar, alimlər, müəllimlər, həkimlər, mühəndislər, iqtisadçılar, şair və yazıçılar, jurnalistlər, dövlət xadimləri, hərbçilər, idmançılar yetişmişdir.\nSarvan məktəblərinin və Texnikumun müəllimlərindən Xəlil Bayramov, Halay Bayramov, Mədəd Muradov, Mirzə Axundov, Kafiyə Almərdanova, Rüstəm Şərifov, Rüstəm Hacıyev, Abbas Hacıyev, Rüxsarə Əliyeva, Marklen Kuzmiç, Mirzə Axundov, Məmməd Orucov, Rizvan Əliyev, Kamal Məmmədov, Abbas Kərimov, Adil Gərəkməzli, Əmirxan Əliyev, Midhət Qarayev, Ənvər Cəfərli, Tofiq Hacıyev, Səyyad Xəlilov, Rafiq Hacıyev, Tariyel Hacıyev, Roza Xudayeva, Həcər Qarabağlı, Elyura Əliyeva, Elman Cəfərli və bir çoxları xalqın böyük hörmətini qazanmışdır.\nTiflis və Borçalı ədəbi-mədəni mühitinin dərin bilicisi və araşdırıcısı Abbas Hacıyev söyləyirdi ki, 1930-cu illərdən Borçalı Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində Əsgər Məmmədzadəni əvəzləmiş Həsən Səbrinin Borçalıda türk təhsilinin, mədəniyyətinin, maarifinin inkişafında böyük rolu olub.\nBorçalı türkləri bu gün də doğma yurdlarında şərəflə yaşayır, ölkənin inkişafına öz layiqli töhfələrini verir, Azərbaycan və Gürcüstan dostluğunu uca tutur, bu ölkələrin ərazi bütövlüyü uğrunda mücadilədə fədakarlıqla iştirak edirlər. Xalqımızın ayrılmaz parçası olan borçalıların qəlbi Azərbaycan sevgisi ilə döyünür, dərdimiz dərdləri, sevincimiz sevincləridir, yağı düşmənə qələbə sorağı ilə gözləri yolda, qulaqları səsdədir...